ĠÇĠNDEKĠLER
BÖLÜM I ..................................................................................................... 18 1. 1.1. ĠLETĠġĠM TEKNOLOJĠLERĠ ............................................................... 18 Analog Büyüklük, Analog ĠĢaret, Analog Gösterge ve Analog Sistem ............. 18 Sayısal ve Analog Tekniklerin KarĢılaĢtırılması .............................................. 21 Zayıflama ........................................................................................................ 22 Gecikme .......................................................................................................... 23 Gürültü ............................................................................................................ 23 ANALOG VE SAYISAL SĠNYALLER ................................................................. 18

1.1.1. 1.1.2. 1.2.

SĠNYAL ĠLETĠMĠNĠ KISITLAYICI FAKTÖRLER .............................................. 22

1.2.1. 1.2.2. 1.2.3. 1.3. 1.4.

BANTGENĠġLĠĞĠ VE TEMELBANT GENĠġBANT KAVRAMLARI ................. 23 KANAL ÇOKLAMA(Multiplexing) ...................................................................... 24 Multiplexing .................................................................................................... 24 1.4.1.1. Frekans Bölmeli Çoklama (Sıklık Bölmeli Çoklayıcı, Frequency Division Multiplexing, Fdm) .................................................................................................... 24 1.4.1.2. Zaman Bölmeli Çoklama (Time Division Multiplexing, Tdm) .................. 25 PARALEL VE SERĠ ĠLETĠġĠM ............................................................................. 26 Asenkron ve Senkron ĠletiĢim .......................................................................... 26 Asenkron iletiĢim ..................................................................................... 26 Senkron iletiĢim ....................................................................................... 27

1.4.1.

1.5.

1.5.1.

1.5.1.1. 1.5.1.2. 1.6.

HABERLEġME KANALLARININ ÇALIġMA MODLARI ..................................28 Half Duplex.....................................................................................................28 Full Duplex .....................................................................................................28 Simplex ........................................................................................................... 28

1.6.1. 1.6.2. 1.6.3. 1.7.

BĠLGĠSAYAR AĞ BĠLEġENLERĠ ........................................................................ 29 Kablo Tipleri ...................................................................................................29

1.7.1.

Fiber Optik Kablo (Fiber Optic Cable) ....................................................................... 30 1.7.1.1. 1.7.1.2. 1.7.1.3. 1.7.2. Koaksiyel kablo........................................................................................ 30 Kaplamalı DolanmıĢ Çift (Shielded Twisted Pair-STP) ............................ 32 Fiber Optik Kablo .................................................................................... 35 RJ45 Konnektörü ..................................................................................... 37

Konektörler .....................................................................................................37 Çapraz Ara Kablo Bağlantısı ........................................................................... 38

1.7.2.1. 1.7.3.

1

1.7.4. 1.8.

BNC Koaksiyel Konektörler ............................................................................ 38

BĠLGĠSAYAR AĞLARI ........................................................................................ 39 LAN (Local Area Networks) ........................................................................... 39 LAN ĠletiĢim Metodları ............................................................................ 39 LAN Karakteristikleri............................................................................... 40

1.8.1.

1.8.1.1. 1.8.1.2. 1.8.2. 1.8.3. 1.8.4.

MAN (Metropol Area Network) ...................................................................... 40 Wide Area Network......................................................................................... 41 Kablosuz Yerel Ağ (Wireless Local Area Network) ........................................ 41 Kablosuz Yerel Ağlar Nasıl ÇalıĢır? ......................................................... 42 Diğer Ağ Kavramları ....................................................................................... 43 Intranet .....................................................................................................43

1.8.4.1. 1.8.5.

1.8.5.1. 1.9.

AĞ TEKNOLOJĠLERĠ ........................................................................................... 43 Ethernet Teknolojisi ........................................................................................ 43 Ethernet‟in Temelleri ............................................................................... 44 BĠLGĠSAYAR AĞLARININ AMACI NEDĠR? ................................................. 48

1.9.1.

1.9.1.1. 1.10.

1.11. AĞ DONANIM CĠHAZLARI .................................................................................. 49 1.11.1. Ağ Kartları ......................................................................................................... 50 1.11.1.1. Ethernet Kart .............................................................................................. 50 1.11.1.2. Token Ring(TR) Kart ................................................................................... 51 1.11.1.3. FDDI Kart ...................................................................................................51 1.11.1.4. ATM Kart ...................................................................................................51 1.11.2. Tekrarlayıcılar (Repeaters) ................................................................................ 51 1.11.3. Köprüler (Bridges) ............................................................................................. 52 1.11.3.1. Köprüleme Teknolojisi ................................................................................ 53 1.11.3.2. Köprü ÇeĢitleri ............................................................................................ 53 1.11.4. Anahtar(Switch) ................................................................................................. 55 1.11.5. Yönlendiriciler(Routers) .................................................................................... 56 1.11.5.1. Yönlendirmenin Temelleri ........................................................................... 57 1.11.5.2. Yönlendirme Parçaları ................................................................................. 57 1.11.5.3. Yönlendirme Algoritmaları .......................................................................... 59 1.11.5.4. Yönlendirme ÇeĢitleri.................................................................................. 60 1.11.5.5. Metrikler .....................................................................................................62 1.11.6. Geçit Yolları (Gateways) ................................................................................... 63

2

1.11.6.1. Geçit Yollarının ÇalıĢması........................................................................... 64 1.11.7. Ortam DönüĢtürücü(Transceiver, Media Adapter) .............................................. 64 1.11.8. Modem .............................................................................................................. 64 1.12. BĠLGĠSAYAR AĞLARINA GENEL BAKIġ ..................................................... 65 1.12.1. Kullanıcılar Tarafından Günlük Kullanılan Ağlar ............................................ 66 1.12.2. Ağa Bağlanan Cihazlar .................................................................................... 67 1.12.3. Bilgisayar Ağlarına Neden Gereksinim Duyulur .............................................. 68 1.12.4. Bilgisayar ve Ġnternet Kullanımı ...................................................................... 70 1.12.5. Bilgisayar Ağının Avantajları .......................................................................... 70 1.12.6. Bilgisayar Ağının Dezavantajları .....................................................................71 1.12.7. Bilgisayar Ağlarının Yarları ............................................................................ 72 1.13. AĞ TÜRLERĠ .................................................................................................... 73 1.13.1. Peer-to-Peer Network (EĢler Arası Ağ) ............................................................ 74 1.13.2. Server-Based (Client / Server) Network........................................................... 75 1.14. AĞ PROTOKOLLERĠ ........................................................................................ 76 1.14.1. Yazılım Protokolleri ........................................................................................ 76 1.14.2. Ağ Protokolleri................................................................................................ 76 1.14.2.1. 1.14.2.2. 1.15. Ethernet Protokolü ................................................................................... 77 ĠletiĢim Protokolleri.................................................................................. 77

TOPOLOJĠLER ..................................................................................................78

1.15.1. Topoloji Tipleri................................................................................................. 79 1.15.1.1. 1.15.1.2. 1.15.1.3. 1.15.1.4. 1.15.1.5. 1.15.1.6. Bus Topoloji ............................................................................................ 79 Halka(Ring) Topoloji ............................................................................... 80 Yıldız(Star) Topoloji ................................................................................ 81 Mesh(ağ) Topoloji .................................................................................... 82 Melez(Hybrid) Topolojiler ....................................................................... 82 Ağaç (Tree) Topoloji ................................................................................ 85

BÖLÜM II .................................................................................................... 87 2. OSI VE KATMANLARI .......................................................................... 87 2.1. Fiziksel Katman ......................................................................................................... 89 2.2. Veri bağlantı Katmanı ................................................................................................ 89 2.3. Network Katmanı ....................................................................................................... 90 2.4. Transport (taĢıma) Katmanı ........................................................................................ 90

3

2.4.1. TaĢıma Katmanı Nedir? ....................................................................................... 90 Taşıma Katmanı Nasıl Çalışır? ......................................................................................... 90 2.4.2. TaĢıma Katmanında Kullanılan Protokoller .......................................................... 92 2.5. Session (Oturum) Katmanı ......................................................................................... 92 2.6. Presentation (Sunum) Katmanı ................................................................................... 92 2.7. Application (Uygulama) Katmanı ............................................................................... 93 2.7.1. Msn Örneği .......................................................................................................... 93 2.7.2. Ethernet standartları ............................................................................................. 98 BÖLÜM III................................................................................................... 99 3. VERĠ BAĞLANTI KATMANI ................................................................. 99 3.1. ORTAM ERĠġĠM DENETĠMĠ (MEDIA ACCESS CONTROL - MAC) .................... 99 3.2. LLC (LOGICAL LINK CONTROL) .......................................................................... 99 3.3. HATA TESPĠTĠ VE DÜZELTĠLMESĠ ...................................................................... 99 3.3.1. EĢitlik Denetimi (Parity Check ) ........................................................................ 101 3.3.2. Ġki Boyutlu EĢitlik Denetimi (2-Dimensional Parity) .......................................... 101 3.3.3. Toplama Denetimi (Checksum) ......................................................................... 102 3.3.4. Hamming Hata Giderme Algoritması ................................................................. 102 3.3.5. CRC (Cyclic Redundancy Check) ...................................................................... 103 3.3.6. Hata Düzeltme Teknikleri .................................................................................. 104 3.3.7. Hamming Kodlaması ......................................................................................... 106 3.3.8. ARQ – Otomatik Tekrar Ġsteği (Automatic Repeat ReQuest) ............................. 108 3.3.8.1. Dur ve Bekle Protokolü (Stop and Wait)...................................................... 108 3.3.8.2. N Çerçeve Gerile Protokolü (Go-Back N)................................................... 109 3.3.8.3. Seçici Yineleme Protokolü (Selective Repeat) ............................................. 110 3.4. ÇOKLU ERĠġĠM PROTOKOLLERĠ ....................................................................... 111 3.4.1. ALOHA ............................................................................................................. 111 3.4.1.1. Saf Aloha .................................................................................................... 112 3.4.1.2. DilimlenmiĢ Aloha ...................................................................................... 112 3.4.1.3. TaĢıyıcı Sezim Çoklu EriĢim Protokolleri (CSMA) ..................................... 112 3.4.1.4 Israrcı ve Israrcı olmayan CSMA ................................................................. 112 3.5. ÇARPIġMASIZ PROTOKOLLER .......................................................................... 114 3.5.1.Jetonlu Halka ...................................................................................................... 114 3.6. KABLOSUZ AĞLAR .............................................................................................. 114

4

.. 119 BÖLÜM IV ............ 121 4...........2.........................................1............ Kablosuz Ağ Türleri .................................. ICMP Niçin Kullanılır? ..........................................................2............... 118 3.........................5..............................6... OSI BaĢvuru Modelinde ICMP ‟nin Yeri ................... 128 4.......................................3........................ 120 4.........7..................................1.......................ve Durum-Raporlama Prosedürleri .........................................6................................... Kablosuz Yerel Ağ (Wireless Local Area Network) ........... Bnc‟nin Avantajları ..... ICMP Paketinin Yapısı ve Formatı.......2 Client/Server ( Ġstemci/Sunucu) Modeli .......6..................... 123 4........... 120 4............2..................................... 124 4.....................................6.......................... RIP Nasıl CalıĢır? ............................2.......................................... C Sınıfı Adresler ............2............3....................1....................6.........4..................119 4.............5.................................4....6........ ICMP (Internet Control Message Protocol ....1.................................................... Peer-to-peer ( Makinadan makinaya) Model ........................................................................ IP(INTERNET PROTOCOL)... 130 5 ...... Dinamik ve Statik Adresler ..... 118 3. 118 3..........................6.......1....1.................3.......................................... BGP ( BORDER GATEWAY PROTOCOL ) ........................................2.1.........3....................... Kablosuz Yerel Ağların ÇalıĢması ....... 121 4....3................ Mesafe Vektörü Yönlendirme ( Distance Vector Routing ) .................................................................................. 116 3..................... Niçin Kablosuz? ..4.2......................................1....6... Bnc‟nin Dezavantajları ........... IP Adresi Sınıfları ... Bnc Alt Yapısı ................. YÖNLENDĠRME BĠLGĠ PROTOKOLÜ ( Routing Information Protocol ) ..5... 114 3....................6.......................2........... 116 3......................... 118 3. OTONOM SĠSTEM ( AUTONOMOUS SYSTEM ) ..............1....................1.........6......6.......................... …………………………………………119 4........................... 125 4..... 122 4...................... B Sınıfı Adresler ....................2........................................ 119 4...........................3.............. 130 4.....1.... 117 3.......................................2... ICMP Hata.....................................6................................. OSĠ AĞ KATMANI............................... LAN Bağlantı Standartları .........3.. IEEE'nin Amaçları: ................ A Sınıfı Adresler ........... 122 4...................................................................................... 115 3................................................................7...... 126 4......6..............1......1.2......... 123 4.........................2.......... 127 4.......................1...4....... Kablosuz Yerel Ağların Yaygın Kullanım Alanları ......................2.................... 126 4..........................................2...............Internet Yönetim MesajlaĢması Protokolü) ..... IEEE .1........................... OTONOM SĠSTEM ĠÇĠ YÖNLENDĠRME .............6...5. 121 4................. 118 3...............................2........................... Rıpv1 ve Rıpv2 arasındaki farklar ..................................... 117 3..........................................6.. 115 3.................................1.......2......

...................... Farklı Ağlarda Arp Fiziksel Adreslerinin Çözümlenmesi .........4.2.... RIP„ in Sorunları ........................................................................ 148 4................7.....6............ 152 4....................................................8.............................................5........1...................... TCP (TRANSMISSION CONTROL PROTOCOL) ............ 140 4...........................7...............................................6...1.....1....................1........3.. 155 BÖLÜM V...... 145 4.... 153 4. RIP Yapılandırması.................... 147 4... 157 5........... Arp Tablosuna Otomatik Yeni Veri Eklenmesi .... 132 4.6..1....................7............. BGP „nin ÇalıĢma Mekanizması Nedir? .................5...........2.......... 145 4... 146 4....................................................... 151 4.8..................... Gizlilik (Confidentiality) ...............................................................................................................6............................... 145 4.5...... 148 4...............................3........ 135 4................................................. Arp Ġsteği Paketi .........5...6.......6..7.............. BGP (Border Gateway Protokol) Nedir? ..8........... SINIR GEÇĠTLERĠ PROTOKOLÜ (BGP) ..............................6.......6..4.............2........... 150 4................ Bütünlük (integrity) ............................ AS (Autonomous System) ......................5..1..............7............ 131 4.......................................................... Aynı Ağda Arp Fiziksel Adreslerinin Çözümlenmesi .................................7.6........ 138 4... BGP „nin Temel Mantığı Nedir? ................ ADRES ÇÖZÜMLEME PROTOKOLÜ (ARP) .................3........ IPSec Protokolleri ............ IPSEC (IP SECURITY) ....................... 146 4................. AH ( Authentication Header-Kimlik Doğrulama BaĢlığı )......... RIP‟ in Amaçları Nelerdir? ............ Arp Tablosu .......................5..............2......6................2............. Fiziksel Adresler (Mac Adresleri) Nedir? ................................................... 152 4................7..1......... TAġIMA KATMANI....................................................157 5...................................... 133 4....... 133 4.........6............................... Kimlik doğrulama (Authentication) .......3.. Arp Tablosuna El Ġle Yeni Veri Eklenmesi ............ 157 6 .....................7.......8........................................................ BGP ÇeĢitleri Nelerdir? ....7..3 Arp Paket Formatı ......................6.......................................7............................................6.........................................................................................7. 134 4.............................................. 136 4..............4................... 132 4.................................... 135 4............................................................... IPSec Ġletim Modları . IPSec Nedir? .................. 153 4....................... RARP (Reverse Address Resolution Protocol – Ters Adres Çözümleme Protokolü) .....4........................ 154 2.............157 5...........................4....... ARP (Adres Çözümleme Protokolü) Nedir? ..6............... 138 4...............................................................................8...........6...............................6....7......................1........................................................................................................................................5........... ESP (Encapsulating Security Payload -Kapsüllenen Güvenlik Yükü) ............................................... Tcp / Ip Modeli ........ 152 4................

.....................7.........................1............4......................................167 UDP BaĢlığı ..............................................1.1.......................9.3.................................Gerçek Zamanlı Aktarım Protokolü) ...........1.......1.4...................................... Güvenlilik (Reliability)........2......... TaĢıma Katmanı ........... 173 Telnet'i nasıl yüklerim? ............................... 162 5...... 7............3.......... 164 5........8....... 173 Telnet nedir? ....5..............1...............2..1........ 158 5........................................1............... 159 5.................1...............................................1............. Bağlantının Sona Erdirilmesi ................................ 166 BÖLÜM VI .1............................5.....................................................1..........3........... 7... 169 UDP (USĠNG DATAGRAM PROTOKOL) .............................1.... 167 7.. 174 7 .......... 165 5...........1.........Oturum BaĢlatma Protokolü) ......5.........4......4............. 171 SIP‟in Yetenekleri ............................. 158 5......1...................... 174 7. 160 5.......5..........4...........................4......... TCP (Tranmission Control Protocol) Fonksiyonları ...... 163 5................................................... 164 5...........2................8....................1................1.......................................1.............................. 172 TELNET .............. 7.. 7...................... 7............................... TCP Ġnternet Ortamındaki ĠĢlevleri .. 161 5...........................1......... 159 5................................................. Ġnternet Katmanı.1.....2......................... 7.......1........... TCP/IP Modelinin OSI Modeliyle karĢılaĢtırılması ...................... TCP Segment Yapısı ... Transport Katmanı Port Numaraları ...............................................................8...........................10.... AkıĢ Kontrolü (Flow Control) .8...........................2............................................................................................. Ağ Katmanı ................................3...............................1... 168 Kullanıcı Arayüzü .........................5.............. 7.......................2..5.............1......... 6.....................................................8........... 158 5.................................... TCP‟ nin Katmanları ..........................4.................... AĞ KATMANI ............1.8....3......... 171 SIP (Session Initiation Protocol ............................................. 162 5.............4............1.....1............................................................................ 7. Tıkanıklıktan Kaçınma (Congestıon Avoidance)............ Telnet'i Windows'ta Nasıl Kullanırım? .................................... Pencereleme (Windowing) ........................ Ara Bellekleme (Buffering) .................. TCP‟nin BaĢlıca Özellikleri .........1............ 158 5. 7........................................... NNTP(Network News Transfer Protocol-Ağ Haber Aktarım Protokolü) ..3.1.. Bağlantı Kurulumu .1................................................................................3.................... Uygulama Katmanı............ 161 5................................................... 7............. 169 IP Arayüzü ...........5.......................................6..................................... 164 5..... 168 UDP BaĢlığı Alanları...... 172 RTP (Real-Time Transport Protocol..................1........................................... 159 5...............................................167 6...........

.. TaĢıma Katmanı Güvenliği) ........1....... 185 KABLOSUZ AĞLARDA GÜVENLĠK ....................Ağ Dosya Sistemi) ....Ağ Zaman Protokolü) ........................ 7............................................................................ 7..................10............ 7. 187 7.....13............................................7........................................... 176 7........15............... 191 Virüs.................... NTP (Network Time Protocol..............3..2.... 176 SSH(Secure Shell) ........................ 187 7.................3.............................................................................3..........16... PCT (Private communication technology) .... 185 IPV6 ...................................................................1....... 7. 175 NFS Komutları? .................. NAT .............................................................................................Basit Ağ Yönetimi Protokolü): 180 7....... SSH IN ÇalıĢma Mantığı ..........1.................... Güvenlik Politikaları Nasıl Hazırlanır? ...............................3.... 188 Güvenlik Politikasının Yazılması ...... 183 7...2............. 192 Packet Sniffers ....................3......................................................................3........................... IP Adresleme ..................................... 191 Spam Mailler..........3............6.................................. SNMP‟yi OluĢturan BileĢenler ....................15.....................................12.............1.......3.................................................... NFS (Network File System.................... Güvenlik Politikaları .................................. 7.5............. 175 NFS Nedir? ...... 178 TLS( Transport Layer Security................15.........16..... 7....................... Ağ Güvenliği......................6........1....15..................................13.................................... 7..............................16.................................. 7...... 7.6....8.. 187 7.......4............ 7.......................2.... 181 IP ÇOKLAMA ......... 179 SNMP (Simple Network Managment Protocol.....................6...... 174 7.................... 182 7.............. 182 7................................................. 7...14.........................2.2...............................................16.................16.......3............ 193 7..1.. TELNET Komutları .......................................................16.... DEMULTIPLEXING .........3.............................. IP çoklama .....9.......5.... 7..............16......... 181 7.......................................6....................................2.........................................2.......... 8 ...............2............................. 176 6.......16.. 191 7..................... 192 Malware (Kötücül Yazılım) ...... 7...............1..... 183 7............................................................................... 180 7...........................15..... 7..................2............................. 192 Phishing ...........................1.16.....1..8..................................3...................... 178 FTP ( FILE TRANSFER PROTOCOL) .............16.12....... Worms Ve Trojanlar ............................... Ağ Saldırı Türleri . IPv4 .............................................................. 177 7...............................................3...........................16............................................................................ 189 Güvenlik Politikasının Uygulanması ......4..................................... 175 NFS Faydaları? ..... FTP Yapmak Ġçin Nelere Ġhtiyaç Var? ... 7.......15.......16... 7.................

........ 197 Kimlik Doğrulama Ekleme ................................... 199 7...........18................................ 7........................... 201 BĠYOMETRĠNĠN TARĠHĠ........... 200 Uygulama Ağ Geçidi/Vekil Sunucular..........3................................................................5....16... 7....................18.6..........17.................. 203 BAġLICA BĠYOMETRĠK YÖNTEMLER VE ÇALIġMA PRENSIPLERI .........3....................... 195 7......3.......................... BĠYOMETRĠK TEKNOLOJĠLER ................16.........4............ 200 BÖLÜM VII .......16..... 193 Atak Tespit ve Önleme ( IDS / IPS ).............. 197 7.. 205 Tarihçe .. 8.1..............................................1..................................1..............1...................................4..................................................2.......... 7.....7..... 195 7.................................1.18............2.....3............6...........16............... 7........... 198 7..4....................1...... 7......................1..................... 7.......................................... 7........... Anti-X) .6........................................................7.. 196 7. 7......................1................................................2..........3.. 8............................................ 7. 196 SSID Ġsmini DeğiĢtirmek..................6.......... 204 Parmak Ġzi Tanıma ........................4.................6....... Güvenlik Duvarı ( Firewall) ......... 7....16.....................16................ Firewall Türleri ... 8............16.. Site To Site VPN ..........6..............................4.....16............ 197 VPN ( Virtual Private Network) ............... 9 ............2...1.......... 8..... Kablosuz Ağlarda Güvenlik...16..................................16......................... 199 7.. 206 Avantajları .........................................201 BĠYOMETRĠ NEDIR? .6.......16....................................... 196 Yayınlanmasını Engelleme .................................................................................................16.... 198 7............. GÜVENLĠK DUVARI(FIREWALL) ..... 7................................................ 197 Yayın Gücünü Azaltmak ...............1..17.............. ġifreleme.............................. Paket Filtreleme .........4....3.............. 194 Son Kullanıcı Güvenliği ( Kimlik Doğrulama...............6.2....1........................................................8.. Remote Access VPN . 7..........6......................................................................16..... 199 Dinamik (Stateful) Paket Ġzleme ................2.18............................................... 196 Firmware Güncellemek .....4......201 8....................................................................16...............................................16............... 8.........16........................................................ Ağı Koruma Yöntemleri ................18....................17.. 8.....1.....1....3................1.............. 193 Sanal Özel Ağ EriĢimi (VPN) .............4......3......5................ 209 8........................... BaĢlangıç Ayarlarını DeğiĢtirmek ........ 194 E-posta Güvenliği....... 205 Özellikleri ........6...........5... 193 7.......... 7. 196 MAC Adres Filtreleme ........ 7...................................... 197 ġifreleme ..............3........ Kablosuz Ağ Güvenlik Önlemleri ..............................................................................................................................................................

.............. 8................................................ 8............................ 9..........4............3................... 216 Yüz Tanıma .................2........ 9............ 224 9...............................................................................3.6................ 214 Özellikleri . 9...............................................................3..........3..2.......................... 221 BÖLÜM VIII .......... 8.....................................221 9........... 8..3...................... 220 8....................3...................................................... 222 UYDULARIN ÖMRÜ ........ 219 8......3...........2................ 210 Avantajları ..................... UYDU SĠSTEMLERĠ ....................3...3...................................1........................... 8...........................3....... 215 Dezavantajları .............................. 8. Ġris Tanıma ................................. Retina Tanıma .7............................... 223 C Bandı Yayınları ......3.....3..3....................... 9.................................3......3.............................................6. UYDU ÇEġĠTLERĠ .........2..................................................11............................................. 216 Damar Tanıma............8............................................. 224 Ku Bandı Yayınları ........5....................................................................................................................................3.....................3...... 209 8.................. 8.................3...... 217 Biyometrinin Geleceği............7.......6............... 221 UYDULARIN YÖRÜNGESĠ .. Dezavantajları .... 213 Tarihçe .................... 9........................................... 221 UYDULARIN TARĠHSEL GELĠġĠMĠ................................4.....................3.....5......... 9...................................................... 8...............6.............. 209 Özellikleri ................................6...............221 UYDU NEDĠR? ................................ 8.................. Biyometrik Teknolojiler Standart mıdır? ............. 216 El Yazısı Tanıma .......................................................................1.......... 9......3.............1.....................3................................3..................................................................................... 8. 9.......................................................3...................................3.....................................6....... 222 UYDU ĠLETĠġĠM SĠSTEMLERĠ .........................................8............................... 222 UYDULARIN ENERJĠ KAYNAKLARI.................4.............. 8..................... 224 10 ......................... 214 Avantajları ............................................... 9.................. 8.................... 224 Ka Bandı Yayınları............2.......2...........2...........................................................4.......10.... 209 Tarihçe ......................................1....2.....................................6..............9.... 217 DNA Tanıma Teknolojisi ....................................................4....3............................. 223 X Bandı Yayınları ..............5................3...............1...........2..................3....4........ 8.......... 214 8..................................3................... 9. 219 Biyometri‟nin Kullanım Alanları ........................................................................ Birey Ayırt Etme Kaynakları KarĢılaĢtırma Tablosu ...... 223 Televizyon Yayını ve Uydu Frekansları ........ 9.............................. 213 Dezavantajları ....... 8...........................................................

....................................... Uyduyu OluĢturan BileĢenler .....4.........................7........2........1........ 9......................... 231 Antenler ....................................................11........................................8......10......................................... Uydular Nasıl HaberleĢir? .............4...... 9... 9......... 9......7...........................8.............1..........4...................... 9.......... 9........................ 233 Ekvatoral Uydular ......3..........................................3..3.............9......................... 9..7... 236 9...........11.......................................3.............................................. 235 YER ĠSTASYONLARI ................... 231 Uydu Transponderleri.7...3.............. 9....................8.........4................2........................................ 9............ 9..........11.............2............ 227 9....... 235 9..7........3......................8.........9.....1...................... Yeryüzünden olan yüksekliklerine göre uydular .........1........... 9................. UYDULARIN YÖRÜNGELERĠ .... 240 11 .1.......... 9........8.................8....11... 9. 9........................................... 230 Bilgisayar ve Veri Toplama Sistemleri: ...............3.......2......... 238 9.................................... Verici Yer Ġstasyonu (Uplink) ................2............. 235 UYDU HABERLEġME SĠSTEMLERĠ ................... 230 Pozisyon Belirleme ve Sabitleme Üniteleri ...................2........................................................... 224 Alçak Yörünge Uyduları(Low Earth Orbit-LEO)................ 228 Yer Ġstasyonları .....9...........7. 9........4............8............................9............................ 9.1.........7...................................................... 227 Yön Bulma Uyduları .1..........2... UYDULARIN YAPISI...................................... 227 Meteoroloji Uyduları ................................3.................................... 234 Eliptik Yörüngeli Uydular . 240 9............1.............7.....9........... 232 Kutup Yörüngeli Uydular ................................................... 9...................................... 225 Askeri Amaçlı Uydular... 9...1.......................... 229 HaberleĢme Sistemleri .................2...................8... 9... 239 9...........1............................ 225 Yerdurağan Yörünge Uyduları(GeostationaryEarth Orbit-GEO).....4................8......... YÖRÜNGESĠ VE ENERJĠSĠ ........7................ 227 Uydu HaberleĢme Sistemleri ......8......... 9..................... 230 9. TaĢınabilir Yer Ġstasyonu ........ Yer Ġstasyonlarının Anten Sistemi .................................3.................7...................................................11........... Kullanım Amaçlarına Göre Uydular ............1.............1..........................................................2............................................2..................... Alıcı Yer Ġstasyonu (Downlink) .....8......... 228 Uyduların Yapısı .......................... 231 Uydunun Akü ve GüneĢ Panelleri ...8. 226 HaberleĢme Uyduları ...............................3...........4.....2.4..........3...... 225 Yüksek Yörünge Uyduları (High Eliptical Orbit-HEO) ........ 224 Orta Yörünge Uyduları (Medium Earth Orbit-MEO) .. 9...1......10..................... 226 9....... 9.................................................................... 230 Güç Kaynakları .......... 9..................2.............. 232 9..

............................................................. 9................3... 244 9.......... 243 9.12.........11.............. 242 9...................................................................................4.................9...................... Kod PaylaĢmalı Çoklayıcı GeçiĢ ... 246 KAYNAKLAR ....12.......... Frekans PaylaĢmalı Çoklayıcı GeçiĢ ......... Zaman PaylaĢmalı Çoklayıcı GeçiĢ..........1............................... Cassegrain Anten Sistemi ..............248 12 ....... 242 9................. UYDU ÜRETĠMĠ .........12.........2................................................................................1........13............ 240 UYDU ĠLETĠġĠM SĠSTEMLERĠNDE ÇOKLAYICI YÖNTEMLER ............12............

................................... 35 Resim 17: Fiber Optik Kablo Yapısı ............................................ 29 Resim 6: Ağ bağlantılarında kullanılan Koaksiyel Kablo ............................................................................RESĠMLER TABLOSU Resim 1: Analog iĢaret..................................................................... 32 Resim 10: STP Kablo ......... 66 Resim 23: Ağdaki ĠletiĢimin Örneklerle Açıklanması ........................................................ 75 13 .............................. analog sistem ve analog gösterge ....................................... 34 Resim 15: CAT7 Kablo .......................................................................... 38 Resim 21: Network‟un Yapısı ................................................................................. 37 Resim 20: BNC Portları .. 31 Resim 9: Kaplamalı DolanmıĢ Çift ............................. 19 Resim 2: Bant GeniĢliği Betimlemesi .................................................................................................................................... 65 Resim 22: Ağ Yapılarının Varlığı ............................................................................................. 69 Resim 26:Bilgisayar ve Bilgisayar DıĢındaki Cihazların Bağlantı Yapısı ............................. 71 Resim 28: Güvenli Olmayan Ağ Yapısı ............................................................................................................................................... 36 Resim 18: Fiber Optik Kablo ........................................................................................ 33 Resim 12: Kategori 5‟e uygun UTP Kablo Örneği .......................................................... 29 Resim 7: Koaksiyel Kablonun Ġç Görünümü ................................................................................. 69 Resim 25: Çankırı-ÇerkeĢ 19 Mayıs Çok Programlı Lisesi öğrencileri laboratuarda ders iĢlerken ............ 36 Resim 19: RJ 45 Konnektörü ............................... 33 Resim 11: Kaplamasız DolanmıĢ Çift (UTP) ................................................ 27 Resim 5: Bilgisayar Ağ BileĢenlerinin Genel Yapısı .................................................................................................................................................................................................................................. 23 Resim 3...................................... Ethernet Kartı ................................. 34 Resim 13: CAT5 Genel Görünümü .............. 34 Resim 14: CAT6 Kablo ............................................... 24 Resim 4: Senkrol ĠletiĢimin Gösterimi ....................... 70 Resim 27: Güvenli Ağ Yapısı .............................. 72 Resim 29: Peer-to-Peer (EĢler Arası Ağ) ....................................................................................... 30 Resim 8: RG – 58 Kablo ................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................. 35 Resim 16: CAT5 Kablo ...................................... 74 Resim 30: Server-Based (Sunucu Tabanlı) Network ............................................................................................................................................................................. 67 Resim 24: TED Bursa Koleji Öğrencileri Laboratuar Ortamında Bilgisayar Kullanırken ............................................................

........................................................................................................ 177 Resim 63: SSH ..................................... 162 Resim 58: Güvenlilik ...................................................................................................... 163 Resim 59: AkıĢ Kontrolü .......................... 113 Resim 50: Jetonlu Halka .................................................................... 177 Resim 64: Demultiplexing özelliğine sahip devre ......................................................................................................................................... 79 Resim 32: Halka(Ring) Topoloji ..... 84 Resim 38: Ağaç (Tree) Topoloji ............ 94 Resim 44: Uygulama Katmanı ............................................................................................................. 100 Resim 47: Hata Giderme............................................ 115 Resim 52: Client/Server ( Ġstemci/Sunucu) Modeli .................................................... 181 14 ............................................ 85 Resim 39: HiyerarĢik Yapıdaki Ağlar .......................................................................................................................................................................... 114 Resim 51: Peer – to – peer Gösterimi .......................................... 101 Resim 49: Manchester Kodlaması ................................................R2.......................................................B..............................................................................................................Resim 31: Bus Topoloji ......................................... 167 Resim 62: SSH‟ın ÇalıĢma Mantığı .................................................................................................................................................................................................... 126 Resim 55: A............................................................................................................................................................................................................................................ 116 Resim 53: ULAKNET ................. 93 Resim 43: ĠletiĢim Kuran Bilgisayarlar ............................. 81 Resim 34: Mesh(ağ) topoloji........................................... 130 Resim 56: Hash Algoritması Yapısı ............................................................................... 125 Resim 54: Otonom Sistem ................................................................................................. 85 Resim 40: OSI HaberleĢmesi ..................................................................................C Ağları ile R1....................................................................................................................................................................... 144 Resim 57: Güvenlilik ......................................................................................................................................................................................................................................... 94 Resim 45: Görsel Sohbet Ortamı ................................................................................. 83 Resim 36: Yıldız Topolojide Hub‟a Giden Kabloların Gösterimi ......... 88 Resim 41: Alt Ağlar....................................................................................................................................................................................................... 165 Resim 61: OSI BaĢvuru Modeli .................... 101 Resim 48: Denklik Gösterimi ............................................ 80 Resim 33: Yıldız(Star) Topoloji .................................................................................................................. 82 Resim 35: Melez(Hybrid) Topoloji ............................................................................................R3 Router‟ları Arasındaki Bağlantı ............................................................................................. 164 Resim 60: Pencereleme..................... 84 Resim 37: Ethernet Hub‟ın Ġç Yapısı .. 96 Resim 46: Sıralı Veri Ġletimi ..................... 91 Resim 42: Msn Sohbet Ekranı ................................

................... 186 Resim 66: Remote Access VPN .....................................................................................................................................Resim 65: Komut ĠĢletim Sisteminde NAT Kullanımı ............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 218 Resim 76: Biyometrik Alanlar ...................................... 234 Resim 81: Ekvatoral Yörünge ...................................................................................................................................................................................................... 238 Resim 87: Uplink Mekanizması ......... 228 Resim 78: Türksat‟ ın Yapısı ... 234 Resim 82: Eliptik Yörünge ..................................................................................................................... 237 Resim 85: Yer Ġstasyonları....................................................................................................................................................................................................................................................................... 236 Resim 84: Yer Ġstasyonlarının Genel Blok Yapısı ........ 235 Resim 83: Uyduların HaberleĢme Sistemi .................................................... 220 Resim 77: Yer Ġstasyonları bağlantısı ... 217 Resim 75: DNA AraĢtırma Metodu................................................................................................................ 210 Resim 70: SVM .............................................................................................................................................................................................................................................. 215 Resim 74: El ve Damar Tanıma Teknolojisi........ 239 15 ................ 198 Resim 67: Site To Site VPN ....................... 238 Resim 86: Downlink mekanizması................................................................. 199 Resim 69: Eigface Örnekleri . 232 Resim 80: Kutupsal Yörünge .................................. 213 Resim 71: Ġris Bölgesi ........ 229 Resim 79: Uydunun GüneĢ Panellerini Gösteren Bir Fotoğraf..............................................................................................

.... 155 ġekil 17: Bgp Örneği II........................................................................ 141 ġekil 10: Arp Ġsteği Gönderimi .......................................................... 136 ġekil 8: AH Kimlik Doğrulama Yapısı ..................................................................................... 145 ġekil 11: Fiziksel Adres Çözümü ........................... 182 16 ................................................................................................... 20 ġekil 2: Frekans Bölmeli Çoklamanın Koordinat Üzerinde Gösterimi .................................................. 25 ġekil 4: Koaksiyel Kablonun Yapısı ........ġEKĠLLER TABLOSU ġekil 1: Pozitif ve negatif lojik iĢaretler ............ 38 ġekil 7: IPSec Mimarisi .......................................................... 30 ġekil 5: RJ45 Kullanımı ve Kablo Genel Yapısı................................................... 146 ġekil 12: Arp Çözümlenmesi ..................... 138 ġekil 9: ESP‟ nin Yapısı .......... 38 ġekil 6: Çarpraz Ara Kablosu Kullanımı .......................................... 153 ġekil 15: BGP ÇalıĢma Mekanizması ........... 147 ġekil 14: BGP KomĢuluğu ... 156 ġekil 18: Bgp Örneği III ....................... 146 ġekil 13: Farklı Arp Çözümü ........ 179 ġekil 20: IP Adresleme Örneği .......................................................................................................................................................................................... 156 ġekil 19: TCP‟ de Tıkanıklık ........................................................................................................................................ 25 ġekil 3: Zaman Bölmeli Çoklamanın Koordinat Düzleminde Gösterimi............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................. 154 ġekil 16: Bgp Örneği I ..........................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................

................................................................................................................................................... 167 Tablo 8: UDP BaĢlık Alanları .... 56 Tablo 4: Topolojilerin KarĢılaĢtırılması ....................... 86 Tablo 5: Open Systems Interconnect (OSI) Referans Modeli .......................... 151 Tablo 7: Transport Katmanı Port Numaraları ................................................................ 221 17 ....................................................................................................................................................................................................................................... 168 Tablo 9: Yalancı BaĢlığın Alanı ......... 170 Tablo 10: Birey Ayırt Etme Kaynakları KarĢılaĢtırma Tablosu .................................................TABLOLAR Tablo 1: ‟0′ ve ‟1′ değerlerinin ifade edebileceği fiziksel anlamlar............................................................ 88 Tablo 6: ARP Paket Biçimi........................... 51 Tablo 3: Anahtar üzerinde MAC adreslerinin tutulması ........... 20 Tablo 2: Ethernet Kart Türleri........................................................................... .......

vb. Diğer bir deyiĢle. çıkıĢ birimi olarak isimlendirilen göstergeler yardımıyla insanlar için anlamlı hale getirilir. iĢaret. 1.BÖLÜM I 1. Bu alanların ilgilendiği büyüklükler. Analog ve sayısal iĢaretler özelliklerine uygun devrelerde (sistemlerde) iĢlemlere tabi tutulduktan sonra. teknoloji. 1. elektrik sinyalleri biçiminde kablolarda veya elektromanyetik dalgalar biçiminde uzayda taĢınır. Veri iletim ortamları kablolu ve kablosuz olmak üzere ikiye ayrılır.1. gönderici tarafından iletim ortamına aktarılan bilginin alıcıya ulaĢması olarak tanımlanabilir. Ġfade edilen büyüklüklerin. ölçülebilme. Büyüklükler ile iĢlem yapıldığı zaman onların sahip oldukları değerleri etkin ve güvenli olarak ifade etmek büyük bir önem taĢır. Gerek fiziksel büyüklükleri dönüĢtürme iĢleminde. Ġletim ortamı olarak kablo (bakır veya optik) ya da atmosfer kullanılabilir. taĢınabilir fiziksel büyüklüklere. özelliklere sahiptir. ĠLETĠġĠM TEKNOLOJĠLERĠ Veri iletimi. Analog ĠĢaret. Analog Gösterge ve Analog Sistem Sahip oldukları değerler belirli sınırlar içerisinde devamlı olarak değiĢen büyüklük. analog ve sayısal olarak isimlendirilen iki yöntem kullanılır. veri iletim ortamı saniyede iletilen maksimum bit miktarını belirler.1. örneğin bir gerilim veya akım Ģekline dönüĢtürülmeleri gerekebilir. ĠletiĢim ortamının tipi önemlidir çünkü. Bu durumda karĢımıza analog ve sayısal kavramları ve her bir kavram ile birlikte büyüklük. aritmetik olarak hesaplanabilme. kaydedilebilme. Fiziksel bir büyüklük bilgi Ģekline 18 . Bu bağlantılar taĢıyabildikleri veri miktarı ve taĢıma hızlarına göre nitelendirilirler. Analog Büyüklük. Büyüklüklerin sayısal değerlerini ifade etmede.1. gerekse de bilginin iĢlenmesi / iletilmesinde temel olarak analog ve sayısal (dijital) iĢaretlerden faydalanılır. görüntülenebilme. Veri. ANALOG VE SAYISAL SĠNYALLER Bilim. „analog büyüklük‟ olarak isimlendirilir. sonsuz sayıda ara değer alabilen büyüklük. ticaret ve benzeri bir çok alan büyüklükler ile ilgilenmektedir. gösterge ve sistem terimleri ortaya çıkmaktadır. analog büyüklük olarak tanımlanır.

Yaygın olarak kullanılan analog sistemlere örnek olarak. Mikrofonlarda. konuĢma ile oluĢan ses basıncıyla orantılı olarak bir çıkıĢ gerilimi üretilir. „sayısal iĢaret‟ olarak adlandırılır (Resim 1. odadaki termostat analog göstergelerdir. analog göstergelerde anlamlı hale getirilir. açık-kapalı. vb. Sayısal büyüklüğü göstermek için kullanılan ve ‟0′.b). bilgiyi temsil eden iĢaret doğrudan doğruya fiziksel büyüklüğün benzeri ise oluĢan iĢaret „analog iĢaret‟ olarak adlandırılır (Resim 1.2. iki sınır değeri bulunur (Resim 1. giriĢteki ses basıncına bağlıdır. telefon sistemleri. Büyüklükleri.a). Analog bilgilerin gösterilmesi genelde gösterge içerisinde skala ve ibre ile yapılır. otomobildeki hız göstergesinin 0 ile 180 km-saat. Üretilen çıkıĢ geriliminin değeri. „analog gösterge‟ denir.dönüĢtürülürken. Bu göstergelerde. „analog (lineer-doğrusal) devre‟ veya „analog sistem‟ denir (Resim 1. manyetik kasetler ve termostatlar verilebilir. „sayısal büyüklük‟ olarak isimlendirilir. ‟1′ gibi iki değer alabilen iĢaret. Otomobildeki hız göstergesi. Sayısal Büyüklük. Sayısal Sistem ve Sayısal Gösterge Yalnızca iki değer alabilen (var-yok. Analog iĢaretleri giriĢ bilgisi olarak kullanan analog sistemin çıkıĢından elde edilen bilgiler. analog ölçü aletindeki skalanın 0 ile 1000V arasında olması gibi.1. Resim 1: Analog iĢaret. iĢaret Ģekline dönüĢtürülürken yalnızca iki değere sahip iĢaret Ģeklinde gösterilir.a). 19 . Ġki değerlikli büyüklük.1. Sayisal ĠĢaret.) büyüklük. Sayısal iĢarette 0′dan 1′e ani değiĢim pozitif yönde ise „pozitif lojik‟. analog sistem ve analog gösterge GiriĢ ve çıkıĢ iĢaretleri Ģekil olarak benzeyen elektronik devreye / sisteme. iki sınır değer arasında çok sayıda ara değerler Ģeklinde ifade eden göstergelere. ani değiĢim negatif yönde ise „negatif lojik‟ denir (ġekil 1. Sürekli (continuous) iĢaretler olarak da isimlendirilen analog iĢaretler bilhassa ölçü ve ayar tekniğinde kullanılır.c).1. Analog sisteme en iyi örnek mikrofonlardır.1). Sayısal iĢaretin aldığı değerler zıplayarak (adım adım) değiĢir.

1′de sıralanmaktadır. manyetik veya pnömatik olabilir.b). genel amaçlı sayısal bilgisayarlar.2. genelde elektronik devreler olmakla birlikte. mekanik. ġekil 1: Pozitif ve negatif lojik iĢaretler Fiziksel büyüklükleri veya bilgileri sayısal iĢaretlerle (yalnızca 0 ve 1 değerleriyle) ifade ederek iĢleyen devrelere / sistemlere. Sayısal sistemlere örnek olarak. Sayısal sistemleri oluĢturan devreler. L-H (Low-High) sembolleri kullanılır. Sayısal teknikte kullanılan bu sembollerin çeĢitli fiziksel anlamları olabilir. trafik ıĢık kontrol sistemleri. frekans sayıcılar.Resim 2: Sayısal iĢaret. „sayısal sistemler‟ veya „sayısal devreler‟ (dijital devreler) denir (ġekil 1. sayısal saatler ve elektronik daktilolar gösterilebilir. sayısal telefon santralleri. sayısal gösterge ve sayısal sistem Sayısal iĢaretlerin aldıkları değerleri göstermek için 0-1. hesap makineleri. Tablo 1: ‟0′ ve ‟1′ değerlerinin ifade edebileceği fiziksel anlamlar. 20 . Sembollerin ifade ettiği anlamlardan birkaçı Tablo 1. sayısal voltmetreler.

sistemdeki iĢlemler saklanabilen komutlar (program) tarafından kontrol edildiğinden kolaydır. 3. 3.Sayısal sistemlerde bilgi saklaması kolaydır: Sayısal sistemlerde kullanılan yöntemlerle bilgilerin bir yere konması.2. 5. Analog teknikten.Bellek (Storage) Sistemleri : ArdıĢıl lojiğin belirli bir durumunun saklandığı lojik devrelerdir. Sayısal sistemlerin tasarımı daha kolaydır: Anahtarlama montajı kullanıldığından. 4.BileĢik (Combinational) Sayısal Sistemler : Devrenin çıkıĢı. onun alınması ve gerektiği kadar elde tutulması mümkündür. olarak isimlendirilen elemanlardan faydalanılır (ġekil 1. sayısal teknik kullanmaya doğru olan bu talebin nedenleri Ģöyle özetlenebilir: 1değerleridir.Sayısal sistemler yaptıkları iĢlemlere göre 3 genel grup altında incelenebilir: 1. Temel lojik kapılarla yapılan tasarımlar ve toplayıcı / çıkarıcı devreleri örnek olarak gösterilebilir. Sayısal ve Analog Tekniklerin KarĢılaĢtırılması Elektronikte daha önce analog teknik kullanılarak yapılan uygulamalar günümüzde sayısal teknikler kullanılarak yapılmaktadır. Sayısal sistemlerin çıkıĢından elde edilen bilgileri anlaĢılabilir biçime dönüĢtürmek için sayısal göstergelerden faydalanılır. 2.ArdıĢıl (Sequential) Sayısal Sistemler : Sistemin daha önceden sahip olduğu konum ve hali hazırdaki giriĢ değiĢkenlerinin durumlarına bağlı olduğu sistemlerdir. Örneğin.Sayısal devrelerde iĢlemler programlanabilir: Sayısal sistemleri tasarlamak. sıvı-kristal göstergeler (LCD) v. Sayısal gösterge olarak.b.Sayısal devreler gürültüden daha az etkilenir: Sinyallerin gürültüden etkilenmesi analog sistemlerdeki kadar kritik değildir.Doğruluk (accuracy) ve birbirine bağlanabilecek devrelerin sayısı daha yüksektir: Analog devreler üç-dört basamaklı olabilirken. giriĢlerin o anki durumu ile doğrudan ilgili olan lojik devrelerdir.2. sayıcılar.c). 7 parçalı gösterge. 1. kaydırıcılar. Çünkü gerilim ve akım değerleri doğrudan elektronik elemanlara bağımlıdır. Önemli olan ‟1′ ve ‟0′ 21 . Bu elemanların özellikleri ilgili bölümlerde incelenecektir. sayısal devrelerde daha çok sayıda devrenin birbiriyle irtibatı mümkündür. Analog sistemler de programlanabilir ancak programlanabilecek iĢlemlerin esnekliği ve kompleksliği oldukça sınırlıdır.1. akım ve gerilimin kesin değerleri önemli değildir. 2. Çünkü sayısal sinyallerin değerleri 1 ve 0 olarak kabul edilen gerilim sınırlarını zorlamadığı sürece önemli değildir.

6. transformatörler vb. on seviyeli sistem yerine iki seviyeli sistemin kullanılması ile çözüldü ve bu çözüm hala geçerliliğini koruyor. sayısal sistemlerin tarihini inceleyerek verilebilir.gecikme (delay distortion)ve zayıflamalardan ötürü bozulurlar. Gerçek sinyalin 22 .9=9V gibi). günlük hayatımızda kullandığımız büyüklüklerin büyük bir kısmının analog olmasıdır. aklımıza „sayısal sistemlerde iki seviyeli sistemin kullanılma sebebi ve tüm bilgileri / verileri iki seviyeli olarak ifade etmemizin amacı nedir?‟ diye bir soru gelebilir.1. Bütün bu avantajların yanında sayısal sistemlerin dezavantajı. Bu da sayısal elemanların entegre içerisine yerleĢtirilmesini avantajlı duruma getirmektedir. 2=2V. onlu sayı sistemini ifade etmek için 10 farklı seviye yani 10 farklı gerilim kullanılıyordu (0=0V. bobinler. frekans ve genlik değerleriyle yakından iliĢkilidir. Sinyalin zayıflamasına.2. çok karmaĢık devrelerin oluĢmasına ve seviyelerin karıĢma olasılığının yüksek olmasına neden oluyordu. Saye sinyaldeki bozulma müsaade edilebilir bir aralık içerindeyse problem oluĢturmaz. SĠNYAL ĠLETĠMĠNĠ KISITLAYICI FAKTÖRLER Sinyaller iletim ortamında taĢınırken gürülü (noise). ancak uzun mesafelerde tamamıyla engellemek mümkün olmaz.1950′lerde geliĢtirilen ilk sayısal sistemler. 3=3V. Zayıflama Sinyalin genliğinin düĢmesi olarak tanımlanır. Bu durum.) ekonomik değildir. Zira güçlendiriciler. 1. …. iletim ortamının direnci neden olur. Bu mantıkla oluĢturulan sayısal devreler 10 farklı gerilim seviyesini ayırt etmek ve ayırt ettiği değerlere göre iĢlem yapmak zorunda idi. 1.Sayısal sistemlerde bir entegre içerisine daha fazla sayıda sayısal devre elemanı yerleĢtirilebilir: Her ne kadar analog elemanlarda entegre devre içerisine yerleĢtirilse de. Analog ve sayısal sistemleri açıklayıp. Zayıflamadan kaynaklanan problemi çözmek için alıı ile gönderici arasında belli aralıklarla sinyal güçlendirici (amplifier)ya da yineleyici gibi donanımlar yerleĢtirilebilir ancak bu donanımlar birden fazla noktada kullanıldığında alıcıya gelen birçok bitin hatalı olmasına sebebiyet verebilir. 1=1V. Sinyalin bozulma oranı. belirli elemanların entegre içerisine yerleĢtirilmesi (yüksek değerli kondansatörler. Bu problem. iki sistemi karĢılaĢtırdıktan sonra.2. Sinyaldeki bozulmayı çeĢitli önlemlerle minimuma indirmek mümkündür. ancak alıcıya ulaĢan bazı sinyaller anlaĢılmayacak ya da yanlıĢ yorumlanacak kadar bozulmuĢ olabilir. Bu sorunun en iyi cevabı.

1. Buna „Narrowband‟ da denir. KarĢıtı „broadband‟dir. Resim 2: Bant GeniĢliği Betimlemesi Temelbant(Baseband): Tek taĢıyıcı frekansın kullanıldığı klasik bir ağ teknolojisi. kablo çiftlerinin birbirlerini etkilemesinden veya yakınlardaki enerji iletim hatlarından kaynaklanabilir. bir iletim ortamından aktarılabilecek maksimum bit oranını kısıtlayan en büyük etkendir. Gürültü Hava ġartlarından. 1. 1. Ethernet buna iyi bir örnektir. Bu.2.genliğini yükseltirken kaçınılmaz olarak hattaki gürültünün genliğinizde kaçınılmaz olarak hattaki gürültünün genliğinde yükseltecektir. Gürültü faktörün minimuma indirebilmek için iletim ortamının enerji nakil hatlarından uzak tutulmasına dikkat edilmelidir. iletim ortamındaki ısınmadan.3. Bir ağ kablosunun taĢıyabileceği maksimum veri miktarı.3. Farklı frekans bileĢenlerinin gecikmesinden kaynaklanan bozulma. 23 . Gecikme Sinyalin farı frekans birleĢenlerinin alıcıya farklı zamanlarda ulaĢması olarak tanımlanır. zayıflama ve gürültünün aksine anlaĢılması oldukça karmaĢık bir konudur. bps (bit per second) birimi ile ölçülür.2.2. BANTGENĠġLĠĞĠ VE TEMELBANT GENĠġBANT KAVRAMLARI BantgeniĢliği(Bandwidth): Bant geniĢliği.

24 . 1.4. Buna göre hattı birden fazla kiĢi kullanmak için farklı frekans aralıklarını kullanırlar. Komunikasyonda.Resim 3.4. Frequency Division Multiplexing. 1. Ethernet Kartı GeniĢbant(Broadband) : Tek bir iletiĢim ortamında birden fazla veri kanalı sağlayan iletiĢimi gösterir.1. Hattın kullanımı farklı frekanslardan alıĢ veriĢ ile 4 farklı kiĢiye bölünerek her frekans aralığında farklı kiĢinin kullanması ile sağlanır. Gönderilen bu sinyaller alıcı makina tarafindan demultiplex edilip orijinal hallerine geri dönüĢtürülür.4. multiplex edilmiĢ sinyal komunikasyon kanalları (Communication Channels) üzerinden gönderilir (Transmission). Fdm) Tek hat üzerinden birden fazla kiĢinin iletiĢimine izin veren devre anahtarlamalı ağ tipidir. Multiplexing düĢük seviyeli (low-level) komunikasyon kanallarının kapasitesini sanal (virtual-channels) bölmelere ayırıp yüksek seviyeli (higher-level) mantiksal (Logical) kanallar yaratır ve bu kanallar üzerinde sadece tek bir sinyal (örnegin 1 telefon gorusmesi) gönderilebilir. Örneğin bir hattı 4 farklı kiĢi kullanmak istiyorlar. Frekans Bölmeli Çoklama (Sıklık Bölmeli Çoklayıcı. KANAL ÇOKLAMA(Multiplexing) 1. Multiplexing Elektronik.1. Örnegin elektronik cihazlarda multiplexing birden fazla analog sinyallerinin digital sinyale dönderilip (analog-to-digital ADC ) iĢlenmesini (process) sağlanır veya telekominikasyonda birden fazla telefon göruĢmesinin aynı fiziki kablo üzerinden aktarılması sinyallerin multiplex edilmesiyle gerçekleĢir. telekomunikasyon veya bilgisayar ağlarinda birden fazla analog sinyallerinin veya dijital bilgi aktarımlarının (Digital Data Streams) birleĢtirilip tek bir sinyal haline getirlimesidir.1.

kiĢi (kırmızı renkle veri transferi yapan kiĢi) diğer 3 kiĢi verisinin yolladıkları hattan verisini yollayabilmektedir. Tek hat üzerinden birden fazla kiĢinin iletiĢimine izin veren devre anahtarlamalı ağ tipidir. Hattın kullanımı birim zamanı 4 farklı kiĢiye bölünerek her birim zamanda farklı kiĢinin kullanması ile sağlanır.Buna göre 1.kiĢi (kırmızı renkle veri transferi yapan kiĢi) diğer 3 kiĢi verisinin yolladıktan sonra hattan verisini yollayabilmektedir. Örneğin bir hattı 4 farklı kiĢi kullanmak istiyorlar. Zaman Bölmeli Çoklama (Time Division Multiplexing.1. Tdm) 1. Bu yöntemde diğer devre anahtarlamalı 25 . ġekil 3: Zaman Bölmeli Çoklamanın Koordinat Düzleminde Gösterimi Yukarıdaki Ģekilde birim zamanda aynı hat üzerinden 4 farklı kiĢinin iletiĢim Ģekli gösterilmiĢtir. Aynı hattan 4 farklı kiĢinin yollayabilmesi için farklı frekans aralıklarını kullanmaları gerekir.ġekil 2: Frekans Bölmeli Çoklamanın Koordinat Üzerinde Gösterimi Yukarıdaki Ģekilde birim zamanda aynı hat üzerinden 4 farklı kiĢinin iletiĢim Ģekli gösterilmiĢtir.2. Buna göre hattı birden fazla kiĢi kullanmak için farklı zaman aralıklarını kullanırlar.4. Bu yöntemde diğer devre anahtarlamalı yöntemlerde olduğu gibi herhangi bir kiĢi veri yollamasa bile ona ayrılan frekans dilimini baĢka kimse kullanamaz ve hattın bu kısmı boĢ kalır.Buna göre 1.

Seri iletim de kendi içinde asenkron ve senkron olmak üzere ikiye ayrılır.5. kodlanmıĢ bilginin transferidir. Bu sayede alıcı ve vericiler arasında iletiĢim yapılabilmektedir. Asenkron ve Senkron ĠletiĢim 1.1. Bunun için üç Ģey gereklidir. Bilgisayarın merkezi iĢlem birimi ile belleği arasında veri iletimi paralel yollardan olur. Bilgisayarlarda ise veri haberleĢmesi söz konusudur. Az ve basit elektrik devre ihtiyacı gerektirmesi ve ucuz olması dolayısıyla tercih edilir.5.Bu sistemin tam çalıĢabilmesi için alıcı ve verici sistemlerin eĢ zamanlı olmaları ve bribirlerinden haberdar olmaları gerekir. Fakat veri iletim hızının bu derece kritik olmadığı bilgisayar ile diğer aletler (klavye. Veri iletimi seri ve paralel olmak üzere iki Ģekilde gerçekleĢir.1. 1. 1. Asenkron iletiĢim Ġletim bir karakterin herhangi bir anda iletilebilmesi demektir. Mesela iki insanın konuĢmasında biri konuĢarak bilgiyi gönderir diğeri dinleyerek alır sesler ise hava ortamında iletilir. Bu zaman aralıklarında iletiĢimi yaparlar.5. PARALEL VE SERĠ ĠLETĠġĠM HaberleĢme bilgi alıĢveriĢi olarak düĢünülebilir.) arasındaki veri iletimi seri olarak gerçekleĢir. modem. Bu sistemde her zaman biriminde gönderilen bilgi ilave olarak kimden geldiği ve kime gittiği gibi kimlik bilgilerini tutmaktadır. Mesela 26 . v. alan ve gönderten ortamdır. Bu kodlama 1 ve 0 lardan oluĢur ve iletim elektrik sinyalleri Ģeklinde gerçekleĢir. Seri iletimde veriler bit bit tek bir tel üzerinden sırayla iletilir.1. Zaman uyumsuz zaman bölmeli çoklama (asynchronous TDM): Bu yapıya göre gönderen ve alan tarafların birbiri ile uyumlu olması gerekmemektedir. Bu yüzden paralel iletim daha hızlıdır. Paralel iletimde ise her bit ayrı bir telden aynı zamanda iletilir. Bu bağlantı Ģekli ikiye ayrılır: EĢ zamanlı (zaman uyumlu) zaman bölmeli çoklama (sycnhronous TDM): Buna göre gönderen ve alan taraflar tam olarak hangi zamanda göndereceklerini ve alacaklarını bilmektedirler.yöntemlerde olduğu gibi herhangi bir kiĢi veri yollamasa bile ona ayrılan zaman dilimini baĢka kimse kullanamaz ve hat boĢ kalır. Bilgiyi gönderen. Bu tür iletim genellikle iletim hızının saniyede 28800 bit veya daha az olduğu durumlarda kullanılır.s. Burada veri haberleĢmesi aletler arasında.

Bunlardan sonra alan makina veri bloklarının baĢlayacağını anlar. parity biti ve sonlandırma bitleri. Senkron iletimde her karakterin baĢında ve sonunda ilave bitler gerekmez. BaĢlangıç biti. Çünkü her gönderilen karakterin baĢında ve sonunda ilave bitlerin kullanılmasını gerektirir. Paralel ve Seri İletişim Çevrim İçi (Online) Web Destekli Öğrenme Çevrim Dışı (Offline) • Sanal Sınıf Videokonferans • Web Portalı • Web Günlüğü (Blog) • Wiki • Sohbet • Anlık Mesaj • Tartışma Grupları Yüz Yüze Eğitim Podcast/ webcast • CD-ROM / DVD • Video yayını Basılı Yayın Anlık Eşzamanlı (Senkron) İstendiğinde Eşzamansız (Asenkron)/ Resim 4: Senkrol ĠletiĢimin Gösterimi 27 . Bit senkronizasyonunda bloğun önünde ve sonunda bayrak olarak isimlendirilen 8 bitlik bölümler vardır. Asenkron iletimle gönderilen her karakter dört bölümden oluĢur. farklı zaman aralıklarıyla gönderilir. Büyük bloklar halindeki veri bir defada iletilebilir. Fakat burada önemli olan verileri alan makinanın iletilen blokları ve blokların içindeki karakterleri ayırt edebilmesi ve anlayabilmesidir. Parity biti her zaman kullanılmaz. Bu sayede alıcı makina kendini ayarlar. Bunun için karakter senkranizasyonu ve bit senkranizasyonu olmak üzere iki yöntem kullanılır. Senkron iletiĢim 1. Veri bitleri kullanılan karakter koduna göre 7 veya 8 bittir. veri bitleri.bilgisayar baĢındaki kullanıcı klavye kullanarak yazı yazarken her tuĢa farklı zaman aralıklarıyla basar ve basılan tuĢ hakkındaki bilgi yani o karakter bilgisayara belli bir düzende değil. Asenkron iletimin kullanımı kolaydır fakat verimli bir iletim yolu değildir.1.5.2. Karakter senkronizasyonu ise bloktan önce SYNC denilen 2 sembol kullanır. Mesela ASCII karakterlerden oluĢan bir dosya bu yolla iletilebilir.

Yankı yakalayıcılar yavaĢ yavaĢ teorik olarak full-Duplex cihazlar olan yankı dengeleyiciler.6. Full Duplex çalıĢma sekli alınan iĢaretin gönderilen iĢaretin yansımasından ayrılabilmesi yeteneğini gerektirir. Full Duplex Full Duplex iĢaretlerin ayni anda iki yönlü iletilebilmesi anlamına gelir.6.2. çıkıĢ empedansı hattın giriĢ empedansı ile tam olarak eĢit olmaz. ile değiĢtirilmektedirler. 1.6. içerir. Half Duplex Half Duplex iĢaretlerin iki yönlü ancak ayni anda bir yöne doğru iletilebilmesi anlamına gelir. Bu ye gönderiĢ ve alıĢ iĢaretlerinin farklı frekans bandlarinda yer aldığı ve filtreleme ile birbirinden ayrıldığı FDM (frequency division multiplexing) ile veya yankı dengeleme. Bu çalıĢma seklinde data iletimi yalnızca bir yönde gerçekleĢir. echo-suppressor. Bu kanalı half-Duplex‟ e çevirir. DüĢük hızlı ters kanal iletimi sağlayan modemler dagitik hızlı. Bir modem iki telli bir hatta bağlandığında. Half-Duplex modemler full-Duplex modada da çalıĢabilirler.3.1. echo cancelers. veya asimetrik modem olarak adlandırılırlar. bu yüzden iletilen iĢaretin bir kısmi (Genellikle kötü olarak değiĢerek) her zaman geri yansır. Simplex Simplex iĢaretin yalnızca bir yönde gedebilmesi demektir. Full-Duplex teriminin anlamı modemin tam hız ile iki yönlü iletim yapması anlamına gelir. 1. Full Duplex modemler half Duplex kanallarda çalıĢmazlar. Bir telefon kanalı sıklıkla iletimin yalnızca tek bir yönde yapılmasına izin veren bir yankı yakalayıcı. lokal gönderici aktif iken iptal edilirler.1. split-speed. Bu yüzden half-Duplex alıcılar. HABERLEġME KANALLARININ ÇALIġMA MODLARI 1.6. 28 . Echo Canceling (EC) ile yapılır.

BĠLGĠSAYAR AĞ BĠLEġENLERĠ Resim 5: Bilgisayar Ağ BileĢenlerinin Genel Yapısı 1.1. Kablo Tipleri Kablosuz çözümlerin artan popülaritesine rağmen bilgisayar ağlarının çok büyük bir bölümü bağlantı için hala bir çeĢit kablo kullanmaktadır.1. Günümüz networklerinde kullanılan kabloların yapısına göz atacağız. Resim 6: Ağ bağlantılarında kullanılan Koaksiyel Kablo 29 .7.7.

Resim 7: Koaksiyel Kablonun Ġç Görünümü Koaksiyel kablolar. Koaksiyel kablo. üzeri yalıtkanla kaplanmıĢ ve onunda üzerinde kafes yapısında bir koruyucu iletken tabaka vardır. elektriksel parazitten korunma açısından bakır kablolar içerisinde tercih edilen bir kablo türüdür. Veri iletim kablolamasında tipik olarak 10 Mbps için birkaç yüz metre mesafelere kadar gidilmektedir. kablo içindeki parçaları dıĢ fiziksel etkilerden korumak amacıyla bir kılıf bulunur. En dıĢta ise. Koaksiyel kablo Koaksiyel kablo bir tür bakır kablo çeĢididir. ġekil 4: Koaksiyel Kablonun Yapısı 30 .) RG-58 Bilgisayar ağlarında kullanılan kablo tipleri şunlardır: DolanmıĢ Çift Kablo (Twisted Pair Cable) – – Kaplamalı DolanmıĢ Çift (Shielded Twisted Pair-STP) Kaplamasız DolanmıĢ Çift (Unshielded Twisted Pair-UTP) Fiber Optik Kablo (Fiber Optic Cable) 1.1.Koaksiyel Kablo (Coaxial Cable) – – – • RG-8 RG-6 (Ağlarda kullanılmasa da bilmemiz gerekiyor. aĢağıdaki Ģekilde görüldüğü gibi. uygulamada bir çok alanda yüksek frekanslı elektriksel iĢaretin aktarılmasında kullanılır.7.1. ortada çok damarlı tel yumağından oluĢmuĢ bir iletken.

Televizyonlara giren anten kablosu RG-6'dır. Koaksiyel kablo tipleri kendi RG kodlarına sahiptir. RG-6 RG-6 75 değerindedir ve bilgisayar ağlarında hiçbir zaman kullanılmamıĢtır. UTP yaygınlaĢıncaya kadar yerel ağlarda geniĢ uygulama alanı bulmuĢtur. Aynı RG-8 gibi 50 olan bu kablo RG-8'e göre ucuz. uygulaması kolay bir kablodur. Bu değer kablonun belirli bir uzunlukta elektrik akımına karĢı gösterdiği dirençtir. Resim 8: RG – 58 Kablo 31 . diğer tür bakır kablolara göre pahalı olması ve buna karĢılık çok yüksek hızlara çıkılamaması koaksiyel kablolara olan yönelimi daha ucuzu olan büklümlü çift kablolara yöneltmiĢtir. Günümüzde bu kabloyu kullanan bir ağ bulmak gerçekten zordur. Diğer isimleri Thinnet(ince net) ve Cheapernet(ucuz net)'dir. Ancak günlük hayatta çok sık karĢımıza çıkar. RG-8 RG-8 veya genellikle söylendiği gibi Thicknet (kalın net) kablo ethernetin ilk kullandığı kablo tipidir. ancak kabloya daha yakından bakınca üzerinde RG kodunu ve empedansını görebilirsiniz.Koaksiyel Kablo Yapısı Network ağlarında. Kalın ve mukavemetli bir kabloydu. Empedans değeri "50 " veya "75 " Ģeklinde omega karakteriyle yazılır. Koaksiyel kablolar dıĢtan bakıldığında birbirlerine çok benzerler. RG-58 Günümüzde karĢılaĢabileceğiniz tek koaksiyel ağ kablosu RG-58'dir. döĢenmesinin zor.

Elektromanyetik gürültülere duyarlıdır. UTP‟ye göre daha yüksek bant geniĢliğini desteklemektedir.1. UTP kablodan pahalıdır.Koaksiyel kablonun avantajları • • • • Kurulumu kolaydır. Dezavantajları • • • Koaksiyel kablolar Elektromanyetik gürültülere duyarlıdır. kaplıdır.Birçok firma tarafından üretilen kablolar birbiriyle uyumlu ve beraber çalıĢabilmektedir. Bu tip kabloda dolanmıĢ tel çiftleri koaksiyel kabloda olduğu gibi metal bir zırh ile Resim 9: Kaplamalı DolanmıĢ Çift STP kablonun avantajları • • Teknolojisi ve standartları oturmuĢ ve durağandır. Bazı koaksiyel kablolar ağır. Günümüzde en yaygın biçimde kullanılan ağ kablosudur 32 . Kaplamalı DolanmıĢ Çift (Shielded Twisted Pair-STP) 1.2. Çok hızlı veri iletiĢimi için uygun değildir. Dezavantajları • • • UTP ve koaksiyel kablodan daha pahalıdır ve kurulumu zordur. Elektromanyetik gürültülere dolanmıĢ çift (TP) kablodan daha dayanıklıdır. Kıvrılmalara karĢı direnç göstermekte ve çabuk bozulmamaktadır. Teknolojisi ve standartları yerleĢmiĢtir. kıvrılmaz ve pahalıdır.7.

Kablonun içinde kablonun dayanıklılığını arttırmak ve dıĢtaki plastik kılıfı kolayca sıyırmak için naylon bir ip bulunur.5/5e Kategori .000 Mbit/Saniye 10.1 Kategori.3 Kategori. Resim 11: Kaplamasız DolanmıĢ Çift (UTP) Kategoriler Kaplamasız DolanmıĢ Çift( UTP )kablo aktarabileceği veri miktarına göre kategorilere sahiptir.000 Mbit/saniye 33 . • Sinyal bozulmalarının önüne geçmek için kablolar birbirine dolanmıĢtır.6 Kategori 7 Desteklediği maksimum veri aktarım miktarı Telefon hatları-veri aktarımında kullanılmaz 4 Mbit/Saniye 16 Mbit/Saniye 20 Mbit/Saniye 20 Mbit/Saniye 1. Kategori Kategori.Resim 10: STP Kablo Kaplamasız DolanmıĢ Çift (Unshielded Twisted Pair-UTP) • UTP birbirine dolanmıĢ çiftler halinde ve en dıĢta da plastik bir koruma olmak üzere üretilir.4 Kategori.2 Kategori.

Resim 13: CAT5 Genel Görünümü CAT6'da da aynı durum söz konusu CAT5e'den de daha yüksek değerlere eriĢebilir. yani Gigabit ethernet için en uygun kablodur. 100 Mbit ethernetin geliĢtirilmesiyle CAT5 kablolar üretilmeye baĢlanmıĢ ve Resim 12: Kategori 5‟e uygun UTP Kablo Örneği CAT5 ile 100 Mbit hızında veri aktarımı yapılabilir. 10 Mbit ethernet döneminde CAT3 kablo yoğun olarak kullanılmıĢ.Bilgisayar ağlarında kullanılmıĢtır. Resim 14: CAT6 Kablo 34 . CAT5‟e ile gigabit hızına ulaĢılabilir. Gördüğünüz gibi görüntüde bir fark yok. 1000 Mhz hızı için. Bir sonraki standart CAT5‟e (geliĢmiĢ CAT5) standardıdır.

Fiber Optik Kablo Fiber optik kablo (FO) veri ve ses iletimi için en ideal kablo türüdür. UTP için bazı hızlı ağ standartları yenidir ve oturmuĢ değildir. döĢenmesi zor olmakta ve kolayca kırılabilmektedir. Dezavantajları • • Elektromanyetik gürültülere karĢı duyarlıdır. Bunlar uygun kategoride ise bilgisayar ağları için de kullanılabilir. Kurması kolay ve ucuzdur. hepsi birden diğer bir folyo ile kaplıdır. CAT7 RJ-45'ten tamamen farklı bir jak kullanılmaktadır.3. UTP kablonun avantajları • • • Ses iletimi için teknoloji ve standartlar belirli ve sabittir.1. Birçok binada. 1. Ancak maliyeti yüksek. Resim 15: CAT7 Kablo Resim 16: CAT5 Kablo Günümüzde yeni kurulan bir ağda mutlaka CAT5 veya üstü bir kablo tercih edilmelidir. TP kablo kullanan telefon sistemleri vardır. Her tel çifti metal folyo ile kaplı. Genel olarak yüksek band 35 .7.CAT7 Diğerlerinin aksine farklı bir yapısı vardır.

36 . bu yüzden güvenilir bir iletiĢim ortamıdır. uygulamada fiziksel mukavemetin sağlanması açısından. Resim 17: Fiber Optik Kablo Yapısı Elektriksel gürültü ıĢık demetini etkilemeyeceği için aktarım sorunsuzca gerçekleĢtirilir. FO kablonun kullanım yerine bağlı (bina içi veya bina dıĢı gibi) olarak baĢka parçalarda içerebilir. Fiber Optik kablonun avantajları • • DıĢ etkenlere karĢı oldukça korumalıdır. ġekilde de görüleceği gibi üç temel parçadan oluĢur .geniĢliği gerektiren veya uzak mesafelere gidilmesi gereken uygulamalarda kullanılır. FO kabloya aradan bağlantı yapılıp uç çıkarmak zor olduğu için noktadan noktaya güvenli bir Ģekilde iletim yapılır. Resim 18: Fiber Optik Kablo Fiber Optik kablo üzerinden veri aktarımı ince fiber cam üzerinden ıĢık dalgası Ģeklinde gerçekleĢtirilir. Bant geniĢliği yüksektir (622 Mbps). Aktif ağ cihazlarının yüksek hızlarda birbirine bağlanmasında uzak mesafelerdeki cihazların birbirine bağlanmasında ve omurga kurulmasın da kullanılır. Basit bir Fiber Optik kablo Ģekli yukarıda gösterilmektedir.

Bu uçların bir kısmı veya tamamı. Konektörler 1. Ethernet ve Jetonlu Halka ağ cihazların üzerinde bulunan portlar için kullanılan bir fiziksel ara bağlaĢım konnektörüdür. Büklümlü çift kabloda (UTP. Konfigürasyonu ve kurulumu oldukça karmaĢıktır. Örneğin.7. kullanılan kablolama alt yapı standardına göre kullanılır. RJ45 Konnektörü RJ45. 100Base-T4'de sekiz uç kullanılır.2. Ethernet 10Base-T'de 4 uç kullanılırken. STP) 4 çift tel vardır ve her biri farklı renklerle kodlanmıĢtır. eĢleniği olan ikinci tel yeĢil zemin üzerine beyaz olarak kodlanmıĢtır ve kısaca Yb ile gösterilir. Örneğin birinci çiftin ilk teli beyaz zeminde üzerinde yeĢil olarak kodlanmıĢ olup kısaca By olarak anılır. Bağlantıların uzman kiĢilerce yapılması gerekmektedir.2. 1. Resim 19: RJ 45 Konnektörü Ethernet ve Jetonlu Halka uygulamasında kullanılan RJ45 konnektör sonlandırılması aĢağıda anlatılmıĢtır.7.Dezavantajları • • • Maliyeti yüksektir.1. RJ45 konnektör üzerinde 8 tane uç vardır. 37 .

38 .RJ45 Konnektörü Standart Bağlantı ÇeĢitleri ġekil 5: RJ45 Kullanımı ve Kablo Genel Yapısı 1. BNC Koaksiyel Konektörler BNC kablo bağlantısı bilgisayarınız ile ağ arasındaki durumu LED‟ler yardımıyla izleminize olanak vermez. SMA906 ve Bionic olarak adlandırılan çeĢitli konnektör türleri vardır.7. Tabloda ise hem 4 çift hem de 2 çift için çapraz bağlantı uç değerleri görülmektedir. SC. Kablonun açık uçları 50 Ohm luk direnç ile sonlandırılır. MIC. Çapraz Ara Kablo Bağlantısı Ġki çiftin kullanıldığı çapraz bağlantı uç değerleri aĢağıda. aĢağıdaki Ģekilde görüldüğü gibi ST.7.4. verilmiĢtir. Resim 20: BNC Portları Fiber optik kabloların sonlandırılması ve cihazlarla bağlantıların yapılması için.3. ġekil 6: Çarpraz Ara Kablosu Kullanımı 1.

1.[1] 1. LAN (Local Area Networks) Yerel Ağ yüksek hızda veri transferi özelliğine sahip server PC printer gibi birimlerden oluĢan bir ağ türüdür. PC: Kullanıcılar tarafından üzerinde iĢlem yapılan birimdir. dosya ve veri alıĢ veriĢi yapabilmesi için birbirine bağlanarak oluĢturduğu yapıya “Network” denir. 1. kablo da ona uygun sonlandırılmıĢ olmalıdır. Bu ağda kullanıcı PC „ler yazıcılar ve ortak PC'ler arasında bilgi alıĢveriĢi veri iletimi elektronik posta alımı ve gönderimi gibi çok sayıda fonksiyon gerçekleĢtirilmiĢ olur.8.8.1. BĠLGĠSAYAR AĞLARI Bir veya birden fazla bilgisayarın. LAN. 39 . Yerel ağ bağlantısı içinde yeralan birimler ağ içerisinde IP adı verien bir kimlik ile aktif olabilir ve sistemin bir parçası olma özelliğini kazanırlar. 1. Yine bu ağlar server adı verilen yönetici bilgisayarlarla yönetilir ve izlenirler.[1] Network topolojisi 3 baĢlık altında incelenirler. Printer: Kullanıcı PC'leri tarafından yönetilen birimdir.[2] AĢağıda basit bir yerel ağ yapısını oluĢturan birimler tanıtılmıĢtır. Açık Komut:1 Kapalı Komut:0 LAN ĠletiĢim Metodları Unicast ĠletiĢim Multicast ĠletiĢim Broadcast ĠletiĢim Unicast ĠletiĢim Tek bir data paketinin. 3 ana kategori vardır.8.1. WAN ve MAN olmak üzere yapılarına göre standartları vardır. tek bir kaynaktan tek bir hedef adrese gönderilmesiyle yapılan iletiĢime Unicast ĠletiĢim denir.Cihaz üzerindeki FO yuva hangi türde konnektöre sahip ise. Server: Ağı yöneten ve izleyen birimdir.

Bir firmayı 40 .2. Bilgi sinyallerinin sönmesinden dolayı LAN kurulurken uzaklık göz önünde tutulur. Bilgi sinyallerini ilk gönderildiği gibi tutabilmek için tekrarlayıcı (repeater) denilen cihazlar kullanılır. Yüksek transfer hızı vardır. maliyet uzaklıktan daha önde tutulur. Bu bilgi. Yerel servislere devamlı olarak ulaĢabilme olanağı vardır.1. Maliyet LAN dizaynında bazı noktalarda. Kesin ulaĢması gereken bilgiler için uzaklık tanımlamasının olmaması gerekir. 1. ama iletiĢim olmaktadır.8. 1. bilgi sinyalleri sönene kadar gider. bu tür iletiĢime Broadcast ĠletiĢim denir. Genellikle WAN (Wide Area Network)'dan daha ucuzdur. ağda kopyalanarak birkaç özel hedef adrese gönderilmiĢse. kopyalanarak ağda bulunan bütün bilgisayarlara gönderiliyorsa. Örnek verecek olursak. Birçok kablolama tekniğinde bilgi sinyalleri belli mesafeye kadar bilgiyi iletir.2. Uzaklık Maliyet Uzaklık LAN uzaklığa göre sınırlandırılmıĢtır. Kablolama birincil iletiĢim ortamını oluĢturur. Broadcast ĠletiĢim Tek bir data paketi.Multicast ĠletiĢim Tek bir data paketi. LAN dizayn ederken iki durum göz önünde tutulur. MAN (Metropol Area Network) Metropolitan ağlar diye adlandırdığımız ağların tanımı ise birkaç local ağların birleĢimini metropolitan network olarak tanımlayabiliriz. Bunun sebebi transfer edilecek bilgiye ve kablolama tekniğine bağlıdır.8. Durum öyle olunca maliyet artmakta. LAN Karakteristikleri Coğrafi olarak limitli operasyon alanı vardır. bu Ģekilde olan iletiĢime Multicast ĠletiĢim denir.

Bağlantı sağlandıktan sonra veri aktarımı sağlanır.ele alırsak. 1. bu firmanin birkaç Ģehirde Ģubeleri var ise bu Ģubelerdeki yerel ağları da birbiri ile bağlantılı hale getirildiğinde metropolitan ağı elde etmiĢ oluruz. dizüstü bilgisayarlar gibi) gerçek zamanlı veri transferi yapabilen cihazların getirdiği üretkenlik artıĢından kazanç sağlamıĢlardır.4. WAN Bağlantı Türleri LAN'larını bağlamak için kullanılan değiĢik WAN türleri vardır: Dedicated(AdanmıĢ) Circuit-switched(Çevre Dönmeli) Packet-switched(Paket Dönmeli) Dedicated ya da point-to-point olarak adlandırılan bağlantılarda kiralık hatlar (leased line) kullanılır. Kablosuz yerel ağlar sağlık kurumları. Frame Relay ve X. Circuit switching bağlantılar aynı bir telefon görüĢmesi gibi sağlanır. üretim kuruluĢları. fabrikalar. Günümüzde kablosuz yerel ağlar birçok iĢ sahasında genel amaçlı bağlantı alternatifi olarak kabul edilmektedir. Firmanın merkez binasındaki kurulan ağ yerel.8. Wide Area Network Özellikle networkleri uzak yerleĢimler arasında bağlamak gerektiğinde değiĢik uzak bağlantı tekniklerini kullanan WAN teknolojileri kullanılır. kablolu iletiĢime alternatif olarak uygulanabilecek esnek bir iletiĢim sistemidir. Kablosuz Yerel Ağ (Wireless Local Area Network) Kablosuz yerel ağ. 1.3. hipermarketler. Radyo frekans(RF) ) teknolojisini kullanarak havadan bilgi alıĢveriĢi yapar böylece kablolu bağlantı miktarını azaltır. Packet-switching bağlantılar ise bant geniĢliğinin paylaĢılmasını sağlar. Cisco değiĢik Wan teknolojilerini destekler. Bu endüstriler (el terminalleri. akademik kurumlar ve ambarlar gibi birçok alanda yaygın hale gelmiĢtir. Dial-up bağlantılar ve ISDN bağlantılar kullanılır. Genelde düĢük bant geniĢliğinde veri transferi için kullanılır.25 en yaygın paket anahtarlamalı bağlantı yöntemidir.8. 41 .

Radyo dalgaları uzaktaki bir alıcıya enerji verdiği için alıcı tarafından kusursuz bir Ģekilde alınır. Çünkü module edilecek bilgi de taĢıyıcının üzerine binecektir. eriĢim noktası denilen hem alıcı hem verici konumundaki ( transceiver ) cihaz standart kablolamayla. Kablosuz yerel ağların. Kurulum Hızı ve Basitliği: Kablosuz yerel ağ sistemleri kurulumu hızlı ve kolaydır. ayrıca duvar ve tavanlardan kablo çekme zorunluluğu da ortadan kaldırır. hareket halinde dahi gerçek zamanlı bilgi eriĢimi sağlar.8.4. çok yer değiĢtirme gerektiren dinamik ortamlarda kendini belli eder. Kurulum Esnekliği: Kablosuz ağ teknolojisi kablolu ağın eriĢemeyeceği yerlere ulaĢımı sağlar. Kablosuz yerel ağlar havadan yayılan elektromanyetik dalgalarla ( radyo ya da infrared ) bir noktadan baĢka bir noktaya fiziksel bağlantı olmaksızın bilgi iletiĢimini sağlar. GeniĢletilebilirlik: Yapılar kolaylıkla değiĢtirilebilir ve az miktarda kullanıcının oluĢturacağı “peer to peer” ağ yapısından. ağ yöneticileri ise kablo döĢemeden ya da yer değiĢtirmeden ağ kurabilecek veya mevcut ağda değiĢiklik yapabileceklerdir. Maliyet Kazancı: Kablosuz ağ kurabilmek için ilk olarak harcanması gereken miktar kablolu bir ağdan daha fazla olmakla birlikte hayat evresi sarfiyatı çok azdır. binlerce kullanıcıya geniĢ bir yelpazeyi kapsar.1. geleneksel yerel ağlara karĢı üstünlükleri Ģunlardır: Mobilite: Kablosuz yerel ağlar ağ kullanıcılarına Ģirketlerinin hangi noktasında olursa olsunlar. Tipik bir kablosuz yerel ağ yapılandırmasında. kablolu ağa bağlanır. EriĢim 42 . Böylece birden fazla taĢıyıcı frekans giriĢim olmaksızın aynı uzayda bulunabilecktir.Niçin Kablosuz ? Kablosuz yerel ağ yardımıyla kullanıcılar kolayca kaynaklara ulaĢabilecek. Bilgiyi almak için alıcının belli bir frekansa ayarlaması yeterli olacaktır zira alıcı diğer frekansları reddedecektir. Kablosuz Yerel Ağlar Nasıl ÇalıĢır? 1. Veri taĢıyıcı üzerine birkez bindirildikten sonra radyo sinyali bir frekanstan daha fazla frekans iĢgal edecektir. Uzun vadeli kazançları. Bu metoda modulasyon da denir.

her iki yönde de ileti trafiği kontrol edilebilmekte ve güvenlik sağlanmaktadır.5. 1. Yani.1. Collision‟u ilk fark eden bilgisayarın gönderimi durdurulur. Ġntranet‟ler gateway'ler ile diğer networklara bağlanabilir. Rasgele bir süre sonra (genellikle birkaç milisaniye) bütün bilgisayarlar tekrar veri yollamak için network‟a çıkarlar. Ġntranet‟ler içinde.8.noktası ( access point ) kablolu ağ omurgası ve kablosuz ağ arasında veri alıĢveriĢi ve tamponlamasını üstlenir. Ethernet Teknolojisi 1960‟lı yıllarda Hawaii Üniversitesinde CSMA/CD eriĢim yöntemi geliĢtirilerek bir LAN oluĢturulmuĢtur. Günümüzde. Ġntranet‟ler. Bu sayede.9. kuruluĢ bünyesinde bilgileri ve bilgi iĢlem kapasitesini paylaĢmaktır. Ġki bilgisayar network üzerinde sinyal göndermeye çalıĢtığı anda collision oluĢur. Ethernet orijinal olarak 1 Mbps hızındadır ve eriĢim yöntemi olarak da CSMA/CD (Carrier Sense Multiple Access/Collision Detection) tekniğini kullanır. Web eriĢimi ile kaynakların kullanımı oldukça yaygındır. Ģirket(ler) içi tele-konferans uygulamalarında ve farklı birimlerdeki kiĢilerin bir araya gelebildiği iĢ gruplarının oluĢturulmasında da kullanılırlar. Ġntranet‟ler üzerinden HTTP. Intranet Ġntranet.5. Network‟u dinledikten sonra eğer “temizse” iletiĢime geçerler. AĞ TEKNOLOJĠLERĠ 1. çoğunlukla TCP/IP tabanlı bir ağdır. küçük Internet!. Temel oluĢturulma amaçları. Internet'in daha özel bir hali.9. 1. sadece belirli bir kuruluĢ içindeki bilgisayarları. Internet çıkıĢı da yapılmaktadır. Diğer Ağ Kavramları 1. Bazı Ģirketlerdeki intranet'lerden. "Firewall" sistemleri üzerinden (bazı emniyet tedbirleri ile).8.3 spesifikasyonu temelinde ilk Ethernet ürünü geliĢtirilmiĢtir.1. yerel ağları (LAN) ve geniĢ alan ağlarını (WAN) birbirine bağlayan. FTP vb gibi pek çok protokol uygulamaları çalıĢtırılabilir. 43 . Bu temelin üzerine 1975 yılında OSI Fiziksel ve Veri Bağlama katmanı uyumlu ve IEEE‟nin 802.

yatar. thinnet ve UTP Ethernet teknolojisinin temel özellikleri Ģunlardır: 1. merkezdeki cihazın yapısı nedeniyle. Token ring seklindeki bir yapının kullanılması sebebi altında. Merkezde bir hub yada switch gibi bir cihaz olmasına rağmen bu yapı bir star topoloji gibi çalıĢmaz. Örneğin sağlık uygulamaları ya da eski internet alt yapısı için düĢünülmüĢ olsa da yavaĢlığı nedeniyle çok az uygulama alanı bulmuĢtur. 3. 6. 4. fiziksel olarak kullanılan topoloji bir star topoloji olmasına rağmen. Bu sırada her makine paketin kendisine ait olup olmadığını kontrol eder. bir ring topolojisi içinde uygulanmaktadır. Bu sebeple merkezde yer alan hub ya da switch benzeri cihaza. Token-Ring Teknolojisi Token ring teknolojisi. Token ring teknolojisinde ise. bir bilgisayardan bir baĢka bilgisayara gidecek olan veri en kısa biçimde merkezdeki cihaz üzerinden geçip aktarılır.1. veriler sanki kapalı bir zincir üzerinde dolaĢıyormuĢ gibi hareket eder. Aslında. Zira verilerin her bilgisayara teker teker sıra ile gönderiliyor olması.3 Transfer hızı 10 Mbps – 100 Mbps Kablo tipi Thicknet.1. 8. Zira star topolojilerde. Ethernet’in Temelleri Özellik Değeri YerleĢim biçimi Bus (Doğrusal yol) ve Star bus Mimari tipi baseband (ana bant) -EriĢim yöntemi CSMA/CD Spesifikasyon IEEE 802. veriler merkezi birim tarafından. Bu network‟ta veriler bir paket halinde her bilgisayara sıra ile merkezi birim tarafından gönderilirler. Oldukça önemli verilerin taĢınması için düĢünülmüĢ bir teknolojidir. verilerin çok az sekilde kayba uğraması. network‟de sanki bir veri paketinin bir zincir etrafından dolaĢıyormuĢçasına döndüğü izlenimini verir. 5. Ve veri merkezi birimden gereksiz yere birden fazla kez geçmis olur. 7. Bir veri her bilgisayara teker teker gönderilir. MSAU (MultiStation Access Unit) adı verilmektedir. ona bağlı bilgisayarlara teker teker gönderilir.9. 2. 44 .1.

Sabit büyüklükteki kısa paketleri donanım ile anahtarlamak (Ġngilizce. Ayrıca paketler küçük olmaları sebebiyle bant geniĢliğini uzun süre iĢgal etmezler. ATM ağlarının üstün hız performansı yöneltmenin donanım tabanlı gerçekleĢmesinden. GeliĢimi ATM. Bağlantıya 45 . ATM. Özellikleri ATM ile yüksek veri iĢleme/iletme hızları elde edilebilir. paketlerin de sabit büyüklükte ve küçük olmasından kaynaklanmaktadır. Bu tür veri alıĢ veriĢi sırasında anahtarlama/yöneltme yapan ağ donımlarına ATM anahtarı adı verilir. 155 Mbps (HDTV için) ve 622 Mbps dir ve. switching) değiĢken büyüklükteki paketleri yazılım ile yöneltmekten çok daha hızlıdır (mesela IP paketleri).Dolasan bu veri paketine Token ismi ve bu paketin tüm network‟de dolaĢarak veriyi dağıtma isine de Token Passing ismi verilmektedir. Asynchronous Transfer Mode (ATM) Teknolojisi ATM (Asynchronous transfer Mode). 10 Gbps hızlara kadar da çıkılmıĢtır (1996 sonu itibarıyla). ATM. Teknik olarak paket anahtarlamanın (Ġngilizce. En çok kullanılan standart hızlar. 10 Gbps hızlara kadar da çıkılabilmiĢtir (1996 sonu itibariyle). günümüzde daha çok iletiĢim ve bilgisayar ağları arasında hızlı omurga (Ġngilizce. ATM. broadband ISDN'nin 1970'li ve 1980'li yıllarda geliĢiminde yer almıĢ bir teknolojidir. packet switching) evrimleĢmiĢ bir hali olarak düĢünülebilir. BISDN protokolünün de en temel elemanıdır. Beklenilenin aksine yerel ağlarda kullanımı kısıtlı kalmıĢ. taraflaradan biri veri iletiĢimini baĢlatmak için önce bir bağlantı kurulum paketi gönderir. verileri byte büyüklüğünde hücrelere (cell) ayırır ve aynı anda 53 hücrelik paketler halinde iletir. Kurulum paketi geçtiği ATM anahtarlarına bağlantının varlığı ve ihtiyaç duyduğu kaynaklar hakkında bilginin kaydolmasını sağlar. backbone) yapıları oluĢturmak için kullanılır olmuĢtur. bir paket anahtarlama teknolojisidir. En çok kullanılan standart hızlar. ÇalıĢma ġekli ATM ağları bağlantı kaynaklı olduklarından. ATM. B-ISDN protokolünün temel öğelerindendir. daha çok donanım tabanlıdır ve yüksek veri iĢleme/iletme hızları elde edilebilir. Token ring teknolojisi 4 ile 16 Mbps‟lik bir veri aktarım hızına ulaĢabilmektedir. Bu bağlatıya sanal devre yol bilgisine de sanal yol adı verilir. 155 Mbps ve 622 Mbps'dir.

Leased Line'a göre daha ucuz olduğu için daha çok tercih edilen bir haberleĢme 46 . FDDI. Frame Relay Teknolojisi Frame Relay tüm dünyada yaygın olarak kullanılan paket anahtarlamalı bir teknolojidir. ve 3. Bunlar Fiziksel Katman. ATM. fiber optik kabloların kullanıldığı bir yapıyı oluĢturmaktadır. bağlantı kimliğini de içerdiğinden. 100 Mbps‟nin üzerindeki hızlarda veri aktarmak için. veri transfer hızı. bilgiler devamlı olarak anahtarlama tablolarında saklı tutulur.5 komitesi tarafından tanıtılmıĢ bir teknolojidir. BaĢlık. ATM anahtarları gelen hücreleri ne tarafa iletmeleri gerektiğini bilirler. FDDI. Her bağlantının sadece kendine ait bir kimlik bilgisi vardır. FDDI. hücrelerin hedefe varıp varmadığı genelde kontrol edilmez. 1986 yılında ilk bulunduğunda yüksek kapasiteli bilgisayarlar için. FDDI. Her ne kadar hücreler belli bır sırayı takip etseler de. ogünlerde var olan 10 Mpbs‟lik Ethernet ve 4 Mbps‟lik Token Ring teknolojilerine bir alternatif olarak sunulmuĢtur. Veriler 5 byte baĢlık ve 48 byte bilgi olmak üzere 53 bytelık hücrelere dönüĢtürülürler. 155 ile 622 Mbps arasında tanımlanabilir hale geldi. Veri taĢıyan zincirde bir problem olduğunda ikinci zincir devreye girer ve veriyi ters yönde taĢımaya baslar. ATM kadar esnek bir yapıya sahip değildir. Bağlantı kurulduğunda her iki taraftan biri veri göndermeye baĢlayabilir. Paket yapıları birbirinden farklı olsa da veri bir zincir etrafında dolaĢtırılarak taĢınır ve tıpkı Token ring‟deki gibi her bilgisayardan bir kez geçer. Zira ATM telefon hatları ya da TV sinyalleri gibi verileri de taĢıyabilmektedir. Bu yüzden bütün hücreler aynı yolu takip ederler. FDDI‟da da Token ring teknolojisinde olduğu gibi Token isimli veri paketleri kullanılır. son derece yüksek bir güvenilirliğe ve veri aktarım hızına sahiptir. Bu kapalı hat yada zincir tabir edilen yapılardan biri bos olarak hazırda tutulur.duyulan ihtiyaç geçici değilse. Günümüze kadar güncellenen standartlar sayesinde. Bu sebeple veri taĢımak için ATM ile birlikte son derece büyük bir öneme sahiptir. Fiber Distributed Data Interface (FDDI) Teknolojisi 1986 yılından ANSI X3T9. 2. prensip olarak iki kapalı zincir üzerinde ters yönde hareket eden veri trafiğine göre yapılandırılmıĢtır. katmanları ile karĢılaĢtırılabilir tanımlamalar içerir. ATM katmanı ve ATM Uyum Katmanı olarak adlandırılırlar. daha çok donanım tabanlı olmasına rağmen OSI Modelinin 1. Bu tür devamlı bağlatılara kalıcı sanal devre denir.

gönderenin adresini ve orijinal mesajın bir parçasını içerir. Normal bir telefon hattı gibi bir telefon numarası çevirip hem sayısal. Türkiye de bu standartlardan PVC kullanılmaktadır. Virtual circuitler karĢıya veriyi nasıl göndereceğimizi belirleyen standarttır. 3) Q933a: Avrupa normudur. Burada konuyu toplamak gerekirse CIR garantiedilen hızdır. Bu paketler gönderilecek olan adresi. Ġkisi arasındaki dark CIRkullanılırken Frame Relay ağda tıkanıklık olsa bile alınan hızdan hiç bir kayıp olmazama EIR'da tıkanıklık. EIR'dan daha pahallıdır. 2) Ansi: Amerika normudur. CIR. Access Line (ERĠġĠM HATTI): Bu modem ile frame relay omurgasına bağlanırken kullanılan hatta verilen isimdir. Telekom'dan frame relay hat satın alırken bu hız seçeneğini belirtmekte faydavardır. sıkıĢma olduğunda data'lar bekletilir öncelik her zaman CIR'dadır. EIR ise bize telekom tarafından garanti edilemeyen hızdır yani o an içinyoğunlukla doğru orantılı olarak hat hızımız ortaya çıkar. Bunlardan biri Commited Interface Rate (CIR-Taahhüt Arayüz Oranı) ve diğeri Extended Interface Rate (EIRGenişletilmiş Arayüz Oranı) dir. PVC' de iki çeĢit hız vardır. Access line da ise PVC mantıksal kanallarının durumunu kontrol etmek amacıyla Local Management Interface (LMI-Yerel Yönetim Oranı) protokol‟ ü kullanılır. SVC de ise veri gönderileceği zaman hat açılır ve kullanılan bandwith ile doğru orantılı ücretlendirme yapılır ve Türkiye de PVC kullanılmaktadır.teknolojisidir.Sanal Anahtarlamalı Çember) ve diğeri PVC (Permanent Virtual Circuit)dır. hem de analog hatlara ulaĢım sağlanabilir. Bunlardan biri SVC (Switched Virtual Circuit. Bu kendi arasında ikiye ayrılmaktadır. 47 . Burada seçilecek LMI tipini 1) Cisco: Bu cisco bir router üzerinde default olarak tanımlanan LMI çeĢididir. Bu durumda PVC kullanılıyorsa bu hat sürekli açıktır bu nedenle PVC kullanıldığında hat ücretlendirmesi sabit bir kiradan ibarettir. AnahtarlanmıĢ paket teknolojisine dayanan Frame Relay veriyi küçük paketlere bölerek gönderir. Bu protokol Keep Alive mesajları atarak PVC'yi kontrol eder. Frame Relay bağlantısı için en yakın Türk Telekom Frame Relay Switch'ine yüksek bant geniĢliğine sahip modem ve Router ile bağlanmanız gerekmektedir. Virtual Circuit: Ġki noktayı birbirine frame relay ile bağlandığında oluĢtuğu düĢünülen devredir. ISDN (Integrated Services Digital Network) ISDN mevcut analog telefon Ģebekesinin sayısal alternatifidir.

D kanalı ise iletiĢimde kullanılacak kontrol ve yönlendirme bilgilerini taĢır. Internet servis sağlayıcıları ve büyük Ģirketler için ISDN PA aboneliği. görüntü. Integrated Services Digital Network sözcüklerinin baĢ harflerinden oluĢmuĢtur ve TümleĢik Hizmetler Sayısal ġebekesi olarak TürkçeleĢtirilmiĢtir. 1. Her iki seviyede de.10. B kanalları. Ġki farklı ISDN bağlantı tipi vardır. PA. iki farklı tip kanal bulunur : B (bearer) kanalları (sayıları birden çok olabilir) ve D (delta) kanalı (1 tane). PC haberleĢmesi. Binlerce terminali olan bir mainframe düĢünün. daha küçük ve Orta ölçekli Ģirketler ve ev aboneleri için ISDN BA aboneliği uygundur. Çünkü bir bilgisayar ağı en az iki bilgisayardan oluĢur. Dolayısı ile buna ağ diyemeyiz. veri vb taĢırlar. ISDN BA/BRI=2B+1D=2x64Kbps=128Kbps ISDN PA/PRI=30B+1D=2 x 64 Kbps = 2 Mbps ISDN'de iki temel seviye hızı vardır : (1) Basic Rate (2) Primary Rate. Hangi durumlarda hangi ISDN tipi uygundur? Dosya transferi. Ses. BA. "Primary Rate Interface"in kısaltmalarıdır ve ISDN PA ile ISDN PRI aynı fonksiyonun iki ayrı ismidir. "Basic Access” (Temel EriĢim) ve BRI. BĠLGĠSAYAR AĞLARININ AMACI NEDĠR? Bilgisayar ağlarını anlamanın ilk adımı en basit bir ağın bile çok kompleks bir yapıya sahip olduğunun kavranmasıdır. tüm bu terminaller mainframe'e ve üzerindeki dataya eriĢiyorlar. "Basic Rate Interface"(Temel Arayüz Oranı)in kısaltmalarıdır ve ISDN BA ile ISDN BRI aynı fonksiyonun iki ayrı ismidir. Bilgisayar ağlarının amacı paylaĢımdır. Bunlardan birisi ISDN abonesine iki ayrı 64kbps'lik kanal sağlayan ISDN BA/BRI veya diğer bir adıyla 2B+1D dir. her türlü ses. veri gibi her türlü bilginin sayısal bir ortamda birleĢtirilip aynı hat üzerinden iletilmesinin sağlandığı bir haberleĢme ağıdır. aynı anda veri (data) iletiĢimine de izin verebilmesidir.ISDN teknolojisini alıĢılmıĢ analog hatlardan ayıran en önemli özellik tamamen sayısal temiz bir ses kanalı sağlamasının yanında. görüntü haberleĢmesi. Bir diğer bağlantı Ģekli ise daha büyük uygulamalarda kullanılan ve 30B+1D sağlayan PA/PRI bağlantı türüdür. LAN bağlantıları. ancak veri hala tek bir bilgisayarın üstünde tutuluyor. 48 . "Primary Access" ve PRI.

Kaynak paylaĢımı : Donanım. Media Adapter) Modem En basitinden bir ağ cihazı doğrudan bilgisayarın içine takılan Ağ Arayüz Kartı(Network Interface Card. eğlence gibi birçok ortama internet aracılığıyla ulaĢılabilmesi ve bilgi toplanmasının sağlanmasıdır. ağ cihazları ayrıntılı olarak aĢağıdaki baĢlıklar altında ele alınmıĢtır: Ağ Kartları (NIC) Tekrarlayıcılar (Repeaters) Köprüler(Bridges) Anahtar(Switch) Yönlendiriciler(Routers) Geçit Yolları(Gateways) Ortam DönüĢtürücü(Transceiver. ftp (dosya transferi). yazılım.11. Bilgi 1. video konferans. e-postadan elektronik ticarete. Bu bölümde. bilgisayar ağını oluĢturmak için kullanılan pasif ya da aktif sistemlerdir. bu cihazlar aracılığıyla birbirleriyle haberleĢebilirler.NIC) ve bilgisayarları paylaĢılan bir ortamdan birbiriyle 49 . AĞ DONANIM CĠHAZLARI Ağ donanım cihazları. Ağda bulunan bilgisayarlar ve benzeri sistemler. www. veri paylaĢımı Yüksek Güvenilirlik : Önemli dosyaların birkaç makinada yedeklenmesi ve PC' lerin her geçen gün daha cazip hale gelen fiyat/performans oranı Ölçeklenebilirlik ĠletiĢim : Daha fazla iĢlemci eklenerek sistem performansının artması : ÇalıĢanların kendi aralarında ve dünya ile kurdukları bir iletiĢim ortamı olması : Gazetelerden tartıĢma gruplarına.

5 UTP kablo ile 100 metreye kadar.1. 1. Ağ Kartları Ağ kartları. aktarım hızı(bant geniĢliği) ve fiziksel port türüne bağlı olarak Tablo 3. ortam dönüĢtürücü gibi birçok ağ cihazı daha vardır. CAT 3. CAT 5 UTP kablo ile 100 metreye kadar. Yalnızca birkaç kart ve HUB ile küçük bir ofisin bilgisayar ağı kurulabilir. Ağ kartları.11.5 UTP kablo ile 100 metreye kadar. Ethernet Kart Ethernet kartlar. gibi her LAN teknolojisi(tipi) için farklı ağ kartı vardır.1. Ancak komple bir ağın oluĢturulmasında bu iki cihaza ek olarak kullanılan anahtar. Bu kablo boyunun en uzun ve en kısa ne kadar olabileceği standartlar dahilinde belirlenmiĢtir.4.[1] 1. LAN uygulamalarında Ethernet teknolojisinin yoğun olarak kullanılmasından dolayı en popüler kart çeĢitidir. Ethernet kartları. Token Ring. Çok modlu FO kablo ile 550 metreye kadar. ATM ve FDDI vs. 50 . Bugün için kullanılan tüm ağ kartlarının %80-90‟nın Ethernet kart olduğu söylenebilir. Aksi takdirde ağdan beklenen performans alınamayabilir. Genel olarak. Kabaca bu uzunluklar Ģöyledir: 10Base-T için 10Base-F için 100Base-TX için 100Base-T4 için 01000Base-T için 1000Base-LX için CAT 3. CAT 5 UTP kablo ile 100 metreye kadar.1. Çünkü maliyeti düĢük ve kullanıcı gereksinimini yeterince karĢılayabilen bir seçenektir.[2] Diğer tüm Ağ cihazlarında olduğu gibi Ethernet kart da karĢı taraftaki porta kablo ile bağlanır. yerel alan ağı(LAN)içinde bulunan uç sistemlerin ağa bağlanması için kullanılır. üzerinde ağ eriĢim portu olmayan standart özellikte bilgisayar veya benzeri sistemlere takılan kart Ģeklinde sistemlerdir. Dolayısıyla Ethernet. temel olarak ait olduğu teknolojinin fiziksel katmanına ait fonksiyonları yerine getirir.görüĢtüren Dağıtıcı(HUB) cihazıdır. Çok modlu FO kablo ile 2 km‟ye kadar.4.1‟de görüleceği üzere çok çeĢitli türlerde üretilir. Bu standartların dıĢına çıkmamamız bizim yararımıza olacaktır.11. yönlendirici.

[3] 1. DAS.Kart Türü 10Base-T 10Base-F 100Base-TX 100Base-T4 100Base-FX 1000Base-SX 1000Base-T Hızı(Mbps) 10 10 100 100 100 1000 ( 1 G ) 1000 ( 1 G ) Kablo Türü UTP. Token Ring(TR) Kart TR kartlar. Biri çift bağlantılı arayüz(DAS).2. 1.11.STP Fiber Optik Fiber Optik UTP Port Konnektörü RJ45 ST veya SC RJ45 RJ45 ST veya SC ST veya SC RJ45 Tablo 2: Ethernet Kart Türleri 1. kart ile bütünleĢik gelen emülasyon yazılımı aracılığıyla. ATM.3. iletilirken direnç. Genel olarak bir TR kart hem 4 Mbps hem de 16 Mbps‟lik bağlantıyı destekler. ATM Kart ATM omurgaya bir bilgisayar bağlanması için ATM ağ kartı kullanılır.11. SAS yalnızca aktif halkaya bağlantı sağlar. bakır(CAT 5 UTP) ve fiber optik kablo seçenekleri vardır.11. genelde 155 Mbps‟lik üretilmektedir. Tekrarlayıcılar (Repeaters) Tekrarlayıcılar. FDDI‟ın var olan iki halkasına da bağlantı sağlarken. FDDI Kart FDDI ağa bir uç sistem bağlamak için iki tür kart vardır.4. Fiziksel bağlantının yapıldığı konnektör çeĢitleri RJ45 ve DB-9‟dur.1.1. tekrar üreterek yenilenmiĢ ve yükseltilmiĢ olarak iletim ortamının diğer tarafına gönderir. eğer ağda birden fazla LAN varsa tek bir kart ile hepsine üye olabilir. diğeri tek bağlantılı arayüz(SAS) ile bağlanılmasını sağlar.STP UTP. 51 . uçtan uca hizmet kalitesini garanti eden bir teknolojidir ve doğrudan ağa bağlı uç sistemler.1. Token Ring(Jetonlu Halka) teknolojisine sahip portları olan ağ cihazlarına uç sistemleri bağlamak için kullanılırlar. kapasite ve endüktans gibi etkenlerin yüzünden bozulmuĢ ya da dıĢ etkenlerden dolayı üzerine gürültü eklenmiĢ olan elektriksel iĢareti.2.11.STP Fiber Optik UTP. 1. ATM kartlar.

3. 1. veri göndermek istediğinde veri paketini yola çıkartır. OSI baĢvuru modelinin 1. Ġlk tanımlandıkları zamanlarda homojen ağlar arasında paket iletimini sağlayarak bu ağları birbirine bağlamıĢlardır.[4] HUB. katmanı olan fiziksel katmanda çalıĢır. Ancak resim ve görüntü bilgilerinin aktarıldığı uygulamalarda yoğun bir trafik olacağından HUB kullanımı iyi sonuç vermeyebilir. Ancak çalıĢma ilkesi benzer olsa da iĢlevsel farklılık gösterir. Yani HUB‟a bağlı bir bilgisayar. Örneğin Ethernet ağlarında kullanılan Ģeffaf köprüler bu tekniklere örnek olarak gösterilebilir. fazla trafik yoğunluğu olmayan uygulamalarda optimum sonuç verir. Köprüler (Bridges) Köprüler 1980‟lerden itibaren ticari olarak piyasaya girmiĢtir. Kendisine bağlı tüm bilgisayarlara.(ġekil 7) HUB cihazı çok portlu tekrarlayıcıya benzer. HUB. Kaynaktan yol atamalı Ģeffaf köprüler ise farklı ağ yapılarında bağlantı kurulması için kullanılır. Diğer bir örnek olarak da jeton halkası tipi ağlarda kullanılan kaynaktanyol atamalı köprülerdir. Tanımlanmalarından bu yana birkaç değiĢik tipte köprüleme tekniği ön plana çıkmıĢtır. iletiĢim gerçekleĢmez. çünkü tekrarlayıcılar herhangi bir paket dönüĢtürme iĢlemi yapmaz.11. Kurulu bir ağın fiziksel boyutlarının ağın sınırlamaları dıĢında geniĢletilmesi gereksinimi varsa. 52 . Çevirici köprüler değiĢik tiplerdeki ağları birbirine bağlarken iki farklı tipteki paket biçimini bir taraftan diğerine geçirirken ağa uygun paket yapısına çevirerek iletir. Eğer çarpıĢma olursa. gönderen bilgisayar rasgele bir süre bekleyip veriyi yeniden göndermeye çalıĢır. Ġki farklı tipteki LAN arasına tekrarlayıcı konarak bağlanırsa.Tekrarlayıcılar. ağlar arası iletiĢim meydana gelmez. iki tipin özelliklerini de taĢır. eğer bir çarpıĢma olmazsa paketler alıcısı tarafından düzgün bir Ģekilde alınır. Ethernetin baĢlangıç felsefesi olan paylaĢılan aktarım ortamı(paylaĢılan yol)sunar. tekrarlayıcı kullanıldığında ağın her iki tarafındaki trafik çok fazla artmayacaksa ve ucuz bir çözüm getirilmesi isteniyorsa ağ iki parçaya ayrılıp bir tekrarlayıcı yardımı ile bağlanabilir. Son zamanlarda ise farklı ağlar arasında da köprü bağlantıları tanımlanmıĢ ve standartlaĢtırılmıĢtır. çeĢitli yerlere dağılmıĢ uç bilgisayarların bir noktada birleĢtirilmesi imkânını sağlar.

Üçüncüsü.1. çerçevedeki bilgiye göre çerçeveyi ilerletir ve çerçeveyi kaynaktan hedefe iletir. kendisinin üstünde olan protokollere baĢvurular içerdiğinden köprüler bu parametrelere dayalı olarak süzme iĢlemi yapabilirler. hata iĢleme. Yaygın olarak kullanılan veri bağı katmanı protokolleri Ethernet. Öncelikle. köprülerin LAN‟ları nasıl bağladıklarına dayalı olarak yapılır. ağa daha önce bağlı olmayan uzak istasyonların bağlanmasını sağlayacak LAN‟ın etkin uzunluğunu artırır. hasar verici ağ hatalarında bir yangın duvarı (firewall) gibi engel görevi görür. GeniĢ bir ağ daha küçük birimlere bölündüğünde köprüler birçok avantaj sağlar. Kendilerine ulaĢan çerçeveleri incelerler. Köprüler çok karmaĢık cihazlar değildir. yerel (local) ve uzaktan kontrollü (remote) olmak üzere ikiye ayrılır. Bu sınıflandırmaya göre köprüler.3. adresleme ve ortama eriĢim algoritmaları gibi farklı veri bağı katmanı protokollerini kullanarak gerçekleĢtirir. iletim hatalarını iĢleyen. Yaygın olarak kullanılan bir sınıflandırma. Bunun anlamı. Köprüler bu iĢlevleri özel kontrol akıĢı. Bazı durumlarda (örneğin kaynaktan yol atamalı köprüleme) her çerçevede hedefin tam adresi bulunur. Yerel köprüler. köprülemenin avantajıdır. ağ trafiğinin sadece belli bir kısmı ilerletildiğinden.11.[5] Üst katman protokol Ģeffaflığı.2. köprülerin veriyi herhangi bir ağ katmanı trafiğini incelemeksizin ilerletebileceğidir.1. gereksiz yayma ve çoklu yayma (multicast) paketlerini süzmede de yardımcı olabilirler. Örneğin bir köprü belli bir ağdan gelen bir paketi ilerletmemek üzere programlanabilir. jeton halkası ve FDDI olarak gösterilebilir. Köprü ÇeĢitleri Köprüler. Köprüler çerçevelerin 2. Köprüler veri bağı katmanında çalıĢtıkları için kendi üstündeki katmanlardaki bilgileri kontrol etme zorunluluğu yoktur. Ġkinci olarak. Diğer durumlarda da (örneğin Ģeffaf köprüleme) çerçeveler aĢama aĢama ağ parçalarından hedefe doğru taĢınır. Dördüncüsü. 1. aynı alan içinde birçok LAN birimi arasında doğrudan 53 . Köprüleme Teknolojisi Köprüleme iĢlemi veri akıĢını kontrol eden. bir LAN‟a kabul edilebilecek sayıdan daha fazla birim bağlanmasını sağlar. Veri bağı katmanı bilgisi genellikle. fiziksel veya mantıksal adresleme sağlayan ve fiziksel katman bağlantısını yöneten veri bağı katmanında gerçekleĢtirilir. bağlı olan tüm birimlerdeki cihazların trafiği azalır. Köprüler. katman alanına göre süzme iĢlemi yapabilirler.11.3. çeĢitli ürün karakteristiklerini temel alarak kategorilere ayrılabilir.

WAN üzerinden yapılan gecikme duyarlı LAN uygulamalarının çalıĢmasını engeller. köprünün tamponlama yeteneğini aĢmayacak Ģekilde kısa patlamalarla gerçekleĢtirilebilir. MAC alt katmanında 802.5 ortamına iletir.[6] ġekil 8‟de A bilgisayarı IEEE 802. fakat tamponlama yeteneğiyle gecikme duyarlı LAN uygulamalarının çalıĢmasını sağlar.uzaktaki baĢka bir LAN ile iletiĢim kurmak istediğinde yerel bir köprü paketleri 3 Mbps hızında ilerletir dolayısıyla 64 kbps hızındaki seri bir bağlantıyı idare edecek yeteneğe sahip değildir. Böylece farklı standartlarda çalıĢan A ve B bilgisayarları arasında iletiĢim kurulmuĢ olur. A bilgisayarı. OSI baĢvuru modelindeki 2. Bunlardan biri LAN ile WAN‟ın hız farkıyla iliĢkilidir.bağlantı kurar.3 paket baĢlığı atılır ve diğer iĢlemler için LLC alt katmanına geçirilir.5 paketi haline gelir ve MAC alt katmanına geçirilir. Ortama eriĢim kontrolü alt katmanı. LLC görevli olduğu iĢlemleri gerçekleĢtirdikten sonra paketi bir 802. B bilgisayarı da IEEE 802. hata kontrolü ve MAC alt katmanı adreslemesi ile ilgilenir. Günümüzde coğrafi olarak birbirinden kopuk ağların birleĢtirilmesinde hızlı WAN teknolojileri bulunsa da LAN‟ın hızları WAN‟a göre çok daha yüksektir.5 paket baĢlığını ekleyerek fiziksel katmana paketi iletir. Birbirinden farklı LAN ve WAN hızları. MAC alt katmanı da 802. 54 .3 standardına uygun olarak paketler. jeton çevrimi gibi iĢlemleri yönetirken mantıksal bağ kontrolü alt katmanı. Fiziksel katman da paketi 802. dolayısıyla B bilgisayarı A bilgisayarından doğrudan iĢlenmeden gelen herhangi bir paketteki veriyi anlayamaz. Hattan en iyi Ģekilde yararlanma da. Örneğin 3 Mbps hızındaki bir LAN. Bu sebeple iki bilgisayar arasına bir köprü konarak iki bilgisayar arasında kendi standartlarını bozmadan iletiĢim kurmaları sağlanabilir. Uzaktan kontrollü köprüleme birtakım özellikler taĢır.Bazı köprüler MAC katmanı köprüleridir.3 standardında çalıĢan bir bilgisayar. genellikle iletiĢim hatları üzerinden bağlantı kurar. katman olan veri bağı katmanını iki ayrı parçaya bölmüĢtür. Bu tip köprüler sadece homojen ağları birbirine bağlayabilir. farklı bağ katmanı protokolleri arasında çevirim yapabilirler. Bu parçalar Ortama EriĢim Kontrolü (Media Access Control – MAC) alt katmanı ve Mantıksal Bağ Kontrolü (Logical Link Control – LLC) alt katmanıdır.5 standardında çalıĢan bir bilgisayardır. IEEE. akıĢ kontrolü. ağa gönderdiği verileri IEEE 802. Bu iĢlem ancak gelen verinin bir tamponda tutulup seri hattın kaldırabileceği en iyi Ģekilde gönderilirse yapılabilir. LLC alt katmanında paket 802. Diğer tipteki köprüler ise. Uzaktan kontrollü köprüleme WAN hızını artırmaz. Uzaktan kontrollü köprüler ise farklı alanlardaki birçok LAN birimi arasında.5 paketi haline getirecek olan bölüme iletir.

Bu iki sistem. Böylece bir porttan gelen çerçevelerin hangi porta anahtarlanacağına karar verilir. Bu nedenle anahtarlar üzerinde MAC adreslerinin tutulduğu bir tablo(MAC tablosu) bulunur. veri 3. ikisinin bağlı olduğu portlar anahtar üzerinden birbirine bağlanır(anahtarlama iĢlemi). anahtarlama iĢlemi için uç sistemlerin MAC adreslerini(fiziksel adres) kullanır. kurulan bağlantı üzerinden birbirlerine çerçeve gönderirken. aynı anda birden fazla sistem haberleĢebilir. Paketler içerisinde 3. onlar arasında anahtarlama yöntemiyle bağlantı kurulmasını sağlar. ĠletiĢimde bulunacak sistemlerin ayrı ayrı portlara bağlı olması durumunda. anahtar atanmıĢ bir yol sunar. Anahtar. ĠĢlevi. ancak öncekilerden biri tablodan çıktığında eklenebilir(Tablo-3. 2.Bir köprünün değiĢik ağ tipleri için yaptığı paket çevrimleri hiçbir zaman için mükemmel değildir.11. ancak HUB kendisine bağlı sistemlere paylaĢılan bir ortam sunarken. Bunun sebebi bir ağ paketinin içerdiği alan ve protokoller diğer ağ tipinin desteklemediği veya kullanmadığı alanlar veya protokoller olabilmesidir.IPX). Anahtarlarda ağ içerisindeki sistemlere ait MAC adreslerinin tutulduğu birer tablo bulunur. 1. tüm portları birbirinden yalıtılmıĢ durumda beklemektedir.2). 55 . Anahtar(Switch) Birden çok uç sistemi bir noktada toplayıp. çerçeveler içerisinde ise MAC adresleri vardır. diğer portlar arasında da ikiĢer ikiĢer bağlantı kurulabilir. Anahtarlar. çerçeve içerisinde alıcı adres olarak bulunur. Dolayısıyla anahtara bağlı tüm sistemler arasında bağlantı kopuktur denebilir. karĢı düğümün MAC adresi. Anahtarlar.[8] Anahtarın üzerinde hiçbir trafik yok iken. çerçeve içerisindeki alıcı MAC adresini öğrendikten sonra.4. ancak ağ katmanı iĢlevlerine sahip anahtarlar da vardır. Ancak bir sistem diğeriyle iletiĢimde bulunmak isterse. HUB‟a benzer. katmanda paketlenir. iletim bittikten sonra yeniden çözülerek baĢka sistemlerle iletiĢim için serbest bırakılır. Tabloda hangi MAC adreslerinin hangi portlarda olduğu tutulur. katman protokol adresleri(örneğin IP. MAC tablosuna bakarak iki port arasında bağlantı kurar. Eğer bir çerçevenin alıcı kısmındaki adres. Anahtarlama iĢlemi bu tabloya dayanılarak gerçekleĢtirilir. Bir sistem karĢı sisteme veri göndermek istediğinde. Tablo dolarsa yeni MAC adresleri. ağ uygulamasında yoğun olarak kullanılan cihaz türlerinden birisidir. Bir LAN içerisindeki iletiĢimde MAC adresleri kullanıldığı için. Tablonun tutacağı MAC adres sayısı sınırlıdır. katmanda çerçeveler haline getirilir. bu tablonun boyu oldukça önemlidir. ilgili çerçeve tüm portlara yayın yapılarak aktarılır. o anki tabloda yoksa. Genel olarak veri bağı katmanında çalıĢır. kendisine gelen veri trafiğini portları arasında anahtarlamaktır.

Tipik olarak. zarfı alan yönlendirici X.katman iĢlevlerine sahip anahtarlar da üretilmektedir. Ethernet paketindeki adresleri okur ve bağlı olduğu LAN bölümüne iletir. 1.11. Ancak 3. Paket veya hücrelerdeki karmaĢık adres bilgilerini okurlar ve paketlere daha fazla bilgi ekleyebilirler. onları birer router(yönlendirici) haline dönüĢtürmek değil de. Yönlendiriciler(Routers) ĠĢlevsellik açısından köprülerden ve tekrarlayıcılardan üstün ağ birimleridir. bir yönlendirici bir Ethernet paketini.25 paket anahtarlamalı ağ aracılığıyla iletiĢim için gereken yönlendirme ve iletiĢim bilgilerini içeren bir veri zarfınına yerleĢtirilebilir... Veri zarfı X.port Ġçin 2 tane MAC adresi Var! Tablo 3: Anahtar üzerinde MAC adreslerinin tutulması Anahtarlar.. 20 veya daha fazla düğüme sahip LAN bölümlerine veya TCP/IP gibi karmaĢık protokol takımlarına sahip olmadan önce yönlendiricilerin karmaĢıklıklarıyla uğraĢmak istenilmez.port 8.port 4. anahtarlara sanal ağ desteği sağlamak ve sanal ağ oluĢturulması durumunda konfigürasyon esnekliği sağlamak içindir.katman iĢlevlerini eklemekteki amaç. LAN bölümleri arasındaki birçok güzergah arasından seçim yapabilirler ve tamamen farklı veri paketleme ve kablo eriĢim düzenleri kullanarak LAN bölümlerini bağlayabilirler.25 ağının diğer ucuna geldiğinde.port .. özellikle karmaĢıklıklarından dolayı yönlendiriciler verileri köprülerden daha yavaĢ taĢırlar.port 7.port 2.Alıcı MAC Adresi 08-00-02-1a-3c-b2 00-a0-24-1a-3c-b2 08-00-21-a4-c8-92 08-00-02-1a-3c-33 08-00-24-1a-3c-b2 00-00-02-1a-3c-b2 00-00-25-1a-3c-ae .[9] Yönlendiriciler.25 verisini açar. Bununla birlikte. Yönlendiriciler. köprüler kadar saydam değildirler.5.port 8. Bağlı Olduğu Port 1. Birçok ayar ve yönetime gereksinim duyarlar. Örneğin. 56 .port 5. Anahtarlara 3. Tabloda 8. köprüler gibi OSI baĢvuru modelinin ilk iki katman protokollerine sahiptir. karmaĢık ağ elemanları arasında çok akıllı iç bağlantılar gerçekleĢtirirler. Yönlendiriciler. X.

bir programcı tarafından belirli bir ağ için oluĢturulmuĢ yönlendirme tablosunu kullanır. Ġkisinin arasındaki en önemli fark. Bunlar en iyi yönlendirme yolunun seçilmesi ve bilgi gruplarını (paketlerini) bir ağ üzerinden iletilmesidir. Yönlendirmenin Temelleri Yönlendirme. Her paketi veya çerçeveyi geçirmediklerinden veya ele almadıklarından. Bunu sağlamak için yüksek güvenlikli kiralık devreler Ģebekesi gibi çok farklı topolojiler kullanılabilir. LAN bölümleri arasında bir paket yayınladığında yönlendirici. tamamen aynı iĢi yapıyormuĢ gibi görünen köprüleme ile karıĢtırılır. Bu fark. Anahtarlama. ağlar arası bölümlerin arasındaki düğüm sayısını tespit ederek veri paketinin izleyeceği yola karar verir.[10] 57 . kaynaktan hedefe götürmektir.11. Genelde yönlendirici yazılımı. Yönlendirme Parçaları Yönlendirme iki basit iĢten oluĢur.2. yöneticilerin ağı alt ağlara bölmelerine izin verir. yönlendiriciler ağ bölümleri arasında güvenlik duvarı gibi davranırlar. Bunun sonucu olarak köprüleme ve yönlendirme iĢlerini farklı yollardan hallederler. göreli olarak rutin ve fazla karmaĢık değilken yol seçimi çok karmaĢık olabilir. GeniĢ ölçekli ağ yapıları ancak son yıllarda popülerlik kazanmıĢtır. Yönlendiriciler sadece gönderme yapan istasyonlardan veya diğer yönlendiricilerden gelen. özel olarak adreslenmiĢ paketleri veya çerçeveleri alırlar. Popülerlik kazanmasının uzun sürmesinin sebebi 1970‟lerdeki ağların günümüze göre çok küçük. bilginin kaynaktan hedefe taĢınması iĢleminde köprüleme ile yönlendirmenin farklı bilgileri kullanması gereğini ortaya çıkarır. 1. Yönlendirme bazen. yönlendirmenin OSI katmanlarından ağ katmanında. bilgiyi ağlar üzerinden. bağlı LAN bölümü üzerindeki her paketi veya çerçeveyi okumazlar. basit ve homojen olmasıdır.5.11. 1. fakat ticari popülaritesini 80‟li yılların ortasında arttırmıĢtır.1. Aslında birkaç değiĢik tipte köprüleme ve yönlendirme vardır. Her zaman için en kısa yolu tercih eden bir yönlendirici. Hatalı veri paketleri.5. Bilgi paketlerinin bir ağ üzerinden iletilmesi anahtarlama adını alır. Yönlendirme olması için yol boyunca en az bir ara düğüm geçilmelidir. Köprüler gibi. yönlendiriciler arasından geçemez.Yönlendiriciler tarafından kullanılan adresleme düzeni. köprülemenin ise veri bağı katmanında gerçekleĢmesidir. Yönlendirme. en az düğüm sayısına sahip güzergahı seçer. bilgisayar biliminde 20 yıldır bulunmaktadır.

Hedef nokta birleĢimleri yönlendiriciye. Birçok durumda bir bilgisayar diğerine paket göndermeye karar verir ve herhangi bir yoldan bir yönlendiricinin adresini öğrenen kaynak bilgisayar. gelen bir paketi aldığında hedef adresini kontrol eder ve bir sonraki noktayla bu adresi birleĢtirmeye çalıĢır. Yönlendiriciler. tüm yönlendiricilerden gelen yönlendirme yenileme mesajlarını inceleyerek ağ topolojisinin detaylı bir Ģemasını oluĢturabilir. Eğer bir yönlendiriciyse aynı iĢlemler hedef noktaya ulaĢana kadar devam eder. yol seçimi iĢlemine yardımcı olmak için yönlendirme bilgilerini içeren yönlendirme tablolarını oluĢtururlar. Ġletebileceğine karar verirse fiziksel adresini değiĢtirip bir sonraki varıĢ noktasının adresini yazar. Yönlendirme yenileme mesajı. son hedefe giden belli bir yönlendiriciye göndermesini söyler. göndericinin bağlantıları hakkında diğer yönlendiricilere bilgi verir. Bir sonraki nokta bir yönlendirici de olabilir hedef nokta da olabilir. Bağlantı durumu ilan mesajları. böyle bir mesaja örnektir. iyi yolu seçmek için yol uzunluklarını karĢılaĢtırır. Bir yönlendirici. Yönlendirme algoritmaları. Yönlendirici. Bütün bu yönlendirme iĢlemleri yönlendirici noktalardaki yönlendirme tabloları yardımıyla yapılır[11]. Yönlendiriciler. Ağ topolojisi anlaĢıldığında yönlendiriciler. Paketin varıĢ protokol adresini kontrol eden yönlendirici. yönlendirme tablolarını çeĢitli bilgilerle doldurur. Yönlendirme yenilemeleri genellikle. Eğer iletemezse paketi yoldan atar. Bağlantı bilgisi. birbirleriyle çeĢitli mesajların iletimi yoluyla iletiĢim kurarlar ve birbirlerinin yönlendirme tablolarını düzeltirler. paketi bir sonraki noktaya iletip iletemeyeceğine karar verir. Yönlendirme algoritmaları. yönlendiricinin fiziksel adresine yönlendirilmiĢ bir paketi hedef bilgisayarın protokol adresiyle gönderir. Bağlantı durumu ilanı.Yol Seçimi Metrikler. belli bir hedefe en iyi Ģekilde ulaĢmak için paketi. kullanılan yönlendirme algoritmasının tasarımına bağlı olarak değiĢir. Yönlendirme tabloları aynı zamanda yolun iyiliği. Anahtarlama Anahtarlama algoritmaları basittir ve temelde tüm yönlendirme protokolleri için aynıdır. ağ topolojisinin tam bir Ģemasının çıkarılmasında kullanılabilir. Paket ağ üzerinde ilerledikçe fiziksel adresi değiĢirken protokol adresi sabit kalır. yönlendirme tablosunun tümü veya bir kısmından oluĢur. kötülüğü gibi bilgileri de içerebilir. Yol uzunlukları. bir hedefe ulaĢmada en iyi yolun seçimi için belirlenen yönlendirme algoritmaları tarafından kullanılan bir ölçme standardıdır. 58 . ağda varıĢ noktalarına giden en iyi yolu kolayca bulabilir. yönlendiriciler arasında gönderilen mesajlara bir baĢka örnektir.

Hata yaptıklarında önemli problemlere yol açabilirler. Sonuncusu. 3-) Sağlamlık ve kararlılık: Yönlendirme algoritmaları sağlam olmalıdır. yönlendirme algoritmaları en iyi yolun hesaplanmasını etkileyen çeĢitli metrikler kullanırlar. Tasarım hedefleri Yönlendirme algoritmaları genellikle Ģu tasarım hedeflerinden bir ya da birkaçını dikkate alır: 1-) En iyi yolu seçme: Yol uzunluğuna ve hesaplamada kullanılan bileĢen ağırlığına bağlıdır. fakat bölge içi yönlendirme protokolleri alanlar içinde ve arasında anahtarlama için geçerli kalır.3. Örneğin bir yönlendirme algoritması ara düğüm sayısı ve gecikmeyi kullanırken gecikme süresi bileĢeninin etkinlik çarpanını daha yüksek tutabilir. 1. Ara sistemler sadece yönlendirme bölgesi içinde iletiĢim kurabilen bölge içi ara sistemler (intradomain IS) ve yönlendirme bölgeleri içinde ve arasında iletiĢim kurabilen bölgeler arası ara sistemler (interdomain IS) olarak ikiye ayrılır.5.ES) denirken bu iĢi yapabilen cihazlara da ara sistemler (intermediate systems . çünkü yönlendiriciler ağlarda kavĢak noktalarına yerleĢtirilmiĢlerdir. hiyerarĢik bir terminoloji geliĢtirmiĢtir. Bu terminolojiye göre alt ağlar arasında paketleri ilerletemeyen ağ cihazlarına son sistemler (end systems . Bir yönlendirme bölgesi. kullanılan yönlendirme protokolünün iĢlemlerini etkiler. Yani yönlendirme algoritmaları etkinliklerini en az yazılım ve kaynak kullanımıyla sunmalıdır. birçok tipte yönlendirme algoritmaları vardır ve her bir algoritma ağ ve yönlendirici kaynakları üzerinde farklı etkilere sahiptir. Belli protokollerle yönlendirme bölgeleri yönlendirme alanlarına bölünebilir. 2-) Kolaylık ve ucuzluk: Yönlendirme algoritmaları aynı zamanda tasarlanabilecek en basit Ģekilde tasarlanmalıdır.11. ISO bu iĢlemi tanımlamakta faydalı. fazla yükleme ve yanlıĢ gösterim gibi beklenmeyen veya önceden kestirilemeyen durumlarda doğru olarak çalıĢmaya devam etmelidir. Ġkincisi. 59 . Yönlendirme Algoritmaları Yönlendirme algoritmaları bazı önemli karakteristikler temel alınarak sınıflara ayrılabilir. Yönlendirme bölgeleri aynı zamanda otonom sistemler olarak da adlandırılır. Yani donanım hataları. genel bir yönetimin altında olan ve belli yönetim kurallarıyla yönetilen ağın bir parçasıdır. Yönlendirme algoritmaları içeren yazılımlar fiziksel olarak sınırlı olan bilgisayarlarda çalıĢtığında etkinlik daha fazla önem kazanmaktadır.ġekil 9‟da kaynak ve hedef son sistemler arasında anahtarlamayı tanımlar. Birincisi.IS) denir. algoritma tasarlayıcısının hedefleri.

yönlendirme tablosu haritaları yönlendirme baĢlamadan önce ağ yöneticisi tarafından yapılır ve ağ yöneticisi değiĢtirmediği sürece aynen kalır. Bu mesajlar. Örneğin. Yani çok çeĢitli ağ olaylarına adapte olabilmelidir. 90‟lardan itibaren yönlendirme algoritmalarının çoğu dinamiktir. ağda yayılarak yönlendiricinin algoritmalarını yeniden çalıĢtırıp yönlendirme tablolarını bu mesajlara uygun olarak değiĢtirmelerini sağlar. değiĢen ağ durumlarına aynı anda cevap verir. Yönlendirme algoritmaları ağ bant geniĢliği. Bu algoritmalar ağ tasarımı basit ve trafiği önceden kestirilebilen ortamlarda iyi çalıĢırlar. Örneğin bir ağ bölmesinin kullanım dıĢı kaldığını düĢünelim. Ağda herhangi bir olay. 1.5. Dinamik yönlendirme algoritmaları. 5-) Esneklik: Yönlendirme algoritmaları aynı zamanda esnek olmalıdır. Bunu. uygun olduğu zaman statik Bu yollarla desteklenebilir. BirleĢme. yönlendirici. Dinamik yönlendirme algoritmaları. Statik yönlendirme tablosu haritaları.4. yolları yeniden hesaplar ve yeni yenileme mesajlarını gönderir. Statik yolları kullanan algoritmaların tasarımı kolaydır. değiĢmeye açık ağlar için uygun değildir. Yenileme mesajları ağlara yayılarak en iyi yolların yeniden hesaplanmasını ve tüm yönlendiricilerin bu yollar üzerinde anlaĢmasını sağlar. herhangi bir yolun kullanım dıĢı kalması veya kullanıma açılması gibi durumlara yol açtığında yönlendiriciler yenileme mesajları dağıtır. gelen yenileme mesajlarını inceleyerek yapar. yönlendirici kuyruk uzunluğu.11. 60 . YavaĢ birleĢen yönlendirme algoritmaları yönlendirme döngülerine ve ağ gecikmelerine sebep olur[12]. bütün yönlendiricilerin en iyi yol üzerinde anlaĢmaları iĢlemidir. bir son çare yönlendiricisi (router of last resort) (yönlendirilemeyen paketlerin hepsinin gönderildiği yönlendirici) tasarlanabilir. Yönlendirme ÇeĢitleri Yönlendirme algoritmaları Ģu çeĢitler olarak sınıflandırılabilir: 1-) Statik veya Dinamik: Statik yönlendirme algoritmaları tam anlamıyla birer algoritma sayılmaz. ağda bir değiĢiklik meydana geldiğini gösteriyorsa yönlendirme yazılımı. Birçok yönlendirme algoritması bu problemin farkına vararak en kısa sürede bu bölmeyi kullanmayan en iyi yolu seçer. ağ gecikmesi ve diğer değiĢkenlerdeki değiĢmelere adapte olabilecek Ģekilde programlanabilir.4-) Çabuk birleĢim (rapid convergence) : Yönlendirme algoritmaları çok çabuk birleĢmelidir. çünkü statik yönlendirme sistemleri ağdaki değiĢmelere tepki vermezler ve bugünkü geniĢ. Mesaj.

HiyerarĢik sistemlerde bir bölgedeki bazı yönlendiriciler. çoklu yollardan trafik çoğullamasına izin verir. Ģirketin organizasyon yapısını taklit edebilmesidir. paketi bir sonraki noktaya yollamayı düĢünmeden. Alan içi yönlendiriciler sadece kendi bölgelerindeki yönlendiricileri bilmeye ihtiyaç duyarlar. Hedefin genel alanına eriĢinceye kadar omurga üzerinden gönderilir. Bu yüzden hiyerarĢik yönlendirme. fakat buna tek yollu algoritmalar izin vermez. Bu algoritmalarda 61 . Çok yollu algoritmaların avantajlarını çok daha yüksek performans ve yüksek güvenilirlik olarak sayabiliriz. sadece kendi bölgelerindeki yönlendiricilerle iletiĢim kurabilirler. Birçok ağ iletiĢimi küçük Ģirket gruplarında gerçekleĢir. kaynağın yönler hakkında hiçbir Ģey bilmediğini varsayar. diğer bölgelerdeki yönlendiricilerle iletiĢim kurabilirken diğerleri. sadece sakla ve ilerlet cihazları olarak davranırlar. Buna genellikle kaynak yönlendirmesi denir. 2-) Tek Yollu veya Çok Yollu: Bazı karmaĢık yönlendirme protokolleri aynı hedefe birden fazla yoldan eriĢimi destekleyebilir. HiyerarĢik yönlendirmenin en önemli avantajı birçok. Yönlendirme sistemleri genellikle bölge. Bu noktada bir ya da daha fazla omurgasız yönlendirici yoluyla son omurga yönlendiriciden son hedefe giderler. Diğer algoritmalar.yönlendirilemeyen tüm paketlerden sorumlu olarak. Kaynak yönlendirmeli sistemlerde yönlendiriciler. bir Ģekilde bütün mesajların en azından bir kere ele alındığını garanti eder. Çok geniĢ ağlarda ek hiyerarĢik seviyeler bulunabilir. Bu çok yollu algoritmalar. kaynak düğümün bütün yola karar vereceğini varsayarlar. Düz yönlendirme sistemlerinde tüm yönlendiriciler biribiriyle eĢdeğerdir. Kullanılan yönlendirme algoritmalarına bağlı olarak yenileme trafiği hafifletilebilir. 4-) Bilgisayar veya Yönlendirici Yönelimlilik: Bazı yönlendirme algoritmaları. bu yüzden yönlendirme algoritmaları kolaylaĢtırılabilir. 3-) Düz veya HiyerarĢik: Bazı yönlendirme algoritmaları düz alanda iĢlem yaparken diğerleri yönlendirme hiyerarĢilerini kullanır. otonom sistemler veya alanlar olarak adlandırılan mantıksal gruplar oluĢtururlar. trafik yapılarını da çok iyi Ģekilde kontrol edebilir. HiyerarĢik yönlendirme sistemlerinde bazı yönlendiriciler yönlendirme omurgalarını düzenlerler. Omurgasız yönlendiricilerden gelen paketler omurga yönlendiricilerine giderler. En yüksek hiyerarĢik seviyede bulunan yönlendiriciler yönlendirme omurgasını düzenlerler.

Bütün bu farklılıklarına rağmen iki algoritmanın da birçok durumda performansı iyidir. Bu algoritmaların seçimi ihtiyaca bağlıdır. bu yüzden en iyi bölge içi yönlendirme algoritması. Bundan sonra en iyi olarak tanımlanan yolu seçerler. kendi hesaplamalarına göre yolu belirlerler. Kaynak yönelimli sistemler genellikle yolları daha iyi seçerler. Kısaca bağlantı durumu algoritması daha küçük yenileme mesajlarını her yere gönderirken. Bu yüzden bağlantı durumu algoritmasının uygulaması ve desteklenmesi daha pahalıdır.5. 5-) Bölge Ġçi veya Bölgeler Arası: Bazı yönlendirme algoritmaları sadece bölge içinde çalıĢırken diğerleri bölgeler içinde ve arasında çalıĢırlar.5. Uzaklık vektörü algoritması (Bellman-Ford algoritması) her yönlendiricinin yönlendirme tablolarının tümünü veya bir kısmını sadece komĢularına göndermesini söyler. uzaklık vektörü algoritması daha büyük yenileme mesajlarını sadece komĢu yönlendiricilere gönderir. 6-) Bağlantı Durumu veya Uzaklık Vektörü: Bağlantı durumu algoritması (aynı zamanda en önce en kısa yol (shortest path first) algoritması olarak da bilinir) yönlendirme bilgisini ağ üzerindeki tüm düğümlere yayar. Kullanılan metrikler Ģunlardır: 62 . en iyi alanlar arası yönlendirme algoritması olmak zorunda değildir. anahtarlama yazılımının en iyi yolu seçmesi için kullanılan bilgileri içerir. KarmaĢık yönlendirme algoritmaları birçok metriği bir (hibrit) metrik üzerine temellendirebilir. Bağlantı durumu algoritması uzaklık vektörü algoritmasına göre yönlendirme döngülerine daha az eğilimlidir. Bütün yollara bakmak çok büyük bir trafik araĢtırması gerektirdiği gibi farkedilebilir bir zaman harcamasına da yol açar. 1. fakat her yönlendirici yönlendirme tablosunun kendi bağlantılarının durumunu tanımlayan kısmını gönderir. Birinci sistemde kaynak bilgisayarlar yönlendirme bilgisine sahipken ikincisinde bu bilgiye yönlendiriciler sahiptir.yönlendiriciler.11. Metrikler Yönlendirme tabloları. çünkü paket gönderilmeden önce hedefe giden tüm yolları inceleyebilirler. Diğer bir yanda ise bağlantı durumu algoritması uzaklık vektörü algoritmasına göre daha çok CPU gücüne ve belleğe ihtiyaç duyar. Yönlendirme algoritmaları en iyi yolun hangisi olduğuna karar vermek için çok değiĢik metrik kullanmaktadır.

400 paketi halinde iletir. Bazı ağ bağlantıları diğerlerine göre daha yüksek göçme riski taĢır. Bazı bağlantılar da diğerlerine göre daha kolay ve daha hızlı onarılabilir. Bu oranlar genellikle keyfi sayısal değerlerdir. gerekli çevirme iĢlemini yapar ve karĢı tarafa X. Geçit Yolları (Gateways) Geçit yolları farklı mimari ve ortamlardaki düğümlerin aralarında iletiĢim kurabilmelerini sağlar. yol boyunca her yönlendiricideki port kuyruğu. Güvenlilik oranı genellikle ağ yöneticileri tarafından belirlenir. ağ bağlantılarının bant geniĢliği. fakat çok daha ucuzdur. 6-) ĠletiĢim Masrafı: Bazı Ģirketler. bir hattın trafik kapasitesini belirler. Diğer yönlendirme protokolleri. 5-) Yükleme: Yükleme bir ağ biriminin meĢguliyet derecesini belirler. Bunun sonucunda yol uzunluğu. geçilen noktaların toplamını yol uzunluğu olarak alır. 10 Mbps Ethernet bağlantısı. Paketin yapısını. maliyetler kadar performansa önem vermezler. 3-) Gecikme: Yönlendirme gecikmesi. Geçit yolları. bir hattaki maksimum taĢıma oranı olmasına rağmen daha büyük bant geniĢliğine sahip hatlar. dolayısıyla hızlı hatlar üzerinden bir paket gönderilmesi için gereken zaman daha fazla olabilir. 1. Gecikme. yaygın ve yararlı bir metriktir. gönderilen paketin biçimini de karĢı taraftaki uygulamanın veriyi iĢleyebilmesi için değiĢtirebilir. Yükleme.400 gibi elektronik posta geçit yolları paketi alır. Örneğin X.11. bir paketin kaynaktan hedefe ağ üzerinden ulaĢması için geçen zamandır. paketin gideceği ortamın anlayabileceği hale getirir. her ağ bağlantısının güvenli olmasıdır.6. geçilen her bağlantıya atanan değerlerin kaynaktan hedefe kadar toplamıdır. 2-) Güvenlilik: Güvenlilik. ağ yöneticilerinin her ağ bağlantısına bir değer atanmasına izin verir. 63 . 4-) Bant GeniĢliği: Bant geniĢliği. Gecikme. Örneğin daha hızlı bir hat çok daha fazla meĢguldür. hattaki diğer tüm Ģartlar eĢit olmak koĢuluyla 64 kbps kiralık hatta tercih edilir.1-) Yol Uzunluğu: En yaygın olarak kullanılan metrik. Burada da geçilen ağ elemanlarının sayısı önemlidir. Her güvenlilik faktörü belirlenen güvenlilik oranına göre hesaba katılır. Örneğin genel hatlar kiralık özel hatlara göre daha yavaĢtır. Bazı ağ protokolleri. CPU kullanımına ve her saniye iĢlenen paketlerin sayısına göre hesaplanır. yol uzunluğudur. tüm ara ağların trafik durumu ve fiziksel uzaklık gibi çeĢitli etmenlere bağlıdır. Bant geniĢliği. daha iyi bağlantı sağlamazlar.

Modem Modemler günümüzde ağ ve ağlar arası bağlantılarında bolca kullanılmaktadır. Tasarımda bunun mutlaka göz önünde tutulması gerekir. Geçit yolları OSI baĢvuru modelinin 7. Uzak bağlantıların.1. ancak bazı geçit yolları OSI baĢvuru modelinin diğer katmanlarını da kullanabilir.11. Ethernet arayüzlere esnek bir fiziksel bağlantı sunulması amacıyla geliĢtirilen AUI. Geçit yolu bir ortamdan verileri alır.11. bir ağın bir düğümünün ya da bir diliminin bağlantısında da kullanılmaktadırlar. Geçit Yollarının ÇalıĢması Geçit yolları iĢ yönelimlidir. Geçit yollarına genellikle bir ağ üzerinde ayrı bir sunucu ayrılır. Sıkça kullanılan bir diğer uygulama alanı ise. çünkü tüm iĢlem gönderici ve alıcı tarafta yapılmaktadır. çünkü sunucu üzerinde protokol çevrimi gibi kaynakları çokça kullanan iĢler yapmadıklarından belli bir bant geniĢliğini kullanırlar. Bu amaçla değiĢik hız ve frekanslarda çalıĢan çeĢitli modemler üretilmektedir. 64 . Örneğin biri bakır.8. farklı fiziksel arayüze sahip uçların birbirine bağlanması için kullanılırlar. fakat ağ haberleĢme devreleri üzerine bindirdikleri yük fazla değildir.Bir geçit yolu aĢağıda belirtilen yapıları aynı olmayan iki sistemi birleĢtirir: ● ĠletiĢim protokolleri ● Veri biçimleme yapıları ● Dilleri ● Mimarileri 1. Media Adapter) Ortam dönüĢtürücüler.11. Bu sebeple eğer bir geçit yolu ayrı bir sunucu üzerinde kurulmayacaksa sunucunun bellek ve MIB gereksinimi artacaktır. MII. 1. Modemler. 1. telefon Ģirketinin sağladığı bir ortam üzerinden yapılabilmesi için modemlere gereksinim vardır. 10Base-T ve 10Base-F özellikteki uçların birbirine bağlanması için ortam dönüĢtürücü gerekir. GMII portlara gereksinim duyulan bakır veya fiber bağlantı portu sağlanmasıdır.7. protokol kümesi yapısını açar ve alıcıdaki protokol kümesinin anlayacağı bir yapı içine sokar. yani sadece bir tipteki veri transferi için kullanılır ve yaptıkları iĢlere göre isimlendirilirler. birbirine uzak olan iki bağımsız ağın bağlantısında da. biri fiber kablo için olan. Ortam DönüĢtürücü(Transceiver.6. Katmanı olan uygulama katmanında çalıĢır.

arkadaĢlarımızda veya çevremizde sık sık rastlanmaktadır. BĠLGĠSAYAR AĞLARINA GENEL BAKIġ Bilgisayar ağı.800 bps. Bu ağlara evimizde. 1. sabit ve hareketli görüntü aktarımı yapabilen bilgisayarların oluĢturduğu yapıdır.300 bps. Resim 21: Network‟un Yapısı 65 . Alıcı kısımda tersi iĢlem yapılarak(demodulation) modüle edilmiĢ iĢaretten gerçek veri elde edilir. bağlarla oluĢturulan sistemlerdir. konuĢmanın analog olarak iletildiği ortamdır.Modemler. KiĢilerin birbirlerinin sayfalarına bağ oluĢturmalarına izin veren web sitelerine sosyal ağ siteleri denir. “Ağlar. bu ve benzeri analog ortamlardan sayısal veri aktarmak için hattın her iki ucuna modem koyulmalıdır.12. ses. Bu yapılar sayesinde bilgisayarlar arasında iletiĢim ağı oluĢmaktadır. Analog kiralık hatların her iki ucuna konulan temel bant(baseband) modemler ise 64 Kbps‟den baĢlayıp 2 Mbps‟e kadar çıkmaktadır. birbirlerine bağlı ve birbirleri arasında metin. 33. aktarmadan önce modüle eder(modulation). Bu ağlar sayesinde insanlar arasında iletiĢim daha kolay ve kullanılabilir hale gelmiĢtir. 56. Örneğin telefon hattı.000 bps‟dir.”[13] Aynı ev içerisinde veya arkadaĢlarımız arasında kullandığımız ağlar kiĢisel ağlar olarak nitelendirilebilir. genel olarak sayısal verinin analog iletiĢim ortamından aktarılması görevini yerine getirirler. Bir modemde gözönüne alınması gereken nokta bant geniĢliğidir. kendisine gelen sayısal veriyi. Analog modemler için bant geniĢlikleri 28. Bununla ilgili fikirlerin bütününe kavramsal ağ denilir. Bunun için.

sadece iki bilgisayarın birbirine bağlanması kadar basit olabildiği gibi.1. televizyon ve oyun konsolları gibi belirli iĢlevlere sahip cihazları da içerebilir[13]. Arabalar. Tüm veri ağları. tarayıcı. video ağları ve tümleĢik ağlar. Ağdaki bilgilerin. değiĢikliğe uğramadan doğru hedefe ulaĢması için bazen farklı yollar kullanılarak bir yerden diğer yere bilgiler ulaĢtırılır. veri ve kaynak paylaĢmak için ağ sistemlerinde birbirine bağlanabilir. bilgi akıĢını kontrol cihazlara bağlı yüzlerce bilgisayar kadar karmaĢık da olabilir.12. Kullanıcılar Tarafından Günlük Kullanılan Ağlar Posta Dağıtım Sistemleri Telefon Bağlantı Sistemleri Toplu TaĢıma Sistemi Kurumsal Bilgisayar Ağları Ġnternet Resim 22: Ağ Yapılarının Varlığı Bilgisayarlar. bilgi paylaĢır ve bu bilgi akıĢını yönlendirmek için çeĢitli yöntemler kullanır[13]. bir baĢlangıç noktası (kaynak) ve bitiĢ noktası 66 . ses veri ağları. Ağ. veri ağına benzer. kamyonlar ve diğer araçlar. fax. PC'ler (KiĢisel Bilgisayar) ve sunucular gibi genel amaçlı bilgisayarların yanı sıra yazıcı. Her sürücü. Toplu taĢıma sistemi.1. TümleĢik veri ağları. telefon. ağ içinde seyahat eden iletiler gibidir.

1.KiĢisel Sayısal Yardımcı) Akıllı Telefonlar (Smartphone) Dosya/yazıcı sunucuları [13] Ağ (Network) birbirine kablolarla bağlanmıĢ server. Bu sistem içinde. Ağların çoğu internet üzerinden birbirine bağlanır.2. printer. 67 . evlerde.(hedef) belirler.12. kaynak ile hedef arasındaki akıĢı denetleyen dur iĢaretleri ve trafik ıĢıkları gibi kurallar vardır. Network insanların bireysel değil. Resim 23: Ağdaki ĠletiĢimin Örneklerle Açıklanması Bilgisayar ağları dünya genelinde. pc. Ģirketlerde. modem gibi birçok haberleĢme ekipmanının en ekonomik ve verimli yoldan kullanılmasıdır. ortak çalıĢmalarını sağlar[14]. Ağa Bağlanan Cihazlar Masaüstü bilgisayarlar Dizüstü bilgisayarlar Yazıcılar Tarayıcılar PDA'lar (Personal Digital Assistant . okullarda ve devlet dairelerinde kullanılır.

Veri paylaĢmak sabit disklerde yer alan klasörlerin ve dosyaları birçok kiĢi ya da istenilen diğer kiĢiler tarafından kullanılması anlamındadır.” [15] E-posta gönderimi o kadar çok yaygınlaĢmıĢtır ki tüm kamu kurum ve kuruluĢların yanında tüzel kiĢiliğe sahip Ģirketlerin halkı bilinçlendirmesi amacıyla 09/10/2003 tarih ve 4982 Sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu çıkarılmıĢtır. tüm dünya ile haberleĢmesi gerekir. modem. Bu durum da bir bakıma bilgisayar ağlarına ne kadar gereksinim duyulduğunu ortaya koymuĢtur. Zamandan tasarruf. disk ünitesi vb. PaylaĢım söz konusu olduğunda.ġekil 11: Ağ Yapısının Gösterimi 1. BaĢarı için iĢletmenin sadece ofis içinde değil. gibi donanım veya dosyalar. Ekonomik olmasıdır. uygulama programları gerekmez.12. Bu kanunun uygulamaya geçmesi ile en yaygın bilgi edinme baĢvuru Ģekli e-posta ile baĢvuru Ģekli olmuĢtur. ĠletiĢim ise kullanıcıların bir birine elektronik-posta göndermesi anlamındadır. Bilgisayar Ağlarına Neden Gereksinim Duyulur Bilgisayar ağı kurulmasının temel iki nedeni aĢağıdaki gibidir.3. 68 . donanım ve yazılım tüm personel tarafından kullanılabilir. “Bilgisayar ağlarına duyulan gereksinimin temel nedenlerinden biri de kaynaklarını paylaĢmak ve iletiĢim kurmaktır. her birey için yazıcı.

Resim 24: TED Bursa Koleji Öğrencileri Laboratuar Ortamında Bilgisayar Kullanırken Bilgisayar ağlarını eğitim açısından düĢündüğümüzde aklımıza ilk gelen laboratuvar ortamıdır. örnek olarak verilebilir. 69 . Resim 25: Çankırı-ÇerkeĢ 19 Mayıs Çok Programlı Lisesi öğrencileri laboratuarda ders iĢlerken Bilgisayar ağlarının bir diğer kullanım alanı da yazıcılar ve diğer çevre birimlerinin paylaĢımıdır. Bir bilgisayarda yüklü bir programın diğer bilgisayarlar tarafından kullanılması. Diğer bir ağ kullanımı da uygulamaların paylaĢımıdır. Ticaret Meslek Lisesi ve Çok Programlı Liselerde Ağ Teknolojileri ders olarak okutulmaktadır. belde ve köylerde bulunan okulların ise bir kısmında BiliĢim Teknolojileri Laboratuvarı adı altında kurulan laboratuvarlarda biliĢim teknolojileri konularında dersler verilmektedir. ġu an il ve ilçe merkezlerinde bulunan okulların çoğunda. Hatta Endüstri Meslek Lisesi.

1.12.4. Bilgisayar ve Ġnternet Kullanımı AraĢtırma sonuçlarına göre 16-74 yaĢ grubundaki bireylerde bilgisayar ve internet kullanım oranları sırasıyla erkeklerde %53,4 ve %51,8, kadınlarda %33,2 ve %31,7‟dir. Bu oranlar önceki yılın aynı dönemi için sırasıyla erkeklerde %50,5 ve %48,6, kadınlarda %30,0 ve %28,0‟dir[16]. Türkiye istatistik kurumunun bu verileri göz önüne alındığında ve Ģu an evlerde (Özellikle Apartman daireleri) illegal olarak kullanılan internet bağlantılarını düĢündüğümüzde, belki bilerek belki de farkında olmadan, ağ bağlantısına gereksinim duymaktayız. Etrafımıza baktığımızda biz kullanmıyorsak bile komĢumuzda, akrabamızda veya arkadaĢlarımız arasında mutlaka bu illegal ağ bağlantıları ile karĢılaĢmaktayız. Bu gereksinim tabi ki sadece evler için düĢünülmemelidir. Kurumlara, Ģirketlere ve iĢ yerlerine baktığımızda ağ yapısı kendi içerisinde oluĢturduğu görülebilmektedir.

Resim 26:Bilgisayar ve Bilgisayar DıĢındaki Cihazların Bağlantı Yapısı

ġu an birçok elektronik eĢya üreten firmalar elektrikli ev aletlerinin de bilgisayar kontrolünde olabilmesi için gerekli çalıĢmaları yürütmektedirler. Bu bağlı olarak Microsoft firması Windows Vista ve üzeri iĢletim sistemlerinde IP bloğunu 6 haneye çıkarmıĢtır. Bu IP alanının geniĢlemesi, yakın zamanda elektrikli ev aletlerinin bilgisayar kontrolüne geçebileceğinin sinyalini vermektedir. 1.12.5. Bilgisayar Ağının Avantajları Yazılım ve donanım paylaĢımı sağlar. Program kurulumlarında zaman kısalır. Veritabanı (database) oluĢturulması kolaylaĢır. Tüm bilgisayarlar tek bir bilgisayara veri giriĢi yapabilir.

70

Ana verinin yedeklenmesi kolay ve kısa sürede yapılabilir. ĠletiĢim maliyetini minimize eder. ĠletiĢim olanaklarını geliĢtirir. Birden çok bilgisayarın aynı anda kontrol edilmesini sağlar. Bilgi paylaĢımını kolaylaĢtırır. Zaman açısından büyük tasarruf sağlar. Kurum içi faaliyetlerde verimliliği arttırır. AR-GE Faaliyetlerinin düzenli, hızlı ve verimli olmasını sağlar.

Resim 27: Güvenli Ağ Yapısı

1.12.6. Bilgisayar Ağının Dezavantajları Bilgisayar ağlarının avantajları inkâr edilemeyecek kadar fazla olsa da dezavantajlarının da olduğu göz önünde tutulmalıdır. Bunlar; Bilgisayar ağının bir parçası olan ana bilgisayarın (sunucu, server) kapasitesi yüksek ve hızlı olmalıdır. Donanım ihtiyacı fazladır. Ağ iĢletim sistemi yazılımı genelde pahalıdır. Virüs bulaĢma ve yayılma riski yüksektir[14]. Fiziksel olarak yüksek koruma tedbirleri gerektirir. Ağ sisteminin kontrolü için iyi yetiĢmiĢ bir Network uzmanına ihtiyaç vardır. Büyük ağ sistemlerinin güvenlik maliyeti oldukça yüksektir.

71

Resim 28: Güvenli Olmayan Ağ Yapısı

Resimde de görüldüğü gibi ağ yapısında her hangi bir güvenlik tedbiri alınmamıĢtır. Güvenli ağ yapılarında Firewall (AteĢ Duvarı), Web Filtreleme vb. güvenlik tedbirlerinin alınmasının gerektiği göz ardı edilmemelidir. AĢağıda ise güvenli bir ağ yapısının Ģekli görülmektedir. 1.12.7. Bilgisayar Ağlarının Yarları Network, veri, yazılım ve donanım paylaĢım sistemlerinden oluĢmaktadır. Küçük bir ağ iki bilgisayardan oluĢabileceği gibi, büyük bir ağ binlerce bilgisayar, fax-modem, cd-rom sürücü, yazıcı ve bunun gibi donanımlardan oluĢabilir.[14] OluĢan bu ağlarla gerek okullarda, gerek iĢ yerlerinde gerekse tüm kamu kurum ve kuruluĢlarda bu tip donanım bağlantılarına rastlanmaktadır. Bir Ģirket ortamında bilgilerin bölümler, Ģubeler arasında paylaĢımı o Ģirket için çok önemlidir. Bunun dıĢında elektronik posta göndermek, belgeleri birlikte oluĢturmak gibi olanaklar kullanıcılara büyük faydalar sağlar. Bilgisayarlar arasında ağ kurulması ayrıca yönetim ve destek görevlerinin de kolayca yapılmasını sağlar. Ağ yöneticisi tek bir yerden ağ üzerindeki diğer bilgisayarları yönetebilir. Örneğin bir programı yüklemek ya da kullanıcının bir sorunu gidermek için kullanıcının bilgisayarına gitmeye gerek kalmadan ağ üzerinden (uzaktan) müdahale edilebilir[15]. Bilgisayarları bir ağ oluĢturmak üzere birbirine bağlanması temel olarak Ģu yararları sağlar: Bilgilerin paylaĢımı. Merkezi yönetim ve desteği. Kurumsal çalıĢma ve güvenlik, [17] ĠĢbirliğine dayalı çalıĢma

72

Grup çalıĢmalarında verimlilik Kaynakların ortak kullanımı Zamanın verimli kullanılması ĠĢ yaĢamında koordinasyon Performansın korunması Güvenirliliğin artması Eklenebilir kaynaklar ĠĢlem gücünün arttırılabilmesi

1.13. AĞ TÜRLERĠ
Ağ üzerinde bilgisayarların nasıl yapılandırıldığına ve bilgilere nasıl eriĢildiğine göre ağlar (kullanılan mimariye göre) ikiye ayrılır: Peer-to-peer Network (eĢler arası) Server-Based (Client/Server) Network Network tipinin belirlenmesi Ģu kriterlere bağlıdır: • • • • • • • • • Firmanın (organizasyonun) büyüklüğü Güvenlik gereksinimi ĠĢletmenin tipi Sistem yönetimi ve desteğinin durumu Network trafiğinin miktarı Network kullanıcılarının gereksinimleri Sistem görünümünün geleceği Yeni teknolojiler Network için ayrılan bütçe [18]

Network tiplerinin belirlenmesinde maliyet önemli faktördür. EĢler arası networkler kurmak daha az maliyetlidir. Çünkü özel bir sunucu bilgisayarına ihtiyaç yoktur. Sunucu bilgisayarı genellikle daha güçlü ve maliyetli bir bilgisayardır.

73

1.13.1. Peer-to-Peer Network (EĢler Arası Ağ) EĢler arası (peer-to-peer) ağlarda genellikle sınırlı sayıda bilgisayar birbirine bağlıdır. Bu bilgisayarlar düzey olarak aynıdır. Yani içlerinden birisinin ana bilgisayar olarak kullanılması söz konusu değildir. Bir bağlantı aracılığıyla isteyen kullanıcılar birbirleriyle iletiĢim kurar ya da dosya alıĢveriĢi yapabilirler. EĢler arası ağda cihazlar, aralarında herhangi bir ek ağ cihazı olmadan doğrudan birbirine bağlanır. Böyle bir ağda her cihaz, birbiriyle eĢit yeteneklere ve sorumluluklara sahip olur. Her bir kullanıcı kendi kaynaklarından sorumlu olur, hangi verileri ve aygıtları paylaĢacağına kendi karar verebilir. Her bir kullanıcı kendi bilgisayarındaki kaynaklardan sorumlu olduğundan, ağda merkezi bir denetim veya yönetim noktası bulunmaz. EĢler arası ağlar, on veya daha az bilgisayarın bulunduğu ortamlarda en iyi Ģekilde çalıĢır. Her bir kullanıcı kendi bilgisayarının denetimini sağladığından, belirli bir ağ yöneticisi görevlendirmeye gerek kalmaz.

Resim 29: Peer-to-Peer (EĢler Arası Ağ)

EĢler arası ağların birkaç dezavantajı vardır: Merkezi bir ağ yönetimi yoktur ve ağdaki kaynakların kim tarafından denetleneceğini belirlemek zordur. Merkezi bir güvenlik yoktur. Her bilgisayar, veri koruması için kendi güvenlik önlemini almalıdır. Ağdaki bilgisayar sayısı arttıkça ağ daha karmaĢık ve yönetilmesi zor bir hal alır. Merkezi bir veri depolama ortamı bulunmayabilir. Veri yedeklemeleri ayrı ayrı gerçekleĢtirilir. Bu sorumluluk her kullanıcının kendisine ait olur. Günümüzde eĢler arası ağlar hala büyük ağların içindeki yerlerini korur. Büyük bir istemci ağında bile kullanıcılar, diğer kullanıcılarla ağ sunucusu kullanmadan doğrudan kaynak paylaĢabilir. Evinizde birden fazla bilgisayarınız varsa, bir eĢler arası ağ

74

sunucudan bilgi veya hizmet ister.13. istenen bilgi veya hizmeti istemciye sağlar. Sunucu. Diğer bilgisayarlarla dosya paylaĢabilir.kurabilirsiniz. Resim 30: Server-Based (Sunucu Tabanlı) Network Bir istemci/sunucu modelinde sunucuların bakımını ağ yöneticileri üstlenir. istenilen e-postayı istemciye göndererek yanıt verir. Ayrıca ağa girecek (login) ya da bağlanacak herkes bu ana makine üzerinde yer alan kullanıcı hesaplarına göre kontrol edilerek bağlantı gerçekleĢtirilir. ÇalıĢanların bilgisayarındaki e-posta istemcisi. okunmamıĢ herhangi bir e-posta için e-posta sunucusuna istek gönderir. Server-Based (Client / Server) Network Server-based (client/server) ağlarda bir ana bilgisayar vardır. Bunun dıĢında kullanıcının giriĢinde kimlik bilgilerinin kontrolü (authentication) iĢlemi yapılmıĢ olur. yalnızca istemcinin istediği kayıtları sağlayabilmek için veri tabanını düzenleme) gerçekleĢtirir. Buna ana makine (dedicated server) denir. Veri yedekleri ve güvenlik önlemleri ağ yöneticisi tarafından alınır. Ġstemci/sunucu ağında istemci. istemci/sunucu ağına örnek gösterilebilir. ağ kaynaklarına yönelik kullanıcı eriĢimini de denetler. Ana makine üzerinde ağ yönetimi yapılır. bilgisayarlar arasında ileti gönderebilir ve paylaĢılan bir yazıcıdan belge yazdırabilirsiniz. merkezi bir yazıcı sunucusu tarafından 75 . almak ve saklamak için Ģirketin e-posta sunucusunu kullandıkları kurumsal bir ortam. Ġstemci/sunucu ağındaki sunucular. 1. Ağ yöneticisi ayrıca. genellikle istemci makinelerine yönelik belirli iĢlemleri (örneğin. Kullanıcıların e-posta göndermek. Böylece kullanıcı ve dosya temelinde güvenlik sağlanmıĢ olur. Ağdaki paylaĢılan yazıcılar. Sunucu.2. Ağdaki verilerin tümü merkezi bir dosya sunucusuna depolanır.

düzenli aralıklarla sunucudaki tüm dosyaların yedeklerini alır. 1. Ağ protokolleri ağ üzerindeki bilgisayar sistemlerinin birbirleri 76 . Ağ Protokolleri Ġki farklı network arasında iletiĢim kurabilen protokollerdir. Protokollerin ana iĢlevleri Ģunlardır: Hata tanımlama Veri sıkıĢtırma Verilerin nasıl gönderileceğine karar verme Veri adresleme Gönderilen ve alınan verilerin nasıl bildirileceğine karar verme Yazılım protokolleri ve ağ protokolleri olmak üzere iki ana grupta incelenirler. Her kullanıcı.yönetilir. Uygun izinlere sahip olan ağ kullanıcıları. 1.14. bir kurallar dizisidir. Server temelli olan ağlar ise Domain olarak bilinir. Yazılım protokollerine örnek olarak TCP/IP ve NETBEUI verilebilir. AĞ PROTOKOLLERĠ Protokol. network üzerinde veri alıĢveriĢi yapılabilmesini sağlamak üzere belirlenen iĢlemler ve yönergeler topluluğudur.14. Bilgisayarın bir ağ tarafından tanınması ve ağ ile veri alıĢveriĢi yapabilmesi için. Bir bilgisayar çökerse veya veriler kaybolursa.14.2. verilere ve paylaĢılan yazıcılara eriĢebilir. Sistemde her görev için bir Admin tanımlanabilirken her Ģeye yetkisi olan bir Forest Admin de tanımlanabilir [19]. yazılım protokolünün ilgili bilgisayar üzerinde tanımlanmıĢ olması gerekmektedir. kullanım iznine sahip olduğu ağ kaynaklarına eriĢim sağlamak için yetkili bir kullanıcı adı ve parola sağlamalıdır. Veri koruması amacıyla yönetici. Network protokolleri. Ağ protokolleri. NOT: Windows ortamında eĢler arası ağlar Workgroup olarak. Bu protokoller ağ protokollerinin üzerinde çalıĢırlar. 1.1. yönetici en son alınan yedekleri kullanarak kolaylıkla verileri kurtarabilir. Yazılım Protokolleri Bir network üzerinde bulunan iki bilgisayar arasındaki iletiĢimi sağlayan protokollerdir. yazılım protokollerini de kapsarlar.

14.14. uygulamaların nasıl iletiĢim kurduklarını tanımlarken. iletilen verinin aslıyla aynı olup olmadığını ve hatalarını denetleyen kurallar bütünüdür. Daha sonra bilgi birleĢtirme katmanı ve en üste de kullanıcı katmanı yer alır [20]. Ethernet. 1. nasıl kullanılacağını ve ağdan iletileceğini. Ağ iletiĢimin tümü protokollere dayanır. Bu iletiler bilgiyi gönderenin ve alacak olanın adreslerini. LAN‟ lar için günümüzde yaygın olarak kullanılan bir protokoldür [4]. Bu kurallar bir mesajın. Yani verinin ağdan nasıl paketleneceğini. alt düzeyde kablo üzerinde sinyal alıĢveriĢi tanımlanır. Protokoller farklı iletiĢim düzeylerini tanımlarlar. Ethernet iletiĢimi üç katmandan oluĢur. OSI (Open System Interconnection) adı verilen bir referans modeli baz alınarak geliĢtirilmiĢtir.2.2. nasıl hazırlanacağını. En alt katmana fiziksel katman denir. gönderileceğini. Yüksek düzeyde. ĠletiĢim kablo üzerinden gönderilen iletilerle sağlanır. ġekil 11: Ethernet Protokolü 1.arasındaki iletiĢimin kurallarını tanımlar. NOT: Tüm bu protokollerin çalıĢma düzenleri. Ethernet Protokolü EĢ eksenli ( coaxial ) bir kablo ve buna bağlı ağ arabirim kartları ve bir yazılım temelinde iĢ istasyonlarını birbirine bağlayan iletiĢim sistemidir. bilgileri taĢırlar. iletiĢim kanalının nasıl düzenleneceğini ve yöneltileceğini 77 . ĠletiĢim Protokolleri ĠletiĢim protokolleri ağ içinde bilgisayarların birbiriyle iletiĢimini düzenlemek için kullanılır. bağlantı numarasını vb.2.1. ĠletiĢim protokolleri de diplomatik protokoller gibi her bir tarafın kendi kurallarına uyması esastır.

Protokol standartları genellikle belli kurumlar ve komiteler tarafından yayınlanırlar. 4. Aslında bir iĢletim protokolünün olması ve bütün bilgisayarların onu kullanarak iletiĢimde bulunması gerekir. Alıcı olan mesajı çözer ve alır. bilgisayarların birbirine nasıl bağlandığını ve nasıl iletiĢim kurduklarını tanımlar. 2. aralarında ağ kurulu bir grup bilgisayara baktığımızda gördüğümüz Ģeydir. Aradaki bu yol çoğu zaman bir çeĢit kablodur. Ancak bu konuda ISO (International Organization for Standardization) standartlarına uygun OSI (Open System Interconnectıon) protokoller genellikle kabul görmüĢtür.tanımlar. Topoloji. Belli bir sayının üstünde sistem barındıran ağlarda alt yapı hala kablo Ģeklindedir.TaĢıma (Segment) Ağ (Packet) Veri Bağı (Frame) Fiziksel (Bits) 1. 7. OSI standardı bu iletiĢimi yedi düzeye ( katmana ) ayırmıĢtır: 1. Bununla beraber kablosuz çözümler gittikçe yaygınlaĢmaya baĢlamıĢtır. Mesajı gönderecek olan mesajı paketler ve kablo aracılığıyla gönderir. bilgisayarlar birbirlerine nasıl 78 . Örneğin Netware. TOPOLOJĠLER Her bilgisayar ağı verinin sistemler arasında gelip gitmesini sağlayacak bir yola ihtiyaç duyar. Topolojiyi anlamanın en kolay yolu iki farklı ve bağımsız bölüme ayırarak incelemektir: 1. 6. Yani kablo bilgisayarlar arasında nasıl dolaĢıyor. Ancak kablosuz çözümler henüz kabloya her noktada rakip olmaktan uzaktır.15. Fiziksel Topoloji 2. Mantıksal Topoloji Fiziksel topoloji. Bu kurallar iletiĢimde bulunacak iki taraf içinde geçerlidir. OSI standartları ağ iĢletimini belli aĢamalarla tasarlanmıĢtır. Uygulama Sunum Oturum UlaĢım . Topoloji değiĢik ağ teknolojilerinin yapısını ve çalıĢma Ģekillerini anlamada baĢlangıç noktasıdır. Xenix standardına uyması gibi. 5. 3.

Kurulumu kolaydır. Örneğin kullanılan kablonun tipi.1. En büyük dezavantajı kablonun bir noktasında oluĢan kopukluğun tüm sistemi çökertmesidir. maksimum uzunluğu. Hub veya benzeri merkezi ağ ekipmanıgerektirmez. Bu teknolojiler Ethernet. Mantıksal bus ise. Topoloji Tipleri 1. bant geniĢliği gibi konulara da açıklık getirir. Bus Topoloji Resim 31: Bus Topoloji Fiziksel bus tüm bilgisayarların aynı kabloya bağlı oldukları sistemdir.15. gönderilen bir verinin tüm sistemlere de ulaĢması demektir. Ancak zaman içinde piyasa Ģartlarının da etkisi ile standartlar oluĢmuĢtur.15.1.bağlanmıĢlar gibi gözle görülen kısmı fiziksel topolojiyi belirler. Basit network geniĢlemesi sağlar. kullanılacak kablo tipi. bilgisayarların kablonun kullanımda olup olmadığını nasıl tespit edecekleri gibi konular sadece topoloji ile açıklanmaz. Mantıksal topoloji ise kabloların bağlantı Ģeklinden bağımsız olarak bilgisayar ağlarının veriyi nasıl ilettiklerini açıklar. 79 . Her ağ teknolojisi kullandığı topolojiyle beraber. DeğiĢik topolojileri kullanan değiĢik ağ sistemleri vardır.1. Topoloji aslında tek baĢına ağ ile ilgili birçok konuyu açıklık getirmez. 1. Bu topoloji hem mantıksal hem de fiziksel olarak varlığını sürdürmektedir. Kablonun her iki ucuna sonlandırıcı adı verilen dirençler takılır. maksimum uzunluk. Token Ring veya FDDI gibi isimlere sahiptir. En ucuz ağ teknolojilerinden biridir. Bus Yapının Avantajları Güvenilir kablo kullanır (koaksiyel kablo).

1. Herhangi bir node‟un bağlantısının kesilmesi tüm ağı etkiler. Kaynaklarda bununla ilgili bir bilgiye ulaĢılamadı. sonraları IEEE ve ISO tarafından geliĢtirilmeye devam eden ağ sisteminin kullandığı sistemdir.Bus Yapı Dezavantajları Standartları 30 node‟tan fazlasına izin vermiyor. Arıza tespiti zordur.2. Ancak sistemde veriaktarımını sağlayan bir sinyal sürekli olarak sırayla tüm sistemleri dolaĢmaktadır. Token adı verilen bu sinyal tek tek tüm sistemlere uğradığı için Ring/Halka terimi buradan gelmektedir.15. Mantıksal Ring topoloji ise Token-Ring adı verilen ilk baĢta IBM'in geliĢtirdiği. Ağın toplam uzunluğu 185 m‟yi geçemez. Halka(Ring) Topoloji Resim 32: Halka(Ring) Topoloji Fiziksel olarak böyle bir bağlantı hiç kullanılmıĢmıdır bilinmiyor. 80 . Token-Ring'debilgisayarlar kablolarla ortadaki merkez bir kutuya bağlıdır(fiziksel yıldız). 1.

Doğrusala göre daha fazla uzunlukta kablo gerektirir. Hub kullanıldığında ağ trafiği artar. "Hub" veya "switch" denilen kutulardaki yanan ıĢıklara bakarak hangi makinenin bağlantı sorunu olduğu daha kolay anlaĢılabilir. Arızalı cihazların tespiti bu yapıda daha kolay olmaktadır. Hub veya Switch bozulduğunda tüm ağ çalıĢmaz hale gelir.3. Mantıksal yıldız topoloji söz konusu değildir.1. Ağı kurmak kolaydır Dezavantajları Hub ile hub arasındaki bağlantıyı sağlayan kablonun uzunluğu 100m yi geçemez.15. Avantajları Ekonomik kablolama Hızlı kurulum Kolay geniĢletilebilirlik Switch veya bridge ile geniĢletilmesi network performansını arttırır. Her bilgisayardan çıkan bir kablo merkezdeki bir kutuya (hub) girer. tüm ağı etkilemez. Hub ve Switch gibi cihazlar nedeniyle doğrusala göre kurulumu daha pahalıdır. Yıldız(Star) Topoloji Resim 33: Yıldız(Star) Topoloji En yaygın kullanılan fiziksel topolojidir. 81 . Telefon ağları da bu topolojiyle kurulmuĢlardır.1. Bağlantıda meydana gelebilecek kopukluk. En büyük avantajı bir kabloda oluĢan problemin sadece o kabloya bağlı bilgisayarı etkilemesidir.

Teorik olarak ideal bağlantı tipidir.5. Veri kablo üzerine yerleĢtirilirken(tüm sistemlere ulaĢacağı için "gönderilirken" demek istemiyorum) veri üzerine alıcı ve gönderenin MAC adresleri yazılır. Mesh(ağ) Topoloji Resim 34: Mesh(ağ) topoloji Bu topolojide tüm bilgisayarlar diğer bilgisayarlara ayrı bir kablo ile bağlıdır.. Ethernet ağında bilgisayarlar bu tek kabloya bağlı olduklarını düĢünürler.15. Ethernet ağında her bilgisayar. Bir diğersisteme veri yolladıklarında.. Koaksiyel bir kablo sırayla tüm bilgisayarları dolaĢıyordu. Tümbilgisayarlardan sadece "doğru" olanı bu veriyi alır ve iĢler.1. elimizde sadece Ethernet kalır. Böylece veriyi alan tüm sistemlerden 82 . 1.) farklı bir adrese sahiptir(MAC adresi). Token Ring bir ağ görme ihtimaliniz de çok çok az olduğu için onu bir kenara bırakırsak. daha doğrusu her ağ kartı(bu noktada ethernet kartı diyebiliriz iĢte.1.4. Ethernet ilk baĢta bus topoloji olarak tasarlandı.1. Melez(Hybrid) Topolojiler Bu topolojileri baĢlangıç noktası olarak alıp geliĢtirilen değiĢik ağ teknolojileri olduğundan bahsetmiĢtik. Token Ring ve Ethernet bu teknolojilerden sözünü etmeye değer ikisidir. Ancak aradaki kablo sayısı terminal sayısı arttıkça katlanarak arttığı için gerçek hayatta sadece çok özel durumlarda ve az sayıda bilgisayar arasında kullanılır. Bugün "ağ kuruyorum" ya da "ağ kurduk süper oldu" diyen birisi %101 Ethernet'ten bahsediyordur. Ġsterseniz bizde Ethernet'in kullandığı topolojileri açıklayalım.15. veri aslında aynı kabloya bağlı tüm sistemlere ulaĢır.

Çözüm ethernetin mantıksal topolojisini muhafaza edip. kablonun bir bölümüne ek yapmak demektir bu iĢlem sırasında ağ çalıĢamaz vaziyettedir.sadece "doğru" olanı veriyi alır ve iĢleme koyar. Çünkü bus yapı ağacın dalları gibi merkezden binanın katlarına oradan da odalara dallanan bir yapıya izin vermez. diğerleri kendilerine gelmeyen veriyi göz ardı eder. çok fazla sayıda bilgisayarın kullanıldığı binalarda veya kampusler de gerçekleĢtirilen kablolama ve kurulumlarda fiziksel bus yapı kullanmak mümkün değildir. fiziksel topolojiyi. Ağ'da arıza olduğu zaman tüm sistemleri dolaĢan tek bir kablonun herhangi bir yerindeki arızayı bulmak çok zahmetlidir. Resim 35: Melez(Hybrid) Topoloji Ağa yeni bir makine eklemek. Sonuç itibariyle fiziksel bus topolojinin ihtiyaçları karĢılamaktan uzak olduğu anlaĢılınca yeni bir sistem arayıĢına gidildi. yani tüm bilgisayarların aynı kabloya bağlandıkları sistemde kablonun bir noktasında oluĢan kopukluk veya kısa devre tüm ağı çökertir. hem de fiziksel olarak bus yapıda çalıĢtığı anlaĢılıyor. Yapısal kablolama dediğimiz. maksimum uzunluk ve diğer değerleri detanımlamıĢtır. Elbette ethernet kullanılacak kablo tipi. Fiziksel bus yapıda. Yıldız topolojide her bilgisayardan ayrı bir kablo merkezi bir kutuya(hub) gider. 83 . yani kablolama yapısını yıldız topoloji ile değiĢtirmekti. Zaman içinde fiziksel bus yapı ihtiyaçlara cevap veremez hale gelmiĢtir. Kablolardan birinde oluĢan arıza sadece o bilgisayarı etkiler. Bu noktada ilk ethernetin hem mantıksal.

hub bu paketin kopyalarını oluĢturup tüm portlarına yollar. Bilgisayarlardan birisinin yolladığı veri paketi hub'a ulaĢınca. 84 . Yani bus yapıda olduğu gibi veri paketi diğer tüm bilgisayarlara eriĢir ve sadece alması gereken bu paketi alır ve iĢler diğerleri ise siler. Ancak mantıksal olarak ethernet hala bus topoloji kullanır. Fiziksel yıldız topolojide kullanılan hub içinde mantıksal bir bus yapı vardır. Çünkü çalıĢma mantıkları yani mantıksal topolojileri aynıdır. hub içinde aynı bus gibi tek bir hat olduğunu düĢünebiliriz. Resim 37: Ethernet Hub‟ın Ġç Yapısı Bunu daha iyi anlamak için bir ethernet hub'ı yukarıdaki gibi temsili olarak gösterebiliriz. Zaten hemen hemen tüm ethernet hub'larda bir tane de koaksiyel kablo giriĢi vardır.Resim 36: Yıldız Topolojide Hub‟a Giden Kabloların Gösterimi Ethernet için yeni fiziksel topoloji yıldız topolojidir. Böylece yıldız'a geçmeden önce kurulmuĢ binlerce ethernet ağı devre dıĢı kalmamıĢ olur. Kullanılan kablo da koaksiyelden UTP'ye dönüĢmüĢtür. Böylece koaksiyel kablolu fiziksel bus ethernet ve utp kablolu fiziksel yıldız ethernet bir arada rahatça kullanılabilir. Hub'a bağlı bilgisayarlar yıldız topoloji kullanmalarına rağmen. Böylece fiziksel yıldıza geçiĢ ethernet için çok kolay olmuĢ.

Bu sistemde de dıĢarıdan bakıldığında aynı ethernetin star-bus'ı gibi kablolama yıldız Ģeklindedir. 1. Böylece ağlar büyütülebilir. Her terminalden ayrı bir kablo ethernet'teki hub'ın benzeri bir kutuya girer. ancak zamanında geniĢ bir kullanım alanı bulmuĢ olan Token Ring ağ teknolojisi de starring melez topolojisini kullanır.1. Ağaç (Tree) Topoloji Genellikle yıldız topolojisindeki ağları birbirine bağlamak için kullanılır.6. Tek melez topoloji star-bus değildir. Ancak bu kutunun içinde Token Ring ağlarının kullandığı mantıksal bir halka(ring) yapısı mevcuttur. fiziksel yıldızın tartıĢmasız avantajını da elde edince. Resim 39: HiyerarĢik Yapıdaki Ağlar 85 . Bir ağacın dalları farklı topolojilerdeki ağları temsil eder. günümüzde en yaygın ağ teknolojisi haline gelmiĢtir.zaten en büyük pazar payına sahip Ethernet ürünleri.15. IBM'in geliĢtirdiği ve günümüzde popülerliğini kaybeden. ağacın gövdesi ile de bunlar birbirine bağlanabilir. Ethernetin kullandığı bu melez topoloji bazen star-bus topoloji olarak anılır. Resim 38: Ağaç (Tree) Topoloji HiyerarĢik yapıdaki ağlar için kullanılır.

Hub veya Switch bozulduğunda tüm ağ çalıĢmaz hale gelir. Dezavantajları: Hub kullanıldığında ağ trafiği artar. Doğrusal Çok kolay Kısmen zor Zor kabloda problem veri aktarımını etkiler Halkadaki Halka Kısmen Kolay Kısmen zor Kolay bozukluk veri Aktarımını etkiler Yıldız Kolay. ancak Zaman alıcı Kolay Kolay Tek bir kablodaki bozukluk bir pc’yi etkiler Ağaç KarmaĢık Zor Zor Zor Zor Kolay Kolay Oldukça az KarmaĢık Oldukça az Topoloji Kurulum Düzenleme Sorun Çözme Tablo 4: Topolojilerin KarĢılaĢtırılması 86 . Doğrusala göre daha fazla uzunlukta kablo gerektirir.Avantajları: Ağı kurmak kolaydır Bir bilgisayara bağlı kablo bozulduğunda ağın çalıĢması etkilenmez. Hub ve Switch gibi cihazlar nedeniyle doğrusala göre kurulumu daha pahalıdır. Veri aktarımında problem Tek bir kablo. Ağdaki sorunları tespit etmek kolaydır.

ISO standardı yed katmana (alt göreve) ayrılmıĢtır. Bu görevler arasında alt ve üst katmanlar arasındaki diyalog modu da bulunur. Kullanıcı uygulamalarına servis sağlar. Uygulama (Application) Sunum (Presentation) Oturum (Session) UlaĢım (Transport) 87 . 7 katmanın her biri için bir görev grubu tanımlanmıĢtır. Böylelikle. Veri sunumu. KATMANLAR GÖREVĠ Uygulama programı ile ĠĢletim Sistemi arasında arabirimdir. OSI modeli 7 katmana ayrılır ve görevler normalde bilgisayarlar arası veri alıĢ veriĢtir. Veri dönüĢümünü. anlaĢılır yapılar oluĢturmak. Sistemler arasındaki iletiĢimi sağlar. Ģifreleme gerçekleĢtirir. süreçler ve iletiĢim sistemlerindeki (bilgisayar ve Ģebeke düğümleri) katmanların fonksiyonlarının geliĢtirilmesine ve gerçekleĢtirilmesine izin verir. sistemlerin bakımını ve güncelleĢtirilmesini kolaylaĢtırmak ve farklı sistemlerin birbirleri ile iletiĢim kurabilmesi için bir zemin oluĢturmak amacıyla bilgisayar ağ yapılarındaki iĢleyiĢin ortak bir katmansal yapıda tanımlanması düĢünülmüĢtür. mimari diğer katmanları etkilemeden.Açık Sistem Bağlantıları) referans modeli ortaya çıkmıĢtır. 1980 yılında ISO (International Standarts Organization – Uluslararası Standartlar Organizasyonu) bu konuda çalıĢmalara bağlamıĢ ve 1984 yılında OSI (Open Systems Interconnection. OSI VE KATMANLARI Kompleks sistem parçalarının birbirleriyle iliĢkilerinin tanımlanması.BÖLÜM II 2. Bağlantını kurulması ve yönetilmesi Verinin bölümlere ayrılarak karĢı tarafa ulaĢımının kontrol edilmesi ve uçtan uca haberleĢme kontrolünü sağlar. ISO standartları network üzerindeki iletiĢimi sağlarken karmaĢık bir yol izler. OSI'nin amacı network mimarilerinin ve protokollerinin bir network ürünü bileĢeni gibi kullanılmasını sağlamaktır. OSI Modeli herhangi bir donanım ya da network tipine özel değildir.

Network katmanında oluĢturulan paket eğer baĢka bir ağa bir router tarafından gönderilecekse pakete eklenir. Bilgi kablolar aracılığıyla merdivenden aĢağıya gönderilir. Oturum katmanında iki bilgisayar arasında veri alıĢ veriĢi baĢlar Transport katmanında üst katmanlardan gelen veriyi ağ paketlerine bölünür. Bilgini bu transferinde aĢağıdaki adımlar kullanılır: Resim 40: OSI HaberleĢmesi Uygulama katmanında kullanıcı uygulamasını diğer bilgisayar gönderir. konnektör. Veri çerçevelerini düzenler. Aynı Ģekilde karĢılanır ve alınır. Fiziksel 88 .Ağ (Network) Veri Bağı (Data Link) Fiziksel (Physical) Network bağlantısını düzenlemek. devam ettirmek ve sonlandırmaktan sorumludur. Kablo. Hub Tablo 5: Open Systems Interconnect (OSI) Referans Modeli Ağ protokolleri bir merdivene benzer. Fiziksel bağlantı sağlar. Sunum katmanında karĢı tarafın farklı yapısına göre sunuĢ yapılır. Data Link katmanında network katmanından alınan veriler çerçevelere (frame) bölünerek bir alt katman olan fiziksel katmana iletilir. Verilerin elektrik sinyalleri olarak iletimini sağlar.

radyo sinyalleri) üzerinden nasıl gönderileceğini tanımlar. katman veya fiziksel katman verinin kablo üzerinde alacağı fiziksel yapıyı tanımlar. Alıcı tarafta da bu iĢlemleri tersine yapıp veriyi veri bağlantısı içindeki ikinci alt katman olan LLC'ye aktarmak görevi yine MAC alt katmanına aittir. 2. Veri bağlantı Katmanı Veri bağlantısı katmanı fiziksel katmana eriĢmek ve kullanmak ile ilgili kuralları belirler. Fiziksel katman bu tip çözülmesi gereken problemleri tanımlamıĢtır. katman bir ve sıfırları elektrik sinyallerine çevirip kabloya yerleĢtirirken. 1. Gönderen tarafta 1. alıcı tarafta 1. MAC alt katmanı veriyi hata kontrol kodu(CRC). Protokole özel mantıksal portlar oluĢturur (Service Access Points. SAPs). alıcı ve gönderenin MAC adresleri ile beraber paketler ve fiziksel katmana aktarır. Fiziksel Katman 1.2. fiber optik. Böylece farklı üreticilerin ağ kartları birbirleriyle sorunsuz çalıĢır. Fiziksel katman veri bitlerinin karĢı tarafa. 2. Veri bağlantısı katmanı ağ üzerindeki diğer bilgisayarları tanımlama. LLC ayrıca veri paketlerinden bozuk gidenlerin(veya karĢı taraf için alınanların) 89 . Ġki tarafta aynı kurallar üzerinde anlaĢmamıĢsa veri iletimi mümkün değildir.1. Veri bağlantısı katmanı iki alt bölüme ayrılır: Media Access Control(MAC) ve Logical Link Control(LLC). kablonun o anda kimin tarafından kullanıldığının tespiti ve fiziksel katmandan gelen verinin hatalara karĢı kontrolü görevini yerine getirir. katman) için geçiĢ görevi görür. katman 1 ve sıfırların nasıl elektrik. LLC alt katmanı bir üst katman olan ağ katmanı(3. Verinin karĢı tarafa fiziksel olarak gönderimiyle ilgilenir. Veriyi gönderenden elektrik sinyalleri aracılığıyla çıkarır ve alıcı tarafındaki fiziksel katmanda bu veriyi alarak tekrar 1 ve 0′lara dönüĢtürür [42]. Veri bağlantısı katmanının büyük bir bölümü ağ kartı içinde gerçekleĢir. Böylece kaynak makinede ve hedef makinede aynı protokoller iletiĢime geçebilir(örneğin TCP/IP<->TCP/IP). Örneğin bir taraf sayısal 1 manasına gelen elektrik sinyalini +5 volt ve 2 milisaniye süren bir elektrik sinyali olarak yolluyor. Diğer katmanlar 1 ve sıfır değerleriyle çalıĢırken. katman kablodan okuduğu bu sinyalleri tekrar bir ve sıfır haline getirir. Üreticiler(örneğin ağ kartı üreticileri) bu problemleri göz önüne alarak aynı değerleri kullanan ağ kartları üretirler.katman ise son katmandır. ıĢık veya radyo sinyallerine çevrileceğini ve aktarılacağını tanımlar. kullanılan medya(kablo. ama alıcı +7 volt ve 5 milisaniyelik bir sinyali kabloda gördüğünde bunu 1 olarak anlıyorsa veri iletimi gerçekleĢmez.

oturum katmanından veriyi alıp. düzgün olarak sıralanmalıdır. Yüksek düzey mesajları segmentlere ayırır ve segmentleri güvenilir biçimde oturum katmanına ya da daha üst katmanlara iletir. [45] Taşıma Katmanı Nasıl Çalışır?   TaĢıma(transport-iletim) katmanı karĢı tarafa gönderilen verinin yerine ulaĢıp KarĢı tarafa gönderilen segmentlerin karĢı tarafta gönderenin gönderdiği sırayla ihtiyaç duyulduğunda küçük bileĢenlere ayırıp ağ katmanına geçirerek diğer uca bu parçaların doğru ulaĢmadığını kontrol eder. TaĢıma katmanının oluĢturduğu bilgi bloklarına bölüm (segment) denir.1. birleĢtirilmesi iĢinden de bu katman sorumludur[44]. Flow Control yani alıcının iĢleye bileğinden fazla veri paketi gönderilerek boğulmasının engellenmesi de LLC'nin görevidir.4.4. Aktarım katmanı olarak da bilinir. TCP ve SPX gibi protokoller bu katmanda çalıĢır.tekrar gönderilmesinden sorumludur. [44] Ġletim katmanının temel iĢlevi. Bunun için bölümler numaralanır.3. 90 . Bu protokoller hata kontrolü gibi görevlerde yerine getirir. Alt katmanlar verinin ne olduğuna bakmandan karĢı tarafa yollama iĢini yaparken üst katmanlarda kullanılan donanım ile ilgilenmeden verinin kendisi ile uğraĢabilirler. Bilginin son alıcıda her türlü hatadan arındırılmıĢ olarak elde edilmesini sağlar. Transport (taĢıma) Katmanı TaĢıma katmanı üst katmanlardan gelen veriyi ağ paketi boyutunda parçalara böler. NetBEUI. bir Ģekilde ulaĢtığına emin olmaktır. 2. 2. TaĢıma Katmanı Nedir? TaĢıma Katmanı ağın karmaĢıklığını üst katman iĢlevlerinden gizlemek için tasarlanmıĢtır. 2. TaĢıma katmanı alt katmanlar (Transport Set) ve üst katmanlar (Application Set) arasında geçit görevini görür. Örneğin IP protokolü bu katmanda görev yapar. Bunlar son alıcıya sırası bozulmuĢ olarak gelirse. Network Katmanı Ağ katmanı veri paketine farklı bir ağa gönderilmesi gerektiğinde yönlendiricilerin kullanacağı bilginin eklendiği katmandır.

[45] Elimizdeki bütün bir ağı parçalamak (alt ağlara ayırmak) için gerekli nedenler Ģunlardır:       Ağ trafiğini azaltmak. Eğer iletim bağlantısı yüksek bir kapasite isterse iletim katmanı birçok ağ bağlantısı oluĢturup kapasiteyi artırmak için veriyi bu bağlantılara paylaĢtırır. taĢıma katmanı ağ boyunca bağlantıların kurulması ve kaldırılmasını da takip etmelidir. 91 . Alt katmanlar verinin ne olduğuna bakmandan veriyi karĢı tarafa yollama iĢini yaparken üst katmanlar da kullanılan donanım ile ilgilenmeden verinin kendisi ile uğraĢabilirler.Normal Ģartlar altında iletim katmanı oturum katmanı tarafından ihtiyaç duyulan her iletim bağlantısı için bir sanal ağ bağlantısı oluĢturur. hata denetimi. böylece ağdan daha verimli bir Ģekilde yararlanmak Aynı ağ üzerinde kullanılamayan teknolojilerin kullanımını sağlamak Daha kolay yönetim ve denetleme [46] Yönetimin kolaylaĢtırılması DıĢ ağda herhangi bir değiĢiklik yapmadan iç ağ yapısının değiĢtirilebilmesi Güvenliğin artırılması [46] Alt ağların oluĢturulmasının faydalarını Ģöyle özetleyebiliriz: TaĢıma katmanı alt katmanlar (Transport Set) ve üst katmanlar (Application Set) arasında geçit görevini görür. Bu. belirtilen hataların giderilmesi ve çoklama (multiplexing) gibi hizmetler sunar. [45] Resim 41: Alt Ağlar DeğiĢik mesajları bir kanal içinde birleĢtirmenin yanında. bir bilgisayar üzerinde kiminle konuĢtuğunu tarif edecek bir tür isimlendirme mekanizması gerekliliğini doğurur. [45]  TaĢıma katmanı diğer katmanlara veri akıĢ kontrolü.

Presentation (Sunum) Katmanı Sunum katmanının en önemli görevi yollanan verinin karĢı bilgisayar tarafından anlaĢılabilir halde olmasını sağlamaktır.5.4. 2. hem de C ile olan iletiĢimini aynı anda sürdürmek zorundadır. Örneğin eğer siz iki tarafta da gif formatını açabilen bir resim gösterici kullanıyorsanız. programlarla ilgili hale gelmiĢtir. Bu katmanda çalıĢan NetBIOS ve Sockets gibi protokoller farklı bilgisayarlarla aynı anda olan bağlantıları yönetme imkânı sağlarlar. Dos ve Windows 9x metin tipli veriyi 8 bit ASCII olarak kaydederken (örneğin A harfini 01000001 olarak). NT tabanlı iĢletim sistemleri 16 bit Unicode'u kullanır (A harfi için 0000000001000001). Böylece faklı programların birbirlerinin verisini kullanabilmesi mümkün olur.2. Ancak kullanıcı tabii ki sadece A harfiyle ilgilenir. gerektiğinde doğru bilgisayarla konuĢabilmesini sağlar. Sunum katmanı günümüzde çoğunlukla ağ ile ilgili değil. Session (Oturum) Katmanı Oturum katmanı bir bilgisayar birden fazla bilgisayarla aynı anda iletiĢim içinde olduğunda. Sunum katmanı bu gibi farklılıkları ortadan kaldırır. 2. B hem A ile olan.6. TaĢıma Katmanında Kullanılan Protokoller Bu katman üzerinde çalıĢan protokoller Ģunlardır:       TCP ( Transmission Control Protocol – Ġletim Denetimi Protokolü ) UDP ( User Datagram Protocol – Kullanıcı veri Bloğu ĠletiĢim Protokolü ) SPE ( Sequence Packet Exchange – Sıralı Paket DeğiĢimi ) ATP ( Apple Talk Transaction Protocol – Apple Akıcı KonuĢma Protokolü ) NETBEU ( NetBIOS Extended User Interface – NetBIOS GeniĢletilmiĢ SMB ( Server Message Block – Sunucu Mesaj Bloğu ) Kullanıcı Arabirimi ) 2. bir makinenin diğeri üzerindeki bir GIF dosyayı açması esnasında sunum 92 . C bilgisayarı B üzerindeki diske eriĢiyorsa. Örneğin A bilgisayarı B üzerideki yazıcıya yazdırırken. Aynı fiziksel bağlantıyı paylaĢan birden fazla iletim bağlantısı oluĢması multiplexing olarak adlandırılır.

Uygulama katmanı için bir diğer örnek HHTP'dir. [49] Resim 42: Msn Sohbet Ekranı 93 . Bu dizeye gören çalıĢan bir Browser(IE mesela).1. Bu API'leri kullanarak program yazan bir programcı. girdiğimiz yazının katmanlar arasından. Microsoft API'leri uygulama katmanında çalıĢır. Alt katmanlarda gerçekleĢen onlarca farklı iĢlemin hiçbirisiyle uğraĢmak zorunda kalmaz. girdiğimiz bir yazıyı karĢı tarafa nasıl gönderdiğini. 2. HTTP çalıĢtırılan bir program değil bir protokoldür. Msn Örneği Bir bilgisayardaki sohbet programının.7. aynı dosyayı okuyabilen programları kullanmaktır. daha doğrusu sunum katmanı olarak kastedilen Ģey. Application (Uygulama) Katmanı Uygulama katmanı programların ağı kullanabilmesi için araçlar sunar. 2. örneğin MSN Messenger‟ın.7. örneğin bir ağ sürücüsüne eriĢmek gerektiğinde API içindeki hazır aracı alıp kendi programında kullanır. aynı protokolü kullanan bir Web sunucuya eriĢir. kabloya aktarılana kadar hangi eklentilere maruz kaldığını inceleyelim.katmanına bir iĢ düĢmez. Yani bir kurallar dizesidir.

2  A Bilgisayarı: MSN Kullanıcısı ismi: Ali Ethernet Adresi: abc IP Adresi: 10. Uygulama katmanında. Resim 44: Uygulama Katmanı 94 .Resim 43: ĠletiĢim Kuran Bilgisayarlar  B Bilgisayarı: MSN Kullanıcısı ismi: Ahmet Ethernet Adresi: xyz IP Adresi: 10. sıradaki katman olan 6.1. Burada veri‟ye karĢı bilgisayara gitmek üzere kullanacağı 7.1. Örneğin biz MSN Messenger değil de ftp protokolünü kullanıyor olsaydık. 7.eklenir.1. seviyede (Uygulama katmanı) veriye ftp header bilgisi yazılacaktı[50]. burada kendisine gerekli eklentileri edindikten sonra. katmana yani sunum katmanına teslim edilir. seviye protokol bilgileri de –gerekiyorsa.1. veriye programa özel datalar yazılır.1 Ġlk olarak Ali‟nin “Merhaba” yazısı uygulama katmanına (Katman 7) teslim edilir.

seviye iletim (taĢıma-transport) katmanında. hedefe gönderdiği bilginin gerçekten yerine ulaĢtığından emin olur. üst katmandan gelen paket tümüyle alınacak ve ona yine bir baĢlık bilgisi eklenecek. kendilerine gelen verinin hangi kullanıcıdan geldiğini anlayabilecekler[50]. bir üst katmandan gelen bilgiler alınarak. üst katmandan alınan veriye text ibaresi eklenecek[50]. Biz örneğimizde veri tipi olarak. seviye protokol uyarında gerekli bilgiler eklenir. hedef noktaya vardıklarında. karĢı bilgisayara “text” gönderdiğimiz için. içerisinde taĢıdığı verinin tipi bilgisi eklenir. Geri bildirimin gerekmediği ortamlar 95 . Bu sefer. ġekil 12: Sunum Katmanı 5. sunum katmanında. bu pakete bilgisayar üzerinde çalıĢan 4. Katman olan oturum katmanında. MSN Takma isimleri. Bu geri bildirim (acknowledgement) mekanizması sayesinde kaynak bilgisayar. Oturum değiĢkenleri MSN Messenger‟ın oturum değiĢkenleri olacak ve bu değiĢkenler. üst katmandan gelen paket alınır ve bu pakete. Bu katmanda TCP protokolünden baĢka protokoller de kullanılabilir. veriyi alan bilgisayar veriyi aldığına dair geri bildirimde bulunur. Yerel veya uzak mesafe bağlantılarımızda. (Transmission Control Protocol) [6] TCP protokolü ile iletilen paketler.Sunum katmanında. eklenen bilgi “oturum değiĢkenleri”ni içerecek. internet bağlantılarımızda çoğunlukla TCP protokolünü kullanırız. ġekil 13: Oturum Katmanı 4. Bu sayede karĢılıklı çalıĢan MSN Messenger programları.

TCP protokolü bilgileri kaynak ve hedef port numaralarıdır. 115. B bilgisayarındaki MSN Messenger programı. 96 . Resim 45: Görsel Sohbet Ortamı TaĢıma(iletim) katmanında TCP protokolü bilgileri. üst katmandan gelen pakete eklenecektir. Bu. Bu protokol. Senaryomuza göre. IP protokolü ile ses taĢınması uygulamaları için uygundur[50]. portu kullanıyor olsun. portu dinlediğini gösterir[50]. ġekil 14: Ġletim Katmanı TCP paketi üzerine hedef port numarası yazıldıktan sonra elde edilen paket.için UDP (User Datagram Protokol) kullanılır. geri bildirimin gerekmediği Video ve Ses yayını. bir alt katman olan network katmanına iletilir. hedef bilgisayardaki MSN Messenger uygulamasının 115. Network katmanının ürettiği IP paketi bir alt katman olan Data-Link katmanına gönderilir[50].

seviyeden teslim alınan IP Paketi. Yerel ortamlarda çoğunlukla kullanılan taĢıyıcı protokol “Ethernet”tir[50].ġekil 15: Network Katmanı Data-Link katmanında. ortamda hangi taĢıyıcı protokol kullanılıyor ise o protokol tarafından yüklenilir. ġekil 16: Data-Link Katmanı Fiziksel katmana teslim edilen Ethernet Frame‟i elektrik sinyallerine çevrilerek kablo üzerinden aktarılır. 3. ġekil 17: Fiziksel Katman 97 .

Ethernet standartları  802. 98 .7.   802.3: Bu gün en yaygın kullanılan yol topolojisi ağlar için ortam eriĢim denetimi protokolüdür. HDLC (üst düzey veri bağı denetimi) bu protokol. bu gün için en yaygın yerel alan ağı standartıdır. CSMA/CD kısaltmasıyla bilinir. 802. topoloji ve ortam eriĢim denetimi tekniklerinden bağımsızdır. Bu nedenle ayrı bir standart olarak ele alınmıĢtır.ġekil 18: OSI Katmanları B bilgisayarı da iç içe paketler halinde gelen verileri açarak üst katmanlara iletecektir. 802. 2. alıcılarını bellek kapasitelerinden daha fazla çerçeve almalarını önler.5: Çok az sayıda IBM ağında kullanılan simgeli halka (Token Ring) ağları için ortam eriĢim denetimi protokolü.  802. Ethernet deyince akla gelen standarttır.3 standardı. Birden fazla fiziksel katman olanağı sağlamaktadır.2: LAN ortamları için mantıksal bağ denetimi protokolüdür. LLC iletiĢim ortamı. Bu standart iletiĢim ortamına bağlı bilgisayarların adreslenmesi ve bilgisayarlar arasındaki veri değiĢiminin denetimini tanımlar.2.4: veri yolu topolojilerinde andaç geçiĢli ağlarla ilgili standart.

MAC adresi 48 bittir. fiziksel katmandan aldığıveriyi bir üst katmana iletirken verinin doğruluğunu kontrolünü gerçekleĢtirir. Protokole özel mantıksal portlar oluĢturur (Service Access Points. Her Ethernet kartıayrıbir MAC adresine sahiptir. katman) için geçiĢgörevi görür. SAP).3. Böylece kaynak makinede ve hedef makinede aynıprotokoller iletiĢime geçebilir (örneğin TCP/IP< -.2. MAC alt katmanıveriyi hata kontrol kodu (CRC). Flow Control yani alıcının iĢleyebileceğinden fazla veri paketi gönderilerek boğulmasının engellenmesi de LLC' nin görevidir[54]. HATA TESPĠTĠ VE DÜZELTĠLMESĠ Veri bağlantıkatmanı. (FCS Frame Check Seguence). 3. VERĠ BAĞLANTI KATMANI 3. Alıcıcihaz aynımatematiksel iĢlemleri tamamladığında elde ettiği değeri aldığıçerçeve üzerindeki FCS alanıile karĢılaĢtırır. Bunun neticesinde 2^48 adet farklıEthernet kartıbulunabilir[54]. Bu iki değer eĢit değilse iletim esnasında bazıbit 99 . Alıcıtarafta da bu iĢlemleri tersine yapıp veriyi veri bağlantısıiçindeki ikinci alt katman olan LLC‟ ye aktarmak görevi yine MAC alt katmanına aittir.1. Ġletilen çerçevenin doğru mu yoksa yanlıĢmıiletildiğini kontrol eder. eğer çerçeve hatalıiletilmiĢse çerçevenin yeniden gönderilmesini sağlar. Akıcıcihaz aynımatematiksel iĢlemler yapar ve sonucu çerçeve içerisinde FCS alanına kaydeder.> TCP/IP).FCS alanına kaydeder. LLC ayrıca veri paketlerinden bozuk gidenlerin (veya karĢıtaraf için alınanların) tekrar gönderilmesinden sorumludur. alıcıve gönderenin MAC adresleri ile beraber paketler ve fiziksel katmana aktarır.MAC) Ağ katmanından aldığı veri paketlerine hata kontrol bitlerini ekleyerek çerçeve (frame)halinde fiziksel katmana iletme iĢinden sorumludur. Bunu her çerçeve sonuna bir kontrol dizisi ekleyerek sağlar. 3. ORTAM ERĠġĠM DENETĠMĠ (MEDIA ACCESS CONTROL . LLC (LOGICAL LINK CONTROL) LLC alt katmanıbir üst katman olan ağkatmanı(3.BÖLÜM III 3.

Seri eĢitlik. Veri alındıktan sonra alıcıhata tespit ederse hatalıolan veri paketini bu numara ile yeniden ister. Alıcıtaraf her paket için FCS kontrolü yapar. FEC çoğunlukla donanımda uygulanır. 100 . BCH kodlar. Ġletilen veri etkilenir ya da numaralandırılır. FEC yalnızca hata denetimi yapar. protokolün veri kaybıolduğunda harekete geçerek verinin yeniden istenmesini sağladığıanlamına gelir. CRC kodları.hatalarıoluĢtuğu tespit edilir. Birçok protokol hata giderme mekanizmalarısunarlar. Hamming Kodlar. Bu iĢlem belirli bir paket alındıktan sonra alıcıtaraf paket isteğinde bulunur. Katmalıkodlar. paket isteği gittiğinde ilk 3 paketin doğru bir Ģekilde iletildiğini gösterir. Bu Ģekildeki gibi 4. En çok kullanılan iki hata denetimi vardır. Hata olduğu anlaĢıldığında gelen paket iĢlenmez. FEC için kullanılan algoritmalar. Bunlar FEC (Forward Error Correction-ileri yönlü hata denetimi) ve ARQ (Automatic Rebeat Request – otomatik tekrar isteği). Ve bir diğer paketi alır. FEC yeniden iletimin çok zor veya imkânsız olduğu durumlarda kullanılır. Reed – Solomon Kodlar. Hata giderme ise. Bu ARQ‟dan çok daha fazladır. Blok eĢitlik. Modül toplamıdır. Gönderici hataların tespiti ve düzeltilebilmesi için takviye bitler gönderir. ARQ ise hata denetimi ile birlikte bozulan verinin tekrar iletilmesini sağlar. Bazıprotokollerde numara çerçeveye. Paketlerin numaralandırılmasıbazıprotokollerde 0 olan baĢlar bazılarında gönderici makine tarafından belirlenir. ARQ için. Resim 46: Sıralı Veri Ġletimi Gönderici paketleri sıralıbir Ģekilde gönderir. pakete verilirken bazıprotokollerde gönderilen byte büyüklüğünü verir.

Bazılarında ise hatalıolan veriden sonraki veriler de tekrar gönderilir[58]. Alıcının hatalıistediği veri baĢarılıveri iletiĢimin olduğu son veridir. Bazıprotokollerde hata düzeltme iĢlemi sadece hatalıveriyi içerir. 3. EĢitliğin (parity ) hesaplanmasıiletilen verinin içerisinde ki birlerin bulunmasıyla yapılır.Resim 47: Hata Giderme Hata giderme iĢlemi göndericiden gelen veriler alıcıtarafında FCS kontrolünden geçer ve hata tespit edildiğinde hatalıolan veri tekrar istenir.1.2. Tek eĢitlik kullanılıyorsa birlerin sayısıeĢlik biti ile beraber tek olur. Her veri için bir eĢlik bitinin haricinde ayrıca eĢlik verisinin gönderilmesi gerekmektedir. Örneğin. Ġki Boyutlu EĢitlik Denetimi (2-Dimensional Parity) Ġki boyutlu eĢlik sınamasında verilerin her birinin EĢlik bitlerinin haricinde bit sırasına göre de eĢlik biti oluĢturulur.3.3. EĢitlik Denetimi (Parity Check ) En sık kullanılan hata saptama yöntemidir. Çift eĢitlik kullanılıyorsa birlerin sayısıeĢlik biti ile beraber çift olur. 101 . Bu yöntemde hata tespit edilebildiği gibi hangi bitin hatalıolduğu da bulunabilir. Tek denklik kullanılmıĢsa denklik biti 1 olur[54]. dört bitlik veri 0110 ise çift denklik kullanılmıĢsa denklik biti 0 olur. Resim 48: Denklik Gösterimi 3.

Hamming Hata Giderme Algoritması Hamming kodlaması. Eğer değilse hata oluĢtuğu tespit edilir. Toplama Denetimi (Checksum) Veri dizelerini modül toplamlarının kullanıldığıhata denetleme yöntemidir. n=m+r bit kod sözcük m bit veri ile r bit hata saptama kodunun birleĢmesinden oluĢur. Temel olarak eĢlik kontrolü yapar. Bu iĢlem birden fazla eĢlik bitinin kullanılmasıyla sağlanır.4.ġekil 19: Dimensional Parity 3.3. Ġki kod sözcüğü farklılaĢtığıen düĢük bit konumu sayısıkodun hamming uzaklığıtanımlanır. Veri bitlerine eklenen hesaplanmıĢeĢlik bitlerine hamming kodu mesajıdenir. BirleĢtirilmiĢveri kod sözcük (Codeword) olarak adlandırılır. veri ve hata saptama kodlarıbirleĢtirerek gerçekleĢtirilir. Hamming uzaklığıbulmak için önce iki kod sözcüğüne XOR iĢlemi gerçekleĢtirilir ve iĢlem sonucunda elde edilen birlerin sayısı toplanır. Toplama iĢlemi genellikle son byte‟ın toplama sınamasınumarasınıifade ettiği byte paketleri üzerinde gerçekleĢtirilir. Paket içindeki tüm sayılarıtopladığınızda mod 256 üzerinden toplam sıfır olmalıdır. Veri iletimi. Hamming kodu uygulamada tek veya çift bit hataların tespiti veya yalnızca tek bit hataların düzeltilmesi için kullanılır. Gereken eĢlik veya hata kontrolü gönderilecek bitlerin bir fonsiyonu olan hamming kuralıile belirlenir. 102 . 3.3. genel olarak tek bit hataların düzeltilmesi veya veri içerisinde iki bitlik hataların tespitini sağlar.3.

Amaç FCS‟yi Q/P sıfır olacak Ģekilde elde etmektir. Veriler. Ġki sonuç uymuyorsa bu hata olduğunu gösterir. Tek bit hata oluĢursa geçersiz kod sözcüğü ortaya çıkacağından bunu saptayabilir. CRC veri bitlerini polinom kodlar olarak ele alır. Hamming kod mesajıveri bitlerinin G üreteç matrisi ile veri bitinin mantıksal iĢlemlerle çarpımısonucu elde edilir. N bitlik FCS için n+1 bit birP polinomu kullanılır. 103 . CRC (Cyclic Redundancy Check) Uygulamasıkolay ve güvenliği güçlü bir tekniktir. Hamming uzaklığıüç olan bir kod sözcük tek bit hatalarıdüzeltebilir. CRC tekniği veri çerçevelerinin korumasıiçin kullanılır. gönderici tarafından çerçeveniniçeriğine göre her çerçevenin sonuna eklenecek bir denetim seti ( check digits ) hesaplanarakgönderilir. CRC (dönüĢümlü fazlalık sınaması) veri iletiminde kullanılan en yaygın hata denetimi yöntemidir. 3. Alıcıtaraf veri üzerinde aynıdenetim iĢlemlerini gerçekleĢtirerek aldığıveride hata olupolmadığınıkontrol eder. Elde edilen kod mesaj vektörü olarak adlandırılır. n hatayısaptaya bilmek için n+1 koda n hatayıdüzeltmek içinse 2n+1 koda gerek duyulur.Burada hesaplama yapıldığında hamming uzaklığın 2 olduğu görülüyor. Bu da bize bu Ģemanın 2 bit hatayısaptayamayacağınıgösterir. Bu asıl veri bitleri ve hesaplanan eĢlik bitlerinden oluĢur[58].5. Çünkü geçerli her kod sözcüğü en az iki bitte farklıdır. Az bir ekbilgi ile daha fazla hata tespiti sağlar. Gönderici her çerçeveye n bitlik FCS (Frame Check Squence) dizi ekler. iki bit hatalarıbulabilir.3.

Hata düzeltme kodlarının genel olarak yapısı.W. alıcı. R. Ġkinci maddede de belirtildiği gibi verimli bir iletim sağlanması da önemlidir. Hata düzeltme kodlamalarıyla ilgili ilk çalıĢmalar. Gönderici ve alıcıdaki kodlama ve kod çözme iĢlemlerinin olabildiğince az karmaĢık ve kolay olması gerekir. üçüncü adımda kalanın FCS olarak iletilmesidir. uygun kodlama ile hatanın alıcıda düzeltilmesine çalıĢılır. iletim kanalında gürültüden kaynaklanan bozulmalardır. Kalan sıfır ise veri doğru olarak alınmıĢtır. 1994). Gereksiz veri iletimi ile zaman kaybetmemek de önemli bir hedeftir. 3. CRC kontrolü ise ilk olarak veri çerçevesi alınır. vericinin gönderdiği veriyi belirli bir bozulma ölçüsüne kadar düzeltebilir. mesaj kelimelerine kontrol bitlerinin eklenmesi ve alıcıda eĢitlik kontrolü yapılarak mesajın tekrar elde edilmesinin sağlanmasıdır. Burada örneklerde kullanacağımız kodlar “ikili blok kodlar” olarak bilinmektedir. Etkili ve kullanıĢlı bir kodlayıcı. Ġkinci adımda P üreteç polinomu ile bölünmesi. Hamming tarafından Bell Laboratuvarlarında yapılmıĢtır (Young. Yani verinin tekrar gönderilmesi istenmeden hata düzeltilebilir. Göndericinin. Öncelikle. bu kodların ortaya çıkmasına sebep olmuĢtur.3. Üçüncü adımda kalan kontrol edilir.6. karıĢma ve gürültünün etkilerinin üstesinden gelebilmek için yapılan çalıĢmalar. kullanıĢlı ve etkili bir kodlama için gerekenleri özetlemek gerekirse. ĠletiĢim süresince kanalda gürültü sebebiyle oluĢan hataların tespit edilebilmesi ve düzeltilebilmesi.CRC oluĢturulmasıilk olarak veri içeriği iki üzeri n ile çarpılır. mesajların ikilik düzende ifade edileceği ve kodların n adet 0 ve 1‟lerden 104 . Sayısal verinin etkili ve verimli bir Ģekilde iletilmesi. verinin bozulması durumunda tekrar göndermesinin güç olduğu bazı uygulamalarda. Hata Düzeltme Teknikleri Hata düzeltme kodlamasının ortaya çıkmasının sebebi. Ġkinci adımda P üreteç polinomuna bölünür. Son maddede bahsedilen ise. ortam ne kadar gürültülü olursa olsun. Bu verinin sonuna n adet 0 ekleme demektir. Eğer sıfırdan farklıise hata oluĢmuĢtur[54]. Hata düzeltme (error correction) kodlaması kullanılırsa. Ġkili blok kodlar. donanımın da fazla karıĢık bir hale getirilmesine gerek kalmadan her bir bitin düzeltilmesi için daha kolay ve anlaĢılır bir kodlama yapmaktır. oluĢan hataları düzeltebilecek kapasiteye sahip olmalıdır. Bu durumda yolda bozulabilecek bit sayısının üst sınırının bilindiği varsayılır. kodlama ile. Hata düzeltme kodlamalarına geçmeden önce bazı kavramların ele alınması faydalı olacaktır. Veri iletimi sistemlerinde karĢılaĢılan.

hata oluĢma olasılığı. 1 olarak alınması ihtimali ise (1-p) dir. Hata düzeltme kodlamalarında bazı kabuller yapılmaktadır. göndericide yine 0 ve 1‟lerden oluĢan n uzunluğundaki kelime olarak alınacaktır. p. Ayrıca sıfır hafızalı bir kanaldır. sonra da tekrar ikilik düzenden “kod çözme” iĢlemi gerçekleĢtirilir. Bir bitte oluĢacak olan hata diğer bitleri etkilemeyecektir. gönderilen karakterden bağımsızdır demektir. Yani her bir bitte hata oluĢması birbirinden bağımsız olarak gerçekleĢir. kanaldaki hataların anlık darbelerle oluĢtuğu düĢünülürse çok da gerçekçi değildir. Ġkinci maddede. Mesajın iletildiği ortam. alıcı tarafına iletilmiĢ olur. gönderilen mesajdaki 0‟ın alıcıda 0 olarak alınması ihtimali p. gösterilmektedir. “ikilik simetrik kanalın güvenilirliği” olarak tanımlanır. Alıcıya iletilecek olan bilgi. Alıcıda da alınan sinyal ikilik düzende öncelikle hata düzeltmesine tabi tutulur. 105 . hatanın oluĢma ihtimali. iletimde hatanın oluĢmama ihtimali olup. ikilik simetrik kanal davranıĢını gösterir. bütün bitler için hatanın oluĢma olasılığı eĢit kabul edilmektedir. Buna göre. Ġlk kabulde bahsedilen. Yani bir bitin kanal boyunca kaybolma ihtimali sıfır kabul edilmektedir. önceki bitte hata oluĢup oluĢmadığına bağlı değildir. Son maddede.oluĢan “kelimelerle” (ikilik düzende ifadelerle) gösterileceği anlamına gelmektedir. Ġkilik simetrik kanal. kanal boyunca herhangi bir bitin kaybolmadığıdır. Aslında bu kabul. ikilik düzende olmadığı için öncelikle “gönderici” de bu bilgilerin sayısallaĢtırılıp “kodlanması” gerekir. Kanal aracılığıyla göndericiden alıcıya gönderilen 0 ve 1‟lerden oluĢan n uzunluğundaki her kelime. Bu Ģekilde bilgi . “Simetrik kanal”. kanalın simetrik olduğu kabul edilmektedir.

1‟dir. Bu kodun her sözcüğünün 1 veri biti ve 2 sınama biti vardır. Bu kodlamada.7. Kodlanan karakter kümesi (A. Eğer alıcıda alınan kelime. mevcut kodlamalardan değilse. yolda bir ölçüde bozulmuĢ bile olsa alıcıda asıl gönderilen kod elde edilebilmektedir. Hamming (7. 1001 ve 1000 kelimeleri sadece son bit‟te farklılık göstermektedir. Gösterimi ise. Örneğin.B). Bu iki kelimenin uzaklığı dolayısıyla. d (1001. 111) seçilmiĢse. wt (101) =2 Ġki kelime arasındaki “Hamming Uzaklığı” (distance) ise. Her bir kod sözcüğünün yolda en çok j bitinin bozulması durumunda hatayı düzeltmenin mümkün olduğu koda j bit hata bağıĢıklığı olan kod denir. kelime içindeki sıfır olmayan bit sayısıdır. kod kümesi (000. 106 .1000) =1 “Hamming Uzaklığı” kavramı. Gösterimi ise.4) kodunda. n=3 uzunluğundaki (101) kelimesinin Hamming Ağırlığı 2‟dir. iki kelimenin aynı ağırlıktaki bitlerindeki farklı olan rakamların sayısı olarak tanımlanır. alıcıya ulaĢan ve belirli bir simgeye karĢılık düĢen ikilik kod. Hamming Kodlaması Hata düzeltmek için en yaygın kullanılan yöntem Hamming kodlamasıdır. Bir kelimenin (ikilik düzendeki ifade) “Hamming Ağırlığı” (weight). bir bitlik hata düzeltebilir veya iki bitlik hata sezebilir.3. Yani kelimedeki 1‟lerin sayısına “Hamming Ağırlığı” denir. Hamming uzaklığı en az olan kod ile değiĢtirilir. 1 bitlik hata bağıĢıklığı olan veya 2 bitlik hataların sezilebileceği bir kod elde edilir. 2002) Bir örnek verirsek. dört adet bilgi biti ve üç adet sınama biti kullanarak 7 bitlik kod sözcükleri elde edilir. alıcıda alınan mesaj ile mevcut kod kelimeleri karĢılaĢtırılmasında kullanılır. Kod Sözcüğü : I I I I C C C 1 2 3 4 1 2 1 2 3 1 2 4 1 3 4 2 3 4 3 C = I I I ‟e iliĢkin çift eĢlik biti C = I I I ‟e iliĢkin çift eĢlik biti C = I I I ‟e iliĢkin çift eĢlik biti Bu kod.3. (KuĢ.

birim küpün köĢelerinde gösterilmiĢtir. Bu kodlama düzeninde. tek bitte hata olma olasılığından daha küçük olacağı için. KöĢelerdeki siyah küpler. 100). Eğer 000 mesajı iletilmiĢ ve 1 hata oluĢmuĢ ise 100. ġekil 21‟de kod kelimeleri iki tanedir: 000. hata düzeltme yeteneğine sahip olmayan bir kodlamadır. hatanın yeri ve gerçek mesaj kelimesi hakkında bir bilgi mevcut değildir.111. ġekil 21: Kod kelimelerinin üç boyutta yerleĢimi 107 . hatasız mesajın 000 olduğu tahmin edilebilir.ġekil 20: Kod Kelimelerinin Üç Boyutta YerleĢimi ġekil 20‟de n = 3 uzunluğundaki kod kelimeleri. ancak. 001 kodları alıcıdan alınır. alıcı tarafında 000 mesajı alındığında hata oluĢtuğu anlaĢılır. bu 4 kod kelimesinden oluĢan kodlama. Birden fazla bitte hata olma olasılığı. hata tespit edebilme yeteneğine sahip. (001. Dolayısıyla. ancak. Bu kodların hepsi de 000 noktasına komĢu olup.111. bir hatanın oluĢtuğu kesin olarak bilinmese de asıl mesajın büyük olasılıkla 000 olacağı tahmin edilebilir. 010. mesajın kodlandığı kod kelimeleridir. 010.

3. • Dur ve Bekle Protokolü (Stop and Wait) • N Çerçeve Gerile Protokolü (Go-Back N) • Seçici Yineleme Protokolü (Selective Repeat) 3. 2 olduğunu gözleriz.8.100) =2 d(111. Bu durumu çözmek için gönderici tarafında bir saat devresi kullanılır. Otomatik tekrarlama isteği uygulamasında kullanılan birkaç yöntem vardır. ilgili veri bloklarının göndericiden istenmesini tanımlayan ARQ protokolleri. Bu örnekler ıĢığında.1. d(001.100) =2 d(111. hatalı veriyi göndericinin tekrar göndermesini sağlayarak hatayı düzeltebilir. 108 .ġekil 20‟deki kod kelimelerinin ikiĢer ikiĢer aralarındaki uzaklığa bakarsak.3. NAK ise olumsuz yanıtı temsil etmektedir. ARQ – Otomatik Tekrar Ġsteği (Automatic Repeat ReQuest) Alıcı tarafta hata algılandığında. alıcı tarafında düzeltilebilir. Vericide ACK gelmediği için bekleme durumundadır.8. ACK olumlu yanıtı temsil etmektedir.010) =2 d(100. Böylece üçüncü veri paketinin numarası yine 0. kanalda oluĢan t adet hata.001) =2 d(001.111) = 3‟ tür. kod kelimelerinden herhangi ikisi arasındaki minimum uzaklık 2t+1 ise.111) =2 d(010. Alındı mesajından sonra bir sonraki veri paketi gönderilir. her bir veri paketi gönderilmesinden sonra karĢı taraftan alındı mesajı beklenir. Eğer ACK mesajı yolda kaybolursa alıcı ve verici arasında kilitlenme oluĢabilir. d(000.101) =2 ġekil 21‟deki kod kelimelerinin Hamming uzaklığı ise. Gönderici veri paketlerini modül 2‟ye göre numaralandırır. Çünkü alıcı ACK‟ı gönderdiğini varsayarak bir sonraki veri paketini bekler ve bu durumda çevrim içinde kalır. dördüncü veri paketininki 1 olur. Dur ve Bekle Protokolü (Stop and Wait) Bu protokolde. eğer kod kelimelerinden herhangi ikisi arasındaki minimum uzaklık t+1 ise kanalda oluĢan t adet hata tespit edilebilir.3.

Bu protokolde ACK onayının taĢıdığı numara. 3. tüm gönderdiklerini tekrar göndermesinden 109 . Dur ve bekle protokolü.paket gerile terimi. yarı çift yönlü (half-duplex) bir protokoldür. Bu durumda alt katmanlar çift yönlü iletime izin verse bile. göndericinin hata durumunda ilk hatalı veri paketinden baĢlayarak.3. Genel olarak i numaralı NAK yanıtı alınınca i.2. Bu protokolde ACK onayının yitirilmesi göndericinin veri paketini tekrar göndermesini gerektirmez. Çünkü gönderilen her veri paketinden sonra gönderici. alıcının almayı beklediği bir sonraki veri paketinin numarasıdır. Veri paketinden baĢlayarak eskiden gönderdiği veri paketlerini tekrar gönderir. N Çerçeve Gerile Protokolü (Go-Back N) Bu protokolde gönderici peĢ peĢe veri paketleri gönderirken.ġekil 22: Dur ve Bekle Prokolü Veri Gönderme Ve Onay Alma Mekanizması Gönderici veri paketini gönderdikten sonra t süresi içinde alındı mesajı gelmez ise ACK‟in kaybolduğu varsayılır ve veri paketi yeniden gönderilir. bu protokol bunu kullanmaz. Alıcının aldığı her bir veri paketi için yanıt gönderme zorunluluğunun olmadığı kabul edilir. Bu protokolde gönderici olumsuz yanıt içeren 0 numaralı NAK yanıtını alınca alıcının bir veya birkaç hatalı veri paketi aldığını aslında 0 numaralı veri paketinin beklendiğini anlar. gönderme sırasını alıcıya vererek ondan yanıt beklemeye baĢlar. N.8. bir taraftan da daha önce göndermiĢ olduğu veri paketlerinin yanıtlarını alabilir.

bir veri paketi eksikliğinde sadece eksik olan değil bu eksik paketten sonra gönderilen tüm paketlerin doğru ya da yanlıĢ alındığına bakılmaksızın tekrar gönderilmesidir. alıcı tarafından iptal edildiğinden hepsinin tekrar gönderimi yapılır. her bir veri paketi için ayrı ayrı alındı onayı gönderilir.8. En önemli sakıncası alıcı tarafın iĢ yükünü arttıran bir yöntem olmasıdır. 3. Seçici Yineleme Protokolü (Selective Repeat) Bu protokolde sırasız gelen veri paketleri saklanır ve bu nedenle göndericiden yalnızca bozulan veri paketlerinin tekrar gönderilmesi istenir.dolayı kullanılmaktadır. Bu yöntemde. karĢı uçtan yanıt almadan bir dizi veri paketi göndermesine izin veren protokollere genel olarak kayan pencere (sliding window) protokolleri denilmektedir. Bu yöntemin birçok türevi bulunmaktadır. Pencere boyutu (window size) göndericinin alındı onayı gelmeden gönderebileceği veri paketlerinin sayısını belirtmektedir. Bu tekrar gönderilenlerden bir kaçı alıcı tarafından doğru alınmıĢ olsa bile. ACK onayının parametresi olan numara alındığı belirtilen veri paketinin numarasıdır. ġekil 23: Çerçeve Gerile Prokolü Veri Gönderme Ve Onay Alma Mekanizması Bu protokolün en önemli eksikliği.3. Göndericinin. 110 .3.

ÇOKLU ERĠġĠM PROTOKOLLERĠ ĠletiĢim ortamı bazı durumlarda statik olarak yapılandırılırken bazı durumlarda da dinamik olarak yapılandırılır.1. Saf Aloha ve DilimlenmiĢ Aloha. CSMA/CD çarpıĢma tabanlı protokollerdir. Saf Aloha senkronizasyona ihtiyaç duymazken DilimlenmiĢ Aloha‟da bu gereklidir. Aloha. Bunlar genel olarak çarpıĢma tabanlı ve çarpıĢmasız protokoller olarak bilinir. Ġki türü bulunmaktadır. Dinamik olarak paylaĢtırılan ortamda çoklu eriĢim için bir çok algoritma kullanılmaktadır. ALOHA 1970‟lerde Hawaii Üniversitesi‟nin değiĢik kampüslerini telsizlerde bir-birine bağlamayı amaçlayan bir genele yayın sistemidir.4. 3. jetonlu halka. Bunun amacı iletiĢim ortamının daha verimli olarak kullanılmasıdır. 111 . DQDB gibi. Aralarındaki fark zamanın dilimlenmesidir. ÇarpıĢmasız protokoller ise FDDI. CSMA.ġekil 25: Seçici Yineleme Prokolü Veri Gönderme Ve Onay Alma Mekanizması 3. Aslen telsiz kanal için geliĢtirilmiĢ olmakla birlikte her türlü kanala uygulanabilecek bir yöntemdir.4.

112 . Eğer bir çarpıĢmayı algılarsa rastgele bir süre bekler ve bu iĢleme baĢtan baĢlar.1. Ġstasyonların ortamdaki taĢıyıcıyı (iletiĢimi) dinleyip gerektiği gibi davrandıkları protokollere taĢıyıcı sezim protokolleri ismi verilir.2. 3. DilimlenmiĢ Aloha DilimlenmiĢ Aloha‟da kullanıcılar istedikleri zaman değil belirlenmiĢ zaman dilimlerinde iletiĢim yapabilirler.1. Gecikme arttıkça bu etki de artar. Aksi takdirde her iki terminalde tekrar aynı anda göndermeye çalıĢacak ve tekrar çarpıĢmaya neden olacaktır. Protokolün 1persistent ismini almasının nedeni ortamı boĢ bulduğunda 1 olasılıkla (kesinlikle) çerçevesini göndermesidir. 3. Burada açık Ģekilde yasaklı bölge bir çerçeve zamanına inmektedir. Ortamdaki iletiĢim gecikmesi önemli bir parametredir. Fakat bir kullanıcı çerçevesinin çarpıĢtığını her kullanıcı gibi kanalı dinleyerek baĢarabilir.4. Bu gecikme nedeniyle farklı kullanıcılar kanalı boĢ zannederek aynı anda çerçeve gönderip çarpıĢmaya neden olabilirler.1.4. Eğer kullanıcı aynı anda gönderip dinleyemiyorsa. 3.1. bir alındı mekanizmasına ihtiyaç duyulur. kullanıcıların diğerlerinin yaptıklarından bağımsız istedikleri zaman iletiĢim yapmaları nedeniyle performans düĢüktür. Bu örneğin bir saatin her dilim baĢını tüm bilgisayarlara bildirmesiyle gerçekleĢtirilebilir.3. Dolayısıyla çerçevelerin çarpıĢmaları olasıdır. Oysa LAN‟larda bilgisayarlar diğerlerinin faaliyetlerini sezip duruma göre iletiĢim yapabilirler.4.3. Dolayısıyla aynı dilimde baĢka trafik üretilmeme olasılığı e-G‟ye çıkmaktadır.1.4. TaĢıyıcı Sezim Çoklu EriĢim Protokolleri (CSMA) Aloha‟da. ÇarpıĢma durumunda çerçevenin tekrar gönderilmesi için rastgele bir süre beklenir. Saf Aloha Temel fikir kullanıcılar göndermek için bir çerçeve hazırladıklarında doğrudan gönderirler. Çok sayıda kullanıcının aynı kanalın eriĢimini elde etmek için uğraĢtığı sistemlere çekiĢme sistemi ismi de verilir. Ortamın boĢaldığını sezdiğinde çerçevesini gönderir.4 Israrcı ve Israrcı olmayan CSMA Ġlk incelenecek protokol 1-persistent CSMA‟dir. Ortamın meĢgul olması durumunda ortam boĢalana kadar bekler. Burada bir kullanıcı göndereceği paketi olması durumunda öncelikle ortamı dinler.

Bu sorunu gidermek için kullanıcıların ısrarcılıkları azaltılabilir. Örneğin kullanıcı hattı dinler ve boĢ olduğunu görürse çerçevesini yollar.Gecikme sıfır olsa bile çarpıĢmalar muhtemeldir. BaĢka bir protokol de p-persistent CSMA‟dir. Bu protokol (nonpersistent-CSMA) 1-persistent CSMA‟den daha iyi baĢarım sağlar. Ġkinci durumda asıl kullanıcı çarpıĢma olmuĢ gibi davranır ve rastgele bir süre bekleyerek yukarıdaki algoritmayı baĢtan baĢlatır. Resim 49: Manchester Kodlaması Bu Ģekilde de görüldüğü gibi Manchester kodlamasıyla ne iletilirse iletilsin hat üzerinde her zaman bir titreĢim olur ve bu titreĢim sayesinde herhangi bir düğüm hattın meĢgul ya da boĢ olduğu kolayca ayırt edilebilir. Dolayısıyla bu iĢ için özel tasarlanmıĢ vurum Ģekilleri kullanılmalıdır. Örneğin bir kare vurum Ģeklinde 0 bitini 0 V ifade ediyorsa ve çarpıĢmaya sebep olan kullanıcılar peĢ peĢe 0 biti gönderiyorsa. Bu özel hat kodlama yöntemi Manchester kodlamadır. Eğer hat meĢgul ise ısrarla hattın boĢalmasını ve kendi çerçevesini göndermeyi beklemez. çarpıĢmanın sezilmesi mümkün olmaz. Rastgele bir süre bekler ve yukarıdaki algoritmayı tekrarlar. Sonraki dilimde yine p olasılıkla gönderir veya q olasılıkla bekler. Ġki kullanıcı bir üçüncünün taĢıyıcısını dinleyerek bittiği anda çerçevelerini gönderebilirler. ÇarpıĢma sezme iĢlemi fiziksel katmanda elektriksel olarak mümkün olan bir iĢlemdir. Bu algoritma ya çerçeve gönderilene ya da baĢka bir istasyon iletiĢime geçene kadar tekrar eder. Bu durumda bir çarpıĢma oluĢur. Eğer istasyon baĢlangıçta kanalı dolu bulursa bir sonraki zaman dilimini bekler ve yukarıdaki algoritmayı çalıĢtırır. Kullanıcı gönderecek çerçevesi varsa ve kanal boĢsa p-olasılıkla çerçeveyi gönderir veya q=1-p olasılıkla iletiĢim için bir sonraki dilimi bekler. 113 .

Bu halkada iletiĢimi kontrol etmek için bir jeton oluĢturulur. kablolu ağların yerini alan hatta bu ağlara göre daha fazla fonksiyonlarıbulunan yeni haberleĢme Ģeklidir. Radyo frekans (RF) teknolojisini kullanarak havadan bilgi alıĢveriĢi yapar böylece kablolu bağlantı miktarını azaltır. ÇarpıĢmaların önüne geçilmiĢ olur.1. 3. Bu jeton sırasıyla oluĢturulan halkada bilgisayarları dolaĢır. duvarlar arasından geçerek 114 . Radyo frekans (RF) teknolojisini kullanan WLAN ile veri iletimi/alımıhavadan. KABLOSUZ AĞLAR 3. Gönderme iĢlemi tamamlandığında jetonu tekrar halkaya bir baĢka bilgisayarın kullanımına sunar.6.1. ÇARPIġMASIZ PROTOKOLLER ĠletiĢim ortamını her an sadece bir bilgisayarın kullanımını garanti eden protokollerdir.3. 3. kablolu iletiĢime alternatif olarak uygulanabilecek esnek bir iletiĢim sistemidir. Jeton kimde ise o bilgisayar çerçeve iletimini gerçekleĢtirir.6. Kablosuz yerel alan ağı(Wireless Local Area Netowrk) . Böylelikle iletiĢim ortamının her an bir bilgisayarın kullanımı garanti altına alınır. ĠletiĢimini tamamlayan bilgisayar jetonu ortama bırakarak baĢka bilgisayarların kullanmasını sağlar.5. Kablosuz Yerel Ağ (Wireless Local Area Network) Kablosuz yerel ağ.Jetonlu Halka ĠletiĢim hattını kontrol için bir jeton kullanılır. Resim 50: Jetonlu Halka ĠletiĢim ortamındaki tüm bilgisayarlar bir mantıksal halka oluĢturarak birbirine bağlanır.5. Çerçeve göndermek isteyen bilgisayar jetonu alır ve çerçevesini gönderir.

Standart kablosuz ağlar Ģu 2 moddan biri ile çalıĢırlar.2. Eğer bir kullanıcıbu tanımlanmıĢmesafeden dıĢarıya çıkarak iletiĢim kurmak isterse. geleneksek LAN iletiĢim teknolojilerinin tüm özelliklerini kapsamakta hatta daha da fazla özellik içerebilmektedir. Bu mod. Peer-to-peer ( Makinadan makinaya) Model Bu moda. EriĢim noktasıgenelde yüksek bir noktaya konur fakat istenilen kapsama alanısağlandıkça her noktaya konulabilir.1. dizüstü bilgisayarda PCMCIA kartlarla. Uç noktalar ise kablosuz ağa. kablosuz ağadaptörleriyle.6. Kablosuz ağadaptörleri sunucudaki ağiĢletim sistemi ile manyetik dalgalar arasında bir anten yardımıyla köprü oluĢtururlar. masaüstü bilgisayarlarda ise ISA kartlarla eriĢirler. EriĢim noktasıkablolu ağomurgası ve kablosuz ağarasında veri alıĢveriĢini üstlenir. arada bir kullanıcıağgeçidi ve yönlendirici olarak görev yapmak zorundadır. Tipik bir kablosuz yerel ağuygulamasında.6. kablolu ağa bağlanır. Bazıhız kısıtlamalarıdıĢında WLAN iletiĢimi. 3. Kablosuz Yerel Ağların ÇalıĢması Kablosuz yerel ağlar havadan yayılan elektromanyetik dalgalarla bir noktadan baĢka bir noktaya fiziksel bağlantıolmaksızın bilgi iletiĢimini sağlar. her kullanıcıağdaki bir diğeri ile direkt iletiĢim kurar. eriĢim noktasıdenilen hem alıcıhem verici konumundaki cihaz standart kablolamayla. 3.sınır tanımayan bir iletiĢim kablosuz olarak sunulmaktadır.2. Resim 51: Peer – to – peer Gösterimi 115 . birbirleri ile iletiĢim mesafesinde olan kullanıcılar için tasarlanmıĢtır.

2 Client/Server ( Ġstemci/Sunucu) Modeli Bu modelde bir ağın alt yapısımevcuttur.3.2.1 .6. pahalıve hızlıolana doğru sıralanırsa: BlueTooth IrDA HomeRF WECA (Wi-Fi) 116 . Burada tüm bilgisayarlar eriĢim noktası(acces point) adlıürünle mevcut olan kablolu ağa bağlanmıĢtır.3.Mantıksal BağlantıKontrolleri (LLC .2 .4 Ghz de 2Mbps (DSL bağlantıgibi) hızında veri iletiĢimi için tasarlanmıĢtır 802. Kablosuz Ağ Türleri Bugünlerde 4 tip kablosuz ağvardır.Güvenlik ve diğer konular 802.Logical Link Control) 802. IEEE 802.11 dir. Acces Point adlıcihazlar ile kablosuz ağ ortamıkablolu ağortamıyla bağlantısıyapılırken veri iletiĢimi daha geniĢalanlara aktarılır.11 -WLAN'lar için standartlar üretmek (Kablosuz lokal ağlar) 802. Bunlar ucuz ve yavaĢolandan.11 ilk olarak 1999 da yayınlanmıĢtır ve 2.6.15 -WPAN'lar için standartlar üretmek (Kablosuz kiĢisel ağlar) Resim 52: Client/Server ( Ġstemci/Sunucu) Modeli 3. Kablosuz ağlar kurmak için Ģu anda kullanılan ana standart IEEE (The Institute of Electrical and Electronics Engineers )802.

Büyük iĢletmelerdeki eğitim gruplarının ve üniversitedeki öğrencilerin bilgiye eriĢimini. hareket halinde dahi gerçek zamanlıbilgi eriĢimi sağlar. Niçin Kablosuz? Kablosuz yerel ağyardımıyla kullanıcılar kolayca kaynaklara ulaĢabilecek. Kurulum Esnekliği: Kablosuz ağteknolojisi kablolu ağın eriĢemeyeceği yerlere ulaĢımı sağlar. ağyöneticileri ise kablo döĢemeden ya da yer değiĢtirmeden ağkurabilecek veya mevcut ağda değiĢiklik yapabileceklerdir. Ağ yöneticileri eski ve tarihi binalarda kablosuz yerel ağ yardımıyla bilgisayar ağı kurulumunu düĢük maliyetle gerçekleĢtirebilmektedirler.6. 117 . Kablosuz yerel ağların. Uzun vadeli kazançları. geleneksel yerel ağlara karĢıüstünlükleri Ģunlardır: Mobilite: Kablosuz yerel ağlar ağkullanıcılarına Ģirketlerinin hangi noktasında olursa olsunlar.6. 3. Kablosuz Yerel Ağların Yaygın Kullanım Alanları Hastanelerdeki doktorlar ve hemĢireler hasta bilgilerini anında ekranlarında görebilecekleri dizüstü bilgisayarlar ya da el terminalleri ile daha üretken olurlar.4. Kampüs bahçesindeki herhangi bir öğrenci aynıanda Internet‟e eriĢerek kendine gereken kaynakları araĢtırabilir. ayrıca duvar ve tavanlardan kablo çekme zorunluluğu da ortadan kaldırır. çok yer değiĢtirme gerektiren dinamik ortamlarda kendini belli eder. geniĢleme ve diğer değiĢikliklerden dolayı ortaya çıkacak genel masraflarıkablosuz ağ kullanımı ile azaltabilirler. bilgi paylaĢımını ve öğrenmelerini kolaylaĢtırır. Ambarlarda ve depolarda çalıĢan iĢçiler merkezi veritabanlarıile kablosuz ağüzerinden veri alıĢveriĢini yaparak üretkenliklerini arttırabilirler. hesap denetleme gruplarıhızlıağkurulumu ile üretkenliklerini arttırabilir.5. Küçük danıĢmanlık ya da muhasebe. Kurulum Hızı ve Basitliği: Kablosuz yerel ağsistemleri kurulumu hızlıve kolaydır. binlerce kullanıcıya geniĢbir yelpazeyi kapsar. Ağ yöneticileri dinamik ortamlarda yer değiĢtirme. GeniĢletilebilirlik: Yapılar kolaylıkla değiĢtirilebilir ve az miktarda kullanıcının oluĢturacağı peer to peer ağyapısından. Ġleriye Yönelik Maliyet Kazancı: Kablosuz ağkurabilmek için ilk olarak harcanması gereken miktar kablolu bir ağdan daha fazla olmakla birlikte hayat evresi sarfiyatıçok azdır.3.

kar amacı gütmeyen.3.2. Ayrıca altyapının Sağlamlığınıtest etmek zahmet gerektirmez.6. 118 . Bilgisayar.6.6. Yani birmakine ağıgörmüyorsa hiçbiri görmez. Kablonun en baĢına ve en sonuna da sonlandırıcısoketler takılır. kullanılan network (Ethernet) kartının ve kablo altyapısının hızına bağlıolarak önceleri BNC standardında. Ayrıca eğer kabloda kopma olursa bütün ağkilitlenir. Bnc’nin Avantajları Tek bir kablo kullanıldığıiçin malzeme sarfiyatıminimum noktadadır. tüm ağda tek bir kablo kullanma Ģeklindedir.6. 3. Kopuk nokta hemen tespit edilir. LAN Bağlantı Standartları Local Area Network Bağlantıları. Bnc Alt Yapısı BNC altyapısı.6.7.6. 10Mbitlik hız bile tam olarak sağlanamaz. Bu iki soket arasındaki toplam direnç 52 OHM olmalıdır. Her bilgisayarın olduğu yerde kabloya BNC soket takılır. Bundan dolayıYILAN‟A benzetilir. 3. Önümüzdeki yıllarda standart haline gelecek olan fiber optik altyapıise fiyatından dolayıhenüz çok ciddi altyapılarda kullanılmaktadır.6. Bnc’nin Dezavantajları Hız oldukça düĢüktür.1.6. IEEE Institute of Electrical and Electronics Engineers‟ ın kısalmasındır. Yani kablo 1 numaralıbilgisayardanbaĢlar.1963 (1884‟te kurulmuĢ Amerikan Mühendisleri Enstitüsü) ve IRE (1912‟de kurulmuĢ olan Radyo Mühendisleri Enstitüsü) ‟ nin birleĢmesiyle oluĢturulmuĢtur. dünyanın en büyük teknik organizasyonudur. 3. Elektrik. son bilgisayara kadar uzanır. Elektronik. 3.Ağyöneticileri kablolu ağlar üzerinde çalıĢan kritik uygulamalarıbu ağda herhangi bir hata olması durumuna karĢın kablosuz ağlarla yedeklemektedirler. Yüksek performans isteyen ağuygulamalarında sorun çıkarabilir. 3. telekomünikasyon yılında AIEE ve diğer birçok olan alanda mühendislik Elektrik uygulamalarının geliĢimi için çalıĢan. günümüzde ise UTP standardında yaygın olarak kullanılmaktadır.

IEEE her yıl 400'den fazla uluslararası konferans ve 4500 civarı toplantı düzenlemektedir. Gerek üyelerine yollanan yayınlar. Mesleki ve teknik standartları belirler. ağ üzerinden birbirlerine veri yollamak için kullandıkları adres. ISO gibi diğer standart kuruluĢlarının standartları da genelde iliĢkili IEEE standardı üzerine kurulmaktadır.150‟den fazla ülkede 365. Fakat öğrencilerden bölümlerinin mühendislik alanında olması istenmektedir[61]. Üyelerin kiĢisel geliĢimine katkıda bulunmak olarak belirtilmektedir[62]. Elektrik. ve Bilgisayar alanındaki belli baĢlı bütün standartlar birer IEEE standardıdır. Ġnternet'e bağlanan her bilgisayara bir IP adresi atanır.1. bilgisayar ve iliĢkili bütün konularda yapılan bilimsel yayının %30'undan fazlası IEEE yayınlarına dahildir. IEEE'nin Amaçları: Teknolojik geliĢmeyi teĢvik etmek. 300‟den fazla Ģubesi ve 1400‟den fazla öğrenci kolu vardır. tüm dünyaya yayılmıĢ 10 alt bölgesi. OSĠ AĞ KATMANI 4.1. Bu kuruluĢun Türkiye‟de de çalıĢmaları vardır ve öğrenci kollarını bünyelerinde barındırmaktadır. Dünya çapında toplumun ilerlemesini sağlamak. gerek üyelerin katılabileceği çeĢitli eğitim programları ile üyelerinin uzmanlık alanları içinde ve dıĢında teknolojik geliĢmeleri takip etmelerini sağlar[63].7. 119 . 3. BÖLÜM IV 4. IP(INTERNET PROTOCOL) IP adresi (Internet Protocol Address). Elektronik. IEEE bu amaçlarını gerçekleĢtirmek için. diğer bilgisayarlar bu bilgisayara bu adres ile ulaĢırlar. Dünyada elektrik ve elektronik mühendisliği. Konferanslar ve toplantılar düzenler. IP adresi birbirleri ile iletiĢim imkânı sağlar. internete ya da diğer herhangi bir ağa bağlı cihazların.000‟i aĢkın üyesi. Yani iki farklı cihaz aynı yerel ağda olmasa dahi. Ayrıca ANSI. Yayın yapar. Üyelerini eğitir.

ağ tarayıcısı IP adresi yazarak da bağlanılabilir.ccc / 127. Her bir cihaz için IP adresi tüm ağda tek olmalıdır. yani servis sağlayıcıda o an boĢ bulunan bir IP adresi atanır.bbb.1.ccc 120 . IP Adresi Sınıfları Kullanım alanlarına göre IP Adresleri sınıflandırılır.aaa. Yani istenildiği zaman değiĢtirilebilir. 4.168. Bu sayılar 0 ile 255 arasında bir değer olabilir. Birinci kısım Network ID olarak bilinir ve cihazın ait olduğu ağı belirtir.2.IP adresleri Ģu anda yaygın kullanımda olan IPv4 için 32 bit boyunda olup. Örneğin. IP adresi sayısal bir değer olup IP ağlardaki her bir cihazın sahip olması gerekir. Örnek bir IP adresi 192. noktalarla ayrılmıĢ 4 adet 8 bitlik sayıyla gösterilirler. Bu yüzden her bağlantıda IP adresinin belli kısımları değiĢebilir. Ġkinci kısım ise Host ID olarak adlandırılır ve IP ağındaki cihazın adresini belirtir.bbb. ancak bu rakamları yazmak pratik olmadığından IP adresine karĢılık gelen bir alan adı sistemi kullanılmaktadır. Statik IP adresleri olan bilgisayarların adresleri değiĢmez. Peki.101‟dir. Ġnternet Servis Sağlayıcılarında bulunan Alan Adı Sunucularından (DNS Domain Name System) oluĢan bir ağ. IP adresleri MAC adreslerinin tersine donanımsal bir adres değil sadece yazılımsal bir değerdir. IP adresi ile subnet mask değerini lojik AND iĢlemine tabii tutarak kendi Network ID‟ sini bulur. Sunucu görevi gören bilgisayarlar için tercih edilir[64].167.10.5 Bir internet sayfası sunucusuna. IP adresleri iki kısımdan oluĢur. hangi alan adının hangi IP adresine karĢılık geldiği bilgisini eĢler ve kullanıcıları doğru adreslere yönlendirir.1.aaa.[4] 4. Networks‟teki cihaz hangi ağa sahip olduğunu nasıl anlar? Bunu anlamak için subnet mask (alt ağ maskesi) denilen değeri kullanır.1. Ġnternet'te trafik BaĢlıca IP adreslerince sağlanmaktadır. Dinamik ve Statik Adresler Telefon ile (ADSL veya çevirmeli bağdaĢtırıcı) internete bağlanan kullanıcının IP adresi çoğu zaman dinamiktir..10. Her bir IP adres sınıfı için bu subnet mask değeri farklıdır. IP adresleri 32 bit uzunluğundadır ve birbirinden nokta ile ayrılmıĢ dört oktetden oluĢur. A Sınıfı IP Adresleri 1. Örneğin: 192.

384 ve her bir ağda kullanılabilecek host sayısı ise 65.255.255.2.0 „dır. Bu iĢlemin sonucu olaraktan 16.0 „dır. C Sınıfı Adresler IP adresindeki ilk oktet‟in değeri 192 ile 223 arasında olabilir ve varsayılan subnet mask değeri ise 255. Bu IP adresi C sınıfı bir IP adresidir.75.534‟dür.bbb.0.255. A sınıfı IP adreslerinde ilk oktet network ID‟ yi diğer üç oktet ise host ID‟ yi gösterir. Bu IP adresine sahip cihazın host numarası ise 101‟dir.aaa.2. Yani toplam 24 bit‟i host tanımlamak için kullanabiliyoruz.152 ve bu ağların her birinde tanımlanabilecek host sayısı ise 254‟dür. Bu sayıdan 2 çıkarmamızın nedeni ise bu 24 bit‟in hepsinin 0 veya 1 olmasının özel bir anlamı olduğu ve herhangi bir host‟a IP adresi olarak verilemediği içindir. Bu yüzden birbirinden farklı kaç kombinasyon olacağını 224 ile bulabiliriz.bbb. Örnek bir B sınıfı IP adresi 160. 4.ccc / 192.bbb. Burada 49 bu IP adresinin ait olduğu ağın ID‟ sini 19. burada kullandığımız 24 nereden geldi? A sınıfı adreste host‟u tanımlamak için son üç oktet (sekizli) kullanılıyordu. Yani bu tür bir IP adresinde ilk üç oktet Network ID‟yi son oktet ise Host ID‟yi belirtir.aaa.097.101 IP adresini inceleyelim. Örneğin 192.214 adet host olabilir. C sınıfı IP adreslerinin 83 kullanılabileceği ağ sayısı 2. Bu bitler ya 0 ya da 1 olmak zorunda. 4.3.19.0.aaa.0 „dır. Subnet Mask Olarak 255.0 4. diğer iki oklet ise Host ID‟yi gösterir.10‟dur.255.ccc C Sınıfı IP Adresleri 193.1. Peki.168.22. 224 – 2. B Sınıfı Adresler IP adresindeki ilk oktet 128 ile 191 arasındadır ve kullanılan subnet mask ise 255.ccc aralığındadır. B sınıfı IP adresinin kullanılabileceği ağ sayısı 16.168.bbb.1.olarak verilebilir[66]. Burada ilk oktet‟in 0 ve 127 olma durumları özel durumlardır ve network‟ta kullanılmazlar.22. A Sınıfı Adresler IP adresindeki ilk oktet 0 ile 127 arasındadır ve varsayılan subnet mask ise 255.777.1.aaa.156 olarak verilebilir.2. Bunu ilk oktetin değerine bakarak anladık.0.1.ccc .10.56 ise bu IP adresine sahip host‟un host ID‟ sini gösterir[65]. Bu da demektir ki bu tür bir IP adresinde ilk iki oklet Network ID‟ sini.255.255.10. Bu IP adresinin ait olduğu ağın ID‟si ise 192.2. Örnek bir A sınıfı IP adresi 49.110.B Sınıfı IP Adresleri 128. 121 . A sınıfı IP adresine sahip bir ağda tanımlanabilecek host sayısı ise Ģu formülle hesaplanır.

Bu üç IP sınıfının haricinde D ve E sınıfı IP adresleri de mevcuttur. OSI BaĢvuru Modelinde ICMP ’nin Yeri Internet protokolü (IP) hata-raporlama veya hata-düzeltme mekanizmalarına sahip değildir. ICMP yapı olarak UDP‟ ye benzer bir protokoldür. fragmented data gramların toplanmasında karıĢıklık olmaması. Alıcı makineye mesajların gönderilmesi esnasında çoğu zaman problemlerle karĢılaĢılınabilir. Bununla beraber UDP‟ ye göre daha basit bir yapıdadır. Burada. BaĢlık bilgisinde port numarası bulundurmaz. Bütün ICMP mesajları ağ yazılımının kendisince yorumlanır. ICMP‟ de iki tane encapsulation olur: IP data grama ekleme ve network frame ekleme. ICMP de mesajlarını sadece bir data gram içine koyar.1. ICMP ağ hakkında bazı bilgileri toplamak amacı ile de kullanılır. TTL 'nin zamanının geçmesi. hatlardaki sorunları anında test etmek imkânına sahiptirler. Hata mesajları gönderen makineye gider. ICMP „yi kullanan en popüler Internet uygulaması PING komutudur. Böylece o hata tipi belirlenerek. ġu ana kadar gördüğümüz katmanları ve bilgi akıĢının nasıl olduğunu aĢağıdaki Ģekilde daha açık izleyebiliriz. D sınıfı IP adresleri multicast yayınlar için kullanılır. 4. Örneğin. rota yolunun kaybolması.2. Bu komut yardımı ile Internet kullanıcıları ulaĢmak istedikleri herhangi bir bilgisayarın açık olup olmadığını. ICMP mesajının nereye gideceği ile ilgili bir port numarasına gerek yoktur. 122 .2. Her hostta mutlaka ICMP protokolü çalıĢır. E sınıfı adresler ise bilimsel çalıĢmalar için saklı tutulmuĢtur[66]. düzeltilir ve tekrar gönderilir.Internet Yönetim MesajlaĢması Protokolü) ICMP. header yapısı aynıdır[64]. ICMP TCP/IP ' nin iĢlemesine yardımcı olan bir protokoldür. Mesaj türüne göre data gram parçası değiĢse de. ICMP (Internet Control Message Protocol . 4. Hata durumunda host tarafından geri bilgilendirmeyi sağlar. IP‟nin tamamlayıcı bir parçası gibidir. hata mesajları ve TCP/IP yazılımının bir takim kendi mesaj trafiği amaçları için kullanılır. Mesela bir bilgisayara bağlanmak istediğinizde sisteminiz size “host unreachable” ICMP mesajı ile geri dönebilir. olası problemi gönderen makineye bildiren ve rota iĢlemlerindeki hataları kontrol eden protokol devreye girer.

TTL süresi dolduğu zaman paketin sahibine bildirim yapmak Herhangi bir durumda yok edilen paket hakkında geribildirim sağlamak Parçalanmasın komutu verilmiĢ paket parçalandığında geribildirim sağlamak Hata oluĢumlarında geribildirim sağlamak Paket baĢka bir yoldan gideceği zaman geribildirim sağlamak[64]. Ancak buradan ICMP ‟nin IP‟yi güvenilir bir protokol haline dönüĢtürme amacı ile geliĢtirildiği yargısı çıkarılmamalıdır. • Toplamsal-hata (checksum) alanı: ICMP mesajının 16-bitlik 1‟e tümleyenini hesaplar. IP baĢlığındaki protokol alanı 1‟e set edilerek ICMP ‟nin kullanıldığı gösterilir. Buradan ICMP paketlerinin güvenilir iletilemeyeceği ve hedefe vardığının garanti edilemeyeceği sonuçları çıkarılabilir. Bu yüzden ICMP paketlerinin dağıtım güvenilirliği. 4. • Tip alanı: mesajın tipini tanımlar.2. Bu yolla ciddi sorunları. Tüm ICMP mesajları üç alandan oluĢur. ICMP hata raporlama mesajları aynı zamanda internet baĢlığı ve kullanıcı veri alanının ilk 64 bitini taĢırlar. IP paketinin veri bölümünde taĢınır.3. haberleĢen birimlere bildirerek bir hata bildirim mekanizması oluĢtururlar. 4.2. ICMP kullanan komutlara örnek olarak ping ve traceroute verilebilir. ICMP Paketinin Yapısı ve Formatı ICMP mesaj formatı ġekil 8-1‟de görülmektedir. ICMP mesajları IP data gramının kullanıcı verisi alanında taĢınır. ICMP mesajı. • Kod alanı: hata veya durum bilgisi tipini tanımlar. ICMP Niçin Kullanılır? ICMP Ģu amaçlarla kullanılır. 123 . Bu komutları kullanmak için bir dos penceresi açmanız gerekmektedir[64].2.ICMP paketleri ortamda bir geri besleme sağlarlar. IP paketlerinin dağıtım güvenilirliği ile sınırlı kalmaktadır. Bu bitler problem giderme ve problem analizi için faydalıdır[1].

Yönlendirici tanıtımı 10.4.4.Timestamp Yanıtı(Timestamp Reply) 15 . Redirect: Daha iyi bir rota mevcut olduğu durumlarda gatewaye gönderilir.Parametre Problemi(Parameter Problem) 13 . Echo mesajı kaynaktan hedefe yönelen bir mesaj olup.Yeniden Yönlendirme(Redirection Required) 8 . Echo mesajı ile hedef hostun çalıĢıp çalıĢmadığı ve iletiĢim kurmak için gerekli yolun sağlanıp sağlanamayacağının testi yapılır. 0 -Eko yanıt (Echo Reply)-ping yanıtı 3 .Timestamp Ġstemi(Timestamp Request) 14 . Yukarıdaki mesaj tiplerine göre değiĢen mesaj örnekleri.Kaynak Kapatmak(Source Quench) 5 . Echo: Echo mesajları.Yönlendirici istemi 11 .Bilgi Yanıtı(Information Reply) 17 .Bilgi Ġstemi(Information Request) 16 .Hedefe EriĢilemedi(Destnation Not Reachable) 4 . Checksum: Ip headerdaki gibidir. Bu mesaj alınınca gönderim hızı azaltılmalıdır.Addres Maskesi istemi(Address Mask Request) 18 .Zaman aĢımı (Time to Live Exceeded)-traceroute kullanır 12 . 124 . Destination Unreachable Fragment gerektiğinde DF'nin değeri 1 ise bu mesaj oluĢur.ve Durum-Raporlama Prosedürleri Mesaj tipinin alabileceği değerler. tepki mesaj olarak hedeften kaynağa Echo Reply (Echo Cevabı) mesajı döner.Addres Maskesi yanıtı(Address Mask Reply) Code field: Alıcı makine için daha çok bilgi içerir.2. TCP / IP protokol grubu yüklü olan hostlar üzerinde çalıĢtırılan PING komutu bu iĢlevi yerine getirir. Source Quench: datagramların geçiĢ oranını kontrol eder. ICMP Hata. bir yönlendirici veya host tarafından diğer bir yönlendirici veya hosta gönderilen mesajlardır. Bu mesaj gönderilince code fieldde oluĢan oluĢan numara routing durumlarını belirler.Eko yanıt (Echo Request)-(ping isteği) 9 .

Parameter Problem: semantic veya synatatic hata oluĢtuğunda açığa çıkar. APNIC ( Asia Pacific Network Information ) gibi kuruluĢlardan alınabilir[68]. Echo Request veya Reply: Debugging için kullanılır. Ġnformation Request ve Reply. 4. Otonom sistem (OS). AĢağıda Türkiye Ġnternet Haritası‟ndan Üniversiteler Arası Akademik Ağ (ULAKNET) kısmına bakarsak görüldüğü gibi ĠTÜ 9095 OS numarasına sahiptir. OS numaraları ARIN( Amerıcan Regıstry For Internet Numbers) . Address Mask Request ve Reply: Özel network veya subnetworkün denenmesi için[65]. OTONOM SĠSTEM ( AUTONOMOUS SYSTEM ) Ġnternet üzerinde aslında her yönlendiricinin bir yöneticisi veya sahibi bulunmaktadır. Resim 53: ULAKNET AĢağıdaki Ģekilde 3 farklı otonom sistem verilmiĢtir ve her sistemin yönetimi bağımsız bir yönetici eliyle yapılmaktadır. Timestamp Request Ve Reply: Networkten geçen mesajın süresinin gözlenmesini sağlar. Dikkat edilirse aĢağıdaki Ģekilden de anlaĢılacağı 125 . OS numaraları 16 bittir.3. tek bir yönetim altında bulunan belirli bir IP adres aralığına sahip bir networkü ifade eder. Bu yönlendiricilerin nasıl bir protokol kullanacağından nasıl çalıĢacağına kadar her türlü kararı bu yönetici verebilir. Genelde optionslarda kullanılan hatalıargümanlar buna sebep olur. ĠĢte birden fazla yönlendiriciden oluĢan bir grup tek bir yöneticinin idaresindeyse bu gruba otonom sistem adı verilmektedir.

Bu gibi sistemlerde hızlı değiĢimlere hızlı cevap vermek için otomatik bir sisteme ihtiyaç var. birbirine bağlı OS yapıları ve numaraları olarak bildiğini söyleyebiliriz[71]. ġekilde bu bağlantı. Bu yolda problem olması durumunda diğer yol kullanılır[70]. Otonom sistem içerisindeki eriĢilebilirlik bilgisi tam olarak tespit edildikten sonra BGP protokolüyle diğer otonom sistemlere bildirilebilir.3. otonom sistemler dıĢındaki omurga üzerinden yapılmıĢtır[69]. Bu iĢlemlerin otomasyonu için otonom sistemler içerisindeki yönlendiriciler birbirleriyle haberleĢirler ve eriĢilebilirlik ya da yönlendirme bilgilerini iletirler. bağlı bulunduğu OS numaralarını söyleyerek çalıĢmaktadır. Internet‟teki BGP kullanan yönlendiricilerin. BGP. BGP ( BORDER GATEWAY PROTOCOL ) BGP ( Border Gateway Protocol ) ise dünya genelinde servis sağlayıcılar. çok büyük kurumsal ağlar ve özellikle de büyük yerleĢke ( kampüs ) ağlarının birbirleri ile 126 . Küçük ağlarda birden çok yol bulunuyorsa bunlardan bir tanesi asıl yol olarak seçilir. Bunun dezavantajı hızlı büyüme ya da hızlı değiĢme olduğu zaman elle yapılandırma yeterli olmaz. 4. OTONOM SĠSTEM ĠÇĠ YÖNLENDĠRME Küçük yavaĢ değiĢen ağlarda yollar elle girilebilir.1. tüm internetin yapısını. gerekli yönlendirmeyi yapabilmek için kendisi ile ortak çalıĢan BGP yönlendiricilerine (kendi komĢularına). Resim 54: Otonom Sistem 4.üzere problem otonom sistemler arası bağlantıların nasıl sağlanacağıdır. Her BGP yönlendiricisi bu numaraları birbiri ile değiĢ tokuĢ ettiğinden.4. Otonom sistemler arası yönlendirme iĢlemi BGP protokolü ile yapılmaktadır.

Yandaki Ģekilde ise R1 “ 1 ” nolu otonom sistemden bilgi toplar ve bu bilgiyi R2 „ye aktarır. bağlı oldukları yönlendiricilere bakarak dinamik Ģekilde oluĢtururlar. hangi ağlara ulaĢabilecekleri bilgisini iletmesi üzerine kuruludur. Mesafe vektörü ile her bir yönlendirici kendi yönlendirme tablosunu dakikada bir kere güncelleyecektir. Mesafe Vektörü Yönlendirme ( Distance Vector Routing ) Bu tip yönlendiriciler kendi yönlendirme tablolarını. Ġnternet üzerinde on binlerce ayrı ağ bulunmaktadır.bağlantılarında kullanılmaktadır. Bu yöntemde her bir yönlendirici diğer ağlara ulaĢmak için hop sayma bilgisini yakınındaki yönlendiricilerden alacaktır[73]. R2 de “ 2” nolu otonom sistemden bilgi toplar ve R1 e bildirir [72]. BGP‟ nin temel mantığı her yönlendiricinin komĢusu olan diğer yönlendiricilere. 127 .1.4. ġekil 26: BGP Protokol ġekil 27: BGP ‟ nin Ġki Otonom Sistem Arasındaki Yönlendirme ĠĢlemi 4. Her bir yönlendirici için hop değerine bir eklerler. Yönlendiricilerin internet üzerindeki paket iletimini sağlayabilmesi ortak bir protokol üzerinde bilgi paylaĢımı yapmaları ile mümkün olur.

Ağ topolojisindeki herhangi bir değiĢiklik. Eğer 180 saniye içinde o yolla ilgili baĢka mesaj gelmezse o yol geçersiz sayılır[76]. Seçimi için geçilecek yönlendirici sayısını baz alarak kullanmak. daha geliĢmiĢ gönderim protokollerinin özelliklerinden ve gücünden yoksundur. Aktif katılımcılar kendi yönlendirme bilgilerini diğerlerine gönderirler. RIP protokolü DV yönlendirme mantığıyla çalıĢır. Basit oluĢundan dolayı. YÖNLENDĠRME BĠLGĠ PROTOKOLÜ ( Routing Information Protocol ) Yönlendirme Bilgi Protokolü ( Routing Information Protocol ) . KomĢu yönlendiriciler de. dünyadaki binlerce ağda kullanılmakta olan bir mesafe yönlendirme vektörü protokolüdür. Açık standartlara dayalı olması ve uygulanabilirliğinin çok basit olması yönüyle bazı ağ yöneticilerince çekici bulunmasına karĢın RIP. uçlar pasif modda çalıĢmak zorundadır. Sadece yönlendiriciler aktif modda çalıĢabilir. Ġçerisinde yönlendiricinin o anki yönlendirme veritabanında bulunan bilgiler olur. Mesafe için adım sayısı kullanılır.) ve daha sonra komĢularına yansıtır. Ancak adım sayısı o yolun en kısa yol olduğunu göstermez. yeni durumu göz önüne alarak kendi tablolarını güncelleyip kendi komĢularına haber verirler. istenmeyen yönlendirme davranıĢlarına yol açabilir. Performansı artırmak için RIP birkaç kural koymuĢtur: Eğer yeni alınan yol mevcut yolla aynı mesafedeyse yol değiĢtirilmez.5. oraya bağlı olan yönlendirici tarafından sezilir ve yönlendirici hemen yeni durum için değerlendirme yapar. önce kendi tablosunu günceller ( Aynı varıĢ adresli daha kötü yol varsa tablodan siler. Pasif katılımcıları sadece gelen yönlendirme bilgilerini alırlar ve yönlendirme tablolarını düzenlerler. Katılımcıları aktif ve pasif makineler olarak ikiye ayırır. Ancak 128 . ağ konusunda kendini geliĢtirmek isteyen kimseler için iyi bir baĢlangıç protokolüdür [74]. Aynı yolu ilan eden baĢka bir mesaj alındığında zamanlayıcı yeniden baĢlatılır. Hem aktif hem pasif RIP katılımcıları mesajları dinlerler ve tablolarını güncellerler[75].4. Aktif moda çalıĢan bir yönlendirici her 30 saniyede bir yönlendirme güncelleme mesajı yayınlar. Her yönlendirici tabloya bir yol koyduğunda bir zamanlayıcı baĢlatır. Eğer daha iyi bir yol olduğunu öğrenirse.

değiĢikliği ilk yansıtan yönlendiriciye tekrar gönderilmelidir. RFC 1721-1722-2453‟de tanımlıdır. RIPv1‟ den RIPv2‟ ye kadar sürekli geliĢtirilmiĢtir. 129 . RIP v2‟ nin artıları Ģunlardır: Ġlave yönlendirme paketi bilgisi taĢıyabilme. ġekil 28: Routing Information Protocol ( RIP ) RIP protokolünün iki versiyonu vardır: RIPv1: Bu versiyonda güncelleĢtirmeler subnet (alt ağ bilgisi) bilgisi içermezler. Aksi durumda kısır döngü oluĢur. Adresleme türünü multicast yapar. En önemli güvenlik açıklarından biri de bu versiyonda kimlik denetimi desteği yoktur. O ağa kaç adımda ulaĢılabildiği [76]. DeğiĢik uzunlukta alt maskeleme desteği [76]. VLSM (Variable Length Subnet Masks ) ve kimlik denetimi desteği vardır. Tablo güncellemelerinin güvenliği için yetkilendirme mekanizması. Adresleme türünü broadcast yapar. RIPv2: Versiyon 1' göre karĢılaĢtırma yapacak olursak. Bir RIP paketi. iki önemli bilgi içerir: Hangi ağa ulaĢılabildiği. Bu versiyonda da 15 geçit sayısı sınırı devam etmektedir. Yönlendirme bilgi protokolü (RIP) yıllardır. Kendisi RFC1058'de tanımlı olup VLSM (Variable Length Subnet Masks) desteği yoktur.

C Ağları ile R1. RIP Nasıl CalıĢır? RIP protokolü DV ( mesafe vektörü ) yönlendirme mantığıyla çalıĢır.4.5.R3 Router‟ları Arasındaki Bağlantı 130 . Rıpv1 ve Rıpv2 arasındaki farklar ġekil 29: Rıpv1 ve Rıpv2 arasındaki farklar 4.5.R2. • Aktif modda çalıĢan bir yönlendirici her 30 saniyede bir yönlendirme güncelleme mesajı yayınlar. • Mesafe için adım sayısı kullanılır. • Aktif katılımcılar kendi yönlendirme bilgilerini diğerlerine gönderirler. • Hem aktif hem pasif RIP katılımcıları mesajları dinlerler ve tablolarını güncellerler.2. • Ġçerisinde yönlendiricinin o anki yönlendirme veritabanında bulunan bilgiler olur. • Katılımcıları aktif ve pasif makineler olarak ikiye ayırır.B. • Pasif katılımcılar sadece gelen yönlendirme bilgilerini alırlar ve yönlendirme tablolarını düzenlerler. Resim 55: A. • Ancak adım sayısı o yolun en kısa yol olduğunu göstermez.1.

Show ip protocols komutu. Arouter'ı B ağına B router' ını kullanarak tek adımda ulaĢabileceğini öğrenir 2. 3. RIP servisi aktif olduğu için her router tüm ağlara "ben bir router' ım ve Ģu ağa ulaĢabiliyorum" mesajı yollar. Bu durumda: A router'ı C ağına B router'ını kullanarak iki adımda ulaĢabileceğini öğrenir. Bu durumda: 1. RIP konfigürasyonunu kontrol etmek için ilave komutlar Ģunlardır: Show interface <arabirim> Show ip interface <arabirim> Show running-config 131 . yönlendirme tablosunda yer alan komĢu RIP‟ lerce alınan yolları doğrulamak için kullanılır [76]. • Ġlk baĢta.5. ağ muhtelif değiĢimlere otomatik olarak uyum sağlayabilir [76]. B router'ı yeni bir Ģey öğrenmez. RIP mesajları sık sık gönderildiğinden ve 3 RIP mesajı süresince haber alınamayan bir ağ "ölü" olarak sayıldığından. Bunların en yaygın olanlarından ikisi show ip route komutu ve show ip protocols komutlarıdır. RIP Yapılandırması RIP‟ in düzgün yapılandırılmıĢ olup olmadığını doğrulamak için kullanılan değiĢik komutlar vardır. Öte yandan. C router'ı A ağına B router'ını kullanarak iki adımda ulaĢabileceğini öğrenir. Ardından. B router' ı A ve C ağlarına ilgili router' ları kullanarak tek adımda ulaĢabileceğini öğrenir. C router'ı B ağına B router' ını kullanarak tek adımda ulaĢabileceğini öğrenir. 4. Show ip route komutu. B ve C ağları ve R1. router üzerinde IP trafiğini hangi gönderim protokollerinin taĢıdığını gösterir. yukarıdaki ağı alırsak. hiçbir router yollar hakkında bilgi sahibi değildir.Örneğin. R2. • A. her router öğrendiği bilgileri paylaĢır.3. R3 ve R4 ise router'ları temsil etmektedir.

4. kaynaktan alıcı adresine giden yolda izin verilen atlama sayılarındaki sınırın dolmasıyla sürekli devam eden gönderim döngüsünü engeller. Eger bu. 132 .5. Buna ek olarak. 4. daha karmaĢık olan OSPF protokolü bu sorunu çözmektedir [77]. birçok ağın birbirine bağlantısı ile oluĢur. " der. Örneğin: Türkiye'deki çoğu internet servis sağlayıcısı. RIP‘ in Sorunları ġekil 30: A. 4. yeni veya değiĢmiĢ bir giriĢ içeren gönderim güncellemesi aldığında metrik değer.4.C Ağları ile R1. A router' ı B router'ına " Ben C 'ye iki adımda ulaĢabiliyorum. RIP’ in Amaçları Nelerdir? Ġnternet denen ağ. B router 'ı C' ye doğru olan bağlantısını aklından siler. TT net'in omurgasına bağlıdır. Bu sorunun çözümü için RIP 15 adımdan daha fazla adımda ulaĢılan ağları “ulaĢılamıyor ” kapsamına alır. • Ağ. 2. RIP ve baĢka protokoller router'ların birbirlerini otomatik olarak görmesi için gerekli hizmetleri sunarlar [77].R3 ve R4 Router‟ları Arasındaki Bağlantı Az önceki örnekte B ile C ağları arasındaki R3 yolunu kestiğimizi varsayalım.B.5. • Dolayısıyla. metriğin 15 üzerinde artırılmasına yol açıyorsa bu durumda sonsuzluk gibi düĢünülür ve ağ adresi ulaĢılamaz olarak kabul edilir [77].5. • Belki de binlerce satır yönlendirme bilgisi girecek adam sayısı azdır. " der.R2. 3.RIP. tablosunu günceller ve B' ye " Ben C' ye dört adımda ulaĢabiliyorum . B router' ı bunu listesine ekler ve A router' ına " Ben c‟ ye üç adımda ulaĢabiliyorum. Bu durumda: 1. değiĢimlere (örneğin TT net'in su altı kablosunun kopması) karĢı dayanıksız olacaktır. Bir router." der. yol üzerinde bir atlama olarak kendi hesabına 1 artırılır. Normalde C' ye B üzerinden ulaĢtığını bilen A router'ı.

IPSec. kimlik doğrulaması (authentication) ve verinin network üzerinde güvenli iletimini (Secure transmission) sağlayan bir endüstri standardıdır[78].6. Windows XP ve Windows Server 2003 ailesinde IPSec. Genel ve özel ağlarda Ģifreleme ve filtreleme hizmetlerinin bir arada bulunduğu internet Protocol Security (IPSec) iletiĢim kuralı aracılığıyla bilgilerin güvenliği sağlanır. (IPsec mimarisi RFC2401 belgesinde tanımlanmıĢtır. normal ağlarda da kullanıma müsaittir. gibi özetlenebilir.1. IPSec RFC (Requests for Comments) 2401-2411'de belirlenmiĢtir. çalıĢma grupları. dolayısı ile birçok tehlikeye maruz kalabilirler. IPSEC (IP SECURITY) 4. ĠletiĢimde IPSec korumasını bilmesi gerekenler yalnızca gönderen ve alan bilgisayarlardır. yeni teknolojiler üretmekle sorumlu ABD Savunma Bakanlığı Ajansıdır. çünkü TCP/IP protokol kümesinin bu denli yoğun ve hatta standart olarak kabul edilip kullanılacağı düĢünülmemiĢti. güvenli ağ kavramının uzun vadeli hedefidir. ordu tarafından kullanılmak üzere.) TCP/IP yığını içerisinde standart gelen bir özelliktir. Bu uygulamalar iletiĢim kurallarında hiçbir değiĢikliğe neden olmadığı için. Devamındaki sürümler de kullanıma devam etmiĢtir.4. IPSec veriyi. 133 . yerel ağ bilgisayarları. bu tehlikeler datalarımızın editlenmesi. DARPA (Daha önce ARPA olarak bilinmekteydi) bugünkü internetin geliĢtirilmesinden sorumluydu ve Berkeley Unix ve TCP/IP'yi de içeren birçok geliĢtirme projesini finanse etti[77].6. IPSec standart olarak belirlenen bir Ģifreleme kullanır ve windows 2000 ile beraber gelmiĢtir. Datalarımız network üzerinde savunmasız olarak yol alırlar.. The Defense Advanced Research Projects Agency (ABD Savunma Bakanlığı İleri Araştırma Projeleri Ajansı).. IPSec Nedir? TCP/IP Protokol kümesi 1969 yılında DARPA tarafından (Department of Defense Advanced Research Projects Agency) kendi iç networklerinde kullanılmak üzere geliĢtirilmiĢtir ve geliĢtirilirken güvenlik kısmen göz ardı edilmiĢtir. yanlıĢ yerlere yönlendirilmesi. IPSec ağ ortamında bulunan her bilgisayar için kimlik denetimi yapmaktadır[79]. Uçtan uca güvenlik ile özel ağ ve Internet saldırılarına karĢı etkili koruma sağlar. IPSec sayesinde datalarımızın network üzerinde güvenli bir Ģekilde hedefine ulaĢmasını sağlarız[78]. bütünlüğünü sağlayan (integrity) . etki alanı istemcileri ve sunucuları. kriptolayan (encryption).

Ġki bilgisayar arasında güvenlik duvarı türünde paket süzme veya ağ adresi çevirme iĢlemi yapılmıyorsa.2. güveni kendi tarafında sağlar. Tek yönlü (açık anahtarlı) Ģifreleme tekniğidir. Güvenliği sağlanan trafiği bilmesi gereken bilgisayarlar yalnızca. kaynaktan gelen verileri yalnızca hedefe yönlendiren bilgisayarların IPSec'i desteklemesi gerekmez. 4. IPSec. Yerel ağ (LAN): istemci/sunucu ve eĢler arası GeniĢ ağ (WAN): yönlendiriciden yönlendiriciye ve ağ geçidinden ağ geçidine Uzaktan eriĢim: çevirmeli istemciler ve özel ağdan Internet eriĢimi[80]. Mesajları özetlemek için MD5 ve SHA-1 algoritmaları kullanılır. kimlik doğrulama iĢlemiyle bu kimlik denetlenir. Her iki bilgisayar da.  MD5. gönderen ve alan bilgisayarlardır. 2. 3. 134 . iletiĢimin gerçekleĢtirildiği ortamın güvenli olmadığı varsayılarak. mesajı alan bilgisayarın hesapladığı mesaj özeti (message digest) değeri ile mesajı gönderinin ilettiği mesaj özeti değerleri karĢılaĢtırılır. Bütünlük (integrity) Hedefe ulaĢan verinin kaynaktan gelen veri ile aynı olup olmadığı kontrol edilir. Sonuç farklıysa iletilen mesaja iletim sırasında müdahale edildiği anlaĢılır. Ağ üzerinden gönderilen mesajın gerçekten gönderilen mesaj olup olmadığını anlamak için. Veri bütünlüğünü sağlamak için kullanılır [84]. (Message-Digest Algorithm5) veri bütünlüğü veya özet fonksiyon olarak da bilinir. bunun yerine IP adresinin ardında yer alan sistemin bir kimliği olup. extranet'ler ve geçici istemciler arasındaki iletiĢimi koruma yeteneği sağlar[80]. IPsec güvenlik mimarisini oluĢturan 3 temel öğe vardır: 1.Ģube ofisleri (fiziksel olarak uzakta bulunabilir). IP adresinin kimlik olarak dikkate alınması zorunlu değildir. Bütünlük (Integrity) Kimlik doğrulama (Authentication) Gizlilik (Confidentiality)[81]. Bu model IPSec'in Ģu kuruluĢ senaryoları için baĢarılı biçimde dağıtılmasına olanak sağlar[80].6. kaynak IP'den hedef IP adresine güven ve güvenlik oluĢturan uçtan uca bir güvenlik modelini temel alır. Bir yere gönderilecek veri 128 bitlik özetler halinde Ģifrelenir.

ağdaki paketler bir izleyici (sniffer) aracılığıyla yakalansalar bile içerikleri ĢifrelenmiĢ olduğu için taĢınan verilerin üçüncü Ģahıslar tarafından okunması engellenmiĢ olur.3. Veri bütünlüğünü sağlamak için kullanılır. 56 bit uzunluğunda anahtar kullanır. kimlik doğrulama iĢlemi için çeĢitli yöntemler kullanabilirler[84]. 4. (Bitler önce bloklanır sonra Ģifrelenir. hedefe gittiğinde yine aynı anahtarla açılacaktır. Anahtarlardan biri kaynakta diğeri ise hedeftedir.(Anahtar uzunluğu ne kadar artarsa güvenlik de o kadar artar. ġifreleme iĢleminde en çok kullanılan yöntemler DES ve 3DES yöntemleridir.) Hem Ģifrelemek için hem de Ģifre çözmek için aynı anahtar veri kullanılır. 4. Anahtar uzunluğu 112 bite çıkarılmıĢtır.6. (Secure Hash Algorithm) özetleme algoritmasıdır. tek kilidi olan bir sandık düĢünün. Örneğin. Web alanında geniĢ kulanım alanı vardır [84]. (trible DES) DES‟teki açıkları kapatabilmek için DES‟te kullanılan algoritmanın üç kez uygulanmasıyla anahtar uzunluğunu artıran yöntemdir. Kimlik doğrulama (Authentication) ĠletiĢimde bulunan her iki tarafın da birbirlerinin kimliklerinin doğrulanması için kullanılır. Birbirinin kopyası iki anahtarı olsun.  DES. Gizlilik (Confidentiality) Gönderilen verinin ağ üzerinden ĢifrelenmiĢ bir Ģekilde iletilmesini belirtmek için kullanılır. Verileri 160 bit uzunluğunda özetler. Blok Ģifreleme algoritmasını kullanır. IPSec protokolünü kullanarak iletiĢim kuracak bilgisayarlar. Bu durumda.6.4. ĠletiĢimde bulunan bilgisayarların birbirlerinin kimliklerini doğrulamaları için aynı kimlik doğrulama metodunu kullanması gerekir. SHA-1.) 135 . Tek yönlü Ģifreleme tekniğidir. Kaynakta anahtarla kilitlenen sandık.  3DES.(Data Encryption Standart) simetrik Ģifreleme tekniğidir.

5. TaĢıma modu IP datasının AH veya ESP ile korunmasını sağlar. Paketin yük bölümü üzerinden koruma gerçekleĢirken. TaĢıma modu kullanıldığında.ġekil 7: IPSec Mimarisi 4. örneğin iki ayrı yerleĢim biriminde Ģubesi olan Ģirketin Ģubeleri arasındaki bağlantı (Network-to-Network). Tünel Modu: IPSec tünel modu. Aynı yerel ağ içerisinde bulunan cihazlar tarafından kullanılabilir [82].6. TaĢıma modu. IPSec Ġletim Modları TaĢıma Modu: IPSec için varsayılan moddur. aynı LAN (Local Area Network) içerisinde bulunan iki bilgisayar arasında kullanılabilir [78]. datalarımız bizim kontrolümüzün dıĢında olan bir ağdan geçeceği zaman kullanılır. uçtan uca iletiĢim için kullanılır (örneğin bir istemci ve sunucu arasındaki istemciler için). Bu modda güvenlik sadece OSI katmanlarından Transport katmanı ve üzerinde sağlanan bir özelliktir. TaĢıma modu IP paketinin AH veya ESP ile korunmasını sağlar. çünkü sistemlerin gönderdikleri IP paketleri karĢı ağa ulaĢtırılmak üzere kendi GateWaylerine IPSec uygulanmadan gelir ve Encryption/Decyrption iĢlemi bu 136 . IPSec yalnızca IP datalarını Ģifreler. gerçek IP adresinde değiĢiklik meydana gelmez. IPSec tünel modda kullanıldığında Ģubelerin iç ağlarında IPSec kullanmaya gerek yoktur.

Saklama. Bu yeni paketin. aktarım modu ise yalnızca IP verilerini Ģifreler. Saklı alınan paketler hedeflerine ulaĢtığında. Tünel oluĢturma.. özgün paketi yeni bir paket içine gizler veya saklar. saklama üstbilgisi kaldırılır ve paketi son hedefe yönlendirmek için özgün paket üstbilgisi kullanılır.. özgün paket verisi mesela özgün kaynak ve hedef gibi. Ġç ağlarda IPSec kullanmaya gerek yoktur[82]. yönlendirme ve yeniden saklama iĢlemlerinin tümüne tünel oluĢturma adı verilir. IPSec IP üstbilgisini ve verilerini Ģifreler. Ağdaki trafiği dinleyenlere gösterilmez. Tünel modunu aĢağıdaki yapılandırmalarda kullanabilirsiniz: Ağ geçitleri arasında Sunucu ve ağ geçidi arasında Sunucular arasında[1] 137 . Tünel iĢleminde paketler bir çerçeve içerisine alınarak saklanır. paketler istenilen hedefe ulaĢtığı an saklama üst verisi iptal olur ve paketin hedefe yönlendirilmesi için asıl paket verisi kullanılır[79]. farklı ağlar arasındaki trafiği korumak için kullanıĢlıdır.GateWay‟lerde yapılır ve IP Paketi Ģifrelenerek hedef sisteme teslim edilmek üzere karĢı GateWay‟e teslim edilir [82]. IP paketinin tümü bir AH veya ESP üstbilgisi ve ek bir IP üstbilgisi ile saklanır. IPSec tünel modu kullanıldığında. IPSec tünel modu. ağlar arasında dolaĢmasını sağlayan yeni adresleme ve yönlendirme bilgileri olabilir. Genel olarak tünel modu veriler farklı bir ağdan geçiĢ yapacağı zaman kullanılır. Tünelin kendisi. Tünel modunda. Gerçek IP paketi Ģifrelenir ve baĢka bir IP paketi yardımıyla kapsülleme yapılır. Bu modda güvenlik bütün IP paketi üzerinden gerçekleĢtirilir. IP paketini AH veya ESP yükü olarak kabul ederek tüm paketin korunmasını sağlar. Tünel oluĢturma gizlilikle birleĢtirildiği zaman. Tünel modunda Ģifreleme iĢlemi veriler ağdan çıkıĢ yaparken ağ geçidi (gateway) üzerinde yapılır. Ağ herhangi bir iç ağ olabilir: özel bir intranet veya Internet. DıĢ IP üstbilgisinin IP adresleri tünel sonu noktalarıdır ve saklanan IP üstbilgisinin IP adresleri en son kaynak ve hedef adresleridir[83]. içinden saklı paketlerin geçtiği mantıksal veri yoludur[83]. trafiğin ara. Tünel modu. güvenilmeyen bir ağdan geçmesi gerektiğinde.

HMAC hesaplanırken gizli anahtar. çünkü bu modda paket tüm Ģekilde imzalanır. beraberinde Ģifrelemeye de ihtiyacımız var ve bunu ESP sağlar[78]. 4. bu protokolleri inceleyecek olursak[78]. AH söz konusu sıra numarasını IP paketinin Header (baĢlık) kısmında bazı alanları değistirerek yazar.6. 138 . Örneğin ağ içerisinde kullanılmayan bir makinenin yerine geçen hacker bu yöntemi kullanarak verileri değiĢtiremez[79]. IP paketi hedefine ulaĢtığında aynı algoritma kullanılarak sıra numarası tespit edilir.1. Standart IP paketlerine.6. IPSec Protokolleri IPsec protokol ailesi iki bağımsız IP protokolünden oluĢur. Authentication Header (AH) ve Encapsulated Security Payload (ESP) ekleyerek network iletiĢimini güvenli hale getirir. AH protokolü IP datagramının bütünlüğünü korur. Bunu yapabilmek için datagramın HMAC'ini hesaplar. Payload Length: Kimlik doğrulama baĢlığının uzunluğudur. AH‟da kaynak ve hedef bilgilerinde değiĢtirilme yapılamaz. IPSec. iletim esnasındaki olası değiĢiklerin önüne geçmek. bu durumda AH tek baĢına bize güvenlik sağlamada yeterli olmaz. paketteki kullanıcı verisi ve IP baĢlığındaki IP adresi gibi değiĢmeyen bölümleri temel alınır. Ancak IP paketini Ģifrelemez. AH ( Authentication Header-Kimlik Doğrulama BaĢlığı ) AH.4. eğer IP paketi yolda bir Ģekilde değiĢtirildiyse (bir tek karakter bile değiĢse) sıra numarası farklı olacağından IP Paketi kabul edilmez. ġekil 8: AH Kimlik Doğrulama Yapısı   Next Header: Takip eden alanın protokolünü belirler.6. Bu bilgi daha sonra paketin AH baĢlığına eklenir. Bu koruma yöntemi ile replay saldırıları önlenmiĢ olur.6. Replay saldırılarını engellemek ve IP paketinin bütünlüğünü korumak için çeĢitli algoritmalar kullanarak IP Paketine sıra numarası verir.

A Bilgisayarı‟ndaki Gamze. Kimlik Doğrulama Üstbilgisi (AH). Gizlilik sağlamaz. Son alan olan HMAC ise 96 bitlik alan kaplar. bu numaraya sahip bir güvenlik iliĢkisinin daha önce alınmadığını doğrulamak için bu alanı denetler. 139 . Bir TCP datagramı taĢıma modunda kapsüllendiğinde kullanılan sayı ise 6'dır. Bu alan takip eden baĢlığın protokolünü belirtir. SPI. Güvenlik Parametreleri Dizini (SPI). Sıra numarası. Daha sonra bu HMAC IPsec protokol baĢlığına eklenir ve paketin alıcısı eğer gizli anahtara eriĢimi varsa bu HMAC'i kontrol edebilir.  Güvenlik Parametre Ġndeksi (Security Parameter Index . Daha önce bu numarayı taĢıyan bir paket alınmıĢsa. Örneğin. yeni paket geri çevrilir. paketin tanımlandığı güvenlik iliĢkisini belirlemek için bu değeri kullanır. IP üstbilgisi. Sadece gizli anahtarı bilen eĢler HMAC yaratıp onu kontrol edebildiklerinden HMAC alanı paketin bütünlüğünü korur. Alıcı. AH üstbilgisi ve veriler bütünlük içinde korunur. B Bilgisayarı‟ndaki Emre‟ye veri göndermektedir. AH protokolü IP datagramının IP baĢlığındaki IP adresi gibi değiĢmeyen parçalarını da korur [86]. ÇeĢitli hash algoritmaları kullanarak IP datagramı ve bir gizli anahtarı temel alan HMAC'i çıkartırlar. Paket için yeniden yürütmeye karĢı koruma sağlar. hem de pakette taĢınan veri yükü) için kimlik doğrulama ve bütünlük sağlar ve yeniden yürütmeyi önler.ĠletiĢim için doğru güvenlik iliĢkisini tanımlamak üzere hedef adres ve güvenlik iletiĢim kuralı (AH veya ESP) ile birlikte kullanılır. Veriler okunabilir. Ġlk byte Next Header alanıdır. tüm paket (hem IP üstbilgisi. Hızlı mod güvenlik iliĢkisinin ömrü açısından sıra numarası yinelenemez. Emre‟nin. kapsüllenmiĢ paketin açılmasında kullanılacak güvenlik anlaĢmasını belirler. Bu. Sonraki byte yükün uzunluğunu gösterir. IPsec protokolleri IP datagramlarının bütünlüğünü korumak için hash mesaj doğrulama kodlarını (HMAC) kullanır. 32 bit uzunluğundaki Ardışıklık Numarası cevaplama ataklarına karĢı koruma sağlar. Sıradaki 32 bit uzunluğundaki alanda Güvenlik Parametre Dizini (SPI) bulunur. bu da verileri Ģifrelemediği anlamına gelir. Tünel modunda bütün IP datagramı kapsüllendiğinden bu alanın değeri 4'tür. Sıra Numarası (Sequence Number): Replay koruması için AH datagram`ının seri numarasıdır [84].SPI): Paketin açılmasında kullanılacak güvenlik anlaĢmasını belirler. Alıcı. iletiĢimde güvenlik iliĢkisi üzerinden gönderilen paket sayısını gösteren ve 1'den baĢlayarak artırılan 32 bitlik bir sayıdır. Bu alanı iki adet ayırılmıĢ byte takip eder. AH baĢlığı 24 byte uzunluğundadır. ancak değiĢikliğe karĢı korumalıdır.

Bu tip saldırılar saldırganın artık ağda bulunmayan bir makinenin yerine geçebilmesini sağlar. IP üstbilgisi ile IP yükü arasına AH üstbilgisi yerleĢtirilmesiyle bütünlük ve kimlik doğrulama sağlanır [81].veri gönderen kiĢinin gerçekten Gamze olduğundan ve verilerin değiĢtirilmediğinden emin olmasını sağlar. ESP protokolü hem HMAC kullanarak paketin bütünlüğünü hem de Ģifreleme kullanarak paketin gizliğini garanti eder. Bunu IP paketlerini kapsülleyerek yapar. tüm paket Ģifrelenir ve yeni bir ESP ve IP header yaratılır. Ģifreleme bilgisi olarak pakete ilave bir kuyruk eklenir [7]. AH protokolü iki yönlü kimlik tanılama sunar. Paketin Ģifrelendikten sonra HMAC hesaplanır ve ESP baĢlığı oluĢturulur ve pakete eklenir [84]. daha sonrası için kaydetmesi ve sonra tekrar yollaması. 140 . baĢkalarının paketi tekrar gönderebilmesini engelleyerek replay saldırılarına karĢı koruma sağlar. kötü amaçlı bir kiĢinin bazı paketleri yakalaması. AH bir ağı 3 tip saldırıdan korur:  Replay Saldırıları. ismini de oradan alır [78]. ESP (Encapsulating Security Payload -Kapsüllenen Güvenlik Yükü) ESP‟nin birincil görevi AH tarafından sıra numarası verilmiĢ IP paketlerini belirlediğimiz algoritmalar yardımıyla Ģifrelemek ve hedefte aynı algoritma yardımıyla Ģifresini çözmektir.6. ESP bilgisi IP header ve payload‟u arasında yerleĢtirilir. AĢağıdaki Ģekilde görüldüğü gibi. IPSec`in kullandığı anahtarlanmıĢ hash paketin gönderildikten sonra içeriğinin değiĢtirilmediğine emin olunmasını sağlar. istemci ve sunucunun her ikisinin de bir diğerinin kimliğinden emin olmasını sağlar [86]. 4. AH pakete anahtarlanmıĢ bir 'hash' ekleyerek. ESP iletim metodunda.2.  Spoof. ESP tünel metodunda ise. ESP kuyruğu ve MAC adresi paketin sonuna eklenir.  DeğiĢiklik.6.

32 bit`tir. Alıcı bu numaraya ait güvenlik iliĢkisinin sıra numarasını kontrol ederek daha önce alınıp alınmadığını belirler. ESP‟yi takip eden her Ģey (üst katman protokolü. Yükü tanımlamak için kullanılır. veri ve ESP trailer) imzalanır. ESP IP baĢlığından sonra TCP gibi üst katman protokolden önce ya da zaten yerleĢtirilmiĢ olan IPSec baĢlıklarından önce yerleĢtirilir.  Pad uzunluğu: Takviye alanının byte olarak uzunluğu.  Ekleme/Takviye (Padding): Kullanılan blok Ģifrelemenin blok ölçüsüne uyacak Ģekilde verinin uzunluğunu değiĢtirir. Alıcı bu değeri kullanarak bununla hangi güvenlik iliĢkisinin kullanılacağını belirler. Sıra numarasının tekrarlanmasına izin verilmez. 0 ile 255 byte arasında. Eğer daha önce alınmıĢ ise paket kabul edilmez. 1 den baĢlayarak arttırılarak haberleĢmede güvenlik iliĢkisi üzerinde gönderilen paket sayısını belirler.  Sıra Numarası: SA için anti-replay koruması sağlar. Bu alan alıcı tarafından takviye alanını atmada kullanılır. IP baĢlığı 141 .  Sonraki BaĢlığı (Next header): Orijinal IP baĢlığının protokol numarasıdır.ġekil 9: ESP‟ nin Yapısı  Güvenlik Parametre Ġndeksi (SPI): Hedef adres ve güvenlik protokolü (AH veya ESP) ile birlikte kullanıldığında haberleĢme için doğru güvenlik iliĢkisini (SA) tanımlar.

Simetrik Ģifreleme algoritmaları eğer IV kullanılmazsa frekans saldırılarına karĢı zayıftırlar. SPI kapsüllenmiĢ ESP paketinin açılmasında kullanılacak SA'yı belirtir. Üçüncü bölümde ise Ģifreleme iĢleminde kullanılan İlklendirme Vektörü (IV) bulunur. Bu protokol öncelikli olarak AH tarafından sıra numarası verilmiĢ IP paketlerini belirlenmiĢ algoritmalardan faydalanarak Ģifrelemek ve hedefe ulaĢtığında aynı algoritmaları kullanarak çözümlemektir. Ġkinci bölüm Ardışıklık Numarasıdır. IV sayesinde iki eĢit yüke karĢılık iki farklı ĢifrelenmiĢ yük oluĢturduğundan emin olunabilir [82]. 142 . Üsta katmak protokolü bilgisi. ESP baĢlığındaki ilk bölüm Güvenlik Parametre Dizini (SPI)'dir. Bu numara cevaplama ataklarına karĢı koruma sağlar. ESP protokolü gizlilik ve kimlik denetimini beraber sağlayabilir. ġifreleme Algoritmaları Kriptografi bilimi anahtar kullanım özelliklerine bağlı olarak iki farklı algoritma sistemi ortaya koymuĢtur: Simetrik Ģifreleme algoritmaları Asimetrik Ģifreleme algoritmaları Simetrik ġifreleme Algoritmaları: Simetrik Ģifreleme algoritmaları Ģifreleme ve deĢifreleme iĢlemleri için tek bir gizli anahtar kullanmaktadır. veri ve ESP trailer kopyalanır [86].imzalanmaz ve bu sebeple değiĢikliklerden korunmaz. ġifreleme iĢlemlerini gerçekleĢtirdikten sonra Ģifreli metni alıcıya gönderirken Ģifreli metinle birlikte gizli anahtarı da alıcıya güvenli bir Ģekilde göndermesi gerekmektedir. Böylece AH tarafından oluĢabilecek güvenlik açığı engellenmiĢ olur [82]. Simetrik Ģifreleme algoritmaları çok hızlı Ģifreleme ve deĢifreleme iĢlemleri gerçekleĢtirebildiğinden dolayı günümüzde çok yaygın olarak kullanılmaktadır [87].

Hash Algoritması: Önce hash‟in ne olduğunu açıklayalım. DiffieHellman ortak gizli anahtar oluĢturma sistemi ayrık algoritma problemini üzerine kurulmuĢ ve güvenirliği çok büyük asal sayıları seçmeye dayanmaktadır [88]. Yani sizin Ģifreniz 1234 ise. Hash fonksiyonları çok önemli. sabit uzunlukta bir çıkıĢ sağlar. Bu sistemde Ģifreleme iĢlemi herkes tarafından bilinen açık anahtarla yapılır. 143 .Asimetrik ġifreleme Algoritmaları: Simetrik Ģifreleme tekniğinde bulunan anahtar dağıtım problemini çözmek için Ģifreleme ve çözme iĢlemlerinin her birisi için ayrı ayrı anahtar kullanma prensibine dayanan bir Ģifreleme sistemi geliĢtirilmiĢtir. Birçok ticari uygulama bu anahtar değiĢimini kullandı. Diffie ve Hellman`ın açık anahtarlı kriptografi olarak tanımladıkları 1976 yılında yayımlanmıĢ "New Directions in Cryptography" isimli makalelerinde yer aldı ve bu algoritma kriptografik sisteme örnek olarak DiffieHellman Anahtar değiĢimi idi. Ġnsanlığa ilk duyurulan açık anahtar algoritması. Hash algoritması için "hash fonksiyonları" denilen fonksiyonlar kullanılır. bu Ģifre hash algoritmasından geçtiğinde A2ecD13Fdeac12e gibi bir forma dönüĢür. çünkü günümüzde kullanılan çoğu Ģifreleme yönteme hash algoritmasına dayanır. iĢte bu forma hash diyoruz. Verilen herhangi bir uzunlukta giriĢ için. Ġki iĢtirakçinin öncesinde herhangi bir anlaĢmaya gerek duymadan. Diffie Hellman Algoritması: Algoritmanın amacı. iki kullanıcının bir anahtarı güvenli Ģekilde birbirlerine iletmeleri ve daha sonrasında da bu anahtar yardımı ile Ģifreli mesajları birbirlerine gönderebilmelerini sağlamaktır. bunlar veriyi tek yönlü olarak Ģifreler. Hash için kısaca ĢifrelenmiĢ Ģifre diyebiliriz. ġifreleme ve çözme iĢlemi birbirinin simetriği olmayan (yani aynısı olmayan) algoritmalarla gerçekleĢtirildiğinden dolayı da asimetrik Ģifreleme sistemi olarak bilinir [87]. Algoritma anahtar değiĢimi ile sınırlıdır [87]. güvenli olmayan bir kanal vasıtasıyla (güvenli bir Ģekilde) ortak bir Ģifrede karar kılmalarına yarayan bir protokoldür. Bunun anlamı Ģu: Eğer hash algoritmalarıyla çalıĢan bir program ya da iĢletim sistemi kullanıyorsanız istediğiniz uzunlukta kendinize Ģifre belirleyebilirsiniz [89].

IPSec internet üzerinden veri taĢınması iĢleminde tünelleme. Bunlar tek taraflı fonksiyonlardır. Alıcı taraf veriyi aynı Hash fonksiyonundan geçirerek aynı sonucu bulursa verinin içeriğinin değiĢmediğinden emin oluyor. 144 . VPN herkese açık ağda oluĢturulan tünelleme tekniğidir [91]. Yani tersi alınamaz. ġekilde veri Hash fonksiyonundan geçirilerek bir Hash sonucu bulunuyor ve veri ile birlikte karĢıya Hash sonucu da gönderiliyor. (IPSec ile birlikte kullanılırlarsa) kompleks Ģifreleme prosedürleri ve kimlik doğrulama protokollerini içerir. Protokol baĢlığı ve VPN bağlantısı için kullanılacak protokolün baĢlık bilgisine eklenir. Veri iletiĢimi baĢladığında. Tünelleme Teknolojisi interneti kullanarak bir lokasyondan diğerine veri paketlerinin koruyucu bir Ģifreleme algoritmasıyla iletilmesi yöntemidir. herkese açık bir ağ olan internet üzerinden verilerin güvenli bir Ģekilde geçirilmesi olarak tanımlanabilir. IPSec (Internet Protocol Security) en çok kullanılan güvenlik protokolüdür. Tünelleme teknolojileri. Değerli bilgileri açık ağ olan internet üzerinden geçerken yetkisiz eriĢimlerden korur. VPN kısaca.Resim 56: Hash Algoritması Yapısı IPSec‟te kullanılan diğer bir algoritma çeĢidi ise Hash algoritmasıdır. Ģifreleme ve kimlik doğrulama için kullanılan standart bir güvenlik protokolüdür. ġekilde Hash fonksiyonunun nasıl çalıĢtığı görülüyor. Amacı verinin kriptolanmasını sağlamak değil ama verinin yolda değiĢtirilmesini önleyerek verinin doğruluğundan alıcı tarafın emin olmasını sağlamaktır. veri paketleri bu yeni ve güvenli protokol baĢlığı bilgisini kullanır.

Lan) üretim aĢamasında benzersiz bir adres verilir.4. Son 6 hane ise cihazın benzersiz adresini belirler. ADRES ÇÖZÜMLEME PROTOKOLÜ (ARP) 4. Yerel ağda haberleĢmek için veri alıĢ-veriĢi yapılacak cihazın fiziksel adresi bilinmelidir.7. IEEE tarafından belirlenen kurallara göre ilk 6 hane üreticinin kimliğini belirtir ve aynı üreticinin bütün cihazlarında aynıdır. Bu adresler 16'lık tabanda olup toplam 12 haneden oluĢur (Örnek.2. Token Ring. Bu adres 48 bitten oluĢur ve cihazın salt okunur belleğine yazılmıĢtır.7. Fiziksel Adresler (Mac Adresleri) Nedir? Yerel ağlarda kullanılmak için üretilmiĢ cihazlara (Ethernet.1. [94] ġekil 10: Arp Ġsteği Gönderimi 4. yani IP si bilinen cihazın fiziksel adresinin öğrenilmesi protokolüne Adres Çözümleme Protokolü (Address Resolution Protocol) denir. ARP (Adres Çözümleme Protokolü) Nedir? Yerel ağlarda kullanılan en yaygın ara yüz Ethernet‟tir. 0015-60-4F-E1-D8). Bu iĢlem için kullanılan protokole. [94] 145 .7. Bu ara yüzler birbirlerine paket göndermek için kendilerine üretim aĢamasında verilmiĢ 48 bitlik fiziksel adresleri (mac adresi) kullanırlar. TCP/IP protokolü ise veri gönderip almak için 32 bitlik IP adreslerini kullanır. Ethernet ara yüzüne sahip olan ağ kartları ile yerel ağlara kolayca bağlanılmaktadır.

Belirtilen IP‟nin dıĢındaki hiçbir IP den cevap gelmez ve gelen cevap cihazın kendi fiziksel adresini içerir. Bu pakette gönderenin IP adresi. Alıcının fiziksel adresi bilinmediğinden tüm ağa yayın yapan (broadcast) bir paket yollanır ve isteğin bütün ağa ulaĢması sağlanır.7. [94] 4.ġekil 11: Fiziksel Adres Çözümü 4. Ayrıca isteği yollayan ve isteği yanıtlayan 2 cihazda diğerinin fiziksel adresini ve IP adresini daha sonra kullanmak üzere belleğine kaydeder. Aynı Ağda Arp Fiziksel Adreslerinin Çözümlenmesi ġekil 12: Arp Çözümlenmesi 146 .7.3. gönderenin fiziksel adresi ve alıcının IP adresi vardır.4. Arp Ġsteği Paketi IP si bilinen fakat fiziksel adresi bilinmeyen bir cihaz varsa bütün ağa arp isteği(arp request) gönderilir.

A bilgisayarı B bilgisayarı ile iletiĢime geçmek istiyor. A düğümü Y1 in adresini çözümler. sonra Y2 ye gönderilir. 1. Eğer eĢleĢme olmazsa cevap dönmez ve arp paketini atar.7.3 IP adresine sahip olan cihazın fiziksel adresine kendi arp tablosundan bakar. B bilgisayarı kendi fiziksel adresini içeren bir arp yanıt paketini A bilgisayarına yollar. Eğer arp tablosunda o girdiyi bulamazsa bütün ağa broadcast bir arp istek paketi yollar. öğrenmek istediği IP adresiyle eĢleĢtirip arp tablosuna ekler.168. Kendi IP adresi ile karĢılaĢtırır. Bu yerel ağdaki bütün bilgisayarlar arp paketini alır. 2. 3.1. Alıcı fiziksel adresi paketin bütün ağa gidebilmesi için FF:FF:FF:FF:FF:FF dir. 4.[94] ġekil 13: Farklı Arp Çözümü Örneğin yukarıdaki gibi bir ağda A bilgisayarı ile D bilgisayarı arasındaki haberleĢmede paket önce Y1 e.5.2 ve B bilgisayarının IP si 192. Y2 de D nin adresini çözümler. A bilgisayarı gelen arp yanıt paketindeki fiziksel adresi. fiziksel adresi ve alıcının IP adresi vardır. 5. Çözümleme de. Bu pakette kendi IP adresi. Y2 nin adresini çözümler. B bilgisayarı arp paketindeki IP ile kendi IP adresinin eĢleĢtiğini görür ve A bilgisayarı için IP adresi-fiziksel adres eĢleĢtirmesini kendi arp tablosuna ekler.168.1. A bilgisayarı 192.168.1. 4. Farklı Ağlarda Arp Fiziksel Adreslerinin Çözümlenmesi Genel olarak yukarıda anlatılanlar gibi olup birkaç temel fark vardır. Y1. A bilgisayarının IP si 192.Örneğin.3 olsun. 147 .

6.7.7. öğrenilen fiziksel adres-IP adresi bilgilerini ileride kullanabilmek için bu bilgiler arp tablosunda tutulur. Arp Tablosuna Otomatik Yeni Veri Eklenmesi Yerel ağdaki herhangi bir bilgisayarla iletiĢime geçildiğinde bu bilgisayarın IP ve fiziksel adresleri arp tablosuna eklenir[94]. Arp tablosu otomatik olarak dolabileceği gibi el ile de doldurulabilir. 148 . AĢağıdaki ekranda arp –a ile bilgisayardaki arp tablosu görüntülenmiĢtir. Otomatik girdiler silinip tekrar yazılabilirler ama el ile girilenler bilgisayar yeniden baĢlatılana kadar arp tablosundan silinmez. Tabloya eklendikten sonra 2 dakika içinde tekrar kullanılmayan girdiler silinir. Her arp girdisi en fazla 10 dakikalık bir ömre sahiptir.6. 1. Eğer 2 dakika içinde tekrar kullanılırsa tabloda 2 dakika daha kalır ama en fazla 10 dakika sonra silinir.4. Arp Tablosu Arp iĢlemini tekrar tekrar yapmamak. [94] 4.1.

Daha sonra yerel ağdaki 192. 3.168.2.168.3 IP adresine sahip bilgisayar ile ping komutu yardımıyla iletiĢime geçilmiĢtir. ĠletiĢime geçilen 192.1. 149 .3 IP adresine sahip olan bilgisayarın IP ve fiziksel adresleri öğrenilmiĢ ve arp tablosuna eklenmiĢtir.1.

2. Arp Tablosuna El Ġle Yeni Veri Eklenmesi 1.7. Önce arp -a komutu ile arp tablosu görüntülenmiĢtir[94]. 2.6. 150 .4. Daha sonra arp -s komutu ile arp tablosuna eklenmek istenilen cihazın IP adresi ve fiziksel adresi girilmiĢtir.

Tekrar arp -a komutu çalıĢtırıldığında listede son eklenen adres de vardır ve yanında “statik” yazar.7. Örneğin. IP 0x0800 151 . Bu mesaj yapısı herhangi bir protokol için fiziksel/donanım adres çözümlemesi amaçlasa da genelde IP ağlarında fiziksel adrese ulaĢmak için kullanılır. [94] Tablo 6: ARP Paket Biçimi Donanım Adres Tipi Her bir veri hattı katman protokolüne bu alanda kullanması için verilen numaradır.3 Arp Paket Formatı Gerekli durumlardaki mesajlaĢmalarda kolaylık sağlaması için bir ARP mesaj yapısı oluĢturulmuĢtur.3. 4. Örneğin Ethernet 1 Protokol Adres Tipi Her bir protokole bu alanda kullanılması için verilen numaradır.6. Bir arp paket biçimi aĢağıdaki gibidir.

Yeni çalıĢtırılmıĢ bilgisayarlar fiziksel adreslerini ağa duyurup IP adresi ister. Kurumlar ve birimlere ihtiyaçları oranında IP adresi barındıran bloklar tahsis edildi. Ethernet adresi 6 byte uzunluğundadır. tek sisteme ya da kuruluĢa bağlı olmadan çalıĢabilmesi ve bu Ģekilde sürekliliğin garanti edilmesi idi.122. RARP isteği için 3 ve RARP cevap için 4. Bu alanda istekler önemsenmez. Bu nedenle Ġnternet dağıtık bir yapıda kuruldu. UDP ile haberleĢtiğinden yerel ağın dıĢına çıkabilir.Donanım Adres Uzunluğu Donanım adresinin byte cinsinden uzunluğunu gösterir.122. [94] 4.8.0.255 arası IP adreslerini kullanım 152 .8. Gönderen Donanım Adresi Donanım adres göndericisi Gönderen Protokol Adresi Protokol adres göndericisi Hedef Donanım Adresi Alıcıya yönelik donanım adresidir.7. Protokol Adres Uzunluğu IP adresinin byte cinsinden uzunluğudur. SINIR GEÇĠTLERĠ PROTOKOLÜ (BGP) 4. Operasyon Gönderici belirli operasyonları sergiler: istek için 1. RARP sunucuları bu isteğe cevap verir. 4. Fakat BOOTP de IP-fiziksel adres eĢleĢtirmesinin elle yapılması gerekir. Bu istek yerel ağın dıĢına çıkamayacağı için yerel ağda bir RARP sunucusu olması gereklidir. (FF:FF:FF:FF:FF:FF) Hedef Protokol Adresi Alıcıya yönelik protokol adresidir. RARP (Reverse Address Resolution Protocol – Ters Adres Çözümleme Protokolü) Arp iĢleminin tam tersi olarak bilinir. Bu sorunu çözmek için baĢka bir baĢlangıç protokolü (bootstrap) önerilmiĢtir: BOOTP.0 – 144. BGP (Border Gateway Protokol) Nedir? Ġnternet‟in ilk çıkıĢ noktasındaki önemli kriterlerden biri. ODTÜ‟ye bu Ģekilde 144. IPv4 adresi 4 byte uzunluğundadır.Bir istek mesaji gönderilirken VarıĢ Donanım Adresi‟nin tamamı F yapılır. tek noktaya.1.255. cevap için 2.7.

[97] 153 . BGP ‘nin Temel Mantığı Nedir? Ġnternet üzerinde onbinlerce ayrı ağ bulunmaktadır. Böylece dünya üzerindeki herhangi bir yönlendirici cihaz. BGP (Border Gateway Protokol) ise dünya genelinde servis sağlayıcılar. ġekil 14: BGP KomĢuluğu 4. çevresindeki diğer kenar yönlendiricilere duyurur.8. [97] 4. çok büyük kurumsal ağlar ve özellikle de büyük yerleĢke (kampüs) ağlarının birbirleri ile bağlantılarında kullanılmaktadır[97]. Bu dağıtık yapının kaçınılmaz sonucu ise farklı IP adres bloklarının farklı bölgelerde olması idi. BGP ÇeĢitleri Nelerdir? Ağ geçidi (gateway) protokollerinin en çok kullanılan ikisi ospf ve bgp dir.hakkı verildi.2. OSPF (Open Shortest Path First) daha çok servis sağlayıcıların kendi iç ağlarında kullandığı bir protokol olmakla beraber kurumsal ağlarda da yaygın olarak kullanılmaktadır. Bunu sağlamak için ağ geçidi (gateway) protokolleri geliĢtirilmiĢtir. Sonuçta dünya üzerindeki her kenar yönlendirici bir IP bloğuna ulaĢmak için bir veya birden fazla yol biliyor olacaktır. Kenar yönlendiricilerin Ġnternet üzerindeki paket iletimini sağlayabilmesi ortak bir protokol üzerinde bilgi paylaĢımı yapmaları ile mümkün olur. Merkezi yapıda olmayan ve dağıtık IP bloklarının bulunduğu böyle bir ağ yapısının çalıĢmasının yolu ise ağların dıĢ bağlantılarını sağlayan yönlendirici cihazların (routerlar) birbirleri ile haberleĢerek hangi ağlara ulaĢım sağladıkları bilgisini paylaĢmalarıdır. BGP‟nin temel mantığı her yönlendiricinin komĢusu olan diğer yönlendiricilere. hangi ağlara ulaĢabilecekleri bilgisini iletmesi üzerine kuruludur.3. BGP sisteminde her kenar yönlendirici öncelikle kendi ağını.8. hangi IP bloğunun nerede olduğunu merkezi bir yere sormadan öğrenebilecek hale gelmiĢtir. yani Ġnternet‟e bağlanmasını sağladığı ağı. Bu bilgiyi alan diğer kenar yönlendiriciler de aynı Ģekilde bu bilgiyi bağlı olduğu diğer kenar yönlendiricilere aktarır.

yakınındaki diğer tüm trafik ıĢıklarına hedef adrese kendisi üzerinden ulaĢmak için kaç trafik ıĢığı geçmesi gerektiğini bildirir. hedefe en yakın trafik ıĢığı. görevimin baĢındayım” bilgisi 154 . Bunu alan diğer ıĢıklar da sayıyı “1″ artırarak diğerlerine “2″ Ģeklinde iletir.4. bağlı olduğu komĢularına “ben ayaktayım. BGP de aynı bu mantıkla çalıĢır. Ģehir içinde bir noktadan diğer noktaya gitmek için farklı güzergâhlardaki trafik ıĢıklarını saymaya ve az sayıda trafik ıĢığı olan güzergâhı seçmeye benzer. hedef IP bloğuna hangi yönden kaç atlama (hop) noktasıyla ulaĢılır bilgilerini yorumlayarak paketi o yöne yönlendirir. Buradaki her trafik ıĢığını bir yönlendirici cihaz olarak düĢünürsek. Her BGP yönlendirici cihazı.8. [97] ġekil 15: BGP ÇalıĢma Mekanizması Örneğin. Bu değeri ilk trafik ıĢığı için “0″ dersek. Bir ıĢıktan “4″ gelirken diğerinden “5″ geldiğini düĢünelim. DeğiĢik kaynaklardan gelen. bir trafik ıĢığına birden fazla yoldan bilgi gelecektir. Burada önemli bir nokta. bu bilgiyi alan yakınındaki trafik ıĢığı değeri “1″ artırarak yakınındaki diğer trafik ıĢıklarına iletir. Bu durumda “4″ diyen trafik ıĢığının olduğu yönü seçmek “5″ bilgisi gelen yönden daha kısa olacaktır. Peki en kısa diye bildiği yönde bir kopukluk varsa. oradan ulaĢılamıyorsa ne olacak? BGP‟de bunu anlamak için duyuru (anouncement) denen bir mekanizma kullanılır.4. Bu bilgi de 3… 4… 5… Ģeklinde artarak diğer tüm trafik ıĢıklarına aktarılır. BGP ‘nin ÇalıĢma Mekanizması Nedir? BGP‟nin çalıĢma mekanizması.

bu cihaz yine kendi tablosuna bakarak benzer iĢlemi tekrarlar ve paketi ilgili diğer komĢu cihaza aktarır. AĢağıda Türkiye Ġnternet Haritasından yalnızda Üniversiteler Arası Akademik Ağ (ULAKNET) kısmını aldım. Bu Ģekilde BGP yönlendirme protokolü çalıĢtıran her bir ana yönlendirici cihaz. AS numaralı 16 bittir. Eğer bir komĢu cihaz. yönetim altında bulunan belirli bir IP adres aralığına sahip bir networkü ifade eder. ilgili yönlendirici cihazdan gelmiĢ olan bilgileri siler ve yönlendirme hesaplamalarını tekrar gözden geçirir. arin gibi kuruluĢlardan alınabilir. tek bir GP ile ilgili olan As hakkında bilgi vermek istedim. AS (Autonomous System) Autonomous system (AS). Yani 0 ile 65535 arasında değerler alabilir. ilgili trafiği yerel tablosundaki kayıtlara bakarak hedefe daha yakın görünen veya tercih edilen komĢu cihaza aktarır. AS numaraları rip‟ e. O görevini tamamlamıĢtır.gönderir. bu bilgiyi belli bir süre alamazsa. vs. Bu örnekte görüldüğü gibi ĠTÜ 9095 AS numarasına sahip. Eğer kurumun birden fazla ana ağ bağlantısı varsa. tuttuğu tabloda dünya üzerindeki herhangi bir IP Bloğuna hangi komĢu yönlendirici cihaz üzerinden gidilmesinin daha yakın veya tercih edilen olduğu bilgisine sahiptir. Bu iĢlem paket hedefine ulaĢana kadar devam eder. Basitçe. [97] 2. bir IP bloğuna gidiĢ için belli bir hattın kullanılması Sağlana bilir. Paketi komĢu yönlendiricisine ileten ağ cihazı artık paketin hedefe ulaĢıp ulaĢmadığıyla ilgilenmez. bunlardan bir tanesine kendisini daha uzakmıĢ gibi gösterip diğer hattının kullanılması sağlanabilir veya ayarlamalarla hatlar arası yük paylaĢımı yapılabilir. [1] 155 .5. belli IP blokları için filtreler yazılabilir vs. ġekil 16: Bgp Örneği I BGP sisteminde değiĢik ayarlar yapmak mümkündür.

ġekil 17: Bgp Örneği II ġekil 18: Bgp Örneği III 156 .

TCP/IP„de bu Ģekilde oluĢan yüzden fazla bilgi iletiĢim protokolünün toplandığı bir protokoller ailesidir. ISS izin aldığı IP adresinin sınıfı C dir.0 A sınıfı bir IP‟dir. Bu protokoller birbirleriyle iletiĢim içinde bulunan gerek donanım gerekse yazılımlar arasında oluĢur. TCP (TRANSMISSION CONTROL PROTOCOL) 5. Tcp / Ip Modeli Bir iletiĢim sürecinde bağlantıyı sağlayan noktalar arasındaki gidip gelen mesajlaĢmayı düzenleyen kurallar dizisidir. Bunlardan en önemlileri TCP (Transmission Control Protokol) ve IP (Internet Protokol) olduğu için bu ismi almıĢtır. Örneğin 124. ĠletiĢimin gerçekleĢmesi için her öğenin bu protokolü kabul etmiĢ ve uyguluyor olması gerekir. Veriler gönderilirken mutlaka gönderenin IP adresini taĢırlar.2 ise. IP adresleri 32 bitlik düzendedirler ama kolay okunabilmeleri için 8 bitlik 4 gruba ayrılmıĢlardır. TAġIMA KATMANI 5. Internet üzerinde veri alıĢ veriĢi yapan alıcı ve göndericiyi tanımlamaktadırlar. Alıcının adresi de adresteki domain adrese göre çözümlenir ve gönderilir. D ve E sınıfı IP„ler ise kullanılmazlar zira sadece test amaçlıdırlar.1. Birincisi bilgisayarın bağlı olduğu özel bir ağın numarası ikincisi ise bilgisayarın özel numarasıdır. TCP/IP protokolünde diğer bilgisayarlardan farklı olarak her bilgisayar bir IP numarası alır. Aynı Ģekilde B ilk iki oktetle belirlenir ve ilk okteti 129 ile 191 arasındadır.62.BÖLÜM V 5.15. Mesela IP adresiniz 194. Bir bilgisayar ağında kullanılan protokol ne olursa olsun aslında bilgisayarlar fiziksel adresleri ile birbirlerini tanır ve iletiĢimde bulunurlar. GörünüĢü 194.1. C sınıfı ise ilk 3 okteti kullanır ve ilk okteti 192 ile 223 arasındadır. IP adres yapısının 2 bölümü vardır. A sınıfı adresleri ilk “ oktet” ile belirlenir ve 2 ile 126 arasında olmalıdır. e adı verilen beĢ sınıfa ayrılmıĢtır.1.62.0.2 Ģeklindedir. IP adresleri a. Veriler dolaĢım sırasında router denilen yönlendiricilerden geçerken sadece bu özel ağın numarasına bakılır. b.0. Bu fiziksel adres ağ kartı veya ağa bağlanmayı sağlayan herhangi bir donanım içinde hiçbir Ģekilde değiĢtirilmesi mümkün olmayan 48 bit olan bir numaradır.15. d. Yani ilk 3 oktet 157 . Daha evvel alınmıĢ olan IP adresi havuzundan size bir IP adres veriliyor. Bir örnek vermek gerekirse siz ISS‟a telefon hattı ile bağlandığınızda ISS‟nin ağına dahil oluyorsunuz. c. Ġnternette bulunan her bilgisayarın kendine ait bir IP numarası vardır ve sadece ona aittir.

içinde bulunduğunuz ağı.1. TCP’ nin Katmanları 5. sonda bulunan oktet de sizin bilgisayarınızın o andaki adresini temsil eder [99].4. TCP’nin BaĢlıca Özellikleri Bir bağlantının kurulması ve sonlandırılması Güvenilir veri dağıtımının sağlanması AkıĢ kontrolu olanağı ile portlarda veri taĢmasının önlenmesi BozulmuĢ yada ikilenmiĢ verinin düzeltilmesi Alıcı host içerisinden birçok uygulama arasında demultiplexing yapılması [103] 5. [103] 5.1.3.1. güvenilir ve sanal devre üzerinden çalıĢan bir protokoldür. 158 . Uygulama Katmanı TCP/IP modeli tasarlanırken uygulamaya dayalı tüm önemli noktaların tek bir katmanda toplanması uygun görülmüĢ. TCP. sunum (presentation) ve oturum (session) katmanları uygulama katmanı içine alınmıĢtır.2. Aynı ağ üzerinde ya da farklı ağlar üzerinde iki hostun birbirleriyle güvenilir bir Ģekilde haberleĢmesini sağlar.1. TCP Ġnternet Ortamındaki ĠĢlevleri Temel veri aktarımı(Basic Data Transfer) Güvenilirlik(Reliability) Uçtan uca akıĢ Kontrolü(End to end flow control) Çoğullama(Multiplexing) Bağlantılar(connections) Tam çift yönlü iĢlem(full dublex process) [103] 5.4. OSI modelindeki uygulama katmanından farkı budur [100].1.

Ağ katmanı. Ağ katmanında bulunan fonksiyonlar: 159 . Böylece bir paket gönderilmeden önce hedefe ulaĢacağından emin olmak istenir. Bağlantısız (connectionless) protokollerde ise bu amaçlı diyaloglar kurulmadan paketler gönderilir. ATM… [100] 5. Uygulama katmanından gelen bilgiyi segment adı verilen birimlere bölerken kaynak ve hedef arasında bir diyalog kurulur. Ġnternet Katmanı Bu katmanın görevi herhangi bir networkten gelen kaynak paketlerini göndermek ve paketlerin izlediği yol yada taĢındığı networklerden bağımsız olarak hedefe eriĢimini sağlamaktır.1.4. TCP bağlantılı (connection-oriented) bir protokoldür. Bağlantılı demek. sunucular arası yönlendirme dahil olmak üzere kaynaktan hedefe paketin iletilmesinden sorumludur. kaynak ve hedef arasında direk fiziksel bir bağlantı (circuit) olması demek değildir.4. veri paketine farklı bir ağa gönderilmesi gerektiğinde yönlendiricilerin kullanacağı bilginin eklendiği katmandır. TaĢıma Katmanı TaĢıma katmanı güvenlik. veri akıĢı gibi servis kalitesinin sağlanmasından sorumludur. Buna örnek olarak UDP (User Datagram Protocol) verilebilir. Ve kurulan bu bağlantının ayakta olup olmadığı her iki host arasında gidip gelen segmentlerle kontrol edilir. 5. Ancak paketlerin hedefe vardığından emin olunamaz. hâlbuki veri bağlantı katmanı aynı bağlantı üzerindeki çerçevenin iletilmesinden sorumludur. Yani mantıksal bağlantıda kurulmaz. Bu katmanın protokollerinden biri olan TCP (Transmission Control Protocol) bu kaliteyi sağlamak için çok iyi ve esnek yollara sahiptir.3.1. IP (Internet Protocol) bu katmanı yöneten özel bir protokoldür. Ağ Katmanı Ağ katmanı (Network Layer). Örneğin telefon sistemi gibi… Paket-anahtarlama (circuit-switching) iki uç arasında fiziksel bir bağlantı kurulmaz.5. X.25. Hedefe doğru en iyi yolun seçilmesi ve paketlerin bu yolu izlemesinin sağlanması bu katman tarafından yapılır[100]. Ayrıca kaynak ve hedef arasında fiziksel bağlantının kurulduğu duruma devreanahtarlama (circuit-switching) adı verilir.4. Bağlantılı protokolde kaynak ve hedef arasında mantıksal bir bağlantı kurulur. Örneğin IP.2.4. hata kontrolü. Örneğin IP iletiĢim kuralı bu katmanda görev yapar.1.

TaĢıma katmanından gelen hizmet isteklerine cevap vermek ve bu hizmetleri Veri bağlantı katmanına iletmektir [101]. Yani evinizdeki kiĢiler için “Burcu Özbey” sizin eĢsiz adresiniz olabilirken. ġöyle ki. buna rağmen taĢınabilirlik (hareketlilik) eklentisi mevcut. Ġnternette. Türkiye” adresiniz olabilir. IPv6 ise çözüm için daha iyi bir dizayna sahiptir. TCP/IP Modelinin OSI Modeliyle karĢılaĢtırılması Benzerlikler: Her ikisi de katmanlı yapıdadır. Her ikisi de içerik bakımından farklı olsa da uygulama katmanına sahiptir. telefon sistemi bağlantı yönelimlidir çünkü bağlantı kurulmadan önce karĢı tarafın telefonu açması gerekir. Fırat Üniversitesi. Diğer taraftan. adresler Ġnternet Protokol adresleri (IP) olarak bilinir.Bağlantı modeli: Bağlantı Yönelimli ve Bağlantısız ĠletiĢim Örneğin. modelin daha yüksek katmanlarında mevcuttur. Bu ayrıca mobil uygulamaların da ilgisini çekti. Buna karĢın. Fırat Üniversitesi. 160 . TCP/IP internet katmanı sadece bağlantısız Ġnternet protokolünü (IP) destekler. Merkez.1. IPv4 bu özellik ile dizayn edilmedi. OSI ağ mimarisindeki Ağ Katmanının görevi. fakat bağlantı yönelimli protokol. Merkez” veya Türkiye'deki kiĢiler için “Burcu Özbey. Ģöyle ki bir mektup gönderildiğinde alıcının bir Ģey yapmasını gerek yoktur. Merkez.5. bir kullanıcı bir yerden baĢka bir yere gittiğinde bu cihazlar kullanıcıyı izleyecek Ģekilde mesajlarını yönlendirmeli. Elazığ'dakiler için “Burcu Özbey. bunun için ağlar özelleĢtirilmiĢ hostlar kullanır ve bunlara ağ geçitleri (gateways) veya yönlendirici (routers) denir ve adı geçen cihazlar paketleri ağlar arasında yönlendirir. Elazığ” ve Dünya'nın herhangi bir yerindeki kiĢi için “Burcu Özbey. Osi ağ katmanı protokolü hem bağlantı yönelimli hem de bağlantısız olabilir. Fırat Üniversitesi. 5. Mesaj Yönlendirme: GeniĢ alan iletiĢimleri için birçok ağın alt ağlara bölünmesi ve birbirlerine bağlanmasında gerekir. normal posta (mektup) bağlantısızdır. Sunucu Adresleme: Ağdaki her sunucunun nerde olduğunun belirlenmesi için eĢsiz bir adrese ihtiyacı vardır. Elazığ. Normalde bu adres hiyerarĢik bir sistem tarafından atanır.

Farklar: TCP/IP sunum ve oturum katmanlarını uygulama katmanı içine almıĢtır. Her ikisinde de karĢılaĢtırılabilir taĢıma ve ağ katmanları vardır. kapatmayı teyit etme paketi ve kapatma isteği yollar. 5. 5. B bilgisayarı A bilgisayarına bağlantıyı sonlandırmak istediğine dair TCP FIN mesajı yollar.1.Her ikisi de devre-anahtarlamalı teknolojiyi benimsemiĢtir.1. Son olarak. A bilgisayarı B bilgisayarına TCP ACK mesajı yollar. diğer bilgisayar da kapatma teyidini yollar ve bağlantı kapatılmıĢ olur. Ancak hemen hemen hepsi OSI modelinden ilham almaktadır [100].6. B bilgisayarı bir ACK "TCP connection is ESTABLISHED (TCP bağlantısı kuruldu)" mesajı alır. 161 . Dolayısıyla denenmiĢ ve övgü almıĢ bir modeldir. Üç zamanlı el sıkıĢma adlı verilen bu yöntem sonucunda TCP bağlantısı açılmıĢ olur[104]. Internet TCP/IP modeli kurulmuĢtur. Bağlantı Kurulumu A bilgisayarı B bilgisayarına TCP yoluyla bağlanmak istediğinde Ģu yol izlenir: A bilgisayarı B bilgisayarına TCP SYNchronize (senkronize) mesajı yollar. B bilgisayarı A bilgisayarına bağlantı sonlandırma isteğini aldığına dair TCP ACK mesajı yollar. TCP/IP. Ancak OSI modeline göre kurulmuĢ bir protokol yoktur. Bağlantının Sona Erdirilmesi Veri iletiĢimi bitince bilgisayarlardan herhangi biri diğerine TCP kapatma mesajı yollar. OSI‟deki fiziksel ve data-bağlantı katmanlarını tek katman içine almıĢtır. Bu iĢlemin adımları tam olarak Ģöyledir: A bilgisayarı B bilgisayarına bağlantıyı sonlandırmak istediğine dair TCP FIN mesajı yollar. Diğer bilgisayar.7. TCP/IP daha az katmana sahip olduğu için daha basit görünmektedir. B bilgisayarı A bilgisayarının isteğini aldığına dair bir TCP SYN+ ACK knowledgement (teĢekkür) mesajı yollar.

Görüldüğü üzere.      Güvenlilik (Reliability) AkıĢ Kontrolü (Flow control) Ara Bellekleme (Buffering) Tıkanıklıktan kaçınma Pencereleme (Windowing) (Congestion Avoidance) 5.1. Bunun nedeni.8. istenildiğinde bağlantının tek yönlü olarak açık tutulabilmesini sağlamaktır. Buna 4 zamanlı el sıkıĢma denir. Örneğin A bilgisayarı B bilgisayarına 3 data paketi göndermiĢ ve bu dataların alındığını onaylamak istemektedir. Bu güvenilirliği sağlamak için Ġlettiği her veri paketine bir sıra numarası verir. bozulmuĢ verinin doğru olarak elde edilmesinden sorumludur. zarara uğramıĢ.1. bağlantının kurulmasından farklı olarak bağlantı her cihaz için ayrıca kapatılmaktadır. güvenilir ve sanal devre üzerinden çalıĢan bir protokoldür.1.A bilgisayarı B bilgisayarına bağlantı sonlandırma isteğini aldığına dair TCP ACK mesajı yollar. Resim 57: Güvenlilik 162 . Bunun için tek tarafın bağlantı kapama adımlarını gerçekleĢtirmesi gerekir [104].8. 5. TCP (Tranmission Control Protocol) Fonksiyonları TCP. Bu iĢlemlerin sonunda TCP bağlantısı sonlandırılmıĢ olur. Güvenlilik (Reliability) TCP. Aynı ağ üzerinde ya da farklı ağlar üzerinde iki hostun birbirleriyle güvenilir bir Ģekilde haberleĢmesini sağlar.

Buna da “Üç Yollu El 163 . A <---. bu A bilgisayarına bildirilir. senin sıra numaran Y‟dir. Eğer A bilgisayarının gönderdiği data paketlerinden paket B bilgisayarı tarafından alınmamıĢsa. benim sıra numaram X‟dir. AkıĢ Kontrolü (Flow Control) Alıcı taraftaki TCP.8. A ----> B ACK. Paketlerdeki sıra numarası ve ACK kullanımı ile iletim güvenilir bir Ģekilde yapılır. 4. kendisine gelen veri akıĢ miktarını kontrol edebilir.2. 2. A ----> B SYN. benim sıra numaram Y‟dir. Bu mesaja gönderim onayı (forward acknowledgement) denir.B ACK. 5. Gönderici numarası verigönderen TCP tarafından seçilir. A <---.1. alıcı sıra numarası ise alıcı TCP bağlantı kurulma aĢamasında gönderici tarafından gönderilen numaralardan öğrenir. Her bağlantı için bir gönderici sıra numarası bir de alıcı sıra numarası vardır. Alıcı TCP gelen paketlerden hata gördüklerini eler.     SıkıĢma” denir.B bilgisayarı da gönderilen dataları aldığını ve bir sonraki data paketlerini beklediğini belirten bir onay mesajı gönderir. Ġkinci ve üçüncü adımlar tek bir mesaj içinde birleĢtirilebilir.B SYN. A bilgisayarı da ya sadece 2 nolu paketi ya da 2‟den sonraki bütün paketleri tekrar gönderir Resim 58: Güvenlilik Gönderen taraftaki TCP ilettiği her pakete bir de hata kontrol bilgisi ekler. 3. senin sıra numaran X‟dir. Her ACK ile birlikte baĢarılı bir Ģekilde gelen son paketten sonra kabul edebileceği paket numaralarını 1.

Resim 59: AkıĢ Kontrolü 5.8.8.1.1. Bu pencere baĢka paket gönderme izni almadan önce alınmasına izin verilen paketleri gösterir. bilgisayarın yükü azaldığı zaman hemen iĢleme sokulmaktadır. Eğer bozulmuĢ paket varsa bu paket tekrar gönderilir ve tekrar baĢka bir 3 data paketi gönderilir.3. 164 . Bu iĢleme pencereleme (windowing) denir. 5.5.1. 5. Pencereleme (Windowing) Data iletiĢimi sırasında gönderilen datanın güvenli bir Ģekilde gidip gitmediğinin öğrenilmesi ve oluĢacak data kayıplarının telafi edilmesi çok önemlidir.8. Böylece belli bir süre ara bellekte tutulan data. Pencere sayısı 3 olan bir iletiĢimde ilk üç data paketi gönderilir ve sonrasında bu paketlerin güvenli bir Ģekilde gidip gitmediğine dair onay beklenir.4. Tıkanıklıktan Kaçınma (Congestıon Avoidance) Data paketlerini alan bilgisayarın ara belleği dolduğu durumlarda data paketlerini gönderen bilgisayara ya gönderme iĢlemini durdur ya da yavaĢlat Ģeklinde mesajlar göndermektedir. Böylece alınmıĢ olan data paketlerini iĢlemek üzere belli bir süre kazanmaktadır. Bu takibin daha etkili bir Ģekilde yapılması için gönderen bilgisayarın onay almadan gönderebileceği maksimum miktarda data paketi belirlenir.gösteren bir liste penceresi gönderici taraftaki TCP‟ye ileterek alabileceği veri miktarını sınırlar. Bu Ģekilde sistem çalıĢmaya devam eder. Ara Bellekleme (Buffering) Data akıĢ hızına müdahale etmeden alınan data. bilgisayarın kapasitesini aĢtığı durumlarda bilgisayarın ara belleğinde yer açma iĢlemidir.

Resim 60: Pencereleme

5.1.9. TCP Segment Yapısı Tcp daha önce belirtilen görevleri yerine getirmek için ulaĢım katmanında parçalara ayırdığı verinin önüne baĢlık bilgisini ekler.BaĢlık bilgisiyle birlikte veriye "TCP segmenti" denir. TCP segmentinin genel yapısı ;  portu.   Alıcı Port (Destiniation port) : Alıcı bilgisayarın TCP portu. Sıra Numarası (Sequence number) :Ulaşan datanın doğru sıralı olduğunun Gönderen port (source port):Veriyi gönderen bilgisayarın kullandığı TCP

gösteren numara TCP üst katmandan aldığı veriyi segmentlere böler. Her bir segmente TCP bir numara verir. Amaç ağlar üzerinde dolaĢan bu segmentlerin hedefe varıĢ sıralarının karıĢması durumunda hedef hostta çalıĢan TCP protokolünün bunları tekrar sıraya koyup üst katmana aktarmasıdır. (segment boyları sabit değildir)TCP, karĢı TCP ile bağlantıyı ilk kurduğunda, ilk gönderdiği segmente bir numara verir ve daha sonraki segment numaraları sıralı olarak artan Ģekilde devam ettirir. Sıra numarası 0 – 231 arasında olabilmektedir.     Onay Numarası (Acknowledgement number) : Bir sonraki sefere alınması umulan TCP okteti. BaĢlık Uzunluğu (Header lenght):TCP baĢlığının uzunluğunu gösterir. Rezerve EdilmiĢ (Reserved):Ġleride kullanılmak üzere saklı tutulmuĢ. Kod Bitleri yada Bayraklar (Code Bits or Flags) : Segmentlerle ilgili kontrol

bilgilerini taĢır.

165

Pencere (Window):16 bitlik bu alan onay (acknowledgment) alanından,

alıcının alması beklenen alana kadar iletilecek veri baytlarının sayısını verir. Bu alan TCP‟nin kayan pencere mekanizmasında akıĢ denetimini sağlar. Bayraklar: 6 bitten oluĢurlar (soldan – sağa):   gösterir.      PSH (PUSH) : Gönderen TCP‟nin veriyi hemen göndermesini bildirir. RST (RESET) : Sorunlu veya kopmak üzere olan bağlantıları baĢlangıç (SYNCHRONIZE) : Gönderilen ilk paket ise gönderici ve alıcı TCP‟ninkendi öncelik sırası vardır. PuSH bayrağı bu önceliği değiĢtirir. durumuna getirmekte kullanılır. SYN tarafındankurulur. Gönderici ve alıcının sanal bağlantı isteğinde bulundukları anlamına gelir. FIN (FINISH) : Son segmentin gönderildiğini bildirir ve bağlantı koparılabilir. Hata Kontrolü (Checksum): 16 bitlik bu alan veri transferinde baĢlığın URG (URGent) :“1” olması Acil Göstergesi bölgesinin kullanıldığını belirtir. ACK (ACKnowledgment) : “1” olması onay alanının geçerli olduğunu

bozulup bozulmadığını kontrol eder. Alıcının bu alanı kontrol ederek hatalı olduğunu tespit ettiği paketleri atar ve aynı paketin yeniden gönderilmesi ister.  Acil Göstergesi (Urgent Pointer) :16 bittir. Bu alan veri içinde acil bilginin nerede bulunacağını belirtir.Üst katman protokolü için önemli olan verilere acil veri denir. TCP bu veri üzerinde herhangi bir iĢlem yapmaz. Bu alan URG bayrağı “1” ise dikkate alınır.  Seçenekler (Options) :Bu alan değiĢken değerlidir. Eğer varsa, acil gösterge alanından sonra gelir. En çok kullanılan seçenek olan “en uzun segment boyu” seçeneğidir. Ġlk bağlantı kurma sırasında SYN bayrağı “1” olduğu zaman bu seçenek kullanılarak gönderilecek en uzun segment boyu verilmelidir. Aksi halde alıcı, küçük yada büyük hiçbir boyuttaki segmenti kabul etmez. 5.1.10. Transport Katmanı Port Numaraları Portlar bilgisayarların diğer bilgisayarlarla iletiĢim kurdukları bağlantı noktalarıdır. Her ne kadar bu bağlantı noktalarını TCP bağımsız olarak seçse de dünya genelinde bir standart oluĢturmak amacıyla bazı uygulamalar için ortak kullanılan portlar atanmıĢtır.Bu port numaralarının bir standart oluĢturması için tek bir merkezden belirlenip üreticilere bildirilmesi gerekir. Bilgisayarınızda bulunan yaklaĢık 65.536 bağlantı noktasından 0 – 1023 arasındaki portlar Ġnternet AtanmıĢ Numaralar Yetkilisi (IANA –Internet Assigned Numbers Authority) belirlemiĢtir. Tüm dünyada ortak kullanılır.

166

UYGULAMA FTP KATMANI PORT NO 21

TELNET

DNS

SMTP

SNMP

TFTP

23

53

25

161

69

Tablo 7: Transport Katmanı Port Numaraları

BÖLÜM VI 6. AĞ KATMANI
UDP (USĠNG DATAGRAM PROTOKOL)
UDP, TCP / IP protokol grubunun iki aktarım katmanı protokolünden birisidir. UDP bağlantı kurulum iĢlemlerini,akıĢ kontrolü ve tekrar iletim iĢlemlerini yapmayarak veri iletim süresini en aza indirir. UDP güvenilir olmayan bir aktarım protokolüdür. UDP protokolü ağ üzerinden paketi gönderir ve gidip gitmediğini takip etmez ve paketin yerine ulaĢıp ulaĢmayacağına onay verme yetkisi yoktur. UDP protokolü basit bir protokol olduğu için hızlı iletiĢim kurmamız gereken yerlerde kullanmamız yararımıza olacaktır. Buradaki basitlikten kasıt TCP protokolü gibi verinin gönderilmesi gibi kontrolleri içermediği içindir [104].

7.1.

Resim 61: OSI BaĢvuru Modeli

167

7.1.1.

UDP BaĢlığı

UDP de TCP gibi verileri paketlere bölerek iletim yapar. Bu paketlere TCP de segment UDP de datagram denir. TCP‟deki katmanlar; Kaynak Portu ( Source Port ): Gönderen bilgisayarın kullandığı TCP portu. Hedef Portu ( Dectination Port ): Alıcı bilgisayarın TCP portu. Sıra Numarası ( Sequence Number): Segmentlere verilen numara. Onay Numarası ( Acknowledgement Number) Veri Uzunluğu ( Data Length): TCP segmentinin uzunluğu. Rezerve (Reserve): Gelecekte kullanılmak üzere rezerve edilmiĢ alan. Bayraklar ( Flags): Segmentin içeriğine iliĢkin belge. Pencere ( Window ): TCP de bir seferde gönderilecek seğmen sayısını verir. Kontrol Toplamı ( Checksum): BaĢlık kısmının bozulup bozulmadığını gösterir. Acil Veri Göstergesi ( Urgent Pointer ): Bayrak kısmında belirtilen acil bir verinin iletilmek istediğini belirtir. UDP bu kontrolleri yapmaz. Kullanıcıyı bu kontrol yükünden kurtarır ve datagramları hızlı bir Ģekilde iletir. UDP nin baĢlık kısmı TCP ye göre daha sadedir. Kaynak Portu Hedef Portu Mesaj Uzunluğu Kontrol Toplamı[108]. Gönderim yaparken UDP uygulama katmanından gelen verileri alır, iletime rehberlik etmek için port numaralarını ekler, alıcı tarafta kullanılmak üzere hata kontrol alanına koyacağı bilgiyi hesaplar ve bunların hepsini birleĢtirip IP katmanına gönderir. Alım yaparken de bu iĢlemin tersini yapar. UDP BaĢlığı Alanları
Kaynak Port Hedef Port

7.1.1.1.

1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 3 3 3 123456789 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 0 1 2 Uzunluk Hata Kontrolü

1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 3 3 3 123456789 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 0 1 2 Veri Tablo 8: UDP BaĢlık Alanları

168

Kaynak Port: Bilgi kaybı durumunda ya da baĢka bir bilgi iletileceği durumda mesaj iletilecek adresin neresi olduğunu, yani göndericinin port numarasını belirtir. Eğer gönderici portu belirtmezse bu alan sıfırlarla doldurulur. Hedef Port: Bilgi paketlerinin iletileceği hedef adresi belirtir. Mesaj Uzunluğu: BaĢlık ve veri alanları dahil UDP paketinin tamamının uzunluğunu verir. Bu durumda veri olmasa bile baĢlık alanları nedeniyle paketin uzunluğu en az 8 byte olacaktır [108]. Kontrol Toplamı: BaĢlık kısmının bozulup bozulmadığını gösterir [109]. Hata kontrolünü yapar. IP baĢlığı ile mantıksal baĢlığın toplamı 16 bittir. Bu alanda UDP baĢlığı (gerekli ise) iki bayta tamamlamak için sıfır ile doldurularak karĢı tarafa gönderilir. 7.1.2. Kullanıcı Arayüzü Bir UDP kullanıcı arayüzü, Yeni alım portları oluĢturmaya Alım portlarında, geri dönen veri baytları ile kaynak port ve adres iĢareti alım iĢlemlerine Bir datagramın gönderimine, veri tanımlamasına, gönderilecek hedef ve kaynak port ve adres iĢlemlerine izin veren bir uygulamaya olanak sağlamalıdır [108]. 7.1.3. IP Arayüzü Bir UDP modülü, Ġnternet baĢlığındaki kaynak ve hedef internet adreslerini veprotokol alanını saptayabilmelidir. Muhtemel bir UDP/IP arayüzü alım iĢleminde verilendönütlerin internet baĢlıklarının hepsi dahil bütün internet datagramını iĢler.Bir arayüz aynı zamanda UDP‟nin internet datagramının tamamını baĢlığı ile birliktegönderilmesi için IP‟ye teslim etmesine olanak tanır. IP tutarlılığı sağlamak ve Internet BaĢlığındahata kontrol alanını hesaplamak için datagram baĢlıklarındaki belirli alanları kontrol eder [108].

169

Bağlantısızdır. defalarca tekrarlanan duyurular.Alan Source Address Uzunluk 32 bit Açıklama Göndericinin standart IP adresi Destination Address 32 bit Bit alıcının standart IP adresi Protocol Code 16 bit UDP' nin oluĢturduğu datagramı gösteren standart IP kodu. UDP için değer 17' dir. IP çoklu yayın veya genel yayın adreslerine doğru yapılan çoklu yöne gönderilen veriler için de çok az iç kontrol mekanizması kullanmasından dolayı yaygın olarak kullanılır. Yeniden gönderim veya güvenilirlik sağlamaz [108]. Kısaca UDP uç sistemler arasında veriyi güvenilir olmayan bir Ģekilde iletir.Yani bu alan heksadesimal kodda 0x0011' dir. Güvenilir değildir Mesajların kendisini iletir Mesajın dağıtılıp dağıtılmadığına iliĢkin yazılımsal bir doğrulama yoktur (Güvenilmez) Gelen mesajları bir araya toparlayarak yeniden mesajı oluĢturmaz Mesaj alındısı kullanmaz (No-Acknowledgement) AkıĢ kontrolü yoktur (No-Windowing) 170 . UDP‟ deki hata kontrolü sadece hatasız taĢımanın bir ölçüsüdür. UDP verisi üzerinde hata kontrolüyapmaz. cevaplar. BaĢlığı içeren bayt sayısıdır. Buna ek olarak. UDP‟in karakteristikleri ise Ģöyle özetlenebilir [108]. UDP Length 16 bit Tablo 9: Yalancı BaĢlığın Alanı IP sadece kendi baĢlığı üzerinde hata kontrol iĢlemi yapar. istekler. kısa mesajlar için ideal bir taĢıma protokolüdür. UDP datagramları.

dünya üzerindeki milyonlarca internet kullanıcısının çok değiĢik konularda haberler. 7. hiyerarĢik bir yapıda dağıtılır ve internet eriĢimi olan kiĢiler tarafından bir Usenet Servis sağlayıcısı aracılığı ile okunur.2. posta vb. oturum baĢlatan ve gerçek zamanlı protokoller aracılığıyla veri taĢınmasını sağlayan bir ağ protokolüdür. değiĢik konularda yazı vb) Ġnternet için. Eğer baĢka gruplara katılmak isterseniz NNTP protokolünüzü baĢka bir Usenet Servis sağlayıcısına ayarlamanız gerekecektir. ağ üzerinden telefon görüĢmeleri baĢta olmak üzere ses ve görüntü gibi çoklu ortam aktarımında oturum baĢlatmak için yaygın olarak kullanılır. NNTP protokolünün çalıĢması SMTP protokolüne benzer.3. mesajları okuması ve mesaj atabilmesini sağlayan bir protokoldür.Oturum BaĢlatma Protokolü) iki ya da daha fazla katılımcı arasında bağlantı kuran. 171 . yazılar gönderdiği bir tartıĢma platformudur. UUCP. NNTP(Network News Transfer Protocol-Ağ Haber Aktarım Protokolü) Usenet. istemcilerin bu kaynaklar üstünde sorgulama yapması. SIP (Session Initiation Protocol . Internet üzerinde haber mesajlarının merkezi olarak sunucular üzerinde tutulup. Bir kiĢinin gönderdiği mail. Yalnızca Usenet Servis Sağlayıcılarının size yolladığı haber gruplarına üye olabilir ve o gruplara mesajlarınızı iletebilirsiniz.Örnek UDP paketi ġekil 31: UDP paket Görüntüsü 7. Kullanıcıların gönderdiği postalar (haber.Oturum BaĢlatma Protokolü) SIP (Session Initiation Protocol . NNTP (Network News Transfer Protocol) protokolü. Usenet iletileri internet hatlarının yanında. NNTP (Network News Transfer Protocol) isimli bir internet protokolü kullanılarak iletilir. SIP. BITNET gibi hatlar üzerinden de iletilebilir.

Veri aktarımı ise RTP (Real Time Protokol - Gerçek Zamanlı Protokol) aracılığıyla sağlanır. SIP'in genel olarak; Bağlantı kurulmak istenen katılımcının adresini saptar ve adres çözümlemesi yapar. Bağlantı kurulmak istenen katılımcının uygun olup olmadığını belirler ve katılımcılar arasında oturum baĢlatır. Bağlantı kurulan katılımcıların desteklediği çoğul ortam türlerini belirler ve katılımcılara göre optimal olan çoğul ortamı seçer. Örneğin; ikiden çok katılımcı arasında kurulan bağlantılarda veri, SIP'in belirlediği ve tüm istemciler tarafından ortak olarak desteklenen çoklu ortam türünde aktarılır. Katılımcılar arasında oturum baĢladıktan sonra, yeni katılımcının bağlanması ya da var olan katılımcının ayrılması gibi iĢlemleri yönetir. Oturumların sonlandırılmasını sağlar. 7.3.1. SIP’in Yetenekleri İsim dönüşümü ve kullanıcı konumu; Birbirlerinin cihaz adreslerinin veya fiziksel konumlarının ayrıntılarını bilmeden kiĢilerin birbirlerini bulmasına olanak sağlar. Ortam görüşmesi; Bir oturumdaki tüm katılımcıların ortak medya ve ilgili teknoloji ayrıntıları üzerinde anlaĢmasını sağlayan görüĢmeleri yürütür.( Ses, video, iĢitsel, anında mesajlaĢma, uygulama veri alıĢveriĢi ya da bunlardan herhangi birinin birleĢimi). Oturum katılımcı yönetimi; Katılımcıların eklenmesini, çıkartılmasını ya da aktarılmasını yönetir. Oturum özellik değişiklikleri; Oturum yürümekte iken, oturumda kullanılan ortamın değiĢimine izin verir.

7.4.

RTP (Real-Time Transport Protocol- Gerçek Zamanlı Aktarım Protokolü)
Real-Time Transport Protocol(RTP)- Gerçek Zamanlı Ġletim Protokolü, unicast ve

multicast servisleri üzerinden gerçek zamanlı iletimi yönetmek için kullanılan Ġnternet Protokolüdür. Daha çok Ġnternet telefon uyulamalarında kullanılmakla birlikte radyo, televizyon, video konferans vb uygulamalarda da kullanılmaktadır.

172

Gerçek zamanlı medya iletiĢimi network üzerine çok miktarda yük getiren uygulamalardan oluĢur. Gerçek zamanlı iletimlerde gecikmeler mümkün olduğunca minimize edilmelidir. RTP gerçek zamanlı end- to-end çoklu ortam uygulama transferleri için dizayn edilmiĢtir. Veri iletiminde sıra bozukluğu tesbiti, jitter(seğirme) kompanzasyonu gibi kolaylıklar sağlayan RTP protokolü; IP ağlarında audio/video iletiminde öncelikli standart olarak kabul görmektedir. RTP end-to-end çalıĢması, demultiplexing sağlaması vb özellikleri nedeniyle bir transport protokolü gibi gözükmesine karĢın tam olarak bir transport protokolü değildir. RTP baĢka bir 4. katman protokolü ile birlikte çalıĢır. RTP amacına yönelik olarak genelde UDP protokolünün üstünde çalıĢırken UDP'nin haricindeki protokollerle de çalıĢabilmektedir(TCP,SIP,H.323 gibi). RTP bir alt protokolü olan RTCP(Real-Time Transfer Control Protocol) ile birlikte çalıĢmaktadır. RTP gerçek zamanlı veri iletimi ile ilgilenirken; RTCP veri iletimini monitör eder. RTCP sayesinde veri alıcısı herhangi bir paket kaybının olup olmadığını tesbit eder, ya da jitter gecikmelerini gidermeye çalıĢır. Bu iki protokolde Transport ve Network katmanlarından ayrı olarak çalıĢır. Veri iletimi esnasında iki uç arası bir RTP oturumu kurulur. Bu oturum IP adresleri ve RTP ve RTCP ye ait portlardan oluĢur. Bu oturum içerisindeki cihazlar veri alıp gönderebilirler. Her bir medya türü için cihazlar arası ayrı bir oturum oluĢturulur. Böylelikle oturum içerisindeki kiĢilerin hangi medya tipinden veri almak istemelerine imkan sağlanmıĢ olur. Örneğin bir kullanıcı yayınlanan bir filmin sadece sesini almak isteyebilir. Bu durumda alıcının video yayınını engellemesi yeterli olacaktır. Burada bir önemli husus ta eğer UDP ile birlikte çalıĢıyorsa RTP protokol tanımlamasında RTP portunun bir çift sayıya denk gelmesi gerektiğidir. RTCP portu ise o oturuma ait RTP portundan sonraki elveriĢli olan ilk tek port numarasıdır. RTP ve RTCP genellikle 1024-65535 arası portları kullanır.

7.5.

TELNET

7.5.1. Telnet nedir? Telnet; Internet'i kullanarak baĢka bir bilgisayara bağlanmanızı sağlayan metin tabanlı basit bir programdır. Size bilgisayarın sahibi ve yöneticisi tarafından söz konusu bilgisayara bağlanma hakkı verildiyse, Telnet, uzak bilgisayarın karĢısında oturuyormuĢsunuz gibi bu bilgisayardaki programlara ve hizmetlere eriĢim komutlarını girmenize olanak tanır.

173

Telnet e-postalara, veritabanlarına veya dosyalara eriĢim dahil olmak üzere pek çok amaçla kullanılabilir. 7.5.2. Telnet'i nasıl yüklerim? Varsayılan olarak Telnet, Windows ile beraber yüklenmez, ancak Telnet'i aĢağıdaki adımları izleyerek yükleyebilirsiniz. Telnet Ġstemcisi'ni yüklemek için; 1. BaĢlat düğmesini tıklatın, Denetim Masası'nı, Programlar‟ı ve sonra Windows özelliklerini aç veya kapat'ı tıklatın. Yönetici parolası veya onay istenirse, parolayı yazın veya onay verin. 2. Windows Özellikleri iletiĢim kutusunda Telnet Ġstemcisi onay kutusunu iĢaretleyin. 3. Tamam'ı tıklatın. Yükleme birkaç dakika sürebilir. 6.5.3. Telnet'i Windows'ta Nasıl Kullanırım? Telnet'i kullanmadan önce yukarıdaki adımları izleyerek bilgisayarınıza Telnet Ġstemcisi'ni yüklemelisiniz. Telnet Ġstemcisi'ni yükledikten sonra, aĢağıdaki adımları izleyerek açın. Telnet Ġstemcisi'ni açmak için: BaĢlat düğmesini tıklatın, Arama kutusuna Telnet yazıp, ardından Tamam‟ı tıklatarak Telnet'i açın. 6.5.4. TELNET Komutları • Open(o): Ana bilgisayarla veya uzak sunucuyla Telnet bağlantısı kurmak için kullanılan komuttur. Open tam komutunu kullanabilir veya bu komutu o olarak kısaltabilirsiniz. Örneğin, o Mehmet 66 komutu, bilgisayarınızı 66 numaralı bağlantı noktasını kullanarak Mehmet adlı bilgisayara bağlar. • Close(c): Var olan bir Telnet bağlantısını kapatmak için kullanılan komuttur. Örneğin, c Mehmet 66,66 numaralı bağlantı noktasındaki Mehmet adlı uzak sunucuyla olan bağlantıyı keser. • komuttur. • Quit(q): Telnet den çıkamaya yarayan komuttur. Display: Telnet Ġstemcisi'ne ait geçerli ayarları görüntülemeye yrayan

174

• • • • • •

set : Bağlantının terminal türünü belirler, yerel yankıyı açar, kimlik unset: Oturum açma veya parola istemi için yerel yankıyı veya kimlik Status: Telnet Ġstemcisi'nin bağlanıp bağlanmadığını belirler. CTRL+]: Bağlı bir oturumdan Telnet komut istemine geçmeyi sağlar. Enter: Bağlı oturuma (varsa) geçmeye yarar. ?/help: Yardım bilgilerini görüntülemeye yarar

doğrulamasını NTLM olarak ayarlar, çıkıĢ karakterini belirler ve günlüğü kurar. doğrulaması belirlemeyi kapatır.

7.6.

NFS (Network File System- Ağ Dosya Sistemi)

7.6.1. NFS Nedir? Kısaca PaylaĢımdır (Network File System). NFS Server ve Client, Server ve Client terimleri bilgisayarların dosya paylaĢımında aldıkları rolleri tanımlar. Bir dosya sistemi ilgili bir bilgisayarda mevcut olduğunda ve bu dosya sistemini network üzerinden diğer bilgisayarlara kullanmaları için paylaĢtırabiliyorsa, bu bilgisayar bir NFS serverdır. Ġlgili dosya sistemine eriĢen bilgisayarlar da birer NFS Client‟dır. NFS servisi hem server hem de client olarak aynı bilgisayarda çalıĢtırılabilir. Disksiz bilgisayarlara hizmet verebilir. Bir NFS Server, lokal diski olmayan bilgisayarlara hizmet verebilir. Disksiz bilgisayar tamamıyla, dosyalarını barındıran NFS Server‟a bağımlıdır. Disksiz bir bilgisayar sadece client görevi yürütebilir. Hiçbir zaman bir dosya sunucusu olamaz. Client bilgisayar, Server üzerindeki paylaĢtırılan dosyaları yükleyerek (mounting) ayağa kalkabilir. PaylaĢtırılan dosya sisteminin bir kopyasını kendi üzerinde oluĢturmaz. NFS bağlantıları, NFS Servisi 2049. portta udp ve tcp üzerinden çalıĢır. 7.6.2. NFS Faydaları? 1. Aynı dosyaları birçok bilgisayar kullanabilir. Böylece ağ üzerindeki herkes aynı veriye ulaĢır. 2. Veri depolamada ucuzluk sağlar. Her bir uygulama için yerel diske kurulum yapma yerine, uygulamaların paylaĢtırılması sağlanır. 3. Veri tutarlılığı ve esnekliği sağlar çünkü tüm kullanıcılar aynı dosya kümelerini kullanacaklardır. 4. Kullanıcılardan bağımsız, Ģeffaf bir dosya eriĢimi sunar. 5. Heterojen bir ortam sağlar.

175

6. Sistem yönetimindeki zorlukları azaltır. 7.6.3. NFS Komutları? • • • • • • • • • • • clear_locks: Client tarafından yaratılan kilitleri çözer. Mount:Bir paylaĢımı yüklemek için kullanılır. Mountall: Tüm yükleme iĢlemlerini yapar. Setmnt: /etc/mnttab dosyasını yaratır. Share: PaylaĢım yaratır. Shareall: Tüm paylaĢımları açar. Showmount: PaylaĢım yapılan makinelerin listesini verir. Umount: Yüklemeleri iptal eder. Umountall: Tüm yüklemeleri iptal eder. Unshare: PaylaĢımı kapatır. Unshareall: Tüm paylaĢımları kapatır.

7.7.

NTP (Network Time Protocol- Ağ Zaman Protokolü)
Cihazların zaman ve tarih bilgileri baĢka bir kaynaktan alabilmeleri sağlayan

Protocol NTP (Network Time Protocol) dır. Kurumsal network içinde bütün cihazların (Router, Switch, Firewall, Server) zaman ayarlarının doğru olması gerekir. Zaman ayarlı doğru olmazsa cihazların kontrolü, ne zaman yeniden baĢladığı, oluĢan hatanın en zaman olduğunu anlayamayız.

7.8.

SSH(Secure Shell)
SSH iki network cihazı arasında güvenlik kanalıyla veri değiĢimine izin veren bir

network protokolüdür. Birincil olarak Linux ve Unix tabanlı sistemlerin kabuk hesaplarına ulaĢmak için kullanılmıĢtır. SSH protokolü Telnet gibi güvenlik yetenekleri olmayan network protokollerinin yerini almak için dizayn edilmiĢtir. Telnet gibi sistemlerde veri içinde bağlantı parolası da görülebilecek Ģekilde Ģifrelenmeden gönderilmektedir. SSH protokolünde ise gönderilen tüm veriler Ģifrelenerek güvenlik sağlanmıĢ olur[113].

176

1. Sunucu bu mesajı açar ve oturum anahtarını elde eder.8. Host key: Doğru sunucuya (istenilen) bağlanmak için kullanılır. 5. Eğer istemci makine anahtarını kabul ederse oturum anahtarı olarak kullanılmak üzere 256 bitlik rastgele bir sayı üretir ve bu sayıyı açık makine ve sunucu anahtarlarıyla 2 defa Ģifreleyerek sunucuya gönderir. Uzak kullanıcıda tek bir komut çalıĢtırılabilir.Ġstemci sunucuya asıllama isteğinde bulunur.    Uzak kullanıcı üzerinden kabuğa bağlanmak mümkündür. Lokal bilgisayardan uzak bilgisayara dosya kopyalanabilir. Server key: Host key ele geçse bile mesajın açılmasını önlemek amacıyla kullanılır. Resim 63: SSH SSH birçok uygulamayla beraber kullanılan bir protokoldür.Resim 62: SSH‟ın ÇalıĢma Mantığı 6. 3. Örneğin SSH protokolü kullanılarak VPN oluĢturmak ancak OpenSSH server ve client uygulamaları kullanarak mümkündür[3]. 177 . 4. SSH IN ÇalıĢma Mantığı 1. Bu onay mesajının alınması istemciye sunucunun oturum anahtarını elde ettiği bilgisini verir. AĢağıda bahsedilen bazı uygulamalar sadece özel SSH server veya SSH client programları ile çalıĢır. 2. Sunucu Ġstemci‟ ye 1024 bitlik açık makine anahtarını (host key) ve 768 bitlik açık RSA sunucu anahtarını (server key) gönderir. Sunucu istemciye Ģifreli olarak bir onay mesajı gönderir.

0 SSL 3. kiĢisel iletiĢim teknolojisi) Microsoft tarafından 1995 yılında Netscape‟e karĢılık vermek amacıyla çıkarılmıĢ. TLS( Transport Layer Security. 7. paket kayıpları yaĢanırsa ve ağın etkinliği azalırsa bu ağ tıkanmıĢ demektir.11. PCT kayıt iletiĢim kuralı üzerinde çalıĢan PCT tokalaĢma iletiĢim kuralından oluĢan iki katlı bir yapısı vardır[116].0 temel alınarak geliĢtirilmiĢtir. Otomatik olarak uzaktan server kontrolü ve yönetimi sağlanabilir[113].0 ve PCT 1.    SSH dosya gönderim protokolüyle FTP ile dosya transferine güvenli bir Port yönlendirme için kullanılabilir. Ağın etkinliğinin azalması. kaybolan paketlerin yeniden gönderilmesini gerektirmekte ve ağa fazladan trafik yükü getirmektedir[114].0.0‟dan farkı olmayan bir iletiĢim kuralıdır.9. alternatif olabilir. ağın performansını etkileyen en önemli unsurdur. SSH 2. Dört ileti ile bağ kurulur. Tüm bunların yanında geriye uyumu sağlamak amacıyla TLS 1.0 ile çalıĢabilecek Ģekilde tasarlanmıĢtır. daha sonra üzerinde değiĢiklikler yapılmıĢtır. TaĢıma Katmanı Güvenliği) IETF tarafından SSL 2.0. temelinde SSL 2. SSL‟de bulunan yayınlanmamıĢ teknolojiler taslaktan çıkarılmıĢtır. PCT (Private communication technology) PCT (Private communication technology. 7. SSL 3. Ġlk taslağı SSL 3. TCP DE TIKANIKLIK KONTROLÜ Bilgisayar ağlarında tıkanıklık. Bir bilgisayar ağında fazla yükten dolayı paketlerin bekleme süreleri artarsa. Kerberos asıllamasının ve parola asıllamasının taslağa eklenmesi önerilmiĢtir[116]. Diğer bir tıkanıklık tanımı ise Ģu Ģekildedir: 178 . TLS kayıt ve tokalaĢma iletiĢim kuralları ayrılarak geliĢtirilmiĢ ve belgeleri hazırlanmıĢtır. 7.10. OpenSSH server ve client kullanılarak ĢifrelenmiĢ bir VPN oluĢturulabilir.0 taslağı kopyalanarak oluĢturulmuĢ. Öncelikle HMAC yapısı geliĢtirilmiĢ ve IPSec TLS‟de kullanılır Ģekle getirilmiĢtir.

FTP'nin Ģifreleme ile güçlendirilmiĢ halidir. FTP ( FILE TRANSFER PROTOCOL) Ġnternete bağlı bir bilgisayardan diğerine dosya aktarımı yapmak için geliĢtirilen bir internet protokolüdür. SFTP veya FTPS (Secure FTP). o bilgisayar ile aynı anda bağlantı kurulur ve protokol ile sağlanan bir dizi komutlar yardımıyla iki bilgisayar arasında dosya alma/gönderme iĢlemleri yapılır.Ağdaki aĢırı yüklenme sonucunda kuyrukta bekleyen paketlerin sayısının anormal Ģekilde artması. 179 . yeni gönderilen paketlerin iĢleme alınamaması ve iĢleme alınamayan paketlerin yeniden gönderilmesi sonucunda kuyruk uzunluğunun sürekli olarak artmasıdır[114]. dosya adı değiĢtirme veya "dosya yolluyorum" komutları) için kullanılan port numarası 21'dir. Veri paketi trafiğinin fazla olduğu hatların band kuyruk (queue) oluĢmasına ve iletimin de yavaĢlamasına sebep olur. geniĢlikleri tıkanıklığı etkileyen faktörlerden biridir[115]. klasör değiĢtirme. FTP protokolü ile bir bilgisayardan baĢka bir bilgisayara dosya aktarımı yapılırken.  oluĢur. komut transferi (yani sisteme giriĢ. FTP. ġekil 19: TCP‟ de Tıkanıklık Ağlardaki Tıkanıklığın Nedenleri Bilgisayar ağındaki tıkanıklığa birkaç sebep sayılabilir.12. Routerlardaki yetersiz hafıza olmasıdır.   Routerların iĢlemci (CPU) hızlarıdır. CPU hızının yavaĢ olması routerlarda Hatların band geniĢliğidir. Hafızanın yetersizliğinden dolayı router gelen veri paketlerinin artması durumunda veri trafiğini karĢılayamaz ve tıkanıklık 7.

1. DHCP‟nin kaç bilgisayara IP adresi dağıttığını.Basit Ağ Yönetimi Protokolü): Ağ yöneticilerinin ağ performansını arttırması. Bağlanacağımız bilgisayarda dosyalara ulaĢmak istediğimiz hesapla ilgili kullanıcı numarası. 180 . cevaplar değiĢtirilir. FTP Yapmak Ġçin Nelere Ġhtiyaç Var?         Bağlanacağımız bilgisayarın internet adresi. hangi bilgisayarların ağa bağlandığını. Veri: sunucudan veya sunucuya dosya verileri 7.üzerinde FTP yazılımı bulunan bilgisayar Bağlanacağımız bilgisayarda.12. Ġnternet yaygınlaĢtıkça geniĢlemekte ve küçük ağlar birleĢerek internetin bir parçası olmaktalar. SNMP ile bu cihazları kontrol edebilir. bu cihazın bağlantıya izin vereceği portları. Bununla birlikte SNMP ile bütün bir ağı yönetebilir ve kontrol edebiliriz. sağlıklı çalıĢıp çalıĢmadıklarının izlenmesi. Ftp kullanıcısı ftp sunucusunu port 21 üzerinden aktarım protokolü olarak TCP‟yi belirleyerek temasa geçer. Ağlar büyüdükçe bu ağlar üzerindeki birimleri denetlemek amacıyla tasarlanmıĢtır. Ġnternet eriĢimi olan. SNMP (Simple Network Managment Protocol. hangi bilgisayarların ağa ya da internete bağlanacaklarının kontrolünü yapabiliriz. Ġki paralel TCP bağlantısı açılır: Kontrol: kullanıcı ve sunucu arasında komutlar. Bu iĢlemleri yapabilmek için ağ üzerinde çalıĢan aygıtlarda bu aygıtların yönetilebilmesini sağlayan gerekli uygulamalar bulunur. bu iĢlemlerin de uzaktan yapılması önem kazandı. Bu ağların birleĢmesini sağlayan yönlendiriciler (router). ağ problemlerini bulup çözmesi ve ağlardaki geniĢleme için planlama yapabilmesine olanak sağlar. FTP protokol komutlarını yorumlayacak çalıĢır durumda bir FTP servis programı yani FTP sitesi gereklidir[114]. bu bilgisayarların ne kadar veri transferi yaptığını takip edebiliriz. köprüler (bridge) gibi önem kazanan ağ elemanlarının ağları nasıl birleĢtireceklerinin belirlenmesi. Bu uygulamalar sayesinde aygıtlar kontrol altında tutulabilir ve takip edilebilirler.13.7. varsa Ģifresi. ayarlarının yapılması.

Yönetici uygulama: Ajan uygulamadan ihtiyaç duyulan bilgileri alıp kullanıcıya gösteren ve kullanıcının değiĢtirmek istediği değerleri cihaza gönderen uygulama.2 Multiplexing düĢük seviyeli kanalların kapasitesini sanal bölmelere ayırıp yüksek seviyeli mantıksal kanallar yaratır ve bu kanallar üzerinde sadece tek bir sinyal 181 . Multiplex edilmiĢ sinyaller demultiplex edilmeden kullanılamazlar. orijinal haline getirilmesidir. Ağ Yönetim Sistemi (NMS): Yönetici birimde çalıĢan ve bir ağa bağlı tüm cihazların izlenmesini ve yönetimini sağlayan uygulamaya verilen isimdir[115].7. DEMULTIPLEXING Demultiplexing. 7.13.1. daha önceden multiplex edilmiĢ sinyalin birden fazla kanallara ayrılmasıdır. SNMP’yi OluĢturan BileĢenler Ajan uygulama: SNMP hizmetini cihaz üzerinde çalıĢtırıp gerekli bilgileri kayıtlı tutarak yönetici birime aktaran veya yönetici birimden gelen değiĢikliği cihaza uygulayan uygulamaya verilen isim. Demultiplexing Multiplexing`in karĢıtıdır.14. Resim 64: Demultiplexing özelliğine sahip devre 1.

” ile ayrılır.(Çölkesen 2001) ġekil 20: IP Adresleme Örneği Toplam 32 bitlik adres yapısı ile teorik olarak toplam 2   tane IP adresi vardır. Host ID ise bilgisayarın ya da diğer aygıtın numarasını gösterir. Her bir parça 0 ile 255 (2-1=255) arasında bir sayı olabilir ve parçalar birbirinden noktalar “.15. IP ÇOKLAMA 7. Network ID değeri bilgisayarın bulunduğu network (segment) numarasını. 182 .gönderilebilir. Network ID ve Host ID. 1997) IP adresler 32 bitlik birer sayıdır . Her IP adresi iki kısımdan oluĢur. ġekil 33: Multiplexing Gösterimi 7. IP Adresleme Ġnternetteki herhangi bir makineyi tanımlamak için TCP/IP‟nin kullandığı bir “sokak” adresidir.1. IP adresleri her makine için tek olmalıdır.15. 8 bitlik dört parçaya bölünmüĢtür. Gönderilen bu sinyaller alıcı makine tarafından demultiplex edilip orijinal hallerine geri dönüĢtürülür.(Russel&Craoford.

ya da verinin doğru adresten alınmasını sağlar. IP vs). bir alt ağda (subnet) bulunan bilgisayarlar ortak bir kapıdan (gateway) internete bağlanmaktadır ve her çıkan bilgisayar için NAT üzerinde farklı bir kayıt tutulur. ağ adres tablosu) sayesinde yapılır. NAT yapısı port numaralarından faydalanmaktadır. Buna da IP adresi diyoruz. 7. birbirleriyle iletiĢim kurmak ve veri alıĢveriĢinde bulunmak için kullandıkları benzersiz bir numaradır. bir alt ağda bulunan bilgisayarlar ortak birkapıdan (gateway) internete bağlanmaktadır ve her çıkan bilgisayar için NAT üzerinde farklı bir kayıttutulur. bazı 183 . Bu kuralların da nereye gideceklerini bilmeleri için bir adrese ihtiyaçları olacaktır.294. Topluluk diyorum çünkü içinde birçok iletiĢim kuralını barındırır (TCP. NAT yapısı port numaralarından faydalanmaktadır. ICMP.15.3. IPv6 trilyonlara varan IP adresi kullanmamıza olanak sağlayacak.296 IP adresiniz olabilir. Ama IP adreslerinin sınıflara (class) ayrılmıĢ olması. Tabi dünyada 6 milyara yakın insan olduğunu ve her geçen gün insanların ve internete girenlerin sayısını arttığını düĢünürsek IP adresleri yetmeyecektir. UDP. Ġnternet bağlantısı bulunan her cihazın bu cihaza tahsis edilen bir adresi olması gerekir.IP adresi (Yani Ġnternet Protokol adresi). IP çoklama IPH çoklama ile kast edilen tek bir IP üzerinden birden fazla bilgisayarın bağlanmasıdır. Bu biraz uzun sürecek çünkü tüm internet altyapısının değiĢmesi gerekecek. Biz hali hazırda IP sürüm 4 kullanıyoruz.967. Ġnternette TCP/IP iletiĢim kuralları topluluğunu kullanarak haberleĢiriz. NAT Ġnternette kullandığımız IP adreslerini internet servis sağlayıcılar ICANN adlı firmadan satın alırlar. iletilen bilginin doğru adrese gönderilmesini. Yani her bilgisayar için NAT üzerindefarklı bir port numarası atanmakta ve bu kapıya gelen her paket hangi port numarasına geldiyse o portnumarasının arkasındaki bilgisayara iletilmektedir. 7. IPv4 ile 4. 90'lı yıllarda bunu görenler zaten Ģuan IP sürüm 6'yı geliĢtirmekle uğraĢıyorlar. TCP/IP (Ġletim Kontrol Protokolü/Ġnternet Protokolü) standardını kullanan bir ağdaki cihazların birbirini tanımak. Bu yapıda.15. Bu iĢlem NAT (network address table.2. Yani her bilgisayar için NAT üzerinde farklı bir port numarası atanmakta ve bu kapıya gelen her paket hangi port numarasına geldiyse o port numarasının arkasındaki bilgisayara iletilmektedir. Bu iĢlem NAT (ağ adres tablosu) sayesinde yapılır. IP adresi diyince burada NAT'ı ilgilendiren bölüme geliyoruz. Bu adres ya da numara. Bu yapıda.

2 veya 192. yerel tarafa ise biz IP atarız. Internet tarafına siz bağlantı kurduğunuzda servis sağlayıcı tarafından. bilgisayarımıza veya ağ üzerinden haberleĢen baĢka bir cihazımıza özel IP veririz. 184 .168. nasıl çalıĢıyor ve bu NAT bize nasıl bir kolaylık getirdi? Kafamızda NAT mantığı oluĢması açısından evde kullandığımız ADSL yönlendiricilerimizi ele alalım.Sınıfsız Alanlararası Yönlendirme). Eğer NAT olmasaydı ne olurdu? ġirketimizde 100 tane bilgisayar var diyelim. O adreste tabi ki servis sağlayıcının size verdiği adrestir. bazılarının da test amaçlı kullanılmasından dolayı bu sayı 3. Yerel ağ tarafında isterse yüz bilgisayar olsun internete çıktıklarında bir tane IP adresi ile kullanacaklardır (genelde ADSL yönlendiriciler böyle çalıĢtığı için bu örneği veriyorum. Servis sağlayıcımıza (Türk Telekom) ait belli IP aralıkları var. Kendi verdiğimiz adresler içeride kendileri ile haberleĢirler.Classless Inter Domain Routing . Buraya da iç taraf (Inside) diyoruz. Ethernet (yerel) ve geridöngü (Loopback) arayüzleri. IPv4'ün sayısının muhtemel yetersizliğini engellemek içinde kurumlar. ADSL yönlendiricimiz bize ilk geldiğinde onun ethernet arayüzüne bağlanmak için 10. Örnek olarak aĢağıda bir ADSL modemin arayüzlerini görebilirsiniz. Sürüm 5 ise deneysel amaçlarla hazırlanmıĢ fakat kullanılmamıĢtır.0. ev kullanıcıları vs için NAT. Bunları ADSL kullanıcılarına sabit (statik) veya değiĢken (dinamik) olarak dağıtmakta. Her 3 arayüzüne de IP adresleri atanır.0. çeĢitlerini biraz sonra göreceğiz). Buraya DıĢ taraf (Outside) diyoruz.0. Bizde kendi ADSL yönlendiricimize. Öncelikle oyuncularımıza rollerini vermekte yarar var. Her birini internete çıkarmak için 100 tane IP ye ihtiyacımız olacaktı. NAT ne yapıyor? ADSL yönlendiricimizin 3 tane arayüzü (interface) var. Tabi elbet bir gün yetmeyecek ama IPv6 ile bu sorun ortadan kalkacaktır. Özel adresleri ve NAT ı kullanarak bunun önüne geçilmiĢ ve IP yetersizliği önlenmiĢ oldu. Siz bilgisayarınızdan bir istek gönderdiğinizde bu istek ADSL yönlendiricinizin Ethernet (eth0) arayüzüne gelir ve NAT bunu çevirip diğer arayüze yönlendirir ve o bağlantı için NAT tablosunda bir kayıt tutulur. Ama iĢ internete çıkmaya gelince burada NAT devreye giriyor.2 milyara kadara düĢmektedir. Peki.1 gibi adresleri kullanırız.adreslerin çoklu gönderim (Multicasting) için.1 alır (burası ile pek iĢimiz yok). Bunlar PPPoE veya PPPoA (internet). Birde biz varız. Böylece IP adresi sıkıntısı bir nebze de olsa önlenmiĢ oluyor. servis sağlayıcılar ve yönlendirmede kullananlar içinde CIDR gibi teknolojiler geliĢtirilmiĢtir (CIDR yönlendirmede kullanılan bir teknolojidir . ĠĢte burada NAT insanlara bir IP adresi kullanarak yüzlerce bilgisayarı internet ortamında haberleĢmesini sağlıyor. Geridöngü (Loopback) varsayılan olarak 127.1.0. Bunu sonradan değiĢtirip baĢka bir özel IP vermek bizim elimizde.

IP adreslerinin bloklar halinde tahsis edilmesi nedeniyle. bu nedenle artan ağ kullanıcısı sayısına bağlı olarak.296 IP adresiniz olabilir.6 Bugün halen kullanılmakta ve test edilmekte olan iki tür Ġnternet Protokolü bulunmaktadır: IPv4 ve IPv6: 7. Bu protokol kullanılarak 4 milyardan fazla adres üretilebilmektedir.255 arasında herhangi bir numara olabilir.0. IPv4 protokolündeki bir adres 1. 0 ila 255 arasında değiĢir. bu da 2128 adet.3.0. Biz hali hazırda IP sürüm 4 kullanıyoruz.0 ila 255. baĢka bir ifadeyle sekiz bitlik 4 rakamdan oluĢur. Tabi dünyada 6 milyara yakın insan olduğunu ve her geçen gün insanların ve internete girenlerin sayısını arttığını düĢünürsek IP adresleri yetmeyecektir. Bu kuralların da nereye gideceklerini bilmeleri için bir adrese ihtiyaçları olacaktır. Nedir bu NAT. Zaten ondan sonra ne olduğunu anlayacağız. sorusuna gelmeden önce NAT'ın nasıl çalıĢtığını anlamakta fayda var. Ġnternette kullandığımız IP adreslerini internet servis sağlayıcılar ICANN adlı firmadan satın alırlar.5 Çoğullamanın uygulamaya bağlı olarak kullanılan birçok türü vardır. birçok IP adres aralığı kullanılamamaktadır. baĢka bir ifadeyle 3 x 1038 adet benzersiz adres demektir. bazı 185 . BaĢlıca çoğullama türleriniĢöyle sıralayabiliriz: 1.Frekans BölüĢümlü Çoğullama (FDM) 2.294. Buna da IP adresi diyoruz. IPV6 Ancak.15. IPv4 ile 4.255. Bu rakamlar. IPv6 trilyonlara varan IP adresi kullanmamıza olanak sağlayacak.Dalga Boyu BölüĢümlü Çoğullama (WDM) 4. Ġnternette TCP/IP iletiĢim kuralları topluluğunu kullanarak haberleĢiriz. daha büyük bir IP adresine ihtiyaç duyulmaktadır. IPv4'ten farklı olarak IPv6. 7. Ama IP adreslerinin sınıflara (class) ayrılmıĢ olması.Kod BölüĢümlü Çoğullama (CDM) 2.15. IP vs). halen kullanılmakta olan standart Ġnternet protokolüdür ve 32 bitten.3. ICMP. Bu biraz uzun sürecek çünkü tüm internet altyapısının değiĢmesi gerekecek.Zaman BölüĢümlü Çoğullama (TDM) 3.255. 90'lı yıllarda bunu görenler zaten Ģuan IP sürüm 6'yı geliĢtirmekle uğraĢıyorlar. UDP.967. IPv6 bu ihtiyaçtan doğmuĢtur.1.2. 128 bit geniĢliğindedir. IPv4 Bu. IP adresi diyince burada NAT'ı ilgilendiren bölüme geliyoruz. Topluluk diyorum çünkü içinde birçok iletiĢim kuralını barındırır (TCP.2.

Geridöngü (Loopback) varsayılan olarak 127.0. Birde biz varız. ĠĢte burada NAT insanlara bir IP adresi kullanarak yüzlerce bilgisayarı internet ortamında haberleĢmesini sağlıyor.adreslerin çoklu gönderim (Multicasting) için. Bunları ADSL kullanıcılarına sabit (statik) veya değiĢken (dinamik) olarak dağıtmakta. Öncelikle oyuncularımıza rollerini vermekte yarar var. NAT ne yapıyor? ADSL yönlendiricimizin 3 tane arayüzü (interface) var. bazılarının da test amaçlı kullanılmasından dolayı bu sayı 3. Böylece IP adresi sıkıntısı bir nebze de 186 .0. Sürüm 5 ise deneysel amaçlarla hazırlanmıĢ fakat kullanılmamıĢtır.1 alır (burası ile pek iĢimiz yok). çeĢitlerini biraz sonra göreceğiz). Her 3 arayüzüne de IP adresleri atanır. Bunlar PPPoE veya PPPoA (internet). servis sağlayıcılar ve yönlendirmede kullananlar içinde CIDR gibi teknolojiler geliĢtirilmiĢtir (CIDR yönlendirmede kullanılan bir teknolojidir .2 veya 192. Kendi verdiğimiz adresler içeride kendileri ile haberleĢirler.1.168. Internet tarafına siz bağlantı kurduğunuzda servis sağlayıcı tarafından. Buraya da iç taraf (Inside) diyoruz.0.Sınıfsız Alanlararası Yönlendirme). ev kullanıcıları vs için NAT. Bunu sonradan değiĢtirip baĢka bir özel IP vermek bizim elimizde. O adreste tabi ki servis sağlayıcının size verdiği adrestir. Ethernet (yerel) ve geridöngü (Loopback) arayüzleri. Servis sağlayıcımıza (Türk Telekom) ait belli IP aralıkları var. yerel tarafa ise biz IP atarız. ADSL yönlendiricimiz bize ilk geldiğinde onun ethernet arayüzüne bağlanmak için 10. Resim 65: Komut ĠĢletim Sisteminde NAT Kullanımı Siz bilgisayarınızdan bir istek gönderdiğinizde bu istek ADSL yönlendiricinizin Ethernet (eth0) arayüzüne gelir ve NAT bunu çevirip diğer arayüze yönlendirir ve o bağlantı için NAT tablosunda bir kayıt tutulur. nasıl çalıĢıyor ve bu NAT bize nasıl bir kolaylık getirdi? Kafamızda NAT mantığı oluĢması açısından evde kullandığımız ADSL yönlendiricilerimizi ele alalım. bilgisayarımıza veya ağ üzerinden haberleĢen baĢka bir cihazımıza özel IP veririz. Ama iĢ internete çıkmaya gelince burada NAT devreye giriyor.0.1 gibi adresleri kullanırız. IPv4'ün sayısının muhtemel yetersizliğini engellemek içinde kurumlar. Peki.Classless Inter Domain Routing . Yerel ağ tarafında isterse yüz bilgisayar olsun internete çıktıklarında bir tane IP adresi ile kullanacaklardır (genelde ADSL yönlendiriciler böyle çalıĢtığı için bu örneği veriyorum. Örnek olarak aĢağıda bir ADSL modemin arayüzlerini görebilirsiniz.2 milyara kadara düĢmektedir. Bizde kendi ADSL yönlendiricimize. Buraya DıĢ taraf (Outside) diyoruz.

ağ güvenliğinde ilk akla gelen baĢlık olmasına rağmen. KABLOSUZ AĞLARDA GÜVENLĠK 7.1. yasal açıdan kurumu tehlikelerden koruyabilecek bir kalkan olarak ortaya çıkmaktadır. 7. araĢtırmalar sonucunda görülmüĢtür ki yerel ağ üzerinden gelen ataklar daha fazla sayıda ve daha tehlikeli olabilmektedir. Özel adresleri ve NAT ı kullanarak bunun önüne geçilmiĢ ve IP yetersizliği önlenmiĢ oldu. Çünkü güvenlik 187 . bilgi iĢlem sistemlerinde meydana gelebilecek açıklarda. ağınızı hırsızlığa. Internet'ten kaynaklanan virüs ve solucanların kötü amaçlı saldırılarına karĢı korur. kurumun yasal yükümlülüklerini asgariye indirebilmektedir. Ağ güvenliği kullanmazsanız. Güvenlik politikaları. yetkisiz sızma. maliyet-fayda ve yatırımın geri dönüĢü (ROI) analizleri yapılmasını ve kısıtlı kaynakların verimli kullanılmasını sağlayacaktır. Ayrıca güvenlik politikaları. ağın kapanması. bilgi iĢlem sistemlerinin karĢı karĢıya olduğu risklerin boyutlarını net Ģekilde göstermektedir.16. Kurumsal dâhili ağın (intranet) dıĢarıdan gelebilecek ataklara karĢı korunması. bu rakam 2000 yılında %70'lere çıkmıĢtır[117]. Tabi elbet bir gün yetmeyecek ama IPv6 ile bu sorun ortadan kalkacaktır. bu ihtiyacı karĢılamak üzere ortaya çıkmıĢtır. Bu nedenle de güvenlik yalnızca dıĢarıya karĢı koruma Ģeklinde algılanmamalı. yönetmeliklerle uyumsuzluk ve hatta yasal iĢlem riskleriyle karĢı karĢıya kalabilirsiniz[116].16. Eğer NAT olmasaydı ne olurdu? ġirketimizde 100 tane bilgisayar var diyelim. Ağ Güvenliği Ağ güvenliği teknolojileri. kurum içinden kaynaklanmaktadır[3]. gizli iĢ bilgilerinin kötüye kullanılmasına. hizmet kesintisi. bütünleĢik bir bakıĢ açısıyla değerlendirmelidir. 1998 yılında araĢtırmaya katılan kuruluĢların %64'ü bilgi iĢlem açıkları ve tehditleri ile karĢı karĢıya olduğunu belirtmekteyken.16. Güvenlik Politikaları Güvenlik politikaları. Yine bu araĢtırmaya göre en büyük tehlikeler. kurum dıĢından değil. 7. Computer Security Institute tarafından 1996'dan beri yapılmakta olan kurumsal güvenlik araĢtırmaları. Kurumun.2. Her birini internete çıkarmak için 100 tane IP ye ihtiyacımız olacaktı. kurumsal bilgi iĢlem sistemlerini. bilgi iĢlem sistemlerinin güvenliğini kontrol altına alabilmek için yaptığı tüm çalıĢmaların belgelenmesi.olsa önlenmiĢ oluyor.

kurumsal bilgi iĢlem kaynakları sınıflandırılır. Güvenlik Politikaları Nasıl Hazırlanır? Güvenlik politikaları hazırlanırken. Etkili Bilgi ĠĢlem Güvenlik Politikalarının özellikleri. riskler ve tehlikeler arasında optimum dengenin bulunabilmesini sağlamasıdır[118]. Örneğin muhasebe bölümünün üretimle ilgili. 188 . UNIX. EriĢim Ġhtiyaçlarının belirlenmesi Yukarıda belirtilen sınıflandırma sonucu neyi korumak ve güvenlik tutmak istediğimizi belirlendikten sonra. kullanıcılar ve yöneticiler belirlenir ve öncelik sıralamaları oluĢturulur Varlıkların Belirlenmesi Güvenlik politikası çalıĢmalarında öncelikli olarak bilgi değeri olan varlıklar sınıflandırılır.1. fonksiyonel alanlara göre (üretim. var olan bütçeyle. insan kaynakları ile ilgili bilgilere sınırlı Ģekilde eriĢmesi gerekebilir. vs gibi) de olabilir. Bu sınıflandırma coğrafi esaslara göre olabileceği gibi (binalar. Bu haklar ve ihtiyaçlar dokümanter edilerek her bölüm için öncelik sıralamaları oluĢturulur. üretim bölümünün. farklı Ģehirlerdeki tesisler gibi). finans.16.2. kullanıcıların hangi bilgiye ne zaman ve ne Ģekilde ulaĢmaları gerektiği belirlenir. yetki ve rollere dayalı  Gerçekçi  Ġyi tanımlanmıĢ  Düzenli yenilenen 7. fabrikalar. üç ana aĢamadan geçilir: a-) Ġhtiyaçların belirlenmesi b-) Güvenlik politikasının yazılması c-) Güvenlik politikasının uygulanması Ġhtiyaçların Belirlenmesi Bu aĢamada. pazarlama gibi) ya da teknoloji türlerine göre (Windows 2000.politikalarının en önemli özelliklerinden biri.  Uzun vadeli bakıĢ açısı  Kısa ve net değerlendirmeler  Sorumluluk.

2.000 USD. Güvenlik Politikasına verilen yönetim desteğini göstermek için önemlidir. Ģifre kırma. Bu tehditlerden hangilerinin kurum için en büyük tehlikeyi içerdiği incelenir.000 USD kaybedileceği hesaplanabilir. Yetki ve Sorumluluklar Yukarıdaki Amaç bölümünde belirtilen kullanıcı ve yöneticilerin.2. kullanıcı ve yöneticilerin yetki 189 .Güvenlik Tehditlerinin Belirlenmesi Bilgi iĢlem sistemlerine yönelik tehdit örnekleri arasında sosyal mühendislik. en iyi olasılıkla 10. network izleme. bu durumlarda potansiyel getirilerin ve maliyetlerin ne olacağı hesaplanabilir. Güvenlik Politikasının Yazılması Güvenlik ihtiyaçları belirlendikten sonra. 3. 7. Bu. Amaç Bu noktada güvenlik politikasının hangi amaçla hazırlandığı. Güvenlik politikalarında genellikle aĢağıdaki bölümler yer alır: 1.2. Örneğin. potansiyel bir problem durumunda. kimler tarafından kullanılacağı ve kullanımının kimler tarafından izleneceği açık ve net Ģekilde belirtilmelidir. GiriĢ mektubu Genellikle Genel Müdür veya Ģirket yönetiminden yetkili bir kiĢinin imzasını taĢıyan böyle bir mektup. denial of service gibi çalıĢmalar yer almaktadır. Güvenlik politikası çerçevesindeki yetki ve sorumlulukları belirtilir. Bu risklerin boyutları.000 USD. Yeni ĠĢ Olasılıklarının Belirlenmesi SSL benzeri güvenli yöntemler kullanılarak elektronik ortamda pazarlama ve satıĢ tekniklerinden hangilerinin kullanılabileceği.16. güvenlik politikasında yer alması gereken noktalar ortaya çıkmıĢtır. ortalama olasılıkla 50. en kötü olasılıkla 100. senaryo analizi sonucunda ortaya çıkartılır. ĠĢ Risklerinin Belirlenmesi Bilgi iĢlem sistemlerine yönelik (ve yukarıda belirtilen aĢama ile ortaya çıkartılan) tehditlerin yaratabileceği iĢ zararlarının boyutları incelenir.

kimlik belirleme. bilgi iĢlem sistemleri için önemli açıklar içerebilmektedir. Ģifreleme yöntemleri irdelenir. Bu nedenle mobil cihazlarda hangi koruma ve güvenlik yöntemlerinin kullanılacağı bu bölümde belirlenmelidir. belirli durumlarda e-postaların izlenebilmesi. kuralları. 9. kurumun bilgisayarlarının ve bilgi iĢlem sistemlerinin kullanımı hakkında genel kullanım kuralları içerir. PDA ve Benzeri mobil cihazların kullanımı Laptop ve PDA gibi mobil cihazlar. 7. 5. Bu bölümde. Internet'ten HTTP veya FTP protokolleri ile hangi dosya tiplerinin Internet'ten indirilebileceği gibi noktalar belirtilir. mesajların arĢivlenmesi gibi e-posta kullanım kuralları belirlenir. e-postaların Ģifrelenmesi. 4. Internet'ten hangi tür dosyaların indirilmesine izin verilebileceği. Ģifrelerin belirlenme ve kullanılma kuralları. VPN benzeri teknolojileri kullanarak Ģubeler arası bilgi paylaĢımı. Firewall gibi ağ güvenliği ürünlerinin kullanımı. modem kullanımı gibi konular bu bölümde yer alır. Laptop. hesap yönetimi. Ģirket dıĢı personel tarafından (örneğin bayiler) Ģirket kaynaklarına ulaĢım hakları gibi alanlar düzenlenir. E-posta Bu bölümde. 8. yetkili kiĢilerin veya yetkili pozisyonların da açık tarifini yapmalıdır. Ayrıca kurum elemanlarının VPN gibi bir teknoloji ile Internet üzerinden kurum sistemlerine nasıl ulaĢacağı. örneğin Internet'e hangi kullanıcıların gireceği. 190 . onaylama. Ağ Güvenliği Router. Internet Güvenliği Bu alanda Internet kullanım saatleri. 6. Ģirket bilgilerini Ģirket sınırları dıĢında taĢıdıklarından. kullanıcıların hangi durumlarda ne gibi sorumlulukları olduğu belirtilir.ve sorumluklularını belirtmenin yanı sıra. Internet üzerinden. EriĢim kontrolü Bu bölümde. Bilgisayar ve Internet kullanımı Bu bölüm.

10. Fiziksel Güvenlik Binaya, sunucu odalarına eriĢimin nasıl olacağı, kullanıcıların iĢ istasyonlarının zimmet kuralları, ağ altyapısı gibi konular bu bölümde yer alır.

7.16.2.3. Güvenlik Politikasının Uygulanması Yazılı bir güvenlik politikasına sahip olan kurumların önündeki en önemli görev, bu güvenlik politikasının düzenli olarak kullanımının sağlanmasıdır. Pek çok kurum, yazılı prosedürleri günlük hayatın parçası haline getirmekte zorlanmaktadır. Burada en önemli ihtiyaç, kullanıcıların eğitimidir. Bu eğitim, bilgi iĢlem güvenliğinin neden son derece önemli olduğunu, kullanıcıların günlük hayattaki çalıĢma prensiplerinin neden bilgi iĢlem güvenliği için potansiyel bir tehdit teĢkil edebileceğini açıklamalıdır. Ayrıca güvenlik politikaları düzenli olarak gözden geçirilmeli, yeni geliĢmeler, ihtiyaçlar ve tehditlerin ıĢığında gerekirse yenilenmelidir. Bu, Güvenlik Politikalarının yaĢayan sistemler haline gelmesini ve uygulamanın da kurumun günlük hayatının bir parçası haline gelmesini sağlamak için son derece önemlidir. 7.16.3. Ağ Saldırı Türleri

7.16.3.1. Virüs, Worms Ve Trojanlar Worms (Solucanlar):Kendilerini kopyalama özelliğine sahiptirler. Ġnternet ya da yerel ağ üzerinde bilgisayardan bilgisayara yayılırlar. Bazıları zararsızdır ancak sistemde yer kaplar ve bilgisayarı yavaĢlatırlar. Bazıları ise zararlıdır ve bilgisayara zarar verir. Trojan Virüsleri: Bu virüsler bulaĢtıkları sistemde yayılmazlar, çoğalmazlar. Trojanı hazırlayan kiĢi tarafından yönetilirler. Hazırlayan kiĢi isterse bilgisayarı kontrol edebilir ve bilgileri çalabilir. Makro Virüsleri: Word Excel gibi makro kullanımına olanak sağlayan programların dosyalarına bulaĢan virüslerdir. Bunlar Word ya da Excel kullanarak hazırladığınız belgeye yerleĢir ve bu belgeye her giriĢte aktif hale geçer. Bazı özellikleri etkisiz hale getirir ya da yazıları gereksiz yere sağa sola kaydırır ya da boĢluk bıraktırır. Boot Virüsleri: Disketlerin „boot sector‟ veya sabit disklerin „master boot sector‟ diye isimlendirilen ilk sektörlerine sıçrarlar ve çoğalarak diğer bilgisayarlara flash bellekler, e-mail gibi yöntemlerle bulaĢır ve yayılırlar. Bulunması ve temizlenmesi en kolay virüslerdir çünkü yerleri bellidir.

191

Dosya Virüsleri: .Exe gibi çalıĢabilir dosyalara bulaĢırlar ve bu dosyalardan diğer dosyalara sıçrarlar. Ne kadar dosyaya sıçradıklarına bağlı olarak dosyanın boyutunu arttırırlar. Dosyaya bulaĢan virüs yazılımı dosyanın sonunda bazen de ortasında olabilir. Bu virüsler hafızada kalabilme özelliğine sahiptirler. Polimorfik Virüsler: Sürekli olarak kendini değiĢtiren virüslerdir. Bulunması ve temizlenmesi farklı teknoloji gerektiren bir virüs türüdür. Akıllı bir virüs çeĢidi olarak tanımlanabilir. Hoaxlar: Hoaxlar virüs olduğu söylenen fakat aslında virüs olmayan aldatmacalardır. Bunlar sadece kullanıcılarda panik yaratmak için hazırlanmıĢ olabileceği gibi daha sonradan yazılacak bir virüsün etkisini artırmak amacıyla da hazırlanmıĢ olabilmektedir[120].

7.16.3.2. Spam Mailler SPAM mailin en basit tanımı sizin isteğiniz olmadan size gönderilen reklam içerikli maillerdir. Internet üzerinde aynı mesajın yüksek sayıdaki kopyasının, bu tip bir mesajı alma talebinde bulunmamıĢ kiĢilere, zorlayıcı nitelikte gönderilmesi de genelde SPAM olarak adlandırılır. SPAM çoğunlukla ticari reklam niteliğinde olup, bu reklamlar sıklıkla güvenilmeyen ürünlerin, çabuk zengin olma kampanyalarının, yarı yasal servislerin duyurulması amacına yöneliktir[121].

7.16.3.3. Phishing Yemleme, sözcüğü Ġngilizce “Password” ve “Fishing” sözcüklerinin birleĢmesiyle oluĢturulmuĢ phishing sözcüğünün Türkçe karĢılığıdır. YasadıĢı yollarla kiĢinin Ģifresini ve ya kredi kartı ayrıntılarını öğrenme iĢidir. Kurbana ulaĢtıktan sonra sanki bir resmi kurummuĢ gibi onlardan hesapları, özel bilgileri, Ģifrelerini isteme mantığında çalıĢır[122].

7.16.3.4. Packet Sniffers Ġki bilgisayar arasında yapılan bilgi alıĢ-veriĢ ini yakalamaya "sniffing" denilir. Bir kaç bilgisayarın, bir ağ üzerinde birbirleriyle paylaĢıma açık olarak bağlanılmasında kullanılan en popüler yol "Ethernet" dir. Ethernet protokolü bir bilgi paketini aynı devreler üzerindeki tüm bilgisayarlara yollayarak çalıĢır. Gönderilen paketin baĢlığında, paketin gideceği bilgisayarın adresi yazar. Sadece bu paketteki adres ile adresi tutan makine bu bilgileri alabilir. Her paketi kabul eden bir makine, paket baĢlığındaki adrese aldırmayan makine, çok karıĢık bir hal alacaktır. Böylece sniffing iĢlemi yapan kiĢi makineye istediği dosyayı yollayabilecek hale gelecektir.

192

7.16.3.5. Malware (Kötücül Yazılım) Bilgisayar teknolojilerinin geliĢmesi ile son zamanlarda bilgi ve bilgisayar güvenliği konusunda en ciddi tehditlerin baĢında kötücül yazılımlar gelmektedir. BulaĢtığı bir bilgisayar sisteminde veya ağ üzerindeki diğer makinelerde zarara yol açmak veya çalıĢmalarını aksatmak amacıyla hazırlanmıĢ yazılımların genel adıdır[123]. En genel kötücül yazılım türleri Ģunlardır:[124] Bilgisayar virüsü Bilgisayar solucanı (worm) Truva atı (bilgisayar) (Trojan horse) Arka kapı (backdoor) Mesaj sağnağı (spam) (Yığın ileti) Kök kullanıcı takımı (rootkit) Telefon çevirici (dialer) Korunmasızlık sömürücü (exploit) Klavye dinleme sistemi (keylogger) Tarayıcı ele geçirme (browser hijacking)Casus yazılım (spyware) 7.16.4. Ağı Koruma Yöntemleri

7.16.4.1. Güvenlik Duvarı ( Firewall) Ġnternet bağlantısı yapılan ve özellikle sunucu servisleri barındıran her network bir güvenlik duvarına ihtiyaç duyar. Güvenlik duvarları sayesinde, yerel ağınıza dıĢarıdan gelebilecek bağlantılara izin verebilir ya da engelleyebilirsiniz. Güvenlik Duvarları sadece dıĢarıdan gelen ataklara karĢı koruyacak Ģekilde değil, aynı zamanda iç ağdan gelmesi muhtemel bilinçli veya bilinçsiz saldırılara karĢı koruma sağlayacak Ģekilde düĢünülmelidir. Güvenlik duvarları bilgisayar ağımızın güvenliğini sağlamanın yanı sıra, Sanal Özel Ağ teknolojisini kullanarak uzaktan eriĢimleri de güvenli hale getirmekte ve ekstra güvenlik sağlamaktadır. 7.16.4.2. Atak Tespit ve Önleme ( IDS / IPS ) Güvenlik Duvarları, verilen servislerin (Web, Mail, FTP vb.) ilgili TCP/UDP portlarının dıĢ dünyaya açılmasına ya da kapatılmasına imkân verir. Günümüzde kullanılan

193

birçok Güvenlik Duvarı bunun da ötesinde, kullanılan TCP/UDP portların üzerinde akan uygulama trafiğinin network standartlarına uygunluğunun kontrolünü yaparak atakları tespit ve önlemede bir adım öne geçebilir. Ancak, geleneksel Güvenlik Duvarlarının bu özellikleri daha sınırlı olmakla beraber performans kısıtları da olabilmektedir. Çok daha geliĢmiĢ özellikler ve yüksek performans gibi imkânları sunan Atak Tespit ve Önleme sistemleriyle, Güvenlik Duvarına ek olarak birbirini tamamlayan güvenlik yapısı oluĢturulması önem arz etmektedir. Atak Tespit ve Önleme Sistemleri, bir bilgisayar ağının önüne konumlandırılır, internetten veya iç ağdan gelen ve Güvenlik Duvarından geçmiĢ paketleri inceler ve saldırı Ģablonlarına uyan, zararlı olabilecek paketlerin geçmesini engeller. Bu sistemler, atakları paket içerisindeki belirli imzalara göre tespit edebildiği gibi, paketlerin davranıĢsal analizini yaparak da algılayabilmektedir. 7.16.4.3. Sanal Özel Ağ EriĢimi (VPN) Kurum çalıĢanları, sürekli hareket halinde olsalar dahi, kurumsal kaynaklara her zaman her yerden eriĢmek durumundadır. Mobil olmanın zorunluluklarından biri haline gelen bu gereksinimi karĢılayabilmek için temel bileĢen, internet eriĢiminin her zaman sağlanabiliyor olmasıdır. Günümüz Ģartlarında, sabit ve mobil internet eriĢimi imkânı (ADSL, Kablosuz, 3G Ģebekeleri gibi) çok yaygın olarak sağlanabilmekte olduğundan bu temel bileĢen konusunda çok sıkıntı bulunmamaktadır. Bir diğer önemli konu ise, sadece kurum çalıĢanlarına sunulan dâhili kaynakların internet ortamında da güvenli olarak çalıĢanlara sunulmasıdır. Böyle bir durumda, çalıĢanların kullanacağı kaynakların internet üzerinde güvenli olarak eriĢilebilmesinin yolu sanal özel ağ (VPN) eriĢiminin sağlanmasıdır. VPN altyapısında üst seviye koruma sağlayan AES standardı 256 bit Ģifreleme algoritmaları kullanılabilmektedir. Bu çözümler, kullanıcı terminal cihazına bir client yazılımının yüklenmesi gereken IPSec VPN çözümleri olabileceği gibi, kullanıcı bilgisayarında özel bir client yazılımı gerektirmeyen SSL VPN çözümleri de olabilmektedir. 7.16.4.4. E-posta Güvenliği Günümüzde e-mail trafiğinin mobil kullanıcılara kadar yaygınlaĢmasıyla kullanım alanı artarken getirdiği riskler de artmıĢtır. Bununla birlikte son kullanıcı tarafında gereksiz, istenmeyen e-posta sayısında ciddi artıĢlar gözlenmekte, bu da kullanıcının zaman kaybına sebep olmaktadır. Anti-x çözümleri ile e-posta servisleri güvenilir hale getirilmekte, gereksiz e-postalardan arındırılmaktadır. E-mail trafiği için Anti-virüs, Anti-spam, Anti-trojan, Antiworm, Anti-phishing gibi güvenlik önlemleri sunulmaktadır.

194

7.16.4.5. Son Kullanıcı Güvenliği ( Kimlik Doğrulama, ġifreleme, Anti-X) Bilgi güvenliği raporlarına bakıldığında, yerel ağ kaynaklı istemsiz ataklar internet üzerinden gelen ataklara göre daha fazla zarar vermektedir. Bu sebeple güvenlik politikalarının içeriden gelebilecek riskleri de içermesi ve bunlara karĢı önlem alması gerekmektedir. Bu amaçla kullanılan ağ tabanlı güvenlik sistemlerine ilaveten kiĢisel Anti-X çözümleri de yer almaktadır. Anti-X çözümü ile virüs, trojan, spy, worm gibi sorunlar halledilebildiği gibi sıfırıncı gün atakları da etkisiz hale getirilebilmektedir. Kurumlar, ağdaki kullanıcıların dıĢarıdan ve birbirlerinden olumsuz etkilenmemeleri için çözüm arayıĢına gitmektedir. Ayrıca, kurum içinde ağ kullanımının olumsuz amaçlar için kullanılmadığını takip etmelidir.

7.16.5. Kablosuz Ağlarda Güvenlik Son yıllarda evlerimize giren kablosuz (wireless) networklar, hayatımızı kolaylaĢtırmakla birlikte birtakım güvenlik risklerini de beraberinde getirdi. Çünkü veri OSI fiziksel katmanı Ethernet üzerinden değil yeni bir fiziksel katman olan Wi-Fi ile omnidirectional (360 derece küre şeklinde) olarak havaya yayılıyor. Bu da tıpkı telsiz görüĢmeleri gibi, bilginin, kötü niyetli insanlar tarafından yakalanıp görülebilmesini mümkün kılıyor. Kablolu networklarda sniffing ancak o network‟a bir bilgisayar ile ağa dâhil olmak suretiyle mümkün olurken, kablosuz eriĢimde kendi evinden otururken sniffing yapmak mümkün oluyor. Bu da gönderdiğiniz bir e-mail‟in ya da MSN görüĢmelerinizin, daha da kötüsü Ģifrelerinizin ve e-ticaret iĢlemlerinizin kötü amaçlı insanlar tarafından yakalanarak okunabilmesi anlamına geliyor[125]. Güvenlik uzmanlarının söylediği gibi mükemmel koruma yoktur. Ġyi bir güvenlik planı neyin korunacağının önemi ne göre değiĢir, korumanın uygulanma biçimi ve potansiyel riskler iyi belirlenmelidir. BaĢka bir değiĢle, tüm savunmaya dayalı tedbirler bilinmeli ve daha ihtiyatlı ve mali olarak mantıklı bir Ģekilde planlanmalıdır. Örneğin, kablosuz ağınız Ģehrin kalabalık bir yerinde ve tehlikeye açık olabilir. Yakınlara park edilen kimin olduğu bilinmeyen araçlara dahi dikkat etmek gerekir. Neden bu kadar Ģüpheci olmalıyız? Bazılarımız “biz sadece web de geziniyoruz önemli hiçbir iĢlem yapmıyoruz ne olabilir ki?” diyebilir. Bu soruya birkaç farklı cevap verebiliriz.

195

7. 7. Böylece bizim ağımıza sadece ağın ismini bilen kiĢilerce eriĢim sağlanacaktır.1.2.3.6. 7. Yayınlanmasını Engelleme Bu iĢlem SSID ( Servise Set Identifier ) kablosuz ağlar kısmında gözükmemesini sağlayacaktır. Bu yüzden kiĢiler bunları kullanarak modem ara yüzümüzden istediği Ģekilde değiĢiklik yapabilirler. bazı kanunsuz iĢler için ağınızı - 7. zombie clientlar gibi zararlı programları kurabilirler. - Doğru araçlarla.16. Sonuçları ise sizi bağlar[126].6. değiĢikliğe uğrar. girdiğiniz web siteleri belirlenir Ģifreleriniz ele geçirilebilir. daha kötüsü logger programları trojanlar. kullanılabilirler.Ağınız bilinmeyen kiĢilerin eylemlerine maruz kalabilir.16.16.6. Internet bağlantınız illegal iĢler için kullanılabilir.6.16. Çünkü günümüzde internette bütün marka ve modellerin varsayılan Ģifre ve kullanıcı adları bulunmaktadır. Kablosuz ağınızı dıĢarıdan kullananlar. Kablosuz Ağ Güvenlik Önlemleri 7.16.6. Ağdaki kullanıcıların yapabilecekleri her Ģeyi yapabilecektir. 196 . Bilgisayarlardaki dosyaları dizinleri kopyalayabilir. Tüm ağ trafiğiniz kaydedilip incelenebilir. BaĢlangıç Ayarlarını DeğiĢtirmek Bu iĢlem bize gelen fabrika ayarlarını değiĢtirme esasına dayanmaktadır. Birisi kablosuz olarak sizin ağınıza bağlanabilir bu bağlantı sizin ağınızdaki switchinize bağlı olmanızla aynı Ģeydir. SSID Ġsmini DeğiĢtirmek Bu iĢlem ile SSID miz varsayılan değerler ile değil kendimize özgü ĢifrelenmiĢ bir isim ile konularak ağa bağlanacak kiĢilere zorluk düzeyini yükseltecektir. Firmware Güncellemek Bu iĢlemde cihazın içinde bulunan programı güncelleyerek sistem açıkları vs.4.

geliĢmiĢ satellite receiver vb. komĢu ağlar arasında gizli ve özel bir bilgi akıĢını sağlamaya yönelik kurulur.6. tünelleme ve kullanılan güvenlik yazılımları sayesinde ağ dinlense bile ĢifrelenmiĢ paketlere saldıran kiĢiye elde ettiği bilgiler hiçbir anlam ifade etmeyecektir[128]. Daha güçlü bir algoritma kullanır ve kırılması güçtür[121]. Çok etkili olmasa da WEP Ģifreleme Ģifrelemesi olmayan bir kablosuz ağdan daha güvenlidir.16. WEP Ģifreleme :(Wired Equivalency Privacy – Kabloluya eĢdeğer gizlilik) 64 bit ve 128 bit WEP Ģifreleme vardır.6. Ağınızda sadece web Ģifrelemeyi destekleyen cihazlar (pda. Sanal özel ağ (VPN).7.8.Wifi korumalı eriĢim). 197 . Bu filtrede bulunmayan MAC adresleri ağımızda herhangi bir iĢlemde bulunamayacaklardır. Yayın Gücünü Azaltmak 7.17. Kimlik Doğrulama Ekleme 7. Çünkü bu iĢlem ile ağımızda iĢlem yapacak kiĢilerin ve bilgisayarların MAC adreslerine izin vermek sureti ile yapılmaktadır.16. dvr. WPA Ģifreleme.7. 7. WPA Ģifrelemede WEP Ģifrelemedeki gibi karakter sınırlaması yoktur. Sanal bir ağ uzantısı yarattığından uzaktan bağlanan makine konuk gibi değil. (Wifi Protected Access. ağlara güvenli bir Ģekilde uzaktan eriĢimde kullanılan bir teknolojidir. ağa fiziksel olarak bağlıymıĢ gibi görünür[127].5.) bulunabilir bu durumda zorunlu olarak web Ģifreleme kullanılır. WEP Ģifrelemede kullanabileceğiniz Ģifre karakterleri 0-9 arası rakam ve A-F arası harf olabilir ve sık sık değiĢtirmekte yarar vardır. VPN ( Virtual Private Network) Virtual Private Network(Sanal Özel Ağ) kısaltması olup.16.6. Paketler internet üzerinden gitse dahi. 7. WPA Windows Sp2 ile beraber desteklenen bir Ģifrelemedir. ġifreleme Bu kısımda kablosuz ağımıza eriĢim sağlanırken kullanıcıdan ağımızı kullanabilmesi için gereken Ģifre ve Ģifre yapma teknikleri ile ilgili bilgiler bulunmaktadır.16. MAC Adres Filtreleme Bu iĢlem belki de en güvenli iĢlemimizdir.6.6.

Temelde 2 tür VPN Vardır   Remote Access VPN Site To Site VPN 7.17. Resim 66: Remote Access VPN 7. Aynı zamanda firmanın farklı bölgelerdeki Ģubelerinin merkeze bağlanmasını da sağlar. Remote Access VPN Bu VPN türü firmaların gezgin çalıĢanlarının firma ağına her yerden güvenli bir Ģekilde iletiĢimlerini sağlamak için kullanılır. Site To Site VPN Bu tip VPN genellikle farklı firmaların birbirleri ile VPN aracılığı ile güvenli iletiĢim kurmaları için düĢünülmüĢtür. Remote Acces VPN‟den temel farkı VPN iĢlemini gören iki uçta VPN sunucu olmasıdır.17.2.1. 198 .

1. Her bir paket ateĢ duvarından geçtiği esnada paket baĢlığı bilgisi önceden tanımlı kurallar veya filtreler doğrultusunda incelenir. – IP filtreleme – Port filtreleme – Web filtreleme – Ġçerik filtreleme bunlardan birkaçıdır. internet üzerinden sizin bilginiz ve isteğiniz dıĢında bilgisayarınıza eriĢilmesini engellemek üzere kullanılan bir yazılım ya da donanım olabilir.18. Paket filtreleme iĢlemi Ģu Ģekilde yapılmaktadır. büyük kurumlar ve ağlar donanım temelli güvenlik duvarları da kullanarak.Resim 67: Site To Site VPN 7. Paket Filtreleme Paket filtreleme ( dosya filtreleme diyelim biz dostlar ) en basit paket izleme metodudur.18. Ev kullanıcıları için kullanılan güvenlik duvarları genellikle yazılımdan ibaretken.1. 7. Paket filtreleme ateĢ duvarı tam olarak isminin çağrıĢtırdığı iĢi yapar yani paketleri filtreler. Kabul etme 199 . En yaygın kullanımı yönlendirici veya dual-homed ağ geçitlerindedir. Güvenlik duvarı (firewall) birçok farklı filtreleme özelliği ile bilgisayar ve ağın gelen ve giden paketler olmak üzere internet trafiğini kontrol altında tutar[129]. Firewall Türleri 7.18. GÜVENLĠK DUVARI(FIREWALL) Güvenlik duvarı.1. güvenlik için bir katman daha oluĢturmaktadırlar.

Her bir paket diğer paketlerden bağımsız bir Ģekilde incelenir. 7. ağ katmanından uygulama katmanına kadar paket baĢlık bilgisini inceleyerek paketin yasal bir bağlantıdan gelip gelmediğini ve protokollerin beklendiği gibi davranıp davranmadığını gözlemler.2.3. dolayısıyla yeni durum iki bağlantıya ihtiyaç duyar: bir bağlantı kaynaktan ağ geçidi/vekil sunucuya ve diğeri ağ geçidi/vekil sunucudan hedefedir. Buna ek olarak. Bu doğrultuda vekil sunucu yazılımı da olabildiği kadar katı ve güvenli olmalıdır. Bu tip ateĢ duvarı OSI modelinin uygulama katmanında çalıĢır. Kaynak ve hedef uç noktalarının birbirleriyle iletiĢim kurabilmesi için her bir uygulama protokolünde vekil sunucunun yapılandırılması yapılmalıdır. 200 . Her uç nokta birbirleriyle ağ geçidi/vekil sunucu aracılığı ile görüĢebilir. Bu paket izleme metodu istemci/sunucu modelini kırar.18. 7.18. Paket izlemenin diğer bir güçlü tarafı da host sistemindeki arayüzün paketleri yönlendirmemesidir. Dinamik (Stateful) Paket Ġzleme Dinamik paket izleme paket filtrelemenin yaptığı bazı temel paket gözleme yöntemlerini kullanır. Uygulama ağ geçitleri/vekil sunucular iki uç nokta arasında bir aracı olarak düĢünülebilir. Ağ geçidi/vekil sunucu iki ağ arasındaki bağlantıyı sağladığından gerekli güvenliği ve güvenilirliliği sağlamak amacı ile çok dikkatli bir Ģekilde tasarlanmalıdır.veya reddetme kararı bu karĢılaĢtırmanın sonuçları doğrultusunda verilir.1.1. Uygulama Ağ Geçidi/Vekil Sunucular Uygulama ağ geçitleri/vekil sunucular en karmaĢık paket izleme metodu olarak düĢünülebilir. Bu tip ateĢ duvarının iki ağ ara yüzü olan güvenli host sistemlerinde konfigüre edilmesi düĢünülebilir.

Bu yöntemler her zaman doğru sonuçları vermeyebilir. 201 . ehliyet gibi kartların yerini tamamen alacak bir sistem geliĢtirilebilir. Gerçek zamanlı (real-time) tespit yapmak gerektiğinde yöntem seçimine çok daha fazla dikkat edilmelidir. bundan dolayı kullanım alanına göre yüksek baĢarı sağlayanlar seçilmelidir. Hem daha güvenli hemde aĢılması zor sistemler gün geçtikçe orataya çıkacaktır. Bu sayede kimlik. Birden fazla yöntemi bir arada kullanmak sonuçları kesinleĢtirmek için gerekli olabilir. kimlik taĢımamaları ve Ģifre gibi ezbere dayalı bilgileri kafalarında tutmamaları ise bu biyometrik tanımanın önemli avantajlarındandır.BÖLÜM VII 8. BaĢarı oranının yanı sıra tanıma iĢleminin gerçekleĢmesi için gereken sürede yöntemlerin seçilmesinde dikkate alınmalıdır. her yöntemin kendine ait girdi cihazıyla alınan verilerin analiz edilip daha önceden girilmiĢ değerlerle karĢılarĢıtırılıp eĢleĢtirilmesine dayanmaktadır. BĠYOMETRĠ NEDIR? Biyometri insanları birbirinden ayırt edebilecek fiziksel özelliklerini ve sergiledikleri davranıĢları inceleyen bilim dalıdır. Örneğin üniversitemizin giriĢ kapısında bulunan kapılarda manyetik kartlar yerine araç sürücüsünü tanıyarak giriĢne izin veren bir sistemin kullanılması çok daha güvenli ve mantıklı olacaktır. cihaz. yetkisiz bir kiĢi herhangi bir kartla giriĢ yapamayacaktır. Ġnsanların bunu yapması için ek olarak bir kart. Unutulması veya baĢkası tarafından kullanılması söz konusu olmayan bir kimlik onaylama yoludur. Bu sayede yetki verilen kiĢi baĢka araçla da giriĢ yapabildiği gibi.1. Ġnsanları birbirinden ayırt edebilme Ģansını bize sunduğundan dolayı biyometri bir kimlik doğrulama sistemi olarakta kullanılmaktadır. Bilgisayarların birim zamanda yaptığı iĢlem sayısının sürekli artması göz önüne alındığında eldeki veriler ile anlık olarak alınan örneğin karĢılaĢtırılma hızı da gittikçe artmaktadır. Saniyeler içinde yüzbinlerce veriyi karĢılaĢtırıp doğru sonuçları veren sistemler günümüzde çeĢitli alanlarda kullanılmaktadır. BĠYOMETRĠK TEKNOLOJĠLER 8.Biyometrik tanımada kullanılacak birden fazla yöntem vardır. Biyometrik tanıma sistemleri bir bireyin gerçekten „kim‟ olduğunu kanıtlamasına olanak sağlar. pasaport. Gereksinimlere göre bu yöntemlerden biri veya birkaçı kullanılabilir. Genel olarak bu sistemlerin çalıĢma prensibi.

el geometrisi. yüz. Tanımlama modu. parmak izi. unutulma. Sistem doğrulama modunda çalıĢırken. tahmin veya taklit edilebilme. Fiziksel biyometrik sistemler. fiziksel (pasif) ve davranıĢsal (aktif) biyometrik sistemler olmak üzere temelde 2 gruba ayrılır. sistemde tanımlı olan ve kendisini temsil eden bir belirteçle (kimlik numarası. 202 . imza. kullanılan ve tartıĢılan elektronik imza çeĢitleridir. iris ve retina gibi kiĢide bulunan sabit fiziksel özellikler üzerine kurulmuĢtur. Biyometrik sistemler Ģifre yaklaĢımının aksine kiĢinin bildiği bir bilgi veya taĢıdığı bir objeyle değil kiĢinin kendisinde var olan ve kiĢiye fiziksel olarak sıkı sıkıya bağlı olan bir özellikle kimliklendirilmesine olanak sağlar. DavranıĢsal biyometrik sistemler ise. Biyometri. biyometri teknikleri kullanılarak oluĢturulan e-imzalar tanıtılmıĢtır. yüz. Kullanıcıya ait biyometrinin o anki özellikleri ile aynı kullanıcıya ait daha önce alınmıĢ ve veritabanına kaydedilmiĢ özellikler karĢılaĢtırılarak kiĢiye verilen hak gereğince sistem cevabı üretilir [134]. kullanıcı adı gibi) birlikte gelir. Biyometrik sistemler. Bu çalıĢmada. yüksek seviyede güvenlik gerektiren alanlarda. tanımlama. el geometrisi. çalınma. Diğer yaklaĢımlarda olan kaybedilme. Genel olarak bir biyometrik sistem. Sistem tanıma modunda çalıĢırken sisteme girmek isteyen kullanıcının biyometri bilgisi alınır. paylaĢılma riskini neredeyse yok eden bir teknolojidir. ses. diğer kullanıcılarla ortak kullanılma. Kullanıcıların hem kimlik bilgileri hem de biyometri bilgileri uygun bir formatta veritabanına kaydedilir. parmak izi. tanıma ve doğrulama modu olmak üzere üç modda çalıĢır. Biyometri. konuĢma esnasındaki dudak hareketleri. yazı dinamiği.Biyometrik temelli imzalar ve sayısal imzalar günümüzde en çok bilinen. ve imza tanıma gibi teknikleri kapsayan bir bilim dalıdır. sistem kullanıcılarının sisteme tanıtıldığı moddur. DNA. retina ve iris. giriĢ çıkıĢlarda kimlik kontrolünün gerektiği otomatik personel devam kontrol sistemleri gibi sistemlerde mükemmel bir çözüm olmakta ve sosyal hayattaki uygulamalarda oldukça sık karĢılaĢılan çok hızlı geliĢen ve benimsenen güvenilir bir teknoloji olarak karĢımıza çıkmaktadır [134]. ses. veritabanında bulunan tüm kayıtlarla tek tek karĢılaĢtırma yapılarak kullanıcının sistemde tanımlı bir kullanıcı olup olmadığı araĢtırılır. kullanıcı. yürüyüĢ Ģekli tanıma gibi belli bir zamanda belli amaçlar içi gerçekleĢtirilmiĢ davranıĢlar üzerine kurulmuĢtur.

2. Hızla geliĢen teknoloji sayesinde parmak izinin yanı sıra günümüzde bir çok yöntem ile bu tip suçlu tespiti yapılmaktadır. Beynimiz bu tanıma iĢlemlerini otomatik olarak yapmaya baĢlar ve genellikle mükemmele yakın baĢarı sağlar. Ġnsanların DNA‟larının birbirinden farklı olduğu dıĢ görünüĢümüne de yansıdığı gibi belirgin bir Ģekilde ortadadır. Binlerce yıl önce yaĢamıĢ insanların birbirlerini göz rengi. Bu öğrenme iĢlemini veritabanına ilk bilgilerin girilmesi olarak düĢünebiliriz. BĠYOMETRĠNĠN TARĠHĠ Ġnsanoğlu biyometrik tanımayı doğduğu andan itibaren yapmaya baĢlar.ġekil 33: Biyometrinin Dalları 8. Yeni doğan bebekler örneğine dönersek bu bebekler daha sonradan gördüğü.Beynimiz tarafından otomatik olarak yaptığımız bu tanımanın yanı sıra sistematik olarak yapılan tanımanın ilk örnekleri insanoğlunun tarihi kadar eski değildir. ten rengi. duyduğu yani duyu organlarıyla algıladığı her Ģeyi önceki veriler ile karĢılaĢtırıp belirli sonuçlar elde ederek tanıma iĢlemini yapar. Tek yumurta ikizleri haricinde (tek yumurta ikizlerinin parmak izleri birbirinden farklıdır) bir 203 . Örneğin annesini sesinden ve kokusundan rahatlıkla tanıyabilir. Bunların en bilindik olanlarından biriyse DNA testidir. boy gibi kolaylıkla ölçülen özelliklerle kesin olarak ayırt ettikleri konuyla ilgili kaynaklarda belirtilmektedir. Biyometrik tanıma birçoğumuzun filmlerden aĢina olduğu parmak izinden suçluyu tespit etme gibi yöntemlerle hala kullanılmaktadır. Birçok yeni teknolojinin geliĢtirilmesinde olduğu gibi biyometrinin de geliĢiminde güvenlik unsuru öncülük etmiĢtir. Yeni doğan bebekeler gerek annesini gerek çevresindeki diğer kiĢi ve cisimleri sıfırdan baĢlayarak öğrenir.

3. Eğer eĢleĢme varsa kiĢinin kimliği onaylanmıĢtır aksi halde sistemde bir sorun yoksa kiĢi iddia ettiği kimliğe sahip değildir. Örneğin bir kiĢiyi tanımak için sadece boyunu parametre olarak alırsak aynı boyda iki insanı ayırt edemeyiz. Ġkinci adım ise kiĢinin kimlik doğrulama isteğidir. Yukarıda geçen birinci adımında gerekli olan algoritmalar yöntemler arasında büyük farklılıklar göstermektedir.insanın baĢka bir insanla aynı DNA‟ya sahip olmadığından dolayı günümüzde bu testlerde geçerliliğini korumaktadır. 8. Ancak doğru orantılı bir artıĢ söz konusu değildir. Bu adımda sisteme aynı araçlar vasıtasyıla girilen bilgiler genellikle kayıt sisteminde uygulanan aynı algoritmayla analiz edilip veritabanındaki bilgilerle karĢılaĢtırılıp eĢleĢtirmelere bakılıyor. Biyometrik tanıma iĢlemindeki bu iki adıma dört ayrı katman olarak bakabiliriz: Yönteme ait cihazlar ile analog ortamdan dijital ortama veri aktarımı Dijital ortamda aktarılan verilerden gerekli parametrelerin çıkarılması Bu parametrelerin önceki verilerle karĢılaĢtırılması KarĢılaĢtırma iĢleminin yapılması için gerekli olan verileri tutacak veritabanı 204 . BAġLICA BĠYOMETRĠK YÖNTEMLER VE ÇALIġMA PRENSIPLERI Biyometrik yöntemlerin genel çalıĢma prensibi iki adımdan oluĢmaktadır. KiĢinin vücudundaki bütün ölçüleri almanın bir anlamının olmayacağı ortadadır. Bu bilgiler yine yönteme özel algoritmalar sayesinde analiz ediliyor ve kiĢiyi tanımlayacak parametreler bu bilgiler içinden seçilerek veritabanına kayıt ediliyor. Bunun yanı sıra eğer kiĢilerin kilolarını da parametre alırsak baĢarı oranımız artar. Birinci adımda tanınacak kiĢinin ilgili yönteme ait bilgiler gerekli araçlar vasıtasıyla bilgisayar ortamına aktarılıyor. Hangi yöntemde olursa olsun analogdan dijitale çevirilen veri içinden belirli özellikler seçilir. Belirli bir limitten sonra parametre sayısının arttırılması sadece sisteme ek yük getirecektir ve tanıımanın doğruluğu üzerinde bir etki etmeyecektir. Bu parametrelerin sayısı arttıkça tanıma iĢleminin doğruluğu artar. Örneğin ses ve parmak izi tanıma arasında bilgiyi dijital ortama aktaran araçlardan bu bilginin analizinde kullanılan algoritmaya kadar çoğu araç ve yazılım farklıdır. Bu özellik seçimi sonucunda ortaya çıkan veriler bizim karĢılaĢtırma ve kayıt fonksiyonlarına vereceğimiz parametrelerdir. Ancak sisteme alınan bilgilerin iĢleniĢi çoğunda ortaktır.

8. Parmak izinin oldukça eski bir tarihi vardır. Bu iki bilimadamı kiĢilerin parmak izlerini alma yöntemleri üzerine çalıĢmıĢlar ve temel olarak mürekkep kullanımının üzerine gitmiĢlerdir.3. Bundan dolayı çıkarılacak parametrelerin çevre koĢullarının değiĢimine karĢı sabit kalması veya sonucu etkilemeyecek kadar az değiĢmesine dikkat edilmelidir.Analog ortamdan dijital ortama veri aktarımı sırasında kayıt esnasındaki ortamın tamamen aynısını oluĢturmak çok zordur. Galton parmak izinin 205 . False Reject Rate (FRR) : Sistemin veritabanında varolan kiĢileri sonraki bir tarama sonucunda bulamamasının oranıdır. Örneğin bir ses tanıma sisteminde kayıt esnasında kiĢi mikrofona konuĢtuğu zaman çevredeki seslerde kayıt altına alınacaktır.1. Nehemiah Grew (1684).Günümzüde kullanılan yöntemlerin temeli olarak kullanılan parmak izi tanıma sistemlerinin temeli ise Henry Faulds ve Wiliam James Herschel adında iki Ġngilizin bilimadamının çalıĢmalarıyla baĢlamıĢtır.1.3. Sir Francis Galton (1822-1911) istatistik üzerine yaptığı çalıĢmalar soncunda iki bağımsız değiĢken arasındaki doğrusal iliĢkinin yönünün ve kuvvetini belirten korelasyon (correlation) yöntemini ileri sürmüĢtür. Bu iki orana bakılarak tanıma yöntemleri birbirleriyle kıyaslanabilir. Bu sayede iki örüntü (pattern) arasında karĢılaĢtırma yapacak bir yöntem elde etmiĢtir. Kimlik doğrulama için aynı kiĢi tekrar mikrofona konuĢtuğunda ise çevredeki seslerin (gürültülerin) aynı olamaz.1. Purkinje (1823) adlı bilimadamları parmak izlerinin birtakım özellikler barındırdığına dikkat çekmiĢ olmalarına rağmen bu özelliklerin kiĢi tespitinde kullanacak kadar benzersiz olduğunu ortaya sürecek herhangi bir çalıĢma yapmamıĢlardır. Bu tip yanlıĢ algılama olasılıklarının olduğu biyometrik tanıma yöntemlerinin kıyaslanması için aĢağıdaki terimler ileri sürülmüĢtür: False Accept Rate (FAR) : Sistemin veritabanında bulunmayan bir kiĢiye ait bilgileri yanlıĢ analiz etmesinden ve veritabanında bulunan biriyle eĢleĢtirmesinden kaynaklanan yanlıĢ tespitlerin oranıdır. Parmak Ġzi Tanıma Tarihçe 8. Bundan dolayı tanıma iĢleminde kullanılacak parametreler özenle seçilmelidir. Marcello Malpighi (1686) ve J. ÇalıĢmalarının devamında insanların parmak izleri arasındaki farkı sınıflandırıp ayırt edecek yöntemler ortaya çıkarmıĢtır. E.

2. Özellikleri Galton ve Henry‟nin çalıĢmaları sonucunda ortaya çıkan sınıflar çizgilerin Ģekline göre ayrılmaktadır ve bu sınıflar aĢağıdaki gibidir: Yay (arch) Döngü (loop) Helezon (whorl) Görüntünün alınması Parmak izi görüntüsünün alınması ile baĢlar. 25 Haziran 2007‟de ABD‟de sınır kapılarında bundan sonra iki değil on parmak izinin birden alınacağı bir sisteme geçileceğini açıklamıĢtır. ġekil 35: Parmak Ġzi Alma Modeli 8.Galton‟un çalıĢmalarını takiben Dr Henry Faulds (1983-1930) parmak izinin sınıflandırılmasına tam olarak açıklık getirmiĢtir.1.Ülkemizde parmak izinin incelenilmesi ve biyometrik tanıma olarak kullanılması 1910 yılında Macar asıllı Yusuf Cemil tarafından baĢlatılmıĢtır. Farklı sınıflandırmala olsa bile Galnton ve Henry‟nin yaptığı çalıĢmaların ürünü olan sınıflandırma sistemi yaygın olarak kullanılmaktadır.3. AĢağıda görüldüğü gibi farklı sensör tiplerinden alınan görüntü kalitesi ve görünümü birbirlerinden farklıdır [136]. 206 . Günümüzdeki sistemlerde bu sınıflandırma genelde iki parmaktan alınan örnekler üzerinde gerçekleĢtirilmektedir.kalıtımsal olmadığını ve her insanın parmak izinin birbirinden farklı olacağını çalıĢmalarıyla ortaya çıkarmıĢtır. Tek parmaktan alınan bilgi ile de aynı iĢlem yapılabilir olmasına rağmen güvenlik ve stabil çalıĢma açısından en az iki parmak izi alınmaktadır. Daha sonra ise polis teĢkilatı tarafından kullanılmıĢtır.

ġekil 36: Sensör ÇıkıĢları Görüntünün ĠĢlenmesi Optik sensörlerden alınan görüntü üzerinde parmak izi çizgi sırtları belirginleĢtirilerek farklı noktalardan alınan noktalar özellik çıkarma algoritmasından geçirilerek değiĢme imkanı en az olan en belirgin noktalardan resim olmayan kiĢiye özel bir ID kod oluĢturulur [137]. ġekil 37: Görüntünün ĠĢlenmesi Doğrulama ĠĢlemi AĢağıda görüleceği gibi doğrulama iĢlemi için kullanılan anahtar noktalar her parmak izinde diğerlerinden farklıdır [136]. 207 .

Ġkinci iĢlem için graf yapısı oluĢturulmalıdır. Noktalardan daha uzun olan ve değiĢken boyutlu çizgilerde vardır ve ada (island) olarak adlandırılır. Bir çizginin bölünüp birden çok çizgiye ayrılıdığı noktalar çatal (bifurcation) olarak adlandırılır. Parmak izi tanıma iĢlemi korelasyon yöntemiyle yapıldığı gibi yukarıda belirtilen özel noktaların yer ve sırasına göre de yapılabilir. Birden fazla çizginin kesiĢtiği noktalarda özel olarak ele alınır Bir çizginin çatallaĢıp kısa bir mesafe sonra tekrar birleĢmesi sonucunda oluĢan kapalı yapıya göl (lake) adı verilir.ġekil 38: Doğrulama ĠĢlemi Daha detaylı iĢlemler için bu sınıflarda alt sınılara bölünmektedir. Paralel giden iki çizgiyi birleĢtiren kısa çizgilere de köprü (bridge) adı verilir. Bunlar. KarĢılıklı çatal (opposed bifurcation) Ġkili Çatal (double bifurcation) Üçlü Çatal (trifurcation) Çizgilerin bitiĢ noktalarıda özel olarak ele alınır.Bu sınıflandırmaların yanı sıra parmak izlerine çizgi bazında bakıldığında belirli özelliklere sahip noktalar ortaya çıkmaktadır. Korelasyon iĢleminin doğru sonuç verebilmesi yön bilgisine de bağlı 208 . Eni boyuna neredeyse eĢit olan çizgiler nokta (ridge dots) olarak alandırılır.

Bunlardan ilki sayılabilecek yöntem „eigenfaces‟ Matthew Turk ve Alex Pentland 1987 yılında ortaya atılmıĢtır.olduğundan örnek alınırken buna dikkat edilmelidir. Yüzümüzün içerdiği özelliklerin fazlalığı bu özellikleri kullanacak yöntemlerin sayısını da arttırmıĢtır. Yüz tanımada kullanılan baĢlıca yöntemler aĢağıdaki gibidir: 209 . Dezavantajları Örnek alınan parmağın yıpranması sonucu aynı izin tekrar elde edilemeyebilir. Yüz Tanıma Tarihçe 8. Ġkizlerde bile farklılık gösterir. Görüntünün gürültülerden arındırılması Kenar algılama Özelliklerin çıkarılması Parmak izinin gürültülerden arındırılması iĢleminde belirli filtreler kullanılır. Parmak izinden gerekli özellikleri çıkarmak için belli baĢlı görüntü iĢleme tekniklerini uygulanmaktadır.Kenar algılama filtreleri olarak sobel.2.4. mean ve gaussian gibi filtreler bunlardan bazılarıdır. Median. 8.3.1.2.1. Ġnsan yüzü parmakta olduğu gibi özelliklerinin kolay çıkarılabileceği bir yapıya sahip olmadığınadan yüz tanımanın geliĢimi ve kullanımı parmak izinde olduğu kadar eskiye dayanmamaktadır. 8. KiĢinin kilo alması gibi fiziksel değiĢimlerden parmağında etkilenmesi ve parmak izinin eskisiyle örtüĢmeyecek hale gelmesi mümkündür. Parmak izinin değiĢtirilip bir baĢka parmak izine benzetilmesi zordur Belirli özelliklerinin çıkarılıp sadece bu özelliklerin saklanması sayesinde hızlı arama yapılabilir. Avantajları Parmak izinin kolaylıkla alınabilmesi.3. Parmak izinin kalıbının kendisi yerine kullanılma ihtimali vardır. Daha sonra çizgilerin bitiĢ ve çatal noktaları elde edilir. gradient. prewitt gibi filtreler kullanılır.1. DeğiĢik özellikleri kullanan değiĢik yöntemler ortaya çıkmıĢtır.3. 8.3.3.Özellik çıkarma iĢlemi için kenar algılama sonucunda elde edilen görüntüde inceltme algoritmaları uygulanıp çizgiler özellik çıkarma için uygun hale getirilir.

2. Ayrıca 2001 yılında ABD‟de yapılan NFL (National Football League) finalinde 19 suçlu yakalanmıĢtır.3. Yüz tanıma yönteminde kiĢilerden örnek almak diğer yöntemlere göre çok daha zordur.2. Kamera tarafından alınan görüntüde tamamen yüze ait bölge 210 . Sıradan bir kamera ile çevreden birçok yüz görüntüsü alınabilir. ABD‟de verilen ehliyet. Ancak burada baĢka bir sorun ortaya çıkmaktadır. Özellikleri 8. kimlik gibi belgelerde bir kiĢinin farklı adlarla kayıt yaptırmaması amacıyla yüz tanıma sistemi kullanılmaktadır.PCA ICA LDA EP EBGM Kernel Methods Trace Transform AAM 3-D Morphable Model 3-D Face Recognition Bayesian Framework SVM HMM Boosting & Ensemble Resim 68: Eigface Örnekleri Yüz tanıma yöntemi kullanılarak 2000 yılında Meksika‟da yapılan seçimlerde birden fazla oy kullanılmasını engelleyecek bir sistem oluĢturulmuĢtur.

Ters radon dönüĢümü ile görüntülerin tekrar oluĢturulması sağlanabilir. LDA (Linear Discriminant Analysis) elde varolan sınıfların özelliklerini ölçerek yeni gelen örneklerin sınıflandırılmasını sağlayan bir yöntemdir. Radon dönüĢümü iki boyutlu uzayda düz çizgilere uygulanan intergral dönüĢümüdür. EP (Evolutionary Pursuit) genetik algorimtaları kullanarak sınıflandırma yapan bir yöntemdir. Bu sayede vertabanın yükü azaltılmıĢ ayrıca arama hızı arttırılmıĢtır. ICA (Independent component analysis) yöntemi çok değiĢkenli iĢaretleri alt parçalara bölerek iĢlem yapmaya dayalı bir hesaplama metodudur. Bunun için „Face Detection‟ yani yüz bulma algoritmaları kullanılmaktadır. Bu yöntemde yapılan iĢlem Karhunen-Loève transformu olarak da bilinmektedir. Bu yöntemlerin çalıĢma Ģekilleri aĢağıda kısaca açıklanmıĢtır. Trace Transform Radon dönüĢümünün genelleĢtirilmiĢ halidir. AAM (Active Appearance Model) nesnelerin Ģekillerini istatistiksel bir modelidir ve iki resmin eĢleĢtirilmesi için kullanılan bir hesaplama yöntemidir. Sınıflar arasında farklılıklar arttırılmaya çalıĢılırken sınıf içindeki örneklerin arasındaki farklar azaltılmaya çalıĢılır. Yüz bölgesi bulunduktan sonra iĢlemeler burada devam etmektedir. Graftaki düğümler burun. Bu sayede farklı açılardan görüntüsü alınan cisimlerde tanınabilir. LDA sadece sınıflandırma yapmaya yarayan bir yöntemdir. Kenarlar. Her düğümde farklı faz ve genlikte oluĢturulmuĢ 40 adet Gabor wavelet katsayısı bulunur. PCA yönteminde veritabanında saklanan görüntüler küçültülmüĢ ve sıkıĢtırılmıĢ olarak saklanmaktadır. Tanıma iĢlemi jet‟ler ve ağırlıklandırılmıĢ kenarlar ile yapılır. göz gibi belirgin noktalardan oluĢur. PCA yönteminde tanıma iĢleminin yapılabilmesi için alınan örneklerin veritabanında bulunanlar ile aynı boyutta olması gereklidir. Bu katsayılara „jet‟ denilmektedir. Trace transform sayesinde cisimleri tanırken rotasyon. KarĢılaĢtırılacak örnek sayısı (durum uzayı) çok büyük olduğu zaman genetik algoritmalara baĢvurmak hızlı bir çözüm elde etmemize yardımcı olmaktadır. Veri tipi hakkında herhangi bir bilgi vermez. noktalar arasındaki 2boyutlu uzaklıklar ile ağırlıklandırılır. Algoritma gri seviye 211 . Bazı yöntemler yüzde bulunan oranları karĢılaĢtırıken bazılar YSA ile öğreterek tanıma yapmaktadır. PCA tekniği temel olarak çok boyutlu veri kümelerini analiz edilebilmesi için daha az boyutlu kümelere dönüĢtürür. Bu adımdan sonra değiĢik yollar izlenerek yüz tanıma iĢlemi yapılabilir.bulunmalıdır. EBGM (Elestic Bunch Graph Matching) yönteminde insan yüzünü graf olarak ifade eder. boyutlandırma gibi transformasyonların ektileri ortadan kaldırılır.

Bu iĢlemin ardından yüzün 3boyutlu gösterimi elde edilir. Daha sonra bu bölge içinden gereksiz ve tanımayı zorlaĢtıracak bölümler (saç. 3-D Morphable Model yukarıda kullanılan tekniklere göre daha değiĢik bir yaklaĢım ile yüz resimlerini 3 boyutlu olarak inceler. Bayesian Framework Bayes teoremine dayanan ve olasılıksal benzerlikleri ölçen bir yöntemdir. Örnek olarak alınan resmin çekildiği ortam ile veri tabanındakini karĢılaĢtırırken çevre koĢullarının değiĢimini 3 boyutlu görüntüye uyarlayarak elde ettiği sonuç ile karĢılaĢtırma yapabilir. Verilen resimden 3boyutlu görüntüyü çıkarması ve transformasyonlardan bağımsız olması bu yöntemi güçlü kılmakla beraber uygulanmasını da bir o kadar zorlaĢtırmaktadır. Bu yönteme göre iki çeĢit yüz görüntüsü varyasyonu vardır: intrapersonal (kiĢinin içinde geliĢen) ve extrapersonal (kiĢinin dıĢında geliĢen). Yani veri tabanındaki görüntülere ait vektörler ile alınan örnek vektörleri karĢılaĢtırılır.resimler üstünde tahmin edilen nokta ile hedef nokta arasındaki farkların hesaplanmasıyla (least squares) çalıĢır. vs) atılır. Bu elde edilen görüntü tanıma iĢlemi için kullanılmaktadır. 212 . 3-D Face Recognition bu yöntemin getirdiği en büyük yenilik yüz görüntüsünde kiĢinin doğal ifadeleriden bağımsız olarak tanıma yapabilmesidir. SVM (Support Vector Machine) yöntemi verilen noktaları destek vektörleri ile ifade eder ve aynı sınıfa ait noktaları bir bölümde tutacak bir hiperbol çizmeye çalıĢır. Öncelikle yüz bölgesi ve dokusu belirlenir. Bu yöntemi açıkayacan örnek programın videosunu izleyebilirsiniz. Yüzler arasındaki benzerlik Bayesian kuralına göre ölçülmektedir. PCA yöntemiyle özellik çıkarımı yapıldıktan sonra SVM yöntemiyle görüntü ikilieri arasındaki farklar araĢtırılır. SVM yöntemiyle resimde iĢaretlenen belirli noktaların takibi de yapılabilir.

3. Çevre koĢullarından çok fazla etkilenmesi. Örnek alma iĢleminin sadece bir kamera ile kolaylıkla yapılabilinir. Yüzde oluĢacak bir yara ve hasarın tanımayı olumsuz etkilemesi söz konusudur. HMM iĢlemi bilinmeyen parametreleri gözlenebilir parametreler ile elde etmeye yardımcı olur. 8. Ortaya çıkarılan model parametreler „doku eĢleĢtirme‟ – „pattern matching‟ için kullanılır. Dezavantajları Uygulanması diğer yöntemlere göre oldukça zordur. 8.2. Avantajları Ġnsan yüzlerinin tek yumurta ikizleri haricinde birbirnden tamamen farklıdır. HMM yöntemi Bayesian ağı yönteminin basit bir hali olarakta nitelendirilebilir. KiĢilerin yüzündeki ufak mimiklerden bile tanımanın yanlıĢ sonuçlar verebilme ihtimali vardır. 213 .4.Resim 69: SVM HMM (Hidden Markov Models) bir istatsitiksel model olup bir iĢareti karakterize etmek için kullanılır.2. Bundan dolayı taklit edilmesi oldukça zor bir tanıma yöntemidir.3.3. Parmak izindeki kadar kolay taklit edilemeyecek özellikleri barındırırır.

Ġris tanıma sistemleri yüz ve parmak tanımada olduğu gibi özel noktaların çıkarılmasıyla yapılamamaktadır. Tarihçe 1936 yılında Frank Burch isimli göz doktoru bir bireyi tanımak için iris desenlerinin kullanılabileceği fikrini öne sürdü. John Daugman‟dan iris tanımayı otomatik hale getirecek bir algoritma geliĢtirmesini istemiĢtir.1.8. 1995 yılında otomatik iris tanıma yapabilen cihazlar piyasaya çıkmaya baĢlamıĢtır. 1995 yılında tamamlanan sistem Dr. Özellikleri 8.3.3. Aran Safir tüm irislerin eĢsiz olduğunu ispatlayarak 1987 iris tanıma ile ilgili patentlerini aldılar. 1993 yılında ABD‟de Defense Nuclear Agecny bu iĢlemi yapacak bir prototip üstünde çalıĢmalara baĢlamıĢtır. Leonard Flom ve Dr. Ayrıca sobel kenar algılama algoritması ile kenarlar bulunup „circle detection‟ algoritmalarıyla da göz bebeği ve iris bulunabilir. Flom. Daugman‟a bu dalda bir patent kazandırmıĢtır. 214 .3.3. Ġris tanımada ilk adım göz resminden iris bölgesinin bulunmasıdır. Tüm iris üzerinde iĢlem yapılmamasının bir diğer sebebi ise göz kapağının yarı kapalı olması ve kirpiklerin irisi örtmesidir.2. 1985 yılında Dr. Ġris bölgesi seçildikten sonra bu bölge üzerinden dokuya dayalı olarak özellik çıkarma iĢlemleri yapılır. Daha çok „pattern recognition‟ olarak bilinen doku arama yöntemiyle yapılır. Ġris üzerinden göz bebeğine bitiĢik yerlerden belirli sayıda parça alınarak bu karĢılaĢtırma yapılabilir.3. Bu özellik çıkarma ve karĢılaĢtırma iĢlemininde birden fazla yolu bulunmaktadır.Bu yöntemlerden biri göz bebeğinin etrafından alınan parçalar üzerinde iĢlem yapmaktır.3. Bunun için iris Ģeklinden yararlanılabilineceği gibi göz bebeğinin siyah renginden de yararlanılıp histogramdan da bu bölge çıkarılabilir. Dr. Göz kapağının tamamen açık olmadığı durumlarla da karĢılaĢılabileceği için önce göz bebeği ardından irisin bulunması daha iyi sonuçlar vercektir. Dr. Ġris Tanıma 8.

Ġris örneği alınırken ~10cm mesafeden bir resim çekilmesi yeterlidir.Resim 70: Ġris Bölgesi Yukarıdaki Ģekilde olduğu gibi göz bebeğinin sağından solundan ve altından belirli sabit büyüklükte parçalar alınır. Bu matris oluĢturulduktan sonra yapay sinir ağlarını eğitmekte kullanılır. co-occurance matris de p ile simgelensin. Daha sonra alınan örnekler üzerinde de aynı iĢlem yapıldıktan sonra YSA ile sınıflandırma yapılarak eĢleĢtirme sonucu elde edilir. Parmak izi gibi yöntemlerde örnek alınırken fiziksel olarak temas olduğundan dolayı örnek alma sırasında yanlıĢ veriler alınabilir. 215 .3. I. Tek yumurta ikizlerinde bile iris yapıları farklıdır. Herhangi d ve a değerleri kullanılabilir. Doğumdan sonra oluĢan iris dokusu dıĢardan bir etki gelmediği sürece ölene kadar değiĢmez.Yönü belirten açı değeri 0. 8. gri seviyeye sahip resmimizde mesafeyi „a‟ olarak alırsak .Belli bir yönde „d‟.3.3. ĠĢleme baĢlamadan önce resmi tekrar boyutlandırmak gerekebilir.y) .j) değeri bir arttırılır. i = I (x. Yani iris dokusu tamamen kiĢiye özel bir yapıdadır.y) => p (i. Bu parçaların büyüklüğünün her zaman eĢit olduğuğunu garanti altına almak için örnek olarak alınan görüntülerin boyutları sabit olmalıdır. j = I (x+a. Görüntüden örnek olarak alınan bu üç parça birleĢtirilerek bu üçlü parçaya ait co-occurance matrisi oluĢturulur. Avantajları Ġris parmak veya yüz gibi vücud dıĢında olan bir organ olmadığından dolayı zarar görme olasılığı daha düĢüktür. Bu iĢlem resmin tamamına uygulanır ve sonuçta co-occurance matris oluĢturulmuĢ olur. belli bir mesafede „a‟ belirlenen gri seviye değerleriyle iki pikselin resim üzerinde hangi sıklıkta bulunduğunu belirten matrise co-occurance matris denir. bu değerlerin seçimi bir kurala tabi değildir.

Daha iyi sonuç almak için eĢikleme iĢlemi ardıĢıl olarak yapılır ve birden çok eĢik değeri alınarak adım adım damar görüntüsü elde edilir.3.3. Dezavantajları Tanımanın yapılabilmesi için çekilen resmin çözünürlüğünün ve kalitesinin çok iyi olması gerekir. 8. 8. Ancak bu yöntemde örnekler göz arkasında bulunan damarlar yerine el üzerinde ki damarlardır. insanın ölümünden sonra en kısa sürede değiĢime uğrayan organlardan biridir. Bu eĢikleme iĢlemi için gerekli olan değer dinamik olarak (genellikle otsu algoritmasıyla) elde edilir.Göz.4. Bu bölgedeki damarlar kiĢiden kiĢiye değiĢmesine rağmen damar ve göz hastalıklarından (ör:diabet) damarların etkilenmesi söz konusu olduğundan pek yaygınlaĢmıĢ bir yöntem değildir.Retina resmi çekildikten sonra elde edilen görüntüde eĢikleme yapılarak damar görüntüsü elde edilir.3.5.4. Elde bulundan damarlarda kiĢiye özgü olduğundan dolayı geçerliliği olan bir yöntemdir. Buradan sonraki iĢlemler parmak izindeki yöntemlere benzemektedir. Aksi halde beklenen sonuçlar elde edilmeyebilir.3. 8. Ortaya çıkan son görüntü üzerinde özellik çıkarma iĢlemleri yapılır. Bu yöntemde de el resmi çekildikten sonra damar yapısı ortaya çıkarılır ve tanıma iĢlemi retina yönteminde olduğu gibi yapılır. Damar Tanıma Damar tanıma retina tanıma ile aynı algoritma ile çalıĢır. 216 . Retina Tanıma Retina tanıma iĢlemi insanın göz bebeği arkasındaki damar tabakanın tanınmasıdır. Ayrıca retina yönteminin aksine elden örnek resim alması daha kolay olmaktadır. Ayrıca örnek alma sırasında kiĢinin belirli bir noktaya bakması da bu iĢlemi zorlaĢtırmakta ve yöntemin az tercih edilmesine yol açmıĢtır. Yüksek çözünürlüklü iris resimleri ve üzerine iris deseni basılmıĢ lensler ile varolan sistemleri aĢmak mümkün olabilir. Buna rağmen fiziksel olarak değiĢime ve deformasyona açık olan bir bölge olan el üstünde yara vs gibi değiĢimler olduğu zaman tanıma iĢlemi olumsuz sonuç vermektedir.

Diğer tanıma yöntemlerinde örneğin alındığı cihazın (ör:kamera) sadece o iĢ için üretilmemiĢ olması yani baĢka amaçlarda da kullanılmasının yanı sıra el yazsını tanımak için kullanılan cihazlar bu amaca özel hizmet eden cihazlardır. Sitozin (C) ve Timin (T) olarak sıralanabilir.Resim 71: El ve Damar Tanıma Teknolojisi 8. Harfleri oluĢturma sırası. Bu yapılar Ģeker molekülleri ve fosfat grupları ile birlikte pozisyon ve 217 .6. Guanin (G). El Yazısı Tanıma El yazısı tanıma iĢlemi ilk bakıĢta kesin bir sonuç vermeyeceği düĢüncesi uyandırmasına rağmen tanıma iĢlemini baĢarıyla gerçekleĢtirmektedir. Bundan dolayı yazı yazılırken yapılan tespit hem daha doğru sonuçlar verir hemde güvenliği artırır. kan ve diğer biyolojik materyaller incelenmektedir.3.7.3. DNA tanıma günümüzde en güvenilir kimlik doğrulama yaklaĢımlarından biridir ve en çok babalık testleri ve adli iĢlemlerde kullanılmaktadır. 8. KiĢilerin el yazısında kullandıları harflerin biçimleri birbirinden farklılık göstermesinin yanı sıra bu harfleri oluĢturma biçimleri de dikkate alınır ve yöntemin baĢarı oranı arttırılır. Yöntemde hücre nukleuslarındaki kromozomlarda saklanan DNA molekülleri kullanılmaktadır. noktaları ve çizgileri çizme sırası da dikkate alınabilecek bir takım özelliklerdendir. Bunlar: Adenin (A). DNA tanımada saç. DNA Tanıma Teknolojisi DNA yapısının kiĢiye özgü bir karakteristik olduğu ilk olarak 1985 yılında keĢfedilmiĢtir. Bundan dolayı maliyeti diğer yöntemlerde kullanılan cihazlara göre daha fazla olabilir. Varolan bir yazıdan tanıma yapılırsa birçok özellik kaybolabilir ve taklidi muhtemel bir hale gelir. Her bir DNA molekülü 4 kimyasal birim içerir.

DNA‟nın izole edilmesi. 3. Tandem tekrarlaması olarak bilinen A. Tekrar yapılarının vs bulunması.diziliĢ açısından genetik bilginin kodlandığı çatıyı oluĢtururlar. Parçaların ayrılması. DNA analizi diğer biyometrik teknikler ile karĢılaĢtırıldığında maliyeti yüksektir. Elde edilen sonuçların analiz edilmesi. Son yıllarda gündeme gelen DNA çipler ve mikrodiziler ile bu yöntemin elveriĢsiz özellileri ortadan kaldırılacaktır [132]. Tek yumurta ikizleri buna istisnadır. 2. DNA tanımada gerçekleĢtirilen iĢlemler aĢağıda verildiği Ģekilde sıralanabilir: 1. 5. 6. kemik iliği nakli gibi durumlarda yöntemin baĢarısı düĢmektedir. 218 . Ayrıca iĢlem süresinin 24 saat gibi bir zaman gerektirmesi de bu yöntemi gerçek zamanlı kimlik kontrolünün gerektiği durumlarda elveriĢsiz hale getirmektedir. Polimeraz zincir tepkimesi (PCR) kullanılarak enzimatik sınırlama ve yükseltmenin gerçekleĢtirilmesi. Resim 72: DNA AraĢtırma Metodu Doğruluğu çok yüksek bir yöntem olmasına rağmen diğer biyokimyasal ve kimyasal analizlerde olduğu gibi DNA analizinde de yöntemin doğruluğu örnek kalitesine bağlıdır.C. 4. kirletilmesi. DNA örneğinin alınması. tekrar sayısı ve miktarının değiĢimi kiĢiye özgüdür. Örneklerin karıĢması.G.T yapılarının aynı ardıĢık diziliĢlerinin oluĢturduğu tekrar yapısı.

Daha sonraları ise kartların çalınmasıyla gerek bankalar gerek kullanıcılar birçok sorunla karĢılaĢtılar. veli kontrolü Elektronik ödeme. Örneğin kredi kartı kullanılmaya baĢladıktan sonra insanlar nakit para taĢımak yerine bu kartları taĢımaya baĢladılar.8.3. Biyometri’nin Kullanım Alanları Biyometrik sistemlerin kullanım alanları hayal gücünüz ile sınırlı olmakla beraber yaygın olarak.retina vs. Yeterince yaygın kullanıma eriĢtiği zaman suç oranında etkisi hissedilir Ģekilde düĢüĢler yaĢanacağı kesindir.) kullanarak paramızı ödeyebileceğiz. Hastanelerde yeni doğan ünitelerine eriĢim kontrolü Okullarda öğrenci devam takip ve eriĢim kontrol. kiĢisel bilgisayar ve taĢınabilir bilgisayar güvenliği.8. Günlük hayatta birçok iĢlemimizi bu yöntemlerle yapabileceğiz.Bu tip sistemler insanların tamamen kayıt altına aldığı için bu tip verilerin saklandığı veritabanlarının güvenliği en üst düzeyde olmalıdır.3. Ayırca sahte kimlik veya kredi kartı gibi olayların da önüne geçilmesi için mükemmele yakın bir çözüm üretmektedir. loyalty iĢlemleri Yüksek güvenlik bölgelerine eriĢim kontrolü Personel devam ve takip uygulamaları ATM'lerde kullanıcı tanımlama Çağrı merkezlerinde kimlik saptama Havalimanlarında check-in ve boarding iĢlemleri Sınır kontrolü ve sınır kapılarından giriĢlerin kontrolü Ġnternet bankacılığında kullanıcı tanımlama Kurumsal ağ. Eğer biyometrik tanıma yöntemleri bu alanda kullanılırsa alıĢveriĢ sonrası kasada sadece parmağımızı yada bakıĢımızı (iris. sürücü ehliyeti ve pasaportlarda kimlik tespiti 219 . kartlardan tamamen kurtaracaktır.9. Ģifrelerden. Biyometrinin Geleceği Yakın gelecekte biyometrik kimliklerimiz bizleri yanımızda taĢıdığımız kimliklerden. SSO Kiralık kasalara eriĢim güvenliği SatıĢ noktası terminallerinde (POS) kullanıcı tanımlama Çek onaylama iĢlemlerinde kullanıcı güvenliği Kombine bilet uygulamaları Ulusal kimlik uygulamaları. 8.

vergi. biyometri teknolojisi yaygın ve etkin bir biçimde kullanılabilmesi için bu standart gereklidir [134]. bankacılık iĢlemlerine ulaĢabilen bir kullanıcının dünyanın baĢka bir ülkesindeki bir bankanın da bankamatik cihazından. Resim 73: Biyometrik Alanlar Biyometri teknikleri. Türkiye'deki mevduat veya kredi hesabına ulaĢarak. Bu sebeple. web güvenliği gibi alanlarda da etkili olacak. 8. Biyometrik Teknolojiler Standart mıdır? Biyometrik güvenlik sistemleri konusunda uluslararası bir standart söz konusudur. parmak izi. trafik) Binalara. örneğin. parmak izi. International Committee for Information Technology Standards (INCITS) (Uluslararası Bilgi Teknolojileri Standartları Komitesi) tarafından. 220 . irisretina tanımlaması iĢlemleri elektronik ticaret. sabit diskleri kullanabilmek gibi nispeten küçük uygulamalar için kullanılsa da.Hastane ve sigorta kuruluĢlarında hasta takibi ve kimlik saptama Kamu hizmetlerine yönelik kayıt takibi (SSK. Türkiye'de bir banka hesabı ve parmak izi tanıma sistemi bulunan bankamatiklerden kredi kartı kullanmadan sadece parmak izini göstererek para çekebilen.3. iĢlem yapmasını mümkün kılmak için gerekli olan standartlar belirlenmektedir. dizüstü veya masaüstü sistemde bulunan tanımlama cihazına basılan parmak izi ile web üzerinden ulaĢılan banka hesabında kayıtlı parmak izini karĢılaĢtırmak için iki sistemin de okuduğu biyometri verilerinde mutlaka bir standart oluĢması gerekiyor ki. bugün Ģimdilik sadece dizüstü bilgisayarları açmak.10. tesislere ve ofislere eriĢim güvenliği Elektronik bilet satıĢı CRM uygulamaları sayılabilir [131]. ses tanımı gibi biyometrik tanımlama sistemlerinde kullanılacak iĢlemlere uluslararası bir standart getirme çabası sonucunda. iris-retina tabakası.

üzerinde bulunan elektronik devrelerden geçirerek. Uydular yeryüzüne gönderdikleri sinyalleri değiĢen oranlardaki sinyal seviyeleri ile gönderirler.11. UYDULARIN TARĠHSEL GELĠġĠMĠ ĠletiĢim ağlarının en önemli kavramından biri olan uydular. 9.3.8. UYDU NEDĠR? Herhangi bir bölgeden gönderilen sinyalleri.2. Birey Ayırt Etme Kaynakları KarĢılaĢtırma Tablosu Tablo 10: Birey Ayırt Etme Kaynakları KarĢılaĢtırma Tablosu BÖLÜM VIII 9. UYDU SĠSTEMLERĠ 9.1. soğuk savaĢ 221 . almiĢ olduğu sinyali istenilen bölgelere değiĢik frekanslarda gönderen ileri teknoloji cihazlardır[141]. Buna uyduların ayak izi denir[141]. SSCB‟nin 1957 yılında ilk insan yapımı uyduyu uzaya göndermesiyle baĢlayan uzay yarıĢında.

Bunun sebebi uzayda sürtünme ya da yavaĢlatıcı etkinin çok az olmasıdır[143]. Uydu üzerine dünyanın gölgesi düĢtüğünde. Bunlara örnek verecek olursak Televizyon ve Radyo gibi amaçlara yönelik olan haberleĢme uyduları Clarke Belt adi verilen ve yeryüzüne uzaklığı yaklaĢık olarak 36000 km olan bir kuĢak üzerinde bulunurlar. Gezegen uyduyu yerçekimi etkisi ile kendisine çeker.3. 9. 1969 yılında ise Intelsat III izledi[142]. Clarke kuĢağı diye adlandırılan yörüngeye 1965 yılında ABD tarafından yerleĢtirildi. 9. 9. Gezegenler ve uydular milyonlarca yıl süreyle dönerler.5. UYDULARIN ENERJĠ KAYNAKLARI Uyduların gücü kısa süreli iĢleyebilen bataryalar veya uzun süreli kullanılabilen güneĢ panoları vasıtasıyla güneĢten elde edilir. Early Bird. Dünyadaki bütün uydular ayni yörünge üzerinde durmazlar. BaĢka bir anlatımla uyduyu dengede tutmaya yarayan roketlerin yakıtı bittiğinde uydu ömrünü tamamlamıĢ olur[142]. Uydu yörüngeleri genel olarak dünyaya olan uzaklıklarına kullanım amaçlarına ve yörünge düzlemlerine göre isim alırlar. 222 . Yeryüzünden bakıldığında hep aynı noktada kalan uyduların ilki.4. Bunu 1967‟de Intelsat II. Aksi bir durum ortaya çıkmadığı sürece bir uydunun ömrü üzerindeki denge roketlerinin yakıtı ile direkt olarak ilgilidir.taraflarının çok büyük ölçüde kamusal kaynak aktarmasıyla ortaya çıkan büyük bir teknolojik alanın ürünüdür[142]. UYDULARIN YÖRÜNGESĠ Uydular çevresinde döndüğü gezegen tarafından yörüngesinde tutulur. uydu güç olarak bataryaları kullanır[143]. UYDULARIN ÖMRÜ YaklaĢık olarak bir uydunun ömrü 12–15 yıl kadardır. BaĢka bir deyiĢle kullanılması düĢünülen uydunun amacına yönelik olarak yörüngesi değiĢecektir. Bu kuĢak jeosenkron (yeryüzü ile es zamanlı) bir yörüngedir[143].

925–6. Bu bantlar Ģunlardır: 9. yüksek güçlü kuvvetlendiricisi ile kuvvetlendirilerek.6. Uyduya haberi göndermek ve almak için yeryüzünde yer istasyonları kurulmuĢtur. Uydu yer istasyonu vericisinde temel bandda bulunan iĢaret bir taĢıyıcı ile modüle edilip.425 GHz dir. Televizyon Yayını ve Uydu Frekansları Uydulardan alınan TV yayınları frekans bantları ile tanımlanır.7–4. tele haberleĢme sinyallerinin ve diğer askeri sistemlerin kullanıldığı frekans bandıdır[144]. gemi yer ve yön tayin sinyallerinin. Bir yer istasyonunda uyduya ıĢınlanan iĢaretin yoluna yukarı-link adı verilmektedir. taĢıyıcı frekanslarını değiĢtirerek tekrar yer istasyonuna aĢağı link üzerinden iletilmektedir.2. X Bandı Yayınları Frekansları 6-11 GHz'in arasında olan ve genellikle askeri haberleĢme amaçları için kullanılan bir yayın türüdür. Resim 77: Uydu ve Yer Ġstasyonu 9.2 GHz dir[1]. AĢağı link için frekans bandı 3. sonra bu modüle edilmiĢ iĢaret yüksek kazançlı ve dar ıĢın demetli bir anten ile ıĢınlanmaktadır[1].6. Bu uyduların asıl kullanım amacı. Uydu haberleĢme yer istasyonları ile sağlanmaktadır[1]. Bazı uydulardan bu band içinde TV yayınları da verilmektedir. Uydu bu iĢaretleri kuvvetlendirip. Yer istasyon vericileri birbirinden bağımsız 24 televizyon resim ve ses iĢaretleri çoğullanarak yukarı-link taĢıyıcısına bindirilip jeosenkron uyduya gönderilmektedir.9. Bir yukarı-link için en kullanıĢlı frekans bandı 5. UYDU ĠLETĠġĠM SĠSTEMLERĠ Yer yüzeyinin etrafında 120o aralıklara yerleĢtirilmiĢ ve jeosenkron yörüngeli uydularla dünyanın her tarafıyla haberleĢme gerçekleĢtirilmektedir[1].6. 223 .1.

9. Ka Bandı Yayınları Bu band 20-30 GHz arası frekans badlarını kapsar. C Bandı Yayınları 4-6 GHz frekansında kullanılan yayın Ģekline verilen isimdir. Bu bandda kullanılan alıcı antenleri genellikle elek Ģeklinde yapılır[144]. diğer uyduların 224 .7. Yeryüzünden olan yüksekliklerine göre uydular     Alçak Yörünge Uyduları (Low Earth Orbit – LEO) Orta Yörünge Uyduları (Medium Earth Orbit. Bu tip uydular. Multimedya uygulamaları ve sayısal TV yayınları bu banddan yapılır[144].7. Yörüngesel hareketi sırasında bir kutup bölgesi üzerinde dünyaya çok yaklaĢırken diğer bir kutup bölgesinde ise dünyadan çok uzak bir noktadan geçer.1. 9.6. Birkaç yüz MHz değerinin altındaki frekans değerleri Ġyonosfer tabakasını aĢamaz. yörüngelerinin Ģekillerine. ağırlıklarına.4. UYDU ÇEġĠTLERĠ Uydu iletiĢim sistemleri için kullanılan frekans değerleri belli bir frekans aralığını kapsamaktadır.7.6. Uydular. 9. Yaygın olarak kullanılan bir sınıflandırma türü ise yeryüzünden olan yüksekliklerine göredir[137]. 9.MEO) Yerdurağan Yörünge Uyduları (Geostationary Earth Orbit-GEO) Yüksek Yörünge Uyduları (High Eliptical Orbit-HEO) 9. Televizyon yayınlarının büyük bölümü bu banddan yapılır[144]. Birkaç 10 GHz değerinin üstündeki frekans değerleri de yağmur gibi etkenler sebebi ile Atmosfer tabakasını aĢamaz[137].1.5. dünyaya uzaklıkları en fazla değiĢen uydulardır.1.6. Ku Bandı Yayınları Bu band 12–14 GHz arası frekans bandlarını kapsar. Alçak Yörünge Uyduları(Low Earth Orbit-LEO) Yüksek Yörünge Uyduları (HEO). sağladıkları hizmetlere ve benzeri pek çok kritere göre sınıflandırılabilir. 9.3.

Ancak 36000 km gibi bir yükseklik söz konusu olduğundan.7. Bu tip uydular. gecikmeye duyarlı uygulamalar için GEO uyduları elveriĢsiz kılar[1]. Orta Yörünge Uyduları (Medium Earth Orbit-MEO) 9.2. Yere göre sabit olmaları nedeni ile çeĢitli hizmetler için oldukça elveriĢlidir. Yerdurağan Yörünge Uyduları(GeostationaryEarth Orbit-GEO) 9. Daha çok bilimsel çalıĢmalar ve bölgede bulunan iĢ istasyonlarının iletiĢimi için kullanılırlar[1].3. Dönme periyotları Dünya‟nın dönüĢ periyoduna eĢittir ve dolayısı ile yeryüzündeki bir gözlemciye göre durağan görünmektedirler. ĠletiĢim amacıyla kullanılan uyduları çok yüksek alıcı-verici anten kulelerine benzetebiliriz.7.7. ancak bu kısımda nüfusun yok denecek kadar az olduğu düĢünüldüğünde çok da büyük bir dezavantaj değildir. dünyaya uzaklıkları en fazla değiĢen uydulardır. ĠletiĢim amaçlı uyduların hemen hepsi Jeosenkron Ekvatoral yörünge üzerinde bulunan uydulardır[1]. Bu yörüngede bulunan uydular GPS hizmetleri gibi yerkonum belirleme için kullanılırlar[142].4. Yeryüzünden yaklaĢık 36000 km yükseklikte Ekvator düzleminde olan uydulardır. sinyaller yüksek gecikme ve yol kaybına uğrarlar.1. 225 . Daha çok bilimsel çalıĢmalar ve bölgede bulunan iĢ istasyonlarının iletiĢimi için kullanılırlar[142].1. Alçak Yörünge Uyduları (LEO) ile Yerdurağan Yörünge Uyduları (GEO) arasında bulunan yörüngede hareketlerini sürdürürler. Kutup bölgeleri GEO uydular tarafından kapsanmaz.1. Yüksek Yörünge Uyduları (HEO). sadece 3 GEO uydu ile dünyanın büyük çoğunluğu kapsanabilmektedir. Ayrıca. Kapsama alanları neredeyse tüm dünyanın %40‟ı olmak üzere oldukça geniĢtir. Yörüngesel hareketi sırasında bir kutup bölgesi üzerinde dünyaya çok yaklaĢırken diğer bir kutup bölgesinde ise dünyadan çok uzak bir noktadan geçer.eriĢemediği kutup bölgelerinde etkilidir. Orta Yörünge Uyduları 5000–13000 km yükseklikte bulunan uydulardır. Yüksek gecikme değerleri. diğer uyduların eriĢemediği kutup bölgelerinde etkilidir. Yüksek Yörünge Uyduları (High Eliptical Orbit-HEO) 9.

Yörüngeler jeosenkron (yere eĢ zamanlı). 226 .2. Elektronik Uydular: Bu uydular karĢı tarafın askeri hareketlerini elektromagnetik dalgalar ile izlemekte kullanılmaktadır. erken uyarı uyduları olarak sınıflandırılabilir[1]. okyanus gözlem uyduları. Erken Uyarı Uyduları: Erken uyarı uyduları karĢı tarafın nükleer saldırıya geçip geçmediğini belirlemekte kullanılmaktadır. Genel olarak yörüngeler 150-400 km arasındadır[139]. Okyanus Gözlem Uyduları: Gemilerin izlenmesinde ve deniz koĢullarının saptanmasında kullanılmaktadır[1]. Fotoğraf Uyduları: Fotoğraf uyduları askeri hedefleri tanımakta. denizcilik ve havacılık için kesin konum sağlamakta. uyduların kullanım amaçlarına göre değiĢir. Kullanım Amaçlarına Göre Uydular Yörüngelerin dünyadan uzaklığı.7. değiĢik amaçlar doğrultusunda sınıflandırılırken yörüngeleri de amaçlarına uygun bir Ģekilde değiĢmektedir.9. konumlandırma uyduları. hem de jeosenkron yörüngelerdeki uydular radyo ve radar iletiĢimi ile izleyebilmektedir[1]. Çok genel olarak uyduların kullanım amaçlarına göre sınıflandırılması:      Askeri amaçlı uydular HaberleĢme uyduları Televizyon yayın uyduları Yön bulma uyduları Meteoroloji uyduları Askeri Amaçlı Uydular 9.2. Askeri amaçlı uydular belirlenen noktaların fotoğrafını çekmekte. meteoroloji ve jeodezi Ģeklinde gruplandırılabilinir[140]. Silahlı Kuvvetlerin kendi içinde bilgi alıĢ-veriĢine olanak sağlamaktadır. saptamakta ve konumlandırmada kullanılmaktadır[1].1. yarı senkron ve alçak yörüngeli olabilir. Askeri amaçlı uydular: Casus uyduları.7. haber alma uyduları. Casus uyduları: Bu uyduyu da fotoğraf ve elektronik uyduları. Hem alçak yörüngelerde. Bu uydular.

Kutupsal yörüngeli uyduların yüksekliğinin (650km-1500km) geniĢ bir aralıkla değiĢebilir olmasına karĢılık.2. Yakın kutupsal yörüngeli uydular(650-1500km) olmak üzere ikiye ayrılmaktadır[142]. Böylece savaĢ alanlarının füzelerle daha isabetli vurulması sağlanır[1].3. Ortalama %99.2. 20 bin km yükseklikte ki yarı senkron yörüngedeki bu uydular 24 saatte yerkürenin çevresinde 2 kez dolanmaktadırlar[1]. gerçekleĢtirdiğimiz telefon konuĢmalarının çoğunda farkında 227 .9. sabit uydular ekvator düzlemindeki jeosenkron yörüngeye yerleĢtirilmiĢtir[142]. evimize gelen televizyon sinyallerinin. bu amaçla kullanılmaktadır[142].7. yaptığımız bilgi alıĢveriĢlerinin. 9. Konumlandırma uyduları hem dost hemde düĢman kuvvetlerinin yerinin tespit edilmesinde kullanılmaktadır. Bu sistem 6 ayrı yörüngede 18 uydudan oluĢmuĢtur. HaberleĢme Uyduları Global haberleĢme amaçlı uydular. alınacak olan verinin tipini ve verileri gönderen uydunun yörünge karakteristiğini dikkate almak gerekir.4. Yön Bulma Uyduları 9. 36000km deki yere eĢ zamanlı yörüngeye yerleĢtirilmektedirler[142]. UYDULARIN YAPISI.7.5'lik yıllık aktif çalıĢma oranıyla. Her uydu kendi konumu ve zamanını kullanıcıya bildirmektedir. Bölgesel Meteoroloji verileri daha kesin elde edilebilmesi için çoğunlukla yakın kutupsal yörüngeler. Meteoroloji Uyduları 9. YÖRÜNGESĠ VE ENERJĠSĠ Günümüzde Uydu HaberleĢme Sistemleri artık hayatımızın bir parçası olmuĢtur.2.8. Bu nedenle meteorolji uyduları. yere göre sabit noktada bulunmaları ve döngüsünü 24 saatte yapmaları zorunluluğu nedeniyle.   Yeryüzüne göre sabit konumlardaki jeosenkron uydular.7. Tercih edilen istasyon düzenlemeleri yapılırken.2. 4 adet uydudan gelen konum bilgileri ile hedefin yeri tespit edilmektedir. ABD‟ de hedefin konumlarını vuruĢta 5m sapma sağlayan Navstar konumlandırma sistemini geliĢtirmiĢtir.

gönderme frekansına çevirici) aracığıyla gerçekleĢtirilen ve iletiĢim trafiğinin gönderilmesini (çıkarma hattı. Resim 74: Yer Ġstasyonları bağlantısı 228 . gün geçtikçe daha fazla kanal kapasiteli ve daha hızlı haberleĢme sistemlerinin kurulmasına neden olmaktadır.8. Böylece olağandıĢı durumlarda sistemdeki aksaklıklar monitör edilip. bir uydudan. Uydu haberleĢme sistemleri saydığımız bu ihtiyaçları karĢılayabilecek özelliklere sahip teknolojisiyle gelecekte çok daha yaygın ve spesifik olarak kullanılacaktır. uzaydaki konumunu ve çalıĢmasını denetleyen bir yeryüzü istasyonundan ve uydu üzerindeki transponder (alma frekansını. Ayrıca karasal haberleĢme Ģebekesiyle bağlantıyı sağlayan altyapı ve sistem monitörleme modülleri de bulunmaktadır[148]. yer terminalleri parametreleri. alma ve gönderme modüllerinden oluĢur. downlink) sağlayan yer terminalleri ağından oluĢmaktadır[145]. gerekli önlemlerin alınması sağlanmıĢ olur. Uydu HaberleĢme Sistemleri Uydu iletiĢim sistemleri. uyundun yörüngesi. 9. anten modülüne bağlı uydudan sinyalleri algılayan arama modülü. Yer istasyonu sayesinde uydu haberleĢme sistemindeki tüm parametreler (güç. uplink) ve alınmasını (indirme hattı. vb) monitör ve 190 kontrol edilebilir.olmasak da altyapı olarak uydu sistemleri kullanılmaktadır. 9. Yer Ġstasyonları Yer istasyonları anten modülü.1. uydunun yörüngesini.8.2. Artan iletiĢim trafiği.

9.8. Özellikle haberleĢme uydularının anten bağlantıları bile altın barak ile kaplanmıĢtır. Ġkinci neden ise özellikle altının iyi bir iletken olmasıdır. GüneĢ ıĢınları yansıtılarak uydunun ısınması engellenmiĢ olur[147]. Ģu kısımlardan oluĢtuğu görülür: Resim 75: Türksat‟ ın Yapısı Uydunun dıĢ kısımları gümüĢ veya altın bir baraka ile kaplanmıĢtır (özellikle tüm haberleĢme uyduları.3. Bu kuĢaklar güneĢten ya da yıldızlar arası ortamdan gelen yüklü parçacıkları hapsederek. Bu tabakanın en belirgin özelliği yansıtıcı olmasıdır. Kabaca bir uydunun yapısı incelenirse. Üçüncü bir neden ise mikron büyüklüğündeki asteroidlerin uydunun iç kısımlarına zarar vermesini engellemek içindir. Yer yörüngeli uyduların büyük bir kısmı Van Allen manyetik kuĢakları içersinde bulunurlar. Uydu bir merkezi cisim etrafında (yer. dünyanın etrafında dünya ile aynı hızda dönen GEO tipi uydular ve dünya etrafındaki dönüĢünü bir günden daha uzun sürede tamamlayan HEO tipi uydulardır. iç gezegenlere gönderilen uydular ve ay modülleri). Bu parçacıkların oluĢturdukları elektrik alan uydudaki elektronik aletlerin çalıĢmasını engeller. Bunlar sırasıyla dünya etrafında bir günde bir turdan fazla yol alan uydular olan LEO tipi uydular. 229 . gezegen. Ġçlerinde ve dıĢlarında yapacakları iĢe göre uygun aletlerle donatılmıĢtır. dünya üzerinde bulundukları yörüngelere göre üç grupta sınıflandırılır. Altın barak oluĢan elektriği toplamaya yarar. Uyduların Yapısı Günümüzde kullanılan uydu tipleri. güneĢ gibi) eliptik veya dairesel yörüngeye girmek üzere imal edilmiĢ araçlardır. kutup ıĢımasına neden olurlar.

HaberleĢme uyduları ise yeryüzünün belli bir bölgesinden gelen sinyalleri diğer tarafa aktarırlar (devletler ve kıtalar arası telefon konuĢması. hızı tespit edilir. Üçüncü bölüm ise güneĢ levhaları ve tüm antenlerin bulunduğu dıĢ kısımdır[147]. kameralar. dengeleyen kimyasal ve elektriksel tepki motorlarını. DıĢ ortamdan (GüneĢ‟ten) enerji güneĢ panelleri ya da güneĢ pilleri yardımıyla sağlanır.3. Pozisyon Belirleme ve Sabitleme Üniteleri 9. enerji durumu.3.4. Bunun dıĢında uydu ile bizzat haberleĢmeyi sağlayan sistemler vardır. Ayrıntılı olarak uyduları yapı bakımından üç bölüme ayırabiliriz. teleskoplar. Bu tür elde edilen enerji elektronik aksam için gereklidir. Uydudaki bilgi yerdeki belli istasyonlara belirli zamanlarda aktarılır. Bunun dıĢında uyduların yörünge düzeltmelerinde belli bir eksoz hızı elde etmek için itme kuvvetine ihtiyaçları vardır. Bu tür enerji ile 191 genellikle imalat sırasında uyduya yüklenir (yanıcı ve yakıcı sıvı yakıtlar) ya da uzay mekikleri vasıtasıyla yörüngede yakıt nakli yapılır. Ona göre de gerekli yörünge düzeltmeleri yapılır. tüm haberleĢme donanımı yer almaktadır.8. Bu dönme düzgün olmak zorundadır ve daima kontrol edilir.8.3. Bu sistemler yardımı ile uydunun yeri. Güç Kaynakları 9. Bu enerji ya imalat sırasında kendisine yüklenmiĢ piller (doldurulmuĢ pil veya atom pilleri) vasıtasıyla karĢılanır. Ġkinci bölümde uydunun ana görevini yerine getiren transponderler. HaberleĢme Sistemleri Eğer uydu ölçüm yapıyorsa.). Uydu üzerindeki elektronik ve mekanik donanımı çalıĢtırmak için enerjiye ihtiyaç vardır.8. Uydular güneĢ ıĢınlarından korunmak için kendi eksenleri etrafında dönerler.9. örneğin astronomik amaçlı ise yıldızları. hareket sistemini. Bu tür uydulara yansıtıcı uydular denir.3. Ya da uydu enerjisini dıĢ ortamdan tedarik eder. Güç kaynağı bir uydunun en önemli kısmıdır. 230 . 9.2. bilgisayarlar vb.8. TV yayını vs. Birinci bölüm hizmet bölümü denilen ve uyduyu yörüngede tutan. güneĢi ya da derin uzayı inceliyor demektir. gezegenleri.3. Ayrıca astroid veya yörüngedeki bir uydu artığı ile çarpıĢma uydunun kontrolden çıkmasına neden olabilir.1. radyo antenleri. hareketlerini düzenleyen. Bilgisayar ve Veri Toplama Sistemleri: Dedektörler. yakıtı ve aküleri barındıran bölümdür. Belli bir yıldıza kilitlenme için uydunun pozisyonu çok önemlidir. Ölçümleri radyo sinyalleri ile yeryüzüne ulaĢtırıyordur.

dünya üzerinde istenen bir noktaya yönlendirilebilmesi için antenlerin her zaman dünyaya dönük olması gerekmektedir. Dünya üzerinde bir yörüngede bulunan uydunun alıcı ve verici antenlerinin.2. tekrarlayıcı (röle) mantığıyla çalıĢır. Uydunun bu Ģekilde kararlı tutulmasına "Çift Dönme" yöntemi denir.Uydunun tasarımı.8. 9. Uyduyu OluĢturan BileĢenler 9. Bu etkenler uydunun istenen yörüngede kalmasını önlemektedir. yörüngede iken yerçekimi farklılığı. Anten hüzmesi dıĢındaki alanlara minimum güç yaymak. Aksi halde iletiĢimin sürekliliği sağlanamayacaktır. alıcı antenine gelen yer terminali sinyalini filtreledikten ve yükselttikten sonra sinyali ulaĢması gereken yer terminaline istenen frekansta iletmekle yükümlüdür. haberleĢmenin niteliği ile doğrudan ilgilidir. Antenlerin her zaman dünyaya dönük tutulması için antenler ve 192 tüm haberleĢme donanımı uydunun dönme hızıyla aynı hızda. Böylece uydunun. yüksek açısal momentumu bulunan bir denge çarkı gibi davranması sağlanmaktadır. Bu kuvvetlerin olumsuz etkilerini ortadan kaldırmak ve dolayısıyla uyduyu kararlı bir durumda tutmak için.8.4.1. Mümkün olduğunca az istenmeyen sinyal toplamak. ancak dönme yönünün tersinde dönen düĢük ataletli bir platform üzerine oturtulmuĢtur. Temel olarak.) bu doğrulayıcı sistemler devreye girer. Bunlardan en önemlisi "Üç eksenli kararlı tutma" yöntemidir. güneĢ enerjisi gibi dıĢ etkenler yanında uydunun dengelenmemiĢ iç hareketleri gibi birçok değiĢik kuvvetin etkisindedir. Uydu Transponderleri Uydu transponderleri. Uydu.4.4. dünyanın manyetik alanı. Günümüzde ise yeni kararlı tutma yöntemleri geliĢtirilmiĢtir. Güç yükseltecinin doyum noktasına ulaĢması durumunda (birden fazla taĢıyıcı sinyalin aktarımı durumu vb. uyduyu kendi ekseni etrafında döndürmek gerekmektedir. Antenler Kurulduğu bölgedeki istenen frekans ve polarizasyondaki radyo frekans Uydu antenlerinin temel görevleri aĢağıdaki gibi sıralanabilir: dalgalarını toplamak. Ġstenen frekans ve polarizasyondaki radyo frekans dalgalarını iletmek.8. 9. 231 .

elips. mor ötesi radyasyon. uydunun çalıĢmasını devam ettirebilmesi için akü bulundurulmaktadır[4].8. Uydularda bugün kullanılan solar enerji sisteminin yakın bir gelecekte yerini nükleer enerji sistemine bırakması beklenmektedir.9. UYDULARIN YÖRÜNGELERĠ Kepler yasasına göre dünyanın etrafında dönen bir cisim dünyanın uydusu olur. Uydunun Akü ve GüneĢ Panelleri Uydunun enerji ihtiyacını karĢılamak için kaynaklar güneĢ hücreleri nükleer reaktörler. hücresel yakıtlar. Tutulma süresinde uydu dünyanın gölgesinden geçerken güneĢ panoları enerji üretmeyeceklerinden. Ancak nükleer enerjinin kullanılması sırasında uyduda bulunan haberleĢme donanımının radyasyon etkisine karĢı son derece iyi bir Ģekilde korunması gerekmektedir. Aküler genellikle Ni-Cd türdendir ve ağırlıkları solar hücrelere göre oldukça fazladır.3. hiperbol. Bu uydunun yörünge sayısı sonsuzdur. güneĢi gerektirmemesidir. 9. parabol gibi bir konik Ģeklinde olabilmektedir. Bu yeni enerji kaynağının solar enerjiye göre en önemli üstünlüğü dıĢardan bir kaynağı. Ni-Cd aküler -5[oC] ile +10[oC] arasında çalıĢtırılabilmektedir.4. GüneĢ panolarının verimi çevre koĢulları yüzünden devamlı olarak düĢmektedir. 232 .Resim 76: Uydunun GüneĢ Panellerini Gösteren Bir Fotoğraf 9. Bu koĢullar altında parçacık radyasyonu. termo-elektrik ve termo iyonik hücrelerdir. Genel olarak bozucu ek etkenler bulunmadığı sürece uzaydaki tüm yörüngeler daire. mikro-meteorlar ve tutulma dönemlerindeki ısı değiĢimleri en önemlileridir.

uyduyu dünyaya doğru çekmekte. yeryüzünün fotoğrafının çekilmesi. Yörünge yarıçapı farklı olursa. Bu etkenleri yenebilmek için uydunun tepki roketlerinin bulunması ve bunlar ve bunlar için gerekli yakıtla donatılmıĢ olması gerekmektedir. Bir uydu.1. uydu yörüngeden çıkar ve uzaya gider. yörüngesinde sabit tutan hız. Genelde Yer‟in iyonosfer tabakası. uydu yörüngesi tam olarak ekvator düzlemi üzerinde olmazsa kuzey-güney yönünde günde bir kaç kez doğu-batı yönünde günde iki kez olmak üzere gökte 8 rakamının Ģekline benzer bir salınım yapar. Kutup Yörüngeli Uydular Bu tür uydular. yerçekimi ve merkez kaç kuvvetleri arasındaki denge bozulmadığı sürece yörüngesi de değiĢmektedir. Yerçekimi kuvveti. yer küresine ait bilgi toplama iĢleri bu tür yörüngeli uydular vasıtasıyla yapılırlar. Yer küresi döndüğü için devamlı olarak yeryüzünün farklı bölgelerini gözlerler. yeryüzünün boylam çizgilerine paralel olarak dolanırlar. 193 Bu yörünge ekvator düzlemi üzerinde dairesel ve üzerindeki uydu hızının dünyanın kendi ekseni çevresindeki açısal hızına eĢit olduğu özel ve tek bir yörüngedir. Yerçekimi kuvveti merkezkaç kuvvetinden büyük ise uydu dünyaya düĢer. Yerçekimi kuvvetinde bir değiĢiklik. 233 . askeri bölgelerdeki hareketlilik.9. FırlatıĢta yerle eĢ zamanlı yörüngeye tam olarak oturtmak gerçekleĢtirilirse bile uydu çeĢitli bozucu etkenler yüzünden bu yörüngeyi uzun süre koruyamaz. uydu doğu-batı yönünde sürekli kayar. Yerçekimi kuvveti dünyanın ve uydunun ağırlığına.Uyduların sonsuz sayıdaki yörüngelerinden ancak bir tanesi. Alçak yörünge uydularıdır ve dolanma periyotları kısadır. yörüngesine oturtulduktan sonra. maden ve petrol yataklarının tespiti gibi. Yerçekimi kuvveti merkezkaç kuvvetine eĢit olduğunda. 9. Yörüngede bulunan uydular yerçekimi ve merkezkaç kuvvetleri etkisi altında bulunmaktadır. Bu yörüngeye dünya ile eĢzamanlı yörünge denir. Uydu fırlatıldığında amaçlanan yörüngeye oturtmak tam olarak sağlanamayabilir. okyanuslardaki akıntılar. uydu yörüngede sabit kalır. merkezkaç kuvveti ise dünyadan uzaklaĢmaktadır. erozyon. tarımsal ürünlerin tespiti. merkezkaç kuvveti ise uydunun ağırlığı ve hızına bağlıdır. Bazı meteoroloji uyduları da kutup yörüngeli olarak atılabilmektedir. kutup bölgeleri. Uydu yörüngesinin dünya yüzeyine olan yüksekliği uydunun hızından belirlenir. Uyduyu. uydunun dünyaya olan yüksekliği azaldıkça artar. Merkezkaç kuvveti yerçekimi kuvvetinden büyük ise. uydunun sabit konumunu bozmaktadır. yeryüzündeki herhangi bir noktaya göre üzerindeki uydu konumu sürekli olarak sabit kaldığı için çok büyük önem taĢımaktadır.

Resim 78: Ekvatoral Yörünge 234 . Ekvatoral Uydular Yer‟in ekvator düzlemine paralel ve o düzlem içinde dolanan uydulardır. Bu koĢullar yerine getirildiğinde uydu.2. meteoroloji uyduları bu tür uydulardır. Uydu dünya ile aynı yönde dönmeli Ekvator enleminde bulunmalı Uydu 23. Göz ile bakıldığında yıldız sanılabilirler.94 saatte tam bir dönme yapmalı KoĢullarını sağlamalıdır. erken uyarı askeri uyduları. Bu nedenle yeryüzünden bakıldıklarında sabit görünürler ve ampul uydu diye adlandırılırlar. HaberleĢme amacıyla atılan uydular. periyodları da 24 saat civarındadır. Uydular dünya ile eĢ zamanlı yörüngelere yerleĢtirilmektedir.9. Yörüngelerinin en öte noktası yaklaĢık olarak 36000 km. Böylece bir yörüngede dünyaya göre sabit kalması için. YaĢam süreleri daha uzundur[148]. dünyaya göre sabit bir konumda kalır.Resim 77: Kutupsal Yörünge 9.

uydu periyodu 12 saat olacak Ģekilde seçilmiĢtir[147]. aktarıcı kullanılırsa dünyanın yarısına yakın bir bölümüyle haberleĢme sağlanabilir. Oysa yeryüzünden belirli bir yükseklikte bir tekrarlayıcı istasyon. haberleĢme band geniĢliğinin az olması nedeniyle ihtiyacı karĢılamıyordu. Ancak aradaki mesafe çok büyük olduğundan alıcıya ulaĢan dalgalar atmosfer olaylarından etkileniyordu.000 km uzaklıktadır. Eliptik Yörüngeli Uydular Ekvator düzlemine yerleĢtirilmiĢ dairesel yörüngeli uydulardır.9. Uydu dünyanın ekvator dairesi üzerinde yaklaĢık 36.3.10. BaĢka bir haberleĢme türü ise denizaltı kablosu idi.9. Bu denizaltı kablosu oldukça güvenilir bir haberleĢme sağladığına karĢın. Dünyanın her tarafını görebilmek için en az 3 uydu yörüngesinin yeryüzü ile eĢ zamanlı (jeosenkron) olması gerekir. Resim 79: Eliptik Yörünge 9. Uydular Nasıl HaberleĢir? Önceden okyanus aĢırı gibi uzak mesafe haberleĢmesi.10. 235 . Yüksek enlemli ülkelerde eliptik türü yörünge kullanılarak büyük yükseklik açısına ulaĢılabilir. Yani yeryüzündeki bir gözlemciye göre uydu daima aynı yerdedir. Bu eĢ zamanlı uydulardan doğrudan televizyon yayını ekvator yakınındaki ülkeler için faydalıdır. Elipsin büyüklüğü. UYDU HABERLEġME SĠSTEMLERĠ 9.1. elektromanyetik dalgaların iyonesferden yansımasından yararlanılarak yapılıyordu.

uydudaki aktarıcılarla(transporder) dünyaya bir açı altında gönderilir. abonelerden alınan bilgileri. uydu haberleĢme sistemine uygun bir duruma getirerek.11. Yer istasyonlarının görevi. oradaki gücü içten dıĢa doğru aĢağıdaki Ģekildeki gibi eğriler Ģeklinde zayıflar. Uydu haberleĢme sisteminde haberleĢme yer istasyonları ile sağlanır. Bu yüzden. Bu uydulardaki kuvvetlendiriciler parametrik kuvvetlendirici. Uydu iĢaretlerinin yeryüzüne ulaĢabildiği aynı Ģiddette alan çizgilerine “uydunun ayak izi” denir. uydu iĢaretlerinin yer yüzeyinin her bölgesine aynı güçte ulaĢması mümkün değildir. YER ĠSTASYONLARI Uydular aracılığı ile yapılan haberleĢmenin en önemli elemanlarından biri de yer istasyonlarıdır. Bu yüzden uygun nitelikte resim ve ses elde edebilmek için zorunlu olarak büyük çaplı çanak antenler kullanılmaktadır. 236 . Uydu yayınları. tunel diyotlu kuvvetlendirici veya düĢük gürültülü transistorlü kuvvetlendiricilerdir. Uyduya haberi göndermek ve almak için yeryüzünde yer istasyonları kurulmuĢtur. uyduya göndermek ve uydudan gönderilen bilgileri alarak bunları yer istasyonlarını aboneye bağlayan sistemlere aktarmak üzere iĢlemektir [150].Resim 80: Uyduların HaberleĢme Sistemi Yer yüzeyinin etrafına 120‟Ģer derece aralıklarla ve yer yüzeyi ile eĢzamanlı dönen uydular vasıtasıyla dünyanın her tarafıyla haberleĢme sağlanmaktadır. 9. Uydulardan yapılan yayınların bir kısmı Türkiye‟yi de kapsamaktadır. ĠĢaret yer yüzeyinde hangi bölgeye veriliyorsa. Ancak bu yayınların çoğu Türkiye‟ ye yönelik yapılmadığından Türkiye‟deki ayak izleri zayıftır.

Bu yöntemde. gerekli önlemlerin alınması sağlanmıĢ olur. Yer istasyonu sayesinde uydu haberleĢme sistemindeki tüm parametreler (güç. Alıcı Yer Ġstasyonu (Downlink) ve Verici Yer Ġstasyonu (Uplink) olmak üzere ikiye ayrılırlar. anten modülüne bağlı uydudan sinyalleri algılayan arama modülü. INTELSAT sisteminde kullanılan bu taĢıyıcıların daha birçok özellikleri INTELSAT tarafından belirlenir. taĢıyıcı frekansların yer istasyonlarına dağıtımı INTELSAT tarafından yapılmaktadır.Resim 81: Yer Ġstasyonlarının Genel Blok Yapısı INTELSAT sisteminde en yaygın olarak frekans modülasyonlu frekans paylaĢımlı çoklayıcı kullanım yöntemi uygulanmaktadır. en az 12 kanal göndermek mümkündür. Bu nedenle INTELSAT 132 kanallık trafiği olan bir yer istasyonuna bir taĢıyıcı verebildiği gibi. uydudaki transponderlerin (RF kanalı devresi)durumuna göre aynı sayıda trafiği olan bir baĢka ülke yer istasyonuna biri 60 diğeri 72 kanallı olmak üzere iki taĢıyıcı ayırabilmektedir. Ancak uydunun en verimli Ģekilde kullanılmasını sağlamak ve yer istasyonu sahibi ülkelerin ihtiyaçlarını karĢılamak amacıyla. 237 . Bugün bir taĢıyıcı ile en çok 1092 kanal. Yer istasyonlarında anten modülü. Böylece olağandıĢı durumlarda sistemdeki aksaklıklar görüntülenerek. yer terminalleri parametreleri) monitör ve kontrol edilebilir. alma ve gönderme modülleri bulunur. uyundun yörüngesi. sistemdeki yer istasyonlarının her birine 5.925-6. Ayrıca karasal haberleĢme Ģebekesiyle bağlantıyı sağlayan altyapı ve sistem görüntüleme modülleri de bulunmaktadır.425 GHz bandından bir veya birkaç taĢıyıcı ayrılmaktadır.

evlerde. Demodülatör çıkıĢında taban band elde edilir.2 GHz frekans bandında bulunan iĢaret anten tarafından alınır. anten. Bu frekanslar ara frekans olan 70 MHz frekansına düĢürülür ve demodülatör bölümüne uygulanır.11. Bu taban band.1. Bir yer istasyonu alıcı sistemi. dönüĢtürücü ve demodülatör kartlarından oluĢur [151]. 4 GHz frekans bandındaki bu iĢaret frekans düĢürücü 8 ( Down converter ) bölümünde 0.5-1 GHz düĢürülür. Downlink uydudan gelen 3. Çok düĢük düzeydeki bu iĢaret düĢük gürültülü kuvvetlendiricilerde (low noise amplifier ) kuvvetlendirilerek gürültüden arındırılır. band dağıtım ünitesi yardımıyla kronportör sistemine ve sonra aboneye ulaĢır [1]. Ģirketlerde. okullarda ve devlet dairelerinde kullanılır.7 –4.Resim 82: Yer Ġstasyonları Bilgisayar ağları dünya genelinde. Ağların çoğu internet üzerinden birbirine bağlanır. Resim 83: Downlink mekanizması 238 . Böylece kanal alıcı bölümünde istenilen ülkelerin kanalları seçilmiĢ olur. 9. Alıcı Yer Ġstasyonu (Downlink) Uyduya gönderilen bir mikrodalga sinyalinin yer istasyonu tarafından alınması iĢlemine "downlink" denir.

Ve bu taĢıyıcılar antene verilerek uyduya gönderilir. Verici Yer Ġstasyonu (Uplink) Yer istasyonundan uyduya eriĢim iĢlemine temel olarak “uplink” denir. Modülasyon iĢleminden sonra. giriĢ iĢaretleri birleĢtirilerek Baseband elde edilir. ara frekans olan 70 MHz‟de frekans modülasyonu yapılır. Bu iĢaretin hangi yüksek güçlü kuvvetlendiriciye uygulanacağı kollandırma ünitesinde yapılır. Demodülatör birimiyse bu sinyalden asıl bilgiyi (ses. dönüĢtürücü elemanlarından oluĢmaktadır. 239 . Bu iĢaret 6 GHz bandındaki taĢıyıcı frekansına frekans yükseltici(UP-converter) bölümünde yükseltilir.Antenden gelen RF sinyali düĢük gürültülü kuvvetlendirici (DGK) ya da blok çeviriciden geçerek gürültü bileĢenleri bastırılır. Modülatör kısmındaysa elde edilen Baseband frekans modülasyonu iĢlemine tabi tutulur. Bu taban banda modülatör bölümünde ağırlık verme yapılarak. modülatör.11. data.2. YGK birimi ise çıkıĢı uzaydaki kayıpları yenebilecek güce getirir. DönüĢtürücü birimi RF sinyalini düĢük frekanslı IF sinyaline dönüĢtürür. Daha sonra bu taĢıyıcılar antene verilerek uyduya gönderilir [152]. 9. Resim 84: Uplink Mekanizması GiriĢ kısmında. Santralden gelen haber demetleri yer istasyonundaki çoğaltıcı(kronportör) sisteminde grup ve süper gruplar oluĢturularak taban band elde edilir. Bir yer istasyonunun verici sistemi anten. görüntü) içeren Baseband sinyalini elde etmeyi sağlar. dönüĢtürücü biriminde modülasyon iĢleminin frekansı Uplink frekansına kaydırılır.

Ayrıca kontrol panosu bulunur. Anten Cassegrain tipinde olup. 3kW‟lık hava soğutmalı yüksek güçlü kuvvetlendiricili. Antenin taĢınabilmesi için paketlenmesi gerekir. fakat standart olmayan taĢınabilir yer istasyonu birkaç önemli fonksiyonu yerine getirmektedir. Büyük mikrodalga sistemleri ve standart yer istasyonları gelecekte yerlerini milletler arasında beklemeksizin haberleĢmeyi sağlayacak basit. kurtarma iĢlemlerini ve daha birçok önemli olayları taĢınabilir yer istasyonları bütün dünyaya duyurabilmektedir.1. taĢınabilir yer istasyonlarına bırakacaktır. Ġlk küp uydu uzayda. modülatör ve demodülatör cihazlarının. IBS (Ġntelsat Business Servis) uydu sistemi projesi ÇalıĢmalarını verebiliriz [152]. uydudan gönderilen ve düzeyi çok düĢük iĢaretler alabilmek için antenlerin kazançları çok yüksek. Yer istasyonlarında. 9. frekans yükselticili ve frekans düĢürücü. felaket alanlarını. Sistemin en önemli parçası antendir. jeneratör‟ün içinde bulunduğu dört bölüme yerleĢtirilmiĢtir. Örneğin spor müsabakalarını. kronportör ve jeneratör‟dür. kronportör sisteminin. alüminyum alaĢımlı levhalardan meydana gelmiĢtir. HaberleĢme cihazları yüksek güçlü kuvvetlendiricinin.11. Bu istasyon televizyon ve sesini. sabit uydu yer istasyonunkine benzer Ģekildedir.4. Cassegrain Anten Sistemi Yer istasyonlarında kullanılan antenlerin yapıları diğer sistemlerde kullanılan antenlerden oldukça farklıdır. Ağırlığı yaklaĢık 20 ton olan istasyonun ana parçaları 5-10 m. lokal osilatör. Yer Ġstasyonlarının Anten Sistemi 9. 60 kanallık telefon haberleĢmesini aynı zamanda uydudan alabilir ve verebilir.11. Yer istasyonlarıyla ilgili güncel geliĢmelere ise örnek olarak. Buna karĢılık gürültü sıcaklıklarının 240 . Yeni uydu kontrol merkezi Konya‟da yapılacak. çaplı anten. Antenin kurulması için 5 tonluk bir vinç gerekmektedir.11.9. TaĢınabilir Yer Ġstasyonu Kurulu olan yer istasyonları sistemini tamamlayan.45 W‟lık soğutmasız düĢük gürültülü kuvvetlendiricili.4. Çin Kuzey Kutbu`nda yer uydu istasyonu kuracak. TaĢınabilir uydu yer istasyonunun veriĢ ve alıĢtaki basitleĢmiĢ prensip Ģeması.3.

antenden alınan düĢük düzeyli iĢaretlerin dahada zayıflamasını önlemek amacıyla antenin hemen yanına konmaları bu hallerde zorunlu olmaktadır. Cassegrain Anten Sisteminin Avantajları ve Dezavantajları Avantajları. ikisi düzlemsel dört yansıtıcıdan oluĢan sisteme gönderilmektedir. Bu nedenle bir yer istasyonunun anteninin maliyeti yaklaĢık yer istasyonu toplam maliyetinin 1/3 ü kadardır. Uydu yer istasyonun anteni. Odaktan beslemeli paraboloidal reflektör antene nazaran avantajı besleme anten sisteminin ana reflektörün arkasına konabilmesi ve dolayısıyla besleme sisteminde meydana gelebilecek. Cassegrain anten sistemi ile yüksek kazanç elde etmek mümkündür. Normal Cassegrain antende besleme sistemi antenin hemen giriĢine yerleĢtirilmiĢtir. Kullanılan kutuplama ise sağ el ve sol el dairesel polarizasyonludur. Netice olarak. Bu tür yerleĢimde düĢük görüntülü alıcılar. gürültü veya yansımaların önlenmesidir. Intelsat sisteminde çalıĢan bir anten. Burada düĢük görüntülü alıcılar ve besleme sistemi diğer donanımın bulunduğu konabilir. Bugün uydu yer istasyonlarında çok yaygın olarak kullanılan bu antenlerde uydudan gönderilen iĢaretler ana paraboloidal reflektör tarafından alınarak alt reflektör aracılığıyla ikisi elipsoidal.çok düĢük olması gerekmektedir. Bu iki koĢulu sağlayabilmek ise karmaĢık bir tasarım gerektirmektedir. Böylece antenden alınan ıĢın demeti çok küçük bir kayıpla ulaĢabilmektedir. besleme sistemi antenin hemen giriĢine konan farklı Cassegrain antendir. dört ıĢın dalga kılavuzunun yansıtıcılarından ikisi düzlemsel ve diğer ikisi de elipsoidadır. Ancak dört yansıtıcılı Cassegrain antenlerde bu sorun yoktur. Yüksek kazanç DüĢük gürültü Kullanılan alt reflektörün profilini biçimlendirmek suretiyle ıĢıma diyagramını kontrol edebilmek Beslemenin ve radyo frekans ön kuvvetlendiricinin yerleĢtirebilme imkânı Besleme anteni tasarımında serbestlik Ġki ve dört ıĢın dalga kılavuzlu Cassegrain antenle düĢük gürültülü ve yüksek kazanç elde etme imkânı 241 . Burada konulan Cassegrain anten. dört ıĢın dalga kılavuzlu Cassegrain anten olup. Ayrıca reflektörün profilini biçimlendirmek suretiyle ıĢıma diyagramını kontrol etmek mümkün olabilmektedir [153]. hem uydudan alıĢ hem de veriĢ yapmaktadır.

aĢağı link frekansı elde edilmektedir. Cassegrain Antenin Özellikleri Besleme devresi de dahil olmak üzere bir yer istasyonu antenin kazancı 9. Alıcıda.1. Her taĢıyıcı birbirinden bağımsız. Sayısal modülasyonlu taĢıyıcıyı gönderen verici yer istasyonu ile bu taĢıyıcıyı almak isteyen alıcı yer istasyonu arasında senkronizasyon kurulması gerekmektedir. bu iĢareti bir taĢıyıcı iĢareti ile nakletmek tekniğine çoğullama denir Çoğullama zaman veya frekans domeninde olabilir.12. demodülasyon iĢlemi sonucu çoğullanmıĢ iĢaret daha sonra bu iĢaretten de haber iĢaretleri elde edilir. Ġkincil yansıtıcı antenin en hassas bölgesine monte edilmesi ve bu parçayı tutan kollarla birlikte ana yansıtıcıya gelen ıĢınları keserek gölgelenmelere sebep olması söylenebilir. analog veya sayısal olarak modüle edilmektedir. Bu yöntem en basit çoklayıcı yöntemidir.12. Frekans PaylaĢmalı Çoklayıcı GeçiĢ Ġki veya daha çok giriĢ iĢaretini tek bir birleĢik iĢaret haline getirerek. Her yukarı-link taĢıyıcısı ayrı yer istasyonundan kaynaklanmakta veya birkaç taĢıyıcı belirli bir istasyondan da gönderilebilmektedir. Ġki tür band seçimi vardır: 242 .Dezavantajları. ÇoğullanmıĢ iĢaret bir taĢıyıcı ile modüle edilip nakledilebilir. Uydu transponderinde yukarı-link frekansı değiĢtirilerek. UYDU ĠLETĠġĠM SĠSTEMLERĠNDE ÇOKLAYICI YÖNTEMLER 9..

Tek bir taĢıyıcı iĢareti ile.0 değeri sayısallaĢtırılıp ve 8-bitlik sayısal iĢarete dönüĢtürülür. çoklayıcı tekrar 1‟inci kanaldan örnek alınır ve sırası ile devam edilir. 24 analog ses iĢareti toplanıp bu sisteme uygulanır. 2. Bu yöntemde kanal kapasitesini kısıtlayıcı etkenler. 2. Bu yöntemin en önemli noktalarından biri de yer istasyonlarından gönderilen darbelerin 243 . bu yöntemle aynı tranponderbirçok istasyonu tarafından kullanılıyor olsa bile.Her iĢaretinin band geniĢliği 3 (kHz) olarak alınabilir. Diğeri hattın band geniĢliği etkin olarak kullanılabilinir. Zaman paylaĢmalı çoklayıcı sistemlerde bir zaman çerçevesi oluĢmaktadır. Bu çerçeve içinde her giriĢ iĢaretin konumu belirlenir. Bu çeĢitte taĢıyıcı sayısı artırılmakta ve yer istasyon iletiĢim donanımı geniĢlemektedir. Sonra ikinci kanaldan örnek alınır ve aynı iĢlem yapılır. Bu yöntem sisteminde giriĢ iĢaretleri seri olarak nakledilmektedir. tek bir hat üzerinden binlerce telefon konuĢması nakledilebilir. Aynı frekans band‟ ları birkaç taĢıyıcı tarafından paylaĢılabilir. Zaman PaylaĢmalı Çoklayıcı GeçiĢ Analog iĢaretleri önce sayısal iĢarete dönüĢtürülerek sistemin giriĢine uygulanmaktadır.Çoğullanacak iĢaretlerin band geniĢliğinden . yukarı-linkte belirli bir frekans bandı ayrılır ve bu ayrılmıĢ frekans bandı yukarı-linkteki diğer taĢıyıcılar tarafından kullanılamaz. Örneğin 12 telefon konuĢması iĢaretleri çoğullanarak tek bir iĢaret elde edilebilir. . Her taĢıyıcıya. 9. Bu yöntemin frekans paylaĢımlı çoklu kullanıma üstün bir yanı. Çoğullanabilecek iĢaret sayısı. 24 kanalın hepsi örneklendikten sonra. bu Ģekilde devam edilir. yer istasyonlarına ait darbeler arasındaki boĢluklar ve zaman dilimleri arasındaki emniyet boĢluklarıdır.12.2. Çoğullama Tekniğinin Avantajları: 1.Kullanılan modülasyon türünden belirlenebilir. iç modülasyon olayının meydana gelmemesidir.1. Çoklayıcı birinci kanaldan örnek alıp.TaĢıyıcı iĢaretin band geniĢliğinden ve . Birçok taĢıyıcının aynı anda uydudan aktarılabilmesi için. frekans paylaĢmalı çoklayıcı yöntem yerine zaman paylaĢmalı çoklayıcı yöntem taĢıyıcılar da kullanılabilir.

Kanalların eklendiğine dair uyarı mesajını göreceksin. (en fazla 200 kanal seçebilirsin) (sarı butona basmazsan kanallar eklenmeyecektir.. Kod paylaĢmalı uydu sistemlerinde. Bu nedenle gönderilen iĢarete göre taĢıyıcılar her zaman çok daha geniĢ bantlıdır. 9. en alttaki satiri ok ile "Diseqc A" yap "Ayarları kaydet" de. d) ĠĢlem bittikten sonra "Sarı butona" basarak listeye ekle.Kanal Ekle a) Burada en ustu "Hotbırd" Yap b) "Kırmızı buton" a basarak tüm uyduyu tarayacaksın tarama bitince c) sol tarafta kanal listesine geleceksin.Menu 2. en alt satırı "Dıseqc B" yap Ayarları kaydet (yeĢil buton) 5.belirlenen sırada dizilmelerini sağlanabilmesidir. Bu ise her bir yer istasyonunda uygun bir eĢ zamanlama ve düzenleyici aygıt gerektirmektedir.Kumandadan "Sol ok" butonuna bas 6. Bu sistemde frekansı veya zamanı paylaĢmak gerekmemektedir. Kod PaylaĢmalı Çoklayıcı GeçiĢ Bu yöntemde kullanılan taĢıyıcıların tümü aynı merkez frekansında olmalarına rağmen bunların her biri.LNB Ayarı burada en üstte "1" altında "Türksat" yazar. birbirinden ayırt edebilmek için özel bir kod ile frekans veya faz modülasyonu uygulanır. Örnek: D-Smart„ a 2. Verici istasyonlarının taĢıyıcı frekansları aynıdır.3. Tüm verici istasyonları uydunun band geniĢliğini kullanmaktadır.12.Uydu Nasıl Kurulur? 1.. eklenmesi istediğin kanalın karsısında "CHECK" sembolü olacak. istemediklerini "OK" butonuna basarak "CHECK" iĢaretini kaldır. verici istasyonların belirli adres kodları vardır. Bu sistemde gönderilen iĢaretler giriĢimden etkilenmemektedir. tekrar taratmak zorundasın) 244 .Ayarlar 3.Sistem Ayarları 4. Ancak bu yöntem uydu sistemlerinde yaygın olarak kullanılmamaktadır. sonra tekrar LNB ayarı de üst satırı "2" yap altındaki satırda "Hotbird« ü bul. TaĢıyıcıları ayırt edebilmek için her taĢıyıcının belirli bir kodu mevcuttur.

2012'de fırlatılacak) Türksat 5A (TUSAT 1) (42.0° Doğu) Türksat 3A (42.Geri tuĢuna birkaç kere basarak TV ekranına dön. Kanallar 600 ila 799 arasına kaydedilmiĢ olacaktır[1].ġ Türksat 1B (31. 2.0° Doğu . 2. TÜRKSAT A.2012'de fırlatılacak) Türksat 4B (42.Harcayacağı Maksimum Güç 245 .2014'te fırlatılacak) [156].3° Doğu) Türksat 2A (Eurasiasat 1) (42. 1296 MHz Platform Teknik Özellikleri 6112 Watt Nominal Fırlatma Ağırlığı 3070 Kg.0° Doğu) Türksat 4A (42. Doğu V ve Batı H/VĠniĢ Kapsama Alanları Batı H/V ve Doğu H/VTransponder Sayısı 24 Toplam Bant geniĢliği.0° Doğu .0° Doğu .3° Doğu) Türksat 1C (31.7.1 Türksat 2A nın Özellikleri[157] Üretici Firma Fırlatılma Tarihi Stabilizasyon Tipi Yörünge Lokasyonu KuBand Faydalı Yük (Payload) Ağırlığı Kullanılan Güç Hizmet Süresi Harcayacağı Maksimum Güç (EOL) Alcatel Alenia Space Industries 10 Ocak 2001 3 Eksen Kontrol 42 Doğu Boylamı 32 Ku Bandı Transponderi 3400 KG 2800 Watt 15 Yıl 9000 watt Türksat 3A nın Özellikleri Stabilizasyon Tipi Hizmete girdiği tarih Kanat açıklığı Yörünge lokasyonu KuBand Faydalı Yük (Payload) Genel Özellikleri 3 Eksen Kontrol 2008 30m 42 Doğu Boylamı ÇıkıĢ Kapsama Alanları Türkiye H/V.

3A nın Getirdği Yenilikler   çıkıĢ olanağı. 4A ve 4B uydularını. TÜRKSAT 4A ve 4B uydularının yapımı için Ģartname gönderdikleri 6 firmadan 3'ünün teklif verdiğini belirterek. AA muhabirine yaptığı açıklamada. bant aralığı. kapsama alanı. UYDU ÜRETĠMĠ TÜRKSAT'tan yeni uydu hazırlığı TÜRKSAT Uydu HaberleĢme Kablo TV ve ĠĢletme Aġ Genel Müdürü Özkan Dalbay. Afrika kıtasını kapsama alanına alacak 4A uydusu için ekvator bölgesindeki bulut yoğunluğunda daha iyi çalıĢacak 'C Bant' özelliği istedik. Ģunları söyledi: ''Biz.    Daha geniĢ Batı ve Doğu kapsama alanları. Kapsama alanları arasında yüksek anahtarlanabilme olanağı Toplamda daha fazla bant geniĢliği. Daha yüksek yükseltici gücü. geçen yıl sonunda TÜRKSAT 4A ve TÜRKSAT 4B uydularının yapım ihalesi için potansiyel 6 üretici firmaya ''nasıl bir uydu'' istediklerine iliĢkin Ģartname gönderdiklerini söyledi. Uyduların yapım süresini 26 ay olarak planlıyoruz. 246 . mevcut sinyal gücünü muhafaza etmesini ve ilave bant konulmasını istedik. Türkiye alıĢ kapsama alanı özelliği ile daha küçük antenlerden Türkiye‟den Hizmet Alanları         Türksat Uydularının Kontrolü ve ĠĢletmesi Uydu Üzerinden Verilen Hizmetleri Kırsal ve Uluslararası Telefon HaberleĢmesi VSAT (Very Small Aperture Terminal) Radyo-TV Yayın Uzaktan Algılama Kablo TV Hizmetleri E-Devlet Kapısı [158] 9. 2012'nin son çeyreğinde 4A ve 4B'yi uzaya fırlatmayı amaçlıyoruz'' dedi. Dalbay. frekans geniĢliği olarak tanımladıklarını anlatan Dalbay. ġartnamede. ''Haziran ayı içinde teklifini uygun bulduğumuz firma ile uyduların imalatı için sözleĢme imzalamayı hedefliyoruz.13. sinyal gücü. 4A ve 4B uydularının 20 yıl ömrü olmasını.

Son kararın her iki değerlendirmenin yapılmasının ardından verileceğine dikkati çeken Dalbay. uydu eğitim tesislerinde konunun uzmanları tarafından eğitim verildiğine dikkati çeken Dalbay. canlı yayın geçiĢleri. Fırlatma konusunda baĢarılı firmaları çağırıp. ''TÜRKSAT 4A ve 4B uydularının yapımında yaklaĢık 30 mühendisimiz yer alacak. Bu yörüngenin biri 65-75 dereceler arasında olacak. biri ise Avrupa'dan. Bu mühendislerimiz daha sonra milli uydularımızı üretecek''dedi. Firmaların tekliflerinin değerlendirilmesinin yaklaĢık 1. KKTC. ''Bu firmalardan biri Asya'dan. biri Amerika'dan. Azerbaycan ve Afganistan gibi ülkelerdeki son kullanıcılara uydu üzerinden ucuz internet götürmeyi sağlayacak. Uyduların uzaya fırlatılması için Temmuz ayında ihaleye çıkmayı öngördüklerini dile getiren Dalbay. SözleĢmenin imzalanmasının ardından uydunun tasarımına baĢlanacak. TÜRKSAT 3A'nın yapım sürecinde ''Teknoloji Transferi ve Eğitim Programı'' çerçevesinde 22 Türk mühendise. Dalbay. 50 derecedeki yörüngeye yerleĢtireceğimiz 4B uydusunu ise televizyon yayınları dıĢında kalan internet. 4A uydusunu 42 derecedeki yörüngede televizyon yayınları için kullanacağız. Haziran ayı içinde teklifini uygun bulduğumuz firma ile TÜRKSAT 4A ve 4B uydularının imalatı için sözleĢmeyi imzalamayı hedefliyoruz. kamu kurumlarının internet üzerinden hizmetleri ve haberleĢme sisteminin yedekliliği için kullanacağız. Temmuz ayında uyduların tasarımlarını onaylamamızın ardından uyduların yapımına baĢlanacak. Irak.Asya bölgesini kapsama altına alacak 4B uydusu için de 'KA Bant' istedik. Ģöyle devam etti: ''2019'da 7 uydu ile dünya nüfusunun yüzde 91'ini kapsamayı hedefliyoruz.'' ġartname gönderdikleri 6 firmadan 3'ününün tekliflerini TÜRKSAT'a ulaĢtırdığını belirten Dalbay. TÜRKSAT 4A ve 4B uydularının Ģartnamesinde ''Doğrudan Katılım Programı'' Ģartı olduğunu ifade etti. 31 ve 50 derecedeki yörüngeleri kullanma hakkı olduğunu belirterek. data transferi. ''Teklifini uygun bulduğumuz firma ile pazarlık yapacağız. Kasım-Aralık ayları içinde fırlatma ihalesini tamamlamıĢ olmayı planlıyoruz'' dedi. Bu nedenle 2 yeni yörünge kullanma hakkı alma hedefimiz var. ''Fırlatma ihalesi için Ģartnamelerimiz hazır. Dalbay.5 ay süreceğini ifade eden Dalbay. Dalbay. tekliflerini isteyeceğiz. daha sonra teklifleri ayrı bir değerlendirme için ''yabancı bir danıĢman firmaya'' göndereceklerini söyledi. Türkiye'nin Ģu anda 42. Firmaların tekliflerinde nasıl bir uydu yapacaklarının yanı sıra mali teklifleri de bulunuyor'' dedi. Bu frekans bantı Türkiye. TÜRKSAT 4A ve 4B uydularının tasarımlarının kesinleĢmesinin ardından uyduların ağırlıklarının da kesinleĢeceğini anlattı. Bu yörünge ile Avustralya'nın bir kısımı ile 247 .

http://ogrenci.09.jpg.ġ.com/watch?v=7TC4JEdSe_k&feature=related.2010 248 .hacettepe. tesiste haberleĢme uydularının yanı sıra gözlem uydularının da üretileceğini söyledi.2010 10.22. Komuta kontrol yazılımının donanımı da yüzde 100 yerli olacak [159].nexeye.edu.2010 http://www. yan sanayimiz artacak.com/attachmentsag-urunleri/2857d1206129695-tenda-teh500s-5- port-fast-ethernet-switch-tenda6. (TUSAġ) içinde. Bazı savunma sanayi kuruluĢları uydu parçalarına yönelik çalıĢmalara baĢladı. KAYNAKLAR 1.09.html.youtube. 5. 8. 4.09.tr/1setuptopology3. http://www. 2009 2.27. ''Milli Uydu üretim Merkezi''nin 2012'de tamamlanarak hizmete girmesinin planlandığını “'Tesisin hizmete girmesi ile milli uydu imalatına baĢlayacağız. üretime baĢladığımızda uydunun yüzde 30'u yerli üretim olacak. BaĢlangıçta.2010 http://www. 0-8 dereceler arasında olmasını hedeflediğimiz yörüngeyle ise Güney Amerika'nın tamamını ve Kuzey Amerika'nın bir kısımını kapsamayı amaçlıyoruz.bitliselektrik.09. Dr.2010 http://www.2010 http://www.09.09.jpg. Savunma Sanayi MüsteĢarlığı bünyesinde kurulacak ''Milli Uydu Üretim Merkezi''nin temeli Temmuzda… ''Milli Uydu Üretim Merkezi''nin 5 tonluk uyduları üretecek büyüklükte olmasının amaçlandığını dile getiren Dalbay. http://www.henster.21.com. Yeni yörüngelerin tahsisi için Dünya Telekomünikasyon Birliği ile görüĢüyoruz.gen.Asya'nın doğusunu kapsama alanına alacağız.pclabs. ''Türk Havacılık ve Uzay Sanayi A. Zamanla yerli sanayimiz.com.jpg.com/watch?v=H760U3QZocs. 3. Asaf VAROL.telekom. Prof. Bilgisayar Ağları Ders Notu. 17. 21. Dalbay.youtube. Milli uydumuzun komuta kontrol yazılımı yüzde 100 yerli olacak.23.tr/~b0343623/baglantilar/bilgisayar_aglari. Teknik Eğitim Fakültesi.com/network.2010 http://www.tr/v2bilgi-kosesi360-router-nedir.pckoloji.org/repeater-nedir-nerelere-kurulur.09. Bu yörüngelere milli uydularımızı yerleĢtirmek istiyoruz.htm. 7. TÜRKSAT 4A ve 4B'nin Türkiye'nin dıĢarıya yaptırdığı son uydular olacağına dikkati çeken Dalbay.2010 9.jpg. 6.23.17.tr/reviews/network/asusaam6010evadsl_routers. Fırat Üniversitesi.18.2010 http://www.09.09.

02. (2010) 17. 2010 15.net/Madde/21264/Network%20%C4%B0%C5%9Fletim%20S istemleri 27.10. http://www. 13.gif. Adil AKYÜZ Ders Notları 2010 16.com/bo.com/Dershane/lan-network/broadcast_topology. http://www. http://i.com/mediadetail.26.2010 34.10.2010 20.09.gif. 11.microsoft.2010 14.09. 23. http://www. http://www.bilisimruzgari.23.2010 12.2010 26.sensible-computer-help.tr/image032.tr/v2/bilgi-kosesi/360-router-nedir .2010 13.10.com/cc779515.bilgisayardershanesi.gif. http://www.2010 29. Sütçü Ġmam Üniversitesi Enformatik Bölümü.2010 22.2010 28.09.10.com/bilgisayaraglari. Gör. http://www. http://img2.php?tid=17 02.10.jpg.com/goster. Anadolu Üniversitesi.11.28.2010 32.blogcu.2010 21. BiliĢim Teknolojilerinin Temelleri Kursu. http://www.htm. http://www.09. http://www.10.com.2010 33.webhatti.technet.09. Öğretim Materyali. Doç.domaindlx.com/images/c/c/n/ccna/mesh_topoloji. http://www.10. http://www. 2010 19. Duygu COġKUN Ders Notları. http://www.com/computer-network.html 27. http://glossary.2010 27. Yrd. http://www.net/animations.2010 23. 18.net-seal.08.09.gif.telekom.itusozluk.westnetlearning.org/yerel_res/4_1_2.com/network-ve-internet/570986-iletisim-protokolleri.com/yerelalanaglari/Yerel_Alan_Aglari_img_1. 11.09.10.10%29.2010 25.WS.2010 30.2010 249 .10. http://img2.25. 11.turkcenet.com/images/c/c/n/ccna/star_topoloji.com/forum/showthread. Türkiye Ġstatistik Kurumu Ġstatistikleri. http://pdfdergi.mtuncel.com/images/Imagerepeaterani.blogcu. Dr.php/network. 14.com/2119/hub-switch-router-access-point-nedir-aralarindaki-farklarnelerdir/ . http://ikubilisim.2010 31.html 03. Cisco Ağ Akademisi.2010 18.datanetbilisim.f70d2dcc-932c-40b8-bdb1-c08f0d55028c%28trtr.com.2010 24.gif. http://k.php?aid=41 02.jpg.jpg.10.09.10.php?mediaId=97 06. ArĢ.03.geekonwheels.26. Ġdari ve Ġktisadi Bilimler Fakültesi.asp?prg=14.com/ymyo/dokuman/network/network3_dosyalar/image001.bilgininadresi.yunuscomputer.gif.

21.10. http://www.10.10.2010 49. 14.2010 51.htm . Rifat Çölkesen 56.org/temel-aclgileri-mainmenu-5/temel-bilgiler-mainmenu-9/7-7katmanli-modeli.2010 40.org/resource/vfiles/tagem/dms_file/2847/bil472notlar4-9.html. 08.2010 50.rakipsizforum.10.10.meb. http://cygm.us/img339/9281/topoloji1. Huber Atm Bilgisayar Ağlarına GiriĢ 57.tr/lan_02.gif.10.al/f/protokoller/osi-katmanlari-t1019. http://www. http://www.N.35. 08.edu.gov.cengaver.tr/personel/yayinlar/fua_721/721_24429.bilgisayardershanesi.dijitalders.net/network-topolojileri-fiziksel-ve-mantiksal-topolojiler38. M. 10. 11. 15.netdepobolum7. http://www. http://www.com/rs/ic/gi_2500_0.Tarık KıĢla 58. 05. 20. 09.com/2009/01/05/osi-modeli-ve-standardizasyon/.datanetbilisim.2010 53.jpg? .org.10. http://www.com.10.firat.dijitalders. 18. http://www.2010 47.html.jpg.10. Emre Sezgin . http://www.html. http://www. http://pckur.nl/modules/articles/article.2010 36. http://perweb.10.2010 39.2010 37.10.osmancakir.gif. http://www.steinkuehler.2010 45.10.com/agnetwork-teknolojileri-t3316.2010 41.10.de/belllabs_UTP_STP.10.2010 54.10. Iso:Iso 8802-3-1990 Carries Sense Multiple Access Method And Physical Layer Specifications American National Standarts Associations .2010 52.2010 43.10. Bilgisayar Ağları ve Ġnternet Mühendisliği Dr. 15.turkcenet.jpg?41.pdf.tr/bto306/dokumanlar/Topoloji. 21.html.freewebsites. http://www. Bilgisayar Ağları Ve ĠletiĢim ġirin Karadeniz.10. Hadel.org/temel-aclgileri-mainmenu-5/temel-bilgiler-mainmenu-9/8topolojiler.bote.cizgitagem.turkcenet.htm.ppt.com/rs/ic/gi_2500_1.imageshack.com/yerel_htm/topolojiler. http://oguzhaneren.10.com/Dershane/lan-network/tokenpassing_topology.11.org/temel-aclgileri-mainmenu-5/temel-bilgiler-mainmenu-9/7-7katmanli-modeli.2010 48. http://img339.pdf.html. 21.0.php?id=4. www. 21. http://www. 09.pdf. 01. Newyork R. http://www.edu. 21.html.10. 12.pdf .turkcenet. 21.2010 55.bilgisayar.gazi. http://www.tr/modulerprogramlar/kursprogramlari/bilisim/moduller/altaglar.2010 44.2010 250 . 05. http://www.2010 46.bilgisayar.gen.10.2010 38.2010 42.cyber-security.

http://www./internet-protocol-security-ipsec-ipsecurity/.edu.11.2010 74.11.2010 63.11.tr/channels/1.html.com/ansiklopedi/414137-ieee. http://ieeesb.tr/~ozcelik/EthernetMakale.html 23. Cisco Systems 70.11.tr/howto/ipsec-howto-theory. http://docs. yerel geniĢ ağlar.wikipedia.tr/sistem-uzmanlarina-ozel/380-ipsec-nedir.pdf.11. CCIE No:1624.bilisimterimleri.11. www..html. http://www.itu.wardom.2010 84.html. http://www.cisco.com/forum/network-genel/271-udp-icmp-nedir-transmission-controlprotocol-user-datagram-protocol. http://www.google.2010 72.aspx.2010 60. http://www.2010 79.com. 01.com/tech.omerkaradeniz. 03.11. 01. www.2010 82.11.gen.html.edu.edu. 01.net/icmp-internet-control-message-protocol-nedir-129.com/?arananterim=IP%20security.10. http://ab.20 Ekim 2010 66. http://web.ciscotr.gantep.cep-x. http://erenkahraman. 05. 03.11.tekplatform.internet teknolojileri.2010 83. (http://www.2010 80./_3101_psec-_3101_p-security-bolum-2.11.tr/tr/biz-kimiz/ieee-2/ieee-turkiye/..osmancakir.microsoft. http://www. Cisco Systems Web Site.1010 62.11.. 01. www..22 Ekim 2010 68. Doç.Dr.2010 71.bilgiportal.html. Bilgisayar ağları –veri iletiĢimi .2010 251 . http://www. WendellOdom.htm 21. 01.com/v1/idx/18/1593/internetBiliimSzl/makale/Tcp--Ip-Nedir.org.net/belgeler/ipsec/ipsec-nedir-ne-degildir-178279.cisco.tr/intro.2010 78. 05. http://translate.11.com/tr-tr/library/cc757786(WS.cozumpark. 02.tr/?d=943.2010 76.asp?id=208.11. 05. http://technet. http://www.metu.pdf.2010 64. www.edu.edu.tr/ab06/bildiri/102.olympos.10).com/.penta.2010 75.11. 08.aspx.2010 81.11. http://www.com/.2010 73.sakarya.11.html.2010 65.2010 77.org/aglarda-ip-sec-ip-saklama--t87795.22 Ekim 2010 67.20 Ekim 2010 69. http://ieee. http://www.com/bilgisayar-bilgileri/613930-icmp-icmp-nedir-icmphakkinda. http://www.html. Nazife Baykal 61.com. Cisco Systems Technical Web Site.bilgisayarkavramlari.net/?p=13.10. 05.com/2008/01/13/otonom-sistem-autonomous-system/).pcdoctor. CCNA Self-Study CCNA ICND ExamCertification Guide.11.comu.com. 05. 03.tr/translate?hl=tr&langpair=en%7Ctr&u=http://en.59.bidb. 01.11. org/wiki/Media_Access_Control. 08. 2004.html. 08.

com 88.com/tcp-ip-referans-modeli/787927.com/free/t_IPSecEncapsulatingSecurityPayloadESP.ppt.2010 99.2010 100.html.meb.11.org/danlar-mainmenu-55/i-makaleler-mainmenu-56/256-tcp--ipprotokol-grubu-tarihi-.com/security/ipsec/ipsec-transport-mode.gov.05.11.cozumpark.11.wikipedia.2010 252 . http://megep.com/tcp-ip-protoklu-nedir.11.tcpipguide. http://tr.11. 14.11.com/search?q=cache:q8sDcXmzHWEJ:www. 20. http://www. http://www. www.11.11.wikipedia.2010 105.2010 106.org/wiki/TCP.kirbas.blogcu.htm. http://www.11.2010 95. http://mux.html. http://argeturk.asafvarol. 16. 11.pdf. http://tr.05. 13.11. http://www. http://webcache.googleusercontent.com/. http://tr.com/networks/applications/secure/inst.01.html+bgp+nedir+nerelerde+kullan%C4%B1l%C4%B1r%3F&cd=3&hl=tr&ct=cln k&gl=tr&client=firefox-a. http://hepgittik.gov. 12.11.enderunix. 05.html.2010 86.org/wiki/Diffie-Hellman.06. 16.2010 101.htm.11.wikipedia.2010 89. 15. http://www. 11. 13.2010 104.com/routing-border-gateway-protocol-bgp-konfigurasyonu-bgpneighbor-bgp-komsulugu. 20.html.tr/%3Fd%3D940+adres+%C3%A7%C3%B6z%C3%BCmleme+pr otokol%C3%BC&cd=4&hl=tr&ct=clnk&gl=tr. http://www.html.2010 98.2010 90.pdf.2010 93.org/wiki/A%C4%9F_katman%C4%B1.11.2010 92.tr/mte_program_modul/modul_pdf/481BB0064.net/makaleler/34-yazilim/45-internet-iletisim-kurallaritcpip.tr/genel-guvenlik/32602-internet-trafigi-nasil-yonlendirilir-bgpprotokolu.07.2010 102.edu.org/wiki/DARPA.com/guvenlik-ve-guvenlik-aciklari/7069-sifreleme-yontemleri.2010 96.2009 97.2010 87.11.uzerine. http://www.11.htm.itu.cigicigi .15.googleusercontent. 15. http://www. http://www. 15.tr/modulerprogramlar/kursprogramlari/bilisim/moduller/TCP_iP_ tasima_ve_uygulama_katmani. 10.24.htm. http://cygm. http://www3.bilgisayarnedir.com/forums/thread/156961. http://webcache.2010 103.bilgisayarnedir.2010 91. 13.85.11.aspx.2010 107.gen. http://tr.bidb.11.org/docs/tcpip/arp/arp.2010 94.11.html?start=2.rad.ciscotr.turkcenet. 13.com/tcp-ip-protokolu-nedir.wikipedia.meb. 13. http://www.com/indir/ipSEC.omnisecu. 20.com/search?q=cache:VWDcxuuIAUJ:www.izafet.

ISBN 975-6355-26-3 123.html.wikipedia. Vikipedia (tr.org)/ Virtual Private Network.2010 131.redbilisim.12.08. cygm. Huzeyfe ÖNAL /Open Vpn ile Vpn Uygulamaları. Grafiker Yayıncılık.meb.tr/modulerprogramlar/kur.sekom.2010 117.2010 118.11.12.0.com)/ Ağ Güvenliği Hakkında Bilmeniz Gerekenler.org/wiki/POP3.tr) / Spam ve Spam Mailler.2010 109.11. Gazi Üniversitesi.net/.net/forum/avrupa-rehberim-494/860394-biyometri-nedir.cwx.php/t-202. 21.rehberim.12.com. Gürol Canbek. 09. Cisco System (www.com/genel/biyometrik-tanima-sistemleri/.hacettepe.12.uzerine. 08.11.2010 130.2010 113.12.05.12.wikipedia. Sekom Çözüm Ortağı (www. Aralık 2006.12. http://www. Bilgisayar Destek (www.wikipedia.org/Forum/backbone-cozumleri_284065.2010 129.edu.2010 121.10.12. Vikipedia (tr.2010 112.com/bilgisayar-bilgileri/769735-file-transfer-protokol-ftp.com)/Güvenlik Politikaları.02. Eylül 2005 122.forumeks.yuztanima.09.10.tr) / Virüsler.gocsi. Tasarım ve GeliĢtirme.ozbilen. 09. Yüksek Lisans Tezi. Fen Bilimleri Enstitüsü.2010 111.cyber-warrior. Canbek. Opereysin (www. www.bilgisayar-destek.11.12. http://www.2010 124.05.wikipedia.. Dokuz Eylül Üniversitesi (deu.07.12.2010 126.02.frmtr.com/index. 09.11. Bilgi ve Bilgisayar Güvenliği: Casus Yazılımlar ve Korunma Yöntemleri. http://www.(12.11.tr) / Ağ Çözümleri.2010 127. G.gov. http://www.12. 02.2010 132.netdokumanlarSSH.turkeyforum.2010 110. 08.2010 116.com) / Corporate Security Investigations.jsp?objid=607.11. Vikipedia (tr. http://www. Klavye Dinleme ve Önleme Sistemleri Analiz.2010 119. http://www.ahmetkakici. Hacettepe Üniversitesi Öğrenci Web Sitesi (ogrenci.12.12.com/office-programlari/136-ssh-nedir-ilgili-dokuman-bundaniyisi-yok-resimlerle-anlatim. http://tr.2010 253 .12.12. ġeref Sağıroğlu.com) /Kablosuz Ağlarda Güvenlik.html.html.12.2010 128.opereysin.22.2010 120. Red BiliĢim (www.cisco.html.11.com/satforum/archive/index. http://www.org)/ AteĢ Duvarı.10.108. Computer Security Instute (www.02. 23. http://mux.com)/ Kablosuz Ağ Güvenliği Nasıl Sağlanır?.org) / Yemleme(phishing) .edu.2010 115.11.2010 114.2010 125.

Ansiklopedi sitesi. http://www.Dsmart.edu.12.com/TELE-satellite-0709/tur/feature.radartutorial.wikipedia.com.wikipedia.org/2006/pdf/poster/78.infomet. http://www.2010 157.htm.2010 154. TUBĠTAK (www.2010 149.tr/content/uyduhaberlesmesi.12. Uydu ve HaberleĢme Ders Notları.14.12.com.03.12.2010 146.15.cscrs.elektrotekno.pdf. http://www. 12. http://www. http://www.(www.14.com.com. Fizik kuralları.eu/06. http://www.11.16.14.18. http://www.com)/ Türkiye‟nin ilk yer gözlem uydusu.2009 142.com/bilim-ve-teknoloji/262875-uydu-haberlesme-sistemi1.03.html. http://www.17.17.17.html.tubitak. Wikipedia (www.2010 156.europeonline.12.org/wiki/Earth_station.net/tr/dokumanlar/katman-katman-katmerli-osimodeli. http://xmlci.uzay.12.com/?a=2166465.2010 141. Dr Engin AVCI.12. http://www.com. http://en.antennas/an13.18.html.15 Kasım 2010 134.tele-satellite-tr.pdf.(www. NASA (www. http://www.frmtr.com)/D-smart kurulum.elektrotekno.beyaz.19.gov)/ NASA Multimedia.html/.12. Europe Online (www.11. http://www.15 Kasım 2010 135.17.03.com/id4.15 Kasım 2010 136.tumgazeteler.2010 143.tr)/2aozellıkler.2010 147.org/uydu-nedir/.2010 140.12.2010 144.12. Turksat.com)/ Sıkça Sorulan Sorular.18.(www. http://www.fizik.itu. http://www.caginpolisi.2010 160.17. http://www.2008 254 .tr/76/69-70-71.23. Yar.15 Kasım 2010 137.12.12.2010 150. Dsmart sitesi.uydular.tr)/3aozellıkler.11.03.11.17.com/uydu-haberlesme-sist/.(www. http://www. Astronomi ve Uzay Bilimleri (www.2010 145.iscturkey.12.artguvenlik.16.2010 159.2010 138.2010 153.12.turksat.2010 155.14.name.html.html.14.wikipedia.(www.2009 139.12. Turksat.12.com/ (uydu nedir).tripod.nasilcalisirlar. http://harunurganci.01.2010 151.vizyotek.2010 152.com/about50722.com.17.2008 161.uzaysitesi.tr.12.15.com)/uydu üretimi.org)/ Yörüngeler Listesi.2010 158.php.12.nasa.turksat.blogspot.2010 148.17.com)/turksat/tarihçe.com/2008/03/osi-nedir-osi-katmanlar-nelerdirosi.133. Doç.com)/ Türkiye‟de Üretilen Ġlk Uydu Fırlatıldı.

cigicigi.cwx&get=last.09.2010 170.microsoft.edu.2010 168.com/index.2007 166.com/agustos04/konu10.net/ag-sistemleri/8-ag-haberleri/155.2006 163.21.telepati.08.11.html. http://www.10.html.edu.2010 173.2010 179.php/voice-qos/rtp-nedir/.tr/wiki/index. http://www.2010 255 . http://windows.cyber-warrior.com/forum/cisco-router/2628-border-gateway-protocol-bgpkomsulugu-bgp-neighbor.linuxbilgi.23.19.com/cisco-genel-makaleleri/network-time-protocol-ntp-vecisco-routerlar-uzerinde-zaman-bazli-acl-uygulamasi.11.24.11.15.html?pagenumber=.11.162.10.2010 169.2008 165.2008 167.23. http://www.09.ciscotr. http://www.hacettepe.11.itu.anilerduran.htm.2010 176.2010 178.metalcil.09.2010 174.com/linux/ppt/NFS_ve_NIS%5B1%5D.com/genel-pc-konulari/telnet-nedir-225450.2010 175.1.2010 172.11.11.hacettepe. http://www.php/Usenet.html.osi-katmanlari.org/temel-aclgileri-mainmenu-5/temel-bilgiler-mainmenu-9/7-7katmanli-modeli. http://sayarbilgi.net/Madde/45360/TCP/IP-PROTOKOL%C3%9C.tr/wiki/index. http://www.html. http://bote.agciyiz.ozmena.net/index. http://bote. http://www.19.html. http://www.09.21.11.agciyiz.php/NNTP.11.ppt 07.com/ftp-nedir-nasil-kullanilir.org/FORUM/bgp-nedir-ve-bgp-komsuluguresimli_314774.bilgininadresi.gen.2010 171.html.net/index. http://www.tr/?d=1083.10. http://www. http://www.2007 164. http://www.edu.bilginipaylas.turkcenet.09.07.com/tr-TR/windows-vista/Telnet-commands.11.03.10.bidb.php/2007/osi-modeli/.2010 177.03.09.11. 15.tr/genel-guvenlik/32602-internet-trafigi-nasil-yonlendirilirbgp-protokolu.php/category/routing/. http://www. http://www.09.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful