ĠÇĠNDEKĠLER
BÖLÜM I ..................................................................................................... 18 1. 1.1. ĠLETĠġĠM TEKNOLOJĠLERĠ ............................................................... 18 Analog Büyüklük, Analog ĠĢaret, Analog Gösterge ve Analog Sistem ............. 18 Sayısal ve Analog Tekniklerin KarĢılaĢtırılması .............................................. 21 Zayıflama ........................................................................................................ 22 Gecikme .......................................................................................................... 23 Gürültü ............................................................................................................ 23 ANALOG VE SAYISAL SĠNYALLER ................................................................. 18

1.1.1. 1.1.2. 1.2.

SĠNYAL ĠLETĠMĠNĠ KISITLAYICI FAKTÖRLER .............................................. 22

1.2.1. 1.2.2. 1.2.3. 1.3. 1.4.

BANTGENĠġLĠĞĠ VE TEMELBANT GENĠġBANT KAVRAMLARI ................. 23 KANAL ÇOKLAMA(Multiplexing) ...................................................................... 24 Multiplexing .................................................................................................... 24 1.4.1.1. Frekans Bölmeli Çoklama (Sıklık Bölmeli Çoklayıcı, Frequency Division Multiplexing, Fdm) .................................................................................................... 24 1.4.1.2. Zaman Bölmeli Çoklama (Time Division Multiplexing, Tdm) .................. 25 PARALEL VE SERĠ ĠLETĠġĠM ............................................................................. 26 Asenkron ve Senkron ĠletiĢim .......................................................................... 26 Asenkron iletiĢim ..................................................................................... 26 Senkron iletiĢim ....................................................................................... 27

1.4.1.

1.5.

1.5.1.

1.5.1.1. 1.5.1.2. 1.6.

HABERLEġME KANALLARININ ÇALIġMA MODLARI ..................................28 Half Duplex.....................................................................................................28 Full Duplex .....................................................................................................28 Simplex ........................................................................................................... 28

1.6.1. 1.6.2. 1.6.3. 1.7.

BĠLGĠSAYAR AĞ BĠLEġENLERĠ ........................................................................ 29 Kablo Tipleri ...................................................................................................29

1.7.1.

Fiber Optik Kablo (Fiber Optic Cable) ....................................................................... 30 1.7.1.1. 1.7.1.2. 1.7.1.3. 1.7.2. Koaksiyel kablo........................................................................................ 30 Kaplamalı DolanmıĢ Çift (Shielded Twisted Pair-STP) ............................ 32 Fiber Optik Kablo .................................................................................... 35 RJ45 Konnektörü ..................................................................................... 37

Konektörler .....................................................................................................37 Çapraz Ara Kablo Bağlantısı ........................................................................... 38

1.7.2.1. 1.7.3.

1

1.7.4. 1.8.

BNC Koaksiyel Konektörler ............................................................................ 38

BĠLGĠSAYAR AĞLARI ........................................................................................ 39 LAN (Local Area Networks) ........................................................................... 39 LAN ĠletiĢim Metodları ............................................................................ 39 LAN Karakteristikleri............................................................................... 40

1.8.1.

1.8.1.1. 1.8.1.2. 1.8.2. 1.8.3. 1.8.4.

MAN (Metropol Area Network) ...................................................................... 40 Wide Area Network......................................................................................... 41 Kablosuz Yerel Ağ (Wireless Local Area Network) ........................................ 41 Kablosuz Yerel Ağlar Nasıl ÇalıĢır? ......................................................... 42 Diğer Ağ Kavramları ....................................................................................... 43 Intranet .....................................................................................................43

1.8.4.1. 1.8.5.

1.8.5.1. 1.9.

AĞ TEKNOLOJĠLERĠ ........................................................................................... 43 Ethernet Teknolojisi ........................................................................................ 43 Ethernet‟in Temelleri ............................................................................... 44 BĠLGĠSAYAR AĞLARININ AMACI NEDĠR? ................................................. 48

1.9.1.

1.9.1.1. 1.10.

1.11. AĞ DONANIM CĠHAZLARI .................................................................................. 49 1.11.1. Ağ Kartları ......................................................................................................... 50 1.11.1.1. Ethernet Kart .............................................................................................. 50 1.11.1.2. Token Ring(TR) Kart ................................................................................... 51 1.11.1.3. FDDI Kart ...................................................................................................51 1.11.1.4. ATM Kart ...................................................................................................51 1.11.2. Tekrarlayıcılar (Repeaters) ................................................................................ 51 1.11.3. Köprüler (Bridges) ............................................................................................. 52 1.11.3.1. Köprüleme Teknolojisi ................................................................................ 53 1.11.3.2. Köprü ÇeĢitleri ............................................................................................ 53 1.11.4. Anahtar(Switch) ................................................................................................. 55 1.11.5. Yönlendiriciler(Routers) .................................................................................... 56 1.11.5.1. Yönlendirmenin Temelleri ........................................................................... 57 1.11.5.2. Yönlendirme Parçaları ................................................................................. 57 1.11.5.3. Yönlendirme Algoritmaları .......................................................................... 59 1.11.5.4. Yönlendirme ÇeĢitleri.................................................................................. 60 1.11.5.5. Metrikler .....................................................................................................62 1.11.6. Geçit Yolları (Gateways) ................................................................................... 63

2

1.11.6.1. Geçit Yollarının ÇalıĢması........................................................................... 64 1.11.7. Ortam DönüĢtürücü(Transceiver, Media Adapter) .............................................. 64 1.11.8. Modem .............................................................................................................. 64 1.12. BĠLGĠSAYAR AĞLARINA GENEL BAKIġ ..................................................... 65 1.12.1. Kullanıcılar Tarafından Günlük Kullanılan Ağlar ............................................ 66 1.12.2. Ağa Bağlanan Cihazlar .................................................................................... 67 1.12.3. Bilgisayar Ağlarına Neden Gereksinim Duyulur .............................................. 68 1.12.4. Bilgisayar ve Ġnternet Kullanımı ...................................................................... 70 1.12.5. Bilgisayar Ağının Avantajları .......................................................................... 70 1.12.6. Bilgisayar Ağının Dezavantajları .....................................................................71 1.12.7. Bilgisayar Ağlarının Yarları ............................................................................ 72 1.13. AĞ TÜRLERĠ .................................................................................................... 73 1.13.1. Peer-to-Peer Network (EĢler Arası Ağ) ............................................................ 74 1.13.2. Server-Based (Client / Server) Network........................................................... 75 1.14. AĞ PROTOKOLLERĠ ........................................................................................ 76 1.14.1. Yazılım Protokolleri ........................................................................................ 76 1.14.2. Ağ Protokolleri................................................................................................ 76 1.14.2.1. 1.14.2.2. 1.15. Ethernet Protokolü ................................................................................... 77 ĠletiĢim Protokolleri.................................................................................. 77

TOPOLOJĠLER ..................................................................................................78

1.15.1. Topoloji Tipleri................................................................................................. 79 1.15.1.1. 1.15.1.2. 1.15.1.3. 1.15.1.4. 1.15.1.5. 1.15.1.6. Bus Topoloji ............................................................................................ 79 Halka(Ring) Topoloji ............................................................................... 80 Yıldız(Star) Topoloji ................................................................................ 81 Mesh(ağ) Topoloji .................................................................................... 82 Melez(Hybrid) Topolojiler ....................................................................... 82 Ağaç (Tree) Topoloji ................................................................................ 85

BÖLÜM II .................................................................................................... 87 2. OSI VE KATMANLARI .......................................................................... 87 2.1. Fiziksel Katman ......................................................................................................... 89 2.2. Veri bağlantı Katmanı ................................................................................................ 89 2.3. Network Katmanı ....................................................................................................... 90 2.4. Transport (taĢıma) Katmanı ........................................................................................ 90

3

2.4.1. TaĢıma Katmanı Nedir? ....................................................................................... 90 Taşıma Katmanı Nasıl Çalışır? ......................................................................................... 90 2.4.2. TaĢıma Katmanında Kullanılan Protokoller .......................................................... 92 2.5. Session (Oturum) Katmanı ......................................................................................... 92 2.6. Presentation (Sunum) Katmanı ................................................................................... 92 2.7. Application (Uygulama) Katmanı ............................................................................... 93 2.7.1. Msn Örneği .......................................................................................................... 93 2.7.2. Ethernet standartları ............................................................................................. 98 BÖLÜM III................................................................................................... 99 3. VERĠ BAĞLANTI KATMANI ................................................................. 99 3.1. ORTAM ERĠġĠM DENETĠMĠ (MEDIA ACCESS CONTROL - MAC) .................... 99 3.2. LLC (LOGICAL LINK CONTROL) .......................................................................... 99 3.3. HATA TESPĠTĠ VE DÜZELTĠLMESĠ ...................................................................... 99 3.3.1. EĢitlik Denetimi (Parity Check ) ........................................................................ 101 3.3.2. Ġki Boyutlu EĢitlik Denetimi (2-Dimensional Parity) .......................................... 101 3.3.3. Toplama Denetimi (Checksum) ......................................................................... 102 3.3.4. Hamming Hata Giderme Algoritması ................................................................. 102 3.3.5. CRC (Cyclic Redundancy Check) ...................................................................... 103 3.3.6. Hata Düzeltme Teknikleri .................................................................................. 104 3.3.7. Hamming Kodlaması ......................................................................................... 106 3.3.8. ARQ – Otomatik Tekrar Ġsteği (Automatic Repeat ReQuest) ............................. 108 3.3.8.1. Dur ve Bekle Protokolü (Stop and Wait)...................................................... 108 3.3.8.2. N Çerçeve Gerile Protokolü (Go-Back N)................................................... 109 3.3.8.3. Seçici Yineleme Protokolü (Selective Repeat) ............................................. 110 3.4. ÇOKLU ERĠġĠM PROTOKOLLERĠ ....................................................................... 111 3.4.1. ALOHA ............................................................................................................. 111 3.4.1.1. Saf Aloha .................................................................................................... 112 3.4.1.2. DilimlenmiĢ Aloha ...................................................................................... 112 3.4.1.3. TaĢıyıcı Sezim Çoklu EriĢim Protokolleri (CSMA) ..................................... 112 3.4.1.4 Israrcı ve Israrcı olmayan CSMA ................................................................. 112 3.5. ÇARPIġMASIZ PROTOKOLLER .......................................................................... 114 3.5.1.Jetonlu Halka ...................................................................................................... 114 3.6. KABLOSUZ AĞLAR .............................................................................................. 114

4

..........3................. C Sınıfı Adresler ...........................................4.................. Kablosuz Yerel Ağların Yaygın Kullanım Alanları ................................6..........................................1....1.............1.........2....................................6.2....1............5........ 115 3..... YÖNLENDĠRME BĠLGĠ PROTOKOLÜ ( Routing Information Protocol ) .......1......... OTONOM SĠSTEM ĠÇĠ YÖNLENDĠRME .........................2.......... Peer-to-peer ( Makinadan makinaya) Model .. OSI BaĢvuru Modelinde ICMP ‟nin Yeri .. 126 4....6.. B Sınıfı Adresler .......4.................1........... OSĠ AĞ KATMANI..................6.........................................6.............1..3.2.................1................... ICMP Paketinin Yapısı ve Formatı................................................................................................5.............................. 118 3......................................................................................... IEEE'nin Amaçları: .. …………………………………………119 4. 121 4................................1........................... 119 4.....6.......................................7..........1.....119 4.......2. LAN Bağlantı Standartları .............6...........................................2..2....... Bnc‟nin Avantajları ................................6............................ 119 BÖLÜM IV .........................1............. 130 5 ........ 120 4......... IP Adresi Sınıfları ........................................................................................................ 121 4...............2................. Bnc‟nin Dezavantajları ................ 117 3...6........................................................ A Sınıfı Adresler ...........6............3................................. 118 3............ Niçin Kablosuz? ...................3............................. 118 3............................................................... IP(INTERNET PROTOCOL)..6...................... 116 3.....................................................6................. ICMP (Internet Control Message Protocol ................................ Kablosuz Yerel Ağ (Wireless Local Area Network) .3.................. 118 3..........................5........................ 115 3.....................1...6.................................. Kablosuz Ağ Türleri ............. Bnc Alt Yapısı .......4...2.... 116 3................................. ICMP Niçin Kullanılır? ......... OTONOM SĠSTEM ( AUTONOMOUS SYSTEM ) ............ 126 4........3.................. 122 4......................... 123 4...........................................1....2. 130 4..........6............2................................ 121 4.................... 125 4..2..........................2.............................................1..... Kablosuz Yerel Ağların ÇalıĢması ...........................ve Durum-Raporlama Prosedürleri ...................................2............1......... ICMP Hata.............................................2...................................................................1...........................................................................................2 Client/Server ( Ġstemci/Sunucu) Modeli ...... Dinamik ve Statik Adresler . 128 4............................7..... IEEE ...... 123 4.............2.............. RIP Nasıl CalıĢır? ...........................Internet Yönetim MesajlaĢması Protokolü) ..... Rıpv1 ve Rıpv2 arasındaki farklar .................. 122 4....... Mesafe Vektörü Yönlendirme ( Distance Vector Routing ) .3...... 118 3....... BGP ( BORDER GATEWAY PROTOCOL ) . 114 3................. 120 4.6.. 117 3.... 124 4............................... 127 4...........5.....................4...................

...................................................... Arp Tablosuna El Ġle Yeni Veri Eklenmesi ... 133 4...............2.................................. 135 4.6....................................... ARP (Adres Çözümleme Protokolü) Nedir? ..4.......7... 157 6 ...............................................................................................................................................5......... BGP „nin ÇalıĢma Mekanizması Nedir? .........................2......................................................... Gizlilik (Confidentiality) ......4..............6.......... AH ( Authentication Header-Kimlik Doğrulama BaĢlığı )................................. RIP‟ in Amaçları Nelerdir? .. IPSec Nedir? ...........................................1...................... 138 4..........7.............................. 138 4......8..1....................... TCP (TRANSMISSION CONTROL PROTOCOL) ..............................................................................7......1.... RIP„ in Sorunları ........................ ADRES ÇÖZÜMLEME PROTOKOLÜ (ARP) ......................... 134 4.... 153 4........... 154 2......................................... 131 4...................................................... 148 4.. 146 4.............................3........ 155 BÖLÜM V..........................6...................................................... 140 4...................................................................6...................................................5...............6.................... IPSEC (IP SECURITY) ................................................ 132 4......................... Bütünlük (integrity) ................7...... 153 4.................3......... 148 4..6........7... BGP „nin Temel Mantığı Nedir? ....................6.... Fiziksel Adresler (Mac Adresleri) Nedir? .... 146 4. 145 4.7.........1......6........................................ SINIR GEÇĠTLERĠ PROTOKOLÜ (BGP) . 152 4......... Aynı Ağda Arp Fiziksel Adreslerinin Çözümlenmesi ......6.........6................................................... IPSec Ġletim Modları .... 132 4......... 157 5..... Tcp / Ip Modeli ...................................6...............5... 150 4..3.............................. IPSec Protokolleri ............1............ Arp Ġsteği Paketi ... Arp Tablosuna Otomatik Yeni Veri Eklenmesi .............. TAġIMA KATMANI.....5..157 5.7..........1................ BGP (Border Gateway Protokol) Nedir? .........8......................6............ 151 4...... 152 4........... RIP Yapılandırması...........6.......8...........8...................4... 147 4..................6...4.....5................ Arp Tablosu ...........................................................................2........... 152 4........ 135 4..............................6... Farklı Ağlarda Arp Fiziksel Adreslerinin Çözümlenmesi ...................................................................................3........................7.............1..5............ ESP (Encapsulating Security Payload -Kapsüllenen Güvenlik Yükü) ............................................... 136 4............................................................157 5...........5.........6......7....7...........2............ 133 4................ AS (Autonomous System) ....................................8....... Kimlik doğrulama (Authentication) ........................................... 145 4...........4. RARP (Reverse Address Resolution Protocol – Ters Adres Çözümleme Protokolü) ...................................... 145 4.................1.............................7..... BGP ÇeĢitleri Nelerdir? ...........................................................................................................................2...................................3 Arp Paket Formatı ...7..

.......... 158 5..............................5.................................................................................2........2.................3...........1... 158 5..............1............ 7. 158 5......... Ağ Katmanı ............. TCP Segment Yapısı .......................... Uygulama Katmanı............ 174 7 ...................... 161 5...............Gerçek Zamanlı Aktarım Protokolü) ......1...1.......... TCP‟ nin Katmanları .............4......... 7.... 162 5........................8................ 168 UDP BaĢlığı Alanları.. 159 5............................................ 163 5...................1.........................................................................3...........1.................8.....5........5.................................167 UDP BaĢlığı .......4....1..... 7.......................................8.. 164 5.... 159 5........ TCP/IP Modelinin OSI Modeliyle karĢılaĢtırılması .9..........167 6..............4....... Telnet'i Windows'ta Nasıl Kullanırım? ............. 7..............................................................................1...1...... 160 5.....................1......1...................... 7. 7...................................................... 7. Bağlantı Kurulumu ......... 172 TELNET ...........................1................................1.................1...................................3... 7.....1. TCP Ġnternet Ortamındaki ĠĢlevleri ...........1. Ara Bellekleme (Buffering) ............ 7.....................1... TaĢıma Katmanı ................................................................................................... 161 5........4.5................ 164 5. 171 SIP (Session Initiation Protocol ................................. 159 5.1.........1.... Güvenlilik (Reliability).......................................8. Bağlantının Sona Erdirilmesi .....1...................... 174 7...................... Tıkanıklıktan Kaçınma (Congestıon Avoidance)............ 166 BÖLÜM VI ..............................3....5..............2.................................. 164 5....................................................................... 158 5....... AkıĢ Kontrolü (Flow Control) .............................................4.4....................................1......................1.........................................8..Oturum BaĢlatma Protokolü) ...............1....3............................... 173 Telnet'i nasıl yüklerim? ..........1............................ 7................3................... TCP (Tranmission Control Protocol) Fonksiyonları ............................................1............................................1................................................. 173 Telnet nedir? ........5.................6...... 6............................1....................................................... Transport Katmanı Port Numaraları ...........................1.....................2. 172 RTP (Real-Time Transport Protocol...................... 169 IP Arayüzü .... 168 Kullanıcı Arayüzü ......................................8....2...................... 165 5.............1......... AĞ KATMANI .. 171 SIP‟in Yetenekleri ..................... 169 UDP (USĠNG DATAGRAM PROTOKOL) ...................................2....................................4....5.................................................................. NNTP(Network News Transfer Protocol-Ağ Haber Aktarım Protokolü) .............................. 167 7. TCP‟nin BaĢlıca Özellikleri ..........................7.............................................................1....3....... 162 5.............4. Ġnternet Katmanı......................................10........... Pencereleme (Windowing) ...........

................................................... 7............................................................ 7.......................3.....3................ 192 Packet Sniffers ............... 193 7....................................................................... TaĢıma Katmanı Güvenliği) .................................. 185 KABLOSUZ AĞLARDA GÜVENLĠK .................16............... Güvenlik Politikaları ....3. 7...Basit Ağ Yönetimi Protokolü): 180 7...............1................................................................ 191 Spam Mailler......2...............9....... 176 6. 7....................... 187 7....................... 182 7.................................................... 177 7..............................................6.......................................... DEMULTIPLEXING ..........13.... 7.................3......6.............................. 7......................15.................10........ 176 7.. 7.. 187 7............2....................16............. NAT ......................... SSH IN ÇalıĢma Mantığı .......... TELNET Komutları ...........................5.................... PCT (Private communication technology) .............................................................. 7........... Güvenlik Politikaları Nasıl Hazırlanır? .......16................................................................... 174 7. IPv4 .....................................14............................ 175 NFS Nedir? ...16......... Ağ Saldırı Türleri ................ IP çoklama ..........................3......1...... 7............................15...........15.8........16..1..................5....................................................................... 182 7.................. 183 7............16......8......3..............16....6....................................3..........2................ SNMP‟yi OluĢturan BileĢenler ..........1...............3..... 185 IPV6 ......................2..3...........................12..............1..................................2..................... 7....................................................... 191 7............. Worms Ve Trojanlar .......................... 7........ 183 7..2................................... IP Adresleme ..........................3...................................2............... 176 SSH(Secure Shell) ...........................7.. 192 Phishing .. 181 IP ÇOKLAMA ................................. 180 7..4.................. 8 ............................. 188 Güvenlik Politikasının Yazılması .............................. 175 NFS Komutları? ....................... 179 SNMP (Simple Network Managment Protocol.. 192 Malware (Kötücül Yazılım) ..............3..............16. FTP Yapmak Ġçin Nelere Ġhtiyaç Var? ............16..................16............2.........................6......................... 7...1................................................ 7............13................................................................. Ağ Güvenliği......................................................... 175 NFS Faydaları? .................... 178 FTP ( FILE TRANSFER PROTOCOL) ...................16.......................Ağ Zaman Protokolü) .......... 7..................12..........................................6.... 7...15...... 189 Güvenlik Politikasının Uygulanması ..................................... 181 7............3..16....... NTP (Network Time Protocol.....................1.............. 7...........1......................15.2...................Ağ Dosya Sistemi) .....1.............. NFS (Network File System............ 178 TLS( Transport Layer Security...4........... 187 7.....................15..................... 191 Virüs.....................

.....6.....................................2............................................................................... 195 7.........201 8.... 197 ġifreleme ....................1..1.... Remote Access VPN ................... Güvenlik Duvarı ( Firewall) ...................... 204 Parmak Ġzi Tanıma .......201 BĠYOMETRĠ NEDIR? ............ Firewall Türleri ..........................................................3.............................. 198 7......... 7............6......3....... 201 BĠYOMETRĠNĠN TARĠHĠ..4.6.............16.... 200 BÖLÜM VII .......... 8.............3........................... 7.............................3.....................................................4...... 194 E-posta Güvenliği.............3..........1................4................................................ Paket Filtreleme ..................8............ 7....................... 8............6... 199 7.......16.................................... 7........1..................... 199 Dinamik (Stateful) Paket Ġzleme ............................................... 8......................................... 199 7.......16........4.............7.......1......................... 7....16............................... 196 MAC Adres Filtreleme . 7............................ 7........................................ BĠYOMETRĠK TEKNOLOJĠLER ........5.... Ağı Koruma Yöntemleri .... 196 Firmware Güncellemek ........... 206 Avantajları ...........................16. GÜVENLĠK DUVARI(FIREWALL) ......... 196 SSID Ġsmini DeğiĢtirmek....................16...1.......16....................................................1.............18......................................................7.. 7..........................2................6........................................................ 209 8.......4.3.............17................. Anti-X) ..........18.........18...............16...........2..... 9 ...............2...........16.................. BaĢlangıç Ayarlarını DeğiĢtirmek .......4...1........................... 8.........................6...............17............4........................................................................................... 193 Sanal Özel Ağ EriĢimi (VPN) .... 8..................................1......... 203 BAġLICA BĠYOMETRĠK YÖNTEMLER VE ÇALIġMA PRENSIPLERI .... 7.........6.....................1..........6........................................ 8.5.....................................6................. Site To Site VPN .................................................3......................18..................16...16.18.........16..............1.........................3.....................................3.........16......... 7...........................6........... 205 Özellikleri ...................... Kablosuz Ağlarda Güvenlik................... 195 7... Kablosuz Ağ Güvenlik Önlemleri .....................1.........1....16.......................... 194 Son Kullanıcı Güvenliği ( Kimlik Doğrulama...1...................................2..... 197 Kimlik Doğrulama Ekleme ...................... 205 Tarihçe ............... 198 7......... 7.......... ġifreleme. 196 7................................................4.................... 193 Atak Tespit ve Önleme ( IDS / IPS ).2. 197 7....... 7................... 197 Yayın Gücünü Azaltmak ......................17.....................................16...... 200 Uygulama Ağ Geçidi/Vekil Sunucular.. 7.......16.5. 196 Yayınlanmasını Engelleme ............ 7................................................................ 193 7........ 197 VPN ( Virtual Private Network) ......................

...................3........3......... 217 Biyometrinin Geleceği........... 216 Damar Tanıma.........6...........................................................................................................................6............ Biyometrik Teknolojiler Standart mıdır? .. 219 8...3....................... 216 Yüz Tanıma ..............3.......... 217 DNA Tanıma Teknolojisi ............................... 8..... 209 Özellikleri ......... 224 Ka Bandı Yayınları..... 222 UYDU ĠLETĠġĠM SĠSTEMLERĠ ..........................................................................3.......... 214 Avantajları .....................................3............................................1............................6.................1...... Dezavantajları ...1.... 224 9.................................... 8........................... 8..............................................1.... 223 X Bandı Yayınları ....4.11................................. 9............................3............... 221 UYDULARIN TARĠHSEL GELĠġĠMĠ...... Retina Tanıma ..... 9.................2........ 223 Televizyon Yayını ve Uydu Frekansları ........................................3...................... 8....3...............................................2.....................................................4.....................3..............6.................................... 8.....1.............................. 9...................221 9.......................... 8........................3........3.............................. 222 UYDULARIN ENERJĠ KAYNAKLARI...........................................................3.... 213 Dezavantajları ...................3...5......3..3...................2.................2..............9...3....7........................................8...................3....2.7.................... 220 8.......................4..... 214 8............................... 9................................................................................................................. 9.......................................................... 8.....4.... 9...............3........................2........................................... 209 8........................ 9.........................................6............ 223 C Bandı Yayınları .............. 8.........3.... 209 Tarihçe ............. 8.................. 215 Dezavantajları .............................3......... Ġris Tanıma ... UYDU SĠSTEMLERĠ ........3...... 222 UYDULARIN ÖMRÜ ....................................8...........4.5................10. 224 Ku Bandı Yayınları ........................6............................................... 210 Avantajları ...................3..............................3....................2.3.................................................. 221 BÖLÜM VIII ..............................................................2...... 221 UYDULARIN YÖRÜNGESĠ ................... 8......... 8......................... UYDU ÇEġĠTLERĠ ......................................................3................................ 216 El Yazısı Tanıma ............................................................................................... 9...3... 8.....................221 UYDU NEDĠR? ....... 9........................ 224 10 .... 213 Tarihçe ............................................................................................................... 9...........2................................................ Birey Ayırt Etme Kaynakları KarĢılaĢtırma Tablosu ............................. 8........................................5...........................................................4.. 8............................................6.... 9...3.............. 219 Biyometri‟nin Kullanım Alanları ............. 214 Özellikleri .....

. 224 Orta Yörünge Uyduları (Medium Earth Orbit-MEO) ...................................1..8.......1..... TaĢınabilir Yer Ġstasyonu ................ 231 Uydu Transponderleri. 239 9................. 9..... Yeryüzünden olan yüksekliklerine göre uydular ................ 225 Yüksek Yörünge Uyduları (High Eliptical Orbit-HEO) .............4.....2............................................................... UYDULARIN YAPISI...... 9.....................................3......11................. YÖRÜNGESĠ VE ENERJĠSĠ .............................3..........2...... 227 Meteoroloji Uyduları ........................... 9....2.... Verici Yer Ġstasyonu (Uplink) .....................3...........10.....................................9........10...3..........8. 230 Bilgisayar ve Veri Toplama Sistemleri: .7.......................1................................ 9......................................... 227 Uydu HaberleĢme Sistemleri ..................2..4......... 9......................1.........7........3............... 240 9. 228 Yer Ġstasyonları .......... Uyduyu OluĢturan BileĢenler ....... 9... 9....................9.... 9.......... 230 Pozisyon Belirleme ve Sabitleme Üniteleri ........... 9. 234 Eliptik Yörüngeli Uydular ............ 9.................................................4......... 9.....7......3..............2..4.................................................... 225 Yerdurağan Yörünge Uyduları(GeostationaryEarth Orbit-GEO)....9............... 227 Yön Bulma Uyduları ...............................4...................8....................................8........ Kullanım Amaçlarına Göre Uydular ..................................7............................ 226 HaberleĢme Uyduları .........8.7...........................2..............................................2...........3. 227 9................................. 235 YER ĠSTASYONLARI .........................1.4.......... 9............................................ 9...................2.....................1.................7...........................................1. 9....................... 225 Askeri Amaçlı Uydular...................................................... 240 11 ................8............2............7........11.................................9......1..4....3.......1............................................11.8...11... 9.. 226 9.......... 231 Uydunun Akü ve GüneĢ Panelleri ... UYDULARIN YÖRÜNGELERĠ ... 9.................................8......................................8............ 9...................................................... 9............. 224 Alçak Yörünge Uyduları(Low Earth Orbit-LEO)............7.............. 9................ 229 HaberleĢme Sistemleri ..................... 228 Uyduların Yapısı .................11......................1.........4...9....2.....7............ 238 9. Yer Ġstasyonlarının Anten Sistemi .. 232 9................. 235 9....... 9.................................1...................... 235 UYDU HABERLEġME SĠSTEMLERĠ .........2.............8...................... Alıcı Yer Ġstasyonu (Downlink) ..3............................8...... 230 9.............3................3........... 9.. Uydular Nasıl HaberleĢir? .2.................. 236 9............................................... 232 Kutup Yörüngeli Uydular .......................................8................7.. 9................. 231 Antenler ....................................................................... 9................... 230 Güç Kaynakları ................. 233 Ekvatoral Uydular .......1.......................1..

..............................12..........9.............................1...............11..........2.......................12...1................... 243 9............... 9. Frekans PaylaĢmalı Çoklayıcı GeçiĢ ......................... 242 9........................ 246 KAYNAKLAR ......12...........................3................................. 244 9................... UYDU ÜRETĠMĠ .. Kod PaylaĢmalı Çoklayıcı GeçiĢ ..................................................13....... Cassegrain Anten Sistemi ..........248 12 ................4.......................... 242 9.......12....................................... Zaman PaylaĢmalı Çoklayıcı GeçiĢ.................... 240 UYDU ĠLETĠġĠM SĠSTEMLERĠNDE ÇOKLAYICI YÖNTEMLER .................

............................................................................................................ 33 Resim 11: Kaplamasız DolanmıĢ Çift (UTP) ............................................................................................................................................................................ analog sistem ve analog gösterge .............................................. 69 Resim 25: Çankırı-ÇerkeĢ 19 Mayıs Çok Programlı Lisesi öğrencileri laboratuarda ders iĢlerken ...................... 31 Resim 9: Kaplamalı DolanmıĢ Çift ................................................................. 24 Resim 4: Senkrol ĠletiĢimin Gösterimi ......................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 35 Resim 17: Fiber Optik Kablo Yapısı ......... 29 Resim 7: Koaksiyel Kablonun Ġç Görünümü ............... 27 Resim 5: Bilgisayar Ağ BileĢenlerinin Genel Yapısı .......... 65 Resim 22: Ağ Yapılarının Varlığı ............................................... 36 Resim 18: Fiber Optik Kablo .......................................................................................................................................................... 34 Resim 13: CAT5 Genel Görünümü ........ 35 Resim 16: CAT5 Kablo ............................................................................................................... 69 Resim 26:Bilgisayar ve Bilgisayar DıĢındaki Cihazların Bağlantı Yapısı ........................................................................................................... 66 Resim 23: Ağdaki ĠletiĢimin Örneklerle Açıklanması .................................................................. 70 Resim 27: Güvenli Ağ Yapısı ...................... 74 Resim 30: Server-Based (Sunucu Tabanlı) Network ..................................................................................... 33 Resim 12: Kategori 5‟e uygun UTP Kablo Örneği .............................................. 19 Resim 2: Bant GeniĢliği Betimlemesi .......................RESĠMLER TABLOSU Resim 1: Analog iĢaret............. 34 Resim 14: CAT6 Kablo ....................................................................................... 75 13 ... 30 Resim 8: RG – 58 Kablo .................................................................................................................................................................................... 29 Resim 6: Ağ bağlantılarında kullanılan Koaksiyel Kablo .............................................................................................................................................................................................................................. 32 Resim 10: STP Kablo ................................................................................................ Ethernet Kartı . 38 Resim 21: Network‟un Yapısı ............................... 67 Resim 24: TED Bursa Koleji Öğrencileri Laboratuar Ortamında Bilgisayar Kullanırken ............................................ 72 Resim 29: Peer-to-Peer (EĢler Arası Ağ) ....................................................................................................................................................... 71 Resim 28: Güvenli Olmayan Ağ Yapısı .... 37 Resim 20: BNC Portları .............................................................................................................................................................................. 34 Resim 15: CAT7 Kablo ............... 36 Resim 19: RJ 45 Konnektörü ............. 23 Resim 3..............................................

.............. 101 Resim 49: Manchester Kodlaması ....................................................................................................................................................... 83 Resim 36: Yıldız Topolojide Hub‟a Giden Kabloların Gösterimi ....C Ağları ile R1................................................................................................................................................................ 82 Resim 35: Melez(Hybrid) Topoloji .............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................. 84 Resim 37: Ethernet Hub‟ın Ġç Yapısı .................... 177 Resim 64: Demultiplexing özelliğine sahip devre ....................................................... 94 Resim 44: Uygulama Katmanı .................................................................................................. 88 Resim 41: Alt Ağlar.. 96 Resim 46: Sıralı Veri Ġletimi ................... 80 Resim 33: Yıldız(Star) Topoloji ............................................................................................................................................................................................................................... 125 Resim 54: Otonom Sistem .............................. 164 Resim 60: Pencereleme..R2...............................................Resim 31: Bus Topoloji ......................................................................................................... 114 Resim 51: Peer – to – peer Gösterimi .... 181 14 ............................................................................... 81 Resim 34: Mesh(ağ) topoloji............................................. 113 Resim 50: Jetonlu Halka .................................. 165 Resim 61: OSI BaĢvuru Modeli .... 91 Resim 42: Msn Sohbet Ekranı .................................................................................................................................................................................. 177 Resim 63: SSH ......... 85 Resim 40: OSI HaberleĢmesi ....................................................................................................................................... 100 Resim 47: Hata Giderme....................................................................................... 93 Resim 43: ĠletiĢim Kuran Bilgisayarlar ............................. 167 Resim 62: SSH‟ın ÇalıĢma Mantığı ..................... 126 Resim 55: A......................................................................................B.......................................................................................................................................................... 163 Resim 59: AkıĢ Kontrolü .......................... 101 Resim 48: Denklik Gösterimi .................................................................. 115 Resim 52: Client/Server ( Ġstemci/Sunucu) Modeli ................ 144 Resim 57: Güvenlilik ........................................................... 79 Resim 32: Halka(Ring) Topoloji ............................................................................................................................................................................................................................... 85 Resim 39: HiyerarĢik Yapıdaki Ağlar ............................................................................................................................ 94 Resim 45: Görsel Sohbet Ortamı ................................ 84 Resim 38: Ağaç (Tree) Topoloji ...................... 162 Resim 58: Güvenlilik ...R3 Router‟ları Arasındaki Bağlantı ........................................................................................................ 130 Resim 56: Hash Algoritması Yapısı .................. 116 Resim 53: ULAKNET ...................................................................................

...................... 213 Resim 71: Ġris Bölgesi ...................................................................................................................................................................................................................................... 229 Resim 79: Uydunun GüneĢ Panellerini Gösteren Bir Fotoğraf.... 228 Resim 78: Türksat‟ ın Yapısı .............................................................................................. 210 Resim 70: SVM ........................... 198 Resim 67: Site To Site VPN ........................................ 218 Resim 76: Biyometrik Alanlar ............................................................ 238 Resim 86: Downlink mekanizması................................................... 232 Resim 80: Kutupsal Yörünge ........... 199 Resim 69: Eigface Örnekleri .................................................................................... 215 Resim 74: El ve Damar Tanıma Teknolojisi......................... 217 Resim 75: DNA AraĢtırma Metodu.................... 186 Resim 66: Remote Access VPN ................................................................................................................ 234 Resim 81: Ekvatoral Yörünge ....................................................................................................................................................................................................................................................................................... 235 Resim 83: Uyduların HaberleĢme Sistemi .................................... 238 Resim 87: Uplink Mekanizması .................................................................................................................................................................................................................................................................. 236 Resim 84: Yer Ġstasyonlarının Genel Blok Yapısı ......................................................................Resim 65: Komut ĠĢletim Sisteminde NAT Kullanımı ............................................................................................................................................................................................ 239 15 .............. 220 Resim 77: Yer Ġstasyonları bağlantısı ............................. 234 Resim 82: Eliptik Yörünge ....................................................................................... 237 Resim 85: Yer Ġstasyonları....................

.................................. 141 ġekil 10: Arp Ġsteği Gönderimi ............................................................................................................................................ 38 ġekil 6: Çarpraz Ara Kablosu Kullanımı ........ 153 ġekil 15: BGP ÇalıĢma Mekanizması ........... 25 ġekil 4: Koaksiyel Kablonun Yapısı .. 155 ġekil 17: Bgp Örneği II..............................................................................................................ġEKĠLLER TABLOSU ġekil 1: Pozitif ve negatif lojik iĢaretler .................................................................................................................................................................................................................................... 156 ġekil 19: TCP‟ de Tıkanıklık ........................... 138 ġekil 9: ESP‟ nin Yapısı ............................................................................................. 147 ġekil 14: BGP KomĢuluğu ......... 136 ġekil 8: AH Kimlik Doğrulama Yapısı ................................................................................................................................................................................................. 38 ġekil 7: IPSec Mimarisi ................................................................. 25 ġekil 3: Zaman Bölmeli Çoklamanın Koordinat Düzleminde Gösterimi............ 182 16 ....................................... 179 ġekil 20: IP Adresleme Örneği .......................................................................................................................... 30 ġekil 5: RJ45 Kullanımı ve Kablo Genel Yapısı............................................................................................................................................ 146 ġekil 13: Farklı Arp Çözümü ..................................................................................................................... 145 ġekil 11: Fiziksel Adres Çözümü .................................................... 156 ġekil 18: Bgp Örneği III ....................................................................... 146 ġekil 12: Arp Çözümlenmesi ....................................................................................................................................... 20 ġekil 2: Frekans Bölmeli Çoklamanın Koordinat Üzerinde Gösterimi ............................................................... 154 ġekil 16: Bgp Örneği I ....................................................................

............................................................................. .................. 86 Tablo 5: Open Systems Interconnect (OSI) Referans Modeli ....... 151 Tablo 7: Transport Katmanı Port Numaraları ................................................................................................................... 221 17 ................ 56 Tablo 4: Topolojilerin KarĢılaĢtırılması ........................... 88 Tablo 6: ARP Paket Biçimi......................... 168 Tablo 9: Yalancı BaĢlığın Alanı ................................................................................................................................. 20 Tablo 2: Ethernet Kart Türleri....................................................................................................................................................TABLOLAR Tablo 1: ‟0′ ve ‟1′ değerlerinin ifade edebileceği fiziksel anlamlar............... 167 Tablo 8: UDP BaĢlık Alanları .................................................................................................................................. 51 Tablo 3: Anahtar üzerinde MAC adreslerinin tutulması ......... 170 Tablo 10: Birey Ayırt Etme Kaynakları KarĢılaĢtırma Tablosu .................

analog büyüklük olarak tanımlanır. ĠletiĢim ortamının tipi önemlidir çünkü. Analog ve sayısal iĢaretler özelliklerine uygun devrelerde (sistemlerde) iĢlemlere tabi tutulduktan sonra. ölçülebilme. kaydedilebilme. Fiziksel bir büyüklük bilgi Ģekline 18 . iĢaret. Bu alanların ilgilendiği büyüklükler. Analog Gösterge ve Analog Sistem Sahip oldukları değerler belirli sınırlar içerisinde devamlı olarak değiĢen büyüklük. Analog Büyüklük. Bu bağlantılar taĢıyabildikleri veri miktarı ve taĢıma hızlarına göre nitelendirilirler. ANALOG VE SAYISAL SĠNYALLER Bilim. görüntülenebilme. taĢınabilir fiziksel büyüklüklere. özelliklere sahiptir. Diğer bir deyiĢle. örneğin bir gerilim veya akım Ģekline dönüĢtürülmeleri gerekebilir. sonsuz sayıda ara değer alabilen büyüklük.1. Bu durumda karĢımıza analog ve sayısal kavramları ve her bir kavram ile birlikte büyüklük. Büyüklüklerin sayısal değerlerini ifade etmede. Büyüklükler ile iĢlem yapıldığı zaman onların sahip oldukları değerleri etkin ve güvenli olarak ifade etmek büyük bir önem taĢır. elektrik sinyalleri biçiminde kablolarda veya elektromanyetik dalgalar biçiminde uzayda taĢınır. Gerek fiziksel büyüklükleri dönüĢtürme iĢleminde. aritmetik olarak hesaplanabilme. gerekse de bilginin iĢlenmesi / iletilmesinde temel olarak analog ve sayısal (dijital) iĢaretlerden faydalanılır. 1. gönderici tarafından iletim ortamına aktarılan bilginin alıcıya ulaĢması olarak tanımlanabilir. Veri. vb. 1.1. „analog büyüklük‟ olarak isimlendirilir.BÖLÜM I 1. analog ve sayısal olarak isimlendirilen iki yöntem kullanılır. Veri iletim ortamları kablolu ve kablosuz olmak üzere ikiye ayrılır. gösterge ve sistem terimleri ortaya çıkmaktadır. çıkıĢ birimi olarak isimlendirilen göstergeler yardımıyla insanlar için anlamlı hale getirilir.1. veri iletim ortamı saniyede iletilen maksimum bit miktarını belirler. Analog ĠĢaret. teknoloji. Ġletim ortamı olarak kablo (bakır veya optik) ya da atmosfer kullanılabilir. ĠLETĠġĠM TEKNOLOJĠLERĠ Veri iletimi. ticaret ve benzeri bir çok alan büyüklükler ile ilgilenmektedir. Ġfade edilen büyüklüklerin.

1). giriĢteki ses basıncına bağlıdır. Sayısal iĢaretin aldığı değerler zıplayarak (adım adım) değiĢir. Sayısal Büyüklük. Büyüklükleri. iĢaret Ģekline dönüĢtürülürken yalnızca iki değere sahip iĢaret Ģeklinde gösterilir. Bu göstergelerde. „analog gösterge‟ denir. Mikrofonlarda. „sayısal büyüklük‟ olarak isimlendirilir. Üretilen çıkıĢ geriliminin değeri. analog ölçü aletindeki skalanın 0 ile 1000V arasında olması gibi. telefon sistemleri.1. ani değiĢim negatif yönde ise „negatif lojik‟ denir (ġekil 1. Ġki değerlikli büyüklük.b). iki sınır değeri bulunur (Resim 1. Analog iĢaretleri giriĢ bilgisi olarak kullanan analog sistemin çıkıĢından elde edilen bilgiler. 19 . analog göstergelerde anlamlı hale getirilir.) büyüklük. manyetik kasetler ve termostatlar verilebilir.a). Sürekli (continuous) iĢaretler olarak da isimlendirilen analog iĢaretler bilhassa ölçü ve ayar tekniğinde kullanılır.a). açık-kapalı. Yaygın olarak kullanılan analog sistemlere örnek olarak. vb.1.c). Otomobildeki hız göstergesi.1. Sayisal ĠĢaret. Sayısal Sistem ve Sayısal Gösterge Yalnızca iki değer alabilen (var-yok. „sayısal iĢaret‟ olarak adlandırılır (Resim 1. ‟1′ gibi iki değer alabilen iĢaret.2. Resim 1: Analog iĢaret.dönüĢtürülürken. otomobildeki hız göstergesinin 0 ile 180 km-saat. „analog (lineer-doğrusal) devre‟ veya „analog sistem‟ denir (Resim 1. konuĢma ile oluĢan ses basıncıyla orantılı olarak bir çıkıĢ gerilimi üretilir. bilgiyi temsil eden iĢaret doğrudan doğruya fiziksel büyüklüğün benzeri ise oluĢan iĢaret „analog iĢaret‟ olarak adlandırılır (Resim 1. Analog sisteme en iyi örnek mikrofonlardır. Analog bilgilerin gösterilmesi genelde gösterge içerisinde skala ve ibre ile yapılır. iki sınır değer arasında çok sayıda ara değerler Ģeklinde ifade eden göstergelere. Sayısal büyüklüğü göstermek için kullanılan ve ‟0′. analog sistem ve analog gösterge GiriĢ ve çıkıĢ iĢaretleri Ģekil olarak benzeyen elektronik devreye / sisteme. odadaki termostat analog göstergelerdir. Sayısal iĢarette 0′dan 1′e ani değiĢim pozitif yönde ise „pozitif lojik‟.

Sembollerin ifade ettiği anlamlardan birkaçı Tablo 1. Sayısal sistemleri oluĢturan devreler. L-H (Low-High) sembolleri kullanılır.1′de sıralanmaktadır. ġekil 1: Pozitif ve negatif lojik iĢaretler Fiziksel büyüklükleri veya bilgileri sayısal iĢaretlerle (yalnızca 0 ve 1 değerleriyle) ifade ederek iĢleyen devrelere / sistemlere. Tablo 1: ‟0′ ve ‟1′ değerlerinin ifade edebileceği fiziksel anlamlar. genel amaçlı sayısal bilgisayarlar. sayısal saatler ve elektronik daktilolar gösterilebilir. „sayısal sistemler‟ veya „sayısal devreler‟ (dijital devreler) denir (ġekil 1. Sayısal teknikte kullanılan bu sembollerin çeĢitli fiziksel anlamları olabilir. 20 . genelde elektronik devreler olmakla birlikte. manyetik veya pnömatik olabilir. sayısal telefon santralleri. sayısal voltmetreler. hesap makineleri. frekans sayıcılar.b). mekanik. Sayısal sistemlere örnek olarak.2.Resim 2: Sayısal iĢaret. sayısal gösterge ve sayısal sistem Sayısal iĢaretlerin aldıkları değerleri göstermek için 0-1. trafik ıĢık kontrol sistemleri.

Bellek (Storage) Sistemleri : ArdıĢıl lojiğin belirli bir durumunun saklandığı lojik devrelerdir. kaydırıcılar. Bu elemanların özellikleri ilgili bölümlerde incelenecektir. sistemdeki iĢlemler saklanabilen komutlar (program) tarafından kontrol edildiğinden kolaydır. Sayısal sistemlerin çıkıĢından elde edilen bilgileri anlaĢılabilir biçime dönüĢtürmek için sayısal göstergelerden faydalanılır. Sayısal gösterge olarak. 2.BileĢik (Combinational) Sayısal Sistemler : Devrenin çıkıĢı. sıvı-kristal göstergeler (LCD) v. onun alınması ve gerektiği kadar elde tutulması mümkündür.c). 1.2.Doğruluk (accuracy) ve birbirine bağlanabilecek devrelerin sayısı daha yüksektir: Analog devreler üç-dört basamaklı olabilirken. sayıcılar. sayısal teknik kullanmaya doğru olan bu talebin nedenleri Ģöyle özetlenebilir: 1değerleridir. Temel lojik kapılarla yapılan tasarımlar ve toplayıcı / çıkarıcı devreleri örnek olarak gösterilebilir. akım ve gerilimin kesin değerleri önemli değildir. 5. Sayısal ve Analog Tekniklerin KarĢılaĢtırılması Elektronikte daha önce analog teknik kullanılarak yapılan uygulamalar günümüzde sayısal teknikler kullanılarak yapılmaktadır.Sayısal devreler gürültüden daha az etkilenir: Sinyallerin gürültüden etkilenmesi analog sistemlerdeki kadar kritik değildir.Sayısal devrelerde iĢlemler programlanabilir: Sayısal sistemleri tasarlamak. giriĢlerin o anki durumu ile doğrudan ilgili olan lojik devrelerdir. 7 parçalı gösterge. Örneğin.b. Çünkü sayısal sinyallerin değerleri 1 ve 0 olarak kabul edilen gerilim sınırlarını zorlamadığı sürece önemli değildir.Sayısal sistemlerde bilgi saklaması kolaydır: Sayısal sistemlerde kullanılan yöntemlerle bilgilerin bir yere konması. 3. 2.ArdıĢıl (Sequential) Sayısal Sistemler : Sistemin daha önceden sahip olduğu konum ve hali hazırdaki giriĢ değiĢkenlerinin durumlarına bağlı olduğu sistemlerdir. 3. Çünkü gerilim ve akım değerleri doğrudan elektronik elemanlara bağımlıdır. Analog sistemler de programlanabilir ancak programlanabilecek iĢlemlerin esnekliği ve kompleksliği oldukça sınırlıdır. Analog teknikten.2.Sayısal sistemler yaptıkları iĢlemlere göre 3 genel grup altında incelenebilir: 1. Sayısal sistemlerin tasarımı daha kolaydır: Anahtarlama montajı kullanıldığından. Önemli olan ‟1′ ve ‟0′ 21 . 4. sayısal devrelerde daha çok sayıda devrenin birbiriyle irtibatı mümkündür.1. olarak isimlendirilen elemanlardan faydalanılır (ġekil 1.

SĠNYAL ĠLETĠMĠNĠ KISITLAYICI FAKTÖRLER Sinyaller iletim ortamında taĢınırken gürülü (noise). ancak uzun mesafelerde tamamıyla engellemek mümkün olmaz. Zira güçlendiriciler. belirli elemanların entegre içerisine yerleĢtirilmesi (yüksek değerli kondansatörler. Analog ve sayısal sistemleri açıklayıp. çok karmaĢık devrelerin oluĢmasına ve seviyelerin karıĢma olasılığının yüksek olmasına neden oluyordu.2. Sinyaldeki bozulmayı çeĢitli önlemlerle minimuma indirmek mümkündür. Bu sorunun en iyi cevabı. Zayıflama Sinyalin genliğinin düĢmesi olarak tanımlanır. Bu durum. 1. …. Bu da sayısal elemanların entegre içerisine yerleĢtirilmesini avantajlı duruma getirmektedir. 3=3V.1950′lerde geliĢtirilen ilk sayısal sistemler.gecikme (delay distortion)ve zayıflamalardan ötürü bozulurlar.1. transformatörler vb. Bu problem.6. Saye sinyaldeki bozulma müsaade edilebilir bir aralık içerindeyse problem oluĢturmaz. Gerçek sinyalin 22 . iletim ortamının direnci neden olur.Sayısal sistemlerde bir entegre içerisine daha fazla sayıda sayısal devre elemanı yerleĢtirilebilir: Her ne kadar analog elemanlarda entegre devre içerisine yerleĢtirilse de. aklımıza „sayısal sistemlerde iki seviyeli sistemin kullanılma sebebi ve tüm bilgileri / verileri iki seviyeli olarak ifade etmemizin amacı nedir?‟ diye bir soru gelebilir. Bu mantıkla oluĢturulan sayısal devreler 10 farklı gerilim seviyesini ayırt etmek ve ayırt ettiği değerlere göre iĢlem yapmak zorunda idi. onlu sayı sistemini ifade etmek için 10 farklı seviye yani 10 farklı gerilim kullanılıyordu (0=0V.) ekonomik değildir.2. iki sistemi karĢılaĢtırdıktan sonra. Zayıflamadan kaynaklanan problemi çözmek için alıı ile gönderici arasında belli aralıklarla sinyal güçlendirici (amplifier)ya da yineleyici gibi donanımlar yerleĢtirilebilir ancak bu donanımlar birden fazla noktada kullanıldığında alıcıya gelen birçok bitin hatalı olmasına sebebiyet verebilir. sayısal sistemlerin tarihini inceleyerek verilebilir. günlük hayatımızda kullandığımız büyüklüklerin büyük bir kısmının analog olmasıdır. 2=2V. bobinler. ancak alıcıya ulaĢan bazı sinyaller anlaĢılmayacak ya da yanlıĢ yorumlanacak kadar bozulmuĢ olabilir. Sinyalin bozulma oranı. Bütün bu avantajların yanında sayısal sistemlerin dezavantajı. 1=1V. on seviyeli sistem yerine iki seviyeli sistemin kullanılması ile çözüldü ve bu çözüm hala geçerliliğini koruyor. frekans ve genlik değerleriyle yakından iliĢkilidir.9=9V gibi). Sinyalin zayıflamasına. 1.

genliğini yükseltirken kaçınılmaz olarak hattaki gürültünün genliğinizde kaçınılmaz olarak hattaki gürültünün genliğinde yükseltecektir. Gürültü Hava ġartlarından. Farklı frekans bileĢenlerinin gecikmesinden kaynaklanan bozulma. zayıflama ve gürültünün aksine anlaĢılması oldukça karmaĢık bir konudur. bps (bit per second) birimi ile ölçülür. bir iletim ortamından aktarılabilecek maksimum bit oranını kısıtlayan en büyük etkendir.2.2. Ethernet buna iyi bir örnektir.3.2. iletim ortamındaki ısınmadan. 23 . 1. 1. BANTGENĠġLĠĞĠ VE TEMELBANT GENĠġBANT KAVRAMLARI BantgeniĢliği(Bandwidth): Bant geniĢliği. Gecikme Sinyalin farı frekans birleĢenlerinin alıcıya farklı zamanlarda ulaĢması olarak tanımlanır. KarĢıtı „broadband‟dir. Bu. Bir ağ kablosunun taĢıyabileceği maksimum veri miktarı. Resim 2: Bant GeniĢliği Betimlemesi Temelbant(Baseband): Tek taĢıyıcı frekansın kullanıldığı klasik bir ağ teknolojisi. kablo çiftlerinin birbirlerini etkilemesinden veya yakınlardaki enerji iletim hatlarından kaynaklanabilir. Buna „Narrowband‟ da denir. 1. Gürültü faktörün minimuma indirebilmek için iletim ortamının enerji nakil hatlarından uzak tutulmasına dikkat edilmelidir.3.

4. telekomunikasyon veya bilgisayar ağlarinda birden fazla analog sinyallerinin veya dijital bilgi aktarımlarının (Digital Data Streams) birleĢtirilip tek bir sinyal haline getirlimesidir. multiplex edilmiĢ sinyal komunikasyon kanalları (Communication Channels) üzerinden gönderilir (Transmission). Frequency Division Multiplexing.1.1. 1.4. Frekans Bölmeli Çoklama (Sıklık Bölmeli Çoklayıcı.4. Multiplexing düĢük seviyeli (low-level) komunikasyon kanallarının kapasitesini sanal (virtual-channels) bölmelere ayırıp yüksek seviyeli (higher-level) mantiksal (Logical) kanallar yaratır ve bu kanallar üzerinde sadece tek bir sinyal (örnegin 1 telefon gorusmesi) gönderilebilir. Gönderilen bu sinyaller alıcı makina tarafindan demultiplex edilip orijinal hallerine geri dönüĢtürülür. Multiplexing Elektronik. Fdm) Tek hat üzerinden birden fazla kiĢinin iletiĢimine izin veren devre anahtarlamalı ağ tipidir.Resim 3. Ethernet Kartı GeniĢbant(Broadband) : Tek bir iletiĢim ortamında birden fazla veri kanalı sağlayan iletiĢimi gösterir. Örneğin bir hattı 4 farklı kiĢi kullanmak istiyorlar. 24 . Buna göre hattı birden fazla kiĢi kullanmak için farklı frekans aralıklarını kullanırlar.1. 1. Örnegin elektronik cihazlarda multiplexing birden fazla analog sinyallerinin digital sinyale dönderilip (analog-to-digital ADC ) iĢlenmesini (process) sağlanır veya telekominikasyonda birden fazla telefon göruĢmesinin aynı fiziki kablo üzerinden aktarılması sinyallerin multiplex edilmesiyle gerçekleĢir. Komunikasyonda. KANAL ÇOKLAMA(Multiplexing) 1. Hattın kullanımı farklı frekanslardan alıĢ veriĢ ile 4 farklı kiĢiye bölünerek her frekans aralığında farklı kiĢinin kullanması ile sağlanır.

Buna göre 1. ġekil 3: Zaman Bölmeli Çoklamanın Koordinat Düzleminde Gösterimi Yukarıdaki Ģekilde birim zamanda aynı hat üzerinden 4 farklı kiĢinin iletiĢim Ģekli gösterilmiĢtir.Buna göre 1. Tdm) 1. Örneğin bir hattı 4 farklı kiĢi kullanmak istiyorlar.1.2. Hattın kullanımı birim zamanı 4 farklı kiĢiye bölünerek her birim zamanda farklı kiĢinin kullanması ile sağlanır. Aynı hattan 4 farklı kiĢinin yollayabilmesi için farklı frekans aralıklarını kullanmaları gerekir. Zaman Bölmeli Çoklama (Time Division Multiplexing. Bu yöntemde diğer devre anahtarlamalı 25 .4. Bu yöntemde diğer devre anahtarlamalı yöntemlerde olduğu gibi herhangi bir kiĢi veri yollamasa bile ona ayrılan frekans dilimini baĢka kimse kullanamaz ve hattın bu kısmı boĢ kalır. Tek hat üzerinden birden fazla kiĢinin iletiĢimine izin veren devre anahtarlamalı ağ tipidir.kiĢi (kırmızı renkle veri transferi yapan kiĢi) diğer 3 kiĢi verisinin yolladıkları hattan verisini yollayabilmektedir. Buna göre hattı birden fazla kiĢi kullanmak için farklı zaman aralıklarını kullanırlar.kiĢi (kırmızı renkle veri transferi yapan kiĢi) diğer 3 kiĢi verisinin yolladıktan sonra hattan verisini yollayabilmektedir.ġekil 2: Frekans Bölmeli Çoklamanın Koordinat Üzerinde Gösterimi Yukarıdaki Ģekilde birim zamanda aynı hat üzerinden 4 farklı kiĢinin iletiĢim Ģekli gösterilmiĢtir.

PARALEL VE SERĠ ĠLETĠġĠM HaberleĢme bilgi alıĢveriĢi olarak düĢünülebilir.5. Veri iletimi seri ve paralel olmak üzere iki Ģekilde gerçekleĢir. Seri iletim de kendi içinde asenkron ve senkron olmak üzere ikiye ayrılır. 1. Az ve basit elektrik devre ihtiyacı gerektirmesi ve ucuz olması dolayısıyla tercih edilir. alan ve gönderten ortamdır. Zaman uyumsuz zaman bölmeli çoklama (asynchronous TDM): Bu yapıya göre gönderen ve alan tarafların birbiri ile uyumlu olması gerekmemektedir. Bunun için üç Ģey gereklidir.5.1. Bilgiyi gönderen.yöntemlerde olduğu gibi herhangi bir kiĢi veri yollamasa bile ona ayrılan zaman dilimini baĢka kimse kullanamaz ve hat boĢ kalır.1.) arasındaki veri iletimi seri olarak gerçekleĢir. Bu kodlama 1 ve 0 lardan oluĢur ve iletim elektrik sinyalleri Ģeklinde gerçekleĢir. Bu tür iletim genellikle iletim hızının saniyede 28800 bit veya daha az olduğu durumlarda kullanılır. Bu yüzden paralel iletim daha hızlıdır. Seri iletimde veriler bit bit tek bir tel üzerinden sırayla iletilir. Bu sistemde her zaman biriminde gönderilen bilgi ilave olarak kimden geldiği ve kime gittiği gibi kimlik bilgilerini tutmaktadır. Asenkron iletiĢim Ġletim bir karakterin herhangi bir anda iletilebilmesi demektir. Asenkron ve Senkron ĠletiĢim 1.1. Paralel iletimde ise her bit ayrı bir telden aynı zamanda iletilir.Bu sistemin tam çalıĢabilmesi için alıcı ve verici sistemlerin eĢ zamanlı olmaları ve bribirlerinden haberdar olmaları gerekir. Bilgisayarın merkezi iĢlem birimi ile belleği arasında veri iletimi paralel yollardan olur. Burada veri haberleĢmesi aletler arasında. Mesela 26 . Bu sayede alıcı ve vericiler arasında iletiĢim yapılabilmektedir. Mesela iki insanın konuĢmasında biri konuĢarak bilgiyi gönderir diğeri dinleyerek alır sesler ise hava ortamında iletilir. v. modem. Bu zaman aralıklarında iletiĢimi yaparlar. kodlanmıĢ bilginin transferidir. Bilgisayarlarda ise veri haberleĢmesi söz konusudur. Bu bağlantı Ģekli ikiye ayrılır: EĢ zamanlı (zaman uyumlu) zaman bölmeli çoklama (sycnhronous TDM): Buna göre gönderen ve alan taraflar tam olarak hangi zamanda göndereceklerini ve alacaklarını bilmektedirler.5. Fakat veri iletim hızının bu derece kritik olmadığı bilgisayar ile diğer aletler (klavye. 1.s.

Senkron iletiĢim 1. Karakter senkronizasyonu ise bloktan önce SYNC denilen 2 sembol kullanır. Fakat burada önemli olan verileri alan makinanın iletilen blokları ve blokların içindeki karakterleri ayırt edebilmesi ve anlayabilmesidir. Bu sayede alıcı makina kendini ayarlar. Senkron iletimde her karakterin baĢında ve sonunda ilave bitler gerekmez.2.bilgisayar baĢındaki kullanıcı klavye kullanarak yazı yazarken her tuĢa farklı zaman aralıklarıyla basar ve basılan tuĢ hakkındaki bilgi yani o karakter bilgisayara belli bir düzende değil. Paralel ve Seri İletişim Çevrim İçi (Online) Web Destekli Öğrenme Çevrim Dışı (Offline) • Sanal Sınıf Videokonferans • Web Portalı • Web Günlüğü (Blog) • Wiki • Sohbet • Anlık Mesaj • Tartışma Grupları Yüz Yüze Eğitim Podcast/ webcast • CD-ROM / DVD • Video yayını Basılı Yayın Anlık Eşzamanlı (Senkron) İstendiğinde Eşzamansız (Asenkron)/ Resim 4: Senkrol ĠletiĢimin Gösterimi 27 . veri bitleri. parity biti ve sonlandırma bitleri. Bunlardan sonra alan makina veri bloklarının baĢlayacağını anlar. Parity biti her zaman kullanılmaz. Bit senkronizasyonunda bloğun önünde ve sonunda bayrak olarak isimlendirilen 8 bitlik bölümler vardır. farklı zaman aralıklarıyla gönderilir. Veri bitleri kullanılan karakter koduna göre 7 veya 8 bittir.5. Asenkron iletimle gönderilen her karakter dört bölümden oluĢur. Mesela ASCII karakterlerden oluĢan bir dosya bu yolla iletilebilir. Bunun için karakter senkranizasyonu ve bit senkranizasyonu olmak üzere iki yöntem kullanılır. Asenkron iletimin kullanımı kolaydır fakat verimli bir iletim yolu değildir. BaĢlangıç biti.1. Büyük bloklar halindeki veri bir defada iletilebilir. Çünkü her gönderilen karakterin baĢında ve sonunda ilave bitlerin kullanılmasını gerektirir.

içerir.1. HABERLEġME KANALLARININ ÇALIġMA MODLARI 1. Echo Canceling (EC) ile yapılır. 1. echo-suppressor. veya asimetrik modem olarak adlandırılırlar. Bir telefon kanalı sıklıkla iletimin yalnızca tek bir yönde yapılmasına izin veren bir yankı yakalayıcı. echo cancelers. bu yüzden iletilen iĢaretin bir kısmi (Genellikle kötü olarak değiĢerek) her zaman geri yansır.6. Half Duplex Half Duplex iĢaretlerin iki yönlü ancak ayni anda bir yöne doğru iletilebilmesi anlamına gelir. Bu çalıĢma seklinde data iletimi yalnızca bir yönde gerçekleĢir. Full Duplex Full Duplex iĢaretlerin ayni anda iki yönlü iletilebilmesi anlamına gelir. Full-Duplex teriminin anlamı modemin tam hız ile iki yönlü iletim yapması anlamına gelir. Bu ye gönderiĢ ve alıĢ iĢaretlerinin farklı frekans bandlarinda yer aldığı ve filtreleme ile birbirinden ayrıldığı FDM (frequency division multiplexing) ile veya yankı dengeleme. Bu yüzden half-Duplex alıcılar. DüĢük hızlı ters kanal iletimi sağlayan modemler dagitik hızlı. Full Duplex çalıĢma sekli alınan iĢaretin gönderilen iĢaretin yansımasından ayrılabilmesi yeteneğini gerektirir.6. Simplex Simplex iĢaretin yalnızca bir yönde gedebilmesi demektir. Half-Duplex modemler full-Duplex modada da çalıĢabilirler. Yankı yakalayıcılar yavaĢ yavaĢ teorik olarak full-Duplex cihazlar olan yankı dengeleyiciler. split-speed.1. çıkıĢ empedansı hattın giriĢ empedansı ile tam olarak eĢit olmaz. Bu kanalı half-Duplex‟ e çevirir.2. lokal gönderici aktif iken iptal edilirler.3.6.6. Full Duplex modemler half Duplex kanallarda çalıĢmazlar. 28 . 1. Bir modem iki telli bir hatta bağlandığında. ile değiĢtirilmektedirler.

Günümüz networklerinde kullanılan kabloların yapısına göz atacağız.7. Resim 6: Ağ bağlantılarında kullanılan Koaksiyel Kablo 29 . Kablo Tipleri Kablosuz çözümlerin artan popülaritesine rağmen bilgisayar ağlarının çok büyük bir bölümü bağlantı için hala bir çeĢit kablo kullanmaktadır.7.1. BĠLGĠSAYAR AĞ BĠLEġENLERĠ Resim 5: Bilgisayar Ağ BileĢenlerinin Genel Yapısı 1.1.

Koaksiyel kablo Koaksiyel kablo bir tür bakır kablo çeĢididir. Veri iletim kablolamasında tipik olarak 10 Mbps için birkaç yüz metre mesafelere kadar gidilmektedir. ortada çok damarlı tel yumağından oluĢmuĢ bir iletken. aĢağıdaki Ģekilde görüldüğü gibi. ġekil 4: Koaksiyel Kablonun Yapısı 30 . üzeri yalıtkanla kaplanmıĢ ve onunda üzerinde kafes yapısında bir koruyucu iletken tabaka vardır.7. kablo içindeki parçaları dıĢ fiziksel etkilerden korumak amacıyla bir kılıf bulunur.1. elektriksel parazitten korunma açısından bakır kablolar içerisinde tercih edilen bir kablo türüdür.) RG-58 Bilgisayar ağlarında kullanılan kablo tipleri şunlardır: DolanmıĢ Çift Kablo (Twisted Pair Cable) – – Kaplamalı DolanmıĢ Çift (Shielded Twisted Pair-STP) Kaplamasız DolanmıĢ Çift (Unshielded Twisted Pair-UTP) Fiber Optik Kablo (Fiber Optic Cable) 1.Koaksiyel Kablo (Coaxial Cable) – – – • RG-8 RG-6 (Ağlarda kullanılmasa da bilmemiz gerekiyor. En dıĢta ise. Koaksiyel kablo. uygulamada bir çok alanda yüksek frekanslı elektriksel iĢaretin aktarılmasında kullanılır.1. Resim 7: Koaksiyel Kablonun Ġç Görünümü Koaksiyel kablolar.

Diğer isimleri Thinnet(ince net) ve Cheapernet(ucuz net)'dir. uygulaması kolay bir kablodur. RG-58 Günümüzde karĢılaĢabileceğiniz tek koaksiyel ağ kablosu RG-58'dir. döĢenmesinin zor. Koaksiyel kablo tipleri kendi RG kodlarına sahiptir. diğer tür bakır kablolara göre pahalı olması ve buna karĢılık çok yüksek hızlara çıkılamaması koaksiyel kablolara olan yönelimi daha ucuzu olan büklümlü çift kablolara yöneltmiĢtir. ancak kabloya daha yakından bakınca üzerinde RG kodunu ve empedansını görebilirsiniz. Günümüzde bu kabloyu kullanan bir ağ bulmak gerçekten zordur. RG-6 RG-6 75 değerindedir ve bilgisayar ağlarında hiçbir zaman kullanılmamıĢtır.Koaksiyel Kablo Yapısı Network ağlarında. Resim 8: RG – 58 Kablo 31 . Ancak günlük hayatta çok sık karĢımıza çıkar. Bu değer kablonun belirli bir uzunlukta elektrik akımına karĢı gösterdiği dirençtir. Empedans değeri "50 " veya "75 " Ģeklinde omega karakteriyle yazılır. RG-8 RG-8 veya genellikle söylendiği gibi Thicknet (kalın net) kablo ethernetin ilk kullandığı kablo tipidir. UTP yaygınlaĢıncaya kadar yerel ağlarda geniĢ uygulama alanı bulmuĢtur. Kalın ve mukavemetli bir kabloydu. Koaksiyel kablolar dıĢtan bakıldığında birbirlerine çok benzerler. Aynı RG-8 gibi 50 olan bu kablo RG-8'e göre ucuz. Televizyonlara giren anten kablosu RG-6'dır.

Kaplamalı DolanmıĢ Çift (Shielded Twisted Pair-STP) 1.7. UTP‟ye göre daha yüksek bant geniĢliğini desteklemektedir.1. kaplıdır. Dezavantajları • • • UTP ve koaksiyel kablodan daha pahalıdır ve kurulumu zordur. Teknolojisi ve standartları yerleĢmiĢtir.Birçok firma tarafından üretilen kablolar birbiriyle uyumlu ve beraber çalıĢabilmektedir. Bu tip kabloda dolanmıĢ tel çiftleri koaksiyel kabloda olduğu gibi metal bir zırh ile Resim 9: Kaplamalı DolanmıĢ Çift STP kablonun avantajları • • Teknolojisi ve standartları oturmuĢ ve durağandır. Elektromanyetik gürültülere dolanmıĢ çift (TP) kablodan daha dayanıklıdır.Koaksiyel kablonun avantajları • • • • Kurulumu kolaydır. Günümüzde en yaygın biçimde kullanılan ağ kablosudur 32 . UTP kablodan pahalıdır.2. Bazı koaksiyel kablolar ağır. kıvrılmaz ve pahalıdır. Dezavantajları • • • Koaksiyel kablolar Elektromanyetik gürültülere duyarlıdır. Kıvrılmalara karĢı direnç göstermekte ve çabuk bozulmamaktadır. Elektromanyetik gürültülere duyarlıdır. Çok hızlı veri iletiĢimi için uygun değildir.

5/5e Kategori .000 Mbit/saniye 33 .1 Kategori. Kablonun içinde kablonun dayanıklılığını arttırmak ve dıĢtaki plastik kılıfı kolayca sıyırmak için naylon bir ip bulunur.2 Kategori.3 Kategori. Resim 11: Kaplamasız DolanmıĢ Çift (UTP) Kategoriler Kaplamasız DolanmıĢ Çift( UTP )kablo aktarabileceği veri miktarına göre kategorilere sahiptir.4 Kategori. • Sinyal bozulmalarının önüne geçmek için kablolar birbirine dolanmıĢtır.Resim 10: STP Kablo Kaplamasız DolanmıĢ Çift (Unshielded Twisted Pair-UTP) • UTP birbirine dolanmıĢ çiftler halinde ve en dıĢta da plastik bir koruma olmak üzere üretilir. Kategori Kategori.6 Kategori 7 Desteklediği maksimum veri aktarım miktarı Telefon hatları-veri aktarımında kullanılmaz 4 Mbit/Saniye 16 Mbit/Saniye 20 Mbit/Saniye 20 Mbit/Saniye 1.000 Mbit/Saniye 10.

Bilgisayar ağlarında kullanılmıĢtır. 10 Mbit ethernet döneminde CAT3 kablo yoğun olarak kullanılmıĢ. Gördüğünüz gibi görüntüde bir fark yok. Resim 14: CAT6 Kablo 34 . Bir sonraki standart CAT5‟e (geliĢmiĢ CAT5) standardıdır. Resim 13: CAT5 Genel Görünümü CAT6'da da aynı durum söz konusu CAT5e'den de daha yüksek değerlere eriĢebilir. CAT5‟e ile gigabit hızına ulaĢılabilir. yani Gigabit ethernet için en uygun kablodur. 100 Mbit ethernetin geliĢtirilmesiyle CAT5 kablolar üretilmeye baĢlanmıĢ ve Resim 12: Kategori 5‟e uygun UTP Kablo Örneği CAT5 ile 100 Mbit hızında veri aktarımı yapılabilir. 1000 Mhz hızı için.

Resim 15: CAT7 Kablo Resim 16: CAT5 Kablo Günümüzde yeni kurulan bir ağda mutlaka CAT5 veya üstü bir kablo tercih edilmelidir. Genel olarak yüksek band 35 .CAT7 Diğerlerinin aksine farklı bir yapısı vardır.3. Birçok binada. döĢenmesi zor olmakta ve kolayca kırılabilmektedir. 1. Ancak maliyeti yüksek. hepsi birden diğer bir folyo ile kaplıdır. Dezavantajları • • Elektromanyetik gürültülere karĢı duyarlıdır. UTP kablonun avantajları • • • Ses iletimi için teknoloji ve standartlar belirli ve sabittir.1.7. CAT7 RJ-45'ten tamamen farklı bir jak kullanılmaktadır. Fiber Optik Kablo Fiber optik kablo (FO) veri ve ses iletimi için en ideal kablo türüdür. Her tel çifti metal folyo ile kaplı. Kurması kolay ve ucuzdur. Bunlar uygun kategoride ise bilgisayar ağları için de kullanılabilir. UTP için bazı hızlı ağ standartları yenidir ve oturmuĢ değildir. TP kablo kullanan telefon sistemleri vardır.

Resim 18: Fiber Optik Kablo Fiber Optik kablo üzerinden veri aktarımı ince fiber cam üzerinden ıĢık dalgası Ģeklinde gerçekleĢtirilir. Fiber Optik kablonun avantajları • • DıĢ etkenlere karĢı oldukça korumalıdır. Aktif ağ cihazlarının yüksek hızlarda birbirine bağlanmasında uzak mesafelerdeki cihazların birbirine bağlanmasında ve omurga kurulmasın da kullanılır. Resim 17: Fiber Optik Kablo Yapısı Elektriksel gürültü ıĢık demetini etkilemeyeceği için aktarım sorunsuzca gerçekleĢtirilir. uygulamada fiziksel mukavemetin sağlanması açısından. Basit bir Fiber Optik kablo Ģekli yukarıda gösterilmektedir.geniĢliği gerektiren veya uzak mesafelere gidilmesi gereken uygulamalarda kullanılır. Bant geniĢliği yüksektir (622 Mbps). 36 . bu yüzden güvenilir bir iletiĢim ortamıdır. ġekilde de görüleceği gibi üç temel parçadan oluĢur . FO kablonun kullanım yerine bağlı (bina içi veya bina dıĢı gibi) olarak baĢka parçalarda içerebilir. FO kabloya aradan bağlantı yapılıp uç çıkarmak zor olduğu için noktadan noktaya güvenli bir Ģekilde iletim yapılır.

100Base-T4'de sekiz uç kullanılır. Ethernet 10Base-T'de 4 uç kullanılırken.1. Konfigürasyonu ve kurulumu oldukça karmaĢıktır.7. RJ45 Konnektörü RJ45. Konektörler 1. Bağlantıların uzman kiĢilerce yapılması gerekmektedir.2. 37 . Bu uçların bir kısmı veya tamamı. Örneğin birinci çiftin ilk teli beyaz zeminde üzerinde yeĢil olarak kodlanmıĢ olup kısaca By olarak anılır. kullanılan kablolama alt yapı standardına göre kullanılır. RJ45 konnektör üzerinde 8 tane uç vardır. Ethernet ve Jetonlu Halka ağ cihazların üzerinde bulunan portlar için kullanılan bir fiziksel ara bağlaĢım konnektörüdür. Resim 19: RJ 45 Konnektörü Ethernet ve Jetonlu Halka uygulamasında kullanılan RJ45 konnektör sonlandırılması aĢağıda anlatılmıĢtır. 1. eĢleniği olan ikinci tel yeĢil zemin üzerine beyaz olarak kodlanmıĢtır ve kısaca Yb ile gösterilir. Örneğin.7.Dezavantajları • • • Maliyeti yüksektir. Büklümlü çift kabloda (UTP.2. STP) 4 çift tel vardır ve her biri farklı renklerle kodlanmıĢtır.

4. MIC. Tabloda ise hem 4 çift hem de 2 çift için çapraz bağlantı uç değerleri görülmektedir. aĢağıdaki Ģekilde görüldüğü gibi ST.7. Resim 20: BNC Portları Fiber optik kabloların sonlandırılması ve cihazlarla bağlantıların yapılması için. Kablonun açık uçları 50 Ohm luk direnç ile sonlandırılır.RJ45 Konnektörü Standart Bağlantı ÇeĢitleri ġekil 5: RJ45 Kullanımı ve Kablo Genel Yapısı 1.3. 38 . Çapraz Ara Kablo Bağlantısı Ġki çiftin kullanıldığı çapraz bağlantı uç değerleri aĢağıda.7. SC. verilmiĢtir. ġekil 6: Çarpraz Ara Kablosu Kullanımı 1. SMA906 ve Bionic olarak adlandırılan çeĢitli konnektör türleri vardır. BNC Koaksiyel Konektörler BNC kablo bağlantısı bilgisayarınız ile ağ arasındaki durumu LED‟ler yardımıyla izleminize olanak vermez.

[1] 1. WAN ve MAN olmak üzere yapılarına göre standartları vardır. Açık Komut:1 Kapalı Komut:0 LAN ĠletiĢim Metodları Unicast ĠletiĢim Multicast ĠletiĢim Broadcast ĠletiĢim Unicast ĠletiĢim Tek bir data paketinin. tek bir kaynaktan tek bir hedef adrese gönderilmesiyle yapılan iletiĢime Unicast ĠletiĢim denir. LAN (Local Area Networks) Yerel Ağ yüksek hızda veri transferi özelliğine sahip server PC printer gibi birimlerden oluĢan bir ağ türüdür.1.1.8. Server: Ağı yöneten ve izleyen birimdir.[2] AĢağıda basit bir yerel ağ yapısını oluĢturan birimler tanıtılmıĢtır. kablo da ona uygun sonlandırılmıĢ olmalıdır.1.[1] Network topolojisi 3 baĢlık altında incelenirler. Yine bu ağlar server adı verilen yönetici bilgisayarlarla yönetilir ve izlenirler. Yerel ağ bağlantısı içinde yeralan birimler ağ içerisinde IP adı verien bir kimlik ile aktif olabilir ve sistemin bir parçası olma özelliğini kazanırlar. Printer: Kullanıcı PC'leri tarafından yönetilen birimdir. 1. dosya ve veri alıĢ veriĢi yapabilmesi için birbirine bağlanarak oluĢturduğu yapıya “Network” denir. PC: Kullanıcılar tarafından üzerinde iĢlem yapılan birimdir. 1. 39 . Bu ağda kullanıcı PC „ler yazıcılar ve ortak PC'ler arasında bilgi alıĢveriĢi veri iletimi elektronik posta alımı ve gönderimi gibi çok sayıda fonksiyon gerçekleĢtirilmiĢ olur.Cihaz üzerindeki FO yuva hangi türde konnektöre sahip ise. 3 ana kategori vardır.8. LAN.8. BĠLGĠSAYAR AĞLARI Bir veya birden fazla bilgisayarın.

Birçok kablolama tekniğinde bilgi sinyalleri belli mesafeye kadar bilgiyi iletir. Bir firmayı 40 .8. Durum öyle olunca maliyet artmakta. bilgi sinyalleri sönene kadar gider. Bunun sebebi transfer edilecek bilgiye ve kablolama tekniğine bağlıdır.8. 1. Kablolama birincil iletiĢim ortamını oluĢturur. ama iletiĢim olmaktadır. Kesin ulaĢması gereken bilgiler için uzaklık tanımlamasının olmaması gerekir.2. MAN (Metropol Area Network) Metropolitan ağlar diye adlandırdığımız ağların tanımı ise birkaç local ağların birleĢimini metropolitan network olarak tanımlayabiliriz. Yüksek transfer hızı vardır. Bilgi sinyallerini ilk gönderildiği gibi tutabilmek için tekrarlayıcı (repeater) denilen cihazlar kullanılır. bu Ģekilde olan iletiĢime Multicast ĠletiĢim denir. Broadcast ĠletiĢim Tek bir data paketi. Bilgi sinyallerinin sönmesinden dolayı LAN kurulurken uzaklık göz önünde tutulur. Yerel servislere devamlı olarak ulaĢabilme olanağı vardır. bu tür iletiĢime Broadcast ĠletiĢim denir. LAN dizayn ederken iki durum göz önünde tutulur. Uzaklık Maliyet Uzaklık LAN uzaklığa göre sınırlandırılmıĢtır. ağda kopyalanarak birkaç özel hedef adrese gönderilmiĢse. 1.2.Multicast ĠletiĢim Tek bir data paketi. kopyalanarak ağda bulunan bütün bilgisayarlara gönderiliyorsa. maliyet uzaklıktan daha önde tutulur. Maliyet LAN dizaynında bazı noktalarda. LAN Karakteristikleri Coğrafi olarak limitli operasyon alanı vardır.1. Genellikle WAN (Wide Area Network)'dan daha ucuzdur. Örnek verecek olursak. Bu bilgi.

akademik kurumlar ve ambarlar gibi birçok alanda yaygın hale gelmiĢtir. Firmanın merkez binasındaki kurulan ağ yerel. Kablosuz yerel ağlar sağlık kurumları.8. 41 . Dial-up bağlantılar ve ISDN bağlantılar kullanılır. Bu endüstriler (el terminalleri. Frame Relay ve X. Radyo frekans(RF) ) teknolojisini kullanarak havadan bilgi alıĢveriĢi yapar böylece kablolu bağlantı miktarını azaltır. WAN Bağlantı Türleri LAN'larını bağlamak için kullanılan değiĢik WAN türleri vardır: Dedicated(AdanmıĢ) Circuit-switched(Çevre Dönmeli) Packet-switched(Paket Dönmeli) Dedicated ya da point-to-point olarak adlandırılan bağlantılarda kiralık hatlar (leased line) kullanılır. hipermarketler. üretim kuruluĢları. fabrikalar. Kablosuz Yerel Ağ (Wireless Local Area Network) Kablosuz yerel ağ.ele alırsak. Cisco değiĢik Wan teknolojilerini destekler. Wide Area Network Özellikle networkleri uzak yerleĢimler arasında bağlamak gerektiğinde değiĢik uzak bağlantı tekniklerini kullanan WAN teknolojileri kullanılır. Günümüzde kablosuz yerel ağlar birçok iĢ sahasında genel amaçlı bağlantı alternatifi olarak kabul edilmektedir.3.8. 1.4.25 en yaygın paket anahtarlamalı bağlantı yöntemidir. 1. Bağlantı sağlandıktan sonra veri aktarımı sağlanır. kablolu iletiĢime alternatif olarak uygulanabilecek esnek bir iletiĢim sistemidir. Packet-switching bağlantılar ise bant geniĢliğinin paylaĢılmasını sağlar. Genelde düĢük bant geniĢliğinde veri transferi için kullanılır. Circuit switching bağlantılar aynı bir telefon görüĢmesi gibi sağlanır. dizüstü bilgisayarlar gibi) gerçek zamanlı veri transferi yapabilen cihazların getirdiği üretkenlik artıĢından kazanç sağlamıĢlardır. bu firmanin birkaç Ģehirde Ģubeleri var ise bu Ģubelerdeki yerel ağları da birbiri ile bağlantılı hale getirildiğinde metropolitan ağı elde etmiĢ oluruz.

Böylece birden fazla taĢıyıcı frekans giriĢim olmaksızın aynı uzayda bulunabilecktir. Kurulum Hızı ve Basitliği: Kablosuz yerel ağ sistemleri kurulumu hızlı ve kolaydır. Bu metoda modulasyon da denir.8. GeniĢletilebilirlik: Yapılar kolaylıkla değiĢtirilebilir ve az miktarda kullanıcının oluĢturacağı “peer to peer” ağ yapısından. ayrıca duvar ve tavanlardan kablo çekme zorunluluğu da ortadan kaldırır.4. Uzun vadeli kazançları. geleneksel yerel ağlara karĢı üstünlükleri Ģunlardır: Mobilite: Kablosuz yerel ağlar ağ kullanıcılarına Ģirketlerinin hangi noktasında olursa olsunlar. Kablosuz yerel ağların. ağ yöneticileri ise kablo döĢemeden ya da yer değiĢtirmeden ağ kurabilecek veya mevcut ağda değiĢiklik yapabileceklerdir. Veri taĢıyıcı üzerine birkez bindirildikten sonra radyo sinyali bir frekanstan daha fazla frekans iĢgal edecektir. Kurulum Esnekliği: Kablosuz ağ teknolojisi kablolu ağın eriĢemeyeceği yerlere ulaĢımı sağlar. eriĢim noktası denilen hem alıcı hem verici konumundaki ( transceiver ) cihaz standart kablolamayla. EriĢim 42 . binlerce kullanıcıya geniĢ bir yelpazeyi kapsar. çok yer değiĢtirme gerektiren dinamik ortamlarda kendini belli eder. Bilgiyi almak için alıcının belli bir frekansa ayarlaması yeterli olacaktır zira alıcı diğer frekansları reddedecektir. Çünkü module edilecek bilgi de taĢıyıcının üzerine binecektir. kablolu ağa bağlanır.1. Tipik bir kablosuz yerel ağ yapılandırmasında. Maliyet Kazancı: Kablosuz ağ kurabilmek için ilk olarak harcanması gereken miktar kablolu bir ağdan daha fazla olmakla birlikte hayat evresi sarfiyatı çok azdır. Kablosuz Yerel Ağlar Nasıl ÇalıĢır? 1. Kablosuz yerel ağlar havadan yayılan elektromanyetik dalgalarla ( radyo ya da infrared ) bir noktadan baĢka bir noktaya fiziksel bağlantı olmaksızın bilgi iletiĢimini sağlar. Radyo dalgaları uzaktaki bir alıcıya enerji verdiği için alıcı tarafından kusursuz bir Ģekilde alınır.Niçin Kablosuz ? Kablosuz yerel ağ yardımıyla kullanıcılar kolayca kaynaklara ulaĢabilecek. hareket halinde dahi gerçek zamanlı bilgi eriĢimi sağlar.

Ġntranet‟ler içinde. Intranet Ġntranet. Internet çıkıĢı da yapılmaktadır. Ethernet orijinal olarak 1 Mbps hızındadır ve eriĢim yöntemi olarak da CSMA/CD (Carrier Sense Multiple Access/Collision Detection) tekniğini kullanır. "Firewall" sistemleri üzerinden (bazı emniyet tedbirleri ile). Ġntranet‟ler. yerel ağları (LAN) ve geniĢ alan ağlarını (WAN) birbirine bağlayan. Ġntranet‟ler gateway'ler ile diğer networklara bağlanabilir.noktası ( access point ) kablolu ağ omurgası ve kablosuz ağ arasında veri alıĢveriĢi ve tamponlamasını üstlenir. Rasgele bir süre sonra (genellikle birkaç milisaniye) bütün bilgisayarlar tekrar veri yollamak için network‟a çıkarlar. kuruluĢ bünyesinde bilgileri ve bilgi iĢlem kapasitesini paylaĢmaktır. Ethernet Teknolojisi 1960‟lı yıllarda Hawaii Üniversitesinde CSMA/CD eriĢim yöntemi geliĢtirilerek bir LAN oluĢturulmuĢtur. 43 .1. Bu temelin üzerine 1975 yılında OSI Fiziksel ve Veri Bağlama katmanı uyumlu ve IEEE‟nin 802. Bu sayede. Günümüzde. AĞ TEKNOLOJĠLERĠ 1.9. FTP vb gibi pek çok protokol uygulamaları çalıĢtırılabilir. Collision‟u ilk fark eden bilgisayarın gönderimi durdurulur. Internet'in daha özel bir hali. Network‟u dinledikten sonra eğer “temizse” iletiĢime geçerler. Ģirket(ler) içi tele-konferans uygulamalarında ve farklı birimlerdeki kiĢilerin bir araya gelebildiği iĢ gruplarının oluĢturulmasında da kullanılırlar.8.5. Diğer Ağ Kavramları 1.1. 1.5. Temel oluĢturulma amaçları. 1. sadece belirli bir kuruluĢ içindeki bilgisayarları.8. Web eriĢimi ile kaynakların kullanımı oldukça yaygındır. her iki yönde de ileti trafiği kontrol edilebilmekte ve güvenlik sağlanmaktadır.9.3 spesifikasyonu temelinde ilk Ethernet ürünü geliĢtirilmiĢtir. Bazı Ģirketlerdeki intranet'lerden. küçük Internet!. çoğunlukla TCP/IP tabanlı bir ağdır. Ġntranet‟ler üzerinden HTTP. Ġki bilgisayar network üzerinde sinyal göndermeye çalıĢtığı anda collision oluĢur. Yani.

Token ring seklindeki bir yapının kullanılması sebebi altında. veriler merkezi birim tarafından. 2. bir bilgisayardan bir baĢka bilgisayara gidecek olan veri en kısa biçimde merkezdeki cihaz üzerinden geçip aktarılır. Bu network‟ta veriler bir paket halinde her bilgisayara sıra ile merkezi birim tarafından gönderilirler. merkezdeki cihazın yapısı nedeniyle. Ve veri merkezi birimden gereksiz yere birden fazla kez geçmis olur. 5. Ethernet’in Temelleri Özellik Değeri YerleĢim biçimi Bus (Doğrusal yol) ve Star bus Mimari tipi baseband (ana bant) -EriĢim yöntemi CSMA/CD Spesifikasyon IEEE 802. Merkezde bir hub yada switch gibi bir cihaz olmasına rağmen bu yapı bir star topoloji gibi çalıĢmaz.1. ona bağlı bilgisayarlara teker teker gönderilir. Bu sebeple merkezde yer alan hub ya da switch benzeri cihaza. 3. Bir veri her bilgisayara teker teker gönderilir. 8. MSAU (MultiStation Access Unit) adı verilmektedir. Token ring teknolojisinde ise.1.3 Transfer hızı 10 Mbps – 100 Mbps Kablo tipi Thicknet. veriler sanki kapalı bir zincir üzerinde dolaĢıyormuĢ gibi hareket eder. 4. yatar. thinnet ve UTP Ethernet teknolojisinin temel özellikleri Ģunlardır: 1. 44 . network‟de sanki bir veri paketinin bir zincir etrafından dolaĢıyormuĢçasına döndüğü izlenimini verir. Token-Ring Teknolojisi Token ring teknolojisi. Zira verilerin her bilgisayara teker teker sıra ile gönderiliyor olması. bir ring topolojisi içinde uygulanmaktadır. Örneğin sağlık uygulamaları ya da eski internet alt yapısı için düĢünülmüĢ olsa da yavaĢlığı nedeniyle çok az uygulama alanı bulmuĢtur. 6. Bu sırada her makine paketin kendisine ait olup olmadığını kontrol eder. fiziksel olarak kullanılan topoloji bir star topoloji olmasına rağmen. Zira star topolojilerde. Aslında.1. verilerin çok az sekilde kayba uğraması. 7. Oldukça önemli verilerin taĢınması için düĢünülmüĢ bir teknolojidir.9.

switching) değiĢken büyüklükteki paketleri yazılım ile yöneltmekten çok daha hızlıdır (mesela IP paketleri). Bağlantıya 45 . taraflaradan biri veri iletiĢimini baĢlatmak için önce bir bağlantı kurulum paketi gönderir. B-ISDN protokolünün temel öğelerindendir. broadband ISDN'nin 1970'li ve 1980'li yıllarda geliĢiminde yer almıĢ bir teknolojidir. backbone) yapıları oluĢturmak için kullanılır olmuĢtur. BISDN protokolünün de en temel elemanıdır. Bu tür veri alıĢ veriĢi sırasında anahtarlama/yöneltme yapan ağ donımlarına ATM anahtarı adı verilir. paketlerin de sabit büyüklükte ve küçük olmasından kaynaklanmaktadır. En çok kullanılan standart hızlar. daha çok donanım tabanlıdır ve yüksek veri iĢleme/iletme hızları elde edilebilir. günümüzde daha çok iletiĢim ve bilgisayar ağları arasında hızlı omurga (Ġngilizce. Teknik olarak paket anahtarlamanın (Ġngilizce.Dolasan bu veri paketine Token ismi ve bu paketin tüm network‟de dolaĢarak veriyi dağıtma isine de Token Passing ismi verilmektedir. Sabit büyüklükteki kısa paketleri donanım ile anahtarlamak (Ġngilizce. verileri byte büyüklüğünde hücrelere (cell) ayırır ve aynı anda 53 hücrelik paketler halinde iletir. ATM. ÇalıĢma ġekli ATM ağları bağlantı kaynaklı olduklarından. Asynchronous Transfer Mode (ATM) Teknolojisi ATM (Asynchronous transfer Mode). 10 Gbps hızlara kadar da çıkılabilmiĢtir (1996 sonu itibariyle). Token ring teknolojisi 4 ile 16 Mbps‟lik bir veri aktarım hızına ulaĢabilmektedir. packet switching) evrimleĢmiĢ bir hali olarak düĢünülebilir. 10 Gbps hızlara kadar da çıkılmıĢtır (1996 sonu itibarıyla). 155 Mbps (HDTV için) ve 622 Mbps dir ve. Özellikleri ATM ile yüksek veri iĢleme/iletme hızları elde edilebilir. Kurulum paketi geçtiği ATM anahtarlarına bağlantının varlığı ve ihtiyaç duyduğu kaynaklar hakkında bilginin kaydolmasını sağlar. ATM. Beklenilenin aksine yerel ağlarda kullanımı kısıtlı kalmıĢ. bir paket anahtarlama teknolojisidir. ATM. ATM. ATM ağlarının üstün hız performansı yöneltmenin donanım tabanlı gerçekleĢmesinden. En çok kullanılan standart hızlar. 155 Mbps ve 622 Mbps'dir. Ayrıca paketler küçük olmaları sebebiyle bant geniĢliğini uzun süre iĢgal etmezler. Bu bağlatıya sanal devre yol bilgisine de sanal yol adı verilir. GeliĢimi ATM.

veri transfer hızı. 2. FDDI. Paket yapıları birbirinden farklı olsa da veri bir zincir etrafında dolaĢtırılarak taĢınır ve tıpkı Token ring‟deki gibi her bilgisayardan bir kez geçer. Bağlantı kurulduğunda her iki taraftan biri veri göndermeye baĢlayabilir. FDDI.5 komitesi tarafından tanıtılmıĢ bir teknolojidir. Bu tür devamlı bağlatılara kalıcı sanal devre denir. Veriler 5 byte baĢlık ve 48 byte bilgi olmak üzere 53 bytelık hücrelere dönüĢtürülürler. katmanları ile karĢılaĢtırılabilir tanımlamalar içerir. ATM anahtarları gelen hücreleri ne tarafa iletmeleri gerektiğini bilirler. ATM. hücrelerin hedefe varıp varmadığı genelde kontrol edilmez. Frame Relay Teknolojisi Frame Relay tüm dünyada yaygın olarak kullanılan paket anahtarlamalı bir teknolojidir. 155 ile 622 Mbps arasında tanımlanabilir hale geldi. FDDI. ve 3. son derece yüksek bir güvenilirliğe ve veri aktarım hızına sahiptir. Fiber Distributed Data Interface (FDDI) Teknolojisi 1986 yılından ANSI X3T9. bağlantı kimliğini de içerdiğinden. Günümüze kadar güncellenen standartlar sayesinde. prensip olarak iki kapalı zincir üzerinde ters yönde hareket eden veri trafiğine göre yapılandırılmıĢtır. 1986 yılında ilk bulunduğunda yüksek kapasiteli bilgisayarlar için. 100 Mbps‟nin üzerindeki hızlarda veri aktarmak için. Veri taĢıyan zincirde bir problem olduğunda ikinci zincir devreye girer ve veriyi ters yönde taĢımaya baslar. FDDI. Her bağlantının sadece kendine ait bir kimlik bilgisi vardır. Bu sebeple veri taĢımak için ATM ile birlikte son derece büyük bir öneme sahiptir. FDDI‟da da Token ring teknolojisinde olduğu gibi Token isimli veri paketleri kullanılır. Bunlar Fiziksel Katman. fiber optik kabloların kullanıldığı bir yapıyı oluĢturmaktadır. ogünlerde var olan 10 Mpbs‟lik Ethernet ve 4 Mbps‟lik Token Ring teknolojilerine bir alternatif olarak sunulmuĢtur. bilgiler devamlı olarak anahtarlama tablolarında saklı tutulur. ATM kadar esnek bir yapıya sahip değildir. Zira ATM telefon hatları ya da TV sinyalleri gibi verileri de taĢıyabilmektedir.duyulan ihtiyaç geçici değilse. Bu kapalı hat yada zincir tabir edilen yapılardan biri bos olarak hazırda tutulur. Bu yüzden bütün hücreler aynı yolu takip ederler. BaĢlık. Her ne kadar hücreler belli bır sırayı takip etseler de. Leased Line'a göre daha ucuz olduğu için daha çok tercih edilen bir haberleĢme 46 . daha çok donanım tabanlı olmasına rağmen OSI Modelinin 1. ATM katmanı ve ATM Uyum Katmanı olarak adlandırılırlar.

Virtual Circuit: Ġki noktayı birbirine frame relay ile bağlandığında oluĢtuğu düĢünülen devredir. EIR'dan daha pahallıdır. PVC' de iki çeĢit hız vardır. Bu kendi arasında ikiye ayrılmaktadır. Ġkisi arasındaki dark CIRkullanılırken Frame Relay ağda tıkanıklık olsa bile alınan hızdan hiç bir kayıp olmazama EIR'da tıkanıklık. Bu paketler gönderilecek olan adresi. EIR ise bize telekom tarafından garanti edilemeyen hızdır yani o an içinyoğunlukla doğru orantılı olarak hat hızımız ortaya çıkar. CIR. Bunlardan biri Commited Interface Rate (CIR-Taahhüt Arayüz Oranı) ve diğeri Extended Interface Rate (EIRGenişletilmiş Arayüz Oranı) dir.Sanal Anahtarlamalı Çember) ve diğeri PVC (Permanent Virtual Circuit)dır. ISDN (Integrated Services Digital Network) ISDN mevcut analog telefon Ģebekesinin sayısal alternatifidir. Burada konuyu toplamak gerekirse CIR garantiedilen hızdır. 3) Q933a: Avrupa normudur. Bu protokol Keep Alive mesajları atarak PVC'yi kontrol eder.teknolojisidir. hem de analog hatlara ulaĢım sağlanabilir. AnahtarlanmıĢ paket teknolojisine dayanan Frame Relay veriyi küçük paketlere bölerek gönderir. 2) Ansi: Amerika normudur. Normal bir telefon hattı gibi bir telefon numarası çevirip hem sayısal. Access line da ise PVC mantıksal kanallarının durumunu kontrol etmek amacıyla Local Management Interface (LMI-Yerel Yönetim Oranı) protokol‟ ü kullanılır. Türkiye de bu standartlardan PVC kullanılmaktadır. 47 . sıkıĢma olduğunda data'lar bekletilir öncelik her zaman CIR'dadır. Access Line (ERĠġĠM HATTI): Bu modem ile frame relay omurgasına bağlanırken kullanılan hatta verilen isimdir. Bu durumda PVC kullanılıyorsa bu hat sürekli açıktır bu nedenle PVC kullanıldığında hat ücretlendirmesi sabit bir kiradan ibarettir. Frame Relay bağlantısı için en yakın Türk Telekom Frame Relay Switch'ine yüksek bant geniĢliğine sahip modem ve Router ile bağlanmanız gerekmektedir. gönderenin adresini ve orijinal mesajın bir parçasını içerir. SVC de ise veri gönderileceği zaman hat açılır ve kullanılan bandwith ile doğru orantılı ücretlendirme yapılır ve Türkiye de PVC kullanılmaktadır. Telekom'dan frame relay hat satın alırken bu hız seçeneğini belirtmekte faydavardır. Burada seçilecek LMI tipini 1) Cisco: Bu cisco bir router üzerinde default olarak tanımlanan LMI çeĢididir. Bunlardan biri SVC (Switched Virtual Circuit. Virtual circuitler karĢıya veriyi nasıl göndereceğimizi belirleyen standarttır.

veri vb taĢırlar. görüntü. 48 . 1. "Primary Access" ve PRI. PC haberleĢmesi. BĠLGĠSAYAR AĞLARININ AMACI NEDĠR? Bilgisayar ağlarını anlamanın ilk adımı en basit bir ağın bile çok kompleks bir yapıya sahip olduğunun kavranmasıdır. PA. D kanalı ise iletiĢimde kullanılacak kontrol ve yönlendirme bilgilerini taĢır. Ġki farklı ISDN bağlantı tipi vardır. her türlü ses. ancak veri hala tek bir bilgisayarın üstünde tutuluyor. LAN bağlantıları. Bir diğer bağlantı Ģekli ise daha büyük uygulamalarda kullanılan ve 30B+1D sağlayan PA/PRI bağlantı türüdür. "Basic Access” (Temel EriĢim) ve BRI. Her iki seviyede de. iki farklı tip kanal bulunur : B (bearer) kanalları (sayıları birden çok olabilir) ve D (delta) kanalı (1 tane). ISDN BA/BRI=2B+1D=2x64Kbps=128Kbps ISDN PA/PRI=30B+1D=2 x 64 Kbps = 2 Mbps ISDN'de iki temel seviye hızı vardır : (1) Basic Rate (2) Primary Rate. Bunlardan birisi ISDN abonesine iki ayrı 64kbps'lik kanal sağlayan ISDN BA/BRI veya diğer bir adıyla 2B+1D dir. Hangi durumlarda hangi ISDN tipi uygundur? Dosya transferi. B kanalları. tüm bu terminaller mainframe'e ve üzerindeki dataya eriĢiyorlar. görüntü haberleĢmesi.10. Integrated Services Digital Network sözcüklerinin baĢ harflerinden oluĢmuĢtur ve TümleĢik Hizmetler Sayısal ġebekesi olarak TürkçeleĢtirilmiĢtir. Dolayısı ile buna ağ diyemeyiz. daha küçük ve Orta ölçekli Ģirketler ve ev aboneleri için ISDN BA aboneliği uygundur. aynı anda veri (data) iletiĢimine de izin verebilmesidir. Çünkü bir bilgisayar ağı en az iki bilgisayardan oluĢur. "Primary Rate Interface"in kısaltmalarıdır ve ISDN PA ile ISDN PRI aynı fonksiyonun iki ayrı ismidir. Bilgisayar ağlarının amacı paylaĢımdır. Binlerce terminali olan bir mainframe düĢünün.ISDN teknolojisini alıĢılmıĢ analog hatlardan ayıran en önemli özellik tamamen sayısal temiz bir ses kanalı sağlamasının yanında. veri gibi her türlü bilginin sayısal bir ortamda birleĢtirilip aynı hat üzerinden iletilmesinin sağlandığı bir haberleĢme ağıdır. BA. Internet servis sağlayıcıları ve büyük Ģirketler için ISDN PA aboneliği. Ses. "Basic Rate Interface"(Temel Arayüz Oranı)in kısaltmalarıdır ve ISDN BA ile ISDN BRI aynı fonksiyonun iki ayrı ismidir.

www. Media Adapter) Modem En basitinden bir ağ cihazı doğrudan bilgisayarın içine takılan Ağ Arayüz Kartı(Network Interface Card. Bilgi 1. yazılım.Kaynak paylaĢımı : Donanım.NIC) ve bilgisayarları paylaĢılan bir ortamdan birbiriyle 49 . eğlence gibi birçok ortama internet aracılığıyla ulaĢılabilmesi ve bilgi toplanmasının sağlanmasıdır. AĞ DONANIM CĠHAZLARI Ağ donanım cihazları. ağ cihazları ayrıntılı olarak aĢağıdaki baĢlıklar altında ele alınmıĢtır: Ağ Kartları (NIC) Tekrarlayıcılar (Repeaters) Köprüler(Bridges) Anahtar(Switch) Yönlendiriciler(Routers) Geçit Yolları(Gateways) Ortam DönüĢtürücü(Transceiver. bu cihazlar aracılığıyla birbirleriyle haberleĢebilirler. Ağda bulunan bilgisayarlar ve benzeri sistemler.11. e-postadan elektronik ticarete. Bu bölümde. bilgisayar ağını oluĢturmak için kullanılan pasif ya da aktif sistemlerdir. ftp (dosya transferi). veri paylaĢımı Yüksek Güvenilirlik : Önemli dosyaların birkaç makinada yedeklenmesi ve PC' lerin her geçen gün daha cazip hale gelen fiyat/performans oranı Ölçeklenebilirlik ĠletiĢim : Daha fazla iĢlemci eklenerek sistem performansının artması : ÇalıĢanların kendi aralarında ve dünya ile kurdukları bir iletiĢim ortamı olması : Gazetelerden tartıĢma gruplarına. video konferans.

CAT 3.4.5 UTP kablo ile 100 metreye kadar. Ethernet Kart Ethernet kartlar.5 UTP kablo ile 100 metreye kadar.görüĢtüren Dağıtıcı(HUB) cihazıdır.1. Kabaca bu uzunluklar Ģöyledir: 10Base-T için 10Base-F için 100Base-TX için 100Base-T4 için 01000Base-T için 1000Base-LX için CAT 3.1. CAT 5 UTP kablo ile 100 metreye kadar. Bu standartların dıĢına çıkmamamız bizim yararımıza olacaktır. Ağ kartları.11. Token Ring. Ethernet kartları. ortam dönüĢtürücü gibi birçok ağ cihazı daha vardır.[1] 1. aktarım hızı(bant geniĢliği) ve fiziksel port türüne bağlı olarak Tablo 3. Bugün için kullanılan tüm ağ kartlarının %80-90‟nın Ethernet kart olduğu söylenebilir.11. Çok modlu FO kablo ile 550 metreye kadar. Bu kablo boyunun en uzun ve en kısa ne kadar olabileceği standartlar dahilinde belirlenmiĢtir. Çünkü maliyeti düĢük ve kullanıcı gereksinimini yeterince karĢılayabilen bir seçenektir. Genel olarak. Yalnızca birkaç kart ve HUB ile küçük bir ofisin bilgisayar ağı kurulabilir.1‟de görüleceği üzere çok çeĢitli türlerde üretilir. Aksi takdirde ağdan beklenen performans alınamayabilir. temel olarak ait olduğu teknolojinin fiziksel katmanına ait fonksiyonları yerine getirir. yönlendirici. ATM ve FDDI vs. Ağ Kartları Ağ kartları. üzerinde ağ eriĢim portu olmayan standart özellikte bilgisayar veya benzeri sistemlere takılan kart Ģeklinde sistemlerdir. yerel alan ağı(LAN)içinde bulunan uç sistemlerin ağa bağlanması için kullanılır. Ancak komple bir ağın oluĢturulmasında bu iki cihaza ek olarak kullanılan anahtar.4.1. 50 . 1. LAN uygulamalarında Ethernet teknolojisinin yoğun olarak kullanılmasından dolayı en popüler kart çeĢitidir. Dolayısıyla Ethernet. gibi her LAN teknolojisi(tipi) için farklı ağ kartı vardır. Çok modlu FO kablo ile 2 km‟ye kadar.[2] Diğer tüm Ağ cihazlarında olduğu gibi Ethernet kart da karĢı taraftaki porta kablo ile bağlanır. CAT 5 UTP kablo ile 100 metreye kadar.

Token Ring(TR) Kart TR kartlar. FDDI‟ın var olan iki halkasına da bağlantı sağlarken. 1.STP Fiber Optik Fiber Optik UTP Port Konnektörü RJ45 ST veya SC RJ45 RJ45 ST veya SC ST veya SC RJ45 Tablo 2: Ethernet Kart Türleri 1. ATM Kart ATM omurgaya bir bilgisayar bağlanması için ATM ağ kartı kullanılır. tekrar üreterek yenilenmiĢ ve yükseltilmiĢ olarak iletim ortamının diğer tarafına gönderir. eğer ağda birden fazla LAN varsa tek bir kart ile hepsine üye olabilir.2. uçtan uca hizmet kalitesini garanti eden bir teknolojidir ve doğrudan ağa bağlı uç sistemler. kapasite ve endüktans gibi etkenlerin yüzünden bozulmuĢ ya da dıĢ etkenlerden dolayı üzerine gürültü eklenmiĢ olan elektriksel iĢareti.STP Fiber Optik UTP. genelde 155 Mbps‟lik üretilmektedir. 1. FDDI Kart FDDI ağa bir uç sistem bağlamak için iki tür kart vardır. kart ile bütünleĢik gelen emülasyon yazılımı aracılığıyla.1. iletilirken direnç. ATM.2.STP UTP. Fiziksel bağlantının yapıldığı konnektör çeĢitleri RJ45 ve DB-9‟dur. Biri çift bağlantılı arayüz(DAS).3. Token Ring(Jetonlu Halka) teknolojisine sahip portları olan ağ cihazlarına uç sistemleri bağlamak için kullanılırlar.1.Kart Türü 10Base-T 10Base-F 100Base-TX 100Base-T4 100Base-FX 1000Base-SX 1000Base-T Hızı(Mbps) 10 10 100 100 100 1000 ( 1 G ) 1000 ( 1 G ) Kablo Türü UTP.11.11.[3] 1. SAS yalnızca aktif halkaya bağlantı sağlar. diğeri tek bağlantılı arayüz(SAS) ile bağlanılmasını sağlar. bakır(CAT 5 UTP) ve fiber optik kablo seçenekleri vardır. Tekrarlayıcılar (Repeaters) Tekrarlayıcılar.11. Genel olarak bir TR kart hem 4 Mbps hem de 16 Mbps‟lik bağlantıyı destekler.4. DAS.11. 51 .1. ATM kartlar.

Ġlk tanımlandıkları zamanlarda homojen ağlar arasında paket iletimini sağlayarak bu ağları birbirine bağlamıĢlardır. katmanı olan fiziksel katmanda çalıĢır. gönderen bilgisayar rasgele bir süre bekleyip veriyi yeniden göndermeye çalıĢır. Tanımlanmalarından bu yana birkaç değiĢik tipte köprüleme tekniği ön plana çıkmıĢtır. Kurulu bir ağın fiziksel boyutlarının ağın sınırlamaları dıĢında geniĢletilmesi gereksinimi varsa. fazla trafik yoğunluğu olmayan uygulamalarda optimum sonuç verir. Kaynaktan yol atamalı Ģeffaf köprüler ise farklı ağ yapılarında bağlantı kurulması için kullanılır. veri göndermek istediğinde veri paketini yola çıkartır. iki tipin özelliklerini de taĢır. tekrarlayıcı kullanıldığında ağın her iki tarafındaki trafik çok fazla artmayacaksa ve ucuz bir çözüm getirilmesi isteniyorsa ağ iki parçaya ayrılıp bir tekrarlayıcı yardımı ile bağlanabilir. Ethernetin baĢlangıç felsefesi olan paylaĢılan aktarım ortamı(paylaĢılan yol)sunar.3.Tekrarlayıcılar. HUB.11. 1. eğer bir çarpıĢma olmazsa paketler alıcısı tarafından düzgün bir Ģekilde alınır. ağlar arası iletiĢim meydana gelmez. Diğer bir örnek olarak da jeton halkası tipi ağlarda kullanılan kaynaktanyol atamalı köprülerdir. 52 . Son zamanlarda ise farklı ağlar arasında da köprü bağlantıları tanımlanmıĢ ve standartlaĢtırılmıĢtır. Köprüler (Bridges) Köprüler 1980‟lerden itibaren ticari olarak piyasaya girmiĢtir.[4] HUB. Eğer çarpıĢma olursa. Ancak resim ve görüntü bilgilerinin aktarıldığı uygulamalarda yoğun bir trafik olacağından HUB kullanımı iyi sonuç vermeyebilir. çeĢitli yerlere dağılmıĢ uç bilgisayarların bir noktada birleĢtirilmesi imkânını sağlar. OSI baĢvuru modelinin 1.(ġekil 7) HUB cihazı çok portlu tekrarlayıcıya benzer. Ancak çalıĢma ilkesi benzer olsa da iĢlevsel farklılık gösterir. Örneğin Ethernet ağlarında kullanılan Ģeffaf köprüler bu tekniklere örnek olarak gösterilebilir. Kendisine bağlı tüm bilgisayarlara. iletiĢim gerçekleĢmez. Yani HUB‟a bağlı bir bilgisayar. Çevirici köprüler değiĢik tiplerdeki ağları birbirine bağlarken iki farklı tipteki paket biçimini bir taraftan diğerine geçirirken ağa uygun paket yapısına çevirerek iletir. çünkü tekrarlayıcılar herhangi bir paket dönüĢtürme iĢlemi yapmaz. Ġki farklı tipteki LAN arasına tekrarlayıcı konarak bağlanırsa.

Dördüncüsü. çeĢitli ürün karakteristiklerini temel alarak kategorilere ayrılabilir. Bazı durumlarda (örneğin kaynaktan yol atamalı köprüleme) her çerçevede hedefin tam adresi bulunur. hata iĢleme. Öncelikle.1. Bu sınıflandırmaya göre köprüler.[5] Üst katman protokol Ģeffaflığı. Yaygın olarak kullanılan bir sınıflandırma. Köprüler veri bağı katmanında çalıĢtıkları için kendi üstündeki katmanlardaki bilgileri kontrol etme zorunluluğu yoktur. hasar verici ağ hatalarında bir yangın duvarı (firewall) gibi engel görevi görür. Örneğin bir köprü belli bir ağdan gelen bir paketi ilerletmemek üzere programlanabilir. Ġkinci olarak. bağlı olan tüm birimlerdeki cihazların trafiği azalır. Köprüleme Teknolojisi Köprüleme iĢlemi veri akıĢını kontrol eden. iletim hatalarını iĢleyen.2. 1. Kendilerine ulaĢan çerçeveleri incelerler. çerçevedeki bilgiye göre çerçeveyi ilerletir ve çerçeveyi kaynaktan hedefe iletir. Veri bağı katmanı bilgisi genellikle. katman alanına göre süzme iĢlemi yapabilirler. ağ trafiğinin sadece belli bir kısmı ilerletildiğinden. jeton halkası ve FDDI olarak gösterilebilir. köprülemenin avantajıdır. Köprüler çok karmaĢık cihazlar değildir.11.3. Köprüler çerçevelerin 2.11.1. bir LAN‟a kabul edilebilecek sayıdan daha fazla birim bağlanmasını sağlar. Diğer durumlarda da (örneğin Ģeffaf köprüleme) çerçeveler aĢama aĢama ağ parçalarından hedefe doğru taĢınır. köprülerin veriyi herhangi bir ağ katmanı trafiğini incelemeksizin ilerletebileceğidir. fiziksel veya mantıksal adresleme sağlayan ve fiziksel katman bağlantısını yöneten veri bağı katmanında gerçekleĢtirilir. ağa daha önce bağlı olmayan uzak istasyonların bağlanmasını sağlayacak LAN‟ın etkin uzunluğunu artırır. köprülerin LAN‟ları nasıl bağladıklarına dayalı olarak yapılır. Yaygın olarak kullanılan veri bağı katmanı protokolleri Ethernet. Bunun anlamı. yerel (local) ve uzaktan kontrollü (remote) olmak üzere ikiye ayrılır. Köprüler bu iĢlevleri özel kontrol akıĢı. adresleme ve ortama eriĢim algoritmaları gibi farklı veri bağı katmanı protokollerini kullanarak gerçekleĢtirir. GeniĢ bir ağ daha küçük birimlere bölündüğünde köprüler birçok avantaj sağlar. Yerel köprüler. Köprü ÇeĢitleri Köprüler. Üçüncüsü. gereksiz yayma ve çoklu yayma (multicast) paketlerini süzmede de yardımcı olabilirler. Köprüler. kendisinin üstünde olan protokollere baĢvurular içerdiğinden köprüler bu parametrelere dayalı olarak süzme iĢlemi yapabilirler. aynı alan içinde birçok LAN birimi arasında doğrudan 53 .3.

Bu tip köprüler sadece homojen ağları birbirine bağlayabilir. Uzaktan kontrollü köprüleme birtakım özellikler taĢır. Birbirinden farklı LAN ve WAN hızları.3 standardına uygun olarak paketler.3 paket baĢlığı atılır ve diğer iĢlemler için LLC alt katmanına geçirilir. Uzaktan kontrollü köprüleme WAN hızını artırmaz. OSI baĢvuru modelindeki 2. jeton çevrimi gibi iĢlemleri yönetirken mantıksal bağ kontrolü alt katmanı. Bu parçalar Ortama EriĢim Kontrolü (Media Access Control – MAC) alt katmanı ve Mantıksal Bağ Kontrolü (Logical Link Control – LLC) alt katmanıdır. köprünün tamponlama yeteneğini aĢmayacak Ģekilde kısa patlamalarla gerçekleĢtirilebilir. 54 .5 standardında çalıĢan bir bilgisayardır. Hattan en iyi Ģekilde yararlanma da. Örneğin 3 Mbps hızındaki bir LAN. genellikle iletiĢim hatları üzerinden bağlantı kurar. katman olan veri bağı katmanını iki ayrı parçaya bölmüĢtür.5 paketi haline gelir ve MAC alt katmanına geçirilir. LLC alt katmanında paket 802. LLC görevli olduğu iĢlemleri gerçekleĢtirdikten sonra paketi bir 802. Diğer tipteki köprüler ise. WAN üzerinden yapılan gecikme duyarlı LAN uygulamalarının çalıĢmasını engeller. dolayısıyla B bilgisayarı A bilgisayarından doğrudan iĢlenmeden gelen herhangi bir paketteki veriyi anlayamaz.5 paket baĢlığını ekleyerek fiziksel katmana paketi iletir.Bazı köprüler MAC katmanı köprüleridir. MAC alt katmanı da 802. fakat tamponlama yeteneğiyle gecikme duyarlı LAN uygulamalarının çalıĢmasını sağlar. B bilgisayarı da IEEE 802. Bu iĢlem ancak gelen verinin bir tamponda tutulup seri hattın kaldırabileceği en iyi Ģekilde gönderilirse yapılabilir. akıĢ kontrolü. MAC alt katmanında 802.bağlantı kurar. Ortama eriĢim kontrolü alt katmanı.5 paketi haline getirecek olan bölüme iletir. ağa gönderdiği verileri IEEE 802. hata kontrolü ve MAC alt katmanı adreslemesi ile ilgilenir.uzaktaki baĢka bir LAN ile iletiĢim kurmak istediğinde yerel bir köprü paketleri 3 Mbps hızında ilerletir dolayısıyla 64 kbps hızındaki seri bir bağlantıyı idare edecek yeteneğe sahip değildir. Uzaktan kontrollü köprüler ise farklı alanlardaki birçok LAN birimi arasında. Bunlardan biri LAN ile WAN‟ın hız farkıyla iliĢkilidir. Günümüzde coğrafi olarak birbirinden kopuk ağların birleĢtirilmesinde hızlı WAN teknolojileri bulunsa da LAN‟ın hızları WAN‟a göre çok daha yüksektir. Fiziksel katman da paketi 802. IEEE.3 standardında çalıĢan bir bilgisayar. Bu sebeple iki bilgisayar arasına bir köprü konarak iki bilgisayar arasında kendi standartlarını bozmadan iletiĢim kurmaları sağlanabilir. Böylece farklı standartlarda çalıĢan A ve B bilgisayarları arasında iletiĢim kurulmuĢ olur. A bilgisayarı.5 ortamına iletir. farklı bağ katmanı protokolleri arasında çevirim yapabilirler.[6] ġekil 8‟de A bilgisayarı IEEE 802.

Bir sistem karĢı sisteme veri göndermek istediğinde. bu tablonun boyu oldukça önemlidir. tüm portları birbirinden yalıtılmıĢ durumda beklemektedir. HUB‟a benzer.[8] Anahtarın üzerinde hiçbir trafik yok iken. Anahtarlar. 55 . Bu nedenle anahtarlar üzerinde MAC adreslerinin tutulduğu bir tablo(MAC tablosu) bulunur. ilgili çerçeve tüm portlara yayın yapılarak aktarılır. ağ uygulamasında yoğun olarak kullanılan cihaz türlerinden birisidir. Paketler içerisinde 3. Tabloda hangi MAC adreslerinin hangi portlarda olduğu tutulur. Anahtarlar. anahtar atanmıĢ bir yol sunar. katmanda çerçeveler haline getirilir. Eğer bir çerçevenin alıcı kısmındaki adres. Anahtarlama iĢlemi bu tabloya dayanılarak gerçekleĢtirilir. 1. anahtarlama iĢlemi için uç sistemlerin MAC adreslerini(fiziksel adres) kullanır. çerçeve içerisinde alıcı adres olarak bulunur. katmanda paketlenir. diğer portlar arasında da ikiĢer ikiĢer bağlantı kurulabilir. veri 3.11. ancak ağ katmanı iĢlevlerine sahip anahtarlar da vardır.2). Anahtar. Böylece bir porttan gelen çerçevelerin hangi porta anahtarlanacağına karar verilir. Tablo dolarsa yeni MAC adresleri. ĠletiĢimde bulunacak sistemlerin ayrı ayrı portlara bağlı olması durumunda. iletim bittikten sonra yeniden çözülerek baĢka sistemlerle iletiĢim için serbest bırakılır.IPX). karĢı düğümün MAC adresi. Dolayısıyla anahtara bağlı tüm sistemler arasında bağlantı kopuktur denebilir. o anki tabloda yoksa. onlar arasında anahtarlama yöntemiyle bağlantı kurulmasını sağlar. Genel olarak veri bağı katmanında çalıĢır. kurulan bağlantı üzerinden birbirlerine çerçeve gönderirken. çerçeve içerisindeki alıcı MAC adresini öğrendikten sonra. ĠĢlevi. Anahtarlarda ağ içerisindeki sistemlere ait MAC adreslerinin tutulduğu birer tablo bulunur. 2. Tablonun tutacağı MAC adres sayısı sınırlıdır. çerçeveler içerisinde ise MAC adresleri vardır. ancak HUB kendisine bağlı sistemlere paylaĢılan bir ortam sunarken. katman protokol adresleri(örneğin IP. ikisinin bağlı olduğu portlar anahtar üzerinden birbirine bağlanır(anahtarlama iĢlemi). Ancak bir sistem diğeriyle iletiĢimde bulunmak isterse. MAC tablosuna bakarak iki port arasında bağlantı kurar. kendisine gelen veri trafiğini portları arasında anahtarlamaktır. aynı anda birden fazla sistem haberleĢebilir. Bu iki sistem. Bunun sebebi bir ağ paketinin içerdiği alan ve protokoller diğer ağ tipinin desteklemediği veya kullanmadığı alanlar veya protokoller olabilmesidir.4. Anahtar(Switch) Birden çok uç sistemi bir noktada toplayıp.Bir köprünün değiĢik ağ tipleri için yaptığı paket çevrimleri hiçbir zaman için mükemmel değildir. Bir LAN içerisindeki iletiĢimde MAC adresleri kullanıldığı için. ancak öncekilerden biri tablodan çıktığında eklenebilir(Tablo-3.

Yönlendiriciler. köprüler kadar saydam değildirler.port 2. karmaĢık ağ elemanları arasında çok akıllı iç bağlantılar gerçekleĢtirirler. Tipik olarak. X. Paket veya hücrelerdeki karmaĢık adres bilgilerini okurlar ve paketlere daha fazla bilgi ekleyebilirler. özellikle karmaĢıklıklarından dolayı yönlendiriciler verileri köprülerden daha yavaĢ taĢırlar.katman iĢlevlerini eklemekteki amaç. köprüler gibi OSI baĢvuru modelinin ilk iki katman protokollerine sahiptir. LAN bölümleri arasındaki birçok güzergah arasından seçim yapabilirler ve tamamen farklı veri paketleme ve kablo eriĢim düzenleri kullanarak LAN bölümlerini bağlayabilirler. Yönlendiriciler. zarfı alan yönlendirici X.[9] Yönlendiriciler. Anahtarlara 3.11.. Bununla birlikte. Ancak 3. Örneğin. Ethernet paketindeki adresleri okur ve bağlı olduğu LAN bölümüne iletir.25 paket anahtarlamalı ağ aracılığıyla iletiĢim için gereken yönlendirme ve iletiĢim bilgilerini içeren bir veri zarfınına yerleĢtirilebilir.5.Alıcı MAC Adresi 08-00-02-1a-3c-b2 00-a0-24-1a-3c-b2 08-00-21-a4-c8-92 08-00-02-1a-3c-33 08-00-24-1a-3c-b2 00-00-02-1a-3c-b2 00-00-25-1a-3c-ae . Veri zarfı X.port Ġçin 2 tane MAC adresi Var! Tablo 3: Anahtar üzerinde MAC adreslerinin tutulması Anahtarlar. bir yönlendirici bir Ethernet paketini.port 8. onları birer router(yönlendirici) haline dönüĢtürmek değil de. Yönlendiriciler(Routers) ĠĢlevsellik açısından köprülerden ve tekrarlayıcılardan üstün ağ birimleridir.port 7.. Birçok ayar ve yönetime gereksinim duyarlar. anahtarlara sanal ağ desteği sağlamak ve sanal ağ oluĢturulması durumunda konfigürasyon esnekliği sağlamak içindir. 20 veya daha fazla düğüme sahip LAN bölümlerine veya TCP/IP gibi karmaĢık protokol takımlarına sahip olmadan önce yönlendiricilerin karmaĢıklıklarıyla uğraĢmak istenilmez.katman iĢlevlerine sahip anahtarlar da üretilmektedir. 56 .port .. Tabloda 8.port 8.. Bağlı Olduğu Port 1.port 4.25 ağının diğer ucuna geldiğinde. 1.port 5.25 verisini açar.

Popülerlik kazanmasının uzun sürmesinin sebebi 1970‟lerdeki ağların günümüze göre çok küçük. fakat ticari popülaritesini 80‟li yılların ortasında arttırmıĢtır. kaynaktan hedefe götürmektir. bilgiyi ağlar üzerinden. bilginin kaynaktan hedefe taĢınması iĢleminde köprüleme ile yönlendirmenin farklı bilgileri kullanması gereğini ortaya çıkarır. Anahtarlama. yönlendiriciler ağ bölümleri arasında güvenlik duvarı gibi davranırlar. Yönlendirme bazen.[10] 57 . Bunlar en iyi yönlendirme yolunun seçilmesi ve bilgi gruplarını (paketlerini) bir ağ üzerinden iletilmesidir. ağlar arası bölümlerin arasındaki düğüm sayısını tespit ederek veri paketinin izleyeceği yola karar verir. köprülemenin ise veri bağı katmanında gerçekleĢmesidir. Yönlendirmenin Temelleri Yönlendirme.5. tamamen aynı iĢi yapıyormuĢ gibi görünen köprüleme ile karıĢtırılır. Ġkisinin arasındaki en önemli fark. Her paketi veya çerçeveyi geçirmediklerinden veya ele almadıklarından. 1. Bunun sonucu olarak köprüleme ve yönlendirme iĢlerini farklı yollardan hallederler.5.2. yönlendiriciler arasından geçemez.1. Bu fark. Köprüler gibi. Yönlendirme. 1. Genelde yönlendirici yazılımı. yöneticilerin ağı alt ağlara bölmelerine izin verir. LAN bölümleri arasında bir paket yayınladığında yönlendirici. Yönlendiriciler sadece gönderme yapan istasyonlardan veya diğer yönlendiricilerden gelen.11. bir programcı tarafından belirli bir ağ için oluĢturulmuĢ yönlendirme tablosunu kullanır. Bilgi paketlerinin bir ağ üzerinden iletilmesi anahtarlama adını alır. göreli olarak rutin ve fazla karmaĢık değilken yol seçimi çok karmaĢık olabilir. özel olarak adreslenmiĢ paketleri veya çerçeveleri alırlar. Hatalı veri paketleri. yönlendirmenin OSI katmanlarından ağ katmanında. Yönlendirme Parçaları Yönlendirme iki basit iĢten oluĢur. Bunu sağlamak için yüksek güvenlikli kiralık devreler Ģebekesi gibi çok farklı topolojiler kullanılabilir.11. Aslında birkaç değiĢik tipte köprüleme ve yönlendirme vardır.Yönlendiriciler tarafından kullanılan adresleme düzeni. Her zaman için en kısa yolu tercih eden bir yönlendirici. en az düğüm sayısına sahip güzergahı seçer. Yönlendirme olması için yol boyunca en az bir ara düğüm geçilmelidir. basit ve homojen olmasıdır. bilgisayar biliminde 20 yıldır bulunmaktadır. GeniĢ ölçekli ağ yapıları ancak son yıllarda popülerlik kazanmıĢtır. bağlı LAN bölümü üzerindeki her paketi veya çerçeveyi okumazlar.

ağda varıĢ noktalarına giden en iyi yolu kolayca bulabilir. yönlendirme tablosunun tümü veya bir kısmından oluĢur. Yönlendirici. Bağlantı durumu ilan mesajları. Yönlendirme algoritmaları. Bütün bu yönlendirme iĢlemleri yönlendirici noktalardaki yönlendirme tabloları yardımıyla yapılır[11]. iyi yolu seçmek için yol uzunluklarını karĢılaĢtırır. Paket ağ üzerinde ilerledikçe fiziksel adresi değiĢirken protokol adresi sabit kalır. Yönlendiriciler. Birçok durumda bir bilgisayar diğerine paket göndermeye karar verir ve herhangi bir yoldan bir yönlendiricinin adresini öğrenen kaynak bilgisayar.Yol Seçimi Metrikler. Bir yönlendirici. Yönlendiriciler. Paketin varıĢ protokol adresini kontrol eden yönlendirici. Ağ topolojisi anlaĢıldığında yönlendiriciler. Bağlantı bilgisi. son hedefe giden belli bir yönlendiriciye göndermesini söyler. Yönlendirme yenileme mesajı. Yol uzunlukları. yol seçimi iĢlemine yardımcı olmak için yönlendirme bilgilerini içeren yönlendirme tablolarını oluĢtururlar. kötülüğü gibi bilgileri de içerebilir. göndericinin bağlantıları hakkında diğer yönlendiricilere bilgi verir. 58 . Yönlendirme algoritmaları. tüm yönlendiricilerden gelen yönlendirme yenileme mesajlarını inceleyerek ağ topolojisinin detaylı bir Ģemasını oluĢturabilir. böyle bir mesaja örnektir. yönlendirme tablolarını çeĢitli bilgilerle doldurur. birbirleriyle çeĢitli mesajların iletimi yoluyla iletiĢim kurarlar ve birbirlerinin yönlendirme tablolarını düzeltirler. Eğer bir yönlendiriciyse aynı iĢlemler hedef noktaya ulaĢana kadar devam eder. Yönlendirme tabloları aynı zamanda yolun iyiliği. ağ topolojisinin tam bir Ģemasının çıkarılmasında kullanılabilir. Hedef nokta birleĢimleri yönlendiriciye. Eğer iletemezse paketi yoldan atar. paketi bir sonraki noktaya iletip iletemeyeceğine karar verir. Bağlantı durumu ilanı. bir hedefe ulaĢmada en iyi yolun seçimi için belirlenen yönlendirme algoritmaları tarafından kullanılan bir ölçme standardıdır. gelen bir paketi aldığında hedef adresini kontrol eder ve bir sonraki noktayla bu adresi birleĢtirmeye çalıĢır. Bir sonraki nokta bir yönlendirici de olabilir hedef nokta da olabilir. Ġletebileceğine karar verirse fiziksel adresini değiĢtirip bir sonraki varıĢ noktasının adresini yazar. Anahtarlama Anahtarlama algoritmaları basittir ve temelde tüm yönlendirme protokolleri için aynıdır. belli bir hedefe en iyi Ģekilde ulaĢmak için paketi. yönlendiricinin fiziksel adresine yönlendirilmiĢ bir paketi hedef bilgisayarın protokol adresiyle gönderir. kullanılan yönlendirme algoritmasının tasarımına bağlı olarak değiĢir. yönlendiriciler arasında gönderilen mesajlara bir baĢka örnektir. Yönlendirme yenilemeleri genellikle.

Ara sistemler sadece yönlendirme bölgesi içinde iletiĢim kurabilen bölge içi ara sistemler (intradomain IS) ve yönlendirme bölgeleri içinde ve arasında iletiĢim kurabilen bölgeler arası ara sistemler (interdomain IS) olarak ikiye ayrılır. fakat bölge içi yönlendirme protokolleri alanlar içinde ve arasında anahtarlama için geçerli kalır. çünkü yönlendiriciler ağlarda kavĢak noktalarına yerleĢtirilmiĢlerdir.5. 2-) Kolaylık ve ucuzluk: Yönlendirme algoritmaları aynı zamanda tasarlanabilecek en basit Ģekilde tasarlanmalıdır. Tasarım hedefleri Yönlendirme algoritmaları genellikle Ģu tasarım hedeflerinden bir ya da birkaçını dikkate alır: 1-) En iyi yolu seçme: Yol uzunluğuna ve hesaplamada kullanılan bileĢen ağırlığına bağlıdır. Yönlendirme algoritmaları içeren yazılımlar fiziksel olarak sınırlı olan bilgisayarlarda çalıĢtığında etkinlik daha fazla önem kazanmaktadır. Bir yönlendirme bölgesi.IS) denir. Belli protokollerle yönlendirme bölgeleri yönlendirme alanlarına bölünebilir.ġekil 9‟da kaynak ve hedef son sistemler arasında anahtarlamayı tanımlar. Yani donanım hataları. fazla yükleme ve yanlıĢ gösterim gibi beklenmeyen veya önceden kestirilemeyen durumlarda doğru olarak çalıĢmaya devam etmelidir. algoritma tasarlayıcısının hedefleri. Yani yönlendirme algoritmaları etkinliklerini en az yazılım ve kaynak kullanımıyla sunmalıdır. Birincisi.3. genel bir yönetimin altında olan ve belli yönetim kurallarıyla yönetilen ağın bir parçasıdır. Örneğin bir yönlendirme algoritması ara düğüm sayısı ve gecikmeyi kullanırken gecikme süresi bileĢeninin etkinlik çarpanını daha yüksek tutabilir. Hata yaptıklarında önemli problemlere yol açabilirler. ISO bu iĢlemi tanımlamakta faydalı. Bu terminolojiye göre alt ağlar arasında paketleri ilerletemeyen ağ cihazlarına son sistemler (end systems . Sonuncusu. 1. hiyerarĢik bir terminoloji geliĢtirmiĢtir. Ġkincisi. kullanılan yönlendirme protokolünün iĢlemlerini etkiler. Yönlendirme bölgeleri aynı zamanda otonom sistemler olarak da adlandırılır.ES) denirken bu iĢi yapabilen cihazlara da ara sistemler (intermediate systems . 59 . Yönlendirme Algoritmaları Yönlendirme algoritmaları bazı önemli karakteristikler temel alınarak sınıflara ayrılabilir. yönlendirme algoritmaları en iyi yolun hesaplanmasını etkileyen çeĢitli metrikler kullanırlar. 3-) Sağlamlık ve kararlılık: Yönlendirme algoritmaları sağlam olmalıdır. birçok tipte yönlendirme algoritmaları vardır ve her bir algoritma ağ ve yönlendirici kaynakları üzerinde farklı etkilere sahiptir.11.

ağda bir değiĢiklik meydana geldiğini gösteriyorsa yönlendirme yazılımı. Bu algoritmalar ağ tasarımı basit ve trafiği önceden kestirilebilen ortamlarda iyi çalıĢırlar. Statik yolları kullanan algoritmaların tasarımı kolaydır.4. yönlendirici. 1. Dinamik yönlendirme algoritmaları. çünkü statik yönlendirme sistemleri ağdaki değiĢmelere tepki vermezler ve bugünkü geniĢ. ağ gecikmesi ve diğer değiĢkenlerdeki değiĢmelere adapte olabilecek Ģekilde programlanabilir. değiĢen ağ durumlarına aynı anda cevap verir. Dinamik yönlendirme algoritmaları. bütün yönlendiricilerin en iyi yol üzerinde anlaĢmaları iĢlemidir. Birçok yönlendirme algoritması bu problemin farkına vararak en kısa sürede bu bölmeyi kullanmayan en iyi yolu seçer. 5-) Esneklik: Yönlendirme algoritmaları aynı zamanda esnek olmalıdır.5. Yani çok çeĢitli ağ olaylarına adapte olabilmelidir. Örneğin. YavaĢ birleĢen yönlendirme algoritmaları yönlendirme döngülerine ve ağ gecikmelerine sebep olur[12]. Yönlendirme ÇeĢitleri Yönlendirme algoritmaları Ģu çeĢitler olarak sınıflandırılabilir: 1-) Statik veya Dinamik: Statik yönlendirme algoritmaları tam anlamıyla birer algoritma sayılmaz. herhangi bir yolun kullanım dıĢı kalması veya kullanıma açılması gibi durumlara yol açtığında yönlendiriciler yenileme mesajları dağıtır. Ağda herhangi bir olay. yolları yeniden hesaplar ve yeni yenileme mesajlarını gönderir. 60 . 90‟lardan itibaren yönlendirme algoritmalarının çoğu dinamiktir. Yönlendirme algoritmaları ağ bant geniĢliği. Statik yönlendirme tablosu haritaları. Mesaj. bir son çare yönlendiricisi (router of last resort) (yönlendirilemeyen paketlerin hepsinin gönderildiği yönlendirici) tasarlanabilir. yönlendirme tablosu haritaları yönlendirme baĢlamadan önce ağ yöneticisi tarafından yapılır ve ağ yöneticisi değiĢtirmediği sürece aynen kalır.4-) Çabuk birleĢim (rapid convergence) : Yönlendirme algoritmaları çok çabuk birleĢmelidir. değiĢmeye açık ağlar için uygun değildir. Örneğin bir ağ bölmesinin kullanım dıĢı kaldığını düĢünelim. Bunu. gelen yenileme mesajlarını inceleyerek yapar. Bu mesajlar. ağda yayılarak yönlendiricinin algoritmalarını yeniden çalıĢtırıp yönlendirme tablolarını bu mesajlara uygun olarak değiĢtirmelerini sağlar. uygun olduğu zaman statik Bu yollarla desteklenebilir. yönlendirici kuyruk uzunluğu. BirleĢme.11. Yenileme mesajları ağlara yayılarak en iyi yolların yeniden hesaplanmasını ve tüm yönlendiricilerin bu yollar üzerinde anlaĢmasını sağlar.

2-) Tek Yollu veya Çok Yollu: Bazı karmaĢık yönlendirme protokolleri aynı hedefe birden fazla yoldan eriĢimi destekleyebilir. HiyerarĢik yönlendirmenin en önemli avantajı birçok. Hedefin genel alanına eriĢinceye kadar omurga üzerinden gönderilir. Yönlendirme sistemleri genellikle bölge. çoklu yollardan trafik çoğullamasına izin verir. 3-) Düz veya HiyerarĢik: Bazı yönlendirme algoritmaları düz alanda iĢlem yaparken diğerleri yönlendirme hiyerarĢilerini kullanır. Ģirketin organizasyon yapısını taklit edebilmesidir. Çok yollu algoritmaların avantajlarını çok daha yüksek performans ve yüksek güvenilirlik olarak sayabiliriz. trafik yapılarını da çok iyi Ģekilde kontrol edebilir. sadece kendi bölgelerindeki yönlendiricilerle iletiĢim kurabilirler. Bu noktada bir ya da daha fazla omurgasız yönlendirici yoluyla son omurga yönlendiriciden son hedefe giderler. Çok geniĢ ağlarda ek hiyerarĢik seviyeler bulunabilir. Kullanılan yönlendirme algoritmalarına bağlı olarak yenileme trafiği hafifletilebilir.yönlendirilemeyen tüm paketlerden sorumlu olarak. paketi bir sonraki noktaya yollamayı düĢünmeden. bu yüzden yönlendirme algoritmaları kolaylaĢtırılabilir. diğer bölgelerdeki yönlendiricilerle iletiĢim kurabilirken diğerleri. Bu yüzden hiyerarĢik yönlendirme. Düz yönlendirme sistemlerinde tüm yönlendiriciler biribiriyle eĢdeğerdir. Bu algoritmalarda 61 . En yüksek hiyerarĢik seviyede bulunan yönlendiriciler yönlendirme omurgasını düzenlerler. kaynak düğümün bütün yola karar vereceğini varsayarlar. 4-) Bilgisayar veya Yönlendirici Yönelimlilik: Bazı yönlendirme algoritmaları. otonom sistemler veya alanlar olarak adlandırılan mantıksal gruplar oluĢtururlar. HiyerarĢik sistemlerde bir bölgedeki bazı yönlendiriciler. HiyerarĢik yönlendirme sistemlerinde bazı yönlendiriciler yönlendirme omurgalarını düzenlerler. kaynağın yönler hakkında hiçbir Ģey bilmediğini varsayar. Alan içi yönlendiriciler sadece kendi bölgelerindeki yönlendiricileri bilmeye ihtiyaç duyarlar. Diğer algoritmalar. fakat buna tek yollu algoritmalar izin vermez. Birçok ağ iletiĢimi küçük Ģirket gruplarında gerçekleĢir. Kaynak yönlendirmeli sistemlerde yönlendiriciler. sadece sakla ve ilerlet cihazları olarak davranırlar. bir Ģekilde bütün mesajların en azından bir kere ele alındığını garanti eder. Bu çok yollu algoritmalar. Buna genellikle kaynak yönlendirmesi denir. Omurgasız yönlendiricilerden gelen paketler omurga yönlendiricilerine giderler.

Uzaklık vektörü algoritması (Bellman-Ford algoritması) her yönlendiricinin yönlendirme tablolarının tümünü veya bir kısmını sadece komĢularına göndermesini söyler. Birinci sistemde kaynak bilgisayarlar yönlendirme bilgisine sahipken ikincisinde bu bilgiye yönlendiriciler sahiptir.11. uzaklık vektörü algoritması daha büyük yenileme mesajlarını sadece komĢu yönlendiricilere gönderir. 1.5. Kaynak yönelimli sistemler genellikle yolları daha iyi seçerler. anahtarlama yazılımının en iyi yolu seçmesi için kullanılan bilgileri içerir. fakat her yönlendirici yönlendirme tablosunun kendi bağlantılarının durumunu tanımlayan kısmını gönderir. Kısaca bağlantı durumu algoritması daha küçük yenileme mesajlarını her yere gönderirken. bu yüzden en iyi bölge içi yönlendirme algoritması.yönlendiriciler. Metrikler Yönlendirme tabloları. Kullanılan metrikler Ģunlardır: 62 . Bütün bu farklılıklarına rağmen iki algoritmanın da birçok durumda performansı iyidir. kendi hesaplamalarına göre yolu belirlerler. Bütün yollara bakmak çok büyük bir trafik araĢtırması gerektirdiği gibi farkedilebilir bir zaman harcamasına da yol açar. Bağlantı durumu algoritması uzaklık vektörü algoritmasına göre yönlendirme döngülerine daha az eğilimlidir. Yönlendirme algoritmaları en iyi yolun hangisi olduğuna karar vermek için çok değiĢik metrik kullanmaktadır. 6-) Bağlantı Durumu veya Uzaklık Vektörü: Bağlantı durumu algoritması (aynı zamanda en önce en kısa yol (shortest path first) algoritması olarak da bilinir) yönlendirme bilgisini ağ üzerindeki tüm düğümlere yayar. Bu yüzden bağlantı durumu algoritmasının uygulaması ve desteklenmesi daha pahalıdır. Bu algoritmaların seçimi ihtiyaca bağlıdır.5. 5-) Bölge Ġçi veya Bölgeler Arası: Bazı yönlendirme algoritmaları sadece bölge içinde çalıĢırken diğerleri bölgeler içinde ve arasında çalıĢırlar. çünkü paket gönderilmeden önce hedefe giden tüm yolları inceleyebilirler. KarmaĢık yönlendirme algoritmaları birçok metriği bir (hibrit) metrik üzerine temellendirebilir. Bundan sonra en iyi olarak tanımlanan yolu seçerler. en iyi alanlar arası yönlendirme algoritması olmak zorunda değildir. Diğer bir yanda ise bağlantı durumu algoritması uzaklık vektörü algoritmasına göre daha çok CPU gücüne ve belleğe ihtiyaç duyar.

paketin gideceği ortamın anlayabileceği hale getirir. bir hattın trafik kapasitesini belirler. Güvenlilik oranı genellikle ağ yöneticileri tarafından belirlenir. 5-) Yükleme: Yükleme bir ağ biriminin meĢguliyet derecesini belirler. 63 . maliyetler kadar performansa önem vermezler. bir paketin kaynaktan hedefe ağ üzerinden ulaĢması için geçen zamandır. Örneğin X. Örneğin genel hatlar kiralık özel hatlara göre daha yavaĢtır. yol boyunca her yönlendiricideki port kuyruğu. bir hattaki maksimum taĢıma oranı olmasına rağmen daha büyük bant geniĢliğine sahip hatlar.400 paketi halinde iletir. 6-) ĠletiĢim Masrafı: Bazı Ģirketler. 2-) Güvenlilik: Güvenlilik. ağ yöneticilerinin her ağ bağlantısına bir değer atanmasına izin verir. Diğer yönlendirme protokolleri. Bunun sonucunda yol uzunluğu. 10 Mbps Ethernet bağlantısı. Burada da geçilen ağ elemanlarının sayısı önemlidir. Bant geniĢliği. Örneğin daha hızlı bir hat çok daha fazla meĢguldür.6. Geçit Yolları (Gateways) Geçit yolları farklı mimari ve ortamlardaki düğümlerin aralarında iletiĢim kurabilmelerini sağlar. Geçit yolları.400 gibi elektronik posta geçit yolları paketi alır. Her güvenlilik faktörü belirlenen güvenlilik oranına göre hesaba katılır. ağ bağlantılarının bant geniĢliği. hattaki diğer tüm Ģartlar eĢit olmak koĢuluyla 64 kbps kiralık hatta tercih edilir. CPU kullanımına ve her saniye iĢlenen paketlerin sayısına göre hesaplanır. Yükleme. tüm ara ağların trafik durumu ve fiziksel uzaklık gibi çeĢitli etmenlere bağlıdır. 4-) Bant GeniĢliği: Bant geniĢliği. yaygın ve yararlı bir metriktir. geçilen her bağlantıya atanan değerlerin kaynaktan hedefe kadar toplamıdır. Bazı bağlantılar da diğerlerine göre daha kolay ve daha hızlı onarılabilir. Paketin yapısını. Bazı ağ bağlantıları diğerlerine göre daha yüksek göçme riski taĢır. fakat çok daha ucuzdur. geçilen noktaların toplamını yol uzunluğu olarak alır. Gecikme. yol uzunluğudur. 3-) Gecikme: Yönlendirme gecikmesi.1-) Yol Uzunluğu: En yaygın olarak kullanılan metrik. daha iyi bağlantı sağlamazlar.11. Bazı ağ protokolleri. Bu oranlar genellikle keyfi sayısal değerlerdir. gerekli çevirme iĢlemini yapar ve karĢı tarafa X. Gecikme. dolayısıyla hızlı hatlar üzerinden bir paket gönderilmesi için gereken zaman daha fazla olabilir. gönderilen paketin biçimini de karĢı taraftaki uygulamanın veriyi iĢleyebilmesi için değiĢtirebilir. 1. her ağ bağlantısının güvenli olmasıdır.

fakat ağ haberleĢme devreleri üzerine bindirdikleri yük fazla değildir. protokol kümesi yapısını açar ve alıcıdaki protokol kümesinin anlayacağı bir yapı içine sokar. Sıkça kullanılan bir diğer uygulama alanı ise. ancak bazı geçit yolları OSI baĢvuru modelinin diğer katmanlarını da kullanabilir. Bu amaçla değiĢik hız ve frekanslarda çalıĢan çeĢitli modemler üretilmektedir.6. Ortam DönüĢtürücü(Transceiver. Geçit yolu bir ortamdan verileri alır. Geçit yollarına genellikle bir ağ üzerinde ayrı bir sunucu ayrılır. Katmanı olan uygulama katmanında çalıĢır. telefon Ģirketinin sağladığı bir ortam üzerinden yapılabilmesi için modemlere gereksinim vardır. Tasarımda bunun mutlaka göz önünde tutulması gerekir. Ethernet arayüzlere esnek bir fiziksel bağlantı sunulması amacıyla geliĢtirilen AUI. Geçit yolları OSI baĢvuru modelinin 7. 10Base-T ve 10Base-F özellikteki uçların birbirine bağlanması için ortam dönüĢtürücü gerekir. Uzak bağlantıların. Örneğin biri bakır. Geçit Yollarının ÇalıĢması Geçit yolları iĢ yönelimlidir. 1. farklı fiziksel arayüze sahip uçların birbirine bağlanması için kullanılırlar. 64 . Modem Modemler günümüzde ağ ve ağlar arası bağlantılarında bolca kullanılmaktadır.Bir geçit yolu aĢağıda belirtilen yapıları aynı olmayan iki sistemi birleĢtirir: ● ĠletiĢim protokolleri ● Veri biçimleme yapıları ● Dilleri ● Mimarileri 1. GMII portlara gereksinim duyulan bakır veya fiber bağlantı portu sağlanmasıdır. 1. çünkü sunucu üzerinde protokol çevrimi gibi kaynakları çokça kullanan iĢler yapmadıklarından belli bir bant geniĢliğini kullanırlar. çünkü tüm iĢlem gönderici ve alıcı tarafta yapılmaktadır.8. birbirine uzak olan iki bağımsız ağın bağlantısında da. yani sadece bir tipteki veri transferi için kullanılır ve yaptıkları iĢlere göre isimlendirilirler.7. bir ağın bir düğümünün ya da bir diliminin bağlantısında da kullanılmaktadırlar. Bu sebeple eğer bir geçit yolu ayrı bir sunucu üzerinde kurulmayacaksa sunucunun bellek ve MIB gereksinimi artacaktır. Modemler.11. biri fiber kablo için olan. Media Adapter) Ortam dönüĢtürücüler.1. MII.11.11.

aktarmadan önce modüle eder(modulation).12. Resim 21: Network‟un Yapısı 65 . genel olarak sayısal verinin analog iletiĢim ortamından aktarılması görevini yerine getirirler.Modemler. Örneğin telefon hattı.”[13] Aynı ev içerisinde veya arkadaĢlarımız arasında kullandığımız ağlar kiĢisel ağlar olarak nitelendirilebilir.000 bps‟dir. 33.800 bps. 1. sabit ve hareketli görüntü aktarımı yapabilen bilgisayarların oluĢturduğu yapıdır. KiĢilerin birbirlerinin sayfalarına bağ oluĢturmalarına izin veren web sitelerine sosyal ağ siteleri denir. arkadaĢlarımızda veya çevremizde sık sık rastlanmaktadır. bu ve benzeri analog ortamlardan sayısal veri aktarmak için hattın her iki ucuna modem koyulmalıdır. Bu ağlara evimizde. bağlarla oluĢturulan sistemlerdir. Alıcı kısımda tersi iĢlem yapılarak(demodulation) modüle edilmiĢ iĢaretten gerçek veri elde edilir. Bir modemde gözönüne alınması gereken nokta bant geniĢliğidir. Bu ağlar sayesinde insanlar arasında iletiĢim daha kolay ve kullanılabilir hale gelmiĢtir.300 bps. “Ağlar. konuĢmanın analog olarak iletildiği ortamdır. Analog modemler için bant geniĢlikleri 28. Bununla ilgili fikirlerin bütününe kavramsal ağ denilir. kendisine gelen sayısal veriyi. Bunun için. 56. Analog kiralık hatların her iki ucuna konulan temel bant(baseband) modemler ise 64 Kbps‟den baĢlayıp 2 Mbps‟e kadar çıkmaktadır. BĠLGĠSAYAR AĞLARINA GENEL BAKIġ Bilgisayar ağı. ses. birbirlerine bağlı ve birbirleri arasında metin. Bu yapılar sayesinde bilgisayarlar arasında iletiĢim ağı oluĢmaktadır.

Arabalar.1. Toplu taĢıma sistemi. PC'ler (KiĢisel Bilgisayar) ve sunucular gibi genel amaçlı bilgisayarların yanı sıra yazıcı. veri ve kaynak paylaĢmak için ağ sistemlerinde birbirine bağlanabilir.1. ses veri ağları. bilgi paylaĢır ve bu bilgi akıĢını yönlendirmek için çeĢitli yöntemler kullanır[13]. Kullanıcılar Tarafından Günlük Kullanılan Ağlar Posta Dağıtım Sistemleri Telefon Bağlantı Sistemleri Toplu TaĢıma Sistemi Kurumsal Bilgisayar Ağları Ġnternet Resim 22: Ağ Yapılarının Varlığı Bilgisayarlar. ağ içinde seyahat eden iletiler gibidir. veri ağına benzer. tarayıcı. telefon. Tüm veri ağları.12. bir baĢlangıç noktası (kaynak) ve bitiĢ noktası 66 . Ağdaki bilgilerin. fax. sadece iki bilgisayarın birbirine bağlanması kadar basit olabildiği gibi. televizyon ve oyun konsolları gibi belirli iĢlevlere sahip cihazları da içerebilir[13]. kamyonlar ve diğer araçlar. TümleĢik veri ağları. video ağları ve tümleĢik ağlar. değiĢikliğe uğramadan doğru hedefe ulaĢması için bazen farklı yollar kullanılarak bir yerden diğer yere bilgiler ulaĢtırılır. bilgi akıĢını kontrol cihazlara bağlı yüzlerce bilgisayar kadar karmaĢık da olabilir. Her sürücü. Ağ.

Ģirketlerde.12. modem gibi birçok haberleĢme ekipmanının en ekonomik ve verimli yoldan kullanılmasıdır. Resim 23: Ağdaki ĠletiĢimin Örneklerle Açıklanması Bilgisayar ağları dünya genelinde. evlerde. 1. okullarda ve devlet dairelerinde kullanılır. Network insanların bireysel değil. pc.(hedef) belirler. printer. Ağların çoğu internet üzerinden birbirine bağlanır. kaynak ile hedef arasındaki akıĢı denetleyen dur iĢaretleri ve trafik ıĢıkları gibi kurallar vardır.KiĢisel Sayısal Yardımcı) Akıllı Telefonlar (Smartphone) Dosya/yazıcı sunucuları [13] Ağ (Network) birbirine kablolarla bağlanmıĢ server. Bu sistem içinde. ortak çalıĢmalarını sağlar[14]. Ağa Bağlanan Cihazlar Masaüstü bilgisayarlar Dizüstü bilgisayarlar Yazıcılar Tarayıcılar PDA'lar (Personal Digital Assistant .2. 67 .

her birey için yazıcı. BaĢarı için iĢletmenin sadece ofis içinde değil. Bilgisayar Ağlarına Neden Gereksinim Duyulur Bilgisayar ağı kurulmasının temel iki nedeni aĢağıdaki gibidir. 68 . Zamandan tasarruf. donanım ve yazılım tüm personel tarafından kullanılabilir. disk ünitesi vb. modem.” [15] E-posta gönderimi o kadar çok yaygınlaĢmıĢtır ki tüm kamu kurum ve kuruluĢların yanında tüzel kiĢiliğe sahip Ģirketlerin halkı bilinçlendirmesi amacıyla 09/10/2003 tarih ve 4982 Sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu çıkarılmıĢtır.3.12. gibi donanım veya dosyalar. Bu durum da bir bakıma bilgisayar ağlarına ne kadar gereksinim duyulduğunu ortaya koymuĢtur. ĠletiĢim ise kullanıcıların bir birine elektronik-posta göndermesi anlamındadır. “Bilgisayar ağlarına duyulan gereksinimin temel nedenlerinden biri de kaynaklarını paylaĢmak ve iletiĢim kurmaktır. PaylaĢım söz konusu olduğunda. Ekonomik olmasıdır. uygulama programları gerekmez. Bu kanunun uygulamaya geçmesi ile en yaygın bilgi edinme baĢvuru Ģekli e-posta ile baĢvuru Ģekli olmuĢtur. Veri paylaĢmak sabit disklerde yer alan klasörlerin ve dosyaları birçok kiĢi ya da istenilen diğer kiĢiler tarafından kullanılması anlamındadır.ġekil 11: Ağ Yapısının Gösterimi 1. tüm dünya ile haberleĢmesi gerekir.

ġu an il ve ilçe merkezlerinde bulunan okulların çoğunda. Hatta Endüstri Meslek Lisesi. belde ve köylerde bulunan okulların ise bir kısmında BiliĢim Teknolojileri Laboratuvarı adı altında kurulan laboratuvarlarda biliĢim teknolojileri konularında dersler verilmektedir. Diğer bir ağ kullanımı da uygulamaların paylaĢımıdır. Bir bilgisayarda yüklü bir programın diğer bilgisayarlar tarafından kullanılması. örnek olarak verilebilir.Resim 24: TED Bursa Koleji Öğrencileri Laboratuar Ortamında Bilgisayar Kullanırken Bilgisayar ağlarını eğitim açısından düĢündüğümüzde aklımıza ilk gelen laboratuvar ortamıdır. Resim 25: Çankırı-ÇerkeĢ 19 Mayıs Çok Programlı Lisesi öğrencileri laboratuarda ders iĢlerken Bilgisayar ağlarının bir diğer kullanım alanı da yazıcılar ve diğer çevre birimlerinin paylaĢımıdır. Ticaret Meslek Lisesi ve Çok Programlı Liselerde Ağ Teknolojileri ders olarak okutulmaktadır. 69 .

1.12.4. Bilgisayar ve Ġnternet Kullanımı AraĢtırma sonuçlarına göre 16-74 yaĢ grubundaki bireylerde bilgisayar ve internet kullanım oranları sırasıyla erkeklerde %53,4 ve %51,8, kadınlarda %33,2 ve %31,7‟dir. Bu oranlar önceki yılın aynı dönemi için sırasıyla erkeklerde %50,5 ve %48,6, kadınlarda %30,0 ve %28,0‟dir[16]. Türkiye istatistik kurumunun bu verileri göz önüne alındığında ve Ģu an evlerde (Özellikle Apartman daireleri) illegal olarak kullanılan internet bağlantılarını düĢündüğümüzde, belki bilerek belki de farkında olmadan, ağ bağlantısına gereksinim duymaktayız. Etrafımıza baktığımızda biz kullanmıyorsak bile komĢumuzda, akrabamızda veya arkadaĢlarımız arasında mutlaka bu illegal ağ bağlantıları ile karĢılaĢmaktayız. Bu gereksinim tabi ki sadece evler için düĢünülmemelidir. Kurumlara, Ģirketlere ve iĢ yerlerine baktığımızda ağ yapısı kendi içerisinde oluĢturduğu görülebilmektedir.

Resim 26:Bilgisayar ve Bilgisayar DıĢındaki Cihazların Bağlantı Yapısı

ġu an birçok elektronik eĢya üreten firmalar elektrikli ev aletlerinin de bilgisayar kontrolünde olabilmesi için gerekli çalıĢmaları yürütmektedirler. Bu bağlı olarak Microsoft firması Windows Vista ve üzeri iĢletim sistemlerinde IP bloğunu 6 haneye çıkarmıĢtır. Bu IP alanının geniĢlemesi, yakın zamanda elektrikli ev aletlerinin bilgisayar kontrolüne geçebileceğinin sinyalini vermektedir. 1.12.5. Bilgisayar Ağının Avantajları Yazılım ve donanım paylaĢımı sağlar. Program kurulumlarında zaman kısalır. Veritabanı (database) oluĢturulması kolaylaĢır. Tüm bilgisayarlar tek bir bilgisayara veri giriĢi yapabilir.

70

Ana verinin yedeklenmesi kolay ve kısa sürede yapılabilir. ĠletiĢim maliyetini minimize eder. ĠletiĢim olanaklarını geliĢtirir. Birden çok bilgisayarın aynı anda kontrol edilmesini sağlar. Bilgi paylaĢımını kolaylaĢtırır. Zaman açısından büyük tasarruf sağlar. Kurum içi faaliyetlerde verimliliği arttırır. AR-GE Faaliyetlerinin düzenli, hızlı ve verimli olmasını sağlar.

Resim 27: Güvenli Ağ Yapısı

1.12.6. Bilgisayar Ağının Dezavantajları Bilgisayar ağlarının avantajları inkâr edilemeyecek kadar fazla olsa da dezavantajlarının da olduğu göz önünde tutulmalıdır. Bunlar; Bilgisayar ağının bir parçası olan ana bilgisayarın (sunucu, server) kapasitesi yüksek ve hızlı olmalıdır. Donanım ihtiyacı fazladır. Ağ iĢletim sistemi yazılımı genelde pahalıdır. Virüs bulaĢma ve yayılma riski yüksektir[14]. Fiziksel olarak yüksek koruma tedbirleri gerektirir. Ağ sisteminin kontrolü için iyi yetiĢmiĢ bir Network uzmanına ihtiyaç vardır. Büyük ağ sistemlerinin güvenlik maliyeti oldukça yüksektir.

71

Resim 28: Güvenli Olmayan Ağ Yapısı

Resimde de görüldüğü gibi ağ yapısında her hangi bir güvenlik tedbiri alınmamıĢtır. Güvenli ağ yapılarında Firewall (AteĢ Duvarı), Web Filtreleme vb. güvenlik tedbirlerinin alınmasının gerektiği göz ardı edilmemelidir. AĢağıda ise güvenli bir ağ yapısının Ģekli görülmektedir. 1.12.7. Bilgisayar Ağlarının Yarları Network, veri, yazılım ve donanım paylaĢım sistemlerinden oluĢmaktadır. Küçük bir ağ iki bilgisayardan oluĢabileceği gibi, büyük bir ağ binlerce bilgisayar, fax-modem, cd-rom sürücü, yazıcı ve bunun gibi donanımlardan oluĢabilir.[14] OluĢan bu ağlarla gerek okullarda, gerek iĢ yerlerinde gerekse tüm kamu kurum ve kuruluĢlarda bu tip donanım bağlantılarına rastlanmaktadır. Bir Ģirket ortamında bilgilerin bölümler, Ģubeler arasında paylaĢımı o Ģirket için çok önemlidir. Bunun dıĢında elektronik posta göndermek, belgeleri birlikte oluĢturmak gibi olanaklar kullanıcılara büyük faydalar sağlar. Bilgisayarlar arasında ağ kurulması ayrıca yönetim ve destek görevlerinin de kolayca yapılmasını sağlar. Ağ yöneticisi tek bir yerden ağ üzerindeki diğer bilgisayarları yönetebilir. Örneğin bir programı yüklemek ya da kullanıcının bir sorunu gidermek için kullanıcının bilgisayarına gitmeye gerek kalmadan ağ üzerinden (uzaktan) müdahale edilebilir[15]. Bilgisayarları bir ağ oluĢturmak üzere birbirine bağlanması temel olarak Ģu yararları sağlar: Bilgilerin paylaĢımı. Merkezi yönetim ve desteği. Kurumsal çalıĢma ve güvenlik, [17] ĠĢbirliğine dayalı çalıĢma

72

Grup çalıĢmalarında verimlilik Kaynakların ortak kullanımı Zamanın verimli kullanılması ĠĢ yaĢamında koordinasyon Performansın korunması Güvenirliliğin artması Eklenebilir kaynaklar ĠĢlem gücünün arttırılabilmesi

1.13. AĞ TÜRLERĠ
Ağ üzerinde bilgisayarların nasıl yapılandırıldığına ve bilgilere nasıl eriĢildiğine göre ağlar (kullanılan mimariye göre) ikiye ayrılır: Peer-to-peer Network (eĢler arası) Server-Based (Client/Server) Network Network tipinin belirlenmesi Ģu kriterlere bağlıdır: • • • • • • • • • Firmanın (organizasyonun) büyüklüğü Güvenlik gereksinimi ĠĢletmenin tipi Sistem yönetimi ve desteğinin durumu Network trafiğinin miktarı Network kullanıcılarının gereksinimleri Sistem görünümünün geleceği Yeni teknolojiler Network için ayrılan bütçe [18]

Network tiplerinin belirlenmesinde maliyet önemli faktördür. EĢler arası networkler kurmak daha az maliyetlidir. Çünkü özel bir sunucu bilgisayarına ihtiyaç yoktur. Sunucu bilgisayarı genellikle daha güçlü ve maliyetli bir bilgisayardır.

73

1.13.1. Peer-to-Peer Network (EĢler Arası Ağ) EĢler arası (peer-to-peer) ağlarda genellikle sınırlı sayıda bilgisayar birbirine bağlıdır. Bu bilgisayarlar düzey olarak aynıdır. Yani içlerinden birisinin ana bilgisayar olarak kullanılması söz konusu değildir. Bir bağlantı aracılığıyla isteyen kullanıcılar birbirleriyle iletiĢim kurar ya da dosya alıĢveriĢi yapabilirler. EĢler arası ağda cihazlar, aralarında herhangi bir ek ağ cihazı olmadan doğrudan birbirine bağlanır. Böyle bir ağda her cihaz, birbiriyle eĢit yeteneklere ve sorumluluklara sahip olur. Her bir kullanıcı kendi kaynaklarından sorumlu olur, hangi verileri ve aygıtları paylaĢacağına kendi karar verebilir. Her bir kullanıcı kendi bilgisayarındaki kaynaklardan sorumlu olduğundan, ağda merkezi bir denetim veya yönetim noktası bulunmaz. EĢler arası ağlar, on veya daha az bilgisayarın bulunduğu ortamlarda en iyi Ģekilde çalıĢır. Her bir kullanıcı kendi bilgisayarının denetimini sağladığından, belirli bir ağ yöneticisi görevlendirmeye gerek kalmaz.

Resim 29: Peer-to-Peer (EĢler Arası Ağ)

EĢler arası ağların birkaç dezavantajı vardır: Merkezi bir ağ yönetimi yoktur ve ağdaki kaynakların kim tarafından denetleneceğini belirlemek zordur. Merkezi bir güvenlik yoktur. Her bilgisayar, veri koruması için kendi güvenlik önlemini almalıdır. Ağdaki bilgisayar sayısı arttıkça ağ daha karmaĢık ve yönetilmesi zor bir hal alır. Merkezi bir veri depolama ortamı bulunmayabilir. Veri yedeklemeleri ayrı ayrı gerçekleĢtirilir. Bu sorumluluk her kullanıcının kendisine ait olur. Günümüzde eĢler arası ağlar hala büyük ağların içindeki yerlerini korur. Büyük bir istemci ağında bile kullanıcılar, diğer kullanıcılarla ağ sunucusu kullanmadan doğrudan kaynak paylaĢabilir. Evinizde birden fazla bilgisayarınız varsa, bir eĢler arası ağ

74

merkezi bir yazıcı sunucusu tarafından 75 . Sunucu. yalnızca istemcinin istediği kayıtları sağlayabilmek için veri tabanını düzenleme) gerçekleĢtirir. istenilen e-postayı istemciye göndererek yanıt verir. Böylece kullanıcı ve dosya temelinde güvenlik sağlanmıĢ olur. istemci/sunucu ağına örnek gösterilebilir. Ağ yöneticisi ayrıca.kurabilirsiniz. Ağdaki verilerin tümü merkezi bir dosya sunucusuna depolanır. Ayrıca ağa girecek (login) ya da bağlanacak herkes bu ana makine üzerinde yer alan kullanıcı hesaplarına göre kontrol edilerek bağlantı gerçekleĢtirilir. Bunun dıĢında kullanıcının giriĢinde kimlik bilgilerinin kontrolü (authentication) iĢlemi yapılmıĢ olur. Ġstemci/sunucu ağında istemci. bilgisayarlar arasında ileti gönderebilir ve paylaĢılan bir yazıcıdan belge yazdırabilirsiniz. ağ kaynaklarına yönelik kullanıcı eriĢimini de denetler. sunucudan bilgi veya hizmet ister. istenen bilgi veya hizmeti istemciye sağlar. Resim 30: Server-Based (Sunucu Tabanlı) Network Bir istemci/sunucu modelinde sunucuların bakımını ağ yöneticileri üstlenir. Ana makine üzerinde ağ yönetimi yapılır. Sunucu. Buna ana makine (dedicated server) denir. 1.2. Veri yedekleri ve güvenlik önlemleri ağ yöneticisi tarafından alınır. Server-Based (Client / Server) Network Server-based (client/server) ağlarda bir ana bilgisayar vardır. Kullanıcıların e-posta göndermek. genellikle istemci makinelerine yönelik belirli iĢlemleri (örneğin. ÇalıĢanların bilgisayarındaki e-posta istemcisi. Ġstemci/sunucu ağındaki sunucular. almak ve saklamak için Ģirketin e-posta sunucusunu kullandıkları kurumsal bir ortam.13. Diğer bilgisayarlarla dosya paylaĢabilir. Ağdaki paylaĢılan yazıcılar. okunmamıĢ herhangi bir e-posta için e-posta sunucusuna istek gönderir.

1. Ağ protokolleri ağ üzerindeki bilgisayar sistemlerinin birbirleri 76 . yazılım protokolünün ilgili bilgisayar üzerinde tanımlanmıĢ olması gerekmektedir. Yazılım Protokolleri Bir network üzerinde bulunan iki bilgisayar arasındaki iletiĢimi sağlayan protokollerdir. Network protokolleri.14. yönetici en son alınan yedekleri kullanarak kolaylıkla verileri kurtarabilir. 1. Ağ Protokolleri Ġki farklı network arasında iletiĢim kurabilen protokollerdir. bir kurallar dizisidir. Sistemde her görev için bir Admin tanımlanabilirken her Ģeye yetkisi olan bir Forest Admin de tanımlanabilir [19]. Ağ protokolleri. Bu protokoller ağ protokollerinin üzerinde çalıĢırlar. verilere ve paylaĢılan yazıcılara eriĢebilir. Yazılım protokollerine örnek olarak TCP/IP ve NETBEUI verilebilir.1. Bilgisayarın bir ağ tarafından tanınması ve ağ ile veri alıĢveriĢi yapabilmesi için. kullanım iznine sahip olduğu ağ kaynaklarına eriĢim sağlamak için yetkili bir kullanıcı adı ve parola sağlamalıdır. Veri koruması amacıyla yönetici. Protokollerin ana iĢlevleri Ģunlardır: Hata tanımlama Veri sıkıĢtırma Verilerin nasıl gönderileceğine karar verme Veri adresleme Gönderilen ve alınan verilerin nasıl bildirileceğine karar verme Yazılım protokolleri ve ağ protokolleri olmak üzere iki ana grupta incelenirler. düzenli aralıklarla sunucudaki tüm dosyaların yedeklerini alır.14.14. Uygun izinlere sahip olan ağ kullanıcıları. Her kullanıcı.yönetilir. network üzerinde veri alıĢveriĢi yapılabilmesini sağlamak üzere belirlenen iĢlemler ve yönergeler topluluğudur. 1. yazılım protokollerini de kapsarlar. NOT: Windows ortamında eĢler arası ağlar Workgroup olarak. AĞ PROTOKOLLERĠ Protokol. Bir bilgisayar çökerse veya veriler kaybolursa. Server temelli olan ağlar ise Domain olarak bilinir.2.

1. Ağ iletiĢimin tümü protokollere dayanır. iletiĢim kanalının nasıl düzenleneceğini ve yöneltileceğini 77 . Ethernet Protokolü EĢ eksenli ( coaxial ) bir kablo ve buna bağlı ağ arabirim kartları ve bir yazılım temelinde iĢ istasyonlarını birbirine bağlayan iletiĢim sistemidir. bağlantı numarasını vb. En alt katmana fiziksel katman denir. Ethernet. Daha sonra bilgi birleĢtirme katmanı ve en üste de kullanıcı katmanı yer alır [20]. nasıl hazırlanacağını. OSI (Open System Interconnection) adı verilen bir referans modeli baz alınarak geliĢtirilmiĢtir. NOT: Tüm bu protokollerin çalıĢma düzenleri.2.14. Yani verinin ağdan nasıl paketleneceğini. ĠletiĢim protokolleri de diplomatik protokoller gibi her bir tarafın kendi kurallarına uyması esastır. Bu iletiler bilgiyi gönderenin ve alacak olanın adreslerini. Bu kurallar bir mesajın.arasındaki iletiĢimin kurallarını tanımlar. Yüksek düzeyde. Protokoller farklı iletiĢim düzeylerini tanımlarlar.1. Ethernet iletiĢimi üç katmandan oluĢur. gönderileceğini.2. ĠletiĢim Protokolleri ĠletiĢim protokolleri ağ içinde bilgisayarların birbiriyle iletiĢimini düzenlemek için kullanılır. alt düzeyde kablo üzerinde sinyal alıĢveriĢi tanımlanır. ġekil 11: Ethernet Protokolü 1.2. iletilen verinin aslıyla aynı olup olmadığını ve hatalarını denetleyen kurallar bütünüdür. bilgileri taĢırlar. LAN‟ lar için günümüzde yaygın olarak kullanılan bir protokoldür [4].14. uygulamaların nasıl iletiĢim kurduklarını tanımlarken. nasıl kullanılacağını ve ağdan iletileceğini. ĠletiĢim kablo üzerinden gönderilen iletilerle sağlanır.

OSI standardı bu iletiĢimi yedi düzeye ( katmana ) ayırmıĢtır: 1. 6. Bu kurallar iletiĢimde bulunacak iki taraf içinde geçerlidir. Ancak kablosuz çözümler henüz kabloya her noktada rakip olmaktan uzaktır. 3. Protokol standartları genellikle belli kurumlar ve komiteler tarafından yayınlanırlar. TOPOLOJĠLER Her bilgisayar ağı verinin sistemler arasında gelip gitmesini sağlayacak bir yola ihtiyaç duyar. Belli bir sayının üstünde sistem barındıran ağlarda alt yapı hala kablo Ģeklindedir. Aslında bir iĢletim protokolünün olması ve bütün bilgisayarların onu kullanarak iletiĢimde bulunması gerekir. Bununla beraber kablosuz çözümler gittikçe yaygınlaĢmaya baĢlamıĢtır. aralarında ağ kurulu bir grup bilgisayara baktığımızda gördüğümüz Ģeydir. Mesajı gönderecek olan mesajı paketler ve kablo aracılığıyla gönderir. Mantıksal Topoloji Fiziksel topoloji.tanımlar.TaĢıma (Segment) Ağ (Packet) Veri Bağı (Frame) Fiziksel (Bits) 1. OSI standartları ağ iĢletimini belli aĢamalarla tasarlanmıĢtır. Örneğin Netware. Aradaki bu yol çoğu zaman bir çeĢit kablodur. bilgisayarlar birbirlerine nasıl 78 . bilgisayarların birbirine nasıl bağlandığını ve nasıl iletiĢim kurduklarını tanımlar. Ancak bu konuda ISO (International Organization for Standardization) standartlarına uygun OSI (Open System Interconnectıon) protokoller genellikle kabul görmüĢtür. Topolojiyi anlamanın en kolay yolu iki farklı ve bağımsız bölüme ayırarak incelemektir: 1. Topoloji değiĢik ağ teknolojilerinin yapısını ve çalıĢma Ģekillerini anlamada baĢlangıç noktasıdır. Yani kablo bilgisayarlar arasında nasıl dolaĢıyor. Uygulama Sunum Oturum UlaĢım . 4. Alıcı olan mesajı çözer ve alır. 7. Topoloji. 5.15. Xenix standardına uyması gibi. 2. Fiziksel Topoloji 2.

maksimum uzunluğu. 1. Mantıksal bus ise. En ucuz ağ teknolojilerinden biridir.1. Bu topoloji hem mantıksal hem de fiziksel olarak varlığını sürdürmektedir. maksimum uzunluk. Örneğin kullanılan kablonun tipi. Hub veya benzeri merkezi ağ ekipmanıgerektirmez. bant geniĢliği gibi konulara da açıklık getirir.15. Mantıksal topoloji ise kabloların bağlantı Ģeklinden bağımsız olarak bilgisayar ağlarının veriyi nasıl ilettiklerini açıklar. Bu teknolojiler Ethernet. Her ağ teknolojisi kullandığı topolojiyle beraber.15. Topoloji Tipleri 1. kullanılacak kablo tipi. Bus Topoloji Resim 31: Bus Topoloji Fiziksel bus tüm bilgisayarların aynı kabloya bağlı oldukları sistemdir. En büyük dezavantajı kablonun bir noktasında oluĢan kopukluğun tüm sistemi çökertmesidir.1. Token Ring veya FDDI gibi isimlere sahiptir. Bus Yapının Avantajları Güvenilir kablo kullanır (koaksiyel kablo). Kurulumu kolaydır. DeğiĢik topolojileri kullanan değiĢik ağ sistemleri vardır. Kablonun her iki ucuna sonlandırıcı adı verilen dirençler takılır. bilgisayarların kablonun kullanımda olup olmadığını nasıl tespit edecekleri gibi konular sadece topoloji ile açıklanmaz.1. gönderilen bir verinin tüm sistemlere de ulaĢması demektir. Basit network geniĢlemesi sağlar. Topoloji aslında tek baĢına ağ ile ilgili birçok konuyu açıklık getirmez. 79 .bağlanmıĢlar gibi gözle görülen kısmı fiziksel topolojiyi belirler. Ancak zaman içinde piyasa Ģartlarının da etkisi ile standartlar oluĢmuĢtur.

Arıza tespiti zordur.2. Herhangi bir node‟un bağlantısının kesilmesi tüm ağı etkiler. Halka(Ring) Topoloji Resim 32: Halka(Ring) Topoloji Fiziksel olarak böyle bir bağlantı hiç kullanılmıĢmıdır bilinmiyor.Bus Yapı Dezavantajları Standartları 30 node‟tan fazlasına izin vermiyor.15. 1. Token adı verilen bu sinyal tek tek tüm sistemlere uğradığı için Ring/Halka terimi buradan gelmektedir. Kaynaklarda bununla ilgili bir bilgiye ulaĢılamadı. Mantıksal Ring topoloji ise Token-Ring adı verilen ilk baĢta IBM'in geliĢtirdiği.1. Ancak sistemde veriaktarımını sağlayan bir sinyal sürekli olarak sırayla tüm sistemleri dolaĢmaktadır. sonraları IEEE ve ISO tarafından geliĢtirilmeye devam eden ağ sisteminin kullandığı sistemdir. Ağın toplam uzunluğu 185 m‟yi geçemez. Token-Ring'debilgisayarlar kablolarla ortadaki merkez bir kutuya bağlıdır(fiziksel yıldız). 80 .

Doğrusala göre daha fazla uzunlukta kablo gerektirir. Hub veya Switch bozulduğunda tüm ağ çalıĢmaz hale gelir. 81 .15. En büyük avantajı bir kabloda oluĢan problemin sadece o kabloya bağlı bilgisayarı etkilemesidir. Bağlantıda meydana gelebilecek kopukluk. Hub kullanıldığında ağ trafiği artar. Yıldız(Star) Topoloji Resim 33: Yıldız(Star) Topoloji En yaygın kullanılan fiziksel topolojidir. Her bilgisayardan çıkan bir kablo merkezdeki bir kutuya (hub) girer.3. Hub ve Switch gibi cihazlar nedeniyle doğrusala göre kurulumu daha pahalıdır.1. Ağı kurmak kolaydır Dezavantajları Hub ile hub arasındaki bağlantıyı sağlayan kablonun uzunluğu 100m yi geçemez. "Hub" veya "switch" denilen kutulardaki yanan ıĢıklara bakarak hangi makinenin bağlantı sorunu olduğu daha kolay anlaĢılabilir. tüm ağı etkilemez.1. Arızalı cihazların tespiti bu yapıda daha kolay olmaktadır. Telefon ağları da bu topolojiyle kurulmuĢlardır. Mantıksal yıldız topoloji söz konusu değildir. Avantajları Ekonomik kablolama Hızlı kurulum Kolay geniĢletilebilirlik Switch veya bridge ile geniĢletilmesi network performansını arttırır.

Token Ring bir ağ görme ihtimaliniz de çok çok az olduğu için onu bir kenara bırakırsak. Böylece veriyi alan tüm sistemlerden 82 . 1. Mesh(ağ) Topoloji Resim 34: Mesh(ağ) topoloji Bu topolojide tüm bilgisayarlar diğer bilgisayarlara ayrı bir kablo ile bağlıdır.. Bir diğersisteme veri yolladıklarında. Ethernet ağında her bilgisayar. Ġsterseniz bizde Ethernet'in kullandığı topolojileri açıklayalım.15. Melez(Hybrid) Topolojiler Bu topolojileri baĢlangıç noktası olarak alıp geliĢtirilen değiĢik ağ teknolojileri olduğundan bahsetmiĢtik.1. daha doğrusu her ağ kartı(bu noktada ethernet kartı diyebiliriz iĢte. Veri kablo üzerine yerleĢtirilirken(tüm sistemlere ulaĢacağı için "gönderilirken" demek istemiyorum) veri üzerine alıcı ve gönderenin MAC adresleri yazılır. Token Ring ve Ethernet bu teknolojilerden sözünü etmeye değer ikisidir.5.) farklı bir adrese sahiptir(MAC adresi). elimizde sadece Ethernet kalır. Ancak aradaki kablo sayısı terminal sayısı arttıkça katlanarak arttığı için gerçek hayatta sadece çok özel durumlarda ve az sayıda bilgisayar arasında kullanılır. Bugün "ağ kuruyorum" ya da "ağ kurduk süper oldu" diyen birisi %101 Ethernet'ten bahsediyordur. Ethernet ilk baĢta bus topoloji olarak tasarlandı.1.. Koaksiyel bir kablo sırayla tüm bilgisayarları dolaĢıyordu. veri aslında aynı kabloya bağlı tüm sistemlere ulaĢır. Tümbilgisayarlardan sadece "doğru" olanı bu veriyi alır ve iĢler.15. Ethernet ağında bilgisayarlar bu tek kabloya bağlı olduklarını düĢünürler.1. Teorik olarak ideal bağlantı tipidir.4.

sadece "doğru" olanı veriyi alır ve iĢleme koyar. Kablolardan birinde oluĢan arıza sadece o bilgisayarı etkiler. Zaman içinde fiziksel bus yapı ihtiyaçlara cevap veremez hale gelmiĢtir. yani kablolama yapısını yıldız topoloji ile değiĢtirmekti. Çözüm ethernetin mantıksal topolojisini muhafaza edip. Yıldız topolojide her bilgisayardan ayrı bir kablo merkezi bir kutuya(hub) gider. Fiziksel bus yapıda. Resim 35: Melez(Hybrid) Topoloji Ağa yeni bir makine eklemek. diğerleri kendilerine gelmeyen veriyi göz ardı eder. çok fazla sayıda bilgisayarın kullanıldığı binalarda veya kampusler de gerçekleĢtirilen kablolama ve kurulumlarda fiziksel bus yapı kullanmak mümkün değildir. hem de fiziksel olarak bus yapıda çalıĢtığı anlaĢılıyor. kablonun bir bölümüne ek yapmak demektir bu iĢlem sırasında ağ çalıĢamaz vaziyettedir. Yapısal kablolama dediğimiz. 83 . Sonuç itibariyle fiziksel bus topolojinin ihtiyaçları karĢılamaktan uzak olduğu anlaĢılınca yeni bir sistem arayıĢına gidildi. Elbette ethernet kullanılacak kablo tipi. maksimum uzunluk ve diğer değerleri detanımlamıĢtır. fiziksel topolojiyi. Ağ'da arıza olduğu zaman tüm sistemleri dolaĢan tek bir kablonun herhangi bir yerindeki arızayı bulmak çok zahmetlidir. Bu noktada ilk ethernetin hem mantıksal. Çünkü bus yapı ağacın dalları gibi merkezden binanın katlarına oradan da odalara dallanan bir yapıya izin vermez. yani tüm bilgisayarların aynı kabloya bağlandıkları sistemde kablonun bir noktasında oluĢan kopukluk veya kısa devre tüm ağı çökertir.

Çünkü çalıĢma mantıkları yani mantıksal topolojileri aynıdır. Böylece yıldız'a geçmeden önce kurulmuĢ binlerce ethernet ağı devre dıĢı kalmamıĢ olur. hub içinde aynı bus gibi tek bir hat olduğunu düĢünebiliriz. Böylece koaksiyel kablolu fiziksel bus ethernet ve utp kablolu fiziksel yıldız ethernet bir arada rahatça kullanılabilir. Fiziksel yıldız topolojide kullanılan hub içinde mantıksal bir bus yapı vardır.Resim 36: Yıldız Topolojide Hub‟a Giden Kabloların Gösterimi Ethernet için yeni fiziksel topoloji yıldız topolojidir. hub bu paketin kopyalarını oluĢturup tüm portlarına yollar. Hub'a bağlı bilgisayarlar yıldız topoloji kullanmalarına rağmen. Zaten hemen hemen tüm ethernet hub'larda bir tane de koaksiyel kablo giriĢi vardır. 84 . Kullanılan kablo da koaksiyelden UTP'ye dönüĢmüĢtür. Bilgisayarlardan birisinin yolladığı veri paketi hub'a ulaĢınca. Ancak mantıksal olarak ethernet hala bus topoloji kullanır. Resim 37: Ethernet Hub‟ın Ġç Yapısı Bunu daha iyi anlamak için bir ethernet hub'ı yukarıdaki gibi temsili olarak gösterebiliriz. Yani bus yapıda olduğu gibi veri paketi diğer tüm bilgisayarlara eriĢir ve sadece alması gereken bu paketi alır ve iĢler diğerleri ise siler. Böylece fiziksel yıldıza geçiĢ ethernet için çok kolay olmuĢ.

Ağaç (Tree) Topoloji Genellikle yıldız topolojisindeki ağları birbirine bağlamak için kullanılır. Her terminalden ayrı bir kablo ethernet'teki hub'ın benzeri bir kutuya girer. günümüzde en yaygın ağ teknolojisi haline gelmiĢtir.1. fiziksel yıldızın tartıĢmasız avantajını da elde edince.6. Bir ağacın dalları farklı topolojilerdeki ağları temsil eder. ancak zamanında geniĢ bir kullanım alanı bulmuĢ olan Token Ring ağ teknolojisi de starring melez topolojisini kullanır. 1.15. Resim 39: HiyerarĢik Yapıdaki Ağlar 85 .zaten en büyük pazar payına sahip Ethernet ürünleri. IBM'in geliĢtirdiği ve günümüzde popülerliğini kaybeden. Ancak bu kutunun içinde Token Ring ağlarının kullandığı mantıksal bir halka(ring) yapısı mevcuttur. Resim 38: Ağaç (Tree) Topoloji HiyerarĢik yapıdaki ağlar için kullanılır. Böylece ağlar büyütülebilir. Bu sistemde de dıĢarıdan bakıldığında aynı ethernetin star-bus'ı gibi kablolama yıldız Ģeklindedir. Tek melez topoloji star-bus değildir. Ethernetin kullandığı bu melez topoloji bazen star-bus topoloji olarak anılır. ağacın gövdesi ile de bunlar birbirine bağlanabilir.

Avantajları: Ağı kurmak kolaydır Bir bilgisayara bağlı kablo bozulduğunda ağın çalıĢması etkilenmez. Hub veya Switch bozulduğunda tüm ağ çalıĢmaz hale gelir. Ağdaki sorunları tespit etmek kolaydır. Hub ve Switch gibi cihazlar nedeniyle doğrusala göre kurulumu daha pahalıdır. Dezavantajları: Hub kullanıldığında ağ trafiği artar. Doğrusala göre daha fazla uzunlukta kablo gerektirir. Veri aktarımında problem Tek bir kablo. Doğrusal Çok kolay Kısmen zor Zor kabloda problem veri aktarımını etkiler Halkadaki Halka Kısmen Kolay Kısmen zor Kolay bozukluk veri Aktarımını etkiler Yıldız Kolay. ancak Zaman alıcı Kolay Kolay Tek bir kablodaki bozukluk bir pc’yi etkiler Ağaç KarmaĢık Zor Zor Zor Zor Kolay Kolay Oldukça az KarmaĢık Oldukça az Topoloji Kurulum Düzenleme Sorun Çözme Tablo 4: Topolojilerin KarĢılaĢtırılması 86 .

Veri sunumu. süreçler ve iletiĢim sistemlerindeki (bilgisayar ve Ģebeke düğümleri) katmanların fonksiyonlarının geliĢtirilmesine ve gerçekleĢtirilmesine izin verir. OSI Modeli herhangi bir donanım ya da network tipine özel değildir.BÖLÜM II 2. Bağlantını kurulması ve yönetilmesi Verinin bölümlere ayrılarak karĢı tarafa ulaĢımının kontrol edilmesi ve uçtan uca haberleĢme kontrolünü sağlar. ISO standardı yed katmana (alt göreve) ayrılmıĢtır. 1980 yılında ISO (International Standarts Organization – Uluslararası Standartlar Organizasyonu) bu konuda çalıĢmalara bağlamıĢ ve 1984 yılında OSI (Open Systems Interconnection. Kullanıcı uygulamalarına servis sağlar. ISO standartları network üzerindeki iletiĢimi sağlarken karmaĢık bir yol izler. Böylelikle. Veri dönüĢümünü. Sistemler arasındaki iletiĢimi sağlar. mimari diğer katmanları etkilemeden. OSI VE KATMANLARI Kompleks sistem parçalarının birbirleriyle iliĢkilerinin tanımlanması. 7 katmanın her biri için bir görev grubu tanımlanmıĢtır. KATMANLAR GÖREVĠ Uygulama programı ile ĠĢletim Sistemi arasında arabirimdir. sistemlerin bakımını ve güncelleĢtirilmesini kolaylaĢtırmak ve farklı sistemlerin birbirleri ile iletiĢim kurabilmesi için bir zemin oluĢturmak amacıyla bilgisayar ağ yapılarındaki iĢleyiĢin ortak bir katmansal yapıda tanımlanması düĢünülmüĢtür.Açık Sistem Bağlantıları) referans modeli ortaya çıkmıĢtır. OSI'nin amacı network mimarilerinin ve protokollerinin bir network ürünü bileĢeni gibi kullanılmasını sağlamaktır. OSI modeli 7 katmana ayrılır ve görevler normalde bilgisayarlar arası veri alıĢ veriĢtir. Uygulama (Application) Sunum (Presentation) Oturum (Session) UlaĢım (Transport) 87 . Bu görevler arasında alt ve üst katmanlar arasındaki diyalog modu da bulunur. anlaĢılır yapılar oluĢturmak. Ģifreleme gerçekleĢtirir.

Ağ (Network) Veri Bağı (Data Link) Fiziksel (Physical) Network bağlantısını düzenlemek. Network katmanında oluĢturulan paket eğer baĢka bir ağa bir router tarafından gönderilecekse pakete eklenir. Fiziksel 88 . Oturum katmanında iki bilgisayar arasında veri alıĢ veriĢi baĢlar Transport katmanında üst katmanlardan gelen veriyi ağ paketlerine bölünür. devam ettirmek ve sonlandırmaktan sorumludur. Sunum katmanında karĢı tarafın farklı yapısına göre sunuĢ yapılır. Bilgini bu transferinde aĢağıdaki adımlar kullanılır: Resim 40: OSI HaberleĢmesi Uygulama katmanında kullanıcı uygulamasını diğer bilgisayar gönderir. Data Link katmanında network katmanından alınan veriler çerçevelere (frame) bölünerek bir alt katman olan fiziksel katmana iletilir. Aynı Ģekilde karĢılanır ve alınır. Bilgi kablolar aracılığıyla merdivenden aĢağıya gönderilir. Fiziksel bağlantı sağlar. Kablo. konnektör. Hub Tablo 5: Open Systems Interconnect (OSI) Referans Modeli Ağ protokolleri bir merdivene benzer. Veri çerçevelerini düzenler. Verilerin elektrik sinyalleri olarak iletimini sağlar.

2. kullanılan medya(kablo. Fiziksel Katman 1. LLC alt katmanı bir üst katman olan ağ katmanı(3. Alıcı tarafta da bu iĢlemleri tersine yapıp veriyi veri bağlantısı içindeki ikinci alt katman olan LLC'ye aktarmak görevi yine MAC alt katmanına aittir. katman veya fiziksel katman verinin kablo üzerinde alacağı fiziksel yapıyı tanımlar. Veriyi gönderenden elektrik sinyalleri aracılığıyla çıkarır ve alıcı tarafındaki fiziksel katmanda bu veriyi alarak tekrar 1 ve 0′lara dönüĢtürür [42]. 2. katman 1 ve sıfırların nasıl elektrik. SAPs). LLC ayrıca veri paketlerinden bozuk gidenlerin(veya karĢı taraf için alınanların) 89 . 1. Diğer katmanlar 1 ve sıfır değerleriyle çalıĢırken. ıĢık veya radyo sinyallerine çevrileceğini ve aktarılacağını tanımlar. alıcı tarafta 1. katman bir ve sıfırları elektrik sinyallerine çevirip kabloya yerleĢtirirken. Veri bağlantısı katmanı iki alt bölüme ayrılır: Media Access Control(MAC) ve Logical Link Control(LLC). Örneğin bir taraf sayısal 1 manasına gelen elektrik sinyalini +5 volt ve 2 milisaniye süren bir elektrik sinyali olarak yolluyor. Üreticiler(örneğin ağ kartı üreticileri) bu problemleri göz önüne alarak aynı değerleri kullanan ağ kartları üretirler. Veri bağlantı Katmanı Veri bağlantısı katmanı fiziksel katmana eriĢmek ve kullanmak ile ilgili kuralları belirler. Böylece kaynak makinede ve hedef makinede aynı protokoller iletiĢime geçebilir(örneğin TCP/IP<->TCP/IP). radyo sinyalleri) üzerinden nasıl gönderileceğini tanımlar. katman kablodan okuduğu bu sinyalleri tekrar bir ve sıfır haline getirir. Fiziksel katman bu tip çözülmesi gereken problemleri tanımlamıĢtır.katman ise son katmandır. Protokole özel mantıksal portlar oluĢturur (Service Access Points. Böylece farklı üreticilerin ağ kartları birbirleriyle sorunsuz çalıĢır. alıcı ve gönderenin MAC adresleri ile beraber paketler ve fiziksel katmana aktarır. Veri bağlantısı katmanı ağ üzerindeki diğer bilgisayarları tanımlama. Gönderen tarafta 1. Veri bağlantısı katmanının büyük bir bölümü ağ kartı içinde gerçekleĢir. Verinin karĢı tarafa fiziksel olarak gönderimiyle ilgilenir. kablonun o anda kimin tarafından kullanıldığının tespiti ve fiziksel katmandan gelen verinin hatalara karĢı kontrolü görevini yerine getirir. katman) için geçiĢ görevi görür. MAC alt katmanı veriyi hata kontrol kodu(CRC). fiber optik. Fiziksel katman veri bitlerinin karĢı tarafa.1. ama alıcı +7 volt ve 5 milisaniyelik bir sinyali kabloda gördüğünde bunu 1 olarak anlıyorsa veri iletimi gerçekleĢmez. Ġki tarafta aynı kurallar üzerinde anlaĢmamıĢsa veri iletimi mümkün değildir.2.

Bu protokoller hata kontrolü gibi görevlerde yerine getirir. Flow Control yani alıcının iĢleye bileğinden fazla veri paketi gönderilerek boğulmasının engellenmesi de LLC'nin görevidir. TaĢıma Katmanı Nedir? TaĢıma Katmanı ağın karmaĢıklığını üst katman iĢlevlerinden gizlemek için tasarlanmıĢtır.tekrar gönderilmesinden sorumludur.4. 2. bir Ģekilde ulaĢtığına emin olmaktır.1. Örneğin IP protokolü bu katmanda görev yapar. Bilginin son alıcıda her türlü hatadan arındırılmıĢ olarak elde edilmesini sağlar. Bunlar son alıcıya sırası bozulmuĢ olarak gelirse.4. Network Katmanı Ağ katmanı veri paketine farklı bir ağa gönderilmesi gerektiğinde yönlendiricilerin kullanacağı bilginin eklendiği katmandır. TaĢıma katmanı alt katmanlar (Transport Set) ve üst katmanlar (Application Set) arasında geçit görevini görür.3. [44] Ġletim katmanının temel iĢlevi. 90 . Yüksek düzey mesajları segmentlere ayırır ve segmentleri güvenilir biçimde oturum katmanına ya da daha üst katmanlara iletir. oturum katmanından veriyi alıp. Transport (taĢıma) Katmanı TaĢıma katmanı üst katmanlardan gelen veriyi ağ paketi boyutunda parçalara böler. Bunun için bölümler numaralanır. [45] Taşıma Katmanı Nasıl Çalışır?   TaĢıma(transport-iletim) katmanı karĢı tarafa gönderilen verinin yerine ulaĢıp KarĢı tarafa gönderilen segmentlerin karĢı tarafta gönderenin gönderdiği sırayla ihtiyaç duyulduğunda küçük bileĢenlere ayırıp ağ katmanına geçirerek diğer uca bu parçaların doğru ulaĢmadığını kontrol eder. TaĢıma katmanının oluĢturduğu bilgi bloklarına bölüm (segment) denir. düzgün olarak sıralanmalıdır. Aktarım katmanı olarak da bilinir. birleĢtirilmesi iĢinden de bu katman sorumludur[44]. 2. 2. Alt katmanlar verinin ne olduğuna bakmandan karĢı tarafa yollama iĢini yaparken üst katmanlarda kullanılan donanım ile ilgilenmeden verinin kendisi ile uğraĢabilirler. TCP ve SPX gibi protokoller bu katmanda çalıĢır. NetBEUI.

belirtilen hataların giderilmesi ve çoklama (multiplexing) gibi hizmetler sunar. taĢıma katmanı ağ boyunca bağlantıların kurulması ve kaldırılmasını da takip etmelidir. hata denetimi. [45] Resim 41: Alt Ağlar DeğiĢik mesajları bir kanal içinde birleĢtirmenin yanında. böylece ağdan daha verimli bir Ģekilde yararlanmak Aynı ağ üzerinde kullanılamayan teknolojilerin kullanımını sağlamak Daha kolay yönetim ve denetleme [46] Yönetimin kolaylaĢtırılması DıĢ ağda herhangi bir değiĢiklik yapmadan iç ağ yapısının değiĢtirilebilmesi Güvenliğin artırılması [46] Alt ağların oluĢturulmasının faydalarını Ģöyle özetleyebiliriz: TaĢıma katmanı alt katmanlar (Transport Set) ve üst katmanlar (Application Set) arasında geçit görevini görür. [45] Elimizdeki bütün bir ağı parçalamak (alt ağlara ayırmak) için gerekli nedenler Ģunlardır:       Ağ trafiğini azaltmak. Eğer iletim bağlantısı yüksek bir kapasite isterse iletim katmanı birçok ağ bağlantısı oluĢturup kapasiteyi artırmak için veriyi bu bağlantılara paylaĢtırır. 91 . [45]  TaĢıma katmanı diğer katmanlara veri akıĢ kontrolü. Bu.Normal Ģartlar altında iletim katmanı oturum katmanı tarafından ihtiyaç duyulan her iletim bağlantısı için bir sanal ağ bağlantısı oluĢturur. bir bilgisayar üzerinde kiminle konuĢtuğunu tarif edecek bir tür isimlendirme mekanizması gerekliliğini doğurur. Alt katmanlar verinin ne olduğuna bakmandan veriyi karĢı tarafa yollama iĢini yaparken üst katmanlar da kullanılan donanım ile ilgilenmeden verinin kendisi ile uğraĢabilirler.

Session (Oturum) Katmanı Oturum katmanı bir bilgisayar birden fazla bilgisayarla aynı anda iletiĢim içinde olduğunda. Örneğin A bilgisayarı B üzerideki yazıcıya yazdırırken. NT tabanlı iĢletim sistemleri 16 bit Unicode'u kullanır (A harfi için 0000000001000001). B hem A ile olan. TaĢıma Katmanında Kullanılan Protokoller Bu katman üzerinde çalıĢan protokoller Ģunlardır:       TCP ( Transmission Control Protocol – Ġletim Denetimi Protokolü ) UDP ( User Datagram Protocol – Kullanıcı veri Bloğu ĠletiĢim Protokolü ) SPE ( Sequence Packet Exchange – Sıralı Paket DeğiĢimi ) ATP ( Apple Talk Transaction Protocol – Apple Akıcı KonuĢma Protokolü ) NETBEU ( NetBIOS Extended User Interface – NetBIOS GeniĢletilmiĢ SMB ( Server Message Block – Sunucu Mesaj Bloğu ) Kullanıcı Arabirimi ) 2. Ancak kullanıcı tabii ki sadece A harfiyle ilgilenir.4. Aynı fiziksel bağlantıyı paylaĢan birden fazla iletim bağlantısı oluĢması multiplexing olarak adlandırılır. Örneğin eğer siz iki tarafta da gif formatını açabilen bir resim gösterici kullanıyorsanız. Dos ve Windows 9x metin tipli veriyi 8 bit ASCII olarak kaydederken (örneğin A harfini 01000001 olarak).6. Sunum katmanı bu gibi farklılıkları ortadan kaldırır. Sunum katmanı günümüzde çoğunlukla ağ ile ilgili değil.2. 2.5. gerektiğinde doğru bilgisayarla konuĢabilmesini sağlar. Presentation (Sunum) Katmanı Sunum katmanının en önemli görevi yollanan verinin karĢı bilgisayar tarafından anlaĢılabilir halde olmasını sağlamaktır. programlarla ilgili hale gelmiĢtir. 2. Bu katmanda çalıĢan NetBIOS ve Sockets gibi protokoller farklı bilgisayarlarla aynı anda olan bağlantıları yönetme imkânı sağlarlar. hem de C ile olan iletiĢimini aynı anda sürdürmek zorundadır. Böylece faklı programların birbirlerinin verisini kullanabilmesi mümkün olur. bir makinenin diğeri üzerindeki bir GIF dosyayı açması esnasında sunum 92 . C bilgisayarı B üzerindeki diske eriĢiyorsa.

aynı protokolü kullanan bir Web sunucuya eriĢir. girdiğimiz yazının katmanlar arasından. örneğin MSN Messenger‟ın. örneğin bir ağ sürücüsüne eriĢmek gerektiğinde API içindeki hazır aracı alıp kendi programında kullanır. Msn Örneği Bir bilgisayardaki sohbet programının.7. Bu dizeye gören çalıĢan bir Browser(IE mesela). Application (Uygulama) Katmanı Uygulama katmanı programların ağı kullanabilmesi için araçlar sunar. [49] Resim 42: Msn Sohbet Ekranı 93 . daha doğrusu sunum katmanı olarak kastedilen Ģey. Yani bir kurallar dizesidir.7.1. HTTP çalıĢtırılan bir program değil bir protokoldür. Uygulama katmanı için bir diğer örnek HHTP'dir. 2.katmanına bir iĢ düĢmez. girdiğimiz bir yazıyı karĢı tarafa nasıl gönderdiğini. Alt katmanlarda gerçekleĢen onlarca farklı iĢlemin hiçbirisiyle uğraĢmak zorunda kalmaz. kabloya aktarılana kadar hangi eklentilere maruz kaldığını inceleyelim. Microsoft API'leri uygulama katmanında çalıĢır. aynı dosyayı okuyabilen programları kullanmaktır. Bu API'leri kullanarak program yazan bir programcı. 2.

seviye protokol bilgileri de –gerekiyorsa. katmana yani sunum katmanına teslim edilir. 7.1.1.1. sıradaki katman olan 6. Örneğin biz MSN Messenger değil de ftp protokolünü kullanıyor olsaydık.1. Uygulama katmanında.Resim 43: ĠletiĢim Kuran Bilgisayarlar  B Bilgisayarı: MSN Kullanıcısı ismi: Ahmet Ethernet Adresi: xyz IP Adresi: 10. burada kendisine gerekli eklentileri edindikten sonra.eklenir.2  A Bilgisayarı: MSN Kullanıcısı ismi: Ali Ethernet Adresi: abc IP Adresi: 10. veriye programa özel datalar yazılır. Burada veri‟ye karĢı bilgisayara gitmek üzere kullanacağı 7. seviyede (Uygulama katmanı) veriye ftp header bilgisi yazılacaktı[50].1 Ġlk olarak Ali‟nin “Merhaba” yazısı uygulama katmanına (Katman 7) teslim edilir. Resim 44: Uygulama Katmanı 94 .

Oturum değiĢkenleri MSN Messenger‟ın oturum değiĢkenleri olacak ve bu değiĢkenler. Bu sayede karĢılıklı çalıĢan MSN Messenger programları. karĢı bilgisayara “text” gönderdiğimiz için.Sunum katmanında. Katman olan oturum katmanında. üst katmandan alınan veriye text ibaresi eklenecek[50]. veriyi alan bilgisayar veriyi aldığına dair geri bildirimde bulunur. üst katmandan gelen paket tümüyle alınacak ve ona yine bir baĢlık bilgisi eklenecek. (Transmission Control Protocol) [6] TCP protokolü ile iletilen paketler. Yerel veya uzak mesafe bağlantılarımızda. internet bağlantılarımızda çoğunlukla TCP protokolünü kullanırız. Bu geri bildirim (acknowledgement) mekanizması sayesinde kaynak bilgisayar. içerisinde taĢıdığı verinin tipi bilgisi eklenir.seviye iletim (taĢıma-transport) katmanında. hedefe gönderdiği bilginin gerçekten yerine ulaĢtığından emin olur. Bu katmanda TCP protokolünden baĢka protokoller de kullanılabilir. Biz örneğimizde veri tipi olarak. seviye protokol uyarında gerekli bilgiler eklenir. sunum katmanında. Geri bildirimin gerekmediği ortamlar 95 . bir üst katmandan gelen bilgiler alınarak. ġekil 13: Oturum Katmanı 4. MSN Takma isimleri. bu pakete bilgisayar üzerinde çalıĢan 4. üst katmandan gelen paket alınır ve bu pakete. ġekil 12: Sunum Katmanı 5. hedef noktaya vardıklarında. kendilerine gelen verinin hangi kullanıcıdan geldiğini anlayabilecekler[50]. eklenen bilgi “oturum değiĢkenleri”ni içerecek. Bu sefer.

hedef bilgisayardaki MSN Messenger uygulamasının 115. Senaryomuza göre. 96 . B bilgisayarındaki MSN Messenger programı. Network katmanının ürettiği IP paketi bir alt katman olan Data-Link katmanına gönderilir[50]. 115. TCP protokolü bilgileri kaynak ve hedef port numaralarıdır. Bu protokol. geri bildirimin gerekmediği Video ve Ses yayını. IP protokolü ile ses taĢınması uygulamaları için uygundur[50]. portu kullanıyor olsun. bir alt katman olan network katmanına iletilir. Resim 45: Görsel Sohbet Ortamı TaĢıma(iletim) katmanında TCP protokolü bilgileri. üst katmandan gelen pakete eklenecektir. ġekil 14: Ġletim Katmanı TCP paketi üzerine hedef port numarası yazıldıktan sonra elde edilen paket.için UDP (User Datagram Protokol) kullanılır. Bu. portu dinlediğini gösterir[50].

seviyeden teslim alınan IP Paketi. Yerel ortamlarda çoğunlukla kullanılan taĢıyıcı protokol “Ethernet”tir[50]. ġekil 17: Fiziksel Katman 97 .ġekil 15: Network Katmanı Data-Link katmanında. ortamda hangi taĢıyıcı protokol kullanılıyor ise o protokol tarafından yüklenilir. 3. ġekil 16: Data-Link Katmanı Fiziksel katmana teslim edilen Ethernet Frame‟i elektrik sinyallerine çevrilerek kablo üzerinden aktarılır.

5: Çok az sayıda IBM ağında kullanılan simgeli halka (Token Ring) ağları için ortam eriĢim denetimi protokolü. CSMA/CD kısaltmasıyla bilinir.2: LAN ortamları için mantıksal bağ denetimi protokolüdür.  802. bu gün için en yaygın yerel alan ağı standartıdır. alıcılarını bellek kapasitelerinden daha fazla çerçeve almalarını önler. HDLC (üst düzey veri bağı denetimi) bu protokol. 2.4: veri yolu topolojilerinde andaç geçiĢli ağlarla ilgili standart. Bu nedenle ayrı bir standart olarak ele alınmıĢtır. LLC iletiĢim ortamı.   802. 802.7. Ethernet standartları  802.ġekil 18: OSI Katmanları B bilgisayarı da iç içe paketler halinde gelen verileri açarak üst katmanlara iletecektir. 802. 98 . Ethernet deyince akla gelen standarttır.2. Birden fazla fiziksel katman olanağı sağlamaktadır. Bu standart iletiĢim ortamına bağlı bilgisayarların adreslenmesi ve bilgisayarlar arasındaki veri değiĢiminin denetimini tanımlar.3 standardı. topoloji ve ortam eriĢim denetimi tekniklerinden bağımsızdır.3: Bu gün en yaygın kullanılan yol topolojisi ağlar için ortam eriĢim denetimi protokolüdür.

Her Ethernet kartıayrıbir MAC adresine sahiptir. MAC adresi 48 bittir. 3.> TCP/IP).BÖLÜM III 3. HATA TESPĠTĠ VE DÜZELTĠLMESĠ Veri bağlantıkatmanı. fiziksel katmandan aldığıveriyi bir üst katmana iletirken verinin doğruluğunu kontrolünü gerçekleĢtirir.MAC) Ağ katmanından aldığı veri paketlerine hata kontrol bitlerini ekleyerek çerçeve (frame)halinde fiziksel katmana iletme iĢinden sorumludur. katman) için geçiĢgörevi görür. Protokole özel mantıksal portlar oluĢturur (Service Access Points. Böylece kaynak makinede ve hedef makinede aynıprotokoller iletiĢime geçebilir (örneğin TCP/IP< -.FCS alanına kaydeder. eğer çerçeve hatalıiletilmiĢse çerçevenin yeniden gönderilmesini sağlar. SAP). Flow Control yani alıcının iĢleyebileceğinden fazla veri paketi gönderilerek boğulmasının engellenmesi de LLC' nin görevidir[54]. Bunu her çerçeve sonuna bir kontrol dizisi ekleyerek sağlar. 3.1. MAC alt katmanıveriyi hata kontrol kodu (CRC). Alıcıtarafta da bu iĢlemleri tersine yapıp veriyi veri bağlantısıiçindeki ikinci alt katman olan LLC‟ ye aktarmak görevi yine MAC alt katmanına aittir.2. Alıcıcihaz aynımatematiksel iĢlemleri tamamladığında elde ettiği değeri aldığıçerçeve üzerindeki FCS alanıile karĢılaĢtırır. LLC (LOGICAL LINK CONTROL) LLC alt katmanıbir üst katman olan ağkatmanı(3. VERĠ BAĞLANTI KATMANI 3. alıcıve gönderenin MAC adresleri ile beraber paketler ve fiziksel katmana aktarır. LLC ayrıca veri paketlerinden bozuk gidenlerin (veya karĢıtaraf için alınanların) tekrar gönderilmesinden sorumludur. Ġletilen çerçevenin doğru mu yoksa yanlıĢmıiletildiğini kontrol eder. (FCS Frame Check Seguence). Bu iki değer eĢit değilse iletim esnasında bazıbit 99 .3. Bunun neticesinde 2^48 adet farklıEthernet kartıbulunabilir[54]. ORTAM ERĠġĠM DENETĠMĠ (MEDIA ACCESS CONTROL . Akıcıcihaz aynımatematiksel iĢlemler yapar ve sonucu çerçeve içerisinde FCS alanına kaydeder.

Katmalıkodlar. Alıcıtaraf her paket için FCS kontrolü yapar. BCH kodlar. Ġletilen veri etkilenir ya da numaralandırılır. Paketlerin numaralandırılmasıbazıprotokollerde 0 olan baĢlar bazılarında gönderici makine tarafından belirlenir. Bu ARQ‟dan çok daha fazladır. Bu iĢlem belirli bir paket alındıktan sonra alıcıtaraf paket isteğinde bulunur. protokolün veri kaybıolduğunda harekete geçerek verinin yeniden istenmesini sağladığıanlamına gelir. Seri eĢitlik. Hata olduğu anlaĢıldığında gelen paket iĢlenmez. Hata giderme ise. FEC yeniden iletimin çok zor veya imkânsız olduğu durumlarda kullanılır. FEC için kullanılan algoritmalar. ARQ ise hata denetimi ile birlikte bozulan verinin tekrar iletilmesini sağlar. paket isteği gittiğinde ilk 3 paketin doğru bir Ģekilde iletildiğini gösterir. Hamming Kodlar. Veri alındıktan sonra alıcıhata tespit ederse hatalıolan veri paketini bu numara ile yeniden ister. CRC kodları. FEC yalnızca hata denetimi yapar. ARQ için. FEC çoğunlukla donanımda uygulanır. Bazıprotokollerde numara çerçeveye. Gönderici hataların tespiti ve düzeltilebilmesi için takviye bitler gönderir. Reed – Solomon Kodlar. Blok eĢitlik.hatalarıoluĢtuğu tespit edilir. Resim 46: Sıralı Veri Ġletimi Gönderici paketleri sıralıbir Ģekilde gönderir. Bunlar FEC (Forward Error Correction-ileri yönlü hata denetimi) ve ARQ (Automatic Rebeat Request – otomatik tekrar isteği). Modül toplamıdır. En çok kullanılan iki hata denetimi vardır. pakete verilirken bazıprotokollerde gönderilen byte büyüklüğünü verir. Ve bir diğer paketi alır. Birçok protokol hata giderme mekanizmalarısunarlar. 100 . Bu Ģekildeki gibi 4.

2. Her veri için bir eĢlik bitinin haricinde ayrıca eĢlik verisinin gönderilmesi gerekmektedir.1. 3. Bazılarında ise hatalıolan veriden sonraki veriler de tekrar gönderilir[58]. Bu yöntemde hata tespit edilebildiği gibi hangi bitin hatalıolduğu da bulunabilir. Çift eĢitlik kullanılıyorsa birlerin sayısıeĢlik biti ile beraber çift olur. Örneğin. dört bitlik veri 0110 ise çift denklik kullanılmıĢsa denklik biti 0 olur. Resim 48: Denklik Gösterimi 3. Alıcının hatalıistediği veri baĢarılıveri iletiĢimin olduğu son veridir. 101 . Ġki Boyutlu EĢitlik Denetimi (2-Dimensional Parity) Ġki boyutlu eĢlik sınamasında verilerin her birinin EĢlik bitlerinin haricinde bit sırasına göre de eĢlik biti oluĢturulur.3. Tek eĢitlik kullanılıyorsa birlerin sayısıeĢlik biti ile beraber tek olur. EĢitliğin (parity ) hesaplanmasıiletilen verinin içerisinde ki birlerin bulunmasıyla yapılır. EĢitlik Denetimi (Parity Check ) En sık kullanılan hata saptama yöntemidir.Resim 47: Hata Giderme Hata giderme iĢlemi göndericiden gelen veriler alıcıtarafında FCS kontrolünden geçer ve hata tespit edildiğinde hatalıolan veri tekrar istenir. Tek denklik kullanılmıĢsa denklik biti 1 olur[54].3. Bazıprotokollerde hata düzeltme iĢlemi sadece hatalıveriyi içerir.

veri ve hata saptama kodlarıbirleĢtirerek gerçekleĢtirilir. 3. Hamming Hata Giderme Algoritması Hamming kodlaması. Eğer değilse hata oluĢtuğu tespit edilir.ġekil 19: Dimensional Parity 3. Veri bitlerine eklenen hesaplanmıĢeĢlik bitlerine hamming kodu mesajıdenir.4. Gereken eĢlik veya hata kontrolü gönderilecek bitlerin bir fonsiyonu olan hamming kuralıile belirlenir. BirleĢtirilmiĢveri kod sözcük (Codeword) olarak adlandırılır. n=m+r bit kod sözcük m bit veri ile r bit hata saptama kodunun birleĢmesinden oluĢur. 102 .3. Hamming kodu uygulamada tek veya çift bit hataların tespiti veya yalnızca tek bit hataların düzeltilmesi için kullanılır. Toplama Denetimi (Checksum) Veri dizelerini modül toplamlarının kullanıldığıhata denetleme yöntemidir. Temel olarak eĢlik kontrolü yapar. Paket içindeki tüm sayılarıtopladığınızda mod 256 üzerinden toplam sıfır olmalıdır. genel olarak tek bit hataların düzeltilmesi veya veri içerisinde iki bitlik hataların tespitini sağlar.3. Hamming uzaklığıbulmak için önce iki kod sözcüğüne XOR iĢlemi gerçekleĢtirilir ve iĢlem sonucunda elde edilen birlerin sayısı toplanır. Veri iletimi. Bu iĢlem birden fazla eĢlik bitinin kullanılmasıyla sağlanır. Toplama iĢlemi genellikle son byte‟ın toplama sınamasınumarasınıifade ettiği byte paketleri üzerinde gerçekleĢtirilir.3. Ġki kod sözcüğü farklılaĢtığıen düĢük bit konumu sayısıkodun hamming uzaklığıtanımlanır.

Bu da bize bu Ģemanın 2 bit hatayısaptayamayacağınıgösterir.3. Amaç FCS‟yi Q/P sıfır olacak Ģekilde elde etmektir. Tek bit hata oluĢursa geçersiz kod sözcüğü ortaya çıkacağından bunu saptayabilir. n hatayısaptaya bilmek için n+1 koda n hatayıdüzeltmek içinse 2n+1 koda gerek duyulur. Hamming uzaklığıüç olan bir kod sözcük tek bit hatalarıdüzeltebilir. Çünkü geçerli her kod sözcüğü en az iki bitte farklıdır. Elde edilen kod mesaj vektörü olarak adlandırılır. Az bir ekbilgi ile daha fazla hata tespiti sağlar. Ġki sonuç uymuyorsa bu hata olduğunu gösterir. CRC veri bitlerini polinom kodlar olarak ele alır. CRC (Cyclic Redundancy Check) Uygulamasıkolay ve güvenliği güçlü bir tekniktir. 103 . CRC tekniği veri çerçevelerinin korumasıiçin kullanılır. Alıcıtaraf veri üzerinde aynıdenetim iĢlemlerini gerçekleĢtirerek aldığıveride hata olupolmadığınıkontrol eder. iki bit hatalarıbulabilir. Veriler. gönderici tarafından çerçeveniniçeriğine göre her çerçevenin sonuna eklenecek bir denetim seti ( check digits ) hesaplanarakgönderilir. N bitlik FCS için n+1 bit birP polinomu kullanılır. Gönderici her çerçeveye n bitlik FCS (Frame Check Squence) dizi ekler.Burada hesaplama yapıldığında hamming uzaklığın 2 olduğu görülüyor. CRC (dönüĢümlü fazlalık sınaması) veri iletiminde kullanılan en yaygın hata denetimi yöntemidir. Hamming kod mesajıveri bitlerinin G üreteç matrisi ile veri bitinin mantıksal iĢlemlerle çarpımısonucu elde edilir. Bu asıl veri bitleri ve hesaplanan eĢlik bitlerinden oluĢur[58]. 3.5.

karıĢma ve gürültünün etkilerinin üstesinden gelebilmek için yapılan çalıĢmalar. Hata düzeltme kodlarının genel olarak yapısı. Gönderici ve alıcıdaki kodlama ve kod çözme iĢlemlerinin olabildiğince az karmaĢık ve kolay olması gerekir.6. R. uygun kodlama ile hatanın alıcıda düzeltilmesine çalıĢılır. ortam ne kadar gürültülü olursa olsun.W. Öncelikle. Ġkinci maddede de belirtildiği gibi verimli bir iletim sağlanması da önemlidir. ĠletiĢim süresince kanalda gürültü sebebiyle oluĢan hataların tespit edilebilmesi ve düzeltilebilmesi. Ġkinci adımda P üreteç polinomu ile bölünmesi.3. iletim kanalında gürültüden kaynaklanan bozulmalardır. CRC kontrolü ise ilk olarak veri çerçevesi alınır. verinin bozulması durumunda tekrar göndermesinin güç olduğu bazı uygulamalarda. Hata düzeltme (error correction) kodlaması kullanılırsa. mesaj kelimelerine kontrol bitlerinin eklenmesi ve alıcıda eĢitlik kontrolü yapılarak mesajın tekrar elde edilmesinin sağlanmasıdır. alıcı. vericinin gönderdiği veriyi belirli bir bozulma ölçüsüne kadar düzeltebilir. Ġkinci adımda P üreteç polinomuna bölünür. bu kodların ortaya çıkmasına sebep olmuĢtur. Etkili ve kullanıĢlı bir kodlayıcı. Hata düzeltme kodlamalarına geçmeden önce bazı kavramların ele alınması faydalı olacaktır. Gereksiz veri iletimi ile zaman kaybetmemek de önemli bir hedeftir. kullanıĢlı ve etkili bir kodlama için gerekenleri özetlemek gerekirse. Kalan sıfır ise veri doğru olarak alınmıĢtır. kodlama ile. 3. Eğer sıfırdan farklıise hata oluĢmuĢtur[54]. Hata Düzeltme Teknikleri Hata düzeltme kodlamasının ortaya çıkmasının sebebi. Veri iletimi sistemlerinde karĢılaĢılan. Bu durumda yolda bozulabilecek bit sayısının üst sınırının bilindiği varsayılır. Burada örneklerde kullanacağımız kodlar “ikili blok kodlar” olarak bilinmektedir. Yani verinin tekrar gönderilmesi istenmeden hata düzeltilebilir.CRC oluĢturulmasıilk olarak veri içeriği iki üzeri n ile çarpılır. Ġkili blok kodlar. 1994). oluĢan hataları düzeltebilecek kapasiteye sahip olmalıdır. Bu verinin sonuna n adet 0 ekleme demektir. Hamming tarafından Bell Laboratuvarlarında yapılmıĢtır (Young. Son maddede bahsedilen ise. Üçüncü adımda kalan kontrol edilir. üçüncü adımda kalanın FCS olarak iletilmesidir. mesajların ikilik düzende ifade edileceği ve kodların n adet 0 ve 1‟lerden 104 . Sayısal verinin etkili ve verimli bir Ģekilde iletilmesi. Hata düzeltme kodlamalarıyla ilgili ilk çalıĢmalar. Göndericinin. donanımın da fazla karıĢık bir hale getirilmesine gerek kalmadan her bir bitin düzeltilmesi için daha kolay ve anlaĢılır bir kodlama yapmaktır.

Aslında bu kabul. “Simetrik kanal”. Ġlk kabulde bahsedilen. ikilik simetrik kanal davranıĢını gösterir. gönderilen mesajdaki 0‟ın alıcıda 0 olarak alınması ihtimali p. Bu Ģekilde bilgi . Alıcıda da alınan sinyal ikilik düzende öncelikle hata düzeltmesine tabi tutulur. kanaldaki hataların anlık darbelerle oluĢtuğu düĢünülürse çok da gerçekçi değildir. Yani her bir bitte hata oluĢması birbirinden bağımsız olarak gerçekleĢir. Bir bitte oluĢacak olan hata diğer bitleri etkilemeyecektir. göndericide yine 0 ve 1‟lerden oluĢan n uzunluğundaki kelime olarak alınacaktır. gösterilmektedir. Ayrıca sıfır hafızalı bir kanaldır. 105 . “ikilik simetrik kanalın güvenilirliği” olarak tanımlanır. hata oluĢma olasılığı. Hata düzeltme kodlamalarında bazı kabuller yapılmaktadır. ikilik düzende olmadığı için öncelikle “gönderici” de bu bilgilerin sayısallaĢtırılıp “kodlanması” gerekir. hatanın oluĢma ihtimali. alıcı tarafına iletilmiĢ olur. kanalın simetrik olduğu kabul edilmektedir. kanal boyunca herhangi bir bitin kaybolmadığıdır. Kanal aracılığıyla göndericiden alıcıya gönderilen 0 ve 1‟lerden oluĢan n uzunluğundaki her kelime. bütün bitler için hatanın oluĢma olasılığı eĢit kabul edilmektedir. Son maddede. Yani bir bitin kanal boyunca kaybolma ihtimali sıfır kabul edilmektedir. Alıcıya iletilecek olan bilgi. p. Buna göre. Mesajın iletildiği ortam. Ġkinci maddede. gönderilen karakterden bağımsızdır demektir. 1 olarak alınması ihtimali ise (1-p) dir. iletimde hatanın oluĢmama ihtimali olup. önceki bitte hata oluĢup oluĢmadığına bağlı değildir. sonra da tekrar ikilik düzenden “kod çözme” iĢlemi gerçekleĢtirilir. Ġkilik simetrik kanal.oluĢan “kelimelerle” (ikilik düzende ifadelerle) gösterileceği anlamına gelmektedir.

Her bir kod sözcüğünün yolda en çok j bitinin bozulması durumunda hatayı düzeltmenin mümkün olduğu koda j bit hata bağıĢıklığı olan kod denir. 1 bitlik hata bağıĢıklığı olan veya 2 bitlik hataların sezilebileceği bir kod elde edilir.7.3. Hamming uzaklığı en az olan kod ile değiĢtirilir. iki kelimenin aynı ağırlıktaki bitlerindeki farklı olan rakamların sayısı olarak tanımlanır.B). alıcıda alınan mesaj ile mevcut kod kelimeleri karĢılaĢtırılmasında kullanılır. alıcıya ulaĢan ve belirli bir simgeye karĢılık düĢen ikilik kod. Hamming Kodlaması Hata düzeltmek için en yaygın kullanılan yöntem Hamming kodlamasıdır. dört adet bilgi biti ve üç adet sınama biti kullanarak 7 bitlik kod sözcükleri elde edilir. Bu kodlamada.1000) =1 “Hamming Uzaklığı” kavramı. Gösterimi ise. Kodlanan karakter kümesi (A. kelime içindeki sıfır olmayan bit sayısıdır. 111) seçilmiĢse.3. mevcut kodlamalardan değilse. 2002) Bir örnek verirsek. kod kümesi (000. 106 . Bu iki kelimenin uzaklığı dolayısıyla. wt (101) =2 Ġki kelime arasındaki “Hamming Uzaklığı” (distance) ise. yolda bir ölçüde bozulmuĢ bile olsa alıcıda asıl gönderilen kod elde edilebilmektedir. Bir kelimenin (ikilik düzendeki ifade) “Hamming Ağırlığı” (weight). Eğer alıcıda alınan kelime. bir bitlik hata düzeltebilir veya iki bitlik hata sezebilir. d (1001. Hamming (7. n=3 uzunluğundaki (101) kelimesinin Hamming Ağırlığı 2‟dir. 1‟dir.4) kodunda. Bu kodun her sözcüğünün 1 veri biti ve 2 sınama biti vardır. Örneğin. Kod Sözcüğü : I I I I C C C 1 2 3 4 1 2 1 2 3 1 2 4 1 3 4 2 3 4 3 C = I I I ‟e iliĢkin çift eĢlik biti C = I I I ‟e iliĢkin çift eĢlik biti C = I I I ‟e iliĢkin çift eĢlik biti Bu kod. Gösterimi ise. (KuĢ. 1001 ve 1000 kelimeleri sadece son bit‟te farklılık göstermektedir. Yani kelimedeki 1‟lerin sayısına “Hamming Ağırlığı” denir.

hata düzeltme yeteneğine sahip olmayan bir kodlamadır.ġekil 20: Kod Kelimelerinin Üç Boyutta YerleĢimi ġekil 20‟de n = 3 uzunluğundaki kod kelimeleri. birim küpün köĢelerinde gösterilmiĢtir. ġekil 21‟de kod kelimeleri iki tanedir: 000. tek bitte hata olma olasılığından daha küçük olacağı için. ancak. KöĢelerdeki siyah küpler. 100). (001. bir hatanın oluĢtuğu kesin olarak bilinmese de asıl mesajın büyük olasılıkla 000 olacağı tahmin edilebilir. Bu kodlama düzeninde. hatanın yeri ve gerçek mesaj kelimesi hakkında bir bilgi mevcut değildir.111. Eğer 000 mesajı iletilmiĢ ve 1 hata oluĢmuĢ ise 100. mesajın kodlandığı kod kelimeleridir. 010. Birden fazla bitte hata olma olasılığı. hatasız mesajın 000 olduğu tahmin edilebilir. bu 4 kod kelimesinden oluĢan kodlama. ancak.111. 010. ġekil 21: Kod kelimelerinin üç boyutta yerleĢimi 107 . Bu kodların hepsi de 000 noktasına komĢu olup. hata tespit edebilme yeteneğine sahip. Dolayısıyla. 001 kodları alıcıdan alınır. alıcı tarafında 000 mesajı alındığında hata oluĢtuğu anlaĢılır.

Çünkü alıcı ACK‟ı gönderdiğini varsayarak bir sonraki veri paketini bekler ve bu durumda çevrim içinde kalır. kanalda oluĢan t adet hata.8.111) =2 d(010. Bu örnekler ıĢığında. 108 . NAK ise olumsuz yanıtı temsil etmektedir. kod kelimelerinden herhangi ikisi arasındaki minimum uzaklık 2t+1 ise. ilgili veri bloklarının göndericiden istenmesini tanımlayan ARQ protokolleri.3. Bu durumu çözmek için gönderici tarafında bir saat devresi kullanılır. Otomatik tekrarlama isteği uygulamasında kullanılan birkaç yöntem vardır. dördüncü veri paketininki 1 olur. d(001. her bir veri paketi gönderilmesinden sonra karĢı taraftan alındı mesajı beklenir. Eğer ACK mesajı yolda kaybolursa alıcı ve verici arasında kilitlenme oluĢabilir. 3. • Dur ve Bekle Protokolü (Stop and Wait) • N Çerçeve Gerile Protokolü (Go-Back N) • Seçici Yineleme Protokolü (Selective Repeat) 3.010) =2 d(100. Dur ve Bekle Protokolü (Stop and Wait) Bu protokolde. Gönderici veri paketlerini modül 2‟ye göre numaralandırır. alıcı tarafında düzeltilebilir.8.3. hatalı veriyi göndericinin tekrar göndermesini sağlayarak hatayı düzeltebilir.1. ACK olumlu yanıtı temsil etmektedir. d(000. ARQ – Otomatik Tekrar Ġsteği (Automatic Repeat ReQuest) Alıcı tarafta hata algılandığında.ġekil 20‟deki kod kelimelerinin ikiĢer ikiĢer aralarındaki uzaklığa bakarsak.100) =2 d(111. Böylece üçüncü veri paketinin numarası yine 0. Vericide ACK gelmediği için bekleme durumundadır. Alındı mesajından sonra bir sonraki veri paketi gönderilir.111) = 3‟ tür.100) =2 d(111. eğer kod kelimelerinden herhangi ikisi arasındaki minimum uzaklık t+1 ise kanalda oluĢan t adet hata tespit edilebilir. 2 olduğunu gözleriz.001) =2 d(001.101) =2 ġekil 21‟deki kod kelimelerinin Hamming uzaklığı ise.

yarı çift yönlü (half-duplex) bir protokoldür.ġekil 22: Dur ve Bekle Prokolü Veri Gönderme Ve Onay Alma Mekanizması Gönderici veri paketini gönderdikten sonra t süresi içinde alındı mesajı gelmez ise ACK‟in kaybolduğu varsayılır ve veri paketi yeniden gönderilir. tüm gönderdiklerini tekrar göndermesinden 109 . Bu protokolde ACK onayının yitirilmesi göndericinin veri paketini tekrar göndermesini gerektirmez. Alıcının aldığı her bir veri paketi için yanıt gönderme zorunluluğunun olmadığı kabul edilir. bir taraftan da daha önce göndermiĢ olduğu veri paketlerinin yanıtlarını alabilir. N Çerçeve Gerile Protokolü (Go-Back N) Bu protokolde gönderici peĢ peĢe veri paketleri gönderirken.2.3. bu protokol bunu kullanmaz. 3. Veri paketinden baĢlayarak eskiden gönderdiği veri paketlerini tekrar gönderir.8. göndericinin hata durumunda ilk hatalı veri paketinden baĢlayarak. Dur ve bekle protokolü. alıcının almayı beklediği bir sonraki veri paketinin numarasıdır.paket gerile terimi. Bu protokolde gönderici olumsuz yanıt içeren 0 numaralı NAK yanıtını alınca alıcının bir veya birkaç hatalı veri paketi aldığını aslında 0 numaralı veri paketinin beklendiğini anlar. N. Genel olarak i numaralı NAK yanıtı alınınca i. Bu protokolde ACK onayının taĢıdığı numara. gönderme sırasını alıcıya vererek ondan yanıt beklemeye baĢlar. Bu durumda alt katmanlar çift yönlü iletime izin verse bile. Çünkü gönderilen her veri paketinden sonra gönderici.

karĢı uçtan yanıt almadan bir dizi veri paketi göndermesine izin veren protokollere genel olarak kayan pencere (sliding window) protokolleri denilmektedir. her bir veri paketi için ayrı ayrı alındı onayı gönderilir. Bu yöntemde. Bu tekrar gönderilenlerden bir kaçı alıcı tarafından doğru alınmıĢ olsa bile. 3. ġekil 23: Çerçeve Gerile Prokolü Veri Gönderme Ve Onay Alma Mekanizması Bu protokolün en önemli eksikliği.8. Pencere boyutu (window size) göndericinin alındı onayı gelmeden gönderebileceği veri paketlerinin sayısını belirtmektedir. alıcı tarafından iptal edildiğinden hepsinin tekrar gönderimi yapılır.3.dolayı kullanılmaktadır. En önemli sakıncası alıcı tarafın iĢ yükünü arttıran bir yöntem olmasıdır. 110 . bir veri paketi eksikliğinde sadece eksik olan değil bu eksik paketten sonra gönderilen tüm paketlerin doğru ya da yanlıĢ alındığına bakılmaksızın tekrar gönderilmesidir.3. Seçici Yineleme Protokolü (Selective Repeat) Bu protokolde sırasız gelen veri paketleri saklanır ve bu nedenle göndericiden yalnızca bozulan veri paketlerinin tekrar gönderilmesi istenir. ACK onayının parametresi olan numara alındığı belirtilen veri paketinin numarasıdır. Göndericinin. Bu yöntemin birçok türevi bulunmaktadır.

111 . 3. ÇarpıĢmasız protokoller ise FDDI. Saf Aloha senkronizasyona ihtiyaç duymazken DilimlenmiĢ Aloha‟da bu gereklidir.ġekil 25: Seçici Yineleme Prokolü Veri Gönderme Ve Onay Alma Mekanizması 3. CSMA. Aslen telsiz kanal için geliĢtirilmiĢ olmakla birlikte her türlü kanala uygulanabilecek bir yöntemdir. Dinamik olarak paylaĢtırılan ortamda çoklu eriĢim için bir çok algoritma kullanılmaktadır. Saf Aloha ve DilimlenmiĢ Aloha. ALOHA 1970‟lerde Hawaii Üniversitesi‟nin değiĢik kampüslerini telsizlerde bir-birine bağlamayı amaçlayan bir genele yayın sistemidir. jetonlu halka. Ġki türü bulunmaktadır. DQDB gibi. Aloha. Aralarındaki fark zamanın dilimlenmesidir. CSMA/CD çarpıĢma tabanlı protokollerdir. ÇOKLU ERĠġĠM PROTOKOLLERĠ ĠletiĢim ortamı bazı durumlarda statik olarak yapılandırılırken bazı durumlarda da dinamik olarak yapılandırılır.4. Bunun amacı iletiĢim ortamının daha verimli olarak kullanılmasıdır.1. Bunlar genel olarak çarpıĢma tabanlı ve çarpıĢmasız protokoller olarak bilinir.4.

1. Ġstasyonların ortamdaki taĢıyıcıyı (iletiĢimi) dinleyip gerektiği gibi davrandıkları protokollere taĢıyıcı sezim protokolleri ismi verilir. Oysa LAN‟larda bilgisayarlar diğerlerinin faaliyetlerini sezip duruma göre iletiĢim yapabilirler.4.1. TaĢıyıcı Sezim Çoklu EriĢim Protokolleri (CSMA) Aloha‟da. Dolayısıyla çerçevelerin çarpıĢmaları olasıdır.4. Ortamın meĢgul olması durumunda ortam boĢalana kadar bekler. Burada bir kullanıcı göndereceği paketi olması durumunda öncelikle ortamı dinler. Eğer kullanıcı aynı anda gönderip dinleyemiyorsa. Gecikme arttıkça bu etki de artar. Burada açık Ģekilde yasaklı bölge bir çerçeve zamanına inmektedir. ÇarpıĢma durumunda çerçevenin tekrar gönderilmesi için rastgele bir süre beklenir. Eğer bir çarpıĢmayı algılarsa rastgele bir süre bekler ve bu iĢleme baĢtan baĢlar. DilimlenmiĢ Aloha DilimlenmiĢ Aloha‟da kullanıcılar istedikleri zaman değil belirlenmiĢ zaman dilimlerinde iletiĢim yapabilirler. Ortamdaki iletiĢim gecikmesi önemli bir parametredir. Protokolün 1persistent ismini almasının nedeni ortamı boĢ bulduğunda 1 olasılıkla (kesinlikle) çerçevesini göndermesidir.3. Fakat bir kullanıcı çerçevesinin çarpıĢtığını her kullanıcı gibi kanalı dinleyerek baĢarabilir.4 Israrcı ve Israrcı olmayan CSMA Ġlk incelenecek protokol 1-persistent CSMA‟dir. 3. Saf Aloha Temel fikir kullanıcılar göndermek için bir çerçeve hazırladıklarında doğrudan gönderirler. 112 . Ortamın boĢaldığını sezdiğinde çerçevesini gönderir. kullanıcıların diğerlerinin yaptıklarından bağımsız istedikleri zaman iletiĢim yapmaları nedeniyle performans düĢüktür.4.4. Bu gecikme nedeniyle farklı kullanıcılar kanalı boĢ zannederek aynı anda çerçeve gönderip çarpıĢmaya neden olabilirler. 3. 3.1. Aksi takdirde her iki terminalde tekrar aynı anda göndermeye çalıĢacak ve tekrar çarpıĢmaya neden olacaktır.1. Dolayısıyla aynı dilimde baĢka trafik üretilmeme olasılığı e-G‟ye çıkmaktadır. bir alındı mekanizmasına ihtiyaç duyulur.3.1.2. Çok sayıda kullanıcının aynı kanalın eriĢimini elde etmek için uğraĢtığı sistemlere çekiĢme sistemi ismi de verilir. Bu örneğin bir saatin her dilim baĢını tüm bilgisayarlara bildirmesiyle gerçekleĢtirilebilir.

Kullanıcı gönderecek çerçevesi varsa ve kanal boĢsa p-olasılıkla çerçeveyi gönderir veya q=1-p olasılıkla iletiĢim için bir sonraki dilimi bekler. Bu özel hat kodlama yöntemi Manchester kodlamadır. ÇarpıĢma sezme iĢlemi fiziksel katmanda elektriksel olarak mümkün olan bir iĢlemdir. Örneğin kullanıcı hattı dinler ve boĢ olduğunu görürse çerçevesini yollar. Eğer istasyon baĢlangıçta kanalı dolu bulursa bir sonraki zaman dilimini bekler ve yukarıdaki algoritmayı çalıĢtırır. Ġki kullanıcı bir üçüncünün taĢıyıcısını dinleyerek bittiği anda çerçevelerini gönderebilirler. Bu protokol (nonpersistent-CSMA) 1-persistent CSMA‟den daha iyi baĢarım sağlar. Ġkinci durumda asıl kullanıcı çarpıĢma olmuĢ gibi davranır ve rastgele bir süre bekleyerek yukarıdaki algoritmayı baĢtan baĢlatır. Eğer hat meĢgul ise ısrarla hattın boĢalmasını ve kendi çerçevesini göndermeyi beklemez. Sonraki dilimde yine p olasılıkla gönderir veya q olasılıkla bekler.Bu sorunu gidermek için kullanıcıların ısrarcılıkları azaltılabilir. Rastgele bir süre bekler ve yukarıdaki algoritmayı tekrarlar. Dolayısıyla bu iĢ için özel tasarlanmıĢ vurum Ģekilleri kullanılmalıdır.Gecikme sıfır olsa bile çarpıĢmalar muhtemeldir. Bu algoritma ya çerçeve gönderilene ya da baĢka bir istasyon iletiĢime geçene kadar tekrar eder. BaĢka bir protokol de p-persistent CSMA‟dir. Örneğin bir kare vurum Ģeklinde 0 bitini 0 V ifade ediyorsa ve çarpıĢmaya sebep olan kullanıcılar peĢ peĢe 0 biti gönderiyorsa. çarpıĢmanın sezilmesi mümkün olmaz. Resim 49: Manchester Kodlaması Bu Ģekilde de görüldüğü gibi Manchester kodlamasıyla ne iletilirse iletilsin hat üzerinde her zaman bir titreĢim olur ve bu titreĢim sayesinde herhangi bir düğüm hattın meĢgul ya da boĢ olduğu kolayca ayırt edilebilir. Bu durumda bir çarpıĢma oluĢur. 113 .

Böylelikle iletiĢim ortamının her an bir bilgisayarın kullanımı garanti altına alınır. Resim 50: Jetonlu Halka ĠletiĢim ortamındaki tüm bilgisayarlar bir mantıksal halka oluĢturarak birbirine bağlanır. Bu halkada iletiĢimi kontrol etmek için bir jeton oluĢturulur.6. ÇarpıĢmaların önüne geçilmiĢ olur. Jeton kimde ise o bilgisayar çerçeve iletimini gerçekleĢtirir. 3. kablolu iletiĢime alternatif olarak uygulanabilecek esnek bir iletiĢim sistemidir.1. 3. Radyo frekans (RF) teknolojisini kullanan WLAN ile veri iletimi/alımıhavadan.5. KABLOSUZ AĞLAR 3. Kablosuz yerel alan ağı(Wireless Local Area Netowrk) . Kablosuz Yerel Ağ (Wireless Local Area Network) Kablosuz yerel ağ. Radyo frekans (RF) teknolojisini kullanarak havadan bilgi alıĢveriĢi yapar böylece kablolu bağlantı miktarını azaltır. ÇARPIġMASIZ PROTOKOLLER ĠletiĢim ortamını her an sadece bir bilgisayarın kullanımını garanti eden protokollerdir. kablolu ağların yerini alan hatta bu ağlara göre daha fazla fonksiyonlarıbulunan yeni haberleĢme Ģeklidir. Gönderme iĢlemi tamamlandığında jetonu tekrar halkaya bir baĢka bilgisayarın kullanımına sunar.6. Bu jeton sırasıyla oluĢturulan halkada bilgisayarları dolaĢır. duvarlar arasından geçerek 114 .1.5. ĠletiĢimini tamamlayan bilgisayar jetonu ortama bırakarak baĢka bilgisayarların kullanmasını sağlar. Çerçeve göndermek isteyen bilgisayar jetonu alır ve çerçevesini gönderir.Jetonlu Halka ĠletiĢim hattını kontrol için bir jeton kullanılır.3.

her kullanıcıağdaki bir diğeri ile direkt iletiĢim kurar. Bu mod. dizüstü bilgisayarda PCMCIA kartlarla. masaüstü bilgisayarlarda ise ISA kartlarla eriĢirler. EriĢim noktasıkablolu ağomurgası ve kablosuz ağarasında veri alıĢveriĢini üstlenir. 3. Resim 51: Peer – to – peer Gösterimi 115 . Tipik bir kablosuz yerel ağuygulamasında. Bazıhız kısıtlamalarıdıĢında WLAN iletiĢimi. arada bir kullanıcıağgeçidi ve yönlendirici olarak görev yapmak zorundadır. EriĢim noktasıgenelde yüksek bir noktaya konur fakat istenilen kapsama alanısağlandıkça her noktaya konulabilir. Kablosuz ağadaptörleri sunucudaki ağiĢletim sistemi ile manyetik dalgalar arasında bir anten yardımıyla köprü oluĢtururlar. 3.6. kablolu ağa bağlanır. Uç noktalar ise kablosuz ağa. kablosuz ağadaptörleriyle. Standart kablosuz ağlar Ģu 2 moddan biri ile çalıĢırlar. Peer-to-peer ( Makinadan makinaya) Model Bu moda.sınır tanımayan bir iletiĢim kablosuz olarak sunulmaktadır. geleneksek LAN iletiĢim teknolojilerinin tüm özelliklerini kapsamakta hatta daha da fazla özellik içerebilmektedir.1. Kablosuz Yerel Ağların ÇalıĢması Kablosuz yerel ağlar havadan yayılan elektromanyetik dalgalarla bir noktadan baĢka bir noktaya fiziksel bağlantıolmaksızın bilgi iletiĢimini sağlar. Eğer bir kullanıcıbu tanımlanmıĢmesafeden dıĢarıya çıkarak iletiĢim kurmak isterse.2.6. birbirleri ile iletiĢim mesafesinde olan kullanıcılar için tasarlanmıĢtır.2. eriĢim noktasıdenilen hem alıcıhem verici konumundaki cihaz standart kablolamayla.

Bunlar ucuz ve yavaĢolandan.15 -WPAN'lar için standartlar üretmek (Kablosuz kiĢisel ağlar) Resim 52: Client/Server ( Ġstemci/Sunucu) Modeli 3.6.11 ilk olarak 1999 da yayınlanmıĢtır ve 2.1 .Güvenlik ve diğer konular 802.Mantıksal BağlantıKontrolleri (LLC . IEEE 802.4 Ghz de 2Mbps (DSL bağlantıgibi) hızında veri iletiĢimi için tasarlanmıĢtır 802.11 -WLAN'lar için standartlar üretmek (Kablosuz lokal ağlar) 802.2 Client/Server ( Ġstemci/Sunucu) Modeli Bu modelde bir ağın alt yapısımevcuttur. Burada tüm bilgisayarlar eriĢim noktası(acces point) adlıürünle mevcut olan kablolu ağa bağlanmıĢtır.3.3.11 dir.Logical Link Control) 802.6.2 . pahalıve hızlıolana doğru sıralanırsa: BlueTooth IrDA HomeRF WECA (Wi-Fi) 116 .2. Acces Point adlıcihazlar ile kablosuz ağ ortamıkablolu ağortamıyla bağlantısıyapılırken veri iletiĢimi daha geniĢalanlara aktarılır. Kablosuz ağlar kurmak için Ģu anda kullanılan ana standart IEEE (The Institute of Electrical and Electronics Engineers )802. Kablosuz Ağ Türleri Bugünlerde 4 tip kablosuz ağvardır.

binlerce kullanıcıya geniĢbir yelpazeyi kapsar. Küçük danıĢmanlık ya da muhasebe. Ġleriye Yönelik Maliyet Kazancı: Kablosuz ağkurabilmek için ilk olarak harcanması gereken miktar kablolu bir ağdan daha fazla olmakla birlikte hayat evresi sarfiyatıçok azdır. bilgi paylaĢımını ve öğrenmelerini kolaylaĢtırır. hesap denetleme gruplarıhızlıağkurulumu ile üretkenliklerini arttırabilir. Ağ yöneticileri dinamik ortamlarda yer değiĢtirme. ağyöneticileri ise kablo döĢemeden ya da yer değiĢtirmeden ağkurabilecek veya mevcut ağda değiĢiklik yapabileceklerdir. çok yer değiĢtirme gerektiren dinamik ortamlarda kendini belli eder.4. geniĢleme ve diğer değiĢikliklerden dolayı ortaya çıkacak genel masraflarıkablosuz ağ kullanımı ile azaltabilirler. Ambarlarda ve depolarda çalıĢan iĢçiler merkezi veritabanlarıile kablosuz ağüzerinden veri alıĢveriĢini yaparak üretkenliklerini arttırabilirler. 117 . ayrıca duvar ve tavanlardan kablo çekme zorunluluğu da ortadan kaldırır. Kurulum Hızı ve Basitliği: Kablosuz yerel ağsistemleri kurulumu hızlıve kolaydır. Kablosuz yerel ağların.6.5. Kablosuz Yerel Ağların Yaygın Kullanım Alanları Hastanelerdeki doktorlar ve hemĢireler hasta bilgilerini anında ekranlarında görebilecekleri dizüstü bilgisayarlar ya da el terminalleri ile daha üretken olurlar. Kurulum Esnekliği: Kablosuz ağteknolojisi kablolu ağın eriĢemeyeceği yerlere ulaĢımı sağlar. Uzun vadeli kazançları. Büyük iĢletmelerdeki eğitim gruplarının ve üniversitedeki öğrencilerin bilgiye eriĢimini. 3.6. Niçin Kablosuz? Kablosuz yerel ağyardımıyla kullanıcılar kolayca kaynaklara ulaĢabilecek.3. Ağ yöneticileri eski ve tarihi binalarda kablosuz yerel ağ yardımıyla bilgisayar ağı kurulumunu düĢük maliyetle gerçekleĢtirebilmektedirler. Kampüs bahçesindeki herhangi bir öğrenci aynıanda Internet‟e eriĢerek kendine gereken kaynakları araĢtırabilir. GeniĢletilebilirlik: Yapılar kolaylıkla değiĢtirilebilir ve az miktarda kullanıcının oluĢturacağı peer to peer ağyapısından. hareket halinde dahi gerçek zamanlıbilgi eriĢimi sağlar. geleneksel yerel ağlara karĢıüstünlükleri Ģunlardır: Mobilite: Kablosuz yerel ağlar ağkullanıcılarına Ģirketlerinin hangi noktasında olursa olsunlar.

3.1963 (1884‟te kurulmuĢ Amerikan Mühendisleri Enstitüsü) ve IRE (1912‟de kurulmuĢ olan Radyo Mühendisleri Enstitüsü) ‟ nin birleĢmesiyle oluĢturulmuĢtur.6. Yani birmakine ağıgörmüyorsa hiçbiri görmez. LAN Bağlantı Standartları Local Area Network Bağlantıları.Ağyöneticileri kablolu ağlar üzerinde çalıĢan kritik uygulamalarıbu ağda herhangi bir hata olması durumuna karĢın kablosuz ağlarla yedeklemektedirler.6. Bnc’nin Dezavantajları Hız oldukça düĢüktür. Ayrıca eğer kabloda kopma olursa bütün ağkilitlenir. Kablonun en baĢına ve en sonuna da sonlandırıcısoketler takılır. tüm ağda tek bir kablo kullanma Ģeklindedir. 3. telekomünikasyon yılında AIEE ve diğer birçok olan alanda mühendislik Elektrik uygulamalarının geliĢimi için çalıĢan. Bilgisayar. 3. IEEE Institute of Electrical and Electronics Engineers‟ ın kısalmasındır. Bnc Alt Yapısı BNC altyapısı. Bu iki soket arasındaki toplam direnç 52 OHM olmalıdır. Her bilgisayarın olduğu yerde kabloya BNC soket takılır. Yani kablo 1 numaralıbilgisayardanbaĢlar. kar amacı gütmeyen.6. Bnc’nin Avantajları Tek bir kablo kullanıldığıiçin malzeme sarfiyatıminimum noktadadır. Ayrıca altyapının Sağlamlığınıtest etmek zahmet gerektirmez. 10Mbitlik hız bile tam olarak sağlanamaz. 3.1. 118 . dünyanın en büyük teknik organizasyonudur. Kopuk nokta hemen tespit edilir. Yüksek performans isteyen ağuygulamalarında sorun çıkarabilir.2. Elektrik.6. Önümüzdeki yıllarda standart haline gelecek olan fiber optik altyapıise fiyatından dolayıhenüz çok ciddi altyapılarda kullanılmaktadır.7.6. Elektronik. 3. Bundan dolayıYILAN‟A benzetilir.3. günümüzde ise UTP standardında yaygın olarak kullanılmaktadır.6.6. son bilgisayara kadar uzanır.6. kullanılan network (Ethernet) kartının ve kablo altyapısının hızına bağlıolarak önceleri BNC standardında.

bilgisayar ve iliĢkili bütün konularda yapılan bilimsel yayının %30'undan fazlası IEEE yayınlarına dahildir. OSĠ AĞ KATMANI 4. ve Bilgisayar alanındaki belli baĢlı bütün standartlar birer IEEE standardıdır.1. IP adresi birbirleri ile iletiĢim imkânı sağlar. IEEE bu amaçlarını gerçekleĢtirmek için. Ayrıca ANSI. 119 . IEEE her yıl 400'den fazla uluslararası konferans ve 4500 civarı toplantı düzenlemektedir. ağ üzerinden birbirlerine veri yollamak için kullandıkları adres. Elektrik. diğer bilgisayarlar bu bilgisayara bu adres ile ulaĢırlar. internete ya da diğer herhangi bir ağa bağlı cihazların. gerek üyelerin katılabileceği çeĢitli eğitim programları ile üyelerinin uzmanlık alanları içinde ve dıĢında teknolojik geliĢmeleri takip etmelerini sağlar[63]. IEEE'nin Amaçları: Teknolojik geliĢmeyi teĢvik etmek. BÖLÜM IV 4. Mesleki ve teknik standartları belirler. tüm dünyaya yayılmıĢ 10 alt bölgesi. Bu kuruluĢun Türkiye‟de de çalıĢmaları vardır ve öğrenci kollarını bünyelerinde barındırmaktadır. Üyelerin kiĢisel geliĢimine katkıda bulunmak olarak belirtilmektedir[62].150‟den fazla ülkede 365. IP(INTERNET PROTOCOL) IP adresi (Internet Protocol Address). Dünya çapında toplumun ilerlemesini sağlamak. Konferanslar ve toplantılar düzenler. Fakat öğrencilerden bölümlerinin mühendislik alanında olması istenmektedir[61]. 300‟den fazla Ģubesi ve 1400‟den fazla öğrenci kolu vardır. 3.000‟i aĢkın üyesi. Elektronik. ISO gibi diğer standart kuruluĢlarının standartları da genelde iliĢkili IEEE standardı üzerine kurulmaktadır. Yayın yapar. Ġnternet'e bağlanan her bilgisayara bir IP adresi atanır.1. Gerek üyelerine yollanan yayınlar.7. Üyelerini eğitir. Dünyada elektrik ve elektronik mühendisliği. Yani iki farklı cihaz aynı yerel ağda olmasa dahi.

1.1. IP adresleri iki kısımdan oluĢur.10. ağ tarayıcısı IP adresi yazarak da bağlanılabilir.aaa. 4. Ġnternet Servis Sağlayıcılarında bulunan Alan Adı Sunucularından (DNS Domain Name System) oluĢan bir ağ. IP adresi ile subnet mask değerini lojik AND iĢlemine tabii tutarak kendi Network ID‟ sini bulur.10. IP adresleri MAC adreslerinin tersine donanımsal bir adres değil sadece yazılımsal bir değerdir. IP adresleri 32 bit uzunluğundadır ve birbirinden nokta ile ayrılmıĢ dört oktetden oluĢur.2. Örneğin: 192.IP adresleri Ģu anda yaygın kullanımda olan IPv4 için 32 bit boyunda olup.168.ccc 120 . Örnek bir IP adresi 192. Bu yüzden her bağlantıda IP adresinin belli kısımları değiĢebilir. Her bir IP adres sınıfı için bu subnet mask değeri farklıdır. Sunucu görevi gören bilgisayarlar için tercih edilir[64]. IP adresi sayısal bir değer olup IP ağlardaki her bir cihazın sahip olması gerekir.aaa. Birinci kısım Network ID olarak bilinir ve cihazın ait olduğu ağı belirtir.101‟dir.1. Dinamik ve Statik Adresler Telefon ile (ADSL veya çevirmeli bağdaĢtırıcı) internete bağlanan kullanıcının IP adresi çoğu zaman dinamiktir. A Sınıfı IP Adresleri 1. Yani istenildiği zaman değiĢtirilebilir.bbb. IP Adresi Sınıfları Kullanım alanlarına göre IP Adresleri sınıflandırılır. yani servis sağlayıcıda o an boĢ bulunan bir IP adresi atanır.bbb. Her bir cihaz için IP adresi tüm ağda tek olmalıdır. Ġnternet'te trafik BaĢlıca IP adreslerince sağlanmaktadır. Ġkinci kısım ise Host ID olarak adlandırılır ve IP ağındaki cihazın adresini belirtir.ccc / 127. Örneğin.5 Bir internet sayfası sunucusuna. ancak bu rakamları yazmak pratik olmadığından IP adresine karĢılık gelen bir alan adı sistemi kullanılmaktadır. Bu sayılar 0 ile 255 arasında bir değer olabilir.[4] 4. hangi alan adının hangi IP adresine karĢılık geldiği bilgisini eĢler ve kullanıcıları doğru adreslere yönlendirir.. Statik IP adresleri olan bilgisayarların adresleri değiĢmez.167. Peki. Networks‟teki cihaz hangi ağa sahip olduğunu nasıl anlar? Bunu anlamak için subnet mask (alt ağ maskesi) denilen değeri kullanır. noktalarla ayrılmıĢ 4 adet 8 bitlik sayıyla gösterilirler.

Bu IP adresine sahip cihazın host numarası ise 101‟dir.110.aaa. A sınıfı IP adresine sahip bir ağda tanımlanabilecek host sayısı ise Ģu formülle hesaplanır.1.aaa.0.168.22.255.2.2.10‟dur.10. C sınıfı IP adreslerinin 83 kullanılabileceği ağ sayısı 2.255. Subnet Mask Olarak 255.214 adet host olabilir.3.1. Yani bu tür bir IP adresinde ilk üç oktet Network ID‟yi son oktet ise Host ID‟yi belirtir.aaa.255.aaa. Bunu ilk oktetin değerine bakarak anladık.384 ve her bir ağda kullanılabilecek host sayısı ise 65.2. C Sınıfı Adresler IP adresindeki ilk oktet‟in değeri 192 ile 223 arasında olabilir ve varsayılan subnet mask değeri ise 255.75. A Sınıfı Adresler IP adresindeki ilk oktet 0 ile 127 arasındadır ve varsayılan subnet mask ise 255.56 ise bu IP adresine sahip host‟un host ID‟ sini gösterir[65]. B sınıfı IP adresinin kullanılabileceği ağ sayısı 16. Bu IP adresi C sınıfı bir IP adresidir. diğer iki oklet ise Host ID‟yi gösterir.0 „dır. 4.255. 121 .101 IP adresini inceleyelim. B Sınıfı Adresler IP adresindeki ilk oktet 128 ile 191 arasındadır ve kullanılan subnet mask ise 255. Peki.ccc C Sınıfı IP Adresleri 193.2.19. Bu IP adresinin ait olduğu ağın ID‟si ise 192.22.152 ve bu ağların her birinde tanımlanabilecek host sayısı ise 254‟dür. 224 – 2.0.255.0 „dır.777.0.ccc / 192.10. Örnek bir B sınıfı IP adresi 160. Burada 49 bu IP adresinin ait olduğu ağın ID‟ sini 19.255.0 4. 4. A sınıfı IP adreslerinde ilk oktet network ID‟ yi diğer üç oktet ise host ID‟ yi gösterir.bbb.156 olarak verilebilir.1. Yani toplam 24 bit‟i host tanımlamak için kullanabiliyoruz.bbb.0 „dır.bbb.ccc aralığındadır.534‟dür.1. Örneğin 192. Bu yüzden birbirinden farklı kaç kombinasyon olacağını 224 ile bulabiliriz. Bu iĢlemin sonucu olaraktan 16. Bu sayıdan 2 çıkarmamızın nedeni ise bu 24 bit‟in hepsinin 0 veya 1 olmasının özel bir anlamı olduğu ve herhangi bir host‟a IP adresi olarak verilemediği içindir.ccc . Burada ilk oktet‟in 0 ve 127 olma durumları özel durumlardır ve network‟ta kullanılmazlar. Bu bitler ya 0 ya da 1 olmak zorunda.B Sınıfı IP Adresleri 128.bbb.olarak verilebilir[66]. Örnek bir A sınıfı IP adresi 49.168.097. Bu da demektir ki bu tür bir IP adresinde ilk iki oklet Network ID‟ sini. burada kullandığımız 24 nereden geldi? A sınıfı adreste host‟u tanımlamak için son üç oktet (sekizli) kullanılıyordu.

D sınıfı IP adresleri multicast yayınlar için kullanılır. Böylece o hata tipi belirlenerek. Mesela bir bilgisayara bağlanmak istediğinizde sisteminiz size “host unreachable” ICMP mesajı ile geri dönebilir. header yapısı aynıdır[64]. OSI BaĢvuru Modelinde ICMP ’nin Yeri Internet protokolü (IP) hata-raporlama veya hata-düzeltme mekanizmalarına sahip değildir. Burada. 122 . olası problemi gönderen makineye bildiren ve rota iĢlemlerindeki hataları kontrol eden protokol devreye girer.Internet Yönetim MesajlaĢması Protokolü) ICMP. ICMP‟ de iki tane encapsulation olur: IP data grama ekleme ve network frame ekleme. 4. Hata durumunda host tarafından geri bilgilendirmeyi sağlar. ICMP ağ hakkında bazı bilgileri toplamak amacı ile de kullanılır.Bu üç IP sınıfının haricinde D ve E sınıfı IP adresleri de mevcuttur. TTL 'nin zamanının geçmesi. E sınıfı adresler ise bilimsel çalıĢmalar için saklı tutulmuĢtur[66]. 4. rota yolunun kaybolması. BaĢlık bilgisinde port numarası bulundurmaz. ICMP „yi kullanan en popüler Internet uygulaması PING komutudur. ICMP mesajının nereye gideceği ile ilgili bir port numarasına gerek yoktur. ġu ana kadar gördüğümüz katmanları ve bilgi akıĢının nasıl olduğunu aĢağıdaki Ģekilde daha açık izleyebiliriz. Alıcı makineye mesajların gönderilmesi esnasında çoğu zaman problemlerle karĢılaĢılınabilir. IP‟nin tamamlayıcı bir parçası gibidir. Örneğin.1. Hata mesajları gönderen makineye gider. hatlardaki sorunları anında test etmek imkânına sahiptirler.2. ICMP de mesajlarını sadece bir data gram içine koyar. ICMP TCP/IP ' nin iĢlemesine yardımcı olan bir protokoldür. fragmented data gramların toplanmasında karıĢıklık olmaması. düzeltilir ve tekrar gönderilir. hata mesajları ve TCP/IP yazılımının bir takim kendi mesaj trafiği amaçları için kullanılır. ICMP (Internet Control Message Protocol . ICMP yapı olarak UDP‟ ye benzer bir protokoldür. Bununla beraber UDP‟ ye göre daha basit bir yapıdadır. Bütün ICMP mesajları ağ yazılımının kendisince yorumlanır. Mesaj türüne göre data gram parçası değiĢse de. Her hostta mutlaka ICMP protokolü çalıĢır.2. Bu komut yardımı ile Internet kullanıcıları ulaĢmak istedikleri herhangi bir bilgisayarın açık olup olmadığını.

2.2. ICMP Niçin Kullanılır? ICMP Ģu amaçlarla kullanılır. 4. Bu bitler problem giderme ve problem analizi için faydalıdır[1]. Bu komutları kullanmak için bir dos penceresi açmanız gerekmektedir[64]. IP baĢlığındaki protokol alanı 1‟e set edilerek ICMP ‟nin kullanıldığı gösterilir. IP paketlerinin dağıtım güvenilirliği ile sınırlı kalmaktadır. ICMP mesajları IP data gramının kullanıcı verisi alanında taĢınır. Bu yolla ciddi sorunları. ICMP kullanan komutlara örnek olarak ping ve traceroute verilebilir.ICMP paketleri ortamda bir geri besleme sağlarlar. Tüm ICMP mesajları üç alandan oluĢur. TTL süresi dolduğu zaman paketin sahibine bildirim yapmak Herhangi bir durumda yok edilen paket hakkında geribildirim sağlamak Parçalanmasın komutu verilmiĢ paket parçalandığında geribildirim sağlamak Hata oluĢumlarında geribildirim sağlamak Paket baĢka bir yoldan gideceği zaman geribildirim sağlamak[64]. ICMP mesajı. haberleĢen birimlere bildirerek bir hata bildirim mekanizması oluĢtururlar. Bu yüzden ICMP paketlerinin dağıtım güvenilirliği. • Tip alanı: mesajın tipini tanımlar. • Kod alanı: hata veya durum bilgisi tipini tanımlar. ICMP hata raporlama mesajları aynı zamanda internet baĢlığı ve kullanıcı veri alanının ilk 64 bitini taĢırlar. ICMP Paketinin Yapısı ve Formatı ICMP mesaj formatı ġekil 8-1‟de görülmektedir. IP paketinin veri bölümünde taĢınır. Ancak buradan ICMP ‟nin IP‟yi güvenilir bir protokol haline dönüĢtürme amacı ile geliĢtirildiği yargısı çıkarılmamalıdır.3. 123 . 4. Buradan ICMP paketlerinin güvenilir iletilemeyeceği ve hedefe vardığının garanti edilemeyeceği sonuçları çıkarılabilir. • Toplamsal-hata (checksum) alanı: ICMP mesajının 16-bitlik 1‟e tümleyenini hesaplar.2.

Yönlendirici istemi 11 . Echo mesajı kaynaktan hedefe yönelen bir mesaj olup. Bu mesaj gönderilince code fieldde oluĢan oluĢan numara routing durumlarını belirler.Hedefe EriĢilemedi(Destnation Not Reachable) 4 .Kaynak Kapatmak(Source Quench) 5 .4. 0 -Eko yanıt (Echo Reply)-ping yanıtı 3 .Timestamp Ġstemi(Timestamp Request) 14 . Source Quench: datagramların geçiĢ oranını kontrol eder.ve Durum-Raporlama Prosedürleri Mesaj tipinin alabileceği değerler. TCP / IP protokol grubu yüklü olan hostlar üzerinde çalıĢtırılan PING komutu bu iĢlevi yerine getirir. 124 .Parametre Problemi(Parameter Problem) 13 . Echo: Echo mesajları.Timestamp Yanıtı(Timestamp Reply) 15 .Yeniden Yönlendirme(Redirection Required) 8 . Destination Unreachable Fragment gerektiğinde DF'nin değeri 1 ise bu mesaj oluĢur. Echo mesajı ile hedef hostun çalıĢıp çalıĢmadığı ve iletiĢim kurmak için gerekli yolun sağlanıp sağlanamayacağının testi yapılır. Bu mesaj alınınca gönderim hızı azaltılmalıdır.4. bir yönlendirici veya host tarafından diğer bir yönlendirici veya hosta gönderilen mesajlardır.Bilgi Yanıtı(Information Reply) 17 . tepki mesaj olarak hedeften kaynağa Echo Reply (Echo Cevabı) mesajı döner.Addres Maskesi istemi(Address Mask Request) 18 .Eko yanıt (Echo Request)-(ping isteği) 9 .2.Bilgi Ġstemi(Information Request) 16 . Yukarıdaki mesaj tiplerine göre değiĢen mesaj örnekleri.Yönlendirici tanıtımı 10. ICMP Hata.Zaman aĢımı (Time to Live Exceeded)-traceroute kullanır 12 . Redirect: Daha iyi bir rota mevcut olduğu durumlarda gatewaye gönderilir.Addres Maskesi yanıtı(Address Mask Reply) Code field: Alıcı makine için daha çok bilgi içerir. Checksum: Ip headerdaki gibidir.

OS numaraları 16 bittir. 4. Bu yönlendiricilerin nasıl bir protokol kullanacağından nasıl çalıĢacağına kadar her türlü kararı bu yönetici verebilir. AĢağıda Türkiye Ġnternet Haritası‟ndan Üniversiteler Arası Akademik Ağ (ULAKNET) kısmına bakarsak görüldüğü gibi ĠTÜ 9095 OS numarasına sahiptir. OTONOM SĠSTEM ( AUTONOMOUS SYSTEM ) Ġnternet üzerinde aslında her yönlendiricinin bir yöneticisi veya sahibi bulunmaktadır. OS numaraları ARIN( Amerıcan Regıstry For Internet Numbers) . ĠĢte birden fazla yönlendiriciden oluĢan bir grup tek bir yöneticinin idaresindeyse bu gruba otonom sistem adı verilmektedir. Address Mask Request ve Reply: Özel network veya subnetworkün denenmesi için[65].3. Genelde optionslarda kullanılan hatalıargümanlar buna sebep olur.Parameter Problem: semantic veya synatatic hata oluĢtuğunda açığa çıkar. Echo Request veya Reply: Debugging için kullanılır. Otonom sistem (OS). Ġnformation Request ve Reply. APNIC ( Asia Pacific Network Information ) gibi kuruluĢlardan alınabilir[68]. tek bir yönetim altında bulunan belirli bir IP adres aralığına sahip bir networkü ifade eder. Dikkat edilirse aĢağıdaki Ģekilden de anlaĢılacağı 125 . Timestamp Request Ve Reply: Networkten geçen mesajın süresinin gözlenmesini sağlar. Resim 53: ULAKNET AĢağıdaki Ģekilde 3 farklı otonom sistem verilmiĢtir ve her sistemin yönetimi bağımsız bir yönetici eliyle yapılmaktadır.

Otonom sistemler arası yönlendirme iĢlemi BGP protokolü ile yapılmaktadır.3. BGP. OTONOM SĠSTEM ĠÇĠ YÖNLENDĠRME Küçük yavaĢ değiĢen ağlarda yollar elle girilebilir. ġekilde bu bağlantı. Küçük ağlarda birden çok yol bulunuyorsa bunlardan bir tanesi asıl yol olarak seçilir. gerekli yönlendirmeyi yapabilmek için kendisi ile ortak çalıĢan BGP yönlendiricilerine (kendi komĢularına). Bunun dezavantajı hızlı büyüme ya da hızlı değiĢme olduğu zaman elle yapılandırma yeterli olmaz.1. Internet‟teki BGP kullanan yönlendiricilerin.üzere problem otonom sistemler arası bağlantıların nasıl sağlanacağıdır. 4. Bu yolda problem olması durumunda diğer yol kullanılır[70]. Bu iĢlemlerin otomasyonu için otonom sistemler içerisindeki yönlendiriciler birbirleriyle haberleĢirler ve eriĢilebilirlik ya da yönlendirme bilgilerini iletirler. Bu gibi sistemlerde hızlı değiĢimlere hızlı cevap vermek için otomatik bir sisteme ihtiyaç var. bağlı bulunduğu OS numaralarını söyleyerek çalıĢmaktadır. otonom sistemler dıĢındaki omurga üzerinden yapılmıĢtır[69]. Resim 54: Otonom Sistem 4. birbirine bağlı OS yapıları ve numaraları olarak bildiğini söyleyebiliriz[71]. BGP ( BORDER GATEWAY PROTOCOL ) BGP ( Border Gateway Protocol ) ise dünya genelinde servis sağlayıcılar. çok büyük kurumsal ağlar ve özellikle de büyük yerleĢke ( kampüs ) ağlarının birbirleri ile 126 .4. Her BGP yönlendiricisi bu numaraları birbiri ile değiĢ tokuĢ ettiğinden. tüm internetin yapısını. Otonom sistem içerisindeki eriĢilebilirlik bilgisi tam olarak tespit edildikten sonra BGP protokolüyle diğer otonom sistemlere bildirilebilir.

Bu yöntemde her bir yönlendirici diğer ağlara ulaĢmak için hop sayma bilgisini yakınındaki yönlendiricilerden alacaktır[73]. bağlı oldukları yönlendiricilere bakarak dinamik Ģekilde oluĢtururlar. ġekil 26: BGP Protokol ġekil 27: BGP ‟ nin Ġki Otonom Sistem Arasındaki Yönlendirme ĠĢlemi 4. R2 de “ 2” nolu otonom sistemden bilgi toplar ve R1 e bildirir [72]. Ġnternet üzerinde on binlerce ayrı ağ bulunmaktadır. Her bir yönlendirici için hop değerine bir eklerler. Mesafe Vektörü Yönlendirme ( Distance Vector Routing ) Bu tip yönlendiriciler kendi yönlendirme tablolarını.bağlantılarında kullanılmaktadır. Yandaki Ģekilde ise R1 “ 1 ” nolu otonom sistemden bilgi toplar ve bu bilgiyi R2 „ye aktarır. 127 .4.1. Mesafe vektörü ile her bir yönlendirici kendi yönlendirme tablosunu dakikada bir kere güncelleyecektir. Yönlendiricilerin internet üzerindeki paket iletimini sağlayabilmesi ortak bir protokol üzerinde bilgi paylaĢımı yapmaları ile mümkün olur. hangi ağlara ulaĢabilecekleri bilgisini iletmesi üzerine kuruludur. BGP‟ nin temel mantığı her yönlendiricinin komĢusu olan diğer yönlendiricilere.

Ancak adım sayısı o yolun en kısa yol olduğunu göstermez. Performansı artırmak için RIP birkaç kural koymuĢtur: Eğer yeni alınan yol mevcut yolla aynı mesafedeyse yol değiĢtirilmez. Her yönlendirici tabloya bir yol koyduğunda bir zamanlayıcı baĢlatır.) ve daha sonra komĢularına yansıtır. daha geliĢmiĢ gönderim protokollerinin özelliklerinden ve gücünden yoksundur. Seçimi için geçilecek yönlendirici sayısını baz alarak kullanmak.5. oraya bağlı olan yönlendirici tarafından sezilir ve yönlendirici hemen yeni durum için değerlendirme yapar. Mesafe için adım sayısı kullanılır. Eğer daha iyi bir yol olduğunu öğrenirse. Sadece yönlendiriciler aktif modda çalıĢabilir. Hem aktif hem pasif RIP katılımcıları mesajları dinlerler ve tablolarını güncellerler[75]. Katılımcıları aktif ve pasif makineler olarak ikiye ayırır. önce kendi tablosunu günceller ( Aynı varıĢ adresli daha kötü yol varsa tablodan siler. istenmeyen yönlendirme davranıĢlarına yol açabilir.4. YÖNLENDĠRME BĠLGĠ PROTOKOLÜ ( Routing Information Protocol ) Yönlendirme Bilgi Protokolü ( Routing Information Protocol ) . uçlar pasif modda çalıĢmak zorundadır. Ġçerisinde yönlendiricinin o anki yönlendirme veritabanında bulunan bilgiler olur. Pasif katılımcıları sadece gelen yönlendirme bilgilerini alırlar ve yönlendirme tablolarını düzenlerler. Aktif katılımcılar kendi yönlendirme bilgilerini diğerlerine gönderirler. Aynı yolu ilan eden baĢka bir mesaj alındığında zamanlayıcı yeniden baĢlatılır. RIP protokolü DV yönlendirme mantığıyla çalıĢır. Eğer 180 saniye içinde o yolla ilgili baĢka mesaj gelmezse o yol geçersiz sayılır[76]. Aktif moda çalıĢan bir yönlendirici her 30 saniyede bir yönlendirme güncelleme mesajı yayınlar. ağ konusunda kendini geliĢtirmek isteyen kimseler için iyi bir baĢlangıç protokolüdür [74]. Ancak 128 . Basit oluĢundan dolayı. yeni durumu göz önüne alarak kendi tablolarını güncelleyip kendi komĢularına haber verirler. Açık standartlara dayalı olması ve uygulanabilirliğinin çok basit olması yönüyle bazı ağ yöneticilerince çekici bulunmasına karĢın RIP. Ağ topolojisindeki herhangi bir değiĢiklik. KomĢu yönlendiriciler de. dünyadaki binlerce ağda kullanılmakta olan bir mesafe yönlendirme vektörü protokolüdür.

129 . Bu versiyonda da 15 geçit sayısı sınırı devam etmektedir. Aksi durumda kısır döngü oluĢur. DeğiĢik uzunlukta alt maskeleme desteği [76]. VLSM (Variable Length Subnet Masks ) ve kimlik denetimi desteği vardır. RIPv2: Versiyon 1' göre karĢılaĢtırma yapacak olursak. Kendisi RFC1058'de tanımlı olup VLSM (Variable Length Subnet Masks) desteği yoktur. RIP v2‟ nin artıları Ģunlardır: Ġlave yönlendirme paketi bilgisi taĢıyabilme. RIPv1‟ den RIPv2‟ ye kadar sürekli geliĢtirilmiĢtir.değiĢikliği ilk yansıtan yönlendiriciye tekrar gönderilmelidir. iki önemli bilgi içerir: Hangi ağa ulaĢılabildiği. Yönlendirme bilgi protokolü (RIP) yıllardır. RFC 1721-1722-2453‟de tanımlıdır. ġekil 28: Routing Information Protocol ( RIP ) RIP protokolünün iki versiyonu vardır: RIPv1: Bu versiyonda güncelleĢtirmeler subnet (alt ağ bilgisi) bilgisi içermezler. Tablo güncellemelerinin güvenliği için yetkilendirme mekanizması. Adresleme türünü broadcast yapar. En önemli güvenlik açıklarından biri de bu versiyonda kimlik denetimi desteği yoktur. O ağa kaç adımda ulaĢılabildiği [76]. Bir RIP paketi. Adresleme türünü multicast yapar.

• Mesafe için adım sayısı kullanılır. Rıpv1 ve Rıpv2 arasındaki farklar ġekil 29: Rıpv1 ve Rıpv2 arasındaki farklar 4.C Ağları ile R1. Resim 55: A.R2. • Aktif katılımcılar kendi yönlendirme bilgilerini diğerlerine gönderirler.4.5. • Hem aktif hem pasif RIP katılımcıları mesajları dinlerler ve tablolarını güncellerler.5.1. • Aktif modda çalıĢan bir yönlendirici her 30 saniyede bir yönlendirme güncelleme mesajı yayınlar. • Ġçerisinde yönlendiricinin o anki yönlendirme veritabanında bulunan bilgiler olur.2.R3 Router‟ları Arasındaki Bağlantı 130 . • Ancak adım sayısı o yolun en kısa yol olduğunu göstermez. • Katılımcıları aktif ve pasif makineler olarak ikiye ayırır.B. RIP Nasıl CalıĢır? RIP protokolü DV ( mesafe vektörü ) yönlendirme mantığıyla çalıĢır. • Pasif katılımcılar sadece gelen yönlendirme bilgilerini alırlar ve yönlendirme tablolarını düzenlerler.

3. B router'ı yeni bir Ģey öğrenmez. Show ip route komutu. yukarıdaki ağı alırsak. Ardından. Bu durumda: 1. RIP konfigürasyonunu kontrol etmek için ilave komutlar Ģunlardır: Show interface <arabirim> Show ip interface <arabirim> Show running-config 131 . hiçbir router yollar hakkında bilgi sahibi değildir. C router'ı B ağına B router' ını kullanarak tek adımda ulaĢabileceğini öğrenir. Arouter'ı B ağına B router' ını kullanarak tek adımda ulaĢabileceğini öğrenir 2. RIP Yapılandırması RIP‟ in düzgün yapılandırılmıĢ olup olmadığını doğrulamak için kullanılan değiĢik komutlar vardır. Show ip protocols komutu. yönlendirme tablosunda yer alan komĢu RIP‟ lerce alınan yolları doğrulamak için kullanılır [76]. Bu durumda: A router'ı C ağına B router'ını kullanarak iki adımda ulaĢabileceğini öğrenir. B router' ı A ve C ağlarına ilgili router' ları kullanarak tek adımda ulaĢabileceğini öğrenir. her router öğrendiği bilgileri paylaĢır.5. • Ġlk baĢta. • A. Bunların en yaygın olanlarından ikisi show ip route komutu ve show ip protocols komutlarıdır. R3 ve R4 ise router'ları temsil etmektedir. RIP servisi aktif olduğu için her router tüm ağlara "ben bir router' ım ve Ģu ağa ulaĢabiliyorum" mesajı yollar. Öte yandan. R2. ağ muhtelif değiĢimlere otomatik olarak uyum sağlayabilir [76]. 3.Örneğin. 4. router üzerinde IP trafiğini hangi gönderim protokollerinin taĢıdığını gösterir. C router'ı A ağına B router'ını kullanarak iki adımda ulaĢabileceğini öğrenir. RIP mesajları sık sık gönderildiğinden ve 3 RIP mesajı süresince haber alınamayan bir ağ "ölü" olarak sayıldığından. B ve C ağları ve R1.

" der. B router' ı bunu listesine ekler ve A router' ına " Ben c‟ ye üç adımda ulaĢabiliyorum.5. Normalde C' ye B üzerinden ulaĢtığını bilen A router'ı. " der. Eger bu." der. 4. Buna ek olarak. Bu sorunun çözümü için RIP 15 adımdan daha fazla adımda ulaĢılan ağları “ulaĢılamıyor ” kapsamına alır. metriğin 15 üzerinde artırılmasına yol açıyorsa bu durumda sonsuzluk gibi düĢünülür ve ağ adresi ulaĢılamaz olarak kabul edilir [77]. RIP ve baĢka protokoller router'ların birbirlerini otomatik olarak görmesi için gerekli hizmetleri sunarlar [77]. yeni veya değiĢmiĢ bir giriĢ içeren gönderim güncellemesi aldığında metrik değer. kaynaktan alıcı adresine giden yolda izin verilen atlama sayılarındaki sınırın dolmasıyla sürekli devam eden gönderim döngüsünü engeller. • Dolayısıyla. 4. daha karmaĢık olan OSPF protokolü bu sorunu çözmektedir [77]. Örneğin: Türkiye'deki çoğu internet servis sağlayıcısı.RIP. A router' ı B router'ına " Ben C 'ye iki adımda ulaĢabiliyorum.R2. TT net'in omurgasına bağlıdır. • Belki de binlerce satır yönlendirme bilgisi girecek adam sayısı azdır. RIP‘ in Sorunları ġekil 30: A. • Ağ. B router 'ı C' ye doğru olan bağlantısını aklından siler.R3 ve R4 Router‟ları Arasındaki Bağlantı Az önceki örnekte B ile C ağları arasındaki R3 yolunu kestiğimizi varsayalım. birçok ağın birbirine bağlantısı ile oluĢur. 2. Bu durumda: 1.C Ağları ile R1. RIP’ in Amaçları Nelerdir? Ġnternet denen ağ. tablosunu günceller ve B' ye " Ben C' ye dört adımda ulaĢabiliyorum . yol üzerinde bir atlama olarak kendi hesabına 1 artırılır. 132 .5.4. 3.5. Bir router. değiĢimlere (örneğin TT net'in su altı kablosunun kopması) karĢı dayanıksız olacaktır.B. 4.

IPSec ağ ortamında bulunan her bilgisayar için kimlik denetimi yapmaktadır[79]. Uçtan uca güvenlik ile özel ağ ve Internet saldırılarına karĢı etkili koruma sağlar. IPSec sayesinde datalarımızın network üzerinde güvenli bir Ģekilde hedefine ulaĢmasını sağlarız[78]. Devamındaki sürümler de kullanıma devam etmiĢtir. The Defense Advanced Research Projects Agency (ABD Savunma Bakanlığı İleri Araştırma Projeleri Ajansı). normal ağlarda da kullanıma müsaittir. etki alanı istemcileri ve sunucuları. DARPA (Daha önce ARPA olarak bilinmekteydi) bugünkü internetin geliĢtirilmesinden sorumluydu ve Berkeley Unix ve TCP/IP'yi de içeren birçok geliĢtirme projesini finanse etti[77].6. IPSEC (IP SECURITY) 4. IPSec RFC (Requests for Comments) 2401-2411'de belirlenmiĢtir. yerel ağ bilgisayarları.6. Genel ve özel ağlarda Ģifreleme ve filtreleme hizmetlerinin bir arada bulunduğu internet Protocol Security (IPSec) iletiĢim kuralı aracılığıyla bilgilerin güvenliği sağlanır. IPSec. IPSec standart olarak belirlenen bir Ģifreleme kullanır ve windows 2000 ile beraber gelmiĢtir. ordu tarafından kullanılmak üzere. ĠletiĢimde IPSec korumasını bilmesi gerekenler yalnızca gönderen ve alan bilgisayarlardır.4.1. çünkü TCP/IP protokol kümesinin bu denli yoğun ve hatta standart olarak kabul edilip kullanılacağı düĢünülmemiĢti. Windows XP ve Windows Server 2003 ailesinde IPSec. kimlik doğrulaması (authentication) ve verinin network üzerinde güvenli iletimini (Secure transmission) sağlayan bir endüstri standardıdır[78]. 133 . yeni teknolojiler üretmekle sorumlu ABD Savunma Bakanlığı Ajansıdır. çalıĢma grupları. IPSec Nedir? TCP/IP Protokol kümesi 1969 yılında DARPA tarafından (Department of Defense Advanced Research Projects Agency) kendi iç networklerinde kullanılmak üzere geliĢtirilmiĢtir ve geliĢtirilirken güvenlik kısmen göz ardı edilmiĢtir. (IPsec mimarisi RFC2401 belgesinde tanımlanmıĢtır. güvenli ağ kavramının uzun vadeli hedefidir. Bu uygulamalar iletiĢim kurallarında hiçbir değiĢikliğe neden olmadığı için. bütünlüğünü sağlayan (integrity) . Datalarımız network üzerinde savunmasız olarak yol alırlar. IPSec veriyi. yanlıĢ yerlere yönlendirilmesi. kriptolayan (encryption). bu tehlikeler datalarımızın editlenmesi.. dolayısı ile birçok tehlikeye maruz kalabilirler. gibi özetlenebilir..) TCP/IP yığını içerisinde standart gelen bir özelliktir.

extranet'ler ve geçici istemciler arasındaki iletiĢimi koruma yeteneği sağlar[80]. Sonuç farklıysa iletilen mesaja iletim sırasında müdahale edildiği anlaĢılır. Yerel ağ (LAN): istemci/sunucu ve eĢler arası GeniĢ ağ (WAN): yönlendiriciden yönlendiriciye ve ağ geçidinden ağ geçidine Uzaktan eriĢim: çevirmeli istemciler ve özel ağdan Internet eriĢimi[80]. Ağ üzerinden gönderilen mesajın gerçekten gönderilen mesaj olup olmadığını anlamak için. kaynak IP'den hedef IP adresine güven ve güvenlik oluĢturan uçtan uca bir güvenlik modelini temel alır. Bütünlük (Integrity) Kimlik doğrulama (Authentication) Gizlilik (Confidentiality)[81]. gönderen ve alan bilgisayarlardır. güveni kendi tarafında sağlar. mesajı alan bilgisayarın hesapladığı mesaj özeti (message digest) değeri ile mesajı gönderinin ilettiği mesaj özeti değerleri karĢılaĢtırılır. IPSec. Güvenliği sağlanan trafiği bilmesi gereken bilgisayarlar yalnızca. 2. Veri bütünlüğünü sağlamak için kullanılır [84]. 3. kimlik doğrulama iĢlemiyle bu kimlik denetlenir. kaynaktan gelen verileri yalnızca hedefe yönlendiren bilgisayarların IPSec'i desteklemesi gerekmez. Her iki bilgisayar da. Bu model IPSec'in Ģu kuruluĢ senaryoları için baĢarılı biçimde dağıtılmasına olanak sağlar[80].  MD5. (Message-Digest Algorithm5) veri bütünlüğü veya özet fonksiyon olarak da bilinir. bunun yerine IP adresinin ardında yer alan sistemin bir kimliği olup.Ģube ofisleri (fiziksel olarak uzakta bulunabilir). IPsec güvenlik mimarisini oluĢturan 3 temel öğe vardır: 1. Tek yönlü (açık anahtarlı) Ģifreleme tekniğidir. 134 .6. IP adresinin kimlik olarak dikkate alınması zorunlu değildir. iletiĢimin gerçekleĢtirildiği ortamın güvenli olmadığı varsayılarak. 4. Bir yere gönderilecek veri 128 bitlik özetler halinde Ģifrelenir. Ġki bilgisayar arasında güvenlik duvarı türünde paket süzme veya ağ adresi çevirme iĢlemi yapılmıyorsa. Mesajları özetlemek için MD5 ve SHA-1 algoritmaları kullanılır.2. Bütünlük (integrity) Hedefe ulaĢan verinin kaynaktan gelen veri ile aynı olup olmadığı kontrol edilir.

Anahtar uzunluğu 112 bite çıkarılmıĢtır. Web alanında geniĢ kulanım alanı vardır [84]. Gizlilik (Confidentiality) Gönderilen verinin ağ üzerinden ĢifrelenmiĢ bir Ģekilde iletilmesini belirtmek için kullanılır. IPSec protokolünü kullanarak iletiĢim kuracak bilgisayarlar.(Anahtar uzunluğu ne kadar artarsa güvenlik de o kadar artar. hedefe gittiğinde yine aynı anahtarla açılacaktır. Veri bütünlüğünü sağlamak için kullanılır. SHA-1. Anahtarlardan biri kaynakta diğeri ise hedeftedir. 56 bit uzunluğunda anahtar kullanır. (Secure Hash Algorithm) özetleme algoritmasıdır. Örneğin. ĠletiĢimde bulunan bilgisayarların birbirlerinin kimliklerini doğrulamaları için aynı kimlik doğrulama metodunu kullanması gerekir. (Bitler önce bloklanır sonra Ģifrelenir. (trible DES) DES‟teki açıkları kapatabilmek için DES‟te kullanılan algoritmanın üç kez uygulanmasıyla anahtar uzunluğunu artıran yöntemdir.(Data Encryption Standart) simetrik Ģifreleme tekniğidir. tek kilidi olan bir sandık düĢünün. Tek yönlü Ģifreleme tekniğidir. Birbirinin kopyası iki anahtarı olsun. Kimlik doğrulama (Authentication) ĠletiĢimde bulunan her iki tarafın da birbirlerinin kimliklerinin doğrulanması için kullanılır.4. Verileri 160 bit uzunluğunda özetler. ġifreleme iĢleminde en çok kullanılan yöntemler DES ve 3DES yöntemleridir.) 135 . 4. Kaynakta anahtarla kilitlenen sandık.  DES.6. kimlik doğrulama iĢlemi için çeĢitli yöntemler kullanabilirler[84].3.) Hem Ģifrelemek için hem de Ģifre çözmek için aynı anahtar veri kullanılır.6. Blok Ģifreleme algoritmasını kullanır. ağdaki paketler bir izleyici (sniffer) aracılığıyla yakalansalar bile içerikleri ĢifrelenmiĢ olduğu için taĢınan verilerin üçüncü Ģahıslar tarafından okunması engellenmiĢ olur. 4.  3DES. Bu durumda.

ġekil 7: IPSec Mimarisi 4.6. TaĢıma modu IP datasının AH veya ESP ile korunmasını sağlar.5. TaĢıma modu kullanıldığında. IPSec yalnızca IP datalarını Ģifreler. aynı LAN (Local Area Network) içerisinde bulunan iki bilgisayar arasında kullanılabilir [78]. çünkü sistemlerin gönderdikleri IP paketleri karĢı ağa ulaĢtırılmak üzere kendi GateWaylerine IPSec uygulanmadan gelir ve Encryption/Decyrption iĢlemi bu 136 . Bu modda güvenlik sadece OSI katmanlarından Transport katmanı ve üzerinde sağlanan bir özelliktir. Paketin yük bölümü üzerinden koruma gerçekleĢirken. IPSec tünel modda kullanıldığında Ģubelerin iç ağlarında IPSec kullanmaya gerek yoktur. IPSec Ġletim Modları TaĢıma Modu: IPSec için varsayılan moddur. TaĢıma modu IP paketinin AH veya ESP ile korunmasını sağlar. uçtan uca iletiĢim için kullanılır (örneğin bir istemci ve sunucu arasındaki istemciler için). örneğin iki ayrı yerleĢim biriminde Ģubesi olan Ģirketin Ģubeleri arasındaki bağlantı (Network-to-Network). Tünel Modu: IPSec tünel modu. Aynı yerel ağ içerisinde bulunan cihazlar tarafından kullanılabilir [82]. datalarımız bizim kontrolümüzün dıĢında olan bir ağdan geçeceği zaman kullanılır. gerçek IP adresinde değiĢiklik meydana gelmez. TaĢıma modu.

GateWay‟lerde yapılır ve IP Paketi Ģifrelenerek hedef sisteme teslim edilmek üzere karĢı GateWay‟e teslim edilir [82]. içinden saklı paketlerin geçtiği mantıksal veri yoludur[83]. Saklama. Ağ herhangi bir iç ağ olabilir: özel bir intranet veya Internet. özgün paketi yeni bir paket içine gizler veya saklar. paketler istenilen hedefe ulaĢtığı an saklama üst verisi iptal olur ve paketin hedefe yönlendirilmesi için asıl paket verisi kullanılır[79]. Tünel modunda. Ağdaki trafiği dinleyenlere gösterilmez. güvenilmeyen bir ağdan geçmesi gerektiğinde.. Tünel oluĢturma. IPSec tünel modu. Bu modda güvenlik bütün IP paketi üzerinden gerçekleĢtirilir. Tünel modu. ağlar arasında dolaĢmasını sağlayan yeni adresleme ve yönlendirme bilgileri olabilir. Tünel oluĢturma gizlilikle birleĢtirildiği zaman. Tünelin kendisi. Genel olarak tünel modu veriler farklı bir ağdan geçiĢ yapacağı zaman kullanılır. farklı ağlar arasındaki trafiği korumak için kullanıĢlıdır. IPSec tünel modu kullanıldığında. Gerçek IP paketi Ģifrelenir ve baĢka bir IP paketi yardımıyla kapsülleme yapılır. Saklı alınan paketler hedeflerine ulaĢtığında. özgün paket verisi mesela özgün kaynak ve hedef gibi. IP paketinin tümü bir AH veya ESP üstbilgisi ve ek bir IP üstbilgisi ile saklanır. yönlendirme ve yeniden saklama iĢlemlerinin tümüne tünel oluĢturma adı verilir. Tünel modunda Ģifreleme iĢlemi veriler ağdan çıkıĢ yaparken ağ geçidi (gateway) üzerinde yapılır.. aktarım modu ise yalnızca IP verilerini Ģifreler. Tünel iĢleminde paketler bir çerçeve içerisine alınarak saklanır. Bu yeni paketin. Tünel modunu aĢağıdaki yapılandırmalarda kullanabilirsiniz: Ağ geçitleri arasında Sunucu ve ağ geçidi arasında Sunucular arasında[1] 137 . Ġç ağlarda IPSec kullanmaya gerek yoktur[82]. trafiğin ara. IPSec IP üstbilgisini ve verilerini Ģifreler. saklama üstbilgisi kaldırılır ve paketi son hedefe yönlendirmek için özgün paket üstbilgisi kullanılır. DıĢ IP üstbilgisinin IP adresleri tünel sonu noktalarıdır ve saklanan IP üstbilgisinin IP adresleri en son kaynak ve hedef adresleridir[83]. IP paketini AH veya ESP yükü olarak kabul ederek tüm paketin korunmasını sağlar.

AH ( Authentication Header-Kimlik Doğrulama BaĢlığı ) AH.6. HMAC hesaplanırken gizli anahtar. çünkü bu modda paket tüm Ģekilde imzalanır. ġekil 8: AH Kimlik Doğrulama Yapısı   Next Header: Takip eden alanın protokolünü belirler. Replay saldırılarını engellemek ve IP paketinin bütünlüğünü korumak için çeĢitli algoritmalar kullanarak IP Paketine sıra numarası verir. Standart IP paketlerine. Bunu yapabilmek için datagramın HMAC'ini hesaplar. Authentication Header (AH) ve Encapsulated Security Payload (ESP) ekleyerek network iletiĢimini güvenli hale getirir. IPSec Protokolleri IPsec protokol ailesi iki bağımsız IP protokolünden oluĢur. Bu koruma yöntemi ile replay saldırıları önlenmiĢ olur. IP paketi hedefine ulaĢtığında aynı algoritma kullanılarak sıra numarası tespit edilir. eğer IP paketi yolda bir Ģekilde değiĢtirildiyse (bir tek karakter bile değiĢse) sıra numarası farklı olacağından IP Paketi kabul edilmez.6. bu protokolleri inceleyecek olursak[78].1.4. Bu bilgi daha sonra paketin AH baĢlığına eklenir. iletim esnasındaki olası değiĢiklerin önüne geçmek. beraberinde Ģifrelemeye de ihtiyacımız var ve bunu ESP sağlar[78]. Payload Length: Kimlik doğrulama baĢlığının uzunluğudur. 4. 138 .6. Örneğin ağ içerisinde kullanılmayan bir makinenin yerine geçen hacker bu yöntemi kullanarak verileri değiĢtiremez[79]. bu durumda AH tek baĢına bize güvenlik sağlamada yeterli olmaz. AH‟da kaynak ve hedef bilgilerinde değiĢtirilme yapılamaz. paketteki kullanıcı verisi ve IP baĢlığındaki IP adresi gibi değiĢmeyen bölümleri temel alınır. IPSec.6. AH protokolü IP datagramının bütünlüğünü korur. AH söz konusu sıra numarasını IP paketinin Header (baĢlık) kısmında bazı alanları değistirerek yazar. Ancak IP paketini Ģifrelemez.

Bu alanı iki adet ayırılmıĢ byte takip eder. Daha önce bu numarayı taĢıyan bir paket alınmıĢsa. AH baĢlığı 24 byte uzunluğundadır. yeni paket geri çevrilir. kapsüllenmiĢ paketin açılmasında kullanılacak güvenlik anlaĢmasını belirler. bu da verileri Ģifrelemediği anlamına gelir. Sıra Numarası (Sequence Number): Replay koruması için AH datagram`ının seri numarasıdır [84]. Paket için yeniden yürütmeye karĢı koruma sağlar. Sonraki byte yükün uzunluğunu gösterir. hem de pakette taĢınan veri yükü) için kimlik doğrulama ve bütünlük sağlar ve yeniden yürütmeyi önler. 32 bit uzunluğundaki Ardışıklık Numarası cevaplama ataklarına karĢı koruma sağlar. Bu alan takip eden baĢlığın protokolünü belirtir. Daha sonra bu HMAC IPsec protokol baĢlığına eklenir ve paketin alıcısı eğer gizli anahtara eriĢimi varsa bu HMAC'i kontrol edebilir. bu numaraya sahip bir güvenlik iliĢkisinin daha önce alınmadığını doğrulamak için bu alanı denetler. SPI. Sıra numarası. iletiĢimde güvenlik iliĢkisi üzerinden gönderilen paket sayısını gösteren ve 1'den baĢlayarak artırılan 32 bitlik bir sayıdır. Alıcı. IPsec protokolleri IP datagramlarının bütünlüğünü korumak için hash mesaj doğrulama kodlarını (HMAC) kullanır. Gizlilik sağlamaz.  Güvenlik Parametre Ġndeksi (Security Parameter Index . B Bilgisayarı‟ndaki Emre‟ye veri göndermektedir. Ġlk byte Next Header alanıdır. Sadece gizli anahtarı bilen eĢler HMAC yaratıp onu kontrol edebildiklerinden HMAC alanı paketin bütünlüğünü korur. Bir TCP datagramı taĢıma modunda kapsüllendiğinde kullanılan sayı ise 6'dır. 139 . Güvenlik Parametreleri Dizini (SPI). IP üstbilgisi. Bu.ĠletiĢim için doğru güvenlik iliĢkisini tanımlamak üzere hedef adres ve güvenlik iletiĢim kuralı (AH veya ESP) ile birlikte kullanılır. ÇeĢitli hash algoritmaları kullanarak IP datagramı ve bir gizli anahtarı temel alan HMAC'i çıkartırlar. AH protokolü IP datagramının IP baĢlığındaki IP adresi gibi değiĢmeyen parçalarını da korur [86]. Kimlik Doğrulama Üstbilgisi (AH).SPI): Paketin açılmasında kullanılacak güvenlik anlaĢmasını belirler. Örneğin. Son alan olan HMAC ise 96 bitlik alan kaplar. paketin tanımlandığı güvenlik iliĢkisini belirlemek için bu değeri kullanır. Veriler okunabilir. ancak değiĢikliğe karĢı korumalıdır. Sıradaki 32 bit uzunluğundaki alanda Güvenlik Parametre Dizini (SPI) bulunur. Hızlı mod güvenlik iliĢkisinin ömrü açısından sıra numarası yinelenemez. Emre‟nin. tüm paket (hem IP üstbilgisi. Tünel modunda bütün IP datagramı kapsüllendiğinden bu alanın değeri 4'tür. AH üstbilgisi ve veriler bütünlük içinde korunur. Alıcı. A Bilgisayarı‟ndaki Gamze.

Bunu IP paketlerini kapsülleyerek yapar. 140 . 4. ESP bilgisi IP header ve payload‟u arasında yerleĢtirilir.2. ESP protokolü hem HMAC kullanarak paketin bütünlüğünü hem de Ģifreleme kullanarak paketin gizliğini garanti eder. AH bir ağı 3 tip saldırıdan korur:  Replay Saldırıları. ismini de oradan alır [78]. ESP tünel metodunda ise. baĢkalarının paketi tekrar gönderebilmesini engelleyerek replay saldırılarına karĢı koruma sağlar. IPSec`in kullandığı anahtarlanmıĢ hash paketin gönderildikten sonra içeriğinin değiĢtirilmediğine emin olunmasını sağlar. daha sonrası için kaydetmesi ve sonra tekrar yollaması.veri gönderen kiĢinin gerçekten Gamze olduğundan ve verilerin değiĢtirilmediğinden emin olmasını sağlar. ESP kuyruğu ve MAC adresi paketin sonuna eklenir.6. Bu tip saldırılar saldırganın artık ağda bulunmayan bir makinenin yerine geçebilmesini sağlar. AĢağıdaki Ģekilde görüldüğü gibi. AH protokolü iki yönlü kimlik tanılama sunar.  DeğiĢiklik.  Spoof. Paketin Ģifrelendikten sonra HMAC hesaplanır ve ESP baĢlığı oluĢturulur ve pakete eklenir [84]. IP üstbilgisi ile IP yükü arasına AH üstbilgisi yerleĢtirilmesiyle bütünlük ve kimlik doğrulama sağlanır [81]. ESP (Encapsulating Security Payload -Kapsüllenen Güvenlik Yükü) ESP‟nin birincil görevi AH tarafından sıra numarası verilmiĢ IP paketlerini belirlediğimiz algoritmalar yardımıyla Ģifrelemek ve hedefte aynı algoritma yardımıyla Ģifresini çözmektir. Ģifreleme bilgisi olarak pakete ilave bir kuyruk eklenir [7]. istemci ve sunucunun her ikisinin de bir diğerinin kimliğinden emin olmasını sağlar [86]. ESP iletim metodunda. kötü amaçlı bir kiĢinin bazı paketleri yakalaması. tüm paket Ģifrelenir ve yeni bir ESP ve IP header yaratılır.6. AH pakete anahtarlanmıĢ bir 'hash' ekleyerek.

1 den baĢlayarak arttırılarak haberleĢmede güvenlik iliĢkisi üzerinde gönderilen paket sayısını belirler. 32 bit`tir. Alıcı bu numaraya ait güvenlik iliĢkisinin sıra numarasını kontrol ederek daha önce alınıp alınmadığını belirler. veri ve ESP trailer) imzalanır.  Ekleme/Takviye (Padding): Kullanılan blok Ģifrelemenin blok ölçüsüne uyacak Ģekilde verinin uzunluğunu değiĢtirir. Sıra numarasının tekrarlanmasına izin verilmez.ġekil 9: ESP‟ nin Yapısı  Güvenlik Parametre Ġndeksi (SPI): Hedef adres ve güvenlik protokolü (AH veya ESP) ile birlikte kullanıldığında haberleĢme için doğru güvenlik iliĢkisini (SA) tanımlar.  Pad uzunluğu: Takviye alanının byte olarak uzunluğu.  Sıra Numarası: SA için anti-replay koruması sağlar. Yükü tanımlamak için kullanılır. ESP‟yi takip eden her Ģey (üst katman protokolü. ESP IP baĢlığından sonra TCP gibi üst katman protokolden önce ya da zaten yerleĢtirilmiĢ olan IPSec baĢlıklarından önce yerleĢtirilir. Bu alan alıcı tarafından takviye alanını atmada kullanılır.  Sonraki BaĢlığı (Next header): Orijinal IP baĢlığının protokol numarasıdır. Alıcı bu değeri kullanarak bununla hangi güvenlik iliĢkisinin kullanılacağını belirler. 0 ile 255 byte arasında. Eğer daha önce alınmıĢ ise paket kabul edilmez. IP baĢlığı 141 .

Bu protokol öncelikli olarak AH tarafından sıra numarası verilmiĢ IP paketlerini belirlenmiĢ algoritmalardan faydalanarak Ģifrelemek ve hedefe ulaĢtığında aynı algoritmaları kullanarak çözümlemektir. IV sayesinde iki eĢit yüke karĢılık iki farklı ĢifrelenmiĢ yük oluĢturduğundan emin olunabilir [82]. Üsta katmak protokolü bilgisi. Bu numara cevaplama ataklarına karĢı koruma sağlar. veri ve ESP trailer kopyalanır [86]. Üçüncü bölümde ise Ģifreleme iĢleminde kullanılan İlklendirme Vektörü (IV) bulunur. Simetrik Ģifreleme algoritmaları çok hızlı Ģifreleme ve deĢifreleme iĢlemleri gerçekleĢtirebildiğinden dolayı günümüzde çok yaygın olarak kullanılmaktadır [87]. Böylece AH tarafından oluĢabilecek güvenlik açığı engellenmiĢ olur [82]. Simetrik Ģifreleme algoritmaları eğer IV kullanılmazsa frekans saldırılarına karĢı zayıftırlar. ġifreleme Algoritmaları Kriptografi bilimi anahtar kullanım özelliklerine bağlı olarak iki farklı algoritma sistemi ortaya koymuĢtur: Simetrik Ģifreleme algoritmaları Asimetrik Ģifreleme algoritmaları Simetrik ġifreleme Algoritmaları: Simetrik Ģifreleme algoritmaları Ģifreleme ve deĢifreleme iĢlemleri için tek bir gizli anahtar kullanmaktadır. SPI kapsüllenmiĢ ESP paketinin açılmasında kullanılacak SA'yı belirtir. ġifreleme iĢlemlerini gerçekleĢtirdikten sonra Ģifreli metni alıcıya gönderirken Ģifreli metinle birlikte gizli anahtarı da alıcıya güvenli bir Ģekilde göndermesi gerekmektedir.imzalanmaz ve bu sebeple değiĢikliklerden korunmaz. ESP protokolü gizlilik ve kimlik denetimini beraber sağlayabilir. ESP baĢlığındaki ilk bölüm Güvenlik Parametre Dizini (SPI)'dir. Ġkinci bölüm Ardışıklık Numarasıdır. 142 .

bu Ģifre hash algoritmasından geçtiğinde A2ecD13Fdeac12e gibi bir forma dönüĢür. Hash fonksiyonları çok önemli. güvenli olmayan bir kanal vasıtasıyla (güvenli bir Ģekilde) ortak bir Ģifrede karar kılmalarına yarayan bir protokoldür. DiffieHellman ortak gizli anahtar oluĢturma sistemi ayrık algoritma problemini üzerine kurulmuĢ ve güvenirliği çok büyük asal sayıları seçmeye dayanmaktadır [88]. Diffie Hellman Algoritması: Algoritmanın amacı. Yani sizin Ģifreniz 1234 ise. iki kullanıcının bir anahtarı güvenli Ģekilde birbirlerine iletmeleri ve daha sonrasında da bu anahtar yardımı ile Ģifreli mesajları birbirlerine gönderebilmelerini sağlamaktır. 143 . Hash algoritması için "hash fonksiyonları" denilen fonksiyonlar kullanılır. Birçok ticari uygulama bu anahtar değiĢimini kullandı.Asimetrik ġifreleme Algoritmaları: Simetrik Ģifreleme tekniğinde bulunan anahtar dağıtım problemini çözmek için Ģifreleme ve çözme iĢlemlerinin her birisi için ayrı ayrı anahtar kullanma prensibine dayanan bir Ģifreleme sistemi geliĢtirilmiĢtir. Algoritma anahtar değiĢimi ile sınırlıdır [87]. Bu sistemde Ģifreleme iĢlemi herkes tarafından bilinen açık anahtarla yapılır. Diffie ve Hellman`ın açık anahtarlı kriptografi olarak tanımladıkları 1976 yılında yayımlanmıĢ "New Directions in Cryptography" isimli makalelerinde yer aldı ve bu algoritma kriptografik sisteme örnek olarak DiffieHellman Anahtar değiĢimi idi. bunlar veriyi tek yönlü olarak Ģifreler. ġifreleme ve çözme iĢlemi birbirinin simetriği olmayan (yani aynısı olmayan) algoritmalarla gerçekleĢtirildiğinden dolayı da asimetrik Ģifreleme sistemi olarak bilinir [87]. Bunun anlamı Ģu: Eğer hash algoritmalarıyla çalıĢan bir program ya da iĢletim sistemi kullanıyorsanız istediğiniz uzunlukta kendinize Ģifre belirleyebilirsiniz [89]. Ġki iĢtirakçinin öncesinde herhangi bir anlaĢmaya gerek duymadan. Hash için kısaca ĢifrelenmiĢ Ģifre diyebiliriz. Hash Algoritması: Önce hash‟in ne olduğunu açıklayalım. Verilen herhangi bir uzunlukta giriĢ için. çünkü günümüzde kullanılan çoğu Ģifreleme yönteme hash algoritmasına dayanır. sabit uzunlukta bir çıkıĢ sağlar. iĢte bu forma hash diyoruz. Ġnsanlığa ilk duyurulan açık anahtar algoritması.

Tünelleme Teknolojisi interneti kullanarak bir lokasyondan diğerine veri paketlerinin koruyucu bir Ģifreleme algoritmasıyla iletilmesi yöntemidir.Resim 56: Hash Algoritması Yapısı IPSec‟te kullanılan diğer bir algoritma çeĢidi ise Hash algoritmasıdır. VPN herkese açık ağda oluĢturulan tünelleme tekniğidir [91]. veri paketleri bu yeni ve güvenli protokol baĢlığı bilgisini kullanır. 144 . Veri iletiĢimi baĢladığında. IPSec internet üzerinden veri taĢınması iĢleminde tünelleme. herkese açık bir ağ olan internet üzerinden verilerin güvenli bir Ģekilde geçirilmesi olarak tanımlanabilir. ġekilde Hash fonksiyonunun nasıl çalıĢtığı görülüyor. Tünelleme teknolojileri. Amacı verinin kriptolanmasını sağlamak değil ama verinin yolda değiĢtirilmesini önleyerek verinin doğruluğundan alıcı tarafın emin olmasını sağlamaktır. Değerli bilgileri açık ağ olan internet üzerinden geçerken yetkisiz eriĢimlerden korur. VPN kısaca. Protokol baĢlığı ve VPN bağlantısı için kullanılacak protokolün baĢlık bilgisine eklenir. Alıcı taraf veriyi aynı Hash fonksiyonundan geçirerek aynı sonucu bulursa verinin içeriğinin değiĢmediğinden emin oluyor. (IPSec ile birlikte kullanılırlarsa) kompleks Ģifreleme prosedürleri ve kimlik doğrulama protokollerini içerir. ġekilde veri Hash fonksiyonundan geçirilerek bir Hash sonucu bulunuyor ve veri ile birlikte karĢıya Hash sonucu da gönderiliyor. Bunlar tek taraflı fonksiyonlardır. IPSec (Internet Protocol Security) en çok kullanılan güvenlik protokolüdür. Ģifreleme ve kimlik doğrulama için kullanılan standart bir güvenlik protokolüdür. Yani tersi alınamaz.

1. ARP (Adres Çözümleme Protokolü) Nedir? Yerel ağlarda kullanılan en yaygın ara yüz Ethernet‟tir. Bu iĢlem için kullanılan protokole. Fiziksel Adresler (Mac Adresleri) Nedir? Yerel ağlarda kullanılmak için üretilmiĢ cihazlara (Ethernet. [94] ġekil 10: Arp Ġsteği Gönderimi 4.7.4. 0015-60-4F-E1-D8). yani IP si bilinen cihazın fiziksel adresinin öğrenilmesi protokolüne Adres Çözümleme Protokolü (Address Resolution Protocol) denir. ADRES ÇÖZÜMLEME PROTOKOLÜ (ARP) 4.7.7. Bu ara yüzler birbirlerine paket göndermek için kendilerine üretim aĢamasında verilmiĢ 48 bitlik fiziksel adresleri (mac adresi) kullanırlar. IEEE tarafından belirlenen kurallara göre ilk 6 hane üreticinin kimliğini belirtir ve aynı üreticinin bütün cihazlarında aynıdır. Ethernet ara yüzüne sahip olan ağ kartları ile yerel ağlara kolayca bağlanılmaktadır. Token Ring. Lan) üretim aĢamasında benzersiz bir adres verilir. Bu adres 48 bitten oluĢur ve cihazın salt okunur belleğine yazılmıĢtır. TCP/IP protokolü ise veri gönderip almak için 32 bitlik IP adreslerini kullanır.2. Yerel ağda haberleĢmek için veri alıĢ-veriĢi yapılacak cihazın fiziksel adresi bilinmelidir. [94] 145 . Son 6 hane ise cihazın benzersiz adresini belirler. Bu adresler 16'lık tabanda olup toplam 12 haneden oluĢur (Örnek.

Arp Ġsteği Paketi IP si bilinen fakat fiziksel adresi bilinmeyen bir cihaz varsa bütün ağa arp isteği(arp request) gönderilir. Aynı Ağda Arp Fiziksel Adreslerinin Çözümlenmesi ġekil 12: Arp Çözümlenmesi 146 . [94] 4. gönderenin fiziksel adresi ve alıcının IP adresi vardır. Bu pakette gönderenin IP adresi.4. Alıcının fiziksel adresi bilinmediğinden tüm ağa yayın yapan (broadcast) bir paket yollanır ve isteğin bütün ağa ulaĢması sağlanır.7.ġekil 11: Fiziksel Adres Çözümü 4. Ayrıca isteği yollayan ve isteği yanıtlayan 2 cihazda diğerinin fiziksel adresini ve IP adresini daha sonra kullanmak üzere belleğine kaydeder.3.7. Belirtilen IP‟nin dıĢındaki hiçbir IP den cevap gelmez ve gelen cevap cihazın kendi fiziksel adresini içerir.

3 olsun.2 ve B bilgisayarının IP si 192. A bilgisayarı B bilgisayarı ile iletiĢime geçmek istiyor.168.5. Y2 nin adresini çözümler. A bilgisayarı gelen arp yanıt paketindeki fiziksel adresi. Eğer eĢleĢme olmazsa cevap dönmez ve arp paketini atar.168. öğrenmek istediği IP adresiyle eĢleĢtirip arp tablosuna ekler.[94] ġekil 13: Farklı Arp Çözümü Örneğin yukarıdaki gibi bir ağda A bilgisayarı ile D bilgisayarı arasındaki haberleĢmede paket önce Y1 e. A düğümü Y1 in adresini çözümler. 2. Eğer arp tablosunda o girdiyi bulamazsa bütün ağa broadcast bir arp istek paketi yollar.1. B bilgisayarı kendi fiziksel adresini içeren bir arp yanıt paketini A bilgisayarına yollar.168.Örneğin. 4. 1. fiziksel adresi ve alıcının IP adresi vardır. Alıcı fiziksel adresi paketin bütün ağa gidebilmesi için FF:FF:FF:FF:FF:FF dir.1. A bilgisayarının IP si 192. Çözümleme de. Y2 de D nin adresini çözümler. Y1.3 IP adresine sahip olan cihazın fiziksel adresine kendi arp tablosundan bakar. Kendi IP adresi ile karĢılaĢtırır. 3. sonra Y2 ye gönderilir.1.7. Bu pakette kendi IP adresi. 4. Farklı Ağlarda Arp Fiziksel Adreslerinin Çözümlenmesi Genel olarak yukarıda anlatılanlar gibi olup birkaç temel fark vardır. Bu yerel ağdaki bütün bilgisayarlar arp paketini alır. A bilgisayarı 192. B bilgisayarı arp paketindeki IP ile kendi IP adresinin eĢleĢtiğini görür ve A bilgisayarı için IP adresi-fiziksel adres eĢleĢtirmesini kendi arp tablosuna ekler. 147 . 5.

148 . Arp Tablosuna Otomatik Yeni Veri Eklenmesi Yerel ağdaki herhangi bir bilgisayarla iletiĢime geçildiğinde bu bilgisayarın IP ve fiziksel adresleri arp tablosuna eklenir[94].7.1.6.4. 1.6. Otomatik girdiler silinip tekrar yazılabilirler ama el ile girilenler bilgisayar yeniden baĢlatılana kadar arp tablosundan silinmez. [94] 4.7. AĢağıdaki ekranda arp –a ile bilgisayardaki arp tablosu görüntülenmiĢtir. Arp tablosu otomatik olarak dolabileceği gibi el ile de doldurulabilir. Tabloya eklendikten sonra 2 dakika içinde tekrar kullanılmayan girdiler silinir. Arp Tablosu Arp iĢlemini tekrar tekrar yapmamak. Her arp girdisi en fazla 10 dakikalık bir ömre sahiptir. Eğer 2 dakika içinde tekrar kullanılırsa tabloda 2 dakika daha kalır ama en fazla 10 dakika sonra silinir. öğrenilen fiziksel adres-IP adresi bilgilerini ileride kullanabilmek için bu bilgiler arp tablosunda tutulur.

Daha sonra yerel ağdaki 192.2.1.3 IP adresine sahip bilgisayar ile ping komutu yardımıyla iletiĢime geçilmiĢtir. ĠletiĢime geçilen 192.3 IP adresine sahip olan bilgisayarın IP ve fiziksel adresleri öğrenilmiĢ ve arp tablosuna eklenmiĢtir.1.168. 149 . 3.168.

7.2. Daha sonra arp -s komutu ile arp tablosuna eklenmek istenilen cihazın IP adresi ve fiziksel adresi girilmiĢtir. Önce arp -a komutu ile arp tablosu görüntülenmiĢtir[94].6. 150 . Arp Tablosuna El Ġle Yeni Veri Eklenmesi 1.4. 2.

Örneğin Ethernet 1 Protokol Adres Tipi Her bir protokole bu alanda kullanılması için verilen numaradır. Bir arp paket biçimi aĢağıdaki gibidir.6. Bu mesaj yapısı herhangi bir protokol için fiziksel/donanım adres çözümlemesi amaçlasa da genelde IP ağlarında fiziksel adrese ulaĢmak için kullanılır.3. IP 0x0800 151 . Tekrar arp -a komutu çalıĢtırıldığında listede son eklenen adres de vardır ve yanında “statik” yazar.3 Arp Paket Formatı Gerekli durumlardaki mesajlaĢmalarda kolaylık sağlaması için bir ARP mesaj yapısı oluĢturulmuĢtur. [94] Tablo 6: ARP Paket Biçimi Donanım Adres Tipi Her bir veri hattı katman protokolüne bu alanda kullanması için verilen numaradır.7. 4. Örneğin.

1.8. Bu nedenle Ġnternet dağıtık bir yapıda kuruldu. UDP ile haberleĢtiğinden yerel ağın dıĢına çıkabilir. tek sisteme ya da kuruluĢa bağlı olmadan çalıĢabilmesi ve bu Ģekilde sürekliliğin garanti edilmesi idi. ODTÜ‟ye bu Ģekilde 144. RARP isteği için 3 ve RARP cevap için 4. Bu sorunu çözmek için baĢka bir baĢlangıç protokolü (bootstrap) önerilmiĢtir: BOOTP.255 arası IP adreslerini kullanım 152 . Gönderen Donanım Adresi Donanım adres göndericisi Gönderen Protokol Adresi Protokol adres göndericisi Hedef Donanım Adresi Alıcıya yönelik donanım adresidir. IPv4 adresi 4 byte uzunluğundadır.8. BGP (Border Gateway Protokol) Nedir? Ġnternet‟in ilk çıkıĢ noktasındaki önemli kriterlerden biri. RARP (Reverse Address Resolution Protocol – Ters Adres Çözümleme Protokolü) Arp iĢleminin tam tersi olarak bilinir.0 – 144. [94] 4.Bir istek mesaji gönderilirken VarıĢ Donanım Adresi‟nin tamamı F yapılır. Protokol Adres Uzunluğu IP adresinin byte cinsinden uzunluğudur. Fakat BOOTP de IP-fiziksel adres eĢleĢtirmesinin elle yapılması gerekir.Donanım Adres Uzunluğu Donanım adresinin byte cinsinden uzunluğunu gösterir.7. Yeni çalıĢtırılmıĢ bilgisayarlar fiziksel adreslerini ağa duyurup IP adresi ister. RARP sunucuları bu isteğe cevap verir. Bu istek yerel ağın dıĢına çıkamayacağı için yerel ağda bir RARP sunucusu olması gereklidir. Operasyon Gönderici belirli operasyonları sergiler: istek için 1. tek noktaya. Ethernet adresi 6 byte uzunluğundadır. SINIR GEÇĠTLERĠ PROTOKOLÜ (BGP) 4.122. Kurumlar ve birimlere ihtiyaçları oranında IP adresi barındıran bloklar tahsis edildi.122. Bu alanda istekler önemsenmez. (FF:FF:FF:FF:FF:FF) Hedef Protokol Adresi Alıcıya yönelik protokol adresidir. cevap için 2.7. 4.0.255.

hakkı verildi. BGP ‘nin Temel Mantığı Nedir? Ġnternet üzerinde onbinlerce ayrı ağ bulunmaktadır. çevresindeki diğer kenar yönlendiricilere duyurur. Bu dağıtık yapının kaçınılmaz sonucu ise farklı IP adres bloklarının farklı bölgelerde olması idi. Kenar yönlendiricilerin Ġnternet üzerindeki paket iletimini sağlayabilmesi ortak bir protokol üzerinde bilgi paylaĢımı yapmaları ile mümkün olur. Bunu sağlamak için ağ geçidi (gateway) protokolleri geliĢtirilmiĢtir.8. [97] 4. BGP ÇeĢitleri Nelerdir? Ağ geçidi (gateway) protokollerinin en çok kullanılan ikisi ospf ve bgp dir. Bu bilgiyi alan diğer kenar yönlendiriciler de aynı Ģekilde bu bilgiyi bağlı olduğu diğer kenar yönlendiricilere aktarır. BGP sisteminde her kenar yönlendirici öncelikle kendi ağını. ġekil 14: BGP KomĢuluğu 4. OSPF (Open Shortest Path First) daha çok servis sağlayıcıların kendi iç ağlarında kullandığı bir protokol olmakla beraber kurumsal ağlarda da yaygın olarak kullanılmaktadır. Böylece dünya üzerindeki herhangi bir yönlendirici cihaz. yani Ġnternet‟e bağlanmasını sağladığı ağı. [97] 153 . BGP (Border Gateway Protokol) ise dünya genelinde servis sağlayıcılar.3.8. hangi ağlara ulaĢabilecekleri bilgisini iletmesi üzerine kuruludur. Merkezi yapıda olmayan ve dağıtık IP bloklarının bulunduğu böyle bir ağ yapısının çalıĢmasının yolu ise ağların dıĢ bağlantılarını sağlayan yönlendirici cihazların (routerlar) birbirleri ile haberleĢerek hangi ağlara ulaĢım sağladıkları bilgisini paylaĢmalarıdır.2. hangi IP bloğunun nerede olduğunu merkezi bir yere sormadan öğrenebilecek hale gelmiĢtir. BGP‟nin temel mantığı her yönlendiricinin komĢusu olan diğer yönlendiricilere. Sonuçta dünya üzerindeki her kenar yönlendirici bir IP bloğuna ulaĢmak için bir veya birden fazla yol biliyor olacaktır. çok büyük kurumsal ağlar ve özellikle de büyük yerleĢke (kampüs) ağlarının birbirleri ile bağlantılarında kullanılmaktadır[97].

bu bilgiyi alan yakınındaki trafik ıĢığı değeri “1″ artırarak yakınındaki diğer trafik ıĢıklarına iletir.8. Bu bilgi de 3… 4… 5… Ģeklinde artarak diğer tüm trafik ıĢıklarına aktarılır. hedef IP bloğuna hangi yönden kaç atlama (hop) noktasıyla ulaĢılır bilgilerini yorumlayarak paketi o yöne yönlendirir. Bu değeri ilk trafik ıĢığı için “0″ dersek. Buradaki her trafik ıĢığını bir yönlendirici cihaz olarak düĢünürsek. Bir ıĢıktan “4″ gelirken diğerinden “5″ geldiğini düĢünelim. Her BGP yönlendirici cihazı. oradan ulaĢılamıyorsa ne olacak? BGP‟de bunu anlamak için duyuru (anouncement) denen bir mekanizma kullanılır. BGP ‘nin ÇalıĢma Mekanizması Nedir? BGP‟nin çalıĢma mekanizması. bağlı olduğu komĢularına “ben ayaktayım. görevimin baĢındayım” bilgisi 154 .4. hedefe en yakın trafik ıĢığı. DeğiĢik kaynaklardan gelen. Peki en kısa diye bildiği yönde bir kopukluk varsa. Bu durumda “4″ diyen trafik ıĢığının olduğu yönü seçmek “5″ bilgisi gelen yönden daha kısa olacaktır.4. yakınındaki diğer tüm trafik ıĢıklarına hedef adrese kendisi üzerinden ulaĢmak için kaç trafik ıĢığı geçmesi gerektiğini bildirir. [97] ġekil 15: BGP ÇalıĢma Mekanizması Örneğin. Burada önemli bir nokta. bir trafik ıĢığına birden fazla yoldan bilgi gelecektir. Bunu alan diğer ıĢıklar da sayıyı “1″ artırarak diğerlerine “2″ Ģeklinde iletir. BGP de aynı bu mantıkla çalıĢır. Ģehir içinde bir noktadan diğer noktaya gitmek için farklı güzergâhlardaki trafik ıĢıklarını saymaya ve az sayıda trafik ıĢığı olan güzergâhı seçmeye benzer.

bunlardan bir tanesine kendisini daha uzakmıĢ gibi gösterip diğer hattının kullanılması sağlanabilir veya ayarlamalarla hatlar arası yük paylaĢımı yapılabilir. vs. bu bilgiyi belli bir süre alamazsa. Basitçe. Eğer kurumun birden fazla ana ağ bağlantısı varsa. yönetim altında bulunan belirli bir IP adres aralığına sahip bir networkü ifade eder. O görevini tamamlamıĢtır. ilgili trafiği yerel tablosundaki kayıtlara bakarak hedefe daha yakın görünen veya tercih edilen komĢu cihaza aktarır.5. AĢağıda Türkiye Ġnternet Haritasından yalnızda Üniversiteler Arası Akademik Ağ (ULAKNET) kısmını aldım. [1] 155 . ilgili yönlendirici cihazdan gelmiĢ olan bilgileri siler ve yönlendirme hesaplamalarını tekrar gözden geçirir. AS numaraları rip‟ e. arin gibi kuruluĢlardan alınabilir. bir IP bloğuna gidiĢ için belli bir hattın kullanılması Sağlana bilir. tuttuğu tabloda dünya üzerindeki herhangi bir IP Bloğuna hangi komĢu yönlendirici cihaz üzerinden gidilmesinin daha yakın veya tercih edilen olduğu bilgisine sahiptir. AS numaralı 16 bittir. Yani 0 ile 65535 arasında değerler alabilir. Bu örnekte görüldüğü gibi ĠTÜ 9095 AS numarasına sahip. tek bir GP ile ilgili olan As hakkında bilgi vermek istedim. Eğer bir komĢu cihaz. ġekil 16: Bgp Örneği I BGP sisteminde değiĢik ayarlar yapmak mümkündür. AS (Autonomous System) Autonomous system (AS). belli IP blokları için filtreler yazılabilir vs.gönderir. Bu Ģekilde BGP yönlendirme protokolü çalıĢtıran her bir ana yönlendirici cihaz. Paketi komĢu yönlendiricisine ileten ağ cihazı artık paketin hedefe ulaĢıp ulaĢmadığıyla ilgilenmez. bu cihaz yine kendi tablosuna bakarak benzer iĢlemi tekrarlar ve paketi ilgili diğer komĢu cihaza aktarır. Bu iĢlem paket hedefine ulaĢana kadar devam eder. [97] 2.

ġekil 17: Bgp Örneği II ġekil 18: Bgp Örneği III 156 .

2 Ģeklindedir. A sınıfı adresleri ilk “ oktet” ile belirlenir ve 2 ile 126 arasında olmalıdır. Bir bilgisayar ağında kullanılan protokol ne olursa olsun aslında bilgisayarlar fiziksel adresleri ile birbirlerini tanır ve iletiĢimde bulunurlar. Yani ilk 3 oktet 157 . Veriler gönderilirken mutlaka gönderenin IP adresini taĢırlar. TCP (TRANSMISSION CONTROL PROTOCOL) 5.62. Bu fiziksel adres ağ kartı veya ağa bağlanmayı sağlayan herhangi bir donanım içinde hiçbir Ģekilde değiĢtirilmesi mümkün olmayan 48 bit olan bir numaradır.1.1. IP adresleri 32 bitlik düzendedirler ama kolay okunabilmeleri için 8 bitlik 4 gruba ayrılmıĢlardır. Bu protokoller birbirleriyle iletiĢim içinde bulunan gerek donanım gerekse yazılımlar arasında oluĢur.62. Ġnternette bulunan her bilgisayarın kendine ait bir IP numarası vardır ve sadece ona aittir. Mesela IP adresiniz 194. Daha evvel alınmıĢ olan IP adresi havuzundan size bir IP adres veriliyor. Bunlardan en önemlileri TCP (Transmission Control Protokol) ve IP (Internet Protokol) olduğu için bu ismi almıĢtır. ISS izin aldığı IP adresinin sınıfı C dir. ĠletiĢimin gerçekleĢmesi için her öğenin bu protokolü kabul etmiĢ ve uyguluyor olması gerekir. Veriler dolaĢım sırasında router denilen yönlendiricilerden geçerken sadece bu özel ağın numarasına bakılır. Aynı Ģekilde B ilk iki oktetle belirlenir ve ilk okteti 129 ile 191 arasındadır.0 A sınıfı bir IP‟dir. Tcp / Ip Modeli Bir iletiĢim sürecinde bağlantıyı sağlayan noktalar arasındaki gidip gelen mesajlaĢmayı düzenleyen kurallar dizisidir. c.BÖLÜM V 5. TCP/IP„de bu Ģekilde oluĢan yüzden fazla bilgi iletiĢim protokolünün toplandığı bir protokoller ailesidir. C sınıfı ise ilk 3 okteti kullanır ve ilk okteti 192 ile 223 arasındadır.0. GörünüĢü 194. Birincisi bilgisayarın bağlı olduğu özel bir ağın numarası ikincisi ise bilgisayarın özel numarasıdır. Alıcının adresi de adresteki domain adrese göre çözümlenir ve gönderilir. IP adresleri a.2 ise. b.0. TCP/IP protokolünde diğer bilgisayarlardan farklı olarak her bilgisayar bir IP numarası alır. D ve E sınıfı IP„ler ise kullanılmazlar zira sadece test amaçlıdırlar. IP adres yapısının 2 bölümü vardır. TAġIMA KATMANI 5. e adı verilen beĢ sınıfa ayrılmıĢtır. d. Örneğin 124. Internet üzerinde veri alıĢ veriĢi yapan alıcı ve göndericiyi tanımlamaktadırlar.15.15.1. Bir örnek vermek gerekirse siz ISS‟a telefon hattı ile bağlandığınızda ISS‟nin ağına dahil oluyorsunuz.

3.1.2.4.1.4.1. OSI modelindeki uygulama katmanından farkı budur [100]. TCP’nin BaĢlıca Özellikleri Bir bağlantının kurulması ve sonlandırılması Güvenilir veri dağıtımının sağlanması AkıĢ kontrolu olanağı ile portlarda veri taĢmasının önlenmesi BozulmuĢ yada ikilenmiĢ verinin düzeltilmesi Alıcı host içerisinden birçok uygulama arasında demultiplexing yapılması [103] 5. güvenilir ve sanal devre üzerinden çalıĢan bir protokoldür. sunum (presentation) ve oturum (session) katmanları uygulama katmanı içine alınmıĢtır. sonda bulunan oktet de sizin bilgisayarınızın o andaki adresini temsil eder [99]. 158 . TCP. Uygulama Katmanı TCP/IP modeli tasarlanırken uygulamaya dayalı tüm önemli noktaların tek bir katmanda toplanması uygun görülmüĢ. TCP’ nin Katmanları 5. Aynı ağ üzerinde ya da farklı ağlar üzerinde iki hostun birbirleriyle güvenilir bir Ģekilde haberleĢmesini sağlar.1.içinde bulunduğunuz ağı. [103] 5.1. TCP Ġnternet Ortamındaki ĠĢlevleri Temel veri aktarımı(Basic Data Transfer) Güvenilirlik(Reliability) Uçtan uca akıĢ Kontrolü(End to end flow control) Çoğullama(Multiplexing) Bağlantılar(connections) Tam çift yönlü iĢlem(full dublex process) [103] 5.

1.5. Örneğin IP iletiĢim kuralı bu katmanda görev yapar. TaĢıma Katmanı TaĢıma katmanı güvenlik.4. Ġnternet Katmanı Bu katmanın görevi herhangi bir networkten gelen kaynak paketlerini göndermek ve paketlerin izlediği yol yada taĢındığı networklerden bağımsız olarak hedefe eriĢimini sağlamaktır. Ağ katmanı. hâlbuki veri bağlantı katmanı aynı bağlantı üzerindeki çerçevenin iletilmesinden sorumludur. Örneğin IP.4. Böylece bir paket gönderilmeden önce hedefe ulaĢacağından emin olmak istenir. TCP bağlantılı (connection-oriented) bir protokoldür. Bağlantılı demek.1. Bu katmanın protokollerinden biri olan TCP (Transmission Control Protocol) bu kaliteyi sağlamak için çok iyi ve esnek yollara sahiptir.3. Buna örnek olarak UDP (User Datagram Protocol) verilebilir. Ve kurulan bu bağlantının ayakta olup olmadığı her iki host arasında gidip gelen segmentlerle kontrol edilir. Uygulama katmanından gelen bilgiyi segment adı verilen birimlere bölerken kaynak ve hedef arasında bir diyalog kurulur. Bağlantısız (connectionless) protokollerde ise bu amaçlı diyaloglar kurulmadan paketler gönderilir.4. 5. X. veri akıĢı gibi servis kalitesinin sağlanmasından sorumludur.1. Ağ Katmanı Ağ katmanı (Network Layer).2. Bağlantılı protokolde kaynak ve hedef arasında mantıksal bir bağlantı kurulur. Örneğin telefon sistemi gibi… Paket-anahtarlama (circuit-switching) iki uç arasında fiziksel bir bağlantı kurulmaz. hata kontrolü. Ancak paketlerin hedefe vardığından emin olunamaz. Hedefe doğru en iyi yolun seçilmesi ve paketlerin bu yolu izlemesinin sağlanması bu katman tarafından yapılır[100]. ATM… [100] 5. kaynak ve hedef arasında direk fiziksel bir bağlantı (circuit) olması demek değildir.25. sunucular arası yönlendirme dahil olmak üzere kaynaktan hedefe paketin iletilmesinden sorumludur. IP (Internet Protocol) bu katmanı yöneten özel bir protokoldür. Ayrıca kaynak ve hedef arasında fiziksel bağlantının kurulduğu duruma devreanahtarlama (circuit-switching) adı verilir.4. veri paketine farklı bir ağa gönderilmesi gerektiğinde yönlendiricilerin kullanacağı bilginin eklendiği katmandır. Yani mantıksal bağlantıda kurulmaz. Ağ katmanında bulunan fonksiyonlar: 159 .

Elazığ'dakiler için “Burcu Özbey. modelin daha yüksek katmanlarında mevcuttur. Sunucu Adresleme: Ağdaki her sunucunun nerde olduğunun belirlenmesi için eĢsiz bir adrese ihtiyacı vardır. 5. Merkez” veya Türkiye'deki kiĢiler için “Burcu Özbey. TCP/IP internet katmanı sadece bağlantısız Ġnternet protokolünü (IP) destekler. Yani evinizdeki kiĢiler için “Burcu Özbey” sizin eĢsiz adresiniz olabilirken. ġöyle ki. Fırat Üniversitesi. Merkez. 160 .Bağlantı modeli: Bağlantı Yönelimli ve Bağlantısız ĠletiĢim Örneğin. IPv4 bu özellik ile dizayn edilmedi. Her ikisi de içerik bakımından farklı olsa da uygulama katmanına sahiptir. bunun için ağlar özelleĢtirilmiĢ hostlar kullanır ve bunlara ağ geçitleri (gateways) veya yönlendirici (routers) denir ve adı geçen cihazlar paketleri ağlar arasında yönlendirir. Bu ayrıca mobil uygulamaların da ilgisini çekti. Buna karĢın. Ġnternette. Osi ağ katmanı protokolü hem bağlantı yönelimli hem de bağlantısız olabilir. OSI ağ mimarisindeki Ağ Katmanının görevi. Fırat Üniversitesi. Elazığ.5. Elazığ” ve Dünya'nın herhangi bir yerindeki kiĢi için “Burcu Özbey. TaĢıma katmanından gelen hizmet isteklerine cevap vermek ve bu hizmetleri Veri bağlantı katmanına iletmektir [101].1. Ģöyle ki bir mektup gönderildiğinde alıcının bir Ģey yapmasını gerek yoktur. TCP/IP Modelinin OSI Modeliyle karĢılaĢtırılması Benzerlikler: Her ikisi de katmanlı yapıdadır. bir kullanıcı bir yerden baĢka bir yere gittiğinde bu cihazlar kullanıcıyı izleyecek Ģekilde mesajlarını yönlendirmeli. Mesaj Yönlendirme: GeniĢ alan iletiĢimleri için birçok ağın alt ağlara bölünmesi ve birbirlerine bağlanmasında gerekir. Merkez. fakat bağlantı yönelimli protokol. Türkiye” adresiniz olabilir. buna rağmen taĢınabilirlik (hareketlilik) eklentisi mevcut. Diğer taraftan. IPv6 ise çözüm için daha iyi bir dizayna sahiptir. Fırat Üniversitesi. Normalde bu adres hiyerarĢik bir sistem tarafından atanır. normal posta (mektup) bağlantısızdır. telefon sistemi bağlantı yönelimlidir çünkü bağlantı kurulmadan önce karĢı tarafın telefonu açması gerekir. adresler Ġnternet Protokol adresleri (IP) olarak bilinir.

1. Üç zamanlı el sıkıĢma adlı verilen bu yöntem sonucunda TCP bağlantısı açılmıĢ olur[104]. B bilgisayarı A bilgisayarına bağlantı sonlandırma isteğini aldığına dair TCP ACK mesajı yollar. B bilgisayarı bir ACK "TCP connection is ESTABLISHED (TCP bağlantısı kuruldu)" mesajı alır. TCP/IP daha az katmana sahip olduğu için daha basit görünmektedir.1. Son olarak. Ancak hemen hemen hepsi OSI modelinden ilham almaktadır [100].7. OSI‟deki fiziksel ve data-bağlantı katmanlarını tek katman içine almıĢtır. Bağlantının Sona Erdirilmesi Veri iletiĢimi bitince bilgisayarlardan herhangi biri diğerine TCP kapatma mesajı yollar. TCP/IP. Bağlantı Kurulumu A bilgisayarı B bilgisayarına TCP yoluyla bağlanmak istediğinde Ģu yol izlenir: A bilgisayarı B bilgisayarına TCP SYNchronize (senkronize) mesajı yollar. 5. kapatmayı teyit etme paketi ve kapatma isteği yollar. Ancak OSI modeline göre kurulmuĢ bir protokol yoktur. Internet TCP/IP modeli kurulmuĢtur.6. Dolayısıyla denenmiĢ ve övgü almıĢ bir modeldir. Diğer bilgisayar. Her ikisinde de karĢılaĢtırılabilir taĢıma ve ağ katmanları vardır. 5. A bilgisayarı B bilgisayarına TCP ACK mesajı yollar. Bu iĢlemin adımları tam olarak Ģöyledir: A bilgisayarı B bilgisayarına bağlantıyı sonlandırmak istediğine dair TCP FIN mesajı yollar. Farklar: TCP/IP sunum ve oturum katmanlarını uygulama katmanı içine almıĢtır. B bilgisayarı A bilgisayarına bağlantıyı sonlandırmak istediğine dair TCP FIN mesajı yollar.Her ikisi de devre-anahtarlamalı teknolojiyi benimsemiĢtir. 161 . B bilgisayarı A bilgisayarının isteğini aldığına dair bir TCP SYN+ ACK knowledgement (teĢekkür) mesajı yollar. diğer bilgisayar da kapatma teyidini yollar ve bağlantı kapatılmıĢ olur.

5. zarara uğramıĢ. istenildiğinde bağlantının tek yönlü olarak açık tutulabilmesini sağlamaktır. Aynı ağ üzerinde ya da farklı ağlar üzerinde iki hostun birbirleriyle güvenilir bir Ģekilde haberleĢmesini sağlar. bozulmuĢ verinin doğru olarak elde edilmesinden sorumludur.8. Bu güvenilirliği sağlamak için Ġlettiği her veri paketine bir sıra numarası verir. Bu iĢlemlerin sonunda TCP bağlantısı sonlandırılmıĢ olur.1.      Güvenlilik (Reliability) AkıĢ Kontrolü (Flow control) Ara Bellekleme (Buffering) Tıkanıklıktan kaçınma Pencereleme (Windowing) (Congestion Avoidance) 5. Örneğin A bilgisayarı B bilgisayarına 3 data paketi göndermiĢ ve bu dataların alındığını onaylamak istemektedir. Resim 57: Güvenlilik 162 .1.A bilgisayarı B bilgisayarına bağlantı sonlandırma isteğini aldığına dair TCP ACK mesajı yollar. Bunun nedeni. güvenilir ve sanal devre üzerinden çalıĢan bir protokoldür. TCP (Tranmission Control Protocol) Fonksiyonları TCP.8. Görüldüğü üzere. bağlantının kurulmasından farklı olarak bağlantı her cihaz için ayrıca kapatılmaktadır.1. Bunun için tek tarafın bağlantı kapama adımlarını gerçekleĢtirmesi gerekir [104]. Güvenlilik (Reliability) TCP. Buna 4 zamanlı el sıkıĢma denir.

benim sıra numaram Y‟dir. Bu mesaja gönderim onayı (forward acknowledgement) denir. Her ACK ile birlikte baĢarılı bir Ģekilde gelen son paketten sonra kabul edebileceği paket numaralarını 1. Ġkinci ve üçüncü adımlar tek bir mesaj içinde birleĢtirilebilir. A ----> B ACK. Her bağlantı için bir gönderici sıra numarası bir de alıcı sıra numarası vardır.1. A bilgisayarı da ya sadece 2 nolu paketi ya da 2‟den sonraki bütün paketleri tekrar gönderir Resim 58: Güvenlilik Gönderen taraftaki TCP ilettiği her pakete bir de hata kontrol bilgisi ekler.2. benim sıra numaram X‟dir.     SıkıĢma” denir. senin sıra numaran Y‟dir.8. 2. Gönderici numarası verigönderen TCP tarafından seçilir. 3.B SYN. senin sıra numaran X‟dir. A <---. 5. A ----> B SYN. alıcı sıra numarası ise alıcı TCP bağlantı kurulma aĢamasında gönderici tarafından gönderilen numaralardan öğrenir. AkıĢ Kontrolü (Flow Control) Alıcı taraftaki TCP. Buna da “Üç Yollu El 163 .B ACK. Eğer A bilgisayarının gönderdiği data paketlerinden paket B bilgisayarı tarafından alınmamıĢsa. bu A bilgisayarına bildirilir. kendisine gelen veri akıĢ miktarını kontrol edebilir. Alıcı TCP gelen paketlerden hata gördüklerini eler.B bilgisayarı da gönderilen dataları aldığını ve bir sonraki data paketlerini beklediğini belirten bir onay mesajı gönderir. Paketlerdeki sıra numarası ve ACK kullanımı ile iletim güvenilir bir Ģekilde yapılır. A <---. 4.

Pencereleme (Windowing) Data iletiĢimi sırasında gönderilen datanın güvenli bir Ģekilde gidip gitmediğinin öğrenilmesi ve oluĢacak data kayıplarının telafi edilmesi çok önemlidir. Eğer bozulmuĢ paket varsa bu paket tekrar gönderilir ve tekrar baĢka bir 3 data paketi gönderilir. bilgisayarın yükü azaldığı zaman hemen iĢleme sokulmaktadır.5. Bu iĢleme pencereleme (windowing) denir. Resim 59: AkıĢ Kontrolü 5. 5. Bu Ģekilde sistem çalıĢmaya devam eder. Ara Bellekleme (Buffering) Data akıĢ hızına müdahale etmeden alınan data. Pencere sayısı 3 olan bir iletiĢimde ilk üç data paketi gönderilir ve sonrasında bu paketlerin güvenli bir Ģekilde gidip gitmediğine dair onay beklenir.1. 5. bilgisayarın kapasitesini aĢtığı durumlarda bilgisayarın ara belleğinde yer açma iĢlemidir.8. Bu takibin daha etkili bir Ģekilde yapılması için gönderen bilgisayarın onay almadan gönderebileceği maksimum miktarda data paketi belirlenir.3.4. 164 . Tıkanıklıktan Kaçınma (Congestıon Avoidance) Data paketlerini alan bilgisayarın ara belleği dolduğu durumlarda data paketlerini gönderen bilgisayara ya gönderme iĢlemini durdur ya da yavaĢlat Ģeklinde mesajlar göndermektedir. Bu pencere baĢka paket gönderme izni almadan önce alınmasına izin verilen paketleri gösterir.8.1.gösteren bir liste penceresi gönderici taraftaki TCP‟ye ileterek alabileceği veri miktarını sınırlar. Böylece belli bir süre ara bellekte tutulan data.8. Böylece alınmıĢ olan data paketlerini iĢlemek üzere belli bir süre kazanmaktadır.1.

Resim 60: Pencereleme

5.1.9. TCP Segment Yapısı Tcp daha önce belirtilen görevleri yerine getirmek için ulaĢım katmanında parçalara ayırdığı verinin önüne baĢlık bilgisini ekler.BaĢlık bilgisiyle birlikte veriye "TCP segmenti" denir. TCP segmentinin genel yapısı ;  portu.   Alıcı Port (Destiniation port) : Alıcı bilgisayarın TCP portu. Sıra Numarası (Sequence number) :Ulaşan datanın doğru sıralı olduğunun Gönderen port (source port):Veriyi gönderen bilgisayarın kullandığı TCP

gösteren numara TCP üst katmandan aldığı veriyi segmentlere böler. Her bir segmente TCP bir numara verir. Amaç ağlar üzerinde dolaĢan bu segmentlerin hedefe varıĢ sıralarının karıĢması durumunda hedef hostta çalıĢan TCP protokolünün bunları tekrar sıraya koyup üst katmana aktarmasıdır. (segment boyları sabit değildir)TCP, karĢı TCP ile bağlantıyı ilk kurduğunda, ilk gönderdiği segmente bir numara verir ve daha sonraki segment numaraları sıralı olarak artan Ģekilde devam ettirir. Sıra numarası 0 – 231 arasında olabilmektedir.     Onay Numarası (Acknowledgement number) : Bir sonraki sefere alınması umulan TCP okteti. BaĢlık Uzunluğu (Header lenght):TCP baĢlığının uzunluğunu gösterir. Rezerve EdilmiĢ (Reserved):Ġleride kullanılmak üzere saklı tutulmuĢ. Kod Bitleri yada Bayraklar (Code Bits or Flags) : Segmentlerle ilgili kontrol

bilgilerini taĢır.

165

Pencere (Window):16 bitlik bu alan onay (acknowledgment) alanından,

alıcının alması beklenen alana kadar iletilecek veri baytlarının sayısını verir. Bu alan TCP‟nin kayan pencere mekanizmasında akıĢ denetimini sağlar. Bayraklar: 6 bitten oluĢurlar (soldan – sağa):   gösterir.      PSH (PUSH) : Gönderen TCP‟nin veriyi hemen göndermesini bildirir. RST (RESET) : Sorunlu veya kopmak üzere olan bağlantıları baĢlangıç (SYNCHRONIZE) : Gönderilen ilk paket ise gönderici ve alıcı TCP‟ninkendi öncelik sırası vardır. PuSH bayrağı bu önceliği değiĢtirir. durumuna getirmekte kullanılır. SYN tarafındankurulur. Gönderici ve alıcının sanal bağlantı isteğinde bulundukları anlamına gelir. FIN (FINISH) : Son segmentin gönderildiğini bildirir ve bağlantı koparılabilir. Hata Kontrolü (Checksum): 16 bitlik bu alan veri transferinde baĢlığın URG (URGent) :“1” olması Acil Göstergesi bölgesinin kullanıldığını belirtir. ACK (ACKnowledgment) : “1” olması onay alanının geçerli olduğunu

bozulup bozulmadığını kontrol eder. Alıcının bu alanı kontrol ederek hatalı olduğunu tespit ettiği paketleri atar ve aynı paketin yeniden gönderilmesi ister.  Acil Göstergesi (Urgent Pointer) :16 bittir. Bu alan veri içinde acil bilginin nerede bulunacağını belirtir.Üst katman protokolü için önemli olan verilere acil veri denir. TCP bu veri üzerinde herhangi bir iĢlem yapmaz. Bu alan URG bayrağı “1” ise dikkate alınır.  Seçenekler (Options) :Bu alan değiĢken değerlidir. Eğer varsa, acil gösterge alanından sonra gelir. En çok kullanılan seçenek olan “en uzun segment boyu” seçeneğidir. Ġlk bağlantı kurma sırasında SYN bayrağı “1” olduğu zaman bu seçenek kullanılarak gönderilecek en uzun segment boyu verilmelidir. Aksi halde alıcı, küçük yada büyük hiçbir boyuttaki segmenti kabul etmez. 5.1.10. Transport Katmanı Port Numaraları Portlar bilgisayarların diğer bilgisayarlarla iletiĢim kurdukları bağlantı noktalarıdır. Her ne kadar bu bağlantı noktalarını TCP bağımsız olarak seçse de dünya genelinde bir standart oluĢturmak amacıyla bazı uygulamalar için ortak kullanılan portlar atanmıĢtır.Bu port numaralarının bir standart oluĢturması için tek bir merkezden belirlenip üreticilere bildirilmesi gerekir. Bilgisayarınızda bulunan yaklaĢık 65.536 bağlantı noktasından 0 – 1023 arasındaki portlar Ġnternet AtanmıĢ Numaralar Yetkilisi (IANA –Internet Assigned Numbers Authority) belirlemiĢtir. Tüm dünyada ortak kullanılır.

166

UYGULAMA FTP KATMANI PORT NO 21

TELNET

DNS

SMTP

SNMP

TFTP

23

53

25

161

69

Tablo 7: Transport Katmanı Port Numaraları

BÖLÜM VI 6. AĞ KATMANI
UDP (USĠNG DATAGRAM PROTOKOL)
UDP, TCP / IP protokol grubunun iki aktarım katmanı protokolünden birisidir. UDP bağlantı kurulum iĢlemlerini,akıĢ kontrolü ve tekrar iletim iĢlemlerini yapmayarak veri iletim süresini en aza indirir. UDP güvenilir olmayan bir aktarım protokolüdür. UDP protokolü ağ üzerinden paketi gönderir ve gidip gitmediğini takip etmez ve paketin yerine ulaĢıp ulaĢmayacağına onay verme yetkisi yoktur. UDP protokolü basit bir protokol olduğu için hızlı iletiĢim kurmamız gereken yerlerde kullanmamız yararımıza olacaktır. Buradaki basitlikten kasıt TCP protokolü gibi verinin gönderilmesi gibi kontrolleri içermediği içindir [104].

7.1.

Resim 61: OSI BaĢvuru Modeli

167

7.1.1.

UDP BaĢlığı

UDP de TCP gibi verileri paketlere bölerek iletim yapar. Bu paketlere TCP de segment UDP de datagram denir. TCP‟deki katmanlar; Kaynak Portu ( Source Port ): Gönderen bilgisayarın kullandığı TCP portu. Hedef Portu ( Dectination Port ): Alıcı bilgisayarın TCP portu. Sıra Numarası ( Sequence Number): Segmentlere verilen numara. Onay Numarası ( Acknowledgement Number) Veri Uzunluğu ( Data Length): TCP segmentinin uzunluğu. Rezerve (Reserve): Gelecekte kullanılmak üzere rezerve edilmiĢ alan. Bayraklar ( Flags): Segmentin içeriğine iliĢkin belge. Pencere ( Window ): TCP de bir seferde gönderilecek seğmen sayısını verir. Kontrol Toplamı ( Checksum): BaĢlık kısmının bozulup bozulmadığını gösterir. Acil Veri Göstergesi ( Urgent Pointer ): Bayrak kısmında belirtilen acil bir verinin iletilmek istediğini belirtir. UDP bu kontrolleri yapmaz. Kullanıcıyı bu kontrol yükünden kurtarır ve datagramları hızlı bir Ģekilde iletir. UDP nin baĢlık kısmı TCP ye göre daha sadedir. Kaynak Portu Hedef Portu Mesaj Uzunluğu Kontrol Toplamı[108]. Gönderim yaparken UDP uygulama katmanından gelen verileri alır, iletime rehberlik etmek için port numaralarını ekler, alıcı tarafta kullanılmak üzere hata kontrol alanına koyacağı bilgiyi hesaplar ve bunların hepsini birleĢtirip IP katmanına gönderir. Alım yaparken de bu iĢlemin tersini yapar. UDP BaĢlığı Alanları
Kaynak Port Hedef Port

7.1.1.1.

1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 3 3 3 123456789 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 0 1 2 Uzunluk Hata Kontrolü

1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 3 3 3 123456789 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 0 1 2 Veri Tablo 8: UDP BaĢlık Alanları

168

Kaynak Port: Bilgi kaybı durumunda ya da baĢka bir bilgi iletileceği durumda mesaj iletilecek adresin neresi olduğunu, yani göndericinin port numarasını belirtir. Eğer gönderici portu belirtmezse bu alan sıfırlarla doldurulur. Hedef Port: Bilgi paketlerinin iletileceği hedef adresi belirtir. Mesaj Uzunluğu: BaĢlık ve veri alanları dahil UDP paketinin tamamının uzunluğunu verir. Bu durumda veri olmasa bile baĢlık alanları nedeniyle paketin uzunluğu en az 8 byte olacaktır [108]. Kontrol Toplamı: BaĢlık kısmının bozulup bozulmadığını gösterir [109]. Hata kontrolünü yapar. IP baĢlığı ile mantıksal baĢlığın toplamı 16 bittir. Bu alanda UDP baĢlığı (gerekli ise) iki bayta tamamlamak için sıfır ile doldurularak karĢı tarafa gönderilir. 7.1.2. Kullanıcı Arayüzü Bir UDP kullanıcı arayüzü, Yeni alım portları oluĢturmaya Alım portlarında, geri dönen veri baytları ile kaynak port ve adres iĢareti alım iĢlemlerine Bir datagramın gönderimine, veri tanımlamasına, gönderilecek hedef ve kaynak port ve adres iĢlemlerine izin veren bir uygulamaya olanak sağlamalıdır [108]. 7.1.3. IP Arayüzü Bir UDP modülü, Ġnternet baĢlığındaki kaynak ve hedef internet adreslerini veprotokol alanını saptayabilmelidir. Muhtemel bir UDP/IP arayüzü alım iĢleminde verilendönütlerin internet baĢlıklarının hepsi dahil bütün internet datagramını iĢler.Bir arayüz aynı zamanda UDP‟nin internet datagramının tamamını baĢlığı ile birliktegönderilmesi için IP‟ye teslim etmesine olanak tanır. IP tutarlılığı sağlamak ve Internet BaĢlığındahata kontrol alanını hesaplamak için datagram baĢlıklarındaki belirli alanları kontrol eder [108].

169

Kısaca UDP uç sistemler arasında veriyi güvenilir olmayan bir Ģekilde iletir. Yeniden gönderim veya güvenilirlik sağlamaz [108]. Bağlantısızdır. IP çoklu yayın veya genel yayın adreslerine doğru yapılan çoklu yöne gönderilen veriler için de çok az iç kontrol mekanizması kullanmasından dolayı yaygın olarak kullanılır. UDP verisi üzerinde hata kontrolüyapmaz. cevaplar. kısa mesajlar için ideal bir taĢıma protokolüdür. Buna ek olarak. UDP‟ deki hata kontrolü sadece hatasız taĢımanın bir ölçüsüdür. BaĢlığı içeren bayt sayısıdır. UDP datagramları. UDP‟in karakteristikleri ise Ģöyle özetlenebilir [108]. UDP için değer 17' dir. defalarca tekrarlanan duyurular. istekler. Güvenilir değildir Mesajların kendisini iletir Mesajın dağıtılıp dağıtılmadığına iliĢkin yazılımsal bir doğrulama yoktur (Güvenilmez) Gelen mesajları bir araya toparlayarak yeniden mesajı oluĢturmaz Mesaj alındısı kullanmaz (No-Acknowledgement) AkıĢ kontrolü yoktur (No-Windowing) 170 .Yani bu alan heksadesimal kodda 0x0011' dir. UDP Length 16 bit Tablo 9: Yalancı BaĢlığın Alanı IP sadece kendi baĢlığı üzerinde hata kontrol iĢlemi yapar.Alan Source Address Uzunluk 32 bit Açıklama Göndericinin standart IP adresi Destination Address 32 bit Bit alıcının standart IP adresi Protocol Code 16 bit UDP' nin oluĢturduğu datagramı gösteren standart IP kodu.

Örnek UDP paketi ġekil 31: UDP paket Görüntüsü 7. NNTP (Network News Transfer Protocol) protokolü. 171 . hiyerarĢik bir yapıda dağıtılır ve internet eriĢimi olan kiĢiler tarafından bir Usenet Servis sağlayıcısı aracılığı ile okunur.Oturum BaĢlatma Protokolü) iki ya da daha fazla katılımcı arasında bağlantı kuran. Internet üzerinde haber mesajlarının merkezi olarak sunucular üzerinde tutulup. NNTP(Network News Transfer Protocol-Ağ Haber Aktarım Protokolü) Usenet. Yalnızca Usenet Servis Sağlayıcılarının size yolladığı haber gruplarına üye olabilir ve o gruplara mesajlarınızı iletebilirsiniz. ağ üzerinden telefon görüĢmeleri baĢta olmak üzere ses ve görüntü gibi çoklu ortam aktarımında oturum baĢlatmak için yaygın olarak kullanılır. posta vb. SIP. NNTP protokolünün çalıĢması SMTP protokolüne benzer. Eğer baĢka gruplara katılmak isterseniz NNTP protokolünüzü baĢka bir Usenet Servis sağlayıcısına ayarlamanız gerekecektir. NNTP (Network News Transfer Protocol) isimli bir internet protokolü kullanılarak iletilir. Bir kiĢinin gönderdiği mail. Kullanıcıların gönderdiği postalar (haber.Oturum BaĢlatma Protokolü) SIP (Session Initiation Protocol . Usenet iletileri internet hatlarının yanında. mesajları okuması ve mesaj atabilmesini sağlayan bir protokoldür.2. dünya üzerindeki milyonlarca internet kullanıcısının çok değiĢik konularda haberler. UUCP. 7. istemcilerin bu kaynaklar üstünde sorgulama yapması. oturum baĢlatan ve gerçek zamanlı protokoller aracılığıyla veri taĢınmasını sağlayan bir ağ protokolüdür. değiĢik konularda yazı vb) Ġnternet için.3. yazılar gönderdiği bir tartıĢma platformudur. BITNET gibi hatlar üzerinden de iletilebilir. SIP (Session Initiation Protocol .

Veri aktarımı ise RTP (Real Time Protokol - Gerçek Zamanlı Protokol) aracılığıyla sağlanır. SIP'in genel olarak; Bağlantı kurulmak istenen katılımcının adresini saptar ve adres çözümlemesi yapar. Bağlantı kurulmak istenen katılımcının uygun olup olmadığını belirler ve katılımcılar arasında oturum baĢlatır. Bağlantı kurulan katılımcıların desteklediği çoğul ortam türlerini belirler ve katılımcılara göre optimal olan çoğul ortamı seçer. Örneğin; ikiden çok katılımcı arasında kurulan bağlantılarda veri, SIP'in belirlediği ve tüm istemciler tarafından ortak olarak desteklenen çoklu ortam türünde aktarılır. Katılımcılar arasında oturum baĢladıktan sonra, yeni katılımcının bağlanması ya da var olan katılımcının ayrılması gibi iĢlemleri yönetir. Oturumların sonlandırılmasını sağlar. 7.3.1. SIP’in Yetenekleri İsim dönüşümü ve kullanıcı konumu; Birbirlerinin cihaz adreslerinin veya fiziksel konumlarının ayrıntılarını bilmeden kiĢilerin birbirlerini bulmasına olanak sağlar. Ortam görüşmesi; Bir oturumdaki tüm katılımcıların ortak medya ve ilgili teknoloji ayrıntıları üzerinde anlaĢmasını sağlayan görüĢmeleri yürütür.( Ses, video, iĢitsel, anında mesajlaĢma, uygulama veri alıĢveriĢi ya da bunlardan herhangi birinin birleĢimi). Oturum katılımcı yönetimi; Katılımcıların eklenmesini, çıkartılmasını ya da aktarılmasını yönetir. Oturum özellik değişiklikleri; Oturum yürümekte iken, oturumda kullanılan ortamın değiĢimine izin verir.

7.4.

RTP (Real-Time Transport Protocol- Gerçek Zamanlı Aktarım Protokolü)
Real-Time Transport Protocol(RTP)- Gerçek Zamanlı Ġletim Protokolü, unicast ve

multicast servisleri üzerinden gerçek zamanlı iletimi yönetmek için kullanılan Ġnternet Protokolüdür. Daha çok Ġnternet telefon uyulamalarında kullanılmakla birlikte radyo, televizyon, video konferans vb uygulamalarda da kullanılmaktadır.

172

Gerçek zamanlı medya iletiĢimi network üzerine çok miktarda yük getiren uygulamalardan oluĢur. Gerçek zamanlı iletimlerde gecikmeler mümkün olduğunca minimize edilmelidir. RTP gerçek zamanlı end- to-end çoklu ortam uygulama transferleri için dizayn edilmiĢtir. Veri iletiminde sıra bozukluğu tesbiti, jitter(seğirme) kompanzasyonu gibi kolaylıklar sağlayan RTP protokolü; IP ağlarında audio/video iletiminde öncelikli standart olarak kabul görmektedir. RTP end-to-end çalıĢması, demultiplexing sağlaması vb özellikleri nedeniyle bir transport protokolü gibi gözükmesine karĢın tam olarak bir transport protokolü değildir. RTP baĢka bir 4. katman protokolü ile birlikte çalıĢır. RTP amacına yönelik olarak genelde UDP protokolünün üstünde çalıĢırken UDP'nin haricindeki protokollerle de çalıĢabilmektedir(TCP,SIP,H.323 gibi). RTP bir alt protokolü olan RTCP(Real-Time Transfer Control Protocol) ile birlikte çalıĢmaktadır. RTP gerçek zamanlı veri iletimi ile ilgilenirken; RTCP veri iletimini monitör eder. RTCP sayesinde veri alıcısı herhangi bir paket kaybının olup olmadığını tesbit eder, ya da jitter gecikmelerini gidermeye çalıĢır. Bu iki protokolde Transport ve Network katmanlarından ayrı olarak çalıĢır. Veri iletimi esnasında iki uç arası bir RTP oturumu kurulur. Bu oturum IP adresleri ve RTP ve RTCP ye ait portlardan oluĢur. Bu oturum içerisindeki cihazlar veri alıp gönderebilirler. Her bir medya türü için cihazlar arası ayrı bir oturum oluĢturulur. Böylelikle oturum içerisindeki kiĢilerin hangi medya tipinden veri almak istemelerine imkan sağlanmıĢ olur. Örneğin bir kullanıcı yayınlanan bir filmin sadece sesini almak isteyebilir. Bu durumda alıcının video yayınını engellemesi yeterli olacaktır. Burada bir önemli husus ta eğer UDP ile birlikte çalıĢıyorsa RTP protokol tanımlamasında RTP portunun bir çift sayıya denk gelmesi gerektiğidir. RTCP portu ise o oturuma ait RTP portundan sonraki elveriĢli olan ilk tek port numarasıdır. RTP ve RTCP genellikle 1024-65535 arası portları kullanır.

7.5.

TELNET

7.5.1. Telnet nedir? Telnet; Internet'i kullanarak baĢka bir bilgisayara bağlanmanızı sağlayan metin tabanlı basit bir programdır. Size bilgisayarın sahibi ve yöneticisi tarafından söz konusu bilgisayara bağlanma hakkı verildiyse, Telnet, uzak bilgisayarın karĢısında oturuyormuĢsunuz gibi bu bilgisayardaki programlara ve hizmetlere eriĢim komutlarını girmenize olanak tanır.

173

Telnet e-postalara, veritabanlarına veya dosyalara eriĢim dahil olmak üzere pek çok amaçla kullanılabilir. 7.5.2. Telnet'i nasıl yüklerim? Varsayılan olarak Telnet, Windows ile beraber yüklenmez, ancak Telnet'i aĢağıdaki adımları izleyerek yükleyebilirsiniz. Telnet Ġstemcisi'ni yüklemek için; 1. BaĢlat düğmesini tıklatın, Denetim Masası'nı, Programlar‟ı ve sonra Windows özelliklerini aç veya kapat'ı tıklatın. Yönetici parolası veya onay istenirse, parolayı yazın veya onay verin. 2. Windows Özellikleri iletiĢim kutusunda Telnet Ġstemcisi onay kutusunu iĢaretleyin. 3. Tamam'ı tıklatın. Yükleme birkaç dakika sürebilir. 6.5.3. Telnet'i Windows'ta Nasıl Kullanırım? Telnet'i kullanmadan önce yukarıdaki adımları izleyerek bilgisayarınıza Telnet Ġstemcisi'ni yüklemelisiniz. Telnet Ġstemcisi'ni yükledikten sonra, aĢağıdaki adımları izleyerek açın. Telnet Ġstemcisi'ni açmak için: BaĢlat düğmesini tıklatın, Arama kutusuna Telnet yazıp, ardından Tamam‟ı tıklatarak Telnet'i açın. 6.5.4. TELNET Komutları • Open(o): Ana bilgisayarla veya uzak sunucuyla Telnet bağlantısı kurmak için kullanılan komuttur. Open tam komutunu kullanabilir veya bu komutu o olarak kısaltabilirsiniz. Örneğin, o Mehmet 66 komutu, bilgisayarınızı 66 numaralı bağlantı noktasını kullanarak Mehmet adlı bilgisayara bağlar. • Close(c): Var olan bir Telnet bağlantısını kapatmak için kullanılan komuttur. Örneğin, c Mehmet 66,66 numaralı bağlantı noktasındaki Mehmet adlı uzak sunucuyla olan bağlantıyı keser. • komuttur. • Quit(q): Telnet den çıkamaya yarayan komuttur. Display: Telnet Ġstemcisi'ne ait geçerli ayarları görüntülemeye yrayan

174

• • • • • •

set : Bağlantının terminal türünü belirler, yerel yankıyı açar, kimlik unset: Oturum açma veya parola istemi için yerel yankıyı veya kimlik Status: Telnet Ġstemcisi'nin bağlanıp bağlanmadığını belirler. CTRL+]: Bağlı bir oturumdan Telnet komut istemine geçmeyi sağlar. Enter: Bağlı oturuma (varsa) geçmeye yarar. ?/help: Yardım bilgilerini görüntülemeye yarar

doğrulamasını NTLM olarak ayarlar, çıkıĢ karakterini belirler ve günlüğü kurar. doğrulaması belirlemeyi kapatır.

7.6.

NFS (Network File System- Ağ Dosya Sistemi)

7.6.1. NFS Nedir? Kısaca PaylaĢımdır (Network File System). NFS Server ve Client, Server ve Client terimleri bilgisayarların dosya paylaĢımında aldıkları rolleri tanımlar. Bir dosya sistemi ilgili bir bilgisayarda mevcut olduğunda ve bu dosya sistemini network üzerinden diğer bilgisayarlara kullanmaları için paylaĢtırabiliyorsa, bu bilgisayar bir NFS serverdır. Ġlgili dosya sistemine eriĢen bilgisayarlar da birer NFS Client‟dır. NFS servisi hem server hem de client olarak aynı bilgisayarda çalıĢtırılabilir. Disksiz bilgisayarlara hizmet verebilir. Bir NFS Server, lokal diski olmayan bilgisayarlara hizmet verebilir. Disksiz bilgisayar tamamıyla, dosyalarını barındıran NFS Server‟a bağımlıdır. Disksiz bir bilgisayar sadece client görevi yürütebilir. Hiçbir zaman bir dosya sunucusu olamaz. Client bilgisayar, Server üzerindeki paylaĢtırılan dosyaları yükleyerek (mounting) ayağa kalkabilir. PaylaĢtırılan dosya sisteminin bir kopyasını kendi üzerinde oluĢturmaz. NFS bağlantıları, NFS Servisi 2049. portta udp ve tcp üzerinden çalıĢır. 7.6.2. NFS Faydaları? 1. Aynı dosyaları birçok bilgisayar kullanabilir. Böylece ağ üzerindeki herkes aynı veriye ulaĢır. 2. Veri depolamada ucuzluk sağlar. Her bir uygulama için yerel diske kurulum yapma yerine, uygulamaların paylaĢtırılması sağlanır. 3. Veri tutarlılığı ve esnekliği sağlar çünkü tüm kullanıcılar aynı dosya kümelerini kullanacaklardır. 4. Kullanıcılardan bağımsız, Ģeffaf bir dosya eriĢimi sunar. 5. Heterojen bir ortam sağlar.

175

6. Sistem yönetimindeki zorlukları azaltır. 7.6.3. NFS Komutları? • • • • • • • • • • • clear_locks: Client tarafından yaratılan kilitleri çözer. Mount:Bir paylaĢımı yüklemek için kullanılır. Mountall: Tüm yükleme iĢlemlerini yapar. Setmnt: /etc/mnttab dosyasını yaratır. Share: PaylaĢım yaratır. Shareall: Tüm paylaĢımları açar. Showmount: PaylaĢım yapılan makinelerin listesini verir. Umount: Yüklemeleri iptal eder. Umountall: Tüm yüklemeleri iptal eder. Unshare: PaylaĢımı kapatır. Unshareall: Tüm paylaĢımları kapatır.

7.7.

NTP (Network Time Protocol- Ağ Zaman Protokolü)
Cihazların zaman ve tarih bilgileri baĢka bir kaynaktan alabilmeleri sağlayan

Protocol NTP (Network Time Protocol) dır. Kurumsal network içinde bütün cihazların (Router, Switch, Firewall, Server) zaman ayarlarının doğru olması gerekir. Zaman ayarlı doğru olmazsa cihazların kontrolü, ne zaman yeniden baĢladığı, oluĢan hatanın en zaman olduğunu anlayamayız.

7.8.

SSH(Secure Shell)
SSH iki network cihazı arasında güvenlik kanalıyla veri değiĢimine izin veren bir

network protokolüdür. Birincil olarak Linux ve Unix tabanlı sistemlerin kabuk hesaplarına ulaĢmak için kullanılmıĢtır. SSH protokolü Telnet gibi güvenlik yetenekleri olmayan network protokollerinin yerini almak için dizayn edilmiĢtir. Telnet gibi sistemlerde veri içinde bağlantı parolası da görülebilecek Ģekilde Ģifrelenmeden gönderilmektedir. SSH protokolünde ise gönderilen tüm veriler Ģifrelenerek güvenlik sağlanmıĢ olur[113].

176

Host key: Doğru sunucuya (istenilen) bağlanmak için kullanılır. Örneğin SSH protokolü kullanılarak VPN oluĢturmak ancak OpenSSH server ve client uygulamaları kullanarak mümkündür[3]. Sunucu istemciye Ģifreli olarak bir onay mesajı gönderir. Sunucu Ġstemci‟ ye 1024 bitlik açık makine anahtarını (host key) ve 768 bitlik açık RSA sunucu anahtarını (server key) gönderir.1. 2. 5. Lokal bilgisayardan uzak bilgisayara dosya kopyalanabilir. 3. Resim 63: SSH SSH birçok uygulamayla beraber kullanılan bir protokoldür. Uzak kullanıcıda tek bir komut çalıĢtırılabilir. Eğer istemci makine anahtarını kabul ederse oturum anahtarı olarak kullanılmak üzere 256 bitlik rastgele bir sayı üretir ve bu sayıyı açık makine ve sunucu anahtarlarıyla 2 defa Ģifreleyerek sunucuya gönderir. Sunucu bu mesajı açar ve oturum anahtarını elde eder. Server key: Host key ele geçse bile mesajın açılmasını önlemek amacıyla kullanılır. SSH IN ÇalıĢma Mantığı 1. AĢağıda bahsedilen bazı uygulamalar sadece özel SSH server veya SSH client programları ile çalıĢır. 177 .8.Ġstemci sunucuya asıllama isteğinde bulunur.    Uzak kullanıcı üzerinden kabuğa bağlanmak mümkündür. Bu onay mesajının alınması istemciye sunucunun oturum anahtarını elde ettiği bilgisini verir.Resim 62: SSH‟ın ÇalıĢma Mantığı 6. 4.

0 taslağı kopyalanarak oluĢturulmuĢ.0‟dan farkı olmayan bir iletiĢim kuralıdır.0 SSL 3.0 temel alınarak geliĢtirilmiĢtir.0. daha sonra üzerinde değiĢiklikler yapılmıĢtır. Diğer bir tıkanıklık tanımı ise Ģu Ģekildedir: 178 . SSH 2. Otomatik olarak uzaktan server kontrolü ve yönetimi sağlanabilir[113]. Ağın etkinliğinin azalması. 7. alternatif olabilir. temelinde SSL 2. OpenSSH server ve client kullanılarak ĢifrelenmiĢ bir VPN oluĢturulabilir.0 ve PCT 1.    SSH dosya gönderim protokolüyle FTP ile dosya transferine güvenli bir Port yönlendirme için kullanılabilir. kiĢisel iletiĢim teknolojisi) Microsoft tarafından 1995 yılında Netscape‟e karĢılık vermek amacıyla çıkarılmıĢ. ağın performansını etkileyen en önemli unsurdur. TCP DE TIKANIKLIK KONTROLÜ Bilgisayar ağlarında tıkanıklık.0. TLS( Transport Layer Security. Tüm bunların yanında geriye uyumu sağlamak amacıyla TLS 1. 7. kaybolan paketlerin yeniden gönderilmesini gerektirmekte ve ağa fazladan trafik yükü getirmektedir[114]. paket kayıpları yaĢanırsa ve ağın etkinliği azalırsa bu ağ tıkanmıĢ demektir. Kerberos asıllamasının ve parola asıllamasının taslağa eklenmesi önerilmiĢtir[116]. Bir bilgisayar ağında fazla yükten dolayı paketlerin bekleme süreleri artarsa. PCT (Private communication technology) PCT (Private communication technology. Dört ileti ile bağ kurulur. 7. Öncelikle HMAC yapısı geliĢtirilmiĢ ve IPSec TLS‟de kullanılır Ģekle getirilmiĢtir. PCT kayıt iletiĢim kuralı üzerinde çalıĢan PCT tokalaĢma iletiĢim kuralından oluĢan iki katlı bir yapısı vardır[116]. TLS kayıt ve tokalaĢma iletiĢim kuralları ayrılarak geliĢtirilmiĢ ve belgeleri hazırlanmıĢtır. TaĢıma Katmanı Güvenliği) IETF tarafından SSL 2.9. SSL‟de bulunan yayınlanmamıĢ teknolojiler taslaktan çıkarılmıĢtır.10. SSL 3. Ġlk taslağı SSL 3.11.0 ile çalıĢabilecek Ģekilde tasarlanmıĢtır.

Routerlardaki yetersiz hafıza olmasıdır. CPU hızının yavaĢ olması routerlarda Hatların band geniĢliğidir. FTP. FTP protokolü ile bir bilgisayardan baĢka bir bilgisayara dosya aktarımı yapılırken. FTP ( FILE TRANSFER PROTOCOL) Ġnternete bağlı bir bilgisayardan diğerine dosya aktarımı yapmak için geliĢtirilen bir internet protokolüdür. o bilgisayar ile aynı anda bağlantı kurulur ve protokol ile sağlanan bir dizi komutlar yardımıyla iki bilgisayar arasında dosya alma/gönderme iĢlemleri yapılır. yeni gönderilen paketlerin iĢleme alınamaması ve iĢleme alınamayan paketlerin yeniden gönderilmesi sonucunda kuyruk uzunluğunun sürekli olarak artmasıdır[114].Ağdaki aĢırı yüklenme sonucunda kuyrukta bekleyen paketlerin sayısının anormal Ģekilde artması. Hafızanın yetersizliğinden dolayı router gelen veri paketlerinin artması durumunda veri trafiğini karĢılayamaz ve tıkanıklık 7. geniĢlikleri tıkanıklığı etkileyen faktörlerden biridir[115]. komut transferi (yani sisteme giriĢ. SFTP veya FTPS (Secure FTP). ġekil 19: TCP‟ de Tıkanıklık Ağlardaki Tıkanıklığın Nedenleri Bilgisayar ağındaki tıkanıklığa birkaç sebep sayılabilir.12. klasör değiĢtirme. dosya adı değiĢtirme veya "dosya yolluyorum" komutları) için kullanılan port numarası 21'dir.FTP'nin Ģifreleme ile güçlendirilmiĢ halidir.   Routerların iĢlemci (CPU) hızlarıdır.  oluĢur. Veri paketi trafiğinin fazla olduğu hatların band kuyruk (queue) oluĢmasına ve iletimin de yavaĢlamasına sebep olur. 179 .

hangi bilgisayarların ağa ya da internete bağlanacaklarının kontrolünü yapabiliriz. cevaplar değiĢtirilir. Ġki paralel TCP bağlantısı açılır: Kontrol: kullanıcı ve sunucu arasında komutlar. DHCP‟nin kaç bilgisayara IP adresi dağıttığını. ağ problemlerini bulup çözmesi ve ağlardaki geniĢleme için planlama yapabilmesine olanak sağlar.7.12. Ağlar büyüdükçe bu ağlar üzerindeki birimleri denetlemek amacıyla tasarlanmıĢtır. Ġnternet eriĢimi olan. varsa Ģifresi.Basit Ağ Yönetimi Protokolü): Ağ yöneticilerinin ağ performansını arttırması. köprüler (bridge) gibi önem kazanan ağ elemanlarının ağları nasıl birleĢtireceklerinin belirlenmesi. Bağlanacağımız bilgisayarda dosyalara ulaĢmak istediğimiz hesapla ilgili kullanıcı numarası. Ġnternet yaygınlaĢtıkça geniĢlemekte ve küçük ağlar birleĢerek internetin bir parçası olmaktalar. Veri: sunucudan veya sunucuya dosya verileri 7. sağlıklı çalıĢıp çalıĢmadıklarının izlenmesi. bu cihazın bağlantıya izin vereceği portları. SNMP (Simple Network Managment Protocol. ayarlarının yapılması.üzerinde FTP yazılımı bulunan bilgisayar Bağlanacağımız bilgisayarda. 180 . Ftp kullanıcısı ftp sunucusunu port 21 üzerinden aktarım protokolü olarak TCP‟yi belirleyerek temasa geçer. Bu ağların birleĢmesini sağlayan yönlendiriciler (router). Bu iĢlemleri yapabilmek için ağ üzerinde çalıĢan aygıtlarda bu aygıtların yönetilebilmesini sağlayan gerekli uygulamalar bulunur. bu bilgisayarların ne kadar veri transferi yaptığını takip edebiliriz. Bununla birlikte SNMP ile bütün bir ağı yönetebilir ve kontrol edebiliriz. Bu uygulamalar sayesinde aygıtlar kontrol altında tutulabilir ve takip edilebilirler. hangi bilgisayarların ağa bağlandığını. bu iĢlemlerin de uzaktan yapılması önem kazandı. FTP Yapmak Ġçin Nelere Ġhtiyaç Var?         Bağlanacağımız bilgisayarın internet adresi. SNMP ile bu cihazları kontrol edebilir.1.13. FTP protokol komutlarını yorumlayacak çalıĢır durumda bir FTP servis programı yani FTP sitesi gereklidir[114].

orijinal haline getirilmesidir. DEMULTIPLEXING Demultiplexing.14. Ağ Yönetim Sistemi (NMS): Yönetici birimde çalıĢan ve bir ağa bağlı tüm cihazların izlenmesini ve yönetimini sağlayan uygulamaya verilen isimdir[115].13. Yönetici uygulama: Ajan uygulamadan ihtiyaç duyulan bilgileri alıp kullanıcıya gösteren ve kullanıcının değiĢtirmek istediği değerleri cihaza gönderen uygulama.7. Resim 64: Demultiplexing özelliğine sahip devre 1. Demultiplexing Multiplexing`in karĢıtıdır. 7. daha önceden multiplex edilmiĢ sinyalin birden fazla kanallara ayrılmasıdır.1.2 Multiplexing düĢük seviyeli kanalların kapasitesini sanal bölmelere ayırıp yüksek seviyeli mantıksal kanallar yaratır ve bu kanallar üzerinde sadece tek bir sinyal 181 . SNMP’yi OluĢturan BileĢenler Ajan uygulama: SNMP hizmetini cihaz üzerinde çalıĢtırıp gerekli bilgileri kayıtlı tutarak yönetici birime aktaran veya yönetici birimden gelen değiĢikliği cihaza uygulayan uygulamaya verilen isim. Multiplex edilmiĢ sinyaller demultiplex edilmeden kullanılamazlar.

182 . Her IP adresi iki kısımdan oluĢur.(Russel&Craoford. IP Adresleme Ġnternetteki herhangi bir makineyi tanımlamak için TCP/IP‟nin kullandığı bir “sokak” adresidir. 8 bitlik dört parçaya bölünmüĢtür.15. Gönderilen bu sinyaller alıcı makine tarafından demultiplex edilip orijinal hallerine geri dönüĢtürülür. IP adresleri her makine için tek olmalıdır.” ile ayrılır.15. IP ÇOKLAMA 7. ġekil 33: Multiplexing Gösterimi 7.gönderilebilir.(Çölkesen 2001) ġekil 20: IP Adresleme Örneği Toplam 32 bitlik adres yapısı ile teorik olarak toplam 2   tane IP adresi vardır. Network ID değeri bilgisayarın bulunduğu network (segment) numarasını.1. Host ID ise bilgisayarın ya da diğer aygıtın numarasını gösterir. Her bir parça 0 ile 255 (2-1=255) arasında bir sayı olabilir ve parçalar birbirinden noktalar “. Network ID ve Host ID. 1997) IP adresler 32 bitlik birer sayıdır .

Ġnternet bağlantısı bulunan her cihazın bu cihaza tahsis edilen bir adresi olması gerekir. Bu iĢlem NAT (ağ adres tablosu) sayesinde yapılır. NAT Ġnternette kullandığımız IP adreslerini internet servis sağlayıcılar ICANN adlı firmadan satın alırlar. ağ adres tablosu) sayesinde yapılır. IP çoklama IPH çoklama ile kast edilen tek bir IP üzerinden birden fazla bilgisayarın bağlanmasıdır. UDP. ya da verinin doğru adresten alınmasını sağlar.15. TCP/IP (Ġletim Kontrol Protokolü/Ġnternet Protokolü) standardını kullanan bir ağdaki cihazların birbirini tanımak. 7.294. Yani her bilgisayar için NAT üzerinde farklı bir port numarası atanmakta ve bu kapıya gelen her paket hangi port numarasına geldiyse o port numarasının arkasındaki bilgisayara iletilmektedir. bir alt ağda bulunan bilgisayarlar ortak birkapıdan (gateway) internete bağlanmaktadır ve her çıkan bilgisayar için NAT üzerinde farklı bir kayıttutulur. iletilen bilginin doğru adrese gönderilmesini.296 IP adresiniz olabilir. NAT yapısı port numaralarından faydalanmaktadır. Topluluk diyorum çünkü içinde birçok iletiĢim kuralını barındırır (TCP. Tabi dünyada 6 milyara yakın insan olduğunu ve her geçen gün insanların ve internete girenlerin sayısını arttığını düĢünürsek IP adresleri yetmeyecektir. 90'lı yıllarda bunu görenler zaten Ģuan IP sürüm 6'yı geliĢtirmekle uğraĢıyorlar. Bu iĢlem NAT (network address table. Yani her bilgisayar için NAT üzerindefarklı bir port numarası atanmakta ve bu kapıya gelen her paket hangi port numarasına geldiyse o portnumarasının arkasındaki bilgisayara iletilmektedir. Biz hali hazırda IP sürüm 4 kullanıyoruz. Bu yapıda. Buna da IP adresi diyoruz. Bu adres ya da numara. bazı 183 . IPv4 ile 4. IP vs). Bu biraz uzun sürecek çünkü tüm internet altyapısının değiĢmesi gerekecek.967. NAT yapısı port numaralarından faydalanmaktadır.2. ICMP. Bu kuralların da nereye gideceklerini bilmeleri için bir adrese ihtiyaçları olacaktır. bir alt ağda (subnet) bulunan bilgisayarlar ortak bir kapıdan (gateway) internete bağlanmaktadır ve her çıkan bilgisayar için NAT üzerinde farklı bir kayıt tutulur. Ama IP adreslerinin sınıflara (class) ayrılmıĢ olması. birbirleriyle iletiĢim kurmak ve veri alıĢveriĢinde bulunmak için kullandıkları benzersiz bir numaradır.IP adresi (Yani Ġnternet Protokol adresi). IP adresi diyince burada NAT'ı ilgilendiren bölüme geliyoruz.15. Ġnternette TCP/IP iletiĢim kuralları topluluğunu kullanarak haberleĢiriz. Bu yapıda.3. 7. IPv6 trilyonlara varan IP adresi kullanmamıza olanak sağlayacak.

bilgisayarımıza veya ağ üzerinden haberleĢen baĢka bir cihazımıza özel IP veririz. Birde biz varız. Geridöngü (Loopback) varsayılan olarak 127.168. Yerel ağ tarafında isterse yüz bilgisayar olsun internete çıktıklarında bir tane IP adresi ile kullanacaklardır (genelde ADSL yönlendiriciler böyle çalıĢtığı için bu örneği veriyorum.1 gibi adresleri kullanırız. IPv4'ün sayısının muhtemel yetersizliğini engellemek içinde kurumlar. Ama iĢ internete çıkmaya gelince burada NAT devreye giriyor. Siz bilgisayarınızdan bir istek gönderdiğinizde bu istek ADSL yönlendiricinizin Ethernet (eth0) arayüzüne gelir ve NAT bunu çevirip diğer arayüze yönlendirir ve o bağlantı için NAT tablosunda bir kayıt tutulur. Bunları ADSL kullanıcılarına sabit (statik) veya değiĢken (dinamik) olarak dağıtmakta. servis sağlayıcılar ve yönlendirmede kullananlar içinde CIDR gibi teknolojiler geliĢtirilmiĢtir (CIDR yönlendirmede kullanılan bir teknolojidir .Sınıfsız Alanlararası Yönlendirme).2 milyara kadara düĢmektedir. bazılarının da test amaçlı kullanılmasından dolayı bu sayı 3. Bizde kendi ADSL yönlendiricimize. çeĢitlerini biraz sonra göreceğiz).1. Buraya DıĢ taraf (Outside) diyoruz.0. ĠĢte burada NAT insanlara bir IP adresi kullanarak yüzlerce bilgisayarı internet ortamında haberleĢmesini sağlıyor.1 alır (burası ile pek iĢimiz yok). Özel adresleri ve NAT ı kullanarak bunun önüne geçilmiĢ ve IP yetersizliği önlenmiĢ oldu. Her 3 arayüzüne de IP adresleri atanır. nasıl çalıĢıyor ve bu NAT bize nasıl bir kolaylık getirdi? Kafamızda NAT mantığı oluĢması açısından evde kullandığımız ADSL yönlendiricilerimizi ele alalım. Peki. Her birini internete çıkarmak için 100 tane IP ye ihtiyacımız olacaktı. yerel tarafa ise biz IP atarız.Classless Inter Domain Routing . O adreste tabi ki servis sağlayıcının size verdiği adrestir. Kendi verdiğimiz adresler içeride kendileri ile haberleĢirler. NAT ne yapıyor? ADSL yönlendiricimizin 3 tane arayüzü (interface) var. Tabi elbet bir gün yetmeyecek ama IPv6 ile bu sorun ortadan kalkacaktır. Bunu sonradan değiĢtirip baĢka bir özel IP vermek bizim elimizde. Internet tarafına siz bağlantı kurduğunuzda servis sağlayıcı tarafından.0. Ethernet (yerel) ve geridöngü (Loopback) arayüzleri. ADSL yönlendiricimiz bize ilk geldiğinde onun ethernet arayüzüne bağlanmak için 10. ev kullanıcıları vs için NAT. Öncelikle oyuncularımıza rollerini vermekte yarar var.0. Buraya da iç taraf (Inside) diyoruz. Sürüm 5 ise deneysel amaçlarla hazırlanmıĢ fakat kullanılmamıĢtır. Eğer NAT olmasaydı ne olurdu? ġirketimizde 100 tane bilgisayar var diyelim. Örnek olarak aĢağıda bir ADSL modemin arayüzlerini görebilirsiniz. Servis sağlayıcımıza (Türk Telekom) ait belli IP aralıkları var. 184 . Böylece IP adresi sıkıntısı bir nebze de olsa önlenmiĢ oluyor.0.adreslerin çoklu gönderim (Multicasting) için.2 veya 192. Bunlar PPPoE veya PPPoA (internet).

0. bazı 185 . IPV6 Ancak. daha büyük bir IP adresine ihtiyaç duyulmaktadır. Tabi dünyada 6 milyara yakın insan olduğunu ve her geçen gün insanların ve internete girenlerin sayısını arttığını düĢünürsek IP adresleri yetmeyecektir. IP vs).296 IP adresiniz olabilir. 7. baĢka bir ifadeyle 3 x 1038 adet benzersiz adres demektir. IPv6 trilyonlara varan IP adresi kullanmamıza olanak sağlayacak.Dalga Boyu BölüĢümlü Çoğullama (WDM) 4. Bu rakamlar. Zaten ondan sonra ne olduğunu anlayacağız.255 arasında herhangi bir numara olabilir. IPv4 protokolündeki bir adres 1.3.5 Çoğullamanın uygulamaya bağlı olarak kullanılan birçok türü vardır. IP adreslerinin bloklar halinde tahsis edilmesi nedeniyle. UDP. Biz hali hazırda IP sürüm 4 kullanıyoruz.1.Kod BölüĢümlü Çoğullama (CDM) 2. birçok IP adres aralığı kullanılamamaktadır.0 ila 255. Bu biraz uzun sürecek çünkü tüm internet altyapısının değiĢmesi gerekecek. IPv4 ile 4. IPv4 Bu. 90'lı yıllarda bunu görenler zaten Ģuan IP sürüm 6'yı geliĢtirmekle uğraĢıyorlar. 128 bit geniĢliğindedir. Buna da IP adresi diyoruz. IP adresi diyince burada NAT'ı ilgilendiren bölüme geliyoruz.2.Zaman BölüĢümlü Çoğullama (TDM) 3. Topluluk diyorum çünkü içinde birçok iletiĢim kuralını barındırır (TCP.3. bu da 2128 adet. Bu kuralların da nereye gideceklerini bilmeleri için bir adrese ihtiyaçları olacaktır. halen kullanılmakta olan standart Ġnternet protokolüdür ve 32 bitten. IPv4'ten farklı olarak IPv6.294. Ġnternette TCP/IP iletiĢim kuralları topluluğunu kullanarak haberleĢiriz. Nedir bu NAT. baĢka bir ifadeyle sekiz bitlik 4 rakamdan oluĢur. 0 ila 255 arasında değiĢir. Bu protokol kullanılarak 4 milyardan fazla adres üretilebilmektedir. Ama IP adreslerinin sınıflara (class) ayrılmıĢ olması. ICMP.255.15.15.6 Bugün halen kullanılmakta ve test edilmekte olan iki tür Ġnternet Protokolü bulunmaktadır: IPv4 ve IPv6: 7.255.Frekans BölüĢümlü Çoğullama (FDM) 2. IPv6 bu ihtiyaçtan doğmuĢtur.967.0. bu nedenle artan ağ kullanıcısı sayısına bağlı olarak. BaĢlıca çoğullama türleriniĢöyle sıralayabiliriz: 1. Ġnternette kullandığımız IP adreslerini internet servis sağlayıcılar ICANN adlı firmadan satın alırlar.2. sorusuna gelmeden önce NAT'ın nasıl çalıĢtığını anlamakta fayda var.

1 gibi adresleri kullanırız. Böylece IP adresi sıkıntısı bir nebze de 186 . Bizde kendi ADSL yönlendiricimize. Resim 65: Komut ĠĢletim Sisteminde NAT Kullanımı Siz bilgisayarınızdan bir istek gönderdiğinizde bu istek ADSL yönlendiricinizin Ethernet (eth0) arayüzüne gelir ve NAT bunu çevirip diğer arayüze yönlendirir ve o bağlantı için NAT tablosunda bir kayıt tutulur.Sınıfsız Alanlararası Yönlendirme). bilgisayarımıza veya ağ üzerinden haberleĢen baĢka bir cihazımıza özel IP veririz. Her 3 arayüzüne de IP adresleri atanır.2 milyara kadara düĢmektedir. yerel tarafa ise biz IP atarız. ĠĢte burada NAT insanlara bir IP adresi kullanarak yüzlerce bilgisayarı internet ortamında haberleĢmesini sağlıyor.adreslerin çoklu gönderim (Multicasting) için. NAT ne yapıyor? ADSL yönlendiricimizin 3 tane arayüzü (interface) var. Kendi verdiğimiz adresler içeride kendileri ile haberleĢirler. çeĢitlerini biraz sonra göreceğiz). Bunu sonradan değiĢtirip baĢka bir özel IP vermek bizim elimizde. ev kullanıcıları vs için NAT. Sürüm 5 ise deneysel amaçlarla hazırlanmıĢ fakat kullanılmamıĢtır.0.0.0. IPv4'ün sayısının muhtemel yetersizliğini engellemek içinde kurumlar.Classless Inter Domain Routing . Servis sağlayıcımıza (Türk Telekom) ait belli IP aralıkları var. Buraya da iç taraf (Inside) diyoruz. Yerel ağ tarafında isterse yüz bilgisayar olsun internete çıktıklarında bir tane IP adresi ile kullanacaklardır (genelde ADSL yönlendiriciler böyle çalıĢtığı için bu örneği veriyorum.168. O adreste tabi ki servis sağlayıcının size verdiği adrestir. Peki. Öncelikle oyuncularımıza rollerini vermekte yarar var.0. bazılarının da test amaçlı kullanılmasından dolayı bu sayı 3. ADSL yönlendiricimiz bize ilk geldiğinde onun ethernet arayüzüne bağlanmak için 10.2 veya 192. Bunlar PPPoE veya PPPoA (internet). nasıl çalıĢıyor ve bu NAT bize nasıl bir kolaylık getirdi? Kafamızda NAT mantığı oluĢması açısından evde kullandığımız ADSL yönlendiricilerimizi ele alalım. Geridöngü (Loopback) varsayılan olarak 127. Birde biz varız. Örnek olarak aĢağıda bir ADSL modemin arayüzlerini görebilirsiniz. Buraya DıĢ taraf (Outside) diyoruz.1. Internet tarafına siz bağlantı kurduğunuzda servis sağlayıcı tarafından. Ethernet (yerel) ve geridöngü (Loopback) arayüzleri. servis sağlayıcılar ve yönlendirmede kullananlar içinde CIDR gibi teknolojiler geliĢtirilmiĢtir (CIDR yönlendirmede kullanılan bir teknolojidir . Ama iĢ internete çıkmaya gelince burada NAT devreye giriyor.1 alır (burası ile pek iĢimiz yok). Bunları ADSL kullanıcılarına sabit (statik) veya değiĢken (dinamik) olarak dağıtmakta.

kurumsal bilgi iĢlem sistemlerini. bilgi iĢlem sistemlerinin karĢı karĢıya olduğu risklerin boyutlarını net Ģekilde göstermektedir.olsa önlenmiĢ oluyor. bu ihtiyacı karĢılamak üzere ortaya çıkmıĢtır. 1998 yılında araĢtırmaya katılan kuruluĢların %64'ü bilgi iĢlem açıkları ve tehditleri ile karĢı karĢıya olduğunu belirtmekteyken. Eğer NAT olmasaydı ne olurdu? ġirketimizde 100 tane bilgisayar var diyelim. ağınızı hırsızlığa. 7. hizmet kesintisi. kurum dıĢından değil.16. Çünkü güvenlik 187 . kurumun yasal yükümlülüklerini asgariye indirebilmektedir. Bu nedenle de güvenlik yalnızca dıĢarıya karĢı koruma Ģeklinde algılanmamalı. Ayrıca güvenlik politikaları. Her birini internete çıkarmak için 100 tane IP ye ihtiyacımız olacaktı. Ağ güvenliği kullanmazsanız. bilgi iĢlem sistemlerinin güvenliğini kontrol altına alabilmek için yaptığı tüm çalıĢmaların belgelenmesi. Internet'ten kaynaklanan virüs ve solucanların kötü amaçlı saldırılarına karĢı korur. Güvenlik politikaları.16. ağın kapanması. kurum içinden kaynaklanmaktadır[3]. Yine bu araĢtırmaya göre en büyük tehlikeler. yönetmeliklerle uyumsuzluk ve hatta yasal iĢlem riskleriyle karĢı karĢıya kalabilirsiniz[116]. Kurumsal dâhili ağın (intranet) dıĢarıdan gelebilecek ataklara karĢı korunması. yasal açıdan kurumu tehlikelerden koruyabilecek bir kalkan olarak ortaya çıkmaktadır.1.16. bu rakam 2000 yılında %70'lere çıkmıĢtır[117]. yetkisiz sızma. Ağ Güvenliği Ağ güvenliği teknolojileri. Tabi elbet bir gün yetmeyecek ama IPv6 ile bu sorun ortadan kalkacaktır. araĢtırmalar sonucunda görülmüĢtür ki yerel ağ üzerinden gelen ataklar daha fazla sayıda ve daha tehlikeli olabilmektedir. bütünleĢik bir bakıĢ açısıyla değerlendirmelidir. KABLOSUZ AĞLARDA GÜVENLĠK 7. maliyet-fayda ve yatırımın geri dönüĢü (ROI) analizleri yapılmasını ve kısıtlı kaynakların verimli kullanılmasını sağlayacaktır. Computer Security Institute tarafından 1996'dan beri yapılmakta olan kurumsal güvenlik araĢtırmaları.2. gizli iĢ bilgilerinin kötüye kullanılmasına. ağ güvenliğinde ilk akla gelen baĢlık olmasına rağmen. Kurumun. bilgi iĢlem sistemlerinde meydana gelebilecek açıklarda. 7. Güvenlik Politikaları Güvenlik politikaları. Özel adresleri ve NAT ı kullanarak bunun önüne geçilmiĢ ve IP yetersizliği önlenmiĢ oldu.

fonksiyonel alanlara göre (üretim. EriĢim Ġhtiyaçlarının belirlenmesi Yukarıda belirtilen sınıflandırma sonucu neyi korumak ve güvenlik tutmak istediğimizi belirlendikten sonra. üç ana aĢamadan geçilir: a-) Ġhtiyaçların belirlenmesi b-) Güvenlik politikasının yazılması c-) Güvenlik politikasının uygulanması Ġhtiyaçların Belirlenmesi Bu aĢamada.  Uzun vadeli bakıĢ açısı  Kısa ve net değerlendirmeler  Sorumluluk. fabrikalar. Güvenlik Politikaları Nasıl Hazırlanır? Güvenlik politikaları hazırlanırken. finans. kurumsal bilgi iĢlem kaynakları sınıflandırılır.16. riskler ve tehlikeler arasında optimum dengenin bulunabilmesini sağlamasıdır[118].1. var olan bütçeyle. 188 . vs gibi) de olabilir. Bu haklar ve ihtiyaçlar dokümanter edilerek her bölüm için öncelik sıralamaları oluĢturulur. pazarlama gibi) ya da teknoloji türlerine göre (Windows 2000.politikalarının en önemli özelliklerinden biri. kullanıcıların hangi bilgiye ne zaman ve ne Ģekilde ulaĢmaları gerektiği belirlenir. Etkili Bilgi ĠĢlem Güvenlik Politikalarının özellikleri. Bu sınıflandırma coğrafi esaslara göre olabileceği gibi (binalar. kullanıcılar ve yöneticiler belirlenir ve öncelik sıralamaları oluĢturulur Varlıkların Belirlenmesi Güvenlik politikası çalıĢmalarında öncelikli olarak bilgi değeri olan varlıklar sınıflandırılır. insan kaynakları ile ilgili bilgilere sınırlı Ģekilde eriĢmesi gerekebilir.2. farklı Ģehirlerdeki tesisler gibi). üretim bölümünün. Örneğin muhasebe bölümünün üretimle ilgili. UNIX. yetki ve rollere dayalı  Gerçekçi  Ġyi tanımlanmıĢ  Düzenli yenilenen 7.

denial of service gibi çalıĢmalar yer almaktadır.2. güvenlik politikasında yer alması gereken noktalar ortaya çıkmıĢtır. Ģifre kırma. Yeni ĠĢ Olasılıklarının Belirlenmesi SSL benzeri güvenli yöntemler kullanılarak elektronik ortamda pazarlama ve satıĢ tekniklerinden hangilerinin kullanılabileceği. Güvenlik Politikasına verilen yönetim desteğini göstermek için önemlidir.000 USD.16. ĠĢ Risklerinin Belirlenmesi Bilgi iĢlem sistemlerine yönelik (ve yukarıda belirtilen aĢama ile ortaya çıkartılan) tehditlerin yaratabileceği iĢ zararlarının boyutları incelenir. Güvenlik Politikasının Yazılması Güvenlik ihtiyaçları belirlendikten sonra. ortalama olasılıkla 50. en kötü olasılıkla 100. potansiyel bir problem durumunda. 2. kimler tarafından kullanılacağı ve kullanımının kimler tarafından izleneceği açık ve net Ģekilde belirtilmelidir. Örneğin. Bu risklerin boyutları. senaryo analizi sonucunda ortaya çıkartılır.2.000 USD. Bu tehditlerden hangilerinin kurum için en büyük tehlikeyi içerdiği incelenir. GiriĢ mektubu Genellikle Genel Müdür veya Ģirket yönetiminden yetkili bir kiĢinin imzasını taĢıyan böyle bir mektup. Yetki ve Sorumluluklar Yukarıdaki Amaç bölümünde belirtilen kullanıcı ve yöneticilerin.000 USD kaybedileceği hesaplanabilir. 7. Güvenlik politikalarında genellikle aĢağıdaki bölümler yer alır: 1. Amaç Bu noktada güvenlik politikasının hangi amaçla hazırlandığı. Bu. en iyi olasılıkla 10. bu durumlarda potansiyel getirilerin ve maliyetlerin ne olacağı hesaplanabilir. 3. network izleme.Güvenlik Tehditlerinin Belirlenmesi Bilgi iĢlem sistemlerine yönelik tehdit örnekleri arasında sosyal mühendislik. Güvenlik politikası çerçevesindeki yetki ve sorumlulukları belirtilir. kullanıcı ve yöneticilerin yetki 189 .

6. Ģirket dıĢı personel tarafından (örneğin bayiler) Ģirket kaynaklarına ulaĢım hakları gibi alanlar düzenlenir. örneğin Internet'e hangi kullanıcıların gireceği. Ayrıca kurum elemanlarının VPN gibi bir teknoloji ile Internet üzerinden kurum sistemlerine nasıl ulaĢacağı. Laptop. Internet üzerinden. Internet'ten HTTP veya FTP protokolleri ile hangi dosya tiplerinin Internet'ten indirilebileceği gibi noktalar belirtilir. modem kullanımı gibi konular bu bölümde yer alır. bilgi iĢlem sistemleri için önemli açıklar içerebilmektedir. Internet Güvenliği Bu alanda Internet kullanım saatleri. Firewall gibi ağ güvenliği ürünlerinin kullanımı. Internet'ten hangi tür dosyaların indirilmesine izin verilebileceği. Ģifrelerin belirlenme ve kullanılma kuralları. e-postaların Ģifrelenmesi. Ģirket bilgilerini Ģirket sınırları dıĢında taĢıdıklarından. hesap yönetimi. VPN benzeri teknolojileri kullanarak Ģubeler arası bilgi paylaĢımı. kimlik belirleme. kullanıcıların hangi durumlarda ne gibi sorumlulukları olduğu belirtilir. Bu bölümde. kurumun bilgisayarlarının ve bilgi iĢlem sistemlerinin kullanımı hakkında genel kullanım kuralları içerir. Bilgisayar ve Internet kullanımı Bu bölüm. Bu nedenle mobil cihazlarda hangi koruma ve güvenlik yöntemlerinin kullanılacağı bu bölümde belirlenmelidir. 5. Ģifreleme yöntemleri irdelenir. kuralları. belirli durumlarda e-postaların izlenebilmesi. E-posta Bu bölümde. EriĢim kontrolü Bu bölümde. 9. 8. yetkili kiĢilerin veya yetkili pozisyonların da açık tarifini yapmalıdır. onaylama. 7. PDA ve Benzeri mobil cihazların kullanımı Laptop ve PDA gibi mobil cihazlar. Ağ Güvenliği Router. 190 . 4. mesajların arĢivlenmesi gibi e-posta kullanım kuralları belirlenir.ve sorumluklularını belirtmenin yanı sıra.

10. Fiziksel Güvenlik Binaya, sunucu odalarına eriĢimin nasıl olacağı, kullanıcıların iĢ istasyonlarının zimmet kuralları, ağ altyapısı gibi konular bu bölümde yer alır.

7.16.2.3. Güvenlik Politikasının Uygulanması Yazılı bir güvenlik politikasına sahip olan kurumların önündeki en önemli görev, bu güvenlik politikasının düzenli olarak kullanımının sağlanmasıdır. Pek çok kurum, yazılı prosedürleri günlük hayatın parçası haline getirmekte zorlanmaktadır. Burada en önemli ihtiyaç, kullanıcıların eğitimidir. Bu eğitim, bilgi iĢlem güvenliğinin neden son derece önemli olduğunu, kullanıcıların günlük hayattaki çalıĢma prensiplerinin neden bilgi iĢlem güvenliği için potansiyel bir tehdit teĢkil edebileceğini açıklamalıdır. Ayrıca güvenlik politikaları düzenli olarak gözden geçirilmeli, yeni geliĢmeler, ihtiyaçlar ve tehditlerin ıĢığında gerekirse yenilenmelidir. Bu, Güvenlik Politikalarının yaĢayan sistemler haline gelmesini ve uygulamanın da kurumun günlük hayatının bir parçası haline gelmesini sağlamak için son derece önemlidir. 7.16.3. Ağ Saldırı Türleri

7.16.3.1. Virüs, Worms Ve Trojanlar Worms (Solucanlar):Kendilerini kopyalama özelliğine sahiptirler. Ġnternet ya da yerel ağ üzerinde bilgisayardan bilgisayara yayılırlar. Bazıları zararsızdır ancak sistemde yer kaplar ve bilgisayarı yavaĢlatırlar. Bazıları ise zararlıdır ve bilgisayara zarar verir. Trojan Virüsleri: Bu virüsler bulaĢtıkları sistemde yayılmazlar, çoğalmazlar. Trojanı hazırlayan kiĢi tarafından yönetilirler. Hazırlayan kiĢi isterse bilgisayarı kontrol edebilir ve bilgileri çalabilir. Makro Virüsleri: Word Excel gibi makro kullanımına olanak sağlayan programların dosyalarına bulaĢan virüslerdir. Bunlar Word ya da Excel kullanarak hazırladığınız belgeye yerleĢir ve bu belgeye her giriĢte aktif hale geçer. Bazı özellikleri etkisiz hale getirir ya da yazıları gereksiz yere sağa sola kaydırır ya da boĢluk bıraktırır. Boot Virüsleri: Disketlerin „boot sector‟ veya sabit disklerin „master boot sector‟ diye isimlendirilen ilk sektörlerine sıçrarlar ve çoğalarak diğer bilgisayarlara flash bellekler, e-mail gibi yöntemlerle bulaĢır ve yayılırlar. Bulunması ve temizlenmesi en kolay virüslerdir çünkü yerleri bellidir.

191

Dosya Virüsleri: .Exe gibi çalıĢabilir dosyalara bulaĢırlar ve bu dosyalardan diğer dosyalara sıçrarlar. Ne kadar dosyaya sıçradıklarına bağlı olarak dosyanın boyutunu arttırırlar. Dosyaya bulaĢan virüs yazılımı dosyanın sonunda bazen de ortasında olabilir. Bu virüsler hafızada kalabilme özelliğine sahiptirler. Polimorfik Virüsler: Sürekli olarak kendini değiĢtiren virüslerdir. Bulunması ve temizlenmesi farklı teknoloji gerektiren bir virüs türüdür. Akıllı bir virüs çeĢidi olarak tanımlanabilir. Hoaxlar: Hoaxlar virüs olduğu söylenen fakat aslında virüs olmayan aldatmacalardır. Bunlar sadece kullanıcılarda panik yaratmak için hazırlanmıĢ olabileceği gibi daha sonradan yazılacak bir virüsün etkisini artırmak amacıyla da hazırlanmıĢ olabilmektedir[120].

7.16.3.2. Spam Mailler SPAM mailin en basit tanımı sizin isteğiniz olmadan size gönderilen reklam içerikli maillerdir. Internet üzerinde aynı mesajın yüksek sayıdaki kopyasının, bu tip bir mesajı alma talebinde bulunmamıĢ kiĢilere, zorlayıcı nitelikte gönderilmesi de genelde SPAM olarak adlandırılır. SPAM çoğunlukla ticari reklam niteliğinde olup, bu reklamlar sıklıkla güvenilmeyen ürünlerin, çabuk zengin olma kampanyalarının, yarı yasal servislerin duyurulması amacına yöneliktir[121].

7.16.3.3. Phishing Yemleme, sözcüğü Ġngilizce “Password” ve “Fishing” sözcüklerinin birleĢmesiyle oluĢturulmuĢ phishing sözcüğünün Türkçe karĢılığıdır. YasadıĢı yollarla kiĢinin Ģifresini ve ya kredi kartı ayrıntılarını öğrenme iĢidir. Kurbana ulaĢtıktan sonra sanki bir resmi kurummuĢ gibi onlardan hesapları, özel bilgileri, Ģifrelerini isteme mantığında çalıĢır[122].

7.16.3.4. Packet Sniffers Ġki bilgisayar arasında yapılan bilgi alıĢ-veriĢ ini yakalamaya "sniffing" denilir. Bir kaç bilgisayarın, bir ağ üzerinde birbirleriyle paylaĢıma açık olarak bağlanılmasında kullanılan en popüler yol "Ethernet" dir. Ethernet protokolü bir bilgi paketini aynı devreler üzerindeki tüm bilgisayarlara yollayarak çalıĢır. Gönderilen paketin baĢlığında, paketin gideceği bilgisayarın adresi yazar. Sadece bu paketteki adres ile adresi tutan makine bu bilgileri alabilir. Her paketi kabul eden bir makine, paket baĢlığındaki adrese aldırmayan makine, çok karıĢık bir hal alacaktır. Böylece sniffing iĢlemi yapan kiĢi makineye istediği dosyayı yollayabilecek hale gelecektir.

192

7.16.3.5. Malware (Kötücül Yazılım) Bilgisayar teknolojilerinin geliĢmesi ile son zamanlarda bilgi ve bilgisayar güvenliği konusunda en ciddi tehditlerin baĢında kötücül yazılımlar gelmektedir. BulaĢtığı bir bilgisayar sisteminde veya ağ üzerindeki diğer makinelerde zarara yol açmak veya çalıĢmalarını aksatmak amacıyla hazırlanmıĢ yazılımların genel adıdır[123]. En genel kötücül yazılım türleri Ģunlardır:[124] Bilgisayar virüsü Bilgisayar solucanı (worm) Truva atı (bilgisayar) (Trojan horse) Arka kapı (backdoor) Mesaj sağnağı (spam) (Yığın ileti) Kök kullanıcı takımı (rootkit) Telefon çevirici (dialer) Korunmasızlık sömürücü (exploit) Klavye dinleme sistemi (keylogger) Tarayıcı ele geçirme (browser hijacking)Casus yazılım (spyware) 7.16.4. Ağı Koruma Yöntemleri

7.16.4.1. Güvenlik Duvarı ( Firewall) Ġnternet bağlantısı yapılan ve özellikle sunucu servisleri barındıran her network bir güvenlik duvarına ihtiyaç duyar. Güvenlik duvarları sayesinde, yerel ağınıza dıĢarıdan gelebilecek bağlantılara izin verebilir ya da engelleyebilirsiniz. Güvenlik Duvarları sadece dıĢarıdan gelen ataklara karĢı koruyacak Ģekilde değil, aynı zamanda iç ağdan gelmesi muhtemel bilinçli veya bilinçsiz saldırılara karĢı koruma sağlayacak Ģekilde düĢünülmelidir. Güvenlik duvarları bilgisayar ağımızın güvenliğini sağlamanın yanı sıra, Sanal Özel Ağ teknolojisini kullanarak uzaktan eriĢimleri de güvenli hale getirmekte ve ekstra güvenlik sağlamaktadır. 7.16.4.2. Atak Tespit ve Önleme ( IDS / IPS ) Güvenlik Duvarları, verilen servislerin (Web, Mail, FTP vb.) ilgili TCP/UDP portlarının dıĢ dünyaya açılmasına ya da kapatılmasına imkân verir. Günümüzde kullanılan

193

birçok Güvenlik Duvarı bunun da ötesinde, kullanılan TCP/UDP portların üzerinde akan uygulama trafiğinin network standartlarına uygunluğunun kontrolünü yaparak atakları tespit ve önlemede bir adım öne geçebilir. Ancak, geleneksel Güvenlik Duvarlarının bu özellikleri daha sınırlı olmakla beraber performans kısıtları da olabilmektedir. Çok daha geliĢmiĢ özellikler ve yüksek performans gibi imkânları sunan Atak Tespit ve Önleme sistemleriyle, Güvenlik Duvarına ek olarak birbirini tamamlayan güvenlik yapısı oluĢturulması önem arz etmektedir. Atak Tespit ve Önleme Sistemleri, bir bilgisayar ağının önüne konumlandırılır, internetten veya iç ağdan gelen ve Güvenlik Duvarından geçmiĢ paketleri inceler ve saldırı Ģablonlarına uyan, zararlı olabilecek paketlerin geçmesini engeller. Bu sistemler, atakları paket içerisindeki belirli imzalara göre tespit edebildiği gibi, paketlerin davranıĢsal analizini yaparak da algılayabilmektedir. 7.16.4.3. Sanal Özel Ağ EriĢimi (VPN) Kurum çalıĢanları, sürekli hareket halinde olsalar dahi, kurumsal kaynaklara her zaman her yerden eriĢmek durumundadır. Mobil olmanın zorunluluklarından biri haline gelen bu gereksinimi karĢılayabilmek için temel bileĢen, internet eriĢiminin her zaman sağlanabiliyor olmasıdır. Günümüz Ģartlarında, sabit ve mobil internet eriĢimi imkânı (ADSL, Kablosuz, 3G Ģebekeleri gibi) çok yaygın olarak sağlanabilmekte olduğundan bu temel bileĢen konusunda çok sıkıntı bulunmamaktadır. Bir diğer önemli konu ise, sadece kurum çalıĢanlarına sunulan dâhili kaynakların internet ortamında da güvenli olarak çalıĢanlara sunulmasıdır. Böyle bir durumda, çalıĢanların kullanacağı kaynakların internet üzerinde güvenli olarak eriĢilebilmesinin yolu sanal özel ağ (VPN) eriĢiminin sağlanmasıdır. VPN altyapısında üst seviye koruma sağlayan AES standardı 256 bit Ģifreleme algoritmaları kullanılabilmektedir. Bu çözümler, kullanıcı terminal cihazına bir client yazılımının yüklenmesi gereken IPSec VPN çözümleri olabileceği gibi, kullanıcı bilgisayarında özel bir client yazılımı gerektirmeyen SSL VPN çözümleri de olabilmektedir. 7.16.4.4. E-posta Güvenliği Günümüzde e-mail trafiğinin mobil kullanıcılara kadar yaygınlaĢmasıyla kullanım alanı artarken getirdiği riskler de artmıĢtır. Bununla birlikte son kullanıcı tarafında gereksiz, istenmeyen e-posta sayısında ciddi artıĢlar gözlenmekte, bu da kullanıcının zaman kaybına sebep olmaktadır. Anti-x çözümleri ile e-posta servisleri güvenilir hale getirilmekte, gereksiz e-postalardan arındırılmaktadır. E-mail trafiği için Anti-virüs, Anti-spam, Anti-trojan, Antiworm, Anti-phishing gibi güvenlik önlemleri sunulmaktadır.

194

7.16.4.5. Son Kullanıcı Güvenliği ( Kimlik Doğrulama, ġifreleme, Anti-X) Bilgi güvenliği raporlarına bakıldığında, yerel ağ kaynaklı istemsiz ataklar internet üzerinden gelen ataklara göre daha fazla zarar vermektedir. Bu sebeple güvenlik politikalarının içeriden gelebilecek riskleri de içermesi ve bunlara karĢı önlem alması gerekmektedir. Bu amaçla kullanılan ağ tabanlı güvenlik sistemlerine ilaveten kiĢisel Anti-X çözümleri de yer almaktadır. Anti-X çözümü ile virüs, trojan, spy, worm gibi sorunlar halledilebildiği gibi sıfırıncı gün atakları da etkisiz hale getirilebilmektedir. Kurumlar, ağdaki kullanıcıların dıĢarıdan ve birbirlerinden olumsuz etkilenmemeleri için çözüm arayıĢına gitmektedir. Ayrıca, kurum içinde ağ kullanımının olumsuz amaçlar için kullanılmadığını takip etmelidir.

7.16.5. Kablosuz Ağlarda Güvenlik Son yıllarda evlerimize giren kablosuz (wireless) networklar, hayatımızı kolaylaĢtırmakla birlikte birtakım güvenlik risklerini de beraberinde getirdi. Çünkü veri OSI fiziksel katmanı Ethernet üzerinden değil yeni bir fiziksel katman olan Wi-Fi ile omnidirectional (360 derece küre şeklinde) olarak havaya yayılıyor. Bu da tıpkı telsiz görüĢmeleri gibi, bilginin, kötü niyetli insanlar tarafından yakalanıp görülebilmesini mümkün kılıyor. Kablolu networklarda sniffing ancak o network‟a bir bilgisayar ile ağa dâhil olmak suretiyle mümkün olurken, kablosuz eriĢimde kendi evinden otururken sniffing yapmak mümkün oluyor. Bu da gönderdiğiniz bir e-mail‟in ya da MSN görüĢmelerinizin, daha da kötüsü Ģifrelerinizin ve e-ticaret iĢlemlerinizin kötü amaçlı insanlar tarafından yakalanarak okunabilmesi anlamına geliyor[125]. Güvenlik uzmanlarının söylediği gibi mükemmel koruma yoktur. Ġyi bir güvenlik planı neyin korunacağının önemi ne göre değiĢir, korumanın uygulanma biçimi ve potansiyel riskler iyi belirlenmelidir. BaĢka bir değiĢle, tüm savunmaya dayalı tedbirler bilinmeli ve daha ihtiyatlı ve mali olarak mantıklı bir Ģekilde planlanmalıdır. Örneğin, kablosuz ağınız Ģehrin kalabalık bir yerinde ve tehlikeye açık olabilir. Yakınlara park edilen kimin olduğu bilinmeyen araçlara dahi dikkat etmek gerekir. Neden bu kadar Ģüpheci olmalıyız? Bazılarımız “biz sadece web de geziniyoruz önemli hiçbir iĢlem yapmıyoruz ne olabilir ki?” diyebilir. Bu soruya birkaç farklı cevap verebiliriz.

195

2.16. 7.6. Bilgisayarlardaki dosyaları dizinleri kopyalayabilir. Birisi kablosuz olarak sizin ağınıza bağlanabilir bu bağlantı sizin ağınızdaki switchinize bağlı olmanızla aynı Ģeydir. zombie clientlar gibi zararlı programları kurabilirler.6.16.1. girdiğiniz web siteleri belirlenir Ģifreleriniz ele geçirilebilir.Ağınız bilinmeyen kiĢilerin eylemlerine maruz kalabilir. Firmware Güncellemek Bu iĢlemde cihazın içinde bulunan programı güncelleyerek sistem açıkları vs. Ağdaki kullanıcıların yapabilecekleri her Ģeyi yapabilecektir. daha kötüsü logger programları trojanlar.6. Kablosuz Ağ Güvenlik Önlemleri 7. Bu yüzden kiĢiler bunları kullanarak modem ara yüzümüzden istediği Ģekilde değiĢiklik yapabilirler. Kablosuz ağınızı dıĢarıdan kullananlar. SSID Ġsmini DeğiĢtirmek Bu iĢlem ile SSID miz varsayılan değerler ile değil kendimize özgü ĢifrelenmiĢ bir isim ile konularak ağa bağlanacak kiĢilere zorluk düzeyini yükseltecektir. Internet bağlantınız illegal iĢler için kullanılabilir.16. Yayınlanmasını Engelleme Bu iĢlem SSID ( Servise Set Identifier ) kablosuz ağlar kısmında gözükmemesini sağlayacaktır.3. BaĢlangıç Ayarlarını DeğiĢtirmek Bu iĢlem bize gelen fabrika ayarlarını değiĢtirme esasına dayanmaktadır.16.16. Tüm ağ trafiğiniz kaydedilip incelenebilir. Çünkü günümüzde internette bütün marka ve modellerin varsayılan Ģifre ve kullanıcı adları bulunmaktadır. 7.4. Böylece bizim ağımıza sadece ağın ismini bilen kiĢilerce eriĢim sağlanacaktır.6. 7. Sonuçları ise sizi bağlar[126].6. bazı kanunsuz iĢler için ağınızı - 7. değiĢikliğe uğrar. kullanılabilirler. 196 . - Doğru araçlarla.

) bulunabilir bu durumda zorunlu olarak web Ģifreleme kullanılır. MAC Adres Filtreleme Bu iĢlem belki de en güvenli iĢlemimizdir. 7. WPA Windows Sp2 ile beraber desteklenen bir Ģifrelemedir.16.16.6. tünelleme ve kullanılan güvenlik yazılımları sayesinde ağ dinlense bile ĢifrelenmiĢ paketlere saldıran kiĢiye elde ettiği bilgiler hiçbir anlam ifade etmeyecektir[128]. Daha güçlü bir algoritma kullanır ve kırılması güçtür[121]. Sanal bir ağ uzantısı yarattığından uzaktan bağlanan makine konuk gibi değil. (Wifi Protected Access.6.16.6. 7. WPA Ģifrelemede WEP Ģifrelemedeki gibi karakter sınırlaması yoktur. Sanal özel ağ (VPN). ağlara güvenli bir Ģekilde uzaktan eriĢimde kullanılan bir teknolojidir. Çok etkili olmasa da WEP Ģifreleme Ģifrelemesi olmayan bir kablosuz ağdan daha güvenlidir. geliĢmiĢ satellite receiver vb.16. Paketler internet üzerinden gitse dahi. Kimlik Doğrulama Ekleme 7. WEP Ģifreleme :(Wired Equivalency Privacy – Kabloluya eĢdeğer gizlilik) 64 bit ve 128 bit WEP Ģifreleme vardır. Bu filtrede bulunmayan MAC adresleri ağımızda herhangi bir iĢlemde bulunamayacaklardır.6.Wifi korumalı eriĢim). dvr. WEP Ģifrelemede kullanabileceğiniz Ģifre karakterleri 0-9 arası rakam ve A-F arası harf olabilir ve sık sık değiĢtirmekte yarar vardır. 197 . ġifreleme Bu kısımda kablosuz ağımıza eriĢim sağlanırken kullanıcıdan ağımızı kullanabilmesi için gereken Ģifre ve Ģifre yapma teknikleri ile ilgili bilgiler bulunmaktadır. Yayın Gücünü Azaltmak 7. komĢu ağlar arasında gizli ve özel bir bilgi akıĢını sağlamaya yönelik kurulur.6. Çünkü bu iĢlem ile ağımızda iĢlem yapacak kiĢilerin ve bilgisayarların MAC adreslerine izin vermek sureti ile yapılmaktadır.7. WPA Ģifreleme. ağa fiziksel olarak bağlıymıĢ gibi görünür[127].7.17. VPN ( Virtual Private Network) Virtual Private Network(Sanal Özel Ağ) kısaltması olup.5.8. Ağınızda sadece web Ģifrelemeyi destekleyen cihazlar (pda.

2. Resim 66: Remote Access VPN 7. 198 .1. Remote Acces VPN‟den temel farkı VPN iĢlemini gören iki uçta VPN sunucu olmasıdır. Remote Access VPN Bu VPN türü firmaların gezgin çalıĢanlarının firma ağına her yerden güvenli bir Ģekilde iletiĢimlerini sağlamak için kullanılır.Temelde 2 tür VPN Vardır   Remote Access VPN Site To Site VPN 7.17.17. Site To Site VPN Bu tip VPN genellikle farklı firmaların birbirleri ile VPN aracılığı ile güvenli iletiĢim kurmaları için düĢünülmüĢtür. Aynı zamanda firmanın farklı bölgelerdeki Ģubelerinin merkeze bağlanmasını da sağlar.

internet üzerinden sizin bilginiz ve isteğiniz dıĢında bilgisayarınıza eriĢilmesini engellemek üzere kullanılan bir yazılım ya da donanım olabilir. Ev kullanıcıları için kullanılan güvenlik duvarları genellikle yazılımdan ibaretken. güvenlik için bir katman daha oluĢturmaktadırlar. 7.1. En yaygın kullanımı yönlendirici veya dual-homed ağ geçitlerindedir. GÜVENLĠK DUVARI(FIREWALL) Güvenlik duvarı. Paket filtreleme iĢlemi Ģu Ģekilde yapılmaktadır.Resim 67: Site To Site VPN 7. büyük kurumlar ve ağlar donanım temelli güvenlik duvarları da kullanarak.18.18. – IP filtreleme – Port filtreleme – Web filtreleme – Ġçerik filtreleme bunlardan birkaçıdır. Paket filtreleme ateĢ duvarı tam olarak isminin çağrıĢtırdığı iĢi yapar yani paketleri filtreler.1. Firewall Türleri 7. Her bir paket ateĢ duvarından geçtiği esnada paket baĢlığı bilgisi önceden tanımlı kurallar veya filtreler doğrultusunda incelenir. Kabul etme 199 .1. Paket Filtreleme Paket filtreleme ( dosya filtreleme diyelim biz dostlar ) en basit paket izleme metodudur. Güvenlik duvarı (firewall) birçok farklı filtreleme özelliği ile bilgisayar ve ağın gelen ve giden paketler olmak üzere internet trafiğini kontrol altında tutar[129].18.

Her bir paket diğer paketlerden bağımsız bir Ģekilde incelenir. ağ katmanından uygulama katmanına kadar paket baĢlık bilgisini inceleyerek paketin yasal bir bağlantıdan gelip gelmediğini ve protokollerin beklendiği gibi davranıp davranmadığını gözlemler.veya reddetme kararı bu karĢılaĢtırmanın sonuçları doğrultusunda verilir.3. 7. 200 .1. Paket izlemenin diğer bir güçlü tarafı da host sistemindeki arayüzün paketleri yönlendirmemesidir.18. 7.2.1. Dinamik (Stateful) Paket Ġzleme Dinamik paket izleme paket filtrelemenin yaptığı bazı temel paket gözleme yöntemlerini kullanır. Kaynak ve hedef uç noktalarının birbirleriyle iletiĢim kurabilmesi için her bir uygulama protokolünde vekil sunucunun yapılandırılması yapılmalıdır. Bu tip ateĢ duvarı OSI modelinin uygulama katmanında çalıĢır. Bu doğrultuda vekil sunucu yazılımı da olabildiği kadar katı ve güvenli olmalıdır. Buna ek olarak. Bu paket izleme metodu istemci/sunucu modelini kırar. Ağ geçidi/vekil sunucu iki ağ arasındaki bağlantıyı sağladığından gerekli güvenliği ve güvenilirliliği sağlamak amacı ile çok dikkatli bir Ģekilde tasarlanmalıdır. Uygulama Ağ Geçidi/Vekil Sunucular Uygulama ağ geçitleri/vekil sunucular en karmaĢık paket izleme metodu olarak düĢünülebilir. Uygulama ağ geçitleri/vekil sunucular iki uç nokta arasında bir aracı olarak düĢünülebilir.18. dolayısıyla yeni durum iki bağlantıya ihtiyaç duyar: bir bağlantı kaynaktan ağ geçidi/vekil sunucuya ve diğeri ağ geçidi/vekil sunucudan hedefedir. Bu tip ateĢ duvarının iki ağ ara yüzü olan güvenli host sistemlerinde konfigüre edilmesi düĢünülebilir. Her uç nokta birbirleriyle ağ geçidi/vekil sunucu aracılığı ile görüĢebilir.

BÖLÜM VII 8.Biyometrik tanımada kullanılacak birden fazla yöntem vardır. Bilgisayarların birim zamanda yaptığı iĢlem sayısının sürekli artması göz önüne alındığında eldeki veriler ile anlık olarak alınan örneğin karĢılaĢtırılma hızı da gittikçe artmaktadır. pasaport. Örneğin üniversitemizin giriĢ kapısında bulunan kapılarda manyetik kartlar yerine araç sürücüsünü tanıyarak giriĢne izin veren bir sistemin kullanılması çok daha güvenli ve mantıklı olacaktır. BĠYOMETRĠK TEKNOLOJĠLER 8. Bu sayede yetki verilen kiĢi baĢka araçla da giriĢ yapabildiği gibi.1. Biyometrik tanıma sistemleri bir bireyin gerçekten „kim‟ olduğunu kanıtlamasına olanak sağlar. her yöntemin kendine ait girdi cihazıyla alınan verilerin analiz edilip daha önceden girilmiĢ değerlerle karĢılarĢıtırılıp eĢleĢtirilmesine dayanmaktadır. Birden fazla yöntemi bir arada kullanmak sonuçları kesinleĢtirmek için gerekli olabilir. cihaz. Bu yöntemler her zaman doğru sonuçları vermeyebilir. yetkisiz bir kiĢi herhangi bir kartla giriĢ yapamayacaktır. Bu sayede kimlik. bundan dolayı kullanım alanına göre yüksek baĢarı sağlayanlar seçilmelidir. Unutulması veya baĢkası tarafından kullanılması söz konusu olmayan bir kimlik onaylama yoludur. kimlik taĢımamaları ve Ģifre gibi ezbere dayalı bilgileri kafalarında tutmamaları ise bu biyometrik tanımanın önemli avantajlarındandır. Ġnsanların bunu yapması için ek olarak bir kart. BĠYOMETRĠ NEDIR? Biyometri insanları birbirinden ayırt edebilecek fiziksel özelliklerini ve sergiledikleri davranıĢları inceleyen bilim dalıdır. Saniyeler içinde yüzbinlerce veriyi karĢılaĢtırıp doğru sonuçları veren sistemler günümüzde çeĢitli alanlarda kullanılmaktadır. BaĢarı oranının yanı sıra tanıma iĢleminin gerçekleĢmesi için gereken sürede yöntemlerin seçilmesinde dikkate alınmalıdır. Gereksinimlere göre bu yöntemlerden biri veya birkaçı kullanılabilir. ehliyet gibi kartların yerini tamamen alacak bir sistem geliĢtirilebilir. Gerçek zamanlı (real-time) tespit yapmak gerektiğinde yöntem seçimine çok daha fazla dikkat edilmelidir. Genel olarak bu sistemlerin çalıĢma prensibi. Hem daha güvenli hemde aĢılması zor sistemler gün geçtikçe orataya çıkacaktır. Ġnsanları birbirinden ayırt edebilme Ģansını bize sunduğundan dolayı biyometri bir kimlik doğrulama sistemi olarakta kullanılmaktadır. 201 .

Bu çalıĢmada.Biyometrik temelli imzalar ve sayısal imzalar günümüzde en çok bilinen. Diğer yaklaĢımlarda olan kaybedilme. Biyometrik sistemler Ģifre yaklaĢımının aksine kiĢinin bildiği bir bilgi veya taĢıdığı bir objeyle değil kiĢinin kendisinde var olan ve kiĢiye fiziksel olarak sıkı sıkıya bağlı olan bir özellikle kimliklendirilmesine olanak sağlar. veritabanında bulunan tüm kayıtlarla tek tek karĢılaĢtırma yapılarak kullanıcının sistemde tanımlı bir kullanıcı olup olmadığı araĢtırılır. yürüyüĢ Ģekli tanıma gibi belli bir zamanda belli amaçlar içi gerçekleĢtirilmiĢ davranıĢlar üzerine kurulmuĢtur. Kullanıcıya ait biyometrinin o anki özellikleri ile aynı kullanıcıya ait daha önce alınmıĢ ve veritabanına kaydedilmiĢ özellikler karĢılaĢtırılarak kiĢiye verilen hak gereğince sistem cevabı üretilir [134]. sistemde tanımlı olan ve kendisini temsil eden bir belirteçle (kimlik numarası. parmak izi. Kullanıcıların hem kimlik bilgileri hem de biyometri bilgileri uygun bir formatta veritabanına kaydedilir. Biyometri. Genel olarak bir biyometrik sistem. parmak izi. fiziksel (pasif) ve davranıĢsal (aktif) biyometrik sistemler olmak üzere temelde 2 gruba ayrılır. yüz. Sistem doğrulama modunda çalıĢırken. paylaĢılma riskini neredeyse yok eden bir teknolojidir. giriĢ çıkıĢlarda kimlik kontrolünün gerektiği otomatik personel devam kontrol sistemleri gibi sistemlerde mükemmel bir çözüm olmakta ve sosyal hayattaki uygulamalarda oldukça sık karĢılaĢılan çok hızlı geliĢen ve benimsenen güvenilir bir teknoloji olarak karĢımıza çıkmaktadır [134]. diğer kullanıcılarla ortak kullanılma. el geometrisi. retina ve iris. tanıma ve doğrulama modu olmak üzere üç modda çalıĢır. tanımlama. iris ve retina gibi kiĢide bulunan sabit fiziksel özellikler üzerine kurulmuĢtur. unutulma. DavranıĢsal biyometrik sistemler ise. ve imza tanıma gibi teknikleri kapsayan bir bilim dalıdır. biyometri teknikleri kullanılarak oluĢturulan e-imzalar tanıtılmıĢtır. Biyometrik sistemler. sistem kullanıcılarının sisteme tanıtıldığı moddur. DNA. kullanıcı. Fiziksel biyometrik sistemler. ses. Sistem tanıma modunda çalıĢırken sisteme girmek isteyen kullanıcının biyometri bilgisi alınır. konuĢma esnasındaki dudak hareketleri. 202 . imza. yazı dinamiği. yüksek seviyede güvenlik gerektiren alanlarda. Tanımlama modu. tahmin veya taklit edilebilme. çalınma. ses. kullanıcı adı gibi) birlikte gelir. kullanılan ve tartıĢılan elektronik imza çeĢitleridir. yüz. el geometrisi. Biyometri.

BĠYOMETRĠNĠN TARĠHĠ Ġnsanoğlu biyometrik tanımayı doğduğu andan itibaren yapmaya baĢlar. boy gibi kolaylıkla ölçülen özelliklerle kesin olarak ayırt ettikleri konuyla ilgili kaynaklarda belirtilmektedir. Tek yumurta ikizleri haricinde (tek yumurta ikizlerinin parmak izleri birbirinden farklıdır) bir 203 . Örneğin annesini sesinden ve kokusundan rahatlıkla tanıyabilir.Beynimiz tarafından otomatik olarak yaptığımız bu tanımanın yanı sıra sistematik olarak yapılan tanımanın ilk örnekleri insanoğlunun tarihi kadar eski değildir. Bunların en bilindik olanlarından biriyse DNA testidir. Beynimiz bu tanıma iĢlemlerini otomatik olarak yapmaya baĢlar ve genellikle mükemmele yakın baĢarı sağlar. Yeni doğan bebekeler gerek annesini gerek çevresindeki diğer kiĢi ve cisimleri sıfırdan baĢlayarak öğrenir.2. Binlerce yıl önce yaĢamıĢ insanların birbirlerini göz rengi. Hızla geliĢen teknoloji sayesinde parmak izinin yanı sıra günümüzde bir çok yöntem ile bu tip suçlu tespiti yapılmaktadır. Biyometrik tanıma birçoğumuzun filmlerden aĢina olduğu parmak izinden suçluyu tespit etme gibi yöntemlerle hala kullanılmaktadır. Yeni doğan bebekler örneğine dönersek bu bebekler daha sonradan gördüğü. ten rengi. Bu öğrenme iĢlemini veritabanına ilk bilgilerin girilmesi olarak düĢünebiliriz. Birçok yeni teknolojinin geliĢtirilmesinde olduğu gibi biyometrinin de geliĢiminde güvenlik unsuru öncülük etmiĢtir.ġekil 33: Biyometrinin Dalları 8. duyduğu yani duyu organlarıyla algıladığı her Ģeyi önceki veriler ile karĢılaĢtırıp belirli sonuçlar elde ederek tanıma iĢlemini yapar. Ġnsanların DNA‟larının birbirinden farklı olduğu dıĢ görünüĢümüne de yansıdığı gibi belirgin bir Ģekilde ortadadır.

Bu özellik seçimi sonucunda ortaya çıkan veriler bizim karĢılaĢtırma ve kayıt fonksiyonlarına vereceğimiz parametrelerdir. Biyometrik tanıma iĢlemindeki bu iki adıma dört ayrı katman olarak bakabiliriz: Yönteme ait cihazlar ile analog ortamdan dijital ortama veri aktarımı Dijital ortamda aktarılan verilerden gerekli parametrelerin çıkarılması Bu parametrelerin önceki verilerle karĢılaĢtırılması KarĢılaĢtırma iĢleminin yapılması için gerekli olan verileri tutacak veritabanı 204 . Hangi yöntemde olursa olsun analogdan dijitale çevirilen veri içinden belirli özellikler seçilir. Örneğin bir kiĢiyi tanımak için sadece boyunu parametre olarak alırsak aynı boyda iki insanı ayırt edemeyiz. Ġkinci adım ise kiĢinin kimlik doğrulama isteğidir.insanın baĢka bir insanla aynı DNA‟ya sahip olmadığından dolayı günümüzde bu testlerde geçerliliğini korumaktadır. Bu parametrelerin sayısı arttıkça tanıma iĢleminin doğruluğu artar. Bunun yanı sıra eğer kiĢilerin kilolarını da parametre alırsak baĢarı oranımız artar.3. Yukarıda geçen birinci adımında gerekli olan algoritmalar yöntemler arasında büyük farklılıklar göstermektedir. Ancak doğru orantılı bir artıĢ söz konusu değildir. KiĢinin vücudundaki bütün ölçüleri almanın bir anlamının olmayacağı ortadadır. Bu bilgiler yine yönteme özel algoritmalar sayesinde analiz ediliyor ve kiĢiyi tanımlayacak parametreler bu bilgiler içinden seçilerek veritabanına kayıt ediliyor. 8. Birinci adımda tanınacak kiĢinin ilgili yönteme ait bilgiler gerekli araçlar vasıtasıyla bilgisayar ortamına aktarılıyor. Belirli bir limitten sonra parametre sayısının arttırılması sadece sisteme ek yük getirecektir ve tanıımanın doğruluğu üzerinde bir etki etmeyecektir. Ancak sisteme alınan bilgilerin iĢleniĢi çoğunda ortaktır. Bu adımda sisteme aynı araçlar vasıtasyıla girilen bilgiler genellikle kayıt sisteminde uygulanan aynı algoritmayla analiz edilip veritabanındaki bilgilerle karĢılaĢtırılıp eĢleĢtirmelere bakılıyor. BAġLICA BĠYOMETRĠK YÖNTEMLER VE ÇALIġMA PRENSIPLERI Biyometrik yöntemlerin genel çalıĢma prensibi iki adımdan oluĢmaktadır. Eğer eĢleĢme varsa kiĢinin kimliği onaylanmıĢtır aksi halde sistemde bir sorun yoksa kiĢi iddia ettiği kimliğe sahip değildir. Örneğin ses ve parmak izi tanıma arasında bilgiyi dijital ortama aktaran araçlardan bu bilginin analizinde kullanılan algoritmaya kadar çoğu araç ve yazılım farklıdır.

Parmak izinin oldukça eski bir tarihi vardır. Bu tip yanlıĢ algılama olasılıklarının olduğu biyometrik tanıma yöntemlerinin kıyaslanması için aĢağıdaki terimler ileri sürülmüĢtür: False Accept Rate (FAR) : Sistemin veritabanında bulunmayan bir kiĢiye ait bilgileri yanlıĢ analiz etmesinden ve veritabanında bulunan biriyle eĢleĢtirmesinden kaynaklanan yanlıĢ tespitlerin oranıdır. Örneğin bir ses tanıma sisteminde kayıt esnasında kiĢi mikrofona konuĢtuğu zaman çevredeki seslerde kayıt altına alınacaktır. Kimlik doğrulama için aynı kiĢi tekrar mikrofona konuĢtuğunda ise çevredeki seslerin (gürültülerin) aynı olamaz.Analog ortamdan dijital ortama veri aktarımı sırasında kayıt esnasındaki ortamın tamamen aynısını oluĢturmak çok zordur. Sir Francis Galton (1822-1911) istatistik üzerine yaptığı çalıĢmalar soncunda iki bağımsız değiĢken arasındaki doğrusal iliĢkinin yönünün ve kuvvetini belirten korelasyon (correlation) yöntemini ileri sürmüĢtür. Galton parmak izinin 205 .1. Marcello Malpighi (1686) ve J. E.3. Bu iki orana bakılarak tanıma yöntemleri birbirleriyle kıyaslanabilir. Nehemiah Grew (1684).1. Bundan dolayı tanıma iĢleminde kullanılacak parametreler özenle seçilmelidir.Günümzüde kullanılan yöntemlerin temeli olarak kullanılan parmak izi tanıma sistemlerinin temeli ise Henry Faulds ve Wiliam James Herschel adında iki Ġngilizin bilimadamının çalıĢmalarıyla baĢlamıĢtır. False Reject Rate (FRR) : Sistemin veritabanında varolan kiĢileri sonraki bir tarama sonucunda bulamamasının oranıdır. Bundan dolayı çıkarılacak parametrelerin çevre koĢullarının değiĢimine karĢı sabit kalması veya sonucu etkilemeyecek kadar az değiĢmesine dikkat edilmelidir. Purkinje (1823) adlı bilimadamları parmak izlerinin birtakım özellikler barındırdığına dikkat çekmiĢ olmalarına rağmen bu özelliklerin kiĢi tespitinde kullanacak kadar benzersiz olduğunu ortaya sürecek herhangi bir çalıĢma yapmamıĢlardır. ÇalıĢmalarının devamında insanların parmak izleri arasındaki farkı sınıflandırıp ayırt edecek yöntemler ortaya çıkarmıĢtır.1. Parmak Ġzi Tanıma Tarihçe 8. Bu iki bilimadamı kiĢilerin parmak izlerini alma yöntemleri üzerine çalıĢmıĢlar ve temel olarak mürekkep kullanımının üzerine gitmiĢlerdir. 8.3. Bu sayede iki örüntü (pattern) arasında karĢılaĢtırma yapacak bir yöntem elde etmiĢtir.

AĢağıda görüldüğü gibi farklı sensör tiplerinden alınan görüntü kalitesi ve görünümü birbirlerinden farklıdır [136].3.1.kalıtımsal olmadığını ve her insanın parmak izinin birbirinden farklı olacağını çalıĢmalarıyla ortaya çıkarmıĢtır. Tek parmaktan alınan bilgi ile de aynı iĢlem yapılabilir olmasına rağmen güvenlik ve stabil çalıĢma açısından en az iki parmak izi alınmaktadır. Özellikleri Galton ve Henry‟nin çalıĢmaları sonucunda ortaya çıkan sınıflar çizgilerin Ģekline göre ayrılmaktadır ve bu sınıflar aĢağıdaki gibidir: Yay (arch) Döngü (loop) Helezon (whorl) Görüntünün alınması Parmak izi görüntüsünün alınması ile baĢlar. 25 Haziran 2007‟de ABD‟de sınır kapılarında bundan sonra iki değil on parmak izinin birden alınacağı bir sisteme geçileceğini açıklamıĢtır. Günümüzdeki sistemlerde bu sınıflandırma genelde iki parmaktan alınan örnekler üzerinde gerçekleĢtirilmektedir.Ülkemizde parmak izinin incelenilmesi ve biyometrik tanıma olarak kullanılması 1910 yılında Macar asıllı Yusuf Cemil tarafından baĢlatılmıĢtır. Daha sonra ise polis teĢkilatı tarafından kullanılmıĢtır.2.Galton‟un çalıĢmalarını takiben Dr Henry Faulds (1983-1930) parmak izinin sınıflandırılmasına tam olarak açıklık getirmiĢtir. Farklı sınıflandırmala olsa bile Galnton ve Henry‟nin yaptığı çalıĢmaların ürünü olan sınıflandırma sistemi yaygın olarak kullanılmaktadır. 206 . ġekil 35: Parmak Ġzi Alma Modeli 8.

207 .ġekil 36: Sensör ÇıkıĢları Görüntünün ĠĢlenmesi Optik sensörlerden alınan görüntü üzerinde parmak izi çizgi sırtları belirginleĢtirilerek farklı noktalardan alınan noktalar özellik çıkarma algoritmasından geçirilerek değiĢme imkanı en az olan en belirgin noktalardan resim olmayan kiĢiye özel bir ID kod oluĢturulur [137]. ġekil 37: Görüntünün ĠĢlenmesi Doğrulama ĠĢlemi AĢağıda görüleceği gibi doğrulama iĢlemi için kullanılan anahtar noktalar her parmak izinde diğerlerinden farklıdır [136].

Korelasyon iĢleminin doğru sonuç verebilmesi yön bilgisine de bağlı 208 . Ġkinci iĢlem için graf yapısı oluĢturulmalıdır. KarĢılıklı çatal (opposed bifurcation) Ġkili Çatal (double bifurcation) Üçlü Çatal (trifurcation) Çizgilerin bitiĢ noktalarıda özel olarak ele alınır. Birden fazla çizginin kesiĢtiği noktalarda özel olarak ele alınır Bir çizginin çatallaĢıp kısa bir mesafe sonra tekrar birleĢmesi sonucunda oluĢan kapalı yapıya göl (lake) adı verilir. Eni boyuna neredeyse eĢit olan çizgiler nokta (ridge dots) olarak alandırılır. Bir çizginin bölünüp birden çok çizgiye ayrılıdığı noktalar çatal (bifurcation) olarak adlandırılır. Noktalardan daha uzun olan ve değiĢken boyutlu çizgilerde vardır ve ada (island) olarak adlandırılır. Paralel giden iki çizgiyi birleĢtiren kısa çizgilere de köprü (bridge) adı verilir.Bu sınıflandırmaların yanı sıra parmak izlerine çizgi bazında bakıldığında belirli özelliklere sahip noktalar ortaya çıkmaktadır.ġekil 38: Doğrulama ĠĢlemi Daha detaylı iĢlemler için bu sınıflarda alt sınılara bölünmektedir. Parmak izi tanıma iĢlemi korelasyon yöntemiyle yapıldığı gibi yukarıda belirtilen özel noktaların yer ve sırasına göre de yapılabilir. Bunlar.

1.3. DeğiĢik özellikleri kullanan değiĢik yöntemler ortaya çıkmıĢtır.1.3. 8. Avantajları Parmak izinin kolaylıkla alınabilmesi.olduğundan örnek alınırken buna dikkat edilmelidir. Ġnsan yüzü parmakta olduğu gibi özelliklerinin kolay çıkarılabileceği bir yapıya sahip olmadığınadan yüz tanımanın geliĢimi ve kullanımı parmak izinde olduğu kadar eskiye dayanmamaktadır. Median. prewitt gibi filtreler kullanılır.3.Kenar algılama filtreleri olarak sobel.Özellik çıkarma iĢlemi için kenar algılama sonucunda elde edilen görüntüde inceltme algoritmaları uygulanıp çizgiler özellik çıkarma için uygun hale getirilir.3. Yüz tanımada kullanılan baĢlıca yöntemler aĢağıdaki gibidir: 209 . Yüz Tanıma Tarihçe 8. Parmak izinin kalıbının kendisi yerine kullanılma ihtimali vardır. Bunlardan ilki sayılabilecek yöntem „eigenfaces‟ Matthew Turk ve Alex Pentland 1987 yılında ortaya atılmıĢtır. 8.1. Ġkizlerde bile farklılık gösterir.2. Parmak izinin değiĢtirilip bir baĢka parmak izine benzetilmesi zordur Belirli özelliklerinin çıkarılıp sadece bu özelliklerin saklanması sayesinde hızlı arama yapılabilir. Yüzümüzün içerdiği özelliklerin fazlalığı bu özellikleri kullanacak yöntemlerin sayısını da arttırmıĢtır. mean ve gaussian gibi filtreler bunlardan bazılarıdır. Dezavantajları Örnek alınan parmağın yıpranması sonucu aynı izin tekrar elde edilemeyebilir.4. 8. Görüntünün gürültülerden arındırılması Kenar algılama Özelliklerin çıkarılması Parmak izinin gürültülerden arındırılması iĢleminde belirli filtreler kullanılır. gradient. Parmak izinden gerekli özellikleri çıkarmak için belli baĢlı görüntü iĢleme tekniklerini uygulanmaktadır.2. KiĢinin kilo alması gibi fiziksel değiĢimlerden parmağında etkilenmesi ve parmak izinin eskisiyle örtüĢmeyecek hale gelmesi mümkündür.3. Daha sonra çizgilerin bitiĢ ve çatal noktaları elde edilir.

ABD‟de verilen ehliyet. Kamera tarafından alınan görüntüde tamamen yüze ait bölge 210 . Ayrıca 2001 yılında ABD‟de yapılan NFL (National Football League) finalinde 19 suçlu yakalanmıĢtır.2.2.PCA ICA LDA EP EBGM Kernel Methods Trace Transform AAM 3-D Morphable Model 3-D Face Recognition Bayesian Framework SVM HMM Boosting & Ensemble Resim 68: Eigface Örnekleri Yüz tanıma yöntemi kullanılarak 2000 yılında Meksika‟da yapılan seçimlerde birden fazla oy kullanılmasını engelleyecek bir sistem oluĢturulmuĢtur. Ancak burada baĢka bir sorun ortaya çıkmaktadır. Sıradan bir kamera ile çevreden birçok yüz görüntüsü alınabilir. Özellikleri 8. kimlik gibi belgelerde bir kiĢinin farklı adlarla kayıt yaptırmaması amacıyla yüz tanıma sistemi kullanılmaktadır.3. Yüz tanıma yönteminde kiĢilerden örnek almak diğer yöntemlere göre çok daha zordur.

Tanıma iĢlemi jet‟ler ve ağırlıklandırılmıĢ kenarlar ile yapılır. göz gibi belirgin noktalardan oluĢur. Bu sayede vertabanın yükü azaltılmıĢ ayrıca arama hızı arttırılmıĢtır. Radon dönüĢümü iki boyutlu uzayda düz çizgilere uygulanan intergral dönüĢümüdür. Bu adımdan sonra değiĢik yollar izlenerek yüz tanıma iĢlemi yapılabilir. Bu yöntemlerin çalıĢma Ģekilleri aĢağıda kısaca açıklanmıĢtır. ICA (Independent component analysis) yöntemi çok değiĢkenli iĢaretleri alt parçalara bölerek iĢlem yapmaya dayalı bir hesaplama metodudur. Bazı yöntemler yüzde bulunan oranları karĢılaĢtırıken bazılar YSA ile öğreterek tanıma yapmaktadır. Algoritma gri seviye 211 . PCA tekniği temel olarak çok boyutlu veri kümelerini analiz edilebilmesi için daha az boyutlu kümelere dönüĢtürür. AAM (Active Appearance Model) nesnelerin Ģekillerini istatistiksel bir modelidir ve iki resmin eĢleĢtirilmesi için kullanılan bir hesaplama yöntemidir.bulunmalıdır. EBGM (Elestic Bunch Graph Matching) yönteminde insan yüzünü graf olarak ifade eder. Veri tipi hakkında herhangi bir bilgi vermez. LDA sadece sınıflandırma yapmaya yarayan bir yöntemdir. Sınıflar arasında farklılıklar arttırılmaya çalıĢılırken sınıf içindeki örneklerin arasındaki farklar azaltılmaya çalıĢılır. noktalar arasındaki 2boyutlu uzaklıklar ile ağırlıklandırılır. Graftaki düğümler burun. EP (Evolutionary Pursuit) genetik algorimtaları kullanarak sınıflandırma yapan bir yöntemdir. Trace transform sayesinde cisimleri tanırken rotasyon. PCA yönteminde veritabanında saklanan görüntüler küçültülmüĢ ve sıkıĢtırılmıĢ olarak saklanmaktadır. Yüz bölgesi bulunduktan sonra iĢlemeler burada devam etmektedir. KarĢılaĢtırılacak örnek sayısı (durum uzayı) çok büyük olduğu zaman genetik algoritmalara baĢvurmak hızlı bir çözüm elde etmemize yardımcı olmaktadır. Bunun için „Face Detection‟ yani yüz bulma algoritmaları kullanılmaktadır. LDA (Linear Discriminant Analysis) elde varolan sınıfların özelliklerini ölçerek yeni gelen örneklerin sınıflandırılmasını sağlayan bir yöntemdir. boyutlandırma gibi transformasyonların ektileri ortadan kaldırılır. PCA yönteminde tanıma iĢleminin yapılabilmesi için alınan örneklerin veritabanında bulunanlar ile aynı boyutta olması gereklidir. Bu katsayılara „jet‟ denilmektedir. Bu sayede farklı açılardan görüntüsü alınan cisimlerde tanınabilir. Trace Transform Radon dönüĢümünün genelleĢtirilmiĢ halidir. Her düğümde farklı faz ve genlikte oluĢturulmuĢ 40 adet Gabor wavelet katsayısı bulunur. Kenarlar. Bu yöntemde yapılan iĢlem Karhunen-Loève transformu olarak da bilinmektedir. Ters radon dönüĢümü ile görüntülerin tekrar oluĢturulması sağlanabilir.

vs) atılır. Yüzler arasındaki benzerlik Bayesian kuralına göre ölçülmektedir. Verilen resimden 3boyutlu görüntüyü çıkarması ve transformasyonlardan bağımsız olması bu yöntemi güçlü kılmakla beraber uygulanmasını da bir o kadar zorlaĢtırmaktadır. Bu elde edilen görüntü tanıma iĢlemi için kullanılmaktadır. 3-D Face Recognition bu yöntemin getirdiği en büyük yenilik yüz görüntüsünde kiĢinin doğal ifadeleriden bağımsız olarak tanıma yapabilmesidir. Bu yönteme göre iki çeĢit yüz görüntüsü varyasyonu vardır: intrapersonal (kiĢinin içinde geliĢen) ve extrapersonal (kiĢinin dıĢında geliĢen). 3-D Morphable Model yukarıda kullanılan tekniklere göre daha değiĢik bir yaklaĢım ile yüz resimlerini 3 boyutlu olarak inceler. Bayesian Framework Bayes teoremine dayanan ve olasılıksal benzerlikleri ölçen bir yöntemdir. Daha sonra bu bölge içinden gereksiz ve tanımayı zorlaĢtıracak bölümler (saç. SVM (Support Vector Machine) yöntemi verilen noktaları destek vektörleri ile ifade eder ve aynı sınıfa ait noktaları bir bölümde tutacak bir hiperbol çizmeye çalıĢır. 212 . Öncelikle yüz bölgesi ve dokusu belirlenir. Bu iĢlemin ardından yüzün 3boyutlu gösterimi elde edilir. SVM yöntemiyle resimde iĢaretlenen belirli noktaların takibi de yapılabilir.resimler üstünde tahmin edilen nokta ile hedef nokta arasındaki farkların hesaplanmasıyla (least squares) çalıĢır. Örnek olarak alınan resmin çekildiği ortam ile veri tabanındakini karĢılaĢtırırken çevre koĢullarının değiĢimini 3 boyutlu görüntüye uyarlayarak elde ettiği sonuç ile karĢılaĢtırma yapabilir. PCA yöntemiyle özellik çıkarımı yapıldıktan sonra SVM yöntemiyle görüntü ikilieri arasındaki farklar araĢtırılır. Yani veri tabanındaki görüntülere ait vektörler ile alınan örnek vektörleri karĢılaĢtırılır. Bu yöntemi açıkayacan örnek programın videosunu izleyebilirsiniz.

Örnek alma iĢleminin sadece bir kamera ile kolaylıkla yapılabilinir. Avantajları Ġnsan yüzlerinin tek yumurta ikizleri haricinde birbirnden tamamen farklıdır.2. KiĢilerin yüzündeki ufak mimiklerden bile tanımanın yanlıĢ sonuçlar verebilme ihtimali vardır. HMM iĢlemi bilinmeyen parametreleri gözlenebilir parametreler ile elde etmeye yardımcı olur.4. 213 . 8.3. Dezavantajları Uygulanması diğer yöntemlere göre oldukça zordur.3.2. Çevre koĢullarından çok fazla etkilenmesi.3. 8. Parmak izindeki kadar kolay taklit edilemeyecek özellikleri barındırırır. Ortaya çıkarılan model parametreler „doku eĢleĢtirme‟ – „pattern matching‟ için kullanılır. HMM yöntemi Bayesian ağı yönteminin basit bir hali olarakta nitelendirilebilir. Bundan dolayı taklit edilmesi oldukça zor bir tanıma yöntemidir. Yüzde oluĢacak bir yara ve hasarın tanımayı olumsuz etkilemesi söz konusudur.Resim 69: SVM HMM (Hidden Markov Models) bir istatsitiksel model olup bir iĢareti karakterize etmek için kullanılır.

John Daugman‟dan iris tanımayı otomatik hale getirecek bir algoritma geliĢtirmesini istemiĢtir. Göz kapağının tamamen açık olmadığı durumlarla da karĢılaĢılabileceği için önce göz bebeği ardından irisin bulunması daha iyi sonuçlar vercektir. Flom. 1995 yılında otomatik iris tanıma yapabilen cihazlar piyasaya çıkmaya baĢlamıĢtır.2. Ayrıca sobel kenar algılama algoritması ile kenarlar bulunup „circle detection‟ algoritmalarıyla da göz bebeği ve iris bulunabilir.3. Tüm iris üzerinde iĢlem yapılmamasının bir diğer sebebi ise göz kapağının yarı kapalı olması ve kirpiklerin irisi örtmesidir.3. Dr. Ġris tanıma sistemleri yüz ve parmak tanımada olduğu gibi özel noktaların çıkarılmasıyla yapılamamaktadır. Aran Safir tüm irislerin eĢsiz olduğunu ispatlayarak 1987 iris tanıma ile ilgili patentlerini aldılar. Dr.3. Özellikleri 8. Bunun için iris Ģeklinden yararlanılabilineceği gibi göz bebeğinin siyah renginden de yararlanılıp histogramdan da bu bölge çıkarılabilir. Ġris bölgesi seçildikten sonra bu bölge üzerinden dokuya dayalı olarak özellik çıkarma iĢlemleri yapılır.8.1. Daha çok „pattern recognition‟ olarak bilinen doku arama yöntemiyle yapılır. Tarihçe 1936 yılında Frank Burch isimli göz doktoru bir bireyi tanımak için iris desenlerinin kullanılabileceği fikrini öne sürdü. Leonard Flom ve Dr.Bu yöntemlerden biri göz bebeğinin etrafından alınan parçalar üzerinde iĢlem yapmaktır. Ġris Tanıma 8. Ġris üzerinden göz bebeğine bitiĢik yerlerden belirli sayıda parça alınarak bu karĢılaĢtırma yapılabilir. 1995 yılında tamamlanan sistem Dr. 214 .3. 1985 yılında Dr.3. Daugman‟a bu dalda bir patent kazandırmıĢtır. Ġris tanımada ilk adım göz resminden iris bölgesinin bulunmasıdır.3. 1993 yılında ABD‟de Defense Nuclear Agecny bu iĢlemi yapacak bir prototip üstünde çalıĢmalara baĢlamıĢtır. Bu özellik çıkarma ve karĢılaĢtırma iĢlemininde birden fazla yolu bulunmaktadır.

ĠĢleme baĢlamadan önce resmi tekrar boyutlandırmak gerekebilir. Bu parçaların büyüklüğünün her zaman eĢit olduğuğunu garanti altına almak için örnek olarak alınan görüntülerin boyutları sabit olmalıdır. 8. 215 . bu değerlerin seçimi bir kurala tabi değildir. Tek yumurta ikizlerinde bile iris yapıları farklıdır.Belli bir yönde „d‟.Resim 70: Ġris Bölgesi Yukarıdaki Ģekilde olduğu gibi göz bebeğinin sağından solundan ve altından belirli sabit büyüklükte parçalar alınır.y) => p (i. Parmak izi gibi yöntemlerde örnek alınırken fiziksel olarak temas olduğundan dolayı örnek alma sırasında yanlıĢ veriler alınabilir. Bu iĢlem resmin tamamına uygulanır ve sonuçta co-occurance matris oluĢturulmuĢ olur. Yani iris dokusu tamamen kiĢiye özel bir yapıdadır.3. gri seviyeye sahip resmimizde mesafeyi „a‟ olarak alırsak . belli bir mesafede „a‟ belirlenen gri seviye değerleriyle iki pikselin resim üzerinde hangi sıklıkta bulunduğunu belirten matrise co-occurance matris denir.y) .Yönü belirten açı değeri 0.j) değeri bir arttırılır. Daha sonra alınan örnekler üzerinde de aynı iĢlem yapıldıktan sonra YSA ile sınıflandırma yapılarak eĢleĢtirme sonucu elde edilir. i = I (x. I. Herhangi d ve a değerleri kullanılabilir. Görüntüden örnek olarak alınan bu üç parça birleĢtirilerek bu üçlü parçaya ait co-occurance matrisi oluĢturulur. Ġris örneği alınırken ~10cm mesafeden bir resim çekilmesi yeterlidir. Doğumdan sonra oluĢan iris dokusu dıĢardan bir etki gelmediği sürece ölene kadar değiĢmez. Avantajları Ġris parmak veya yüz gibi vücud dıĢında olan bir organ olmadığından dolayı zarar görme olasılığı daha düĢüktür.3. j = I (x+a. Bu matris oluĢturulduktan sonra yapay sinir ağlarını eğitmekte kullanılır.3. co-occurance matris de p ile simgelensin.

insanın ölümünden sonra en kısa sürede değiĢime uğrayan organlardan biridir. Buna rağmen fiziksel olarak değiĢime ve deformasyona açık olan bir bölge olan el üstünde yara vs gibi değiĢimler olduğu zaman tanıma iĢlemi olumsuz sonuç vermektedir. Buradan sonraki iĢlemler parmak izindeki yöntemlere benzemektedir.3.3.4. Elde bulundan damarlarda kiĢiye özgü olduğundan dolayı geçerliliği olan bir yöntemdir. Ortaya çıkan son görüntü üzerinde özellik çıkarma iĢlemleri yapılır. 216 .3.4.Göz. Ayrıca retina yönteminin aksine elden örnek resim alması daha kolay olmaktadır. 8. Bu eĢikleme iĢlemi için gerekli olan değer dinamik olarak (genellikle otsu algoritmasıyla) elde edilir. Damar Tanıma Damar tanıma retina tanıma ile aynı algoritma ile çalıĢır. Daha iyi sonuç almak için eĢikleme iĢlemi ardıĢıl olarak yapılır ve birden çok eĢik değeri alınarak adım adım damar görüntüsü elde edilir. Ayrıca örnek alma sırasında kiĢinin belirli bir noktaya bakması da bu iĢlemi zorlaĢtırmakta ve yöntemin az tercih edilmesine yol açmıĢtır. Aksi halde beklenen sonuçlar elde edilmeyebilir. 8. 8. Bu yöntemde de el resmi çekildikten sonra damar yapısı ortaya çıkarılır ve tanıma iĢlemi retina yönteminde olduğu gibi yapılır. Retina Tanıma Retina tanıma iĢlemi insanın göz bebeği arkasındaki damar tabakanın tanınmasıdır. Dezavantajları Tanımanın yapılabilmesi için çekilen resmin çözünürlüğünün ve kalitesinin çok iyi olması gerekir. Ancak bu yöntemde örnekler göz arkasında bulunan damarlar yerine el üzerinde ki damarlardır.Retina resmi çekildikten sonra elde edilen görüntüde eĢikleme yapılarak damar görüntüsü elde edilir.3.5. Yüksek çözünürlüklü iris resimleri ve üzerine iris deseni basılmıĢ lensler ile varolan sistemleri aĢmak mümkün olabilir. Bu bölgedeki damarlar kiĢiden kiĢiye değiĢmesine rağmen damar ve göz hastalıklarından (ör:diabet) damarların etkilenmesi söz konusu olduğundan pek yaygınlaĢmıĢ bir yöntem değildir.

3. Bunlar: Adenin (A). Guanin (G).Diğer tanıma yöntemlerinde örneğin alındığı cihazın (ör:kamera) sadece o iĢ için üretilmemiĢ olması yani baĢka amaçlarda da kullanılmasının yanı sıra el yazsını tanımak için kullanılan cihazlar bu amaca özel hizmet eden cihazlardır. Yöntemde hücre nukleuslarındaki kromozomlarda saklanan DNA molekülleri kullanılmaktadır.3. Bundan dolayı maliyeti diğer yöntemlerde kullanılan cihazlara göre daha fazla olabilir. Her bir DNA molekülü 4 kimyasal birim içerir. El Yazısı Tanıma El yazısı tanıma iĢlemi ilk bakıĢta kesin bir sonuç vermeyeceği düĢüncesi uyandırmasına rağmen tanıma iĢlemini baĢarıyla gerçekleĢtirmektedir. DNA tanımada saç.Resim 71: El ve Damar Tanıma Teknolojisi 8. Varolan bir yazıdan tanıma yapılırsa birçok özellik kaybolabilir ve taklidi muhtemel bir hale gelir. Bu yapılar Ģeker molekülleri ve fosfat grupları ile birlikte pozisyon ve 217 . Harfleri oluĢturma sırası. DNA tanıma günümüzde en güvenilir kimlik doğrulama yaklaĢımlarından biridir ve en çok babalık testleri ve adli iĢlemlerde kullanılmaktadır. KiĢilerin el yazısında kullandıları harflerin biçimleri birbirinden farklılık göstermesinin yanı sıra bu harfleri oluĢturma biçimleri de dikkate alınır ve yöntemin baĢarı oranı arttırılır.7.6. Bundan dolayı yazı yazılırken yapılan tespit hem daha doğru sonuçlar verir hemde güvenliği artırır. Sitozin (C) ve Timin (T) olarak sıralanabilir. 8. DNA Tanıma Teknolojisi DNA yapısının kiĢiye özgü bir karakteristik olduğu ilk olarak 1985 yılında keĢfedilmiĢtir. noktaları ve çizgileri çizme sırası da dikkate alınabilecek bir takım özelliklerdendir. kan ve diğer biyolojik materyaller incelenmektedir.

DNA örneğinin alınması. Ayrıca iĢlem süresinin 24 saat gibi bir zaman gerektirmesi de bu yöntemi gerçek zamanlı kimlik kontrolünün gerektiği durumlarda elveriĢsiz hale getirmektedir. Parçaların ayrılması. Tekrar yapılarının vs bulunması. DNA tanımada gerçekleĢtirilen iĢlemler aĢağıda verildiği Ģekilde sıralanabilir: 1. DNA‟nın izole edilmesi. 218 .T yapılarının aynı ardıĢık diziliĢlerinin oluĢturduğu tekrar yapısı. Tek yumurta ikizleri buna istisnadır.diziliĢ açısından genetik bilginin kodlandığı çatıyı oluĢtururlar. Tandem tekrarlaması olarak bilinen A. 4.G. 6. 2. Örneklerin karıĢması. 3. Son yıllarda gündeme gelen DNA çipler ve mikrodiziler ile bu yöntemin elveriĢsiz özellileri ortadan kaldırılacaktır [132]. 5. Elde edilen sonuçların analiz edilmesi. Polimeraz zincir tepkimesi (PCR) kullanılarak enzimatik sınırlama ve yükseltmenin gerçekleĢtirilmesi. DNA analizi diğer biyometrik teknikler ile karĢılaĢtırıldığında maliyeti yüksektir. kemik iliği nakli gibi durumlarda yöntemin baĢarısı düĢmektedir. tekrar sayısı ve miktarının değiĢimi kiĢiye özgüdür. Resim 72: DNA AraĢtırma Metodu Doğruluğu çok yüksek bir yöntem olmasına rağmen diğer biyokimyasal ve kimyasal analizlerde olduğu gibi DNA analizinde de yöntemin doğruluğu örnek kalitesine bağlıdır.C. kirletilmesi.

3.8. Biyometrinin Geleceği Yakın gelecekte biyometrik kimliklerimiz bizleri yanımızda taĢıdığımız kimliklerden.Bu tip sistemler insanların tamamen kayıt altına aldığı için bu tip verilerin saklandığı veritabanlarının güvenliği en üst düzeyde olmalıdır. Örneğin kredi kartı kullanılmaya baĢladıktan sonra insanlar nakit para taĢımak yerine bu kartları taĢımaya baĢladılar. kartlardan tamamen kurtaracaktır.9.) kullanarak paramızı ödeyebileceğiz. SSO Kiralık kasalara eriĢim güvenliği SatıĢ noktası terminallerinde (POS) kullanıcı tanımlama Çek onaylama iĢlemlerinde kullanıcı güvenliği Kombine bilet uygulamaları Ulusal kimlik uygulamaları. Ģifrelerden. Günlük hayatta birçok iĢlemimizi bu yöntemlerle yapabileceğiz. veli kontrolü Elektronik ödeme.retina vs. 8.3. Eğer biyometrik tanıma yöntemleri bu alanda kullanılırsa alıĢveriĢ sonrası kasada sadece parmağımızı yada bakıĢımızı (iris. Daha sonraları ise kartların çalınmasıyla gerek bankalar gerek kullanıcılar birçok sorunla karĢılaĢtılar. Yeterince yaygın kullanıma eriĢtiği zaman suç oranında etkisi hissedilir Ģekilde düĢüĢler yaĢanacağı kesindir. kiĢisel bilgisayar ve taĢınabilir bilgisayar güvenliği. Biyometri’nin Kullanım Alanları Biyometrik sistemlerin kullanım alanları hayal gücünüz ile sınırlı olmakla beraber yaygın olarak. sürücü ehliyeti ve pasaportlarda kimlik tespiti 219 . Ayırca sahte kimlik veya kredi kartı gibi olayların da önüne geçilmesi için mükemmele yakın bir çözüm üretmektedir.8. loyalty iĢlemleri Yüksek güvenlik bölgelerine eriĢim kontrolü Personel devam ve takip uygulamaları ATM'lerde kullanıcı tanımlama Çağrı merkezlerinde kimlik saptama Havalimanlarında check-in ve boarding iĢlemleri Sınır kontrolü ve sınır kapılarından giriĢlerin kontrolü Ġnternet bankacılığında kullanıcı tanımlama Kurumsal ağ. Hastanelerde yeni doğan ünitelerine eriĢim kontrolü Okullarda öğrenci devam takip ve eriĢim kontrol.

Hastane ve sigorta kuruluĢlarında hasta takibi ve kimlik saptama Kamu hizmetlerine yönelik kayıt takibi (SSK.3. parmak izi. dizüstü veya masaüstü sistemde bulunan tanımlama cihazına basılan parmak izi ile web üzerinden ulaĢılan banka hesabında kayıtlı parmak izini karĢılaĢtırmak için iki sistemin de okuduğu biyometri verilerinde mutlaka bir standart oluĢması gerekiyor ki. irisretina tanımlaması iĢlemleri elektronik ticaret. vergi. örneğin. trafik) Binalara. Türkiye'de bir banka hesabı ve parmak izi tanıma sistemi bulunan bankamatiklerden kredi kartı kullanmadan sadece parmak izini göstererek para çekebilen. sabit diskleri kullanabilmek gibi nispeten küçük uygulamalar için kullanılsa da. iris-retina tabakası.10. bankacılık iĢlemlerine ulaĢabilen bir kullanıcının dünyanın baĢka bir ülkesindeki bir bankanın da bankamatik cihazından. Türkiye'deki mevduat veya kredi hesabına ulaĢarak. iĢlem yapmasını mümkün kılmak için gerekli olan standartlar belirlenmektedir. 8. web güvenliği gibi alanlarda da etkili olacak. 220 . bugün Ģimdilik sadece dizüstü bilgisayarları açmak. biyometri teknolojisi yaygın ve etkin bir biçimde kullanılabilmesi için bu standart gereklidir [134]. parmak izi. Biyometrik Teknolojiler Standart mıdır? Biyometrik güvenlik sistemleri konusunda uluslararası bir standart söz konusudur. ses tanımı gibi biyometrik tanımlama sistemlerinde kullanılacak iĢlemlere uluslararası bir standart getirme çabası sonucunda. Bu sebeple. International Committee for Information Technology Standards (INCITS) (Uluslararası Bilgi Teknolojileri Standartları Komitesi) tarafından. tesislere ve ofislere eriĢim güvenliği Elektronik bilet satıĢı CRM uygulamaları sayılabilir [131]. Resim 73: Biyometrik Alanlar Biyometri teknikleri.

soğuk savaĢ 221 . UYDU SĠSTEMLERĠ 9.3. Buna uyduların ayak izi denir[141].1. almiĢ olduğu sinyali istenilen bölgelere değiĢik frekanslarda gönderen ileri teknoloji cihazlardır[141]. UYDU NEDĠR? Herhangi bir bölgeden gönderilen sinyalleri. 9. üzerinde bulunan elektronik devrelerden geçirerek.8.2.11. UYDULARIN TARĠHSEL GELĠġĠMĠ ĠletiĢim ağlarının en önemli kavramından biri olan uydular. Uydular yeryüzüne gönderdikleri sinyalleri değiĢen oranlardaki sinyal seviyeleri ile gönderirler. SSCB‟nin 1957 yılında ilk insan yapımı uyduyu uzaya göndermesiyle baĢlayan uzay yarıĢında. Birey Ayırt Etme Kaynakları KarĢılaĢtırma Tablosu Tablo 10: Birey Ayırt Etme Kaynakları KarĢılaĢtırma Tablosu BÖLÜM VIII 9.

3. UYDULARIN ENERJĠ KAYNAKLARI Uyduların gücü kısa süreli iĢleyebilen bataryalar veya uzun süreli kullanılabilen güneĢ panoları vasıtasıyla güneĢten elde edilir. Clarke kuĢağı diye adlandırılan yörüngeye 1965 yılında ABD tarafından yerleĢtirildi. 1969 yılında ise Intelsat III izledi[142]. Bunlara örnek verecek olursak Televizyon ve Radyo gibi amaçlara yönelik olan haberleĢme uyduları Clarke Belt adi verilen ve yeryüzüne uzaklığı yaklaĢık olarak 36000 km olan bir kuĢak üzerinde bulunurlar. Bunu 1967‟de Intelsat II. Dünyadaki bütün uydular ayni yörünge üzerinde durmazlar. BaĢka bir anlatımla uyduyu dengede tutmaya yarayan roketlerin yakıtı bittiğinde uydu ömrünü tamamlamıĢ olur[142].4. UYDULARIN ÖMRÜ YaklaĢık olarak bir uydunun ömrü 12–15 yıl kadardır. UYDULARIN YÖRÜNGESĠ Uydular çevresinde döndüğü gezegen tarafından yörüngesinde tutulur. 9. Bu kuĢak jeosenkron (yeryüzü ile es zamanlı) bir yörüngedir[143]. 9.5. Early Bird. BaĢka bir deyiĢle kullanılması düĢünülen uydunun amacına yönelik olarak yörüngesi değiĢecektir. 222 . Uydu üzerine dünyanın gölgesi düĢtüğünde. Gezegen uyduyu yerçekimi etkisi ile kendisine çeker.taraflarının çok büyük ölçüde kamusal kaynak aktarmasıyla ortaya çıkan büyük bir teknolojik alanın ürünüdür[142]. Aksi bir durum ortaya çıkmadığı sürece bir uydunun ömrü üzerindeki denge roketlerinin yakıtı ile direkt olarak ilgilidir. Uydu yörüngeleri genel olarak dünyaya olan uzaklıklarına kullanım amaçlarına ve yörünge düzlemlerine göre isim alırlar. uydu güç olarak bataryaları kullanır[143]. 9. Yeryüzünden bakıldığında hep aynı noktada kalan uyduların ilki. Bunun sebebi uzayda sürtünme ya da yavaĢlatıcı etkinin çok az olmasıdır[143]. Gezegenler ve uydular milyonlarca yıl süreyle dönerler.

9.6. taĢıyıcı frekanslarını değiĢtirerek tekrar yer istasyonuna aĢağı link üzerinden iletilmektedir. Resim 77: Uydu ve Yer Ġstasyonu 9. gemi yer ve yön tayin sinyallerinin.425 GHz dir.7–4. UYDU ĠLETĠġĠM SĠSTEMLERĠ Yer yüzeyinin etrafında 120o aralıklara yerleĢtirilmiĢ ve jeosenkron yörüngeli uydularla dünyanın her tarafıyla haberleĢme gerçekleĢtirilmektedir[1]. Uydu bu iĢaretleri kuvvetlendirip. Uydu yer istasyonu vericisinde temel bandda bulunan iĢaret bir taĢıyıcı ile modüle edilip. Bazı uydulardan bu band içinde TV yayınları da verilmektedir.2.1. AĢağı link için frekans bandı 3. Uyduya haberi göndermek ve almak için yeryüzünde yer istasyonları kurulmuĢtur. Bir yukarı-link için en kullanıĢlı frekans bandı 5. tele haberleĢme sinyallerinin ve diğer askeri sistemlerin kullanıldığı frekans bandıdır[144]. Uydu haberleĢme yer istasyonları ile sağlanmaktadır[1]. Bu uyduların asıl kullanım amacı. X Bandı Yayınları Frekansları 6-11 GHz'in arasında olan ve genellikle askeri haberleĢme amaçları için kullanılan bir yayın türüdür. Bu bantlar Ģunlardır: 9.6. 223 .925–6. yüksek güçlü kuvvetlendiricisi ile kuvvetlendirilerek. Yer istasyon vericileri birbirinden bağımsız 24 televizyon resim ve ses iĢaretleri çoğullanarak yukarı-link taĢıyıcısına bindirilip jeosenkron uyduya gönderilmektedir. sonra bu modüle edilmiĢ iĢaret yüksek kazançlı ve dar ıĢın demetli bir anten ile ıĢınlanmaktadır[1].6. Televizyon Yayını ve Uydu Frekansları Uydulardan alınan TV yayınları frekans bantları ile tanımlanır. Bir yer istasyonunda uyduya ıĢınlanan iĢaretin yoluna yukarı-link adı verilmektedir.2 GHz dir[1].

Televizyon yayınlarının büyük bölümü bu banddan yapılır[144]. 9. dünyaya uzaklıkları en fazla değiĢen uydulardır.MEO) Yerdurağan Yörünge Uyduları (Geostationary Earth Orbit-GEO) Yüksek Yörünge Uyduları (High Eliptical Orbit-HEO) 9. 9. yörüngelerinin Ģekillerine.7. C Bandı Yayınları 4-6 GHz frekansında kullanılan yayın Ģekline verilen isimdir.1. sağladıkları hizmetlere ve benzeri pek çok kritere göre sınıflandırılabilir.4. ağırlıklarına.6. Bu tip uydular.7.7. Ku Bandı Yayınları Bu band 12–14 GHz arası frekans bandlarını kapsar. Yeryüzünden olan yüksekliklerine göre uydular     Alçak Yörünge Uyduları (Low Earth Orbit – LEO) Orta Yörünge Uyduları (Medium Earth Orbit.6.1.5. diğer uyduların 224 . UYDU ÇEġĠTLERĠ Uydu iletiĢim sistemleri için kullanılan frekans değerleri belli bir frekans aralığını kapsamaktadır. Birkaç yüz MHz değerinin altındaki frekans değerleri Ġyonosfer tabakasını aĢamaz. Bu bandda kullanılan alıcı antenleri genellikle elek Ģeklinde yapılır[144]. Yörüngesel hareketi sırasında bir kutup bölgesi üzerinde dünyaya çok yaklaĢırken diğer bir kutup bölgesinde ise dünyadan çok uzak bir noktadan geçer. Birkaç 10 GHz değerinin üstündeki frekans değerleri de yağmur gibi etkenler sebebi ile Atmosfer tabakasını aĢamaz[137].9. Multimedya uygulamaları ve sayısal TV yayınları bu banddan yapılır[144]. Yaygın olarak kullanılan bir sınıflandırma türü ise yeryüzünden olan yüksekliklerine göredir[137]. Ka Bandı Yayınları Bu band 20-30 GHz arası frekans badlarını kapsar. Alçak Yörünge Uyduları(Low Earth Orbit-LEO) Yüksek Yörünge Uyduları (HEO).1. 9.6. 9. Uydular.3.

3. gecikmeye duyarlı uygulamalar için GEO uyduları elveriĢsiz kılar[1]. Kutup bölgeleri GEO uydular tarafından kapsanmaz. Daha çok bilimsel çalıĢmalar ve bölgede bulunan iĢ istasyonlarının iletiĢimi için kullanılırlar[142]. sadece 3 GEO uydu ile dünyanın büyük çoğunluğu kapsanabilmektedir.2. Yerdurağan Yörünge Uyduları(GeostationaryEarth Orbit-GEO) 9. Ayrıca. Ancak 36000 km gibi bir yükseklik söz konusu olduğundan.1. dünyaya uzaklıkları en fazla değiĢen uydulardır.eriĢemediği kutup bölgelerinde etkilidir.7. 225 . Alçak Yörünge Uyduları (LEO) ile Yerdurağan Yörünge Uyduları (GEO) arasında bulunan yörüngede hareketlerini sürdürürler. Orta Yörünge Uyduları (Medium Earth Orbit-MEO) 9. Yeryüzünden yaklaĢık 36000 km yükseklikte Ekvator düzleminde olan uydulardır.1. Yüksek gecikme değerleri. ancak bu kısımda nüfusun yok denecek kadar az olduğu düĢünüldüğünde çok da büyük bir dezavantaj değildir.4.7.1. Daha çok bilimsel çalıĢmalar ve bölgede bulunan iĢ istasyonlarının iletiĢimi için kullanılırlar[1]. Orta Yörünge Uyduları 5000–13000 km yükseklikte bulunan uydulardır. Yüksek Yörünge Uyduları (High Eliptical Orbit-HEO) 9. Yüksek Yörünge Uyduları (HEO). Yere göre sabit olmaları nedeni ile çeĢitli hizmetler için oldukça elveriĢlidir. diğer uyduların eriĢemediği kutup bölgelerinde etkilidir. Bu tip uydular. ĠletiĢim amaçlı uyduların hemen hepsi Jeosenkron Ekvatoral yörünge üzerinde bulunan uydulardır[1]. ĠletiĢim amacıyla kullanılan uyduları çok yüksek alıcı-verici anten kulelerine benzetebiliriz. sinyaller yüksek gecikme ve yol kaybına uğrarlar. Bu yörüngede bulunan uydular GPS hizmetleri gibi yerkonum belirleme için kullanılırlar[142]. Yörüngesel hareketi sırasında bir kutup bölgesi üzerinde dünyaya çok yaklaĢırken diğer bir kutup bölgesinde ise dünyadan çok uzak bir noktadan geçer.7. Kapsama alanları neredeyse tüm dünyanın %40‟ı olmak üzere oldukça geniĢtir. Dönme periyotları Dünya‟nın dönüĢ periyoduna eĢittir ve dolayısı ile yeryüzündeki bir gözlemciye göre durağan görünmektedirler.

Askeri amaçlı uydular belirlenen noktaların fotoğrafını çekmekte. Fotoğraf Uyduları: Fotoğraf uyduları askeri hedefleri tanımakta.9.2.1. Okyanus Gözlem Uyduları: Gemilerin izlenmesinde ve deniz koĢullarının saptanmasında kullanılmaktadır[1]. Genel olarak yörüngeler 150-400 km arasındadır[139]. haber alma uyduları. Çok genel olarak uyduların kullanım amaçlarına göre sınıflandırılması:      Askeri amaçlı uydular HaberleĢme uyduları Televizyon yayın uyduları Yön bulma uyduları Meteoroloji uyduları Askeri Amaçlı Uydular 9. Casus uyduları: Bu uyduyu da fotoğraf ve elektronik uyduları. okyanus gözlem uyduları. 226 . Elektronik Uydular: Bu uydular karĢı tarafın askeri hareketlerini elektromagnetik dalgalar ile izlemekte kullanılmaktadır. değiĢik amaçlar doğrultusunda sınıflandırılırken yörüngeleri de amaçlarına uygun bir Ģekilde değiĢmektedir. yarı senkron ve alçak yörüngeli olabilir. meteoroloji ve jeodezi Ģeklinde gruplandırılabilinir[140]. konumlandırma uyduları. denizcilik ve havacılık için kesin konum sağlamakta. saptamakta ve konumlandırmada kullanılmaktadır[1]. Yörüngeler jeosenkron (yere eĢ zamanlı).7. Hem alçak yörüngelerde.2. Silahlı Kuvvetlerin kendi içinde bilgi alıĢ-veriĢine olanak sağlamaktadır. uyduların kullanım amaçlarına göre değiĢir. Askeri amaçlı uydular: Casus uyduları. erken uyarı uyduları olarak sınıflandırılabilir[1]. Erken Uyarı Uyduları: Erken uyarı uyduları karĢı tarafın nükleer saldırıya geçip geçmediğini belirlemekte kullanılmaktadır. Kullanım Amaçlarına Göre Uydular Yörüngelerin dünyadan uzaklığı. hem de jeosenkron yörüngelerdeki uydular radyo ve radar iletiĢimi ile izleyebilmektedir[1].7. Bu uydular.

9. Tercih edilen istasyon düzenlemeleri yapılırken. Bu sistem 6 ayrı yörüngede 18 uydudan oluĢmuĢtur. UYDULARIN YAPISI.   Yeryüzüne göre sabit konumlardaki jeosenkron uydular.7. ABD‟ de hedefin konumlarını vuruĢta 5m sapma sağlayan Navstar konumlandırma sistemini geliĢtirmiĢtir. Konumlandırma uyduları hem dost hemde düĢman kuvvetlerinin yerinin tespit edilmesinde kullanılmaktadır. Bu nedenle meteorolji uyduları. YÖRÜNGESĠ VE ENERJĠSĠ Günümüzde Uydu HaberleĢme Sistemleri artık hayatımızın bir parçası olmuĢtur.3. 4 adet uydudan gelen konum bilgileri ile hedefin yeri tespit edilmektedir. alınacak olan verinin tipini ve verileri gönderen uydunun yörünge karakteristiğini dikkate almak gerekir. bu amaçla kullanılmaktadır[142]. Kutupsal yörüngeli uyduların yüksekliğinin (650km-1500km) geniĢ bir aralıkla değiĢebilir olmasına karĢılık.7. Böylece savaĢ alanlarının füzelerle daha isabetli vurulması sağlanır[1]. Her uydu kendi konumu ve zamanını kullanıcıya bildirmektedir.8. HaberleĢme Uyduları Global haberleĢme amaçlı uydular. Ortalama %99. Yön Bulma Uyduları 9. gerçekleĢtirdiğimiz telefon konuĢmalarının çoğunda farkında 227 . Yakın kutupsal yörüngeli uydular(650-1500km) olmak üzere ikiye ayrılmaktadır[142]. 9.4.2.2.2. 36000km deki yere eĢ zamanlı yörüngeye yerleĢtirilmektedirler[142].2.5'lik yıllık aktif çalıĢma oranıyla. Bölgesel Meteoroloji verileri daha kesin elde edilebilmesi için çoğunlukla yakın kutupsal yörüngeler.7. sabit uydular ekvator düzlemindeki jeosenkron yörüngeye yerleĢtirilmiĢtir[142]. yere göre sabit noktada bulunmaları ve döngüsünü 24 saatte yapmaları zorunluluğu nedeniyle. 20 bin km yükseklikte ki yarı senkron yörüngedeki bu uydular 24 saatte yerkürenin çevresinde 2 kez dolanmaktadırlar[1]. yaptığımız bilgi alıĢveriĢlerinin. Meteoroloji Uyduları 9. evimize gelen televizyon sinyallerinin.

gerekli önlemlerin alınması sağlanmıĢ olur. uyundun yörüngesi. anten modülüne bağlı uydudan sinyalleri algılayan arama modülü. Resim 74: Yer Ġstasyonları bağlantısı 228 . uzaydaki konumunu ve çalıĢmasını denetleyen bir yeryüzü istasyonundan ve uydu üzerindeki transponder (alma frekansını.8.olmasak da altyapı olarak uydu sistemleri kullanılmaktadır. alma ve gönderme modüllerinden oluĢur. uydunun yörüngesini. yer terminalleri parametreleri. Uydu HaberleĢme Sistemleri Uydu iletiĢim sistemleri. bir uydudan. Yer Ġstasyonları Yer istasyonları anten modülü. Ayrıca karasal haberleĢme Ģebekesiyle bağlantıyı sağlayan altyapı ve sistem monitörleme modülleri de bulunmaktadır[148]. gün geçtikçe daha fazla kanal kapasiteli ve daha hızlı haberleĢme sistemlerinin kurulmasına neden olmaktadır.1. downlink) sağlayan yer terminalleri ağından oluĢmaktadır[145]. Uydu haberleĢme sistemleri saydığımız bu ihtiyaçları karĢılayabilecek özelliklere sahip teknolojisiyle gelecekte çok daha yaygın ve spesifik olarak kullanılacaktır.8. gönderme frekansına çevirici) aracığıyla gerçekleĢtirilen ve iletiĢim trafiğinin gönderilmesini (çıkarma hattı. Artan iletiĢim trafiği. Böylece olağandıĢı durumlarda sistemdeki aksaklıklar monitör edilip. vb) monitör ve 190 kontrol edilebilir. 9. 9.2. Yer istasyonu sayesinde uydu haberleĢme sistemindeki tüm parametreler (güç. uplink) ve alınmasını (indirme hattı.

229 . kutup ıĢımasına neden olurlar. dünyanın etrafında dünya ile aynı hızda dönen GEO tipi uydular ve dünya etrafındaki dönüĢünü bir günden daha uzun sürede tamamlayan HEO tipi uydulardır. Bu kuĢaklar güneĢten ya da yıldızlar arası ortamdan gelen yüklü parçacıkları hapsederek. dünya üzerinde bulundukları yörüngelere göre üç grupta sınıflandırılır. Ģu kısımlardan oluĢtuğu görülür: Resim 75: Türksat‟ ın Yapısı Uydunun dıĢ kısımları gümüĢ veya altın bir baraka ile kaplanmıĢtır (özellikle tüm haberleĢme uyduları. Bu tabakanın en belirgin özelliği yansıtıcı olmasıdır. Bu parçacıkların oluĢturdukları elektrik alan uydudaki elektronik aletlerin çalıĢmasını engeller. GüneĢ ıĢınları yansıtılarak uydunun ısınması engellenmiĢ olur[147].8. Altın barak oluĢan elektriği toplamaya yarar. Üçüncü bir neden ise mikron büyüklüğündeki asteroidlerin uydunun iç kısımlarına zarar vermesini engellemek içindir.3. Uyduların Yapısı Günümüzde kullanılan uydu tipleri. Ġkinci neden ise özellikle altının iyi bir iletken olmasıdır. Yer yörüngeli uyduların büyük bir kısmı Van Allen manyetik kuĢakları içersinde bulunurlar. Bunlar sırasıyla dünya etrafında bir günde bir turdan fazla yol alan uydular olan LEO tipi uydular. Ġçlerinde ve dıĢlarında yapacakları iĢe göre uygun aletlerle donatılmıĢtır. Özellikle haberleĢme uydularının anten bağlantıları bile altın barak ile kaplanmıĢtır. gezegen. Uydu bir merkezi cisim etrafında (yer.9. güneĢ gibi) eliptik veya dairesel yörüngeye girmek üzere imal edilmiĢ araçlardır. Kabaca bir uydunun yapısı incelenirse. iç gezegenlere gönderilen uydular ve ay modülleri).

Üçüncü bölüm ise güneĢ levhaları ve tüm antenlerin bulunduğu dıĢ kısımdır[147].2. Bu tür enerji ile 191 genellikle imalat sırasında uyduya yüklenir (yanıcı ve yakıcı sıvı yakıtlar) ya da uzay mekikleri vasıtasıyla yörüngede yakıt nakli yapılır. örneğin astronomik amaçlı ise yıldızları. yakıtı ve aküleri barındıran bölümdür. gezegenleri.9.3. Belli bir yıldıza kilitlenme için uydunun pozisyonu çok önemlidir. Ölçümleri radyo sinyalleri ile yeryüzüne ulaĢtırıyordur. TV yayını vs. güneĢi ya da derin uzayı inceliyor demektir. Ayrıntılı olarak uyduları yapı bakımından üç bölüme ayırabiliriz.1. dengeleyen kimyasal ve elektriksel tepki motorlarını.3. bilgisayarlar vb. radyo antenleri. Uydu üzerindeki elektronik ve mekanik donanımı çalıĢtırmak için enerjiye ihtiyaç vardır. Ayrıca astroid veya yörüngedeki bir uydu artığı ile çarpıĢma uydunun kontrolden çıkmasına neden olabilir. Bunun dıĢında uyduların yörünge düzeltmelerinde belli bir eksoz hızı elde etmek için itme kuvvetine ihtiyaçları vardır. Bu dönme düzgün olmak zorundadır ve daima kontrol edilir.8. Güç kaynağı bir uydunun en önemli kısmıdır. 9. hızı tespit edilir. Uydudaki bilgi yerdeki belli istasyonlara belirli zamanlarda aktarılır. Güç Kaynakları 9. HaberleĢme Sistemleri Eğer uydu ölçüm yapıyorsa. Pozisyon Belirleme ve Sabitleme Üniteleri 9. tüm haberleĢme donanımı yer almaktadır. Birinci bölüm hizmet bölümü denilen ve uyduyu yörüngede tutan. hareket sistemini. Ġkinci bölümde uydunun ana görevini yerine getiren transponderler. Bu tür uydulara yansıtıcı uydular denir.8. hareketlerini düzenleyen. Bu tür elde edilen enerji elektronik aksam için gereklidir. Bilgisayar ve Veri Toplama Sistemleri: Dedektörler.4. Ona göre de gerekli yörünge düzeltmeleri yapılır. DıĢ ortamdan (GüneĢ‟ten) enerji güneĢ panelleri ya da güneĢ pilleri yardımıyla sağlanır.3.3. Ya da uydu enerjisini dıĢ ortamdan tedarik eder. Uydular güneĢ ıĢınlarından korunmak için kendi eksenleri etrafında dönerler.8.8. Bu sistemler yardımı ile uydunun yeri. 230 .3. Bunun dıĢında uydu ile bizzat haberleĢmeyi sağlayan sistemler vardır. Bu enerji ya imalat sırasında kendisine yüklenmiĢ piller (doldurulmuĢ pil veya atom pilleri) vasıtasıyla karĢılanır. HaberleĢme uyduları ise yeryüzünün belli bir bölgesinden gelen sinyalleri diğer tarafa aktarırlar (devletler ve kıtalar arası telefon konuĢması. enerji durumu.). teleskoplar. kameralar.

Antenlerin her zaman dünyaya dönük tutulması için antenler ve 192 tüm haberleĢme donanımı uydunun dönme hızıyla aynı hızda. Uyduyu OluĢturan BileĢenler 9.1. Dünya üzerinde bir yörüngede bulunan uydunun alıcı ve verici antenlerinin. Mümkün olduğunca az istenmeyen sinyal toplamak.) bu doğrulayıcı sistemler devreye girer. yüksek açısal momentumu bulunan bir denge çarkı gibi davranması sağlanmaktadır.Uydunun tasarımı. yörüngede iken yerçekimi farklılığı. Günümüzde ise yeni kararlı tutma yöntemleri geliĢtirilmiĢtir. alıcı antenine gelen yer terminali sinyalini filtreledikten ve yükselttikten sonra sinyali ulaĢması gereken yer terminaline istenen frekansta iletmekle yükümlüdür. dünya üzerinde istenen bir noktaya yönlendirilebilmesi için antenlerin her zaman dünyaya dönük olması gerekmektedir. Bunlardan en önemlisi "Üç eksenli kararlı tutma" yöntemidir. Uydu. Antenler Kurulduğu bölgedeki istenen frekans ve polarizasyondaki radyo frekans Uydu antenlerinin temel görevleri aĢağıdaki gibi sıralanabilir: dalgalarını toplamak. Uydunun bu Ģekilde kararlı tutulmasına "Çift Dönme" yöntemi denir. Anten hüzmesi dıĢındaki alanlara minimum güç yaymak.8.8.4. tekrarlayıcı (röle) mantığıyla çalıĢır.8. Ġstenen frekans ve polarizasyondaki radyo frekans dalgalarını iletmek. Güç yükseltecinin doyum noktasına ulaĢması durumunda (birden fazla taĢıyıcı sinyalin aktarımı durumu vb. Temel olarak. Aksi halde iletiĢimin sürekliliği sağlanamayacaktır. ancak dönme yönünün tersinde dönen düĢük ataletli bir platform üzerine oturtulmuĢtur. uyduyu kendi ekseni etrafında döndürmek gerekmektedir. Böylece uydunun. güneĢ enerjisi gibi dıĢ etkenler yanında uydunun dengelenmemiĢ iç hareketleri gibi birçok değiĢik kuvvetin etkisindedir.4. dünyanın manyetik alanı. haberleĢmenin niteliği ile doğrudan ilgilidir. 231 . 9. Bu kuvvetlerin olumsuz etkilerini ortadan kaldırmak ve dolayısıyla uyduyu kararlı bir durumda tutmak için. Bu etkenler uydunun istenen yörüngede kalmasını önlemektedir. 9.2.4. Uydu Transponderleri Uydu transponderleri.

uydunun çalıĢmasını devam ettirebilmesi için akü bulundurulmaktadır[4].Resim 76: Uydunun GüneĢ Panellerini Gösteren Bir Fotoğraf 9. Ancak nükleer enerjinin kullanılması sırasında uyduda bulunan haberleĢme donanımının radyasyon etkisine karĢı son derece iyi bir Ģekilde korunması gerekmektedir. termo-elektrik ve termo iyonik hücrelerdir. Bu koĢullar altında parçacık radyasyonu. Genel olarak bozucu ek etkenler bulunmadığı sürece uzaydaki tüm yörüngeler daire. Tutulma süresinde uydu dünyanın gölgesinden geçerken güneĢ panoları enerji üretmeyeceklerinden. Bu uydunun yörünge sayısı sonsuzdur. UYDULARIN YÖRÜNGELERĠ Kepler yasasına göre dünyanın etrafında dönen bir cisim dünyanın uydusu olur.8. mor ötesi radyasyon. 232 . GüneĢ panolarının verimi çevre koĢulları yüzünden devamlı olarak düĢmektedir. Aküler genellikle Ni-Cd türdendir ve ağırlıkları solar hücrelere göre oldukça fazladır. Bu yeni enerji kaynağının solar enerjiye göre en önemli üstünlüğü dıĢardan bir kaynağı. parabol gibi bir konik Ģeklinde olabilmektedir.4. güneĢi gerektirmemesidir.3. Uydunun Akü ve GüneĢ Panelleri Uydunun enerji ihtiyacını karĢılamak için kaynaklar güneĢ hücreleri nükleer reaktörler. Uydularda bugün kullanılan solar enerji sisteminin yakın bir gelecekte yerini nükleer enerji sistemine bırakması beklenmektedir. hiperbol. hücresel yakıtlar.9. Ni-Cd aküler -5[oC] ile +10[oC] arasında çalıĢtırılabilmektedir. elips. mikro-meteorlar ve tutulma dönemlerindeki ısı değiĢimleri en önemlileridir. 9.

233 . Bu etkenleri yenebilmek için uydunun tepki roketlerinin bulunması ve bunlar ve bunlar için gerekli yakıtla donatılmıĢ olması gerekmektedir. Yörüngede bulunan uydular yerçekimi ve merkezkaç kuvvetleri etkisi altında bulunmaktadır. uydunun sabit konumunu bozmaktadır. uyduyu dünyaya doğru çekmekte. Bir uydu. yörüngesine oturtulduktan sonra. merkezkaç kuvveti ise dünyadan uzaklaĢmaktadır. merkezkaç kuvveti ise uydunun ağırlığı ve hızına bağlıdır. erozyon. yerçekimi ve merkez kaç kuvvetleri arasındaki denge bozulmadığı sürece yörüngesi de değiĢmektedir. tarımsal ürünlerin tespiti. yeryüzündeki herhangi bir noktaya göre üzerindeki uydu konumu sürekli olarak sabit kaldığı için çok büyük önem taĢımaktadır. 193 Bu yörünge ekvator düzlemi üzerinde dairesel ve üzerindeki uydu hızının dünyanın kendi ekseni çevresindeki açısal hızına eĢit olduğu özel ve tek bir yörüngedir. yeryüzünün boylam çizgilerine paralel olarak dolanırlar. uydunun dünyaya olan yüksekliği azaldıkça artar.Uyduların sonsuz sayıdaki yörüngelerinden ancak bir tanesi. Bazı meteoroloji uyduları da kutup yörüngeli olarak atılabilmektedir. Yerçekimi kuvveti. Uyduyu.1. FırlatıĢta yerle eĢ zamanlı yörüngeye tam olarak oturtmak gerçekleĢtirilirse bile uydu çeĢitli bozucu etkenler yüzünden bu yörüngeyi uzun süre koruyamaz. Yerçekimi kuvveti dünyanın ve uydunun ağırlığına. uydu yörüngeden çıkar ve uzaya gider. Yerçekimi kuvveti merkezkaç kuvvetinden büyük ise uydu dünyaya düĢer. 9. okyanuslardaki akıntılar. Uydu fırlatıldığında amaçlanan yörüngeye oturtmak tam olarak sağlanamayabilir. uydu doğu-batı yönünde sürekli kayar. Yerçekimi kuvveti merkezkaç kuvvetine eĢit olduğunda. Yörünge yarıçapı farklı olursa. yeryüzünün fotoğrafının çekilmesi. Bu yörüngeye dünya ile eĢzamanlı yörünge denir. Yer küresi döndüğü için devamlı olarak yeryüzünün farklı bölgelerini gözlerler. yörüngesinde sabit tutan hız. Genelde Yer‟in iyonosfer tabakası.9. Uydu yörüngesinin dünya yüzeyine olan yüksekliği uydunun hızından belirlenir. kutup bölgeleri. Merkezkaç kuvveti yerçekimi kuvvetinden büyük ise. yer küresine ait bilgi toplama iĢleri bu tür yörüngeli uydular vasıtasıyla yapılırlar. maden ve petrol yataklarının tespiti gibi. uydu yörüngesi tam olarak ekvator düzlemi üzerinde olmazsa kuzey-güney yönünde günde bir kaç kez doğu-batı yönünde günde iki kez olmak üzere gökte 8 rakamının Ģekline benzer bir salınım yapar. Yerçekimi kuvvetinde bir değiĢiklik. Alçak yörünge uydularıdır ve dolanma periyotları kısadır. Kutup Yörüngeli Uydular Bu tür uydular. askeri bölgelerdeki hareketlilik. uydu yörüngede sabit kalır.

dünyaya göre sabit bir konumda kalır. periyodları da 24 saat civarındadır. Göz ile bakıldığında yıldız sanılabilirler. YaĢam süreleri daha uzundur[148]. erken uyarı askeri uyduları.94 saatte tam bir dönme yapmalı KoĢullarını sağlamalıdır. Yörüngelerinin en öte noktası yaklaĢık olarak 36000 km. Uydu dünya ile aynı yönde dönmeli Ekvator enleminde bulunmalı Uydu 23. Böylece bir yörüngede dünyaya göre sabit kalması için. Ekvatoral Uydular Yer‟in ekvator düzlemine paralel ve o düzlem içinde dolanan uydulardır. Bu koĢullar yerine getirildiğinde uydu.9. HaberleĢme amacıyla atılan uydular.Resim 77: Kutupsal Yörünge 9. meteoroloji uyduları bu tür uydulardır. Uydular dünya ile eĢ zamanlı yörüngelere yerleĢtirilmektedir. Resim 78: Ekvatoral Yörünge 234 .2. Bu nedenle yeryüzünden bakıldıklarında sabit görünürler ve ampul uydu diye adlandırılırlar.

Elipsin büyüklüğü.000 km uzaklıktadır.1.3. 235 . Ancak aradaki mesafe çok büyük olduğundan alıcıya ulaĢan dalgalar atmosfer olaylarından etkileniyordu. Resim 79: Eliptik Yörünge 9. Dünyanın her tarafını görebilmek için en az 3 uydu yörüngesinin yeryüzü ile eĢ zamanlı (jeosenkron) olması gerekir. Uydu dünyanın ekvator dairesi üzerinde yaklaĢık 36.9.10. Eliptik Yörüngeli Uydular Ekvator düzlemine yerleĢtirilmiĢ dairesel yörüngeli uydulardır.10. Bu eĢ zamanlı uydulardan doğrudan televizyon yayını ekvator yakınındaki ülkeler için faydalıdır. Yüksek enlemli ülkelerde eliptik türü yörünge kullanılarak büyük yükseklik açısına ulaĢılabilir. elektromanyetik dalgaların iyonesferden yansımasından yararlanılarak yapılıyordu. UYDU HABERLEġME SĠSTEMLERĠ 9. uydu periyodu 12 saat olacak Ģekilde seçilmiĢtir[147]. haberleĢme band geniĢliğinin az olması nedeniyle ihtiyacı karĢılamıyordu. BaĢka bir haberleĢme türü ise denizaltı kablosu idi. Bu denizaltı kablosu oldukça güvenilir bir haberleĢme sağladığına karĢın. Oysa yeryüzünden belirli bir yükseklikte bir tekrarlayıcı istasyon. Uydular Nasıl HaberleĢir? Önceden okyanus aĢırı gibi uzak mesafe haberleĢmesi.9. aktarıcı kullanılırsa dünyanın yarısına yakın bir bölümüyle haberleĢme sağlanabilir. Yani yeryüzündeki bir gözlemciye göre uydu daima aynı yerdedir.

YER ĠSTASYONLARI Uydular aracılığı ile yapılan haberleĢmenin en önemli elemanlarından biri de yer istasyonlarıdır. 236 . ĠĢaret yer yüzeyinde hangi bölgeye veriliyorsa. uydu iĢaretlerinin yer yüzeyinin her bölgesine aynı güçte ulaĢması mümkün değildir. uydu haberleĢme sistemine uygun bir duruma getirerek. oradaki gücü içten dıĢa doğru aĢağıdaki Ģekildeki gibi eğriler Ģeklinde zayıflar. Bu yüzden. uyduya göndermek ve uydudan gönderilen bilgileri alarak bunları yer istasyonlarını aboneye bağlayan sistemlere aktarmak üzere iĢlemektir [150]. Uydu yayınları. abonelerden alınan bilgileri. Uydulardan yapılan yayınların bir kısmı Türkiye‟yi de kapsamaktadır. Uydu haberleĢme sisteminde haberleĢme yer istasyonları ile sağlanır.11. Uyduya haberi göndermek ve almak için yeryüzünde yer istasyonları kurulmuĢtur. uydudaki aktarıcılarla(transporder) dünyaya bir açı altında gönderilir. Uydu iĢaretlerinin yeryüzüne ulaĢabildiği aynı Ģiddette alan çizgilerine “uydunun ayak izi” denir.Resim 80: Uyduların HaberleĢme Sistemi Yer yüzeyinin etrafına 120‟Ģer derece aralıklarla ve yer yüzeyi ile eĢzamanlı dönen uydular vasıtasıyla dünyanın her tarafıyla haberleĢme sağlanmaktadır. 9. Yer istasyonlarının görevi. tunel diyotlu kuvvetlendirici veya düĢük gürültülü transistorlü kuvvetlendiricilerdir. Ancak bu yayınların çoğu Türkiye‟ ye yönelik yapılmadığından Türkiye‟deki ayak izleri zayıftır. Bu yüzden uygun nitelikte resim ve ses elde edebilmek için zorunlu olarak büyük çaplı çanak antenler kullanılmaktadır. Bu uydulardaki kuvvetlendiriciler parametrik kuvvetlendirici.

Alıcı Yer Ġstasyonu (Downlink) ve Verici Yer Ġstasyonu (Uplink) olmak üzere ikiye ayrılırlar. Yer istasyonu sayesinde uydu haberleĢme sistemindeki tüm parametreler (güç. 237 .425 GHz bandından bir veya birkaç taĢıyıcı ayrılmaktadır. taĢıyıcı frekansların yer istasyonlarına dağıtımı INTELSAT tarafından yapılmaktadır. yer terminalleri parametreleri) monitör ve kontrol edilebilir. en az 12 kanal göndermek mümkündür. Böylece olağandıĢı durumlarda sistemdeki aksaklıklar görüntülenerek. Yer istasyonlarında anten modülü. INTELSAT sisteminde kullanılan bu taĢıyıcıların daha birçok özellikleri INTELSAT tarafından belirlenir. sistemdeki yer istasyonlarının her birine 5. uydudaki transponderlerin (RF kanalı devresi)durumuna göre aynı sayıda trafiği olan bir baĢka ülke yer istasyonuna biri 60 diğeri 72 kanallı olmak üzere iki taĢıyıcı ayırabilmektedir. Bu yöntemde. uyundun yörüngesi. Bugün bir taĢıyıcı ile en çok 1092 kanal.Resim 81: Yer Ġstasyonlarının Genel Blok Yapısı INTELSAT sisteminde en yaygın olarak frekans modülasyonlu frekans paylaĢımlı çoklayıcı kullanım yöntemi uygulanmaktadır. Ancak uydunun en verimli Ģekilde kullanılmasını sağlamak ve yer istasyonu sahibi ülkelerin ihtiyaçlarını karĢılamak amacıyla. Ayrıca karasal haberleĢme Ģebekesiyle bağlantıyı sağlayan altyapı ve sistem görüntüleme modülleri de bulunmaktadır. alma ve gönderme modülleri bulunur. Bu nedenle INTELSAT 132 kanallık trafiği olan bir yer istasyonuna bir taĢıyıcı verebildiği gibi. gerekli önlemlerin alınması sağlanmıĢ olur. anten modülüne bağlı uydudan sinyalleri algılayan arama modülü.925-6.

Resim 82: Yer Ġstasyonları Bilgisayar ağları dünya genelinde. Bir yer istasyonu alıcı sistemi. Downlink uydudan gelen 3.7 –4.11. evlerde. 4 GHz frekans bandındaki bu iĢaret frekans düĢürücü 8 ( Down converter ) bölümünde 0. 9. Ģirketlerde. Böylece kanal alıcı bölümünde istenilen ülkelerin kanalları seçilmiĢ olur.2 GHz frekans bandında bulunan iĢaret anten tarafından alınır. okullarda ve devlet dairelerinde kullanılır. Alıcı Yer Ġstasyonu (Downlink) Uyduya gönderilen bir mikrodalga sinyalinin yer istasyonu tarafından alınması iĢlemine "downlink" denir. band dağıtım ünitesi yardımıyla kronportör sistemine ve sonra aboneye ulaĢır [1]. Ağların çoğu internet üzerinden birbirine bağlanır.1. dönüĢtürücü ve demodülatör kartlarından oluĢur [151]. Resim 83: Downlink mekanizması 238 . anten. Bu frekanslar ara frekans olan 70 MHz frekansına düĢürülür ve demodülatör bölümüne uygulanır. Bu taban band. Çok düĢük düzeydeki bu iĢaret düĢük gürültülü kuvvetlendiricilerde (low noise amplifier ) kuvvetlendirilerek gürültüden arındırılır.5-1 GHz düĢürülür. Demodülatör çıkıĢında taban band elde edilir.

Santralden gelen haber demetleri yer istasyonundaki çoğaltıcı(kronportör) sisteminde grup ve süper gruplar oluĢturularak taban band elde edilir. 9.2. data. 239 .11. dönüĢtürücü elemanlarından oluĢmaktadır. Resim 84: Uplink Mekanizması GiriĢ kısmında. giriĢ iĢaretleri birleĢtirilerek Baseband elde edilir. Verici Yer Ġstasyonu (Uplink) Yer istasyonundan uyduya eriĢim iĢlemine temel olarak “uplink” denir. Modülasyon iĢleminden sonra. Bir yer istasyonunun verici sistemi anten. YGK birimi ise çıkıĢı uzaydaki kayıpları yenebilecek güce getirir. ara frekans olan 70 MHz‟de frekans modülasyonu yapılır. görüntü) içeren Baseband sinyalini elde etmeyi sağlar. modülatör. Bu iĢaretin hangi yüksek güçlü kuvvetlendiriciye uygulanacağı kollandırma ünitesinde yapılır. Daha sonra bu taĢıyıcılar antene verilerek uyduya gönderilir [152]. Modülatör kısmındaysa elde edilen Baseband frekans modülasyonu iĢlemine tabi tutulur. dönüĢtürücü biriminde modülasyon iĢleminin frekansı Uplink frekansına kaydırılır. DönüĢtürücü birimi RF sinyalini düĢük frekanslı IF sinyaline dönüĢtürür. Bu iĢaret 6 GHz bandındaki taĢıyıcı frekansına frekans yükseltici(UP-converter) bölümünde yükseltilir.Antenden gelen RF sinyali düĢük gürültülü kuvvetlendirici (DGK) ya da blok çeviriciden geçerek gürültü bileĢenleri bastırılır. Demodülatör birimiyse bu sinyalden asıl bilgiyi (ses. Bu taban banda modülatör bölümünde ağırlık verme yapılarak. Ve bu taĢıyıcılar antene verilerek uyduya gönderilir.

3. Sistemin en önemli parçası antendir. Buna karĢılık gürültü sıcaklıklarının 240 . çaplı anten.4. alüminyum alaĢımlı levhalardan meydana gelmiĢtir. Yer istasyonlarında. uydudan gönderilen ve düzeyi çok düĢük iĢaretler alabilmek için antenlerin kazançları çok yüksek. 3kW‟lık hava soğutmalı yüksek güçlü kuvvetlendiricili. jeneratör‟ün içinde bulunduğu dört bölüme yerleĢtirilmiĢtir. frekans yükselticili ve frekans düĢürücü.11.11. Yer istasyonlarıyla ilgili güncel geliĢmelere ise örnek olarak. felaket alanlarını. fakat standart olmayan taĢınabilir yer istasyonu birkaç önemli fonksiyonu yerine getirmektedir. HaberleĢme cihazları yüksek güçlü kuvvetlendiricinin. lokal osilatör. Yeni uydu kontrol merkezi Konya‟da yapılacak. Ayrıca kontrol panosu bulunur.11. Antenin taĢınabilmesi için paketlenmesi gerekir. Bu istasyon televizyon ve sesini. kurtarma iĢlemlerini ve daha birçok önemli olayları taĢınabilir yer istasyonları bütün dünyaya duyurabilmektedir. Çin Kuzey Kutbu`nda yer uydu istasyonu kuracak. Ağırlığı yaklaĢık 20 ton olan istasyonun ana parçaları 5-10 m.9. 9. sabit uydu yer istasyonunkine benzer Ģekildedir. Büyük mikrodalga sistemleri ve standart yer istasyonları gelecekte yerlerini milletler arasında beklemeksizin haberleĢmeyi sağlayacak basit.45 W‟lık soğutmasız düĢük gürültülü kuvvetlendiricili. Antenin kurulması için 5 tonluk bir vinç gerekmektedir. IBS (Ġntelsat Business Servis) uydu sistemi projesi ÇalıĢmalarını verebiliriz [152]. kronportör ve jeneratör‟dür. Cassegrain Anten Sistemi Yer istasyonlarında kullanılan antenlerin yapıları diğer sistemlerde kullanılan antenlerden oldukça farklıdır. Yer Ġstasyonlarının Anten Sistemi 9. TaĢınabilir Yer Ġstasyonu Kurulu olan yer istasyonları sistemini tamamlayan. Anten Cassegrain tipinde olup. Örneğin spor müsabakalarını.4. taĢınabilir yer istasyonlarına bırakacaktır. Ġlk küp uydu uzayda. TaĢınabilir uydu yer istasyonunun veriĢ ve alıĢtaki basitleĢmiĢ prensip Ģeması.1. modülatör ve demodülatör cihazlarının. kronportör sisteminin. 60 kanallık telefon haberleĢmesini aynı zamanda uydudan alabilir ve verebilir.

Odaktan beslemeli paraboloidal reflektör antene nazaran avantajı besleme anten sisteminin ana reflektörün arkasına konabilmesi ve dolayısıyla besleme sisteminde meydana gelebilecek. Burada düĢük görüntülü alıcılar ve besleme sistemi diğer donanımın bulunduğu konabilir. Cassegrain Anten Sisteminin Avantajları ve Dezavantajları Avantajları. Ancak dört yansıtıcılı Cassegrain antenlerde bu sorun yoktur. ikisi düzlemsel dört yansıtıcıdan oluĢan sisteme gönderilmektedir. Böylece antenden alınan ıĢın demeti çok küçük bir kayıpla ulaĢabilmektedir. Netice olarak. Intelsat sisteminde çalıĢan bir anten. Bu tür yerleĢimde düĢük görüntülü alıcılar. antenden alınan düĢük düzeyli iĢaretlerin dahada zayıflamasını önlemek amacıyla antenin hemen yanına konmaları bu hallerde zorunlu olmaktadır. Cassegrain anten sistemi ile yüksek kazanç elde etmek mümkündür. besleme sistemi antenin hemen giriĢine konan farklı Cassegrain antendir. Uydu yer istasyonun anteni. Bu iki koĢulu sağlayabilmek ise karmaĢık bir tasarım gerektirmektedir. dört ıĢın dalga kılavuzlu Cassegrain anten olup. hem uydudan alıĢ hem de veriĢ yapmaktadır. Yüksek kazanç DüĢük gürültü Kullanılan alt reflektörün profilini biçimlendirmek suretiyle ıĢıma diyagramını kontrol edebilmek Beslemenin ve radyo frekans ön kuvvetlendiricinin yerleĢtirebilme imkânı Besleme anteni tasarımında serbestlik Ġki ve dört ıĢın dalga kılavuzlu Cassegrain antenle düĢük gürültülü ve yüksek kazanç elde etme imkânı 241 .çok düĢük olması gerekmektedir. Normal Cassegrain antende besleme sistemi antenin hemen giriĢine yerleĢtirilmiĢtir. Burada konulan Cassegrain anten. gürültü veya yansımaların önlenmesidir. Bu nedenle bir yer istasyonunun anteninin maliyeti yaklaĢık yer istasyonu toplam maliyetinin 1/3 ü kadardır. Kullanılan kutuplama ise sağ el ve sol el dairesel polarizasyonludur. Bugün uydu yer istasyonlarında çok yaygın olarak kullanılan bu antenlerde uydudan gönderilen iĢaretler ana paraboloidal reflektör tarafından alınarak alt reflektör aracılığıyla ikisi elipsoidal. dört ıĢın dalga kılavuzunun yansıtıcılarından ikisi düzlemsel ve diğer ikisi de elipsoidadır. Ayrıca reflektörün profilini biçimlendirmek suretiyle ıĢıma diyagramını kontrol etmek mümkün olabilmektedir [153].

Frekans PaylaĢmalı Çoklayıcı GeçiĢ Ġki veya daha çok giriĢ iĢaretini tek bir birleĢik iĢaret haline getirerek.1. Sayısal modülasyonlu taĢıyıcıyı gönderen verici yer istasyonu ile bu taĢıyıcıyı almak isteyen alıcı yer istasyonu arasında senkronizasyon kurulması gerekmektedir. Bu yöntem en basit çoklayıcı yöntemidir. Her taĢıyıcı birbirinden bağımsız. analog veya sayısal olarak modüle edilmektedir.12. ÇoğullanmıĢ iĢaret bir taĢıyıcı ile modüle edilip nakledilebilir. Ġkincil yansıtıcı antenin en hassas bölgesine monte edilmesi ve bu parçayı tutan kollarla birlikte ana yansıtıcıya gelen ıĢınları keserek gölgelenmelere sebep olması söylenebilir. Cassegrain Antenin Özellikleri Besleme devresi de dahil olmak üzere bir yer istasyonu antenin kazancı 9. UYDU ĠLETĠġĠM SĠSTEMLERĠNDE ÇOKLAYICI YÖNTEMLER 9.. Her yukarı-link taĢıyıcısı ayrı yer istasyonundan kaynaklanmakta veya birkaç taĢıyıcı belirli bir istasyondan da gönderilebilmektedir. Ġki tür band seçimi vardır: 242 . Alıcıda. aĢağı link frekansı elde edilmektedir. Uydu transponderinde yukarı-link frekansı değiĢtirilerek. demodülasyon iĢlemi sonucu çoğullanmıĢ iĢaret daha sonra bu iĢaretten de haber iĢaretleri elde edilir.Dezavantajları.12. bu iĢareti bir taĢıyıcı iĢareti ile nakletmek tekniğine çoğullama denir Çoğullama zaman veya frekans domeninde olabilir.

24 analog ses iĢareti toplanıp bu sisteme uygulanır. iç modülasyon olayının meydana gelmemesidir. Her taĢıyıcıya. Bu çerçeve içinde her giriĢ iĢaretin konumu belirlenir. Zaman paylaĢmalı çoklayıcı sistemlerde bir zaman çerçevesi oluĢmaktadır. Örneğin 12 telefon konuĢması iĢaretleri çoğullanarak tek bir iĢaret elde edilebilir. Çoklayıcı birinci kanaldan örnek alıp.1. yukarı-linkte belirli bir frekans bandı ayrılır ve bu ayrılmıĢ frekans bandı yukarı-linkteki diğer taĢıyıcılar tarafından kullanılamaz. çoklayıcı tekrar 1‟inci kanaldan örnek alınır ve sırası ile devam edilir.0 değeri sayısallaĢtırılıp ve 8-bitlik sayısal iĢarete dönüĢtürülür. Birçok taĢıyıcının aynı anda uydudan aktarılabilmesi için. Bu yöntemin frekans paylaĢımlı çoklu kullanıma üstün bir yanı. 2. bu Ģekilde devam edilir. Diğeri hattın band geniĢliği etkin olarak kullanılabilinir.2.Çoğullanacak iĢaretlerin band geniĢliğinden . Bu yöntemin en önemli noktalarından biri de yer istasyonlarından gönderilen darbelerin 243 . frekans paylaĢmalı çoklayıcı yöntem yerine zaman paylaĢmalı çoklayıcı yöntem taĢıyıcılar da kullanılabilir. Tek bir taĢıyıcı iĢareti ile. Aynı frekans band‟ ları birkaç taĢıyıcı tarafından paylaĢılabilir. 9. 2. Çoğullanabilecek iĢaret sayısı. Bu yöntem sisteminde giriĢ iĢaretleri seri olarak nakledilmektedir.12.TaĢıyıcı iĢaretin band geniĢliğinden ve . tek bir hat üzerinden binlerce telefon konuĢması nakledilebilir. Bu çeĢitte taĢıyıcı sayısı artırılmakta ve yer istasyon iletiĢim donanımı geniĢlemektedir. Çoğullama Tekniğinin Avantajları: 1. . Bu yöntemde kanal kapasitesini kısıtlayıcı etkenler.Her iĢaretinin band geniĢliği 3 (kHz) olarak alınabilir. 24 kanalın hepsi örneklendikten sonra. Sonra ikinci kanaldan örnek alınır ve aynı iĢlem yapılır.Kullanılan modülasyon türünden belirlenebilir. bu yöntemle aynı tranponderbirçok istasyonu tarafından kullanılıyor olsa bile. Zaman PaylaĢmalı Çoklayıcı GeçiĢ Analog iĢaretleri önce sayısal iĢarete dönüĢtürülerek sistemin giriĢine uygulanmaktadır. yer istasyonlarına ait darbeler arasındaki boĢluklar ve zaman dilimleri arasındaki emniyet boĢluklarıdır.

. verici istasyonların belirli adres kodları vardır.3. Ancak bu yöntem uydu sistemlerinde yaygın olarak kullanılmamaktadır.Menu 2.12. en alttaki satiri ok ile "Diseqc A" yap "Ayarları kaydet" de.Kanal Ekle a) Burada en ustu "Hotbırd" Yap b) "Kırmızı buton" a basarak tüm uyduyu tarayacaksın tarama bitince c) sol tarafta kanal listesine geleceksin. Verici istasyonlarının taĢıyıcı frekansları aynıdır.. sonra tekrar LNB ayarı de üst satırı "2" yap altındaki satırda "Hotbird« ü bul. Bu ise her bir yer istasyonunda uygun bir eĢ zamanlama ve düzenleyici aygıt gerektirmektedir.LNB Ayarı burada en üstte "1" altında "Türksat" yazar. (en fazla 200 kanal seçebilirsin) (sarı butona basmazsan kanallar eklenmeyecektir.Ayarlar 3.Sistem Ayarları 4. TaĢıyıcıları ayırt edebilmek için her taĢıyıcının belirli bir kodu mevcuttur. Örnek: D-Smart„ a 2.belirlenen sırada dizilmelerini sağlanabilmesidir. d) ĠĢlem bittikten sonra "Sarı butona" basarak listeye ekle. Bu sistemde frekansı veya zamanı paylaĢmak gerekmemektedir. istemediklerini "OK" butonuna basarak "CHECK" iĢaretini kaldır. 9. Kod paylaĢmalı uydu sistemlerinde. Tüm verici istasyonları uydunun band geniĢliğini kullanmaktadır. Bu sistemde gönderilen iĢaretler giriĢimden etkilenmemektedir. Kanalların eklendiğine dair uyarı mesajını göreceksin. en alt satırı "Dıseqc B" yap Ayarları kaydet (yeĢil buton) 5. birbirinden ayırt edebilmek için özel bir kod ile frekans veya faz modülasyonu uygulanır. tekrar taratmak zorundasın) 244 . eklenmesi istediğin kanalın karsısında "CHECK" sembolü olacak. Kod PaylaĢmalı Çoklayıcı GeçiĢ Bu yöntemde kullanılan taĢıyıcıların tümü aynı merkez frekansında olmalarına rağmen bunların her biri. Bu nedenle gönderilen iĢarete göre taĢıyıcılar her zaman çok daha geniĢ bantlıdır.Uydu Nasıl Kurulur? 1.Kumandadan "Sol ok" butonuna bas 6.

0° Doğu .Geri tuĢuna birkaç kere basarak TV ekranına dön. 2.1 Türksat 2A nın Özellikleri[157] Üretici Firma Fırlatılma Tarihi Stabilizasyon Tipi Yörünge Lokasyonu KuBand Faydalı Yük (Payload) Ağırlığı Kullanılan Güç Hizmet Süresi Harcayacağı Maksimum Güç (EOL) Alcatel Alenia Space Industries 10 Ocak 2001 3 Eksen Kontrol 42 Doğu Boylamı 32 Ku Bandı Transponderi 3400 KG 2800 Watt 15 Yıl 9000 watt Türksat 3A nın Özellikleri Stabilizasyon Tipi Hizmete girdiği tarih Kanat açıklığı Yörünge lokasyonu KuBand Faydalı Yük (Payload) Genel Özellikleri 3 Eksen Kontrol 2008 30m 42 Doğu Boylamı ÇıkıĢ Kapsama Alanları Türkiye H/V.0° Doğu .3° Doğu) Türksat 2A (Eurasiasat 1) (42.0° Doğu) Türksat 4A (42.2012'de fırlatılacak) Türksat 5A (TUSAT 1) (42. TÜRKSAT A.3° Doğu) Türksat 1C (31. Doğu V ve Batı H/VĠniĢ Kapsama Alanları Batı H/V ve Doğu H/VTransponder Sayısı 24 Toplam Bant geniĢliği.2014'te fırlatılacak) [156]. Kanallar 600 ila 799 arasına kaydedilmiĢ olacaktır[1]. 2.ġ Türksat 1B (31.0° Doğu . 1296 MHz Platform Teknik Özellikleri 6112 Watt Nominal Fırlatma Ağırlığı 3070 Kg.Harcayacağı Maksimum Güç 245 .7.0° Doğu) Türksat 3A (42.2012'de fırlatılacak) Türksat 4B (42.

Ģunları söyledi: ''Biz. TÜRKSAT 4A ve 4B uydularının yapımı için Ģartname gönderdikleri 6 firmadan 3'ünün teklif verdiğini belirterek. Dalbay. frekans geniĢliği olarak tanımladıklarını anlatan Dalbay. AA muhabirine yaptığı açıklamada. Afrika kıtasını kapsama alanına alacak 4A uydusu için ekvator bölgesindeki bulut yoğunluğunda daha iyi çalıĢacak 'C Bant' özelliği istedik. Türkiye alıĢ kapsama alanı özelliği ile daha küçük antenlerden Türkiye‟den Hizmet Alanları         Türksat Uydularının Kontrolü ve ĠĢletmesi Uydu Üzerinden Verilen Hizmetleri Kırsal ve Uluslararası Telefon HaberleĢmesi VSAT (Very Small Aperture Terminal) Radyo-TV Yayın Uzaktan Algılama Kablo TV Hizmetleri E-Devlet Kapısı [158] 9. UYDU ÜRETĠMĠ TÜRKSAT'tan yeni uydu hazırlığı TÜRKSAT Uydu HaberleĢme Kablo TV ve ĠĢletme Aġ Genel Müdürü Özkan Dalbay. Kapsama alanları arasında yüksek anahtarlanabilme olanağı Toplamda daha fazla bant geniĢliği. sinyal gücü.    Daha geniĢ Batı ve Doğu kapsama alanları.3A nın Getirdği Yenilikler   çıkıĢ olanağı. mevcut sinyal gücünü muhafaza etmesini ve ilave bant konulmasını istedik. ''Haziran ayı içinde teklifini uygun bulduğumuz firma ile uyduların imalatı için sözleĢme imzalamayı hedefliyoruz. ġartnamede.13. 4A ve 4B uydularının 20 yıl ömrü olmasını. Uyduların yapım süresini 26 ay olarak planlıyoruz. 2012'nin son çeyreğinde 4A ve 4B'yi uzaya fırlatmayı amaçlıyoruz'' dedi. kapsama alanı. 246 . bant aralığı. 4A ve 4B uydularını. Daha yüksek yükseltici gücü. geçen yıl sonunda TÜRKSAT 4A ve TÜRKSAT 4B uydularının yapım ihalesi için potansiyel 6 üretici firmaya ''nasıl bir uydu'' istediklerine iliĢkin Ģartname gönderdiklerini söyledi.

TÜRKSAT 4A ve 4B uydularının tasarımlarının kesinleĢmesinin ardından uyduların ağırlıklarının da kesinleĢeceğini anlattı. canlı yayın geçiĢleri. Dalbay.'' ġartname gönderdikleri 6 firmadan 3'ününün tekliflerini TÜRKSAT'a ulaĢtırdığını belirten Dalbay. Haziran ayı içinde teklifini uygun bulduğumuz firma ile TÜRKSAT 4A ve 4B uydularının imalatı için sözleĢmeyi imzalamayı hedefliyoruz. Temmuz ayında uyduların tasarımlarını onaylamamızın ardından uyduların yapımına baĢlanacak. Firmaların tekliflerinde nasıl bir uydu yapacaklarının yanı sıra mali teklifleri de bulunuyor'' dedi. uydu eğitim tesislerinde konunun uzmanları tarafından eğitim verildiğine dikkati çeken Dalbay. kamu kurumlarının internet üzerinden hizmetleri ve haberleĢme sisteminin yedekliliği için kullanacağız. tekliflerini isteyeceğiz. 4A uydusunu 42 derecedeki yörüngede televizyon yayınları için kullanacağız. Dalbay. TÜRKSAT 4A ve 4B uydularının Ģartnamesinde ''Doğrudan Katılım Programı'' Ģartı olduğunu ifade etti. Bu mühendislerimiz daha sonra milli uydularımızı üretecek''dedi. Firmaların tekliflerinin değerlendirilmesinin yaklaĢık 1. Fırlatma konusunda baĢarılı firmaları çağırıp. data transferi. ''Bu firmalardan biri Asya'dan. Bu yörüngenin biri 65-75 dereceler arasında olacak. Azerbaycan ve Afganistan gibi ülkelerdeki son kullanıcılara uydu üzerinden ucuz internet götürmeyi sağlayacak. ''TÜRKSAT 4A ve 4B uydularının yapımında yaklaĢık 30 mühendisimiz yer alacak.5 ay süreceğini ifade eden Dalbay. ''Fırlatma ihalesi için Ģartnamelerimiz hazır. SözleĢmenin imzalanmasının ardından uydunun tasarımına baĢlanacak. Irak. Bu frekans bantı Türkiye. TÜRKSAT 3A'nın yapım sürecinde ''Teknoloji Transferi ve Eğitim Programı'' çerçevesinde 22 Türk mühendise. ''Teklifini uygun bulduğumuz firma ile pazarlık yapacağız. Bu yörünge ile Avustralya'nın bir kısımı ile 247 . Son kararın her iki değerlendirmenin yapılmasının ardından verileceğine dikkati çeken Dalbay. Ģöyle devam etti: ''2019'da 7 uydu ile dünya nüfusunun yüzde 91'ini kapsamayı hedefliyoruz.Asya bölgesini kapsama altına alacak 4B uydusu için de 'KA Bant' istedik. Uyduların uzaya fırlatılması için Temmuz ayında ihaleye çıkmayı öngördüklerini dile getiren Dalbay. Türkiye'nin Ģu anda 42. daha sonra teklifleri ayrı bir değerlendirme için ''yabancı bir danıĢman firmaya'' göndereceklerini söyledi. KKTC. biri ise Avrupa'dan. 50 derecedeki yörüngeye yerleĢtireceğimiz 4B uydusunu ise televizyon yayınları dıĢında kalan internet. biri Amerika'dan. Bu nedenle 2 yeni yörünge kullanma hakkı alma hedefimiz var. Kasım-Aralık ayları içinde fırlatma ihalesini tamamlamıĢ olmayı planlıyoruz'' dedi. 31 ve 50 derecedeki yörüngeleri kullanma hakkı olduğunu belirterek. Dalbay.

7.09. Yeni yörüngelerin tahsisi için Dünya Telekomünikasyon Birliği ile görüĢüyoruz. Fırat Üniversitesi. 2009 2. yan sanayimiz artacak. Dr.tr/~b0343623/baglantilar/bilgisayar_aglari.hacettepe.09.tr/1setuptopology3. Dalbay.2010 9. tesiste haberleĢme uydularının yanı sıra gözlem uydularının da üretileceğini söyledi. 21.Asya'nın doğusunu kapsama alanına alacağız.gen.youtube.jpg.youtube.2010 http://www.2010 http://www.22. 17.09. Savunma Sanayi MüsteĢarlığı bünyesinde kurulacak ''Milli Uydu Üretim Merkezi''nin temeli Temmuzda… ''Milli Uydu Üretim Merkezi''nin 5 tonluk uyduları üretecek büyüklükte olmasının amaçlandığını dile getiren Dalbay. (TUSAġ) içinde. 3.edu. ''Milli Uydu üretim Merkezi''nin 2012'de tamamlanarak hizmete girmesinin planlandığını “'Tesisin hizmete girmesi ile milli uydu imalatına baĢlayacağız.2010 248 .2010 http://www.2010 10. 8.23.09. 6.henster.pckoloji.jpg.com/watch?v=7TC4JEdSe_k&feature=related.09.2010 http://www.27.com/network.17.ġ. 4.telekom.nexeye.2010 http://www.tr/reviews/network/asusaam6010evadsl_routers. ''Türk Havacılık ve Uzay Sanayi A. http://www. Teknik Eğitim Fakültesi.com.18. Bilgisayar Ağları Ders Notu.09.bitliselektrik.com/attachmentsag-urunleri/2857d1206129695-tenda-teh500s-5- port-fast-ethernet-switch-tenda6. KAYNAKLAR 1. BaĢlangıçta.com.2010 http://www. TÜRKSAT 4A ve 4B'nin Türkiye'nin dıĢarıya yaptırdığı son uydular olacağına dikkati çeken Dalbay.21. Bazı savunma sanayi kuruluĢları uydu parçalarına yönelik çalıĢmalara baĢladı.jpg.htm. Komuta kontrol yazılımının donanımı da yüzde 100 yerli olacak [159]. Asaf VAROL.09.tr/v2bilgi-kosesi360-router-nedir. http://www.com/watch?v=H760U3QZocs.09.09. Milli uydumuzun komuta kontrol yazılımı yüzde 100 yerli olacak.html. Zamanla yerli sanayimiz.org/repeater-nedir-nerelere-kurulur. 0-8 dereceler arasında olmasını hedeflediğimiz yörüngeyle ise Güney Amerika'nın tamamını ve Kuzey Amerika'nın bir kısımını kapsamayı amaçlıyoruz.jpg. Prof. Bu yörüngelere milli uydularımızı yerleĢtirmek istiyoruz. 5.pclabs. üretime baĢladığımızda uydunun yüzde 30'u yerli üretim olacak.23. http://ogrenci.

2010 28.WS.10.com/Dershane/lan-network/broadcast_topology.gif.gif. ArĢ.com/images/Imagerepeaterani.26.tr/v2/bilgi-kosesi/360-router-nedir .telekom.2010 24.2010 27. http://www.domaindlx.2010 30. 2010 15.datanetbilisim. http://img2.26. Dr.gif.php?mediaId=97 06. Öğretim Materyali.09. 11. http://www.28. http://www. Doç.com/bo.turkcenet.net/Madde/21264/Network%20%C4%B0%C5%9Fletim%20S istemleri 27.2010 34. http://www. http://www. http://k. 13.blogcu.09.gif.webhatti. http://ikubilisim. Duygu COġKUN Ders Notları.09. 11.10.bilisimruzgari.itusozluk.25.blogcu.09.tr/image032.2010 20. http://www.com/goster. Gör.com/mediadetail. http://www.com/network-ve-internet/570986-iletisim-protokolleri.09. 18.bilgininadresi.2010 249 .net/animations.2010 29.com/ymyo/dokuman/network/network3_dosyalar/image001.10.2010 32.html 27.2010 18.jpg. http://pdfdergi.php?tid=17 02.10.asp?prg=14.f70d2dcc-932c-40b8-bdb1-c08f0d55028c%28trtr.2010 12.com/forum/showthread.gif.com/cc779515.html 03.02. Sütçü Ġmam Üniversitesi Enformatik Bölümü.jpg.2010 23.com/yerelalanaglari/Yerel_Alan_Aglari_img_1. http://www.sensible-computer-help.10%29.2010 25.08.2010 22. http://www.2010 31.03. Anadolu Üniversitesi.jpg.2010 21. http://www.com. (2010) 17.09. Cisco Ağ Akademisi.php/network.11. http://i.10.microsoft.westnetlearning.com/bilgisayaraglari.net-seal.2010 26. Türkiye Ġstatistik Kurumu Ġstatistikleri.bilgisayardershanesi.php?aid=41 02. http://www.com.10. http://glossary. Adil AKYÜZ Ders Notları 2010 16. http://www. http://www. 14.com/images/c/c/n/ccna/star_topoloji.com/computer-network. Yrd.10. 2010 19.09.09.gif. http://img2.10.org/yerel_res/4_1_2.technet.2010 33.htm. BiliĢim Teknolojilerinin Temelleri Kursu. Ġdari ve Ġktisadi Bilimler Fakültesi.23.yunuscomputer.2010 13.com/2119/hub-switch-router-access-point-nedir-aralarindaki-farklarnelerdir/ .com/images/c/c/n/ccna/mesh_topoloji. 11.geekonwheels.10.2010 14. 23.10.10.mtuncel.

cizgitagem.com/rs/ic/gi_2500_0. Bilgisayar Ağları Ve ĠletiĢim ġirin Karadeniz.2010 46.2010 47.jpg. 10. http://www.pdf.turkcenet.htm.freewebsites.com/yerel_htm/topolojiler.html.html. 08.nl/modules/articles/article. http://www.org.html.10.gazi.jpg?41. Newyork R.10. 15. 14. http://www.10. Hadel.org/temel-aclgileri-mainmenu-5/temel-bilgiler-mainmenu-9/7-7katmanli-modeli. 21.2010 52.10.php?id=4.meb.net/network-topolojileri-fiziksel-ve-mantiksal-topolojiler38. 20.2010 51.2010 41. http://www. www.turkcenet. 09. http://www.2010 44. 15.pdf.rakipsizforum.bote.html. Huber Atm Bilgisayar Ağlarına GiriĢ 57.pdf . http://www. 05. http://www.N.10.org/temel-aclgileri-mainmenu-5/temel-bilgiler-mainmenu-9/8topolojiler.html.turkcenet.gov.10.10.imageshack.firat.2010 54.htm .35.com/2009/01/05/osi-modeli-ve-standardizasyon/.2010 40.10.10. http://www. 21.2010 36.0. Emre Sezgin . http://perweb.org/temel-aclgileri-mainmenu-5/temel-bilgiler-mainmenu-9/7-7katmanli-modeli. Rifat Çölkesen 56.10.dijitalders. 21.tr/personel/yayinlar/fua_721/721_24429.2010 43. 11.10.10.bilgisayardershanesi.2010 48.2010 55. http://www.2010 250 .tr/modulerprogramlar/kursprogramlari/bilisim/moduller/altaglar.cengaver.2010 42.10.bilgisayar.bilgisayar.edu.10.osmancakir. 09. 21.2010 53. M. Iso:Iso 8802-3-1990 Carries Sense Multiple Access Method And Physical Layer Specifications American National Standarts Associations .de/belllabs_UTP_STP. 21.10.com/agnetwork-teknolojileri-t3316. 08. Bilgisayar Ağları ve Ġnternet Mühendisliği Dr.steinkuehler.cyber-security. http://www. http://www.Tarık KıĢla 58.dijitalders. 01. http://pckur.gen. 18.2010 45.10.2010 50.2010 39. http://www. 05.pdf.netdepobolum7.org/resource/vfiles/tagem/dms_file/2847/bil472notlar4-9.tr/bto306/dokumanlar/Topoloji. 12.jpg? .edu.gif.tr/lan_02. http://www. http://www.us/img339/9281/topoloji1.10. http://www. 21.2010 38.10.2010 37.com/rs/ic/gi_2500_1.gif. http://cygm.datanetbilisim.11.ppt.html.al/f/protokoller/osi-katmanlari-t1019.com.10. http://img339.10. http://oguzhaneren.com/Dershane/lan-network/tokenpassing_topology.2010 49.

2010 72. Cisco Systems 70.10.11. CCIE No:1624. 03.asp?id=208.edu.11. Bilgisayar ağları –veri iletiĢimi .html.net/belgeler/ipsec/ipsec-nedir-ne-degildir-178279.net/?p=13.2010 77.10).2010 76.11. 02.tr/~ozcelik/EthernetMakale.tr/tr/biz-kimiz/ieee-2/ieee-turkiye/.wardom.net/icmp-internet-control-message-protocol-nedir-129.59. CCNA Self-Study CCNA ICND ExamCertification Guide.edu.. 08.11.google. Cisco Systems Technical Web Site.2010 71.com/tr-tr/library/cc757786(WS.pcdoctor.olympos.tr/sistem-uzmanlarina-ozel/380-ipsec-nedir.itu.bilisimterimleri.20 Ekim 2010 66.com/. 03.20 Ekim 2010 69.. 05.com./_3101_psec-_3101_p-security-bolum-2.bilgiportal.11.2010 81. http://www.html. 08.com/ansiklopedi/414137-ieee.com/tech. http://www.2010 63. 01. http://www. http://www.sakarya.2010 80.11.osmancakir.bilgisayarkavramlari..2010 78. www. 01.com/forum/network-genel/271-udp-icmp-nedir-transmission-controlprotocol-user-datagram-protocol. http://erenkahraman.2010 65.2010 84.10.com/2008/01/13/otonom-sistem-autonomous-system/). http://www.1010 62.tr/ab06/bildiri/102. org/wiki/Media_Access_Control. http://technet.edu.comu. 2004.ciscotr. 01. http://ieee. http://www. http://www.html.11. 01.2010 74.Dr. www.internet teknolojileri.omerkaradeniz.cisco. 03.2010 79.bidb. Cisco Systems Web Site. 08.11. yerel geniĢ ağlar.11.11.com/?arananterim=IP%20security.com/bilgisayar-bilgileri/613930-icmp-icmp-nedir-icmphakkinda.com.11. 05. 05.22 Ekim 2010 68..aspx.aspx.11. http://ab. 01.tekplatform. http://ieeesb.11.2010 83.org/aglarda-ip-sec-ip-saklama--t87795.tr/channels/1.html. Nazife Baykal 61.11.gantep.cisco.tr/translate?hl=tr&langpair=en%7Ctr&u=http://en.com/.11.pdf.11. http://www. www.2010 64. 05./internet-protocol-security-ipsec-ipsecurity/.2010 73.com/v1/idx/18/1593/internetBiliimSzl/makale/Tcp--Ip-Nedir. (http://www.tr/intro.html 23.22 Ekim 2010 67. http://translate.tr/?d=943.2010 82.html.com.edu. http://docs.wikipedia.cozumpark. http://www. http://www. 01.pdf. 05.metu.html.2010 60. http://www.gen.edu.htm 21.cep-x.microsoft.tr/howto/ipsec-howto-theory.11. Doç.org.html.html.2010 251 .2010 75. http://web.11. WendellOdom. www.penta.

tr/modulerprogramlar/kursprogramlari/bilisim/moduller/TCP_iP_ tasima_ve_uygulama_katmani. http://www.html.2010 100.11.ciscotr.htm.izafet.com/indir/ipSEC. 11. 13. 11. http://www.omnisecu.enderunix.org/wiki/DARPA.wikipedia. 20.2010 89.com/search?q=cache:VWDcxuuIAUJ:www. 10.11.wikipedia. 20.85. http://www. http://argeturk.com 88. http://tr. 15. http://webcache.bidb.2010 105. 13.2010 95.html.htm.2010 92.11.html.11.htm. http://tr.gen. 12.2010 99. http://www.07.gov.2010 90.uzerine. http://www.11. http://www.asafvarol.2010 98.tr/genel-guvenlik/32602-internet-trafigi-nasil-yonlendirilir-bgpprotokolu. 05.pdf.11. 16.2010 96.meb.net/makaleler/34-yazilim/45-internet-iletisim-kurallaritcpip. 20.blogcu. 13.wikipedia.01.11.html?start=2.11.2010 93.ppt.com/tcp-ip-protokolu-nedir.24.11.cozumpark.05.htm.05. 16.kirbas.wikipedia.meb. 13. www.2010 106.com/tcp-ip-referans-modeli/787927.tr/mte_program_modul/modul_pdf/481BB0064.2010 94.org/wiki/Diffie-Hellman.2010 104.com/security/ipsec/ipsec-transport-mode. 15.bilgisayarnedir. http://www.rad. http://megep.html.html+bgp+nedir+nerelerde+kullan%C4%B1l%C4%B1r%3F&cd=3&hl=tr&ct=cln k&gl=tr&client=firefox-a.15.11.11.2009 97.googleusercontent.turkcenet. http://cygm.com/search?q=cache:q8sDcXmzHWEJ:www. 15.11.11. http://hepgittik.com/forums/thread/156961.edu. http://tr.2010 91.com/tcp-ip-protoklu-nedir.06.2010 101.cigicigi .com/guvenlik-ve-guvenlik-aciklari/7069-sifreleme-yontemleri.com/networks/applications/secure/inst.itu.org/wiki/TCP.html. http://www3.org/docs/tcpip/arp/arp. http://webcache.com/free/t_IPSecEncapsulatingSecurityPayloadESP.2010 87.2010 252 .aspx.11. http://www.org/wiki/A%C4%9F_katman%C4%B1.com/. 14.2010 102.11. 13.org/danlar-mainmenu-55/i-makaleler-mainmenu-56/256-tcp--ipprotokol-grubu-tarihi-.11.bilgisayarnedir.com/routing-border-gateway-protocol-bgp-konfigurasyonu-bgpneighbor-bgp-komsulugu. http://www. http://tr.tr/%3Fd%3D940+adres+%C3%A7%C3%B6z%C3%BCmleme+pr otokol%C3%BC&cd=4&hl=tr&ct=clnk&gl=tr.11. http://www.googleusercontent.2010 103.2010 86.gov.11.tcpipguide.pdf.2010 107. http://mux.

com/genel/biyometrik-tanima-sistemleri/.jsp?objid=607.22.2010 130.2010 121. 23. Tasarım ve GeliĢtirme.12.0. Cisco System (www.12.02.10. Huzeyfe ÖNAL /Open Vpn ile Vpn Uygulamaları. Klavye Dinleme ve Önleme Sistemleri Analiz.html. http://www. Eylül 2005 122.netdokumanlarSSH. 21.com/bilgisayar-bilgileri/769735-file-transfer-protokol-ftp.com/index. Bilgisayar Destek (www. ġeref Sağıroğlu. 08.2010 120.2010 113. G.net/forum/avrupa-rehberim-494/860394-biyometri-nedir.org) / Yemleme(phishing) .10. 09.07.redbilisim.108. 09.12.php/t-202.uzerine.org)/ Virtual Private Network.2010 125.12.11.ahmetkakici.2010 116.12.gocsi.com/office-programlari/136-ssh-nedir-ilgili-dokuman-bundaniyisi-yok-resimlerle-anlatim.11.2010 132.2010 118.tr) / Virüsler.11.2010 124..2010 111.02. Gazi Üniversitesi.2010 117.ozbilen.org/Forum/backbone-cozumleri_284065. Computer Security Instute (www.2010 128.2010 253 . http://www. 02.2010 109.net/.11.bilgisayar-destek. ISBN 975-6355-26-3 123.10.html. Opereysin (www. Dokuz Eylül Üniversitesi (deu. Bilgi ve Bilgisayar Güvenliği: Casus Yazılımlar ve Korunma Yöntemleri.2010 129. http://tr. Red BiliĢim (www. Vikipedia (tr.wikipedia. http://www.2010 126. Fen Bilimleri Enstitüsü.12.12.tr) / Spam ve Spam Mailler.2010 119.sekom.opereysin.turkeyforum.2010 112.hacettepe.12.05.11.2010 127.2010 110. Aralık 2006. Canbek.edu.11.tr) / Ağ Çözümleri.2010 131.wikipedia. cygm.com)/ Ağ Güvenliği Hakkında Bilmeniz Gerekenler.(12. http://www. Gürol Canbek.yuztanima. Sekom Çözüm Ortağı (www. http://mux. http://www.html.12. Vikipedia (tr.org)/ AteĢ Duvarı.edu.12.com/satforum/archive/index.cwx.11.11.2010 114.rehberim.12.12.wikipedia. www.cyber-warrior.org/wiki/POP3. Vikipedia (tr.com)/Güvenlik Politikaları. 09.meb.frmtr. http://www.cisco.com) / Corporate Security Investigations.12.html.08.tr/modulerprogramlar/kur.12.forumeks.11.wikipedia.com. http://www.05.2010 115.com) /Kablosuz Ağlarda Güvenlik.09. Hacettepe Üniversitesi Öğrenci Web Sitesi (ogrenci. 08. Yüksek Lisans Tezi.12.02. Grafiker Yayıncılık.com)/ Kablosuz Ağ Güvenliği Nasıl Sağlanır?.gov.12.

nasilcalisirlar.12.tr/76/69-70-71. http://www.03.16.europeonline.19.com/uydu-haberlesme-sist/.tele-satellite-tr.2010 149. http://www. http://www. http://www. Wikipedia (www.org/uydu-nedir/. Turksat.11.12.12.vizyotek.15.htm.com)/ Türkiye‟de Üretilen Ġlk Uydu Fırlatıldı.(www. NASA (www.17. http://www.com/TELE-satellite-0709/tur/feature. Europe Online (www.artguvenlik.12.name.2010 150.18.com.php.wikipedia.14.2009 142. http://www.elektrotekno.11.17.11.com.03.03. http://www.beyaz.11.12.2010 152.133.html. Doç.fizik.org/wiki/Earth_station.15 Kasım 2010 137.2010 145.2010 158.caginpolisi. Turksat.2010 144.2010 154.uydular.15 Kasım 2010 134.com)/uydu üretimi.15 Kasım 2010 135.radartutorial. Uydu ve HaberleĢme Ders Notları. Ansiklopedi sitesi.org)/ Yörüngeler Listesi.cscrs.com/id4.tr)/2aozellıkler.12.18.iscturkey.2010 146.18.com)/ Türkiye‟nin ilk yer gözlem uydusu.17.12. http://harunurganci.com)/D-smart kurulum.12.html. TUBĠTAK (www.(www.wikipedia.2010 140.2010 156.2010 148. Dr Engin AVCI. http://www.tubitak.html.2010 160.tripod. Astronomi ve Uzay Bilimleri (www.2008 254 .tr)/3aozellıkler. 12. http://www.infomet.com)/ Sıkça Sorulan Sorular.2010 141. http://www.2010 157.2010 153.17.net/tr/dokumanlar/katman-katman-katmerli-osimodeli.15 Kasım 2010 136.pdf.com.frmtr.tr/content/uyduhaberlesmesi.12.01.com/2008/03/osi-nedir-osi-katmanlar-nelerdirosi.17.17.12.2010 151.blogspot. http://www.12.12.2010 138.com)/turksat/tarihçe.14.tr.com/bilim-ve-teknoloji/262875-uydu-haberlesme-sistemi1.nasa.itu.(www. http://www.(www.html.12. http://en.com/about50722. Fizik kuralları.12.23.17. http://www.12.com/ (uydu nedir).12. Yar.edu.wikipedia. http://xmlci.html. http://www.com.15.antennas/an13.16.turksat. http://www.(www.2010 147.eu/06.com/?a=2166465.turksat.uzay.17.org/2006/pdf/poster/78.14.com.Dsmart.12.14.gov)/ NASA Multimedia.2008 161.uzaysitesi.2009 139.tumgazeteler.elektrotekno.2010 143.2010 155.03.html/.12. Dsmart sitesi.com.pdf.14.2010 159.

http://bote. http://bote.09.cwx&get=last.07.com/genel-pc-konulari/telnet-nedir-225450.hacettepe.php/Usenet.2010 168.21.11.edu.net/index.bilgininadresi.09.html.11.2010 255 .2006 163. http://www.php/voice-qos/rtp-nedir/. http://www.11.24.net/Madde/45360/TCP/IP-PROTOKOL%C3%9C.11.html.1.23. http://www.2007 164.ciscotr. http://www.cyber-warrior.03.2010 172.html.tr/wiki/index.bilginipaylas.2010 170. 15.11. http://www.tr/wiki/index.agciyiz.com/ftp-nedir-nasil-kullanilir.19. http://www.11.com/forum/cisco-router/2628-border-gateway-protocol-bgpkomsulugu-bgp-neighbor.com/index.net/index.tr/?d=1083.hacettepe.2007 166.15.org/temel-aclgileri-mainmenu-5/temel-bilgiler-mainmenu-9/7-7katmanli-modeli.metalcil.2008 167. http://www.10.21. http://windows.agciyiz.09.2008 165.2010 169.10.11.10.html?pagenumber=. http://www.09.2010 179. http://sayarbilgi.anilerduran. http://www.html.php/2007/osi-modeli/.tr/genel-guvenlik/32602-internet-trafigi-nasil-yonlendirilirbgp-protokolu.2010 173.turkcenet.gen.htm.com/tr-TR/windows-vista/Telnet-commands.cigicigi.ppt 07.microsoft.11.08.net/ag-sistemleri/8-ag-haberleri/155.2010 176.19.org/FORUM/bgp-nedir-ve-bgp-komsuluguresimli_314774. http://www.linuxbilgi.com/agustos04/konu10.10.edu.09.11. http://www.11.09.com/linux/ppt/NFS_ve_NIS%5B1%5D.com/cisco-genel-makaleleri/network-time-protocol-ntp-vecisco-routerlar-uzerinde-zaman-bazli-acl-uygulamasi.23.11. http://www. http://www.php/NNTP.itu.2010 175. http://www.2010 174.php/category/routing/.edu.html.03.html.bidb.09.2010 171.2010 177.telepati.162.osi-katmanlari.2010 178.ozmena.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful