ĠÇĠNDEKĠLER
BÖLÜM I ..................................................................................................... 18 1. 1.1. ĠLETĠġĠM TEKNOLOJĠLERĠ ............................................................... 18 Analog Büyüklük, Analog ĠĢaret, Analog Gösterge ve Analog Sistem ............. 18 Sayısal ve Analog Tekniklerin KarĢılaĢtırılması .............................................. 21 Zayıflama ........................................................................................................ 22 Gecikme .......................................................................................................... 23 Gürültü ............................................................................................................ 23 ANALOG VE SAYISAL SĠNYALLER ................................................................. 18

1.1.1. 1.1.2. 1.2.

SĠNYAL ĠLETĠMĠNĠ KISITLAYICI FAKTÖRLER .............................................. 22

1.2.1. 1.2.2. 1.2.3. 1.3. 1.4.

BANTGENĠġLĠĞĠ VE TEMELBANT GENĠġBANT KAVRAMLARI ................. 23 KANAL ÇOKLAMA(Multiplexing) ...................................................................... 24 Multiplexing .................................................................................................... 24 1.4.1.1. Frekans Bölmeli Çoklama (Sıklık Bölmeli Çoklayıcı, Frequency Division Multiplexing, Fdm) .................................................................................................... 24 1.4.1.2. Zaman Bölmeli Çoklama (Time Division Multiplexing, Tdm) .................. 25 PARALEL VE SERĠ ĠLETĠġĠM ............................................................................. 26 Asenkron ve Senkron ĠletiĢim .......................................................................... 26 Asenkron iletiĢim ..................................................................................... 26 Senkron iletiĢim ....................................................................................... 27

1.4.1.

1.5.

1.5.1.

1.5.1.1. 1.5.1.2. 1.6.

HABERLEġME KANALLARININ ÇALIġMA MODLARI ..................................28 Half Duplex.....................................................................................................28 Full Duplex .....................................................................................................28 Simplex ........................................................................................................... 28

1.6.1. 1.6.2. 1.6.3. 1.7.

BĠLGĠSAYAR AĞ BĠLEġENLERĠ ........................................................................ 29 Kablo Tipleri ...................................................................................................29

1.7.1.

Fiber Optik Kablo (Fiber Optic Cable) ....................................................................... 30 1.7.1.1. 1.7.1.2. 1.7.1.3. 1.7.2. Koaksiyel kablo........................................................................................ 30 Kaplamalı DolanmıĢ Çift (Shielded Twisted Pair-STP) ............................ 32 Fiber Optik Kablo .................................................................................... 35 RJ45 Konnektörü ..................................................................................... 37

Konektörler .....................................................................................................37 Çapraz Ara Kablo Bağlantısı ........................................................................... 38

1.7.2.1. 1.7.3.

1

1.7.4. 1.8.

BNC Koaksiyel Konektörler ............................................................................ 38

BĠLGĠSAYAR AĞLARI ........................................................................................ 39 LAN (Local Area Networks) ........................................................................... 39 LAN ĠletiĢim Metodları ............................................................................ 39 LAN Karakteristikleri............................................................................... 40

1.8.1.

1.8.1.1. 1.8.1.2. 1.8.2. 1.8.3. 1.8.4.

MAN (Metropol Area Network) ...................................................................... 40 Wide Area Network......................................................................................... 41 Kablosuz Yerel Ağ (Wireless Local Area Network) ........................................ 41 Kablosuz Yerel Ağlar Nasıl ÇalıĢır? ......................................................... 42 Diğer Ağ Kavramları ....................................................................................... 43 Intranet .....................................................................................................43

1.8.4.1. 1.8.5.

1.8.5.1. 1.9.

AĞ TEKNOLOJĠLERĠ ........................................................................................... 43 Ethernet Teknolojisi ........................................................................................ 43 Ethernet‟in Temelleri ............................................................................... 44 BĠLGĠSAYAR AĞLARININ AMACI NEDĠR? ................................................. 48

1.9.1.

1.9.1.1. 1.10.

1.11. AĞ DONANIM CĠHAZLARI .................................................................................. 49 1.11.1. Ağ Kartları ......................................................................................................... 50 1.11.1.1. Ethernet Kart .............................................................................................. 50 1.11.1.2. Token Ring(TR) Kart ................................................................................... 51 1.11.1.3. FDDI Kart ...................................................................................................51 1.11.1.4. ATM Kart ...................................................................................................51 1.11.2. Tekrarlayıcılar (Repeaters) ................................................................................ 51 1.11.3. Köprüler (Bridges) ............................................................................................. 52 1.11.3.1. Köprüleme Teknolojisi ................................................................................ 53 1.11.3.2. Köprü ÇeĢitleri ............................................................................................ 53 1.11.4. Anahtar(Switch) ................................................................................................. 55 1.11.5. Yönlendiriciler(Routers) .................................................................................... 56 1.11.5.1. Yönlendirmenin Temelleri ........................................................................... 57 1.11.5.2. Yönlendirme Parçaları ................................................................................. 57 1.11.5.3. Yönlendirme Algoritmaları .......................................................................... 59 1.11.5.4. Yönlendirme ÇeĢitleri.................................................................................. 60 1.11.5.5. Metrikler .....................................................................................................62 1.11.6. Geçit Yolları (Gateways) ................................................................................... 63

2

1.11.6.1. Geçit Yollarının ÇalıĢması........................................................................... 64 1.11.7. Ortam DönüĢtürücü(Transceiver, Media Adapter) .............................................. 64 1.11.8. Modem .............................................................................................................. 64 1.12. BĠLGĠSAYAR AĞLARINA GENEL BAKIġ ..................................................... 65 1.12.1. Kullanıcılar Tarafından Günlük Kullanılan Ağlar ............................................ 66 1.12.2. Ağa Bağlanan Cihazlar .................................................................................... 67 1.12.3. Bilgisayar Ağlarına Neden Gereksinim Duyulur .............................................. 68 1.12.4. Bilgisayar ve Ġnternet Kullanımı ...................................................................... 70 1.12.5. Bilgisayar Ağının Avantajları .......................................................................... 70 1.12.6. Bilgisayar Ağının Dezavantajları .....................................................................71 1.12.7. Bilgisayar Ağlarının Yarları ............................................................................ 72 1.13. AĞ TÜRLERĠ .................................................................................................... 73 1.13.1. Peer-to-Peer Network (EĢler Arası Ağ) ............................................................ 74 1.13.2. Server-Based (Client / Server) Network........................................................... 75 1.14. AĞ PROTOKOLLERĠ ........................................................................................ 76 1.14.1. Yazılım Protokolleri ........................................................................................ 76 1.14.2. Ağ Protokolleri................................................................................................ 76 1.14.2.1. 1.14.2.2. 1.15. Ethernet Protokolü ................................................................................... 77 ĠletiĢim Protokolleri.................................................................................. 77

TOPOLOJĠLER ..................................................................................................78

1.15.1. Topoloji Tipleri................................................................................................. 79 1.15.1.1. 1.15.1.2. 1.15.1.3. 1.15.1.4. 1.15.1.5. 1.15.1.6. Bus Topoloji ............................................................................................ 79 Halka(Ring) Topoloji ............................................................................... 80 Yıldız(Star) Topoloji ................................................................................ 81 Mesh(ağ) Topoloji .................................................................................... 82 Melez(Hybrid) Topolojiler ....................................................................... 82 Ağaç (Tree) Topoloji ................................................................................ 85

BÖLÜM II .................................................................................................... 87 2. OSI VE KATMANLARI .......................................................................... 87 2.1. Fiziksel Katman ......................................................................................................... 89 2.2. Veri bağlantı Katmanı ................................................................................................ 89 2.3. Network Katmanı ....................................................................................................... 90 2.4. Transport (taĢıma) Katmanı ........................................................................................ 90

3

2.4.1. TaĢıma Katmanı Nedir? ....................................................................................... 90 Taşıma Katmanı Nasıl Çalışır? ......................................................................................... 90 2.4.2. TaĢıma Katmanında Kullanılan Protokoller .......................................................... 92 2.5. Session (Oturum) Katmanı ......................................................................................... 92 2.6. Presentation (Sunum) Katmanı ................................................................................... 92 2.7. Application (Uygulama) Katmanı ............................................................................... 93 2.7.1. Msn Örneği .......................................................................................................... 93 2.7.2. Ethernet standartları ............................................................................................. 98 BÖLÜM III................................................................................................... 99 3. VERĠ BAĞLANTI KATMANI ................................................................. 99 3.1. ORTAM ERĠġĠM DENETĠMĠ (MEDIA ACCESS CONTROL - MAC) .................... 99 3.2. LLC (LOGICAL LINK CONTROL) .......................................................................... 99 3.3. HATA TESPĠTĠ VE DÜZELTĠLMESĠ ...................................................................... 99 3.3.1. EĢitlik Denetimi (Parity Check ) ........................................................................ 101 3.3.2. Ġki Boyutlu EĢitlik Denetimi (2-Dimensional Parity) .......................................... 101 3.3.3. Toplama Denetimi (Checksum) ......................................................................... 102 3.3.4. Hamming Hata Giderme Algoritması ................................................................. 102 3.3.5. CRC (Cyclic Redundancy Check) ...................................................................... 103 3.3.6. Hata Düzeltme Teknikleri .................................................................................. 104 3.3.7. Hamming Kodlaması ......................................................................................... 106 3.3.8. ARQ – Otomatik Tekrar Ġsteği (Automatic Repeat ReQuest) ............................. 108 3.3.8.1. Dur ve Bekle Protokolü (Stop and Wait)...................................................... 108 3.3.8.2. N Çerçeve Gerile Protokolü (Go-Back N)................................................... 109 3.3.8.3. Seçici Yineleme Protokolü (Selective Repeat) ............................................. 110 3.4. ÇOKLU ERĠġĠM PROTOKOLLERĠ ....................................................................... 111 3.4.1. ALOHA ............................................................................................................. 111 3.4.1.1. Saf Aloha .................................................................................................... 112 3.4.1.2. DilimlenmiĢ Aloha ...................................................................................... 112 3.4.1.3. TaĢıyıcı Sezim Çoklu EriĢim Protokolleri (CSMA) ..................................... 112 3.4.1.4 Israrcı ve Israrcı olmayan CSMA ................................................................. 112 3.5. ÇARPIġMASIZ PROTOKOLLER .......................................................................... 114 3.5.1.Jetonlu Halka ...................................................................................................... 114 3.6. KABLOSUZ AĞLAR .............................................................................................. 114

4

...........3........................................................................1................. Kablosuz Yerel Ağların ÇalıĢması ......... 118 3.3...........6........... 124 4.....2......................................................................................4.................................. Dinamik ve Statik Adresler .5......2.....2........ IEEE'nin Amaçları: ................1.......1......1. OTONOM SĠSTEM ( AUTONOMOUS SYSTEM ) .....ve Durum-Raporlama Prosedürleri ....1........................... 127 4...........................................6......................................................................... 121 4.....6.......... RIP Nasıl CalıĢır? ....... A Sınıfı Adresler ................... ICMP (Internet Control Message Protocol ....... Kablosuz Yerel Ağ (Wireless Local Area Network) ................. 122 4........................... IP(INTERNET PROTOCOL)................................ 130 5 ...... 121 4..........4.... 128 4......... Niçin Kablosuz? ...............3......6..............2.....................2................................................................6....................................... 123 4............. YÖNLENDĠRME BĠLGĠ PROTOKOLÜ ( Routing Information Protocol ) ................. Rıpv1 ve Rıpv2 arasındaki farklar ..................................... 130 4................7.. 116 3.................................2........ …………………………………………119 4.....................................1..2..................7........................ 121 4..... Bnc‟nin Dezavantajları ...............................................6...... 118 3..6........6.............................................................2.................... IEEE ................................ IP Adresi Sınıfları ...........................5............................................. ICMP Hata...2......................1...............5...... Kablosuz Ağ Türleri ....... 125 4. 119 BÖLÜM IV .3........... OSĠ AĞ KATMANI......2..................................5.......................................6........119 4............... 122 4........6.........3........2.4.........1.. ICMP Niçin Kullanılır? .......2................ Kablosuz Yerel Ağların Yaygın Kullanım Alanları .............. 115 3.................. Bnc Alt Yapısı .1............................ 117 3.............3....................................................2...................1............................. B Sınıfı Adresler ..........6............. 119 4............................2............................ Bnc‟nin Avantajları ...6.......... C Sınıfı Adresler ............6.............. 116 3....................... 123 4....3............ 126 4.... 120 4.... BGP ( BORDER GATEWAY PROTOCOL ) ...............6. 126 4.........Internet Yönetim MesajlaĢması Protokolü) ............................. LAN Bağlantı Standartları ....................................................................1..... 120 4................................ OTONOM SĠSTEM ĠÇĠ YÖNLENDĠRME ............................................................................. 118 3.... 118 3..........1......1...2........................................... 118 3..........................................2.........2 Client/Server ( Ġstemci/Sunucu) Modeli ................................. 117 3.................................................................. OSI BaĢvuru Modelinde ICMP ‟nin Yeri .............................................................................................................................1......4..... Peer-to-peer ( Makinadan makinaya) Model ............................1....... Mesafe Vektörü Yönlendirme ( Distance Vector Routing ) .........................1.......... ICMP Paketinin Yapısı ve Formatı............................ 115 3. 114 3.6...........

......8....7......6..............157 5......................1..................................3... Gizlilik (Confidentiality) ..........................6........ 135 4......................... Aynı Ağda Arp Fiziksel Adreslerinin Çözümlenmesi .. 133 4............... TCP (TRANSMISSION CONTROL PROTOCOL) .......................................................... 152 4................................................1.................................4................ 132 4...... ADRES ÇÖZÜMLEME PROTOKOLÜ (ARP) .....................4................6..... Arp Tablosuna El Ġle Yeni Veri Eklenmesi ......6............................ AS (Autonomous System) ...............................1.....................7....................... 154 2............................. AH ( Authentication Header-Kimlik Doğrulama BaĢlığı ).............................................................. 138 4............. 145 4............. BGP „nin ÇalıĢma Mekanizması Nedir? ..............................8....... Arp Tablosuna Otomatik Yeni Veri Eklenmesi . 155 BÖLÜM V............7..................4......... 148 4..3.................5...... BGP „nin Temel Mantığı Nedir? .......................................................... 153 4...........................................3............................7..................7...6....................... 131 4........7..... SINIR GEÇĠTLERĠ PROTOKOLÜ (BGP) .............................. 146 4..............3 Arp Paket Formatı ..........................................7.......................... BGP ÇeĢitleri Nelerdir? ...... RARP (Reverse Address Resolution Protocol – Ters Adres Çözümleme Protokolü) ................................... IPSec Protokolleri ..... 135 4......5......6.2............................. RIP‟ in Amaçları Nelerdir? .... RIP„ in Sorunları .. 157 6 .......... RIP Yapılandırması...........2........................... 148 4.............................. 150 4...........6...............................7....... Arp Tablosu ..................... 147 4........7...............................6.....................................................1..........2.............................. 157 5..............7................ 134 4......... 133 4...6..............................7.............................5.............6...........................................................................................3...................................... 140 4....................... Tcp / Ip Modeli ...........................................................6.................... Kimlik doğrulama (Authentication) ....................8......................6.... 145 4.. 153 4............. TAġIMA KATMANI...................................................................... ARP (Adres Çözümleme Protokolü) Nedir? ...........6......................2.................................. ESP (Encapsulating Security Payload -Kapsüllenen Güvenlik Yükü) .......1.................... 152 4.........1.5.............................. 146 4...............6...........6..... Bütünlük (integrity) ..................................... 132 4.......................... 151 4............................................................................ BGP (Border Gateway Protokol) Nedir? ...................................................5..5.............157 5..................................7...... 136 4...6.............1............1........................... IPSEC (IP SECURITY) .... 152 4..................................... IPSec Nedir? ......5... Farklı Ağlarda Arp Fiziksel Adreslerinin Çözümlenmesi .........8....................................... 138 4.8............ Arp Ġsteği Paketi ....... 145 4.............. IPSec Ġletim Modları ......4...2..................................................................4.... Fiziksel Adresler (Mac Adresleri) Nedir? .....

......3...................9.................................................... 7...5...............2................................................4..... TCP Segment Yapısı ...... TCP‟ nin Katmanları ......... Ara Bellekleme (Buffering) . Telnet'i Windows'ta Nasıl Kullanırım? .......8....................1........... 163 5...............1............ 173 Telnet'i nasıl yüklerim? ........... 168 UDP BaĢlığı Alanları............1........8............... 169 IP Arayüzü ..... AĞ KATMANI .......................................1......4.......1.................................... 159 5.............. 160 5................ 174 7 ........................... 159 5...... Bağlantı Kurulumu .......................4......2.......... Pencereleme (Windowing) .1....................... NNTP(Network News Transfer Protocol-Ağ Haber Aktarım Protokolü) ........................... 164 5........... 7............. Güvenlilik (Reliability)..........................................................................................8....................2............ 158 5............... 167 7.........167 UDP BaĢlığı ................ 7....167 6... 165 5............................5.........................................................................................5............................. 162 5.......................6........................... 166 BÖLÜM VI ................................10.4................................................................. TCP (Tranmission Control Protocol) Fonksiyonları ............................................... 6................................. TCP Ġnternet Ortamındaki ĠĢlevleri ..........4..... 173 Telnet nedir? .............2................................... 172 RTP (Real-Time Transport Protocol........Gerçek Zamanlı Aktarım Protokolü) .............................................1........... Transport Katmanı Port Numaraları .............1.....................8........................... 158 5.............................................3.....................................1..................................3.......1..........1........................... 174 7................ Bağlantının Sona Erdirilmesi .......................................................1.................3..................4...........................5......................... 171 SIP‟in Yetenekleri ......................................... 158 5......................4... 161 5.......1......1......................1..............1. 7........ 7............... 7..1.........................2............................ 7......1........................................... 161 5...................................................................1......2.............8.............. 7.......8........................1.........1.. TCP‟nin BaĢlıca Özellikleri ..................... AkıĢ Kontrolü (Flow Control) .3..1...... 159 5.......................... Ağ Katmanı ................. Tıkanıklıktan Kaçınma (Congestıon Avoidance).......1..3................. 164 5.................1..... Ġnternet Katmanı..1...................5...............3.......... TaĢıma Katmanı .1.. 172 TELNET ........1.........1.7................................ 7..................Oturum BaĢlatma Protokolü) .. 164 5..1..............................5....... 158 5............................................. TCP/IP Modelinin OSI Modeliyle karĢılaĢtırılması ...... 171 SIP (Session Initiation Protocol .........................................................................1................................... 7.. Uygulama Katmanı........................................................................ 169 UDP (USĠNG DATAGRAM PROTOKOL) ......................4.......................... 162 5. 168 Kullanıcı Arayüzü .....5.

.......... 191 Spam Mailler................................................13....................15......... 7..........................................................................................2.. 7...........16........................................... 192 Malware (Kötücül Yazılım) .......3..........2....2............................... 7............................ 178 TLS( Transport Layer Security..............................3.....................................................................16.........2....... 181 IP ÇOKLAMA ...........................................3...... IPv4 ........ NAT .................... SSH IN ÇalıĢma Mantığı ....8.............................. 187 7....................................16............................................... 189 Güvenlik Politikasının Uygulanması .........................................................16...15...................... 7.........1..................... 179 SNMP (Simple Network Managment Protocol................................. 183 7......................... PCT (Private communication technology) ......... 176 SSH(Secure Shell) ................ 187 7.... NTP (Network Time Protocol........7.....6... 7...........................Basit Ağ Yönetimi Protokolü): 180 7......15.................9....................................... 182 7.... 182 7.. 7.............................. Ağ Saldırı Türleri .......................4.................... FTP Yapmak Ġçin Nelere Ġhtiyaç Var? ... 7....... 181 7..... 7..................Ağ Dosya Sistemi) ............................... Worms Ve Trojanlar ............................................... 188 Güvenlik Politikasının Yazılması ..15..2............................ 185 KABLOSUZ AĞLARDA GÜVENLĠK .................... DEMULTIPLEXING .................................1..................3..6....... 183 7....3..................... 7......3..... 174 7...............15......... 187 7.................... IP Adresleme ......3...........................................................13...................................6. 7.....12..........3.... 192 Packet Sniffers .. 7......................8.....16.................................6..............................................................16........ SNMP‟yi OluĢturan BileĢenler ........................... 7........ 7.....16.............. 176 7...3.......16................................................. 178 FTP ( FILE TRANSFER PROTOCOL) ........10.........................................3............................ 185 IPV6 .............................Ağ Zaman Protokolü) ..................5........... TaĢıma Katmanı Güvenliği) ...........................1......... 8 ............................... Ağ Güvenliği.......................................................... Güvenlik Politikaları .........2.................................................................4....16.1.... 7......12........1..... 175 NFS Komutları? ... 7......... 180 7..........1.....................................16......6......... 191 Virüs........ 191 7................................................................................... 176 6...3.....3..........2.16................... 177 7........... NFS (Network File System........1......15.. Güvenlik Politikaları Nasıl Hazırlanır? ..................................2................................................................... TELNET Komutları .....................................2................................ IP çoklama ....... 175 NFS Faydaları? ........................16.............................. 192 Phishing ......... 7.....1...............5.. 175 NFS Nedir? ........................................1................................14....... 193 7..........................

.....1....7............................... 7............................................ Firewall Türleri ............ Paket Filtreleme ...18....... 8........................3..............1..16...................18................1...............2............. 193 Atak Tespit ve Önleme ( IDS / IPS )...... 9 ..........16... 197 Yayın Gücünü Azaltmak ......... 194 Son Kullanıcı Güvenliği ( Kimlik Doğrulama...................16........................ 204 Parmak Ġzi Tanıma ..... 7........ Kablosuz Ağ Güvenlik Önlemleri ................16...................................... 8............................ Site To Site VPN ..................................................................................3..1......................... 197 ġifreleme ................................2......................................... 200 Uygulama Ağ Geçidi/Vekil Sunucular...........201 8......4.... 198 7....................................16.6..................................4.16.....4........17....2.......................3........... 8....... Kablosuz Ağlarda Güvenlik. 7........6.................................................... 197 7....18.......8.............................................................6.....................1................ 199 Dinamik (Stateful) Paket Ġzleme .......................... BaĢlangıç Ayarlarını DeğiĢtirmek ................6................................................................. 7.... 197 Kimlik Doğrulama Ekleme ................ 200 BÖLÜM VII .........17......................3................... 7...........................3...... 196 Firmware Güncellemek ..... Anti-X) .................18.........4............................................... 193 7................................................ 194 E-posta Güvenliği.......4......... 7...1....16.......16..............6......16...... 8... 193 Sanal Özel Ağ EriĢimi (VPN) .............. Ağı Koruma Yöntemleri ................................16......16............6.6........16.........................5.......................... 198 7......................16...........................1.. Güvenlik Duvarı ( Firewall) .......................................................2........... 196 7................................. ġifreleme...............18...............................17.... 195 7...................... 205 Tarihçe ................................. 8....................... 7.16............4......................................2...............................6........6....................1........................................................2..... 205 Özellikleri ......5...............1........................... 7.......... 195 7.....16....................201 BĠYOMETRĠ NEDIR? ......3..............5.7......... 196 MAC Adres Filtreleme ... 206 Avantajları ............................................. 196 Yayınlanmasını Engelleme ...........1.....................................................1.... 203 BAġLICA BĠYOMETRĠK YÖNTEMLER VE ÇALIġMA PRENSIPLERI . 197 VPN ( Virtual Private Network) .......16................. 7. 7.................................. 7........................... Remote Access VPN ................. 209 8.......................... 7... 196 SSID Ġsmini DeğiĢtirmek...................... 7.....................1......................................1........................................4.. BĠYOMETRĠK TEKNOLOJĠLER ............................4..........1............. 199 7...................................6......3............ 199 7........ 201 BĠYOMETRĠNĠN TARĠHĠ.... 8........3......... GÜVENLĠK DUVARI(FIREWALL) ...3....................... 7................

................................3.......................................................................... 8............................................... 8........................3...................................................... 214 Avantajları ...... 8.......6.......11...................5.................... 221 BÖLÜM VIII .............3.............. 224 9................................................2....... 9....7.......3.....................6................................3........................... 217 Biyometrinin Geleceği.............1...................................................................................................... 8........ 9....3...................2........................................5.................... 222 UYDU ĠLETĠġĠM SĠSTEMLERĠ ............6.......................................................................................................... 221 UYDULARIN YÖRÜNGESĠ ...........2............... Dezavantajları .....3...........................3.................................... 214 Özellikleri ....................3................................................................... 9....10.......3....................5................. 222 UYDULARIN ENERJĠ KAYNAKLARI................. UYDU ÇEġĠTLERĠ .......................... 222 UYDULARIN ÖMRÜ ..........................................................3.3.................... 224 Ku Bandı Yayınları ............3............................2....1.... 216 Damar Tanıma.... 8....... 9..............3..............................3........... 223 X Bandı Yayınları ............. 220 8................ 209 Özellikleri .9................................................1........... 8................................3.... 219 Biyometri‟nin Kullanım Alanları ........................2.... 9. 215 Dezavantajları ..................................................................... 209 Tarihçe ...............3........ 8..... UYDU SĠSTEMLERĠ .......6.....................................3.3........................ 223 C Bandı Yayınları ................1...........8..221 UYDU NEDĠR? ...... 213 Tarihçe ................................ 217 DNA Tanıma Teknolojisi ............4...........1............ 209 8............................................... 8....................................................6.......2.................... 210 Avantajları ........................... 216 El Yazısı Tanıma .............................. 8..........3......... 8........2........ Biyometrik Teknolojiler Standart mıdır? ..........4................2.................................................. Retina Tanıma ............................................................................ 9............... 9.............................3...................4......................................3.............................................................3..................................................3............ 9.. 9......3......................3... 8...........4............. 9..........221 9................................. 8..........2... Birey Ayırt Etme Kaynakları KarĢılaĢtırma Tablosu ......... 9............................................................................................................... 221 UYDULARIN TARĠHSEL GELĠġĠMĠ......7................................................. Ġris Tanıma .................... 213 Dezavantajları . 216 Yüz Tanıma .......................... 214 8.4.............6....... 223 Televizyon Yayını ve Uydu Frekansları ......................3.... 219 8............................................6....... 224 10 ...........................................3.....................................................4................................ 8........................................ 224 Ka Bandı Yayınları.8. 8..

..... 9....... Kullanım Amaçlarına Göre Uydular .8............................. 227 9........ 226 HaberleĢme Uyduları ................4.....................9..........8..... 227 Uydu HaberleĢme Sistemleri ......9..................... 9...................... 229 HaberleĢme Sistemleri ...... 9................ 227 Meteoroloji Uyduları ......7...............1..............7..........7....8.......................................................................7.4............... 238 9...................... 9.............. 9....... 235 9....... 234 Eliptik Yörüngeli Uydular . YÖRÜNGESĠ VE ENERJĠSĠ ....................................................11.....................1.....7......................3......... 233 Ekvatoral Uydular .........7................ UYDULARIN YÖRÜNGELERĠ ................ 236 9..11. 9.............. 235 UYDU HABERLEġME SĠSTEMLERĠ .......................................................7.......4.........................3.......9......3...............................................................................11..1.................... 232 Kutup Yörüngeli Uydular . 231 Antenler .1.............. 230 9............2........................ Uydular Nasıl HaberleĢir? ..............8.................... 225 Yerdurağan Yörünge Uyduları(GeostationaryEarth Orbit-GEO)........1......3.................. 9........... 231 Uydunun Akü ve GüneĢ Panelleri ..........2................ 9.............................2.....................................1.3.....................1......... 228 Yer Ġstasyonları ................................10........... 228 Uyduların Yapısı .....................1..................1...... 9.................. 226 9......2.......... 224 Alçak Yörünge Uyduları(Low Earth Orbit-LEO)............ UYDULARIN YAPISI.............9... 227 Yön Bulma Uyduları .......................................................4.......8.....2. 230 Güç Kaynakları ...... 231 Uydu Transponderleri.........................4..............1...............................4.... 239 9....2..............8......8..........11.........1.................... 232 9....................... 9........................................ 240 9..8......10. 9.3. 9.........................................2....................................................................... 9..... 225 Askeri Amaçlı Uydular. 230 Bilgisayar ve Veri Toplama Sistemleri: ....................1. Verici Yer Ġstasyonu (Uplink) ..3... 9.8.......2.2.........3............................ 240 11 .........................................8....... 224 Orta Yörünge Uyduları (Medium Earth Orbit-MEO) ....................................3........................7..........8..........................................................1.................................................. 230 Pozisyon Belirleme ve Sabitleme Üniteleri .. Uyduyu OluĢturan BileĢenler ......7.....9.............. 9................................. 9.............................. 9................... 9.8.........11............................... 9.......................... Alıcı Yer Ġstasyonu (Downlink) ..... Yer Ġstasyonlarının Anten Sistemi .............4................. 225 Yüksek Yörünge Uyduları (High Eliptical Orbit-HEO) ............................ 9...3........3............. 235 YER ĠSTASYONLARI ................................. TaĢınabilir Yer Ġstasyonu ........... 9...................2.2.............................................7.. 9..................2....................4.................................................................... 9... Yeryüzünden olan yüksekliklerine göre uydular ...

.......12...............................11............................. Kod PaylaĢmalı Çoklayıcı GeçiĢ .................................12..... 244 9......................................... 246 KAYNAKLAR ......... 243 9................4... Zaman PaylaĢmalı Çoklayıcı GeçiĢ..........................12.........248 12 ...................................... UYDU ÜRETĠMĠ .. 240 UYDU ĠLETĠġĠM SĠSTEMLERĠNDE ÇOKLAYICI YÖNTEMLER ..................................13...................12.... Frekans PaylaĢmalı Çoklayıcı GeçiĢ .1.. 242 9..........3...2......................... 242 9...................... 9.......................................1................................................. Cassegrain Anten Sistemi ........9..................

................................................................................................................................................................................................. 71 Resim 28: Güvenli Olmayan Ağ Yapısı ......................... 34 Resim 14: CAT6 Kablo ..... 32 Resim 10: STP Kablo ........... 65 Resim 22: Ağ Yapılarının Varlığı ................................ analog sistem ve analog gösterge ............................. 29 Resim 6: Ağ bağlantılarında kullanılan Koaksiyel Kablo ........ 19 Resim 2: Bant GeniĢliği Betimlemesi ............................................................................ 36 Resim 19: RJ 45 Konnektörü ................................................................................................................................................................ 27 Resim 5: Bilgisayar Ağ BileĢenlerinin Genel Yapısı ................................................................................................................................................................ 69 Resim 26:Bilgisayar ve Bilgisayar DıĢındaki Cihazların Bağlantı Yapısı ............................................................................................................................................................................................................................................................................................. 70 Resim 27: Güvenli Ağ Yapısı .................... 35 Resim 16: CAT5 Kablo .................................... 37 Resim 20: BNC Portları ................. 36 Resim 18: Fiber Optik Kablo ........................................................................................................................................... 29 Resim 7: Koaksiyel Kablonun Ġç Görünümü .. 72 Resim 29: Peer-to-Peer (EĢler Arası Ağ) .......................................... 34 Resim 15: CAT7 Kablo ............................................................................................................... 75 13 ....... 31 Resim 9: Kaplamalı DolanmıĢ Çift ............................................................................................................................................................................. 74 Resim 30: Server-Based (Sunucu Tabanlı) Network ............................................................................................................ 67 Resim 24: TED Bursa Koleji Öğrencileri Laboratuar Ortamında Bilgisayar Kullanırken .. 66 Resim 23: Ağdaki ĠletiĢimin Örneklerle Açıklanması ...........RESĠMLER TABLOSU Resim 1: Analog iĢaret............................................... 30 Resim 8: RG – 58 Kablo ......................................................................................... 34 Resim 13: CAT5 Genel Görünümü .................................................................................................................................. 33 Resim 12: Kategori 5‟e uygun UTP Kablo Örneği ........................................................................ 69 Resim 25: Çankırı-ÇerkeĢ 19 Mayıs Çok Programlı Lisesi öğrencileri laboratuarda ders iĢlerken ............................................................................................................ 24 Resim 4: Senkrol ĠletiĢimin Gösterimi . Ethernet Kartı ............................................................................................................... 33 Resim 11: Kaplamasız DolanmıĢ Çift (UTP) .............................. 38 Resim 21: Network‟un Yapısı .............................................................................................. 35 Resim 17: Fiber Optik Kablo Yapısı ......................................................................................................................... 23 Resim 3......................................................

............................... 164 Resim 60: Pencereleme..................... 101 Resim 49: Manchester Kodlaması . 91 Resim 42: Msn Sohbet Ekranı ........... 181 14 .........R3 Router‟ları Arasındaki Bağlantı ........................................... 81 Resim 34: Mesh(ağ) topoloji........................................ 114 Resim 51: Peer – to – peer Gösterimi .................................................................................................................................................... 115 Resim 52: Client/Server ( Ġstemci/Sunucu) Modeli ....... 85 Resim 39: HiyerarĢik Yapıdaki Ağlar ............. 177 Resim 63: SSH .............................................................................................................................................................................. 163 Resim 59: AkıĢ Kontrolü .............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................. 116 Resim 53: ULAKNET ................................. 167 Resim 62: SSH‟ın ÇalıĢma Mantığı ...................................... 79 Resim 32: Halka(Ring) Topoloji ............................ 93 Resim 43: ĠletiĢim Kuran Bilgisayarlar ................................................................................................................... 113 Resim 50: Jetonlu Halka ............. 84 Resim 38: Ağaç (Tree) Topoloji ............................................................................................... 82 Resim 35: Melez(Hybrid) Topoloji .............. 144 Resim 57: Güvenlilik ....................................... 96 Resim 46: Sıralı Veri Ġletimi ................................Resim 31: Bus Topoloji ................................................................................................. 84 Resim 37: Ethernet Hub‟ın Ġç Yapısı ....................C Ağları ile R1.......................................... 165 Resim 61: OSI BaĢvuru Modeli ..... 83 Resim 36: Yıldız Topolojide Hub‟a Giden Kabloların Gösterimi .......................... 101 Resim 48: Denklik Gösterimi ................................................. 100 Resim 47: Hata Giderme......... 94 Resim 44: Uygulama Katmanı .......................................................... 85 Resim 40: OSI HaberleĢmesi ....................................................................................................... 80 Resim 33: Yıldız(Star) Topoloji ........................................................................................................................................................ 88 Resim 41: Alt Ağlar.............................................. 94 Resim 45: Görsel Sohbet Ortamı ..................... 126 Resim 55: A..........................................................................................................................................R2....................................B............................................................................................................................................................. 177 Resim 64: Demultiplexing özelliğine sahip devre ................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................. 130 Resim 56: Hash Algoritması Yapısı .................................. 125 Resim 54: Otonom Sistem ................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 162 Resim 58: Güvenlilik .............

...................................... 238 Resim 86: Downlink mekanizması............................................ 199 Resim 69: Eigface Örnekleri ........................................ 210 Resim 70: SVM ................ 239 15 ...................................................................................................... 186 Resim 66: Remote Access VPN .................................................................................................................................................................................... 220 Resim 77: Yer Ġstasyonları bağlantısı .. 215 Resim 74: El ve Damar Tanıma Teknolojisi........................................................... 232 Resim 80: Kutupsal Yörünge ................................. 234 Resim 82: Eliptik Yörünge ... 198 Resim 67: Site To Site VPN ......... 234 Resim 81: Ekvatoral Yörünge .......................... 218 Resim 76: Biyometrik Alanlar .................................................................................................................................................................................................................................................................................................................. 235 Resim 83: Uyduların HaberleĢme Sistemi .................................................................................................................................Resim 65: Komut ĠĢletim Sisteminde NAT Kullanımı ........... 228 Resim 78: Türksat‟ ın Yapısı ............ 217 Resim 75: DNA AraĢtırma Metodu...................................................................................................................................................................................................................................................................... 237 Resim 85: Yer Ġstasyonları.................................................................................................................................................................. 229 Resim 79: Uydunun GüneĢ Panellerini Gösteren Bir Fotoğraf.............................................................................. 213 Resim 71: Ġris Bölgesi ........................................................................................... 238 Resim 87: Uplink Mekanizması ........ 236 Resim 84: Yer Ġstasyonlarının Genel Blok Yapısı ......................................................................................................................................................

...............................................................................................................................................................................................................................................................ġEKĠLLER TABLOSU ġekil 1: Pozitif ve negatif lojik iĢaretler .................................................................................................................................... 141 ġekil 10: Arp Ġsteği Gönderimi ............................. 154 ġekil 16: Bgp Örneği I ........................................................ 38 ġekil 7: IPSec Mimarisi ................................................... 156 ġekil 19: TCP‟ de Tıkanıklık ........................... 20 ġekil 2: Frekans Bölmeli Çoklamanın Koordinat Üzerinde Gösterimi ..................................................... 25 ġekil 3: Zaman Bölmeli Çoklamanın Koordinat Düzleminde Gösterimi........................ 25 ġekil 4: Koaksiyel Kablonun Yapısı ................................................................................................................ 38 ġekil 6: Çarpraz Ara Kablosu Kullanımı ................................................................................................................................................................ 147 ġekil 14: BGP KomĢuluğu ... 136 ġekil 8: AH Kimlik Doğrulama Yapısı ................................................................................ 155 ġekil 17: Bgp Örneği II....................................... 145 ġekil 11: Fiziksel Adres Çözümü .................................................................................................................................................................... 138 ġekil 9: ESP‟ nin Yapısı ................................ 182 16 ............................................................................................................................................. 179 ġekil 20: IP Adresleme Örneği ................... 146 ġekil 12: Arp Çözümlenmesi .................................. 30 ġekil 5: RJ45 Kullanımı ve Kablo Genel Yapısı........ 153 ġekil 15: BGP ÇalıĢma Mekanizması ............................................................................................................................................................................................................................................................................... 156 ġekil 18: Bgp Örneği III .................................... 146 ġekil 13: Farklı Arp Çözümü .............

.................. 168 Tablo 9: Yalancı BaĢlığın Alanı .....................................................TABLOLAR Tablo 1: ‟0′ ve ‟1′ değerlerinin ifade edebileceği fiziksel anlamlar............................................................................................................... 56 Tablo 4: Topolojilerin KarĢılaĢtırılması ...................................................... 88 Tablo 6: ARP Paket Biçimi.................................................. 167 Tablo 8: UDP BaĢlık Alanları ........................................................................................... ...................................................... 170 Tablo 10: Birey Ayırt Etme Kaynakları KarĢılaĢtırma Tablosu ........................................................................................................................................... 86 Tablo 5: Open Systems Interconnect (OSI) Referans Modeli .......................................... 51 Tablo 3: Anahtar üzerinde MAC adreslerinin tutulması .............................. 20 Tablo 2: Ethernet Kart Türleri........ 151 Tablo 7: Transport Katmanı Port Numaraları ................................................... 221 17 ................................

Analog Büyüklük. Gerek fiziksel büyüklükleri dönüĢtürme iĢleminde. ANALOG VE SAYISAL SĠNYALLER Bilim. vb. Büyüklükler ile iĢlem yapıldığı zaman onların sahip oldukları değerleri etkin ve güvenli olarak ifade etmek büyük bir önem taĢır. sonsuz sayıda ara değer alabilen büyüklük. gösterge ve sistem terimleri ortaya çıkmaktadır. örneğin bir gerilim veya akım Ģekline dönüĢtürülmeleri gerekebilir. gerekse de bilginin iĢlenmesi / iletilmesinde temel olarak analog ve sayısal (dijital) iĢaretlerden faydalanılır. veri iletim ortamı saniyede iletilen maksimum bit miktarını belirler.1. Ġletim ortamı olarak kablo (bakır veya optik) ya da atmosfer kullanılabilir. 1. aritmetik olarak hesaplanabilme. Analog ve sayısal iĢaretler özelliklerine uygun devrelerde (sistemlerde) iĢlemlere tabi tutulduktan sonra. Bu durumda karĢımıza analog ve sayısal kavramları ve her bir kavram ile birlikte büyüklük. kaydedilebilme. Büyüklüklerin sayısal değerlerini ifade etmede. iĢaret. 1. Bu alanların ilgilendiği büyüklükler.1.BÖLÜM I 1. Analog ĠĢaret. Bu bağlantılar taĢıyabildikleri veri miktarı ve taĢıma hızlarına göre nitelendirilirler. ticaret ve benzeri bir çok alan büyüklükler ile ilgilenmektedir. görüntülenebilme. özelliklere sahiptir. taĢınabilir fiziksel büyüklüklere. gönderici tarafından iletim ortamına aktarılan bilginin alıcıya ulaĢması olarak tanımlanabilir. analog ve sayısal olarak isimlendirilen iki yöntem kullanılır. elektrik sinyalleri biçiminde kablolarda veya elektromanyetik dalgalar biçiminde uzayda taĢınır. ölçülebilme. çıkıĢ birimi olarak isimlendirilen göstergeler yardımıyla insanlar için anlamlı hale getirilir. „analog büyüklük‟ olarak isimlendirilir. teknoloji.1. Ġfade edilen büyüklüklerin. Analog Gösterge ve Analog Sistem Sahip oldukları değerler belirli sınırlar içerisinde devamlı olarak değiĢen büyüklük. Fiziksel bir büyüklük bilgi Ģekline 18 . Veri iletim ortamları kablolu ve kablosuz olmak üzere ikiye ayrılır. Diğer bir deyiĢle. analog büyüklük olarak tanımlanır. Veri. ĠLETĠġĠM TEKNOLOJĠLERĠ Veri iletimi. ĠletiĢim ortamının tipi önemlidir çünkü.

„analog (lineer-doğrusal) devre‟ veya „analog sistem‟ denir (Resim 1.) büyüklük. analog sistem ve analog gösterge GiriĢ ve çıkıĢ iĢaretleri Ģekil olarak benzeyen elektronik devreye / sisteme.dönüĢtürülürken. „analog gösterge‟ denir. otomobildeki hız göstergesinin 0 ile 180 km-saat. manyetik kasetler ve termostatlar verilebilir.1. Analog bilgilerin gösterilmesi genelde gösterge içerisinde skala ve ibre ile yapılır. Analog iĢaretleri giriĢ bilgisi olarak kullanan analog sistemin çıkıĢından elde edilen bilgiler. Otomobildeki hız göstergesi. Yaygın olarak kullanılan analog sistemlere örnek olarak. Sayisal ĠĢaret. iĢaret Ģekline dönüĢtürülürken yalnızca iki değere sahip iĢaret Ģeklinde gösterilir. Analog sisteme en iyi örnek mikrofonlardır. açık-kapalı. konuĢma ile oluĢan ses basıncıyla orantılı olarak bir çıkıĢ gerilimi üretilir. Sayısal iĢarette 0′dan 1′e ani değiĢim pozitif yönde ise „pozitif lojik‟. Mikrofonlarda.1. bilgiyi temsil eden iĢaret doğrudan doğruya fiziksel büyüklüğün benzeri ise oluĢan iĢaret „analog iĢaret‟ olarak adlandırılır (Resim 1. ‟1′ gibi iki değer alabilen iĢaret. iki sınır değeri bulunur (Resim 1. 19 .b).a). Sayısal Sistem ve Sayısal Gösterge Yalnızca iki değer alabilen (var-yok. Sürekli (continuous) iĢaretler olarak da isimlendirilen analog iĢaretler bilhassa ölçü ve ayar tekniğinde kullanılır. iki sınır değer arasında çok sayıda ara değerler Ģeklinde ifade eden göstergelere. giriĢteki ses basıncına bağlıdır. Sayısal büyüklüğü göstermek için kullanılan ve ‟0′.1). telefon sistemleri. Sayısal iĢaretin aldığı değerler zıplayarak (adım adım) değiĢir. analog göstergelerde anlamlı hale getirilir. „sayısal büyüklük‟ olarak isimlendirilir. vb. Bu göstergelerde. Üretilen çıkıĢ geriliminin değeri.2. analog ölçü aletindeki skalanın 0 ile 1000V arasında olması gibi.1. odadaki termostat analog göstergelerdir. ani değiĢim negatif yönde ise „negatif lojik‟ denir (ġekil 1. Ġki değerlikli büyüklük. Sayısal Büyüklük. Resim 1: Analog iĢaret. „sayısal iĢaret‟ olarak adlandırılır (Resim 1. Büyüklükleri.c).a).

2.b). Sayısal sistemleri oluĢturan devreler. 20 . Sayısal teknikte kullanılan bu sembollerin çeĢitli fiziksel anlamları olabilir. Sembollerin ifade ettiği anlamlardan birkaçı Tablo 1. Tablo 1: ‟0′ ve ‟1′ değerlerinin ifade edebileceği fiziksel anlamlar. sayısal gösterge ve sayısal sistem Sayısal iĢaretlerin aldıkları değerleri göstermek için 0-1. frekans sayıcılar. L-H (Low-High) sembolleri kullanılır. manyetik veya pnömatik olabilir. „sayısal sistemler‟ veya „sayısal devreler‟ (dijital devreler) denir (ġekil 1. Sayısal sistemlere örnek olarak. sayısal saatler ve elektronik daktilolar gösterilebilir. sayısal telefon santralleri. trafik ıĢık kontrol sistemleri.1′de sıralanmaktadır. sayısal voltmetreler. genelde elektronik devreler olmakla birlikte. hesap makineleri. ġekil 1: Pozitif ve negatif lojik iĢaretler Fiziksel büyüklükleri veya bilgileri sayısal iĢaretlerle (yalnızca 0 ve 1 değerleriyle) ifade ederek iĢleyen devrelere / sistemlere. mekanik.Resim 2: Sayısal iĢaret. genel amaçlı sayısal bilgisayarlar.

b. Sayısal gösterge olarak. Sayısal sistemlerin çıkıĢından elde edilen bilgileri anlaĢılabilir biçime dönüĢtürmek için sayısal göstergelerden faydalanılır. Sayısal sistemlerin tasarımı daha kolaydır: Anahtarlama montajı kullanıldığından. onun alınması ve gerektiği kadar elde tutulması mümkündür. Temel lojik kapılarla yapılan tasarımlar ve toplayıcı / çıkarıcı devreleri örnek olarak gösterilebilir. Analog teknikten. olarak isimlendirilen elemanlardan faydalanılır (ġekil 1. 5. Önemli olan ‟1′ ve ‟0′ 21 . 4. Bu elemanların özellikleri ilgili bölümlerde incelenecektir. 7 parçalı gösterge. 1.2. giriĢlerin o anki durumu ile doğrudan ilgili olan lojik devrelerdir.Sayısal sistemlerde bilgi saklaması kolaydır: Sayısal sistemlerde kullanılan yöntemlerle bilgilerin bir yere konması.2.Doğruluk (accuracy) ve birbirine bağlanabilecek devrelerin sayısı daha yüksektir: Analog devreler üç-dört basamaklı olabilirken. sıvı-kristal göstergeler (LCD) v. sayıcılar. Sayısal ve Analog Tekniklerin KarĢılaĢtırılması Elektronikte daha önce analog teknik kullanılarak yapılan uygulamalar günümüzde sayısal teknikler kullanılarak yapılmaktadır. Çünkü sayısal sinyallerin değerleri 1 ve 0 olarak kabul edilen gerilim sınırlarını zorlamadığı sürece önemli değildir.Sayısal sistemler yaptıkları iĢlemlere göre 3 genel grup altında incelenebilir: 1.Sayısal devrelerde iĢlemler programlanabilir: Sayısal sistemleri tasarlamak. kaydırıcılar.ArdıĢıl (Sequential) Sayısal Sistemler : Sistemin daha önceden sahip olduğu konum ve hali hazırdaki giriĢ değiĢkenlerinin durumlarına bağlı olduğu sistemlerdir. sayısal teknik kullanmaya doğru olan bu talebin nedenleri Ģöyle özetlenebilir: 1değerleridir.c). 3. sistemdeki iĢlemler saklanabilen komutlar (program) tarafından kontrol edildiğinden kolaydır. 3.1. akım ve gerilimin kesin değerleri önemli değildir. 2.Sayısal devreler gürültüden daha az etkilenir: Sinyallerin gürültüden etkilenmesi analog sistemlerdeki kadar kritik değildir. Çünkü gerilim ve akım değerleri doğrudan elektronik elemanlara bağımlıdır. Örneğin.BileĢik (Combinational) Sayısal Sistemler : Devrenin çıkıĢı. sayısal devrelerde daha çok sayıda devrenin birbiriyle irtibatı mümkündür. Analog sistemler de programlanabilir ancak programlanabilecek iĢlemlerin esnekliği ve kompleksliği oldukça sınırlıdır. 2.Bellek (Storage) Sistemleri : ArdıĢıl lojiğin belirli bir durumunun saklandığı lojik devrelerdir.

Bu da sayısal elemanların entegre içerisine yerleĢtirilmesini avantajlı duruma getirmektedir. iletim ortamının direnci neden olur. Bu mantıkla oluĢturulan sayısal devreler 10 farklı gerilim seviyesini ayırt etmek ve ayırt ettiği değerlere göre iĢlem yapmak zorunda idi. iki sistemi karĢılaĢtırdıktan sonra. 2=2V. frekans ve genlik değerleriyle yakından iliĢkilidir. 1. Analog ve sayısal sistemleri açıklayıp.Sayısal sistemlerde bir entegre içerisine daha fazla sayıda sayısal devre elemanı yerleĢtirilebilir: Her ne kadar analog elemanlarda entegre devre içerisine yerleĢtirilse de. …. transformatörler vb.gecikme (delay distortion)ve zayıflamalardan ötürü bozulurlar. günlük hayatımızda kullandığımız büyüklüklerin büyük bir kısmının analog olmasıdır. 1=1V. Zira güçlendiriciler. Bu sorunun en iyi cevabı. onlu sayı sistemini ifade etmek için 10 farklı seviye yani 10 farklı gerilim kullanılıyordu (0=0V. Sinyalin zayıflamasına. 3=3V. Zayıflamadan kaynaklanan problemi çözmek için alıı ile gönderici arasında belli aralıklarla sinyal güçlendirici (amplifier)ya da yineleyici gibi donanımlar yerleĢtirilebilir ancak bu donanımlar birden fazla noktada kullanıldığında alıcıya gelen birçok bitin hatalı olmasına sebebiyet verebilir. bobinler. Sinyaldeki bozulmayı çeĢitli önlemlerle minimuma indirmek mümkündür. Saye sinyaldeki bozulma müsaade edilebilir bir aralık içerindeyse problem oluĢturmaz. Zayıflama Sinyalin genliğinin düĢmesi olarak tanımlanır. ancak alıcıya ulaĢan bazı sinyaller anlaĢılmayacak ya da yanlıĢ yorumlanacak kadar bozulmuĢ olabilir. Gerçek sinyalin 22 . 1. Sinyalin bozulma oranı. SĠNYAL ĠLETĠMĠNĠ KISITLAYICI FAKTÖRLER Sinyaller iletim ortamında taĢınırken gürülü (noise). belirli elemanların entegre içerisine yerleĢtirilmesi (yüksek değerli kondansatörler.1950′lerde geliĢtirilen ilk sayısal sistemler. Bu problem. çok karmaĢık devrelerin oluĢmasına ve seviyelerin karıĢma olasılığının yüksek olmasına neden oluyordu.9=9V gibi).1. aklımıza „sayısal sistemlerde iki seviyeli sistemin kullanılma sebebi ve tüm bilgileri / verileri iki seviyeli olarak ifade etmemizin amacı nedir?‟ diye bir soru gelebilir. Bütün bu avantajların yanında sayısal sistemlerin dezavantajı. Bu durum. on seviyeli sistem yerine iki seviyeli sistemin kullanılması ile çözüldü ve bu çözüm hala geçerliliğini koruyor.6.) ekonomik değildir. ancak uzun mesafelerde tamamıyla engellemek mümkün olmaz. sayısal sistemlerin tarihini inceleyerek verilebilir.2.2.

Buna „Narrowband‟ da denir.genliğini yükseltirken kaçınılmaz olarak hattaki gürültünün genliğinizde kaçınılmaz olarak hattaki gürültünün genliğinde yükseltecektir. Ethernet buna iyi bir örnektir. Bu. Gecikme Sinyalin farı frekans birleĢenlerinin alıcıya farklı zamanlarda ulaĢması olarak tanımlanır.3. Bir ağ kablosunun taĢıyabileceği maksimum veri miktarı. bps (bit per second) birimi ile ölçülür. kablo çiftlerinin birbirlerini etkilemesinden veya yakınlardaki enerji iletim hatlarından kaynaklanabilir. BANTGENĠġLĠĞĠ VE TEMELBANT GENĠġBANT KAVRAMLARI BantgeniĢliği(Bandwidth): Bant geniĢliği. iletim ortamındaki ısınmadan.3. Resim 2: Bant GeniĢliği Betimlemesi Temelbant(Baseband): Tek taĢıyıcı frekansın kullanıldığı klasik bir ağ teknolojisi.2. 1.2.2. 1. Gürültü Hava ġartlarından. 1. 23 . bir iletim ortamından aktarılabilecek maksimum bit oranını kısıtlayan en büyük etkendir. KarĢıtı „broadband‟dir. zayıflama ve gürültünün aksine anlaĢılması oldukça karmaĢık bir konudur. Gürültü faktörün minimuma indirebilmek için iletim ortamının enerji nakil hatlarından uzak tutulmasına dikkat edilmelidir. Farklı frekans bileĢenlerinin gecikmesinden kaynaklanan bozulma.

Fdm) Tek hat üzerinden birden fazla kiĢinin iletiĢimine izin veren devre anahtarlamalı ağ tipidir. Gönderilen bu sinyaller alıcı makina tarafindan demultiplex edilip orijinal hallerine geri dönüĢtürülür. KANAL ÇOKLAMA(Multiplexing) 1. Ethernet Kartı GeniĢbant(Broadband) : Tek bir iletiĢim ortamında birden fazla veri kanalı sağlayan iletiĢimi gösterir. Buna göre hattı birden fazla kiĢi kullanmak için farklı frekans aralıklarını kullanırlar. multiplex edilmiĢ sinyal komunikasyon kanalları (Communication Channels) üzerinden gönderilir (Transmission). Frequency Division Multiplexing.1. Frekans Bölmeli Çoklama (Sıklık Bölmeli Çoklayıcı.4. 1.1. Multiplexing düĢük seviyeli (low-level) komunikasyon kanallarının kapasitesini sanal (virtual-channels) bölmelere ayırıp yüksek seviyeli (higher-level) mantiksal (Logical) kanallar yaratır ve bu kanallar üzerinde sadece tek bir sinyal (örnegin 1 telefon gorusmesi) gönderilebilir. Örneğin bir hattı 4 farklı kiĢi kullanmak istiyorlar. Örnegin elektronik cihazlarda multiplexing birden fazla analog sinyallerinin digital sinyale dönderilip (analog-to-digital ADC ) iĢlenmesini (process) sağlanır veya telekominikasyonda birden fazla telefon göruĢmesinin aynı fiziki kablo üzerinden aktarılması sinyallerin multiplex edilmesiyle gerçekleĢir.Resim 3.4. Komunikasyonda. telekomunikasyon veya bilgisayar ağlarinda birden fazla analog sinyallerinin veya dijital bilgi aktarımlarının (Digital Data Streams) birleĢtirilip tek bir sinyal haline getirlimesidir.1. 1. 24 . Multiplexing Elektronik. Hattın kullanımı farklı frekanslardan alıĢ veriĢ ile 4 farklı kiĢiye bölünerek her frekans aralığında farklı kiĢinin kullanması ile sağlanır.4.

4. Bu yöntemde diğer devre anahtarlamalı 25 .2.kiĢi (kırmızı renkle veri transferi yapan kiĢi) diğer 3 kiĢi verisinin yolladıkları hattan verisini yollayabilmektedir. Aynı hattan 4 farklı kiĢinin yollayabilmesi için farklı frekans aralıklarını kullanmaları gerekir.kiĢi (kırmızı renkle veri transferi yapan kiĢi) diğer 3 kiĢi verisinin yolladıktan sonra hattan verisini yollayabilmektedir. Hattın kullanımı birim zamanı 4 farklı kiĢiye bölünerek her birim zamanda farklı kiĢinin kullanması ile sağlanır. Buna göre hattı birden fazla kiĢi kullanmak için farklı zaman aralıklarını kullanırlar.Buna göre 1.1. Zaman Bölmeli Çoklama (Time Division Multiplexing.Buna göre 1.ġekil 2: Frekans Bölmeli Çoklamanın Koordinat Üzerinde Gösterimi Yukarıdaki Ģekilde birim zamanda aynı hat üzerinden 4 farklı kiĢinin iletiĢim Ģekli gösterilmiĢtir. Bu yöntemde diğer devre anahtarlamalı yöntemlerde olduğu gibi herhangi bir kiĢi veri yollamasa bile ona ayrılan frekans dilimini baĢka kimse kullanamaz ve hattın bu kısmı boĢ kalır. ġekil 3: Zaman Bölmeli Çoklamanın Koordinat Düzleminde Gösterimi Yukarıdaki Ģekilde birim zamanda aynı hat üzerinden 4 farklı kiĢinin iletiĢim Ģekli gösterilmiĢtir. Tek hat üzerinden birden fazla kiĢinin iletiĢimine izin veren devre anahtarlamalı ağ tipidir. Tdm) 1. Örneğin bir hattı 4 farklı kiĢi kullanmak istiyorlar.

1. Paralel iletimde ise her bit ayrı bir telden aynı zamanda iletilir. Bu tür iletim genellikle iletim hızının saniyede 28800 bit veya daha az olduğu durumlarda kullanılır. PARALEL VE SERĠ ĠLETĠġĠM HaberleĢme bilgi alıĢveriĢi olarak düĢünülebilir. Bilgisayarlarda ise veri haberleĢmesi söz konusudur.) arasındaki veri iletimi seri olarak gerçekleĢir.Bu sistemin tam çalıĢabilmesi için alıcı ve verici sistemlerin eĢ zamanlı olmaları ve bribirlerinden haberdar olmaları gerekir. Bu sayede alıcı ve vericiler arasında iletiĢim yapılabilmektedir. Bunun için üç Ģey gereklidir. Bilgisayarın merkezi iĢlem birimi ile belleği arasında veri iletimi paralel yollardan olur. Asenkron iletiĢim Ġletim bir karakterin herhangi bir anda iletilebilmesi demektir.yöntemlerde olduğu gibi herhangi bir kiĢi veri yollamasa bile ona ayrılan zaman dilimini baĢka kimse kullanamaz ve hat boĢ kalır. Seri iletimde veriler bit bit tek bir tel üzerinden sırayla iletilir.s. alan ve gönderten ortamdır. Mesela 26 . Az ve basit elektrik devre ihtiyacı gerektirmesi ve ucuz olması dolayısıyla tercih edilir. Bu yüzden paralel iletim daha hızlıdır.1. Mesela iki insanın konuĢmasında biri konuĢarak bilgiyi gönderir diğeri dinleyerek alır sesler ise hava ortamında iletilir.5. kodlanmıĢ bilginin transferidir.1. Bilgiyi gönderen. Burada veri haberleĢmesi aletler arasında. modem. Bu kodlama 1 ve 0 lardan oluĢur ve iletim elektrik sinyalleri Ģeklinde gerçekleĢir. Seri iletim de kendi içinde asenkron ve senkron olmak üzere ikiye ayrılır.5. Asenkron ve Senkron ĠletiĢim 1. Bu zaman aralıklarında iletiĢimi yaparlar.1. Veri iletimi seri ve paralel olmak üzere iki Ģekilde gerçekleĢir. Bu bağlantı Ģekli ikiye ayrılır: EĢ zamanlı (zaman uyumlu) zaman bölmeli çoklama (sycnhronous TDM): Buna göre gönderen ve alan taraflar tam olarak hangi zamanda göndereceklerini ve alacaklarını bilmektedirler. Fakat veri iletim hızının bu derece kritik olmadığı bilgisayar ile diğer aletler (klavye.5. 1. Bu sistemde her zaman biriminde gönderilen bilgi ilave olarak kimden geldiği ve kime gittiği gibi kimlik bilgilerini tutmaktadır. v. Zaman uyumsuz zaman bölmeli çoklama (asynchronous TDM): Bu yapıya göre gönderen ve alan tarafların birbiri ile uyumlu olması gerekmemektedir.

Asenkron iletimle gönderilen her karakter dört bölümden oluĢur. Bunlardan sonra alan makina veri bloklarının baĢlayacağını anlar. BaĢlangıç biti.2. Çünkü her gönderilen karakterin baĢında ve sonunda ilave bitlerin kullanılmasını gerektirir. Senkron iletiĢim 1. veri bitleri.1. farklı zaman aralıklarıyla gönderilir. Fakat burada önemli olan verileri alan makinanın iletilen blokları ve blokların içindeki karakterleri ayırt edebilmesi ve anlayabilmesidir. Asenkron iletimin kullanımı kolaydır fakat verimli bir iletim yolu değildir. Mesela ASCII karakterlerden oluĢan bir dosya bu yolla iletilebilir. parity biti ve sonlandırma bitleri. Senkron iletimde her karakterin baĢında ve sonunda ilave bitler gerekmez. Paralel ve Seri İletişim Çevrim İçi (Online) Web Destekli Öğrenme Çevrim Dışı (Offline) • Sanal Sınıf Videokonferans • Web Portalı • Web Günlüğü (Blog) • Wiki • Sohbet • Anlık Mesaj • Tartışma Grupları Yüz Yüze Eğitim Podcast/ webcast • CD-ROM / DVD • Video yayını Basılı Yayın Anlık Eşzamanlı (Senkron) İstendiğinde Eşzamansız (Asenkron)/ Resim 4: Senkrol ĠletiĢimin Gösterimi 27 . Bu sayede alıcı makina kendini ayarlar. Bunun için karakter senkranizasyonu ve bit senkranizasyonu olmak üzere iki yöntem kullanılır.5. Büyük bloklar halindeki veri bir defada iletilebilir. Veri bitleri kullanılan karakter koduna göre 7 veya 8 bittir. Karakter senkronizasyonu ise bloktan önce SYNC denilen 2 sembol kullanır. Parity biti her zaman kullanılmaz.bilgisayar baĢındaki kullanıcı klavye kullanarak yazı yazarken her tuĢa farklı zaman aralıklarıyla basar ve basılan tuĢ hakkındaki bilgi yani o karakter bilgisayara belli bir düzende değil. Bit senkronizasyonunda bloğun önünde ve sonunda bayrak olarak isimlendirilen 8 bitlik bölümler vardır.

Full Duplex çalıĢma sekli alınan iĢaretin gönderilen iĢaretin yansımasından ayrılabilmesi yeteneğini gerektirir. HABERLEġME KANALLARININ ÇALIġMA MODLARI 1. echo cancelers. ile değiĢtirilmektedirler. veya asimetrik modem olarak adlandırılırlar.6.6. 28 . Bu yüzden half-Duplex alıcılar. Bu kanalı half-Duplex‟ e çevirir. echo-suppressor. lokal gönderici aktif iken iptal edilirler. Bu ye gönderiĢ ve alıĢ iĢaretlerinin farklı frekans bandlarinda yer aldığı ve filtreleme ile birbirinden ayrıldığı FDM (frequency division multiplexing) ile veya yankı dengeleme.1.2.1. Simplex Simplex iĢaretin yalnızca bir yönde gedebilmesi demektir. Yankı yakalayıcılar yavaĢ yavaĢ teorik olarak full-Duplex cihazlar olan yankı dengeleyiciler. 1. Full-Duplex teriminin anlamı modemin tam hız ile iki yönlü iletim yapması anlamına gelir. split-speed. Bir telefon kanalı sıklıkla iletimin yalnızca tek bir yönde yapılmasına izin veren bir yankı yakalayıcı. çıkıĢ empedansı hattın giriĢ empedansı ile tam olarak eĢit olmaz. Bu çalıĢma seklinde data iletimi yalnızca bir yönde gerçekleĢir. içerir. Echo Canceling (EC) ile yapılır. Half-Duplex modemler full-Duplex modada da çalıĢabilirler. Full Duplex modemler half Duplex kanallarda çalıĢmazlar. 1.6. DüĢük hızlı ters kanal iletimi sağlayan modemler dagitik hızlı. Half Duplex Half Duplex iĢaretlerin iki yönlü ancak ayni anda bir yöne doğru iletilebilmesi anlamına gelir.6. Full Duplex Full Duplex iĢaretlerin ayni anda iki yönlü iletilebilmesi anlamına gelir. bu yüzden iletilen iĢaretin bir kısmi (Genellikle kötü olarak değiĢerek) her zaman geri yansır.3. Bir modem iki telli bir hatta bağlandığında.

Resim 6: Ağ bağlantılarında kullanılan Koaksiyel Kablo 29 . Günümüz networklerinde kullanılan kabloların yapısına göz atacağız.7. Kablo Tipleri Kablosuz çözümlerin artan popülaritesine rağmen bilgisayar ağlarının çok büyük bir bölümü bağlantı için hala bir çeĢit kablo kullanmaktadır. BĠLGĠSAYAR AĞ BĠLEġENLERĠ Resim 5: Bilgisayar Ağ BileĢenlerinin Genel Yapısı 1.1.7.1.

7. Resim 7: Koaksiyel Kablonun Ġç Görünümü Koaksiyel kablolar. ġekil 4: Koaksiyel Kablonun Yapısı 30 . kablo içindeki parçaları dıĢ fiziksel etkilerden korumak amacıyla bir kılıf bulunur. ortada çok damarlı tel yumağından oluĢmuĢ bir iletken.1.1. uygulamada bir çok alanda yüksek frekanslı elektriksel iĢaretin aktarılmasında kullanılır. Koaksiyel kablo Koaksiyel kablo bir tür bakır kablo çeĢididir.) RG-58 Bilgisayar ağlarında kullanılan kablo tipleri şunlardır: DolanmıĢ Çift Kablo (Twisted Pair Cable) – – Kaplamalı DolanmıĢ Çift (Shielded Twisted Pair-STP) Kaplamasız DolanmıĢ Çift (Unshielded Twisted Pair-UTP) Fiber Optik Kablo (Fiber Optic Cable) 1. üzeri yalıtkanla kaplanmıĢ ve onunda üzerinde kafes yapısında bir koruyucu iletken tabaka vardır. Koaksiyel kablo. En dıĢta ise. elektriksel parazitten korunma açısından bakır kablolar içerisinde tercih edilen bir kablo türüdür. aĢağıdaki Ģekilde görüldüğü gibi.Koaksiyel Kablo (Coaxial Cable) – – – • RG-8 RG-6 (Ağlarda kullanılmasa da bilmemiz gerekiyor. Veri iletim kablolamasında tipik olarak 10 Mbps için birkaç yüz metre mesafelere kadar gidilmektedir.

RG-58 Günümüzde karĢılaĢabileceğiniz tek koaksiyel ağ kablosu RG-58'dir. uygulaması kolay bir kablodur. Bu değer kablonun belirli bir uzunlukta elektrik akımına karĢı gösterdiği dirençtir. Aynı RG-8 gibi 50 olan bu kablo RG-8'e göre ucuz. Kalın ve mukavemetli bir kabloydu. RG-6 RG-6 75 değerindedir ve bilgisayar ağlarında hiçbir zaman kullanılmamıĢtır. Koaksiyel kablo tipleri kendi RG kodlarına sahiptir. Günümüzde bu kabloyu kullanan bir ağ bulmak gerçekten zordur.Koaksiyel Kablo Yapısı Network ağlarında. Televizyonlara giren anten kablosu RG-6'dır. Ancak günlük hayatta çok sık karĢımıza çıkar. RG-8 RG-8 veya genellikle söylendiği gibi Thicknet (kalın net) kablo ethernetin ilk kullandığı kablo tipidir. UTP yaygınlaĢıncaya kadar yerel ağlarda geniĢ uygulama alanı bulmuĢtur. diğer tür bakır kablolara göre pahalı olması ve buna karĢılık çok yüksek hızlara çıkılamaması koaksiyel kablolara olan yönelimi daha ucuzu olan büklümlü çift kablolara yöneltmiĢtir. döĢenmesinin zor. Diğer isimleri Thinnet(ince net) ve Cheapernet(ucuz net)'dir. ancak kabloya daha yakından bakınca üzerinde RG kodunu ve empedansını görebilirsiniz. Resim 8: RG – 58 Kablo 31 . Empedans değeri "50 " veya "75 " Ģeklinde omega karakteriyle yazılır. Koaksiyel kablolar dıĢtan bakıldığında birbirlerine çok benzerler.

UTP kablodan pahalıdır. Teknolojisi ve standartları yerleĢmiĢtir. Elektromanyetik gürültülere duyarlıdır. UTP‟ye göre daha yüksek bant geniĢliğini desteklemektedir. Dezavantajları • • • UTP ve koaksiyel kablodan daha pahalıdır ve kurulumu zordur.1. Çok hızlı veri iletiĢimi için uygun değildir. kaplıdır.7.Birçok firma tarafından üretilen kablolar birbiriyle uyumlu ve beraber çalıĢabilmektedir. Kaplamalı DolanmıĢ Çift (Shielded Twisted Pair-STP) 1. Dezavantajları • • • Koaksiyel kablolar Elektromanyetik gürültülere duyarlıdır. kıvrılmaz ve pahalıdır. Kıvrılmalara karĢı direnç göstermekte ve çabuk bozulmamaktadır.2. Günümüzde en yaygın biçimde kullanılan ağ kablosudur 32 . Bazı koaksiyel kablolar ağır. Bu tip kabloda dolanmıĢ tel çiftleri koaksiyel kabloda olduğu gibi metal bir zırh ile Resim 9: Kaplamalı DolanmıĢ Çift STP kablonun avantajları • • Teknolojisi ve standartları oturmuĢ ve durağandır.Koaksiyel kablonun avantajları • • • • Kurulumu kolaydır. Elektromanyetik gürültülere dolanmıĢ çift (TP) kablodan daha dayanıklıdır.

000 Mbit/Saniye 10.4 Kategori.6 Kategori 7 Desteklediği maksimum veri aktarım miktarı Telefon hatları-veri aktarımında kullanılmaz 4 Mbit/Saniye 16 Mbit/Saniye 20 Mbit/Saniye 20 Mbit/Saniye 1. • Sinyal bozulmalarının önüne geçmek için kablolar birbirine dolanmıĢtır. Kablonun içinde kablonun dayanıklılığını arttırmak ve dıĢtaki plastik kılıfı kolayca sıyırmak için naylon bir ip bulunur.1 Kategori.3 Kategori.2 Kategori. Resim 11: Kaplamasız DolanmıĢ Çift (UTP) Kategoriler Kaplamasız DolanmıĢ Çift( UTP )kablo aktarabileceği veri miktarına göre kategorilere sahiptir.Resim 10: STP Kablo Kaplamasız DolanmıĢ Çift (Unshielded Twisted Pair-UTP) • UTP birbirine dolanmıĢ çiftler halinde ve en dıĢta da plastik bir koruma olmak üzere üretilir.000 Mbit/saniye 33 . Kategori Kategori.5/5e Kategori .

Bilgisayar ağlarında kullanılmıĢtır. Resim 14: CAT6 Kablo 34 . 1000 Mhz hızı için. yani Gigabit ethernet için en uygun kablodur. Gördüğünüz gibi görüntüde bir fark yok. 100 Mbit ethernetin geliĢtirilmesiyle CAT5 kablolar üretilmeye baĢlanmıĢ ve Resim 12: Kategori 5‟e uygun UTP Kablo Örneği CAT5 ile 100 Mbit hızında veri aktarımı yapılabilir. 10 Mbit ethernet döneminde CAT3 kablo yoğun olarak kullanılmıĢ. Resim 13: CAT5 Genel Görünümü CAT6'da da aynı durum söz konusu CAT5e'den de daha yüksek değerlere eriĢebilir. Bir sonraki standart CAT5‟e (geliĢmiĢ CAT5) standardıdır. CAT5‟e ile gigabit hızına ulaĢılabilir.

Genel olarak yüksek band 35 . hepsi birden diğer bir folyo ile kaplıdır. döĢenmesi zor olmakta ve kolayca kırılabilmektedir. UTP kablonun avantajları • • • Ses iletimi için teknoloji ve standartlar belirli ve sabittir. Bunlar uygun kategoride ise bilgisayar ağları için de kullanılabilir. CAT7 RJ-45'ten tamamen farklı bir jak kullanılmaktadır. 1. Dezavantajları • • Elektromanyetik gürültülere karĢı duyarlıdır. UTP için bazı hızlı ağ standartları yenidir ve oturmuĢ değildir.1. Fiber Optik Kablo Fiber optik kablo (FO) veri ve ses iletimi için en ideal kablo türüdür. TP kablo kullanan telefon sistemleri vardır.3.7. Ancak maliyeti yüksek. Kurması kolay ve ucuzdur. Resim 15: CAT7 Kablo Resim 16: CAT5 Kablo Günümüzde yeni kurulan bir ağda mutlaka CAT5 veya üstü bir kablo tercih edilmelidir. Birçok binada. Her tel çifti metal folyo ile kaplı.CAT7 Diğerlerinin aksine farklı bir yapısı vardır.

geniĢliği gerektiren veya uzak mesafelere gidilmesi gereken uygulamalarda kullanılır. Resim 18: Fiber Optik Kablo Fiber Optik kablo üzerinden veri aktarımı ince fiber cam üzerinden ıĢık dalgası Ģeklinde gerçekleĢtirilir. FO kabloya aradan bağlantı yapılıp uç çıkarmak zor olduğu için noktadan noktaya güvenli bir Ģekilde iletim yapılır. Basit bir Fiber Optik kablo Ģekli yukarıda gösterilmektedir. Resim 17: Fiber Optik Kablo Yapısı Elektriksel gürültü ıĢık demetini etkilemeyeceği için aktarım sorunsuzca gerçekleĢtirilir. bu yüzden güvenilir bir iletiĢim ortamıdır. Fiber Optik kablonun avantajları • • DıĢ etkenlere karĢı oldukça korumalıdır. uygulamada fiziksel mukavemetin sağlanması açısından. FO kablonun kullanım yerine bağlı (bina içi veya bina dıĢı gibi) olarak baĢka parçalarda içerebilir. Bant geniĢliği yüksektir (622 Mbps). 36 . Aktif ağ cihazlarının yüksek hızlarda birbirine bağlanmasında uzak mesafelerdeki cihazların birbirine bağlanmasında ve omurga kurulmasın da kullanılır. ġekilde de görüleceği gibi üç temel parçadan oluĢur .

Örneğin birinci çiftin ilk teli beyaz zeminde üzerinde yeĢil olarak kodlanmıĢ olup kısaca By olarak anılır. STP) 4 çift tel vardır ve her biri farklı renklerle kodlanmıĢtır. kullanılan kablolama alt yapı standardına göre kullanılır. RJ45 Konnektörü RJ45. Resim 19: RJ 45 Konnektörü Ethernet ve Jetonlu Halka uygulamasında kullanılan RJ45 konnektör sonlandırılması aĢağıda anlatılmıĢtır.2. Bağlantıların uzman kiĢilerce yapılması gerekmektedir. Bu uçların bir kısmı veya tamamı.1.7.2.7. 37 . Konfigürasyonu ve kurulumu oldukça karmaĢıktır. 100Base-T4'de sekiz uç kullanılır. Ethernet ve Jetonlu Halka ağ cihazların üzerinde bulunan portlar için kullanılan bir fiziksel ara bağlaĢım konnektörüdür. Ethernet 10Base-T'de 4 uç kullanılırken. Konektörler 1. eĢleniği olan ikinci tel yeĢil zemin üzerine beyaz olarak kodlanmıĢtır ve kısaca Yb ile gösterilir. 1. RJ45 konnektör üzerinde 8 tane uç vardır. Örneğin. Büklümlü çift kabloda (UTP.Dezavantajları • • • Maliyeti yüksektir.

Tabloda ise hem 4 çift hem de 2 çift için çapraz bağlantı uç değerleri görülmektedir.3. ġekil 6: Çarpraz Ara Kablosu Kullanımı 1. verilmiĢtir. MIC.7. 38 . BNC Koaksiyel Konektörler BNC kablo bağlantısı bilgisayarınız ile ağ arasındaki durumu LED‟ler yardımıyla izleminize olanak vermez. Çapraz Ara Kablo Bağlantısı Ġki çiftin kullanıldığı çapraz bağlantı uç değerleri aĢağıda.4. Resim 20: BNC Portları Fiber optik kabloların sonlandırılması ve cihazlarla bağlantıların yapılması için. aĢağıdaki Ģekilde görüldüğü gibi ST.RJ45 Konnektörü Standart Bağlantı ÇeĢitleri ġekil 5: RJ45 Kullanımı ve Kablo Genel Yapısı 1. SC. SMA906 ve Bionic olarak adlandırılan çeĢitli konnektör türleri vardır.7. Kablonun açık uçları 50 Ohm luk direnç ile sonlandırılır.

Yerel ağ bağlantısı içinde yeralan birimler ağ içerisinde IP adı verien bir kimlik ile aktif olabilir ve sistemin bir parçası olma özelliğini kazanırlar.1. 3 ana kategori vardır. Yine bu ağlar server adı verilen yönetici bilgisayarlarla yönetilir ve izlenirler. dosya ve veri alıĢ veriĢi yapabilmesi için birbirine bağlanarak oluĢturduğu yapıya “Network” denir.[1] Network topolojisi 3 baĢlık altında incelenirler. Printer: Kullanıcı PC'leri tarafından yönetilen birimdir. WAN ve MAN olmak üzere yapılarına göre standartları vardır.8. PC: Kullanıcılar tarafından üzerinde iĢlem yapılan birimdir. 1. tek bir kaynaktan tek bir hedef adrese gönderilmesiyle yapılan iletiĢime Unicast ĠletiĢim denir. 39 . Bu ağda kullanıcı PC „ler yazıcılar ve ortak PC'ler arasında bilgi alıĢveriĢi veri iletimi elektronik posta alımı ve gönderimi gibi çok sayıda fonksiyon gerçekleĢtirilmiĢ olur. LAN.8. 1.1.[2] AĢağıda basit bir yerel ağ yapısını oluĢturan birimler tanıtılmıĢtır.Cihaz üzerindeki FO yuva hangi türde konnektöre sahip ise. Server: Ağı yöneten ve izleyen birimdir. Açık Komut:1 Kapalı Komut:0 LAN ĠletiĢim Metodları Unicast ĠletiĢim Multicast ĠletiĢim Broadcast ĠletiĢim Unicast ĠletiĢim Tek bir data paketinin.[1] 1.8. BĠLGĠSAYAR AĞLARI Bir veya birden fazla bilgisayarın. kablo da ona uygun sonlandırılmıĢ olmalıdır. LAN (Local Area Networks) Yerel Ağ yüksek hızda veri transferi özelliğine sahip server PC printer gibi birimlerden oluĢan bir ağ türüdür.1.

bu Ģekilde olan iletiĢime Multicast ĠletiĢim denir. Bilgi sinyallerinin sönmesinden dolayı LAN kurulurken uzaklık göz önünde tutulur.8. bu tür iletiĢime Broadcast ĠletiĢim denir. Durum öyle olunca maliyet artmakta.2. Genellikle WAN (Wide Area Network)'dan daha ucuzdur. 1.Multicast ĠletiĢim Tek bir data paketi. Broadcast ĠletiĢim Tek bir data paketi. bilgi sinyalleri sönene kadar gider. 1. Yüksek transfer hızı vardır. LAN Karakteristikleri Coğrafi olarak limitli operasyon alanı vardır. Örnek verecek olursak. ağda kopyalanarak birkaç özel hedef adrese gönderilmiĢse. Bu bilgi. kopyalanarak ağda bulunan bütün bilgisayarlara gönderiliyorsa. Bir firmayı 40 . Uzaklık Maliyet Uzaklık LAN uzaklığa göre sınırlandırılmıĢtır. Bunun sebebi transfer edilecek bilgiye ve kablolama tekniğine bağlıdır. LAN dizayn ederken iki durum göz önünde tutulur. Yerel servislere devamlı olarak ulaĢabilme olanağı vardır. Kesin ulaĢması gereken bilgiler için uzaklık tanımlamasının olmaması gerekir. Maliyet LAN dizaynında bazı noktalarda.8.1.2. MAN (Metropol Area Network) Metropolitan ağlar diye adlandırdığımız ağların tanımı ise birkaç local ağların birleĢimini metropolitan network olarak tanımlayabiliriz. ama iletiĢim olmaktadır. maliyet uzaklıktan daha önde tutulur. Bilgi sinyallerini ilk gönderildiği gibi tutabilmek için tekrarlayıcı (repeater) denilen cihazlar kullanılır. Birçok kablolama tekniğinde bilgi sinyalleri belli mesafeye kadar bilgiyi iletir. Kablolama birincil iletiĢim ortamını oluĢturur.

3.4. Kablosuz Yerel Ağ (Wireless Local Area Network) Kablosuz yerel ağ. Kablosuz yerel ağlar sağlık kurumları. Dial-up bağlantılar ve ISDN bağlantılar kullanılır. Bağlantı sağlandıktan sonra veri aktarımı sağlanır. 1. hipermarketler. akademik kurumlar ve ambarlar gibi birçok alanda yaygın hale gelmiĢtir.8. bu firmanin birkaç Ģehirde Ģubeleri var ise bu Ģubelerdeki yerel ağları da birbiri ile bağlantılı hale getirildiğinde metropolitan ağı elde etmiĢ oluruz. Wide Area Network Özellikle networkleri uzak yerleĢimler arasında bağlamak gerektiğinde değiĢik uzak bağlantı tekniklerini kullanan WAN teknolojileri kullanılır. 1.8. Cisco değiĢik Wan teknolojilerini destekler. fabrikalar. WAN Bağlantı Türleri LAN'larını bağlamak için kullanılan değiĢik WAN türleri vardır: Dedicated(AdanmıĢ) Circuit-switched(Çevre Dönmeli) Packet-switched(Paket Dönmeli) Dedicated ya da point-to-point olarak adlandırılan bağlantılarda kiralık hatlar (leased line) kullanılır. dizüstü bilgisayarlar gibi) gerçek zamanlı veri transferi yapabilen cihazların getirdiği üretkenlik artıĢından kazanç sağlamıĢlardır. Radyo frekans(RF) ) teknolojisini kullanarak havadan bilgi alıĢveriĢi yapar böylece kablolu bağlantı miktarını azaltır. 41 . kablolu iletiĢime alternatif olarak uygulanabilecek esnek bir iletiĢim sistemidir.ele alırsak.25 en yaygın paket anahtarlamalı bağlantı yöntemidir. Bu endüstriler (el terminalleri. üretim kuruluĢları. Frame Relay ve X. Günümüzde kablosuz yerel ağlar birçok iĢ sahasında genel amaçlı bağlantı alternatifi olarak kabul edilmektedir. Firmanın merkez binasındaki kurulan ağ yerel. Circuit switching bağlantılar aynı bir telefon görüĢmesi gibi sağlanır. Genelde düĢük bant geniĢliğinde veri transferi için kullanılır. Packet-switching bağlantılar ise bant geniĢliğinin paylaĢılmasını sağlar.

Veri taĢıyıcı üzerine birkez bindirildikten sonra radyo sinyali bir frekanstan daha fazla frekans iĢgal edecektir. Radyo dalgaları uzaktaki bir alıcıya enerji verdiği için alıcı tarafından kusursuz bir Ģekilde alınır.4. Kurulum Hızı ve Basitliği: Kablosuz yerel ağ sistemleri kurulumu hızlı ve kolaydır. çok yer değiĢtirme gerektiren dinamik ortamlarda kendini belli eder. Kablosuz Yerel Ağlar Nasıl ÇalıĢır? 1. eriĢim noktası denilen hem alıcı hem verici konumundaki ( transceiver ) cihaz standart kablolamayla. geleneksel yerel ağlara karĢı üstünlükleri Ģunlardır: Mobilite: Kablosuz yerel ağlar ağ kullanıcılarına Ģirketlerinin hangi noktasında olursa olsunlar. Kurulum Esnekliği: Kablosuz ağ teknolojisi kablolu ağın eriĢemeyeceği yerlere ulaĢımı sağlar. hareket halinde dahi gerçek zamanlı bilgi eriĢimi sağlar. Bilgiyi almak için alıcının belli bir frekansa ayarlaması yeterli olacaktır zira alıcı diğer frekansları reddedecektir. Maliyet Kazancı: Kablosuz ağ kurabilmek için ilk olarak harcanması gereken miktar kablolu bir ağdan daha fazla olmakla birlikte hayat evresi sarfiyatı çok azdır. Tipik bir kablosuz yerel ağ yapılandırmasında. Çünkü module edilecek bilgi de taĢıyıcının üzerine binecektir. Uzun vadeli kazançları. ayrıca duvar ve tavanlardan kablo çekme zorunluluğu da ortadan kaldırır.1.Niçin Kablosuz ? Kablosuz yerel ağ yardımıyla kullanıcılar kolayca kaynaklara ulaĢabilecek. kablolu ağa bağlanır. binlerce kullanıcıya geniĢ bir yelpazeyi kapsar.8. EriĢim 42 . Kablosuz yerel ağlar havadan yayılan elektromanyetik dalgalarla ( radyo ya da infrared ) bir noktadan baĢka bir noktaya fiziksel bağlantı olmaksızın bilgi iletiĢimini sağlar. Böylece birden fazla taĢıyıcı frekans giriĢim olmaksızın aynı uzayda bulunabilecktir. Bu metoda modulasyon da denir. GeniĢletilebilirlik: Yapılar kolaylıkla değiĢtirilebilir ve az miktarda kullanıcının oluĢturacağı “peer to peer” ağ yapısından. ağ yöneticileri ise kablo döĢemeden ya da yer değiĢtirmeden ağ kurabilecek veya mevcut ağda değiĢiklik yapabileceklerdir. Kablosuz yerel ağların.

Network‟u dinledikten sonra eğer “temizse” iletiĢime geçerler.1. Bu sayede.3 spesifikasyonu temelinde ilk Ethernet ürünü geliĢtirilmiĢtir. Günümüzde. FTP vb gibi pek çok protokol uygulamaları çalıĢtırılabilir. Ġntranet‟ler. Bazı Ģirketlerdeki intranet'lerden. çoğunlukla TCP/IP tabanlı bir ağdır. Intranet Ġntranet. Yani. "Firewall" sistemleri üzerinden (bazı emniyet tedbirleri ile). 1. Ġki bilgisayar network üzerinde sinyal göndermeye çalıĢtığı anda collision oluĢur. Ģirket(ler) içi tele-konferans uygulamalarında ve farklı birimlerdeki kiĢilerin bir araya gelebildiği iĢ gruplarının oluĢturulmasında da kullanılırlar. 43 . her iki yönde de ileti trafiği kontrol edilebilmekte ve güvenlik sağlanmaktadır. Rasgele bir süre sonra (genellikle birkaç milisaniye) bütün bilgisayarlar tekrar veri yollamak için network‟a çıkarlar.9. AĞ TEKNOLOJĠLERĠ 1. Bu temelin üzerine 1975 yılında OSI Fiziksel ve Veri Bağlama katmanı uyumlu ve IEEE‟nin 802. Diğer Ağ Kavramları 1. Internet'in daha özel bir hali. sadece belirli bir kuruluĢ içindeki bilgisayarları. Ġntranet‟ler üzerinden HTTP. Ġntranet‟ler içinde. Internet çıkıĢı da yapılmaktadır. Temel oluĢturulma amaçları. yerel ağları (LAN) ve geniĢ alan ağlarını (WAN) birbirine bağlayan.9. küçük Internet!. Web eriĢimi ile kaynakların kullanımı oldukça yaygındır.noktası ( access point ) kablolu ağ omurgası ve kablosuz ağ arasında veri alıĢveriĢi ve tamponlamasını üstlenir.5.8. 1. kuruluĢ bünyesinde bilgileri ve bilgi iĢlem kapasitesini paylaĢmaktır. Collision‟u ilk fark eden bilgisayarın gönderimi durdurulur.8.5. Ġntranet‟ler gateway'ler ile diğer networklara bağlanabilir. Ethernet Teknolojisi 1960‟lı yıllarda Hawaii Üniversitesinde CSMA/CD eriĢim yöntemi geliĢtirilerek bir LAN oluĢturulmuĢtur. Ethernet orijinal olarak 1 Mbps hızındadır ve eriĢim yöntemi olarak da CSMA/CD (Carrier Sense Multiple Access/Collision Detection) tekniğini kullanır.1.

Aslında. 2. Zira verilerin her bilgisayara teker teker sıra ile gönderiliyor olması. bir bilgisayardan bir baĢka bilgisayara gidecek olan veri en kısa biçimde merkezdeki cihaz üzerinden geçip aktarılır. veriler merkezi birim tarafından. 8.1. yatar. MSAU (MultiStation Access Unit) adı verilmektedir. Ve veri merkezi birimden gereksiz yere birden fazla kez geçmis olur. Bir veri her bilgisayara teker teker gönderilir. Bu sırada her makine paketin kendisine ait olup olmadığını kontrol eder. network‟de sanki bir veri paketinin bir zincir etrafından dolaĢıyormuĢçasına döndüğü izlenimini verir. Örneğin sağlık uygulamaları ya da eski internet alt yapısı için düĢünülmüĢ olsa da yavaĢlığı nedeniyle çok az uygulama alanı bulmuĢtur. Oldukça önemli verilerin taĢınması için düĢünülmüĢ bir teknolojidir.3 Transfer hızı 10 Mbps – 100 Mbps Kablo tipi Thicknet. bir ring topolojisi içinde uygulanmaktadır. 5. Token-Ring Teknolojisi Token ring teknolojisi. 6.1. Ethernet’in Temelleri Özellik Değeri YerleĢim biçimi Bus (Doğrusal yol) ve Star bus Mimari tipi baseband (ana bant) -EriĢim yöntemi CSMA/CD Spesifikasyon IEEE 802. thinnet ve UTP Ethernet teknolojisinin temel özellikleri Ģunlardır: 1. merkezdeki cihazın yapısı nedeniyle. Merkezde bir hub yada switch gibi bir cihaz olmasına rağmen bu yapı bir star topoloji gibi çalıĢmaz. Token ring teknolojisinde ise. Bu sebeple merkezde yer alan hub ya da switch benzeri cihaza. fiziksel olarak kullanılan topoloji bir star topoloji olmasına rağmen. Bu network‟ta veriler bir paket halinde her bilgisayara sıra ile merkezi birim tarafından gönderilirler. 7. 44 . veriler sanki kapalı bir zincir üzerinde dolaĢıyormuĢ gibi hareket eder. ona bağlı bilgisayarlara teker teker gönderilir. 4. Token ring seklindeki bir yapının kullanılması sebebi altında. verilerin çok az sekilde kayba uğraması. 3.1. Zira star topolojilerde.9.

Bağlantıya 45 . verileri byte büyüklüğünde hücrelere (cell) ayırır ve aynı anda 53 hücrelik paketler halinde iletir. broadband ISDN'nin 1970'li ve 1980'li yıllarda geliĢiminde yer almıĢ bir teknolojidir. 10 Gbps hızlara kadar da çıkılmıĢtır (1996 sonu itibarıyla). BISDN protokolünün de en temel elemanıdır. B-ISDN protokolünün temel öğelerindendir. bir paket anahtarlama teknolojisidir. packet switching) evrimleĢmiĢ bir hali olarak düĢünülebilir. ATM. ÇalıĢma ġekli ATM ağları bağlantı kaynaklı olduklarından. Ayrıca paketler küçük olmaları sebebiyle bant geniĢliğini uzun süre iĢgal etmezler. ATM. Bu tür veri alıĢ veriĢi sırasında anahtarlama/yöneltme yapan ağ donımlarına ATM anahtarı adı verilir. Özellikleri ATM ile yüksek veri iĢleme/iletme hızları elde edilebilir. taraflaradan biri veri iletiĢimini baĢlatmak için önce bir bağlantı kurulum paketi gönderir. 155 Mbps (HDTV için) ve 622 Mbps dir ve. Asynchronous Transfer Mode (ATM) Teknolojisi ATM (Asynchronous transfer Mode). Bu bağlatıya sanal devre yol bilgisine de sanal yol adı verilir. günümüzde daha çok iletiĢim ve bilgisayar ağları arasında hızlı omurga (Ġngilizce. daha çok donanım tabanlıdır ve yüksek veri iĢleme/iletme hızları elde edilebilir. Token ring teknolojisi 4 ile 16 Mbps‟lik bir veri aktarım hızına ulaĢabilmektedir. 10 Gbps hızlara kadar da çıkılabilmiĢtir (1996 sonu itibariyle). ATM. backbone) yapıları oluĢturmak için kullanılır olmuĢtur. ATM. Beklenilenin aksine yerel ağlarda kullanımı kısıtlı kalmıĢ. En çok kullanılan standart hızlar. paketlerin de sabit büyüklükte ve küçük olmasından kaynaklanmaktadır. 155 Mbps ve 622 Mbps'dir.Dolasan bu veri paketine Token ismi ve bu paketin tüm network‟de dolaĢarak veriyi dağıtma isine de Token Passing ismi verilmektedir. ATM ağlarının üstün hız performansı yöneltmenin donanım tabanlı gerçekleĢmesinden. Kurulum paketi geçtiği ATM anahtarlarına bağlantının varlığı ve ihtiyaç duyduğu kaynaklar hakkında bilginin kaydolmasını sağlar. switching) değiĢken büyüklükteki paketleri yazılım ile yöneltmekten çok daha hızlıdır (mesela IP paketleri). En çok kullanılan standart hızlar. GeliĢimi ATM. Sabit büyüklükteki kısa paketleri donanım ile anahtarlamak (Ġngilizce. Teknik olarak paket anahtarlamanın (Ġngilizce.

FDDI‟da da Token ring teknolojisinde olduğu gibi Token isimli veri paketleri kullanılır.duyulan ihtiyaç geçici değilse. ve 3. FDDI.5 komitesi tarafından tanıtılmıĢ bir teknolojidir. Bu kapalı hat yada zincir tabir edilen yapılardan biri bos olarak hazırda tutulur. son derece yüksek bir güvenilirliğe ve veri aktarım hızına sahiptir. Leased Line'a göre daha ucuz olduğu için daha çok tercih edilen bir haberleĢme 46 . Fiber Distributed Data Interface (FDDI) Teknolojisi 1986 yılından ANSI X3T9. Paket yapıları birbirinden farklı olsa da veri bir zincir etrafında dolaĢtırılarak taĢınır ve tıpkı Token ring‟deki gibi her bilgisayardan bir kez geçer. FDDI. Günümüze kadar güncellenen standartlar sayesinde. Veriler 5 byte baĢlık ve 48 byte bilgi olmak üzere 53 bytelık hücrelere dönüĢtürülürler. ATM. Bağlantı kurulduğunda her iki taraftan biri veri göndermeye baĢlayabilir. bilgiler devamlı olarak anahtarlama tablolarında saklı tutulur. Veri taĢıyan zincirde bir problem olduğunda ikinci zincir devreye girer ve veriyi ters yönde taĢımaya baslar. Bu sebeple veri taĢımak için ATM ile birlikte son derece büyük bir öneme sahiptir. Zira ATM telefon hatları ya da TV sinyalleri gibi verileri de taĢıyabilmektedir. katmanları ile karĢılaĢtırılabilir tanımlamalar içerir. ATM katmanı ve ATM Uyum Katmanı olarak adlandırılırlar. hücrelerin hedefe varıp varmadığı genelde kontrol edilmez. ATM anahtarları gelen hücreleri ne tarafa iletmeleri gerektiğini bilirler. Bunlar Fiziksel Katman. prensip olarak iki kapalı zincir üzerinde ters yönde hareket eden veri trafiğine göre yapılandırılmıĢtır. Bu tür devamlı bağlatılara kalıcı sanal devre denir. Her ne kadar hücreler belli bır sırayı takip etseler de. veri transfer hızı. BaĢlık. 100 Mbps‟nin üzerindeki hızlarda veri aktarmak için. daha çok donanım tabanlı olmasına rağmen OSI Modelinin 1. FDDI. Bu yüzden bütün hücreler aynı yolu takip ederler. ogünlerde var olan 10 Mpbs‟lik Ethernet ve 4 Mbps‟lik Token Ring teknolojilerine bir alternatif olarak sunulmuĢtur. Her bağlantının sadece kendine ait bir kimlik bilgisi vardır. 2. Frame Relay Teknolojisi Frame Relay tüm dünyada yaygın olarak kullanılan paket anahtarlamalı bir teknolojidir. 155 ile 622 Mbps arasında tanımlanabilir hale geldi. bağlantı kimliğini de içerdiğinden. 1986 yılında ilk bulunduğunda yüksek kapasiteli bilgisayarlar için. fiber optik kabloların kullanıldığı bir yapıyı oluĢturmaktadır. ATM kadar esnek bir yapıya sahip değildir. FDDI.

PVC' de iki çeĢit hız vardır. Virtual circuitler karĢıya veriyi nasıl göndereceğimizi belirleyen standarttır. 47 . Burada konuyu toplamak gerekirse CIR garantiedilen hızdır. SVC de ise veri gönderileceği zaman hat açılır ve kullanılan bandwith ile doğru orantılı ücretlendirme yapılır ve Türkiye de PVC kullanılmaktadır. 2) Ansi: Amerika normudur. Bu protokol Keep Alive mesajları atarak PVC'yi kontrol eder. Virtual Circuit: Ġki noktayı birbirine frame relay ile bağlandığında oluĢtuğu düĢünülen devredir. 3) Q933a: Avrupa normudur. Access Line (ERĠġĠM HATTI): Bu modem ile frame relay omurgasına bağlanırken kullanılan hatta verilen isimdir. Telekom'dan frame relay hat satın alırken bu hız seçeneğini belirtmekte faydavardır. Frame Relay bağlantısı için en yakın Türk Telekom Frame Relay Switch'ine yüksek bant geniĢliğine sahip modem ve Router ile bağlanmanız gerekmektedir. EIR ise bize telekom tarafından garanti edilemeyen hızdır yani o an içinyoğunlukla doğru orantılı olarak hat hızımız ortaya çıkar.teknolojisidir. EIR'dan daha pahallıdır. Bu paketler gönderilecek olan adresi. Bunlardan biri SVC (Switched Virtual Circuit. Bu kendi arasında ikiye ayrılmaktadır. sıkıĢma olduğunda data'lar bekletilir öncelik her zaman CIR'dadır. hem de analog hatlara ulaĢım sağlanabilir. Burada seçilecek LMI tipini 1) Cisco: Bu cisco bir router üzerinde default olarak tanımlanan LMI çeĢididir. Access line da ise PVC mantıksal kanallarının durumunu kontrol etmek amacıyla Local Management Interface (LMI-Yerel Yönetim Oranı) protokol‟ ü kullanılır. Normal bir telefon hattı gibi bir telefon numarası çevirip hem sayısal. Bu durumda PVC kullanılıyorsa bu hat sürekli açıktır bu nedenle PVC kullanıldığında hat ücretlendirmesi sabit bir kiradan ibarettir. CIR. Türkiye de bu standartlardan PVC kullanılmaktadır. ISDN (Integrated Services Digital Network) ISDN mevcut analog telefon Ģebekesinin sayısal alternatifidir. Ġkisi arasındaki dark CIRkullanılırken Frame Relay ağda tıkanıklık olsa bile alınan hızdan hiç bir kayıp olmazama EIR'da tıkanıklık. gönderenin adresini ve orijinal mesajın bir parçasını içerir. Bunlardan biri Commited Interface Rate (CIR-Taahhüt Arayüz Oranı) ve diğeri Extended Interface Rate (EIRGenişletilmiş Arayüz Oranı) dir.Sanal Anahtarlamalı Çember) ve diğeri PVC (Permanent Virtual Circuit)dır. AnahtarlanmıĢ paket teknolojisine dayanan Frame Relay veriyi küçük paketlere bölerek gönderir.

Integrated Services Digital Network sözcüklerinin baĢ harflerinden oluĢmuĢtur ve TümleĢik Hizmetler Sayısal ġebekesi olarak TürkçeleĢtirilmiĢtir. görüntü haberleĢmesi. BĠLGĠSAYAR AĞLARININ AMACI NEDĠR? Bilgisayar ağlarını anlamanın ilk adımı en basit bir ağın bile çok kompleks bir yapıya sahip olduğunun kavranmasıdır. Binlerce terminali olan bir mainframe düĢünün. Her iki seviyede de. aynı anda veri (data) iletiĢimine de izin verebilmesidir. PA. 48 .ISDN teknolojisini alıĢılmıĢ analog hatlardan ayıran en önemli özellik tamamen sayısal temiz bir ses kanalı sağlamasının yanında. Bunlardan birisi ISDN abonesine iki ayrı 64kbps'lik kanal sağlayan ISDN BA/BRI veya diğer bir adıyla 2B+1D dir. Bir diğer bağlantı Ģekli ise daha büyük uygulamalarda kullanılan ve 30B+1D sağlayan PA/PRI bağlantı türüdür. Çünkü bir bilgisayar ağı en az iki bilgisayardan oluĢur. iki farklı tip kanal bulunur : B (bearer) kanalları (sayıları birden çok olabilir) ve D (delta) kanalı (1 tane). Dolayısı ile buna ağ diyemeyiz. 1. BA.10. tüm bu terminaller mainframe'e ve üzerindeki dataya eriĢiyorlar. "Primary Access" ve PRI. LAN bağlantıları. her türlü ses. Bilgisayar ağlarının amacı paylaĢımdır. B kanalları. görüntü. daha küçük ve Orta ölçekli Ģirketler ve ev aboneleri için ISDN BA aboneliği uygundur. veri gibi her türlü bilginin sayısal bir ortamda birleĢtirilip aynı hat üzerinden iletilmesinin sağlandığı bir haberleĢme ağıdır. ancak veri hala tek bir bilgisayarın üstünde tutuluyor. D kanalı ise iletiĢimde kullanılacak kontrol ve yönlendirme bilgilerini taĢır. Internet servis sağlayıcıları ve büyük Ģirketler için ISDN PA aboneliği. Hangi durumlarda hangi ISDN tipi uygundur? Dosya transferi. Ġki farklı ISDN bağlantı tipi vardır. "Primary Rate Interface"in kısaltmalarıdır ve ISDN PA ile ISDN PRI aynı fonksiyonun iki ayrı ismidir. "Basic Access” (Temel EriĢim) ve BRI. ISDN BA/BRI=2B+1D=2x64Kbps=128Kbps ISDN PA/PRI=30B+1D=2 x 64 Kbps = 2 Mbps ISDN'de iki temel seviye hızı vardır : (1) Basic Rate (2) Primary Rate. Ses. veri vb taĢırlar. PC haberleĢmesi. "Basic Rate Interface"(Temel Arayüz Oranı)in kısaltmalarıdır ve ISDN BA ile ISDN BRI aynı fonksiyonun iki ayrı ismidir.

ağ cihazları ayrıntılı olarak aĢağıdaki baĢlıklar altında ele alınmıĢtır: Ağ Kartları (NIC) Tekrarlayıcılar (Repeaters) Köprüler(Bridges) Anahtar(Switch) Yönlendiriciler(Routers) Geçit Yolları(Gateways) Ortam DönüĢtürücü(Transceiver. e-postadan elektronik ticarete. veri paylaĢımı Yüksek Güvenilirlik : Önemli dosyaların birkaç makinada yedeklenmesi ve PC' lerin her geçen gün daha cazip hale gelen fiyat/performans oranı Ölçeklenebilirlik ĠletiĢim : Daha fazla iĢlemci eklenerek sistem performansının artması : ÇalıĢanların kendi aralarında ve dünya ile kurdukları bir iletiĢim ortamı olması : Gazetelerden tartıĢma gruplarına. AĞ DONANIM CĠHAZLARI Ağ donanım cihazları. eğlence gibi birçok ortama internet aracılığıyla ulaĢılabilmesi ve bilgi toplanmasının sağlanmasıdır. Ağda bulunan bilgisayarlar ve benzeri sistemler.11.Kaynak paylaĢımı : Donanım. video konferans. Bu bölümde. Bilgi 1. ftp (dosya transferi).NIC) ve bilgisayarları paylaĢılan bir ortamdan birbiriyle 49 . bilgisayar ağını oluĢturmak için kullanılan pasif ya da aktif sistemlerdir. bu cihazlar aracılığıyla birbirleriyle haberleĢebilirler. www. yazılım. Media Adapter) Modem En basitinden bir ağ cihazı doğrudan bilgisayarın içine takılan Ağ Arayüz Kartı(Network Interface Card.

Çok modlu FO kablo ile 550 metreye kadar. Çünkü maliyeti düĢük ve kullanıcı gereksinimini yeterince karĢılayabilen bir seçenektir.4. 1. Ağ Kartları Ağ kartları. Bu kablo boyunun en uzun ve en kısa ne kadar olabileceği standartlar dahilinde belirlenmiĢtir. yerel alan ağı(LAN)içinde bulunan uç sistemlerin ağa bağlanması için kullanılır.[2] Diğer tüm Ağ cihazlarında olduğu gibi Ethernet kart da karĢı taraftaki porta kablo ile bağlanır. Ancak komple bir ağın oluĢturulmasında bu iki cihaza ek olarak kullanılan anahtar. Aksi takdirde ağdan beklenen performans alınamayabilir. ortam dönüĢtürücü gibi birçok ağ cihazı daha vardır. Dolayısıyla Ethernet. LAN uygulamalarında Ethernet teknolojisinin yoğun olarak kullanılmasından dolayı en popüler kart çeĢitidir.5 UTP kablo ile 100 metreye kadar. Yalnızca birkaç kart ve HUB ile küçük bir ofisin bilgisayar ağı kurulabilir.11. aktarım hızı(bant geniĢliği) ve fiziksel port türüne bağlı olarak Tablo 3.5 UTP kablo ile 100 metreye kadar.[1] 1. gibi her LAN teknolojisi(tipi) için farklı ağ kartı vardır. CAT 3.4. CAT 5 UTP kablo ile 100 metreye kadar. ATM ve FDDI vs. Ethernet kartları. Token Ring. CAT 5 UTP kablo ile 100 metreye kadar. Bugün için kullanılan tüm ağ kartlarının %80-90‟nın Ethernet kart olduğu söylenebilir. Genel olarak.1‟de görüleceği üzere çok çeĢitli türlerde üretilir.1. Ethernet Kart Ethernet kartlar. temel olarak ait olduğu teknolojinin fiziksel katmanına ait fonksiyonları yerine getirir. Bu standartların dıĢına çıkmamamız bizim yararımıza olacaktır.görüĢtüren Dağıtıcı(HUB) cihazıdır.1. Ağ kartları. yönlendirici. üzerinde ağ eriĢim portu olmayan standart özellikte bilgisayar veya benzeri sistemlere takılan kart Ģeklinde sistemlerdir. Çok modlu FO kablo ile 2 km‟ye kadar.11. Kabaca bu uzunluklar Ģöyledir: 10Base-T için 10Base-F için 100Base-TX için 100Base-T4 için 01000Base-T için 1000Base-LX için CAT 3. 50 .1.

2. iletilirken direnç.3.1.STP UTP.4. Fiziksel bağlantının yapıldığı konnektör çeĢitleri RJ45 ve DB-9‟dur. Token Ring(Jetonlu Halka) teknolojisine sahip portları olan ağ cihazlarına uç sistemleri bağlamak için kullanılırlar. eğer ağda birden fazla LAN varsa tek bir kart ile hepsine üye olabilir. Token Ring(TR) Kart TR kartlar. diğeri tek bağlantılı arayüz(SAS) ile bağlanılmasını sağlar.1. Genel olarak bir TR kart hem 4 Mbps hem de 16 Mbps‟lik bağlantıyı destekler. ATM kartlar.1. genelde 155 Mbps‟lik üretilmektedir. tekrar üreterek yenilenmiĢ ve yükseltilmiĢ olarak iletim ortamının diğer tarafına gönderir. ATM.11.Kart Türü 10Base-T 10Base-F 100Base-TX 100Base-T4 100Base-FX 1000Base-SX 1000Base-T Hızı(Mbps) 10 10 100 100 100 1000 ( 1 G ) 1000 ( 1 G ) Kablo Türü UTP.2. Biri çift bağlantılı arayüz(DAS). uçtan uca hizmet kalitesini garanti eden bir teknolojidir ve doğrudan ağa bağlı uç sistemler. FDDI‟ın var olan iki halkasına da bağlantı sağlarken. Tekrarlayıcılar (Repeaters) Tekrarlayıcılar.11.[3] 1.11. 51 .11.STP Fiber Optik UTP. 1.STP Fiber Optik Fiber Optik UTP Port Konnektörü RJ45 ST veya SC RJ45 RJ45 ST veya SC ST veya SC RJ45 Tablo 2: Ethernet Kart Türleri 1. ATM Kart ATM omurgaya bir bilgisayar bağlanması için ATM ağ kartı kullanılır. DAS. bakır(CAT 5 UTP) ve fiber optik kablo seçenekleri vardır. kart ile bütünleĢik gelen emülasyon yazılımı aracılığıyla. kapasite ve endüktans gibi etkenlerin yüzünden bozulmuĢ ya da dıĢ etkenlerden dolayı üzerine gürültü eklenmiĢ olan elektriksel iĢareti. 1. FDDI Kart FDDI ağa bir uç sistem bağlamak için iki tür kart vardır. SAS yalnızca aktif halkaya bağlantı sağlar.

Son zamanlarda ise farklı ağlar arasında da köprü bağlantıları tanımlanmıĢ ve standartlaĢtırılmıĢtır.[4] HUB. ağlar arası iletiĢim meydana gelmez. 1. 52 .11. gönderen bilgisayar rasgele bir süre bekleyip veriyi yeniden göndermeye çalıĢır. katmanı olan fiziksel katmanda çalıĢır.Tekrarlayıcılar. Çevirici köprüler değiĢik tiplerdeki ağları birbirine bağlarken iki farklı tipteki paket biçimini bir taraftan diğerine geçirirken ağa uygun paket yapısına çevirerek iletir. fazla trafik yoğunluğu olmayan uygulamalarda optimum sonuç verir. Kaynaktan yol atamalı Ģeffaf köprüler ise farklı ağ yapılarında bağlantı kurulması için kullanılır. Tanımlanmalarından bu yana birkaç değiĢik tipte köprüleme tekniği ön plana çıkmıĢtır. Ġlk tanımlandıkları zamanlarda homojen ağlar arasında paket iletimini sağlayarak bu ağları birbirine bağlamıĢlardır. Eğer çarpıĢma olursa. Örneğin Ethernet ağlarında kullanılan Ģeffaf köprüler bu tekniklere örnek olarak gösterilebilir. tekrarlayıcı kullanıldığında ağın her iki tarafındaki trafik çok fazla artmayacaksa ve ucuz bir çözüm getirilmesi isteniyorsa ağ iki parçaya ayrılıp bir tekrarlayıcı yardımı ile bağlanabilir.(ġekil 7) HUB cihazı çok portlu tekrarlayıcıya benzer. HUB. OSI baĢvuru modelinin 1. Kurulu bir ağın fiziksel boyutlarının ağın sınırlamaları dıĢında geniĢletilmesi gereksinimi varsa. Köprüler (Bridges) Köprüler 1980‟lerden itibaren ticari olarak piyasaya girmiĢtir. iki tipin özelliklerini de taĢır. Kendisine bağlı tüm bilgisayarlara. eğer bir çarpıĢma olmazsa paketler alıcısı tarafından düzgün bir Ģekilde alınır.3. Ethernetin baĢlangıç felsefesi olan paylaĢılan aktarım ortamı(paylaĢılan yol)sunar. Ancak resim ve görüntü bilgilerinin aktarıldığı uygulamalarda yoğun bir trafik olacağından HUB kullanımı iyi sonuç vermeyebilir. çünkü tekrarlayıcılar herhangi bir paket dönüĢtürme iĢlemi yapmaz. Ġki farklı tipteki LAN arasına tekrarlayıcı konarak bağlanırsa. Ancak çalıĢma ilkesi benzer olsa da iĢlevsel farklılık gösterir. Yani HUB‟a bağlı bir bilgisayar. iletiĢim gerçekleĢmez. çeĢitli yerlere dağılmıĢ uç bilgisayarların bir noktada birleĢtirilmesi imkânını sağlar. veri göndermek istediğinde veri paketini yola çıkartır. Diğer bir örnek olarak da jeton halkası tipi ağlarda kullanılan kaynaktanyol atamalı köprülerdir.

fiziksel veya mantıksal adresleme sağlayan ve fiziksel katman bağlantısını yöneten veri bağı katmanında gerçekleĢtirilir. bir LAN‟a kabul edilebilecek sayıdan daha fazla birim bağlanmasını sağlar. köprülerin LAN‟ları nasıl bağladıklarına dayalı olarak yapılır. Köprüler çok karmaĢık cihazlar değildir. 1. Köprüler çerçevelerin 2. Yerel köprüler. GeniĢ bir ağ daha küçük birimlere bölündüğünde köprüler birçok avantaj sağlar. Yaygın olarak kullanılan veri bağı katmanı protokolleri Ethernet. aynı alan içinde birçok LAN birimi arasında doğrudan 53 . Bunun anlamı. Köprüler veri bağı katmanında çalıĢtıkları için kendi üstündeki katmanlardaki bilgileri kontrol etme zorunluluğu yoktur.2. Bu sınıflandırmaya göre köprüler.3. çerçevedeki bilgiye göre çerçeveyi ilerletir ve çerçeveyi kaynaktan hedefe iletir. gereksiz yayma ve çoklu yayma (multicast) paketlerini süzmede de yardımcı olabilirler. Üçüncüsü. çeĢitli ürün karakteristiklerini temel alarak kategorilere ayrılabilir. köprülerin veriyi herhangi bir ağ katmanı trafiğini incelemeksizin ilerletebileceğidir. Diğer durumlarda da (örneğin Ģeffaf köprüleme) çerçeveler aĢama aĢama ağ parçalarından hedefe doğru taĢınır. Kendilerine ulaĢan çerçeveleri incelerler.1.1. kendisinin üstünde olan protokollere baĢvurular içerdiğinden köprüler bu parametrelere dayalı olarak süzme iĢlemi yapabilirler. Veri bağı katmanı bilgisi genellikle.11. Yaygın olarak kullanılan bir sınıflandırma.[5] Üst katman protokol Ģeffaflığı. Dördüncüsü. bağlı olan tüm birimlerdeki cihazların trafiği azalır. Öncelikle. Bazı durumlarda (örneğin kaynaktan yol atamalı köprüleme) her çerçevede hedefin tam adresi bulunur. hasar verici ağ hatalarında bir yangın duvarı (firewall) gibi engel görevi görür. köprülemenin avantajıdır. katman alanına göre süzme iĢlemi yapabilirler. jeton halkası ve FDDI olarak gösterilebilir. Köprü ÇeĢitleri Köprüler.3. Köprüleme Teknolojisi Köprüleme iĢlemi veri akıĢını kontrol eden.11. iletim hatalarını iĢleyen. adresleme ve ortama eriĢim algoritmaları gibi farklı veri bağı katmanı protokollerini kullanarak gerçekleĢtirir. ağ trafiğinin sadece belli bir kısmı ilerletildiğinden. yerel (local) ve uzaktan kontrollü (remote) olmak üzere ikiye ayrılır. Örneğin bir köprü belli bir ağdan gelen bir paketi ilerletmemek üzere programlanabilir. hata iĢleme. Köprüler bu iĢlevleri özel kontrol akıĢı. Ġkinci olarak. Köprüler. ağa daha önce bağlı olmayan uzak istasyonların bağlanmasını sağlayacak LAN‟ın etkin uzunluğunu artırır.

OSI baĢvuru modelindeki 2.bağlantı kurar. Bu sebeple iki bilgisayar arasına bir köprü konarak iki bilgisayar arasında kendi standartlarını bozmadan iletiĢim kurmaları sağlanabilir.3 standardına uygun olarak paketler. Uzaktan kontrollü köprüleme WAN hızını artırmaz. Diğer tipteki köprüler ise. WAN üzerinden yapılan gecikme duyarlı LAN uygulamalarının çalıĢmasını engeller.3 standardında çalıĢan bir bilgisayar. 54 .Bazı köprüler MAC katmanı köprüleridir. Birbirinden farklı LAN ve WAN hızları.5 standardında çalıĢan bir bilgisayardır. dolayısıyla B bilgisayarı A bilgisayarından doğrudan iĢlenmeden gelen herhangi bir paketteki veriyi anlayamaz. Bu tip köprüler sadece homojen ağları birbirine bağlayabilir. genellikle iletiĢim hatları üzerinden bağlantı kurar. A bilgisayarı. Bu parçalar Ortama EriĢim Kontrolü (Media Access Control – MAC) alt katmanı ve Mantıksal Bağ Kontrolü (Logical Link Control – LLC) alt katmanıdır. farklı bağ katmanı protokolleri arasında çevirim yapabilirler.5 paketi haline getirecek olan bölüme iletir. köprünün tamponlama yeteneğini aĢmayacak Ģekilde kısa patlamalarla gerçekleĢtirilebilir. Günümüzde coğrafi olarak birbirinden kopuk ağların birleĢtirilmesinde hızlı WAN teknolojileri bulunsa da LAN‟ın hızları WAN‟a göre çok daha yüksektir. akıĢ kontrolü. Fiziksel katman da paketi 802. Böylece farklı standartlarda çalıĢan A ve B bilgisayarları arasında iletiĢim kurulmuĢ olur. katman olan veri bağı katmanını iki ayrı parçaya bölmüĢtür.3 paket baĢlığı atılır ve diğer iĢlemler için LLC alt katmanına geçirilir. Ortama eriĢim kontrolü alt katmanı.5 paket baĢlığını ekleyerek fiziksel katmana paketi iletir.[6] ġekil 8‟de A bilgisayarı IEEE 802. Örneğin 3 Mbps hızındaki bir LAN. ağa gönderdiği verileri IEEE 802. MAC alt katmanında 802. fakat tamponlama yeteneğiyle gecikme duyarlı LAN uygulamalarının çalıĢmasını sağlar.5 ortamına iletir. Hattan en iyi Ģekilde yararlanma da. Uzaktan kontrollü köprüleme birtakım özellikler taĢır. MAC alt katmanı da 802. Bunlardan biri LAN ile WAN‟ın hız farkıyla iliĢkilidir. Bu iĢlem ancak gelen verinin bir tamponda tutulup seri hattın kaldırabileceği en iyi Ģekilde gönderilirse yapılabilir.uzaktaki baĢka bir LAN ile iletiĢim kurmak istediğinde yerel bir köprü paketleri 3 Mbps hızında ilerletir dolayısıyla 64 kbps hızındaki seri bir bağlantıyı idare edecek yeteneğe sahip değildir. Uzaktan kontrollü köprüler ise farklı alanlardaki birçok LAN birimi arasında. B bilgisayarı da IEEE 802.5 paketi haline gelir ve MAC alt katmanına geçirilir. hata kontrolü ve MAC alt katmanı adreslemesi ile ilgilenir. LLC alt katmanında paket 802. jeton çevrimi gibi iĢlemleri yönetirken mantıksal bağ kontrolü alt katmanı. IEEE. LLC görevli olduğu iĢlemleri gerçekleĢtirdikten sonra paketi bir 802.

ĠĢlevi. Anahtarlar. ancak HUB kendisine bağlı sistemlere paylaĢılan bir ortam sunarken. Anahtarlar. çerçeve içerisindeki alıcı MAC adresini öğrendikten sonra. çerçeve içerisinde alıcı adres olarak bulunur. çerçeveler içerisinde ise MAC adresleri vardır. iletim bittikten sonra yeniden çözülerek baĢka sistemlerle iletiĢim için serbest bırakılır. 55 . Anahtarlama iĢlemi bu tabloya dayanılarak gerçekleĢtirilir. Böylece bir porttan gelen çerçevelerin hangi porta anahtarlanacağına karar verilir. katman protokol adresleri(örneğin IP. Bir LAN içerisindeki iletiĢimde MAC adresleri kullanıldığı için. ilgili çerçeve tüm portlara yayın yapılarak aktarılır. katmanda çerçeveler haline getirilir.4. ikisinin bağlı olduğu portlar anahtar üzerinden birbirine bağlanır(anahtarlama iĢlemi). onlar arasında anahtarlama yöntemiyle bağlantı kurulmasını sağlar.2). kendisine gelen veri trafiğini portları arasında anahtarlamaktır. Bu iki sistem. tüm portları birbirinden yalıtılmıĢ durumda beklemektedir. o anki tabloda yoksa. diğer portlar arasında da ikiĢer ikiĢer bağlantı kurulabilir. Tabloda hangi MAC adreslerinin hangi portlarda olduğu tutulur.[8] Anahtarın üzerinde hiçbir trafik yok iken. Anahtar(Switch) Birden çok uç sistemi bir noktada toplayıp. veri 3. Eğer bir çerçevenin alıcı kısmındaki adres. karĢı düğümün MAC adresi. anahtar atanmıĢ bir yol sunar. MAC tablosuna bakarak iki port arasında bağlantı kurar. Anahtar. Genel olarak veri bağı katmanında çalıĢır.11. Paketler içerisinde 3. ağ uygulamasında yoğun olarak kullanılan cihaz türlerinden birisidir. Tablonun tutacağı MAC adres sayısı sınırlıdır. bu tablonun boyu oldukça önemlidir. Anahtarlarda ağ içerisindeki sistemlere ait MAC adreslerinin tutulduğu birer tablo bulunur. Tablo dolarsa yeni MAC adresleri. Ancak bir sistem diğeriyle iletiĢimde bulunmak isterse. Bunun sebebi bir ağ paketinin içerdiği alan ve protokoller diğer ağ tipinin desteklemediği veya kullanmadığı alanlar veya protokoller olabilmesidir.IPX). katmanda paketlenir. 1. aynı anda birden fazla sistem haberleĢebilir. Dolayısıyla anahtara bağlı tüm sistemler arasında bağlantı kopuktur denebilir. ĠletiĢimde bulunacak sistemlerin ayrı ayrı portlara bağlı olması durumunda. 2. HUB‟a benzer.Bir köprünün değiĢik ağ tipleri için yaptığı paket çevrimleri hiçbir zaman için mükemmel değildir. kurulan bağlantı üzerinden birbirlerine çerçeve gönderirken. ancak öncekilerden biri tablodan çıktığında eklenebilir(Tablo-3. Bir sistem karĢı sisteme veri göndermek istediğinde. ancak ağ katmanı iĢlevlerine sahip anahtarlar da vardır. Bu nedenle anahtarlar üzerinde MAC adreslerinin tutulduğu bir tablo(MAC tablosu) bulunur. anahtarlama iĢlemi için uç sistemlerin MAC adreslerini(fiziksel adres) kullanır.

Ancak 3. özellikle karmaĢıklıklarından dolayı yönlendiriciler verileri köprülerden daha yavaĢ taĢırlar.25 ağının diğer ucuna geldiğinde.Alıcı MAC Adresi 08-00-02-1a-3c-b2 00-a0-24-1a-3c-b2 08-00-21-a4-c8-92 08-00-02-1a-3c-33 08-00-24-1a-3c-b2 00-00-02-1a-3c-b2 00-00-25-1a-3c-ae ..port 8. Birçok ayar ve yönetime gereksinim duyarlar. bir yönlendirici bir Ethernet paketini. Paket veya hücrelerdeki karmaĢık adres bilgilerini okurlar ve paketlere daha fazla bilgi ekleyebilirler. Örneğin. 20 veya daha fazla düğüme sahip LAN bölümlerine veya TCP/IP gibi karmaĢık protokol takımlarına sahip olmadan önce yönlendiricilerin karmaĢıklıklarıyla uğraĢmak istenilmez. köprüler kadar saydam değildirler.11. 1.port 7. Bağlı Olduğu Port 1. X.25 paket anahtarlamalı ağ aracılığıyla iletiĢim için gereken yönlendirme ve iletiĢim bilgilerini içeren bir veri zarfınına yerleĢtirilebilir.katman iĢlevlerine sahip anahtarlar da üretilmektedir. Veri zarfı X. Yönlendiriciler.katman iĢlevlerini eklemekteki amaç.. Ethernet paketindeki adresleri okur ve bağlı olduğu LAN bölümüne iletir. köprüler gibi OSI baĢvuru modelinin ilk iki katman protokollerine sahiptir.port 5.port .[9] Yönlendiriciler. 56 .25 verisini açar.port Ġçin 2 tane MAC adresi Var! Tablo 3: Anahtar üzerinde MAC adreslerinin tutulması Anahtarlar. Anahtarlara 3. Yönlendiriciler. karmaĢık ağ elemanları arasında çok akıllı iç bağlantılar gerçekleĢtirirler. Tabloda 8.. zarfı alan yönlendirici X. anahtarlara sanal ağ desteği sağlamak ve sanal ağ oluĢturulması durumunda konfigürasyon esnekliği sağlamak içindir.. Bununla birlikte.port 4. Yönlendiriciler(Routers) ĠĢlevsellik açısından köprülerden ve tekrarlayıcılardan üstün ağ birimleridir.port 8. LAN bölümleri arasındaki birçok güzergah arasından seçim yapabilirler ve tamamen farklı veri paketleme ve kablo eriĢim düzenleri kullanarak LAN bölümlerini bağlayabilirler.port 2. Tipik olarak. onları birer router(yönlendirici) haline dönüĢtürmek değil de.5.

basit ve homojen olmasıdır. bilgisayar biliminde 20 yıldır bulunmaktadır. Popülerlik kazanmasının uzun sürmesinin sebebi 1970‟lerdeki ağların günümüze göre çok küçük.[10] 57 . Yönlendirmenin Temelleri Yönlendirme. göreli olarak rutin ve fazla karmaĢık değilken yol seçimi çok karmaĢık olabilir.5. Her zaman için en kısa yolu tercih eden bir yönlendirici. ağlar arası bölümlerin arasındaki düğüm sayısını tespit ederek veri paketinin izleyeceği yola karar verir. Köprüler gibi. yönlendirmenin OSI katmanlarından ağ katmanında. tamamen aynı iĢi yapıyormuĢ gibi görünen köprüleme ile karıĢtırılır. Hatalı veri paketleri. yöneticilerin ağı alt ağlara bölmelerine izin verir. fakat ticari popülaritesini 80‟li yılların ortasında arttırmıĢtır. 1. en az düğüm sayısına sahip güzergahı seçer. Yönlendiriciler sadece gönderme yapan istasyonlardan veya diğer yönlendiricilerden gelen. Aslında birkaç değiĢik tipte köprüleme ve yönlendirme vardır. yönlendiriciler ağ bölümleri arasında güvenlik duvarı gibi davranırlar. Yönlendirme bazen.Yönlendiriciler tarafından kullanılan adresleme düzeni. Genelde yönlendirici yazılımı. Bunlar en iyi yönlendirme yolunun seçilmesi ve bilgi gruplarını (paketlerini) bir ağ üzerinden iletilmesidir. Bilgi paketlerinin bir ağ üzerinden iletilmesi anahtarlama adını alır.2. Yönlendirme. özel olarak adreslenmiĢ paketleri veya çerçeveleri alırlar. Ġkisinin arasındaki en önemli fark. bilgiyi ağlar üzerinden.11. bilginin kaynaktan hedefe taĢınması iĢleminde köprüleme ile yönlendirmenin farklı bilgileri kullanması gereğini ortaya çıkarır.1. Bu fark. Bunun sonucu olarak köprüleme ve yönlendirme iĢlerini farklı yollardan hallederler. bağlı LAN bölümü üzerindeki her paketi veya çerçeveyi okumazlar. yönlendiriciler arasından geçemez. bir programcı tarafından belirli bir ağ için oluĢturulmuĢ yönlendirme tablosunu kullanır. kaynaktan hedefe götürmektir. Bunu sağlamak için yüksek güvenlikli kiralık devreler Ģebekesi gibi çok farklı topolojiler kullanılabilir. köprülemenin ise veri bağı katmanında gerçekleĢmesidir. Anahtarlama. Yönlendirme olması için yol boyunca en az bir ara düğüm geçilmelidir. Yönlendirme Parçaları Yönlendirme iki basit iĢten oluĢur.11.5. LAN bölümleri arasında bir paket yayınladığında yönlendirici. GeniĢ ölçekli ağ yapıları ancak son yıllarda popülerlik kazanmıĢtır. 1. Her paketi veya çerçeveyi geçirmediklerinden veya ele almadıklarından.

ağda varıĢ noktalarına giden en iyi yolu kolayca bulabilir. Yönlendirme yenilemeleri genellikle. yol seçimi iĢlemine yardımcı olmak için yönlendirme bilgilerini içeren yönlendirme tablolarını oluĢtururlar. paketi bir sonraki noktaya iletip iletemeyeceğine karar verir. Bağlantı bilgisi. Bütün bu yönlendirme iĢlemleri yönlendirici noktalardaki yönlendirme tabloları yardımıyla yapılır[11]. Yol uzunlukları. Yönlendirici. Paketin varıĢ protokol adresini kontrol eden yönlendirici. kötülüğü gibi bilgileri de içerebilir.Yol Seçimi Metrikler. yönlendiriciler arasında gönderilen mesajlara bir baĢka örnektir. son hedefe giden belli bir yönlendiriciye göndermesini söyler. birbirleriyle çeĢitli mesajların iletimi yoluyla iletiĢim kurarlar ve birbirlerinin yönlendirme tablolarını düzeltirler. Yönlendirme algoritmaları. Paket ağ üzerinde ilerledikçe fiziksel adresi değiĢirken protokol adresi sabit kalır. Yönlendiriciler. Birçok durumda bir bilgisayar diğerine paket göndermeye karar verir ve herhangi bir yoldan bir yönlendiricinin adresini öğrenen kaynak bilgisayar. gelen bir paketi aldığında hedef adresini kontrol eder ve bir sonraki noktayla bu adresi birleĢtirmeye çalıĢır. Yönlendirme tabloları aynı zamanda yolun iyiliği. yönlendirme tablolarını çeĢitli bilgilerle doldurur. Yönlendirme algoritmaları. yönlendiricinin fiziksel adresine yönlendirilmiĢ bir paketi hedef bilgisayarın protokol adresiyle gönderir. ağ topolojisinin tam bir Ģemasının çıkarılmasında kullanılabilir. tüm yönlendiricilerden gelen yönlendirme yenileme mesajlarını inceleyerek ağ topolojisinin detaylı bir Ģemasını oluĢturabilir. Ġletebileceğine karar verirse fiziksel adresini değiĢtirip bir sonraki varıĢ noktasının adresini yazar. Ağ topolojisi anlaĢıldığında yönlendiriciler. Hedef nokta birleĢimleri yönlendiriciye. bir hedefe ulaĢmada en iyi yolun seçimi için belirlenen yönlendirme algoritmaları tarafından kullanılan bir ölçme standardıdır. Bağlantı durumu ilan mesajları. Bağlantı durumu ilanı. yönlendirme tablosunun tümü veya bir kısmından oluĢur. göndericinin bağlantıları hakkında diğer yönlendiricilere bilgi verir. 58 . böyle bir mesaja örnektir. Yönlendiriciler. iyi yolu seçmek için yol uzunluklarını karĢılaĢtırır. Bir yönlendirici. Eğer bir yönlendiriciyse aynı iĢlemler hedef noktaya ulaĢana kadar devam eder. Eğer iletemezse paketi yoldan atar. Bir sonraki nokta bir yönlendirici de olabilir hedef nokta da olabilir. Anahtarlama Anahtarlama algoritmaları basittir ve temelde tüm yönlendirme protokolleri için aynıdır. kullanılan yönlendirme algoritmasının tasarımına bağlı olarak değiĢir. Yönlendirme yenileme mesajı. belli bir hedefe en iyi Ģekilde ulaĢmak için paketi.

fazla yükleme ve yanlıĢ gösterim gibi beklenmeyen veya önceden kestirilemeyen durumlarda doğru olarak çalıĢmaya devam etmelidir. Örneğin bir yönlendirme algoritması ara düğüm sayısı ve gecikmeyi kullanırken gecikme süresi bileĢeninin etkinlik çarpanını daha yüksek tutabilir. Bu terminolojiye göre alt ağlar arasında paketleri ilerletemeyen ağ cihazlarına son sistemler (end systems .ES) denirken bu iĢi yapabilen cihazlara da ara sistemler (intermediate systems .5. hiyerarĢik bir terminoloji geliĢtirmiĢtir. kullanılan yönlendirme protokolünün iĢlemlerini etkiler. birçok tipte yönlendirme algoritmaları vardır ve her bir algoritma ağ ve yönlendirici kaynakları üzerinde farklı etkilere sahiptir. Yönlendirme algoritmaları içeren yazılımlar fiziksel olarak sınırlı olan bilgisayarlarda çalıĢtığında etkinlik daha fazla önem kazanmaktadır. Ara sistemler sadece yönlendirme bölgesi içinde iletiĢim kurabilen bölge içi ara sistemler (intradomain IS) ve yönlendirme bölgeleri içinde ve arasında iletiĢim kurabilen bölgeler arası ara sistemler (interdomain IS) olarak ikiye ayrılır. Yani donanım hataları. Yönlendirme Algoritmaları Yönlendirme algoritmaları bazı önemli karakteristikler temel alınarak sınıflara ayrılabilir. Bir yönlendirme bölgesi.ġekil 9‟da kaynak ve hedef son sistemler arasında anahtarlamayı tanımlar. Tasarım hedefleri Yönlendirme algoritmaları genellikle Ģu tasarım hedeflerinden bir ya da birkaçını dikkate alır: 1-) En iyi yolu seçme: Yol uzunluğuna ve hesaplamada kullanılan bileĢen ağırlığına bağlıdır.11. Birincisi. 2-) Kolaylık ve ucuzluk: Yönlendirme algoritmaları aynı zamanda tasarlanabilecek en basit Ģekilde tasarlanmalıdır. fakat bölge içi yönlendirme protokolleri alanlar içinde ve arasında anahtarlama için geçerli kalır. Yönlendirme bölgeleri aynı zamanda otonom sistemler olarak da adlandırılır. Hata yaptıklarında önemli problemlere yol açabilirler. 59 .3. Sonuncusu.IS) denir. Yani yönlendirme algoritmaları etkinliklerini en az yazılım ve kaynak kullanımıyla sunmalıdır. genel bir yönetimin altında olan ve belli yönetim kurallarıyla yönetilen ağın bir parçasıdır. ISO bu iĢlemi tanımlamakta faydalı. algoritma tasarlayıcısının hedefleri. Ġkincisi. Belli protokollerle yönlendirme bölgeleri yönlendirme alanlarına bölünebilir. 1. yönlendirme algoritmaları en iyi yolun hesaplanmasını etkileyen çeĢitli metrikler kullanırlar. çünkü yönlendiriciler ağlarda kavĢak noktalarına yerleĢtirilmiĢlerdir. 3-) Sağlamlık ve kararlılık: Yönlendirme algoritmaları sağlam olmalıdır.

5. bütün yönlendiricilerin en iyi yol üzerinde anlaĢmaları iĢlemidir. Yönlendirme algoritmaları ağ bant geniĢliği. Yenileme mesajları ağlara yayılarak en iyi yolların yeniden hesaplanmasını ve tüm yönlendiricilerin bu yollar üzerinde anlaĢmasını sağlar. Örneğin bir ağ bölmesinin kullanım dıĢı kaldığını düĢünelim. Yönlendirme ÇeĢitleri Yönlendirme algoritmaları Ģu çeĢitler olarak sınıflandırılabilir: 1-) Statik veya Dinamik: Statik yönlendirme algoritmaları tam anlamıyla birer algoritma sayılmaz. 60 . Ağda herhangi bir olay. yönlendirici kuyruk uzunluğu.4. 5-) Esneklik: Yönlendirme algoritmaları aynı zamanda esnek olmalıdır. çünkü statik yönlendirme sistemleri ağdaki değiĢmelere tepki vermezler ve bugünkü geniĢ. değiĢen ağ durumlarına aynı anda cevap verir. Birçok yönlendirme algoritması bu problemin farkına vararak en kısa sürede bu bölmeyi kullanmayan en iyi yolu seçer. yönlendirme tablosu haritaları yönlendirme baĢlamadan önce ağ yöneticisi tarafından yapılır ve ağ yöneticisi değiĢtirmediği sürece aynen kalır.11. BirleĢme. Statik yolları kullanan algoritmaların tasarımı kolaydır. Yani çok çeĢitli ağ olaylarına adapte olabilmelidir. Statik yönlendirme tablosu haritaları. Bu mesajlar. bir son çare yönlendiricisi (router of last resort) (yönlendirilemeyen paketlerin hepsinin gönderildiği yönlendirici) tasarlanabilir. yönlendirici. gelen yenileme mesajlarını inceleyerek yapar. uygun olduğu zaman statik Bu yollarla desteklenebilir. YavaĢ birleĢen yönlendirme algoritmaları yönlendirme döngülerine ve ağ gecikmelerine sebep olur[12]. ağ gecikmesi ve diğer değiĢkenlerdeki değiĢmelere adapte olabilecek Ģekilde programlanabilir. Dinamik yönlendirme algoritmaları. Mesaj. ağda bir değiĢiklik meydana geldiğini gösteriyorsa yönlendirme yazılımı. ağda yayılarak yönlendiricinin algoritmalarını yeniden çalıĢtırıp yönlendirme tablolarını bu mesajlara uygun olarak değiĢtirmelerini sağlar. 1. 90‟lardan itibaren yönlendirme algoritmalarının çoğu dinamiktir.4-) Çabuk birleĢim (rapid convergence) : Yönlendirme algoritmaları çok çabuk birleĢmelidir. değiĢmeye açık ağlar için uygun değildir. yolları yeniden hesaplar ve yeni yenileme mesajlarını gönderir. Bunu. Örneğin. Bu algoritmalar ağ tasarımı basit ve trafiği önceden kestirilebilen ortamlarda iyi çalıĢırlar. Dinamik yönlendirme algoritmaları. herhangi bir yolun kullanım dıĢı kalması veya kullanıma açılması gibi durumlara yol açtığında yönlendiriciler yenileme mesajları dağıtır.

Omurgasız yönlendiricilerden gelen paketler omurga yönlendiricilerine giderler. sadece sakla ve ilerlet cihazları olarak davranırlar. Düz yönlendirme sistemlerinde tüm yönlendiriciler biribiriyle eĢdeğerdir. Çok yollu algoritmaların avantajlarını çok daha yüksek performans ve yüksek güvenilirlik olarak sayabiliriz. Çok geniĢ ağlarda ek hiyerarĢik seviyeler bulunabilir. kaynağın yönler hakkında hiçbir Ģey bilmediğini varsayar. kaynak düğümün bütün yola karar vereceğini varsayarlar. Kaynak yönlendirmeli sistemlerde yönlendiriciler. 3-) Düz veya HiyerarĢik: Bazı yönlendirme algoritmaları düz alanda iĢlem yaparken diğerleri yönlendirme hiyerarĢilerini kullanır. Ģirketin organizasyon yapısını taklit edebilmesidir.yönlendirilemeyen tüm paketlerden sorumlu olarak. diğer bölgelerdeki yönlendiricilerle iletiĢim kurabilirken diğerleri. HiyerarĢik yönlendirme sistemlerinde bazı yönlendiriciler yönlendirme omurgalarını düzenlerler. Diğer algoritmalar. 4-) Bilgisayar veya Yönlendirici Yönelimlilik: Bazı yönlendirme algoritmaları. bu yüzden yönlendirme algoritmaları kolaylaĢtırılabilir. Hedefin genel alanına eriĢinceye kadar omurga üzerinden gönderilir. çoklu yollardan trafik çoğullamasına izin verir. 2-) Tek Yollu veya Çok Yollu: Bazı karmaĢık yönlendirme protokolleri aynı hedefe birden fazla yoldan eriĢimi destekleyebilir. Kullanılan yönlendirme algoritmalarına bağlı olarak yenileme trafiği hafifletilebilir. Alan içi yönlendiriciler sadece kendi bölgelerindeki yönlendiricileri bilmeye ihtiyaç duyarlar. trafik yapılarını da çok iyi Ģekilde kontrol edebilir. bir Ģekilde bütün mesajların en azından bir kere ele alındığını garanti eder. En yüksek hiyerarĢik seviyede bulunan yönlendiriciler yönlendirme omurgasını düzenlerler. Birçok ağ iletiĢimi küçük Ģirket gruplarında gerçekleĢir. sadece kendi bölgelerindeki yönlendiricilerle iletiĢim kurabilirler. HiyerarĢik sistemlerde bir bölgedeki bazı yönlendiriciler. HiyerarĢik yönlendirmenin en önemli avantajı birçok. Yönlendirme sistemleri genellikle bölge. fakat buna tek yollu algoritmalar izin vermez. Buna genellikle kaynak yönlendirmesi denir. Bu noktada bir ya da daha fazla omurgasız yönlendirici yoluyla son omurga yönlendiriciden son hedefe giderler. Bu yüzden hiyerarĢik yönlendirme. paketi bir sonraki noktaya yollamayı düĢünmeden. Bu çok yollu algoritmalar. otonom sistemler veya alanlar olarak adlandırılan mantıksal gruplar oluĢtururlar. Bu algoritmalarda 61 .

çünkü paket gönderilmeden önce hedefe giden tüm yolları inceleyebilirler. kendi hesaplamalarına göre yolu belirlerler. 1. Bütün bu farklılıklarına rağmen iki algoritmanın da birçok durumda performansı iyidir. KarmaĢık yönlendirme algoritmaları birçok metriği bir (hibrit) metrik üzerine temellendirebilir. anahtarlama yazılımının en iyi yolu seçmesi için kullanılan bilgileri içerir. uzaklık vektörü algoritması daha büyük yenileme mesajlarını sadece komĢu yönlendiricilere gönderir. Bütün yollara bakmak çok büyük bir trafik araĢtırması gerektirdiği gibi farkedilebilir bir zaman harcamasına da yol açar.5. Yönlendirme algoritmaları en iyi yolun hangisi olduğuna karar vermek için çok değiĢik metrik kullanmaktadır. 6-) Bağlantı Durumu veya Uzaklık Vektörü: Bağlantı durumu algoritması (aynı zamanda en önce en kısa yol (shortest path first) algoritması olarak da bilinir) yönlendirme bilgisini ağ üzerindeki tüm düğümlere yayar. Kısaca bağlantı durumu algoritması daha küçük yenileme mesajlarını her yere gönderirken. Kullanılan metrikler Ģunlardır: 62 . bu yüzden en iyi bölge içi yönlendirme algoritması. Birinci sistemde kaynak bilgisayarlar yönlendirme bilgisine sahipken ikincisinde bu bilgiye yönlendiriciler sahiptir.yönlendiriciler.11.5. Uzaklık vektörü algoritması (Bellman-Ford algoritması) her yönlendiricinin yönlendirme tablolarının tümünü veya bir kısmını sadece komĢularına göndermesini söyler. Metrikler Yönlendirme tabloları. Bu algoritmaların seçimi ihtiyaca bağlıdır. Kaynak yönelimli sistemler genellikle yolları daha iyi seçerler. Bağlantı durumu algoritması uzaklık vektörü algoritmasına göre yönlendirme döngülerine daha az eğilimlidir. fakat her yönlendirici yönlendirme tablosunun kendi bağlantılarının durumunu tanımlayan kısmını gönderir. Bu yüzden bağlantı durumu algoritmasının uygulaması ve desteklenmesi daha pahalıdır. en iyi alanlar arası yönlendirme algoritması olmak zorunda değildir. Diğer bir yanda ise bağlantı durumu algoritması uzaklık vektörü algoritmasına göre daha çok CPU gücüne ve belleğe ihtiyaç duyar. Bundan sonra en iyi olarak tanımlanan yolu seçerler. 5-) Bölge Ġçi veya Bölgeler Arası: Bazı yönlendirme algoritmaları sadece bölge içinde çalıĢırken diğerleri bölgeler içinde ve arasında çalıĢırlar.

bir hattaki maksimum taĢıma oranı olmasına rağmen daha büyük bant geniĢliğine sahip hatlar. Bazı ağ protokolleri. Bant geniĢliği. daha iyi bağlantı sağlamazlar.400 paketi halinde iletir. Gecikme. Örneğin daha hızlı bir hat çok daha fazla meĢguldür. dolayısıyla hızlı hatlar üzerinden bir paket gönderilmesi için gereken zaman daha fazla olabilir. gerekli çevirme iĢlemini yapar ve karĢı tarafa X. Geçit yolları. Paketin yapısını. Bunun sonucunda yol uzunluğu. hattaki diğer tüm Ģartlar eĢit olmak koĢuluyla 64 kbps kiralık hatta tercih edilir. maliyetler kadar performansa önem vermezler. ağ bağlantılarının bant geniĢliği. CPU kullanımına ve her saniye iĢlenen paketlerin sayısına göre hesaplanır. Güvenlilik oranı genellikle ağ yöneticileri tarafından belirlenir. paketin gideceği ortamın anlayabileceği hale getirir. Bazı ağ bağlantıları diğerlerine göre daha yüksek göçme riski taĢır. 5-) Yükleme: Yükleme bir ağ biriminin meĢguliyet derecesini belirler. 63 .11. Her güvenlilik faktörü belirlenen güvenlilik oranına göre hesaba katılır. Örneğin X. Bu oranlar genellikle keyfi sayısal değerlerdir. ağ yöneticilerinin her ağ bağlantısına bir değer atanmasına izin verir. bir hattın trafik kapasitesini belirler. Diğer yönlendirme protokolleri. Burada da geçilen ağ elemanlarının sayısı önemlidir. 10 Mbps Ethernet bağlantısı. Gecikme.1-) Yol Uzunluğu: En yaygın olarak kullanılan metrik. yol uzunluğudur. tüm ara ağların trafik durumu ve fiziksel uzaklık gibi çeĢitli etmenlere bağlıdır. Örneğin genel hatlar kiralık özel hatlara göre daha yavaĢtır. yol boyunca her yönlendiricideki port kuyruğu. her ağ bağlantısının güvenli olmasıdır. gönderilen paketin biçimini de karĢı taraftaki uygulamanın veriyi iĢleyebilmesi için değiĢtirebilir. Bazı bağlantılar da diğerlerine göre daha kolay ve daha hızlı onarılabilir. Geçit Yolları (Gateways) Geçit yolları farklı mimari ve ortamlardaki düğümlerin aralarında iletiĢim kurabilmelerini sağlar. Yükleme. geçilen her bağlantıya atanan değerlerin kaynaktan hedefe kadar toplamıdır. fakat çok daha ucuzdur. geçilen noktaların toplamını yol uzunluğu olarak alır. 2-) Güvenlilik: Güvenlilik. bir paketin kaynaktan hedefe ağ üzerinden ulaĢması için geçen zamandır. 4-) Bant GeniĢliği: Bant geniĢliği. yaygın ve yararlı bir metriktir. 1. 3-) Gecikme: Yönlendirme gecikmesi.6.400 gibi elektronik posta geçit yolları paketi alır. 6-) ĠletiĢim Masrafı: Bazı Ģirketler.

Ortam DönüĢtürücü(Transceiver. 1. Geçit Yollarının ÇalıĢması Geçit yolları iĢ yönelimlidir. Sıkça kullanılan bir diğer uygulama alanı ise. Geçit yollarına genellikle bir ağ üzerinde ayrı bir sunucu ayrılır. bir ağın bir düğümünün ya da bir diliminin bağlantısında da kullanılmaktadırlar. çünkü tüm iĢlem gönderici ve alıcı tarafta yapılmaktadır. Tasarımda bunun mutlaka göz önünde tutulması gerekir. 10Base-T ve 10Base-F özellikteki uçların birbirine bağlanması için ortam dönüĢtürücü gerekir.7. Media Adapter) Ortam dönüĢtürücüler. farklı fiziksel arayüze sahip uçların birbirine bağlanması için kullanılırlar. Ethernet arayüzlere esnek bir fiziksel bağlantı sunulması amacıyla geliĢtirilen AUI.6. ancak bazı geçit yolları OSI baĢvuru modelinin diğer katmanlarını da kullanabilir. Modem Modemler günümüzde ağ ve ağlar arası bağlantılarında bolca kullanılmaktadır. birbirine uzak olan iki bağımsız ağın bağlantısında da. protokol kümesi yapısını açar ve alıcıdaki protokol kümesinin anlayacağı bir yapı içine sokar. çünkü sunucu üzerinde protokol çevrimi gibi kaynakları çokça kullanan iĢler yapmadıklarından belli bir bant geniĢliğini kullanırlar. fakat ağ haberleĢme devreleri üzerine bindirdikleri yük fazla değildir. Geçit yolları OSI baĢvuru modelinin 7.8. Bu amaçla değiĢik hız ve frekanslarda çalıĢan çeĢitli modemler üretilmektedir.11. yani sadece bir tipteki veri transferi için kullanılır ve yaptıkları iĢlere göre isimlendirilirler.11. Katmanı olan uygulama katmanında çalıĢır. GMII portlara gereksinim duyulan bakır veya fiber bağlantı portu sağlanmasıdır. biri fiber kablo için olan. MII. Örneğin biri bakır. 64 .1. Uzak bağlantıların. 1. telefon Ģirketinin sağladığı bir ortam üzerinden yapılabilmesi için modemlere gereksinim vardır. Bu sebeple eğer bir geçit yolu ayrı bir sunucu üzerinde kurulmayacaksa sunucunun bellek ve MIB gereksinimi artacaktır.11. Geçit yolu bir ortamdan verileri alır.Bir geçit yolu aĢağıda belirtilen yapıları aynı olmayan iki sistemi birleĢtirir: ● ĠletiĢim protokolleri ● Veri biçimleme yapıları ● Dilleri ● Mimarileri 1. Modemler.

ses. 1. Bu ağlar sayesinde insanlar arasında iletiĢim daha kolay ve kullanılabilir hale gelmiĢtir. konuĢmanın analog olarak iletildiği ortamdır. “Ağlar. birbirlerine bağlı ve birbirleri arasında metin. BĠLGĠSAYAR AĞLARINA GENEL BAKIġ Bilgisayar ağı. Analog kiralık hatların her iki ucuna konulan temel bant(baseband) modemler ise 64 Kbps‟den baĢlayıp 2 Mbps‟e kadar çıkmaktadır. Bu ağlara evimizde. Alıcı kısımda tersi iĢlem yapılarak(demodulation) modüle edilmiĢ iĢaretten gerçek veri elde edilir. 56. kendisine gelen sayısal veriyi.800 bps. genel olarak sayısal verinin analog iletiĢim ortamından aktarılması görevini yerine getirirler.300 bps. Örneğin telefon hattı. sabit ve hareketli görüntü aktarımı yapabilen bilgisayarların oluĢturduğu yapıdır. arkadaĢlarımızda veya çevremizde sık sık rastlanmaktadır. 33. Bununla ilgili fikirlerin bütününe kavramsal ağ denilir. aktarmadan önce modüle eder(modulation). Analog modemler için bant geniĢlikleri 28.Modemler. bağlarla oluĢturulan sistemlerdir. Bunun için.12. KiĢilerin birbirlerinin sayfalarına bağ oluĢturmalarına izin veren web sitelerine sosyal ağ siteleri denir. bu ve benzeri analog ortamlardan sayısal veri aktarmak için hattın her iki ucuna modem koyulmalıdır. Bir modemde gözönüne alınması gereken nokta bant geniĢliğidir. Bu yapılar sayesinde bilgisayarlar arasında iletiĢim ağı oluĢmaktadır. Resim 21: Network‟un Yapısı 65 .000 bps‟dir.”[13] Aynı ev içerisinde veya arkadaĢlarımız arasında kullandığımız ağlar kiĢisel ağlar olarak nitelendirilebilir.

video ağları ve tümleĢik ağlar.12. Tüm veri ağları. TümleĢik veri ağları. veri ağına benzer. bilgi akıĢını kontrol cihazlara bağlı yüzlerce bilgisayar kadar karmaĢık da olabilir. Kullanıcılar Tarafından Günlük Kullanılan Ağlar Posta Dağıtım Sistemleri Telefon Bağlantı Sistemleri Toplu TaĢıma Sistemi Kurumsal Bilgisayar Ağları Ġnternet Resim 22: Ağ Yapılarının Varlığı Bilgisayarlar. telefon. Ağ. Arabalar. Her sürücü.1. televizyon ve oyun konsolları gibi belirli iĢlevlere sahip cihazları da içerebilir[13]. değiĢikliğe uğramadan doğru hedefe ulaĢması için bazen farklı yollar kullanılarak bir yerden diğer yere bilgiler ulaĢtırılır.1. bir baĢlangıç noktası (kaynak) ve bitiĢ noktası 66 . kamyonlar ve diğer araçlar. veri ve kaynak paylaĢmak için ağ sistemlerinde birbirine bağlanabilir. tarayıcı. fax. ses veri ağları. PC'ler (KiĢisel Bilgisayar) ve sunucular gibi genel amaçlı bilgisayarların yanı sıra yazıcı. Ağdaki bilgilerin. bilgi paylaĢır ve bu bilgi akıĢını yönlendirmek için çeĢitli yöntemler kullanır[13]. Toplu taĢıma sistemi. ağ içinde seyahat eden iletiler gibidir. sadece iki bilgisayarın birbirine bağlanması kadar basit olabildiği gibi.

Ģirketlerde. 1.(hedef) belirler. kaynak ile hedef arasındaki akıĢı denetleyen dur iĢaretleri ve trafik ıĢıkları gibi kurallar vardır. pc. Network insanların bireysel değil. printer. okullarda ve devlet dairelerinde kullanılır. Bu sistem içinde. modem gibi birçok haberleĢme ekipmanının en ekonomik ve verimli yoldan kullanılmasıdır. Ağların çoğu internet üzerinden birbirine bağlanır.KiĢisel Sayısal Yardımcı) Akıllı Telefonlar (Smartphone) Dosya/yazıcı sunucuları [13] Ağ (Network) birbirine kablolarla bağlanmıĢ server.12. evlerde. Resim 23: Ağdaki ĠletiĢimin Örneklerle Açıklanması Bilgisayar ağları dünya genelinde. 67 . Ağa Bağlanan Cihazlar Masaüstü bilgisayarlar Dizüstü bilgisayarlar Yazıcılar Tarayıcılar PDA'lar (Personal Digital Assistant .2. ortak çalıĢmalarını sağlar[14].

modem. her birey için yazıcı. tüm dünya ile haberleĢmesi gerekir. disk ünitesi vb. Bu kanunun uygulamaya geçmesi ile en yaygın bilgi edinme baĢvuru Ģekli e-posta ile baĢvuru Ģekli olmuĢtur. ĠletiĢim ise kullanıcıların bir birine elektronik-posta göndermesi anlamındadır. Ekonomik olmasıdır.3. gibi donanım veya dosyalar. BaĢarı için iĢletmenin sadece ofis içinde değil. uygulama programları gerekmez.12. 68 . Zamandan tasarruf. Bilgisayar Ağlarına Neden Gereksinim Duyulur Bilgisayar ağı kurulmasının temel iki nedeni aĢağıdaki gibidir.” [15] E-posta gönderimi o kadar çok yaygınlaĢmıĢtır ki tüm kamu kurum ve kuruluĢların yanında tüzel kiĢiliğe sahip Ģirketlerin halkı bilinçlendirmesi amacıyla 09/10/2003 tarih ve 4982 Sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu çıkarılmıĢtır. donanım ve yazılım tüm personel tarafından kullanılabilir. Veri paylaĢmak sabit disklerde yer alan klasörlerin ve dosyaları birçok kiĢi ya da istenilen diğer kiĢiler tarafından kullanılması anlamındadır. Bu durum da bir bakıma bilgisayar ağlarına ne kadar gereksinim duyulduğunu ortaya koymuĢtur. PaylaĢım söz konusu olduğunda.ġekil 11: Ağ Yapısının Gösterimi 1. “Bilgisayar ağlarına duyulan gereksinimin temel nedenlerinden biri de kaynaklarını paylaĢmak ve iletiĢim kurmaktır.

örnek olarak verilebilir. Hatta Endüstri Meslek Lisesi. Ticaret Meslek Lisesi ve Çok Programlı Liselerde Ağ Teknolojileri ders olarak okutulmaktadır. belde ve köylerde bulunan okulların ise bir kısmında BiliĢim Teknolojileri Laboratuvarı adı altında kurulan laboratuvarlarda biliĢim teknolojileri konularında dersler verilmektedir. 69 . ġu an il ve ilçe merkezlerinde bulunan okulların çoğunda. Bir bilgisayarda yüklü bir programın diğer bilgisayarlar tarafından kullanılması. Diğer bir ağ kullanımı da uygulamaların paylaĢımıdır.Resim 24: TED Bursa Koleji Öğrencileri Laboratuar Ortamında Bilgisayar Kullanırken Bilgisayar ağlarını eğitim açısından düĢündüğümüzde aklımıza ilk gelen laboratuvar ortamıdır. Resim 25: Çankırı-ÇerkeĢ 19 Mayıs Çok Programlı Lisesi öğrencileri laboratuarda ders iĢlerken Bilgisayar ağlarının bir diğer kullanım alanı da yazıcılar ve diğer çevre birimlerinin paylaĢımıdır.

1.12.4. Bilgisayar ve Ġnternet Kullanımı AraĢtırma sonuçlarına göre 16-74 yaĢ grubundaki bireylerde bilgisayar ve internet kullanım oranları sırasıyla erkeklerde %53,4 ve %51,8, kadınlarda %33,2 ve %31,7‟dir. Bu oranlar önceki yılın aynı dönemi için sırasıyla erkeklerde %50,5 ve %48,6, kadınlarda %30,0 ve %28,0‟dir[16]. Türkiye istatistik kurumunun bu verileri göz önüne alındığında ve Ģu an evlerde (Özellikle Apartman daireleri) illegal olarak kullanılan internet bağlantılarını düĢündüğümüzde, belki bilerek belki de farkında olmadan, ağ bağlantısına gereksinim duymaktayız. Etrafımıza baktığımızda biz kullanmıyorsak bile komĢumuzda, akrabamızda veya arkadaĢlarımız arasında mutlaka bu illegal ağ bağlantıları ile karĢılaĢmaktayız. Bu gereksinim tabi ki sadece evler için düĢünülmemelidir. Kurumlara, Ģirketlere ve iĢ yerlerine baktığımızda ağ yapısı kendi içerisinde oluĢturduğu görülebilmektedir.

Resim 26:Bilgisayar ve Bilgisayar DıĢındaki Cihazların Bağlantı Yapısı

ġu an birçok elektronik eĢya üreten firmalar elektrikli ev aletlerinin de bilgisayar kontrolünde olabilmesi için gerekli çalıĢmaları yürütmektedirler. Bu bağlı olarak Microsoft firması Windows Vista ve üzeri iĢletim sistemlerinde IP bloğunu 6 haneye çıkarmıĢtır. Bu IP alanının geniĢlemesi, yakın zamanda elektrikli ev aletlerinin bilgisayar kontrolüne geçebileceğinin sinyalini vermektedir. 1.12.5. Bilgisayar Ağının Avantajları Yazılım ve donanım paylaĢımı sağlar. Program kurulumlarında zaman kısalır. Veritabanı (database) oluĢturulması kolaylaĢır. Tüm bilgisayarlar tek bir bilgisayara veri giriĢi yapabilir.

70

Ana verinin yedeklenmesi kolay ve kısa sürede yapılabilir. ĠletiĢim maliyetini minimize eder. ĠletiĢim olanaklarını geliĢtirir. Birden çok bilgisayarın aynı anda kontrol edilmesini sağlar. Bilgi paylaĢımını kolaylaĢtırır. Zaman açısından büyük tasarruf sağlar. Kurum içi faaliyetlerde verimliliği arttırır. AR-GE Faaliyetlerinin düzenli, hızlı ve verimli olmasını sağlar.

Resim 27: Güvenli Ağ Yapısı

1.12.6. Bilgisayar Ağının Dezavantajları Bilgisayar ağlarının avantajları inkâr edilemeyecek kadar fazla olsa da dezavantajlarının da olduğu göz önünde tutulmalıdır. Bunlar; Bilgisayar ağının bir parçası olan ana bilgisayarın (sunucu, server) kapasitesi yüksek ve hızlı olmalıdır. Donanım ihtiyacı fazladır. Ağ iĢletim sistemi yazılımı genelde pahalıdır. Virüs bulaĢma ve yayılma riski yüksektir[14]. Fiziksel olarak yüksek koruma tedbirleri gerektirir. Ağ sisteminin kontrolü için iyi yetiĢmiĢ bir Network uzmanına ihtiyaç vardır. Büyük ağ sistemlerinin güvenlik maliyeti oldukça yüksektir.

71

Resim 28: Güvenli Olmayan Ağ Yapısı

Resimde de görüldüğü gibi ağ yapısında her hangi bir güvenlik tedbiri alınmamıĢtır. Güvenli ağ yapılarında Firewall (AteĢ Duvarı), Web Filtreleme vb. güvenlik tedbirlerinin alınmasının gerektiği göz ardı edilmemelidir. AĢağıda ise güvenli bir ağ yapısının Ģekli görülmektedir. 1.12.7. Bilgisayar Ağlarının Yarları Network, veri, yazılım ve donanım paylaĢım sistemlerinden oluĢmaktadır. Küçük bir ağ iki bilgisayardan oluĢabileceği gibi, büyük bir ağ binlerce bilgisayar, fax-modem, cd-rom sürücü, yazıcı ve bunun gibi donanımlardan oluĢabilir.[14] OluĢan bu ağlarla gerek okullarda, gerek iĢ yerlerinde gerekse tüm kamu kurum ve kuruluĢlarda bu tip donanım bağlantılarına rastlanmaktadır. Bir Ģirket ortamında bilgilerin bölümler, Ģubeler arasında paylaĢımı o Ģirket için çok önemlidir. Bunun dıĢında elektronik posta göndermek, belgeleri birlikte oluĢturmak gibi olanaklar kullanıcılara büyük faydalar sağlar. Bilgisayarlar arasında ağ kurulması ayrıca yönetim ve destek görevlerinin de kolayca yapılmasını sağlar. Ağ yöneticisi tek bir yerden ağ üzerindeki diğer bilgisayarları yönetebilir. Örneğin bir programı yüklemek ya da kullanıcının bir sorunu gidermek için kullanıcının bilgisayarına gitmeye gerek kalmadan ağ üzerinden (uzaktan) müdahale edilebilir[15]. Bilgisayarları bir ağ oluĢturmak üzere birbirine bağlanması temel olarak Ģu yararları sağlar: Bilgilerin paylaĢımı. Merkezi yönetim ve desteği. Kurumsal çalıĢma ve güvenlik, [17] ĠĢbirliğine dayalı çalıĢma

72

Grup çalıĢmalarında verimlilik Kaynakların ortak kullanımı Zamanın verimli kullanılması ĠĢ yaĢamında koordinasyon Performansın korunması Güvenirliliğin artması Eklenebilir kaynaklar ĠĢlem gücünün arttırılabilmesi

1.13. AĞ TÜRLERĠ
Ağ üzerinde bilgisayarların nasıl yapılandırıldığına ve bilgilere nasıl eriĢildiğine göre ağlar (kullanılan mimariye göre) ikiye ayrılır: Peer-to-peer Network (eĢler arası) Server-Based (Client/Server) Network Network tipinin belirlenmesi Ģu kriterlere bağlıdır: • • • • • • • • • Firmanın (organizasyonun) büyüklüğü Güvenlik gereksinimi ĠĢletmenin tipi Sistem yönetimi ve desteğinin durumu Network trafiğinin miktarı Network kullanıcılarının gereksinimleri Sistem görünümünün geleceği Yeni teknolojiler Network için ayrılan bütçe [18]

Network tiplerinin belirlenmesinde maliyet önemli faktördür. EĢler arası networkler kurmak daha az maliyetlidir. Çünkü özel bir sunucu bilgisayarına ihtiyaç yoktur. Sunucu bilgisayarı genellikle daha güçlü ve maliyetli bir bilgisayardır.

73

1.13.1. Peer-to-Peer Network (EĢler Arası Ağ) EĢler arası (peer-to-peer) ağlarda genellikle sınırlı sayıda bilgisayar birbirine bağlıdır. Bu bilgisayarlar düzey olarak aynıdır. Yani içlerinden birisinin ana bilgisayar olarak kullanılması söz konusu değildir. Bir bağlantı aracılığıyla isteyen kullanıcılar birbirleriyle iletiĢim kurar ya da dosya alıĢveriĢi yapabilirler. EĢler arası ağda cihazlar, aralarında herhangi bir ek ağ cihazı olmadan doğrudan birbirine bağlanır. Böyle bir ağda her cihaz, birbiriyle eĢit yeteneklere ve sorumluluklara sahip olur. Her bir kullanıcı kendi kaynaklarından sorumlu olur, hangi verileri ve aygıtları paylaĢacağına kendi karar verebilir. Her bir kullanıcı kendi bilgisayarındaki kaynaklardan sorumlu olduğundan, ağda merkezi bir denetim veya yönetim noktası bulunmaz. EĢler arası ağlar, on veya daha az bilgisayarın bulunduğu ortamlarda en iyi Ģekilde çalıĢır. Her bir kullanıcı kendi bilgisayarının denetimini sağladığından, belirli bir ağ yöneticisi görevlendirmeye gerek kalmaz.

Resim 29: Peer-to-Peer (EĢler Arası Ağ)

EĢler arası ağların birkaç dezavantajı vardır: Merkezi bir ağ yönetimi yoktur ve ağdaki kaynakların kim tarafından denetleneceğini belirlemek zordur. Merkezi bir güvenlik yoktur. Her bilgisayar, veri koruması için kendi güvenlik önlemini almalıdır. Ağdaki bilgisayar sayısı arttıkça ağ daha karmaĢık ve yönetilmesi zor bir hal alır. Merkezi bir veri depolama ortamı bulunmayabilir. Veri yedeklemeleri ayrı ayrı gerçekleĢtirilir. Bu sorumluluk her kullanıcının kendisine ait olur. Günümüzde eĢler arası ağlar hala büyük ağların içindeki yerlerini korur. Büyük bir istemci ağında bile kullanıcılar, diğer kullanıcılarla ağ sunucusu kullanmadan doğrudan kaynak paylaĢabilir. Evinizde birden fazla bilgisayarınız varsa, bir eĢler arası ağ

74

Sunucu. Bunun dıĢında kullanıcının giriĢinde kimlik bilgilerinin kontrolü (authentication) iĢlemi yapılmıĢ olur. istemci/sunucu ağına örnek gösterilebilir. Kullanıcıların e-posta göndermek. Buna ana makine (dedicated server) denir.2. Ġstemci/sunucu ağındaki sunucular. istenen bilgi veya hizmeti istemciye sağlar. okunmamıĢ herhangi bir e-posta için e-posta sunucusuna istek gönderir. Ayrıca ağa girecek (login) ya da bağlanacak herkes bu ana makine üzerinde yer alan kullanıcı hesaplarına göre kontrol edilerek bağlantı gerçekleĢtirilir. istenilen e-postayı istemciye göndererek yanıt verir. Server-Based (Client / Server) Network Server-based (client/server) ağlarda bir ana bilgisayar vardır. 1. almak ve saklamak için Ģirketin e-posta sunucusunu kullandıkları kurumsal bir ortam. Ġstemci/sunucu ağında istemci. Ana makine üzerinde ağ yönetimi yapılır. Resim 30: Server-Based (Sunucu Tabanlı) Network Bir istemci/sunucu modelinde sunucuların bakımını ağ yöneticileri üstlenir.kurabilirsiniz. sunucudan bilgi veya hizmet ister. yalnızca istemcinin istediği kayıtları sağlayabilmek için veri tabanını düzenleme) gerçekleĢtirir. Böylece kullanıcı ve dosya temelinde güvenlik sağlanmıĢ olur. ağ kaynaklarına yönelik kullanıcı eriĢimini de denetler. genellikle istemci makinelerine yönelik belirli iĢlemleri (örneğin. Ağdaki verilerin tümü merkezi bir dosya sunucusuna depolanır. Sunucu. ÇalıĢanların bilgisayarındaki e-posta istemcisi. Ağdaki paylaĢılan yazıcılar. merkezi bir yazıcı sunucusu tarafından 75 . Diğer bilgisayarlarla dosya paylaĢabilir.13. bilgisayarlar arasında ileti gönderebilir ve paylaĢılan bir yazıcıdan belge yazdırabilirsiniz. Ağ yöneticisi ayrıca. Veri yedekleri ve güvenlik önlemleri ağ yöneticisi tarafından alınır.

yönetilir. 1. AĞ PROTOKOLLERĠ Protokol.2. Veri koruması amacıyla yönetici.14. Her kullanıcı. Uygun izinlere sahip olan ağ kullanıcıları. Yazılım protokollerine örnek olarak TCP/IP ve NETBEUI verilebilir. yazılım protokollerini de kapsarlar. Bu protokoller ağ protokollerinin üzerinde çalıĢırlar. düzenli aralıklarla sunucudaki tüm dosyaların yedeklerini alır. yönetici en son alınan yedekleri kullanarak kolaylıkla verileri kurtarabilir. bir kurallar dizisidir. yazılım protokolünün ilgili bilgisayar üzerinde tanımlanmıĢ olması gerekmektedir. verilere ve paylaĢılan yazıcılara eriĢebilir. Bir bilgisayar çökerse veya veriler kaybolursa. Network protokolleri. Ağ Protokolleri Ġki farklı network arasında iletiĢim kurabilen protokollerdir.1. Bilgisayarın bir ağ tarafından tanınması ve ağ ile veri alıĢveriĢi yapabilmesi için. NOT: Windows ortamında eĢler arası ağlar Workgroup olarak.14. Sistemde her görev için bir Admin tanımlanabilirken her Ģeye yetkisi olan bir Forest Admin de tanımlanabilir [19]. Ağ protokolleri ağ üzerindeki bilgisayar sistemlerinin birbirleri 76 .14. network üzerinde veri alıĢveriĢi yapılabilmesini sağlamak üzere belirlenen iĢlemler ve yönergeler topluluğudur. 1. Server temelli olan ağlar ise Domain olarak bilinir. Protokollerin ana iĢlevleri Ģunlardır: Hata tanımlama Veri sıkıĢtırma Verilerin nasıl gönderileceğine karar verme Veri adresleme Gönderilen ve alınan verilerin nasıl bildirileceğine karar verme Yazılım protokolleri ve ağ protokolleri olmak üzere iki ana grupta incelenirler. Ağ protokolleri. kullanım iznine sahip olduğu ağ kaynaklarına eriĢim sağlamak için yetkili bir kullanıcı adı ve parola sağlamalıdır. Yazılım Protokolleri Bir network üzerinde bulunan iki bilgisayar arasındaki iletiĢimi sağlayan protokollerdir. 1.

gönderileceğini. Daha sonra bilgi birleĢtirme katmanı ve en üste de kullanıcı katmanı yer alır [20]. NOT: Tüm bu protokollerin çalıĢma düzenleri.2. bilgileri taĢırlar. Ethernet. ĠletiĢim kablo üzerinden gönderilen iletilerle sağlanır. 1. Yüksek düzeyde. Ethernet Protokolü EĢ eksenli ( coaxial ) bir kablo ve buna bağlı ağ arabirim kartları ve bir yazılım temelinde iĢ istasyonlarını birbirine bağlayan iletiĢim sistemidir. iletilen verinin aslıyla aynı olup olmadığını ve hatalarını denetleyen kurallar bütünüdür. Protokoller farklı iletiĢim düzeylerini tanımlarlar. alt düzeyde kablo üzerinde sinyal alıĢveriĢi tanımlanır. Yani verinin ağdan nasıl paketleneceğini. bağlantı numarasını vb. LAN‟ lar için günümüzde yaygın olarak kullanılan bir protokoldür [4]. Ethernet iletiĢimi üç katmandan oluĢur. ġekil 11: Ethernet Protokolü 1. Ağ iletiĢimin tümü protokollere dayanır. ĠletiĢim protokolleri de diplomatik protokoller gibi her bir tarafın kendi kurallarına uyması esastır. En alt katmana fiziksel katman denir.2. Bu iletiler bilgiyi gönderenin ve alacak olanın adreslerini.14. iletiĢim kanalının nasıl düzenleneceğini ve yöneltileceğini 77 .14. uygulamaların nasıl iletiĢim kurduklarını tanımlarken. Bu kurallar bir mesajın.2.1. OSI (Open System Interconnection) adı verilen bir referans modeli baz alınarak geliĢtirilmiĢtir. ĠletiĢim Protokolleri ĠletiĢim protokolleri ağ içinde bilgisayarların birbiriyle iletiĢimini düzenlemek için kullanılır. nasıl kullanılacağını ve ağdan iletileceğini. nasıl hazırlanacağını.arasındaki iletiĢimin kurallarını tanımlar.

Yani kablo bilgisayarlar arasında nasıl dolaĢıyor. Belli bir sayının üstünde sistem barındıran ağlarda alt yapı hala kablo Ģeklindedir. 5. 4. bilgisayarlar birbirlerine nasıl 78 . Topoloji. Topolojiyi anlamanın en kolay yolu iki farklı ve bağımsız bölüme ayırarak incelemektir: 1. Mesajı gönderecek olan mesajı paketler ve kablo aracılığıyla gönderir.15. Xenix standardına uyması gibi. 6. 7. aralarında ağ kurulu bir grup bilgisayara baktığımızda gördüğümüz Ģeydir. Bununla beraber kablosuz çözümler gittikçe yaygınlaĢmaya baĢlamıĢtır.tanımlar. Aslında bir iĢletim protokolünün olması ve bütün bilgisayarların onu kullanarak iletiĢimde bulunması gerekir. Fiziksel Topoloji 2. Ancak bu konuda ISO (International Organization for Standardization) standartlarına uygun OSI (Open System Interconnectıon) protokoller genellikle kabul görmüĢtür. OSI standartları ağ iĢletimini belli aĢamalarla tasarlanmıĢtır. Ancak kablosuz çözümler henüz kabloya her noktada rakip olmaktan uzaktır. 2. Mantıksal Topoloji Fiziksel topoloji. TOPOLOJĠLER Her bilgisayar ağı verinin sistemler arasında gelip gitmesini sağlayacak bir yola ihtiyaç duyar. 3.TaĢıma (Segment) Ağ (Packet) Veri Bağı (Frame) Fiziksel (Bits) 1. bilgisayarların birbirine nasıl bağlandığını ve nasıl iletiĢim kurduklarını tanımlar. Bu kurallar iletiĢimde bulunacak iki taraf içinde geçerlidir. Topoloji değiĢik ağ teknolojilerinin yapısını ve çalıĢma Ģekillerini anlamada baĢlangıç noktasıdır. OSI standardı bu iletiĢimi yedi düzeye ( katmana ) ayırmıĢtır: 1. Protokol standartları genellikle belli kurumlar ve komiteler tarafından yayınlanırlar. Uygulama Sunum Oturum UlaĢım . Örneğin Netware. Aradaki bu yol çoğu zaman bir çeĢit kablodur. Alıcı olan mesajı çözer ve alır.

En büyük dezavantajı kablonun bir noktasında oluĢan kopukluğun tüm sistemi çökertmesidir. Kablonun her iki ucuna sonlandırıcı adı verilen dirençler takılır. Token Ring veya FDDI gibi isimlere sahiptir. 79 . Bus Topoloji Resim 31: Bus Topoloji Fiziksel bus tüm bilgisayarların aynı kabloya bağlı oldukları sistemdir. Mantıksal topoloji ise kabloların bağlantı Ģeklinden bağımsız olarak bilgisayar ağlarının veriyi nasıl ilettiklerini açıklar. Bu topoloji hem mantıksal hem de fiziksel olarak varlığını sürdürmektedir. Topoloji Tipleri 1.bağlanmıĢlar gibi gözle görülen kısmı fiziksel topolojiyi belirler.15. Kurulumu kolaydır. maksimum uzunluk. Basit network geniĢlemesi sağlar. DeğiĢik topolojileri kullanan değiĢik ağ sistemleri vardır. Ancak zaman içinde piyasa Ģartlarının da etkisi ile standartlar oluĢmuĢtur. Bus Yapının Avantajları Güvenilir kablo kullanır (koaksiyel kablo).1. En ucuz ağ teknolojilerinden biridir. Örneğin kullanılan kablonun tipi.1. bilgisayarların kablonun kullanımda olup olmadığını nasıl tespit edecekleri gibi konular sadece topoloji ile açıklanmaz. Hub veya benzeri merkezi ağ ekipmanıgerektirmez. Bu teknolojiler Ethernet. Mantıksal bus ise.15. Topoloji aslında tek baĢına ağ ile ilgili birçok konuyu açıklık getirmez. kullanılacak kablo tipi. 1. Her ağ teknolojisi kullandığı topolojiyle beraber. bant geniĢliği gibi konulara da açıklık getirir. maksimum uzunluğu. gönderilen bir verinin tüm sistemlere de ulaĢması demektir.1.

80 . Mantıksal Ring topoloji ise Token-Ring adı verilen ilk baĢta IBM'in geliĢtirdiği. 1. Ancak sistemde veriaktarımını sağlayan bir sinyal sürekli olarak sırayla tüm sistemleri dolaĢmaktadır.Bus Yapı Dezavantajları Standartları 30 node‟tan fazlasına izin vermiyor. Herhangi bir node‟un bağlantısının kesilmesi tüm ağı etkiler. sonraları IEEE ve ISO tarafından geliĢtirilmeye devam eden ağ sisteminin kullandığı sistemdir. Token-Ring'debilgisayarlar kablolarla ortadaki merkez bir kutuya bağlıdır(fiziksel yıldız). Arıza tespiti zordur. Ağın toplam uzunluğu 185 m‟yi geçemez. Token adı verilen bu sinyal tek tek tüm sistemlere uğradığı için Ring/Halka terimi buradan gelmektedir.2.15.1. Kaynaklarda bununla ilgili bir bilgiye ulaĢılamadı. Halka(Ring) Topoloji Resim 32: Halka(Ring) Topoloji Fiziksel olarak böyle bir bağlantı hiç kullanılmıĢmıdır bilinmiyor.

1. Her bilgisayardan çıkan bir kablo merkezdeki bir kutuya (hub) girer.1. Hub veya Switch bozulduğunda tüm ağ çalıĢmaz hale gelir. Mantıksal yıldız topoloji söz konusu değildir. Hub ve Switch gibi cihazlar nedeniyle doğrusala göre kurulumu daha pahalıdır. Avantajları Ekonomik kablolama Hızlı kurulum Kolay geniĢletilebilirlik Switch veya bridge ile geniĢletilmesi network performansını arttırır. Arızalı cihazların tespiti bu yapıda daha kolay olmaktadır. tüm ağı etkilemez. Yıldız(Star) Topoloji Resim 33: Yıldız(Star) Topoloji En yaygın kullanılan fiziksel topolojidir. Doğrusala göre daha fazla uzunlukta kablo gerektirir. 81 .3. "Hub" veya "switch" denilen kutulardaki yanan ıĢıklara bakarak hangi makinenin bağlantı sorunu olduğu daha kolay anlaĢılabilir. Bağlantıda meydana gelebilecek kopukluk. Ağı kurmak kolaydır Dezavantajları Hub ile hub arasındaki bağlantıyı sağlayan kablonun uzunluğu 100m yi geçemez. En büyük avantajı bir kabloda oluĢan problemin sadece o kabloya bağlı bilgisayarı etkilemesidir. Hub kullanıldığında ağ trafiği artar.15. Telefon ağları da bu topolojiyle kurulmuĢlardır.

1. elimizde sadece Ethernet kalır. Tümbilgisayarlardan sadece "doğru" olanı bu veriyi alır ve iĢler.. Mesh(ağ) Topoloji Resim 34: Mesh(ağ) topoloji Bu topolojide tüm bilgisayarlar diğer bilgisayarlara ayrı bir kablo ile bağlıdır. Token Ring ve Ethernet bu teknolojilerden sözünü etmeye değer ikisidir. Böylece veriyi alan tüm sistemlerden 82 .15. Token Ring bir ağ görme ihtimaliniz de çok çok az olduğu için onu bir kenara bırakırsak. Ethernet ağında her bilgisayar. Ethernet ilk baĢta bus topoloji olarak tasarlandı. Melez(Hybrid) Topolojiler Bu topolojileri baĢlangıç noktası olarak alıp geliĢtirilen değiĢik ağ teknolojileri olduğundan bahsetmiĢtik. veri aslında aynı kabloya bağlı tüm sistemlere ulaĢır.1. Ethernet ağında bilgisayarlar bu tek kabloya bağlı olduklarını düĢünürler. Ġsterseniz bizde Ethernet'in kullandığı topolojileri açıklayalım.. Bir diğersisteme veri yolladıklarında.) farklı bir adrese sahiptir(MAC adresi). Koaksiyel bir kablo sırayla tüm bilgisayarları dolaĢıyordu.1.4.5. Veri kablo üzerine yerleĢtirilirken(tüm sistemlere ulaĢacağı için "gönderilirken" demek istemiyorum) veri üzerine alıcı ve gönderenin MAC adresleri yazılır.1. daha doğrusu her ağ kartı(bu noktada ethernet kartı diyebiliriz iĢte. Bugün "ağ kuruyorum" ya da "ağ kurduk süper oldu" diyen birisi %101 Ethernet'ten bahsediyordur.15. Ancak aradaki kablo sayısı terminal sayısı arttıkça katlanarak arttığı için gerçek hayatta sadece çok özel durumlarda ve az sayıda bilgisayar arasında kullanılır. Teorik olarak ideal bağlantı tipidir.

Elbette ethernet kullanılacak kablo tipi. yani tüm bilgisayarların aynı kabloya bağlandıkları sistemde kablonun bir noktasında oluĢan kopukluk veya kısa devre tüm ağı çökertir. maksimum uzunluk ve diğer değerleri detanımlamıĢtır. diğerleri kendilerine gelmeyen veriyi göz ardı eder. Resim 35: Melez(Hybrid) Topoloji Ağa yeni bir makine eklemek. Bu noktada ilk ethernetin hem mantıksal. hem de fiziksel olarak bus yapıda çalıĢtığı anlaĢılıyor. Ağ'da arıza olduğu zaman tüm sistemleri dolaĢan tek bir kablonun herhangi bir yerindeki arızayı bulmak çok zahmetlidir. Kablolardan birinde oluĢan arıza sadece o bilgisayarı etkiler.sadece "doğru" olanı veriyi alır ve iĢleme koyar. Yapısal kablolama dediğimiz. Yıldız topolojide her bilgisayardan ayrı bir kablo merkezi bir kutuya(hub) gider. çok fazla sayıda bilgisayarın kullanıldığı binalarda veya kampusler de gerçekleĢtirilen kablolama ve kurulumlarda fiziksel bus yapı kullanmak mümkün değildir. kablonun bir bölümüne ek yapmak demektir bu iĢlem sırasında ağ çalıĢamaz vaziyettedir. fiziksel topolojiyi. Zaman içinde fiziksel bus yapı ihtiyaçlara cevap veremez hale gelmiĢtir. 83 . yani kablolama yapısını yıldız topoloji ile değiĢtirmekti. Çözüm ethernetin mantıksal topolojisini muhafaza edip. Çünkü bus yapı ağacın dalları gibi merkezden binanın katlarına oradan da odalara dallanan bir yapıya izin vermez. Sonuç itibariyle fiziksel bus topolojinin ihtiyaçları karĢılamaktan uzak olduğu anlaĢılınca yeni bir sistem arayıĢına gidildi. Fiziksel bus yapıda.

Çünkü çalıĢma mantıkları yani mantıksal topolojileri aynıdır. Ancak mantıksal olarak ethernet hala bus topoloji kullanır. Hub'a bağlı bilgisayarlar yıldız topoloji kullanmalarına rağmen. Resim 37: Ethernet Hub‟ın Ġç Yapısı Bunu daha iyi anlamak için bir ethernet hub'ı yukarıdaki gibi temsili olarak gösterebiliriz. Böylece yıldız'a geçmeden önce kurulmuĢ binlerce ethernet ağı devre dıĢı kalmamıĢ olur. Böylece fiziksel yıldıza geçiĢ ethernet için çok kolay olmuĢ. hub bu paketin kopyalarını oluĢturup tüm portlarına yollar. Kullanılan kablo da koaksiyelden UTP'ye dönüĢmüĢtür. Zaten hemen hemen tüm ethernet hub'larda bir tane de koaksiyel kablo giriĢi vardır. Fiziksel yıldız topolojide kullanılan hub içinde mantıksal bir bus yapı vardır. hub içinde aynı bus gibi tek bir hat olduğunu düĢünebiliriz. Yani bus yapıda olduğu gibi veri paketi diğer tüm bilgisayarlara eriĢir ve sadece alması gereken bu paketi alır ve iĢler diğerleri ise siler. 84 .Resim 36: Yıldız Topolojide Hub‟a Giden Kabloların Gösterimi Ethernet için yeni fiziksel topoloji yıldız topolojidir. Bilgisayarlardan birisinin yolladığı veri paketi hub'a ulaĢınca. Böylece koaksiyel kablolu fiziksel bus ethernet ve utp kablolu fiziksel yıldız ethernet bir arada rahatça kullanılabilir.

15. Böylece ağlar büyütülebilir.6. Bir ağacın dalları farklı topolojilerdeki ağları temsil eder. Ethernetin kullandığı bu melez topoloji bazen star-bus topoloji olarak anılır. Her terminalden ayrı bir kablo ethernet'teki hub'ın benzeri bir kutuya girer. günümüzde en yaygın ağ teknolojisi haline gelmiĢtir. Resim 39: HiyerarĢik Yapıdaki Ağlar 85 . Bu sistemde de dıĢarıdan bakıldığında aynı ethernetin star-bus'ı gibi kablolama yıldız Ģeklindedir. Resim 38: Ağaç (Tree) Topoloji HiyerarĢik yapıdaki ağlar için kullanılır. fiziksel yıldızın tartıĢmasız avantajını da elde edince. Ancak bu kutunun içinde Token Ring ağlarının kullandığı mantıksal bir halka(ring) yapısı mevcuttur. 1. ancak zamanında geniĢ bir kullanım alanı bulmuĢ olan Token Ring ağ teknolojisi de starring melez topolojisini kullanır. Ağaç (Tree) Topoloji Genellikle yıldız topolojisindeki ağları birbirine bağlamak için kullanılır.1. Tek melez topoloji star-bus değildir. ağacın gövdesi ile de bunlar birbirine bağlanabilir. IBM'in geliĢtirdiği ve günümüzde popülerliğini kaybeden.zaten en büyük pazar payına sahip Ethernet ürünleri.

Avantajları: Ağı kurmak kolaydır Bir bilgisayara bağlı kablo bozulduğunda ağın çalıĢması etkilenmez. Ağdaki sorunları tespit etmek kolaydır. Hub veya Switch bozulduğunda tüm ağ çalıĢmaz hale gelir. Doğrusala göre daha fazla uzunlukta kablo gerektirir. Doğrusal Çok kolay Kısmen zor Zor kabloda problem veri aktarımını etkiler Halkadaki Halka Kısmen Kolay Kısmen zor Kolay bozukluk veri Aktarımını etkiler Yıldız Kolay. Veri aktarımında problem Tek bir kablo. Hub ve Switch gibi cihazlar nedeniyle doğrusala göre kurulumu daha pahalıdır. ancak Zaman alıcı Kolay Kolay Tek bir kablodaki bozukluk bir pc’yi etkiler Ağaç KarmaĢık Zor Zor Zor Zor Kolay Kolay Oldukça az KarmaĢık Oldukça az Topoloji Kurulum Düzenleme Sorun Çözme Tablo 4: Topolojilerin KarĢılaĢtırılması 86 . Dezavantajları: Hub kullanıldığında ağ trafiği artar.

OSI VE KATMANLARI Kompleks sistem parçalarının birbirleriyle iliĢkilerinin tanımlanması. Uygulama (Application) Sunum (Presentation) Oturum (Session) UlaĢım (Transport) 87 . Böylelikle. Sistemler arasındaki iletiĢimi sağlar. Ģifreleme gerçekleĢtirir. KATMANLAR GÖREVĠ Uygulama programı ile ĠĢletim Sistemi arasında arabirimdir. OSI modeli 7 katmana ayrılır ve görevler normalde bilgisayarlar arası veri alıĢ veriĢtir. sistemlerin bakımını ve güncelleĢtirilmesini kolaylaĢtırmak ve farklı sistemlerin birbirleri ile iletiĢim kurabilmesi için bir zemin oluĢturmak amacıyla bilgisayar ağ yapılarındaki iĢleyiĢin ortak bir katmansal yapıda tanımlanması düĢünülmüĢtür. mimari diğer katmanları etkilemeden.BÖLÜM II 2. Kullanıcı uygulamalarına servis sağlar. ISO standartları network üzerindeki iletiĢimi sağlarken karmaĢık bir yol izler. 1980 yılında ISO (International Standarts Organization – Uluslararası Standartlar Organizasyonu) bu konuda çalıĢmalara bağlamıĢ ve 1984 yılında OSI (Open Systems Interconnection. 7 katmanın her biri için bir görev grubu tanımlanmıĢtır. ISO standardı yed katmana (alt göreve) ayrılmıĢtır. OSI Modeli herhangi bir donanım ya da network tipine özel değildir. anlaĢılır yapılar oluĢturmak.Açık Sistem Bağlantıları) referans modeli ortaya çıkmıĢtır. OSI'nin amacı network mimarilerinin ve protokollerinin bir network ürünü bileĢeni gibi kullanılmasını sağlamaktır. Veri sunumu. Veri dönüĢümünü. süreçler ve iletiĢim sistemlerindeki (bilgisayar ve Ģebeke düğümleri) katmanların fonksiyonlarının geliĢtirilmesine ve gerçekleĢtirilmesine izin verir. Bağlantını kurulması ve yönetilmesi Verinin bölümlere ayrılarak karĢı tarafa ulaĢımının kontrol edilmesi ve uçtan uca haberleĢme kontrolünü sağlar. Bu görevler arasında alt ve üst katmanlar arasındaki diyalog modu da bulunur.

Network katmanında oluĢturulan paket eğer baĢka bir ağa bir router tarafından gönderilecekse pakete eklenir. Kablo. Verilerin elektrik sinyalleri olarak iletimini sağlar. Sunum katmanında karĢı tarafın farklı yapısına göre sunuĢ yapılır. Veri çerçevelerini düzenler. Data Link katmanında network katmanından alınan veriler çerçevelere (frame) bölünerek bir alt katman olan fiziksel katmana iletilir. Fiziksel bağlantı sağlar. Bilgi kablolar aracılığıyla merdivenden aĢağıya gönderilir. Aynı Ģekilde karĢılanır ve alınır.Ağ (Network) Veri Bağı (Data Link) Fiziksel (Physical) Network bağlantısını düzenlemek. konnektör. Fiziksel 88 . Bilgini bu transferinde aĢağıdaki adımlar kullanılır: Resim 40: OSI HaberleĢmesi Uygulama katmanında kullanıcı uygulamasını diğer bilgisayar gönderir. Oturum katmanında iki bilgisayar arasında veri alıĢ veriĢi baĢlar Transport katmanında üst katmanlardan gelen veriyi ağ paketlerine bölünür. Hub Tablo 5: Open Systems Interconnect (OSI) Referans Modeli Ağ protokolleri bir merdivene benzer. devam ettirmek ve sonlandırmaktan sorumludur.

katman 1 ve sıfırların nasıl elektrik. Ġki tarafta aynı kurallar üzerinde anlaĢmamıĢsa veri iletimi mümkün değildir. Diğer katmanlar 1 ve sıfır değerleriyle çalıĢırken. Alıcı tarafta da bu iĢlemleri tersine yapıp veriyi veri bağlantısı içindeki ikinci alt katman olan LLC'ye aktarmak görevi yine MAC alt katmanına aittir. katman kablodan okuduğu bu sinyalleri tekrar bir ve sıfır haline getirir. Fiziksel katman bu tip çözülmesi gereken problemleri tanımlamıĢtır. LLC alt katmanı bir üst katman olan ağ katmanı(3. Gönderen tarafta 1.katman ise son katmandır. Veri bağlantısı katmanı iki alt bölüme ayrılır: Media Access Control(MAC) ve Logical Link Control(LLC). Fiziksel katman veri bitlerinin karĢı tarafa. 2. katman veya fiziksel katman verinin kablo üzerinde alacağı fiziksel yapıyı tanımlar. Böylece kaynak makinede ve hedef makinede aynı protokoller iletiĢime geçebilir(örneğin TCP/IP<->TCP/IP). kullanılan medya(kablo. katman bir ve sıfırları elektrik sinyallerine çevirip kabloya yerleĢtirirken. Veri bağlantısı katmanı ağ üzerindeki diğer bilgisayarları tanımlama. MAC alt katmanı veriyi hata kontrol kodu(CRC).1. 2. Örneğin bir taraf sayısal 1 manasına gelen elektrik sinyalini +5 volt ve 2 milisaniye süren bir elektrik sinyali olarak yolluyor. kablonun o anda kimin tarafından kullanıldığının tespiti ve fiziksel katmandan gelen verinin hatalara karĢı kontrolü görevini yerine getirir. Protokole özel mantıksal portlar oluĢturur (Service Access Points. SAPs).2. Üreticiler(örneğin ağ kartı üreticileri) bu problemleri göz önüne alarak aynı değerleri kullanan ağ kartları üretirler. Verinin karĢı tarafa fiziksel olarak gönderimiyle ilgilenir. fiber optik. alıcı tarafta 1. 1. Fiziksel Katman 1. alıcı ve gönderenin MAC adresleri ile beraber paketler ve fiziksel katmana aktarır. Veriyi gönderenden elektrik sinyalleri aracılığıyla çıkarır ve alıcı tarafındaki fiziksel katmanda bu veriyi alarak tekrar 1 ve 0′lara dönüĢtürür [42]. ama alıcı +7 volt ve 5 milisaniyelik bir sinyali kabloda gördüğünde bunu 1 olarak anlıyorsa veri iletimi gerçekleĢmez. radyo sinyalleri) üzerinden nasıl gönderileceğini tanımlar. Böylece farklı üreticilerin ağ kartları birbirleriyle sorunsuz çalıĢır. ıĢık veya radyo sinyallerine çevrileceğini ve aktarılacağını tanımlar. Veri bağlantı Katmanı Veri bağlantısı katmanı fiziksel katmana eriĢmek ve kullanmak ile ilgili kuralları belirler. Veri bağlantısı katmanının büyük bir bölümü ağ kartı içinde gerçekleĢir. LLC ayrıca veri paketlerinden bozuk gidenlerin(veya karĢı taraf için alınanların) 89 . katman) için geçiĢ görevi görür.

Alt katmanlar verinin ne olduğuna bakmandan karĢı tarafa yollama iĢini yaparken üst katmanlarda kullanılan donanım ile ilgilenmeden verinin kendisi ile uğraĢabilirler. Örneğin IP protokolü bu katmanda görev yapar. birleĢtirilmesi iĢinden de bu katman sorumludur[44].1. TaĢıma katmanının oluĢturduğu bilgi bloklarına bölüm (segment) denir. Network Katmanı Ağ katmanı veri paketine farklı bir ağa gönderilmesi gerektiğinde yönlendiricilerin kullanacağı bilginin eklendiği katmandır. Bilginin son alıcıda her türlü hatadan arındırılmıĢ olarak elde edilmesini sağlar. 2. Bunun için bölümler numaralanır. NetBEUI. Flow Control yani alıcının iĢleye bileğinden fazla veri paketi gönderilerek boğulmasının engellenmesi de LLC'nin görevidir.4.tekrar gönderilmesinden sorumludur. TaĢıma katmanı alt katmanlar (Transport Set) ve üst katmanlar (Application Set) arasında geçit görevini görür. [44] Ġletim katmanının temel iĢlevi. TCP ve SPX gibi protokoller bu katmanda çalıĢır. 90 .3. TaĢıma Katmanı Nedir? TaĢıma Katmanı ağın karmaĢıklığını üst katman iĢlevlerinden gizlemek için tasarlanmıĢtır. Aktarım katmanı olarak da bilinir. Transport (taĢıma) Katmanı TaĢıma katmanı üst katmanlardan gelen veriyi ağ paketi boyutunda parçalara böler. düzgün olarak sıralanmalıdır. 2. 2. oturum katmanından veriyi alıp. [45] Taşıma Katmanı Nasıl Çalışır?   TaĢıma(transport-iletim) katmanı karĢı tarafa gönderilen verinin yerine ulaĢıp KarĢı tarafa gönderilen segmentlerin karĢı tarafta gönderenin gönderdiği sırayla ihtiyaç duyulduğunda küçük bileĢenlere ayırıp ağ katmanına geçirerek diğer uca bu parçaların doğru ulaĢmadığını kontrol eder. Bu protokoller hata kontrolü gibi görevlerde yerine getirir.4. bir Ģekilde ulaĢtığına emin olmaktır. Yüksek düzey mesajları segmentlere ayırır ve segmentleri güvenilir biçimde oturum katmanına ya da daha üst katmanlara iletir. Bunlar son alıcıya sırası bozulmuĢ olarak gelirse.

Alt katmanlar verinin ne olduğuna bakmandan veriyi karĢı tarafa yollama iĢini yaparken üst katmanlar da kullanılan donanım ile ilgilenmeden verinin kendisi ile uğraĢabilirler. bir bilgisayar üzerinde kiminle konuĢtuğunu tarif edecek bir tür isimlendirme mekanizması gerekliliğini doğurur. böylece ağdan daha verimli bir Ģekilde yararlanmak Aynı ağ üzerinde kullanılamayan teknolojilerin kullanımını sağlamak Daha kolay yönetim ve denetleme [46] Yönetimin kolaylaĢtırılması DıĢ ağda herhangi bir değiĢiklik yapmadan iç ağ yapısının değiĢtirilebilmesi Güvenliğin artırılması [46] Alt ağların oluĢturulmasının faydalarını Ģöyle özetleyebiliriz: TaĢıma katmanı alt katmanlar (Transport Set) ve üst katmanlar (Application Set) arasında geçit görevini görür. [45] Elimizdeki bütün bir ağı parçalamak (alt ağlara ayırmak) için gerekli nedenler Ģunlardır:       Ağ trafiğini azaltmak. Bu. 91 . taĢıma katmanı ağ boyunca bağlantıların kurulması ve kaldırılmasını da takip etmelidir. [45]  TaĢıma katmanı diğer katmanlara veri akıĢ kontrolü. [45] Resim 41: Alt Ağlar DeğiĢik mesajları bir kanal içinde birleĢtirmenin yanında. hata denetimi.Normal Ģartlar altında iletim katmanı oturum katmanı tarafından ihtiyaç duyulan her iletim bağlantısı için bir sanal ağ bağlantısı oluĢturur. belirtilen hataların giderilmesi ve çoklama (multiplexing) gibi hizmetler sunar. Eğer iletim bağlantısı yüksek bir kapasite isterse iletim katmanı birçok ağ bağlantısı oluĢturup kapasiteyi artırmak için veriyi bu bağlantılara paylaĢtırır.

5. Presentation (Sunum) Katmanı Sunum katmanının en önemli görevi yollanan verinin karĢı bilgisayar tarafından anlaĢılabilir halde olmasını sağlamaktır. Dos ve Windows 9x metin tipli veriyi 8 bit ASCII olarak kaydederken (örneğin A harfini 01000001 olarak). hem de C ile olan iletiĢimini aynı anda sürdürmek zorundadır. gerektiğinde doğru bilgisayarla konuĢabilmesini sağlar. Sunum katmanı günümüzde çoğunlukla ağ ile ilgili değil. 2.4. programlarla ilgili hale gelmiĢtir.6. 2. Session (Oturum) Katmanı Oturum katmanı bir bilgisayar birden fazla bilgisayarla aynı anda iletiĢim içinde olduğunda. bir makinenin diğeri üzerindeki bir GIF dosyayı açması esnasında sunum 92 . TaĢıma Katmanında Kullanılan Protokoller Bu katman üzerinde çalıĢan protokoller Ģunlardır:       TCP ( Transmission Control Protocol – Ġletim Denetimi Protokolü ) UDP ( User Datagram Protocol – Kullanıcı veri Bloğu ĠletiĢim Protokolü ) SPE ( Sequence Packet Exchange – Sıralı Paket DeğiĢimi ) ATP ( Apple Talk Transaction Protocol – Apple Akıcı KonuĢma Protokolü ) NETBEU ( NetBIOS Extended User Interface – NetBIOS GeniĢletilmiĢ SMB ( Server Message Block – Sunucu Mesaj Bloğu ) Kullanıcı Arabirimi ) 2. Aynı fiziksel bağlantıyı paylaĢan birden fazla iletim bağlantısı oluĢması multiplexing olarak adlandırılır.2. Sunum katmanı bu gibi farklılıkları ortadan kaldırır. C bilgisayarı B üzerindeki diske eriĢiyorsa. NT tabanlı iĢletim sistemleri 16 bit Unicode'u kullanır (A harfi için 0000000001000001). B hem A ile olan. Bu katmanda çalıĢan NetBIOS ve Sockets gibi protokoller farklı bilgisayarlarla aynı anda olan bağlantıları yönetme imkânı sağlarlar. Örneğin A bilgisayarı B üzerideki yazıcıya yazdırırken. Böylece faklı programların birbirlerinin verisini kullanabilmesi mümkün olur. Ancak kullanıcı tabii ki sadece A harfiyle ilgilenir. Örneğin eğer siz iki tarafta da gif formatını açabilen bir resim gösterici kullanıyorsanız.

HTTP çalıĢtırılan bir program değil bir protokoldür.katmanına bir iĢ düĢmez. örneğin MSN Messenger‟ın. Microsoft API'leri uygulama katmanında çalıĢır. Uygulama katmanı için bir diğer örnek HHTP'dir. aynı dosyayı okuyabilen programları kullanmaktır. 2.7. aynı protokolü kullanan bir Web sunucuya eriĢir. örneğin bir ağ sürücüsüne eriĢmek gerektiğinde API içindeki hazır aracı alıp kendi programında kullanır. kabloya aktarılana kadar hangi eklentilere maruz kaldığını inceleyelim. daha doğrusu sunum katmanı olarak kastedilen Ģey. Bu dizeye gören çalıĢan bir Browser(IE mesela). 2.7. Application (Uygulama) Katmanı Uygulama katmanı programların ağı kullanabilmesi için araçlar sunar. girdiğimiz bir yazıyı karĢı tarafa nasıl gönderdiğini. girdiğimiz yazının katmanlar arasından. Bu API'leri kullanarak program yazan bir programcı. Msn Örneği Bir bilgisayardaki sohbet programının. Yani bir kurallar dizesidir. Alt katmanlarda gerçekleĢen onlarca farklı iĢlemin hiçbirisiyle uğraĢmak zorunda kalmaz.1. [49] Resim 42: Msn Sohbet Ekranı 93 .

2  A Bilgisayarı: MSN Kullanıcısı ismi: Ali Ethernet Adresi: abc IP Adresi: 10. sıradaki katman olan 6. seviyede (Uygulama katmanı) veriye ftp header bilgisi yazılacaktı[50].Resim 43: ĠletiĢim Kuran Bilgisayarlar  B Bilgisayarı: MSN Kullanıcısı ismi: Ahmet Ethernet Adresi: xyz IP Adresi: 10. burada kendisine gerekli eklentileri edindikten sonra. 7.eklenir. seviye protokol bilgileri de –gerekiyorsa.1. Resim 44: Uygulama Katmanı 94 . Örneğin biz MSN Messenger değil de ftp protokolünü kullanıyor olsaydık. katmana yani sunum katmanına teslim edilir.1.1. Burada veri‟ye karĢı bilgisayara gitmek üzere kullanacağı 7. veriye programa özel datalar yazılır.1. Uygulama katmanında.1 Ġlk olarak Ali‟nin “Merhaba” yazısı uygulama katmanına (Katman 7) teslim edilir.

eklenen bilgi “oturum değiĢkenleri”ni içerecek. ġekil 13: Oturum Katmanı 4. kendilerine gelen verinin hangi kullanıcıdan geldiğini anlayabilecekler[50]. Geri bildirimin gerekmediği ortamlar 95 . MSN Takma isimleri. seviye protokol uyarında gerekli bilgiler eklenir. bu pakete bilgisayar üzerinde çalıĢan 4. hedef noktaya vardıklarında. Bu geri bildirim (acknowledgement) mekanizması sayesinde kaynak bilgisayar. veriyi alan bilgisayar veriyi aldığına dair geri bildirimde bulunur. Katman olan oturum katmanında. üst katmandan alınan veriye text ibaresi eklenecek[50]. üst katmandan gelen paket tümüyle alınacak ve ona yine bir baĢlık bilgisi eklenecek. sunum katmanında. Oturum değiĢkenleri MSN Messenger‟ın oturum değiĢkenleri olacak ve bu değiĢkenler.Sunum katmanında. internet bağlantılarımızda çoğunlukla TCP protokolünü kullanırız. bir üst katmandan gelen bilgiler alınarak. (Transmission Control Protocol) [6] TCP protokolü ile iletilen paketler.seviye iletim (taĢıma-transport) katmanında. karĢı bilgisayara “text” gönderdiğimiz için. Bu sayede karĢılıklı çalıĢan MSN Messenger programları. Bu katmanda TCP protokolünden baĢka protokoller de kullanılabilir. ġekil 12: Sunum Katmanı 5. Bu sefer. Biz örneğimizde veri tipi olarak. içerisinde taĢıdığı verinin tipi bilgisi eklenir. üst katmandan gelen paket alınır ve bu pakete. hedefe gönderdiği bilginin gerçekten yerine ulaĢtığından emin olur. Yerel veya uzak mesafe bağlantılarımızda.

üst katmandan gelen pakete eklenecektir. portu kullanıyor olsun. TCP protokolü bilgileri kaynak ve hedef port numaralarıdır. ġekil 14: Ġletim Katmanı TCP paketi üzerine hedef port numarası yazıldıktan sonra elde edilen paket. 115. bir alt katman olan network katmanına iletilir. geri bildirimin gerekmediği Video ve Ses yayını. hedef bilgisayardaki MSN Messenger uygulamasının 115. Bu protokol.için UDP (User Datagram Protokol) kullanılır. 96 . B bilgisayarındaki MSN Messenger programı. Network katmanının ürettiği IP paketi bir alt katman olan Data-Link katmanına gönderilir[50]. portu dinlediğini gösterir[50]. Resim 45: Görsel Sohbet Ortamı TaĢıma(iletim) katmanında TCP protokolü bilgileri. Bu. Senaryomuza göre. IP protokolü ile ses taĢınması uygulamaları için uygundur[50].

seviyeden teslim alınan IP Paketi. ġekil 16: Data-Link Katmanı Fiziksel katmana teslim edilen Ethernet Frame‟i elektrik sinyallerine çevrilerek kablo üzerinden aktarılır. ġekil 17: Fiziksel Katman 97 .ġekil 15: Network Katmanı Data-Link katmanında. 3. ortamda hangi taĢıyıcı protokol kullanılıyor ise o protokol tarafından yüklenilir. Yerel ortamlarda çoğunlukla kullanılan taĢıyıcı protokol “Ethernet”tir[50].

98 . Bu standart iletiĢim ortamına bağlı bilgisayarların adreslenmesi ve bilgisayarlar arasındaki veri değiĢiminin denetimini tanımlar. CSMA/CD kısaltmasıyla bilinir.3: Bu gün en yaygın kullanılan yol topolojisi ağlar için ortam eriĢim denetimi protokolüdür. HDLC (üst düzey veri bağı denetimi) bu protokol.4: veri yolu topolojilerinde andaç geçiĢli ağlarla ilgili standart. Bu nedenle ayrı bir standart olarak ele alınmıĢtır. Ethernet standartları  802.ġekil 18: OSI Katmanları B bilgisayarı da iç içe paketler halinde gelen verileri açarak üst katmanlara iletecektir.2. bu gün için en yaygın yerel alan ağı standartıdır. 802. LLC iletiĢim ortamı. topoloji ve ortam eriĢim denetimi tekniklerinden bağımsızdır.  802.3 standardı. Ethernet deyince akla gelen standarttır. 2.5: Çok az sayıda IBM ağında kullanılan simgeli halka (Token Ring) ağları için ortam eriĢim denetimi protokolü. alıcılarını bellek kapasitelerinden daha fazla çerçeve almalarını önler.7.2: LAN ortamları için mantıksal bağ denetimi protokolüdür. Birden fazla fiziksel katman olanağı sağlamaktadır. 802.   802.

MAC adresi 48 bittir. 3. Böylece kaynak makinede ve hedef makinede aynıprotokoller iletiĢime geçebilir (örneğin TCP/IP< -.FCS alanına kaydeder. alıcıve gönderenin MAC adresleri ile beraber paketler ve fiziksel katmana aktarır. Akıcıcihaz aynımatematiksel iĢlemler yapar ve sonucu çerçeve içerisinde FCS alanına kaydeder. VERĠ BAĞLANTI KATMANI 3. Ġletilen çerçevenin doğru mu yoksa yanlıĢmıiletildiğini kontrol eder. Bu iki değer eĢit değilse iletim esnasında bazıbit 99 . Bunu her çerçeve sonuna bir kontrol dizisi ekleyerek sağlar.2. eğer çerçeve hatalıiletilmiĢse çerçevenin yeniden gönderilmesini sağlar. SAP).MAC) Ağ katmanından aldığı veri paketlerine hata kontrol bitlerini ekleyerek çerçeve (frame)halinde fiziksel katmana iletme iĢinden sorumludur. LLC (LOGICAL LINK CONTROL) LLC alt katmanıbir üst katman olan ağkatmanı(3.> TCP/IP). Protokole özel mantıksal portlar oluĢturur (Service Access Points.3. Alıcıtarafta da bu iĢlemleri tersine yapıp veriyi veri bağlantısıiçindeki ikinci alt katman olan LLC‟ ye aktarmak görevi yine MAC alt katmanına aittir. (FCS Frame Check Seguence). katman) için geçiĢgörevi görür.BÖLÜM III 3. HATA TESPĠTĠ VE DÜZELTĠLMESĠ Veri bağlantıkatmanı. Bunun neticesinde 2^48 adet farklıEthernet kartıbulunabilir[54]. MAC alt katmanıveriyi hata kontrol kodu (CRC). fiziksel katmandan aldığıveriyi bir üst katmana iletirken verinin doğruluğunu kontrolünü gerçekleĢtirir. ORTAM ERĠġĠM DENETĠMĠ (MEDIA ACCESS CONTROL . LLC ayrıca veri paketlerinden bozuk gidenlerin (veya karĢıtaraf için alınanların) tekrar gönderilmesinden sorumludur. Her Ethernet kartıayrıbir MAC adresine sahiptir. Alıcıcihaz aynımatematiksel iĢlemleri tamamladığında elde ettiği değeri aldığıçerçeve üzerindeki FCS alanıile karĢılaĢtırır. Flow Control yani alıcının iĢleyebileceğinden fazla veri paketi gönderilerek boğulmasının engellenmesi de LLC' nin görevidir[54]. 3.1.

Bu iĢlem belirli bir paket alındıktan sonra alıcıtaraf paket isteğinde bulunur. FEC çoğunlukla donanımda uygulanır. Hamming Kodlar. Birçok protokol hata giderme mekanizmalarısunarlar. Bu Ģekildeki gibi 4. 100 . Alıcıtaraf her paket için FCS kontrolü yapar. Gönderici hataların tespiti ve düzeltilebilmesi için takviye bitler gönderir. Veri alındıktan sonra alıcıhata tespit ederse hatalıolan veri paketini bu numara ile yeniden ister. Bu ARQ‟dan çok daha fazladır. FEC yeniden iletimin çok zor veya imkânsız olduğu durumlarda kullanılır. paket isteği gittiğinde ilk 3 paketin doğru bir Ģekilde iletildiğini gösterir. ARQ için. Hata giderme ise. FEC için kullanılan algoritmalar. Katmalıkodlar. Seri eĢitlik. Ġletilen veri etkilenir ya da numaralandırılır. Paketlerin numaralandırılmasıbazıprotokollerde 0 olan baĢlar bazılarında gönderici makine tarafından belirlenir. Bunlar FEC (Forward Error Correction-ileri yönlü hata denetimi) ve ARQ (Automatic Rebeat Request – otomatik tekrar isteği). Bazıprotokollerde numara çerçeveye. protokolün veri kaybıolduğunda harekete geçerek verinin yeniden istenmesini sağladığıanlamına gelir.hatalarıoluĢtuğu tespit edilir. Reed – Solomon Kodlar. ARQ ise hata denetimi ile birlikte bozulan verinin tekrar iletilmesini sağlar. En çok kullanılan iki hata denetimi vardır. Hata olduğu anlaĢıldığında gelen paket iĢlenmez. CRC kodları. pakete verilirken bazıprotokollerde gönderilen byte büyüklüğünü verir. BCH kodlar. Ve bir diğer paketi alır. Resim 46: Sıralı Veri Ġletimi Gönderici paketleri sıralıbir Ģekilde gönderir. Blok eĢitlik. Modül toplamıdır. FEC yalnızca hata denetimi yapar.

Çift eĢitlik kullanılıyorsa birlerin sayısıeĢlik biti ile beraber çift olur. dört bitlik veri 0110 ise çift denklik kullanılmıĢsa denklik biti 0 olur. Alıcının hatalıistediği veri baĢarılıveri iletiĢimin olduğu son veridir. Ġki Boyutlu EĢitlik Denetimi (2-Dimensional Parity) Ġki boyutlu eĢlik sınamasında verilerin her birinin EĢlik bitlerinin haricinde bit sırasına göre de eĢlik biti oluĢturulur. Örneğin. Bazıprotokollerde hata düzeltme iĢlemi sadece hatalıveriyi içerir.Resim 47: Hata Giderme Hata giderme iĢlemi göndericiden gelen veriler alıcıtarafında FCS kontrolünden geçer ve hata tespit edildiğinde hatalıolan veri tekrar istenir.1. Tek eĢitlik kullanılıyorsa birlerin sayısıeĢlik biti ile beraber tek olur. EĢitliğin (parity ) hesaplanmasıiletilen verinin içerisinde ki birlerin bulunmasıyla yapılır. 101 . Resim 48: Denklik Gösterimi 3. Her veri için bir eĢlik bitinin haricinde ayrıca eĢlik verisinin gönderilmesi gerekmektedir. Tek denklik kullanılmıĢsa denklik biti 1 olur[54]. EĢitlik Denetimi (Parity Check ) En sık kullanılan hata saptama yöntemidir.3. Bazılarında ise hatalıolan veriden sonraki veriler de tekrar gönderilir[58].2. 3.3. Bu yöntemde hata tespit edilebildiği gibi hangi bitin hatalıolduğu da bulunabilir.

ġekil 19: Dimensional Parity 3. Hamming Hata Giderme Algoritması Hamming kodlaması. Ġki kod sözcüğü farklılaĢtığıen düĢük bit konumu sayısıkodun hamming uzaklığıtanımlanır.3. Veri iletimi.3. 102 . n=m+r bit kod sözcük m bit veri ile r bit hata saptama kodunun birleĢmesinden oluĢur.4. Temel olarak eĢlik kontrolü yapar.3. Bu iĢlem birden fazla eĢlik bitinin kullanılmasıyla sağlanır. Gereken eĢlik veya hata kontrolü gönderilecek bitlerin bir fonsiyonu olan hamming kuralıile belirlenir. Paket içindeki tüm sayılarıtopladığınızda mod 256 üzerinden toplam sıfır olmalıdır. Veri bitlerine eklenen hesaplanmıĢeĢlik bitlerine hamming kodu mesajıdenir. Toplama Denetimi (Checksum) Veri dizelerini modül toplamlarının kullanıldığıhata denetleme yöntemidir. Hamming kodu uygulamada tek veya çift bit hataların tespiti veya yalnızca tek bit hataların düzeltilmesi için kullanılır. Toplama iĢlemi genellikle son byte‟ın toplama sınamasınumarasınıifade ettiği byte paketleri üzerinde gerçekleĢtirilir. Eğer değilse hata oluĢtuğu tespit edilir. veri ve hata saptama kodlarıbirleĢtirerek gerçekleĢtirilir. genel olarak tek bit hataların düzeltilmesi veya veri içerisinde iki bitlik hataların tespitini sağlar. Hamming uzaklığıbulmak için önce iki kod sözcüğüne XOR iĢlemi gerçekleĢtirilir ve iĢlem sonucunda elde edilen birlerin sayısı toplanır. BirleĢtirilmiĢveri kod sözcük (Codeword) olarak adlandırılır. 3.

Hamming uzaklığıüç olan bir kod sözcük tek bit hatalarıdüzeltebilir.3. CRC (Cyclic Redundancy Check) Uygulamasıkolay ve güvenliği güçlü bir tekniktir. Ġki sonuç uymuyorsa bu hata olduğunu gösterir.Burada hesaplama yapıldığında hamming uzaklığın 2 olduğu görülüyor. Tek bit hata oluĢursa geçersiz kod sözcüğü ortaya çıkacağından bunu saptayabilir. CRC (dönüĢümlü fazlalık sınaması) veri iletiminde kullanılan en yaygın hata denetimi yöntemidir. Az bir ekbilgi ile daha fazla hata tespiti sağlar. Alıcıtaraf veri üzerinde aynıdenetim iĢlemlerini gerçekleĢtirerek aldığıveride hata olupolmadığınıkontrol eder. Çünkü geçerli her kod sözcüğü en az iki bitte farklıdır. 103 . Elde edilen kod mesaj vektörü olarak adlandırılır. Veriler. N bitlik FCS için n+1 bit birP polinomu kullanılır. Hamming kod mesajıveri bitlerinin G üreteç matrisi ile veri bitinin mantıksal iĢlemlerle çarpımısonucu elde edilir. Bu da bize bu Ģemanın 2 bit hatayısaptayamayacağınıgösterir. CRC veri bitlerini polinom kodlar olarak ele alır. gönderici tarafından çerçeveniniçeriğine göre her çerçevenin sonuna eklenecek bir denetim seti ( check digits ) hesaplanarakgönderilir. Bu asıl veri bitleri ve hesaplanan eĢlik bitlerinden oluĢur[58]. CRC tekniği veri çerçevelerinin korumasıiçin kullanılır. n hatayısaptaya bilmek için n+1 koda n hatayıdüzeltmek içinse 2n+1 koda gerek duyulur. iki bit hatalarıbulabilir. Gönderici her çerçeveye n bitlik FCS (Frame Check Squence) dizi ekler. Amaç FCS‟yi Q/P sıfır olacak Ģekilde elde etmektir. 3.5.

Öncelikle.CRC oluĢturulmasıilk olarak veri içeriği iki üzeri n ile çarpılır. Gereksiz veri iletimi ile zaman kaybetmemek de önemli bir hedeftir. Ġkinci adımda P üreteç polinomu ile bölünmesi. Üçüncü adımda kalan kontrol edilir. Kalan sıfır ise veri doğru olarak alınmıĢtır. karıĢma ve gürültünün etkilerinin üstesinden gelebilmek için yapılan çalıĢmalar. ortam ne kadar gürültülü olursa olsun. Hamming tarafından Bell Laboratuvarlarında yapılmıĢtır (Young. alıcı. verinin bozulması durumunda tekrar göndermesinin güç olduğu bazı uygulamalarda. kodlama ile. CRC kontrolü ise ilk olarak veri çerçevesi alınır. Hata Düzeltme Teknikleri Hata düzeltme kodlamasının ortaya çıkmasının sebebi. uygun kodlama ile hatanın alıcıda düzeltilmesine çalıĢılır. 1994). Hata düzeltme kodlamalarına geçmeden önce bazı kavramların ele alınması faydalı olacaktır. Ġkinci maddede de belirtildiği gibi verimli bir iletim sağlanması da önemlidir. Sayısal verinin etkili ve verimli bir Ģekilde iletilmesi.W. kullanıĢlı ve etkili bir kodlama için gerekenleri özetlemek gerekirse. R. ĠletiĢim süresince kanalda gürültü sebebiyle oluĢan hataların tespit edilebilmesi ve düzeltilebilmesi. Etkili ve kullanıĢlı bir kodlayıcı. 3. Bu durumda yolda bozulabilecek bit sayısının üst sınırının bilindiği varsayılır. Ġkinci adımda P üreteç polinomuna bölünür. mesaj kelimelerine kontrol bitlerinin eklenmesi ve alıcıda eĢitlik kontrolü yapılarak mesajın tekrar elde edilmesinin sağlanmasıdır.3. Hata düzeltme kodlamalarıyla ilgili ilk çalıĢmalar. vericinin gönderdiği veriyi belirli bir bozulma ölçüsüne kadar düzeltebilir. Yani verinin tekrar gönderilmesi istenmeden hata düzeltilebilir.6. oluĢan hataları düzeltebilecek kapasiteye sahip olmalıdır. Hata düzeltme kodlarının genel olarak yapısı. üçüncü adımda kalanın FCS olarak iletilmesidir. Gönderici ve alıcıdaki kodlama ve kod çözme iĢlemlerinin olabildiğince az karmaĢık ve kolay olması gerekir. donanımın da fazla karıĢık bir hale getirilmesine gerek kalmadan her bir bitin düzeltilmesi için daha kolay ve anlaĢılır bir kodlama yapmaktır. Burada örneklerde kullanacağımız kodlar “ikili blok kodlar” olarak bilinmektedir. Bu verinin sonuna n adet 0 ekleme demektir. Göndericinin. mesajların ikilik düzende ifade edileceği ve kodların n adet 0 ve 1‟lerden 104 . Eğer sıfırdan farklıise hata oluĢmuĢtur[54]. Veri iletimi sistemlerinde karĢılaĢılan. bu kodların ortaya çıkmasına sebep olmuĢtur. iletim kanalında gürültüden kaynaklanan bozulmalardır. Hata düzeltme (error correction) kodlaması kullanılırsa. Ġkili blok kodlar. Son maddede bahsedilen ise.

hatanın oluĢma ihtimali. ikilik simetrik kanal davranıĢını gösterir. alıcı tarafına iletilmiĢ olur. Aslında bu kabul. gösterilmektedir. Yani her bir bitte hata oluĢması birbirinden bağımsız olarak gerçekleĢir. Ġlk kabulde bahsedilen. bütün bitler için hatanın oluĢma olasılığı eĢit kabul edilmektedir. hata oluĢma olasılığı. Ayrıca sıfır hafızalı bir kanaldır. göndericide yine 0 ve 1‟lerden oluĢan n uzunluğundaki kelime olarak alınacaktır. 1 olarak alınması ihtimali ise (1-p) dir. kanalın simetrik olduğu kabul edilmektedir. “ikilik simetrik kanalın güvenilirliği” olarak tanımlanır. Ġkilik simetrik kanal. 105 . Kanal aracılığıyla göndericiden alıcıya gönderilen 0 ve 1‟lerden oluĢan n uzunluğundaki her kelime. “Simetrik kanal”. Buna göre. ikilik düzende olmadığı için öncelikle “gönderici” de bu bilgilerin sayısallaĢtırılıp “kodlanması” gerekir. gönderilen mesajdaki 0‟ın alıcıda 0 olarak alınması ihtimali p. Son maddede. Yani bir bitin kanal boyunca kaybolma ihtimali sıfır kabul edilmektedir. p. Bir bitte oluĢacak olan hata diğer bitleri etkilemeyecektir. kanaldaki hataların anlık darbelerle oluĢtuğu düĢünülürse çok da gerçekçi değildir. Mesajın iletildiği ortam.oluĢan “kelimelerle” (ikilik düzende ifadelerle) gösterileceği anlamına gelmektedir. kanal boyunca herhangi bir bitin kaybolmadığıdır. Ġkinci maddede. sonra da tekrar ikilik düzenden “kod çözme” iĢlemi gerçekleĢtirilir. iletimde hatanın oluĢmama ihtimali olup. gönderilen karakterden bağımsızdır demektir. Hata düzeltme kodlamalarında bazı kabuller yapılmaktadır. önceki bitte hata oluĢup oluĢmadığına bağlı değildir. Bu Ģekilde bilgi . Alıcıya iletilecek olan bilgi. Alıcıda da alınan sinyal ikilik düzende öncelikle hata düzeltmesine tabi tutulur.

4) kodunda. Hamming uzaklığı en az olan kod ile değiĢtirilir. yolda bir ölçüde bozulmuĢ bile olsa alıcıda asıl gönderilen kod elde edilebilmektedir. alıcıda alınan mesaj ile mevcut kod kelimeleri karĢılaĢtırılmasında kullanılır. 2002) Bir örnek verirsek. Örneğin. Gösterimi ise. Bu kodlamada. dört adet bilgi biti ve üç adet sınama biti kullanarak 7 bitlik kod sözcükleri elde edilir. mevcut kodlamalardan değilse. kelime içindeki sıfır olmayan bit sayısıdır. (KuĢ. iki kelimenin aynı ağırlıktaki bitlerindeki farklı olan rakamların sayısı olarak tanımlanır. wt (101) =2 Ġki kelime arasındaki “Hamming Uzaklığı” (distance) ise. d (1001. Bir kelimenin (ikilik düzendeki ifade) “Hamming Ağırlığı” (weight). Hamming Kodlaması Hata düzeltmek için en yaygın kullanılan yöntem Hamming kodlamasıdır. bir bitlik hata düzeltebilir veya iki bitlik hata sezebilir. 1‟dir. 106 . Kodlanan karakter kümesi (A. Eğer alıcıda alınan kelime. Gösterimi ise. Bu kodun her sözcüğünün 1 veri biti ve 2 sınama biti vardır. alıcıya ulaĢan ve belirli bir simgeye karĢılık düĢen ikilik kod. 1 bitlik hata bağıĢıklığı olan veya 2 bitlik hataların sezilebileceği bir kod elde edilir.7. Yani kelimedeki 1‟lerin sayısına “Hamming Ağırlığı” denir. 111) seçilmiĢse.1000) =1 “Hamming Uzaklığı” kavramı. 1001 ve 1000 kelimeleri sadece son bit‟te farklılık göstermektedir. Kod Sözcüğü : I I I I C C C 1 2 3 4 1 2 1 2 3 1 2 4 1 3 4 2 3 4 3 C = I I I ‟e iliĢkin çift eĢlik biti C = I I I ‟e iliĢkin çift eĢlik biti C = I I I ‟e iliĢkin çift eĢlik biti Bu kod. Hamming (7.3. kod kümesi (000.B).3. Her bir kod sözcüğünün yolda en çok j bitinin bozulması durumunda hatayı düzeltmenin mümkün olduğu koda j bit hata bağıĢıklığı olan kod denir. n=3 uzunluğundaki (101) kelimesinin Hamming Ağırlığı 2‟dir. Bu iki kelimenin uzaklığı dolayısıyla.

ancak. 100). tek bitte hata olma olasılığından daha küçük olacağı için.ġekil 20: Kod Kelimelerinin Üç Boyutta YerleĢimi ġekil 20‟de n = 3 uzunluğundaki kod kelimeleri. Eğer 000 mesajı iletilmiĢ ve 1 hata oluĢmuĢ ise 100.111. Bu kodların hepsi de 000 noktasına komĢu olup. Birden fazla bitte hata olma olasılığı. Dolayısıyla. bir hatanın oluĢtuğu kesin olarak bilinmese de asıl mesajın büyük olasılıkla 000 olacağı tahmin edilebilir.111. hata düzeltme yeteneğine sahip olmayan bir kodlamadır. birim küpün köĢelerinde gösterilmiĢtir. hatasız mesajın 000 olduğu tahmin edilebilir. Bu kodlama düzeninde. ġekil 21: Kod kelimelerinin üç boyutta yerleĢimi 107 . bu 4 kod kelimesinden oluĢan kodlama. ancak. alıcı tarafında 000 mesajı alındığında hata oluĢtuğu anlaĢılır. mesajın kodlandığı kod kelimeleridir. hata tespit edebilme yeteneğine sahip. KöĢelerdeki siyah küpler. hatanın yeri ve gerçek mesaj kelimesi hakkında bir bilgi mevcut değildir. 010. (001. 001 kodları alıcıdan alınır. 010. ġekil 21‟de kod kelimeleri iki tanedir: 000.

d(000.1. NAK ise olumsuz yanıtı temsil etmektedir.3. 108 . Böylece üçüncü veri paketinin numarası yine 0. alıcı tarafında düzeltilebilir. Dur ve Bekle Protokolü (Stop and Wait) Bu protokolde.100) =2 d(111. Gönderici veri paketlerini modül 2‟ye göre numaralandırır.8. ARQ – Otomatik Tekrar Ġsteği (Automatic Repeat ReQuest) Alıcı tarafta hata algılandığında. Bu örnekler ıĢığında.100) =2 d(111. Otomatik tekrarlama isteği uygulamasında kullanılan birkaç yöntem vardır. 3. kod kelimelerinden herhangi ikisi arasındaki minimum uzaklık 2t+1 ise. Çünkü alıcı ACK‟ı gönderdiğini varsayarak bir sonraki veri paketini bekler ve bu durumda çevrim içinde kalır. Eğer ACK mesajı yolda kaybolursa alıcı ve verici arasında kilitlenme oluĢabilir.111) =2 d(010. ACK olumlu yanıtı temsil etmektedir.ġekil 20‟deki kod kelimelerinin ikiĢer ikiĢer aralarındaki uzaklığa bakarsak.111) = 3‟ tür. kanalda oluĢan t adet hata. hatalı veriyi göndericinin tekrar göndermesini sağlayarak hatayı düzeltebilir. her bir veri paketi gönderilmesinden sonra karĢı taraftan alındı mesajı beklenir. Bu durumu çözmek için gönderici tarafında bir saat devresi kullanılır. 2 olduğunu gözleriz. ilgili veri bloklarının göndericiden istenmesini tanımlayan ARQ protokolleri.001) =2 d(001. eğer kod kelimelerinden herhangi ikisi arasındaki minimum uzaklık t+1 ise kanalda oluĢan t adet hata tespit edilebilir. • Dur ve Bekle Protokolü (Stop and Wait) • N Çerçeve Gerile Protokolü (Go-Back N) • Seçici Yineleme Protokolü (Selective Repeat) 3. d(001. Alındı mesajından sonra bir sonraki veri paketi gönderilir.3. Vericide ACK gelmediği için bekleme durumundadır.8. dördüncü veri paketininki 1 olur.101) =2 ġekil 21‟deki kod kelimelerinin Hamming uzaklığı ise.010) =2 d(100.

Genel olarak i numaralı NAK yanıtı alınınca i. N Çerçeve Gerile Protokolü (Go-Back N) Bu protokolde gönderici peĢ peĢe veri paketleri gönderirken. N.paket gerile terimi. Çünkü gönderilen her veri paketinden sonra gönderici.3. tüm gönderdiklerini tekrar göndermesinden 109 . Dur ve bekle protokolü. Bu protokolde gönderici olumsuz yanıt içeren 0 numaralı NAK yanıtını alınca alıcının bir veya birkaç hatalı veri paketi aldığını aslında 0 numaralı veri paketinin beklendiğini anlar. alıcının almayı beklediği bir sonraki veri paketinin numarasıdır. bir taraftan da daha önce göndermiĢ olduğu veri paketlerinin yanıtlarını alabilir. Veri paketinden baĢlayarak eskiden gönderdiği veri paketlerini tekrar gönderir. Bu durumda alt katmanlar çift yönlü iletime izin verse bile. Bu protokolde ACK onayının yitirilmesi göndericinin veri paketini tekrar göndermesini gerektirmez. Alıcının aldığı her bir veri paketi için yanıt gönderme zorunluluğunun olmadığı kabul edilir. Bu protokolde ACK onayının taĢıdığı numara. 3.8. göndericinin hata durumunda ilk hatalı veri paketinden baĢlayarak. yarı çift yönlü (half-duplex) bir protokoldür.2. gönderme sırasını alıcıya vererek ondan yanıt beklemeye baĢlar. bu protokol bunu kullanmaz.ġekil 22: Dur ve Bekle Prokolü Veri Gönderme Ve Onay Alma Mekanizması Gönderici veri paketini gönderdikten sonra t süresi içinde alındı mesajı gelmez ise ACK‟in kaybolduğu varsayılır ve veri paketi yeniden gönderilir.

Pencere boyutu (window size) göndericinin alındı onayı gelmeden gönderebileceği veri paketlerinin sayısını belirtmektedir. Bu yöntemde. 110 . alıcı tarafından iptal edildiğinden hepsinin tekrar gönderimi yapılır. Göndericinin. Bu yöntemin birçok türevi bulunmaktadır.3. Seçici Yineleme Protokolü (Selective Repeat) Bu protokolde sırasız gelen veri paketleri saklanır ve bu nedenle göndericiden yalnızca bozulan veri paketlerinin tekrar gönderilmesi istenir. Bu tekrar gönderilenlerden bir kaçı alıcı tarafından doğru alınmıĢ olsa bile.3. ġekil 23: Çerçeve Gerile Prokolü Veri Gönderme Ve Onay Alma Mekanizması Bu protokolün en önemli eksikliği. her bir veri paketi için ayrı ayrı alındı onayı gönderilir.dolayı kullanılmaktadır. bir veri paketi eksikliğinde sadece eksik olan değil bu eksik paketten sonra gönderilen tüm paketlerin doğru ya da yanlıĢ alındığına bakılmaksızın tekrar gönderilmesidir.8. karĢı uçtan yanıt almadan bir dizi veri paketi göndermesine izin veren protokollere genel olarak kayan pencere (sliding window) protokolleri denilmektedir. En önemli sakıncası alıcı tarafın iĢ yükünü arttıran bir yöntem olmasıdır. ACK onayının parametresi olan numara alındığı belirtilen veri paketinin numarasıdır. 3.

DQDB gibi. ALOHA 1970‟lerde Hawaii Üniversitesi‟nin değiĢik kampüslerini telsizlerde bir-birine bağlamayı amaçlayan bir genele yayın sistemidir.1. jetonlu halka. ÇarpıĢmasız protokoller ise FDDI. CSMA. Saf Aloha ve DilimlenmiĢ Aloha. 3. Aralarındaki fark zamanın dilimlenmesidir. Saf Aloha senkronizasyona ihtiyaç duymazken DilimlenmiĢ Aloha‟da bu gereklidir. 111 .4.ġekil 25: Seçici Yineleme Prokolü Veri Gönderme Ve Onay Alma Mekanizması 3.4. CSMA/CD çarpıĢma tabanlı protokollerdir. Bunlar genel olarak çarpıĢma tabanlı ve çarpıĢmasız protokoller olarak bilinir. Bunun amacı iletiĢim ortamının daha verimli olarak kullanılmasıdır. Ġki türü bulunmaktadır. Aslen telsiz kanal için geliĢtirilmiĢ olmakla birlikte her türlü kanala uygulanabilecek bir yöntemdir. Aloha. Dinamik olarak paylaĢtırılan ortamda çoklu eriĢim için bir çok algoritma kullanılmaktadır. ÇOKLU ERĠġĠM PROTOKOLLERĠ ĠletiĢim ortamı bazı durumlarda statik olarak yapılandırılırken bazı durumlarda da dinamik olarak yapılandırılır.

DilimlenmiĢ Aloha DilimlenmiĢ Aloha‟da kullanıcılar istedikleri zaman değil belirlenmiĢ zaman dilimlerinde iletiĢim yapabilirler. ÇarpıĢma durumunda çerçevenin tekrar gönderilmesi için rastgele bir süre beklenir.4. Eğer bir çarpıĢmayı algılarsa rastgele bir süre bekler ve bu iĢleme baĢtan baĢlar.1. Fakat bir kullanıcı çerçevesinin çarpıĢtığını her kullanıcı gibi kanalı dinleyerek baĢarabilir. Ortamın meĢgul olması durumunda ortam boĢalana kadar bekler. Ġstasyonların ortamdaki taĢıyıcıyı (iletiĢimi) dinleyip gerektiği gibi davrandıkları protokollere taĢıyıcı sezim protokolleri ismi verilir. Dolayısıyla aynı dilimde baĢka trafik üretilmeme olasılığı e-G‟ye çıkmaktadır. 3.4.1. Ortamın boĢaldığını sezdiğinde çerçevesini gönderir.1.1. Eğer kullanıcı aynı anda gönderip dinleyemiyorsa.4 Israrcı ve Israrcı olmayan CSMA Ġlk incelenecek protokol 1-persistent CSMA‟dir. Gecikme arttıkça bu etki de artar. Bu örneğin bir saatin her dilim baĢını tüm bilgisayarlara bildirmesiyle gerçekleĢtirilebilir.4. Dolayısıyla çerçevelerin çarpıĢmaları olasıdır.4. 3. Burada açık Ģekilde yasaklı bölge bir çerçeve zamanına inmektedir.3.1. Protokolün 1persistent ismini almasının nedeni ortamı boĢ bulduğunda 1 olasılıkla (kesinlikle) çerçevesini göndermesidir. TaĢıyıcı Sezim Çoklu EriĢim Protokolleri (CSMA) Aloha‟da. Aksi takdirde her iki terminalde tekrar aynı anda göndermeye çalıĢacak ve tekrar çarpıĢmaya neden olacaktır.3. Çok sayıda kullanıcının aynı kanalın eriĢimini elde etmek için uğraĢtığı sistemlere çekiĢme sistemi ismi de verilir. Saf Aloha Temel fikir kullanıcılar göndermek için bir çerçeve hazırladıklarında doğrudan gönderirler. Bu gecikme nedeniyle farklı kullanıcılar kanalı boĢ zannederek aynı anda çerçeve gönderip çarpıĢmaya neden olabilirler. Ortamdaki iletiĢim gecikmesi önemli bir parametredir.2. 112 . Burada bir kullanıcı göndereceği paketi olması durumunda öncelikle ortamı dinler. 3. bir alındı mekanizmasına ihtiyaç duyulur. Oysa LAN‟larda bilgisayarlar diğerlerinin faaliyetlerini sezip duruma göre iletiĢim yapabilirler. kullanıcıların diğerlerinin yaptıklarından bağımsız istedikleri zaman iletiĢim yapmaları nedeniyle performans düĢüktür.

Dolayısıyla bu iĢ için özel tasarlanmıĢ vurum Ģekilleri kullanılmalıdır. çarpıĢmanın sezilmesi mümkün olmaz. 113 . Resim 49: Manchester Kodlaması Bu Ģekilde de görüldüğü gibi Manchester kodlamasıyla ne iletilirse iletilsin hat üzerinde her zaman bir titreĢim olur ve bu titreĢim sayesinde herhangi bir düğüm hattın meĢgul ya da boĢ olduğu kolayca ayırt edilebilir. Ġki kullanıcı bir üçüncünün taĢıyıcısını dinleyerek bittiği anda çerçevelerini gönderebilirler. ÇarpıĢma sezme iĢlemi fiziksel katmanda elektriksel olarak mümkün olan bir iĢlemdir. Rastgele bir süre bekler ve yukarıdaki algoritmayı tekrarlar.Gecikme sıfır olsa bile çarpıĢmalar muhtemeldir. Sonraki dilimde yine p olasılıkla gönderir veya q olasılıkla bekler. Eğer istasyon baĢlangıçta kanalı dolu bulursa bir sonraki zaman dilimini bekler ve yukarıdaki algoritmayı çalıĢtırır. Bu özel hat kodlama yöntemi Manchester kodlamadır. BaĢka bir protokol de p-persistent CSMA‟dir. Bu durumda bir çarpıĢma oluĢur. Bu protokol (nonpersistent-CSMA) 1-persistent CSMA‟den daha iyi baĢarım sağlar.Bu sorunu gidermek için kullanıcıların ısrarcılıkları azaltılabilir. Örneğin bir kare vurum Ģeklinde 0 bitini 0 V ifade ediyorsa ve çarpıĢmaya sebep olan kullanıcılar peĢ peĢe 0 biti gönderiyorsa. Örneğin kullanıcı hattı dinler ve boĢ olduğunu görürse çerçevesini yollar. Bu algoritma ya çerçeve gönderilene ya da baĢka bir istasyon iletiĢime geçene kadar tekrar eder. Eğer hat meĢgul ise ısrarla hattın boĢalmasını ve kendi çerçevesini göndermeyi beklemez. Kullanıcı gönderecek çerçevesi varsa ve kanal boĢsa p-olasılıkla çerçeveyi gönderir veya q=1-p olasılıkla iletiĢim için bir sonraki dilimi bekler. Ġkinci durumda asıl kullanıcı çarpıĢma olmuĢ gibi davranır ve rastgele bir süre bekleyerek yukarıdaki algoritmayı baĢtan baĢlatır.

ÇARPIġMASIZ PROTOKOLLER ĠletiĢim ortamını her an sadece bir bilgisayarın kullanımını garanti eden protokollerdir. kablolu iletiĢime alternatif olarak uygulanabilecek esnek bir iletiĢim sistemidir.1. Radyo frekans (RF) teknolojisini kullanarak havadan bilgi alıĢveriĢi yapar böylece kablolu bağlantı miktarını azaltır. Çerçeve göndermek isteyen bilgisayar jetonu alır ve çerçevesini gönderir.6.Jetonlu Halka ĠletiĢim hattını kontrol için bir jeton kullanılır.5. Radyo frekans (RF) teknolojisini kullanan WLAN ile veri iletimi/alımıhavadan. KABLOSUZ AĞLAR 3. Bu halkada iletiĢimi kontrol etmek için bir jeton oluĢturulur. 3. ĠletiĢimini tamamlayan bilgisayar jetonu ortama bırakarak baĢka bilgisayarların kullanmasını sağlar.5. kablolu ağların yerini alan hatta bu ağlara göre daha fazla fonksiyonlarıbulunan yeni haberleĢme Ģeklidir.6. 3. Jeton kimde ise o bilgisayar çerçeve iletimini gerçekleĢtirir.1.3. Kablosuz yerel alan ağı(Wireless Local Area Netowrk) . ÇarpıĢmaların önüne geçilmiĢ olur. Kablosuz Yerel Ağ (Wireless Local Area Network) Kablosuz yerel ağ. duvarlar arasından geçerek 114 . Resim 50: Jetonlu Halka ĠletiĢim ortamındaki tüm bilgisayarlar bir mantıksal halka oluĢturarak birbirine bağlanır. Böylelikle iletiĢim ortamının her an bir bilgisayarın kullanımı garanti altına alınır. Gönderme iĢlemi tamamlandığında jetonu tekrar halkaya bir baĢka bilgisayarın kullanımına sunar. Bu jeton sırasıyla oluĢturulan halkada bilgisayarları dolaĢır.

Tipik bir kablosuz yerel ağuygulamasında. birbirleri ile iletiĢim mesafesinde olan kullanıcılar için tasarlanmıĢtır. her kullanıcıağdaki bir diğeri ile direkt iletiĢim kurar.6.6. Kablosuz ağadaptörleri sunucudaki ağiĢletim sistemi ile manyetik dalgalar arasında bir anten yardımıyla köprü oluĢtururlar.1.sınır tanımayan bir iletiĢim kablosuz olarak sunulmaktadır. 3. kablolu ağa bağlanır. kablosuz ağadaptörleriyle. Bu mod. eriĢim noktasıdenilen hem alıcıhem verici konumundaki cihaz standart kablolamayla. EriĢim noktasıgenelde yüksek bir noktaya konur fakat istenilen kapsama alanısağlandıkça her noktaya konulabilir. geleneksek LAN iletiĢim teknolojilerinin tüm özelliklerini kapsamakta hatta daha da fazla özellik içerebilmektedir. Peer-to-peer ( Makinadan makinaya) Model Bu moda.2. dizüstü bilgisayarda PCMCIA kartlarla. Eğer bir kullanıcıbu tanımlanmıĢmesafeden dıĢarıya çıkarak iletiĢim kurmak isterse. Uç noktalar ise kablosuz ağa. EriĢim noktasıkablolu ağomurgası ve kablosuz ağarasında veri alıĢveriĢini üstlenir. arada bir kullanıcıağgeçidi ve yönlendirici olarak görev yapmak zorundadır. Kablosuz Yerel Ağların ÇalıĢması Kablosuz yerel ağlar havadan yayılan elektromanyetik dalgalarla bir noktadan baĢka bir noktaya fiziksel bağlantıolmaksızın bilgi iletiĢimini sağlar.2. masaüstü bilgisayarlarda ise ISA kartlarla eriĢirler. Resim 51: Peer – to – peer Gösterimi 115 . 3. Standart kablosuz ağlar Ģu 2 moddan biri ile çalıĢırlar. Bazıhız kısıtlamalarıdıĢında WLAN iletiĢimi.

11 ilk olarak 1999 da yayınlanmıĢtır ve 2.3.11 -WLAN'lar için standartlar üretmek (Kablosuz lokal ağlar) 802.3.11 dir.2.2 . Bunlar ucuz ve yavaĢolandan.2 Client/Server ( Ġstemci/Sunucu) Modeli Bu modelde bir ağın alt yapısımevcuttur.Logical Link Control) 802. Kablosuz Ağ Türleri Bugünlerde 4 tip kablosuz ağvardır.4 Ghz de 2Mbps (DSL bağlantıgibi) hızında veri iletiĢimi için tasarlanmıĢtır 802. Kablosuz ağlar kurmak için Ģu anda kullanılan ana standart IEEE (The Institute of Electrical and Electronics Engineers )802.Mantıksal BağlantıKontrolleri (LLC .Güvenlik ve diğer konular 802.6.1 . Burada tüm bilgisayarlar eriĢim noktası(acces point) adlıürünle mevcut olan kablolu ağa bağlanmıĢtır. Acces Point adlıcihazlar ile kablosuz ağ ortamıkablolu ağortamıyla bağlantısıyapılırken veri iletiĢimi daha geniĢalanlara aktarılır. pahalıve hızlıolana doğru sıralanırsa: BlueTooth IrDA HomeRF WECA (Wi-Fi) 116 . IEEE 802.6.15 -WPAN'lar için standartlar üretmek (Kablosuz kiĢisel ağlar) Resim 52: Client/Server ( Ġstemci/Sunucu) Modeli 3.

Ağ yöneticileri eski ve tarihi binalarda kablosuz yerel ağ yardımıyla bilgisayar ağı kurulumunu düĢük maliyetle gerçekleĢtirebilmektedirler. bilgi paylaĢımını ve öğrenmelerini kolaylaĢtırır. 3. Kurulum Hızı ve Basitliği: Kablosuz yerel ağsistemleri kurulumu hızlıve kolaydır. hareket halinde dahi gerçek zamanlıbilgi eriĢimi sağlar. Kablosuz yerel ağların. Büyük iĢletmelerdeki eğitim gruplarının ve üniversitedeki öğrencilerin bilgiye eriĢimini. Ġleriye Yönelik Maliyet Kazancı: Kablosuz ağkurabilmek için ilk olarak harcanması gereken miktar kablolu bir ağdan daha fazla olmakla birlikte hayat evresi sarfiyatıçok azdır.6. çok yer değiĢtirme gerektiren dinamik ortamlarda kendini belli eder. Ağ yöneticileri dinamik ortamlarda yer değiĢtirme.3.4. 117 . geleneksel yerel ağlara karĢıüstünlükleri Ģunlardır: Mobilite: Kablosuz yerel ağlar ağkullanıcılarına Ģirketlerinin hangi noktasında olursa olsunlar. Kurulum Esnekliği: Kablosuz ağteknolojisi kablolu ağın eriĢemeyeceği yerlere ulaĢımı sağlar. GeniĢletilebilirlik: Yapılar kolaylıkla değiĢtirilebilir ve az miktarda kullanıcının oluĢturacağı peer to peer ağyapısından. Niçin Kablosuz? Kablosuz yerel ağyardımıyla kullanıcılar kolayca kaynaklara ulaĢabilecek. Kampüs bahçesindeki herhangi bir öğrenci aynıanda Internet‟e eriĢerek kendine gereken kaynakları araĢtırabilir. Kablosuz Yerel Ağların Yaygın Kullanım Alanları Hastanelerdeki doktorlar ve hemĢireler hasta bilgilerini anında ekranlarında görebilecekleri dizüstü bilgisayarlar ya da el terminalleri ile daha üretken olurlar.6. Uzun vadeli kazançları. Küçük danıĢmanlık ya da muhasebe.5. ağyöneticileri ise kablo döĢemeden ya da yer değiĢtirmeden ağkurabilecek veya mevcut ağda değiĢiklik yapabileceklerdir. geniĢleme ve diğer değiĢikliklerden dolayı ortaya çıkacak genel masraflarıkablosuz ağ kullanımı ile azaltabilirler. Ambarlarda ve depolarda çalıĢan iĢçiler merkezi veritabanlarıile kablosuz ağüzerinden veri alıĢveriĢini yaparak üretkenliklerini arttırabilirler. hesap denetleme gruplarıhızlıağkurulumu ile üretkenliklerini arttırabilir. ayrıca duvar ve tavanlardan kablo çekme zorunluluğu da ortadan kaldırır. binlerce kullanıcıya geniĢbir yelpazeyi kapsar.

Yani birmakine ağıgörmüyorsa hiçbiri görmez.Ağyöneticileri kablolu ağlar üzerinde çalıĢan kritik uygulamalarıbu ağda herhangi bir hata olması durumuna karĢın kablosuz ağlarla yedeklemektedirler. Yüksek performans isteyen ağuygulamalarında sorun çıkarabilir. dünyanın en büyük teknik organizasyonudur.6. 10Mbitlik hız bile tam olarak sağlanamaz.6.6. Kopuk nokta hemen tespit edilir. 3. Ayrıca eğer kabloda kopma olursa bütün ağkilitlenir. Bnc Alt Yapısı BNC altyapısı. 3.3.2.1963 (1884‟te kurulmuĢ Amerikan Mühendisleri Enstitüsü) ve IRE (1912‟de kurulmuĢ olan Radyo Mühendisleri Enstitüsü) ‟ nin birleĢmesiyle oluĢturulmuĢtur. 3. Bundan dolayıYILAN‟A benzetilir. 3. Önümüzdeki yıllarda standart haline gelecek olan fiber optik altyapıise fiyatından dolayıhenüz çok ciddi altyapılarda kullanılmaktadır.6. Yani kablo 1 numaralıbilgisayardanbaĢlar. Bu iki soket arasındaki toplam direnç 52 OHM olmalıdır. Bnc’nin Avantajları Tek bir kablo kullanıldığıiçin malzeme sarfiyatıminimum noktadadır. kar amacı gütmeyen.1. Bilgisayar. telekomünikasyon yılında AIEE ve diğer birçok olan alanda mühendislik Elektrik uygulamalarının geliĢimi için çalıĢan. Kablonun en baĢına ve en sonuna da sonlandırıcısoketler takılır. 118 .7. Her bilgisayarın olduğu yerde kabloya BNC soket takılır. günümüzde ise UTP standardında yaygın olarak kullanılmaktadır. Bnc’nin Dezavantajları Hız oldukça düĢüktür.6. kullanılan network (Ethernet) kartının ve kablo altyapısının hızına bağlıolarak önceleri BNC standardında. LAN Bağlantı Standartları Local Area Network Bağlantıları.6.6. 3. IEEE Institute of Electrical and Electronics Engineers‟ ın kısalmasındır.6. tüm ağda tek bir kablo kullanma Ģeklindedir. Elektronik. Ayrıca altyapının Sağlamlığınıtest etmek zahmet gerektirmez. son bilgisayara kadar uzanır. Elektrik.

300‟den fazla Ģubesi ve 1400‟den fazla öğrenci kolu vardır. Ayrıca ANSI.000‟i aĢkın üyesi. gerek üyelerin katılabileceği çeĢitli eğitim programları ile üyelerinin uzmanlık alanları içinde ve dıĢında teknolojik geliĢmeleri takip etmelerini sağlar[63]. IP(INTERNET PROTOCOL) IP adresi (Internet Protocol Address). Üyelerini eğitir. Konferanslar ve toplantılar düzenler. OSĠ AĞ KATMANI 4. IEEE'nin Amaçları: Teknolojik geliĢmeyi teĢvik etmek. ağ üzerinden birbirlerine veri yollamak için kullandıkları adres. 3. Dünya çapında toplumun ilerlemesini sağlamak. Dünyada elektrik ve elektronik mühendisliği. diğer bilgisayarlar bu bilgisayara bu adres ile ulaĢırlar. Yani iki farklı cihaz aynı yerel ağda olmasa dahi. Ġnternet'e bağlanan her bilgisayara bir IP adresi atanır. internete ya da diğer herhangi bir ağa bağlı cihazların. IP adresi birbirleri ile iletiĢim imkânı sağlar.150‟den fazla ülkede 365. Fakat öğrencilerden bölümlerinin mühendislik alanında olması istenmektedir[61]. IEEE bu amaçlarını gerçekleĢtirmek için.7. Üyelerin kiĢisel geliĢimine katkıda bulunmak olarak belirtilmektedir[62]. Bu kuruluĢun Türkiye‟de de çalıĢmaları vardır ve öğrenci kollarını bünyelerinde barındırmaktadır.1.1. Mesleki ve teknik standartları belirler. Elektrik. 119 . Gerek üyelerine yollanan yayınlar. ISO gibi diğer standart kuruluĢlarının standartları da genelde iliĢkili IEEE standardı üzerine kurulmaktadır. BÖLÜM IV 4. bilgisayar ve iliĢkili bütün konularda yapılan bilimsel yayının %30'undan fazlası IEEE yayınlarına dahildir. Elektronik. ve Bilgisayar alanındaki belli baĢlı bütün standartlar birer IEEE standardıdır. Yayın yapar. IEEE her yıl 400'den fazla uluslararası konferans ve 4500 civarı toplantı düzenlemektedir. tüm dünyaya yayılmıĢ 10 alt bölgesi.

IP adresleri Ģu anda yaygın kullanımda olan IPv4 için 32 bit boyunda olup. Birinci kısım Network ID olarak bilinir ve cihazın ait olduğu ağı belirtir. Bu yüzden her bağlantıda IP adresinin belli kısımları değiĢebilir. Her bir cihaz için IP adresi tüm ağda tek olmalıdır.ccc 120 .101‟dir. Bu sayılar 0 ile 255 arasında bir değer olabilir.bbb. Dinamik ve Statik Adresler Telefon ile (ADSL veya çevirmeli bağdaĢtırıcı) internete bağlanan kullanıcının IP adresi çoğu zaman dinamiktir. hangi alan adının hangi IP adresine karĢılık geldiği bilgisini eĢler ve kullanıcıları doğru adreslere yönlendirir. Peki. ağ tarayıcısı IP adresi yazarak da bağlanılabilir. Ġkinci kısım ise Host ID olarak adlandırılır ve IP ağındaki cihazın adresini belirtir. yani servis sağlayıcıda o an boĢ bulunan bir IP adresi atanır.aaa.1. IP adresleri MAC adreslerinin tersine donanımsal bir adres değil sadece yazılımsal bir değerdir. A Sınıfı IP Adresleri 1. Örnek bir IP adresi 192. IP adresleri iki kısımdan oluĢur.5 Bir internet sayfası sunucusuna.2.1. Statik IP adresleri olan bilgisayarların adresleri değiĢmez. Örneğin.10..aaa.bbb.168. ancak bu rakamları yazmak pratik olmadığından IP adresine karĢılık gelen bir alan adı sistemi kullanılmaktadır. noktalarla ayrılmıĢ 4 adet 8 bitlik sayıyla gösterilirler. Her bir IP adres sınıfı için bu subnet mask değeri farklıdır.1. Networks‟teki cihaz hangi ağa sahip olduğunu nasıl anlar? Bunu anlamak için subnet mask (alt ağ maskesi) denilen değeri kullanır. IP adresleri 32 bit uzunluğundadır ve birbirinden nokta ile ayrılmıĢ dört oktetden oluĢur. Yani istenildiği zaman değiĢtirilebilir. Ġnternet'te trafik BaĢlıca IP adreslerince sağlanmaktadır. IP adresi ile subnet mask değerini lojik AND iĢlemine tabii tutarak kendi Network ID‟ sini bulur. Sunucu görevi gören bilgisayarlar için tercih edilir[64]. IP Adresi Sınıfları Kullanım alanlarına göre IP Adresleri sınıflandırılır. Ġnternet Servis Sağlayıcılarında bulunan Alan Adı Sunucularından (DNS Domain Name System) oluĢan bir ağ.[4] 4.ccc / 127.10.167. 4. Örneğin: 192. IP adresi sayısal bir değer olup IP ağlardaki her bir cihazın sahip olması gerekir.

A sınıfı IP adresine sahip bir ağda tanımlanabilecek host sayısı ise Ģu formülle hesaplanır. Örnek bir B sınıfı IP adresi 160. Bu iĢlemin sonucu olaraktan 16. 224 – 2. Yani bu tür bir IP adresinde ilk üç oktet Network ID‟yi son oktet ise Host ID‟yi belirtir.384 ve her bir ağda kullanılabilecek host sayısı ise 65.0 „dır. A sınıfı IP adreslerinde ilk oktet network ID‟ yi diğer üç oktet ise host ID‟ yi gösterir.0.168.19.255.3.10‟dur.aaa.1.101 IP adresini inceleyelim.56 ise bu IP adresine sahip host‟un host ID‟ sini gösterir[65].110.1.2. B sınıfı IP adresinin kullanılabileceği ağ sayısı 16.152 ve bu ağların her birinde tanımlanabilecek host sayısı ise 254‟dür. 4. diğer iki oklet ise Host ID‟yi gösterir.10.22.097.255.aaa.168.aaa. Bunu ilk oktetin değerine bakarak anladık. B Sınıfı Adresler IP adresindeki ilk oktet 128 ile 191 arasındadır ve kullanılan subnet mask ise 255. Burada ilk oktet‟in 0 ve 127 olma durumları özel durumlardır ve network‟ta kullanılmazlar.ccc .ccc aralığındadır.156 olarak verilebilir. Örnek bir A sınıfı IP adresi 49. C Sınıfı Adresler IP adresindeki ilk oktet‟in değeri 192 ile 223 arasında olabilir ve varsayılan subnet mask değeri ise 255. Yani toplam 24 bit‟i host tanımlamak için kullanabiliyoruz.bbb. 121 . Örneğin 192.0 „dır. Bu sayıdan 2 çıkarmamızın nedeni ise bu 24 bit‟in hepsinin 0 veya 1 olmasının özel bir anlamı olduğu ve herhangi bir host‟a IP adresi olarak verilemediği içindir.777.255.22.1. Bu IP adresi C sınıfı bir IP adresidir. Bu da demektir ki bu tür bir IP adresinde ilk iki oklet Network ID‟ sini.aaa.ccc / 192.olarak verilebilir[66]. C sınıfı IP adreslerinin 83 kullanılabileceği ağ sayısı 2. burada kullandığımız 24 nereden geldi? A sınıfı adreste host‟u tanımlamak için son üç oktet (sekizli) kullanılıyordu. Bu yüzden birbirinden farklı kaç kombinasyon olacağını 224 ile bulabiliriz.2.0 „dır. Bu bitler ya 0 ya da 1 olmak zorunda. Peki.0.ccc C Sınıfı IP Adresleri 193. 4.75. Bu IP adresine sahip cihazın host numarası ise 101‟dir.bbb.0 4. Bu IP adresinin ait olduğu ağın ID‟si ise 192. A Sınıfı Adresler IP adresindeki ilk oktet 0 ile 127 arasındadır ve varsayılan subnet mask ise 255. Burada 49 bu IP adresinin ait olduğu ağın ID‟ sini 19.255.534‟dür.0.bbb.2.255.bbb.10.255.1.2.214 adet host olabilir.B Sınıfı IP Adresleri 128. Subnet Mask Olarak 255.

4. Bu komut yardımı ile Internet kullanıcıları ulaĢmak istedikleri herhangi bir bilgisayarın açık olup olmadığını. ICMP‟ de iki tane encapsulation olur: IP data grama ekleme ve network frame ekleme. düzeltilir ve tekrar gönderilir. Bütün ICMP mesajları ağ yazılımının kendisince yorumlanır. IP‟nin tamamlayıcı bir parçası gibidir. ġu ana kadar gördüğümüz katmanları ve bilgi akıĢının nasıl olduğunu aĢağıdaki Ģekilde daha açık izleyebiliriz. Bununla beraber UDP‟ ye göre daha basit bir yapıdadır. ICMP mesajının nereye gideceği ile ilgili bir port numarasına gerek yoktur. ICMP TCP/IP ' nin iĢlemesine yardımcı olan bir protokoldür. TTL 'nin zamanının geçmesi. ICMP ağ hakkında bazı bilgileri toplamak amacı ile de kullanılır. OSI BaĢvuru Modelinde ICMP ’nin Yeri Internet protokolü (IP) hata-raporlama veya hata-düzeltme mekanizmalarına sahip değildir. Her hostta mutlaka ICMP protokolü çalıĢır. hata mesajları ve TCP/IP yazılımının bir takim kendi mesaj trafiği amaçları için kullanılır. Böylece o hata tipi belirlenerek. fragmented data gramların toplanmasında karıĢıklık olmaması. ICMP (Internet Control Message Protocol . Burada.1. D sınıfı IP adresleri multicast yayınlar için kullanılır. Mesaj türüne göre data gram parçası değiĢse de. hatlardaki sorunları anında test etmek imkânına sahiptirler. Örneğin. olası problemi gönderen makineye bildiren ve rota iĢlemlerindeki hataları kontrol eden protokol devreye girer. Mesela bir bilgisayara bağlanmak istediğinizde sisteminiz size “host unreachable” ICMP mesajı ile geri dönebilir. 4. rota yolunun kaybolması. BaĢlık bilgisinde port numarası bulundurmaz.Internet Yönetim MesajlaĢması Protokolü) ICMP. ICMP de mesajlarını sadece bir data gram içine koyar.2. Hata mesajları gönderen makineye gider.Bu üç IP sınıfının haricinde D ve E sınıfı IP adresleri de mevcuttur. ICMP „yi kullanan en popüler Internet uygulaması PING komutudur. header yapısı aynıdır[64]. Hata durumunda host tarafından geri bilgilendirmeyi sağlar. 122 . Alıcı makineye mesajların gönderilmesi esnasında çoğu zaman problemlerle karĢılaĢılınabilir. E sınıfı adresler ise bilimsel çalıĢmalar için saklı tutulmuĢtur[66].2. ICMP yapı olarak UDP‟ ye benzer bir protokoldür.

2. • Tip alanı: mesajın tipini tanımlar. 4. Tüm ICMP mesajları üç alandan oluĢur. ICMP hata raporlama mesajları aynı zamanda internet baĢlığı ve kullanıcı veri alanının ilk 64 bitini taĢırlar.2. ICMP Paketinin Yapısı ve Formatı ICMP mesaj formatı ġekil 8-1‟de görülmektedir.3. Bu bitler problem giderme ve problem analizi için faydalıdır[1]. • Kod alanı: hata veya durum bilgisi tipini tanımlar. ICMP Niçin Kullanılır? ICMP Ģu amaçlarla kullanılır. • Toplamsal-hata (checksum) alanı: ICMP mesajının 16-bitlik 1‟e tümleyenini hesaplar. haberleĢen birimlere bildirerek bir hata bildirim mekanizması oluĢtururlar. 4. IP paketinin veri bölümünde taĢınır. ICMP mesajı.ICMP paketleri ortamda bir geri besleme sağlarlar.2. Buradan ICMP paketlerinin güvenilir iletilemeyeceği ve hedefe vardığının garanti edilemeyeceği sonuçları çıkarılabilir. Ancak buradan ICMP ‟nin IP‟yi güvenilir bir protokol haline dönüĢtürme amacı ile geliĢtirildiği yargısı çıkarılmamalıdır. Bu komutları kullanmak için bir dos penceresi açmanız gerekmektedir[64]. Bu yüzden ICMP paketlerinin dağıtım güvenilirliği. ICMP kullanan komutlara örnek olarak ping ve traceroute verilebilir. ICMP mesajları IP data gramının kullanıcı verisi alanında taĢınır. IP baĢlığındaki protokol alanı 1‟e set edilerek ICMP ‟nin kullanıldığı gösterilir. 123 . TTL süresi dolduğu zaman paketin sahibine bildirim yapmak Herhangi bir durumda yok edilen paket hakkında geribildirim sağlamak Parçalanmasın komutu verilmiĢ paket parçalandığında geribildirim sağlamak Hata oluĢumlarında geribildirim sağlamak Paket baĢka bir yoldan gideceği zaman geribildirim sağlamak[64]. Bu yolla ciddi sorunları. IP paketlerinin dağıtım güvenilirliği ile sınırlı kalmaktadır.

ve Durum-Raporlama Prosedürleri Mesaj tipinin alabileceği değerler.Timestamp Ġstemi(Timestamp Request) 14 . Redirect: Daha iyi bir rota mevcut olduğu durumlarda gatewaye gönderilir. 0 -Eko yanıt (Echo Reply)-ping yanıtı 3 . Yukarıdaki mesaj tiplerine göre değiĢen mesaj örnekleri. TCP / IP protokol grubu yüklü olan hostlar üzerinde çalıĢtırılan PING komutu bu iĢlevi yerine getirir.Eko yanıt (Echo Request)-(ping isteği) 9 .Hedefe EriĢilemedi(Destnation Not Reachable) 4 .Yönlendirici istemi 11 . bir yönlendirici veya host tarafından diğer bir yönlendirici veya hosta gönderilen mesajlardır. Echo mesajı kaynaktan hedefe yönelen bir mesaj olup.Timestamp Yanıtı(Timestamp Reply) 15 .Zaman aĢımı (Time to Live Exceeded)-traceroute kullanır 12 . Echo: Echo mesajları.Bilgi Ġstemi(Information Request) 16 .Addres Maskesi istemi(Address Mask Request) 18 .Yönlendirici tanıtımı 10.Bilgi Yanıtı(Information Reply) 17 .Kaynak Kapatmak(Source Quench) 5 . ICMP Hata. 124 . Source Quench: datagramların geçiĢ oranını kontrol eder.4. Echo mesajı ile hedef hostun çalıĢıp çalıĢmadığı ve iletiĢim kurmak için gerekli yolun sağlanıp sağlanamayacağının testi yapılır.Parametre Problemi(Parameter Problem) 13 . Checksum: Ip headerdaki gibidir.4. Destination Unreachable Fragment gerektiğinde DF'nin değeri 1 ise bu mesaj oluĢur. Bu mesaj alınınca gönderim hızı azaltılmalıdır.2.Addres Maskesi yanıtı(Address Mask Reply) Code field: Alıcı makine için daha çok bilgi içerir. Bu mesaj gönderilince code fieldde oluĢan oluĢan numara routing durumlarını belirler.Yeniden Yönlendirme(Redirection Required) 8 . tepki mesaj olarak hedeften kaynağa Echo Reply (Echo Cevabı) mesajı döner.

Ġnformation Request ve Reply. APNIC ( Asia Pacific Network Information ) gibi kuruluĢlardan alınabilir[68]. 4. OTONOM SĠSTEM ( AUTONOMOUS SYSTEM ) Ġnternet üzerinde aslında her yönlendiricinin bir yöneticisi veya sahibi bulunmaktadır. AĢağıda Türkiye Ġnternet Haritası‟ndan Üniversiteler Arası Akademik Ağ (ULAKNET) kısmına bakarsak görüldüğü gibi ĠTÜ 9095 OS numarasına sahiptir. Address Mask Request ve Reply: Özel network veya subnetworkün denenmesi için[65].3. Bu yönlendiricilerin nasıl bir protokol kullanacağından nasıl çalıĢacağına kadar her türlü kararı bu yönetici verebilir.Parameter Problem: semantic veya synatatic hata oluĢtuğunda açığa çıkar. Timestamp Request Ve Reply: Networkten geçen mesajın süresinin gözlenmesini sağlar. ĠĢte birden fazla yönlendiriciden oluĢan bir grup tek bir yöneticinin idaresindeyse bu gruba otonom sistem adı verilmektedir. Genelde optionslarda kullanılan hatalıargümanlar buna sebep olur. tek bir yönetim altında bulunan belirli bir IP adres aralığına sahip bir networkü ifade eder. OS numaraları 16 bittir. Otonom sistem (OS). Dikkat edilirse aĢağıdaki Ģekilden de anlaĢılacağı 125 . OS numaraları ARIN( Amerıcan Regıstry For Internet Numbers) . Echo Request veya Reply: Debugging için kullanılır. Resim 53: ULAKNET AĢağıdaki Ģekilde 3 farklı otonom sistem verilmiĢtir ve her sistemin yönetimi bağımsız bir yönetici eliyle yapılmaktadır.

Bu gibi sistemlerde hızlı değiĢimlere hızlı cevap vermek için otomatik bir sisteme ihtiyaç var. Bunun dezavantajı hızlı büyüme ya da hızlı değiĢme olduğu zaman elle yapılandırma yeterli olmaz. ġekilde bu bağlantı. birbirine bağlı OS yapıları ve numaraları olarak bildiğini söyleyebiliriz[71]. gerekli yönlendirmeyi yapabilmek için kendisi ile ortak çalıĢan BGP yönlendiricilerine (kendi komĢularına).3. BGP. Küçük ağlarda birden çok yol bulunuyorsa bunlardan bir tanesi asıl yol olarak seçilir. BGP ( BORDER GATEWAY PROTOCOL ) BGP ( Border Gateway Protocol ) ise dünya genelinde servis sağlayıcılar. 4. tüm internetin yapısını. Bu iĢlemlerin otomasyonu için otonom sistemler içerisindeki yönlendiriciler birbirleriyle haberleĢirler ve eriĢilebilirlik ya da yönlendirme bilgilerini iletirler. otonom sistemler dıĢındaki omurga üzerinden yapılmıĢtır[69].4. çok büyük kurumsal ağlar ve özellikle de büyük yerleĢke ( kampüs ) ağlarının birbirleri ile 126 . Otonom sistemler arası yönlendirme iĢlemi BGP protokolü ile yapılmaktadır. Her BGP yönlendiricisi bu numaraları birbiri ile değiĢ tokuĢ ettiğinden. Resim 54: Otonom Sistem 4. Internet‟teki BGP kullanan yönlendiricilerin. Bu yolda problem olması durumunda diğer yol kullanılır[70].1.üzere problem otonom sistemler arası bağlantıların nasıl sağlanacağıdır. Otonom sistem içerisindeki eriĢilebilirlik bilgisi tam olarak tespit edildikten sonra BGP protokolüyle diğer otonom sistemlere bildirilebilir. OTONOM SĠSTEM ĠÇĠ YÖNLENDĠRME Küçük yavaĢ değiĢen ağlarda yollar elle girilebilir. bağlı bulunduğu OS numaralarını söyleyerek çalıĢmaktadır.

Ġnternet üzerinde on binlerce ayrı ağ bulunmaktadır. Mesafe vektörü ile her bir yönlendirici kendi yönlendirme tablosunu dakikada bir kere güncelleyecektir. Mesafe Vektörü Yönlendirme ( Distance Vector Routing ) Bu tip yönlendiriciler kendi yönlendirme tablolarını. 127 . Her bir yönlendirici için hop değerine bir eklerler. R2 de “ 2” nolu otonom sistemden bilgi toplar ve R1 e bildirir [72]. hangi ağlara ulaĢabilecekleri bilgisini iletmesi üzerine kuruludur. Bu yöntemde her bir yönlendirici diğer ağlara ulaĢmak için hop sayma bilgisini yakınındaki yönlendiricilerden alacaktır[73]. Yönlendiricilerin internet üzerindeki paket iletimini sağlayabilmesi ortak bir protokol üzerinde bilgi paylaĢımı yapmaları ile mümkün olur. BGP‟ nin temel mantığı her yönlendiricinin komĢusu olan diğer yönlendiricilere.4.bağlantılarında kullanılmaktadır. bağlı oldukları yönlendiricilere bakarak dinamik Ģekilde oluĢtururlar. Yandaki Ģekilde ise R1 “ 1 ” nolu otonom sistemden bilgi toplar ve bu bilgiyi R2 „ye aktarır.1. ġekil 26: BGP Protokol ġekil 27: BGP ‟ nin Ġki Otonom Sistem Arasındaki Yönlendirme ĠĢlemi 4.

) ve daha sonra komĢularına yansıtır. Eğer daha iyi bir yol olduğunu öğrenirse. oraya bağlı olan yönlendirici tarafından sezilir ve yönlendirici hemen yeni durum için değerlendirme yapar.4. Basit oluĢundan dolayı. ağ konusunda kendini geliĢtirmek isteyen kimseler için iyi bir baĢlangıç protokolüdür [74]. önce kendi tablosunu günceller ( Aynı varıĢ adresli daha kötü yol varsa tablodan siler. yeni durumu göz önüne alarak kendi tablolarını güncelleyip kendi komĢularına haber verirler. Aynı yolu ilan eden baĢka bir mesaj alındığında zamanlayıcı yeniden baĢlatılır. Mesafe için adım sayısı kullanılır. Hem aktif hem pasif RIP katılımcıları mesajları dinlerler ve tablolarını güncellerler[75]. Katılımcıları aktif ve pasif makineler olarak ikiye ayırır. Sadece yönlendiriciler aktif modda çalıĢabilir. Aktif katılımcılar kendi yönlendirme bilgilerini diğerlerine gönderirler. YÖNLENDĠRME BĠLGĠ PROTOKOLÜ ( Routing Information Protocol ) Yönlendirme Bilgi Protokolü ( Routing Information Protocol ) . Ağ topolojisindeki herhangi bir değiĢiklik.5. Ancak adım sayısı o yolun en kısa yol olduğunu göstermez. RIP protokolü DV yönlendirme mantığıyla çalıĢır. daha geliĢmiĢ gönderim protokollerinin özelliklerinden ve gücünden yoksundur. Pasif katılımcıları sadece gelen yönlendirme bilgilerini alırlar ve yönlendirme tablolarını düzenlerler. Ancak 128 . uçlar pasif modda çalıĢmak zorundadır. dünyadaki binlerce ağda kullanılmakta olan bir mesafe yönlendirme vektörü protokolüdür. Ġçerisinde yönlendiricinin o anki yönlendirme veritabanında bulunan bilgiler olur. Açık standartlara dayalı olması ve uygulanabilirliğinin çok basit olması yönüyle bazı ağ yöneticilerince çekici bulunmasına karĢın RIP. Eğer 180 saniye içinde o yolla ilgili baĢka mesaj gelmezse o yol geçersiz sayılır[76]. Performansı artırmak için RIP birkaç kural koymuĢtur: Eğer yeni alınan yol mevcut yolla aynı mesafedeyse yol değiĢtirilmez. Her yönlendirici tabloya bir yol koyduğunda bir zamanlayıcı baĢlatır. Seçimi için geçilecek yönlendirici sayısını baz alarak kullanmak. istenmeyen yönlendirme davranıĢlarına yol açabilir. KomĢu yönlendiriciler de. Aktif moda çalıĢan bir yönlendirici her 30 saniyede bir yönlendirme güncelleme mesajı yayınlar.

ġekil 28: Routing Information Protocol ( RIP ) RIP protokolünün iki versiyonu vardır: RIPv1: Bu versiyonda güncelleĢtirmeler subnet (alt ağ bilgisi) bilgisi içermezler. RFC 1721-1722-2453‟de tanımlıdır. RIPv1‟ den RIPv2‟ ye kadar sürekli geliĢtirilmiĢtir. Bu versiyonda da 15 geçit sayısı sınırı devam etmektedir. 129 . Yönlendirme bilgi protokolü (RIP) yıllardır. En önemli güvenlik açıklarından biri de bu versiyonda kimlik denetimi desteği yoktur. DeğiĢik uzunlukta alt maskeleme desteği [76]. iki önemli bilgi içerir: Hangi ağa ulaĢılabildiği. RIPv2: Versiyon 1' göre karĢılaĢtırma yapacak olursak. Bir RIP paketi. O ağa kaç adımda ulaĢılabildiği [76]. Tablo güncellemelerinin güvenliği için yetkilendirme mekanizması. Kendisi RFC1058'de tanımlı olup VLSM (Variable Length Subnet Masks) desteği yoktur. Aksi durumda kısır döngü oluĢur. RIP v2‟ nin artıları Ģunlardır: Ġlave yönlendirme paketi bilgisi taĢıyabilme. Adresleme türünü broadcast yapar. Adresleme türünü multicast yapar.değiĢikliği ilk yansıtan yönlendiriciye tekrar gönderilmelidir. VLSM (Variable Length Subnet Masks ) ve kimlik denetimi desteği vardır.

• Mesafe için adım sayısı kullanılır. • Ġçerisinde yönlendiricinin o anki yönlendirme veritabanında bulunan bilgiler olur. • Hem aktif hem pasif RIP katılımcıları mesajları dinlerler ve tablolarını güncellerler. Resim 55: A.5.R3 Router‟ları Arasındaki Bağlantı 130 . • Pasif katılımcılar sadece gelen yönlendirme bilgilerini alırlar ve yönlendirme tablolarını düzenlerler. • Aktif katılımcılar kendi yönlendirme bilgilerini diğerlerine gönderirler.5.B. • Ancak adım sayısı o yolun en kısa yol olduğunu göstermez.2.R2. • Aktif modda çalıĢan bir yönlendirici her 30 saniyede bir yönlendirme güncelleme mesajı yayınlar. Rıpv1 ve Rıpv2 arasındaki farklar ġekil 29: Rıpv1 ve Rıpv2 arasındaki farklar 4. RIP Nasıl CalıĢır? RIP protokolü DV ( mesafe vektörü ) yönlendirme mantığıyla çalıĢır.C Ağları ile R1. • Katılımcıları aktif ve pasif makineler olarak ikiye ayırır.4.1.

• Ġlk baĢta. R2. yukarıdaki ağı alırsak. Bunların en yaygın olanlarından ikisi show ip route komutu ve show ip protocols komutlarıdır. hiçbir router yollar hakkında bilgi sahibi değildir. 4. yönlendirme tablosunda yer alan komĢu RIP‟ lerce alınan yolları doğrulamak için kullanılır [76]. Ardından. her router öğrendiği bilgileri paylaĢır. • A.3. router üzerinde IP trafiğini hangi gönderim protokollerinin taĢıdığını gösterir. Arouter'ı B ağına B router' ını kullanarak tek adımda ulaĢabileceğini öğrenir 2. RIP servisi aktif olduğu için her router tüm ağlara "ben bir router' ım ve Ģu ağa ulaĢabiliyorum" mesajı yollar. C router'ı B ağına B router' ını kullanarak tek adımda ulaĢabileceğini öğrenir. Bu durumda: 1. Bu durumda: A router'ı C ağına B router'ını kullanarak iki adımda ulaĢabileceğini öğrenir. Show ip route komutu. C router'ı A ağına B router'ını kullanarak iki adımda ulaĢabileceğini öğrenir. ağ muhtelif değiĢimlere otomatik olarak uyum sağlayabilir [76]. B router' ı A ve C ağlarına ilgili router' ları kullanarak tek adımda ulaĢabileceğini öğrenir. RIP konfigürasyonunu kontrol etmek için ilave komutlar Ģunlardır: Show interface <arabirim> Show ip interface <arabirim> Show running-config 131 . B router'ı yeni bir Ģey öğrenmez. R3 ve R4 ise router'ları temsil etmektedir. Öte yandan. RIP mesajları sık sık gönderildiğinden ve 3 RIP mesajı süresince haber alınamayan bir ağ "ölü" olarak sayıldığından. RIP Yapılandırması RIP‟ in düzgün yapılandırılmıĢ olup olmadığını doğrulamak için kullanılan değiĢik komutlar vardır. 3.5. Show ip protocols komutu.Örneğin. B ve C ağları ve R1.

RIP‘ in Sorunları ġekil 30: A. daha karmaĢık olan OSPF protokolü bu sorunu çözmektedir [77]. Örneğin: Türkiye'deki çoğu internet servis sağlayıcısı. 3.5. • Ağ. Buna ek olarak. TT net'in omurgasına bağlıdır. 132 .5. değiĢimlere (örneğin TT net'in su altı kablosunun kopması) karĢı dayanıksız olacaktır.RIP. RIP ve baĢka protokoller router'ların birbirlerini otomatik olarak görmesi için gerekli hizmetleri sunarlar [77]. A router' ı B router'ına " Ben C 'ye iki adımda ulaĢabiliyorum." der. Bu sorunun çözümü için RIP 15 adımdan daha fazla adımda ulaĢılan ağları “ulaĢılamıyor ” kapsamına alır. B router' ı bunu listesine ekler ve A router' ına " Ben c‟ ye üç adımda ulaĢabiliyorum.B. 2. yol üzerinde bir atlama olarak kendi hesabına 1 artırılır. • Belki de binlerce satır yönlendirme bilgisi girecek adam sayısı azdır. 4. " der.R3 ve R4 Router‟ları Arasındaki Bağlantı Az önceki örnekte B ile C ağları arasındaki R3 yolunu kestiğimizi varsayalım.C Ağları ile R1. Bir router. Normalde C' ye B üzerinden ulaĢtığını bilen A router'ı. birçok ağın birbirine bağlantısı ile oluĢur. yeni veya değiĢmiĢ bir giriĢ içeren gönderim güncellemesi aldığında metrik değer. Bu durumda: 1. • Dolayısıyla.R2. B router 'ı C' ye doğru olan bağlantısını aklından siler. 4. RIP’ in Amaçları Nelerdir? Ġnternet denen ağ. kaynaktan alıcı adresine giden yolda izin verilen atlama sayılarındaki sınırın dolmasıyla sürekli devam eden gönderim döngüsünü engeller. Eger bu. tablosunu günceller ve B' ye " Ben C' ye dört adımda ulaĢabiliyorum . " der.4.5. metriğin 15 üzerinde artırılmasına yol açıyorsa bu durumda sonsuzluk gibi düĢünülür ve ağ adresi ulaĢılamaz olarak kabul edilir [77]. 4.

yerel ağ bilgisayarları. yanlıĢ yerlere yönlendirilmesi. IPSec.6..6. bu tehlikeler datalarımızın editlenmesi. 133 . güvenli ağ kavramının uzun vadeli hedefidir. Bu uygulamalar iletiĢim kurallarında hiçbir değiĢikliğe neden olmadığı için. etki alanı istemcileri ve sunucuları.1. ĠletiĢimde IPSec korumasını bilmesi gerekenler yalnızca gönderen ve alan bilgisayarlardır.4. bütünlüğünü sağlayan (integrity) .) TCP/IP yığını içerisinde standart gelen bir özelliktir. IPSec standart olarak belirlenen bir Ģifreleme kullanır ve windows 2000 ile beraber gelmiĢtir. IPSec Nedir? TCP/IP Protokol kümesi 1969 yılında DARPA tarafından (Department of Defense Advanced Research Projects Agency) kendi iç networklerinde kullanılmak üzere geliĢtirilmiĢtir ve geliĢtirilirken güvenlik kısmen göz ardı edilmiĢtir. The Defense Advanced Research Projects Agency (ABD Savunma Bakanlığı İleri Araştırma Projeleri Ajansı). Datalarımız network üzerinde savunmasız olarak yol alırlar. kimlik doğrulaması (authentication) ve verinin network üzerinde güvenli iletimini (Secure transmission) sağlayan bir endüstri standardıdır[78]. yeni teknolojiler üretmekle sorumlu ABD Savunma Bakanlığı Ajansıdır. gibi özetlenebilir. IPSec ağ ortamında bulunan her bilgisayar için kimlik denetimi yapmaktadır[79].. IPSec veriyi. (IPsec mimarisi RFC2401 belgesinde tanımlanmıĢtır. DARPA (Daha önce ARPA olarak bilinmekteydi) bugünkü internetin geliĢtirilmesinden sorumluydu ve Berkeley Unix ve TCP/IP'yi de içeren birçok geliĢtirme projesini finanse etti[77]. IPSec RFC (Requests for Comments) 2401-2411'de belirlenmiĢtir. Genel ve özel ağlarda Ģifreleme ve filtreleme hizmetlerinin bir arada bulunduğu internet Protocol Security (IPSec) iletiĢim kuralı aracılığıyla bilgilerin güvenliği sağlanır. IPSEC (IP SECURITY) 4. ordu tarafından kullanılmak üzere. Windows XP ve Windows Server 2003 ailesinde IPSec. normal ağlarda da kullanıma müsaittir. çalıĢma grupları. Uçtan uca güvenlik ile özel ağ ve Internet saldırılarına karĢı etkili koruma sağlar. dolayısı ile birçok tehlikeye maruz kalabilirler. IPSec sayesinde datalarımızın network üzerinde güvenli bir Ģekilde hedefine ulaĢmasını sağlarız[78]. kriptolayan (encryption). çünkü TCP/IP protokol kümesinin bu denli yoğun ve hatta standart olarak kabul edilip kullanılacağı düĢünülmemiĢti. Devamındaki sürümler de kullanıma devam etmiĢtir.

güveni kendi tarafında sağlar. (Message-Digest Algorithm5) veri bütünlüğü veya özet fonksiyon olarak da bilinir. kimlik doğrulama iĢlemiyle bu kimlik denetlenir. Yerel ağ (LAN): istemci/sunucu ve eĢler arası GeniĢ ağ (WAN): yönlendiriciden yönlendiriciye ve ağ geçidinden ağ geçidine Uzaktan eriĢim: çevirmeli istemciler ve özel ağdan Internet eriĢimi[80]. Bu model IPSec'in Ģu kuruluĢ senaryoları için baĢarılı biçimde dağıtılmasına olanak sağlar[80]. Her iki bilgisayar da.2. Sonuç farklıysa iletilen mesaja iletim sırasında müdahale edildiği anlaĢılır. IPsec güvenlik mimarisini oluĢturan 3 temel öğe vardır: 1. Güvenliği sağlanan trafiği bilmesi gereken bilgisayarlar yalnızca. gönderen ve alan bilgisayarlardır.6. mesajı alan bilgisayarın hesapladığı mesaj özeti (message digest) değeri ile mesajı gönderinin ilettiği mesaj özeti değerleri karĢılaĢtırılır. IPSec. 2. extranet'ler ve geçici istemciler arasındaki iletiĢimi koruma yeteneği sağlar[80]. IP adresinin kimlik olarak dikkate alınması zorunlu değildir. Bütünlük (Integrity) Kimlik doğrulama (Authentication) Gizlilik (Confidentiality)[81].  MD5. Tek yönlü (açık anahtarlı) Ģifreleme tekniğidir. kaynak IP'den hedef IP adresine güven ve güvenlik oluĢturan uçtan uca bir güvenlik modelini temel alır. 134 .Ģube ofisleri (fiziksel olarak uzakta bulunabilir). iletiĢimin gerçekleĢtirildiği ortamın güvenli olmadığı varsayılarak. bunun yerine IP adresinin ardında yer alan sistemin bir kimliği olup. Bütünlük (integrity) Hedefe ulaĢan verinin kaynaktan gelen veri ile aynı olup olmadığı kontrol edilir. Ġki bilgisayar arasında güvenlik duvarı türünde paket süzme veya ağ adresi çevirme iĢlemi yapılmıyorsa. 3. 4. Veri bütünlüğünü sağlamak için kullanılır [84]. kaynaktan gelen verileri yalnızca hedefe yönlendiren bilgisayarların IPSec'i desteklemesi gerekmez. Bir yere gönderilecek veri 128 bitlik özetler halinde Ģifrelenir. Mesajları özetlemek için MD5 ve SHA-1 algoritmaları kullanılır. Ağ üzerinden gönderilen mesajın gerçekten gönderilen mesaj olup olmadığını anlamak için.

 DES. Bu durumda. ĠletiĢimde bulunan bilgisayarların birbirlerinin kimliklerini doğrulamaları için aynı kimlik doğrulama metodunu kullanması gerekir. kimlik doğrulama iĢlemi için çeĢitli yöntemler kullanabilirler[84]. 4.) Hem Ģifrelemek için hem de Ģifre çözmek için aynı anahtar veri kullanılır. Birbirinin kopyası iki anahtarı olsun. (Secure Hash Algorithm) özetleme algoritmasıdır. Web alanında geniĢ kulanım alanı vardır [84]. ağdaki paketler bir izleyici (sniffer) aracılığıyla yakalansalar bile içerikleri ĢifrelenmiĢ olduğu için taĢınan verilerin üçüncü Ģahıslar tarafından okunması engellenmiĢ olur. Verileri 160 bit uzunluğunda özetler.3. Veri bütünlüğünü sağlamak için kullanılır. tek kilidi olan bir sandık düĢünün.(Data Encryption Standart) simetrik Ģifreleme tekniğidir. Kimlik doğrulama (Authentication) ĠletiĢimde bulunan her iki tarafın da birbirlerinin kimliklerinin doğrulanması için kullanılır. Anahtar uzunluğu 112 bite çıkarılmıĢtır. Tek yönlü Ģifreleme tekniğidir. Kaynakta anahtarla kilitlenen sandık. Anahtarlardan biri kaynakta diğeri ise hedeftedir. ġifreleme iĢleminde en çok kullanılan yöntemler DES ve 3DES yöntemleridir.6. Gizlilik (Confidentiality) Gönderilen verinin ağ üzerinden ĢifrelenmiĢ bir Ģekilde iletilmesini belirtmek için kullanılır.4. Örneğin.  3DES. IPSec protokolünü kullanarak iletiĢim kuracak bilgisayarlar. SHA-1.(Anahtar uzunluğu ne kadar artarsa güvenlik de o kadar artar. Blok Ģifreleme algoritmasını kullanır. (Bitler önce bloklanır sonra Ģifrelenir. 56 bit uzunluğunda anahtar kullanır.) 135 . hedefe gittiğinde yine aynı anahtarla açılacaktır. (trible DES) DES‟teki açıkları kapatabilmek için DES‟te kullanılan algoritmanın üç kez uygulanmasıyla anahtar uzunluğunu artıran yöntemdir.6. 4.

gerçek IP adresinde değiĢiklik meydana gelmez. datalarımız bizim kontrolümüzün dıĢında olan bir ağdan geçeceği zaman kullanılır. TaĢıma modu. Aynı yerel ağ içerisinde bulunan cihazlar tarafından kullanılabilir [82]. IPSec tünel modda kullanıldığında Ģubelerin iç ağlarında IPSec kullanmaya gerek yoktur. Paketin yük bölümü üzerinden koruma gerçekleĢirken. IPSec yalnızca IP datalarını Ģifreler.5. TaĢıma modu IP datasının AH veya ESP ile korunmasını sağlar. IPSec Ġletim Modları TaĢıma Modu: IPSec için varsayılan moddur. örneğin iki ayrı yerleĢim biriminde Ģubesi olan Ģirketin Ģubeleri arasındaki bağlantı (Network-to-Network). Tünel Modu: IPSec tünel modu.ġekil 7: IPSec Mimarisi 4. aynı LAN (Local Area Network) içerisinde bulunan iki bilgisayar arasında kullanılabilir [78]. uçtan uca iletiĢim için kullanılır (örneğin bir istemci ve sunucu arasındaki istemciler için).6. çünkü sistemlerin gönderdikleri IP paketleri karĢı ağa ulaĢtırılmak üzere kendi GateWaylerine IPSec uygulanmadan gelir ve Encryption/Decyrption iĢlemi bu 136 . Bu modda güvenlik sadece OSI katmanlarından Transport katmanı ve üzerinde sağlanan bir özelliktir. TaĢıma modu IP paketinin AH veya ESP ile korunmasını sağlar. TaĢıma modu kullanıldığında.

Saklı alınan paketler hedeflerine ulaĢtığında. güvenilmeyen bir ağdan geçmesi gerektiğinde. Ġç ağlarda IPSec kullanmaya gerek yoktur[82]. IP paketini AH veya ESP yükü olarak kabul ederek tüm paketin korunmasını sağlar. Tünel iĢleminde paketler bir çerçeve içerisine alınarak saklanır. Gerçek IP paketi Ģifrelenir ve baĢka bir IP paketi yardımıyla kapsülleme yapılır. Ağdaki trafiği dinleyenlere gösterilmez.. içinden saklı paketlerin geçtiği mantıksal veri yoludur[83]. trafiğin ara. IPSec IP üstbilgisini ve verilerini Ģifreler. Tünel modunda. Bu yeni paketin. Saklama. IPSec tünel modu kullanıldığında. Genel olarak tünel modu veriler farklı bir ağdan geçiĢ yapacağı zaman kullanılır. ağlar arasında dolaĢmasını sağlayan yeni adresleme ve yönlendirme bilgileri olabilir.. özgün paket verisi mesela özgün kaynak ve hedef gibi. IP paketinin tümü bir AH veya ESP üstbilgisi ve ek bir IP üstbilgisi ile saklanır. DıĢ IP üstbilgisinin IP adresleri tünel sonu noktalarıdır ve saklanan IP üstbilgisinin IP adresleri en son kaynak ve hedef adresleridir[83]. saklama üstbilgisi kaldırılır ve paketi son hedefe yönlendirmek için özgün paket üstbilgisi kullanılır. Tünel modunu aĢağıdaki yapılandırmalarda kullanabilirsiniz: Ağ geçitleri arasında Sunucu ve ağ geçidi arasında Sunucular arasında[1] 137 . aktarım modu ise yalnızca IP verilerini Ģifreler. Tünel modu. IPSec tünel modu. özgün paketi yeni bir paket içine gizler veya saklar. Bu modda güvenlik bütün IP paketi üzerinden gerçekleĢtirilir. Tünel oluĢturma gizlilikle birleĢtirildiği zaman. Tünel modunda Ģifreleme iĢlemi veriler ağdan çıkıĢ yaparken ağ geçidi (gateway) üzerinde yapılır. Tünelin kendisi. Ağ herhangi bir iç ağ olabilir: özel bir intranet veya Internet.GateWay‟lerde yapılır ve IP Paketi Ģifrelenerek hedef sisteme teslim edilmek üzere karĢı GateWay‟e teslim edilir [82]. Tünel oluĢturma. paketler istenilen hedefe ulaĢtığı an saklama üst verisi iptal olur ve paketin hedefe yönlendirilmesi için asıl paket verisi kullanılır[79]. yönlendirme ve yeniden saklama iĢlemlerinin tümüne tünel oluĢturma adı verilir. farklı ağlar arasındaki trafiği korumak için kullanıĢlıdır.

iletim esnasındaki olası değiĢiklerin önüne geçmek. Ancak IP paketini Ģifrelemez. Bu bilgi daha sonra paketin AH baĢlığına eklenir. 4. 138 .6. Bu koruma yöntemi ile replay saldırıları önlenmiĢ olur. Payload Length: Kimlik doğrulama baĢlığının uzunluğudur. Replay saldırılarını engellemek ve IP paketinin bütünlüğünü korumak için çeĢitli algoritmalar kullanarak IP Paketine sıra numarası verir. paketteki kullanıcı verisi ve IP baĢlığındaki IP adresi gibi değiĢmeyen bölümleri temel alınır.4. AH ( Authentication Header-Kimlik Doğrulama BaĢlığı ) AH. IPSec. AH‟da kaynak ve hedef bilgilerinde değiĢtirilme yapılamaz.6.1.6. çünkü bu modda paket tüm Ģekilde imzalanır. ġekil 8: AH Kimlik Doğrulama Yapısı   Next Header: Takip eden alanın protokolünü belirler.6. bu durumda AH tek baĢına bize güvenlik sağlamada yeterli olmaz. IP paketi hedefine ulaĢtığında aynı algoritma kullanılarak sıra numarası tespit edilir. AH protokolü IP datagramının bütünlüğünü korur. Standart IP paketlerine. Bunu yapabilmek için datagramın HMAC'ini hesaplar. HMAC hesaplanırken gizli anahtar. IPSec Protokolleri IPsec protokol ailesi iki bağımsız IP protokolünden oluĢur. Authentication Header (AH) ve Encapsulated Security Payload (ESP) ekleyerek network iletiĢimini güvenli hale getirir. Örneğin ağ içerisinde kullanılmayan bir makinenin yerine geçen hacker bu yöntemi kullanarak verileri değiĢtiremez[79]. bu protokolleri inceleyecek olursak[78]. AH söz konusu sıra numarasını IP paketinin Header (baĢlık) kısmında bazı alanları değistirerek yazar. eğer IP paketi yolda bir Ģekilde değiĢtirildiyse (bir tek karakter bile değiĢse) sıra numarası farklı olacağından IP Paketi kabul edilmez. beraberinde Ģifrelemeye de ihtiyacımız var ve bunu ESP sağlar[78].

Hızlı mod güvenlik iliĢkisinin ömrü açısından sıra numarası yinelenemez. AH üstbilgisi ve veriler bütünlük içinde korunur. Bu alan takip eden baĢlığın protokolünü belirtir. B Bilgisayarı‟ndaki Emre‟ye veri göndermektedir. Bir TCP datagramı taĢıma modunda kapsüllendiğinde kullanılan sayı ise 6'dır. 139 . Gizlilik sağlamaz. A Bilgisayarı‟ndaki Gamze. Daha sonra bu HMAC IPsec protokol baĢlığına eklenir ve paketin alıcısı eğer gizli anahtara eriĢimi varsa bu HMAC'i kontrol edebilir. Tünel modunda bütün IP datagramı kapsüllendiğinden bu alanın değeri 4'tür. 32 bit uzunluğundaki Ardışıklık Numarası cevaplama ataklarına karĢı koruma sağlar. Alıcı. ÇeĢitli hash algoritmaları kullanarak IP datagramı ve bir gizli anahtarı temel alan HMAC'i çıkartırlar.  Güvenlik Parametre Ġndeksi (Security Parameter Index . Sıradaki 32 bit uzunluğundaki alanda Güvenlik Parametre Dizini (SPI) bulunur. Örneğin. Sadece gizli anahtarı bilen eĢler HMAC yaratıp onu kontrol edebildiklerinden HMAC alanı paketin bütünlüğünü korur. Son alan olan HMAC ise 96 bitlik alan kaplar. tüm paket (hem IP üstbilgisi. IP üstbilgisi. Sıra numarası. AH baĢlığı 24 byte uzunluğundadır. AH protokolü IP datagramının IP baĢlığındaki IP adresi gibi değiĢmeyen parçalarını da korur [86].SPI): Paketin açılmasında kullanılacak güvenlik anlaĢmasını belirler. Ġlk byte Next Header alanıdır. IPsec protokolleri IP datagramlarının bütünlüğünü korumak için hash mesaj doğrulama kodlarını (HMAC) kullanır. iletiĢimde güvenlik iliĢkisi üzerinden gönderilen paket sayısını gösteren ve 1'den baĢlayarak artırılan 32 bitlik bir sayıdır. Daha önce bu numarayı taĢıyan bir paket alınmıĢsa. Sonraki byte yükün uzunluğunu gösterir. Emre‟nin. Sıra Numarası (Sequence Number): Replay koruması için AH datagram`ının seri numarasıdır [84]. bu da verileri Ģifrelemediği anlamına gelir. Veriler okunabilir. paketin tanımlandığı güvenlik iliĢkisini belirlemek için bu değeri kullanır. hem de pakette taĢınan veri yükü) için kimlik doğrulama ve bütünlük sağlar ve yeniden yürütmeyi önler. Kimlik Doğrulama Üstbilgisi (AH). bu numaraya sahip bir güvenlik iliĢkisinin daha önce alınmadığını doğrulamak için bu alanı denetler.ĠletiĢim için doğru güvenlik iliĢkisini tanımlamak üzere hedef adres ve güvenlik iletiĢim kuralı (AH veya ESP) ile birlikte kullanılır. Güvenlik Parametreleri Dizini (SPI). Paket için yeniden yürütmeye karĢı koruma sağlar. SPI. Bu alanı iki adet ayırılmıĢ byte takip eder. kapsüllenmiĢ paketin açılmasında kullanılacak güvenlik anlaĢmasını belirler. yeni paket geri çevrilir. ancak değiĢikliğe karĢı korumalıdır. Alıcı. Bu.

ismini de oradan alır [78]. AH pakete anahtarlanmıĢ bir 'hash' ekleyerek. tüm paket Ģifrelenir ve yeni bir ESP ve IP header yaratılır. daha sonrası için kaydetmesi ve sonra tekrar yollaması. ESP bilgisi IP header ve payload‟u arasında yerleĢtirilir. AH protokolü iki yönlü kimlik tanılama sunar.2.  DeğiĢiklik. baĢkalarının paketi tekrar gönderebilmesini engelleyerek replay saldırılarına karĢı koruma sağlar. ESP (Encapsulating Security Payload -Kapsüllenen Güvenlik Yükü) ESP‟nin birincil görevi AH tarafından sıra numarası verilmiĢ IP paketlerini belirlediğimiz algoritmalar yardımıyla Ģifrelemek ve hedefte aynı algoritma yardımıyla Ģifresini çözmektir. ESP kuyruğu ve MAC adresi paketin sonuna eklenir. ESP protokolü hem HMAC kullanarak paketin bütünlüğünü hem de Ģifreleme kullanarak paketin gizliğini garanti eder.veri gönderen kiĢinin gerçekten Gamze olduğundan ve verilerin değiĢtirilmediğinden emin olmasını sağlar. AĢağıdaki Ģekilde görüldüğü gibi.6. Paketin Ģifrelendikten sonra HMAC hesaplanır ve ESP baĢlığı oluĢturulur ve pakete eklenir [84]. kötü amaçlı bir kiĢinin bazı paketleri yakalaması. ESP iletim metodunda. istemci ve sunucunun her ikisinin de bir diğerinin kimliğinden emin olmasını sağlar [86]. IP üstbilgisi ile IP yükü arasına AH üstbilgisi yerleĢtirilmesiyle bütünlük ve kimlik doğrulama sağlanır [81]. 4. ESP tünel metodunda ise. Ģifreleme bilgisi olarak pakete ilave bir kuyruk eklenir [7]. 140 .  Spoof. IPSec`in kullandığı anahtarlanmıĢ hash paketin gönderildikten sonra içeriğinin değiĢtirilmediğine emin olunmasını sağlar. AH bir ağı 3 tip saldırıdan korur:  Replay Saldırıları. Bunu IP paketlerini kapsülleyerek yapar.6. Bu tip saldırılar saldırganın artık ağda bulunmayan bir makinenin yerine geçebilmesini sağlar.

ġekil 9: ESP‟ nin Yapısı  Güvenlik Parametre Ġndeksi (SPI): Hedef adres ve güvenlik protokolü (AH veya ESP) ile birlikte kullanıldığında haberleĢme için doğru güvenlik iliĢkisini (SA) tanımlar. Bu alan alıcı tarafından takviye alanını atmada kullanılır.  Pad uzunluğu: Takviye alanının byte olarak uzunluğu. ESP‟yi takip eden her Ģey (üst katman protokolü. Eğer daha önce alınmıĢ ise paket kabul edilmez. 32 bit`tir.  Ekleme/Takviye (Padding): Kullanılan blok Ģifrelemenin blok ölçüsüne uyacak Ģekilde verinin uzunluğunu değiĢtirir. Yükü tanımlamak için kullanılır. Alıcı bu numaraya ait güvenlik iliĢkisinin sıra numarasını kontrol ederek daha önce alınıp alınmadığını belirler. 0 ile 255 byte arasında. Alıcı bu değeri kullanarak bununla hangi güvenlik iliĢkisinin kullanılacağını belirler. IP baĢlığı 141 .  Sonraki BaĢlığı (Next header): Orijinal IP baĢlığının protokol numarasıdır.  Sıra Numarası: SA için anti-replay koruması sağlar. veri ve ESP trailer) imzalanır. Sıra numarasının tekrarlanmasına izin verilmez. 1 den baĢlayarak arttırılarak haberleĢmede güvenlik iliĢkisi üzerinde gönderilen paket sayısını belirler. ESP IP baĢlığından sonra TCP gibi üst katman protokolden önce ya da zaten yerleĢtirilmiĢ olan IPSec baĢlıklarından önce yerleĢtirilir.

Bu numara cevaplama ataklarına karĢı koruma sağlar. Simetrik Ģifreleme algoritmaları eğer IV kullanılmazsa frekans saldırılarına karĢı zayıftırlar. veri ve ESP trailer kopyalanır [86]. Simetrik Ģifreleme algoritmaları çok hızlı Ģifreleme ve deĢifreleme iĢlemleri gerçekleĢtirebildiğinden dolayı günümüzde çok yaygın olarak kullanılmaktadır [87]. 142 . Bu protokol öncelikli olarak AH tarafından sıra numarası verilmiĢ IP paketlerini belirlenmiĢ algoritmalardan faydalanarak Ģifrelemek ve hedefe ulaĢtığında aynı algoritmaları kullanarak çözümlemektir.imzalanmaz ve bu sebeple değiĢikliklerden korunmaz. IV sayesinde iki eĢit yüke karĢılık iki farklı ĢifrelenmiĢ yük oluĢturduğundan emin olunabilir [82]. Üçüncü bölümde ise Ģifreleme iĢleminde kullanılan İlklendirme Vektörü (IV) bulunur. ESP protokolü gizlilik ve kimlik denetimini beraber sağlayabilir. Böylece AH tarafından oluĢabilecek güvenlik açığı engellenmiĢ olur [82]. ġifreleme Algoritmaları Kriptografi bilimi anahtar kullanım özelliklerine bağlı olarak iki farklı algoritma sistemi ortaya koymuĢtur: Simetrik Ģifreleme algoritmaları Asimetrik Ģifreleme algoritmaları Simetrik ġifreleme Algoritmaları: Simetrik Ģifreleme algoritmaları Ģifreleme ve deĢifreleme iĢlemleri için tek bir gizli anahtar kullanmaktadır. ġifreleme iĢlemlerini gerçekleĢtirdikten sonra Ģifreli metni alıcıya gönderirken Ģifreli metinle birlikte gizli anahtarı da alıcıya güvenli bir Ģekilde göndermesi gerekmektedir. Ġkinci bölüm Ardışıklık Numarasıdır. Üsta katmak protokolü bilgisi. ESP baĢlığındaki ilk bölüm Güvenlik Parametre Dizini (SPI)'dir. SPI kapsüllenmiĢ ESP paketinin açılmasında kullanılacak SA'yı belirtir.

çünkü günümüzde kullanılan çoğu Ģifreleme yönteme hash algoritmasına dayanır. Hash algoritması için "hash fonksiyonları" denilen fonksiyonlar kullanılır. Hash için kısaca ĢifrelenmiĢ Ģifre diyebiliriz. Bunun anlamı Ģu: Eğer hash algoritmalarıyla çalıĢan bir program ya da iĢletim sistemi kullanıyorsanız istediğiniz uzunlukta kendinize Ģifre belirleyebilirsiniz [89]. ġifreleme ve çözme iĢlemi birbirinin simetriği olmayan (yani aynısı olmayan) algoritmalarla gerçekleĢtirildiğinden dolayı da asimetrik Ģifreleme sistemi olarak bilinir [87]. Hash fonksiyonları çok önemli. Hash Algoritması: Önce hash‟in ne olduğunu açıklayalım. güvenli olmayan bir kanal vasıtasıyla (güvenli bir Ģekilde) ortak bir Ģifrede karar kılmalarına yarayan bir protokoldür. Ġnsanlığa ilk duyurulan açık anahtar algoritması. Algoritma anahtar değiĢimi ile sınırlıdır [87]. iki kullanıcının bir anahtarı güvenli Ģekilde birbirlerine iletmeleri ve daha sonrasında da bu anahtar yardımı ile Ģifreli mesajları birbirlerine gönderebilmelerini sağlamaktır. Birçok ticari uygulama bu anahtar değiĢimini kullandı. bunlar veriyi tek yönlü olarak Ģifreler. Yani sizin Ģifreniz 1234 ise.Asimetrik ġifreleme Algoritmaları: Simetrik Ģifreleme tekniğinde bulunan anahtar dağıtım problemini çözmek için Ģifreleme ve çözme iĢlemlerinin her birisi için ayrı ayrı anahtar kullanma prensibine dayanan bir Ģifreleme sistemi geliĢtirilmiĢtir. Diffie ve Hellman`ın açık anahtarlı kriptografi olarak tanımladıkları 1976 yılında yayımlanmıĢ "New Directions in Cryptography" isimli makalelerinde yer aldı ve bu algoritma kriptografik sisteme örnek olarak DiffieHellman Anahtar değiĢimi idi. 143 . Verilen herhangi bir uzunlukta giriĢ için. Bu sistemde Ģifreleme iĢlemi herkes tarafından bilinen açık anahtarla yapılır. Diffie Hellman Algoritması: Algoritmanın amacı. iĢte bu forma hash diyoruz. Ġki iĢtirakçinin öncesinde herhangi bir anlaĢmaya gerek duymadan. sabit uzunlukta bir çıkıĢ sağlar. DiffieHellman ortak gizli anahtar oluĢturma sistemi ayrık algoritma problemini üzerine kurulmuĢ ve güvenirliği çok büyük asal sayıları seçmeye dayanmaktadır [88]. bu Ģifre hash algoritmasından geçtiğinde A2ecD13Fdeac12e gibi bir forma dönüĢür.

VPN herkese açık ağda oluĢturulan tünelleme tekniğidir [91]. Tünelleme teknolojileri. Değerli bilgileri açık ağ olan internet üzerinden geçerken yetkisiz eriĢimlerden korur. Bunlar tek taraflı fonksiyonlardır. VPN kısaca. Protokol baĢlığı ve VPN bağlantısı için kullanılacak protokolün baĢlık bilgisine eklenir. ġekilde Hash fonksiyonunun nasıl çalıĢtığı görülüyor. Yani tersi alınamaz. Veri iletiĢimi baĢladığında. ġekilde veri Hash fonksiyonundan geçirilerek bir Hash sonucu bulunuyor ve veri ile birlikte karĢıya Hash sonucu da gönderiliyor. Alıcı taraf veriyi aynı Hash fonksiyonundan geçirerek aynı sonucu bulursa verinin içeriğinin değiĢmediğinden emin oluyor. herkese açık bir ağ olan internet üzerinden verilerin güvenli bir Ģekilde geçirilmesi olarak tanımlanabilir. Amacı verinin kriptolanmasını sağlamak değil ama verinin yolda değiĢtirilmesini önleyerek verinin doğruluğundan alıcı tarafın emin olmasını sağlamaktır. (IPSec ile birlikte kullanılırlarsa) kompleks Ģifreleme prosedürleri ve kimlik doğrulama protokollerini içerir.Resim 56: Hash Algoritması Yapısı IPSec‟te kullanılan diğer bir algoritma çeĢidi ise Hash algoritmasıdır. Ģifreleme ve kimlik doğrulama için kullanılan standart bir güvenlik protokolüdür. veri paketleri bu yeni ve güvenli protokol baĢlığı bilgisini kullanır. IPSec (Internet Protocol Security) en çok kullanılan güvenlik protokolüdür. 144 . IPSec internet üzerinden veri taĢınması iĢleminde tünelleme. Tünelleme Teknolojisi interneti kullanarak bir lokasyondan diğerine veri paketlerinin koruyucu bir Ģifreleme algoritmasıyla iletilmesi yöntemidir.

Lan) üretim aĢamasında benzersiz bir adres verilir. Fiziksel Adresler (Mac Adresleri) Nedir? Yerel ağlarda kullanılmak için üretilmiĢ cihazlara (Ethernet.2.7. 0015-60-4F-E1-D8). TCP/IP protokolü ise veri gönderip almak için 32 bitlik IP adreslerini kullanır. Bu ara yüzler birbirlerine paket göndermek için kendilerine üretim aĢamasında verilmiĢ 48 bitlik fiziksel adresleri (mac adresi) kullanırlar. Bu adresler 16'lık tabanda olup toplam 12 haneden oluĢur (Örnek. Son 6 hane ise cihazın benzersiz adresini belirler. [94] 145 .7. Bu iĢlem için kullanılan protokole. ADRES ÇÖZÜMLEME PROTOKOLÜ (ARP) 4. IEEE tarafından belirlenen kurallara göre ilk 6 hane üreticinin kimliğini belirtir ve aynı üreticinin bütün cihazlarında aynıdır. Ethernet ara yüzüne sahip olan ağ kartları ile yerel ağlara kolayca bağlanılmaktadır.7. ARP (Adres Çözümleme Protokolü) Nedir? Yerel ağlarda kullanılan en yaygın ara yüz Ethernet‟tir. Token Ring. [94] ġekil 10: Arp Ġsteği Gönderimi 4.1. Yerel ağda haberleĢmek için veri alıĢ-veriĢi yapılacak cihazın fiziksel adresi bilinmelidir. yani IP si bilinen cihazın fiziksel adresinin öğrenilmesi protokolüne Adres Çözümleme Protokolü (Address Resolution Protocol) denir.4. Bu adres 48 bitten oluĢur ve cihazın salt okunur belleğine yazılmıĢtır.

3. Bu pakette gönderenin IP adresi.ġekil 11: Fiziksel Adres Çözümü 4.7. Arp Ġsteği Paketi IP si bilinen fakat fiziksel adresi bilinmeyen bir cihaz varsa bütün ağa arp isteği(arp request) gönderilir. [94] 4.7.4. Aynı Ağda Arp Fiziksel Adreslerinin Çözümlenmesi ġekil 12: Arp Çözümlenmesi 146 . Ayrıca isteği yollayan ve isteği yanıtlayan 2 cihazda diğerinin fiziksel adresini ve IP adresini daha sonra kullanmak üzere belleğine kaydeder. Belirtilen IP‟nin dıĢındaki hiçbir IP den cevap gelmez ve gelen cevap cihazın kendi fiziksel adresini içerir. Alıcının fiziksel adresi bilinmediğinden tüm ağa yayın yapan (broadcast) bir paket yollanır ve isteğin bütün ağa ulaĢması sağlanır. gönderenin fiziksel adresi ve alıcının IP adresi vardır.

2 ve B bilgisayarının IP si 192. 5.1.3 IP adresine sahip olan cihazın fiziksel adresine kendi arp tablosundan bakar. A düğümü Y1 in adresini çözümler.1.3 olsun. A bilgisayarı B bilgisayarı ile iletiĢime geçmek istiyor. Y2 nin adresini çözümler. 1. Bu pakette kendi IP adresi.168. Bu yerel ağdaki bütün bilgisayarlar arp paketini alır. fiziksel adresi ve alıcının IP adresi vardır.5. A bilgisayarı gelen arp yanıt paketindeki fiziksel adresi. 4.[94] ġekil 13: Farklı Arp Çözümü Örneğin yukarıdaki gibi bir ağda A bilgisayarı ile D bilgisayarı arasındaki haberleĢmede paket önce Y1 e.168. sonra Y2 ye gönderilir. Y1. 2. Çözümleme de. 4.Örneğin. Farklı Ağlarda Arp Fiziksel Adreslerinin Çözümlenmesi Genel olarak yukarıda anlatılanlar gibi olup birkaç temel fark vardır. Eğer arp tablosunda o girdiyi bulamazsa bütün ağa broadcast bir arp istek paketi yollar. Y2 de D nin adresini çözümler. Eğer eĢleĢme olmazsa cevap dönmez ve arp paketini atar. Kendi IP adresi ile karĢılaĢtırır. 147 . öğrenmek istediği IP adresiyle eĢleĢtirip arp tablosuna ekler. B bilgisayarı arp paketindeki IP ile kendi IP adresinin eĢleĢtiğini görür ve A bilgisayarı için IP adresi-fiziksel adres eĢleĢtirmesini kendi arp tablosuna ekler.7. B bilgisayarı kendi fiziksel adresini içeren bir arp yanıt paketini A bilgisayarına yollar. Alıcı fiziksel adresi paketin bütün ağa gidebilmesi için FF:FF:FF:FF:FF:FF dir.1. A bilgisayarının IP si 192. A bilgisayarı 192. 3.168.

[94] 4.7. Eğer 2 dakika içinde tekrar kullanılırsa tabloda 2 dakika daha kalır ama en fazla 10 dakika sonra silinir.7. AĢağıdaki ekranda arp –a ile bilgisayardaki arp tablosu görüntülenmiĢtir. Otomatik girdiler silinip tekrar yazılabilirler ama el ile girilenler bilgisayar yeniden baĢlatılana kadar arp tablosundan silinmez.6. Arp Tablosuna Otomatik Yeni Veri Eklenmesi Yerel ağdaki herhangi bir bilgisayarla iletiĢime geçildiğinde bu bilgisayarın IP ve fiziksel adresleri arp tablosuna eklenir[94]. 148 . Arp Tablosu Arp iĢlemini tekrar tekrar yapmamak. 1. Her arp girdisi en fazla 10 dakikalık bir ömre sahiptir.6. öğrenilen fiziksel adres-IP adresi bilgilerini ileride kullanabilmek için bu bilgiler arp tablosunda tutulur. Tabloya eklendikten sonra 2 dakika içinde tekrar kullanılmayan girdiler silinir.1. Arp tablosu otomatik olarak dolabileceği gibi el ile de doldurulabilir.4.

3 IP adresine sahip bilgisayar ile ping komutu yardımıyla iletiĢime geçilmiĢtir. 3.1.168. Daha sonra yerel ağdaki 192.1.168.2. 149 . ĠletiĢime geçilen 192.3 IP adresine sahip olan bilgisayarın IP ve fiziksel adresleri öğrenilmiĢ ve arp tablosuna eklenmiĢtir.

Arp Tablosuna El Ġle Yeni Veri Eklenmesi 1.6. Önce arp -a komutu ile arp tablosu görüntülenmiĢtir[94].2. 2. Daha sonra arp -s komutu ile arp tablosuna eklenmek istenilen cihazın IP adresi ve fiziksel adresi girilmiĢtir.7.4. 150 .

[94] Tablo 6: ARP Paket Biçimi Donanım Adres Tipi Her bir veri hattı katman protokolüne bu alanda kullanması için verilen numaradır.6. Bu mesaj yapısı herhangi bir protokol için fiziksel/donanım adres çözümlemesi amaçlasa da genelde IP ağlarında fiziksel adrese ulaĢmak için kullanılır.3 Arp Paket Formatı Gerekli durumlardaki mesajlaĢmalarda kolaylık sağlaması için bir ARP mesaj yapısı oluĢturulmuĢtur. 4.3. IP 0x0800 151 . Örneğin Ethernet 1 Protokol Adres Tipi Her bir protokole bu alanda kullanılması için verilen numaradır. Tekrar arp -a komutu çalıĢtırıldığında listede son eklenen adres de vardır ve yanında “statik” yazar. Bir arp paket biçimi aĢağıdaki gibidir. Örneğin.7.

8.Donanım Adres Uzunluğu Donanım adresinin byte cinsinden uzunluğunu gösterir.0 – 144.0. Fakat BOOTP de IP-fiziksel adres eĢleĢtirmesinin elle yapılması gerekir. tek noktaya. BGP (Border Gateway Protokol) Nedir? Ġnternet‟in ilk çıkıĢ noktasındaki önemli kriterlerden biri.255. SINIR GEÇĠTLERĠ PROTOKOLÜ (BGP) 4. Gönderen Donanım Adresi Donanım adres göndericisi Gönderen Protokol Adresi Protokol adres göndericisi Hedef Donanım Adresi Alıcıya yönelik donanım adresidir.122.1. Ethernet adresi 6 byte uzunluğundadır. Protokol Adres Uzunluğu IP adresinin byte cinsinden uzunluğudur. ODTÜ‟ye bu Ģekilde 144. [94] 4. UDP ile haberleĢtiğinden yerel ağın dıĢına çıkabilir.8.Bir istek mesaji gönderilirken VarıĢ Donanım Adresi‟nin tamamı F yapılır.7. RARP isteği için 3 ve RARP cevap için 4.7. 4. Operasyon Gönderici belirli operasyonları sergiler: istek için 1. Bu sorunu çözmek için baĢka bir baĢlangıç protokolü (bootstrap) önerilmiĢtir: BOOTP. Bu alanda istekler önemsenmez. (FF:FF:FF:FF:FF:FF) Hedef Protokol Adresi Alıcıya yönelik protokol adresidir. RARP sunucuları bu isteğe cevap verir. IPv4 adresi 4 byte uzunluğundadır. tek sisteme ya da kuruluĢa bağlı olmadan çalıĢabilmesi ve bu Ģekilde sürekliliğin garanti edilmesi idi. Bu nedenle Ġnternet dağıtık bir yapıda kuruldu. cevap için 2. Yeni çalıĢtırılmıĢ bilgisayarlar fiziksel adreslerini ağa duyurup IP adresi ister.122. Kurumlar ve birimlere ihtiyaçları oranında IP adresi barındıran bloklar tahsis edildi. Bu istek yerel ağın dıĢına çıkamayacağı için yerel ağda bir RARP sunucusu olması gereklidir. RARP (Reverse Address Resolution Protocol – Ters Adres Çözümleme Protokolü) Arp iĢleminin tam tersi olarak bilinir.255 arası IP adreslerini kullanım 152 .

yani Ġnternet‟e bağlanmasını sağladığı ağı. Bunu sağlamak için ağ geçidi (gateway) protokolleri geliĢtirilmiĢtir. OSPF (Open Shortest Path First) daha çok servis sağlayıcıların kendi iç ağlarında kullandığı bir protokol olmakla beraber kurumsal ağlarda da yaygın olarak kullanılmaktadır. Bu bilgiyi alan diğer kenar yönlendiriciler de aynı Ģekilde bu bilgiyi bağlı olduğu diğer kenar yönlendiricilere aktarır. Sonuçta dünya üzerindeki her kenar yönlendirici bir IP bloğuna ulaĢmak için bir veya birden fazla yol biliyor olacaktır.hakkı verildi. Bu dağıtık yapının kaçınılmaz sonucu ise farklı IP adres bloklarının farklı bölgelerde olması idi. çok büyük kurumsal ağlar ve özellikle de büyük yerleĢke (kampüs) ağlarının birbirleri ile bağlantılarında kullanılmaktadır[97]. ġekil 14: BGP KomĢuluğu 4. çevresindeki diğer kenar yönlendiricilere duyurur. BGP‟nin temel mantığı her yönlendiricinin komĢusu olan diğer yönlendiricilere. hangi ağlara ulaĢabilecekleri bilgisini iletmesi üzerine kuruludur.3. hangi IP bloğunun nerede olduğunu merkezi bir yere sormadan öğrenebilecek hale gelmiĢtir. [97] 4. Merkezi yapıda olmayan ve dağıtık IP bloklarının bulunduğu böyle bir ağ yapısının çalıĢmasının yolu ise ağların dıĢ bağlantılarını sağlayan yönlendirici cihazların (routerlar) birbirleri ile haberleĢerek hangi ağlara ulaĢım sağladıkları bilgisini paylaĢmalarıdır.8. BGP ÇeĢitleri Nelerdir? Ağ geçidi (gateway) protokollerinin en çok kullanılan ikisi ospf ve bgp dir. BGP ‘nin Temel Mantığı Nedir? Ġnternet üzerinde onbinlerce ayrı ağ bulunmaktadır.8. [97] 153 . Böylece dünya üzerindeki herhangi bir yönlendirici cihaz. BGP (Border Gateway Protokol) ise dünya genelinde servis sağlayıcılar.2. BGP sisteminde her kenar yönlendirici öncelikle kendi ağını. Kenar yönlendiricilerin Ġnternet üzerindeki paket iletimini sağlayabilmesi ortak bir protokol üzerinde bilgi paylaĢımı yapmaları ile mümkün olur.

bağlı olduğu komĢularına “ben ayaktayım. BGP de aynı bu mantıkla çalıĢır. Ģehir içinde bir noktadan diğer noktaya gitmek için farklı güzergâhlardaki trafik ıĢıklarını saymaya ve az sayıda trafik ıĢığı olan güzergâhı seçmeye benzer. hedefe en yakın trafik ıĢığı. Burada önemli bir nokta. yakınındaki diğer tüm trafik ıĢıklarına hedef adrese kendisi üzerinden ulaĢmak için kaç trafik ıĢığı geçmesi gerektiğini bildirir. Peki en kısa diye bildiği yönde bir kopukluk varsa. Bunu alan diğer ıĢıklar da sayıyı “1″ artırarak diğerlerine “2″ Ģeklinde iletir.4. Bu bilgi de 3… 4… 5… Ģeklinde artarak diğer tüm trafik ıĢıklarına aktarılır. oradan ulaĢılamıyorsa ne olacak? BGP‟de bunu anlamak için duyuru (anouncement) denen bir mekanizma kullanılır. Her BGP yönlendirici cihazı. Bu durumda “4″ diyen trafik ıĢığının olduğu yönü seçmek “5″ bilgisi gelen yönden daha kısa olacaktır. Bu değeri ilk trafik ıĢığı için “0″ dersek. Buradaki her trafik ıĢığını bir yönlendirici cihaz olarak düĢünürsek. Bir ıĢıktan “4″ gelirken diğerinden “5″ geldiğini düĢünelim.4. DeğiĢik kaynaklardan gelen. görevimin baĢındayım” bilgisi 154 . [97] ġekil 15: BGP ÇalıĢma Mekanizması Örneğin. bu bilgiyi alan yakınındaki trafik ıĢığı değeri “1″ artırarak yakınındaki diğer trafik ıĢıklarına iletir. BGP ‘nin ÇalıĢma Mekanizması Nedir? BGP‟nin çalıĢma mekanizması. hedef IP bloğuna hangi yönden kaç atlama (hop) noktasıyla ulaĢılır bilgilerini yorumlayarak paketi o yöne yönlendirir.8. bir trafik ıĢığına birden fazla yoldan bilgi gelecektir.

AS (Autonomous System) Autonomous system (AS). bu bilgiyi belli bir süre alamazsa. ġekil 16: Bgp Örneği I BGP sisteminde değiĢik ayarlar yapmak mümkündür. arin gibi kuruluĢlardan alınabilir. vs. Eğer kurumun birden fazla ana ağ bağlantısı varsa. Bu Ģekilde BGP yönlendirme protokolü çalıĢtıran her bir ana yönlendirici cihaz. Bu iĢlem paket hedefine ulaĢana kadar devam eder. Paketi komĢu yönlendiricisine ileten ağ cihazı artık paketin hedefe ulaĢıp ulaĢmadığıyla ilgilenmez. [97] 2. bu cihaz yine kendi tablosuna bakarak benzer iĢlemi tekrarlar ve paketi ilgili diğer komĢu cihaza aktarır. ilgili yönlendirici cihazdan gelmiĢ olan bilgileri siler ve yönlendirme hesaplamalarını tekrar gözden geçirir. belli IP blokları için filtreler yazılabilir vs. Eğer bir komĢu cihaz.5. [1] 155 . Basitçe. bir IP bloğuna gidiĢ için belli bir hattın kullanılması Sağlana bilir. tek bir GP ile ilgili olan As hakkında bilgi vermek istedim. tuttuğu tabloda dünya üzerindeki herhangi bir IP Bloğuna hangi komĢu yönlendirici cihaz üzerinden gidilmesinin daha yakın veya tercih edilen olduğu bilgisine sahiptir. ilgili trafiği yerel tablosundaki kayıtlara bakarak hedefe daha yakın görünen veya tercih edilen komĢu cihaza aktarır. AĢağıda Türkiye Ġnternet Haritasından yalnızda Üniversiteler Arası Akademik Ağ (ULAKNET) kısmını aldım. Yani 0 ile 65535 arasında değerler alabilir. O görevini tamamlamıĢtır. AS numaraları rip‟ e.gönderir. Bu örnekte görüldüğü gibi ĠTÜ 9095 AS numarasına sahip. yönetim altında bulunan belirli bir IP adres aralığına sahip bir networkü ifade eder. bunlardan bir tanesine kendisini daha uzakmıĢ gibi gösterip diğer hattının kullanılması sağlanabilir veya ayarlamalarla hatlar arası yük paylaĢımı yapılabilir. AS numaralı 16 bittir.

ġekil 17: Bgp Örneği II ġekil 18: Bgp Örneği III 156 .

d. Veriler dolaĢım sırasında router denilen yönlendiricilerden geçerken sadece bu özel ağın numarasına bakılır. D ve E sınıfı IP„ler ise kullanılmazlar zira sadece test amaçlıdırlar. TCP/IP protokolünde diğer bilgisayarlardan farklı olarak her bilgisayar bir IP numarası alır.1.2 Ģeklindedir.2 ise. TCP/IP„de bu Ģekilde oluĢan yüzden fazla bilgi iletiĢim protokolünün toplandığı bir protokoller ailesidir. Mesela IP adresiniz 194. Bu protokoller birbirleriyle iletiĢim içinde bulunan gerek donanım gerekse yazılımlar arasında oluĢur. Yani ilk 3 oktet 157 .1. TCP (TRANSMISSION CONTROL PROTOCOL) 5.15. e adı verilen beĢ sınıfa ayrılmıĢtır.0.62. ĠletiĢimin gerçekleĢmesi için her öğenin bu protokolü kabul etmiĢ ve uyguluyor olması gerekir. IP adresleri 32 bitlik düzendedirler ama kolay okunabilmeleri için 8 bitlik 4 gruba ayrılmıĢlardır. Bir bilgisayar ağında kullanılan protokol ne olursa olsun aslında bilgisayarlar fiziksel adresleri ile birbirlerini tanır ve iletiĢimde bulunurlar. ISS izin aldığı IP adresinin sınıfı C dir. A sınıfı adresleri ilk “ oktet” ile belirlenir ve 2 ile 126 arasında olmalıdır. Bir örnek vermek gerekirse siz ISS‟a telefon hattı ile bağlandığınızda ISS‟nin ağına dahil oluyorsunuz. IP adresleri a. Internet üzerinde veri alıĢ veriĢi yapan alıcı ve göndericiyi tanımlamaktadırlar. GörünüĢü 194. C sınıfı ise ilk 3 okteti kullanır ve ilk okteti 192 ile 223 arasındadır. Alıcının adresi de adresteki domain adrese göre çözümlenir ve gönderilir. TAġIMA KATMANI 5. b. Aynı Ģekilde B ilk iki oktetle belirlenir ve ilk okteti 129 ile 191 arasındadır. Bu fiziksel adres ağ kartı veya ağa bağlanmayı sağlayan herhangi bir donanım içinde hiçbir Ģekilde değiĢtirilmesi mümkün olmayan 48 bit olan bir numaradır.15.1. Birincisi bilgisayarın bağlı olduğu özel bir ağın numarası ikincisi ise bilgisayarın özel numarasıdır.0. Örneğin 124. Veriler gönderilirken mutlaka gönderenin IP adresini taĢırlar.62. IP adres yapısının 2 bölümü vardır. Daha evvel alınmıĢ olan IP adresi havuzundan size bir IP adres veriliyor.BÖLÜM V 5. Tcp / Ip Modeli Bir iletiĢim sürecinde bağlantıyı sağlayan noktalar arasındaki gidip gelen mesajlaĢmayı düzenleyen kurallar dizisidir. Ġnternette bulunan her bilgisayarın kendine ait bir IP numarası vardır ve sadece ona aittir. Bunlardan en önemlileri TCP (Transmission Control Protokol) ve IP (Internet Protokol) olduğu için bu ismi almıĢtır. c.0 A sınıfı bir IP‟dir.

158 . TCP’ nin Katmanları 5. Aynı ağ üzerinde ya da farklı ağlar üzerinde iki hostun birbirleriyle güvenilir bir Ģekilde haberleĢmesini sağlar.3.1.1.4. TCP’nin BaĢlıca Özellikleri Bir bağlantının kurulması ve sonlandırılması Güvenilir veri dağıtımının sağlanması AkıĢ kontrolu olanağı ile portlarda veri taĢmasının önlenmesi BozulmuĢ yada ikilenmiĢ verinin düzeltilmesi Alıcı host içerisinden birçok uygulama arasında demultiplexing yapılması [103] 5.1.içinde bulunduğunuz ağı. OSI modelindeki uygulama katmanından farkı budur [100]. Uygulama Katmanı TCP/IP modeli tasarlanırken uygulamaya dayalı tüm önemli noktaların tek bir katmanda toplanması uygun görülmüĢ. sonda bulunan oktet de sizin bilgisayarınızın o andaki adresini temsil eder [99]. [103] 5.4. TCP Ġnternet Ortamındaki ĠĢlevleri Temel veri aktarımı(Basic Data Transfer) Güvenilirlik(Reliability) Uçtan uca akıĢ Kontrolü(End to end flow control) Çoğullama(Multiplexing) Bağlantılar(connections) Tam çift yönlü iĢlem(full dublex process) [103] 5. TCP.1. sunum (presentation) ve oturum (session) katmanları uygulama katmanı içine alınmıĢtır.2. güvenilir ve sanal devre üzerinden çalıĢan bir protokoldür.1.

4.1. X. Ağ katmanı.5. 5. Buna örnek olarak UDP (User Datagram Protocol) verilebilir. Bağlantısız (connectionless) protokollerde ise bu amaçlı diyaloglar kurulmadan paketler gönderilir. TaĢıma Katmanı TaĢıma katmanı güvenlik.4. Ġnternet Katmanı Bu katmanın görevi herhangi bir networkten gelen kaynak paketlerini göndermek ve paketlerin izlediği yol yada taĢındığı networklerden bağımsız olarak hedefe eriĢimini sağlamaktır.4. Böylece bir paket gönderilmeden önce hedefe ulaĢacağından emin olmak istenir. veri paketine farklı bir ağa gönderilmesi gerektiğinde yönlendiricilerin kullanacağı bilginin eklendiği katmandır. veri akıĢı gibi servis kalitesinin sağlanmasından sorumludur. sunucular arası yönlendirme dahil olmak üzere kaynaktan hedefe paketin iletilmesinden sorumludur. Bu katmanın protokollerinden biri olan TCP (Transmission Control Protocol) bu kaliteyi sağlamak için çok iyi ve esnek yollara sahiptir. Ağ katmanında bulunan fonksiyonlar: 159 . Bağlantılı demek. ATM… [100] 5. IP (Internet Protocol) bu katmanı yöneten özel bir protokoldür. Hedefe doğru en iyi yolun seçilmesi ve paketlerin bu yolu izlemesinin sağlanması bu katman tarafından yapılır[100]. hata kontrolü. TCP bağlantılı (connection-oriented) bir protokoldür. hâlbuki veri bağlantı katmanı aynı bağlantı üzerindeki çerçevenin iletilmesinden sorumludur.25. Bağlantılı protokolde kaynak ve hedef arasında mantıksal bir bağlantı kurulur. Yani mantıksal bağlantıda kurulmaz. kaynak ve hedef arasında direk fiziksel bir bağlantı (circuit) olması demek değildir.3. Uygulama katmanından gelen bilgiyi segment adı verilen birimlere bölerken kaynak ve hedef arasında bir diyalog kurulur. Ağ Katmanı Ağ katmanı (Network Layer). Örneğin IP iletiĢim kuralı bu katmanda görev yapar.2. Ayrıca kaynak ve hedef arasında fiziksel bağlantının kurulduğu duruma devreanahtarlama (circuit-switching) adı verilir.1. Örneğin IP. Ve kurulan bu bağlantının ayakta olup olmadığı her iki host arasında gidip gelen segmentlerle kontrol edilir. Ancak paketlerin hedefe vardığından emin olunamaz.4. Örneğin telefon sistemi gibi… Paket-anahtarlama (circuit-switching) iki uç arasında fiziksel bir bağlantı kurulmaz.1.

IPv4 bu özellik ile dizayn edilmedi. adresler Ġnternet Protokol adresleri (IP) olarak bilinir. TCP/IP internet katmanı sadece bağlantısız Ġnternet protokolünü (IP) destekler. bunun için ağlar özelleĢtirilmiĢ hostlar kullanır ve bunlara ağ geçitleri (gateways) veya yönlendirici (routers) denir ve adı geçen cihazlar paketleri ağlar arasında yönlendirir. buna rağmen taĢınabilirlik (hareketlilik) eklentisi mevcut. fakat bağlantı yönelimli protokol. Sunucu Adresleme: Ağdaki her sunucunun nerde olduğunun belirlenmesi için eĢsiz bir adrese ihtiyacı vardır. 5. Osi ağ katmanı protokolü hem bağlantı yönelimli hem de bağlantısız olabilir. Normalde bu adres hiyerarĢik bir sistem tarafından atanır. OSI ağ mimarisindeki Ağ Katmanının görevi. normal posta (mektup) bağlantısızdır. Elazığ'dakiler için “Burcu Özbey. Ģöyle ki bir mektup gönderildiğinde alıcının bir Ģey yapmasını gerek yoktur. 160 .Bağlantı modeli: Bağlantı Yönelimli ve Bağlantısız ĠletiĢim Örneğin. Her ikisi de içerik bakımından farklı olsa da uygulama katmanına sahiptir. ġöyle ki. Merkez. Elazığ” ve Dünya'nın herhangi bir yerindeki kiĢi için “Burcu Özbey. telefon sistemi bağlantı yönelimlidir çünkü bağlantı kurulmadan önce karĢı tarafın telefonu açması gerekir.1. Ġnternette. modelin daha yüksek katmanlarında mevcuttur. Yani evinizdeki kiĢiler için “Burcu Özbey” sizin eĢsiz adresiniz olabilirken. Bu ayrıca mobil uygulamaların da ilgisini çekti. Elazığ. Fırat Üniversitesi. IPv6 ise çözüm için daha iyi bir dizayna sahiptir. Buna karĢın. TCP/IP Modelinin OSI Modeliyle karĢılaĢtırılması Benzerlikler: Her ikisi de katmanlı yapıdadır. Merkez” veya Türkiye'deki kiĢiler için “Burcu Özbey. Türkiye” adresiniz olabilir. Fırat Üniversitesi. Mesaj Yönlendirme: GeniĢ alan iletiĢimleri için birçok ağın alt ağlara bölünmesi ve birbirlerine bağlanmasında gerekir.5. bir kullanıcı bir yerden baĢka bir yere gittiğinde bu cihazlar kullanıcıyı izleyecek Ģekilde mesajlarını yönlendirmeli. Fırat Üniversitesi. Diğer taraftan. Merkez. TaĢıma katmanından gelen hizmet isteklerine cevap vermek ve bu hizmetleri Veri bağlantı katmanına iletmektir [101].

diğer bilgisayar da kapatma teyidini yollar ve bağlantı kapatılmıĢ olur. B bilgisayarı A bilgisayarının isteğini aldığına dair bir TCP SYN+ ACK knowledgement (teĢekkür) mesajı yollar. TCP/IP daha az katmana sahip olduğu için daha basit görünmektedir.1. B bilgisayarı A bilgisayarına bağlantıyı sonlandırmak istediğine dair TCP FIN mesajı yollar. kapatmayı teyit etme paketi ve kapatma isteği yollar.6. 5.7. Ancak hemen hemen hepsi OSI modelinden ilham almaktadır [100]. Dolayısıyla denenmiĢ ve övgü almıĢ bir modeldir. B bilgisayarı bir ACK "TCP connection is ESTABLISHED (TCP bağlantısı kuruldu)" mesajı alır. Internet TCP/IP modeli kurulmuĢtur. Bağlantının Sona Erdirilmesi Veri iletiĢimi bitince bilgisayarlardan herhangi biri diğerine TCP kapatma mesajı yollar. OSI‟deki fiziksel ve data-bağlantı katmanlarını tek katman içine almıĢtır. Son olarak. 161 . TCP/IP. Üç zamanlı el sıkıĢma adlı verilen bu yöntem sonucunda TCP bağlantısı açılmıĢ olur[104]. B bilgisayarı A bilgisayarına bağlantı sonlandırma isteğini aldığına dair TCP ACK mesajı yollar.Her ikisi de devre-anahtarlamalı teknolojiyi benimsemiĢtir. Her ikisinde de karĢılaĢtırılabilir taĢıma ve ağ katmanları vardır. Bu iĢlemin adımları tam olarak Ģöyledir: A bilgisayarı B bilgisayarına bağlantıyı sonlandırmak istediğine dair TCP FIN mesajı yollar. A bilgisayarı B bilgisayarına TCP ACK mesajı yollar. Diğer bilgisayar. Farklar: TCP/IP sunum ve oturum katmanlarını uygulama katmanı içine almıĢtır. Bağlantı Kurulumu A bilgisayarı B bilgisayarına TCP yoluyla bağlanmak istediğinde Ģu yol izlenir: A bilgisayarı B bilgisayarına TCP SYNchronize (senkronize) mesajı yollar.1. 5. Ancak OSI modeline göre kurulmuĢ bir protokol yoktur.

Bu iĢlemlerin sonunda TCP bağlantısı sonlandırılmıĢ olur. Bu güvenilirliği sağlamak için Ġlettiği her veri paketine bir sıra numarası verir. Buna 4 zamanlı el sıkıĢma denir. 5.8.A bilgisayarı B bilgisayarına bağlantı sonlandırma isteğini aldığına dair TCP ACK mesajı yollar. Bunun nedeni. zarara uğramıĢ. Güvenlilik (Reliability) TCP. Görüldüğü üzere. bozulmuĢ verinin doğru olarak elde edilmesinden sorumludur. bağlantının kurulmasından farklı olarak bağlantı her cihaz için ayrıca kapatılmaktadır. Aynı ağ üzerinde ya da farklı ağlar üzerinde iki hostun birbirleriyle güvenilir bir Ģekilde haberleĢmesini sağlar.1.1.8. güvenilir ve sanal devre üzerinden çalıĢan bir protokoldür. Resim 57: Güvenlilik 162 . istenildiğinde bağlantının tek yönlü olarak açık tutulabilmesini sağlamaktır.1.      Güvenlilik (Reliability) AkıĢ Kontrolü (Flow control) Ara Bellekleme (Buffering) Tıkanıklıktan kaçınma Pencereleme (Windowing) (Congestion Avoidance) 5. Bunun için tek tarafın bağlantı kapama adımlarını gerçekleĢtirmesi gerekir [104]. TCP (Tranmission Control Protocol) Fonksiyonları TCP. Örneğin A bilgisayarı B bilgisayarına 3 data paketi göndermiĢ ve bu dataların alındığını onaylamak istemektedir.

benim sıra numaram Y‟dir.B bilgisayarı da gönderilen dataları aldığını ve bir sonraki data paketlerini beklediğini belirten bir onay mesajı gönderir. senin sıra numaran X‟dir. Buna da “Üç Yollu El 163 . 2. Paketlerdeki sıra numarası ve ACK kullanımı ile iletim güvenilir bir Ģekilde yapılır. Her bağlantı için bir gönderici sıra numarası bir de alıcı sıra numarası vardır. kendisine gelen veri akıĢ miktarını kontrol edebilir.2. alıcı sıra numarası ise alıcı TCP bağlantı kurulma aĢamasında gönderici tarafından gönderilen numaralardan öğrenir. benim sıra numaram X‟dir. Her ACK ile birlikte baĢarılı bir Ģekilde gelen son paketten sonra kabul edebileceği paket numaralarını 1. A ----> B SYN.B SYN. 4. Ġkinci ve üçüncü adımlar tek bir mesaj içinde birleĢtirilebilir.1. 5. senin sıra numaran Y‟dir. A bilgisayarı da ya sadece 2 nolu paketi ya da 2‟den sonraki bütün paketleri tekrar gönderir Resim 58: Güvenlilik Gönderen taraftaki TCP ilettiği her pakete bir de hata kontrol bilgisi ekler. AkıĢ Kontrolü (Flow Control) Alıcı taraftaki TCP. A <---. 3. A <---. A ----> B ACK.8. Bu mesaja gönderim onayı (forward acknowledgement) denir.B ACK. Gönderici numarası verigönderen TCP tarafından seçilir. Alıcı TCP gelen paketlerden hata gördüklerini eler. bu A bilgisayarına bildirilir.     SıkıĢma” denir. Eğer A bilgisayarının gönderdiği data paketlerinden paket B bilgisayarı tarafından alınmamıĢsa.

Bu iĢleme pencereleme (windowing) denir.1. Eğer bozulmuĢ paket varsa bu paket tekrar gönderilir ve tekrar baĢka bir 3 data paketi gönderilir. 5. Pencere sayısı 3 olan bir iletiĢimde ilk üç data paketi gönderilir ve sonrasında bu paketlerin güvenli bir Ģekilde gidip gitmediğine dair onay beklenir. bilgisayarın yükü azaldığı zaman hemen iĢleme sokulmaktadır. Bu takibin daha etkili bir Ģekilde yapılması için gönderen bilgisayarın onay almadan gönderebileceği maksimum miktarda data paketi belirlenir.4. Bu pencere baĢka paket gönderme izni almadan önce alınmasına izin verilen paketleri gösterir. Ara Bellekleme (Buffering) Data akıĢ hızına müdahale etmeden alınan data. Pencereleme (Windowing) Data iletiĢimi sırasında gönderilen datanın güvenli bir Ģekilde gidip gitmediğinin öğrenilmesi ve oluĢacak data kayıplarının telafi edilmesi çok önemlidir.1.8.3.5.8. Bu Ģekilde sistem çalıĢmaya devam eder. Böylece alınmıĢ olan data paketlerini iĢlemek üzere belli bir süre kazanmaktadır.8.gösteren bir liste penceresi gönderici taraftaki TCP‟ye ileterek alabileceği veri miktarını sınırlar. bilgisayarın kapasitesini aĢtığı durumlarda bilgisayarın ara belleğinde yer açma iĢlemidir. Resim 59: AkıĢ Kontrolü 5. 164 .1. 5. Tıkanıklıktan Kaçınma (Congestıon Avoidance) Data paketlerini alan bilgisayarın ara belleği dolduğu durumlarda data paketlerini gönderen bilgisayara ya gönderme iĢlemini durdur ya da yavaĢlat Ģeklinde mesajlar göndermektedir. Böylece belli bir süre ara bellekte tutulan data.

Resim 60: Pencereleme

5.1.9. TCP Segment Yapısı Tcp daha önce belirtilen görevleri yerine getirmek için ulaĢım katmanında parçalara ayırdığı verinin önüne baĢlık bilgisini ekler.BaĢlık bilgisiyle birlikte veriye "TCP segmenti" denir. TCP segmentinin genel yapısı ;  portu.   Alıcı Port (Destiniation port) : Alıcı bilgisayarın TCP portu. Sıra Numarası (Sequence number) :Ulaşan datanın doğru sıralı olduğunun Gönderen port (source port):Veriyi gönderen bilgisayarın kullandığı TCP

gösteren numara TCP üst katmandan aldığı veriyi segmentlere böler. Her bir segmente TCP bir numara verir. Amaç ağlar üzerinde dolaĢan bu segmentlerin hedefe varıĢ sıralarının karıĢması durumunda hedef hostta çalıĢan TCP protokolünün bunları tekrar sıraya koyup üst katmana aktarmasıdır. (segment boyları sabit değildir)TCP, karĢı TCP ile bağlantıyı ilk kurduğunda, ilk gönderdiği segmente bir numara verir ve daha sonraki segment numaraları sıralı olarak artan Ģekilde devam ettirir. Sıra numarası 0 – 231 arasında olabilmektedir.     Onay Numarası (Acknowledgement number) : Bir sonraki sefere alınması umulan TCP okteti. BaĢlık Uzunluğu (Header lenght):TCP baĢlığının uzunluğunu gösterir. Rezerve EdilmiĢ (Reserved):Ġleride kullanılmak üzere saklı tutulmuĢ. Kod Bitleri yada Bayraklar (Code Bits or Flags) : Segmentlerle ilgili kontrol

bilgilerini taĢır.

165

Pencere (Window):16 bitlik bu alan onay (acknowledgment) alanından,

alıcının alması beklenen alana kadar iletilecek veri baytlarının sayısını verir. Bu alan TCP‟nin kayan pencere mekanizmasında akıĢ denetimini sağlar. Bayraklar: 6 bitten oluĢurlar (soldan – sağa):   gösterir.      PSH (PUSH) : Gönderen TCP‟nin veriyi hemen göndermesini bildirir. RST (RESET) : Sorunlu veya kopmak üzere olan bağlantıları baĢlangıç (SYNCHRONIZE) : Gönderilen ilk paket ise gönderici ve alıcı TCP‟ninkendi öncelik sırası vardır. PuSH bayrağı bu önceliği değiĢtirir. durumuna getirmekte kullanılır. SYN tarafındankurulur. Gönderici ve alıcının sanal bağlantı isteğinde bulundukları anlamına gelir. FIN (FINISH) : Son segmentin gönderildiğini bildirir ve bağlantı koparılabilir. Hata Kontrolü (Checksum): 16 bitlik bu alan veri transferinde baĢlığın URG (URGent) :“1” olması Acil Göstergesi bölgesinin kullanıldığını belirtir. ACK (ACKnowledgment) : “1” olması onay alanının geçerli olduğunu

bozulup bozulmadığını kontrol eder. Alıcının bu alanı kontrol ederek hatalı olduğunu tespit ettiği paketleri atar ve aynı paketin yeniden gönderilmesi ister.  Acil Göstergesi (Urgent Pointer) :16 bittir. Bu alan veri içinde acil bilginin nerede bulunacağını belirtir.Üst katman protokolü için önemli olan verilere acil veri denir. TCP bu veri üzerinde herhangi bir iĢlem yapmaz. Bu alan URG bayrağı “1” ise dikkate alınır.  Seçenekler (Options) :Bu alan değiĢken değerlidir. Eğer varsa, acil gösterge alanından sonra gelir. En çok kullanılan seçenek olan “en uzun segment boyu” seçeneğidir. Ġlk bağlantı kurma sırasında SYN bayrağı “1” olduğu zaman bu seçenek kullanılarak gönderilecek en uzun segment boyu verilmelidir. Aksi halde alıcı, küçük yada büyük hiçbir boyuttaki segmenti kabul etmez. 5.1.10. Transport Katmanı Port Numaraları Portlar bilgisayarların diğer bilgisayarlarla iletiĢim kurdukları bağlantı noktalarıdır. Her ne kadar bu bağlantı noktalarını TCP bağımsız olarak seçse de dünya genelinde bir standart oluĢturmak amacıyla bazı uygulamalar için ortak kullanılan portlar atanmıĢtır.Bu port numaralarının bir standart oluĢturması için tek bir merkezden belirlenip üreticilere bildirilmesi gerekir. Bilgisayarınızda bulunan yaklaĢık 65.536 bağlantı noktasından 0 – 1023 arasındaki portlar Ġnternet AtanmıĢ Numaralar Yetkilisi (IANA –Internet Assigned Numbers Authority) belirlemiĢtir. Tüm dünyada ortak kullanılır.

166

UYGULAMA FTP KATMANI PORT NO 21

TELNET

DNS

SMTP

SNMP

TFTP

23

53

25

161

69

Tablo 7: Transport Katmanı Port Numaraları

BÖLÜM VI 6. AĞ KATMANI
UDP (USĠNG DATAGRAM PROTOKOL)
UDP, TCP / IP protokol grubunun iki aktarım katmanı protokolünden birisidir. UDP bağlantı kurulum iĢlemlerini,akıĢ kontrolü ve tekrar iletim iĢlemlerini yapmayarak veri iletim süresini en aza indirir. UDP güvenilir olmayan bir aktarım protokolüdür. UDP protokolü ağ üzerinden paketi gönderir ve gidip gitmediğini takip etmez ve paketin yerine ulaĢıp ulaĢmayacağına onay verme yetkisi yoktur. UDP protokolü basit bir protokol olduğu için hızlı iletiĢim kurmamız gereken yerlerde kullanmamız yararımıza olacaktır. Buradaki basitlikten kasıt TCP protokolü gibi verinin gönderilmesi gibi kontrolleri içermediği içindir [104].

7.1.

Resim 61: OSI BaĢvuru Modeli

167

7.1.1.

UDP BaĢlığı

UDP de TCP gibi verileri paketlere bölerek iletim yapar. Bu paketlere TCP de segment UDP de datagram denir. TCP‟deki katmanlar; Kaynak Portu ( Source Port ): Gönderen bilgisayarın kullandığı TCP portu. Hedef Portu ( Dectination Port ): Alıcı bilgisayarın TCP portu. Sıra Numarası ( Sequence Number): Segmentlere verilen numara. Onay Numarası ( Acknowledgement Number) Veri Uzunluğu ( Data Length): TCP segmentinin uzunluğu. Rezerve (Reserve): Gelecekte kullanılmak üzere rezerve edilmiĢ alan. Bayraklar ( Flags): Segmentin içeriğine iliĢkin belge. Pencere ( Window ): TCP de bir seferde gönderilecek seğmen sayısını verir. Kontrol Toplamı ( Checksum): BaĢlık kısmının bozulup bozulmadığını gösterir. Acil Veri Göstergesi ( Urgent Pointer ): Bayrak kısmında belirtilen acil bir verinin iletilmek istediğini belirtir. UDP bu kontrolleri yapmaz. Kullanıcıyı bu kontrol yükünden kurtarır ve datagramları hızlı bir Ģekilde iletir. UDP nin baĢlık kısmı TCP ye göre daha sadedir. Kaynak Portu Hedef Portu Mesaj Uzunluğu Kontrol Toplamı[108]. Gönderim yaparken UDP uygulama katmanından gelen verileri alır, iletime rehberlik etmek için port numaralarını ekler, alıcı tarafta kullanılmak üzere hata kontrol alanına koyacağı bilgiyi hesaplar ve bunların hepsini birleĢtirip IP katmanına gönderir. Alım yaparken de bu iĢlemin tersini yapar. UDP BaĢlığı Alanları
Kaynak Port Hedef Port

7.1.1.1.

1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 3 3 3 123456789 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 0 1 2 Uzunluk Hata Kontrolü

1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 3 3 3 123456789 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 0 1 2 Veri Tablo 8: UDP BaĢlık Alanları

168

Kaynak Port: Bilgi kaybı durumunda ya da baĢka bir bilgi iletileceği durumda mesaj iletilecek adresin neresi olduğunu, yani göndericinin port numarasını belirtir. Eğer gönderici portu belirtmezse bu alan sıfırlarla doldurulur. Hedef Port: Bilgi paketlerinin iletileceği hedef adresi belirtir. Mesaj Uzunluğu: BaĢlık ve veri alanları dahil UDP paketinin tamamının uzunluğunu verir. Bu durumda veri olmasa bile baĢlık alanları nedeniyle paketin uzunluğu en az 8 byte olacaktır [108]. Kontrol Toplamı: BaĢlık kısmının bozulup bozulmadığını gösterir [109]. Hata kontrolünü yapar. IP baĢlığı ile mantıksal baĢlığın toplamı 16 bittir. Bu alanda UDP baĢlığı (gerekli ise) iki bayta tamamlamak için sıfır ile doldurularak karĢı tarafa gönderilir. 7.1.2. Kullanıcı Arayüzü Bir UDP kullanıcı arayüzü, Yeni alım portları oluĢturmaya Alım portlarında, geri dönen veri baytları ile kaynak port ve adres iĢareti alım iĢlemlerine Bir datagramın gönderimine, veri tanımlamasına, gönderilecek hedef ve kaynak port ve adres iĢlemlerine izin veren bir uygulamaya olanak sağlamalıdır [108]. 7.1.3. IP Arayüzü Bir UDP modülü, Ġnternet baĢlığındaki kaynak ve hedef internet adreslerini veprotokol alanını saptayabilmelidir. Muhtemel bir UDP/IP arayüzü alım iĢleminde verilendönütlerin internet baĢlıklarının hepsi dahil bütün internet datagramını iĢler.Bir arayüz aynı zamanda UDP‟nin internet datagramının tamamını baĢlığı ile birliktegönderilmesi için IP‟ye teslim etmesine olanak tanır. IP tutarlılığı sağlamak ve Internet BaĢlığındahata kontrol alanını hesaplamak için datagram baĢlıklarındaki belirli alanları kontrol eder [108].

169

defalarca tekrarlanan duyurular. UDP verisi üzerinde hata kontrolüyapmaz. cevaplar. IP çoklu yayın veya genel yayın adreslerine doğru yapılan çoklu yöne gönderilen veriler için de çok az iç kontrol mekanizması kullanmasından dolayı yaygın olarak kullanılır. Buna ek olarak. UDP‟in karakteristikleri ise Ģöyle özetlenebilir [108]. kısa mesajlar için ideal bir taĢıma protokolüdür. Güvenilir değildir Mesajların kendisini iletir Mesajın dağıtılıp dağıtılmadığına iliĢkin yazılımsal bir doğrulama yoktur (Güvenilmez) Gelen mesajları bir araya toparlayarak yeniden mesajı oluĢturmaz Mesaj alındısı kullanmaz (No-Acknowledgement) AkıĢ kontrolü yoktur (No-Windowing) 170 . Bağlantısızdır. Yeniden gönderim veya güvenilirlik sağlamaz [108]. UDP Length 16 bit Tablo 9: Yalancı BaĢlığın Alanı IP sadece kendi baĢlığı üzerinde hata kontrol iĢlemi yapar. BaĢlığı içeren bayt sayısıdır. UDP datagramları. istekler. UDP için değer 17' dir. UDP‟ deki hata kontrolü sadece hatasız taĢımanın bir ölçüsüdür. Kısaca UDP uç sistemler arasında veriyi güvenilir olmayan bir Ģekilde iletir.Yani bu alan heksadesimal kodda 0x0011' dir.Alan Source Address Uzunluk 32 bit Açıklama Göndericinin standart IP adresi Destination Address 32 bit Bit alıcının standart IP adresi Protocol Code 16 bit UDP' nin oluĢturduğu datagramı gösteren standart IP kodu.

Usenet iletileri internet hatlarının yanında. NNTP protokolünün çalıĢması SMTP protokolüne benzer. 171 . yazılar gönderdiği bir tartıĢma platformudur. UUCP. posta vb. Internet üzerinde haber mesajlarının merkezi olarak sunucular üzerinde tutulup. Yalnızca Usenet Servis Sağlayıcılarının size yolladığı haber gruplarına üye olabilir ve o gruplara mesajlarınızı iletebilirsiniz. SIP. istemcilerin bu kaynaklar üstünde sorgulama yapması. oturum baĢlatan ve gerçek zamanlı protokoller aracılığıyla veri taĢınmasını sağlayan bir ağ protokolüdür.Örnek UDP paketi ġekil 31: UDP paket Görüntüsü 7. 7. Eğer baĢka gruplara katılmak isterseniz NNTP protokolünüzü baĢka bir Usenet Servis sağlayıcısına ayarlamanız gerekecektir. değiĢik konularda yazı vb) Ġnternet için. NNTP (Network News Transfer Protocol) protokolü.Oturum BaĢlatma Protokolü) iki ya da daha fazla katılımcı arasında bağlantı kuran. NNTP (Network News Transfer Protocol) isimli bir internet protokolü kullanılarak iletilir.Oturum BaĢlatma Protokolü) SIP (Session Initiation Protocol . BITNET gibi hatlar üzerinden de iletilebilir. ağ üzerinden telefon görüĢmeleri baĢta olmak üzere ses ve görüntü gibi çoklu ortam aktarımında oturum baĢlatmak için yaygın olarak kullanılır. dünya üzerindeki milyonlarca internet kullanıcısının çok değiĢik konularda haberler. Kullanıcıların gönderdiği postalar (haber.2. SIP (Session Initiation Protocol . Bir kiĢinin gönderdiği mail. hiyerarĢik bir yapıda dağıtılır ve internet eriĢimi olan kiĢiler tarafından bir Usenet Servis sağlayıcısı aracılığı ile okunur. mesajları okuması ve mesaj atabilmesini sağlayan bir protokoldür. NNTP(Network News Transfer Protocol-Ağ Haber Aktarım Protokolü) Usenet.3.

Veri aktarımı ise RTP (Real Time Protokol - Gerçek Zamanlı Protokol) aracılığıyla sağlanır. SIP'in genel olarak; Bağlantı kurulmak istenen katılımcının adresini saptar ve adres çözümlemesi yapar. Bağlantı kurulmak istenen katılımcının uygun olup olmadığını belirler ve katılımcılar arasında oturum baĢlatır. Bağlantı kurulan katılımcıların desteklediği çoğul ortam türlerini belirler ve katılımcılara göre optimal olan çoğul ortamı seçer. Örneğin; ikiden çok katılımcı arasında kurulan bağlantılarda veri, SIP'in belirlediği ve tüm istemciler tarafından ortak olarak desteklenen çoklu ortam türünde aktarılır. Katılımcılar arasında oturum baĢladıktan sonra, yeni katılımcının bağlanması ya da var olan katılımcının ayrılması gibi iĢlemleri yönetir. Oturumların sonlandırılmasını sağlar. 7.3.1. SIP’in Yetenekleri İsim dönüşümü ve kullanıcı konumu; Birbirlerinin cihaz adreslerinin veya fiziksel konumlarının ayrıntılarını bilmeden kiĢilerin birbirlerini bulmasına olanak sağlar. Ortam görüşmesi; Bir oturumdaki tüm katılımcıların ortak medya ve ilgili teknoloji ayrıntıları üzerinde anlaĢmasını sağlayan görüĢmeleri yürütür.( Ses, video, iĢitsel, anında mesajlaĢma, uygulama veri alıĢveriĢi ya da bunlardan herhangi birinin birleĢimi). Oturum katılımcı yönetimi; Katılımcıların eklenmesini, çıkartılmasını ya da aktarılmasını yönetir. Oturum özellik değişiklikleri; Oturum yürümekte iken, oturumda kullanılan ortamın değiĢimine izin verir.

7.4.

RTP (Real-Time Transport Protocol- Gerçek Zamanlı Aktarım Protokolü)
Real-Time Transport Protocol(RTP)- Gerçek Zamanlı Ġletim Protokolü, unicast ve

multicast servisleri üzerinden gerçek zamanlı iletimi yönetmek için kullanılan Ġnternet Protokolüdür. Daha çok Ġnternet telefon uyulamalarında kullanılmakla birlikte radyo, televizyon, video konferans vb uygulamalarda da kullanılmaktadır.

172

Gerçek zamanlı medya iletiĢimi network üzerine çok miktarda yük getiren uygulamalardan oluĢur. Gerçek zamanlı iletimlerde gecikmeler mümkün olduğunca minimize edilmelidir. RTP gerçek zamanlı end- to-end çoklu ortam uygulama transferleri için dizayn edilmiĢtir. Veri iletiminde sıra bozukluğu tesbiti, jitter(seğirme) kompanzasyonu gibi kolaylıklar sağlayan RTP protokolü; IP ağlarında audio/video iletiminde öncelikli standart olarak kabul görmektedir. RTP end-to-end çalıĢması, demultiplexing sağlaması vb özellikleri nedeniyle bir transport protokolü gibi gözükmesine karĢın tam olarak bir transport protokolü değildir. RTP baĢka bir 4. katman protokolü ile birlikte çalıĢır. RTP amacına yönelik olarak genelde UDP protokolünün üstünde çalıĢırken UDP'nin haricindeki protokollerle de çalıĢabilmektedir(TCP,SIP,H.323 gibi). RTP bir alt protokolü olan RTCP(Real-Time Transfer Control Protocol) ile birlikte çalıĢmaktadır. RTP gerçek zamanlı veri iletimi ile ilgilenirken; RTCP veri iletimini monitör eder. RTCP sayesinde veri alıcısı herhangi bir paket kaybının olup olmadığını tesbit eder, ya da jitter gecikmelerini gidermeye çalıĢır. Bu iki protokolde Transport ve Network katmanlarından ayrı olarak çalıĢır. Veri iletimi esnasında iki uç arası bir RTP oturumu kurulur. Bu oturum IP adresleri ve RTP ve RTCP ye ait portlardan oluĢur. Bu oturum içerisindeki cihazlar veri alıp gönderebilirler. Her bir medya türü için cihazlar arası ayrı bir oturum oluĢturulur. Böylelikle oturum içerisindeki kiĢilerin hangi medya tipinden veri almak istemelerine imkan sağlanmıĢ olur. Örneğin bir kullanıcı yayınlanan bir filmin sadece sesini almak isteyebilir. Bu durumda alıcının video yayınını engellemesi yeterli olacaktır. Burada bir önemli husus ta eğer UDP ile birlikte çalıĢıyorsa RTP protokol tanımlamasında RTP portunun bir çift sayıya denk gelmesi gerektiğidir. RTCP portu ise o oturuma ait RTP portundan sonraki elveriĢli olan ilk tek port numarasıdır. RTP ve RTCP genellikle 1024-65535 arası portları kullanır.

7.5.

TELNET

7.5.1. Telnet nedir? Telnet; Internet'i kullanarak baĢka bir bilgisayara bağlanmanızı sağlayan metin tabanlı basit bir programdır. Size bilgisayarın sahibi ve yöneticisi tarafından söz konusu bilgisayara bağlanma hakkı verildiyse, Telnet, uzak bilgisayarın karĢısında oturuyormuĢsunuz gibi bu bilgisayardaki programlara ve hizmetlere eriĢim komutlarını girmenize olanak tanır.

173

Telnet e-postalara, veritabanlarına veya dosyalara eriĢim dahil olmak üzere pek çok amaçla kullanılabilir. 7.5.2. Telnet'i nasıl yüklerim? Varsayılan olarak Telnet, Windows ile beraber yüklenmez, ancak Telnet'i aĢağıdaki adımları izleyerek yükleyebilirsiniz. Telnet Ġstemcisi'ni yüklemek için; 1. BaĢlat düğmesini tıklatın, Denetim Masası'nı, Programlar‟ı ve sonra Windows özelliklerini aç veya kapat'ı tıklatın. Yönetici parolası veya onay istenirse, parolayı yazın veya onay verin. 2. Windows Özellikleri iletiĢim kutusunda Telnet Ġstemcisi onay kutusunu iĢaretleyin. 3. Tamam'ı tıklatın. Yükleme birkaç dakika sürebilir. 6.5.3. Telnet'i Windows'ta Nasıl Kullanırım? Telnet'i kullanmadan önce yukarıdaki adımları izleyerek bilgisayarınıza Telnet Ġstemcisi'ni yüklemelisiniz. Telnet Ġstemcisi'ni yükledikten sonra, aĢağıdaki adımları izleyerek açın. Telnet Ġstemcisi'ni açmak için: BaĢlat düğmesini tıklatın, Arama kutusuna Telnet yazıp, ardından Tamam‟ı tıklatarak Telnet'i açın. 6.5.4. TELNET Komutları • Open(o): Ana bilgisayarla veya uzak sunucuyla Telnet bağlantısı kurmak için kullanılan komuttur. Open tam komutunu kullanabilir veya bu komutu o olarak kısaltabilirsiniz. Örneğin, o Mehmet 66 komutu, bilgisayarınızı 66 numaralı bağlantı noktasını kullanarak Mehmet adlı bilgisayara bağlar. • Close(c): Var olan bir Telnet bağlantısını kapatmak için kullanılan komuttur. Örneğin, c Mehmet 66,66 numaralı bağlantı noktasındaki Mehmet adlı uzak sunucuyla olan bağlantıyı keser. • komuttur. • Quit(q): Telnet den çıkamaya yarayan komuttur. Display: Telnet Ġstemcisi'ne ait geçerli ayarları görüntülemeye yrayan

174

• • • • • •

set : Bağlantının terminal türünü belirler, yerel yankıyı açar, kimlik unset: Oturum açma veya parola istemi için yerel yankıyı veya kimlik Status: Telnet Ġstemcisi'nin bağlanıp bağlanmadığını belirler. CTRL+]: Bağlı bir oturumdan Telnet komut istemine geçmeyi sağlar. Enter: Bağlı oturuma (varsa) geçmeye yarar. ?/help: Yardım bilgilerini görüntülemeye yarar

doğrulamasını NTLM olarak ayarlar, çıkıĢ karakterini belirler ve günlüğü kurar. doğrulaması belirlemeyi kapatır.

7.6.

NFS (Network File System- Ağ Dosya Sistemi)

7.6.1. NFS Nedir? Kısaca PaylaĢımdır (Network File System). NFS Server ve Client, Server ve Client terimleri bilgisayarların dosya paylaĢımında aldıkları rolleri tanımlar. Bir dosya sistemi ilgili bir bilgisayarda mevcut olduğunda ve bu dosya sistemini network üzerinden diğer bilgisayarlara kullanmaları için paylaĢtırabiliyorsa, bu bilgisayar bir NFS serverdır. Ġlgili dosya sistemine eriĢen bilgisayarlar da birer NFS Client‟dır. NFS servisi hem server hem de client olarak aynı bilgisayarda çalıĢtırılabilir. Disksiz bilgisayarlara hizmet verebilir. Bir NFS Server, lokal diski olmayan bilgisayarlara hizmet verebilir. Disksiz bilgisayar tamamıyla, dosyalarını barındıran NFS Server‟a bağımlıdır. Disksiz bir bilgisayar sadece client görevi yürütebilir. Hiçbir zaman bir dosya sunucusu olamaz. Client bilgisayar, Server üzerindeki paylaĢtırılan dosyaları yükleyerek (mounting) ayağa kalkabilir. PaylaĢtırılan dosya sisteminin bir kopyasını kendi üzerinde oluĢturmaz. NFS bağlantıları, NFS Servisi 2049. portta udp ve tcp üzerinden çalıĢır. 7.6.2. NFS Faydaları? 1. Aynı dosyaları birçok bilgisayar kullanabilir. Böylece ağ üzerindeki herkes aynı veriye ulaĢır. 2. Veri depolamada ucuzluk sağlar. Her bir uygulama için yerel diske kurulum yapma yerine, uygulamaların paylaĢtırılması sağlanır. 3. Veri tutarlılığı ve esnekliği sağlar çünkü tüm kullanıcılar aynı dosya kümelerini kullanacaklardır. 4. Kullanıcılardan bağımsız, Ģeffaf bir dosya eriĢimi sunar. 5. Heterojen bir ortam sağlar.

175

6. Sistem yönetimindeki zorlukları azaltır. 7.6.3. NFS Komutları? • • • • • • • • • • • clear_locks: Client tarafından yaratılan kilitleri çözer. Mount:Bir paylaĢımı yüklemek için kullanılır. Mountall: Tüm yükleme iĢlemlerini yapar. Setmnt: /etc/mnttab dosyasını yaratır. Share: PaylaĢım yaratır. Shareall: Tüm paylaĢımları açar. Showmount: PaylaĢım yapılan makinelerin listesini verir. Umount: Yüklemeleri iptal eder. Umountall: Tüm yüklemeleri iptal eder. Unshare: PaylaĢımı kapatır. Unshareall: Tüm paylaĢımları kapatır.

7.7.

NTP (Network Time Protocol- Ağ Zaman Protokolü)
Cihazların zaman ve tarih bilgileri baĢka bir kaynaktan alabilmeleri sağlayan

Protocol NTP (Network Time Protocol) dır. Kurumsal network içinde bütün cihazların (Router, Switch, Firewall, Server) zaman ayarlarının doğru olması gerekir. Zaman ayarlı doğru olmazsa cihazların kontrolü, ne zaman yeniden baĢladığı, oluĢan hatanın en zaman olduğunu anlayamayız.

7.8.

SSH(Secure Shell)
SSH iki network cihazı arasında güvenlik kanalıyla veri değiĢimine izin veren bir

network protokolüdür. Birincil olarak Linux ve Unix tabanlı sistemlerin kabuk hesaplarına ulaĢmak için kullanılmıĢtır. SSH protokolü Telnet gibi güvenlik yetenekleri olmayan network protokollerinin yerini almak için dizayn edilmiĢtir. Telnet gibi sistemlerde veri içinde bağlantı parolası da görülebilecek Ģekilde Ģifrelenmeden gönderilmektedir. SSH protokolünde ise gönderilen tüm veriler Ģifrelenerek güvenlik sağlanmıĢ olur[113].

176

Host key: Doğru sunucuya (istenilen) bağlanmak için kullanılır.    Uzak kullanıcı üzerinden kabuğa bağlanmak mümkündür. 177 . Sunucu istemciye Ģifreli olarak bir onay mesajı gönderir. 5.8. Bu onay mesajının alınması istemciye sunucunun oturum anahtarını elde ettiği bilgisini verir. Server key: Host key ele geçse bile mesajın açılmasını önlemek amacıyla kullanılır. 3. AĢağıda bahsedilen bazı uygulamalar sadece özel SSH server veya SSH client programları ile çalıĢır.Resim 62: SSH‟ın ÇalıĢma Mantığı 6.Ġstemci sunucuya asıllama isteğinde bulunur. Sunucu bu mesajı açar ve oturum anahtarını elde eder. Sunucu Ġstemci‟ ye 1024 bitlik açık makine anahtarını (host key) ve 768 bitlik açık RSA sunucu anahtarını (server key) gönderir. Uzak kullanıcıda tek bir komut çalıĢtırılabilir. Eğer istemci makine anahtarını kabul ederse oturum anahtarı olarak kullanılmak üzere 256 bitlik rastgele bir sayı üretir ve bu sayıyı açık makine ve sunucu anahtarlarıyla 2 defa Ģifreleyerek sunucuya gönderir. SSH IN ÇalıĢma Mantığı 1. Resim 63: SSH SSH birçok uygulamayla beraber kullanılan bir protokoldür. 4.1. 2. Lokal bilgisayardan uzak bilgisayara dosya kopyalanabilir. Örneğin SSH protokolü kullanılarak VPN oluĢturmak ancak OpenSSH server ve client uygulamaları kullanarak mümkündür[3].

TCP DE TIKANIKLIK KONTROLÜ Bilgisayar ağlarında tıkanıklık. temelinde SSL 2.0 ve PCT 1. PCT (Private communication technology) PCT (Private communication technology.11. daha sonra üzerinde değiĢiklikler yapılmıĢtır.0 temel alınarak geliĢtirilmiĢtir.0 taslağı kopyalanarak oluĢturulmuĢ.0 ile çalıĢabilecek Ģekilde tasarlanmıĢtır. TLS kayıt ve tokalaĢma iletiĢim kuralları ayrılarak geliĢtirilmiĢ ve belgeleri hazırlanmıĢtır. alternatif olabilir. ağın performansını etkileyen en önemli unsurdur.10. paket kayıpları yaĢanırsa ve ağın etkinliği azalırsa bu ağ tıkanmıĢ demektir.0. kiĢisel iletiĢim teknolojisi) Microsoft tarafından 1995 yılında Netscape‟e karĢılık vermek amacıyla çıkarılmıĢ.0‟dan farkı olmayan bir iletiĢim kuralıdır. Dört ileti ile bağ kurulur. TaĢıma Katmanı Güvenliği) IETF tarafından SSL 2. 7. SSL‟de bulunan yayınlanmamıĢ teknolojiler taslaktan çıkarılmıĢtır. Kerberos asıllamasının ve parola asıllamasının taslağa eklenmesi önerilmiĢtir[116].0. 7. Bir bilgisayar ağında fazla yükten dolayı paketlerin bekleme süreleri artarsa. OpenSSH server ve client kullanılarak ĢifrelenmiĢ bir VPN oluĢturulabilir.9. Öncelikle HMAC yapısı geliĢtirilmiĢ ve IPSec TLS‟de kullanılır Ģekle getirilmiĢtir. SSL 3. PCT kayıt iletiĢim kuralı üzerinde çalıĢan PCT tokalaĢma iletiĢim kuralından oluĢan iki katlı bir yapısı vardır[116]. Ağın etkinliğinin azalması.    SSH dosya gönderim protokolüyle FTP ile dosya transferine güvenli bir Port yönlendirme için kullanılabilir. Ġlk taslağı SSL 3.0 SSL 3. Otomatik olarak uzaktan server kontrolü ve yönetimi sağlanabilir[113]. Tüm bunların yanında geriye uyumu sağlamak amacıyla TLS 1. kaybolan paketlerin yeniden gönderilmesini gerektirmekte ve ağa fazladan trafik yükü getirmektedir[114]. TLS( Transport Layer Security. 7. SSH 2. Diğer bir tıkanıklık tanımı ise Ģu Ģekildedir: 178 .

FTP ( FILE TRANSFER PROTOCOL) Ġnternete bağlı bir bilgisayardan diğerine dosya aktarımı yapmak için geliĢtirilen bir internet protokolüdür. Veri paketi trafiğinin fazla olduğu hatların band kuyruk (queue) oluĢmasına ve iletimin de yavaĢlamasına sebep olur. FTP protokolü ile bir bilgisayardan baĢka bir bilgisayara dosya aktarımı yapılırken. 179 . dosya adı değiĢtirme veya "dosya yolluyorum" komutları) için kullanılan port numarası 21'dir. o bilgisayar ile aynı anda bağlantı kurulur ve protokol ile sağlanan bir dizi komutlar yardımıyla iki bilgisayar arasında dosya alma/gönderme iĢlemleri yapılır. Routerlardaki yetersiz hafıza olmasıdır.Ağdaki aĢırı yüklenme sonucunda kuyrukta bekleyen paketlerin sayısının anormal Ģekilde artması. Hafızanın yetersizliğinden dolayı router gelen veri paketlerinin artması durumunda veri trafiğini karĢılayamaz ve tıkanıklık 7.   Routerların iĢlemci (CPU) hızlarıdır. yeni gönderilen paketlerin iĢleme alınamaması ve iĢleme alınamayan paketlerin yeniden gönderilmesi sonucunda kuyruk uzunluğunun sürekli olarak artmasıdır[114]. komut transferi (yani sisteme giriĢ. geniĢlikleri tıkanıklığı etkileyen faktörlerden biridir[115].12. klasör değiĢtirme.  oluĢur. CPU hızının yavaĢ olması routerlarda Hatların band geniĢliğidir. ġekil 19: TCP‟ de Tıkanıklık Ağlardaki Tıkanıklığın Nedenleri Bilgisayar ağındaki tıkanıklığa birkaç sebep sayılabilir. SFTP veya FTPS (Secure FTP). FTP.FTP'nin Ģifreleme ile güçlendirilmiĢ halidir.

Bu ağların birleĢmesini sağlayan yönlendiriciler (router). sağlıklı çalıĢıp çalıĢmadıklarının izlenmesi. Ġnternet yaygınlaĢtıkça geniĢlemekte ve küçük ağlar birleĢerek internetin bir parçası olmaktalar. DHCP‟nin kaç bilgisayara IP adresi dağıttığını.üzerinde FTP yazılımı bulunan bilgisayar Bağlanacağımız bilgisayarda. FTP protokol komutlarını yorumlayacak çalıĢır durumda bir FTP servis programı yani FTP sitesi gereklidir[114]. SNMP ile bu cihazları kontrol edebilir. FTP Yapmak Ġçin Nelere Ġhtiyaç Var?         Bağlanacağımız bilgisayarın internet adresi.13.Basit Ağ Yönetimi Protokolü): Ağ yöneticilerinin ağ performansını arttırması. Bağlanacağımız bilgisayarda dosyalara ulaĢmak istediğimiz hesapla ilgili kullanıcı numarası. Ağlar büyüdükçe bu ağlar üzerindeki birimleri denetlemek amacıyla tasarlanmıĢtır. ağ problemlerini bulup çözmesi ve ağlardaki geniĢleme için planlama yapabilmesine olanak sağlar. ayarlarının yapılması.1.12. hangi bilgisayarların ağa bağlandığını. varsa Ģifresi. SNMP (Simple Network Managment Protocol. Bu uygulamalar sayesinde aygıtlar kontrol altında tutulabilir ve takip edilebilirler. bu bilgisayarların ne kadar veri transferi yaptığını takip edebiliriz. cevaplar değiĢtirilir. Bununla birlikte SNMP ile bütün bir ağı yönetebilir ve kontrol edebiliriz. 180 . hangi bilgisayarların ağa ya da internete bağlanacaklarının kontrolünü yapabiliriz. bu cihazın bağlantıya izin vereceği portları. Bu iĢlemleri yapabilmek için ağ üzerinde çalıĢan aygıtlarda bu aygıtların yönetilebilmesini sağlayan gerekli uygulamalar bulunur. Veri: sunucudan veya sunucuya dosya verileri 7. Ġnternet eriĢimi olan. Ftp kullanıcısı ftp sunucusunu port 21 üzerinden aktarım protokolü olarak TCP‟yi belirleyerek temasa geçer.7. köprüler (bridge) gibi önem kazanan ağ elemanlarının ağları nasıl birleĢtireceklerinin belirlenmesi. bu iĢlemlerin de uzaktan yapılması önem kazandı. Ġki paralel TCP bağlantısı açılır: Kontrol: kullanıcı ve sunucu arasında komutlar.

1.2 Multiplexing düĢük seviyeli kanalların kapasitesini sanal bölmelere ayırıp yüksek seviyeli mantıksal kanallar yaratır ve bu kanallar üzerinde sadece tek bir sinyal 181 . Ağ Yönetim Sistemi (NMS): Yönetici birimde çalıĢan ve bir ağa bağlı tüm cihazların izlenmesini ve yönetimini sağlayan uygulamaya verilen isimdir[115]. Yönetici uygulama: Ajan uygulamadan ihtiyaç duyulan bilgileri alıp kullanıcıya gösteren ve kullanıcının değiĢtirmek istediği değerleri cihaza gönderen uygulama. Resim 64: Demultiplexing özelliğine sahip devre 1. 7.7. Demultiplexing Multiplexing`in karĢıtıdır. SNMP’yi OluĢturan BileĢenler Ajan uygulama: SNMP hizmetini cihaz üzerinde çalıĢtırıp gerekli bilgileri kayıtlı tutarak yönetici birime aktaran veya yönetici birimden gelen değiĢikliği cihaza uygulayan uygulamaya verilen isim. Multiplex edilmiĢ sinyaller demultiplex edilmeden kullanılamazlar. daha önceden multiplex edilmiĢ sinyalin birden fazla kanallara ayrılmasıdır.13. orijinal haline getirilmesidir.14. DEMULTIPLEXING Demultiplexing.

8 bitlik dört parçaya bölünmüĢtür. ġekil 33: Multiplexing Gösterimi 7. Her bir parça 0 ile 255 (2-1=255) arasında bir sayı olabilir ve parçalar birbirinden noktalar “.” ile ayrılır. IP ÇOKLAMA 7. Network ID değeri bilgisayarın bulunduğu network (segment) numarasını.(Çölkesen 2001) ġekil 20: IP Adresleme Örneği Toplam 32 bitlik adres yapısı ile teorik olarak toplam 2   tane IP adresi vardır. IP adresleri her makine için tek olmalıdır. IP Adresleme Ġnternetteki herhangi bir makineyi tanımlamak için TCP/IP‟nin kullandığı bir “sokak” adresidir.gönderilebilir. Host ID ise bilgisayarın ya da diğer aygıtın numarasını gösterir. 1997) IP adresler 32 bitlik birer sayıdır .15.(Russel&Craoford. Her IP adresi iki kısımdan oluĢur. 182 .15. Gönderilen bu sinyaller alıcı makine tarafından demultiplex edilip orijinal hallerine geri dönüĢtürülür. Network ID ve Host ID.1.

294. Biz hali hazırda IP sürüm 4 kullanıyoruz. Tabi dünyada 6 milyara yakın insan olduğunu ve her geçen gün insanların ve internete girenlerin sayısını arttığını düĢünürsek IP adresleri yetmeyecektir.2. IPv6 trilyonlara varan IP adresi kullanmamıza olanak sağlayacak. Ġnternet bağlantısı bulunan her cihazın bu cihaza tahsis edilen bir adresi olması gerekir.15. UDP. TCP/IP (Ġletim Kontrol Protokolü/Ġnternet Protokolü) standardını kullanan bir ağdaki cihazların birbirini tanımak. Bu iĢlem NAT (ağ adres tablosu) sayesinde yapılır. ağ adres tablosu) sayesinde yapılır. Bu iĢlem NAT (network address table. Ama IP adreslerinin sınıflara (class) ayrılmıĢ olması. Yani her bilgisayar için NAT üzerinde farklı bir port numarası atanmakta ve bu kapıya gelen her paket hangi port numarasına geldiyse o port numarasının arkasındaki bilgisayara iletilmektedir.296 IP adresiniz olabilir.15. NAT Ġnternette kullandığımız IP adreslerini internet servis sağlayıcılar ICANN adlı firmadan satın alırlar.3. IPv4 ile 4. IP vs). Ġnternette TCP/IP iletiĢim kuralları topluluğunu kullanarak haberleĢiriz. Buna da IP adresi diyoruz. NAT yapısı port numaralarından faydalanmaktadır. Bu adres ya da numara. Bu yapıda. 90'lı yıllarda bunu görenler zaten Ģuan IP sürüm 6'yı geliĢtirmekle uğraĢıyorlar. bir alt ağda bulunan bilgisayarlar ortak birkapıdan (gateway) internete bağlanmaktadır ve her çıkan bilgisayar için NAT üzerinde farklı bir kayıttutulur. bazı 183 .IP adresi (Yani Ġnternet Protokol adresi). ICMP. Bu biraz uzun sürecek çünkü tüm internet altyapısının değiĢmesi gerekecek. NAT yapısı port numaralarından faydalanmaktadır. bir alt ağda (subnet) bulunan bilgisayarlar ortak bir kapıdan (gateway) internete bağlanmaktadır ve her çıkan bilgisayar için NAT üzerinde farklı bir kayıt tutulur. Yani her bilgisayar için NAT üzerindefarklı bir port numarası atanmakta ve bu kapıya gelen her paket hangi port numarasına geldiyse o portnumarasının arkasındaki bilgisayara iletilmektedir. iletilen bilginin doğru adrese gönderilmesini. Topluluk diyorum çünkü içinde birçok iletiĢim kuralını barındırır (TCP. birbirleriyle iletiĢim kurmak ve veri alıĢveriĢinde bulunmak için kullandıkları benzersiz bir numaradır. IP çoklama IPH çoklama ile kast edilen tek bir IP üzerinden birden fazla bilgisayarın bağlanmasıdır. Bu kuralların da nereye gideceklerini bilmeleri için bir adrese ihtiyaçları olacaktır. Bu yapıda. 7. 7.967. ya da verinin doğru adresten alınmasını sağlar. IP adresi diyince burada NAT'ı ilgilendiren bölüme geliyoruz.

ĠĢte burada NAT insanlara bir IP adresi kullanarak yüzlerce bilgisayarı internet ortamında haberleĢmesini sağlıyor. Tabi elbet bir gün yetmeyecek ama IPv6 ile bu sorun ortadan kalkacaktır. Eğer NAT olmasaydı ne olurdu? ġirketimizde 100 tane bilgisayar var diyelim. bazılarının da test amaçlı kullanılmasından dolayı bu sayı 3. Özel adresleri ve NAT ı kullanarak bunun önüne geçilmiĢ ve IP yetersizliği önlenmiĢ oldu. ev kullanıcıları vs için NAT.1 gibi adresleri kullanırız. Ama iĢ internete çıkmaya gelince burada NAT devreye giriyor. Bunlar PPPoE veya PPPoA (internet). Yerel ağ tarafında isterse yüz bilgisayar olsun internete çıktıklarında bir tane IP adresi ile kullanacaklardır (genelde ADSL yönlendiriciler böyle çalıĢtığı için bu örneği veriyorum. Ethernet (yerel) ve geridöngü (Loopback) arayüzleri. Bunu sonradan değiĢtirip baĢka bir özel IP vermek bizim elimizde.adreslerin çoklu gönderim (Multicasting) için. Sürüm 5 ise deneysel amaçlarla hazırlanmıĢ fakat kullanılmamıĢtır. O adreste tabi ki servis sağlayıcının size verdiği adrestir.0.0.0.1 alır (burası ile pek iĢimiz yok).Classless Inter Domain Routing . Örnek olarak aĢağıda bir ADSL modemin arayüzlerini görebilirsiniz. IPv4'ün sayısının muhtemel yetersizliğini engellemek içinde kurumlar. NAT ne yapıyor? ADSL yönlendiricimizin 3 tane arayüzü (interface) var. çeĢitlerini biraz sonra göreceğiz). Her 3 arayüzüne de IP adresleri atanır. 184 . Her birini internete çıkarmak için 100 tane IP ye ihtiyacımız olacaktı. Servis sağlayıcımıza (Türk Telekom) ait belli IP aralıkları var.2 veya 192. Birde biz varız. Bunları ADSL kullanıcılarına sabit (statik) veya değiĢken (dinamik) olarak dağıtmakta.1. Buraya DıĢ taraf (Outside) diyoruz.2 milyara kadara düĢmektedir. yerel tarafa ise biz IP atarız. nasıl çalıĢıyor ve bu NAT bize nasıl bir kolaylık getirdi? Kafamızda NAT mantığı oluĢması açısından evde kullandığımız ADSL yönlendiricilerimizi ele alalım. Öncelikle oyuncularımıza rollerini vermekte yarar var. Buraya da iç taraf (Inside) diyoruz.168. Internet tarafına siz bağlantı kurduğunuzda servis sağlayıcı tarafından. Siz bilgisayarınızdan bir istek gönderdiğinizde bu istek ADSL yönlendiricinizin Ethernet (eth0) arayüzüne gelir ve NAT bunu çevirip diğer arayüze yönlendirir ve o bağlantı için NAT tablosunda bir kayıt tutulur. Geridöngü (Loopback) varsayılan olarak 127. Peki. ADSL yönlendiricimiz bize ilk geldiğinde onun ethernet arayüzüne bağlanmak için 10.Sınıfsız Alanlararası Yönlendirme). Böylece IP adresi sıkıntısı bir nebze de olsa önlenmiĢ oluyor. Kendi verdiğimiz adresler içeride kendileri ile haberleĢirler. bilgisayarımıza veya ağ üzerinden haberleĢen baĢka bir cihazımıza özel IP veririz.0. servis sağlayıcılar ve yönlendirmede kullananlar içinde CIDR gibi teknolojiler geliĢtirilmiĢtir (CIDR yönlendirmede kullanılan bir teknolojidir . Bizde kendi ADSL yönlendiricimize.

sorusuna gelmeden önce NAT'ın nasıl çalıĢtığını anlamakta fayda var.15. Zaten ondan sonra ne olduğunu anlayacağız. halen kullanılmakta olan standart Ġnternet protokolüdür ve 32 bitten. Bu protokol kullanılarak 4 milyardan fazla adres üretilebilmektedir. Biz hali hazırda IP sürüm 4 kullanıyoruz.0 ila 255. Ama IP adreslerinin sınıflara (class) ayrılmıĢ olması. Bu kuralların da nereye gideceklerini bilmeleri için bir adrese ihtiyaçları olacaktır.2.Zaman BölüĢümlü Çoğullama (TDM) 3. daha büyük bir IP adresine ihtiyaç duyulmaktadır.967. Nedir bu NAT. bazı 185 . IPv4 ile 4. IPv4 Bu.294.255 arasında herhangi bir numara olabilir. UDP. Buna da IP adresi diyoruz. IPV6 Ancak. IPv4 protokolündeki bir adres 1. BaĢlıca çoğullama türleriniĢöyle sıralayabiliriz: 1.Kod BölüĢümlü Çoğullama (CDM) 2. IP adresi diyince burada NAT'ı ilgilendiren bölüme geliyoruz. Ġnternette kullandığımız IP adreslerini internet servis sağlayıcılar ICANN adlı firmadan satın alırlar. IP adreslerinin bloklar halinde tahsis edilmesi nedeniyle. 90'lı yıllarda bunu görenler zaten Ģuan IP sürüm 6'yı geliĢtirmekle uğraĢıyorlar.6 Bugün halen kullanılmakta ve test edilmekte olan iki tür Ġnternet Protokolü bulunmaktadır: IPv4 ve IPv6: 7.255.Frekans BölüĢümlü Çoğullama (FDM) 2. 0 ila 255 arasında değiĢir.0.15.1.255. Ġnternette TCP/IP iletiĢim kuralları topluluğunu kullanarak haberleĢiriz. baĢka bir ifadeyle 3 x 1038 adet benzersiz adres demektir.0. 128 bit geniĢliğindedir. IPv4'ten farklı olarak IPv6. bu da 2128 adet. baĢka bir ifadeyle sekiz bitlik 4 rakamdan oluĢur. birçok IP adres aralığı kullanılamamaktadır.296 IP adresiniz olabilir. IPv6 bu ihtiyaçtan doğmuĢtur. ICMP.3. Bu rakamlar.5 Çoğullamanın uygulamaya bağlı olarak kullanılan birçok türü vardır.Dalga Boyu BölüĢümlü Çoğullama (WDM) 4. IP vs). bu nedenle artan ağ kullanıcısı sayısına bağlı olarak.2.3. 7. Topluluk diyorum çünkü içinde birçok iletiĢim kuralını barındırır (TCP. IPv6 trilyonlara varan IP adresi kullanmamıza olanak sağlayacak. Bu biraz uzun sürecek çünkü tüm internet altyapısının değiĢmesi gerekecek. Tabi dünyada 6 milyara yakın insan olduğunu ve her geçen gün insanların ve internete girenlerin sayısını arttığını düĢünürsek IP adresleri yetmeyecektir.

ĠĢte burada NAT insanlara bir IP adresi kullanarak yüzlerce bilgisayarı internet ortamında haberleĢmesini sağlıyor. Birde biz varız. Öncelikle oyuncularımıza rollerini vermekte yarar var.1 alır (burası ile pek iĢimiz yok). servis sağlayıcılar ve yönlendirmede kullananlar içinde CIDR gibi teknolojiler geliĢtirilmiĢtir (CIDR yönlendirmede kullanılan bir teknolojidir .2 veya 192. Her 3 arayüzüne de IP adresleri atanır. Örnek olarak aĢağıda bir ADSL modemin arayüzlerini görebilirsiniz.0. Buraya DıĢ taraf (Outside) diyoruz. IPv4'ün sayısının muhtemel yetersizliğini engellemek içinde kurumlar. Buraya da iç taraf (Inside) diyoruz. nasıl çalıĢıyor ve bu NAT bize nasıl bir kolaylık getirdi? Kafamızda NAT mantığı oluĢması açısından evde kullandığımız ADSL yönlendiricilerimizi ele alalım. Bunlar PPPoE veya PPPoA (internet).Classless Inter Domain Routing . Bunu sonradan değiĢtirip baĢka bir özel IP vermek bizim elimizde. NAT ne yapıyor? ADSL yönlendiricimizin 3 tane arayüzü (interface) var. Bizde kendi ADSL yönlendiricimize. bazılarının da test amaçlı kullanılmasından dolayı bu sayı 3. ev kullanıcıları vs için NAT. Peki.0. Böylece IP adresi sıkıntısı bir nebze de 186 . Geridöngü (Loopback) varsayılan olarak 127.168.0. Yerel ağ tarafında isterse yüz bilgisayar olsun internete çıktıklarında bir tane IP adresi ile kullanacaklardır (genelde ADSL yönlendiriciler böyle çalıĢtığı için bu örneği veriyorum. ADSL yönlendiricimiz bize ilk geldiğinde onun ethernet arayüzüne bağlanmak için 10. Servis sağlayıcımıza (Türk Telekom) ait belli IP aralıkları var. Ethernet (yerel) ve geridöngü (Loopback) arayüzleri.Sınıfsız Alanlararası Yönlendirme).1. Kendi verdiğimiz adresler içeride kendileri ile haberleĢirler. O adreste tabi ki servis sağlayıcının size verdiği adrestir.2 milyara kadara düĢmektedir.1 gibi adresleri kullanırız. Bunları ADSL kullanıcılarına sabit (statik) veya değiĢken (dinamik) olarak dağıtmakta. Ama iĢ internete çıkmaya gelince burada NAT devreye giriyor.adreslerin çoklu gönderim (Multicasting) için.0. Internet tarafına siz bağlantı kurduğunuzda servis sağlayıcı tarafından. Resim 65: Komut ĠĢletim Sisteminde NAT Kullanımı Siz bilgisayarınızdan bir istek gönderdiğinizde bu istek ADSL yönlendiricinizin Ethernet (eth0) arayüzüne gelir ve NAT bunu çevirip diğer arayüze yönlendirir ve o bağlantı için NAT tablosunda bir kayıt tutulur. çeĢitlerini biraz sonra göreceğiz). yerel tarafa ise biz IP atarız. Sürüm 5 ise deneysel amaçlarla hazırlanmıĢ fakat kullanılmamıĢtır. bilgisayarımıza veya ağ üzerinden haberleĢen baĢka bir cihazımıza özel IP veririz.

16. bilgi iĢlem sistemlerinin güvenliğini kontrol altına alabilmek için yaptığı tüm çalıĢmaların belgelenmesi. bu rakam 2000 yılında %70'lere çıkmıĢtır[117]. Çünkü güvenlik 187 .16.2. Tabi elbet bir gün yetmeyecek ama IPv6 ile bu sorun ortadan kalkacaktır. Internet'ten kaynaklanan virüs ve solucanların kötü amaçlı saldırılarına karĢı korur. Özel adresleri ve NAT ı kullanarak bunun önüne geçilmiĢ ve IP yetersizliği önlenmiĢ oldu. Güvenlik politikaları. 7. araĢtırmalar sonucunda görülmüĢtür ki yerel ağ üzerinden gelen ataklar daha fazla sayıda ve daha tehlikeli olabilmektedir. bilgi iĢlem sistemlerinin karĢı karĢıya olduğu risklerin boyutlarını net Ģekilde göstermektedir. Bu nedenle de güvenlik yalnızca dıĢarıya karĢı koruma Ģeklinde algılanmamalı. Kurumsal dâhili ağın (intranet) dıĢarıdan gelebilecek ataklara karĢı korunması. Yine bu araĢtırmaya göre en büyük tehlikeler. yönetmeliklerle uyumsuzluk ve hatta yasal iĢlem riskleriyle karĢı karĢıya kalabilirsiniz[116]. kurumsal bilgi iĢlem sistemlerini. kurum içinden kaynaklanmaktadır[3]. hizmet kesintisi. Ağ güvenliği kullanmazsanız. 1998 yılında araĢtırmaya katılan kuruluĢların %64'ü bilgi iĢlem açıkları ve tehditleri ile karĢı karĢıya olduğunu belirtmekteyken. KABLOSUZ AĞLARDA GÜVENLĠK 7. 7. kurumun yasal yükümlülüklerini asgariye indirebilmektedir.16. ağın kapanması. kurum dıĢından değil. bu ihtiyacı karĢılamak üzere ortaya çıkmıĢtır. yetkisiz sızma. Her birini internete çıkarmak için 100 tane IP ye ihtiyacımız olacaktı. gizli iĢ bilgilerinin kötüye kullanılmasına. Güvenlik Politikaları Güvenlik politikaları. ağınızı hırsızlığa. bilgi iĢlem sistemlerinde meydana gelebilecek açıklarda. Kurumun.olsa önlenmiĢ oluyor. yasal açıdan kurumu tehlikelerden koruyabilecek bir kalkan olarak ortaya çıkmaktadır. ağ güvenliğinde ilk akla gelen baĢlık olmasına rağmen. maliyet-fayda ve yatırımın geri dönüĢü (ROI) analizleri yapılmasını ve kısıtlı kaynakların verimli kullanılmasını sağlayacaktır. Ayrıca güvenlik politikaları. bütünleĢik bir bakıĢ açısıyla değerlendirmelidir.1. Eğer NAT olmasaydı ne olurdu? ġirketimizde 100 tane bilgisayar var diyelim. Ağ Güvenliği Ağ güvenliği teknolojileri. Computer Security Institute tarafından 1996'dan beri yapılmakta olan kurumsal güvenlik araĢtırmaları.

Bu haklar ve ihtiyaçlar dokümanter edilerek her bölüm için öncelik sıralamaları oluĢturulur. vs gibi) de olabilir. fabrikalar. farklı Ģehirlerdeki tesisler gibi). üretim bölümünün. kullanıcılar ve yöneticiler belirlenir ve öncelik sıralamaları oluĢturulur Varlıkların Belirlenmesi Güvenlik politikası çalıĢmalarında öncelikli olarak bilgi değeri olan varlıklar sınıflandırılır. pazarlama gibi) ya da teknoloji türlerine göre (Windows 2000. UNIX. Örneğin muhasebe bölümünün üretimle ilgili.1. fonksiyonel alanlara göre (üretim. Etkili Bilgi ĠĢlem Güvenlik Politikalarının özellikleri.  Uzun vadeli bakıĢ açısı  Kısa ve net değerlendirmeler  Sorumluluk. var olan bütçeyle. riskler ve tehlikeler arasında optimum dengenin bulunabilmesini sağlamasıdır[118]. kurumsal bilgi iĢlem kaynakları sınıflandırılır. 188 . yetki ve rollere dayalı  Gerçekçi  Ġyi tanımlanmıĢ  Düzenli yenilenen 7. finans. EriĢim Ġhtiyaçlarının belirlenmesi Yukarıda belirtilen sınıflandırma sonucu neyi korumak ve güvenlik tutmak istediğimizi belirlendikten sonra. Bu sınıflandırma coğrafi esaslara göre olabileceği gibi (binalar. insan kaynakları ile ilgili bilgilere sınırlı Ģekilde eriĢmesi gerekebilir.politikalarının en önemli özelliklerinden biri. kullanıcıların hangi bilgiye ne zaman ve ne Ģekilde ulaĢmaları gerektiği belirlenir. Güvenlik Politikaları Nasıl Hazırlanır? Güvenlik politikaları hazırlanırken. üç ana aĢamadan geçilir: a-) Ġhtiyaçların belirlenmesi b-) Güvenlik politikasının yazılması c-) Güvenlik politikasının uygulanması Ġhtiyaçların Belirlenmesi Bu aĢamada.2.16.

Örneğin. potansiyel bir problem durumunda.16. Güvenlik politikalarında genellikle aĢağıdaki bölümler yer alır: 1. Bu tehditlerden hangilerinin kurum için en büyük tehlikeyi içerdiği incelenir. ĠĢ Risklerinin Belirlenmesi Bilgi iĢlem sistemlerine yönelik (ve yukarıda belirtilen aĢama ile ortaya çıkartılan) tehditlerin yaratabileceği iĢ zararlarının boyutları incelenir. en kötü olasılıkla 100. denial of service gibi çalıĢmalar yer almaktadır. Ģifre kırma. GiriĢ mektubu Genellikle Genel Müdür veya Ģirket yönetiminden yetkili bir kiĢinin imzasını taĢıyan böyle bir mektup. Yeni ĠĢ Olasılıklarının Belirlenmesi SSL benzeri güvenli yöntemler kullanılarak elektronik ortamda pazarlama ve satıĢ tekniklerinden hangilerinin kullanılabileceği. en iyi olasılıkla 10.000 USD kaybedileceği hesaplanabilir. Bu risklerin boyutları. bu durumlarda potansiyel getirilerin ve maliyetlerin ne olacağı hesaplanabilir. kullanıcı ve yöneticilerin yetki 189 .000 USD. 3. Güvenlik Politikasına verilen yönetim desteğini göstermek için önemlidir. Yetki ve Sorumluluklar Yukarıdaki Amaç bölümünde belirtilen kullanıcı ve yöneticilerin. güvenlik politikasında yer alması gereken noktalar ortaya çıkmıĢtır. kimler tarafından kullanılacağı ve kullanımının kimler tarafından izleneceği açık ve net Ģekilde belirtilmelidir.Güvenlik Tehditlerinin Belirlenmesi Bilgi iĢlem sistemlerine yönelik tehdit örnekleri arasında sosyal mühendislik. ortalama olasılıkla 50. Amaç Bu noktada güvenlik politikasının hangi amaçla hazırlandığı. 2.2. network izleme.2. senaryo analizi sonucunda ortaya çıkartılır. Güvenlik Politikasının Yazılması Güvenlik ihtiyaçları belirlendikten sonra. 7. Bu. Güvenlik politikası çerçevesindeki yetki ve sorumlulukları belirtilir.000 USD.

Ağ Güvenliği Router. bilgi iĢlem sistemleri için önemli açıklar içerebilmektedir. mesajların arĢivlenmesi gibi e-posta kullanım kuralları belirlenir. E-posta Bu bölümde. belirli durumlarda e-postaların izlenebilmesi. Ģirket bilgilerini Ģirket sınırları dıĢında taĢıdıklarından. Internet'ten HTTP veya FTP protokolleri ile hangi dosya tiplerinin Internet'ten indirilebileceği gibi noktalar belirtilir. 4. Ģirket dıĢı personel tarafından (örneğin bayiler) Ģirket kaynaklarına ulaĢım hakları gibi alanlar düzenlenir. yetkili kiĢilerin veya yetkili pozisyonların da açık tarifini yapmalıdır. 7. e-postaların Ģifrelenmesi. kurumun bilgisayarlarının ve bilgi iĢlem sistemlerinin kullanımı hakkında genel kullanım kuralları içerir. 6. VPN benzeri teknolojileri kullanarak Ģubeler arası bilgi paylaĢımı. PDA ve Benzeri mobil cihazların kullanımı Laptop ve PDA gibi mobil cihazlar. Internet üzerinden. Ayrıca kurum elemanlarının VPN gibi bir teknoloji ile Internet üzerinden kurum sistemlerine nasıl ulaĢacağı. EriĢim kontrolü Bu bölümde. 190 . onaylama.ve sorumluklularını belirtmenin yanı sıra. Internet'ten hangi tür dosyaların indirilmesine izin verilebileceği. kimlik belirleme. Ģifrelerin belirlenme ve kullanılma kuralları. Firewall gibi ağ güvenliği ürünlerinin kullanımı. hesap yönetimi. Internet Güvenliği Bu alanda Internet kullanım saatleri. 8. 5. kullanıcıların hangi durumlarda ne gibi sorumlulukları olduğu belirtilir. Laptop. örneğin Internet'e hangi kullanıcıların gireceği. Bu nedenle mobil cihazlarda hangi koruma ve güvenlik yöntemlerinin kullanılacağı bu bölümde belirlenmelidir. Bilgisayar ve Internet kullanımı Bu bölüm. modem kullanımı gibi konular bu bölümde yer alır. Bu bölümde. Ģifreleme yöntemleri irdelenir. kuralları. 9.

10. Fiziksel Güvenlik Binaya, sunucu odalarına eriĢimin nasıl olacağı, kullanıcıların iĢ istasyonlarının zimmet kuralları, ağ altyapısı gibi konular bu bölümde yer alır.

7.16.2.3. Güvenlik Politikasının Uygulanması Yazılı bir güvenlik politikasına sahip olan kurumların önündeki en önemli görev, bu güvenlik politikasının düzenli olarak kullanımının sağlanmasıdır. Pek çok kurum, yazılı prosedürleri günlük hayatın parçası haline getirmekte zorlanmaktadır. Burada en önemli ihtiyaç, kullanıcıların eğitimidir. Bu eğitim, bilgi iĢlem güvenliğinin neden son derece önemli olduğunu, kullanıcıların günlük hayattaki çalıĢma prensiplerinin neden bilgi iĢlem güvenliği için potansiyel bir tehdit teĢkil edebileceğini açıklamalıdır. Ayrıca güvenlik politikaları düzenli olarak gözden geçirilmeli, yeni geliĢmeler, ihtiyaçlar ve tehditlerin ıĢığında gerekirse yenilenmelidir. Bu, Güvenlik Politikalarının yaĢayan sistemler haline gelmesini ve uygulamanın da kurumun günlük hayatının bir parçası haline gelmesini sağlamak için son derece önemlidir. 7.16.3. Ağ Saldırı Türleri

7.16.3.1. Virüs, Worms Ve Trojanlar Worms (Solucanlar):Kendilerini kopyalama özelliğine sahiptirler. Ġnternet ya da yerel ağ üzerinde bilgisayardan bilgisayara yayılırlar. Bazıları zararsızdır ancak sistemde yer kaplar ve bilgisayarı yavaĢlatırlar. Bazıları ise zararlıdır ve bilgisayara zarar verir. Trojan Virüsleri: Bu virüsler bulaĢtıkları sistemde yayılmazlar, çoğalmazlar. Trojanı hazırlayan kiĢi tarafından yönetilirler. Hazırlayan kiĢi isterse bilgisayarı kontrol edebilir ve bilgileri çalabilir. Makro Virüsleri: Word Excel gibi makro kullanımına olanak sağlayan programların dosyalarına bulaĢan virüslerdir. Bunlar Word ya da Excel kullanarak hazırladığınız belgeye yerleĢir ve bu belgeye her giriĢte aktif hale geçer. Bazı özellikleri etkisiz hale getirir ya da yazıları gereksiz yere sağa sola kaydırır ya da boĢluk bıraktırır. Boot Virüsleri: Disketlerin „boot sector‟ veya sabit disklerin „master boot sector‟ diye isimlendirilen ilk sektörlerine sıçrarlar ve çoğalarak diğer bilgisayarlara flash bellekler, e-mail gibi yöntemlerle bulaĢır ve yayılırlar. Bulunması ve temizlenmesi en kolay virüslerdir çünkü yerleri bellidir.

191

Dosya Virüsleri: .Exe gibi çalıĢabilir dosyalara bulaĢırlar ve bu dosyalardan diğer dosyalara sıçrarlar. Ne kadar dosyaya sıçradıklarına bağlı olarak dosyanın boyutunu arttırırlar. Dosyaya bulaĢan virüs yazılımı dosyanın sonunda bazen de ortasında olabilir. Bu virüsler hafızada kalabilme özelliğine sahiptirler. Polimorfik Virüsler: Sürekli olarak kendini değiĢtiren virüslerdir. Bulunması ve temizlenmesi farklı teknoloji gerektiren bir virüs türüdür. Akıllı bir virüs çeĢidi olarak tanımlanabilir. Hoaxlar: Hoaxlar virüs olduğu söylenen fakat aslında virüs olmayan aldatmacalardır. Bunlar sadece kullanıcılarda panik yaratmak için hazırlanmıĢ olabileceği gibi daha sonradan yazılacak bir virüsün etkisini artırmak amacıyla da hazırlanmıĢ olabilmektedir[120].

7.16.3.2. Spam Mailler SPAM mailin en basit tanımı sizin isteğiniz olmadan size gönderilen reklam içerikli maillerdir. Internet üzerinde aynı mesajın yüksek sayıdaki kopyasının, bu tip bir mesajı alma talebinde bulunmamıĢ kiĢilere, zorlayıcı nitelikte gönderilmesi de genelde SPAM olarak adlandırılır. SPAM çoğunlukla ticari reklam niteliğinde olup, bu reklamlar sıklıkla güvenilmeyen ürünlerin, çabuk zengin olma kampanyalarının, yarı yasal servislerin duyurulması amacına yöneliktir[121].

7.16.3.3. Phishing Yemleme, sözcüğü Ġngilizce “Password” ve “Fishing” sözcüklerinin birleĢmesiyle oluĢturulmuĢ phishing sözcüğünün Türkçe karĢılığıdır. YasadıĢı yollarla kiĢinin Ģifresini ve ya kredi kartı ayrıntılarını öğrenme iĢidir. Kurbana ulaĢtıktan sonra sanki bir resmi kurummuĢ gibi onlardan hesapları, özel bilgileri, Ģifrelerini isteme mantığında çalıĢır[122].

7.16.3.4. Packet Sniffers Ġki bilgisayar arasında yapılan bilgi alıĢ-veriĢ ini yakalamaya "sniffing" denilir. Bir kaç bilgisayarın, bir ağ üzerinde birbirleriyle paylaĢıma açık olarak bağlanılmasında kullanılan en popüler yol "Ethernet" dir. Ethernet protokolü bir bilgi paketini aynı devreler üzerindeki tüm bilgisayarlara yollayarak çalıĢır. Gönderilen paketin baĢlığında, paketin gideceği bilgisayarın adresi yazar. Sadece bu paketteki adres ile adresi tutan makine bu bilgileri alabilir. Her paketi kabul eden bir makine, paket baĢlığındaki adrese aldırmayan makine, çok karıĢık bir hal alacaktır. Böylece sniffing iĢlemi yapan kiĢi makineye istediği dosyayı yollayabilecek hale gelecektir.

192

7.16.3.5. Malware (Kötücül Yazılım) Bilgisayar teknolojilerinin geliĢmesi ile son zamanlarda bilgi ve bilgisayar güvenliği konusunda en ciddi tehditlerin baĢında kötücül yazılımlar gelmektedir. BulaĢtığı bir bilgisayar sisteminde veya ağ üzerindeki diğer makinelerde zarara yol açmak veya çalıĢmalarını aksatmak amacıyla hazırlanmıĢ yazılımların genel adıdır[123]. En genel kötücül yazılım türleri Ģunlardır:[124] Bilgisayar virüsü Bilgisayar solucanı (worm) Truva atı (bilgisayar) (Trojan horse) Arka kapı (backdoor) Mesaj sağnağı (spam) (Yığın ileti) Kök kullanıcı takımı (rootkit) Telefon çevirici (dialer) Korunmasızlık sömürücü (exploit) Klavye dinleme sistemi (keylogger) Tarayıcı ele geçirme (browser hijacking)Casus yazılım (spyware) 7.16.4. Ağı Koruma Yöntemleri

7.16.4.1. Güvenlik Duvarı ( Firewall) Ġnternet bağlantısı yapılan ve özellikle sunucu servisleri barındıran her network bir güvenlik duvarına ihtiyaç duyar. Güvenlik duvarları sayesinde, yerel ağınıza dıĢarıdan gelebilecek bağlantılara izin verebilir ya da engelleyebilirsiniz. Güvenlik Duvarları sadece dıĢarıdan gelen ataklara karĢı koruyacak Ģekilde değil, aynı zamanda iç ağdan gelmesi muhtemel bilinçli veya bilinçsiz saldırılara karĢı koruma sağlayacak Ģekilde düĢünülmelidir. Güvenlik duvarları bilgisayar ağımızın güvenliğini sağlamanın yanı sıra, Sanal Özel Ağ teknolojisini kullanarak uzaktan eriĢimleri de güvenli hale getirmekte ve ekstra güvenlik sağlamaktadır. 7.16.4.2. Atak Tespit ve Önleme ( IDS / IPS ) Güvenlik Duvarları, verilen servislerin (Web, Mail, FTP vb.) ilgili TCP/UDP portlarının dıĢ dünyaya açılmasına ya da kapatılmasına imkân verir. Günümüzde kullanılan

193

birçok Güvenlik Duvarı bunun da ötesinde, kullanılan TCP/UDP portların üzerinde akan uygulama trafiğinin network standartlarına uygunluğunun kontrolünü yaparak atakları tespit ve önlemede bir adım öne geçebilir. Ancak, geleneksel Güvenlik Duvarlarının bu özellikleri daha sınırlı olmakla beraber performans kısıtları da olabilmektedir. Çok daha geliĢmiĢ özellikler ve yüksek performans gibi imkânları sunan Atak Tespit ve Önleme sistemleriyle, Güvenlik Duvarına ek olarak birbirini tamamlayan güvenlik yapısı oluĢturulması önem arz etmektedir. Atak Tespit ve Önleme Sistemleri, bir bilgisayar ağının önüne konumlandırılır, internetten veya iç ağdan gelen ve Güvenlik Duvarından geçmiĢ paketleri inceler ve saldırı Ģablonlarına uyan, zararlı olabilecek paketlerin geçmesini engeller. Bu sistemler, atakları paket içerisindeki belirli imzalara göre tespit edebildiği gibi, paketlerin davranıĢsal analizini yaparak da algılayabilmektedir. 7.16.4.3. Sanal Özel Ağ EriĢimi (VPN) Kurum çalıĢanları, sürekli hareket halinde olsalar dahi, kurumsal kaynaklara her zaman her yerden eriĢmek durumundadır. Mobil olmanın zorunluluklarından biri haline gelen bu gereksinimi karĢılayabilmek için temel bileĢen, internet eriĢiminin her zaman sağlanabiliyor olmasıdır. Günümüz Ģartlarında, sabit ve mobil internet eriĢimi imkânı (ADSL, Kablosuz, 3G Ģebekeleri gibi) çok yaygın olarak sağlanabilmekte olduğundan bu temel bileĢen konusunda çok sıkıntı bulunmamaktadır. Bir diğer önemli konu ise, sadece kurum çalıĢanlarına sunulan dâhili kaynakların internet ortamında da güvenli olarak çalıĢanlara sunulmasıdır. Böyle bir durumda, çalıĢanların kullanacağı kaynakların internet üzerinde güvenli olarak eriĢilebilmesinin yolu sanal özel ağ (VPN) eriĢiminin sağlanmasıdır. VPN altyapısında üst seviye koruma sağlayan AES standardı 256 bit Ģifreleme algoritmaları kullanılabilmektedir. Bu çözümler, kullanıcı terminal cihazına bir client yazılımının yüklenmesi gereken IPSec VPN çözümleri olabileceği gibi, kullanıcı bilgisayarında özel bir client yazılımı gerektirmeyen SSL VPN çözümleri de olabilmektedir. 7.16.4.4. E-posta Güvenliği Günümüzde e-mail trafiğinin mobil kullanıcılara kadar yaygınlaĢmasıyla kullanım alanı artarken getirdiği riskler de artmıĢtır. Bununla birlikte son kullanıcı tarafında gereksiz, istenmeyen e-posta sayısında ciddi artıĢlar gözlenmekte, bu da kullanıcının zaman kaybına sebep olmaktadır. Anti-x çözümleri ile e-posta servisleri güvenilir hale getirilmekte, gereksiz e-postalardan arındırılmaktadır. E-mail trafiği için Anti-virüs, Anti-spam, Anti-trojan, Antiworm, Anti-phishing gibi güvenlik önlemleri sunulmaktadır.

194

7.16.4.5. Son Kullanıcı Güvenliği ( Kimlik Doğrulama, ġifreleme, Anti-X) Bilgi güvenliği raporlarına bakıldığında, yerel ağ kaynaklı istemsiz ataklar internet üzerinden gelen ataklara göre daha fazla zarar vermektedir. Bu sebeple güvenlik politikalarının içeriden gelebilecek riskleri de içermesi ve bunlara karĢı önlem alması gerekmektedir. Bu amaçla kullanılan ağ tabanlı güvenlik sistemlerine ilaveten kiĢisel Anti-X çözümleri de yer almaktadır. Anti-X çözümü ile virüs, trojan, spy, worm gibi sorunlar halledilebildiği gibi sıfırıncı gün atakları da etkisiz hale getirilebilmektedir. Kurumlar, ağdaki kullanıcıların dıĢarıdan ve birbirlerinden olumsuz etkilenmemeleri için çözüm arayıĢına gitmektedir. Ayrıca, kurum içinde ağ kullanımının olumsuz amaçlar için kullanılmadığını takip etmelidir.

7.16.5. Kablosuz Ağlarda Güvenlik Son yıllarda evlerimize giren kablosuz (wireless) networklar, hayatımızı kolaylaĢtırmakla birlikte birtakım güvenlik risklerini de beraberinde getirdi. Çünkü veri OSI fiziksel katmanı Ethernet üzerinden değil yeni bir fiziksel katman olan Wi-Fi ile omnidirectional (360 derece küre şeklinde) olarak havaya yayılıyor. Bu da tıpkı telsiz görüĢmeleri gibi, bilginin, kötü niyetli insanlar tarafından yakalanıp görülebilmesini mümkün kılıyor. Kablolu networklarda sniffing ancak o network‟a bir bilgisayar ile ağa dâhil olmak suretiyle mümkün olurken, kablosuz eriĢimde kendi evinden otururken sniffing yapmak mümkün oluyor. Bu da gönderdiğiniz bir e-mail‟in ya da MSN görüĢmelerinizin, daha da kötüsü Ģifrelerinizin ve e-ticaret iĢlemlerinizin kötü amaçlı insanlar tarafından yakalanarak okunabilmesi anlamına geliyor[125]. Güvenlik uzmanlarının söylediği gibi mükemmel koruma yoktur. Ġyi bir güvenlik planı neyin korunacağının önemi ne göre değiĢir, korumanın uygulanma biçimi ve potansiyel riskler iyi belirlenmelidir. BaĢka bir değiĢle, tüm savunmaya dayalı tedbirler bilinmeli ve daha ihtiyatlı ve mali olarak mantıklı bir Ģekilde planlanmalıdır. Örneğin, kablosuz ağınız Ģehrin kalabalık bir yerinde ve tehlikeye açık olabilir. Yakınlara park edilen kimin olduğu bilinmeyen araçlara dahi dikkat etmek gerekir. Neden bu kadar Ģüpheci olmalıyız? Bazılarımız “biz sadece web de geziniyoruz önemli hiçbir iĢlem yapmıyoruz ne olabilir ki?” diyebilir. Bu soruya birkaç farklı cevap verebiliriz.

195

7. Bu yüzden kiĢiler bunları kullanarak modem ara yüzümüzden istediği Ģekilde değiĢiklik yapabilirler. kullanılabilirler. Ağdaki kullanıcıların yapabilecekleri her Ģeyi yapabilecektir.16. bazı kanunsuz iĢler için ağınızı - 7. - Doğru araçlarla. Firmware Güncellemek Bu iĢlemde cihazın içinde bulunan programı güncelleyerek sistem açıkları vs.6.6. daha kötüsü logger programları trojanlar.1. değiĢikliğe uğrar.2. 7.16. Bilgisayarlardaki dosyaları dizinleri kopyalayabilir.Ağınız bilinmeyen kiĢilerin eylemlerine maruz kalabilir. Sonuçları ise sizi bağlar[126]. BaĢlangıç Ayarlarını DeğiĢtirmek Bu iĢlem bize gelen fabrika ayarlarını değiĢtirme esasına dayanmaktadır. girdiğiniz web siteleri belirlenir Ģifreleriniz ele geçirilebilir. Birisi kablosuz olarak sizin ağınıza bağlanabilir bu bağlantı sizin ağınızdaki switchinize bağlı olmanızla aynı Ģeydir.6.3. Yayınlanmasını Engelleme Bu iĢlem SSID ( Servise Set Identifier ) kablosuz ağlar kısmında gözükmemesini sağlayacaktır.16. 7. zombie clientlar gibi zararlı programları kurabilirler. SSID Ġsmini DeğiĢtirmek Bu iĢlem ile SSID miz varsayılan değerler ile değil kendimize özgü ĢifrelenmiĢ bir isim ile konularak ağa bağlanacak kiĢilere zorluk düzeyini yükseltecektir.4. Kablosuz Ağ Güvenlik Önlemleri 7.6.6.16. Böylece bizim ağımıza sadece ağın ismini bilen kiĢilerce eriĢim sağlanacaktır. Çünkü günümüzde internette bütün marka ve modellerin varsayılan Ģifre ve kullanıcı adları bulunmaktadır. Tüm ağ trafiğiniz kaydedilip incelenebilir. Internet bağlantınız illegal iĢler için kullanılabilir.16. Kablosuz ağınızı dıĢarıdan kullananlar. 196 .

6.7. Paketler internet üzerinden gitse dahi.16. 7. WPA Ģifrelemede WEP Ģifrelemedeki gibi karakter sınırlaması yoktur.) bulunabilir bu durumda zorunlu olarak web Ģifreleme kullanılır.Wifi korumalı eriĢim). Sanal özel ağ (VPN).6. WPA Ģifreleme. WEP Ģifrelemede kullanabileceğiniz Ģifre karakterleri 0-9 arası rakam ve A-F arası harf olabilir ve sık sık değiĢtirmekte yarar vardır. komĢu ağlar arasında gizli ve özel bir bilgi akıĢını sağlamaya yönelik kurulur. 7. (Wifi Protected Access. Çok etkili olmasa da WEP Ģifreleme Ģifrelemesi olmayan bir kablosuz ağdan daha güvenlidir. dvr. 197 .5.16.7. Çünkü bu iĢlem ile ağımızda iĢlem yapacak kiĢilerin ve bilgisayarların MAC adreslerine izin vermek sureti ile yapılmaktadır. ağlara güvenli bir Ģekilde uzaktan eriĢimde kullanılan bir teknolojidir. tünelleme ve kullanılan güvenlik yazılımları sayesinde ağ dinlense bile ĢifrelenmiĢ paketlere saldıran kiĢiye elde ettiği bilgiler hiçbir anlam ifade etmeyecektir[128].6.6. ġifreleme Bu kısımda kablosuz ağımıza eriĢim sağlanırken kullanıcıdan ağımızı kullanabilmesi için gereken Ģifre ve Ģifre yapma teknikleri ile ilgili bilgiler bulunmaktadır. WEP Ģifreleme :(Wired Equivalency Privacy – Kabloluya eĢdeğer gizlilik) 64 bit ve 128 bit WEP Ģifreleme vardır. WPA Windows Sp2 ile beraber desteklenen bir Ģifrelemedir. VPN ( Virtual Private Network) Virtual Private Network(Sanal Özel Ağ) kısaltması olup. ağa fiziksel olarak bağlıymıĢ gibi görünür[127]. Yayın Gücünü Azaltmak 7.8. Ağınızda sadece web Ģifrelemeyi destekleyen cihazlar (pda. Daha güçlü bir algoritma kullanır ve kırılması güçtür[121]. Kimlik Doğrulama Ekleme 7. geliĢmiĢ satellite receiver vb. Sanal bir ağ uzantısı yarattığından uzaktan bağlanan makine konuk gibi değil.6.16. Bu filtrede bulunmayan MAC adresleri ağımızda herhangi bir iĢlemde bulunamayacaklardır.16.17. MAC Adres Filtreleme Bu iĢlem belki de en güvenli iĢlemimizdir.

2. Remote Acces VPN‟den temel farkı VPN iĢlemini gören iki uçta VPN sunucu olmasıdır.1. Remote Access VPN Bu VPN türü firmaların gezgin çalıĢanlarının firma ağına her yerden güvenli bir Ģekilde iletiĢimlerini sağlamak için kullanılır. Resim 66: Remote Access VPN 7.17.Temelde 2 tür VPN Vardır   Remote Access VPN Site To Site VPN 7.17. Aynı zamanda firmanın farklı bölgelerdeki Ģubelerinin merkeze bağlanmasını da sağlar. Site To Site VPN Bu tip VPN genellikle farklı firmaların birbirleri ile VPN aracılığı ile güvenli iletiĢim kurmaları için düĢünülmüĢtür. 198 .

güvenlik için bir katman daha oluĢturmaktadırlar.1.18. Güvenlik duvarı (firewall) birçok farklı filtreleme özelliği ile bilgisayar ve ağın gelen ve giden paketler olmak üzere internet trafiğini kontrol altında tutar[129]. Her bir paket ateĢ duvarından geçtiği esnada paket baĢlığı bilgisi önceden tanımlı kurallar veya filtreler doğrultusunda incelenir.1. Firewall Türleri 7.18. Paket filtreleme iĢlemi Ģu Ģekilde yapılmaktadır.18. En yaygın kullanımı yönlendirici veya dual-homed ağ geçitlerindedir. – IP filtreleme – Port filtreleme – Web filtreleme – Ġçerik filtreleme bunlardan birkaçıdır.1. internet üzerinden sizin bilginiz ve isteğiniz dıĢında bilgisayarınıza eriĢilmesini engellemek üzere kullanılan bir yazılım ya da donanım olabilir. Kabul etme 199 .Resim 67: Site To Site VPN 7. büyük kurumlar ve ağlar donanım temelli güvenlik duvarları da kullanarak. Paket filtreleme ateĢ duvarı tam olarak isminin çağrıĢtırdığı iĢi yapar yani paketleri filtreler. Ev kullanıcıları için kullanılan güvenlik duvarları genellikle yazılımdan ibaretken. GÜVENLĠK DUVARI(FIREWALL) Güvenlik duvarı. Paket Filtreleme Paket filtreleme ( dosya filtreleme diyelim biz dostlar ) en basit paket izleme metodudur. 7.

Bu tip ateĢ duvarının iki ağ ara yüzü olan güvenli host sistemlerinde konfigüre edilmesi düĢünülebilir. 200 . 7. dolayısıyla yeni durum iki bağlantıya ihtiyaç duyar: bir bağlantı kaynaktan ağ geçidi/vekil sunucuya ve diğeri ağ geçidi/vekil sunucudan hedefedir. Buna ek olarak. Ağ geçidi/vekil sunucu iki ağ arasındaki bağlantıyı sağladığından gerekli güvenliği ve güvenilirliliği sağlamak amacı ile çok dikkatli bir Ģekilde tasarlanmalıdır. Her uç nokta birbirleriyle ağ geçidi/vekil sunucu aracılığı ile görüĢebilir. Paket izlemenin diğer bir güçlü tarafı da host sistemindeki arayüzün paketleri yönlendirmemesidir. Kaynak ve hedef uç noktalarının birbirleriyle iletiĢim kurabilmesi için her bir uygulama protokolünde vekil sunucunun yapılandırılması yapılmalıdır.18. Uygulama ağ geçitleri/vekil sunucular iki uç nokta arasında bir aracı olarak düĢünülebilir. Bu tip ateĢ duvarı OSI modelinin uygulama katmanında çalıĢır. 7. Bu paket izleme metodu istemci/sunucu modelini kırar. Bu doğrultuda vekil sunucu yazılımı da olabildiği kadar katı ve güvenli olmalıdır.18.veya reddetme kararı bu karĢılaĢtırmanın sonuçları doğrultusunda verilir. ağ katmanından uygulama katmanına kadar paket baĢlık bilgisini inceleyerek paketin yasal bir bağlantıdan gelip gelmediğini ve protokollerin beklendiği gibi davranıp davranmadığını gözlemler. Dinamik (Stateful) Paket Ġzleme Dinamik paket izleme paket filtrelemenin yaptığı bazı temel paket gözleme yöntemlerini kullanır.1. Uygulama Ağ Geçidi/Vekil Sunucular Uygulama ağ geçitleri/vekil sunucular en karmaĢık paket izleme metodu olarak düĢünülebilir.3.1.2. Her bir paket diğer paketlerden bağımsız bir Ģekilde incelenir.

BÖLÜM VII 8. Hem daha güvenli hemde aĢılması zor sistemler gün geçtikçe orataya çıkacaktır. Bilgisayarların birim zamanda yaptığı iĢlem sayısının sürekli artması göz önüne alındığında eldeki veriler ile anlık olarak alınan örneğin karĢılaĢtırılma hızı da gittikçe artmaktadır. Unutulması veya baĢkası tarafından kullanılması söz konusu olmayan bir kimlik onaylama yoludur.1. BĠYOMETRĠK TEKNOLOJĠLER 8. Bu sayede kimlik. 201 . Gerçek zamanlı (real-time) tespit yapmak gerektiğinde yöntem seçimine çok daha fazla dikkat edilmelidir. cihaz. yetkisiz bir kiĢi herhangi bir kartla giriĢ yapamayacaktır.Biyometrik tanımada kullanılacak birden fazla yöntem vardır. Bu sayede yetki verilen kiĢi baĢka araçla da giriĢ yapabildiği gibi. Saniyeler içinde yüzbinlerce veriyi karĢılaĢtırıp doğru sonuçları veren sistemler günümüzde çeĢitli alanlarda kullanılmaktadır. kimlik taĢımamaları ve Ģifre gibi ezbere dayalı bilgileri kafalarında tutmamaları ise bu biyometrik tanımanın önemli avantajlarındandır. Gereksinimlere göre bu yöntemlerden biri veya birkaçı kullanılabilir. Biyometrik tanıma sistemleri bir bireyin gerçekten „kim‟ olduğunu kanıtlamasına olanak sağlar. Ġnsanların bunu yapması için ek olarak bir kart. bundan dolayı kullanım alanına göre yüksek baĢarı sağlayanlar seçilmelidir. Ġnsanları birbirinden ayırt edebilme Ģansını bize sunduğundan dolayı biyometri bir kimlik doğrulama sistemi olarakta kullanılmaktadır. Genel olarak bu sistemlerin çalıĢma prensibi. pasaport. BĠYOMETRĠ NEDIR? Biyometri insanları birbirinden ayırt edebilecek fiziksel özelliklerini ve sergiledikleri davranıĢları inceleyen bilim dalıdır. Birden fazla yöntemi bir arada kullanmak sonuçları kesinleĢtirmek için gerekli olabilir. her yöntemin kendine ait girdi cihazıyla alınan verilerin analiz edilip daha önceden girilmiĢ değerlerle karĢılarĢıtırılıp eĢleĢtirilmesine dayanmaktadır. Örneğin üniversitemizin giriĢ kapısında bulunan kapılarda manyetik kartlar yerine araç sürücüsünü tanıyarak giriĢne izin veren bir sistemin kullanılması çok daha güvenli ve mantıklı olacaktır. ehliyet gibi kartların yerini tamamen alacak bir sistem geliĢtirilebilir. BaĢarı oranının yanı sıra tanıma iĢleminin gerçekleĢmesi için gereken sürede yöntemlerin seçilmesinde dikkate alınmalıdır. Bu yöntemler her zaman doğru sonuçları vermeyebilir.

parmak izi. giriĢ çıkıĢlarda kimlik kontrolünün gerektiği otomatik personel devam kontrol sistemleri gibi sistemlerde mükemmel bir çözüm olmakta ve sosyal hayattaki uygulamalarda oldukça sık karĢılaĢılan çok hızlı geliĢen ve benimsenen güvenilir bir teknoloji olarak karĢımıza çıkmaktadır [134]. veritabanında bulunan tüm kayıtlarla tek tek karĢılaĢtırma yapılarak kullanıcının sistemde tanımlı bir kullanıcı olup olmadığı araĢtırılır. Sistem tanıma modunda çalıĢırken sisteme girmek isteyen kullanıcının biyometri bilgisi alınır. yüksek seviyede güvenlik gerektiren alanlarda. diğer kullanıcılarla ortak kullanılma. kullanıcı. sistemde tanımlı olan ve kendisini temsil eden bir belirteçle (kimlik numarası. kullanıcı adı gibi) birlikte gelir. tanıma ve doğrulama modu olmak üzere üç modda çalıĢır. konuĢma esnasındaki dudak hareketleri. paylaĢılma riskini neredeyse yok eden bir teknolojidir. DavranıĢsal biyometrik sistemler ise. yürüyüĢ Ģekli tanıma gibi belli bir zamanda belli amaçlar içi gerçekleĢtirilmiĢ davranıĢlar üzerine kurulmuĢtur. retina ve iris. ve imza tanıma gibi teknikleri kapsayan bir bilim dalıdır. 202 . yazı dinamiği. DNA.Biyometrik temelli imzalar ve sayısal imzalar günümüzde en çok bilinen. yüz. Biyometrik sistemler. parmak izi. Bu çalıĢmada. Biyometri. çalınma. imza. Biyometri. fiziksel (pasif) ve davranıĢsal (aktif) biyometrik sistemler olmak üzere temelde 2 gruba ayrılır. Biyometrik sistemler Ģifre yaklaĢımının aksine kiĢinin bildiği bir bilgi veya taĢıdığı bir objeyle değil kiĢinin kendisinde var olan ve kiĢiye fiziksel olarak sıkı sıkıya bağlı olan bir özellikle kimliklendirilmesine olanak sağlar. unutulma. el geometrisi. el geometrisi. Tanımlama modu. ses. Kullanıcıya ait biyometrinin o anki özellikleri ile aynı kullanıcıya ait daha önce alınmıĢ ve veritabanına kaydedilmiĢ özellikler karĢılaĢtırılarak kiĢiye verilen hak gereğince sistem cevabı üretilir [134]. biyometri teknikleri kullanılarak oluĢturulan e-imzalar tanıtılmıĢtır. Fiziksel biyometrik sistemler. yüz. iris ve retina gibi kiĢide bulunan sabit fiziksel özellikler üzerine kurulmuĢtur. kullanılan ve tartıĢılan elektronik imza çeĢitleridir. sistem kullanıcılarının sisteme tanıtıldığı moddur. ses. tahmin veya taklit edilebilme. Genel olarak bir biyometrik sistem. Diğer yaklaĢımlarda olan kaybedilme. tanımlama. Kullanıcıların hem kimlik bilgileri hem de biyometri bilgileri uygun bir formatta veritabanına kaydedilir. Sistem doğrulama modunda çalıĢırken.

boy gibi kolaylıkla ölçülen özelliklerle kesin olarak ayırt ettikleri konuyla ilgili kaynaklarda belirtilmektedir.Beynimiz tarafından otomatik olarak yaptığımız bu tanımanın yanı sıra sistematik olarak yapılan tanımanın ilk örnekleri insanoğlunun tarihi kadar eski değildir. Yeni doğan bebekeler gerek annesini gerek çevresindeki diğer kiĢi ve cisimleri sıfırdan baĢlayarak öğrenir. Binlerce yıl önce yaĢamıĢ insanların birbirlerini göz rengi. Birçok yeni teknolojinin geliĢtirilmesinde olduğu gibi biyometrinin de geliĢiminde güvenlik unsuru öncülük etmiĢtir. Beynimiz bu tanıma iĢlemlerini otomatik olarak yapmaya baĢlar ve genellikle mükemmele yakın baĢarı sağlar. Bunların en bilindik olanlarından biriyse DNA testidir. Yeni doğan bebekler örneğine dönersek bu bebekler daha sonradan gördüğü. BĠYOMETRĠNĠN TARĠHĠ Ġnsanoğlu biyometrik tanımayı doğduğu andan itibaren yapmaya baĢlar. Ġnsanların DNA‟larının birbirinden farklı olduğu dıĢ görünüĢümüne de yansıdığı gibi belirgin bir Ģekilde ortadadır.2.ġekil 33: Biyometrinin Dalları 8. Bu öğrenme iĢlemini veritabanına ilk bilgilerin girilmesi olarak düĢünebiliriz. Biyometrik tanıma birçoğumuzun filmlerden aĢina olduğu parmak izinden suçluyu tespit etme gibi yöntemlerle hala kullanılmaktadır. Hızla geliĢen teknoloji sayesinde parmak izinin yanı sıra günümüzde bir çok yöntem ile bu tip suçlu tespiti yapılmaktadır. Örneğin annesini sesinden ve kokusundan rahatlıkla tanıyabilir. Tek yumurta ikizleri haricinde (tek yumurta ikizlerinin parmak izleri birbirinden farklıdır) bir 203 . duyduğu yani duyu organlarıyla algıladığı her Ģeyi önceki veriler ile karĢılaĢtırıp belirli sonuçlar elde ederek tanıma iĢlemini yapar. ten rengi.

Biyometrik tanıma iĢlemindeki bu iki adıma dört ayrı katman olarak bakabiliriz: Yönteme ait cihazlar ile analog ortamdan dijital ortama veri aktarımı Dijital ortamda aktarılan verilerden gerekli parametrelerin çıkarılması Bu parametrelerin önceki verilerle karĢılaĢtırılması KarĢılaĢtırma iĢleminin yapılması için gerekli olan verileri tutacak veritabanı 204 . Yukarıda geçen birinci adımında gerekli olan algoritmalar yöntemler arasında büyük farklılıklar göstermektedir. Bu bilgiler yine yönteme özel algoritmalar sayesinde analiz ediliyor ve kiĢiyi tanımlayacak parametreler bu bilgiler içinden seçilerek veritabanına kayıt ediliyor. Bu adımda sisteme aynı araçlar vasıtasyıla girilen bilgiler genellikle kayıt sisteminde uygulanan aynı algoritmayla analiz edilip veritabanındaki bilgilerle karĢılaĢtırılıp eĢleĢtirmelere bakılıyor.3. Ġkinci adım ise kiĢinin kimlik doğrulama isteğidir. Birinci adımda tanınacak kiĢinin ilgili yönteme ait bilgiler gerekli araçlar vasıtasıyla bilgisayar ortamına aktarılıyor. Bu parametrelerin sayısı arttıkça tanıma iĢleminin doğruluğu artar. 8. BAġLICA BĠYOMETRĠK YÖNTEMLER VE ÇALIġMA PRENSIPLERI Biyometrik yöntemlerin genel çalıĢma prensibi iki adımdan oluĢmaktadır. Hangi yöntemde olursa olsun analogdan dijitale çevirilen veri içinden belirli özellikler seçilir. Belirli bir limitten sonra parametre sayısının arttırılması sadece sisteme ek yük getirecektir ve tanıımanın doğruluğu üzerinde bir etki etmeyecektir. Örneğin ses ve parmak izi tanıma arasında bilgiyi dijital ortama aktaran araçlardan bu bilginin analizinde kullanılan algoritmaya kadar çoğu araç ve yazılım farklıdır. Bunun yanı sıra eğer kiĢilerin kilolarını da parametre alırsak baĢarı oranımız artar. Örneğin bir kiĢiyi tanımak için sadece boyunu parametre olarak alırsak aynı boyda iki insanı ayırt edemeyiz. Bu özellik seçimi sonucunda ortaya çıkan veriler bizim karĢılaĢtırma ve kayıt fonksiyonlarına vereceğimiz parametrelerdir. Ancak sisteme alınan bilgilerin iĢleniĢi çoğunda ortaktır. Ancak doğru orantılı bir artıĢ söz konusu değildir.insanın baĢka bir insanla aynı DNA‟ya sahip olmadığından dolayı günümüzde bu testlerde geçerliliğini korumaktadır. KiĢinin vücudundaki bütün ölçüleri almanın bir anlamının olmayacağı ortadadır. Eğer eĢleĢme varsa kiĢinin kimliği onaylanmıĢtır aksi halde sistemde bir sorun yoksa kiĢi iddia ettiği kimliğe sahip değildir.

Purkinje (1823) adlı bilimadamları parmak izlerinin birtakım özellikler barındırdığına dikkat çekmiĢ olmalarına rağmen bu özelliklerin kiĢi tespitinde kullanacak kadar benzersiz olduğunu ortaya sürecek herhangi bir çalıĢma yapmamıĢlardır.1. Parmak Ġzi Tanıma Tarihçe 8. Bu iki orana bakılarak tanıma yöntemleri birbirleriyle kıyaslanabilir.3. Bundan dolayı çıkarılacak parametrelerin çevre koĢullarının değiĢimine karĢı sabit kalması veya sonucu etkilemeyecek kadar az değiĢmesine dikkat edilmelidir. Sir Francis Galton (1822-1911) istatistik üzerine yaptığı çalıĢmalar soncunda iki bağımsız değiĢken arasındaki doğrusal iliĢkinin yönünün ve kuvvetini belirten korelasyon (correlation) yöntemini ileri sürmüĢtür. Bu iki bilimadamı kiĢilerin parmak izlerini alma yöntemleri üzerine çalıĢmıĢlar ve temel olarak mürekkep kullanımının üzerine gitmiĢlerdir. Marcello Malpighi (1686) ve J.3.Analog ortamdan dijital ortama veri aktarımı sırasında kayıt esnasındaki ortamın tamamen aynısını oluĢturmak çok zordur. E. False Reject Rate (FRR) : Sistemin veritabanında varolan kiĢileri sonraki bir tarama sonucunda bulamamasının oranıdır.Günümzüde kullanılan yöntemlerin temeli olarak kullanılan parmak izi tanıma sistemlerinin temeli ise Henry Faulds ve Wiliam James Herschel adında iki Ġngilizin bilimadamının çalıĢmalarıyla baĢlamıĢtır. ÇalıĢmalarının devamında insanların parmak izleri arasındaki farkı sınıflandırıp ayırt edecek yöntemler ortaya çıkarmıĢtır. Örneğin bir ses tanıma sisteminde kayıt esnasında kiĢi mikrofona konuĢtuğu zaman çevredeki seslerde kayıt altına alınacaktır. 8. Galton parmak izinin 205 . Bu tip yanlıĢ algılama olasılıklarının olduğu biyometrik tanıma yöntemlerinin kıyaslanması için aĢağıdaki terimler ileri sürülmüĢtür: False Accept Rate (FAR) : Sistemin veritabanında bulunmayan bir kiĢiye ait bilgileri yanlıĢ analiz etmesinden ve veritabanında bulunan biriyle eĢleĢtirmesinden kaynaklanan yanlıĢ tespitlerin oranıdır. Bu sayede iki örüntü (pattern) arasında karĢılaĢtırma yapacak bir yöntem elde etmiĢtir. Nehemiah Grew (1684). Bundan dolayı tanıma iĢleminde kullanılacak parametreler özenle seçilmelidir. Kimlik doğrulama için aynı kiĢi tekrar mikrofona konuĢtuğunda ise çevredeki seslerin (gürültülerin) aynı olamaz.1.1. Parmak izinin oldukça eski bir tarihi vardır.

Galton‟un çalıĢmalarını takiben Dr Henry Faulds (1983-1930) parmak izinin sınıflandırılmasına tam olarak açıklık getirmiĢtir.3. Tek parmaktan alınan bilgi ile de aynı iĢlem yapılabilir olmasına rağmen güvenlik ve stabil çalıĢma açısından en az iki parmak izi alınmaktadır.2. 25 Haziran 2007‟de ABD‟de sınır kapılarında bundan sonra iki değil on parmak izinin birden alınacağı bir sisteme geçileceğini açıklamıĢtır. ġekil 35: Parmak Ġzi Alma Modeli 8.1. AĢağıda görüldüğü gibi farklı sensör tiplerinden alınan görüntü kalitesi ve görünümü birbirlerinden farklıdır [136]. Günümüzdeki sistemlerde bu sınıflandırma genelde iki parmaktan alınan örnekler üzerinde gerçekleĢtirilmektedir. Daha sonra ise polis teĢkilatı tarafından kullanılmıĢtır.Ülkemizde parmak izinin incelenilmesi ve biyometrik tanıma olarak kullanılması 1910 yılında Macar asıllı Yusuf Cemil tarafından baĢlatılmıĢtır.kalıtımsal olmadığını ve her insanın parmak izinin birbirinden farklı olacağını çalıĢmalarıyla ortaya çıkarmıĢtır. Özellikleri Galton ve Henry‟nin çalıĢmaları sonucunda ortaya çıkan sınıflar çizgilerin Ģekline göre ayrılmaktadır ve bu sınıflar aĢağıdaki gibidir: Yay (arch) Döngü (loop) Helezon (whorl) Görüntünün alınması Parmak izi görüntüsünün alınması ile baĢlar. Farklı sınıflandırmala olsa bile Galnton ve Henry‟nin yaptığı çalıĢmaların ürünü olan sınıflandırma sistemi yaygın olarak kullanılmaktadır. 206 .

ġekil 36: Sensör ÇıkıĢları Görüntünün ĠĢlenmesi Optik sensörlerden alınan görüntü üzerinde parmak izi çizgi sırtları belirginleĢtirilerek farklı noktalardan alınan noktalar özellik çıkarma algoritmasından geçirilerek değiĢme imkanı en az olan en belirgin noktalardan resim olmayan kiĢiye özel bir ID kod oluĢturulur [137]. 207 . ġekil 37: Görüntünün ĠĢlenmesi Doğrulama ĠĢlemi AĢağıda görüleceği gibi doğrulama iĢlemi için kullanılan anahtar noktalar her parmak izinde diğerlerinden farklıdır [136].

KarĢılıklı çatal (opposed bifurcation) Ġkili Çatal (double bifurcation) Üçlü Çatal (trifurcation) Çizgilerin bitiĢ noktalarıda özel olarak ele alınır.Bu sınıflandırmaların yanı sıra parmak izlerine çizgi bazında bakıldığında belirli özelliklere sahip noktalar ortaya çıkmaktadır. Birden fazla çizginin kesiĢtiği noktalarda özel olarak ele alınır Bir çizginin çatallaĢıp kısa bir mesafe sonra tekrar birleĢmesi sonucunda oluĢan kapalı yapıya göl (lake) adı verilir. Parmak izi tanıma iĢlemi korelasyon yöntemiyle yapıldığı gibi yukarıda belirtilen özel noktaların yer ve sırasına göre de yapılabilir. Paralel giden iki çizgiyi birleĢtiren kısa çizgilere de köprü (bridge) adı verilir. Korelasyon iĢleminin doğru sonuç verebilmesi yön bilgisine de bağlı 208 . Bunlar. Ġkinci iĢlem için graf yapısı oluĢturulmalıdır. Eni boyuna neredeyse eĢit olan çizgiler nokta (ridge dots) olarak alandırılır. Noktalardan daha uzun olan ve değiĢken boyutlu çizgilerde vardır ve ada (island) olarak adlandırılır. Bir çizginin bölünüp birden çok çizgiye ayrılıdığı noktalar çatal (bifurcation) olarak adlandırılır.ġekil 38: Doğrulama ĠĢlemi Daha detaylı iĢlemler için bu sınıflarda alt sınılara bölünmektedir.

Görüntünün gürültülerden arındırılması Kenar algılama Özelliklerin çıkarılması Parmak izinin gürültülerden arındırılması iĢleminde belirli filtreler kullanılır.3.1. Daha sonra çizgilerin bitiĢ ve çatal noktaları elde edilir.3. gradient. 8. DeğiĢik özellikleri kullanan değiĢik yöntemler ortaya çıkmıĢtır. Parmak izinden gerekli özellikleri çıkarmak için belli baĢlı görüntü iĢleme tekniklerini uygulanmaktadır. Median. Parmak izinin kalıbının kendisi yerine kullanılma ihtimali vardır.2. Parmak izinin değiĢtirilip bir baĢka parmak izine benzetilmesi zordur Belirli özelliklerinin çıkarılıp sadece bu özelliklerin saklanması sayesinde hızlı arama yapılabilir.2. Yüz Tanıma Tarihçe 8.Özellik çıkarma iĢlemi için kenar algılama sonucunda elde edilen görüntüde inceltme algoritmaları uygulanıp çizgiler özellik çıkarma için uygun hale getirilir.Kenar algılama filtreleri olarak sobel.3. Ġnsan yüzü parmakta olduğu gibi özelliklerinin kolay çıkarılabileceği bir yapıya sahip olmadığınadan yüz tanımanın geliĢimi ve kullanımı parmak izinde olduğu kadar eskiye dayanmamaktadır. mean ve gaussian gibi filtreler bunlardan bazılarıdır. Avantajları Parmak izinin kolaylıkla alınabilmesi. Dezavantajları Örnek alınan parmağın yıpranması sonucu aynı izin tekrar elde edilemeyebilir. prewitt gibi filtreler kullanılır. Yüzümüzün içerdiği özelliklerin fazlalığı bu özellikleri kullanacak yöntemlerin sayısını da arttırmıĢtır.1.1. 8.3.3. Ġkizlerde bile farklılık gösterir. 8. Bunlardan ilki sayılabilecek yöntem „eigenfaces‟ Matthew Turk ve Alex Pentland 1987 yılında ortaya atılmıĢtır.4. Yüz tanımada kullanılan baĢlıca yöntemler aĢağıdaki gibidir: 209 . KiĢinin kilo alması gibi fiziksel değiĢimlerden parmağında etkilenmesi ve parmak izinin eskisiyle örtüĢmeyecek hale gelmesi mümkündür.olduğundan örnek alınırken buna dikkat edilmelidir.

3. Ancak burada baĢka bir sorun ortaya çıkmaktadır. Ayrıca 2001 yılında ABD‟de yapılan NFL (National Football League) finalinde 19 suçlu yakalanmıĢtır. Sıradan bir kamera ile çevreden birçok yüz görüntüsü alınabilir.2.2. Kamera tarafından alınan görüntüde tamamen yüze ait bölge 210 . kimlik gibi belgelerde bir kiĢinin farklı adlarla kayıt yaptırmaması amacıyla yüz tanıma sistemi kullanılmaktadır. ABD‟de verilen ehliyet.PCA ICA LDA EP EBGM Kernel Methods Trace Transform AAM 3-D Morphable Model 3-D Face Recognition Bayesian Framework SVM HMM Boosting & Ensemble Resim 68: Eigface Örnekleri Yüz tanıma yöntemi kullanılarak 2000 yılında Meksika‟da yapılan seçimlerde birden fazla oy kullanılmasını engelleyecek bir sistem oluĢturulmuĢtur. Özellikleri 8. Yüz tanıma yönteminde kiĢilerden örnek almak diğer yöntemlere göre çok daha zordur.

Bunun için „Face Detection‟ yani yüz bulma algoritmaları kullanılmaktadır. Yüz bölgesi bulunduktan sonra iĢlemeler burada devam etmektedir. Trace Transform Radon dönüĢümünün genelleĢtirilmiĢ halidir. EP (Evolutionary Pursuit) genetik algorimtaları kullanarak sınıflandırma yapan bir yöntemdir. KarĢılaĢtırılacak örnek sayısı (durum uzayı) çok büyük olduğu zaman genetik algoritmalara baĢvurmak hızlı bir çözüm elde etmemize yardımcı olmaktadır. Kenarlar. PCA tekniği temel olarak çok boyutlu veri kümelerini analiz edilebilmesi için daha az boyutlu kümelere dönüĢtürür. EBGM (Elestic Bunch Graph Matching) yönteminde insan yüzünü graf olarak ifade eder. Tanıma iĢlemi jet‟ler ve ağırlıklandırılmıĢ kenarlar ile yapılır. Bu katsayılara „jet‟ denilmektedir. Sınıflar arasında farklılıklar arttırılmaya çalıĢılırken sınıf içindeki örneklerin arasındaki farklar azaltılmaya çalıĢılır. Radon dönüĢümü iki boyutlu uzayda düz çizgilere uygulanan intergral dönüĢümüdür. ICA (Independent component analysis) yöntemi çok değiĢkenli iĢaretleri alt parçalara bölerek iĢlem yapmaya dayalı bir hesaplama metodudur. PCA yönteminde veritabanında saklanan görüntüler küçültülmüĢ ve sıkıĢtırılmıĢ olarak saklanmaktadır. Bu yöntemlerin çalıĢma Ģekilleri aĢağıda kısaca açıklanmıĢtır. LDA (Linear Discriminant Analysis) elde varolan sınıfların özelliklerini ölçerek yeni gelen örneklerin sınıflandırılmasını sağlayan bir yöntemdir. PCA yönteminde tanıma iĢleminin yapılabilmesi için alınan örneklerin veritabanında bulunanlar ile aynı boyutta olması gereklidir. Graftaki düğümler burun. Ters radon dönüĢümü ile görüntülerin tekrar oluĢturulması sağlanabilir. göz gibi belirgin noktalardan oluĢur. Bu sayede farklı açılardan görüntüsü alınan cisimlerde tanınabilir. Bu adımdan sonra değiĢik yollar izlenerek yüz tanıma iĢlemi yapılabilir. Bu sayede vertabanın yükü azaltılmıĢ ayrıca arama hızı arttırılmıĢtır. boyutlandırma gibi transformasyonların ektileri ortadan kaldırılır. Bu yöntemde yapılan iĢlem Karhunen-Loève transformu olarak da bilinmektedir. LDA sadece sınıflandırma yapmaya yarayan bir yöntemdir. AAM (Active Appearance Model) nesnelerin Ģekillerini istatistiksel bir modelidir ve iki resmin eĢleĢtirilmesi için kullanılan bir hesaplama yöntemidir. Veri tipi hakkında herhangi bir bilgi vermez. noktalar arasındaki 2boyutlu uzaklıklar ile ağırlıklandırılır. Her düğümde farklı faz ve genlikte oluĢturulmuĢ 40 adet Gabor wavelet katsayısı bulunur. Trace transform sayesinde cisimleri tanırken rotasyon.bulunmalıdır. Bazı yöntemler yüzde bulunan oranları karĢılaĢtırıken bazılar YSA ile öğreterek tanıma yapmaktadır. Algoritma gri seviye 211 .

Öncelikle yüz bölgesi ve dokusu belirlenir. Bu yöntemi açıkayacan örnek programın videosunu izleyebilirsiniz. Örnek olarak alınan resmin çekildiği ortam ile veri tabanındakini karĢılaĢtırırken çevre koĢullarının değiĢimini 3 boyutlu görüntüye uyarlayarak elde ettiği sonuç ile karĢılaĢtırma yapabilir. Bu iĢlemin ardından yüzün 3boyutlu gösterimi elde edilir. 3-D Morphable Model yukarıda kullanılan tekniklere göre daha değiĢik bir yaklaĢım ile yüz resimlerini 3 boyutlu olarak inceler. Yüzler arasındaki benzerlik Bayesian kuralına göre ölçülmektedir. PCA yöntemiyle özellik çıkarımı yapıldıktan sonra SVM yöntemiyle görüntü ikilieri arasındaki farklar araĢtırılır. 212 .resimler üstünde tahmin edilen nokta ile hedef nokta arasındaki farkların hesaplanmasıyla (least squares) çalıĢır. Daha sonra bu bölge içinden gereksiz ve tanımayı zorlaĢtıracak bölümler (saç. SVM yöntemiyle resimde iĢaretlenen belirli noktaların takibi de yapılabilir. vs) atılır. SVM (Support Vector Machine) yöntemi verilen noktaları destek vektörleri ile ifade eder ve aynı sınıfa ait noktaları bir bölümde tutacak bir hiperbol çizmeye çalıĢır. Yani veri tabanındaki görüntülere ait vektörler ile alınan örnek vektörleri karĢılaĢtırılır. Bu elde edilen görüntü tanıma iĢlemi için kullanılmaktadır. Verilen resimden 3boyutlu görüntüyü çıkarması ve transformasyonlardan bağımsız olması bu yöntemi güçlü kılmakla beraber uygulanmasını da bir o kadar zorlaĢtırmaktadır. Bayesian Framework Bayes teoremine dayanan ve olasılıksal benzerlikleri ölçen bir yöntemdir. 3-D Face Recognition bu yöntemin getirdiği en büyük yenilik yüz görüntüsünde kiĢinin doğal ifadeleriden bağımsız olarak tanıma yapabilmesidir. Bu yönteme göre iki çeĢit yüz görüntüsü varyasyonu vardır: intrapersonal (kiĢinin içinde geliĢen) ve extrapersonal (kiĢinin dıĢında geliĢen).

Ortaya çıkarılan model parametreler „doku eĢleĢtirme‟ – „pattern matching‟ için kullanılır. Yüzde oluĢacak bir yara ve hasarın tanımayı olumsuz etkilemesi söz konusudur. Parmak izindeki kadar kolay taklit edilemeyecek özellikleri barındırırır. 8. 213 . 8.4. Bundan dolayı taklit edilmesi oldukça zor bir tanıma yöntemidir.2.3. Avantajları Ġnsan yüzlerinin tek yumurta ikizleri haricinde birbirnden tamamen farklıdır. Çevre koĢullarından çok fazla etkilenmesi. HMM iĢlemi bilinmeyen parametreleri gözlenebilir parametreler ile elde etmeye yardımcı olur.2. KiĢilerin yüzündeki ufak mimiklerden bile tanımanın yanlıĢ sonuçlar verebilme ihtimali vardır. Örnek alma iĢleminin sadece bir kamera ile kolaylıkla yapılabilinir. HMM yöntemi Bayesian ağı yönteminin basit bir hali olarakta nitelendirilebilir.3. Dezavantajları Uygulanması diğer yöntemlere göre oldukça zordur.Resim 69: SVM HMM (Hidden Markov Models) bir istatsitiksel model olup bir iĢareti karakterize etmek için kullanılır.3.

1993 yılında ABD‟de Defense Nuclear Agecny bu iĢlemi yapacak bir prototip üstünde çalıĢmalara baĢlamıĢtır. Leonard Flom ve Dr. Özellikleri 8. John Daugman‟dan iris tanımayı otomatik hale getirecek bir algoritma geliĢtirmesini istemiĢtir.3. Tüm iris üzerinde iĢlem yapılmamasının bir diğer sebebi ise göz kapağının yarı kapalı olması ve kirpiklerin irisi örtmesidir.8. Ġris üzerinden göz bebeğine bitiĢik yerlerden belirli sayıda parça alınarak bu karĢılaĢtırma yapılabilir.1. Aran Safir tüm irislerin eĢsiz olduğunu ispatlayarak 1987 iris tanıma ile ilgili patentlerini aldılar. 214 . Bunun için iris Ģeklinden yararlanılabilineceği gibi göz bebeğinin siyah renginden de yararlanılıp histogramdan da bu bölge çıkarılabilir. 1995 yılında otomatik iris tanıma yapabilen cihazlar piyasaya çıkmaya baĢlamıĢtır. Dr.3. Dr. Daha çok „pattern recognition‟ olarak bilinen doku arama yöntemiyle yapılır.Bu yöntemlerden biri göz bebeğinin etrafından alınan parçalar üzerinde iĢlem yapmaktır. Ġris Tanıma 8. Daugman‟a bu dalda bir patent kazandırmıĢtır. Ġris bölgesi seçildikten sonra bu bölge üzerinden dokuya dayalı olarak özellik çıkarma iĢlemleri yapılır. Ġris tanımada ilk adım göz resminden iris bölgesinin bulunmasıdır. Bu özellik çıkarma ve karĢılaĢtırma iĢlemininde birden fazla yolu bulunmaktadır. Ġris tanıma sistemleri yüz ve parmak tanımada olduğu gibi özel noktaların çıkarılmasıyla yapılamamaktadır.2.3. Flom. 1995 yılında tamamlanan sistem Dr.3.3. Göz kapağının tamamen açık olmadığı durumlarla da karĢılaĢılabileceği için önce göz bebeği ardından irisin bulunması daha iyi sonuçlar vercektir.3. Tarihçe 1936 yılında Frank Burch isimli göz doktoru bir bireyi tanımak için iris desenlerinin kullanılabileceği fikrini öne sürdü. 1985 yılında Dr. Ayrıca sobel kenar algılama algoritması ile kenarlar bulunup „circle detection‟ algoritmalarıyla da göz bebeği ve iris bulunabilir.

j) değeri bir arttırılır. Daha sonra alınan örnekler üzerinde de aynı iĢlem yapıldıktan sonra YSA ile sınıflandırma yapılarak eĢleĢtirme sonucu elde edilir.Resim 70: Ġris Bölgesi Yukarıdaki Ģekilde olduğu gibi göz bebeğinin sağından solundan ve altından belirli sabit büyüklükte parçalar alınır. Görüntüden örnek olarak alınan bu üç parça birleĢtirilerek bu üçlü parçaya ait co-occurance matrisi oluĢturulur. I. Yani iris dokusu tamamen kiĢiye özel bir yapıdadır. Tek yumurta ikizlerinde bile iris yapıları farklıdır. Bu iĢlem resmin tamamına uygulanır ve sonuçta co-occurance matris oluĢturulmuĢ olur. Avantajları Ġris parmak veya yüz gibi vücud dıĢında olan bir organ olmadığından dolayı zarar görme olasılığı daha düĢüktür. gri seviyeye sahip resmimizde mesafeyi „a‟ olarak alırsak . 8. Parmak izi gibi yöntemlerde örnek alınırken fiziksel olarak temas olduğundan dolayı örnek alma sırasında yanlıĢ veriler alınabilir. Bu parçaların büyüklüğünün her zaman eĢit olduğuğunu garanti altına almak için örnek olarak alınan görüntülerin boyutları sabit olmalıdır.Yönü belirten açı değeri 0.3. ĠĢleme baĢlamadan önce resmi tekrar boyutlandırmak gerekebilir.3.y) => p (i. Herhangi d ve a değerleri kullanılabilir. Bu matris oluĢturulduktan sonra yapay sinir ağlarını eğitmekte kullanılır. j = I (x+a. belli bir mesafede „a‟ belirlenen gri seviye değerleriyle iki pikselin resim üzerinde hangi sıklıkta bulunduğunu belirten matrise co-occurance matris denir. Doğumdan sonra oluĢan iris dokusu dıĢardan bir etki gelmediği sürece ölene kadar değiĢmez.Belli bir yönde „d‟. 215 . co-occurance matris de p ile simgelensin. bu değerlerin seçimi bir kurala tabi değildir.y) . Ġris örneği alınırken ~10cm mesafeden bir resim çekilmesi yeterlidir. i = I (x.3.

Daha iyi sonuç almak için eĢikleme iĢlemi ardıĢıl olarak yapılır ve birden çok eĢik değeri alınarak adım adım damar görüntüsü elde edilir. Buradan sonraki iĢlemler parmak izindeki yöntemlere benzemektedir. Buna rağmen fiziksel olarak değiĢime ve deformasyona açık olan bir bölge olan el üstünde yara vs gibi değiĢimler olduğu zaman tanıma iĢlemi olumsuz sonuç vermektedir. Ayrıca retina yönteminin aksine elden örnek resim alması daha kolay olmaktadır. Ancak bu yöntemde örnekler göz arkasında bulunan damarlar yerine el üzerinde ki damarlardır. Elde bulundan damarlarda kiĢiye özgü olduğundan dolayı geçerliliği olan bir yöntemdir.4.5. Aksi halde beklenen sonuçlar elde edilmeyebilir.3.4. Damar Tanıma Damar tanıma retina tanıma ile aynı algoritma ile çalıĢır. 8. Bu eĢikleme iĢlemi için gerekli olan değer dinamik olarak (genellikle otsu algoritmasıyla) elde edilir. Ayrıca örnek alma sırasında kiĢinin belirli bir noktaya bakması da bu iĢlemi zorlaĢtırmakta ve yöntemin az tercih edilmesine yol açmıĢtır.Retina resmi çekildikten sonra elde edilen görüntüde eĢikleme yapılarak damar görüntüsü elde edilir. Bu bölgedeki damarlar kiĢiden kiĢiye değiĢmesine rağmen damar ve göz hastalıklarından (ör:diabet) damarların etkilenmesi söz konusu olduğundan pek yaygınlaĢmıĢ bir yöntem değildir.3. Dezavantajları Tanımanın yapılabilmesi için çekilen resmin çözünürlüğünün ve kalitesinin çok iyi olması gerekir. Yüksek çözünürlüklü iris resimleri ve üzerine iris deseni basılmıĢ lensler ile varolan sistemleri aĢmak mümkün olabilir.Göz. Ortaya çıkan son görüntü üzerinde özellik çıkarma iĢlemleri yapılır. 8. Bu yöntemde de el resmi çekildikten sonra damar yapısı ortaya çıkarılır ve tanıma iĢlemi retina yönteminde olduğu gibi yapılır. insanın ölümünden sonra en kısa sürede değiĢime uğrayan organlardan biridir. 8. Retina Tanıma Retina tanıma iĢlemi insanın göz bebeği arkasındaki damar tabakanın tanınmasıdır.3. 216 .3.

3. Guanin (G).3. Bunlar: Adenin (A). Bundan dolayı yazı yazılırken yapılan tespit hem daha doğru sonuçlar verir hemde güvenliği artırır.Diğer tanıma yöntemlerinde örneğin alındığı cihazın (ör:kamera) sadece o iĢ için üretilmemiĢ olması yani baĢka amaçlarda da kullanılmasının yanı sıra el yazsını tanımak için kullanılan cihazlar bu amaca özel hizmet eden cihazlardır. kan ve diğer biyolojik materyaller incelenmektedir. Her bir DNA molekülü 4 kimyasal birim içerir. DNA tanıma günümüzde en güvenilir kimlik doğrulama yaklaĢımlarından biridir ve en çok babalık testleri ve adli iĢlemlerde kullanılmaktadır.6. noktaları ve çizgileri çizme sırası da dikkate alınabilecek bir takım özelliklerdendir. DNA tanımada saç.Resim 71: El ve Damar Tanıma Teknolojisi 8. Bu yapılar Ģeker molekülleri ve fosfat grupları ile birlikte pozisyon ve 217 . Varolan bir yazıdan tanıma yapılırsa birçok özellik kaybolabilir ve taklidi muhtemel bir hale gelir. Yöntemde hücre nukleuslarındaki kromozomlarda saklanan DNA molekülleri kullanılmaktadır. Bundan dolayı maliyeti diğer yöntemlerde kullanılan cihazlara göre daha fazla olabilir. 8. KiĢilerin el yazısında kullandıları harflerin biçimleri birbirinden farklılık göstermesinin yanı sıra bu harfleri oluĢturma biçimleri de dikkate alınır ve yöntemin baĢarı oranı arttırılır. DNA Tanıma Teknolojisi DNA yapısının kiĢiye özgü bir karakteristik olduğu ilk olarak 1985 yılında keĢfedilmiĢtir. Sitozin (C) ve Timin (T) olarak sıralanabilir. Harfleri oluĢturma sırası. El Yazısı Tanıma El yazısı tanıma iĢlemi ilk bakıĢta kesin bir sonuç vermeyeceği düĢüncesi uyandırmasına rağmen tanıma iĢlemini baĢarıyla gerçekleĢtirmektedir.7.

kemik iliği nakli gibi durumlarda yöntemin baĢarısı düĢmektedir. 5. Tandem tekrarlaması olarak bilinen A. DNA tanımada gerçekleĢtirilen iĢlemler aĢağıda verildiği Ģekilde sıralanabilir: 1. Elde edilen sonuçların analiz edilmesi. DNA analizi diğer biyometrik teknikler ile karĢılaĢtırıldığında maliyeti yüksektir.diziliĢ açısından genetik bilginin kodlandığı çatıyı oluĢtururlar. DNA örneğinin alınması.C. DNA‟nın izole edilmesi.T yapılarının aynı ardıĢık diziliĢlerinin oluĢturduğu tekrar yapısı. 3. Ayrıca iĢlem süresinin 24 saat gibi bir zaman gerektirmesi de bu yöntemi gerçek zamanlı kimlik kontrolünün gerektiği durumlarda elveriĢsiz hale getirmektedir. Örneklerin karıĢması. Tekrar yapılarının vs bulunması. 4.G. 218 . 6. Resim 72: DNA AraĢtırma Metodu Doğruluğu çok yüksek bir yöntem olmasına rağmen diğer biyokimyasal ve kimyasal analizlerde olduğu gibi DNA analizinde de yöntemin doğruluğu örnek kalitesine bağlıdır. tekrar sayısı ve miktarının değiĢimi kiĢiye özgüdür. Parçaların ayrılması. kirletilmesi. Tek yumurta ikizleri buna istisnadır. Son yıllarda gündeme gelen DNA çipler ve mikrodiziler ile bu yöntemin elveriĢsiz özellileri ortadan kaldırılacaktır [132]. Polimeraz zincir tepkimesi (PCR) kullanılarak enzimatik sınırlama ve yükseltmenin gerçekleĢtirilmesi. 2.

Daha sonraları ise kartların çalınmasıyla gerek bankalar gerek kullanıcılar birçok sorunla karĢılaĢtılar. Biyometri’nin Kullanım Alanları Biyometrik sistemlerin kullanım alanları hayal gücünüz ile sınırlı olmakla beraber yaygın olarak.8. loyalty iĢlemleri Yüksek güvenlik bölgelerine eriĢim kontrolü Personel devam ve takip uygulamaları ATM'lerde kullanıcı tanımlama Çağrı merkezlerinde kimlik saptama Havalimanlarında check-in ve boarding iĢlemleri Sınır kontrolü ve sınır kapılarından giriĢlerin kontrolü Ġnternet bankacılığında kullanıcı tanımlama Kurumsal ağ. Ayırca sahte kimlik veya kredi kartı gibi olayların da önüne geçilmesi için mükemmele yakın bir çözüm üretmektedir. sürücü ehliyeti ve pasaportlarda kimlik tespiti 219 .retina vs. 8.Bu tip sistemler insanların tamamen kayıt altına aldığı için bu tip verilerin saklandığı veritabanlarının güvenliği en üst düzeyde olmalıdır.3. Yeterince yaygın kullanıma eriĢtiği zaman suç oranında etkisi hissedilir Ģekilde düĢüĢler yaĢanacağı kesindir. Örneğin kredi kartı kullanılmaya baĢladıktan sonra insanlar nakit para taĢımak yerine bu kartları taĢımaya baĢladılar.9.8. Biyometrinin Geleceği Yakın gelecekte biyometrik kimliklerimiz bizleri yanımızda taĢıdığımız kimliklerden. kiĢisel bilgisayar ve taĢınabilir bilgisayar güvenliği. Eğer biyometrik tanıma yöntemleri bu alanda kullanılırsa alıĢveriĢ sonrası kasada sadece parmağımızı yada bakıĢımızı (iris. Hastanelerde yeni doğan ünitelerine eriĢim kontrolü Okullarda öğrenci devam takip ve eriĢim kontrol. veli kontrolü Elektronik ödeme.) kullanarak paramızı ödeyebileceğiz. Ģifrelerden.3. kartlardan tamamen kurtaracaktır. Günlük hayatta birçok iĢlemimizi bu yöntemlerle yapabileceğiz. SSO Kiralık kasalara eriĢim güvenliği SatıĢ noktası terminallerinde (POS) kullanıcı tanımlama Çek onaylama iĢlemlerinde kullanıcı güvenliği Kombine bilet uygulamaları Ulusal kimlik uygulamaları.

iris-retina tabakası. irisretina tanımlaması iĢlemleri elektronik ticaret. iĢlem yapmasını mümkün kılmak için gerekli olan standartlar belirlenmektedir. bugün Ģimdilik sadece dizüstü bilgisayarları açmak.10. parmak izi. biyometri teknolojisi yaygın ve etkin bir biçimde kullanılabilmesi için bu standart gereklidir [134]. bankacılık iĢlemlerine ulaĢabilen bir kullanıcının dünyanın baĢka bir ülkesindeki bir bankanın da bankamatik cihazından. ses tanımı gibi biyometrik tanımlama sistemlerinde kullanılacak iĢlemlere uluslararası bir standart getirme çabası sonucunda. tesislere ve ofislere eriĢim güvenliği Elektronik bilet satıĢı CRM uygulamaları sayılabilir [131]. web güvenliği gibi alanlarda da etkili olacak. Biyometrik Teknolojiler Standart mıdır? Biyometrik güvenlik sistemleri konusunda uluslararası bir standart söz konusudur. Türkiye'de bir banka hesabı ve parmak izi tanıma sistemi bulunan bankamatiklerden kredi kartı kullanmadan sadece parmak izini göstererek para çekebilen.Hastane ve sigorta kuruluĢlarında hasta takibi ve kimlik saptama Kamu hizmetlerine yönelik kayıt takibi (SSK. Türkiye'deki mevduat veya kredi hesabına ulaĢarak. sabit diskleri kullanabilmek gibi nispeten küçük uygulamalar için kullanılsa da. trafik) Binalara. dizüstü veya masaüstü sistemde bulunan tanımlama cihazına basılan parmak izi ile web üzerinden ulaĢılan banka hesabında kayıtlı parmak izini karĢılaĢtırmak için iki sistemin de okuduğu biyometri verilerinde mutlaka bir standart oluĢması gerekiyor ki.3. vergi. Bu sebeple. örneğin. parmak izi. International Committee for Information Technology Standards (INCITS) (Uluslararası Bilgi Teknolojileri Standartları Komitesi) tarafından. 8. 220 . Resim 73: Biyometrik Alanlar Biyometri teknikleri.

3. UYDU NEDĠR? Herhangi bir bölgeden gönderilen sinyalleri. almiĢ olduğu sinyali istenilen bölgelere değiĢik frekanslarda gönderen ileri teknoloji cihazlardır[141]. Birey Ayırt Etme Kaynakları KarĢılaĢtırma Tablosu Tablo 10: Birey Ayırt Etme Kaynakları KarĢılaĢtırma Tablosu BÖLÜM VIII 9. Buna uyduların ayak izi denir[141]. UYDU SĠSTEMLERĠ 9. 9. SSCB‟nin 1957 yılında ilk insan yapımı uyduyu uzaya göndermesiyle baĢlayan uzay yarıĢında. UYDULARIN TARĠHSEL GELĠġĠMĠ ĠletiĢim ağlarının en önemli kavramından biri olan uydular. üzerinde bulunan elektronik devrelerden geçirerek.1.11.8.2. soğuk savaĢ 221 . Uydular yeryüzüne gönderdikleri sinyalleri değiĢen oranlardaki sinyal seviyeleri ile gönderirler.

BaĢka bir deyiĢle kullanılması düĢünülen uydunun amacına yönelik olarak yörüngesi değiĢecektir. 9.5. Bunun sebebi uzayda sürtünme ya da yavaĢlatıcı etkinin çok az olmasıdır[143]. 9. uydu güç olarak bataryaları kullanır[143]. Aksi bir durum ortaya çıkmadığı sürece bir uydunun ömrü üzerindeki denge roketlerinin yakıtı ile direkt olarak ilgilidir. UYDULARIN ÖMRÜ YaklaĢık olarak bir uydunun ömrü 12–15 yıl kadardır. Early Bird. 222 . UYDULARIN YÖRÜNGESĠ Uydular çevresinde döndüğü gezegen tarafından yörüngesinde tutulur. Uydu yörüngeleri genel olarak dünyaya olan uzaklıklarına kullanım amaçlarına ve yörünge düzlemlerine göre isim alırlar. Bu kuĢak jeosenkron (yeryüzü ile es zamanlı) bir yörüngedir[143]. BaĢka bir anlatımla uyduyu dengede tutmaya yarayan roketlerin yakıtı bittiğinde uydu ömrünü tamamlamıĢ olur[142]. Clarke kuĢağı diye adlandırılan yörüngeye 1965 yılında ABD tarafından yerleĢtirildi. Gezegenler ve uydular milyonlarca yıl süreyle dönerler.3. 9.4. Bunlara örnek verecek olursak Televizyon ve Radyo gibi amaçlara yönelik olan haberleĢme uyduları Clarke Belt adi verilen ve yeryüzüne uzaklığı yaklaĢık olarak 36000 km olan bir kuĢak üzerinde bulunurlar.taraflarının çok büyük ölçüde kamusal kaynak aktarmasıyla ortaya çıkan büyük bir teknolojik alanın ürünüdür[142]. 1969 yılında ise Intelsat III izledi[142]. Bunu 1967‟de Intelsat II. Uydu üzerine dünyanın gölgesi düĢtüğünde. Yeryüzünden bakıldığında hep aynı noktada kalan uyduların ilki. Gezegen uyduyu yerçekimi etkisi ile kendisine çeker. Dünyadaki bütün uydular ayni yörünge üzerinde durmazlar. UYDULARIN ENERJĠ KAYNAKLARI Uyduların gücü kısa süreli iĢleyebilen bataryalar veya uzun süreli kullanılabilen güneĢ panoları vasıtasıyla güneĢten elde edilir.

Bu bantlar Ģunlardır: 9. Uyduya haberi göndermek ve almak için yeryüzünde yer istasyonları kurulmuĢtur. Bir yukarı-link için en kullanıĢlı frekans bandı 5.9.2. Uydu haberleĢme yer istasyonları ile sağlanmaktadır[1].6. Bu uyduların asıl kullanım amacı. gemi yer ve yön tayin sinyallerinin.6. taĢıyıcı frekanslarını değiĢtirerek tekrar yer istasyonuna aĢağı link üzerinden iletilmektedir. Bazı uydulardan bu band içinde TV yayınları da verilmektedir. sonra bu modüle edilmiĢ iĢaret yüksek kazançlı ve dar ıĢın demetli bir anten ile ıĢınlanmaktadır[1]. Televizyon Yayını ve Uydu Frekansları Uydulardan alınan TV yayınları frekans bantları ile tanımlanır.7–4. tele haberleĢme sinyallerinin ve diğer askeri sistemlerin kullanıldığı frekans bandıdır[144].1. Uydu bu iĢaretleri kuvvetlendirip. Bir yer istasyonunda uyduya ıĢınlanan iĢaretin yoluna yukarı-link adı verilmektedir. UYDU ĠLETĠġĠM SĠSTEMLERĠ Yer yüzeyinin etrafında 120o aralıklara yerleĢtirilmiĢ ve jeosenkron yörüngeli uydularla dünyanın her tarafıyla haberleĢme gerçekleĢtirilmektedir[1].925–6.6. 223 .2 GHz dir[1]. yüksek güçlü kuvvetlendiricisi ile kuvvetlendirilerek. Uydu yer istasyonu vericisinde temel bandda bulunan iĢaret bir taĢıyıcı ile modüle edilip. Resim 77: Uydu ve Yer Ġstasyonu 9. Yer istasyon vericileri birbirinden bağımsız 24 televizyon resim ve ses iĢaretleri çoğullanarak yukarı-link taĢıyıcısına bindirilip jeosenkron uyduya gönderilmektedir. X Bandı Yayınları Frekansları 6-11 GHz'in arasında olan ve genellikle askeri haberleĢme amaçları için kullanılan bir yayın türüdür.425 GHz dir. AĢağı link için frekans bandı 3.

Yeryüzünden olan yüksekliklerine göre uydular     Alçak Yörünge Uyduları (Low Earth Orbit – LEO) Orta Yörünge Uyduları (Medium Earth Orbit.6.1.5. Yaygın olarak kullanılan bir sınıflandırma türü ise yeryüzünden olan yüksekliklerine göredir[137]. Birkaç 10 GHz değerinin üstündeki frekans değerleri de yağmur gibi etkenler sebebi ile Atmosfer tabakasını aĢamaz[137]. 9. diğer uyduların 224 . dünyaya uzaklıkları en fazla değiĢen uydulardır. 9. Multimedya uygulamaları ve sayısal TV yayınları bu banddan yapılır[144]. 9.MEO) Yerdurağan Yörünge Uyduları (Geostationary Earth Orbit-GEO) Yüksek Yörünge Uyduları (High Eliptical Orbit-HEO) 9. Bu tip uydular. Uydular.6. sağladıkları hizmetlere ve benzeri pek çok kritere göre sınıflandırılabilir. Alçak Yörünge Uyduları(Low Earth Orbit-LEO) Yüksek Yörünge Uyduları (HEO).4. 9. Bu bandda kullanılan alıcı antenleri genellikle elek Ģeklinde yapılır[144].1. Birkaç yüz MHz değerinin altındaki frekans değerleri Ġyonosfer tabakasını aĢamaz. UYDU ÇEġĠTLERĠ Uydu iletiĢim sistemleri için kullanılan frekans değerleri belli bir frekans aralığını kapsamaktadır.7.9. ağırlıklarına. Televizyon yayınlarının büyük bölümü bu banddan yapılır[144].1. Yörüngesel hareketi sırasında bir kutup bölgesi üzerinde dünyaya çok yaklaĢırken diğer bir kutup bölgesinde ise dünyadan çok uzak bir noktadan geçer.3. Ku Bandı Yayınları Bu band 12–14 GHz arası frekans bandlarını kapsar.6.7.7. yörüngelerinin Ģekillerine. Ka Bandı Yayınları Bu band 20-30 GHz arası frekans badlarını kapsar. C Bandı Yayınları 4-6 GHz frekansında kullanılan yayın Ģekline verilen isimdir.

dünyaya uzaklıkları en fazla değiĢen uydulardır. Yerdurağan Yörünge Uyduları(GeostationaryEarth Orbit-GEO) 9. Yüksek Yörünge Uyduları (HEO). Daha çok bilimsel çalıĢmalar ve bölgede bulunan iĢ istasyonlarının iletiĢimi için kullanılırlar[142]. Orta Yörünge Uyduları 5000–13000 km yükseklikte bulunan uydulardır. Yere göre sabit olmaları nedeni ile çeĢitli hizmetler için oldukça elveriĢlidir. Orta Yörünge Uyduları (Medium Earth Orbit-MEO) 9. Kutup bölgeleri GEO uydular tarafından kapsanmaz. Bu yörüngede bulunan uydular GPS hizmetleri gibi yerkonum belirleme için kullanılırlar[142].1.1. Ancak 36000 km gibi bir yükseklik söz konusu olduğundan. Yüksek gecikme değerleri. Daha çok bilimsel çalıĢmalar ve bölgede bulunan iĢ istasyonlarının iletiĢimi için kullanılırlar[1]. Ayrıca.7.7.eriĢemediği kutup bölgelerinde etkilidir. Yüksek Yörünge Uyduları (High Eliptical Orbit-HEO) 9. ancak bu kısımda nüfusun yok denecek kadar az olduğu düĢünüldüğünde çok da büyük bir dezavantaj değildir.2.1. Yeryüzünden yaklaĢık 36000 km yükseklikte Ekvator düzleminde olan uydulardır. ĠletiĢim amaçlı uyduların hemen hepsi Jeosenkron Ekvatoral yörünge üzerinde bulunan uydulardır[1]. Kapsama alanları neredeyse tüm dünyanın %40‟ı olmak üzere oldukça geniĢtir.4. Alçak Yörünge Uyduları (LEO) ile Yerdurağan Yörünge Uyduları (GEO) arasında bulunan yörüngede hareketlerini sürdürürler.3. 225 . sadece 3 GEO uydu ile dünyanın büyük çoğunluğu kapsanabilmektedir. sinyaller yüksek gecikme ve yol kaybına uğrarlar. Yörüngesel hareketi sırasında bir kutup bölgesi üzerinde dünyaya çok yaklaĢırken diğer bir kutup bölgesinde ise dünyadan çok uzak bir noktadan geçer. gecikmeye duyarlı uygulamalar için GEO uyduları elveriĢsiz kılar[1]. Dönme periyotları Dünya‟nın dönüĢ periyoduna eĢittir ve dolayısı ile yeryüzündeki bir gözlemciye göre durağan görünmektedirler. Bu tip uydular. diğer uyduların eriĢemediği kutup bölgelerinde etkilidir.7. ĠletiĢim amacıyla kullanılan uyduları çok yüksek alıcı-verici anten kulelerine benzetebiliriz.

okyanus gözlem uyduları. denizcilik ve havacılık için kesin konum sağlamakta. haber alma uyduları. Genel olarak yörüngeler 150-400 km arasındadır[139]. Silahlı Kuvvetlerin kendi içinde bilgi alıĢ-veriĢine olanak sağlamaktadır. Askeri amaçlı uydular belirlenen noktaların fotoğrafını çekmekte.9. Erken Uyarı Uyduları: Erken uyarı uyduları karĢı tarafın nükleer saldırıya geçip geçmediğini belirlemekte kullanılmaktadır. Elektronik Uydular: Bu uydular karĢı tarafın askeri hareketlerini elektromagnetik dalgalar ile izlemekte kullanılmaktadır.2. Casus uyduları: Bu uyduyu da fotoğraf ve elektronik uyduları. Hem alçak yörüngelerde. Fotoğraf Uyduları: Fotoğraf uyduları askeri hedefleri tanımakta. Askeri amaçlı uydular: Casus uyduları. erken uyarı uyduları olarak sınıflandırılabilir[1]. Kullanım Amaçlarına Göre Uydular Yörüngelerin dünyadan uzaklığı. yarı senkron ve alçak yörüngeli olabilir. saptamakta ve konumlandırmada kullanılmaktadır[1]. Yörüngeler jeosenkron (yere eĢ zamanlı). meteoroloji ve jeodezi Ģeklinde gruplandırılabilinir[140]. hem de jeosenkron yörüngelerdeki uydular radyo ve radar iletiĢimi ile izleyebilmektedir[1]. Bu uydular.1. değiĢik amaçlar doğrultusunda sınıflandırılırken yörüngeleri de amaçlarına uygun bir Ģekilde değiĢmektedir. uyduların kullanım amaçlarına göre değiĢir. 226 .7. konumlandırma uyduları. Çok genel olarak uyduların kullanım amaçlarına göre sınıflandırılması:      Askeri amaçlı uydular HaberleĢme uyduları Televizyon yayın uyduları Yön bulma uyduları Meteoroloji uyduları Askeri Amaçlı Uydular 9. Okyanus Gözlem Uyduları: Gemilerin izlenmesinde ve deniz koĢullarının saptanmasında kullanılmaktadır[1].2.7.

sabit uydular ekvator düzlemindeki jeosenkron yörüngeye yerleĢtirilmiĢtir[142]. UYDULARIN YAPISI. Yakın kutupsal yörüngeli uydular(650-1500km) olmak üzere ikiye ayrılmaktadır[142]. Meteoroloji Uyduları 9. bu amaçla kullanılmaktadır[142]. gerçekleĢtirdiğimiz telefon konuĢmalarının çoğunda farkında 227 . HaberleĢme Uyduları Global haberleĢme amaçlı uydular.5'lik yıllık aktif çalıĢma oranıyla. 20 bin km yükseklikte ki yarı senkron yörüngedeki bu uydular 24 saatte yerkürenin çevresinde 2 kez dolanmaktadırlar[1].2. ABD‟ de hedefin konumlarını vuruĢta 5m sapma sağlayan Navstar konumlandırma sistemini geliĢtirmiĢtir. Kutupsal yörüngeli uyduların yüksekliğinin (650km-1500km) geniĢ bir aralıkla değiĢebilir olmasına karĢılık.7. Bu nedenle meteorolji uyduları.7.4.2. Böylece savaĢ alanlarının füzelerle daha isabetli vurulması sağlanır[1]. Konumlandırma uyduları hem dost hemde düĢman kuvvetlerinin yerinin tespit edilmesinde kullanılmaktadır. Tercih edilen istasyon düzenlemeleri yapılırken. alınacak olan verinin tipini ve verileri gönderen uydunun yörünge karakteristiğini dikkate almak gerekir. YÖRÜNGESĠ VE ENERJĠSĠ Günümüzde Uydu HaberleĢme Sistemleri artık hayatımızın bir parçası olmuĢtur. Yön Bulma Uyduları 9. 9. yaptığımız bilgi alıĢveriĢlerinin.8.7.2. evimize gelen televizyon sinyallerinin. Ortalama %99.9. Bölgesel Meteoroloji verileri daha kesin elde edilebilmesi için çoğunlukla yakın kutupsal yörüngeler. Her uydu kendi konumu ve zamanını kullanıcıya bildirmektedir. 4 adet uydudan gelen konum bilgileri ile hedefin yeri tespit edilmektedir. 36000km deki yere eĢ zamanlı yörüngeye yerleĢtirilmektedirler[142].3. Bu sistem 6 ayrı yörüngede 18 uydudan oluĢmuĢtur. yere göre sabit noktada bulunmaları ve döngüsünü 24 saatte yapmaları zorunluluğu nedeniyle.   Yeryüzüne göre sabit konumlardaki jeosenkron uydular.2.

gerekli önlemlerin alınması sağlanmıĢ olur. 9. Yer istasyonu sayesinde uydu haberleĢme sistemindeki tüm parametreler (güç.8. Böylece olağandıĢı durumlarda sistemdeki aksaklıklar monitör edilip. Resim 74: Yer Ġstasyonları bağlantısı 228 . anten modülüne bağlı uydudan sinyalleri algılayan arama modülü. alma ve gönderme modüllerinden oluĢur. gönderme frekansına çevirici) aracığıyla gerçekleĢtirilen ve iletiĢim trafiğinin gönderilmesini (çıkarma hattı. Uydu haberleĢme sistemleri saydığımız bu ihtiyaçları karĢılayabilecek özelliklere sahip teknolojisiyle gelecekte çok daha yaygın ve spesifik olarak kullanılacaktır. 9. Ayrıca karasal haberleĢme Ģebekesiyle bağlantıyı sağlayan altyapı ve sistem monitörleme modülleri de bulunmaktadır[148]. yer terminalleri parametreleri. uplink) ve alınmasını (indirme hattı. Artan iletiĢim trafiği. vb) monitör ve 190 kontrol edilebilir. uyundun yörüngesi. Yer Ġstasyonları Yer istasyonları anten modülü.8.olmasak da altyapı olarak uydu sistemleri kullanılmaktadır.2. downlink) sağlayan yer terminalleri ağından oluĢmaktadır[145]. gün geçtikçe daha fazla kanal kapasiteli ve daha hızlı haberleĢme sistemlerinin kurulmasına neden olmaktadır. bir uydudan.1. uzaydaki konumunu ve çalıĢmasını denetleyen bir yeryüzü istasyonundan ve uydu üzerindeki transponder (alma frekansını. Uydu HaberleĢme Sistemleri Uydu iletiĢim sistemleri. uydunun yörüngesini.

dünya üzerinde bulundukları yörüngelere göre üç grupta sınıflandırılır. Ġkinci neden ise özellikle altının iyi bir iletken olmasıdır. Ġçlerinde ve dıĢlarında yapacakları iĢe göre uygun aletlerle donatılmıĢtır. GüneĢ ıĢınları yansıtılarak uydunun ısınması engellenmiĢ olur[147].3. Bunlar sırasıyla dünya etrafında bir günde bir turdan fazla yol alan uydular olan LEO tipi uydular. Bu parçacıkların oluĢturdukları elektrik alan uydudaki elektronik aletlerin çalıĢmasını engeller.8. gezegen. Uydu bir merkezi cisim etrafında (yer. Bu tabakanın en belirgin özelliği yansıtıcı olmasıdır. iç gezegenlere gönderilen uydular ve ay modülleri). güneĢ gibi) eliptik veya dairesel yörüngeye girmek üzere imal edilmiĢ araçlardır.9. 229 . Kabaca bir uydunun yapısı incelenirse. kutup ıĢımasına neden olurlar. Altın barak oluĢan elektriği toplamaya yarar. Özellikle haberleĢme uydularının anten bağlantıları bile altın barak ile kaplanmıĢtır. Yer yörüngeli uyduların büyük bir kısmı Van Allen manyetik kuĢakları içersinde bulunurlar. Bu kuĢaklar güneĢten ya da yıldızlar arası ortamdan gelen yüklü parçacıkları hapsederek. Ģu kısımlardan oluĢtuğu görülür: Resim 75: Türksat‟ ın Yapısı Uydunun dıĢ kısımları gümüĢ veya altın bir baraka ile kaplanmıĢtır (özellikle tüm haberleĢme uyduları. Uyduların Yapısı Günümüzde kullanılan uydu tipleri. dünyanın etrafında dünya ile aynı hızda dönen GEO tipi uydular ve dünya etrafındaki dönüĢünü bir günden daha uzun sürede tamamlayan HEO tipi uydulardır. Üçüncü bir neden ise mikron büyüklüğündeki asteroidlerin uydunun iç kısımlarına zarar vermesini engellemek içindir.

enerji durumu. Ona göre de gerekli yörünge düzeltmeleri yapılır. Pozisyon Belirleme ve Sabitleme Üniteleri 9. Üçüncü bölüm ise güneĢ levhaları ve tüm antenlerin bulunduğu dıĢ kısımdır[147]. kameralar.3. Ayrıca astroid veya yörüngedeki bir uydu artığı ile çarpıĢma uydunun kontrolden çıkmasına neden olabilir. Bu tür uydulara yansıtıcı uydular denir. Bunun dıĢında uydu ile bizzat haberleĢmeyi sağlayan sistemler vardır. DıĢ ortamdan (GüneĢ‟ten) enerji güneĢ panelleri ya da güneĢ pilleri yardımıyla sağlanır. Uydudaki bilgi yerdeki belli istasyonlara belirli zamanlarda aktarılır.9. radyo antenleri.4. Uydular güneĢ ıĢınlarından korunmak için kendi eksenleri etrafında dönerler.8. Ayrıntılı olarak uyduları yapı bakımından üç bölüme ayırabiliriz.3. Ġkinci bölümde uydunun ana görevini yerine getiren transponderler. Bu tür enerji ile 191 genellikle imalat sırasında uyduya yüklenir (yanıcı ve yakıcı sıvı yakıtlar) ya da uzay mekikleri vasıtasıyla yörüngede yakıt nakli yapılır. Bu tür elde edilen enerji elektronik aksam için gereklidir. güneĢi ya da derin uzayı inceliyor demektir.3. Bilgisayar ve Veri Toplama Sistemleri: Dedektörler.3.8. dengeleyen kimyasal ve elektriksel tepki motorlarını. hareket sistemini.). HaberleĢme uyduları ise yeryüzünün belli bir bölgesinden gelen sinyalleri diğer tarafa aktarırlar (devletler ve kıtalar arası telefon konuĢması. Güç Kaynakları 9. gezegenleri. 9. örneğin astronomik amaçlı ise yıldızları. Güç kaynağı bir uydunun en önemli kısmıdır.3. Ölçümleri radyo sinyalleri ile yeryüzüne ulaĢtırıyordur. Birinci bölüm hizmet bölümü denilen ve uyduyu yörüngede tutan. Uydu üzerindeki elektronik ve mekanik donanımı çalıĢtırmak için enerjiye ihtiyaç vardır. tüm haberleĢme donanımı yer almaktadır.8. Bunun dıĢında uyduların yörünge düzeltmelerinde belli bir eksoz hızı elde etmek için itme kuvvetine ihtiyaçları vardır. 230 . Ya da uydu enerjisini dıĢ ortamdan tedarik eder. teleskoplar. yakıtı ve aküleri barındıran bölümdür. HaberleĢme Sistemleri Eğer uydu ölçüm yapıyorsa. Belli bir yıldıza kilitlenme için uydunun pozisyonu çok önemlidir.8.1. hareketlerini düzenleyen. Bu dönme düzgün olmak zorundadır ve daima kontrol edilir. Bu sistemler yardımı ile uydunun yeri. bilgisayarlar vb. hızı tespit edilir. TV yayını vs.2. Bu enerji ya imalat sırasında kendisine yüklenmiĢ piller (doldurulmuĢ pil veya atom pilleri) vasıtasıyla karĢılanır.

haberleĢmenin niteliği ile doğrudan ilgilidir. Uydu Transponderleri Uydu transponderleri. Antenler Kurulduğu bölgedeki istenen frekans ve polarizasyondaki radyo frekans Uydu antenlerinin temel görevleri aĢağıdaki gibi sıralanabilir: dalgalarını toplamak. yüksek açısal momentumu bulunan bir denge çarkı gibi davranması sağlanmaktadır. Uydu.4. alıcı antenine gelen yer terminali sinyalini filtreledikten ve yükselttikten sonra sinyali ulaĢması gereken yer terminaline istenen frekansta iletmekle yükümlüdür. 231 . tekrarlayıcı (röle) mantığıyla çalıĢır. Günümüzde ise yeni kararlı tutma yöntemleri geliĢtirilmiĢtir. güneĢ enerjisi gibi dıĢ etkenler yanında uydunun dengelenmemiĢ iç hareketleri gibi birçok değiĢik kuvvetin etkisindedir. 9. uyduyu kendi ekseni etrafında döndürmek gerekmektedir. Ġstenen frekans ve polarizasyondaki radyo frekans dalgalarını iletmek.8. ancak dönme yönünün tersinde dönen düĢük ataletli bir platform üzerine oturtulmuĢtur. dünyanın manyetik alanı. Bu etkenler uydunun istenen yörüngede kalmasını önlemektedir. Aksi halde iletiĢimin sürekliliği sağlanamayacaktır.Uydunun tasarımı.) bu doğrulayıcı sistemler devreye girer. Bunlardan en önemlisi "Üç eksenli kararlı tutma" yöntemidir.2. Anten hüzmesi dıĢındaki alanlara minimum güç yaymak.8. yörüngede iken yerçekimi farklılığı. Uyduyu OluĢturan BileĢenler 9.1. dünya üzerinde istenen bir noktaya yönlendirilebilmesi için antenlerin her zaman dünyaya dönük olması gerekmektedir. Böylece uydunun. Antenlerin her zaman dünyaya dönük tutulması için antenler ve 192 tüm haberleĢme donanımı uydunun dönme hızıyla aynı hızda. Güç yükseltecinin doyum noktasına ulaĢması durumunda (birden fazla taĢıyıcı sinyalin aktarımı durumu vb. Bu kuvvetlerin olumsuz etkilerini ortadan kaldırmak ve dolayısıyla uyduyu kararlı bir durumda tutmak için. Mümkün olduğunca az istenmeyen sinyal toplamak. 9. Temel olarak.8. Uydunun bu Ģekilde kararlı tutulmasına "Çift Dönme" yöntemi denir.4.4. Dünya üzerinde bir yörüngede bulunan uydunun alıcı ve verici antenlerinin.

GüneĢ panolarının verimi çevre koĢulları yüzünden devamlı olarak düĢmektedir. Bu yeni enerji kaynağının solar enerjiye göre en önemli üstünlüğü dıĢardan bir kaynağı. Aküler genellikle Ni-Cd türdendir ve ağırlıkları solar hücrelere göre oldukça fazladır. 9.9. parabol gibi bir konik Ģeklinde olabilmektedir. güneĢi gerektirmemesidir. UYDULARIN YÖRÜNGELERĠ Kepler yasasına göre dünyanın etrafında dönen bir cisim dünyanın uydusu olur. elips.8. mikro-meteorlar ve tutulma dönemlerindeki ısı değiĢimleri en önemlileridir. 232 . termo-elektrik ve termo iyonik hücrelerdir. hücresel yakıtlar. uydunun çalıĢmasını devam ettirebilmesi için akü bulundurulmaktadır[4].4. Tutulma süresinde uydu dünyanın gölgesinden geçerken güneĢ panoları enerji üretmeyeceklerinden. Uydunun Akü ve GüneĢ Panelleri Uydunun enerji ihtiyacını karĢılamak için kaynaklar güneĢ hücreleri nükleer reaktörler. Ni-Cd aküler -5[oC] ile +10[oC] arasında çalıĢtırılabilmektedir. mor ötesi radyasyon. Genel olarak bozucu ek etkenler bulunmadığı sürece uzaydaki tüm yörüngeler daire. Bu uydunun yörünge sayısı sonsuzdur.3. hiperbol.Resim 76: Uydunun GüneĢ Panellerini Gösteren Bir Fotoğraf 9. Bu koĢullar altında parçacık radyasyonu. Uydularda bugün kullanılan solar enerji sisteminin yakın bir gelecekte yerini nükleer enerji sistemine bırakması beklenmektedir. Ancak nükleer enerjinin kullanılması sırasında uyduda bulunan haberleĢme donanımının radyasyon etkisine karĢı son derece iyi bir Ģekilde korunması gerekmektedir.

Uyduların sonsuz sayıdaki yörüngelerinden ancak bir tanesi.9. yörüngesine oturtulduktan sonra. 193 Bu yörünge ekvator düzlemi üzerinde dairesel ve üzerindeki uydu hızının dünyanın kendi ekseni çevresindeki açısal hızına eĢit olduğu özel ve tek bir yörüngedir. tarımsal ürünlerin tespiti. uydu doğu-batı yönünde sürekli kayar. maden ve petrol yataklarının tespiti gibi. okyanuslardaki akıntılar. FırlatıĢta yerle eĢ zamanlı yörüngeye tam olarak oturtmak gerçekleĢtirilirse bile uydu çeĢitli bozucu etkenler yüzünden bu yörüngeyi uzun süre koruyamaz. Merkezkaç kuvveti yerçekimi kuvvetinden büyük ise. Bu yörüngeye dünya ile eĢzamanlı yörünge denir. kutup bölgeleri. yeryüzündeki herhangi bir noktaya göre üzerindeki uydu konumu sürekli olarak sabit kaldığı için çok büyük önem taĢımaktadır. yörüngesinde sabit tutan hız. Yerçekimi kuvveti merkezkaç kuvvetine eĢit olduğunda. Uyduyu. erozyon. yeryüzünün boylam çizgilerine paralel olarak dolanırlar. Alçak yörünge uydularıdır ve dolanma periyotları kısadır. uydu yörüngesi tam olarak ekvator düzlemi üzerinde olmazsa kuzey-güney yönünde günde bir kaç kez doğu-batı yönünde günde iki kez olmak üzere gökte 8 rakamının Ģekline benzer bir salınım yapar. Bir uydu. yer küresine ait bilgi toplama iĢleri bu tür yörüngeli uydular vasıtasıyla yapılırlar. uydunun dünyaya olan yüksekliği azaldıkça artar. Genelde Yer‟in iyonosfer tabakası. Yer küresi döndüğü için devamlı olarak yeryüzünün farklı bölgelerini gözlerler. yerçekimi ve merkez kaç kuvvetleri arasındaki denge bozulmadığı sürece yörüngesi de değiĢmektedir. Uydu yörüngesinin dünya yüzeyine olan yüksekliği uydunun hızından belirlenir. Kutup Yörüngeli Uydular Bu tür uydular. 233 . uydunun sabit konumunu bozmaktadır. Yerçekimi kuvvetinde bir değiĢiklik. merkezkaç kuvveti ise uydunun ağırlığı ve hızına bağlıdır.1. Yerçekimi kuvveti dünyanın ve uydunun ağırlığına. Yerçekimi kuvveti. Yörüngede bulunan uydular yerçekimi ve merkezkaç kuvvetleri etkisi altında bulunmaktadır. merkezkaç kuvveti ise dünyadan uzaklaĢmaktadır. uydu yörüngeden çıkar ve uzaya gider. Bu etkenleri yenebilmek için uydunun tepki roketlerinin bulunması ve bunlar ve bunlar için gerekli yakıtla donatılmıĢ olması gerekmektedir. askeri bölgelerdeki hareketlilik. Yerçekimi kuvveti merkezkaç kuvvetinden büyük ise uydu dünyaya düĢer. yeryüzünün fotoğrafının çekilmesi. Bazı meteoroloji uyduları da kutup yörüngeli olarak atılabilmektedir. uydu yörüngede sabit kalır. Yörünge yarıçapı farklı olursa. 9. Uydu fırlatıldığında amaçlanan yörüngeye oturtmak tam olarak sağlanamayabilir. uyduyu dünyaya doğru çekmekte.

2. meteoroloji uyduları bu tür uydulardır. dünyaya göre sabit bir konumda kalır. Yörüngelerinin en öte noktası yaklaĢık olarak 36000 km. Uydu dünya ile aynı yönde dönmeli Ekvator enleminde bulunmalı Uydu 23. YaĢam süreleri daha uzundur[148]. HaberleĢme amacıyla atılan uydular. Bu koĢullar yerine getirildiğinde uydu.94 saatte tam bir dönme yapmalı KoĢullarını sağlamalıdır. Böylece bir yörüngede dünyaya göre sabit kalması için. Bu nedenle yeryüzünden bakıldıklarında sabit görünürler ve ampul uydu diye adlandırılırlar. periyodları da 24 saat civarındadır.Resim 77: Kutupsal Yörünge 9. Ekvatoral Uydular Yer‟in ekvator düzlemine paralel ve o düzlem içinde dolanan uydulardır.9. erken uyarı askeri uyduları. Göz ile bakıldığında yıldız sanılabilirler. Uydular dünya ile eĢ zamanlı yörüngelere yerleĢtirilmektedir. Resim 78: Ekvatoral Yörünge 234 .

235 . Ancak aradaki mesafe çok büyük olduğundan alıcıya ulaĢan dalgalar atmosfer olaylarından etkileniyordu. Dünyanın her tarafını görebilmek için en az 3 uydu yörüngesinin yeryüzü ile eĢ zamanlı (jeosenkron) olması gerekir. Elipsin büyüklüğü.9. uydu periyodu 12 saat olacak Ģekilde seçilmiĢtir[147]. Uydular Nasıl HaberleĢir? Önceden okyanus aĢırı gibi uzak mesafe haberleĢmesi. Eliptik Yörüngeli Uydular Ekvator düzlemine yerleĢtirilmiĢ dairesel yörüngeli uydulardır. Resim 79: Eliptik Yörünge 9.9.10. Oysa yeryüzünden belirli bir yükseklikte bir tekrarlayıcı istasyon. elektromanyetik dalgaların iyonesferden yansımasından yararlanılarak yapılıyordu. UYDU HABERLEġME SĠSTEMLERĠ 9.000 km uzaklıktadır. haberleĢme band geniĢliğinin az olması nedeniyle ihtiyacı karĢılamıyordu.1. Yani yeryüzündeki bir gözlemciye göre uydu daima aynı yerdedir.3.10. Bu denizaltı kablosu oldukça güvenilir bir haberleĢme sağladığına karĢın. BaĢka bir haberleĢme türü ise denizaltı kablosu idi. Uydu dünyanın ekvator dairesi üzerinde yaklaĢık 36. Yüksek enlemli ülkelerde eliptik türü yörünge kullanılarak büyük yükseklik açısına ulaĢılabilir. aktarıcı kullanılırsa dünyanın yarısına yakın bir bölümüyle haberleĢme sağlanabilir. Bu eĢ zamanlı uydulardan doğrudan televizyon yayını ekvator yakınındaki ülkeler için faydalıdır.

Uydu yayınları. Uydulardan yapılan yayınların bir kısmı Türkiye‟yi de kapsamaktadır. Yer istasyonlarının görevi. oradaki gücü içten dıĢa doğru aĢağıdaki Ģekildeki gibi eğriler Ģeklinde zayıflar. uydudaki aktarıcılarla(transporder) dünyaya bir açı altında gönderilir. uyduya göndermek ve uydudan gönderilen bilgileri alarak bunları yer istasyonlarını aboneye bağlayan sistemlere aktarmak üzere iĢlemektir [150]. uydu haberleĢme sistemine uygun bir duruma getirerek. Ancak bu yayınların çoğu Türkiye‟ ye yönelik yapılmadığından Türkiye‟deki ayak izleri zayıftır. Bu yüzden uygun nitelikte resim ve ses elde edebilmek için zorunlu olarak büyük çaplı çanak antenler kullanılmaktadır. ĠĢaret yer yüzeyinde hangi bölgeye veriliyorsa. tunel diyotlu kuvvetlendirici veya düĢük gürültülü transistorlü kuvvetlendiricilerdir. YER ĠSTASYONLARI Uydular aracılığı ile yapılan haberleĢmenin en önemli elemanlarından biri de yer istasyonlarıdır. Bu yüzden. 9.11.Resim 80: Uyduların HaberleĢme Sistemi Yer yüzeyinin etrafına 120‟Ģer derece aralıklarla ve yer yüzeyi ile eĢzamanlı dönen uydular vasıtasıyla dünyanın her tarafıyla haberleĢme sağlanmaktadır. abonelerden alınan bilgileri. uydu iĢaretlerinin yer yüzeyinin her bölgesine aynı güçte ulaĢması mümkün değildir. Uydu iĢaretlerinin yeryüzüne ulaĢabildiği aynı Ģiddette alan çizgilerine “uydunun ayak izi” denir. Uyduya haberi göndermek ve almak için yeryüzünde yer istasyonları kurulmuĢtur. 236 . Uydu haberleĢme sisteminde haberleĢme yer istasyonları ile sağlanır. Bu uydulardaki kuvvetlendiriciler parametrik kuvvetlendirici.

uydudaki transponderlerin (RF kanalı devresi)durumuna göre aynı sayıda trafiği olan bir baĢka ülke yer istasyonuna biri 60 diğeri 72 kanallı olmak üzere iki taĢıyıcı ayırabilmektedir. yer terminalleri parametreleri) monitör ve kontrol edilebilir. Ayrıca karasal haberleĢme Ģebekesiyle bağlantıyı sağlayan altyapı ve sistem görüntüleme modülleri de bulunmaktadır. Yer istasyonlarında anten modülü. sistemdeki yer istasyonlarının her birine 5. gerekli önlemlerin alınması sağlanmıĢ olur.Resim 81: Yer Ġstasyonlarının Genel Blok Yapısı INTELSAT sisteminde en yaygın olarak frekans modülasyonlu frekans paylaĢımlı çoklayıcı kullanım yöntemi uygulanmaktadır. taĢıyıcı frekansların yer istasyonlarına dağıtımı INTELSAT tarafından yapılmaktadır. alma ve gönderme modülleri bulunur. 237 . Bu yöntemde. Ancak uydunun en verimli Ģekilde kullanılmasını sağlamak ve yer istasyonu sahibi ülkelerin ihtiyaçlarını karĢılamak amacıyla. Alıcı Yer Ġstasyonu (Downlink) ve Verici Yer Ġstasyonu (Uplink) olmak üzere ikiye ayrılırlar. anten modülüne bağlı uydudan sinyalleri algılayan arama modülü.425 GHz bandından bir veya birkaç taĢıyıcı ayrılmaktadır. Bugün bir taĢıyıcı ile en çok 1092 kanal. Böylece olağandıĢı durumlarda sistemdeki aksaklıklar görüntülenerek. INTELSAT sisteminde kullanılan bu taĢıyıcıların daha birçok özellikleri INTELSAT tarafından belirlenir. Bu nedenle INTELSAT 132 kanallık trafiği olan bir yer istasyonuna bir taĢıyıcı verebildiği gibi. uyundun yörüngesi. Yer istasyonu sayesinde uydu haberleĢme sistemindeki tüm parametreler (güç. en az 12 kanal göndermek mümkündür.925-6.

evlerde.Resim 82: Yer Ġstasyonları Bilgisayar ağları dünya genelinde. Çok düĢük düzeydeki bu iĢaret düĢük gürültülü kuvvetlendiricilerde (low noise amplifier ) kuvvetlendirilerek gürültüden arındırılır. okullarda ve devlet dairelerinde kullanılır. Bir yer istasyonu alıcı sistemi.2 GHz frekans bandında bulunan iĢaret anten tarafından alınır. 9. band dağıtım ünitesi yardımıyla kronportör sistemine ve sonra aboneye ulaĢır [1]. 4 GHz frekans bandındaki bu iĢaret frekans düĢürücü 8 ( Down converter ) bölümünde 0.5-1 GHz düĢürülür. Downlink uydudan gelen 3. dönüĢtürücü ve demodülatör kartlarından oluĢur [151].11. Alıcı Yer Ġstasyonu (Downlink) Uyduya gönderilen bir mikrodalga sinyalinin yer istasyonu tarafından alınması iĢlemine "downlink" denir. Bu taban band. Ağların çoğu internet üzerinden birbirine bağlanır. Bu frekanslar ara frekans olan 70 MHz frekansına düĢürülür ve demodülatör bölümüne uygulanır. Ģirketlerde. Demodülatör çıkıĢında taban band elde edilir. Resim 83: Downlink mekanizması 238 . Böylece kanal alıcı bölümünde istenilen ülkelerin kanalları seçilmiĢ olur. anten.1.7 –4.

giriĢ iĢaretleri birleĢtirilerek Baseband elde edilir. dönüĢtürücü elemanlarından oluĢmaktadır. Bu taban banda modülatör bölümünde ağırlık verme yapılarak. Santralden gelen haber demetleri yer istasyonundaki çoğaltıcı(kronportör) sisteminde grup ve süper gruplar oluĢturularak taban band elde edilir. ara frekans olan 70 MHz‟de frekans modülasyonu yapılır. Bu iĢaretin hangi yüksek güçlü kuvvetlendiriciye uygulanacağı kollandırma ünitesinde yapılır.Antenden gelen RF sinyali düĢük gürültülü kuvvetlendirici (DGK) ya da blok çeviriciden geçerek gürültü bileĢenleri bastırılır. Bu iĢaret 6 GHz bandındaki taĢıyıcı frekansına frekans yükseltici(UP-converter) bölümünde yükseltilir. modülatör. Daha sonra bu taĢıyıcılar antene verilerek uyduya gönderilir [152]. DönüĢtürücü birimi RF sinyalini düĢük frekanslı IF sinyaline dönüĢtürür. Ve bu taĢıyıcılar antene verilerek uyduya gönderilir. Modülasyon iĢleminden sonra. YGK birimi ise çıkıĢı uzaydaki kayıpları yenebilecek güce getirir. Bir yer istasyonunun verici sistemi anten. dönüĢtürücü biriminde modülasyon iĢleminin frekansı Uplink frekansına kaydırılır. Demodülatör birimiyse bu sinyalden asıl bilgiyi (ses. Verici Yer Ġstasyonu (Uplink) Yer istasyonundan uyduya eriĢim iĢlemine temel olarak “uplink” denir. 239 .2. görüntü) içeren Baseband sinyalini elde etmeyi sağlar. 9. Modülatör kısmındaysa elde edilen Baseband frekans modülasyonu iĢlemine tabi tutulur. Resim 84: Uplink Mekanizması GiriĢ kısmında.11. data.

Buna karĢılık gürültü sıcaklıklarının 240 . uydudan gönderilen ve düzeyi çok düĢük iĢaretler alabilmek için antenlerin kazançları çok yüksek. taĢınabilir yer istasyonlarına bırakacaktır. Ayrıca kontrol panosu bulunur. Yeni uydu kontrol merkezi Konya‟da yapılacak. Cassegrain Anten Sistemi Yer istasyonlarında kullanılan antenlerin yapıları diğer sistemlerde kullanılan antenlerden oldukça farklıdır.9. kurtarma iĢlemlerini ve daha birçok önemli olayları taĢınabilir yer istasyonları bütün dünyaya duyurabilmektedir. sabit uydu yer istasyonunkine benzer Ģekildedir. modülatör ve demodülatör cihazlarının. Yer Ġstasyonlarının Anten Sistemi 9. Çin Kuzey Kutbu`nda yer uydu istasyonu kuracak. alüminyum alaĢımlı levhalardan meydana gelmiĢtir.1. Sistemin en önemli parçası antendir. fakat standart olmayan taĢınabilir yer istasyonu birkaç önemli fonksiyonu yerine getirmektedir. çaplı anten. felaket alanlarını.11. 60 kanallık telefon haberleĢmesini aynı zamanda uydudan alabilir ve verebilir. Anten Cassegrain tipinde olup. frekans yükselticili ve frekans düĢürücü. 3kW‟lık hava soğutmalı yüksek güçlü kuvvetlendiricili. kronportör ve jeneratör‟dür. Yer istasyonlarıyla ilgili güncel geliĢmelere ise örnek olarak.11. IBS (Ġntelsat Business Servis) uydu sistemi projesi ÇalıĢmalarını verebiliriz [152]. jeneratör‟ün içinde bulunduğu dört bölüme yerleĢtirilmiĢtir. Bu istasyon televizyon ve sesini. Ağırlığı yaklaĢık 20 ton olan istasyonun ana parçaları 5-10 m.4. HaberleĢme cihazları yüksek güçlü kuvvetlendiricinin. Örneğin spor müsabakalarını.4. lokal osilatör. TaĢınabilir Yer Ġstasyonu Kurulu olan yer istasyonları sistemini tamamlayan.11. Antenin taĢınabilmesi için paketlenmesi gerekir. Antenin kurulması için 5 tonluk bir vinç gerekmektedir. Yer istasyonlarında. TaĢınabilir uydu yer istasyonunun veriĢ ve alıĢtaki basitleĢmiĢ prensip Ģeması. 9. Ġlk küp uydu uzayda. kronportör sisteminin. Büyük mikrodalga sistemleri ve standart yer istasyonları gelecekte yerlerini milletler arasında beklemeksizin haberleĢmeyi sağlayacak basit.3.45 W‟lık soğutmasız düĢük gürültülü kuvvetlendiricili.

Burada konulan Cassegrain anten. Bu tür yerleĢimde düĢük görüntülü alıcılar. Kullanılan kutuplama ise sağ el ve sol el dairesel polarizasyonludur. Cassegrain anten sistemi ile yüksek kazanç elde etmek mümkündür. hem uydudan alıĢ hem de veriĢ yapmaktadır. Bugün uydu yer istasyonlarında çok yaygın olarak kullanılan bu antenlerde uydudan gönderilen iĢaretler ana paraboloidal reflektör tarafından alınarak alt reflektör aracılığıyla ikisi elipsoidal. Yüksek kazanç DüĢük gürültü Kullanılan alt reflektörün profilini biçimlendirmek suretiyle ıĢıma diyagramını kontrol edebilmek Beslemenin ve radyo frekans ön kuvvetlendiricinin yerleĢtirebilme imkânı Besleme anteni tasarımında serbestlik Ġki ve dört ıĢın dalga kılavuzlu Cassegrain antenle düĢük gürültülü ve yüksek kazanç elde etme imkânı 241 . Normal Cassegrain antende besleme sistemi antenin hemen giriĢine yerleĢtirilmiĢtir. antenden alınan düĢük düzeyli iĢaretlerin dahada zayıflamasını önlemek amacıyla antenin hemen yanına konmaları bu hallerde zorunlu olmaktadır. Netice olarak. Ayrıca reflektörün profilini biçimlendirmek suretiyle ıĢıma diyagramını kontrol etmek mümkün olabilmektedir [153]. Bu iki koĢulu sağlayabilmek ise karmaĢık bir tasarım gerektirmektedir. dört ıĢın dalga kılavuzunun yansıtıcılarından ikisi düzlemsel ve diğer ikisi de elipsoidadır. Uydu yer istasyonun anteni. Bu nedenle bir yer istasyonunun anteninin maliyeti yaklaĢık yer istasyonu toplam maliyetinin 1/3 ü kadardır. Böylece antenden alınan ıĢın demeti çok küçük bir kayıpla ulaĢabilmektedir. Burada düĢük görüntülü alıcılar ve besleme sistemi diğer donanımın bulunduğu konabilir. Intelsat sisteminde çalıĢan bir anten. gürültü veya yansımaların önlenmesidir.çok düĢük olması gerekmektedir. ikisi düzlemsel dört yansıtıcıdan oluĢan sisteme gönderilmektedir. dört ıĢın dalga kılavuzlu Cassegrain anten olup. besleme sistemi antenin hemen giriĢine konan farklı Cassegrain antendir. Cassegrain Anten Sisteminin Avantajları ve Dezavantajları Avantajları. Odaktan beslemeli paraboloidal reflektör antene nazaran avantajı besleme anten sisteminin ana reflektörün arkasına konabilmesi ve dolayısıyla besleme sisteminde meydana gelebilecek. Ancak dört yansıtıcılı Cassegrain antenlerde bu sorun yoktur.

Cassegrain Antenin Özellikleri Besleme devresi de dahil olmak üzere bir yer istasyonu antenin kazancı 9. Ġki tür band seçimi vardır: 242 . Her yukarı-link taĢıyıcısı ayrı yer istasyonundan kaynaklanmakta veya birkaç taĢıyıcı belirli bir istasyondan da gönderilebilmektedir.1.12. Uydu transponderinde yukarı-link frekansı değiĢtirilerek. Ġkincil yansıtıcı antenin en hassas bölgesine monte edilmesi ve bu parçayı tutan kollarla birlikte ana yansıtıcıya gelen ıĢınları keserek gölgelenmelere sebep olması söylenebilir. UYDU ĠLETĠġĠM SĠSTEMLERĠNDE ÇOKLAYICI YÖNTEMLER 9.. Frekans PaylaĢmalı Çoklayıcı GeçiĢ Ġki veya daha çok giriĢ iĢaretini tek bir birleĢik iĢaret haline getirerek.12. bu iĢareti bir taĢıyıcı iĢareti ile nakletmek tekniğine çoğullama denir Çoğullama zaman veya frekans domeninde olabilir. Sayısal modülasyonlu taĢıyıcıyı gönderen verici yer istasyonu ile bu taĢıyıcıyı almak isteyen alıcı yer istasyonu arasında senkronizasyon kurulması gerekmektedir. ÇoğullanmıĢ iĢaret bir taĢıyıcı ile modüle edilip nakledilebilir. Bu yöntem en basit çoklayıcı yöntemidir.Dezavantajları. Alıcıda. demodülasyon iĢlemi sonucu çoğullanmıĢ iĢaret daha sonra bu iĢaretten de haber iĢaretleri elde edilir. analog veya sayısal olarak modüle edilmektedir. aĢağı link frekansı elde edilmektedir. Her taĢıyıcı birbirinden bağımsız.

Zaman paylaĢmalı çoklayıcı sistemlerde bir zaman çerçevesi oluĢmaktadır. yer istasyonlarına ait darbeler arasındaki boĢluklar ve zaman dilimleri arasındaki emniyet boĢluklarıdır. Her taĢıyıcıya. iç modülasyon olayının meydana gelmemesidir. Çoğullama Tekniğinin Avantajları: 1. Bu yöntem sisteminde giriĢ iĢaretleri seri olarak nakledilmektedir. Bu yöntemin en önemli noktalarından biri de yer istasyonlarından gönderilen darbelerin 243 . Birçok taĢıyıcının aynı anda uydudan aktarılabilmesi için. Sonra ikinci kanaldan örnek alınır ve aynı iĢlem yapılır. Diğeri hattın band geniĢliği etkin olarak kullanılabilinir. Çoğullanabilecek iĢaret sayısı. Bu yöntemin frekans paylaĢımlı çoklu kullanıma üstün bir yanı. Çoklayıcı birinci kanaldan örnek alıp. Örneğin 12 telefon konuĢması iĢaretleri çoğullanarak tek bir iĢaret elde edilebilir. Zaman PaylaĢmalı Çoklayıcı GeçiĢ Analog iĢaretleri önce sayısal iĢarete dönüĢtürülerek sistemin giriĢine uygulanmaktadır.1. Aynı frekans band‟ ları birkaç taĢıyıcı tarafından paylaĢılabilir. Bu çeĢitte taĢıyıcı sayısı artırılmakta ve yer istasyon iletiĢim donanımı geniĢlemektedir. bu Ģekilde devam edilir.0 değeri sayısallaĢtırılıp ve 8-bitlik sayısal iĢarete dönüĢtürülür. 2.TaĢıyıcı iĢaretin band geniĢliğinden ve . yukarı-linkte belirli bir frekans bandı ayrılır ve bu ayrılmıĢ frekans bandı yukarı-linkteki diğer taĢıyıcılar tarafından kullanılamaz.Kullanılan modülasyon türünden belirlenebilir. 2. . Bu çerçeve içinde her giriĢ iĢaretin konumu belirlenir. tek bir hat üzerinden binlerce telefon konuĢması nakledilebilir.Çoğullanacak iĢaretlerin band geniĢliğinden .2.Her iĢaretinin band geniĢliği 3 (kHz) olarak alınabilir. frekans paylaĢmalı çoklayıcı yöntem yerine zaman paylaĢmalı çoklayıcı yöntem taĢıyıcılar da kullanılabilir. bu yöntemle aynı tranponderbirçok istasyonu tarafından kullanılıyor olsa bile. çoklayıcı tekrar 1‟inci kanaldan örnek alınır ve sırası ile devam edilir. Bu yöntemde kanal kapasitesini kısıtlayıcı etkenler. Tek bir taĢıyıcı iĢareti ile. 24 analog ses iĢareti toplanıp bu sisteme uygulanır. 9.12. 24 kanalın hepsi örneklendikten sonra.

Tüm verici istasyonları uydunun band geniĢliğini kullanmaktadır. d) ĠĢlem bittikten sonra "Sarı butona" basarak listeye ekle. 9. Ancak bu yöntem uydu sistemlerinde yaygın olarak kullanılmamaktadır.. Verici istasyonlarının taĢıyıcı frekansları aynıdır.Kumandadan "Sol ok" butonuna bas 6. verici istasyonların belirli adres kodları vardır. Bu sistemde gönderilen iĢaretler giriĢimden etkilenmemektedir. Kanalların eklendiğine dair uyarı mesajını göreceksin.12. istemediklerini "OK" butonuna basarak "CHECK" iĢaretini kaldır. Bu nedenle gönderilen iĢarete göre taĢıyıcılar her zaman çok daha geniĢ bantlıdır.Uydu Nasıl Kurulur? 1.3. Bu sistemde frekansı veya zamanı paylaĢmak gerekmemektedir. eklenmesi istediğin kanalın karsısında "CHECK" sembolü olacak. en alttaki satiri ok ile "Diseqc A" yap "Ayarları kaydet" de..Sistem Ayarları 4. (en fazla 200 kanal seçebilirsin) (sarı butona basmazsan kanallar eklenmeyecektir. TaĢıyıcıları ayırt edebilmek için her taĢıyıcının belirli bir kodu mevcuttur. Kod paylaĢmalı uydu sistemlerinde.LNB Ayarı burada en üstte "1" altında "Türksat" yazar. tekrar taratmak zorundasın) 244 .belirlenen sırada dizilmelerini sağlanabilmesidir. en alt satırı "Dıseqc B" yap Ayarları kaydet (yeĢil buton) 5. Bu ise her bir yer istasyonunda uygun bir eĢ zamanlama ve düzenleyici aygıt gerektirmektedir.Kanal Ekle a) Burada en ustu "Hotbırd" Yap b) "Kırmızı buton" a basarak tüm uyduyu tarayacaksın tarama bitince c) sol tarafta kanal listesine geleceksin. Kod PaylaĢmalı Çoklayıcı GeçiĢ Bu yöntemde kullanılan taĢıyıcıların tümü aynı merkez frekansında olmalarına rağmen bunların her biri. sonra tekrar LNB ayarı de üst satırı "2" yap altındaki satırda "Hotbird« ü bul.Menu 2. birbirinden ayırt edebilmek için özel bir kod ile frekans veya faz modülasyonu uygulanır. Örnek: D-Smart„ a 2.Ayarlar 3.

0° Doğu . 1296 MHz Platform Teknik Özellikleri 6112 Watt Nominal Fırlatma Ağırlığı 3070 Kg.2014'te fırlatılacak) [156].3° Doğu) Türksat 1C (31.Harcayacağı Maksimum Güç 245 . Kanallar 600 ila 799 arasına kaydedilmiĢ olacaktır[1]. 2.0° Doğu) Türksat 3A (42.0° Doğu . TÜRKSAT A.3° Doğu) Türksat 2A (Eurasiasat 1) (42.ġ Türksat 1B (31. 2.0° Doğu .2012'de fırlatılacak) Türksat 5A (TUSAT 1) (42.1 Türksat 2A nın Özellikleri[157] Üretici Firma Fırlatılma Tarihi Stabilizasyon Tipi Yörünge Lokasyonu KuBand Faydalı Yük (Payload) Ağırlığı Kullanılan Güç Hizmet Süresi Harcayacağı Maksimum Güç (EOL) Alcatel Alenia Space Industries 10 Ocak 2001 3 Eksen Kontrol 42 Doğu Boylamı 32 Ku Bandı Transponderi 3400 KG 2800 Watt 15 Yıl 9000 watt Türksat 3A nın Özellikleri Stabilizasyon Tipi Hizmete girdiği tarih Kanat açıklığı Yörünge lokasyonu KuBand Faydalı Yük (Payload) Genel Özellikleri 3 Eksen Kontrol 2008 30m 42 Doğu Boylamı ÇıkıĢ Kapsama Alanları Türkiye H/V.Geri tuĢuna birkaç kere basarak TV ekranına dön.2012'de fırlatılacak) Türksat 4B (42. Doğu V ve Batı H/VĠniĢ Kapsama Alanları Batı H/V ve Doğu H/VTransponder Sayısı 24 Toplam Bant geniĢliği.7.0° Doğu) Türksat 4A (42.

Dalbay. Afrika kıtasını kapsama alanına alacak 4A uydusu için ekvator bölgesindeki bulut yoğunluğunda daha iyi çalıĢacak 'C Bant' özelliği istedik. Ģunları söyledi: ''Biz. 246 . TÜRKSAT 4A ve 4B uydularının yapımı için Ģartname gönderdikleri 6 firmadan 3'ünün teklif verdiğini belirterek. AA muhabirine yaptığı açıklamada. ''Haziran ayı içinde teklifini uygun bulduğumuz firma ile uyduların imalatı için sözleĢme imzalamayı hedefliyoruz. Daha yüksek yükseltici gücü. sinyal gücü. mevcut sinyal gücünü muhafaza etmesini ve ilave bant konulmasını istedik. 2012'nin son çeyreğinde 4A ve 4B'yi uzaya fırlatmayı amaçlıyoruz'' dedi. ġartnamede. bant aralığı.3A nın Getirdği Yenilikler   çıkıĢ olanağı. frekans geniĢliği olarak tanımladıklarını anlatan Dalbay. 4A ve 4B uydularının 20 yıl ömrü olmasını.    Daha geniĢ Batı ve Doğu kapsama alanları. kapsama alanı. Kapsama alanları arasında yüksek anahtarlanabilme olanağı Toplamda daha fazla bant geniĢliği. 4A ve 4B uydularını.13. UYDU ÜRETĠMĠ TÜRKSAT'tan yeni uydu hazırlığı TÜRKSAT Uydu HaberleĢme Kablo TV ve ĠĢletme Aġ Genel Müdürü Özkan Dalbay. geçen yıl sonunda TÜRKSAT 4A ve TÜRKSAT 4B uydularının yapım ihalesi için potansiyel 6 üretici firmaya ''nasıl bir uydu'' istediklerine iliĢkin Ģartname gönderdiklerini söyledi. Uyduların yapım süresini 26 ay olarak planlıyoruz. Türkiye alıĢ kapsama alanı özelliği ile daha küçük antenlerden Türkiye‟den Hizmet Alanları         Türksat Uydularının Kontrolü ve ĠĢletmesi Uydu Üzerinden Verilen Hizmetleri Kırsal ve Uluslararası Telefon HaberleĢmesi VSAT (Very Small Aperture Terminal) Radyo-TV Yayın Uzaktan Algılama Kablo TV Hizmetleri E-Devlet Kapısı [158] 9.

data transferi. Bu yörünge ile Avustralya'nın bir kısımı ile 247 . Bu yörüngenin biri 65-75 dereceler arasında olacak. Fırlatma konusunda baĢarılı firmaları çağırıp. Kasım-Aralık ayları içinde fırlatma ihalesini tamamlamıĢ olmayı planlıyoruz'' dedi. Dalbay. Temmuz ayında uyduların tasarımlarını onaylamamızın ardından uyduların yapımına baĢlanacak. Dalbay. tekliflerini isteyeceğiz. 31 ve 50 derecedeki yörüngeleri kullanma hakkı olduğunu belirterek. 50 derecedeki yörüngeye yerleĢtireceğimiz 4B uydusunu ise televizyon yayınları dıĢında kalan internet. Bu mühendislerimiz daha sonra milli uydularımızı üretecek''dedi. TÜRKSAT 4A ve 4B uydularının tasarımlarının kesinleĢmesinin ardından uyduların ağırlıklarının da kesinleĢeceğini anlattı. TÜRKSAT 4A ve 4B uydularının Ģartnamesinde ''Doğrudan Katılım Programı'' Ģartı olduğunu ifade etti. uydu eğitim tesislerinde konunun uzmanları tarafından eğitim verildiğine dikkati çeken Dalbay. Bu frekans bantı Türkiye. Uyduların uzaya fırlatılması için Temmuz ayında ihaleye çıkmayı öngördüklerini dile getiren Dalbay. ''TÜRKSAT 4A ve 4B uydularının yapımında yaklaĢık 30 mühendisimiz yer alacak. ''Bu firmalardan biri Asya'dan. Azerbaycan ve Afganistan gibi ülkelerdeki son kullanıcılara uydu üzerinden ucuz internet götürmeyi sağlayacak. canlı yayın geçiĢleri. ''Teklifini uygun bulduğumuz firma ile pazarlık yapacağız. biri Amerika'dan. Irak. ''Fırlatma ihalesi için Ģartnamelerimiz hazır. TÜRKSAT 3A'nın yapım sürecinde ''Teknoloji Transferi ve Eğitim Programı'' çerçevesinde 22 Türk mühendise. Bu nedenle 2 yeni yörünge kullanma hakkı alma hedefimiz var. Son kararın her iki değerlendirmenin yapılmasının ardından verileceğine dikkati çeken Dalbay.Asya bölgesini kapsama altına alacak 4B uydusu için de 'KA Bant' istedik. daha sonra teklifleri ayrı bir değerlendirme için ''yabancı bir danıĢman firmaya'' göndereceklerini söyledi. kamu kurumlarının internet üzerinden hizmetleri ve haberleĢme sisteminin yedekliliği için kullanacağız. Türkiye'nin Ģu anda 42. KKTC. Ģöyle devam etti: ''2019'da 7 uydu ile dünya nüfusunun yüzde 91'ini kapsamayı hedefliyoruz.'' ġartname gönderdikleri 6 firmadan 3'ününün tekliflerini TÜRKSAT'a ulaĢtırdığını belirten Dalbay.5 ay süreceğini ifade eden Dalbay. SözleĢmenin imzalanmasının ardından uydunun tasarımına baĢlanacak. Dalbay. Haziran ayı içinde teklifini uygun bulduğumuz firma ile TÜRKSAT 4A ve 4B uydularının imalatı için sözleĢmeyi imzalamayı hedefliyoruz. 4A uydusunu 42 derecedeki yörüngede televizyon yayınları için kullanacağız. biri ise Avrupa'dan. Firmaların tekliflerinde nasıl bir uydu yapacaklarının yanı sıra mali teklifleri de bulunuyor'' dedi. Firmaların tekliflerinin değerlendirilmesinin yaklaĢık 1.

jpg. Fırat Üniversitesi.09. http://www. 4. Milli uydumuzun komuta kontrol yazılımı yüzde 100 yerli olacak. Teknik Eğitim Fakültesi. http://ogrenci.hacettepe. http://www.2010 10. Savunma Sanayi MüsteĢarlığı bünyesinde kurulacak ''Milli Uydu Üretim Merkezi''nin temeli Temmuzda… ''Milli Uydu Üretim Merkezi''nin 5 tonluk uyduları üretecek büyüklükte olmasının amaçlandığını dile getiren Dalbay. KAYNAKLAR 1.09.org/repeater-nedir-nerelere-kurulur.telekom.com/network. 0-8 dereceler arasında olmasını hedeflediğimiz yörüngeyle ise Güney Amerika'nın tamamını ve Kuzey Amerika'nın bir kısımını kapsamayı amaçlıyoruz.edu.pckoloji. Bilgisayar Ağları Ders Notu.2010 http://www.ġ.23.tr/reviews/network/asusaam6010evadsl_routers.jpg.com.com. yan sanayimiz artacak.gen. ''Milli Uydu üretim Merkezi''nin 2012'de tamamlanarak hizmete girmesinin planlandığını “'Tesisin hizmete girmesi ile milli uydu imalatına baĢlayacağız.tr/~b0343623/baglantilar/bilgisayar_aglari. ''Türk Havacılık ve Uzay Sanayi A.tr/v2bilgi-kosesi360-router-nedir.nexeye. Komuta kontrol yazılımının donanımı da yüzde 100 yerli olacak [159].com/watch?v=7TC4JEdSe_k&feature=related. 7. Asaf VAROL.2010 248 .jpg.09.tr/1setuptopology3. (TUSAġ) içinde.23.htm. Dalbay.17.09. 3.2010 http://www.henster. 8.bitliselektrik. 21. 2009 2. 5. 6. TÜRKSAT 4A ve 4B'nin Türkiye'nin dıĢarıya yaptırdığı son uydular olacağına dikkati çeken Dalbay. Dr. BaĢlangıçta.2010 9.com/watch?v=H760U3QZocs.2010 http://www. 17.html.2010 http://www.22.2010 http://www.09.youtube.21.com/attachmentsag-urunleri/2857d1206129695-tenda-teh500s-5- port-fast-ethernet-switch-tenda6.27.18.2010 http://www.09.pclabs.09. Bazı savunma sanayi kuruluĢları uydu parçalarına yönelik çalıĢmalara baĢladı. Prof.09. Bu yörüngelere milli uydularımızı yerleĢtirmek istiyoruz.09. Yeni yörüngelerin tahsisi için Dünya Telekomünikasyon Birliği ile görüĢüyoruz. Zamanla yerli sanayimiz.youtube. tesiste haberleĢme uydularının yanı sıra gözlem uydularının da üretileceğini söyledi. üretime baĢladığımızda uydunun yüzde 30'u yerli üretim olacak.Asya'nın doğusunu kapsama alanına alacağız.jpg.

2010 249 .2010 21.gif. BiliĢim Teknolojilerinin Temelleri Kursu.03.php/network.datanetbilisim.10. http://img2.09.2010 18.com/ymyo/dokuman/network/network3_dosyalar/image001.09.09.2010 30.php?aid=41 02.telekom.2010 24. http://www.09.bilgininadresi. http://pdfdergi.com/images/Imagerepeaterani. Ġdari ve Ġktisadi Bilimler Fakültesi.html 27.2010 32.gif. Öğretim Materyali.itusozluk.webhatti.php?mediaId=97 06. http://glossary. http://k.10.jpg.10%29. http://www.com/Dershane/lan-network/broadcast_topology.2010 33.net/animations. Yrd. Gör. Adil AKYÜZ Ders Notları 2010 16. http://ikubilisim.2010 28.23.2010 22.geekonwheels. Dr. 23.2010 14.25.mtuncel.10.yunuscomputer. http://img2.blogcu. Sütçü Ġmam Üniversitesi Enformatik Bölümü. http://www.html 03. http://www. 11.28. http://www. 2010 15. (2010) 17.com/2119/hub-switch-router-access-point-nedir-aralarindaki-farklarnelerdir/ . 13.blogcu.02.com/computer-network.26.10.10. Türkiye Ġstatistik Kurumu Ġstatistikleri.tr/image032.2010 27. 18.gif.gif.09.jpg.bilgisayardershanesi.10. http://www.10.09.09.10.com/images/c/c/n/ccna/mesh_topoloji.org/yerel_res/4_1_2.2010 25.2010 31.2010 12. http://www.2010 26.technet.com/goster.10.turkcenet. http://www.net-seal.gif.com/bo. http://www. http://www.westnetlearning. ArĢ. http://www.com/mediadetail. Doç. http://i.bilisimruzgari.WS. Cisco Ağ Akademisi.jpg.10.sensible-computer-help.f70d2dcc-932c-40b8-bdb1-c08f0d55028c%28trtr. 11.com/bilgisayaraglari.gif.com/yerelalanaglari/Yerel_Alan_Aglari_img_1.10.domaindlx. Anadolu Üniversitesi.com/network-ve-internet/570986-iletisim-protokolleri.tr/v2/bilgi-kosesi/360-router-nedir .2010 34. 14.09.26.asp?prg=14.htm.php?tid=17 02.com/cc779515.2010 20.net/Madde/21264/Network%20%C4%B0%C5%9Fletim%20S istemleri 27. 2010 19.com.com. Duygu COġKUN Ders Notları. 11. http://www.microsoft.2010 13.2010 29. http://www.11.com/forum/showthread.2010 23.com/images/c/c/n/ccna/star_topoloji.08.

org/resource/vfiles/tagem/dms_file/2847/bil472notlar4-9. Hadel.Tarık KıĢla 58.com/agnetwork-teknolojileri-t3316. http://www. Huber Atm Bilgisayar Ağlarına GiriĢ 57.jpg?41. http://img339.rakipsizforum.2010 52.al/f/protokoller/osi-katmanlari-t1019. Bilgisayar Ağları ve Ġnternet Mühendisliği Dr.html.2010 45.com/yerel_htm/topolojiler.10.2010 51.bilgisayardershanesi.0.10.pdf. 09.10. http://www. http://www.2010 39.10. http://www.de/belllabs_UTP_STP.cizgitagem.2010 46. http://www. 08.datanetbilisim.html. Rifat Çölkesen 56.com/rs/ic/gi_2500_1.tr/lan_02.com/2009/01/05/osi-modeli-ve-standardizasyon/.net/network-topolojileri-fiziksel-ve-mantiksal-topolojiler38. 05. http://oguzhaneren. http://pckur.us/img339/9281/topoloji1.cengaver.2010 47.bote.2010 50.10.10. http://www.turkcenet. http://www.com/Dershane/lan-network/tokenpassing_topology.bilgisayar. Iso:Iso 8802-3-1990 Carries Sense Multiple Access Method And Physical Layer Specifications American National Standarts Associations . http://www. 21.2010 250 . http://cygm.10. Newyork R.html.2010 40.11.10.htm .10.2010 43.nl/modules/articles/article.jpg. 05.pdf.10. 18.10. 09.2010 38. http://www.org.2010 53. http://www.pdf .gov.2010 37.10.10.html.dijitalders.turkcenet.10.10.htm.10. 11. 21.gazi. www.imageshack. 01.2010 48.10.gen.2010 42.firat.tr/modulerprogramlar/kursprogramlari/bilisim/moduller/altaglar. Emre Sezgin .dijitalders.org/temel-aclgileri-mainmenu-5/temel-bilgiler-mainmenu-9/8topolojiler. http://www. 21. M.tr/bto306/dokumanlar/Topoloji. 21. Bilgisayar Ağları Ve ĠletiĢim ġirin Karadeniz.html.10. 12.steinkuehler. http://perweb. http://www.netdepobolum7. 20.jpg? .2010 36.org/temel-aclgileri-mainmenu-5/temel-bilgiler-mainmenu-9/7-7katmanli-modeli.bilgisayar.meb.gif.freewebsites.org/temel-aclgileri-mainmenu-5/temel-bilgiler-mainmenu-9/7-7katmanli-modeli.2010 54. 21.tr/personel/yayinlar/fua_721/721_24429. http://www. 14.10.osmancakir.html.N.edu.ppt.10. http://www.2010 41.gif. 10. 08.2010 55.pdf. 15.edu.2010 49. 15. http://www.com.cyber-security.turkcenet.35. 21.php?id=4.2010 44.com/rs/ic/gi_2500_0.

http://www.2010 81.11.2010 251 . 05.tr/channels/1.internet teknolojileri.bilgiportal. http://docs.html. http://www. http://ieeesb.htm 21.com/forum/network-genel/271-udp-icmp-nedir-transmission-controlprotocol-user-datagram-protocol.gantep.11.11. http://www.edu.2010 75.pdf. http://technet.11.10.2010 79.2010 82.com/2008/01/13/otonom-sistem-autonomous-system/)./_3101_psec-_3101_p-security-bolum-2.com/.edu.ciscotr. 03.edu.1010 62.20 Ekim 2010 69.2010 78. www. Doç. 05.html.bidb. 01.pcdoctor.2010 60.aspx.2010 63.net/icmp-internet-control-message-protocol-nedir-129.com/tr-tr/library/cc757786(WS. 01.tekplatform.tr/sistem-uzmanlarina-ozel/380-ipsec-nedir.org/aglarda-ip-sec-ip-saklama--t87795. http://www. http://www. Cisco Systems Technical Web Site.11. http://www. CCNA Self-Study CCNA ICND ExamCertification Guide.11. 08. 03. http://www.2010 64.11.22 Ekim 2010 67. http://www. 02. http://translate.11.bilisimterimleri.11.11.penta.osmancakir. 08.html.olympos.2010 71.10). 01. http://www.aspx.net/?p=13.11.cep-x..wikipedia. http://www.com/ansiklopedi/414137-ieee.11.tr/intro.2010 72.2010 76.cisco.omerkaradeniz.html.com/v1/idx/18/1593/internetBiliimSzl/makale/Tcp--Ip-Nedir.com/?arananterim=IP%20security.22 Ekim 2010 68.2010 77. http://www. Nazife Baykal 61.org.com/.11. 08.2010 74.2010 73. http://ieee.11.html..20 Ekim 2010 66.edu.11.wardom. 01. 01.tr/ab06/bildiri/102.microsoft. www.2010 65.cozumpark. http://erenkahraman.sakarya. (http://www.net/belgeler/ipsec/ipsec-nedir-ne-degildir-178279. www. CCIE No:1624. org/wiki/Media_Access_Control.edu.gen.bilgisayarkavramlari.html. 05.html.com. 05.html. Cisco Systems 70. Bilgisayar ağları –veri iletiĢimi . http://ab.com.com.59.com/bilgisayar-bilgileri/613930-icmp-icmp-nedir-icmphakkinda.comu.2010 84.com/tech. 05. WendellOdom.11.cisco. 2004.metu.tr/?d=943.google.pdf. 01.itu. http://web.10. 03.11. Cisco Systems Web Site.html 23.. yerel geniĢ ağlar.asp?id=208..tr/~ozcelik/EthernetMakale.11./internet-protocol-security-ipsec-ipsecurity/.2010 83.tr/tr/biz-kimiz/ieee-2/ieee-turkiye/.tr/translate?hl=tr&langpair=en%7Ctr&u=http://en.tr/howto/ipsec-howto-theory. www.2010 80.Dr.

gen. 13. http://www. http://www. http://tr.com/search?q=cache:q8sDcXmzHWEJ:www.tcpipguide.html.05.html.11.wikipedia.2010 104. 15. 15.tr/genel-guvenlik/32602-internet-trafigi-nasil-yonlendirilir-bgpprotokolu.2010 95.2010 252 .com/forums/thread/156961.11.blogcu.com/free/t_IPSecEncapsulatingSecurityPayloadESP. http://tr. http://mux.2010 102.2010 106. http://argeturk.11.cigicigi .htm.11. http://hepgittik. 12.2010 107.org/wiki/DARPA. http://www. http://www.com/tcp-ip-referans-modeli/787927.2010 90.11.turkcenet. 16.01.24. http://www.2010 101.11. 13.meb.gov.11. http://www.uzerine.html.bilgisayarnedir.wikipedia.11.tr/mte_program_modul/modul_pdf/481BB0064. 10.11. 20.2010 96.org/docs/tcpip/arp/arp. http://tr.bilgisayarnedir.edu.pdf. 16.11. www. http://cygm.googleusercontent.com/search?q=cache:VWDcxuuIAUJ:www. http://www.com/tcp-ip-protoklu-nedir. 13. 14.com/routing-border-gateway-protocol-bgp-konfigurasyonu-bgpneighbor-bgp-komsulugu. http://tr.2010 91.ppt.ciscotr.11.2010 103.htm.com/guvenlik-ve-guvenlik-aciklari/7069-sifreleme-yontemleri.gov.izafet.html+bgp+nedir+nerelerde+kullan%C4%B1l%C4%B1r%3F&cd=3&hl=tr&ct=cln k&gl=tr&client=firefox-a.11.meb.cozumpark.com/networks/applications/secure/inst.bidb.2010 99.05.2010 98.rad.2010 92.aspx.org/wiki/A%C4%9F_katman%C4%B1.85.11.07.2010 87. http://www3.2010 94.com/indir/ipSEC.com/tcp-ip-protokolu-nedir.com/.net/makaleler/34-yazilim/45-internet-iletisim-kurallaritcpip.11.htm.html?start=2.html. http://webcache.2010 89.omnisecu. 11.htm.11.11. http://www.wikipedia.11.06.wikipedia. http://www.2010 105. 20.tr/modulerprogramlar/kursprogramlari/bilisim/moduller/TCP_iP_ tasima_ve_uygulama_katmani.org/wiki/TCP.org/wiki/Diffie-Hellman.org/danlar-mainmenu-55/i-makaleler-mainmenu-56/256-tcp--ipprotokol-grubu-tarihi-.2010 86.pdf. 13.enderunix. http://megep.itu. http://www. 13.2009 97.11.googleusercontent.com/security/ipsec/ipsec-transport-mode.asafvarol. http://webcache.2010 93.com 88.kirbas.2010 100. 20.html. 15.15. 05. 11.tr/%3Fd%3D940+adres+%C3%A7%C3%B6z%C3%BCmleme+pr otokol%C3%BC&cd=4&hl=tr&ct=clnk&gl=tr.

11.ahmetkakici.2010 109.(12.com)/ Kablosuz Ağ Güvenliği Nasıl Sağlanır?.12.11. cygm.12. Grafiker Yayıncılık.com/office-programlari/136-ssh-nedir-ilgili-dokuman-bundaniyisi-yok-resimlerle-anlatim.2010 116.2010 119. http://www. Vikipedia (tr.12.meb.2010 115. Hacettepe Üniversitesi Öğrenci Web Sitesi (ogrenci.net/.12. Yüksek Lisans Tezi.edu.org)/ AteĢ Duvarı.02.02.com) /Kablosuz Ağlarda Güvenlik. http://www.12.12.10. Gürol Canbek.jsp?objid=607.cyber-warrior.com/genel/biyometrik-tanima-sistemleri/. G. http://www.org/wiki/POP3.12. Aralık 2006.net/forum/avrupa-rehberim-494/860394-biyometri-nedir. http://www.forumeks.12.edu.2010 124.11.2010 127.bilgisayar-destek.2010 126.2010 132.gocsi.tr) / Virüsler. Red BiliĢim (www.2010 112.11.12.wikipedia. Opereysin (www.html. Eylül 2005 122. Canbek.2010 113.2010 114.2010 131.com/bilgisayar-bilgileri/769735-file-transfer-protokol-ftp.sekom.html.netdokumanlarSSH.hacettepe.php/t-202. 02. Sekom Çözüm Ortağı (www. Tasarım ve GeliĢtirme. 09. Dokuz Eylül Üniversitesi (deu.2010 120.07.12..2010 129.html.11.12. 23. www.tr) / Spam ve Spam Mailler.2010 111.2010 118.08. ISBN 975-6355-26-3 123.rehberim.2010 128.uzerine.yuztanima.2010 117. Vikipedia (tr.ozbilen.wikipedia.11.11.09.com/index.12.com) / Corporate Security Investigations. http://mux. http://www.108.2010 125.com)/Güvenlik Politikaları. Cisco System (www.org/Forum/backbone-cozumleri_284065. 09. Klavye Dinleme ve Önleme Sistemleri Analiz.frmtr.html. 08.turkeyforum. Vikipedia (tr.10. http://tr.tr) / Ağ Çözümleri. Fen Bilimleri Enstitüsü. Gazi Üniversitesi.gov.11.cwx.tr/modulerprogramlar/kur. Bilgi ve Bilgisayar Güvenliği: Casus Yazılımlar ve Korunma Yöntemleri.2010 253 .10.org)/ Virtual Private Network.02. http://www. 09.12.22. Huzeyfe ÖNAL /Open Vpn ile Vpn Uygulamaları.cisco. ġeref Sağıroğlu.0. 21. Computer Security Instute (www.com.05.05.12.org) / Yemleme(phishing) .redbilisim.com/satforum/archive/index.2010 110.12.com)/ Ağ Güvenliği Hakkında Bilmeniz Gerekenler.12.2010 121.wikipedia.opereysin.wikipedia. http://www.2010 130.11. Bilgisayar Destek (www. 08.

turksat.2010 152.2010 150.2010 159.gov)/ NASA Multimedia.vizyotek.23.tele-satellite-tr. Yar.12. http://www. http://www.html.artguvenlik.2009 142.html.org/wiki/Earth_station. Dsmart sitesi.tumgazeteler. Astronomi ve Uzay Bilimleri (www.12.2010 146.com)/D-smart kurulum.com.nasilcalisirlar.17.wikipedia.15.com)/ Türkiye‟nin ilk yer gözlem uydusu. http://en.12. Wikipedia (www.elektrotekno.14.19.com)/uydu üretimi.caginpolisi. http://www.com)/ Sıkça Sorulan Sorular.12.infomet. http://xmlci. Uydu ve HaberleĢme Ders Notları.wikipedia.12.03.01.com/about50722.12.cscrs.17.14.(www.2010 153.12.2010 145.2010 157.radartutorial.com)/turksat/tarihçe.beyaz.elektrotekno.2010 151.15 Kasım 2010 137.com/ (uydu nedir).14.2010 160. http://www.12.com/2008/03/osi-nedir-osi-katmanlar-nelerdirosi.2009 139.2008 254 .uzaysitesi. 12.uzay.12.03.03.tr)/2aozellıkler.18.12. NASA (www.tr.11.11.16.(www. http://www.tr/76/69-70-71.itu.15.12.2010 155.net/tr/dokumanlar/katman-katman-katmerli-osimodeli.12. Turksat.17.12.2010 141. http://harunurganci.com.html. TUBĠTAK (www.antennas/an13.18.(www.18.(www.2010 158.14.php.eu/06.com/uydu-haberlesme-sist/.name.org)/ Yörüngeler Listesi.wikipedia. Ansiklopedi sitesi.frmtr.tr/content/uyduhaberlesmesi.17. http://www.tripod.12.pdf. http://www. Fizik kuralları. http://www.com.(www.pdf.15 Kasım 2010 134.html/.14.2010 138.fizik.europeonline. http://www.Dsmart.2010 143.2010 144.2010 147.2010 149.15 Kasım 2010 136.com.tr)/3aozellıkler.11.html.com/id4.2010 140.htm.2010 148. http://www.12.blogspot.17. Doç. Turksat.12. Europe Online (www.tubitak.16.2010 156.org/2006/pdf/poster/78.17. http://www.17.com/TELE-satellite-0709/tur/feature.12.2010 154. http://www.org/uydu-nedir/.2008 161. http://www.iscturkey.edu.com/bilim-ve-teknoloji/262875-uydu-haberlesme-sistemi1.12.com/?a=2166465. Dr Engin AVCI. http://www.com.uydular.turksat.17.15 Kasım 2010 135.com)/ Türkiye‟de Üretilen Ġlk Uydu Fırlatıldı.nasa.03.11. http://www.com.html.133.

19.net/Madde/45360/TCP/IP-PROTOKOL%C3%9C.com/linux/ppt/NFS_ve_NIS%5B1%5D.2010 179.162.gen. http://sayarbilgi.2010 171.09.php/Usenet.07.com/genel-pc-konulari/telnet-nedir-225450.15.11.php/category/routing/.com/index.11. http://www.html?pagenumber=.2010 177.2010 174. http://windows. http://www.2010 172.anilerduran.agciyiz. http://www.2010 173.agciyiz.10.htm.09.2010 170.2010 176.com/cisco-genel-makaleleri/network-time-protocol-ntp-vecisco-routerlar-uzerinde-zaman-bazli-acl-uygulamasi. http://www. http://bote.11.11.turkcenet.23.2010 168.03. http://www.09.09.2010 255 .hacettepe.19.com/ftp-nedir-nasil-kullanilir.metalcil. http://www.cwx&get=last.com/tr-TR/windows-vista/Telnet-commands.com/forum/cisco-router/2628-border-gateway-protocol-bgpkomsulugu-bgp-neighbor.2007 164.php/2007/osi-modeli/. http://www.2010 169. http://www.html.org/temel-aclgileri-mainmenu-5/temel-bilgiler-mainmenu-9/7-7katmanli-modeli.telepati.bidb.org/FORUM/bgp-nedir-ve-bgp-komsuluguresimli_314774.linuxbilgi.html.24.11.osi-katmanlari.html.itu.php/voice-qos/rtp-nedir/.11.2010 175.hacettepe. http://www.11.cyber-warrior.10.com/agustos04/konu10. http://www.net/ag-sistemleri/8-ag-haberleri/155.11.html.edu. http://www.edu. http://www.09. 15.11.11.1.php/NNTP.23.bilginipaylas.2007 166.html.21.tr/?d=1083.2008 165.tr/genel-guvenlik/32602-internet-trafigi-nasil-yonlendirilirbgp-protokolu.03.ppt 07.09.2006 163.edu.2010 178.microsoft.tr/wiki/index.tr/wiki/index.net/index.2008 167.ozmena.net/index.bilgininadresi.11.ciscotr. http://www. http://bote.cigicigi.08.html.10. http://www.09.21.10.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful