ĠÇĠNDEKĠLER
BÖLÜM I ..................................................................................................... 18 1. 1.1. ĠLETĠġĠM TEKNOLOJĠLERĠ ............................................................... 18 Analog Büyüklük, Analog ĠĢaret, Analog Gösterge ve Analog Sistem ............. 18 Sayısal ve Analog Tekniklerin KarĢılaĢtırılması .............................................. 21 Zayıflama ........................................................................................................ 22 Gecikme .......................................................................................................... 23 Gürültü ............................................................................................................ 23 ANALOG VE SAYISAL SĠNYALLER ................................................................. 18

1.1.1. 1.1.2. 1.2.

SĠNYAL ĠLETĠMĠNĠ KISITLAYICI FAKTÖRLER .............................................. 22

1.2.1. 1.2.2. 1.2.3. 1.3. 1.4.

BANTGENĠġLĠĞĠ VE TEMELBANT GENĠġBANT KAVRAMLARI ................. 23 KANAL ÇOKLAMA(Multiplexing) ...................................................................... 24 Multiplexing .................................................................................................... 24 1.4.1.1. Frekans Bölmeli Çoklama (Sıklık Bölmeli Çoklayıcı, Frequency Division Multiplexing, Fdm) .................................................................................................... 24 1.4.1.2. Zaman Bölmeli Çoklama (Time Division Multiplexing, Tdm) .................. 25 PARALEL VE SERĠ ĠLETĠġĠM ............................................................................. 26 Asenkron ve Senkron ĠletiĢim .......................................................................... 26 Asenkron iletiĢim ..................................................................................... 26 Senkron iletiĢim ....................................................................................... 27

1.4.1.

1.5.

1.5.1.

1.5.1.1. 1.5.1.2. 1.6.

HABERLEġME KANALLARININ ÇALIġMA MODLARI ..................................28 Half Duplex.....................................................................................................28 Full Duplex .....................................................................................................28 Simplex ........................................................................................................... 28

1.6.1. 1.6.2. 1.6.3. 1.7.

BĠLGĠSAYAR AĞ BĠLEġENLERĠ ........................................................................ 29 Kablo Tipleri ...................................................................................................29

1.7.1.

Fiber Optik Kablo (Fiber Optic Cable) ....................................................................... 30 1.7.1.1. 1.7.1.2. 1.7.1.3. 1.7.2. Koaksiyel kablo........................................................................................ 30 Kaplamalı DolanmıĢ Çift (Shielded Twisted Pair-STP) ............................ 32 Fiber Optik Kablo .................................................................................... 35 RJ45 Konnektörü ..................................................................................... 37

Konektörler .....................................................................................................37 Çapraz Ara Kablo Bağlantısı ........................................................................... 38

1.7.2.1. 1.7.3.

1

1.7.4. 1.8.

BNC Koaksiyel Konektörler ............................................................................ 38

BĠLGĠSAYAR AĞLARI ........................................................................................ 39 LAN (Local Area Networks) ........................................................................... 39 LAN ĠletiĢim Metodları ............................................................................ 39 LAN Karakteristikleri............................................................................... 40

1.8.1.

1.8.1.1. 1.8.1.2. 1.8.2. 1.8.3. 1.8.4.

MAN (Metropol Area Network) ...................................................................... 40 Wide Area Network......................................................................................... 41 Kablosuz Yerel Ağ (Wireless Local Area Network) ........................................ 41 Kablosuz Yerel Ağlar Nasıl ÇalıĢır? ......................................................... 42 Diğer Ağ Kavramları ....................................................................................... 43 Intranet .....................................................................................................43

1.8.4.1. 1.8.5.

1.8.5.1. 1.9.

AĞ TEKNOLOJĠLERĠ ........................................................................................... 43 Ethernet Teknolojisi ........................................................................................ 43 Ethernet‟in Temelleri ............................................................................... 44 BĠLGĠSAYAR AĞLARININ AMACI NEDĠR? ................................................. 48

1.9.1.

1.9.1.1. 1.10.

1.11. AĞ DONANIM CĠHAZLARI .................................................................................. 49 1.11.1. Ağ Kartları ......................................................................................................... 50 1.11.1.1. Ethernet Kart .............................................................................................. 50 1.11.1.2. Token Ring(TR) Kart ................................................................................... 51 1.11.1.3. FDDI Kart ...................................................................................................51 1.11.1.4. ATM Kart ...................................................................................................51 1.11.2. Tekrarlayıcılar (Repeaters) ................................................................................ 51 1.11.3. Köprüler (Bridges) ............................................................................................. 52 1.11.3.1. Köprüleme Teknolojisi ................................................................................ 53 1.11.3.2. Köprü ÇeĢitleri ............................................................................................ 53 1.11.4. Anahtar(Switch) ................................................................................................. 55 1.11.5. Yönlendiriciler(Routers) .................................................................................... 56 1.11.5.1. Yönlendirmenin Temelleri ........................................................................... 57 1.11.5.2. Yönlendirme Parçaları ................................................................................. 57 1.11.5.3. Yönlendirme Algoritmaları .......................................................................... 59 1.11.5.4. Yönlendirme ÇeĢitleri.................................................................................. 60 1.11.5.5. Metrikler .....................................................................................................62 1.11.6. Geçit Yolları (Gateways) ................................................................................... 63

2

1.11.6.1. Geçit Yollarının ÇalıĢması........................................................................... 64 1.11.7. Ortam DönüĢtürücü(Transceiver, Media Adapter) .............................................. 64 1.11.8. Modem .............................................................................................................. 64 1.12. BĠLGĠSAYAR AĞLARINA GENEL BAKIġ ..................................................... 65 1.12.1. Kullanıcılar Tarafından Günlük Kullanılan Ağlar ............................................ 66 1.12.2. Ağa Bağlanan Cihazlar .................................................................................... 67 1.12.3. Bilgisayar Ağlarına Neden Gereksinim Duyulur .............................................. 68 1.12.4. Bilgisayar ve Ġnternet Kullanımı ...................................................................... 70 1.12.5. Bilgisayar Ağının Avantajları .......................................................................... 70 1.12.6. Bilgisayar Ağının Dezavantajları .....................................................................71 1.12.7. Bilgisayar Ağlarının Yarları ............................................................................ 72 1.13. AĞ TÜRLERĠ .................................................................................................... 73 1.13.1. Peer-to-Peer Network (EĢler Arası Ağ) ............................................................ 74 1.13.2. Server-Based (Client / Server) Network........................................................... 75 1.14. AĞ PROTOKOLLERĠ ........................................................................................ 76 1.14.1. Yazılım Protokolleri ........................................................................................ 76 1.14.2. Ağ Protokolleri................................................................................................ 76 1.14.2.1. 1.14.2.2. 1.15. Ethernet Protokolü ................................................................................... 77 ĠletiĢim Protokolleri.................................................................................. 77

TOPOLOJĠLER ..................................................................................................78

1.15.1. Topoloji Tipleri................................................................................................. 79 1.15.1.1. 1.15.1.2. 1.15.1.3. 1.15.1.4. 1.15.1.5. 1.15.1.6. Bus Topoloji ............................................................................................ 79 Halka(Ring) Topoloji ............................................................................... 80 Yıldız(Star) Topoloji ................................................................................ 81 Mesh(ağ) Topoloji .................................................................................... 82 Melez(Hybrid) Topolojiler ....................................................................... 82 Ağaç (Tree) Topoloji ................................................................................ 85

BÖLÜM II .................................................................................................... 87 2. OSI VE KATMANLARI .......................................................................... 87 2.1. Fiziksel Katman ......................................................................................................... 89 2.2. Veri bağlantı Katmanı ................................................................................................ 89 2.3. Network Katmanı ....................................................................................................... 90 2.4. Transport (taĢıma) Katmanı ........................................................................................ 90

3

2.4.1. TaĢıma Katmanı Nedir? ....................................................................................... 90 Taşıma Katmanı Nasıl Çalışır? ......................................................................................... 90 2.4.2. TaĢıma Katmanında Kullanılan Protokoller .......................................................... 92 2.5. Session (Oturum) Katmanı ......................................................................................... 92 2.6. Presentation (Sunum) Katmanı ................................................................................... 92 2.7. Application (Uygulama) Katmanı ............................................................................... 93 2.7.1. Msn Örneği .......................................................................................................... 93 2.7.2. Ethernet standartları ............................................................................................. 98 BÖLÜM III................................................................................................... 99 3. VERĠ BAĞLANTI KATMANI ................................................................. 99 3.1. ORTAM ERĠġĠM DENETĠMĠ (MEDIA ACCESS CONTROL - MAC) .................... 99 3.2. LLC (LOGICAL LINK CONTROL) .......................................................................... 99 3.3. HATA TESPĠTĠ VE DÜZELTĠLMESĠ ...................................................................... 99 3.3.1. EĢitlik Denetimi (Parity Check ) ........................................................................ 101 3.3.2. Ġki Boyutlu EĢitlik Denetimi (2-Dimensional Parity) .......................................... 101 3.3.3. Toplama Denetimi (Checksum) ......................................................................... 102 3.3.4. Hamming Hata Giderme Algoritması ................................................................. 102 3.3.5. CRC (Cyclic Redundancy Check) ...................................................................... 103 3.3.6. Hata Düzeltme Teknikleri .................................................................................. 104 3.3.7. Hamming Kodlaması ......................................................................................... 106 3.3.8. ARQ – Otomatik Tekrar Ġsteği (Automatic Repeat ReQuest) ............................. 108 3.3.8.1. Dur ve Bekle Protokolü (Stop and Wait)...................................................... 108 3.3.8.2. N Çerçeve Gerile Protokolü (Go-Back N)................................................... 109 3.3.8.3. Seçici Yineleme Protokolü (Selective Repeat) ............................................. 110 3.4. ÇOKLU ERĠġĠM PROTOKOLLERĠ ....................................................................... 111 3.4.1. ALOHA ............................................................................................................. 111 3.4.1.1. Saf Aloha .................................................................................................... 112 3.4.1.2. DilimlenmiĢ Aloha ...................................................................................... 112 3.4.1.3. TaĢıyıcı Sezim Çoklu EriĢim Protokolleri (CSMA) ..................................... 112 3.4.1.4 Israrcı ve Israrcı olmayan CSMA ................................................................. 112 3.5. ÇARPIġMASIZ PROTOKOLLER .......................................................................... 114 3.5.1.Jetonlu Halka ...................................................................................................... 114 3.6. KABLOSUZ AĞLAR .............................................................................................. 114

4

.....................1...... 127 4........ Mesafe Vektörü Yönlendirme ( Distance Vector Routing ) ........................2.............Internet Yönetim MesajlaĢması Protokolü) ............................................................ 126 4................6...6..........................1.......................................1.................................................. 121 4......... Rıpv1 ve Rıpv2 arasındaki farklar ...... ICMP Paketinin Yapısı ve Formatı............1...... 130 4.... 123 4.6.......................................................... 119 BÖLÜM IV ........................................................... 117 3...................................................................4...........3................6................................ Dinamik ve Statik Adresler ......... …………………………………………119 4. 130 5 ...........3............. IEEE .......................2.................. 117 3...........6...6.....119 4................... 116 3.......2...............................2........................ C Sınıfı Adresler .................................. IEEE'nin Amaçları: ..........1...............2................. 118 3.... IP Adresi Sınıfları ...... Bnc‟nin Avantajları .................................... 118 3........... 116 3..... ICMP (Internet Control Message Protocol ... OTONOM SĠSTEM ĠÇĠ YÖNLENDĠRME ... OSĠ AĞ KATMANI..........2....6........6....... 121 4............................. YÖNLENDĠRME BĠLGĠ PROTOKOLÜ ( Routing Information Protocol ) .....3................ Peer-to-peer ( Makinadan makinaya) Model .2............. B Sınıfı Adresler ....................... 122 4...................2.2........... 125 4................... Niçin Kablosuz? ..1...4...................................................1...........................1.............................5.................... 122 4.......................2 Client/Server ( Ġstemci/Sunucu) Modeli .........................ve Durum-Raporlama Prosedürleri ............................ 123 4................6..2...............6...5............. 121 4.....6.....2................................................. ICMP Niçin Kullanılır? ....4...........................3....................... A Sınıfı Adresler ....... 118 3......................................... 124 4..............5.................................... Kablosuz Yerel Ağların Yaygın Kullanım Alanları ........ Kablosuz Ağ Türleri ........................................................2........................... 120 4... 128 4..........1...... Bnc Alt Yapısı .....4...............5............. Kablosuz Yerel Ağ (Wireless Local Area Network) .....................................................................2..............................................................7.. 119 4.............. ICMP Hata...... OTONOM SĠSTEM ( AUTONOMOUS SYSTEM ) ................ IP(INTERNET PROTOCOL)......................................................................2................ 126 4................. RIP Nasıl CalıĢır? .......................................3..7............................................................................................6............................. 115 3.......................6..............3.........................................1..........1...1.........................................2.............................................. 120 4.............................. 118 3...........................2... LAN Bağlantı Standartları .. 118 3....6...............1...................................... BGP ( BORDER GATEWAY PROTOCOL ) ............ 115 3... Kablosuz Yerel Ağların ÇalıĢması ..3......... 114 3..........6........ Bnc‟nin Dezavantajları ...........1.....1.........................1.......... OSI BaĢvuru Modelinde ICMP ‟nin Yeri ............................

......................................6......7.... 145 4..4.....6............ AH ( Authentication Header-Kimlik Doğrulama BaĢlığı )........ 157 6 ............................................ RIP Yapılandırması.................2.... RARP (Reverse Address Resolution Protocol – Ters Adres Çözümleme Protokolü) ..5.................................. ESP (Encapsulating Security Payload -Kapsüllenen Güvenlik Yükü) ........................................... 135 4........................................ Arp Tablosu ...................... Tcp / Ip Modeli .......... RIP„ in Sorunları ..........6................... 154 2.........................................3.......6...................... 132 4................................. 153 4.................... IPSec Ġletim Modları .....7............ TAġIMA KATMANI...............8.5..7................................2..................................................................... BGP „nin Temel Mantığı Nedir? ....2.......... 147 4.................. 135 4.......... IPSec Nedir? ........... AS (Autonomous System) ...................... Bütünlük (integrity) .................................. 138 4........... RIP‟ in Amaçları Nelerdir? ............... 133 4............................................. 155 BÖLÜM V.................1.................................................6................................... ADRES ÇÖZÜMLEME PROTOKOLÜ (ARP) ........................................ 152 4..........................1......1.................. Aynı Ağda Arp Fiziksel Adreslerinin Çözümlenmesi ...........................8........1.....3..6.5.......................6....................... 145 4........ Farklı Ağlarda Arp Fiziksel Adreslerinin Çözümlenmesi .5.......8.....................6...................... 134 4............ Kimlik doğrulama (Authentication) .. IPSec Protokolleri ..8............................... 136 4.......................6..................2.....................................................6.....3................................................................................... 157 5................................7..................................... IPSEC (IP SECURITY) ... BGP (Border Gateway Protokol) Nedir? ..... 133 4........4......6...... TCP (TRANSMISSION CONTROL PROTOCOL) ...........................3...............................1.........4................................ ARP (Adres Çözümleme Protokolü) Nedir? ................. 131 4...................................... BGP „nin ÇalıĢma Mekanizması Nedir? ............. 132 4.2.......................................................8................. 151 4..............................157 5...................................... 152 4.................7.......7...........3 Arp Paket Formatı ................................. Arp Tablosuna Otomatik Yeni Veri Eklenmesi ...............7...................7............... 140 4..........4....................................................... 152 4.................1................. Fiziksel Adresler (Mac Adresleri) Nedir? .......1.................................. Arp Tablosuna El Ġle Yeni Veri Eklenmesi .......6..............................................7... 138 4.............................................. Arp Ġsteği Paketi .... 146 4. Gizlilik (Confidentiality) .............6............... BGP ÇeĢitleri Nelerdir? .................7..............5................. SINIR GEÇĠTLERĠ PROTOKOLÜ (BGP) ...................7....4..1.....6................5..............6.................5.......................... 148 4............157 5.......................... 150 4..........................................................................................6............... 153 4......................... 145 4........7.......................... 148 4................ 146 4................................

................... 7.............1.. 171 SIP‟in Yetenekleri ....................................................................... 174 7........................................................... Uygulama Katmanı.......1.................................1............... TCP‟nin BaĢlıca Özellikleri ... Pencereleme (Windowing) .......... 174 7 .................2....... 168 Kullanıcı Arayüzü ..................... 7..3...........................................................................5..................................1..................10.............................. 158 5..............................................9..1.................... 7........... Güvenlilik (Reliability).......................... 7.................2......................... TCP‟ nin Katmanları ...... Tıkanıklıktan Kaçınma (Congestıon Avoidance).......................... 164 5........... 167 7..........................2.. 164 5............................1....................1.......3.....5..... 158 5. Transport Katmanı Port Numaraları ..............5................3....... 166 BÖLÜM VI ...... 7.................................... 163 5........................8. Ġnternet Katmanı.........................................8.......... 7.................................... Bağlantının Sona Erdirilmesi .....................................................1............................5............................. AĞ KATMANI .....1...1........................... 172 RTP (Real-Time Transport Protocol..........1...........................................................................3. 159 5.................. TCP/IP Modelinin OSI Modeliyle karĢılaĢtırılması ..........1.................................................... 7..2. 168 UDP BaĢlığı Alanları..7..........167 UDP BaĢlığı .............1............. 173 Telnet'i nasıl yüklerim? ......................... 7.............. 158 5............ Telnet'i Windows'ta Nasıl Kullanırım? .........1.................... 171 SIP (Session Initiation Protocol .......1..................................3.......................1.......... 7............. Ara Bellekleme (Buffering) ........4....4.. Bağlantı Kurulumu ................167 6....... 169 UDP (USĠNG DATAGRAM PROTOKOL) ......4....1.....4.............1............................1.1............................... AkıĢ Kontrolü (Flow Control) .. 164 5.............. TCP (Tranmission Control Protocol) Fonksiyonları ............... 172 TELNET ...2........................... 7..................................5........1....................8. 6.................. 165 5.......................................... Ağ Katmanı .........4.................................................... 162 5. 173 Telnet nedir? ..........................1.................2................1.............................6................................................8..............................................................................................................................................1.......................................1........................Oturum BaĢlatma Protokolü) ...................4... NNTP(Network News Transfer Protocol-Ağ Haber Aktarım Protokolü) ..3...3.................. 158 5.1. 161 5.......5......4. TCP Ġnternet Ortamındaki ĠĢlevleri ......... TCP Segment Yapısı ...............1................................ 159 5....................... TaĢıma Katmanı .................. 159 5........ 160 5.......Gerçek Zamanlı Aktarım Protokolü) .........8................. 161 5....................... 169 IP Arayüzü .........................................1.....................................1........................8...............................................1......4......... 162 5............5......

...................... Ağ Güvenliği...........3.............. 174 7...........16..8.................................12........... 7.....................................................................................................5.... 176 SSH(Secure Shell) ..... TaĢıma Katmanı Güvenliği) ..........Ağ Dosya Sistemi) ..15.7.........................................................1...... 182 7.......................................................................... 7...... 185 KABLOSUZ AĞLARDA GÜVENLĠK ................................................................. 183 7................................. SSH IN ÇalıĢma Mantığı ..........................3...........16............... TELNET Komutları ............16.... 7................ NTP (Network Time Protocol............ 177 7.............2.............. DEMULTIPLEXING ..................16.............................................2............... 7............. Güvenlik Politikaları Nasıl Hazırlanır? ...2............ 178 TLS( Transport Layer Security....... Ağ Saldırı Türleri ...........................3..............................2..............................15.............................1........................................................................8..............................................13.. SNMP‟yi OluĢturan BileĢenler .............. 7................................1..6................... IP çoklama ..........................2............ 7................... 175 NFS Nedir? ......................1....16.. IPv4 ...... 175 NFS Komutları? .... 185 IPV6 ....................................... Güvenlik Politikaları ......... 187 7....... FTP Yapmak Ġçin Nelere Ġhtiyaç Var? .....................4...... 187 7....... 188 Güvenlik Politikasının Yazılması ................................................................................ 178 FTP ( FILE TRANSFER PROTOCOL) ......... 189 Güvenlik Politikasının Uygulanması ........Ağ Zaman Protokolü) ............1.13........1.................... 7................. 175 NFS Faydaları? ........................3................................................9................... PCT (Private communication technology) ....3.....14..........................................3.......................................................... 193 7.................16........2......... 191 Spam Mailler... 182 7........................... 7............16.. 192 Phishing ......5...........................................16.............3...............15.............................................. 7..................... 192 Packet Sniffers ................................ NAT .......................1................................................ 187 7..10.... 191 7..........................................................................Basit Ağ Yönetimi Protokolü): 180 7................. 191 Virüs.......15..................................6.....................16..........................................6................15. 7..................... 176 7.2..... 7..6............... 176 6................................................................ 192 Malware (Kötücül Yazılım) ............................. 181 IP ÇOKLAMA .. 7................................ 8 .. IP Adresleme ....3....... 7..... 183 7........16.............3.............................4.................16..................... 7...1...............................3............. 7...................3...............6...3.2.......16........................15.........................12......... 180 7.......2...... 181 7........................................................................ NFS (Network File System.1.... 179 SNMP (Simple Network Managment Protocol.............. Worms Ve Trojanlar .... 7........

........4..2...7................16............... 9 ............................ 7.3.............6........ 197 ġifreleme ..........................................4....... 196 MAC Adres Filtreleme ...... 195 7...1..... 7....... 194 Son Kullanıcı Güvenliği ( Kimlik Doğrulama................................................16..... 8................. Remote Access VPN .......16. 8................... Paket Filtreleme ..............................................6......................................16.......... 7.2....2...................3............................................................... 196 Yayınlanmasını Engelleme .... ġifreleme...................................1.........................3......................................... 203 BAġLICA BĠYOMETRĠK YÖNTEMLER VE ÇALIġMA PRENSIPLERI .................................................... 197 VPN ( Virtual Private Network) ..3.......17.............................. 200 BÖLÜM VII ...........................................16.................... 7..........6....................................6....7...........................................18..............16..............6...6..1.......3.... 8. 198 7......... 205 Özellikleri ................. 8........ 7......................1..................4....................1..........................16....................................5.........6.................. Ağı Koruma Yöntemleri ...................5......4...5...................................16..17....................... 198 7........................... 199 Dinamik (Stateful) Paket Ġzleme ................................18................. Güvenlik Duvarı ( Firewall) .... 7....... 196 Firmware Güncellemek ........................................1.....1....................... 201 BĠYOMETRĠNĠN TARĠHĠ................6.3..........................................18.............. 7............1.........................3.6......................................................... 200 Uygulama Ağ Geçidi/Vekil Sunucular.................................... Kablosuz Ağ Güvenlik Önlemleri ...... 204 Parmak Ġzi Tanıma ........ 7...............................4................... 193 Sanal Özel Ağ EriĢimi (VPN) ............... 199 7......16... 199 7.... 8...................... GÜVENLĠK DUVARI(FIREWALL) ................... 7. Firewall Türleri ............... Site To Site VPN ...........................1....................16.. 7...........8......... 193 7....16................................................................201 8............2..........16...............16................... Kablosuz Ağlarda Güvenlik.................................. 206 Avantajları .................. 196 7....... 7.......................... 197 Kimlik Doğrulama Ekleme ..... 205 Tarihçe ..........1......16............................ BĠYOMETRĠK TEKNOLOJĠLER ...201 BĠYOMETRĠ NEDIR? ..................... 197 Yayın Gücünü Azaltmak .................4......................... 7................................................... 7............................................................................ 7............ 193 Atak Tespit ve Önleme ( IDS / IPS ). 195 7....2.3....................18......... Anti-X) ........... 196 SSID Ġsmini DeğiĢtirmek................4..............1....... 209 8................................4....................6..........17............................16..... BaĢlangıç Ayarlarını DeğiĢtirmek ...............1.......1.........1..........................................................................16....... 197 7............... 194 E-posta Güvenliği........................2.....3...18............... 8....

.......................... 224 10 ...... 213 Tarihçe ..... 215 Dezavantajları ....2......................................................221 9.......................... 8..............................................3......................... UYDU ÇEġĠTLERĠ ............6..........................3...............................7............. 216 Damar Tanıma..........................3........ 217 DNA Tanıma Teknolojisi ...................4.....221 UYDU NEDĠR? ..........11....................... 9................... 214 Özellikleri ...........1..2..... 209 Özellikleri ...........6......................................................... 9...............5.4............................................................4.............. 8..........................................................................3................ 9...............1............................7.................. 9........................................2............1................... 8........................... 8................................ Retina Tanıma ................................................................................... UYDU SĠSTEMLERĠ .... 8................ 9............... 220 8................................................... 221 UYDULARIN TARĠHSEL GELĠġĠMĠ...............................................................3.................................................3....3......3............... 8....8...........5............................................................................. Birey Ayırt Etme Kaynakları KarĢılaĢtırma Tablosu ........... 216 El Yazısı Tanıma ........3................... 219 8..... 9................... 216 Yüz Tanıma ......................... 221 UYDULARIN YÖRÜNGESĠ .........3......9...... 214 8......................................................................................... 209 Tarihçe .....6.......... 223 Televizyon Yayını ve Uydu Frekansları ........3.................. 8....3................... 223 X Bandı Yayınları .......... 224 Ka Bandı Yayınları................................................ 222 UYDU ĠLETĠġĠM SĠSTEMLERĠ .........................3. 224 Ku Bandı Yayınları ......................................................... 8...........................6..... 8.........................3............................................3.................................................3............3......6...... 8....................................................................6........................... 8................................2.................................. 209 8........................ 219 Biyometri‟nin Kullanım Alanları .... 223 C Bandı Yayınları ...................8... 221 BÖLÜM VIII ...........3..................1................... Ġris Tanıma ...............................3................. 213 Dezavantajları .......................................................... Dezavantajları ... 210 Avantajları .......................................................3......4. 8..................3.. 217 Biyometrinin Geleceği.......................................................................... Biyometrik Teknolojiler Standart mıdır? ........3...........2......... 9.................4....................1. 8. 9.....................................6............................... 224 9.........................3.2............3................................................ 8.................................. 9.....3.........5..2.4.....................................................................3........10.............2........... 214 Avantajları .................................3...........2.............................. 9.............................. 222 UYDULARIN ÖMRÜ ........................ 9................. 222 UYDULARIN ENERJĠ KAYNAKLARI..3..............

..............4................. 9.. 9......... 227 9......................................... Yeryüzünden olan yüksekliklerine göre uydular .. 230 9......... 230 Bilgisayar ve Veri Toplama Sistemleri: ... 9.................. 233 Ekvatoral Uydular .......9......11................ 9.. Uyduyu OluĢturan BileĢenler ............................2........................................................................................... YÖRÜNGESĠ VE ENERJĠSĠ ...................2.. 9......................................................9.......11....................... Yer Ġstasyonlarının Anten Sistemi ..............1..........2................................. 226 HaberleĢme Uyduları ............................................7. 9....... 9........... 9..................... Alıcı Yer Ġstasyonu (Downlink) ......8..........................................7...... 232 9. 234 Eliptik Yörüngeli Uydular ....... 227 Yön Bulma Uyduları ...............3..................1...........7......2.......... 235 9........... 227 Meteoroloji Uyduları .8.10.. 9. 9... 231 Antenler ........ 239 9.......7... 231 Uydunun Akü ve GüneĢ Panelleri .................................................................................3.........................3....... 9..............3....... 224 Alçak Yörünge Uyduları(Low Earth Orbit-LEO).............................................................. 235 UYDU HABERLEġME SĠSTEMLERĠ .... 240 9................1........................ 235 YER ĠSTASYONLARI ............................................11...................................... 228 Yer Ġstasyonları ....... Uydular Nasıl HaberleĢir? ...1....................................... 229 HaberleĢme Sistemleri .....4............................................................ 9...... 231 Uydu Transponderleri.....7..........8... TaĢınabilir Yer Ġstasyonu ................ 9...................... UYDULARIN YAPISI....3..............2............. 9.8...........8...................4..1..............7............................11.......... 9....8...... 232 Kutup Yörüngeli Uydular ...3.. 228 Uyduların Yapısı ........ 9.......3............................. 9.....................................7....... 236 9......................2.....................1................................. 225 Yüksek Yörünge Uyduları (High Eliptical Orbit-HEO) ........3.......1... 240 11 .....................3...8......... 227 Uydu HaberleĢme Sistemleri ......2..................7....1........... 224 Orta Yörünge Uyduları (Medium Earth Orbit-MEO) ........... 9......... Kullanım Amaçlarına Göre Uydular ...............................................................2..........................3.........4..........9......... 230 Güç Kaynakları ..........................................................1...........................2................... 225 Yerdurağan Yörünge Uyduları(GeostationaryEarth Orbit-GEO).....11................... 238 9....2........9...................................2.................. 9............4....10.............. 226 9...4.......4...4.............................................................8................7.1.......8.......... Verici Yer Ġstasyonu (Uplink) .....8...........................3...... 225 Askeri Amaçlı Uydular..........9.................................... 230 Pozisyon Belirleme ve Sabitleme Üniteleri ....................7... 9...... 9.1.....8.........................2...... UYDULARIN YÖRÜNGELERĠ ................................1...........................1........ 9.. 9..........8...................................................................

............1................... 244 9................................. 243 9... 240 UYDU ĠLETĠġĠM SĠSTEMLERĠNDE ÇOKLAYICI YÖNTEMLER ...................................................... 246 KAYNAKLAR .............................. 242 9.................................. Kod PaylaĢmalı Çoklayıcı GeçiĢ .. Zaman PaylaĢmalı Çoklayıcı GeçiĢ..248 12 ............. Cassegrain Anten Sistemi .............................12...................................4.....................................12....... Frekans PaylaĢmalı Çoklayıcı GeçiĢ ............13.2.....11....9........................... UYDU ÜRETĠMĠ ............. 9.........................12....................1......3....12........................ 242 9................................

......... 34 Resim 15: CAT7 Kablo ..................................................................................................................................................................................................................................................... 33 Resim 12: Kategori 5‟e uygun UTP Kablo Örneği ................. 69 Resim 25: Çankırı-ÇerkeĢ 19 Mayıs Çok Programlı Lisesi öğrencileri laboratuarda ders iĢlerken ...... 72 Resim 29: Peer-to-Peer (EĢler Arası Ağ) ............................................................................................................................. 36 Resim 18: Fiber Optik Kablo ............................................................ 34 Resim 14: CAT6 Kablo ............... 70 Resim 27: Güvenli Ağ Yapısı ...................................................... 29 Resim 7: Koaksiyel Kablonun Ġç Görünümü .............................................................................................................................................................................. 74 Resim 30: Server-Based (Sunucu Tabanlı) Network .................................................................................................................................................. 32 Resim 10: STP Kablo ................................................................................. 66 Resim 23: Ağdaki ĠletiĢimin Örneklerle Açıklanması ..................................................................................................................................... 19 Resim 2: Bant GeniĢliği Betimlemesi ......................... 38 Resim 21: Network‟un Yapısı ............... 24 Resim 4: Senkrol ĠletiĢimin Gösterimi ......... 71 Resim 28: Güvenli Olmayan Ağ Yapısı .......... analog sistem ve analog gösterge ............................................................................................ 23 Resim 3................ 33 Resim 11: Kaplamasız DolanmıĢ Çift (UTP) ......................................................................................................... 75 13 .......................................RESĠMLER TABLOSU Resim 1: Analog iĢaret................................................................................................................................. 67 Resim 24: TED Bursa Koleji Öğrencileri Laboratuar Ortamında Bilgisayar Kullanırken ....................................................................................................... 36 Resim 19: RJ 45 Konnektörü ................................................................................ 69 Resim 26:Bilgisayar ve Bilgisayar DıĢındaki Cihazların Bağlantı Yapısı ...................................................... 31 Resim 9: Kaplamalı DolanmıĢ Çift ............................................................... 27 Resim 5: Bilgisayar Ağ BileĢenlerinin Genel Yapısı ........................................................................................................................................ 35 Resim 17: Fiber Optik Kablo Yapısı .................................................................................................................................................... 29 Resim 6: Ağ bağlantılarında kullanılan Koaksiyel Kablo ......................................... 34 Resim 13: CAT5 Genel Görünümü .................................................. 65 Resim 22: Ağ Yapılarının Varlığı ................................................................................ 37 Resim 20: BNC Portları ................................................................ 30 Resim 8: RG – 58 Kablo ................................... 35 Resim 16: CAT5 Kablo ............................................................................................ Ethernet Kartı ..........................................................

.................................... 144 Resim 57: Güvenlilik ..................................................................... 80 Resim 33: Yıldız(Star) Topoloji ................................................................................................................................................................................................................ 93 Resim 43: ĠletiĢim Kuran Bilgisayarlar ............ 126 Resim 55: A.................................................................................................... 96 Resim 46: Sıralı Veri Ġletimi ......................... 84 Resim 37: Ethernet Hub‟ın Ġç Yapısı ................................................................................................B................................................................................................................................................................................................................................................ 177 Resim 63: SSH ........................................ 100 Resim 47: Hata Giderme.............. 165 Resim 61: OSI BaĢvuru Modeli .............. 101 Resim 48: Denklik Gösterimi ......................................... 94 Resim 45: Görsel Sohbet Ortamı .................................................................................................................................................................. 85 Resim 40: OSI HaberleĢmesi .............. 91 Resim 42: Msn Sohbet Ekranı ............................R2........................................................................................................................................................C Ağları ile R1................................................. 85 Resim 39: HiyerarĢik Yapıdaki Ağlar ............................................................................................................................................................................................... 162 Resim 58: Güvenlilik ..................................................................................... 125 Resim 54: Otonom Sistem ................................................ 88 Resim 41: Alt Ağlar................................ 84 Resim 38: Ağaç (Tree) Topoloji ....... 130 Resim 56: Hash Algoritması Yapısı ................................................................................................................................................................................................................................................ 79 Resim 32: Halka(Ring) Topoloji .......R3 Router‟ları Arasındaki Bağlantı .............................................................................................................................................................................................. 114 Resim 51: Peer – to – peer Gösterimi ........................... 113 Resim 50: Jetonlu Halka .................................................................................................. 82 Resim 35: Melez(Hybrid) Topoloji .................................................................................................................... 94 Resim 44: Uygulama Katmanı ................................................................................................................ 163 Resim 59: AkıĢ Kontrolü ......................................................... 116 Resim 53: ULAKNET ...........................................................Resim 31: Bus Topoloji ................................................................................................. 83 Resim 36: Yıldız Topolojide Hub‟a Giden Kabloların Gösterimi ...... 101 Resim 49: Manchester Kodlaması ............................................. 181 14 ....... 167 Resim 62: SSH‟ın ÇalıĢma Mantığı .......................................................................................................................................................................... 177 Resim 64: Demultiplexing özelliğine sahip devre .......... 81 Resim 34: Mesh(ağ) topoloji......... 164 Resim 60: Pencereleme............................................................................................ 115 Resim 52: Client/Server ( Ġstemci/Sunucu) Modeli ............................................................................................................

.............................................. 186 Resim 66: Remote Access VPN ......................................................................................... 217 Resim 75: DNA AraĢtırma Metodu....................................................... 210 Resim 70: SVM .......................................... 235 Resim 83: Uyduların HaberleĢme Sistemi ......................................................................................................................... 234 Resim 81: Ekvatoral Yörünge .......................................................................... 236 Resim 84: Yer Ġstasyonlarının Genel Blok Yapısı .. 220 Resim 77: Yer Ġstasyonları bağlantısı ........................................................................................................................ 238 Resim 86: Downlink mekanizması.......................................................................... 215 Resim 74: El ve Damar Tanıma Teknolojisi...... 198 Resim 67: Site To Site VPN ...................................................... 239 15 ......... 232 Resim 80: Kutupsal Yörünge ............................................................................ 234 Resim 82: Eliptik Yörünge .................................................................................................................................................................... 237 Resim 85: Yer Ġstasyonları........................ 228 Resim 78: Türksat‟ ın Yapısı ...................................................................................... 229 Resim 79: Uydunun GüneĢ Panellerini Gösteren Bir Fotoğraf...........................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................Resim 65: Komut ĠĢletim Sisteminde NAT Kullanımı ....................................................................................................................... 218 Resim 76: Biyometrik Alanlar ...... 213 Resim 71: Ġris Bölgesi ... 238 Resim 87: Uplink Mekanizması ............................................. 199 Resim 69: Eigface Örnekleri .......................................................................................

.............................................................................................................................. 156 ġekil 18: Bgp Örneği III .................................................................................................................................................................................................. 179 ġekil 20: IP Adresleme Örneği .... 145 ġekil 11: Fiziksel Adres Çözümü ....................................................................................................................................................................................................... 141 ġekil 10: Arp Ġsteği Gönderimi .............................................................................................................................. 30 ġekil 5: RJ45 Kullanımı ve Kablo Genel Yapısı...................................................................... 155 ġekil 17: Bgp Örneği II... 146 ġekil 12: Arp Çözümlenmesi ...................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 153 ġekil 15: BGP ÇalıĢma Mekanizması .............................................................................................................................. 38 ġekil 7: IPSec Mimarisi .............................................................................................................................. 147 ġekil 14: BGP KomĢuluğu . 156 ġekil 19: TCP‟ de Tıkanıklık ......................... 182 16 ......... 138 ġekil 9: ESP‟ nin Yapısı ...................................................................................................... 136 ġekil 8: AH Kimlik Doğrulama Yapısı ................... 146 ġekil 13: Farklı Arp Çözümü .......................................... 25 ġekil 3: Zaman Bölmeli Çoklamanın Koordinat Düzleminde Gösterimi................................... 20 ġekil 2: Frekans Bölmeli Çoklamanın Koordinat Üzerinde Gösterimi ........... 25 ġekil 4: Koaksiyel Kablonun Yapısı .........................................................................................................................ġEKĠLLER TABLOSU ġekil 1: Pozitif ve negatif lojik iĢaretler .... 38 ġekil 6: Çarpraz Ara Kablosu Kullanımı ............................................................................................. 154 ġekil 16: Bgp Örneği I .........

................................................................................................................................................ 88 Tablo 6: ARP Paket Biçimi......................................................... ............................................................. 221 17 . 167 Tablo 8: UDP BaĢlık Alanları ........................... 151 Tablo 7: Transport Katmanı Port Numaraları ......................................................................................................................TABLOLAR Tablo 1: ‟0′ ve ‟1′ değerlerinin ifade edebileceği fiziksel anlamlar............................................................................................................................................................ 20 Tablo 2: Ethernet Kart Türleri............................................... 170 Tablo 10: Birey Ayırt Etme Kaynakları KarĢılaĢtırma Tablosu ..................................... 86 Tablo 5: Open Systems Interconnect (OSI) Referans Modeli ...... 56 Tablo 4: Topolojilerin KarĢılaĢtırılması . 51 Tablo 3: Anahtar üzerinde MAC adreslerinin tutulması ........................................................................... 168 Tablo 9: Yalancı BaĢlığın Alanı ...

taĢınabilir fiziksel büyüklüklere. özelliklere sahiptir. aritmetik olarak hesaplanabilme. Analog Gösterge ve Analog Sistem Sahip oldukları değerler belirli sınırlar içerisinde devamlı olarak değiĢen büyüklük. Gerek fiziksel büyüklükleri dönüĢtürme iĢleminde.1. analog büyüklük olarak tanımlanır. veri iletim ortamı saniyede iletilen maksimum bit miktarını belirler. Ġletim ortamı olarak kablo (bakır veya optik) ya da atmosfer kullanılabilir. görüntülenebilme. 1. Analog ĠĢaret. ANALOG VE SAYISAL SĠNYALLER Bilim.BÖLÜM I 1. elektrik sinyalleri biçiminde kablolarda veya elektromanyetik dalgalar biçiminde uzayda taĢınır. Büyüklüklerin sayısal değerlerini ifade etmede. Bu durumda karĢımıza analog ve sayısal kavramları ve her bir kavram ile birlikte büyüklük. gösterge ve sistem terimleri ortaya çıkmaktadır. ĠletiĢim ortamının tipi önemlidir çünkü. vb. ticaret ve benzeri bir çok alan büyüklükler ile ilgilenmektedir. kaydedilebilme. „analog büyüklük‟ olarak isimlendirilir. Analog Büyüklük. gerekse de bilginin iĢlenmesi / iletilmesinde temel olarak analog ve sayısal (dijital) iĢaretlerden faydalanılır. ĠLETĠġĠM TEKNOLOJĠLERĠ Veri iletimi. 1. çıkıĢ birimi olarak isimlendirilen göstergeler yardımıyla insanlar için anlamlı hale getirilir. Diğer bir deyiĢle. teknoloji. Analog ve sayısal iĢaretler özelliklerine uygun devrelerde (sistemlerde) iĢlemlere tabi tutulduktan sonra. iĢaret. Veri iletim ortamları kablolu ve kablosuz olmak üzere ikiye ayrılır. Bu bağlantılar taĢıyabildikleri veri miktarı ve taĢıma hızlarına göre nitelendirilirler. Ġfade edilen büyüklüklerin. Veri. Bu alanların ilgilendiği büyüklükler. gönderici tarafından iletim ortamına aktarılan bilginin alıcıya ulaĢması olarak tanımlanabilir. Fiziksel bir büyüklük bilgi Ģekline 18 . sonsuz sayıda ara değer alabilen büyüklük. örneğin bir gerilim veya akım Ģekline dönüĢtürülmeleri gerekebilir. analog ve sayısal olarak isimlendirilen iki yöntem kullanılır.1. Büyüklükler ile iĢlem yapıldığı zaman onların sahip oldukları değerleri etkin ve güvenli olarak ifade etmek büyük bir önem taĢır. ölçülebilme.1.

1. Ġki değerlikli büyüklük. manyetik kasetler ve termostatlar verilebilir. analog ölçü aletindeki skalanın 0 ile 1000V arasında olması gibi.2. Sayısal büyüklüğü göstermek için kullanılan ve ‟0′.1. ani değiĢim negatif yönde ise „negatif lojik‟ denir (ġekil 1. Büyüklükleri. Otomobildeki hız göstergesi.1.dönüĢtürülürken. „analog gösterge‟ denir. Bu göstergelerde.) büyüklük. odadaki termostat analog göstergelerdir. Yaygın olarak kullanılan analog sistemlere örnek olarak. Üretilen çıkıĢ geriliminin değeri.a). otomobildeki hız göstergesinin 0 ile 180 km-saat. Analog bilgilerin gösterilmesi genelde gösterge içerisinde skala ve ibre ile yapılır. „analog (lineer-doğrusal) devre‟ veya „analog sistem‟ denir (Resim 1. telefon sistemleri. Sayısal Büyüklük. vb. „sayısal büyüklük‟ olarak isimlendirilir.1). Sürekli (continuous) iĢaretler olarak da isimlendirilen analog iĢaretler bilhassa ölçü ve ayar tekniğinde kullanılır. 19 . „sayısal iĢaret‟ olarak adlandırılır (Resim 1.a). iĢaret Ģekline dönüĢtürülürken yalnızca iki değere sahip iĢaret Ģeklinde gösterilir. iki sınır değeri bulunur (Resim 1. giriĢteki ses basıncına bağlıdır. Analog sisteme en iyi örnek mikrofonlardır. Sayısal iĢaretin aldığı değerler zıplayarak (adım adım) değiĢir. iki sınır değer arasında çok sayıda ara değerler Ģeklinde ifade eden göstergelere. Sayısal Sistem ve Sayısal Gösterge Yalnızca iki değer alabilen (var-yok. ‟1′ gibi iki değer alabilen iĢaret. Resim 1: Analog iĢaret. Sayısal iĢarette 0′dan 1′e ani değiĢim pozitif yönde ise „pozitif lojik‟. Sayisal ĠĢaret. bilgiyi temsil eden iĢaret doğrudan doğruya fiziksel büyüklüğün benzeri ise oluĢan iĢaret „analog iĢaret‟ olarak adlandırılır (Resim 1. Mikrofonlarda. konuĢma ile oluĢan ses basıncıyla orantılı olarak bir çıkıĢ gerilimi üretilir.b). Analog iĢaretleri giriĢ bilgisi olarak kullanan analog sistemin çıkıĢından elde edilen bilgiler.c). açık-kapalı. analog sistem ve analog gösterge GiriĢ ve çıkıĢ iĢaretleri Ģekil olarak benzeyen elektronik devreye / sisteme. analog göstergelerde anlamlı hale getirilir.

genelde elektronik devreler olmakla birlikte. sayısal telefon santralleri. L-H (Low-High) sembolleri kullanılır. hesap makineleri. frekans sayıcılar. sayısal voltmetreler. sayısal gösterge ve sayısal sistem Sayısal iĢaretlerin aldıkları değerleri göstermek için 0-1. mekanik. „sayısal sistemler‟ veya „sayısal devreler‟ (dijital devreler) denir (ġekil 1.b). manyetik veya pnömatik olabilir. genel amaçlı sayısal bilgisayarlar. trafik ıĢık kontrol sistemleri.Resim 2: Sayısal iĢaret. Sayısal teknikte kullanılan bu sembollerin çeĢitli fiziksel anlamları olabilir. 20 . sayısal saatler ve elektronik daktilolar gösterilebilir.2. Sayısal sistemleri oluĢturan devreler. Tablo 1: ‟0′ ve ‟1′ değerlerinin ifade edebileceği fiziksel anlamlar.1′de sıralanmaktadır. Sayısal sistemlere örnek olarak. Sembollerin ifade ettiği anlamlardan birkaçı Tablo 1. ġekil 1: Pozitif ve negatif lojik iĢaretler Fiziksel büyüklükleri veya bilgileri sayısal iĢaretlerle (yalnızca 0 ve 1 değerleriyle) ifade ederek iĢleyen devrelere / sistemlere.

2. Örneğin. Önemli olan ‟1′ ve ‟0′ 21 .Sayısal sistemler yaptıkları iĢlemlere göre 3 genel grup altında incelenebilir: 1. akım ve gerilimin kesin değerleri önemli değildir. sayısal devrelerde daha çok sayıda devrenin birbiriyle irtibatı mümkündür. sıvı-kristal göstergeler (LCD) v. 3. Analog teknikten. giriĢlerin o anki durumu ile doğrudan ilgili olan lojik devrelerdir.1. onun alınması ve gerektiği kadar elde tutulması mümkündür. 7 parçalı gösterge.c).Bellek (Storage) Sistemleri : ArdıĢıl lojiğin belirli bir durumunun saklandığı lojik devrelerdir. sayıcılar.b. Sayısal sistemlerin tasarımı daha kolaydır: Anahtarlama montajı kullanıldığından. 4. Çünkü sayısal sinyallerin değerleri 1 ve 0 olarak kabul edilen gerilim sınırlarını zorlamadığı sürece önemli değildir.Doğruluk (accuracy) ve birbirine bağlanabilecek devrelerin sayısı daha yüksektir: Analog devreler üç-dört basamaklı olabilirken. olarak isimlendirilen elemanlardan faydalanılır (ġekil 1. Bu elemanların özellikleri ilgili bölümlerde incelenecektir. 5.ArdıĢıl (Sequential) Sayısal Sistemler : Sistemin daha önceden sahip olduğu konum ve hali hazırdaki giriĢ değiĢkenlerinin durumlarına bağlı olduğu sistemlerdir. 2.BileĢik (Combinational) Sayısal Sistemler : Devrenin çıkıĢı. kaydırıcılar.Sayısal devreler gürültüden daha az etkilenir: Sinyallerin gürültüden etkilenmesi analog sistemlerdeki kadar kritik değildir.Sayısal devrelerde iĢlemler programlanabilir: Sayısal sistemleri tasarlamak. Sayısal ve Analog Tekniklerin KarĢılaĢtırılması Elektronikte daha önce analog teknik kullanılarak yapılan uygulamalar günümüzde sayısal teknikler kullanılarak yapılmaktadır. 1.Sayısal sistemlerde bilgi saklaması kolaydır: Sayısal sistemlerde kullanılan yöntemlerle bilgilerin bir yere konması. Temel lojik kapılarla yapılan tasarımlar ve toplayıcı / çıkarıcı devreleri örnek olarak gösterilebilir. Sayısal sistemlerin çıkıĢından elde edilen bilgileri anlaĢılabilir biçime dönüĢtürmek için sayısal göstergelerden faydalanılır. sistemdeki iĢlemler saklanabilen komutlar (program) tarafından kontrol edildiğinden kolaydır. sayısal teknik kullanmaya doğru olan bu talebin nedenleri Ģöyle özetlenebilir: 1değerleridir.2. 3. Çünkü gerilim ve akım değerleri doğrudan elektronik elemanlara bağımlıdır. 2. Analog sistemler de programlanabilir ancak programlanabilecek iĢlemlerin esnekliği ve kompleksliği oldukça sınırlıdır. Sayısal gösterge olarak.

Bu mantıkla oluĢturulan sayısal devreler 10 farklı gerilim seviyesini ayırt etmek ve ayırt ettiği değerlere göre iĢlem yapmak zorunda idi. frekans ve genlik değerleriyle yakından iliĢkilidir. on seviyeli sistem yerine iki seviyeli sistemin kullanılması ile çözüldü ve bu çözüm hala geçerliliğini koruyor. Gerçek sinyalin 22 . Bu sorunun en iyi cevabı. 3=3V. Zayıflama Sinyalin genliğinin düĢmesi olarak tanımlanır. Bu durum. Bu problem.9=9V gibi). belirli elemanların entegre içerisine yerleĢtirilmesi (yüksek değerli kondansatörler.2. onlu sayı sistemini ifade etmek için 10 farklı seviye yani 10 farklı gerilim kullanılıyordu (0=0V.6. günlük hayatımızda kullandığımız büyüklüklerin büyük bir kısmının analog olmasıdır. çok karmaĢık devrelerin oluĢmasına ve seviyelerin karıĢma olasılığının yüksek olmasına neden oluyordu. ancak uzun mesafelerde tamamıyla engellemek mümkün olmaz. Bütün bu avantajların yanında sayısal sistemlerin dezavantajı. Zayıflamadan kaynaklanan problemi çözmek için alıı ile gönderici arasında belli aralıklarla sinyal güçlendirici (amplifier)ya da yineleyici gibi donanımlar yerleĢtirilebilir ancak bu donanımlar birden fazla noktada kullanıldığında alıcıya gelen birçok bitin hatalı olmasına sebebiyet verebilir. Bu da sayısal elemanların entegre içerisine yerleĢtirilmesini avantajlı duruma getirmektedir.1950′lerde geliĢtirilen ilk sayısal sistemler. ancak alıcıya ulaĢan bazı sinyaller anlaĢılmayacak ya da yanlıĢ yorumlanacak kadar bozulmuĢ olabilir. Sinyalin zayıflamasına. …. 2=2V. 1. iletim ortamının direnci neden olur.2. aklımıza „sayısal sistemlerde iki seviyeli sistemin kullanılma sebebi ve tüm bilgileri / verileri iki seviyeli olarak ifade etmemizin amacı nedir?‟ diye bir soru gelebilir. bobinler. Saye sinyaldeki bozulma müsaade edilebilir bir aralık içerindeyse problem oluĢturmaz. Sinyalin bozulma oranı. SĠNYAL ĠLETĠMĠNĠ KISITLAYICI FAKTÖRLER Sinyaller iletim ortamında taĢınırken gürülü (noise). 1. iki sistemi karĢılaĢtırdıktan sonra. Analog ve sayısal sistemleri açıklayıp. 1=1V.Sayısal sistemlerde bir entegre içerisine daha fazla sayıda sayısal devre elemanı yerleĢtirilebilir: Her ne kadar analog elemanlarda entegre devre içerisine yerleĢtirilse de. sayısal sistemlerin tarihini inceleyerek verilebilir. transformatörler vb.) ekonomik değildir.gecikme (delay distortion)ve zayıflamalardan ötürü bozulurlar. Zira güçlendiriciler. Sinyaldeki bozulmayı çeĢitli önlemlerle minimuma indirmek mümkündür.1.

23 . bps (bit per second) birimi ile ölçülür. Ethernet buna iyi bir örnektir. bir iletim ortamından aktarılabilecek maksimum bit oranını kısıtlayan en büyük etkendir. 1. iletim ortamındaki ısınmadan. Buna „Narrowband‟ da denir.2. kablo çiftlerinin birbirlerini etkilemesinden veya yakınlardaki enerji iletim hatlarından kaynaklanabilir. Gürültü faktörün minimuma indirebilmek için iletim ortamının enerji nakil hatlarından uzak tutulmasına dikkat edilmelidir.2. Resim 2: Bant GeniĢliği Betimlemesi Temelbant(Baseband): Tek taĢıyıcı frekansın kullanıldığı klasik bir ağ teknolojisi. BANTGENĠġLĠĞĠ VE TEMELBANT GENĠġBANT KAVRAMLARI BantgeniĢliği(Bandwidth): Bant geniĢliği. 1. Bu.2.3. Farklı frekans bileĢenlerinin gecikmesinden kaynaklanan bozulma. Bir ağ kablosunun taĢıyabileceği maksimum veri miktarı. Gecikme Sinyalin farı frekans birleĢenlerinin alıcıya farklı zamanlarda ulaĢması olarak tanımlanır. KarĢıtı „broadband‟dir.genliğini yükseltirken kaçınılmaz olarak hattaki gürültünün genliğinizde kaçınılmaz olarak hattaki gürültünün genliğinde yükseltecektir. Gürültü Hava ġartlarından.3. 1. zayıflama ve gürültünün aksine anlaĢılması oldukça karmaĢık bir konudur.

4. Frequency Division Multiplexing. telekomunikasyon veya bilgisayar ağlarinda birden fazla analog sinyallerinin veya dijital bilgi aktarımlarının (Digital Data Streams) birleĢtirilip tek bir sinyal haline getirlimesidir.4. Multiplexing Elektronik.1. Örnegin elektronik cihazlarda multiplexing birden fazla analog sinyallerinin digital sinyale dönderilip (analog-to-digital ADC ) iĢlenmesini (process) sağlanır veya telekominikasyonda birden fazla telefon göruĢmesinin aynı fiziki kablo üzerinden aktarılması sinyallerin multiplex edilmesiyle gerçekleĢir. 24 . 1. Frekans Bölmeli Çoklama (Sıklık Bölmeli Çoklayıcı. multiplex edilmiĢ sinyal komunikasyon kanalları (Communication Channels) üzerinden gönderilir (Transmission). Multiplexing düĢük seviyeli (low-level) komunikasyon kanallarının kapasitesini sanal (virtual-channels) bölmelere ayırıp yüksek seviyeli (higher-level) mantiksal (Logical) kanallar yaratır ve bu kanallar üzerinde sadece tek bir sinyal (örnegin 1 telefon gorusmesi) gönderilebilir.Resim 3.1. KANAL ÇOKLAMA(Multiplexing) 1. Fdm) Tek hat üzerinden birden fazla kiĢinin iletiĢimine izin veren devre anahtarlamalı ağ tipidir. 1. Hattın kullanımı farklı frekanslardan alıĢ veriĢ ile 4 farklı kiĢiye bölünerek her frekans aralığında farklı kiĢinin kullanması ile sağlanır. Gönderilen bu sinyaller alıcı makina tarafindan demultiplex edilip orijinal hallerine geri dönüĢtürülür. Buna göre hattı birden fazla kiĢi kullanmak için farklı frekans aralıklarını kullanırlar. Örneğin bir hattı 4 farklı kiĢi kullanmak istiyorlar. Ethernet Kartı GeniĢbant(Broadband) : Tek bir iletiĢim ortamında birden fazla veri kanalı sağlayan iletiĢimi gösterir. Komunikasyonda.1.4.

Örneğin bir hattı 4 farklı kiĢi kullanmak istiyorlar.ġekil 2: Frekans Bölmeli Çoklamanın Koordinat Üzerinde Gösterimi Yukarıdaki Ģekilde birim zamanda aynı hat üzerinden 4 farklı kiĢinin iletiĢim Ģekli gösterilmiĢtir.1. Bu yöntemde diğer devre anahtarlamalı 25 . Aynı hattan 4 farklı kiĢinin yollayabilmesi için farklı frekans aralıklarını kullanmaları gerekir.kiĢi (kırmızı renkle veri transferi yapan kiĢi) diğer 3 kiĢi verisinin yolladıktan sonra hattan verisini yollayabilmektedir. Buna göre hattı birden fazla kiĢi kullanmak için farklı zaman aralıklarını kullanırlar.Buna göre 1. Bu yöntemde diğer devre anahtarlamalı yöntemlerde olduğu gibi herhangi bir kiĢi veri yollamasa bile ona ayrılan frekans dilimini baĢka kimse kullanamaz ve hattın bu kısmı boĢ kalır. Tdm) 1. Zaman Bölmeli Çoklama (Time Division Multiplexing.kiĢi (kırmızı renkle veri transferi yapan kiĢi) diğer 3 kiĢi verisinin yolladıkları hattan verisini yollayabilmektedir.2. ġekil 3: Zaman Bölmeli Çoklamanın Koordinat Düzleminde Gösterimi Yukarıdaki Ģekilde birim zamanda aynı hat üzerinden 4 farklı kiĢinin iletiĢim Ģekli gösterilmiĢtir.4. Tek hat üzerinden birden fazla kiĢinin iletiĢimine izin veren devre anahtarlamalı ağ tipidir.Buna göre 1. Hattın kullanımı birim zamanı 4 farklı kiĢiye bölünerek her birim zamanda farklı kiĢinin kullanması ile sağlanır.

PARALEL VE SERĠ ĠLETĠġĠM HaberleĢme bilgi alıĢveriĢi olarak düĢünülebilir. Bunun için üç Ģey gereklidir.5.1. Zaman uyumsuz zaman bölmeli çoklama (asynchronous TDM): Bu yapıya göre gönderen ve alan tarafların birbiri ile uyumlu olması gerekmemektedir. 1. modem. Asenkron iletiĢim Ġletim bir karakterin herhangi bir anda iletilebilmesi demektir. Burada veri haberleĢmesi aletler arasında. Bu bağlantı Ģekli ikiye ayrılır: EĢ zamanlı (zaman uyumlu) zaman bölmeli çoklama (sycnhronous TDM): Buna göre gönderen ve alan taraflar tam olarak hangi zamanda göndereceklerini ve alacaklarını bilmektedirler.5. kodlanmıĢ bilginin transferidir.s. 1. Veri iletimi seri ve paralel olmak üzere iki Ģekilde gerçekleĢir. Bu yüzden paralel iletim daha hızlıdır. v. Az ve basit elektrik devre ihtiyacı gerektirmesi ve ucuz olması dolayısıyla tercih edilir. Paralel iletimde ise her bit ayrı bir telden aynı zamanda iletilir. Bu sayede alıcı ve vericiler arasında iletiĢim yapılabilmektedir. Seri iletimde veriler bit bit tek bir tel üzerinden sırayla iletilir.5. Bilgisayarlarda ise veri haberleĢmesi söz konusudur.1. Bu tür iletim genellikle iletim hızının saniyede 28800 bit veya daha az olduğu durumlarda kullanılır.yöntemlerde olduğu gibi herhangi bir kiĢi veri yollamasa bile ona ayrılan zaman dilimini baĢka kimse kullanamaz ve hat boĢ kalır. Seri iletim de kendi içinde asenkron ve senkron olmak üzere ikiye ayrılır.1. Asenkron ve Senkron ĠletiĢim 1. Mesela iki insanın konuĢmasında biri konuĢarak bilgiyi gönderir diğeri dinleyerek alır sesler ise hava ortamında iletilir. Fakat veri iletim hızının bu derece kritik olmadığı bilgisayar ile diğer aletler (klavye. Bu kodlama 1 ve 0 lardan oluĢur ve iletim elektrik sinyalleri Ģeklinde gerçekleĢir.Bu sistemin tam çalıĢabilmesi için alıcı ve verici sistemlerin eĢ zamanlı olmaları ve bribirlerinden haberdar olmaları gerekir. Bilgisayarın merkezi iĢlem birimi ile belleği arasında veri iletimi paralel yollardan olur. Bu sistemde her zaman biriminde gönderilen bilgi ilave olarak kimden geldiği ve kime gittiği gibi kimlik bilgilerini tutmaktadır. alan ve gönderten ortamdır. Bu zaman aralıklarında iletiĢimi yaparlar.) arasındaki veri iletimi seri olarak gerçekleĢir. Bilgiyi gönderen. Mesela 26 .

Mesela ASCII karakterlerden oluĢan bir dosya bu yolla iletilebilir.1. Asenkron iletimin kullanımı kolaydır fakat verimli bir iletim yolu değildir. Senkron iletimde her karakterin baĢında ve sonunda ilave bitler gerekmez.bilgisayar baĢındaki kullanıcı klavye kullanarak yazı yazarken her tuĢa farklı zaman aralıklarıyla basar ve basılan tuĢ hakkındaki bilgi yani o karakter bilgisayara belli bir düzende değil.5. Veri bitleri kullanılan karakter koduna göre 7 veya 8 bittir. parity biti ve sonlandırma bitleri. Parity biti her zaman kullanılmaz. Bunun için karakter senkranizasyonu ve bit senkranizasyonu olmak üzere iki yöntem kullanılır. BaĢlangıç biti. Senkron iletiĢim 1. Asenkron iletimle gönderilen her karakter dört bölümden oluĢur. Bit senkronizasyonunda bloğun önünde ve sonunda bayrak olarak isimlendirilen 8 bitlik bölümler vardır. Fakat burada önemli olan verileri alan makinanın iletilen blokları ve blokların içindeki karakterleri ayırt edebilmesi ve anlayabilmesidir. Bunlardan sonra alan makina veri bloklarının baĢlayacağını anlar. Büyük bloklar halindeki veri bir defada iletilebilir. Karakter senkronizasyonu ise bloktan önce SYNC denilen 2 sembol kullanır.2. Çünkü her gönderilen karakterin baĢında ve sonunda ilave bitlerin kullanılmasını gerektirir. veri bitleri. Bu sayede alıcı makina kendini ayarlar. farklı zaman aralıklarıyla gönderilir. Paralel ve Seri İletişim Çevrim İçi (Online) Web Destekli Öğrenme Çevrim Dışı (Offline) • Sanal Sınıf Videokonferans • Web Portalı • Web Günlüğü (Blog) • Wiki • Sohbet • Anlık Mesaj • Tartışma Grupları Yüz Yüze Eğitim Podcast/ webcast • CD-ROM / DVD • Video yayını Basılı Yayın Anlık Eşzamanlı (Senkron) İstendiğinde Eşzamansız (Asenkron)/ Resim 4: Senkrol ĠletiĢimin Gösterimi 27 .

Echo Canceling (EC) ile yapılır.6. içerir. Half Duplex Half Duplex iĢaretlerin iki yönlü ancak ayni anda bir yöne doğru iletilebilmesi anlamına gelir. ile değiĢtirilmektedirler.1. Full Duplex çalıĢma sekli alınan iĢaretin gönderilen iĢaretin yansımasından ayrılabilmesi yeteneğini gerektirir. Half-Duplex modemler full-Duplex modada da çalıĢabilirler. HABERLEġME KANALLARININ ÇALIġMA MODLARI 1.6.2. çıkıĢ empedansı hattın giriĢ empedansı ile tam olarak eĢit olmaz.3. Bir modem iki telli bir hatta bağlandığında. Simplex Simplex iĢaretin yalnızca bir yönde gedebilmesi demektir. Bir telefon kanalı sıklıkla iletimin yalnızca tek bir yönde yapılmasına izin veren bir yankı yakalayıcı. 1. echo cancelers. Full Duplex Full Duplex iĢaretlerin ayni anda iki yönlü iletilebilmesi anlamına gelir. Bu çalıĢma seklinde data iletimi yalnızca bir yönde gerçekleĢir. echo-suppressor. split-speed. Bu ye gönderiĢ ve alıĢ iĢaretlerinin farklı frekans bandlarinda yer aldığı ve filtreleme ile birbirinden ayrıldığı FDM (frequency division multiplexing) ile veya yankı dengeleme. Bu yüzden half-Duplex alıcılar. Yankı yakalayıcılar yavaĢ yavaĢ teorik olarak full-Duplex cihazlar olan yankı dengeleyiciler. Bu kanalı half-Duplex‟ e çevirir. bu yüzden iletilen iĢaretin bir kısmi (Genellikle kötü olarak değiĢerek) her zaman geri yansır. Full Duplex modemler half Duplex kanallarda çalıĢmazlar.6.6. Full-Duplex teriminin anlamı modemin tam hız ile iki yönlü iletim yapması anlamına gelir. lokal gönderici aktif iken iptal edilirler. 1. DüĢük hızlı ters kanal iletimi sağlayan modemler dagitik hızlı.1. veya asimetrik modem olarak adlandırılırlar. 28 .

7. BĠLGĠSAYAR AĞ BĠLEġENLERĠ Resim 5: Bilgisayar Ağ BileĢenlerinin Genel Yapısı 1. Resim 6: Ağ bağlantılarında kullanılan Koaksiyel Kablo 29 . Kablo Tipleri Kablosuz çözümlerin artan popülaritesine rağmen bilgisayar ağlarının çok büyük bir bölümü bağlantı için hala bir çeĢit kablo kullanmaktadır. Günümüz networklerinde kullanılan kabloların yapısına göz atacağız.1.1.7.

ġekil 4: Koaksiyel Kablonun Yapısı 30 . kablo içindeki parçaları dıĢ fiziksel etkilerden korumak amacıyla bir kılıf bulunur. aĢağıdaki Ģekilde görüldüğü gibi. En dıĢta ise.1.1.7. Koaksiyel kablo Koaksiyel kablo bir tür bakır kablo çeĢididir.) RG-58 Bilgisayar ağlarında kullanılan kablo tipleri şunlardır: DolanmıĢ Çift Kablo (Twisted Pair Cable) – – Kaplamalı DolanmıĢ Çift (Shielded Twisted Pair-STP) Kaplamasız DolanmıĢ Çift (Unshielded Twisted Pair-UTP) Fiber Optik Kablo (Fiber Optic Cable) 1. üzeri yalıtkanla kaplanmıĢ ve onunda üzerinde kafes yapısında bir koruyucu iletken tabaka vardır. Resim 7: Koaksiyel Kablonun Ġç Görünümü Koaksiyel kablolar. Koaksiyel kablo. Veri iletim kablolamasında tipik olarak 10 Mbps için birkaç yüz metre mesafelere kadar gidilmektedir. elektriksel parazitten korunma açısından bakır kablolar içerisinde tercih edilen bir kablo türüdür. ortada çok damarlı tel yumağından oluĢmuĢ bir iletken. uygulamada bir çok alanda yüksek frekanslı elektriksel iĢaretin aktarılmasında kullanılır.Koaksiyel Kablo (Coaxial Cable) – – – • RG-8 RG-6 (Ağlarda kullanılmasa da bilmemiz gerekiyor.

uygulaması kolay bir kablodur. Kalın ve mukavemetli bir kabloydu. Koaksiyel kablo tipleri kendi RG kodlarına sahiptir. RG-58 Günümüzde karĢılaĢabileceğiniz tek koaksiyel ağ kablosu RG-58'dir. UTP yaygınlaĢıncaya kadar yerel ağlarda geniĢ uygulama alanı bulmuĢtur.Koaksiyel Kablo Yapısı Network ağlarında. Aynı RG-8 gibi 50 olan bu kablo RG-8'e göre ucuz. RG-8 RG-8 veya genellikle söylendiği gibi Thicknet (kalın net) kablo ethernetin ilk kullandığı kablo tipidir. RG-6 RG-6 75 değerindedir ve bilgisayar ağlarında hiçbir zaman kullanılmamıĢtır. ancak kabloya daha yakından bakınca üzerinde RG kodunu ve empedansını görebilirsiniz. Televizyonlara giren anten kablosu RG-6'dır. Günümüzde bu kabloyu kullanan bir ağ bulmak gerçekten zordur. Bu değer kablonun belirli bir uzunlukta elektrik akımına karĢı gösterdiği dirençtir. döĢenmesinin zor. diğer tür bakır kablolara göre pahalı olması ve buna karĢılık çok yüksek hızlara çıkılamaması koaksiyel kablolara olan yönelimi daha ucuzu olan büklümlü çift kablolara yöneltmiĢtir. Ancak günlük hayatta çok sık karĢımıza çıkar. Koaksiyel kablolar dıĢtan bakıldığında birbirlerine çok benzerler. Resim 8: RG – 58 Kablo 31 . Empedans değeri "50 " veya "75 " Ģeklinde omega karakteriyle yazılır. Diğer isimleri Thinnet(ince net) ve Cheapernet(ucuz net)'dir.

Kaplamalı DolanmıĢ Çift (Shielded Twisted Pair-STP) 1. Çok hızlı veri iletiĢimi için uygun değildir. Bazı koaksiyel kablolar ağır.7. Kıvrılmalara karĢı direnç göstermekte ve çabuk bozulmamaktadır. Dezavantajları • • • Koaksiyel kablolar Elektromanyetik gürültülere duyarlıdır. kıvrılmaz ve pahalıdır.1. kaplıdır.2.Birçok firma tarafından üretilen kablolar birbiriyle uyumlu ve beraber çalıĢabilmektedir. UTP kablodan pahalıdır. Dezavantajları • • • UTP ve koaksiyel kablodan daha pahalıdır ve kurulumu zordur.Koaksiyel kablonun avantajları • • • • Kurulumu kolaydır. Bu tip kabloda dolanmıĢ tel çiftleri koaksiyel kabloda olduğu gibi metal bir zırh ile Resim 9: Kaplamalı DolanmıĢ Çift STP kablonun avantajları • • Teknolojisi ve standartları oturmuĢ ve durağandır. Elektromanyetik gürültülere duyarlıdır. UTP‟ye göre daha yüksek bant geniĢliğini desteklemektedir. Teknolojisi ve standartları yerleĢmiĢtir. Günümüzde en yaygın biçimde kullanılan ağ kablosudur 32 . Elektromanyetik gürültülere dolanmıĢ çift (TP) kablodan daha dayanıklıdır.

6 Kategori 7 Desteklediği maksimum veri aktarım miktarı Telefon hatları-veri aktarımında kullanılmaz 4 Mbit/Saniye 16 Mbit/Saniye 20 Mbit/Saniye 20 Mbit/Saniye 1. Kategori Kategori.000 Mbit/saniye 33 .2 Kategori. Resim 11: Kaplamasız DolanmıĢ Çift (UTP) Kategoriler Kaplamasız DolanmıĢ Çift( UTP )kablo aktarabileceği veri miktarına göre kategorilere sahiptir.Resim 10: STP Kablo Kaplamasız DolanmıĢ Çift (Unshielded Twisted Pair-UTP) • UTP birbirine dolanmıĢ çiftler halinde ve en dıĢta da plastik bir koruma olmak üzere üretilir.000 Mbit/Saniye 10.4 Kategori. Kablonun içinde kablonun dayanıklılığını arttırmak ve dıĢtaki plastik kılıfı kolayca sıyırmak için naylon bir ip bulunur. • Sinyal bozulmalarının önüne geçmek için kablolar birbirine dolanmıĢtır.5/5e Kategori .1 Kategori.3 Kategori.

1000 Mhz hızı için. CAT5‟e ile gigabit hızına ulaĢılabilir. Bir sonraki standart CAT5‟e (geliĢmiĢ CAT5) standardıdır. Resim 13: CAT5 Genel Görünümü CAT6'da da aynı durum söz konusu CAT5e'den de daha yüksek değerlere eriĢebilir. 100 Mbit ethernetin geliĢtirilmesiyle CAT5 kablolar üretilmeye baĢlanmıĢ ve Resim 12: Kategori 5‟e uygun UTP Kablo Örneği CAT5 ile 100 Mbit hızında veri aktarımı yapılabilir. Resim 14: CAT6 Kablo 34 . 10 Mbit ethernet döneminde CAT3 kablo yoğun olarak kullanılmıĢ. yani Gigabit ethernet için en uygun kablodur.Bilgisayar ağlarında kullanılmıĢtır. Gördüğünüz gibi görüntüde bir fark yok.

hepsi birden diğer bir folyo ile kaplıdır.CAT7 Diğerlerinin aksine farklı bir yapısı vardır.3. Resim 15: CAT7 Kablo Resim 16: CAT5 Kablo Günümüzde yeni kurulan bir ağda mutlaka CAT5 veya üstü bir kablo tercih edilmelidir. UTP kablonun avantajları • • • Ses iletimi için teknoloji ve standartlar belirli ve sabittir. Dezavantajları • • Elektromanyetik gürültülere karĢı duyarlıdır.7. Fiber Optik Kablo Fiber optik kablo (FO) veri ve ses iletimi için en ideal kablo türüdür. döĢenmesi zor olmakta ve kolayca kırılabilmektedir. 1. TP kablo kullanan telefon sistemleri vardır.1. Kurması kolay ve ucuzdur. Her tel çifti metal folyo ile kaplı. UTP için bazı hızlı ağ standartları yenidir ve oturmuĢ değildir. Birçok binada. Genel olarak yüksek band 35 . Bunlar uygun kategoride ise bilgisayar ağları için de kullanılabilir. CAT7 RJ-45'ten tamamen farklı bir jak kullanılmaktadır. Ancak maliyeti yüksek.

36 . bu yüzden güvenilir bir iletiĢim ortamıdır. Fiber Optik kablonun avantajları • • DıĢ etkenlere karĢı oldukça korumalıdır. Aktif ağ cihazlarının yüksek hızlarda birbirine bağlanmasında uzak mesafelerdeki cihazların birbirine bağlanmasında ve omurga kurulmasın da kullanılır. Basit bir Fiber Optik kablo Ģekli yukarıda gösterilmektedir. Resim 18: Fiber Optik Kablo Fiber Optik kablo üzerinden veri aktarımı ince fiber cam üzerinden ıĢık dalgası Ģeklinde gerçekleĢtirilir.geniĢliği gerektiren veya uzak mesafelere gidilmesi gereken uygulamalarda kullanılır. Resim 17: Fiber Optik Kablo Yapısı Elektriksel gürültü ıĢık demetini etkilemeyeceği için aktarım sorunsuzca gerçekleĢtirilir. FO kablonun kullanım yerine bağlı (bina içi veya bina dıĢı gibi) olarak baĢka parçalarda içerebilir. uygulamada fiziksel mukavemetin sağlanması açısından. ġekilde de görüleceği gibi üç temel parçadan oluĢur . Bant geniĢliği yüksektir (622 Mbps). FO kabloya aradan bağlantı yapılıp uç çıkarmak zor olduğu için noktadan noktaya güvenli bir Ģekilde iletim yapılır.

37 . Bağlantıların uzman kiĢilerce yapılması gerekmektedir. Örneğin. STP) 4 çift tel vardır ve her biri farklı renklerle kodlanmıĢtır. Ethernet 10Base-T'de 4 uç kullanılırken. kullanılan kablolama alt yapı standardına göre kullanılır. Resim 19: RJ 45 Konnektörü Ethernet ve Jetonlu Halka uygulamasında kullanılan RJ45 konnektör sonlandırılması aĢağıda anlatılmıĢtır. Örneğin birinci çiftin ilk teli beyaz zeminde üzerinde yeĢil olarak kodlanmıĢ olup kısaca By olarak anılır. Ethernet ve Jetonlu Halka ağ cihazların üzerinde bulunan portlar için kullanılan bir fiziksel ara bağlaĢım konnektörüdür. Bu uçların bir kısmı veya tamamı. Konfigürasyonu ve kurulumu oldukça karmaĢıktır. Konektörler 1.7. RJ45 konnektör üzerinde 8 tane uç vardır.2. RJ45 Konnektörü RJ45.Dezavantajları • • • Maliyeti yüksektir.2. 1. Büklümlü çift kabloda (UTP. 100Base-T4'de sekiz uç kullanılır. eĢleniği olan ikinci tel yeĢil zemin üzerine beyaz olarak kodlanmıĢtır ve kısaca Yb ile gösterilir.1.7.

7. Resim 20: BNC Portları Fiber optik kabloların sonlandırılması ve cihazlarla bağlantıların yapılması için. BNC Koaksiyel Konektörler BNC kablo bağlantısı bilgisayarınız ile ağ arasındaki durumu LED‟ler yardımıyla izleminize olanak vermez. Kablonun açık uçları 50 Ohm luk direnç ile sonlandırılır.7.4. 38 . verilmiĢtir.RJ45 Konnektörü Standart Bağlantı ÇeĢitleri ġekil 5: RJ45 Kullanımı ve Kablo Genel Yapısı 1. SMA906 ve Bionic olarak adlandırılan çeĢitli konnektör türleri vardır. Tabloda ise hem 4 çift hem de 2 çift için çapraz bağlantı uç değerleri görülmektedir. ġekil 6: Çarpraz Ara Kablosu Kullanımı 1. aĢağıdaki Ģekilde görüldüğü gibi ST. MIC. Çapraz Ara Kablo Bağlantısı Ġki çiftin kullanıldığı çapraz bağlantı uç değerleri aĢağıda. SC.3.

BĠLGĠSAYAR AĞLARI Bir veya birden fazla bilgisayarın. kablo da ona uygun sonlandırılmıĢ olmalıdır. dosya ve veri alıĢ veriĢi yapabilmesi için birbirine bağlanarak oluĢturduğu yapıya “Network” denir.1.Cihaz üzerindeki FO yuva hangi türde konnektöre sahip ise. Bu ağda kullanıcı PC „ler yazıcılar ve ortak PC'ler arasında bilgi alıĢveriĢi veri iletimi elektronik posta alımı ve gönderimi gibi çok sayıda fonksiyon gerçekleĢtirilmiĢ olur. 1. PC: Kullanıcılar tarafından üzerinde iĢlem yapılan birimdir. tek bir kaynaktan tek bir hedef adrese gönderilmesiyle yapılan iletiĢime Unicast ĠletiĢim denir.8. WAN ve MAN olmak üzere yapılarına göre standartları vardır. 39 .1.[1] 1. 3 ana kategori vardır.[2] AĢağıda basit bir yerel ağ yapısını oluĢturan birimler tanıtılmıĢtır.[1] Network topolojisi 3 baĢlık altında incelenirler. Yine bu ağlar server adı verilen yönetici bilgisayarlarla yönetilir ve izlenirler. Yerel ağ bağlantısı içinde yeralan birimler ağ içerisinde IP adı verien bir kimlik ile aktif olabilir ve sistemin bir parçası olma özelliğini kazanırlar. LAN. Açık Komut:1 Kapalı Komut:0 LAN ĠletiĢim Metodları Unicast ĠletiĢim Multicast ĠletiĢim Broadcast ĠletiĢim Unicast ĠletiĢim Tek bir data paketinin.8. Server: Ağı yöneten ve izleyen birimdir. LAN (Local Area Networks) Yerel Ağ yüksek hızda veri transferi özelliğine sahip server PC printer gibi birimlerden oluĢan bir ağ türüdür. Printer: Kullanıcı PC'leri tarafından yönetilen birimdir. 1.8.1.

Örnek verecek olursak.8. Yüksek transfer hızı vardır. 1. Uzaklık Maliyet Uzaklık LAN uzaklığa göre sınırlandırılmıĢtır. bu Ģekilde olan iletiĢime Multicast ĠletiĢim denir. LAN Karakteristikleri Coğrafi olarak limitli operasyon alanı vardır. Kablolama birincil iletiĢim ortamını oluĢturur. LAN dizayn ederken iki durum göz önünde tutulur. Bunun sebebi transfer edilecek bilgiye ve kablolama tekniğine bağlıdır. kopyalanarak ağda bulunan bütün bilgisayarlara gönderiliyorsa.8. Maliyet LAN dizaynında bazı noktalarda. bu tür iletiĢime Broadcast ĠletiĢim denir. Broadcast ĠletiĢim Tek bir data paketi. Bilgi sinyallerinin sönmesinden dolayı LAN kurulurken uzaklık göz önünde tutulur.2. Bilgi sinyallerini ilk gönderildiği gibi tutabilmek için tekrarlayıcı (repeater) denilen cihazlar kullanılır. ağda kopyalanarak birkaç özel hedef adrese gönderilmiĢse. Yerel servislere devamlı olarak ulaĢabilme olanağı vardır. Genellikle WAN (Wide Area Network)'dan daha ucuzdur. Durum öyle olunca maliyet artmakta. MAN (Metropol Area Network) Metropolitan ağlar diye adlandırdığımız ağların tanımı ise birkaç local ağların birleĢimini metropolitan network olarak tanımlayabiliriz.1. 1. maliyet uzaklıktan daha önde tutulur.2. bilgi sinyalleri sönene kadar gider. Bir firmayı 40 . Kesin ulaĢması gereken bilgiler için uzaklık tanımlamasının olmaması gerekir. ama iletiĢim olmaktadır. Birçok kablolama tekniğinde bilgi sinyalleri belli mesafeye kadar bilgiyi iletir. Bu bilgi.Multicast ĠletiĢim Tek bir data paketi.

1. Genelde düĢük bant geniĢliğinde veri transferi için kullanılır. dizüstü bilgisayarlar gibi) gerçek zamanlı veri transferi yapabilen cihazların getirdiği üretkenlik artıĢından kazanç sağlamıĢlardır. Radyo frekans(RF) ) teknolojisini kullanarak havadan bilgi alıĢveriĢi yapar böylece kablolu bağlantı miktarını azaltır. 1. fabrikalar. akademik kurumlar ve ambarlar gibi birçok alanda yaygın hale gelmiĢtir. Cisco değiĢik Wan teknolojilerini destekler.8.25 en yaygın paket anahtarlamalı bağlantı yöntemidir.ele alırsak. 41 . Kablosuz Yerel Ağ (Wireless Local Area Network) Kablosuz yerel ağ. kablolu iletiĢime alternatif olarak uygulanabilecek esnek bir iletiĢim sistemidir.4. Günümüzde kablosuz yerel ağlar birçok iĢ sahasında genel amaçlı bağlantı alternatifi olarak kabul edilmektedir. Circuit switching bağlantılar aynı bir telefon görüĢmesi gibi sağlanır. üretim kuruluĢları. Bağlantı sağlandıktan sonra veri aktarımı sağlanır. Dial-up bağlantılar ve ISDN bağlantılar kullanılır. bu firmanin birkaç Ģehirde Ģubeleri var ise bu Ģubelerdeki yerel ağları da birbiri ile bağlantılı hale getirildiğinde metropolitan ağı elde etmiĢ oluruz. Wide Area Network Özellikle networkleri uzak yerleĢimler arasında bağlamak gerektiğinde değiĢik uzak bağlantı tekniklerini kullanan WAN teknolojileri kullanılır.8. WAN Bağlantı Türleri LAN'larını bağlamak için kullanılan değiĢik WAN türleri vardır: Dedicated(AdanmıĢ) Circuit-switched(Çevre Dönmeli) Packet-switched(Paket Dönmeli) Dedicated ya da point-to-point olarak adlandırılan bağlantılarda kiralık hatlar (leased line) kullanılır. Packet-switching bağlantılar ise bant geniĢliğinin paylaĢılmasını sağlar. hipermarketler. Firmanın merkez binasındaki kurulan ağ yerel. Bu endüstriler (el terminalleri. Kablosuz yerel ağlar sağlık kurumları. Frame Relay ve X.3.

Bilgiyi almak için alıcının belli bir frekansa ayarlaması yeterli olacaktır zira alıcı diğer frekansları reddedecektir. GeniĢletilebilirlik: Yapılar kolaylıkla değiĢtirilebilir ve az miktarda kullanıcının oluĢturacağı “peer to peer” ağ yapısından. Kablosuz yerel ağlar havadan yayılan elektromanyetik dalgalarla ( radyo ya da infrared ) bir noktadan baĢka bir noktaya fiziksel bağlantı olmaksızın bilgi iletiĢimini sağlar. Kablosuz Yerel Ağlar Nasıl ÇalıĢır? 1.8. Maliyet Kazancı: Kablosuz ağ kurabilmek için ilk olarak harcanması gereken miktar kablolu bir ağdan daha fazla olmakla birlikte hayat evresi sarfiyatı çok azdır. Radyo dalgaları uzaktaki bir alıcıya enerji verdiği için alıcı tarafından kusursuz bir Ģekilde alınır. Bu metoda modulasyon da denir. Kablosuz yerel ağların.1.Niçin Kablosuz ? Kablosuz yerel ağ yardımıyla kullanıcılar kolayca kaynaklara ulaĢabilecek. Uzun vadeli kazançları. Veri taĢıyıcı üzerine birkez bindirildikten sonra radyo sinyali bir frekanstan daha fazla frekans iĢgal edecektir. binlerce kullanıcıya geniĢ bir yelpazeyi kapsar. Tipik bir kablosuz yerel ağ yapılandırmasında.4. Kurulum Esnekliği: Kablosuz ağ teknolojisi kablolu ağın eriĢemeyeceği yerlere ulaĢımı sağlar. kablolu ağa bağlanır. hareket halinde dahi gerçek zamanlı bilgi eriĢimi sağlar. geleneksel yerel ağlara karĢı üstünlükleri Ģunlardır: Mobilite: Kablosuz yerel ağlar ağ kullanıcılarına Ģirketlerinin hangi noktasında olursa olsunlar. ayrıca duvar ve tavanlardan kablo çekme zorunluluğu da ortadan kaldırır. ağ yöneticileri ise kablo döĢemeden ya da yer değiĢtirmeden ağ kurabilecek veya mevcut ağda değiĢiklik yapabileceklerdir. Çünkü module edilecek bilgi de taĢıyıcının üzerine binecektir. EriĢim 42 . Kurulum Hızı ve Basitliği: Kablosuz yerel ağ sistemleri kurulumu hızlı ve kolaydır. çok yer değiĢtirme gerektiren dinamik ortamlarda kendini belli eder. eriĢim noktası denilen hem alıcı hem verici konumundaki ( transceiver ) cihaz standart kablolamayla. Böylece birden fazla taĢıyıcı frekans giriĢim olmaksızın aynı uzayda bulunabilecktir.

Internet'in daha özel bir hali. Yani. Ethernet orijinal olarak 1 Mbps hızındadır ve eriĢim yöntemi olarak da CSMA/CD (Carrier Sense Multiple Access/Collision Detection) tekniğini kullanır. yerel ağları (LAN) ve geniĢ alan ağlarını (WAN) birbirine bağlayan.1. küçük Internet!. Intranet Ġntranet. Bazı Ģirketlerdeki intranet'lerden.5.8. "Firewall" sistemleri üzerinden (bazı emniyet tedbirleri ile). Collision‟u ilk fark eden bilgisayarın gönderimi durdurulur.1. 1. Bu temelin üzerine 1975 yılında OSI Fiziksel ve Veri Bağlama katmanı uyumlu ve IEEE‟nin 802. Ġntranet‟ler üzerinden HTTP. sadece belirli bir kuruluĢ içindeki bilgisayarları. Ethernet Teknolojisi 1960‟lı yıllarda Hawaii Üniversitesinde CSMA/CD eriĢim yöntemi geliĢtirilerek bir LAN oluĢturulmuĢtur. Ģirket(ler) içi tele-konferans uygulamalarında ve farklı birimlerdeki kiĢilerin bir araya gelebildiği iĢ gruplarının oluĢturulmasında da kullanılırlar. kuruluĢ bünyesinde bilgileri ve bilgi iĢlem kapasitesini paylaĢmaktır. çoğunlukla TCP/IP tabanlı bir ağdır. 43 . Ġntranet‟ler.8.noktası ( access point ) kablolu ağ omurgası ve kablosuz ağ arasında veri alıĢveriĢi ve tamponlamasını üstlenir. Ġntranet‟ler gateway'ler ile diğer networklara bağlanabilir. Diğer Ağ Kavramları 1. FTP vb gibi pek çok protokol uygulamaları çalıĢtırılabilir. Ġntranet‟ler içinde. Internet çıkıĢı da yapılmaktadır.9.5. Rasgele bir süre sonra (genellikle birkaç milisaniye) bütün bilgisayarlar tekrar veri yollamak için network‟a çıkarlar. Web eriĢimi ile kaynakların kullanımı oldukça yaygındır. AĞ TEKNOLOJĠLERĠ 1. her iki yönde de ileti trafiği kontrol edilebilmekte ve güvenlik sağlanmaktadır. Bu sayede. 1. Günümüzde. Temel oluĢturulma amaçları.3 spesifikasyonu temelinde ilk Ethernet ürünü geliĢtirilmiĢtir. Network‟u dinledikten sonra eğer “temizse” iletiĢime geçerler.9. Ġki bilgisayar network üzerinde sinyal göndermeye çalıĢtığı anda collision oluĢur.

2. bir bilgisayardan bir baĢka bilgisayara gidecek olan veri en kısa biçimde merkezdeki cihaz üzerinden geçip aktarılır.1. fiziksel olarak kullanılan topoloji bir star topoloji olmasına rağmen. Bu network‟ta veriler bir paket halinde her bilgisayara sıra ile merkezi birim tarafından gönderilirler.1. bir ring topolojisi içinde uygulanmaktadır.3 Transfer hızı 10 Mbps – 100 Mbps Kablo tipi Thicknet. ona bağlı bilgisayarlara teker teker gönderilir. Token ring seklindeki bir yapının kullanılması sebebi altında. Aslında. thinnet ve UTP Ethernet teknolojisinin temel özellikleri Ģunlardır: 1. MSAU (MultiStation Access Unit) adı verilmektedir. 8. Oldukça önemli verilerin taĢınması için düĢünülmüĢ bir teknolojidir. veriler merkezi birim tarafından. Token-Ring Teknolojisi Token ring teknolojisi. Token ring teknolojisinde ise. Bu sebeple merkezde yer alan hub ya da switch benzeri cihaza. Örneğin sağlık uygulamaları ya da eski internet alt yapısı için düĢünülmüĢ olsa da yavaĢlığı nedeniyle çok az uygulama alanı bulmuĢtur.9. verilerin çok az sekilde kayba uğraması. 7. Ethernet’in Temelleri Özellik Değeri YerleĢim biçimi Bus (Doğrusal yol) ve Star bus Mimari tipi baseband (ana bant) -EriĢim yöntemi CSMA/CD Spesifikasyon IEEE 802. Ve veri merkezi birimden gereksiz yere birden fazla kez geçmis olur. 3. yatar. 5. 4. Zira star topolojilerde. Zira verilerin her bilgisayara teker teker sıra ile gönderiliyor olması. veriler sanki kapalı bir zincir üzerinde dolaĢıyormuĢ gibi hareket eder. network‟de sanki bir veri paketinin bir zincir etrafından dolaĢıyormuĢçasına döndüğü izlenimini verir. 44 .1. Bir veri her bilgisayara teker teker gönderilir. Bu sırada her makine paketin kendisine ait olup olmadığını kontrol eder. Merkezde bir hub yada switch gibi bir cihaz olmasına rağmen bu yapı bir star topoloji gibi çalıĢmaz. merkezdeki cihazın yapısı nedeniyle. 6.

Teknik olarak paket anahtarlamanın (Ġngilizce. Kurulum paketi geçtiği ATM anahtarlarına bağlantının varlığı ve ihtiyaç duyduğu kaynaklar hakkında bilginin kaydolmasını sağlar. Sabit büyüklükteki kısa paketleri donanım ile anahtarlamak (Ġngilizce. B-ISDN protokolünün temel öğelerindendir. ATM. En çok kullanılan standart hızlar. paketlerin de sabit büyüklükte ve küçük olmasından kaynaklanmaktadır. 10 Gbps hızlara kadar da çıkılmıĢtır (1996 sonu itibarıyla). verileri byte büyüklüğünde hücrelere (cell) ayırır ve aynı anda 53 hücrelik paketler halinde iletir. GeliĢimi ATM. 10 Gbps hızlara kadar da çıkılabilmiĢtir (1996 sonu itibariyle). Özellikleri ATM ile yüksek veri iĢleme/iletme hızları elde edilebilir. Bu tür veri alıĢ veriĢi sırasında anahtarlama/yöneltme yapan ağ donımlarına ATM anahtarı adı verilir. ATM. ATM. switching) değiĢken büyüklükteki paketleri yazılım ile yöneltmekten çok daha hızlıdır (mesela IP paketleri). ÇalıĢma ġekli ATM ağları bağlantı kaynaklı olduklarından. 155 Mbps ve 622 Mbps'dir. Beklenilenin aksine yerel ağlarda kullanımı kısıtlı kalmıĢ. En çok kullanılan standart hızlar. Token ring teknolojisi 4 ile 16 Mbps‟lik bir veri aktarım hızına ulaĢabilmektedir. BISDN protokolünün de en temel elemanıdır. Ayrıca paketler küçük olmaları sebebiyle bant geniĢliğini uzun süre iĢgal etmezler. Asynchronous Transfer Mode (ATM) Teknolojisi ATM (Asynchronous transfer Mode).Dolasan bu veri paketine Token ismi ve bu paketin tüm network‟de dolaĢarak veriyi dağıtma isine de Token Passing ismi verilmektedir. Bağlantıya 45 . günümüzde daha çok iletiĢim ve bilgisayar ağları arasında hızlı omurga (Ġngilizce. bir paket anahtarlama teknolojisidir. taraflaradan biri veri iletiĢimini baĢlatmak için önce bir bağlantı kurulum paketi gönderir. ATM. ATM ağlarının üstün hız performansı yöneltmenin donanım tabanlı gerçekleĢmesinden. Bu bağlatıya sanal devre yol bilgisine de sanal yol adı verilir. 155 Mbps (HDTV için) ve 622 Mbps dir ve. broadband ISDN'nin 1970'li ve 1980'li yıllarda geliĢiminde yer almıĢ bir teknolojidir. packet switching) evrimleĢmiĢ bir hali olarak düĢünülebilir. backbone) yapıları oluĢturmak için kullanılır olmuĢtur. daha çok donanım tabanlıdır ve yüksek veri iĢleme/iletme hızları elde edilebilir.

bağlantı kimliğini de içerdiğinden. FDDI. Bunlar Fiziksel Katman. veri transfer hızı. Bu kapalı hat yada zincir tabir edilen yapılardan biri bos olarak hazırda tutulur. fiber optik kabloların kullanıldığı bir yapıyı oluĢturmaktadır. FDDI. FDDI‟da da Token ring teknolojisinde olduğu gibi Token isimli veri paketleri kullanılır. BaĢlık. Bağlantı kurulduğunda her iki taraftan biri veri göndermeye baĢlayabilir.5 komitesi tarafından tanıtılmıĢ bir teknolojidir. daha çok donanım tabanlı olmasına rağmen OSI Modelinin 1. Bu sebeple veri taĢımak için ATM ile birlikte son derece büyük bir öneme sahiptir. 1986 yılında ilk bulunduğunda yüksek kapasiteli bilgisayarlar için. Zira ATM telefon hatları ya da TV sinyalleri gibi verileri de taĢıyabilmektedir. ve 3. 155 ile 622 Mbps arasında tanımlanabilir hale geldi. ATM kadar esnek bir yapıya sahip değildir. Frame Relay Teknolojisi Frame Relay tüm dünyada yaygın olarak kullanılan paket anahtarlamalı bir teknolojidir. Günümüze kadar güncellenen standartlar sayesinde. ATM. ogünlerde var olan 10 Mpbs‟lik Ethernet ve 4 Mbps‟lik Token Ring teknolojilerine bir alternatif olarak sunulmuĢtur. FDDI. son derece yüksek bir güvenilirliğe ve veri aktarım hızına sahiptir. ATM anahtarları gelen hücreleri ne tarafa iletmeleri gerektiğini bilirler. Paket yapıları birbirinden farklı olsa da veri bir zincir etrafında dolaĢtırılarak taĢınır ve tıpkı Token ring‟deki gibi her bilgisayardan bir kez geçer. ATM katmanı ve ATM Uyum Katmanı olarak adlandırılırlar. katmanları ile karĢılaĢtırılabilir tanımlamalar içerir. 2. Veri taĢıyan zincirde bir problem olduğunda ikinci zincir devreye girer ve veriyi ters yönde taĢımaya baslar. Leased Line'a göre daha ucuz olduğu için daha çok tercih edilen bir haberleĢme 46 . Bu yüzden bütün hücreler aynı yolu takip ederler.duyulan ihtiyaç geçici değilse. Her bağlantının sadece kendine ait bir kimlik bilgisi vardır. hücrelerin hedefe varıp varmadığı genelde kontrol edilmez. Fiber Distributed Data Interface (FDDI) Teknolojisi 1986 yılından ANSI X3T9. bilgiler devamlı olarak anahtarlama tablolarında saklı tutulur. Bu tür devamlı bağlatılara kalıcı sanal devre denir. FDDI. Her ne kadar hücreler belli bır sırayı takip etseler de. prensip olarak iki kapalı zincir üzerinde ters yönde hareket eden veri trafiğine göre yapılandırılmıĢtır. 100 Mbps‟nin üzerindeki hızlarda veri aktarmak için. Veriler 5 byte baĢlık ve 48 byte bilgi olmak üzere 53 bytelık hücrelere dönüĢtürülürler.

Bu paketler gönderilecek olan adresi. Normal bir telefon hattı gibi bir telefon numarası çevirip hem sayısal. 2) Ansi: Amerika normudur. sıkıĢma olduğunda data'lar bekletilir öncelik her zaman CIR'dadır. 47 . ISDN (Integrated Services Digital Network) ISDN mevcut analog telefon Ģebekesinin sayısal alternatifidir. AnahtarlanmıĢ paket teknolojisine dayanan Frame Relay veriyi küçük paketlere bölerek gönderir. Ġkisi arasındaki dark CIRkullanılırken Frame Relay ağda tıkanıklık olsa bile alınan hızdan hiç bir kayıp olmazama EIR'da tıkanıklık. Virtual Circuit: Ġki noktayı birbirine frame relay ile bağlandığında oluĢtuğu düĢünülen devredir.Sanal Anahtarlamalı Çember) ve diğeri PVC (Permanent Virtual Circuit)dır. hem de analog hatlara ulaĢım sağlanabilir. gönderenin adresini ve orijinal mesajın bir parçasını içerir. Bunlardan biri SVC (Switched Virtual Circuit. Bu durumda PVC kullanılıyorsa bu hat sürekli açıktır bu nedenle PVC kullanıldığında hat ücretlendirmesi sabit bir kiradan ibarettir. Access Line (ERĠġĠM HATTI): Bu modem ile frame relay omurgasına bağlanırken kullanılan hatta verilen isimdir. EIR ise bize telekom tarafından garanti edilemeyen hızdır yani o an içinyoğunlukla doğru orantılı olarak hat hızımız ortaya çıkar. PVC' de iki çeĢit hız vardır. Access line da ise PVC mantıksal kanallarının durumunu kontrol etmek amacıyla Local Management Interface (LMI-Yerel Yönetim Oranı) protokol‟ ü kullanılır. Telekom'dan frame relay hat satın alırken bu hız seçeneğini belirtmekte faydavardır. Bunlardan biri Commited Interface Rate (CIR-Taahhüt Arayüz Oranı) ve diğeri Extended Interface Rate (EIRGenişletilmiş Arayüz Oranı) dir. SVC de ise veri gönderileceği zaman hat açılır ve kullanılan bandwith ile doğru orantılı ücretlendirme yapılır ve Türkiye de PVC kullanılmaktadır. CIR. Frame Relay bağlantısı için en yakın Türk Telekom Frame Relay Switch'ine yüksek bant geniĢliğine sahip modem ve Router ile bağlanmanız gerekmektedir. Bu kendi arasında ikiye ayrılmaktadır. EIR'dan daha pahallıdır. Burada seçilecek LMI tipini 1) Cisco: Bu cisco bir router üzerinde default olarak tanımlanan LMI çeĢididir. Türkiye de bu standartlardan PVC kullanılmaktadır.teknolojisidir. Burada konuyu toplamak gerekirse CIR garantiedilen hızdır. 3) Q933a: Avrupa normudur. Bu protokol Keep Alive mesajları atarak PVC'yi kontrol eder. Virtual circuitler karĢıya veriyi nasıl göndereceğimizi belirleyen standarttır.

Ġki farklı ISDN bağlantı tipi vardır. Bunlardan birisi ISDN abonesine iki ayrı 64kbps'lik kanal sağlayan ISDN BA/BRI veya diğer bir adıyla 2B+1D dir. tüm bu terminaller mainframe'e ve üzerindeki dataya eriĢiyorlar. her türlü ses. Internet servis sağlayıcıları ve büyük Ģirketler için ISDN PA aboneliği. 48 . "Basic Rate Interface"(Temel Arayüz Oranı)in kısaltmalarıdır ve ISDN BA ile ISDN BRI aynı fonksiyonun iki ayrı ismidir. daha küçük ve Orta ölçekli Ģirketler ve ev aboneleri için ISDN BA aboneliği uygundur. Her iki seviyede de. iki farklı tip kanal bulunur : B (bearer) kanalları (sayıları birden çok olabilir) ve D (delta) kanalı (1 tane). LAN bağlantıları. Integrated Services Digital Network sözcüklerinin baĢ harflerinden oluĢmuĢtur ve TümleĢik Hizmetler Sayısal ġebekesi olarak TürkçeleĢtirilmiĢtir. Binlerce terminali olan bir mainframe düĢünün.10. veri vb taĢırlar. Hangi durumlarda hangi ISDN tipi uygundur? Dosya transferi. görüntü haberleĢmesi. "Basic Access” (Temel EriĢim) ve BRI. Çünkü bir bilgisayar ağı en az iki bilgisayardan oluĢur. aynı anda veri (data) iletiĢimine de izin verebilmesidir. Bir diğer bağlantı Ģekli ise daha büyük uygulamalarda kullanılan ve 30B+1D sağlayan PA/PRI bağlantı türüdür. Ses. Bilgisayar ağlarının amacı paylaĢımdır. 1. ancak veri hala tek bir bilgisayarın üstünde tutuluyor.ISDN teknolojisini alıĢılmıĢ analog hatlardan ayıran en önemli özellik tamamen sayısal temiz bir ses kanalı sağlamasının yanında. D kanalı ise iletiĢimde kullanılacak kontrol ve yönlendirme bilgilerini taĢır. görüntü. "Primary Access" ve PRI. B kanalları. PC haberleĢmesi. PA. "Primary Rate Interface"in kısaltmalarıdır ve ISDN PA ile ISDN PRI aynı fonksiyonun iki ayrı ismidir. ISDN BA/BRI=2B+1D=2x64Kbps=128Kbps ISDN PA/PRI=30B+1D=2 x 64 Kbps = 2 Mbps ISDN'de iki temel seviye hızı vardır : (1) Basic Rate (2) Primary Rate. Dolayısı ile buna ağ diyemeyiz. BĠLGĠSAYAR AĞLARININ AMACI NEDĠR? Bilgisayar ağlarını anlamanın ilk adımı en basit bir ağın bile çok kompleks bir yapıya sahip olduğunun kavranmasıdır. BA. veri gibi her türlü bilginin sayısal bir ortamda birleĢtirilip aynı hat üzerinden iletilmesinin sağlandığı bir haberleĢme ağıdır.

ftp (dosya transferi). eğlence gibi birçok ortama internet aracılığıyla ulaĢılabilmesi ve bilgi toplanmasının sağlanmasıdır. Media Adapter) Modem En basitinden bir ağ cihazı doğrudan bilgisayarın içine takılan Ağ Arayüz Kartı(Network Interface Card. yazılım. e-postadan elektronik ticarete. bu cihazlar aracılığıyla birbirleriyle haberleĢebilirler. Ağda bulunan bilgisayarlar ve benzeri sistemler. bilgisayar ağını oluĢturmak için kullanılan pasif ya da aktif sistemlerdir. Bu bölümde.NIC) ve bilgisayarları paylaĢılan bir ortamdan birbiriyle 49 . video konferans. ağ cihazları ayrıntılı olarak aĢağıdaki baĢlıklar altında ele alınmıĢtır: Ağ Kartları (NIC) Tekrarlayıcılar (Repeaters) Köprüler(Bridges) Anahtar(Switch) Yönlendiriciler(Routers) Geçit Yolları(Gateways) Ortam DönüĢtürücü(Transceiver. AĞ DONANIM CĠHAZLARI Ağ donanım cihazları.Kaynak paylaĢımı : Donanım.11. veri paylaĢımı Yüksek Güvenilirlik : Önemli dosyaların birkaç makinada yedeklenmesi ve PC' lerin her geçen gün daha cazip hale gelen fiyat/performans oranı Ölçeklenebilirlik ĠletiĢim : Daha fazla iĢlemci eklenerek sistem performansının artması : ÇalıĢanların kendi aralarında ve dünya ile kurdukları bir iletiĢim ortamı olması : Gazetelerden tartıĢma gruplarına. www. Bilgi 1.

5 UTP kablo ile 100 metreye kadar. CAT 5 UTP kablo ile 100 metreye kadar.1.11. Kabaca bu uzunluklar Ģöyledir: 10Base-T için 10Base-F için 100Base-TX için 100Base-T4 için 01000Base-T için 1000Base-LX için CAT 3. Token Ring.[2] Diğer tüm Ağ cihazlarında olduğu gibi Ethernet kart da karĢı taraftaki porta kablo ile bağlanır. Ağ Kartları Ağ kartları. Bugün için kullanılan tüm ağ kartlarının %80-90‟nın Ethernet kart olduğu söylenebilir. 1.4.görüĢtüren Dağıtıcı(HUB) cihazıdır. LAN uygulamalarında Ethernet teknolojisinin yoğun olarak kullanılmasından dolayı en popüler kart çeĢitidir. CAT 3. Ancak komple bir ağın oluĢturulmasında bu iki cihaza ek olarak kullanılan anahtar. Genel olarak. yerel alan ağı(LAN)içinde bulunan uç sistemlerin ağa bağlanması için kullanılır. Çok modlu FO kablo ile 2 km‟ye kadar. Ethernet kartları. Ethernet Kart Ethernet kartlar.[1] 1.5 UTP kablo ile 100 metreye kadar.1‟de görüleceği üzere çok çeĢitli türlerde üretilir. Yalnızca birkaç kart ve HUB ile küçük bir ofisin bilgisayar ağı kurulabilir. Çünkü maliyeti düĢük ve kullanıcı gereksinimini yeterince karĢılayabilen bir seçenektir.1.11. gibi her LAN teknolojisi(tipi) için farklı ağ kartı vardır. ATM ve FDDI vs. aktarım hızı(bant geniĢliği) ve fiziksel port türüne bağlı olarak Tablo 3. CAT 5 UTP kablo ile 100 metreye kadar. Dolayısıyla Ethernet. Ağ kartları. üzerinde ağ eriĢim portu olmayan standart özellikte bilgisayar veya benzeri sistemlere takılan kart Ģeklinde sistemlerdir. Bu standartların dıĢına çıkmamamız bizim yararımıza olacaktır. ortam dönüĢtürücü gibi birçok ağ cihazı daha vardır. Bu kablo boyunun en uzun ve en kısa ne kadar olabileceği standartlar dahilinde belirlenmiĢtir. 50 . Çok modlu FO kablo ile 550 metreye kadar. yönlendirici.4. temel olarak ait olduğu teknolojinin fiziksel katmanına ait fonksiyonları yerine getirir.1. Aksi takdirde ağdan beklenen performans alınamayabilir.

Token Ring(TR) Kart TR kartlar. tekrar üreterek yenilenmiĢ ve yükseltilmiĢ olarak iletim ortamının diğer tarafına gönderir.STP Fiber Optik UTP.2.11. genelde 155 Mbps‟lik üretilmektedir. SAS yalnızca aktif halkaya bağlantı sağlar. ATM kartlar. kapasite ve endüktans gibi etkenlerin yüzünden bozulmuĢ ya da dıĢ etkenlerden dolayı üzerine gürültü eklenmiĢ olan elektriksel iĢareti. uçtan uca hizmet kalitesini garanti eden bir teknolojidir ve doğrudan ağa bağlı uç sistemler.STP Fiber Optik Fiber Optik UTP Port Konnektörü RJ45 ST veya SC RJ45 RJ45 ST veya SC ST veya SC RJ45 Tablo 2: Ethernet Kart Türleri 1. Biri çift bağlantılı arayüz(DAS).4. Token Ring(Jetonlu Halka) teknolojisine sahip portları olan ağ cihazlarına uç sistemleri bağlamak için kullanılırlar. diğeri tek bağlantılı arayüz(SAS) ile bağlanılmasını sağlar. ATM. 1.11.11.1. Fiziksel bağlantının yapıldığı konnektör çeĢitleri RJ45 ve DB-9‟dur. ATM Kart ATM omurgaya bir bilgisayar bağlanması için ATM ağ kartı kullanılır. bakır(CAT 5 UTP) ve fiber optik kablo seçenekleri vardır. 1.STP UTP. eğer ağda birden fazla LAN varsa tek bir kart ile hepsine üye olabilir. FDDI‟ın var olan iki halkasına da bağlantı sağlarken. kart ile bütünleĢik gelen emülasyon yazılımı aracılığıyla. iletilirken direnç. 51 .11. FDDI Kart FDDI ağa bir uç sistem bağlamak için iki tür kart vardır. Genel olarak bir TR kart hem 4 Mbps hem de 16 Mbps‟lik bağlantıyı destekler.2.1. DAS.[3] 1.3.Kart Türü 10Base-T 10Base-F 100Base-TX 100Base-T4 100Base-FX 1000Base-SX 1000Base-T Hızı(Mbps) 10 10 100 100 100 1000 ( 1 G ) 1000 ( 1 G ) Kablo Türü UTP. Tekrarlayıcılar (Repeaters) Tekrarlayıcılar.1.

Ancak çalıĢma ilkesi benzer olsa da iĢlevsel farklılık gösterir. çünkü tekrarlayıcılar herhangi bir paket dönüĢtürme iĢlemi yapmaz. Köprüler (Bridges) Köprüler 1980‟lerden itibaren ticari olarak piyasaya girmiĢtir. Kaynaktan yol atamalı Ģeffaf köprüler ise farklı ağ yapılarında bağlantı kurulması için kullanılır.3. Son zamanlarda ise farklı ağlar arasında da köprü bağlantıları tanımlanmıĢ ve standartlaĢtırılmıĢtır. Ancak resim ve görüntü bilgilerinin aktarıldığı uygulamalarda yoğun bir trafik olacağından HUB kullanımı iyi sonuç vermeyebilir. ağlar arası iletiĢim meydana gelmez.11. veri göndermek istediğinde veri paketini yola çıkartır. Yani HUB‟a bağlı bir bilgisayar. iki tipin özelliklerini de taĢır. Ġki farklı tipteki LAN arasına tekrarlayıcı konarak bağlanırsa. Kendisine bağlı tüm bilgisayarlara. Örneğin Ethernet ağlarında kullanılan Ģeffaf köprüler bu tekniklere örnek olarak gösterilebilir. tekrarlayıcı kullanıldığında ağın her iki tarafındaki trafik çok fazla artmayacaksa ve ucuz bir çözüm getirilmesi isteniyorsa ağ iki parçaya ayrılıp bir tekrarlayıcı yardımı ile bağlanabilir. Diğer bir örnek olarak da jeton halkası tipi ağlarda kullanılan kaynaktanyol atamalı köprülerdir. fazla trafik yoğunluğu olmayan uygulamalarda optimum sonuç verir. katmanı olan fiziksel katmanda çalıĢır. Tanımlanmalarından bu yana birkaç değiĢik tipte köprüleme tekniği ön plana çıkmıĢtır. Ġlk tanımlandıkları zamanlarda homojen ağlar arasında paket iletimini sağlayarak bu ağları birbirine bağlamıĢlardır.[4] HUB. OSI baĢvuru modelinin 1. iletiĢim gerçekleĢmez. Ethernetin baĢlangıç felsefesi olan paylaĢılan aktarım ortamı(paylaĢılan yol)sunar. 1. çeĢitli yerlere dağılmıĢ uç bilgisayarların bir noktada birleĢtirilmesi imkânını sağlar. HUB.(ġekil 7) HUB cihazı çok portlu tekrarlayıcıya benzer. Eğer çarpıĢma olursa. Kurulu bir ağın fiziksel boyutlarının ağın sınırlamaları dıĢında geniĢletilmesi gereksinimi varsa. Çevirici köprüler değiĢik tiplerdeki ağları birbirine bağlarken iki farklı tipteki paket biçimini bir taraftan diğerine geçirirken ağa uygun paket yapısına çevirerek iletir. 52 .Tekrarlayıcılar. gönderen bilgisayar rasgele bir süre bekleyip veriyi yeniden göndermeye çalıĢır. eğer bir çarpıĢma olmazsa paketler alıcısı tarafından düzgün bir Ģekilde alınır.

çerçevedeki bilgiye göre çerçeveyi ilerletir ve çerçeveyi kaynaktan hedefe iletir. yerel (local) ve uzaktan kontrollü (remote) olmak üzere ikiye ayrılır. Köprüler çok karmaĢık cihazlar değildir. Öncelikle. GeniĢ bir ağ daha küçük birimlere bölündüğünde köprüler birçok avantaj sağlar.1. Dördüncüsü. Köprüler çerçevelerin 2. bir LAN‟a kabul edilebilecek sayıdan daha fazla birim bağlanmasını sağlar. Bunun anlamı. Yaygın olarak kullanılan veri bağı katmanı protokolleri Ethernet. hasar verici ağ hatalarında bir yangın duvarı (firewall) gibi engel görevi görür. Üçüncüsü.[5] Üst katman protokol Ģeffaflığı. Diğer durumlarda da (örneğin Ģeffaf köprüleme) çerçeveler aĢama aĢama ağ parçalarından hedefe doğru taĢınır. kendisinin üstünde olan protokollere baĢvurular içerdiğinden köprüler bu parametrelere dayalı olarak süzme iĢlemi yapabilirler. Yaygın olarak kullanılan bir sınıflandırma. ağa daha önce bağlı olmayan uzak istasyonların bağlanmasını sağlayacak LAN‟ın etkin uzunluğunu artırır. köprülerin veriyi herhangi bir ağ katmanı trafiğini incelemeksizin ilerletebileceğidir. iletim hatalarını iĢleyen. çeĢitli ürün karakteristiklerini temel alarak kategorilere ayrılabilir. adresleme ve ortama eriĢim algoritmaları gibi farklı veri bağı katmanı protokollerini kullanarak gerçekleĢtirir. Ġkinci olarak. Kendilerine ulaĢan çerçeveleri incelerler.11.1. Köprüler. köprülerin LAN‟ları nasıl bağladıklarına dayalı olarak yapılır. jeton halkası ve FDDI olarak gösterilebilir. Yerel köprüler. Köprüler bu iĢlevleri özel kontrol akıĢı. fiziksel veya mantıksal adresleme sağlayan ve fiziksel katman bağlantısını yöneten veri bağı katmanında gerçekleĢtirilir. Veri bağı katmanı bilgisi genellikle. Bazı durumlarda (örneğin kaynaktan yol atamalı köprüleme) her çerçevede hedefin tam adresi bulunur. Örneğin bir köprü belli bir ağdan gelen bir paketi ilerletmemek üzere programlanabilir. gereksiz yayma ve çoklu yayma (multicast) paketlerini süzmede de yardımcı olabilirler. hata iĢleme. 1. Köprüleme Teknolojisi Köprüleme iĢlemi veri akıĢını kontrol eden.3. Köprü ÇeĢitleri Köprüler.2. köprülemenin avantajıdır. Köprüler veri bağı katmanında çalıĢtıkları için kendi üstündeki katmanlardaki bilgileri kontrol etme zorunluluğu yoktur. aynı alan içinde birçok LAN birimi arasında doğrudan 53 .3. bağlı olan tüm birimlerdeki cihazların trafiği azalır. Bu sınıflandırmaya göre köprüler. katman alanına göre süzme iĢlemi yapabilirler. ağ trafiğinin sadece belli bir kısmı ilerletildiğinden.11.

Uzaktan kontrollü köprüleme birtakım özellikler taĢır. OSI baĢvuru modelindeki 2.5 paket baĢlığını ekleyerek fiziksel katmana paketi iletir. Ortama eriĢim kontrolü alt katmanı. A bilgisayarı. Hattan en iyi Ģekilde yararlanma da. genellikle iletiĢim hatları üzerinden bağlantı kurar. Bu iĢlem ancak gelen verinin bir tamponda tutulup seri hattın kaldırabileceği en iyi Ģekilde gönderilirse yapılabilir. B bilgisayarı da IEEE 802.uzaktaki baĢka bir LAN ile iletiĢim kurmak istediğinde yerel bir köprü paketleri 3 Mbps hızında ilerletir dolayısıyla 64 kbps hızındaki seri bir bağlantıyı idare edecek yeteneğe sahip değildir. Bu tip köprüler sadece homojen ağları birbirine bağlayabilir. Uzaktan kontrollü köprüleme WAN hızını artırmaz. Diğer tipteki köprüler ise.3 standardına uygun olarak paketler. köprünün tamponlama yeteneğini aĢmayacak Ģekilde kısa patlamalarla gerçekleĢtirilebilir. katman olan veri bağı katmanını iki ayrı parçaya bölmüĢtür. MAC alt katmanında 802. Bu sebeple iki bilgisayar arasına bir köprü konarak iki bilgisayar arasında kendi standartlarını bozmadan iletiĢim kurmaları sağlanabilir. fakat tamponlama yeteneğiyle gecikme duyarlı LAN uygulamalarının çalıĢmasını sağlar. Fiziksel katman da paketi 802. dolayısıyla B bilgisayarı A bilgisayarından doğrudan iĢlenmeden gelen herhangi bir paketteki veriyi anlayamaz. farklı bağ katmanı protokolleri arasında çevirim yapabilirler. Bu parçalar Ortama EriĢim Kontrolü (Media Access Control – MAC) alt katmanı ve Mantıksal Bağ Kontrolü (Logical Link Control – LLC) alt katmanıdır.3 standardında çalıĢan bir bilgisayar. IEEE.Bazı köprüler MAC katmanı köprüleridir.bağlantı kurar. hata kontrolü ve MAC alt katmanı adreslemesi ile ilgilenir. WAN üzerinden yapılan gecikme duyarlı LAN uygulamalarının çalıĢmasını engeller. MAC alt katmanı da 802.5 paketi haline getirecek olan bölüme iletir. Uzaktan kontrollü köprüler ise farklı alanlardaki birçok LAN birimi arasında.5 paketi haline gelir ve MAC alt katmanına geçirilir. Bunlardan biri LAN ile WAN‟ın hız farkıyla iliĢkilidir. Böylece farklı standartlarda çalıĢan A ve B bilgisayarları arasında iletiĢim kurulmuĢ olur.[6] ġekil 8‟de A bilgisayarı IEEE 802. Örneğin 3 Mbps hızındaki bir LAN.5 ortamına iletir.3 paket baĢlığı atılır ve diğer iĢlemler için LLC alt katmanına geçirilir. LLC alt katmanında paket 802. 54 . Günümüzde coğrafi olarak birbirinden kopuk ağların birleĢtirilmesinde hızlı WAN teknolojileri bulunsa da LAN‟ın hızları WAN‟a göre çok daha yüksektir. akıĢ kontrolü. ağa gönderdiği verileri IEEE 802.5 standardında çalıĢan bir bilgisayardır. Birbirinden farklı LAN ve WAN hızları. LLC görevli olduğu iĢlemleri gerçekleĢtirdikten sonra paketi bir 802. jeton çevrimi gibi iĢlemleri yönetirken mantıksal bağ kontrolü alt katmanı.

Böylece bir porttan gelen çerçevelerin hangi porta anahtarlanacağına karar verilir. aynı anda birden fazla sistem haberleĢebilir. Genel olarak veri bağı katmanında çalıĢır. bu tablonun boyu oldukça önemlidir.4. Tabloda hangi MAC adreslerinin hangi portlarda olduğu tutulur. Bu nedenle anahtarlar üzerinde MAC adreslerinin tutulduğu bir tablo(MAC tablosu) bulunur. anahtar atanmıĢ bir yol sunar. ancak HUB kendisine bağlı sistemlere paylaĢılan bir ortam sunarken. ağ uygulamasında yoğun olarak kullanılan cihaz türlerinden birisidir. ikisinin bağlı olduğu portlar anahtar üzerinden birbirine bağlanır(anahtarlama iĢlemi). HUB‟a benzer. çerçeve içerisindeki alıcı MAC adresini öğrendikten sonra. Anahtarlarda ağ içerisindeki sistemlere ait MAC adreslerinin tutulduğu birer tablo bulunur. kurulan bağlantı üzerinden birbirlerine çerçeve gönderirken.[8] Anahtarın üzerinde hiçbir trafik yok iken. Ancak bir sistem diğeriyle iletiĢimde bulunmak isterse. Anahtarlar.IPX).11. onlar arasında anahtarlama yöntemiyle bağlantı kurulmasını sağlar. Eğer bir çerçevenin alıcı kısmındaki adres. Anahtar(Switch) Birden çok uç sistemi bir noktada toplayıp. katman protokol adresleri(örneğin IP. anahtarlama iĢlemi için uç sistemlerin MAC adreslerini(fiziksel adres) kullanır. 1. ĠletiĢimde bulunacak sistemlerin ayrı ayrı portlara bağlı olması durumunda.2). 55 . Anahtarlar. ancak ağ katmanı iĢlevlerine sahip anahtarlar da vardır. veri 3. o anki tabloda yoksa. ancak öncekilerden biri tablodan çıktığında eklenebilir(Tablo-3. diğer portlar arasında da ikiĢer ikiĢer bağlantı kurulabilir. Tablo dolarsa yeni MAC adresleri. ilgili çerçeve tüm portlara yayın yapılarak aktarılır. Tablonun tutacağı MAC adres sayısı sınırlıdır. katmanda çerçeveler haline getirilir. karĢı düğümün MAC adresi. çerçeve içerisinde alıcı adres olarak bulunur. tüm portları birbirinden yalıtılmıĢ durumda beklemektedir. Dolayısıyla anahtara bağlı tüm sistemler arasında bağlantı kopuktur denebilir. Bir sistem karĢı sisteme veri göndermek istediğinde. çerçeveler içerisinde ise MAC adresleri vardır. Anahtar. iletim bittikten sonra yeniden çözülerek baĢka sistemlerle iletiĢim için serbest bırakılır. katmanda paketlenir.Bir köprünün değiĢik ağ tipleri için yaptığı paket çevrimleri hiçbir zaman için mükemmel değildir. Bir LAN içerisindeki iletiĢimde MAC adresleri kullanıldığı için. Bu iki sistem. ĠĢlevi. Bunun sebebi bir ağ paketinin içerdiği alan ve protokoller diğer ağ tipinin desteklemediği veya kullanmadığı alanlar veya protokoller olabilmesidir. MAC tablosuna bakarak iki port arasında bağlantı kurar. Anahtarlama iĢlemi bu tabloya dayanılarak gerçekleĢtirilir. kendisine gelen veri trafiğini portları arasında anahtarlamaktır. 2. Paketler içerisinde 3.

X.port 2.port 8.port . anahtarlara sanal ağ desteği sağlamak ve sanal ağ oluĢturulması durumunda konfigürasyon esnekliği sağlamak içindir.port 8. Örneğin.. Bağlı Olduğu Port 1. onları birer router(yönlendirici) haline dönüĢtürmek değil de.port 7. LAN bölümleri arasındaki birçok güzergah arasından seçim yapabilirler ve tamamen farklı veri paketleme ve kablo eriĢim düzenleri kullanarak LAN bölümlerini bağlayabilirler. Paket veya hücrelerdeki karmaĢık adres bilgilerini okurlar ve paketlere daha fazla bilgi ekleyebilirler. köprüler kadar saydam değildirler.Alıcı MAC Adresi 08-00-02-1a-3c-b2 00-a0-24-1a-3c-b2 08-00-21-a4-c8-92 08-00-02-1a-3c-33 08-00-24-1a-3c-b2 00-00-02-1a-3c-b2 00-00-25-1a-3c-ae .port Ġçin 2 tane MAC adresi Var! Tablo 3: Anahtar üzerinde MAC adreslerinin tutulması Anahtarlar..11. Ethernet paketindeki adresleri okur ve bağlı olduğu LAN bölümüne iletir. karmaĢık ağ elemanları arasında çok akıllı iç bağlantılar gerçekleĢtirirler. Ancak 3. Birçok ayar ve yönetime gereksinim duyarlar. zarfı alan yönlendirici X. 56 .. Bununla birlikte. Veri zarfı X.katman iĢlevlerini eklemekteki amaç. Tipik olarak. 1.5.. bir yönlendirici bir Ethernet paketini. köprüler gibi OSI baĢvuru modelinin ilk iki katman protokollerine sahiptir. Yönlendiriciler. Yönlendiriciler. 20 veya daha fazla düğüme sahip LAN bölümlerine veya TCP/IP gibi karmaĢık protokol takımlarına sahip olmadan önce yönlendiricilerin karmaĢıklıklarıyla uğraĢmak istenilmez.25 paket anahtarlamalı ağ aracılığıyla iletiĢim için gereken yönlendirme ve iletiĢim bilgilerini içeren bir veri zarfınına yerleĢtirilebilir. Yönlendiriciler(Routers) ĠĢlevsellik açısından köprülerden ve tekrarlayıcılardan üstün ağ birimleridir. Anahtarlara 3.port 4. Tabloda 8.port 5. özellikle karmaĢıklıklarından dolayı yönlendiriciler verileri köprülerden daha yavaĢ taĢırlar.[9] Yönlendiriciler.25 verisini açar.25 ağının diğer ucuna geldiğinde.katman iĢlevlerine sahip anahtarlar da üretilmektedir.

11. Popülerlik kazanmasının uzun sürmesinin sebebi 1970‟lerdeki ağların günümüze göre çok küçük. Her zaman için en kısa yolu tercih eden bir yönlendirici. Bunu sağlamak için yüksek güvenlikli kiralık devreler Ģebekesi gibi çok farklı topolojiler kullanılabilir. bilginin kaynaktan hedefe taĢınması iĢleminde köprüleme ile yönlendirmenin farklı bilgileri kullanması gereğini ortaya çıkarır. Yönlendiriciler sadece gönderme yapan istasyonlardan veya diğer yönlendiricilerden gelen. bilgisayar biliminde 20 yıldır bulunmaktadır. Yönlendirme bazen. yöneticilerin ağı alt ağlara bölmelerine izin verir. Köprüler gibi. en az düğüm sayısına sahip güzergahı seçer. ağlar arası bölümlerin arasındaki düğüm sayısını tespit ederek veri paketinin izleyeceği yola karar verir. basit ve homojen olmasıdır. Bunun sonucu olarak köprüleme ve yönlendirme iĢlerini farklı yollardan hallederler. bağlı LAN bölümü üzerindeki her paketi veya çerçeveyi okumazlar. Yönlendirme olması için yol boyunca en az bir ara düğüm geçilmelidir. Anahtarlama.2. 1. köprülemenin ise veri bağı katmanında gerçekleĢmesidir. yönlendirmenin OSI katmanlarından ağ katmanında. Genelde yönlendirici yazılımı. Bilgi paketlerinin bir ağ üzerinden iletilmesi anahtarlama adını alır. Bu fark. LAN bölümleri arasında bir paket yayınladığında yönlendirici. Aslında birkaç değiĢik tipte köprüleme ve yönlendirme vardır. yönlendiriciler arasından geçemez. tamamen aynı iĢi yapıyormuĢ gibi görünen köprüleme ile karıĢtırılır. Yönlendirmenin Temelleri Yönlendirme. GeniĢ ölçekli ağ yapıları ancak son yıllarda popülerlik kazanmıĢtır. göreli olarak rutin ve fazla karmaĢık değilken yol seçimi çok karmaĢık olabilir.11. fakat ticari popülaritesini 80‟li yılların ortasında arttırmıĢtır. özel olarak adreslenmiĢ paketleri veya çerçeveleri alırlar. Bunlar en iyi yönlendirme yolunun seçilmesi ve bilgi gruplarını (paketlerini) bir ağ üzerinden iletilmesidir. kaynaktan hedefe götürmektir. Yönlendirme. 1. bilgiyi ağlar üzerinden. Ġkisinin arasındaki en önemli fark.5. Yönlendirme Parçaları Yönlendirme iki basit iĢten oluĢur. Her paketi veya çerçeveyi geçirmediklerinden veya ele almadıklarından.5.[10] 57 .1. Hatalı veri paketleri.Yönlendiriciler tarafından kullanılan adresleme düzeni. yönlendiriciler ağ bölümleri arasında güvenlik duvarı gibi davranırlar. bir programcı tarafından belirli bir ağ için oluĢturulmuĢ yönlendirme tablosunu kullanır.

göndericinin bağlantıları hakkında diğer yönlendiricilere bilgi verir. Paket ağ üzerinde ilerledikçe fiziksel adresi değiĢirken protokol adresi sabit kalır. Anahtarlama Anahtarlama algoritmaları basittir ve temelde tüm yönlendirme protokolleri için aynıdır. Yol uzunlukları. yönlendiriciler arasında gönderilen mesajlara bir baĢka örnektir. Eğer iletemezse paketi yoldan atar. Yönlendiriciler. son hedefe giden belli bir yönlendiriciye göndermesini söyler. Yönlendirici. Paketin varıĢ protokol adresini kontrol eden yönlendirici. Hedef nokta birleĢimleri yönlendiriciye.Yol Seçimi Metrikler. bir hedefe ulaĢmada en iyi yolun seçimi için belirlenen yönlendirme algoritmaları tarafından kullanılan bir ölçme standardıdır. Yönlendiriciler. Yönlendirme algoritmaları. yönlendirme tablosunun tümü veya bir kısmından oluĢur. Bir yönlendirici. Eğer bir yönlendiriciyse aynı iĢlemler hedef noktaya ulaĢana kadar devam eder. yönlendirme tablolarını çeĢitli bilgilerle doldurur. yol seçimi iĢlemine yardımcı olmak için yönlendirme bilgilerini içeren yönlendirme tablolarını oluĢtururlar. ağda varıĢ noktalarına giden en iyi yolu kolayca bulabilir. iyi yolu seçmek için yol uzunluklarını karĢılaĢtırır. kötülüğü gibi bilgileri de içerebilir. Bağlantı durumu ilan mesajları. Bütün bu yönlendirme iĢlemleri yönlendirici noktalardaki yönlendirme tabloları yardımıyla yapılır[11]. Ağ topolojisi anlaĢıldığında yönlendiriciler. Yönlendirme yenilemeleri genellikle. birbirleriyle çeĢitli mesajların iletimi yoluyla iletiĢim kurarlar ve birbirlerinin yönlendirme tablolarını düzeltirler. belli bir hedefe en iyi Ģekilde ulaĢmak için paketi. Birçok durumda bir bilgisayar diğerine paket göndermeye karar verir ve herhangi bir yoldan bir yönlendiricinin adresini öğrenen kaynak bilgisayar. Yönlendirme tabloları aynı zamanda yolun iyiliği. Bir sonraki nokta bir yönlendirici de olabilir hedef nokta da olabilir. böyle bir mesaja örnektir. Bağlantı durumu ilanı. tüm yönlendiricilerden gelen yönlendirme yenileme mesajlarını inceleyerek ağ topolojisinin detaylı bir Ģemasını oluĢturabilir. Bağlantı bilgisi. paketi bir sonraki noktaya iletip iletemeyeceğine karar verir. yönlendiricinin fiziksel adresine yönlendirilmiĢ bir paketi hedef bilgisayarın protokol adresiyle gönderir. Yönlendirme algoritmaları. kullanılan yönlendirme algoritmasının tasarımına bağlı olarak değiĢir. Ġletebileceğine karar verirse fiziksel adresini değiĢtirip bir sonraki varıĢ noktasının adresini yazar. gelen bir paketi aldığında hedef adresini kontrol eder ve bir sonraki noktayla bu adresi birleĢtirmeye çalıĢır. 58 . Yönlendirme yenileme mesajı. ağ topolojisinin tam bir Ģemasının çıkarılmasında kullanılabilir.

hiyerarĢik bir terminoloji geliĢtirmiĢtir. Bir yönlendirme bölgesi. Yönlendirme algoritmaları içeren yazılımlar fiziksel olarak sınırlı olan bilgisayarlarda çalıĢtığında etkinlik daha fazla önem kazanmaktadır. kullanılan yönlendirme protokolünün iĢlemlerini etkiler.ES) denirken bu iĢi yapabilen cihazlara da ara sistemler (intermediate systems . Yani donanım hataları. fakat bölge içi yönlendirme protokolleri alanlar içinde ve arasında anahtarlama için geçerli kalır.IS) denir. algoritma tasarlayıcısının hedefleri. fazla yükleme ve yanlıĢ gösterim gibi beklenmeyen veya önceden kestirilemeyen durumlarda doğru olarak çalıĢmaya devam etmelidir. genel bir yönetimin altında olan ve belli yönetim kurallarıyla yönetilen ağın bir parçasıdır. yönlendirme algoritmaları en iyi yolun hesaplanmasını etkileyen çeĢitli metrikler kullanırlar. ISO bu iĢlemi tanımlamakta faydalı. Yani yönlendirme algoritmaları etkinliklerini en az yazılım ve kaynak kullanımıyla sunmalıdır.3. 3-) Sağlamlık ve kararlılık: Yönlendirme algoritmaları sağlam olmalıdır. Tasarım hedefleri Yönlendirme algoritmaları genellikle Ģu tasarım hedeflerinden bir ya da birkaçını dikkate alır: 1-) En iyi yolu seçme: Yol uzunluğuna ve hesaplamada kullanılan bileĢen ağırlığına bağlıdır.5.11. 59 . çünkü yönlendiriciler ağlarda kavĢak noktalarına yerleĢtirilmiĢlerdir. Örneğin bir yönlendirme algoritması ara düğüm sayısı ve gecikmeyi kullanırken gecikme süresi bileĢeninin etkinlik çarpanını daha yüksek tutabilir. Hata yaptıklarında önemli problemlere yol açabilirler. Bu terminolojiye göre alt ağlar arasında paketleri ilerletemeyen ağ cihazlarına son sistemler (end systems . birçok tipte yönlendirme algoritmaları vardır ve her bir algoritma ağ ve yönlendirici kaynakları üzerinde farklı etkilere sahiptir.ġekil 9‟da kaynak ve hedef son sistemler arasında anahtarlamayı tanımlar. Birincisi. Ġkincisi. Yönlendirme bölgeleri aynı zamanda otonom sistemler olarak da adlandırılır. Ara sistemler sadece yönlendirme bölgesi içinde iletiĢim kurabilen bölge içi ara sistemler (intradomain IS) ve yönlendirme bölgeleri içinde ve arasında iletiĢim kurabilen bölgeler arası ara sistemler (interdomain IS) olarak ikiye ayrılır. Belli protokollerle yönlendirme bölgeleri yönlendirme alanlarına bölünebilir. Yönlendirme Algoritmaları Yönlendirme algoritmaları bazı önemli karakteristikler temel alınarak sınıflara ayrılabilir. 1. Sonuncusu. 2-) Kolaylık ve ucuzluk: Yönlendirme algoritmaları aynı zamanda tasarlanabilecek en basit Ģekilde tasarlanmalıdır.

ağ gecikmesi ve diğer değiĢkenlerdeki değiĢmelere adapte olabilecek Ģekilde programlanabilir. Bu algoritmalar ağ tasarımı basit ve trafiği önceden kestirilebilen ortamlarda iyi çalıĢırlar. değiĢmeye açık ağlar için uygun değildir. değiĢen ağ durumlarına aynı anda cevap verir. YavaĢ birleĢen yönlendirme algoritmaları yönlendirme döngülerine ve ağ gecikmelerine sebep olur[12]. Bu mesajlar. bütün yönlendiricilerin en iyi yol üzerinde anlaĢmaları iĢlemidir. ağda yayılarak yönlendiricinin algoritmalarını yeniden çalıĢtırıp yönlendirme tablolarını bu mesajlara uygun olarak değiĢtirmelerini sağlar. Örneğin bir ağ bölmesinin kullanım dıĢı kaldığını düĢünelim. 1. bir son çare yönlendiricisi (router of last resort) (yönlendirilemeyen paketlerin hepsinin gönderildiği yönlendirici) tasarlanabilir. Dinamik yönlendirme algoritmaları. Yani çok çeĢitli ağ olaylarına adapte olabilmelidir. yolları yeniden hesaplar ve yeni yenileme mesajlarını gönderir.11. Birçok yönlendirme algoritması bu problemin farkına vararak en kısa sürede bu bölmeyi kullanmayan en iyi yolu seçer. gelen yenileme mesajlarını inceleyerek yapar. çünkü statik yönlendirme sistemleri ağdaki değiĢmelere tepki vermezler ve bugünkü geniĢ.4.4-) Çabuk birleĢim (rapid convergence) : Yönlendirme algoritmaları çok çabuk birleĢmelidir. 60 .5. 5-) Esneklik: Yönlendirme algoritmaları aynı zamanda esnek olmalıdır. Yenileme mesajları ağlara yayılarak en iyi yolların yeniden hesaplanmasını ve tüm yönlendiricilerin bu yollar üzerinde anlaĢmasını sağlar. yönlendirme tablosu haritaları yönlendirme baĢlamadan önce ağ yöneticisi tarafından yapılır ve ağ yöneticisi değiĢtirmediği sürece aynen kalır. yönlendirici. Statik yönlendirme tablosu haritaları. Yönlendirme ÇeĢitleri Yönlendirme algoritmaları Ģu çeĢitler olarak sınıflandırılabilir: 1-) Statik veya Dinamik: Statik yönlendirme algoritmaları tam anlamıyla birer algoritma sayılmaz. Mesaj. BirleĢme. Statik yolları kullanan algoritmaların tasarımı kolaydır. Ağda herhangi bir olay. uygun olduğu zaman statik Bu yollarla desteklenebilir. Örneğin. yönlendirici kuyruk uzunluğu. 90‟lardan itibaren yönlendirme algoritmalarının çoğu dinamiktir. ağda bir değiĢiklik meydana geldiğini gösteriyorsa yönlendirme yazılımı. Dinamik yönlendirme algoritmaları. herhangi bir yolun kullanım dıĢı kalması veya kullanıma açılması gibi durumlara yol açtığında yönlendiriciler yenileme mesajları dağıtır. Bunu. Yönlendirme algoritmaları ağ bant geniĢliği.

Bu algoritmalarda 61 . kaynağın yönler hakkında hiçbir Ģey bilmediğini varsayar. bir Ģekilde bütün mesajların en azından bir kere ele alındığını garanti eder. HiyerarĢik sistemlerde bir bölgedeki bazı yönlendiriciler. HiyerarĢik yönlendirmenin en önemli avantajı birçok. Diğer algoritmalar. Ģirketin organizasyon yapısını taklit edebilmesidir. Yönlendirme sistemleri genellikle bölge. 3-) Düz veya HiyerarĢik: Bazı yönlendirme algoritmaları düz alanda iĢlem yaparken diğerleri yönlendirme hiyerarĢilerini kullanır. sadece sakla ve ilerlet cihazları olarak davranırlar. Alan içi yönlendiriciler sadece kendi bölgelerindeki yönlendiricileri bilmeye ihtiyaç duyarlar. sadece kendi bölgelerindeki yönlendiricilerle iletiĢim kurabilirler. Omurgasız yönlendiricilerden gelen paketler omurga yönlendiricilerine giderler. 4-) Bilgisayar veya Yönlendirici Yönelimlilik: Bazı yönlendirme algoritmaları. Birçok ağ iletiĢimi küçük Ģirket gruplarında gerçekleĢir. paketi bir sonraki noktaya yollamayı düĢünmeden. Düz yönlendirme sistemlerinde tüm yönlendiriciler biribiriyle eĢdeğerdir. Bu noktada bir ya da daha fazla omurgasız yönlendirici yoluyla son omurga yönlendiriciden son hedefe giderler. HiyerarĢik yönlendirme sistemlerinde bazı yönlendiriciler yönlendirme omurgalarını düzenlerler. bu yüzden yönlendirme algoritmaları kolaylaĢtırılabilir. Hedefin genel alanına eriĢinceye kadar omurga üzerinden gönderilir. trafik yapılarını da çok iyi Ģekilde kontrol edebilir. Bu yüzden hiyerarĢik yönlendirme. En yüksek hiyerarĢik seviyede bulunan yönlendiriciler yönlendirme omurgasını düzenlerler. Kaynak yönlendirmeli sistemlerde yönlendiriciler. çoklu yollardan trafik çoğullamasına izin verir. diğer bölgelerdeki yönlendiricilerle iletiĢim kurabilirken diğerleri. Çok yollu algoritmaların avantajlarını çok daha yüksek performans ve yüksek güvenilirlik olarak sayabiliriz. Buna genellikle kaynak yönlendirmesi denir.yönlendirilemeyen tüm paketlerden sorumlu olarak. Çok geniĢ ağlarda ek hiyerarĢik seviyeler bulunabilir. kaynak düğümün bütün yola karar vereceğini varsayarlar. 2-) Tek Yollu veya Çok Yollu: Bazı karmaĢık yönlendirme protokolleri aynı hedefe birden fazla yoldan eriĢimi destekleyebilir. otonom sistemler veya alanlar olarak adlandırılan mantıksal gruplar oluĢtururlar. fakat buna tek yollu algoritmalar izin vermez. Bu çok yollu algoritmalar. Kullanılan yönlendirme algoritmalarına bağlı olarak yenileme trafiği hafifletilebilir.

fakat her yönlendirici yönlendirme tablosunun kendi bağlantılarının durumunu tanımlayan kısmını gönderir.5.yönlendiriciler. Metrikler Yönlendirme tabloları. Kullanılan metrikler Ģunlardır: 62 .11. 1. Kaynak yönelimli sistemler genellikle yolları daha iyi seçerler. Bu yüzden bağlantı durumu algoritmasının uygulaması ve desteklenmesi daha pahalıdır. 5-) Bölge Ġçi veya Bölgeler Arası: Bazı yönlendirme algoritmaları sadece bölge içinde çalıĢırken diğerleri bölgeler içinde ve arasında çalıĢırlar. en iyi alanlar arası yönlendirme algoritması olmak zorunda değildir. KarmaĢık yönlendirme algoritmaları birçok metriği bir (hibrit) metrik üzerine temellendirebilir. çünkü paket gönderilmeden önce hedefe giden tüm yolları inceleyebilirler. Bütün bu farklılıklarına rağmen iki algoritmanın da birçok durumda performansı iyidir. Bundan sonra en iyi olarak tanımlanan yolu seçerler. bu yüzden en iyi bölge içi yönlendirme algoritması. Birinci sistemde kaynak bilgisayarlar yönlendirme bilgisine sahipken ikincisinde bu bilgiye yönlendiriciler sahiptir. Bütün yollara bakmak çok büyük bir trafik araĢtırması gerektirdiği gibi farkedilebilir bir zaman harcamasına da yol açar. 6-) Bağlantı Durumu veya Uzaklık Vektörü: Bağlantı durumu algoritması (aynı zamanda en önce en kısa yol (shortest path first) algoritması olarak da bilinir) yönlendirme bilgisini ağ üzerindeki tüm düğümlere yayar. Yönlendirme algoritmaları en iyi yolun hangisi olduğuna karar vermek için çok değiĢik metrik kullanmaktadır. Bu algoritmaların seçimi ihtiyaca bağlıdır. Bağlantı durumu algoritması uzaklık vektörü algoritmasına göre yönlendirme döngülerine daha az eğilimlidir. uzaklık vektörü algoritması daha büyük yenileme mesajlarını sadece komĢu yönlendiricilere gönderir. Uzaklık vektörü algoritması (Bellman-Ford algoritması) her yönlendiricinin yönlendirme tablolarının tümünü veya bir kısmını sadece komĢularına göndermesini söyler. anahtarlama yazılımının en iyi yolu seçmesi için kullanılan bilgileri içerir. kendi hesaplamalarına göre yolu belirlerler. Kısaca bağlantı durumu algoritması daha küçük yenileme mesajlarını her yere gönderirken.5. Diğer bir yanda ise bağlantı durumu algoritması uzaklık vektörü algoritmasına göre daha çok CPU gücüne ve belleğe ihtiyaç duyar.

bir hattın trafik kapasitesini belirler. gerekli çevirme iĢlemini yapar ve karĢı tarafa X. ağ yöneticilerinin her ağ bağlantısına bir değer atanmasına izin verir. 10 Mbps Ethernet bağlantısı. dolayısıyla hızlı hatlar üzerinden bir paket gönderilmesi için gereken zaman daha fazla olabilir. geçilen her bağlantıya atanan değerlerin kaynaktan hedefe kadar toplamıdır. Bazı ağ protokolleri. Gecikme. Bunun sonucunda yol uzunluğu. yol uzunluğudur.11.1-) Yol Uzunluğu: En yaygın olarak kullanılan metrik.400 gibi elektronik posta geçit yolları paketi alır. bir paketin kaynaktan hedefe ağ üzerinden ulaĢması için geçen zamandır. yaygın ve yararlı bir metriktir. Bazı ağ bağlantıları diğerlerine göre daha yüksek göçme riski taĢır. Diğer yönlendirme protokolleri. Her güvenlilik faktörü belirlenen güvenlilik oranına göre hesaba katılır. Bazı bağlantılar da diğerlerine göre daha kolay ve daha hızlı onarılabilir. 2-) Güvenlilik: Güvenlilik. 5-) Yükleme: Yükleme bir ağ biriminin meĢguliyet derecesini belirler. gönderilen paketin biçimini de karĢı taraftaki uygulamanın veriyi iĢleyebilmesi için değiĢtirebilir. bir hattaki maksimum taĢıma oranı olmasına rağmen daha büyük bant geniĢliğine sahip hatlar. CPU kullanımına ve her saniye iĢlenen paketlerin sayısına göre hesaplanır. geçilen noktaların toplamını yol uzunluğu olarak alır. Örneğin genel hatlar kiralık özel hatlara göre daha yavaĢtır. 4-) Bant GeniĢliği: Bant geniĢliği. 1. her ağ bağlantısının güvenli olmasıdır. tüm ara ağların trafik durumu ve fiziksel uzaklık gibi çeĢitli etmenlere bağlıdır. hattaki diğer tüm Ģartlar eĢit olmak koĢuluyla 64 kbps kiralık hatta tercih edilir. Örneğin X. Bu oranlar genellikle keyfi sayısal değerlerdir. paketin gideceği ortamın anlayabileceği hale getirir. 6-) ĠletiĢim Masrafı: Bazı Ģirketler. ağ bağlantılarının bant geniĢliği. Örneğin daha hızlı bir hat çok daha fazla meĢguldür. Gecikme. Paketin yapısını. maliyetler kadar performansa önem vermezler. yol boyunca her yönlendiricideki port kuyruğu. Yükleme.6. Geçit yolları. Burada da geçilen ağ elemanlarının sayısı önemlidir. 63 . fakat çok daha ucuzdur. Güvenlilik oranı genellikle ağ yöneticileri tarafından belirlenir.400 paketi halinde iletir. 3-) Gecikme: Yönlendirme gecikmesi. Bant geniĢliği. daha iyi bağlantı sağlamazlar. Geçit Yolları (Gateways) Geçit yolları farklı mimari ve ortamlardaki düğümlerin aralarında iletiĢim kurabilmelerini sağlar.

10Base-T ve 10Base-F özellikteki uçların birbirine bağlanması için ortam dönüĢtürücü gerekir.1.11. telefon Ģirketinin sağladığı bir ortam üzerinden yapılabilmesi için modemlere gereksinim vardır. farklı fiziksel arayüze sahip uçların birbirine bağlanması için kullanılırlar. Geçit Yollarının ÇalıĢması Geçit yolları iĢ yönelimlidir. yani sadece bir tipteki veri transferi için kullanılır ve yaptıkları iĢlere göre isimlendirilirler. GMII portlara gereksinim duyulan bakır veya fiber bağlantı portu sağlanmasıdır. bir ağın bir düğümünün ya da bir diliminin bağlantısında da kullanılmaktadırlar. Bu amaçla değiĢik hız ve frekanslarda çalıĢan çeĢitli modemler üretilmektedir.11. Geçit yolu bir ortamdan verileri alır. MII. Tasarımda bunun mutlaka göz önünde tutulması gerekir. Sıkça kullanılan bir diğer uygulama alanı ise. 64 . protokol kümesi yapısını açar ve alıcıdaki protokol kümesinin anlayacağı bir yapı içine sokar. Ortam DönüĢtürücü(Transceiver. birbirine uzak olan iki bağımsız ağın bağlantısında da.Bir geçit yolu aĢağıda belirtilen yapıları aynı olmayan iki sistemi birleĢtirir: ● ĠletiĢim protokolleri ● Veri biçimleme yapıları ● Dilleri ● Mimarileri 1. Uzak bağlantıların. Geçit yolları OSI baĢvuru modelinin 7.11. 1. fakat ağ haberleĢme devreleri üzerine bindirdikleri yük fazla değildir. Ethernet arayüzlere esnek bir fiziksel bağlantı sunulması amacıyla geliĢtirilen AUI.8. Bu sebeple eğer bir geçit yolu ayrı bir sunucu üzerinde kurulmayacaksa sunucunun bellek ve MIB gereksinimi artacaktır. 1. Media Adapter) Ortam dönüĢtürücüler. Modem Modemler günümüzde ağ ve ağlar arası bağlantılarında bolca kullanılmaktadır. ancak bazı geçit yolları OSI baĢvuru modelinin diğer katmanlarını da kullanabilir. Modemler.6. Geçit yollarına genellikle bir ağ üzerinde ayrı bir sunucu ayrılır. Katmanı olan uygulama katmanında çalıĢır.7. Örneğin biri bakır. biri fiber kablo için olan. çünkü tüm iĢlem gönderici ve alıcı tarafta yapılmaktadır. çünkü sunucu üzerinde protokol çevrimi gibi kaynakları çokça kullanan iĢler yapmadıklarından belli bir bant geniĢliğini kullanırlar.

Alıcı kısımda tersi iĢlem yapılarak(demodulation) modüle edilmiĢ iĢaretten gerçek veri elde edilir. aktarmadan önce modüle eder(modulation). bağlarla oluĢturulan sistemlerdir.Modemler. Analog modemler için bant geniĢlikleri 28. “Ağlar.”[13] Aynı ev içerisinde veya arkadaĢlarımız arasında kullandığımız ağlar kiĢisel ağlar olarak nitelendirilebilir. Örneğin telefon hattı. 1. Bunun için. 33. Bir modemde gözönüne alınması gereken nokta bant geniĢliğidir. Bu yapılar sayesinde bilgisayarlar arasında iletiĢim ağı oluĢmaktadır. Analog kiralık hatların her iki ucuna konulan temel bant(baseband) modemler ise 64 Kbps‟den baĢlayıp 2 Mbps‟e kadar çıkmaktadır. bu ve benzeri analog ortamlardan sayısal veri aktarmak için hattın her iki ucuna modem koyulmalıdır. kendisine gelen sayısal veriyi. konuĢmanın analog olarak iletildiği ortamdır. Bu ağlar sayesinde insanlar arasında iletiĢim daha kolay ve kullanılabilir hale gelmiĢtir.12. genel olarak sayısal verinin analog iletiĢim ortamından aktarılması görevini yerine getirirler. Bu ağlara evimizde.800 bps. 56. birbirlerine bağlı ve birbirleri arasında metin.300 bps. Bununla ilgili fikirlerin bütününe kavramsal ağ denilir. arkadaĢlarımızda veya çevremizde sık sık rastlanmaktadır. sabit ve hareketli görüntü aktarımı yapabilen bilgisayarların oluĢturduğu yapıdır. BĠLGĠSAYAR AĞLARINA GENEL BAKIġ Bilgisayar ağı. ses. KiĢilerin birbirlerinin sayfalarına bağ oluĢturmalarına izin veren web sitelerine sosyal ağ siteleri denir. Resim 21: Network‟un Yapısı 65 .000 bps‟dir.

Toplu taĢıma sistemi. Ağdaki bilgilerin.12. sadece iki bilgisayarın birbirine bağlanması kadar basit olabildiği gibi. Ağ.1. bir baĢlangıç noktası (kaynak) ve bitiĢ noktası 66 . TümleĢik veri ağları. video ağları ve tümleĢik ağlar. telefon. PC'ler (KiĢisel Bilgisayar) ve sunucular gibi genel amaçlı bilgisayarların yanı sıra yazıcı. bilgi paylaĢır ve bu bilgi akıĢını yönlendirmek için çeĢitli yöntemler kullanır[13]. veri ve kaynak paylaĢmak için ağ sistemlerinde birbirine bağlanabilir. Tüm veri ağları. Arabalar.1. Kullanıcılar Tarafından Günlük Kullanılan Ağlar Posta Dağıtım Sistemleri Telefon Bağlantı Sistemleri Toplu TaĢıma Sistemi Kurumsal Bilgisayar Ağları Ġnternet Resim 22: Ağ Yapılarının Varlığı Bilgisayarlar. veri ağına benzer. Her sürücü. bilgi akıĢını kontrol cihazlara bağlı yüzlerce bilgisayar kadar karmaĢık da olabilir. fax. ses veri ağları. ağ içinde seyahat eden iletiler gibidir. tarayıcı. değiĢikliğe uğramadan doğru hedefe ulaĢması için bazen farklı yollar kullanılarak bir yerden diğer yere bilgiler ulaĢtırılır. televizyon ve oyun konsolları gibi belirli iĢlevlere sahip cihazları da içerebilir[13]. kamyonlar ve diğer araçlar.

Network insanların bireysel değil. Ģirketlerde. Ağların çoğu internet üzerinden birbirine bağlanır. Resim 23: Ağdaki ĠletiĢimin Örneklerle Açıklanması Bilgisayar ağları dünya genelinde. evlerde. pc. printer. okullarda ve devlet dairelerinde kullanılır. 1. kaynak ile hedef arasındaki akıĢı denetleyen dur iĢaretleri ve trafik ıĢıkları gibi kurallar vardır.2. Ağa Bağlanan Cihazlar Masaüstü bilgisayarlar Dizüstü bilgisayarlar Yazıcılar Tarayıcılar PDA'lar (Personal Digital Assistant . 67 .KiĢisel Sayısal Yardımcı) Akıllı Telefonlar (Smartphone) Dosya/yazıcı sunucuları [13] Ağ (Network) birbirine kablolarla bağlanmıĢ server. Bu sistem içinde.(hedef) belirler.12. ortak çalıĢmalarını sağlar[14]. modem gibi birçok haberleĢme ekipmanının en ekonomik ve verimli yoldan kullanılmasıdır.

68 . uygulama programları gerekmez. Bu kanunun uygulamaya geçmesi ile en yaygın bilgi edinme baĢvuru Ģekli e-posta ile baĢvuru Ģekli olmuĢtur. ĠletiĢim ise kullanıcıların bir birine elektronik-posta göndermesi anlamındadır. modem. Bu durum da bir bakıma bilgisayar ağlarına ne kadar gereksinim duyulduğunu ortaya koymuĢtur.” [15] E-posta gönderimi o kadar çok yaygınlaĢmıĢtır ki tüm kamu kurum ve kuruluĢların yanında tüzel kiĢiliğe sahip Ģirketlerin halkı bilinçlendirmesi amacıyla 09/10/2003 tarih ve 4982 Sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu çıkarılmıĢtır. disk ünitesi vb. BaĢarı için iĢletmenin sadece ofis içinde değil. her birey için yazıcı. Zamandan tasarruf. donanım ve yazılım tüm personel tarafından kullanılabilir. “Bilgisayar ağlarına duyulan gereksinimin temel nedenlerinden biri de kaynaklarını paylaĢmak ve iletiĢim kurmaktır. Bilgisayar Ağlarına Neden Gereksinim Duyulur Bilgisayar ağı kurulmasının temel iki nedeni aĢağıdaki gibidir. gibi donanım veya dosyalar.3.12. PaylaĢım söz konusu olduğunda. Veri paylaĢmak sabit disklerde yer alan klasörlerin ve dosyaları birçok kiĢi ya da istenilen diğer kiĢiler tarafından kullanılması anlamındadır. tüm dünya ile haberleĢmesi gerekir. Ekonomik olmasıdır.ġekil 11: Ağ Yapısının Gösterimi 1.

Diğer bir ağ kullanımı da uygulamaların paylaĢımıdır. ġu an il ve ilçe merkezlerinde bulunan okulların çoğunda. 69 . Bir bilgisayarda yüklü bir programın diğer bilgisayarlar tarafından kullanılması. örnek olarak verilebilir. belde ve köylerde bulunan okulların ise bir kısmında BiliĢim Teknolojileri Laboratuvarı adı altında kurulan laboratuvarlarda biliĢim teknolojileri konularında dersler verilmektedir.Resim 24: TED Bursa Koleji Öğrencileri Laboratuar Ortamında Bilgisayar Kullanırken Bilgisayar ağlarını eğitim açısından düĢündüğümüzde aklımıza ilk gelen laboratuvar ortamıdır. Hatta Endüstri Meslek Lisesi. Ticaret Meslek Lisesi ve Çok Programlı Liselerde Ağ Teknolojileri ders olarak okutulmaktadır. Resim 25: Çankırı-ÇerkeĢ 19 Mayıs Çok Programlı Lisesi öğrencileri laboratuarda ders iĢlerken Bilgisayar ağlarının bir diğer kullanım alanı da yazıcılar ve diğer çevre birimlerinin paylaĢımıdır.

1.12.4. Bilgisayar ve Ġnternet Kullanımı AraĢtırma sonuçlarına göre 16-74 yaĢ grubundaki bireylerde bilgisayar ve internet kullanım oranları sırasıyla erkeklerde %53,4 ve %51,8, kadınlarda %33,2 ve %31,7‟dir. Bu oranlar önceki yılın aynı dönemi için sırasıyla erkeklerde %50,5 ve %48,6, kadınlarda %30,0 ve %28,0‟dir[16]. Türkiye istatistik kurumunun bu verileri göz önüne alındığında ve Ģu an evlerde (Özellikle Apartman daireleri) illegal olarak kullanılan internet bağlantılarını düĢündüğümüzde, belki bilerek belki de farkında olmadan, ağ bağlantısına gereksinim duymaktayız. Etrafımıza baktığımızda biz kullanmıyorsak bile komĢumuzda, akrabamızda veya arkadaĢlarımız arasında mutlaka bu illegal ağ bağlantıları ile karĢılaĢmaktayız. Bu gereksinim tabi ki sadece evler için düĢünülmemelidir. Kurumlara, Ģirketlere ve iĢ yerlerine baktığımızda ağ yapısı kendi içerisinde oluĢturduğu görülebilmektedir.

Resim 26:Bilgisayar ve Bilgisayar DıĢındaki Cihazların Bağlantı Yapısı

ġu an birçok elektronik eĢya üreten firmalar elektrikli ev aletlerinin de bilgisayar kontrolünde olabilmesi için gerekli çalıĢmaları yürütmektedirler. Bu bağlı olarak Microsoft firması Windows Vista ve üzeri iĢletim sistemlerinde IP bloğunu 6 haneye çıkarmıĢtır. Bu IP alanının geniĢlemesi, yakın zamanda elektrikli ev aletlerinin bilgisayar kontrolüne geçebileceğinin sinyalini vermektedir. 1.12.5. Bilgisayar Ağının Avantajları Yazılım ve donanım paylaĢımı sağlar. Program kurulumlarında zaman kısalır. Veritabanı (database) oluĢturulması kolaylaĢır. Tüm bilgisayarlar tek bir bilgisayara veri giriĢi yapabilir.

70

Ana verinin yedeklenmesi kolay ve kısa sürede yapılabilir. ĠletiĢim maliyetini minimize eder. ĠletiĢim olanaklarını geliĢtirir. Birden çok bilgisayarın aynı anda kontrol edilmesini sağlar. Bilgi paylaĢımını kolaylaĢtırır. Zaman açısından büyük tasarruf sağlar. Kurum içi faaliyetlerde verimliliği arttırır. AR-GE Faaliyetlerinin düzenli, hızlı ve verimli olmasını sağlar.

Resim 27: Güvenli Ağ Yapısı

1.12.6. Bilgisayar Ağının Dezavantajları Bilgisayar ağlarının avantajları inkâr edilemeyecek kadar fazla olsa da dezavantajlarının da olduğu göz önünde tutulmalıdır. Bunlar; Bilgisayar ağının bir parçası olan ana bilgisayarın (sunucu, server) kapasitesi yüksek ve hızlı olmalıdır. Donanım ihtiyacı fazladır. Ağ iĢletim sistemi yazılımı genelde pahalıdır. Virüs bulaĢma ve yayılma riski yüksektir[14]. Fiziksel olarak yüksek koruma tedbirleri gerektirir. Ağ sisteminin kontrolü için iyi yetiĢmiĢ bir Network uzmanına ihtiyaç vardır. Büyük ağ sistemlerinin güvenlik maliyeti oldukça yüksektir.

71

Resim 28: Güvenli Olmayan Ağ Yapısı

Resimde de görüldüğü gibi ağ yapısında her hangi bir güvenlik tedbiri alınmamıĢtır. Güvenli ağ yapılarında Firewall (AteĢ Duvarı), Web Filtreleme vb. güvenlik tedbirlerinin alınmasının gerektiği göz ardı edilmemelidir. AĢağıda ise güvenli bir ağ yapısının Ģekli görülmektedir. 1.12.7. Bilgisayar Ağlarının Yarları Network, veri, yazılım ve donanım paylaĢım sistemlerinden oluĢmaktadır. Küçük bir ağ iki bilgisayardan oluĢabileceği gibi, büyük bir ağ binlerce bilgisayar, fax-modem, cd-rom sürücü, yazıcı ve bunun gibi donanımlardan oluĢabilir.[14] OluĢan bu ağlarla gerek okullarda, gerek iĢ yerlerinde gerekse tüm kamu kurum ve kuruluĢlarda bu tip donanım bağlantılarına rastlanmaktadır. Bir Ģirket ortamında bilgilerin bölümler, Ģubeler arasında paylaĢımı o Ģirket için çok önemlidir. Bunun dıĢında elektronik posta göndermek, belgeleri birlikte oluĢturmak gibi olanaklar kullanıcılara büyük faydalar sağlar. Bilgisayarlar arasında ağ kurulması ayrıca yönetim ve destek görevlerinin de kolayca yapılmasını sağlar. Ağ yöneticisi tek bir yerden ağ üzerindeki diğer bilgisayarları yönetebilir. Örneğin bir programı yüklemek ya da kullanıcının bir sorunu gidermek için kullanıcının bilgisayarına gitmeye gerek kalmadan ağ üzerinden (uzaktan) müdahale edilebilir[15]. Bilgisayarları bir ağ oluĢturmak üzere birbirine bağlanması temel olarak Ģu yararları sağlar: Bilgilerin paylaĢımı. Merkezi yönetim ve desteği. Kurumsal çalıĢma ve güvenlik, [17] ĠĢbirliğine dayalı çalıĢma

72

Grup çalıĢmalarında verimlilik Kaynakların ortak kullanımı Zamanın verimli kullanılması ĠĢ yaĢamında koordinasyon Performansın korunması Güvenirliliğin artması Eklenebilir kaynaklar ĠĢlem gücünün arttırılabilmesi

1.13. AĞ TÜRLERĠ
Ağ üzerinde bilgisayarların nasıl yapılandırıldığına ve bilgilere nasıl eriĢildiğine göre ağlar (kullanılan mimariye göre) ikiye ayrılır: Peer-to-peer Network (eĢler arası) Server-Based (Client/Server) Network Network tipinin belirlenmesi Ģu kriterlere bağlıdır: • • • • • • • • • Firmanın (organizasyonun) büyüklüğü Güvenlik gereksinimi ĠĢletmenin tipi Sistem yönetimi ve desteğinin durumu Network trafiğinin miktarı Network kullanıcılarının gereksinimleri Sistem görünümünün geleceği Yeni teknolojiler Network için ayrılan bütçe [18]

Network tiplerinin belirlenmesinde maliyet önemli faktördür. EĢler arası networkler kurmak daha az maliyetlidir. Çünkü özel bir sunucu bilgisayarına ihtiyaç yoktur. Sunucu bilgisayarı genellikle daha güçlü ve maliyetli bir bilgisayardır.

73

1.13.1. Peer-to-Peer Network (EĢler Arası Ağ) EĢler arası (peer-to-peer) ağlarda genellikle sınırlı sayıda bilgisayar birbirine bağlıdır. Bu bilgisayarlar düzey olarak aynıdır. Yani içlerinden birisinin ana bilgisayar olarak kullanılması söz konusu değildir. Bir bağlantı aracılığıyla isteyen kullanıcılar birbirleriyle iletiĢim kurar ya da dosya alıĢveriĢi yapabilirler. EĢler arası ağda cihazlar, aralarında herhangi bir ek ağ cihazı olmadan doğrudan birbirine bağlanır. Böyle bir ağda her cihaz, birbiriyle eĢit yeteneklere ve sorumluluklara sahip olur. Her bir kullanıcı kendi kaynaklarından sorumlu olur, hangi verileri ve aygıtları paylaĢacağına kendi karar verebilir. Her bir kullanıcı kendi bilgisayarındaki kaynaklardan sorumlu olduğundan, ağda merkezi bir denetim veya yönetim noktası bulunmaz. EĢler arası ağlar, on veya daha az bilgisayarın bulunduğu ortamlarda en iyi Ģekilde çalıĢır. Her bir kullanıcı kendi bilgisayarının denetimini sağladığından, belirli bir ağ yöneticisi görevlendirmeye gerek kalmaz.

Resim 29: Peer-to-Peer (EĢler Arası Ağ)

EĢler arası ağların birkaç dezavantajı vardır: Merkezi bir ağ yönetimi yoktur ve ağdaki kaynakların kim tarafından denetleneceğini belirlemek zordur. Merkezi bir güvenlik yoktur. Her bilgisayar, veri koruması için kendi güvenlik önlemini almalıdır. Ağdaki bilgisayar sayısı arttıkça ağ daha karmaĢık ve yönetilmesi zor bir hal alır. Merkezi bir veri depolama ortamı bulunmayabilir. Veri yedeklemeleri ayrı ayrı gerçekleĢtirilir. Bu sorumluluk her kullanıcının kendisine ait olur. Günümüzde eĢler arası ağlar hala büyük ağların içindeki yerlerini korur. Büyük bir istemci ağında bile kullanıcılar, diğer kullanıcılarla ağ sunucusu kullanmadan doğrudan kaynak paylaĢabilir. Evinizde birden fazla bilgisayarınız varsa, bir eĢler arası ağ

74

sunucudan bilgi veya hizmet ister. Veri yedekleri ve güvenlik önlemleri ağ yöneticisi tarafından alınır. Ana makine üzerinde ağ yönetimi yapılır.kurabilirsiniz. Diğer bilgisayarlarla dosya paylaĢabilir. ağ kaynaklarına yönelik kullanıcı eriĢimini de denetler. Server-Based (Client / Server) Network Server-based (client/server) ağlarda bir ana bilgisayar vardır. Ağdaki verilerin tümü merkezi bir dosya sunucusuna depolanır. Ağdaki paylaĢılan yazıcılar. Ġstemci/sunucu ağındaki sunucular. bilgisayarlar arasında ileti gönderebilir ve paylaĢılan bir yazıcıdan belge yazdırabilirsiniz. Ağ yöneticisi ayrıca. merkezi bir yazıcı sunucusu tarafından 75 . Sunucu. almak ve saklamak için Ģirketin e-posta sunucusunu kullandıkları kurumsal bir ortam.2.13. Ayrıca ağa girecek (login) ya da bağlanacak herkes bu ana makine üzerinde yer alan kullanıcı hesaplarına göre kontrol edilerek bağlantı gerçekleĢtirilir. Böylece kullanıcı ve dosya temelinde güvenlik sağlanmıĢ olur. istenen bilgi veya hizmeti istemciye sağlar. istemci/sunucu ağına örnek gösterilebilir. 1. Sunucu. ÇalıĢanların bilgisayarındaki e-posta istemcisi. Kullanıcıların e-posta göndermek. Ġstemci/sunucu ağında istemci. Resim 30: Server-Based (Sunucu Tabanlı) Network Bir istemci/sunucu modelinde sunucuların bakımını ağ yöneticileri üstlenir. genellikle istemci makinelerine yönelik belirli iĢlemleri (örneğin. Buna ana makine (dedicated server) denir. istenilen e-postayı istemciye göndererek yanıt verir. yalnızca istemcinin istediği kayıtları sağlayabilmek için veri tabanını düzenleme) gerçekleĢtirir. Bunun dıĢında kullanıcının giriĢinde kimlik bilgilerinin kontrolü (authentication) iĢlemi yapılmıĢ olur. okunmamıĢ herhangi bir e-posta için e-posta sunucusuna istek gönderir.

14. Yazılım Protokolleri Bir network üzerinde bulunan iki bilgisayar arasındaki iletiĢimi sağlayan protokollerdir. yazılım protokollerini de kapsarlar. Her kullanıcı. Bilgisayarın bir ağ tarafından tanınması ve ağ ile veri alıĢveriĢi yapabilmesi için. Uygun izinlere sahip olan ağ kullanıcıları. Bir bilgisayar çökerse veya veriler kaybolursa. Ağ protokolleri. yönetici en son alınan yedekleri kullanarak kolaylıkla verileri kurtarabilir.14. verilere ve paylaĢılan yazıcılara eriĢebilir. Sistemde her görev için bir Admin tanımlanabilirken her Ģeye yetkisi olan bir Forest Admin de tanımlanabilir [19]. Bu protokoller ağ protokollerinin üzerinde çalıĢırlar. düzenli aralıklarla sunucudaki tüm dosyaların yedeklerini alır. Ağ protokolleri ağ üzerindeki bilgisayar sistemlerinin birbirleri 76 . bir kurallar dizisidir.14. Protokollerin ana iĢlevleri Ģunlardır: Hata tanımlama Veri sıkıĢtırma Verilerin nasıl gönderileceğine karar verme Veri adresleme Gönderilen ve alınan verilerin nasıl bildirileceğine karar verme Yazılım protokolleri ve ağ protokolleri olmak üzere iki ana grupta incelenirler. Veri koruması amacıyla yönetici. 1. yazılım protokolünün ilgili bilgisayar üzerinde tanımlanmıĢ olması gerekmektedir. Ağ Protokolleri Ġki farklı network arasında iletiĢim kurabilen protokollerdir. Network protokolleri. 1.2. kullanım iznine sahip olduğu ağ kaynaklarına eriĢim sağlamak için yetkili bir kullanıcı adı ve parola sağlamalıdır. AĞ PROTOKOLLERĠ Protokol. Server temelli olan ağlar ise Domain olarak bilinir.1. 1. NOT: Windows ortamında eĢler arası ağlar Workgroup olarak. network üzerinde veri alıĢveriĢi yapılabilmesini sağlamak üzere belirlenen iĢlemler ve yönergeler topluluğudur.yönetilir. Yazılım protokollerine örnek olarak TCP/IP ve NETBEUI verilebilir.

1.14. Ethernet Protokolü EĢ eksenli ( coaxial ) bir kablo ve buna bağlı ağ arabirim kartları ve bir yazılım temelinde iĢ istasyonlarını birbirine bağlayan iletiĢim sistemidir. bilgileri taĢırlar. Ethernet iletiĢimi üç katmandan oluĢur. iletilen verinin aslıyla aynı olup olmadığını ve hatalarını denetleyen kurallar bütünüdür. NOT: Tüm bu protokollerin çalıĢma düzenleri.2. LAN‟ lar için günümüzde yaygın olarak kullanılan bir protokoldür [4].2.1. iletiĢim kanalının nasıl düzenleneceğini ve yöneltileceğini 77 . Protokoller farklı iletiĢim düzeylerini tanımlarlar. ĠletiĢim protokolleri de diplomatik protokoller gibi her bir tarafın kendi kurallarına uyması esastır. Daha sonra bilgi birleĢtirme katmanı ve en üste de kullanıcı katmanı yer alır [20]. ġekil 11: Ethernet Protokolü 1. nasıl kullanılacağını ve ağdan iletileceğini. Bu kurallar bir mesajın. ĠletiĢim Protokolleri ĠletiĢim protokolleri ağ içinde bilgisayarların birbiriyle iletiĢimini düzenlemek için kullanılır. alt düzeyde kablo üzerinde sinyal alıĢveriĢi tanımlanır. Yani verinin ağdan nasıl paketleneceğini. ĠletiĢim kablo üzerinden gönderilen iletilerle sağlanır. nasıl hazırlanacağını.14.2. En alt katmana fiziksel katman denir. Bu iletiler bilgiyi gönderenin ve alacak olanın adreslerini. OSI (Open System Interconnection) adı verilen bir referans modeli baz alınarak geliĢtirilmiĢtir. uygulamaların nasıl iletiĢim kurduklarını tanımlarken. bağlantı numarasını vb. gönderileceğini. Yüksek düzeyde.arasındaki iletiĢimin kurallarını tanımlar. Ethernet. Ağ iletiĢimin tümü protokollere dayanır.

Alıcı olan mesajı çözer ve alır.15. Topolojiyi anlamanın en kolay yolu iki farklı ve bağımsız bölüme ayırarak incelemektir: 1. Mantıksal Topoloji Fiziksel topoloji. OSI standardı bu iletiĢimi yedi düzeye ( katmana ) ayırmıĢtır: 1.tanımlar. Ancak kablosuz çözümler henüz kabloya her noktada rakip olmaktan uzaktır. 3. bilgisayarların birbirine nasıl bağlandığını ve nasıl iletiĢim kurduklarını tanımlar. Fiziksel Topoloji 2. 4. aralarında ağ kurulu bir grup bilgisayara baktığımızda gördüğümüz Ģeydir. Bu kurallar iletiĢimde bulunacak iki taraf içinde geçerlidir. Bununla beraber kablosuz çözümler gittikçe yaygınlaĢmaya baĢlamıĢtır. Xenix standardına uyması gibi. Topoloji. Protokol standartları genellikle belli kurumlar ve komiteler tarafından yayınlanırlar. Aradaki bu yol çoğu zaman bir çeĢit kablodur. TOPOLOJĠLER Her bilgisayar ağı verinin sistemler arasında gelip gitmesini sağlayacak bir yola ihtiyaç duyar. Belli bir sayının üstünde sistem barındıran ağlarda alt yapı hala kablo Ģeklindedir. Ancak bu konuda ISO (International Organization for Standardization) standartlarına uygun OSI (Open System Interconnectıon) protokoller genellikle kabul görmüĢtür. 5. Uygulama Sunum Oturum UlaĢım . 6. Yani kablo bilgisayarlar arasında nasıl dolaĢıyor. Aslında bir iĢletim protokolünün olması ve bütün bilgisayarların onu kullanarak iletiĢimde bulunması gerekir. Topoloji değiĢik ağ teknolojilerinin yapısını ve çalıĢma Ģekillerini anlamada baĢlangıç noktasıdır. 2. bilgisayarlar birbirlerine nasıl 78 . 7. OSI standartları ağ iĢletimini belli aĢamalarla tasarlanmıĢtır. Örneğin Netware. Mesajı gönderecek olan mesajı paketler ve kablo aracılığıyla gönderir.TaĢıma (Segment) Ağ (Packet) Veri Bağı (Frame) Fiziksel (Bits) 1.

Bus Yapının Avantajları Güvenilir kablo kullanır (koaksiyel kablo). Kablonun her iki ucuna sonlandırıcı adı verilen dirençler takılır. Hub veya benzeri merkezi ağ ekipmanıgerektirmez. Topoloji aslında tek baĢına ağ ile ilgili birçok konuyu açıklık getirmez. maksimum uzunluk. Topoloji Tipleri 1. Ancak zaman içinde piyasa Ģartlarının da etkisi ile standartlar oluĢmuĢtur. En ucuz ağ teknolojilerinden biridir. Token Ring veya FDDI gibi isimlere sahiptir. 1. Mantıksal bus ise. Kurulumu kolaydır. Bu teknolojiler Ethernet.15. Bu topoloji hem mantıksal hem de fiziksel olarak varlığını sürdürmektedir. kullanılacak kablo tipi. 79 . En büyük dezavantajı kablonun bir noktasında oluĢan kopukluğun tüm sistemi çökertmesidir.1.1.bağlanmıĢlar gibi gözle görülen kısmı fiziksel topolojiyi belirler. gönderilen bir verinin tüm sistemlere de ulaĢması demektir.15. Mantıksal topoloji ise kabloların bağlantı Ģeklinden bağımsız olarak bilgisayar ağlarının veriyi nasıl ilettiklerini açıklar. maksimum uzunluğu. bant geniĢliği gibi konulara da açıklık getirir. bilgisayarların kablonun kullanımda olup olmadığını nasıl tespit edecekleri gibi konular sadece topoloji ile açıklanmaz. Bus Topoloji Resim 31: Bus Topoloji Fiziksel bus tüm bilgisayarların aynı kabloya bağlı oldukları sistemdir. Her ağ teknolojisi kullandığı topolojiyle beraber. Basit network geniĢlemesi sağlar. Örneğin kullanılan kablonun tipi.1. DeğiĢik topolojileri kullanan değiĢik ağ sistemleri vardır.

80 . Mantıksal Ring topoloji ise Token-Ring adı verilen ilk baĢta IBM'in geliĢtirdiği. Ancak sistemde veriaktarımını sağlayan bir sinyal sürekli olarak sırayla tüm sistemleri dolaĢmaktadır. Token adı verilen bu sinyal tek tek tüm sistemlere uğradığı için Ring/Halka terimi buradan gelmektedir. Herhangi bir node‟un bağlantısının kesilmesi tüm ağı etkiler. Ağın toplam uzunluğu 185 m‟yi geçemez.15. Arıza tespiti zordur. 1.Bus Yapı Dezavantajları Standartları 30 node‟tan fazlasına izin vermiyor. Halka(Ring) Topoloji Resim 32: Halka(Ring) Topoloji Fiziksel olarak böyle bir bağlantı hiç kullanılmıĢmıdır bilinmiyor. Token-Ring'debilgisayarlar kablolarla ortadaki merkez bir kutuya bağlıdır(fiziksel yıldız). sonraları IEEE ve ISO tarafından geliĢtirilmeye devam eden ağ sisteminin kullandığı sistemdir. Kaynaklarda bununla ilgili bir bilgiye ulaĢılamadı.1.2.

15. Doğrusala göre daha fazla uzunlukta kablo gerektirir. Telefon ağları da bu topolojiyle kurulmuĢlardır. En büyük avantajı bir kabloda oluĢan problemin sadece o kabloya bağlı bilgisayarı etkilemesidir. Arızalı cihazların tespiti bu yapıda daha kolay olmaktadır. Mantıksal yıldız topoloji söz konusu değildir.1. Her bilgisayardan çıkan bir kablo merkezdeki bir kutuya (hub) girer. Hub kullanıldığında ağ trafiği artar. Hub veya Switch bozulduğunda tüm ağ çalıĢmaz hale gelir. Bağlantıda meydana gelebilecek kopukluk. Ağı kurmak kolaydır Dezavantajları Hub ile hub arasındaki bağlantıyı sağlayan kablonun uzunluğu 100m yi geçemez.3.1. Avantajları Ekonomik kablolama Hızlı kurulum Kolay geniĢletilebilirlik Switch veya bridge ile geniĢletilmesi network performansını arttırır. 81 . Hub ve Switch gibi cihazlar nedeniyle doğrusala göre kurulumu daha pahalıdır. tüm ağı etkilemez. Yıldız(Star) Topoloji Resim 33: Yıldız(Star) Topoloji En yaygın kullanılan fiziksel topolojidir. "Hub" veya "switch" denilen kutulardaki yanan ıĢıklara bakarak hangi makinenin bağlantı sorunu olduğu daha kolay anlaĢılabilir.

Token Ring bir ağ görme ihtimaliniz de çok çok az olduğu için onu bir kenara bırakırsak. Ethernet ağında bilgisayarlar bu tek kabloya bağlı olduklarını düĢünürler.5.15. Ethernet ağında her bilgisayar. Token Ring ve Ethernet bu teknolojilerden sözünü etmeye değer ikisidir.) farklı bir adrese sahiptir(MAC adresi). 1. daha doğrusu her ağ kartı(bu noktada ethernet kartı diyebiliriz iĢte.1. Bugün "ağ kuruyorum" ya da "ağ kurduk süper oldu" diyen birisi %101 Ethernet'ten bahsediyordur. Koaksiyel bir kablo sırayla tüm bilgisayarları dolaĢıyordu. Ancak aradaki kablo sayısı terminal sayısı arttıkça katlanarak arttığı için gerçek hayatta sadece çok özel durumlarda ve az sayıda bilgisayar arasında kullanılır. Ethernet ilk baĢta bus topoloji olarak tasarlandı.. Mesh(ağ) Topoloji Resim 34: Mesh(ağ) topoloji Bu topolojide tüm bilgisayarlar diğer bilgisayarlara ayrı bir kablo ile bağlıdır. Teorik olarak ideal bağlantı tipidir. Melez(Hybrid) Topolojiler Bu topolojileri baĢlangıç noktası olarak alıp geliĢtirilen değiĢik ağ teknolojileri olduğundan bahsetmiĢtik.. elimizde sadece Ethernet kalır. Tümbilgisayarlardan sadece "doğru" olanı bu veriyi alır ve iĢler.1. Bir diğersisteme veri yolladıklarında. Böylece veriyi alan tüm sistemlerden 82 .15. veri aslında aynı kabloya bağlı tüm sistemlere ulaĢır.1. Ġsterseniz bizde Ethernet'in kullandığı topolojileri açıklayalım. Veri kablo üzerine yerleĢtirilirken(tüm sistemlere ulaĢacağı için "gönderilirken" demek istemiyorum) veri üzerine alıcı ve gönderenin MAC adresleri yazılır.4.

83 . Ağ'da arıza olduğu zaman tüm sistemleri dolaĢan tek bir kablonun herhangi bir yerindeki arızayı bulmak çok zahmetlidir. fiziksel topolojiyi. Çünkü bus yapı ağacın dalları gibi merkezden binanın katlarına oradan da odalara dallanan bir yapıya izin vermez. hem de fiziksel olarak bus yapıda çalıĢtığı anlaĢılıyor. Yapısal kablolama dediğimiz. Zaman içinde fiziksel bus yapı ihtiyaçlara cevap veremez hale gelmiĢtir. yani kablolama yapısını yıldız topoloji ile değiĢtirmekti. yani tüm bilgisayarların aynı kabloya bağlandıkları sistemde kablonun bir noktasında oluĢan kopukluk veya kısa devre tüm ağı çökertir. Sonuç itibariyle fiziksel bus topolojinin ihtiyaçları karĢılamaktan uzak olduğu anlaĢılınca yeni bir sistem arayıĢına gidildi.sadece "doğru" olanı veriyi alır ve iĢleme koyar. Çözüm ethernetin mantıksal topolojisini muhafaza edip. Bu noktada ilk ethernetin hem mantıksal. Kablolardan birinde oluĢan arıza sadece o bilgisayarı etkiler. Yıldız topolojide her bilgisayardan ayrı bir kablo merkezi bir kutuya(hub) gider. maksimum uzunluk ve diğer değerleri detanımlamıĢtır. diğerleri kendilerine gelmeyen veriyi göz ardı eder. çok fazla sayıda bilgisayarın kullanıldığı binalarda veya kampusler de gerçekleĢtirilen kablolama ve kurulumlarda fiziksel bus yapı kullanmak mümkün değildir. Fiziksel bus yapıda. Elbette ethernet kullanılacak kablo tipi. kablonun bir bölümüne ek yapmak demektir bu iĢlem sırasında ağ çalıĢamaz vaziyettedir. Resim 35: Melez(Hybrid) Topoloji Ağa yeni bir makine eklemek.

Böylece yıldız'a geçmeden önce kurulmuĢ binlerce ethernet ağı devre dıĢı kalmamıĢ olur. Çünkü çalıĢma mantıkları yani mantıksal topolojileri aynıdır. 84 . Ancak mantıksal olarak ethernet hala bus topoloji kullanır. hub içinde aynı bus gibi tek bir hat olduğunu düĢünebiliriz. Hub'a bağlı bilgisayarlar yıldız topoloji kullanmalarına rağmen. Fiziksel yıldız topolojide kullanılan hub içinde mantıksal bir bus yapı vardır. Kullanılan kablo da koaksiyelden UTP'ye dönüĢmüĢtür. Böylece koaksiyel kablolu fiziksel bus ethernet ve utp kablolu fiziksel yıldız ethernet bir arada rahatça kullanılabilir. Bilgisayarlardan birisinin yolladığı veri paketi hub'a ulaĢınca. hub bu paketin kopyalarını oluĢturup tüm portlarına yollar. Yani bus yapıda olduğu gibi veri paketi diğer tüm bilgisayarlara eriĢir ve sadece alması gereken bu paketi alır ve iĢler diğerleri ise siler. Resim 37: Ethernet Hub‟ın Ġç Yapısı Bunu daha iyi anlamak için bir ethernet hub'ı yukarıdaki gibi temsili olarak gösterebiliriz.Resim 36: Yıldız Topolojide Hub‟a Giden Kabloların Gösterimi Ethernet için yeni fiziksel topoloji yıldız topolojidir. Böylece fiziksel yıldıza geçiĢ ethernet için çok kolay olmuĢ. Zaten hemen hemen tüm ethernet hub'larda bir tane de koaksiyel kablo giriĢi vardır.

Her terminalden ayrı bir kablo ethernet'teki hub'ın benzeri bir kutuya girer. Ethernetin kullandığı bu melez topoloji bazen star-bus topoloji olarak anılır. Tek melez topoloji star-bus değildir. Bir ağacın dalları farklı topolojilerdeki ağları temsil eder. Böylece ağlar büyütülebilir. 1. fiziksel yıldızın tartıĢmasız avantajını da elde edince.15. Ancak bu kutunun içinde Token Ring ağlarının kullandığı mantıksal bir halka(ring) yapısı mevcuttur.6. IBM'in geliĢtirdiği ve günümüzde popülerliğini kaybeden.zaten en büyük pazar payına sahip Ethernet ürünleri. Resim 38: Ağaç (Tree) Topoloji HiyerarĢik yapıdaki ağlar için kullanılır. Ağaç (Tree) Topoloji Genellikle yıldız topolojisindeki ağları birbirine bağlamak için kullanılır.1. ağacın gövdesi ile de bunlar birbirine bağlanabilir. Resim 39: HiyerarĢik Yapıdaki Ağlar 85 . günümüzde en yaygın ağ teknolojisi haline gelmiĢtir. Bu sistemde de dıĢarıdan bakıldığında aynı ethernetin star-bus'ı gibi kablolama yıldız Ģeklindedir. ancak zamanında geniĢ bir kullanım alanı bulmuĢ olan Token Ring ağ teknolojisi de starring melez topolojisini kullanır.

Doğrusala göre daha fazla uzunlukta kablo gerektirir. Hub veya Switch bozulduğunda tüm ağ çalıĢmaz hale gelir. Doğrusal Çok kolay Kısmen zor Zor kabloda problem veri aktarımını etkiler Halkadaki Halka Kısmen Kolay Kısmen zor Kolay bozukluk veri Aktarımını etkiler Yıldız Kolay. ancak Zaman alıcı Kolay Kolay Tek bir kablodaki bozukluk bir pc’yi etkiler Ağaç KarmaĢık Zor Zor Zor Zor Kolay Kolay Oldukça az KarmaĢık Oldukça az Topoloji Kurulum Düzenleme Sorun Çözme Tablo 4: Topolojilerin KarĢılaĢtırılması 86 . Hub ve Switch gibi cihazlar nedeniyle doğrusala göre kurulumu daha pahalıdır. Veri aktarımında problem Tek bir kablo. Dezavantajları: Hub kullanıldığında ağ trafiği artar. Ağdaki sorunları tespit etmek kolaydır.Avantajları: Ağı kurmak kolaydır Bir bilgisayara bağlı kablo bozulduğunda ağın çalıĢması etkilenmez.

Bağlantını kurulması ve yönetilmesi Verinin bölümlere ayrılarak karĢı tarafa ulaĢımının kontrol edilmesi ve uçtan uca haberleĢme kontrolünü sağlar. Uygulama (Application) Sunum (Presentation) Oturum (Session) UlaĢım (Transport) 87 . Bu görevler arasında alt ve üst katmanlar arasındaki diyalog modu da bulunur.Açık Sistem Bağlantıları) referans modeli ortaya çıkmıĢtır. anlaĢılır yapılar oluĢturmak. Sistemler arasındaki iletiĢimi sağlar. Veri sunumu. OSI Modeli herhangi bir donanım ya da network tipine özel değildir. 7 katmanın her biri için bir görev grubu tanımlanmıĢtır. OSI'nin amacı network mimarilerinin ve protokollerinin bir network ürünü bileĢeni gibi kullanılmasını sağlamaktır. 1980 yılında ISO (International Standarts Organization – Uluslararası Standartlar Organizasyonu) bu konuda çalıĢmalara bağlamıĢ ve 1984 yılında OSI (Open Systems Interconnection. OSI VE KATMANLARI Kompleks sistem parçalarının birbirleriyle iliĢkilerinin tanımlanması. OSI modeli 7 katmana ayrılır ve görevler normalde bilgisayarlar arası veri alıĢ veriĢtir. süreçler ve iletiĢim sistemlerindeki (bilgisayar ve Ģebeke düğümleri) katmanların fonksiyonlarının geliĢtirilmesine ve gerçekleĢtirilmesine izin verir. mimari diğer katmanları etkilemeden. Ģifreleme gerçekleĢtirir. KATMANLAR GÖREVĠ Uygulama programı ile ĠĢletim Sistemi arasında arabirimdir. ISO standardı yed katmana (alt göreve) ayrılmıĢtır. Böylelikle. Veri dönüĢümünü. ISO standartları network üzerindeki iletiĢimi sağlarken karmaĢık bir yol izler. Kullanıcı uygulamalarına servis sağlar.BÖLÜM II 2. sistemlerin bakımını ve güncelleĢtirilmesini kolaylaĢtırmak ve farklı sistemlerin birbirleri ile iletiĢim kurabilmesi için bir zemin oluĢturmak amacıyla bilgisayar ağ yapılarındaki iĢleyiĢin ortak bir katmansal yapıda tanımlanması düĢünülmüĢtür.

Oturum katmanında iki bilgisayar arasında veri alıĢ veriĢi baĢlar Transport katmanında üst katmanlardan gelen veriyi ağ paketlerine bölünür. Fiziksel bağlantı sağlar. Hub Tablo 5: Open Systems Interconnect (OSI) Referans Modeli Ağ protokolleri bir merdivene benzer. Aynı Ģekilde karĢılanır ve alınır. devam ettirmek ve sonlandırmaktan sorumludur. Kablo. Data Link katmanında network katmanından alınan veriler çerçevelere (frame) bölünerek bir alt katman olan fiziksel katmana iletilir. Bilgi kablolar aracılığıyla merdivenden aĢağıya gönderilir. Verilerin elektrik sinyalleri olarak iletimini sağlar.Ağ (Network) Veri Bağı (Data Link) Fiziksel (Physical) Network bağlantısını düzenlemek. Bilgini bu transferinde aĢağıdaki adımlar kullanılır: Resim 40: OSI HaberleĢmesi Uygulama katmanında kullanıcı uygulamasını diğer bilgisayar gönderir. Network katmanında oluĢturulan paket eğer baĢka bir ağa bir router tarafından gönderilecekse pakete eklenir. Sunum katmanında karĢı tarafın farklı yapısına göre sunuĢ yapılır. Veri çerçevelerini düzenler. konnektör. Fiziksel 88 .

Diğer katmanlar 1 ve sıfır değerleriyle çalıĢırken. katman bir ve sıfırları elektrik sinyallerine çevirip kabloya yerleĢtirirken. kablonun o anda kimin tarafından kullanıldığının tespiti ve fiziksel katmandan gelen verinin hatalara karĢı kontrolü görevini yerine getirir. MAC alt katmanı veriyi hata kontrol kodu(CRC). Gönderen tarafta 1. Ġki tarafta aynı kurallar üzerinde anlaĢmamıĢsa veri iletimi mümkün değildir. Fiziksel katman veri bitlerinin karĢı tarafa. 2. Verinin karĢı tarafa fiziksel olarak gönderimiyle ilgilenir. 1. ıĢık veya radyo sinyallerine çevrileceğini ve aktarılacağını tanımlar. Veri bağlantısı katmanının büyük bir bölümü ağ kartı içinde gerçekleĢir. Fiziksel katman bu tip çözülmesi gereken problemleri tanımlamıĢtır. Böylece kaynak makinede ve hedef makinede aynı protokoller iletiĢime geçebilir(örneğin TCP/IP<->TCP/IP). Protokole özel mantıksal portlar oluĢturur (Service Access Points. 2. radyo sinyalleri) üzerinden nasıl gönderileceğini tanımlar.katman ise son katmandır. kullanılan medya(kablo. katman) için geçiĢ görevi görür. katman 1 ve sıfırların nasıl elektrik.2. Alıcı tarafta da bu iĢlemleri tersine yapıp veriyi veri bağlantısı içindeki ikinci alt katman olan LLC'ye aktarmak görevi yine MAC alt katmanına aittir.1. LLC alt katmanı bir üst katman olan ağ katmanı(3. Veri bağlantısı katmanı ağ üzerindeki diğer bilgisayarları tanımlama. Böylece farklı üreticilerin ağ kartları birbirleriyle sorunsuz çalıĢır. alıcı tarafta 1. LLC ayrıca veri paketlerinden bozuk gidenlerin(veya karĢı taraf için alınanların) 89 . Örneğin bir taraf sayısal 1 manasına gelen elektrik sinyalini +5 volt ve 2 milisaniye süren bir elektrik sinyali olarak yolluyor. Veriyi gönderenden elektrik sinyalleri aracılığıyla çıkarır ve alıcı tarafındaki fiziksel katmanda bu veriyi alarak tekrar 1 ve 0′lara dönüĢtürür [42]. SAPs). katman kablodan okuduğu bu sinyalleri tekrar bir ve sıfır haline getirir. Üreticiler(örneğin ağ kartı üreticileri) bu problemleri göz önüne alarak aynı değerleri kullanan ağ kartları üretirler. katman veya fiziksel katman verinin kablo üzerinde alacağı fiziksel yapıyı tanımlar. ama alıcı +7 volt ve 5 milisaniyelik bir sinyali kabloda gördüğünde bunu 1 olarak anlıyorsa veri iletimi gerçekleĢmez. Veri bağlantı Katmanı Veri bağlantısı katmanı fiziksel katmana eriĢmek ve kullanmak ile ilgili kuralları belirler. Veri bağlantısı katmanı iki alt bölüme ayrılır: Media Access Control(MAC) ve Logical Link Control(LLC). alıcı ve gönderenin MAC adresleri ile beraber paketler ve fiziksel katmana aktarır. Fiziksel Katman 1. fiber optik.

Bu protokoller hata kontrolü gibi görevlerde yerine getirir. 2. Bunlar son alıcıya sırası bozulmuĢ olarak gelirse. TCP ve SPX gibi protokoller bu katmanda çalıĢır. Alt katmanlar verinin ne olduğuna bakmandan karĢı tarafa yollama iĢini yaparken üst katmanlarda kullanılan donanım ile ilgilenmeden verinin kendisi ile uğraĢabilirler. [44] Ġletim katmanının temel iĢlevi. bir Ģekilde ulaĢtığına emin olmaktır.4. 90 . [45] Taşıma Katmanı Nasıl Çalışır?   TaĢıma(transport-iletim) katmanı karĢı tarafa gönderilen verinin yerine ulaĢıp KarĢı tarafa gönderilen segmentlerin karĢı tarafta gönderenin gönderdiği sırayla ihtiyaç duyulduğunda küçük bileĢenlere ayırıp ağ katmanına geçirerek diğer uca bu parçaların doğru ulaĢmadığını kontrol eder. Flow Control yani alıcının iĢleye bileğinden fazla veri paketi gönderilerek boğulmasının engellenmesi de LLC'nin görevidir.3. Bilginin son alıcıda her türlü hatadan arındırılmıĢ olarak elde edilmesini sağlar.1. TaĢıma katmanının oluĢturduğu bilgi bloklarına bölüm (segment) denir. düzgün olarak sıralanmalıdır.tekrar gönderilmesinden sorumludur. oturum katmanından veriyi alıp. TaĢıma Katmanı Nedir? TaĢıma Katmanı ağın karmaĢıklığını üst katman iĢlevlerinden gizlemek için tasarlanmıĢtır. TaĢıma katmanı alt katmanlar (Transport Set) ve üst katmanlar (Application Set) arasında geçit görevini görür. 2. 2. Transport (taĢıma) Katmanı TaĢıma katmanı üst katmanlardan gelen veriyi ağ paketi boyutunda parçalara böler. NetBEUI. Yüksek düzey mesajları segmentlere ayırır ve segmentleri güvenilir biçimde oturum katmanına ya da daha üst katmanlara iletir. Aktarım katmanı olarak da bilinir. birleĢtirilmesi iĢinden de bu katman sorumludur[44]. Örneğin IP protokolü bu katmanda görev yapar. Bunun için bölümler numaralanır.4. Network Katmanı Ağ katmanı veri paketine farklı bir ağa gönderilmesi gerektiğinde yönlendiricilerin kullanacağı bilginin eklendiği katmandır.

Eğer iletim bağlantısı yüksek bir kapasite isterse iletim katmanı birçok ağ bağlantısı oluĢturup kapasiteyi artırmak için veriyi bu bağlantılara paylaĢtırır.Normal Ģartlar altında iletim katmanı oturum katmanı tarafından ihtiyaç duyulan her iletim bağlantısı için bir sanal ağ bağlantısı oluĢturur. belirtilen hataların giderilmesi ve çoklama (multiplexing) gibi hizmetler sunar. [45] Resim 41: Alt Ağlar DeğiĢik mesajları bir kanal içinde birleĢtirmenin yanında. Bu. hata denetimi. taĢıma katmanı ağ boyunca bağlantıların kurulması ve kaldırılmasını da takip etmelidir. böylece ağdan daha verimli bir Ģekilde yararlanmak Aynı ağ üzerinde kullanılamayan teknolojilerin kullanımını sağlamak Daha kolay yönetim ve denetleme [46] Yönetimin kolaylaĢtırılması DıĢ ağda herhangi bir değiĢiklik yapmadan iç ağ yapısının değiĢtirilebilmesi Güvenliğin artırılması [46] Alt ağların oluĢturulmasının faydalarını Ģöyle özetleyebiliriz: TaĢıma katmanı alt katmanlar (Transport Set) ve üst katmanlar (Application Set) arasında geçit görevini görür. bir bilgisayar üzerinde kiminle konuĢtuğunu tarif edecek bir tür isimlendirme mekanizması gerekliliğini doğurur. [45] Elimizdeki bütün bir ağı parçalamak (alt ağlara ayırmak) için gerekli nedenler Ģunlardır:       Ağ trafiğini azaltmak. 91 . Alt katmanlar verinin ne olduğuna bakmandan veriyi karĢı tarafa yollama iĢini yaparken üst katmanlar da kullanılan donanım ile ilgilenmeden verinin kendisi ile uğraĢabilirler. [45]  TaĢıma katmanı diğer katmanlara veri akıĢ kontrolü.

B hem A ile olan.4. Dos ve Windows 9x metin tipli veriyi 8 bit ASCII olarak kaydederken (örneğin A harfini 01000001 olarak). Sunum katmanı günümüzde çoğunlukla ağ ile ilgili değil. Örneğin eğer siz iki tarafta da gif formatını açabilen bir resim gösterici kullanıyorsanız. Presentation (Sunum) Katmanı Sunum katmanının en önemli görevi yollanan verinin karĢı bilgisayar tarafından anlaĢılabilir halde olmasını sağlamaktır. hem de C ile olan iletiĢimini aynı anda sürdürmek zorundadır.5.6. Aynı fiziksel bağlantıyı paylaĢan birden fazla iletim bağlantısı oluĢması multiplexing olarak adlandırılır. Sunum katmanı bu gibi farklılıkları ortadan kaldırır. bir makinenin diğeri üzerindeki bir GIF dosyayı açması esnasında sunum 92 . Ancak kullanıcı tabii ki sadece A harfiyle ilgilenir. gerektiğinde doğru bilgisayarla konuĢabilmesini sağlar. 2.2. NT tabanlı iĢletim sistemleri 16 bit Unicode'u kullanır (A harfi için 0000000001000001). 2. TaĢıma Katmanında Kullanılan Protokoller Bu katman üzerinde çalıĢan protokoller Ģunlardır:       TCP ( Transmission Control Protocol – Ġletim Denetimi Protokolü ) UDP ( User Datagram Protocol – Kullanıcı veri Bloğu ĠletiĢim Protokolü ) SPE ( Sequence Packet Exchange – Sıralı Paket DeğiĢimi ) ATP ( Apple Talk Transaction Protocol – Apple Akıcı KonuĢma Protokolü ) NETBEU ( NetBIOS Extended User Interface – NetBIOS GeniĢletilmiĢ SMB ( Server Message Block – Sunucu Mesaj Bloğu ) Kullanıcı Arabirimi ) 2. programlarla ilgili hale gelmiĢtir. Session (Oturum) Katmanı Oturum katmanı bir bilgisayar birden fazla bilgisayarla aynı anda iletiĢim içinde olduğunda. Örneğin A bilgisayarı B üzerideki yazıcıya yazdırırken. Böylece faklı programların birbirlerinin verisini kullanabilmesi mümkün olur. C bilgisayarı B üzerindeki diske eriĢiyorsa. Bu katmanda çalıĢan NetBIOS ve Sockets gibi protokoller farklı bilgisayarlarla aynı anda olan bağlantıları yönetme imkânı sağlarlar.

örneğin bir ağ sürücüsüne eriĢmek gerektiğinde API içindeki hazır aracı alıp kendi programında kullanır. 2. HTTP çalıĢtırılan bir program değil bir protokoldür. girdiğimiz bir yazıyı karĢı tarafa nasıl gönderdiğini. Msn Örneği Bir bilgisayardaki sohbet programının. Alt katmanlarda gerçekleĢen onlarca farklı iĢlemin hiçbirisiyle uğraĢmak zorunda kalmaz. Uygulama katmanı için bir diğer örnek HHTP'dir.katmanına bir iĢ düĢmez. Microsoft API'leri uygulama katmanında çalıĢır.7. örneğin MSN Messenger‟ın.7. aynı protokolü kullanan bir Web sunucuya eriĢir. [49] Resim 42: Msn Sohbet Ekranı 93 . kabloya aktarılana kadar hangi eklentilere maruz kaldığını inceleyelim. Bu API'leri kullanarak program yazan bir programcı. Yani bir kurallar dizesidir. 2. aynı dosyayı okuyabilen programları kullanmaktır. Bu dizeye gören çalıĢan bir Browser(IE mesela). Application (Uygulama) Katmanı Uygulama katmanı programların ağı kullanabilmesi için araçlar sunar.1. girdiğimiz yazının katmanlar arasından. daha doğrusu sunum katmanı olarak kastedilen Ģey.

1 Ġlk olarak Ali‟nin “Merhaba” yazısı uygulama katmanına (Katman 7) teslim edilir. Burada veri‟ye karĢı bilgisayara gitmek üzere kullanacağı 7. Örneğin biz MSN Messenger değil de ftp protokolünü kullanıyor olsaydık. 7.Resim 43: ĠletiĢim Kuran Bilgisayarlar  B Bilgisayarı: MSN Kullanıcısı ismi: Ahmet Ethernet Adresi: xyz IP Adresi: 10.1.1.1. veriye programa özel datalar yazılır. Uygulama katmanında. sıradaki katman olan 6. seviyede (Uygulama katmanı) veriye ftp header bilgisi yazılacaktı[50].2  A Bilgisayarı: MSN Kullanıcısı ismi: Ali Ethernet Adresi: abc IP Adresi: 10. burada kendisine gerekli eklentileri edindikten sonra.eklenir. seviye protokol bilgileri de –gerekiyorsa.1. Resim 44: Uygulama Katmanı 94 . katmana yani sunum katmanına teslim edilir.

karĢı bilgisayara “text” gönderdiğimiz için. üst katmandan gelen paket alınır ve bu pakete. Yerel veya uzak mesafe bağlantılarımızda. Bu geri bildirim (acknowledgement) mekanizması sayesinde kaynak bilgisayar. Oturum değiĢkenleri MSN Messenger‟ın oturum değiĢkenleri olacak ve bu değiĢkenler.seviye iletim (taĢıma-transport) katmanında. Bu sefer. Geri bildirimin gerekmediği ortamlar 95 . kendilerine gelen verinin hangi kullanıcıdan geldiğini anlayabilecekler[50]. Bu sayede karĢılıklı çalıĢan MSN Messenger programları. ġekil 13: Oturum Katmanı 4. üst katmandan gelen paket tümüyle alınacak ve ona yine bir baĢlık bilgisi eklenecek. eklenen bilgi “oturum değiĢkenleri”ni içerecek. bu pakete bilgisayar üzerinde çalıĢan 4. üst katmandan alınan veriye text ibaresi eklenecek[50]. seviye protokol uyarında gerekli bilgiler eklenir. ġekil 12: Sunum Katmanı 5. MSN Takma isimleri. içerisinde taĢıdığı verinin tipi bilgisi eklenir. (Transmission Control Protocol) [6] TCP protokolü ile iletilen paketler. veriyi alan bilgisayar veriyi aldığına dair geri bildirimde bulunur. Bu katmanda TCP protokolünden baĢka protokoller de kullanılabilir. internet bağlantılarımızda çoğunlukla TCP protokolünü kullanırız. sunum katmanında. bir üst katmandan gelen bilgiler alınarak. hedef noktaya vardıklarında. hedefe gönderdiği bilginin gerçekten yerine ulaĢtığından emin olur. Katman olan oturum katmanında.Sunum katmanında. Biz örneğimizde veri tipi olarak.

portu dinlediğini gösterir[50]. ġekil 14: Ġletim Katmanı TCP paketi üzerine hedef port numarası yazıldıktan sonra elde edilen paket. bir alt katman olan network katmanına iletilir. B bilgisayarındaki MSN Messenger programı. Senaryomuza göre. 96 . geri bildirimin gerekmediği Video ve Ses yayını. Bu. üst katmandan gelen pakete eklenecektir. Network katmanının ürettiği IP paketi bir alt katman olan Data-Link katmanına gönderilir[50]. Bu protokol. 115. Resim 45: Görsel Sohbet Ortamı TaĢıma(iletim) katmanında TCP protokolü bilgileri. IP protokolü ile ses taĢınması uygulamaları için uygundur[50]. hedef bilgisayardaki MSN Messenger uygulamasının 115. TCP protokolü bilgileri kaynak ve hedef port numaralarıdır. portu kullanıyor olsun.için UDP (User Datagram Protokol) kullanılır.

ġekil 15: Network Katmanı Data-Link katmanında. 3. Yerel ortamlarda çoğunlukla kullanılan taĢıyıcı protokol “Ethernet”tir[50]. ġekil 16: Data-Link Katmanı Fiziksel katmana teslim edilen Ethernet Frame‟i elektrik sinyallerine çevrilerek kablo üzerinden aktarılır. ortamda hangi taĢıyıcı protokol kullanılıyor ise o protokol tarafından yüklenilir. seviyeden teslim alınan IP Paketi. ġekil 17: Fiziksel Katman 97 .

802. Bu nedenle ayrı bir standart olarak ele alınmıĢtır.  802. 98 . 2. 802.   802. bu gün için en yaygın yerel alan ağı standartıdır. Birden fazla fiziksel katman olanağı sağlamaktadır. LLC iletiĢim ortamı.2. Ethernet deyince akla gelen standarttır.7.2: LAN ortamları için mantıksal bağ denetimi protokolüdür. alıcılarını bellek kapasitelerinden daha fazla çerçeve almalarını önler.5: Çok az sayıda IBM ağında kullanılan simgeli halka (Token Ring) ağları için ortam eriĢim denetimi protokolü. HDLC (üst düzey veri bağı denetimi) bu protokol.4: veri yolu topolojilerinde andaç geçiĢli ağlarla ilgili standart. CSMA/CD kısaltmasıyla bilinir.3 standardı. Ethernet standartları  802.ġekil 18: OSI Katmanları B bilgisayarı da iç içe paketler halinde gelen verileri açarak üst katmanlara iletecektir. topoloji ve ortam eriĢim denetimi tekniklerinden bağımsızdır. Bu standart iletiĢim ortamına bağlı bilgisayarların adreslenmesi ve bilgisayarlar arasındaki veri değiĢiminin denetimini tanımlar.3: Bu gün en yaygın kullanılan yol topolojisi ağlar için ortam eriĢim denetimi protokolüdür.

MAC alt katmanıveriyi hata kontrol kodu (CRC). Alıcıtarafta da bu iĢlemleri tersine yapıp veriyi veri bağlantısıiçindeki ikinci alt katman olan LLC‟ ye aktarmak görevi yine MAC alt katmanına aittir. Bunun neticesinde 2^48 adet farklıEthernet kartıbulunabilir[54]. LLC ayrıca veri paketlerinden bozuk gidenlerin (veya karĢıtaraf için alınanların) tekrar gönderilmesinden sorumludur.MAC) Ağ katmanından aldığı veri paketlerine hata kontrol bitlerini ekleyerek çerçeve (frame)halinde fiziksel katmana iletme iĢinden sorumludur.FCS alanına kaydeder. Akıcıcihaz aynımatematiksel iĢlemler yapar ve sonucu çerçeve içerisinde FCS alanına kaydeder.3. Flow Control yani alıcının iĢleyebileceğinden fazla veri paketi gönderilerek boğulmasının engellenmesi de LLC' nin görevidir[54]. Bu iki değer eĢit değilse iletim esnasında bazıbit 99 . Ġletilen çerçevenin doğru mu yoksa yanlıĢmıiletildiğini kontrol eder. MAC adresi 48 bittir. alıcıve gönderenin MAC adresleri ile beraber paketler ve fiziksel katmana aktarır. 3.> TCP/IP). fiziksel katmandan aldığıveriyi bir üst katmana iletirken verinin doğruluğunu kontrolünü gerçekleĢtirir. LLC (LOGICAL LINK CONTROL) LLC alt katmanıbir üst katman olan ağkatmanı(3. 3. ORTAM ERĠġĠM DENETĠMĠ (MEDIA ACCESS CONTROL . HATA TESPĠTĠ VE DÜZELTĠLMESĠ Veri bağlantıkatmanı. Alıcıcihaz aynımatematiksel iĢlemleri tamamladığında elde ettiği değeri aldığıçerçeve üzerindeki FCS alanıile karĢılaĢtırır.BÖLÜM III 3.2. Böylece kaynak makinede ve hedef makinede aynıprotokoller iletiĢime geçebilir (örneğin TCP/IP< -. Bunu her çerçeve sonuna bir kontrol dizisi ekleyerek sağlar. VERĠ BAĞLANTI KATMANI 3. Protokole özel mantıksal portlar oluĢturur (Service Access Points.1. eğer çerçeve hatalıiletilmiĢse çerçevenin yeniden gönderilmesini sağlar. SAP). Her Ethernet kartıayrıbir MAC adresine sahiptir. (FCS Frame Check Seguence). katman) için geçiĢgörevi görür.

pakete verilirken bazıprotokollerde gönderilen byte büyüklüğünü verir. Seri eĢitlik. FEC yalnızca hata denetimi yapar. Veri alındıktan sonra alıcıhata tespit ederse hatalıolan veri paketini bu numara ile yeniden ister.hatalarıoluĢtuğu tespit edilir. Bu iĢlem belirli bir paket alındıktan sonra alıcıtaraf paket isteğinde bulunur. En çok kullanılan iki hata denetimi vardır. Birçok protokol hata giderme mekanizmalarısunarlar. Ve bir diğer paketi alır. FEC yeniden iletimin çok zor veya imkânsız olduğu durumlarda kullanılır. FEC için kullanılan algoritmalar. Reed – Solomon Kodlar. Bazıprotokollerde numara çerçeveye. Katmalıkodlar. Bu Ģekildeki gibi 4. Bu ARQ‟dan çok daha fazladır. protokolün veri kaybıolduğunda harekete geçerek verinin yeniden istenmesini sağladığıanlamına gelir. CRC kodları. Bunlar FEC (Forward Error Correction-ileri yönlü hata denetimi) ve ARQ (Automatic Rebeat Request – otomatik tekrar isteği). Hata olduğu anlaĢıldığında gelen paket iĢlenmez. Modül toplamıdır. Gönderici hataların tespiti ve düzeltilebilmesi için takviye bitler gönderir. Hata giderme ise. Hamming Kodlar. Alıcıtaraf her paket için FCS kontrolü yapar. Resim 46: Sıralı Veri Ġletimi Gönderici paketleri sıralıbir Ģekilde gönderir. ARQ ise hata denetimi ile birlikte bozulan verinin tekrar iletilmesini sağlar. 100 . Ġletilen veri etkilenir ya da numaralandırılır. Blok eĢitlik. paket isteği gittiğinde ilk 3 paketin doğru bir Ģekilde iletildiğini gösterir. BCH kodlar. FEC çoğunlukla donanımda uygulanır. Paketlerin numaralandırılmasıbazıprotokollerde 0 olan baĢlar bazılarında gönderici makine tarafından belirlenir. ARQ için.

Örneğin. Tek eĢitlik kullanılıyorsa birlerin sayısıeĢlik biti ile beraber tek olur. 101 .2. EĢitlik Denetimi (Parity Check ) En sık kullanılan hata saptama yöntemidir. Tek denklik kullanılmıĢsa denklik biti 1 olur[54]. EĢitliğin (parity ) hesaplanmasıiletilen verinin içerisinde ki birlerin bulunmasıyla yapılır. 3. Ġki Boyutlu EĢitlik Denetimi (2-Dimensional Parity) Ġki boyutlu eĢlik sınamasında verilerin her birinin EĢlik bitlerinin haricinde bit sırasına göre de eĢlik biti oluĢturulur. Bu yöntemde hata tespit edilebildiği gibi hangi bitin hatalıolduğu da bulunabilir. Çift eĢitlik kullanılıyorsa birlerin sayısıeĢlik biti ile beraber çift olur.1.3. Alıcının hatalıistediği veri baĢarılıveri iletiĢimin olduğu son veridir.Resim 47: Hata Giderme Hata giderme iĢlemi göndericiden gelen veriler alıcıtarafında FCS kontrolünden geçer ve hata tespit edildiğinde hatalıolan veri tekrar istenir. Bazıprotokollerde hata düzeltme iĢlemi sadece hatalıveriyi içerir. Bazılarında ise hatalıolan veriden sonraki veriler de tekrar gönderilir[58]. Resim 48: Denklik Gösterimi 3. Her veri için bir eĢlik bitinin haricinde ayrıca eĢlik verisinin gönderilmesi gerekmektedir. dört bitlik veri 0110 ise çift denklik kullanılmıĢsa denklik biti 0 olur.3.

102 .3.3. Bu iĢlem birden fazla eĢlik bitinin kullanılmasıyla sağlanır. Gereken eĢlik veya hata kontrolü gönderilecek bitlerin bir fonsiyonu olan hamming kuralıile belirlenir. Toplama iĢlemi genellikle son byte‟ın toplama sınamasınumarasınıifade ettiği byte paketleri üzerinde gerçekleĢtirilir. genel olarak tek bit hataların düzeltilmesi veya veri içerisinde iki bitlik hataların tespitini sağlar. Toplama Denetimi (Checksum) Veri dizelerini modül toplamlarının kullanıldığıhata denetleme yöntemidir. Hamming uzaklığıbulmak için önce iki kod sözcüğüne XOR iĢlemi gerçekleĢtirilir ve iĢlem sonucunda elde edilen birlerin sayısı toplanır. veri ve hata saptama kodlarıbirleĢtirerek gerçekleĢtirilir. Veri bitlerine eklenen hesaplanmıĢeĢlik bitlerine hamming kodu mesajıdenir.4.3. Paket içindeki tüm sayılarıtopladığınızda mod 256 üzerinden toplam sıfır olmalıdır. Ġki kod sözcüğü farklılaĢtığıen düĢük bit konumu sayısıkodun hamming uzaklığıtanımlanır.ġekil 19: Dimensional Parity 3. n=m+r bit kod sözcük m bit veri ile r bit hata saptama kodunun birleĢmesinden oluĢur. Hamming kodu uygulamada tek veya çift bit hataların tespiti veya yalnızca tek bit hataların düzeltilmesi için kullanılır. Temel olarak eĢlik kontrolü yapar. Veri iletimi. 3. BirleĢtirilmiĢveri kod sözcük (Codeword) olarak adlandırılır. Eğer değilse hata oluĢtuğu tespit edilir. Hamming Hata Giderme Algoritması Hamming kodlaması.

Bu da bize bu Ģemanın 2 bit hatayısaptayamayacağınıgösterir. gönderici tarafından çerçeveniniçeriğine göre her çerçevenin sonuna eklenecek bir denetim seti ( check digits ) hesaplanarakgönderilir. N bitlik FCS için n+1 bit birP polinomu kullanılır. Gönderici her çerçeveye n bitlik FCS (Frame Check Squence) dizi ekler. n hatayısaptaya bilmek için n+1 koda n hatayıdüzeltmek içinse 2n+1 koda gerek duyulur. 103 . Veriler. Ġki sonuç uymuyorsa bu hata olduğunu gösterir. Az bir ekbilgi ile daha fazla hata tespiti sağlar. CRC (Cyclic Redundancy Check) Uygulamasıkolay ve güvenliği güçlü bir tekniktir. Elde edilen kod mesaj vektörü olarak adlandırılır.Burada hesaplama yapıldığında hamming uzaklığın 2 olduğu görülüyor. 3.3. CRC veri bitlerini polinom kodlar olarak ele alır. Tek bit hata oluĢursa geçersiz kod sözcüğü ortaya çıkacağından bunu saptayabilir. Amaç FCS‟yi Q/P sıfır olacak Ģekilde elde etmektir. CRC tekniği veri çerçevelerinin korumasıiçin kullanılır. iki bit hatalarıbulabilir. Hamming uzaklığıüç olan bir kod sözcük tek bit hatalarıdüzeltebilir. CRC (dönüĢümlü fazlalık sınaması) veri iletiminde kullanılan en yaygın hata denetimi yöntemidir. Bu asıl veri bitleri ve hesaplanan eĢlik bitlerinden oluĢur[58].5. Hamming kod mesajıveri bitlerinin G üreteç matrisi ile veri bitinin mantıksal iĢlemlerle çarpımısonucu elde edilir. Alıcıtaraf veri üzerinde aynıdenetim iĢlemlerini gerçekleĢtirerek aldığıveride hata olupolmadığınıkontrol eder. Çünkü geçerli her kod sözcüğü en az iki bitte farklıdır.

kodlama ile. ortam ne kadar gürültülü olursa olsun. Hamming tarafından Bell Laboratuvarlarında yapılmıĢtır (Young. uygun kodlama ile hatanın alıcıda düzeltilmesine çalıĢılır. Etkili ve kullanıĢlı bir kodlayıcı. Hata düzeltme kodlarının genel olarak yapısı. Hata düzeltme (error correction) kodlaması kullanılırsa. Ġkinci maddede de belirtildiği gibi verimli bir iletim sağlanması da önemlidir. Ġkili blok kodlar. iletim kanalında gürültüden kaynaklanan bozulmalardır. Burada örneklerde kullanacağımız kodlar “ikili blok kodlar” olarak bilinmektedir. Sayısal verinin etkili ve verimli bir Ģekilde iletilmesi.6. Bu durumda yolda bozulabilecek bit sayısının üst sınırının bilindiği varsayılır. Hata düzeltme kodlamalarıyla ilgili ilk çalıĢmalar. mesajların ikilik düzende ifade edileceği ve kodların n adet 0 ve 1‟lerden 104 . Kalan sıfır ise veri doğru olarak alınmıĢtır. bu kodların ortaya çıkmasına sebep olmuĢtur. 1994). verinin bozulması durumunda tekrar göndermesinin güç olduğu bazı uygulamalarda. kullanıĢlı ve etkili bir kodlama için gerekenleri özetlemek gerekirse. Bu verinin sonuna n adet 0 ekleme demektir.3. Gönderici ve alıcıdaki kodlama ve kod çözme iĢlemlerinin olabildiğince az karmaĢık ve kolay olması gerekir. Yani verinin tekrar gönderilmesi istenmeden hata düzeltilebilir. 3.CRC oluĢturulmasıilk olarak veri içeriği iki üzeri n ile çarpılır. Eğer sıfırdan farklıise hata oluĢmuĢtur[54]. Gereksiz veri iletimi ile zaman kaybetmemek de önemli bir hedeftir.W. donanımın da fazla karıĢık bir hale getirilmesine gerek kalmadan her bir bitin düzeltilmesi için daha kolay ve anlaĢılır bir kodlama yapmaktır. üçüncü adımda kalanın FCS olarak iletilmesidir. mesaj kelimelerine kontrol bitlerinin eklenmesi ve alıcıda eĢitlik kontrolü yapılarak mesajın tekrar elde edilmesinin sağlanmasıdır. R. ĠletiĢim süresince kanalda gürültü sebebiyle oluĢan hataların tespit edilebilmesi ve düzeltilebilmesi. alıcı. Hata düzeltme kodlamalarına geçmeden önce bazı kavramların ele alınması faydalı olacaktır. Öncelikle. Veri iletimi sistemlerinde karĢılaĢılan. vericinin gönderdiği veriyi belirli bir bozulma ölçüsüne kadar düzeltebilir. karıĢma ve gürültünün etkilerinin üstesinden gelebilmek için yapılan çalıĢmalar. Üçüncü adımda kalan kontrol edilir. Göndericinin. oluĢan hataları düzeltebilecek kapasiteye sahip olmalıdır. Hata Düzeltme Teknikleri Hata düzeltme kodlamasının ortaya çıkmasının sebebi. Son maddede bahsedilen ise. Ġkinci adımda P üreteç polinomuna bölünür. Ġkinci adımda P üreteç polinomu ile bölünmesi. CRC kontrolü ise ilk olarak veri çerçevesi alınır.

105 . Yani her bir bitte hata oluĢması birbirinden bağımsız olarak gerçekleĢir. “ikilik simetrik kanalın güvenilirliği” olarak tanımlanır. Ayrıca sıfır hafızalı bir kanaldır. Alıcıda da alınan sinyal ikilik düzende öncelikle hata düzeltmesine tabi tutulur. “Simetrik kanal”. p. 1 olarak alınması ihtimali ise (1-p) dir. Ġkinci maddede. gönderilen mesajdaki 0‟ın alıcıda 0 olarak alınması ihtimali p. Ġlk kabulde bahsedilen. hatanın oluĢma ihtimali. kanalın simetrik olduğu kabul edilmektedir. sonra da tekrar ikilik düzenden “kod çözme” iĢlemi gerçekleĢtirilir.oluĢan “kelimelerle” (ikilik düzende ifadelerle) gösterileceği anlamına gelmektedir. hata oluĢma olasılığı. ikilik simetrik kanal davranıĢını gösterir. iletimde hatanın oluĢmama ihtimali olup. göndericide yine 0 ve 1‟lerden oluĢan n uzunluğundaki kelime olarak alınacaktır. alıcı tarafına iletilmiĢ olur. Buna göre. kanaldaki hataların anlık darbelerle oluĢtuğu düĢünülürse çok da gerçekçi değildir. bütün bitler için hatanın oluĢma olasılığı eĢit kabul edilmektedir. Ġkilik simetrik kanal. Kanal aracılığıyla göndericiden alıcıya gönderilen 0 ve 1‟lerden oluĢan n uzunluğundaki her kelime. gösterilmektedir. Mesajın iletildiği ortam. önceki bitte hata oluĢup oluĢmadığına bağlı değildir. Aslında bu kabul. kanal boyunca herhangi bir bitin kaybolmadığıdır. Yani bir bitin kanal boyunca kaybolma ihtimali sıfır kabul edilmektedir. Alıcıya iletilecek olan bilgi. gönderilen karakterden bağımsızdır demektir. Son maddede. Hata düzeltme kodlamalarında bazı kabuller yapılmaktadır. Bir bitte oluĢacak olan hata diğer bitleri etkilemeyecektir. ikilik düzende olmadığı için öncelikle “gönderici” de bu bilgilerin sayısallaĢtırılıp “kodlanması” gerekir. Bu Ģekilde bilgi .

Hamming (7.1000) =1 “Hamming Uzaklığı” kavramı.3. yolda bir ölçüde bozulmuĢ bile olsa alıcıda asıl gönderilen kod elde edilebilmektedir. Bir kelimenin (ikilik düzendeki ifade) “Hamming Ağırlığı” (weight). Hamming uzaklığı en az olan kod ile değiĢtirilir. 2002) Bir örnek verirsek.7.4) kodunda. Bu kodlamada. (KuĢ. 106 . dört adet bilgi biti ve üç adet sınama biti kullanarak 7 bitlik kod sözcükleri elde edilir. kod kümesi (000. kelime içindeki sıfır olmayan bit sayısıdır. n=3 uzunluğundaki (101) kelimesinin Hamming Ağırlığı 2‟dir. d (1001. bir bitlik hata düzeltebilir veya iki bitlik hata sezebilir. iki kelimenin aynı ağırlıktaki bitlerindeki farklı olan rakamların sayısı olarak tanımlanır.3. Kodlanan karakter kümesi (A. wt (101) =2 Ġki kelime arasındaki “Hamming Uzaklığı” (distance) ise. Bu kodun her sözcüğünün 1 veri biti ve 2 sınama biti vardır. mevcut kodlamalardan değilse. Örneğin. Her bir kod sözcüğünün yolda en çok j bitinin bozulması durumunda hatayı düzeltmenin mümkün olduğu koda j bit hata bağıĢıklığı olan kod denir. Bu iki kelimenin uzaklığı dolayısıyla. 111) seçilmiĢse. Hamming Kodlaması Hata düzeltmek için en yaygın kullanılan yöntem Hamming kodlamasıdır. Kod Sözcüğü : I I I I C C C 1 2 3 4 1 2 1 2 3 1 2 4 1 3 4 2 3 4 3 C = I I I ‟e iliĢkin çift eĢlik biti C = I I I ‟e iliĢkin çift eĢlik biti C = I I I ‟e iliĢkin çift eĢlik biti Bu kod.B). 1 bitlik hata bağıĢıklığı olan veya 2 bitlik hataların sezilebileceği bir kod elde edilir. Yani kelimedeki 1‟lerin sayısına “Hamming Ağırlığı” denir. 1‟dir. Gösterimi ise. Eğer alıcıda alınan kelime. Gösterimi ise. 1001 ve 1000 kelimeleri sadece son bit‟te farklılık göstermektedir. alıcıya ulaĢan ve belirli bir simgeye karĢılık düĢen ikilik kod. alıcıda alınan mesaj ile mevcut kod kelimeleri karĢılaĢtırılmasında kullanılır.

010. hata düzeltme yeteneğine sahip olmayan bir kodlamadır. bu 4 kod kelimesinden oluĢan kodlama. ancak. tek bitte hata olma olasılığından daha küçük olacağı için. Bu kodların hepsi de 000 noktasına komĢu olup. (001. hata tespit edebilme yeteneğine sahip. ancak. hatanın yeri ve gerçek mesaj kelimesi hakkında bir bilgi mevcut değildir. mesajın kodlandığı kod kelimeleridir.111. 010. 100). 001 kodları alıcıdan alınır. Dolayısıyla. KöĢelerdeki siyah küpler. ġekil 21‟de kod kelimeleri iki tanedir: 000. Eğer 000 mesajı iletilmiĢ ve 1 hata oluĢmuĢ ise 100. Birden fazla bitte hata olma olasılığı. ġekil 21: Kod kelimelerinin üç boyutta yerleĢimi 107 . bir hatanın oluĢtuğu kesin olarak bilinmese de asıl mesajın büyük olasılıkla 000 olacağı tahmin edilebilir. alıcı tarafında 000 mesajı alındığında hata oluĢtuğu anlaĢılır. Bu kodlama düzeninde.ġekil 20: Kod Kelimelerinin Üç Boyutta YerleĢimi ġekil 20‟de n = 3 uzunluğundaki kod kelimeleri. hatasız mesajın 000 olduğu tahmin edilebilir.111. birim küpün köĢelerinde gösterilmiĢtir.

Gönderici veri paketlerini modül 2‟ye göre numaralandırır.8. Bu durumu çözmek için gönderici tarafında bir saat devresi kullanılır.ġekil 20‟deki kod kelimelerinin ikiĢer ikiĢer aralarındaki uzaklığa bakarsak. 108 .111) =2 d(010. d(000. Eğer ACK mesajı yolda kaybolursa alıcı ve verici arasında kilitlenme oluĢabilir. kod kelimelerinden herhangi ikisi arasındaki minimum uzaklık 2t+1 ise. d(001. Alındı mesajından sonra bir sonraki veri paketi gönderilir. kanalda oluĢan t adet hata. Vericide ACK gelmediği için bekleme durumundadır. NAK ise olumsuz yanıtı temsil etmektedir. 3.3.001) =2 d(001. dördüncü veri paketininki 1 olur.3. alıcı tarafında düzeltilebilir.8. Böylece üçüncü veri paketinin numarası yine 0.1. hatalı veriyi göndericinin tekrar göndermesini sağlayarak hatayı düzeltebilir. 2 olduğunu gözleriz. Çünkü alıcı ACK‟ı gönderdiğini varsayarak bir sonraki veri paketini bekler ve bu durumda çevrim içinde kalır.010) =2 d(100. • Dur ve Bekle Protokolü (Stop and Wait) • N Çerçeve Gerile Protokolü (Go-Back N) • Seçici Yineleme Protokolü (Selective Repeat) 3.111) = 3‟ tür.101) =2 ġekil 21‟deki kod kelimelerinin Hamming uzaklığı ise.100) =2 d(111.100) =2 d(111. ACK olumlu yanıtı temsil etmektedir. ilgili veri bloklarının göndericiden istenmesini tanımlayan ARQ protokolleri. eğer kod kelimelerinden herhangi ikisi arasındaki minimum uzaklık t+1 ise kanalda oluĢan t adet hata tespit edilebilir. ARQ – Otomatik Tekrar Ġsteği (Automatic Repeat ReQuest) Alıcı tarafta hata algılandığında. Bu örnekler ıĢığında. her bir veri paketi gönderilmesinden sonra karĢı taraftan alındı mesajı beklenir. Otomatik tekrarlama isteği uygulamasında kullanılan birkaç yöntem vardır. Dur ve Bekle Protokolü (Stop and Wait) Bu protokolde.

3. gönderme sırasını alıcıya vererek ondan yanıt beklemeye baĢlar. bir taraftan da daha önce göndermiĢ olduğu veri paketlerinin yanıtlarını alabilir.8.paket gerile terimi.ġekil 22: Dur ve Bekle Prokolü Veri Gönderme Ve Onay Alma Mekanizması Gönderici veri paketini gönderdikten sonra t süresi içinde alındı mesajı gelmez ise ACK‟in kaybolduğu varsayılır ve veri paketi yeniden gönderilir. Veri paketinden baĢlayarak eskiden gönderdiği veri paketlerini tekrar gönderir. Bu protokolde gönderici olumsuz yanıt içeren 0 numaralı NAK yanıtını alınca alıcının bir veya birkaç hatalı veri paketi aldığını aslında 0 numaralı veri paketinin beklendiğini anlar. Dur ve bekle protokolü. 3. göndericinin hata durumunda ilk hatalı veri paketinden baĢlayarak. Bu protokolde ACK onayının taĢıdığı numara. N. Bu protokolde ACK onayının yitirilmesi göndericinin veri paketini tekrar göndermesini gerektirmez. tüm gönderdiklerini tekrar göndermesinden 109 . Genel olarak i numaralı NAK yanıtı alınınca i. alıcının almayı beklediği bir sonraki veri paketinin numarasıdır. N Çerçeve Gerile Protokolü (Go-Back N) Bu protokolde gönderici peĢ peĢe veri paketleri gönderirken. Bu durumda alt katmanlar çift yönlü iletime izin verse bile. Çünkü gönderilen her veri paketinden sonra gönderici.2. bu protokol bunu kullanmaz. yarı çift yönlü (half-duplex) bir protokoldür. Alıcının aldığı her bir veri paketi için yanıt gönderme zorunluluğunun olmadığı kabul edilir.

8. Pencere boyutu (window size) göndericinin alındı onayı gelmeden gönderebileceği veri paketlerinin sayısını belirtmektedir. alıcı tarafından iptal edildiğinden hepsinin tekrar gönderimi yapılır. bir veri paketi eksikliğinde sadece eksik olan değil bu eksik paketten sonra gönderilen tüm paketlerin doğru ya da yanlıĢ alındığına bakılmaksızın tekrar gönderilmesidir. Göndericinin. 3.3. ġekil 23: Çerçeve Gerile Prokolü Veri Gönderme Ve Onay Alma Mekanizması Bu protokolün en önemli eksikliği. En önemli sakıncası alıcı tarafın iĢ yükünü arttıran bir yöntem olmasıdır. 110 .3. her bir veri paketi için ayrı ayrı alındı onayı gönderilir. Seçici Yineleme Protokolü (Selective Repeat) Bu protokolde sırasız gelen veri paketleri saklanır ve bu nedenle göndericiden yalnızca bozulan veri paketlerinin tekrar gönderilmesi istenir. Bu yöntemde. karĢı uçtan yanıt almadan bir dizi veri paketi göndermesine izin veren protokollere genel olarak kayan pencere (sliding window) protokolleri denilmektedir. ACK onayının parametresi olan numara alındığı belirtilen veri paketinin numarasıdır.dolayı kullanılmaktadır. Bu tekrar gönderilenlerden bir kaçı alıcı tarafından doğru alınmıĢ olsa bile. Bu yöntemin birçok türevi bulunmaktadır.

Aslen telsiz kanal için geliĢtirilmiĢ olmakla birlikte her türlü kanala uygulanabilecek bir yöntemdir. Dinamik olarak paylaĢtırılan ortamda çoklu eriĢim için bir çok algoritma kullanılmaktadır.1. jetonlu halka. Saf Aloha ve DilimlenmiĢ Aloha. CSMA/CD çarpıĢma tabanlı protokollerdir.4. Aralarındaki fark zamanın dilimlenmesidir. ÇOKLU ERĠġĠM PROTOKOLLERĠ ĠletiĢim ortamı bazı durumlarda statik olarak yapılandırılırken bazı durumlarda da dinamik olarak yapılandırılır. Bunun amacı iletiĢim ortamının daha verimli olarak kullanılmasıdır.4. 3.ġekil 25: Seçici Yineleme Prokolü Veri Gönderme Ve Onay Alma Mekanizması 3. Bunlar genel olarak çarpıĢma tabanlı ve çarpıĢmasız protokoller olarak bilinir. ÇarpıĢmasız protokoller ise FDDI. Saf Aloha senkronizasyona ihtiyaç duymazken DilimlenmiĢ Aloha‟da bu gereklidir. CSMA. 111 . Ġki türü bulunmaktadır. ALOHA 1970‟lerde Hawaii Üniversitesi‟nin değiĢik kampüslerini telsizlerde bir-birine bağlamayı amaçlayan bir genele yayın sistemidir. Aloha. DQDB gibi.

4. Eğer bir çarpıĢmayı algılarsa rastgele bir süre bekler ve bu iĢleme baĢtan baĢlar. bir alındı mekanizmasına ihtiyaç duyulur.4. Fakat bir kullanıcı çerçevesinin çarpıĢtığını her kullanıcı gibi kanalı dinleyerek baĢarabilir. DilimlenmiĢ Aloha DilimlenmiĢ Aloha‟da kullanıcılar istedikleri zaman değil belirlenmiĢ zaman dilimlerinde iletiĢim yapabilirler. ÇarpıĢma durumunda çerçevenin tekrar gönderilmesi için rastgele bir süre beklenir.4 Israrcı ve Israrcı olmayan CSMA Ġlk incelenecek protokol 1-persistent CSMA‟dir. Bu örneğin bir saatin her dilim baĢını tüm bilgisayarlara bildirmesiyle gerçekleĢtirilebilir. 112 . Eğer kullanıcı aynı anda gönderip dinleyemiyorsa.1.1. Dolayısıyla aynı dilimde baĢka trafik üretilmeme olasılığı e-G‟ye çıkmaktadır. 3. Burada açık Ģekilde yasaklı bölge bir çerçeve zamanına inmektedir. Ortamın boĢaldığını sezdiğinde çerçevesini gönderir. Bu gecikme nedeniyle farklı kullanıcılar kanalı boĢ zannederek aynı anda çerçeve gönderip çarpıĢmaya neden olabilirler. TaĢıyıcı Sezim Çoklu EriĢim Protokolleri (CSMA) Aloha‟da. Dolayısıyla çerçevelerin çarpıĢmaları olasıdır. 3. Burada bir kullanıcı göndereceği paketi olması durumunda öncelikle ortamı dinler. Saf Aloha Temel fikir kullanıcılar göndermek için bir çerçeve hazırladıklarında doğrudan gönderirler.4. Gecikme arttıkça bu etki de artar.1.1. Protokolün 1persistent ismini almasının nedeni ortamı boĢ bulduğunda 1 olasılıkla (kesinlikle) çerçevesini göndermesidir. Aksi takdirde her iki terminalde tekrar aynı anda göndermeye çalıĢacak ve tekrar çarpıĢmaya neden olacaktır.4. Oysa LAN‟larda bilgisayarlar diğerlerinin faaliyetlerini sezip duruma göre iletiĢim yapabilirler.3. 3. Ortamın meĢgul olması durumunda ortam boĢalana kadar bekler. kullanıcıların diğerlerinin yaptıklarından bağımsız istedikleri zaman iletiĢim yapmaları nedeniyle performans düĢüktür. Çok sayıda kullanıcının aynı kanalın eriĢimini elde etmek için uğraĢtığı sistemlere çekiĢme sistemi ismi de verilir. Ġstasyonların ortamdaki taĢıyıcıyı (iletiĢimi) dinleyip gerektiği gibi davrandıkları protokollere taĢıyıcı sezim protokolleri ismi verilir.1. Ortamdaki iletiĢim gecikmesi önemli bir parametredir.3.2.

Dolayısıyla bu iĢ için özel tasarlanmıĢ vurum Ģekilleri kullanılmalıdır. Bu özel hat kodlama yöntemi Manchester kodlamadır. Bu durumda bir çarpıĢma oluĢur.Gecikme sıfır olsa bile çarpıĢmalar muhtemeldir. Ġkinci durumda asıl kullanıcı çarpıĢma olmuĢ gibi davranır ve rastgele bir süre bekleyerek yukarıdaki algoritmayı baĢtan baĢlatır. Örneğin bir kare vurum Ģeklinde 0 bitini 0 V ifade ediyorsa ve çarpıĢmaya sebep olan kullanıcılar peĢ peĢe 0 biti gönderiyorsa. Eğer hat meĢgul ise ısrarla hattın boĢalmasını ve kendi çerçevesini göndermeyi beklemez. ÇarpıĢma sezme iĢlemi fiziksel katmanda elektriksel olarak mümkün olan bir iĢlemdir. Sonraki dilimde yine p olasılıkla gönderir veya q olasılıkla bekler. Bu protokol (nonpersistent-CSMA) 1-persistent CSMA‟den daha iyi baĢarım sağlar. Ġki kullanıcı bir üçüncünün taĢıyıcısını dinleyerek bittiği anda çerçevelerini gönderebilirler. Örneğin kullanıcı hattı dinler ve boĢ olduğunu görürse çerçevesini yollar. 113 . Bu algoritma ya çerçeve gönderilene ya da baĢka bir istasyon iletiĢime geçene kadar tekrar eder. Rastgele bir süre bekler ve yukarıdaki algoritmayı tekrarlar. çarpıĢmanın sezilmesi mümkün olmaz. Eğer istasyon baĢlangıçta kanalı dolu bulursa bir sonraki zaman dilimini bekler ve yukarıdaki algoritmayı çalıĢtırır.Bu sorunu gidermek için kullanıcıların ısrarcılıkları azaltılabilir. Resim 49: Manchester Kodlaması Bu Ģekilde de görüldüğü gibi Manchester kodlamasıyla ne iletilirse iletilsin hat üzerinde her zaman bir titreĢim olur ve bu titreĢim sayesinde herhangi bir düğüm hattın meĢgul ya da boĢ olduğu kolayca ayırt edilebilir. BaĢka bir protokol de p-persistent CSMA‟dir. Kullanıcı gönderecek çerçevesi varsa ve kanal boĢsa p-olasılıkla çerçeveyi gönderir veya q=1-p olasılıkla iletiĢim için bir sonraki dilimi bekler.

Böylelikle iletiĢim ortamının her an bir bilgisayarın kullanımı garanti altına alınır.Jetonlu Halka ĠletiĢim hattını kontrol için bir jeton kullanılır. Bu jeton sırasıyla oluĢturulan halkada bilgisayarları dolaĢır.5. Gönderme iĢlemi tamamlandığında jetonu tekrar halkaya bir baĢka bilgisayarın kullanımına sunar. ÇarpıĢmaların önüne geçilmiĢ olur. duvarlar arasından geçerek 114 . Bu halkada iletiĢimi kontrol etmek için bir jeton oluĢturulur. Radyo frekans (RF) teknolojisini kullanan WLAN ile veri iletimi/alımıhavadan. kablolu ağların yerini alan hatta bu ağlara göre daha fazla fonksiyonlarıbulunan yeni haberleĢme Ģeklidir.5.6. ĠletiĢimini tamamlayan bilgisayar jetonu ortama bırakarak baĢka bilgisayarların kullanmasını sağlar. Radyo frekans (RF) teknolojisini kullanarak havadan bilgi alıĢveriĢi yapar böylece kablolu bağlantı miktarını azaltır.1. Resim 50: Jetonlu Halka ĠletiĢim ortamındaki tüm bilgisayarlar bir mantıksal halka oluĢturarak birbirine bağlanır. ÇARPIġMASIZ PROTOKOLLER ĠletiĢim ortamını her an sadece bir bilgisayarın kullanımını garanti eden protokollerdir. Jeton kimde ise o bilgisayar çerçeve iletimini gerçekleĢtirir. Kablosuz yerel alan ağı(Wireless Local Area Netowrk) . Çerçeve göndermek isteyen bilgisayar jetonu alır ve çerçevesini gönderir.6. kablolu iletiĢime alternatif olarak uygulanabilecek esnek bir iletiĢim sistemidir. KABLOSUZ AĞLAR 3. Kablosuz Yerel Ağ (Wireless Local Area Network) Kablosuz yerel ağ.1.3. 3. 3.

sınır tanımayan bir iletiĢim kablosuz olarak sunulmaktadır. kablosuz ağadaptörleriyle. arada bir kullanıcıağgeçidi ve yönlendirici olarak görev yapmak zorundadır. dizüstü bilgisayarda PCMCIA kartlarla. EriĢim noktasıkablolu ağomurgası ve kablosuz ağarasında veri alıĢveriĢini üstlenir. masaüstü bilgisayarlarda ise ISA kartlarla eriĢirler. EriĢim noktasıgenelde yüksek bir noktaya konur fakat istenilen kapsama alanısağlandıkça her noktaya konulabilir. her kullanıcıağdaki bir diğeri ile direkt iletiĢim kurar. 3. Kablosuz Yerel Ağların ÇalıĢması Kablosuz yerel ağlar havadan yayılan elektromanyetik dalgalarla bir noktadan baĢka bir noktaya fiziksel bağlantıolmaksızın bilgi iletiĢimini sağlar.6. Standart kablosuz ağlar Ģu 2 moddan biri ile çalıĢırlar. Peer-to-peer ( Makinadan makinaya) Model Bu moda. Uç noktalar ise kablosuz ağa. Eğer bir kullanıcıbu tanımlanmıĢmesafeden dıĢarıya çıkarak iletiĢim kurmak isterse.2. Resim 51: Peer – to – peer Gösterimi 115 .2. Bu mod.6. geleneksek LAN iletiĢim teknolojilerinin tüm özelliklerini kapsamakta hatta daha da fazla özellik içerebilmektedir. Kablosuz ağadaptörleri sunucudaki ağiĢletim sistemi ile manyetik dalgalar arasında bir anten yardımıyla köprü oluĢtururlar. kablolu ağa bağlanır. Bazıhız kısıtlamalarıdıĢında WLAN iletiĢimi. 3. birbirleri ile iletiĢim mesafesinde olan kullanıcılar için tasarlanmıĢtır. Tipik bir kablosuz yerel ağuygulamasında. eriĢim noktasıdenilen hem alıcıhem verici konumundaki cihaz standart kablolamayla.1.

11 dir. Kablosuz ağlar kurmak için Ģu anda kullanılan ana standart IEEE (The Institute of Electrical and Electronics Engineers )802. IEEE 802.11 ilk olarak 1999 da yayınlanmıĢtır ve 2.2 Client/Server ( Ġstemci/Sunucu) Modeli Bu modelde bir ağın alt yapısımevcuttur.1 . pahalıve hızlıolana doğru sıralanırsa: BlueTooth IrDA HomeRF WECA (Wi-Fi) 116 .Mantıksal BağlantıKontrolleri (LLC . Acces Point adlıcihazlar ile kablosuz ağ ortamıkablolu ağortamıyla bağlantısıyapılırken veri iletiĢimi daha geniĢalanlara aktarılır. Bunlar ucuz ve yavaĢolandan. Burada tüm bilgisayarlar eriĢim noktası(acces point) adlıürünle mevcut olan kablolu ağa bağlanmıĢtır. Kablosuz Ağ Türleri Bugünlerde 4 tip kablosuz ağvardır.Logical Link Control) 802.3.4 Ghz de 2Mbps (DSL bağlantıgibi) hızında veri iletiĢimi için tasarlanmıĢtır 802.6.2 .Güvenlik ve diğer konular 802.6.11 -WLAN'lar için standartlar üretmek (Kablosuz lokal ağlar) 802.3.15 -WPAN'lar için standartlar üretmek (Kablosuz kiĢisel ağlar) Resim 52: Client/Server ( Ġstemci/Sunucu) Modeli 3.2.

Küçük danıĢmanlık ya da muhasebe. çok yer değiĢtirme gerektiren dinamik ortamlarda kendini belli eder.5. Ağ yöneticileri eski ve tarihi binalarda kablosuz yerel ağ yardımıyla bilgisayar ağı kurulumunu düĢük maliyetle gerçekleĢtirebilmektedirler. hareket halinde dahi gerçek zamanlıbilgi eriĢimi sağlar. GeniĢletilebilirlik: Yapılar kolaylıkla değiĢtirilebilir ve az miktarda kullanıcının oluĢturacağı peer to peer ağyapısından.3. Uzun vadeli kazançları.6. hesap denetleme gruplarıhızlıağkurulumu ile üretkenliklerini arttırabilir. 3.4. 117 . geniĢleme ve diğer değiĢikliklerden dolayı ortaya çıkacak genel masraflarıkablosuz ağ kullanımı ile azaltabilirler. Büyük iĢletmelerdeki eğitim gruplarının ve üniversitedeki öğrencilerin bilgiye eriĢimini. geleneksel yerel ağlara karĢıüstünlükleri Ģunlardır: Mobilite: Kablosuz yerel ağlar ağkullanıcılarına Ģirketlerinin hangi noktasında olursa olsunlar. Ġleriye Yönelik Maliyet Kazancı: Kablosuz ağkurabilmek için ilk olarak harcanması gereken miktar kablolu bir ağdan daha fazla olmakla birlikte hayat evresi sarfiyatıçok azdır. ayrıca duvar ve tavanlardan kablo çekme zorunluluğu da ortadan kaldırır. Ağ yöneticileri dinamik ortamlarda yer değiĢtirme. Kablosuz yerel ağların. Kurulum Hızı ve Basitliği: Kablosuz yerel ağsistemleri kurulumu hızlıve kolaydır. bilgi paylaĢımını ve öğrenmelerini kolaylaĢtırır. Ambarlarda ve depolarda çalıĢan iĢçiler merkezi veritabanlarıile kablosuz ağüzerinden veri alıĢveriĢini yaparak üretkenliklerini arttırabilirler. Kurulum Esnekliği: Kablosuz ağteknolojisi kablolu ağın eriĢemeyeceği yerlere ulaĢımı sağlar. Kampüs bahçesindeki herhangi bir öğrenci aynıanda Internet‟e eriĢerek kendine gereken kaynakları araĢtırabilir. Kablosuz Yerel Ağların Yaygın Kullanım Alanları Hastanelerdeki doktorlar ve hemĢireler hasta bilgilerini anında ekranlarında görebilecekleri dizüstü bilgisayarlar ya da el terminalleri ile daha üretken olurlar. binlerce kullanıcıya geniĢbir yelpazeyi kapsar. Niçin Kablosuz? Kablosuz yerel ağyardımıyla kullanıcılar kolayca kaynaklara ulaĢabilecek.6. ağyöneticileri ise kablo döĢemeden ya da yer değiĢtirmeden ağkurabilecek veya mevcut ağda değiĢiklik yapabileceklerdir.

Elektrik. Bnc Alt Yapısı BNC altyapısı. Ayrıca altyapının Sağlamlığınıtest etmek zahmet gerektirmez. kullanılan network (Ethernet) kartının ve kablo altyapısının hızına bağlıolarak önceleri BNC standardında. telekomünikasyon yılında AIEE ve diğer birçok olan alanda mühendislik Elektrik uygulamalarının geliĢimi için çalıĢan. tüm ağda tek bir kablo kullanma Ģeklindedir. Yüksek performans isteyen ağuygulamalarında sorun çıkarabilir. 3. Kablonun en baĢına ve en sonuna da sonlandırıcısoketler takılır.6. Her bilgisayarın olduğu yerde kabloya BNC soket takılır. Kopuk nokta hemen tespit edilir.3. 3. Ayrıca eğer kabloda kopma olursa bütün ağkilitlenir. son bilgisayara kadar uzanır. Bilgisayar. 3. kar amacı gütmeyen.6. 10Mbitlik hız bile tam olarak sağlanamaz.1963 (1884‟te kurulmuĢ Amerikan Mühendisleri Enstitüsü) ve IRE (1912‟de kurulmuĢ olan Radyo Mühendisleri Enstitüsü) ‟ nin birleĢmesiyle oluĢturulmuĢtur. Yani birmakine ağıgörmüyorsa hiçbiri görmez. Bundan dolayıYILAN‟A benzetilir.1. Önümüzdeki yıllarda standart haline gelecek olan fiber optik altyapıise fiyatından dolayıhenüz çok ciddi altyapılarda kullanılmaktadır. Bu iki soket arasındaki toplam direnç 52 OHM olmalıdır. günümüzde ise UTP standardında yaygın olarak kullanılmaktadır.6.6. dünyanın en büyük teknik organizasyonudur.7.Ağyöneticileri kablolu ağlar üzerinde çalıĢan kritik uygulamalarıbu ağda herhangi bir hata olması durumuna karĢın kablosuz ağlarla yedeklemektedirler. IEEE Institute of Electrical and Electronics Engineers‟ ın kısalmasındır.6.6. Elektronik.6. Yani kablo 1 numaralıbilgisayardanbaĢlar. Bnc’nin Dezavantajları Hız oldukça düĢüktür.2. 3. LAN Bağlantı Standartları Local Area Network Bağlantıları. Bnc’nin Avantajları Tek bir kablo kullanıldığıiçin malzeme sarfiyatıminimum noktadadır.6. 3. 118 .

Gerek üyelerine yollanan yayınlar. Fakat öğrencilerden bölümlerinin mühendislik alanında olması istenmektedir[61]. Üyelerini eğitir. ve Bilgisayar alanındaki belli baĢlı bütün standartlar birer IEEE standardıdır. gerek üyelerin katılabileceği çeĢitli eğitim programları ile üyelerinin uzmanlık alanları içinde ve dıĢında teknolojik geliĢmeleri takip etmelerini sağlar[63]. Üyelerin kiĢisel geliĢimine katkıda bulunmak olarak belirtilmektedir[62]. IP(INTERNET PROTOCOL) IP adresi (Internet Protocol Address). 119 . IEEE her yıl 400'den fazla uluslararası konferans ve 4500 civarı toplantı düzenlemektedir.150‟den fazla ülkede 365. IP adresi birbirleri ile iletiĢim imkânı sağlar. Ġnternet'e bağlanan her bilgisayara bir IP adresi atanır. diğer bilgisayarlar bu bilgisayara bu adres ile ulaĢırlar. 3. ISO gibi diğer standart kuruluĢlarının standartları da genelde iliĢkili IEEE standardı üzerine kurulmaktadır. OSĠ AĞ KATMANI 4. Ayrıca ANSI. Elektrik. Konferanslar ve toplantılar düzenler. internete ya da diğer herhangi bir ağa bağlı cihazların. IEEE bu amaçlarını gerçekleĢtirmek için. Yayın yapar. Dünya çapında toplumun ilerlemesini sağlamak.000‟i aĢkın üyesi. Mesleki ve teknik standartları belirler. Elektronik.1.1. Yani iki farklı cihaz aynı yerel ağda olmasa dahi. BÖLÜM IV 4. tüm dünyaya yayılmıĢ 10 alt bölgesi. bilgisayar ve iliĢkili bütün konularda yapılan bilimsel yayının %30'undan fazlası IEEE yayınlarına dahildir. Dünyada elektrik ve elektronik mühendisliği. Bu kuruluĢun Türkiye‟de de çalıĢmaları vardır ve öğrenci kollarını bünyelerinde barındırmaktadır. IEEE'nin Amaçları: Teknolojik geliĢmeyi teĢvik etmek. ağ üzerinden birbirlerine veri yollamak için kullandıkları adres.7. 300‟den fazla Ģubesi ve 1400‟den fazla öğrenci kolu vardır.

Örneğin. ancak bu rakamları yazmak pratik olmadığından IP adresine karĢılık gelen bir alan adı sistemi kullanılmaktadır.1. IP adresleri MAC adreslerinin tersine donanımsal bir adres değil sadece yazılımsal bir değerdir.167. Networks‟teki cihaz hangi ağa sahip olduğunu nasıl anlar? Bunu anlamak için subnet mask (alt ağ maskesi) denilen değeri kullanır.1. A Sınıfı IP Adresleri 1.aaa.10. IP adresi ile subnet mask değerini lojik AND iĢlemine tabii tutarak kendi Network ID‟ sini bulur.5 Bir internet sayfası sunucusuna.1. ağ tarayıcısı IP adresi yazarak da bağlanılabilir.[4] 4. Her bir cihaz için IP adresi tüm ağda tek olmalıdır. IP adresleri 32 bit uzunluğundadır ve birbirinden nokta ile ayrılmıĢ dört oktetden oluĢur. Bu yüzden her bağlantıda IP adresinin belli kısımları değiĢebilir.2. IP adresi sayısal bir değer olup IP ağlardaki her bir cihazın sahip olması gerekir.. Sunucu görevi gören bilgisayarlar için tercih edilir[64].ccc / 127.168. Ġnternet Servis Sağlayıcılarında bulunan Alan Adı Sunucularından (DNS Domain Name System) oluĢan bir ağ. yani servis sağlayıcıda o an boĢ bulunan bir IP adresi atanır.ccc 120 .101‟dir. Ġnternet'te trafik BaĢlıca IP adreslerince sağlanmaktadır. Örneğin: 192. 4.aaa. IP adresleri iki kısımdan oluĢur. Statik IP adresleri olan bilgisayarların adresleri değiĢmez.bbb. Peki. Ġkinci kısım ise Host ID olarak adlandırılır ve IP ağındaki cihazın adresini belirtir. Yani istenildiği zaman değiĢtirilebilir. Birinci kısım Network ID olarak bilinir ve cihazın ait olduğu ağı belirtir. Dinamik ve Statik Adresler Telefon ile (ADSL veya çevirmeli bağdaĢtırıcı) internete bağlanan kullanıcının IP adresi çoğu zaman dinamiktir. Örnek bir IP adresi 192.10. Her bir IP adres sınıfı için bu subnet mask değeri farklıdır. IP Adresi Sınıfları Kullanım alanlarına göre IP Adresleri sınıflandırılır.IP adresleri Ģu anda yaygın kullanımda olan IPv4 için 32 bit boyunda olup. hangi alan adının hangi IP adresine karĢılık geldiği bilgisini eĢler ve kullanıcıları doğru adreslere yönlendirir. Bu sayılar 0 ile 255 arasında bir değer olabilir.bbb. noktalarla ayrılmıĢ 4 adet 8 bitlik sayıyla gösterilirler.

3. Bu iĢlemin sonucu olaraktan 16. Örneğin 192.384 ve her bir ağda kullanılabilecek host sayısı ise 65.10‟dur. Bunu ilk oktetin değerine bakarak anladık. B sınıfı IP adresinin kullanılabileceği ağ sayısı 16. Bu IP adresi C sınıfı bir IP adresidir. Bu IP adresinin ait olduğu ağın ID‟si ise 192.0 „dır.1. Bu sayıdan 2 çıkarmamızın nedeni ise bu 24 bit‟in hepsinin 0 veya 1 olmasının özel bir anlamı olduğu ve herhangi bir host‟a IP adresi olarak verilemediği içindir.0 „dır.bbb.777.168.bbb.534‟dür.bbb. diğer iki oklet ise Host ID‟yi gösterir. Burada 49 bu IP adresinin ait olduğu ağın ID‟ sini 19.ccc aralığındadır.168. Bu yüzden birbirinden farklı kaç kombinasyon olacağını 224 ile bulabiliriz.22.B Sınıfı IP Adresleri 128. Örnek bir B sınıfı IP adresi 160. A Sınıfı Adresler IP adresindeki ilk oktet 0 ile 127 arasındadır ve varsayılan subnet mask ise 255.ccc C Sınıfı IP Adresleri 193.2.19. C sınıfı IP adreslerinin 83 kullanılabileceği ağ sayısı 2. Yani toplam 24 bit‟i host tanımlamak için kullanabiliyoruz.1.75. 4.aaa.255.0 4. B Sınıfı Adresler IP adresindeki ilk oktet 128 ile 191 arasındadır ve kullanılan subnet mask ise 255.097.0.1.255.ccc / 192.10.bbb.aaa.aaa.0.10. Burada ilk oktet‟in 0 ve 127 olma durumları özel durumlardır ve network‟ta kullanılmazlar.255.101 IP adresini inceleyelim. burada kullandığımız 24 nereden geldi? A sınıfı adreste host‟u tanımlamak için son üç oktet (sekizli) kullanılıyordu.56 ise bu IP adresine sahip host‟un host ID‟ sini gösterir[65].22.aaa.0. C Sınıfı Adresler IP adresindeki ilk oktet‟in değeri 192 ile 223 arasında olabilir ve varsayılan subnet mask değeri ise 255.255. Bu da demektir ki bu tür bir IP adresinde ilk iki oklet Network ID‟ sini.ccc . Subnet Mask Olarak 255. 224 – 2.1. Örnek bir A sınıfı IP adresi 49. Bu IP adresine sahip cihazın host numarası ise 101‟dir.110. A sınıfı IP adresine sahip bir ağda tanımlanabilecek host sayısı ise Ģu formülle hesaplanır.255. Peki. 4.214 adet host olabilir. Bu bitler ya 0 ya da 1 olmak zorunda. 121 .2.0 „dır.152 ve bu ağların her birinde tanımlanabilecek host sayısı ise 254‟dür.olarak verilebilir[66]. Yani bu tür bir IP adresinde ilk üç oktet Network ID‟yi son oktet ise Host ID‟yi belirtir. A sınıfı IP adreslerinde ilk oktet network ID‟ yi diğer üç oktet ise host ID‟ yi gösterir.2.156 olarak verilebilir.2.255.

Hata mesajları gönderen makineye gider. Böylece o hata tipi belirlenerek. rota yolunun kaybolması. Bununla beraber UDP‟ ye göre daha basit bir yapıdadır. 4.1. OSI BaĢvuru Modelinde ICMP ’nin Yeri Internet protokolü (IP) hata-raporlama veya hata-düzeltme mekanizmalarına sahip değildir. ICMP de mesajlarını sadece bir data gram içine koyar. fragmented data gramların toplanmasında karıĢıklık olmaması. hatlardaki sorunları anında test etmek imkânına sahiptirler.Bu üç IP sınıfının haricinde D ve E sınıfı IP adresleri de mevcuttur. Hata durumunda host tarafından geri bilgilendirmeyi sağlar. TTL 'nin zamanının geçmesi. Bütün ICMP mesajları ağ yazılımının kendisince yorumlanır. header yapısı aynıdır[64]. düzeltilir ve tekrar gönderilir. ICMP „yi kullanan en popüler Internet uygulaması PING komutudur. ġu ana kadar gördüğümüz katmanları ve bilgi akıĢının nasıl olduğunu aĢağıdaki Ģekilde daha açık izleyebiliriz. ICMP mesajının nereye gideceği ile ilgili bir port numarasına gerek yoktur. 122 .2. ICMP TCP/IP ' nin iĢlemesine yardımcı olan bir protokoldür. olası problemi gönderen makineye bildiren ve rota iĢlemlerindeki hataları kontrol eden protokol devreye girer. ICMP ağ hakkında bazı bilgileri toplamak amacı ile de kullanılır.2. Burada. Mesaj türüne göre data gram parçası değiĢse de. Bu komut yardımı ile Internet kullanıcıları ulaĢmak istedikleri herhangi bir bilgisayarın açık olup olmadığını. IP‟nin tamamlayıcı bir parçası gibidir. BaĢlık bilgisinde port numarası bulundurmaz. D sınıfı IP adresleri multicast yayınlar için kullanılır. hata mesajları ve TCP/IP yazılımının bir takim kendi mesaj trafiği amaçları için kullanılır. Mesela bir bilgisayara bağlanmak istediğinizde sisteminiz size “host unreachable” ICMP mesajı ile geri dönebilir. E sınıfı adresler ise bilimsel çalıĢmalar için saklı tutulmuĢtur[66]. Alıcı makineye mesajların gönderilmesi esnasında çoğu zaman problemlerle karĢılaĢılınabilir. ICMP yapı olarak UDP‟ ye benzer bir protokoldür. Her hostta mutlaka ICMP protokolü çalıĢır. Örneğin. 4. ICMP (Internet Control Message Protocol . ICMP‟ de iki tane encapsulation olur: IP data grama ekleme ve network frame ekleme.Internet Yönetim MesajlaĢması Protokolü) ICMP.

Bu yolla ciddi sorunları.2. 4. Bu bitler problem giderme ve problem analizi için faydalıdır[1]. ICMP Niçin Kullanılır? ICMP Ģu amaçlarla kullanılır. • Tip alanı: mesajın tipini tanımlar. 4.2. haberleĢen birimlere bildirerek bir hata bildirim mekanizması oluĢtururlar.ICMP paketleri ortamda bir geri besleme sağlarlar. Bu komutları kullanmak için bir dos penceresi açmanız gerekmektedir[64]. Tüm ICMP mesajları üç alandan oluĢur. TTL süresi dolduğu zaman paketin sahibine bildirim yapmak Herhangi bir durumda yok edilen paket hakkında geribildirim sağlamak Parçalanmasın komutu verilmiĢ paket parçalandığında geribildirim sağlamak Hata oluĢumlarında geribildirim sağlamak Paket baĢka bir yoldan gideceği zaman geribildirim sağlamak[64].3. IP paketinin veri bölümünde taĢınır. • Toplamsal-hata (checksum) alanı: ICMP mesajının 16-bitlik 1‟e tümleyenini hesaplar. Bu yüzden ICMP paketlerinin dağıtım güvenilirliği. 123 . ICMP mesajları IP data gramının kullanıcı verisi alanında taĢınır.2. ICMP hata raporlama mesajları aynı zamanda internet baĢlığı ve kullanıcı veri alanının ilk 64 bitini taĢırlar. Buradan ICMP paketlerinin güvenilir iletilemeyeceği ve hedefe vardığının garanti edilemeyeceği sonuçları çıkarılabilir. ICMP mesajı. Ancak buradan ICMP ‟nin IP‟yi güvenilir bir protokol haline dönüĢtürme amacı ile geliĢtirildiği yargısı çıkarılmamalıdır. • Kod alanı: hata veya durum bilgisi tipini tanımlar. ICMP kullanan komutlara örnek olarak ping ve traceroute verilebilir. IP baĢlığındaki protokol alanı 1‟e set edilerek ICMP ‟nin kullanıldığı gösterilir. ICMP Paketinin Yapısı ve Formatı ICMP mesaj formatı ġekil 8-1‟de görülmektedir. IP paketlerinin dağıtım güvenilirliği ile sınırlı kalmaktadır.

Source Quench: datagramların geçiĢ oranını kontrol eder. Bu mesaj gönderilince code fieldde oluĢan oluĢan numara routing durumlarını belirler. Destination Unreachable Fragment gerektiğinde DF'nin değeri 1 ise bu mesaj oluĢur.Eko yanıt (Echo Request)-(ping isteği) 9 . bir yönlendirici veya host tarafından diğer bir yönlendirici veya hosta gönderilen mesajlardır.Timestamp Yanıtı(Timestamp Reply) 15 .Yeniden Yönlendirme(Redirection Required) 8 . ICMP Hata.Kaynak Kapatmak(Source Quench) 5 . TCP / IP protokol grubu yüklü olan hostlar üzerinde çalıĢtırılan PING komutu bu iĢlevi yerine getirir.Addres Maskesi istemi(Address Mask Request) 18 . Bu mesaj alınınca gönderim hızı azaltılmalıdır. tepki mesaj olarak hedeften kaynağa Echo Reply (Echo Cevabı) mesajı döner.4. Checksum: Ip headerdaki gibidir. 124 .Yönlendirici tanıtımı 10. Echo mesajı ile hedef hostun çalıĢıp çalıĢmadığı ve iletiĢim kurmak için gerekli yolun sağlanıp sağlanamayacağının testi yapılır.Hedefe EriĢilemedi(Destnation Not Reachable) 4 . Echo mesajı kaynaktan hedefe yönelen bir mesaj olup. Redirect: Daha iyi bir rota mevcut olduğu durumlarda gatewaye gönderilir.Bilgi Ġstemi(Information Request) 16 .Addres Maskesi yanıtı(Address Mask Reply) Code field: Alıcı makine için daha çok bilgi içerir. 0 -Eko yanıt (Echo Reply)-ping yanıtı 3 .Bilgi Yanıtı(Information Reply) 17 .4.Yönlendirici istemi 11 . Echo: Echo mesajları.Zaman aĢımı (Time to Live Exceeded)-traceroute kullanır 12 .ve Durum-Raporlama Prosedürleri Mesaj tipinin alabileceği değerler.2.Timestamp Ġstemi(Timestamp Request) 14 .Parametre Problemi(Parameter Problem) 13 . Yukarıdaki mesaj tiplerine göre değiĢen mesaj örnekleri.

AĢağıda Türkiye Ġnternet Haritası‟ndan Üniversiteler Arası Akademik Ağ (ULAKNET) kısmına bakarsak görüldüğü gibi ĠTÜ 9095 OS numarasına sahiptir. Otonom sistem (OS). Genelde optionslarda kullanılan hatalıargümanlar buna sebep olur. OTONOM SĠSTEM ( AUTONOMOUS SYSTEM ) Ġnternet üzerinde aslında her yönlendiricinin bir yöneticisi veya sahibi bulunmaktadır. tek bir yönetim altında bulunan belirli bir IP adres aralığına sahip bir networkü ifade eder. Bu yönlendiricilerin nasıl bir protokol kullanacağından nasıl çalıĢacağına kadar her türlü kararı bu yönetici verebilir. APNIC ( Asia Pacific Network Information ) gibi kuruluĢlardan alınabilir[68]. Dikkat edilirse aĢağıdaki Ģekilden de anlaĢılacağı 125 . Timestamp Request Ve Reply: Networkten geçen mesajın süresinin gözlenmesini sağlar. 4. Echo Request veya Reply: Debugging için kullanılır. OS numaraları 16 bittir. Address Mask Request ve Reply: Özel network veya subnetworkün denenmesi için[65].Parameter Problem: semantic veya synatatic hata oluĢtuğunda açığa çıkar.3. Resim 53: ULAKNET AĢağıdaki Ģekilde 3 farklı otonom sistem verilmiĢtir ve her sistemin yönetimi bağımsız bir yönetici eliyle yapılmaktadır. Ġnformation Request ve Reply. OS numaraları ARIN( Amerıcan Regıstry For Internet Numbers) . ĠĢte birden fazla yönlendiriciden oluĢan bir grup tek bir yöneticinin idaresindeyse bu gruba otonom sistem adı verilmektedir.

gerekli yönlendirmeyi yapabilmek için kendisi ile ortak çalıĢan BGP yönlendiricilerine (kendi komĢularına). OTONOM SĠSTEM ĠÇĠ YÖNLENDĠRME Küçük yavaĢ değiĢen ağlarda yollar elle girilebilir. Otonom sistem içerisindeki eriĢilebilirlik bilgisi tam olarak tespit edildikten sonra BGP protokolüyle diğer otonom sistemlere bildirilebilir. Otonom sistemler arası yönlendirme iĢlemi BGP protokolü ile yapılmaktadır. BGP ( BORDER GATEWAY PROTOCOL ) BGP ( Border Gateway Protocol ) ise dünya genelinde servis sağlayıcılar. Bu iĢlemlerin otomasyonu için otonom sistemler içerisindeki yönlendiriciler birbirleriyle haberleĢirler ve eriĢilebilirlik ya da yönlendirme bilgilerini iletirler.1. Resim 54: Otonom Sistem 4.4. tüm internetin yapısını. Her BGP yönlendiricisi bu numaraları birbiri ile değiĢ tokuĢ ettiğinden. çok büyük kurumsal ağlar ve özellikle de büyük yerleĢke ( kampüs ) ağlarının birbirleri ile 126 . 4. Küçük ağlarda birden çok yol bulunuyorsa bunlardan bir tanesi asıl yol olarak seçilir. Bu gibi sistemlerde hızlı değiĢimlere hızlı cevap vermek için otomatik bir sisteme ihtiyaç var.3.üzere problem otonom sistemler arası bağlantıların nasıl sağlanacağıdır. ġekilde bu bağlantı. bağlı bulunduğu OS numaralarını söyleyerek çalıĢmaktadır. Internet‟teki BGP kullanan yönlendiricilerin. otonom sistemler dıĢındaki omurga üzerinden yapılmıĢtır[69]. Bu yolda problem olması durumunda diğer yol kullanılır[70]. Bunun dezavantajı hızlı büyüme ya da hızlı değiĢme olduğu zaman elle yapılandırma yeterli olmaz. birbirine bağlı OS yapıları ve numaraları olarak bildiğini söyleyebiliriz[71]. BGP.

R2 de “ 2” nolu otonom sistemden bilgi toplar ve R1 e bildirir [72]. Mesafe vektörü ile her bir yönlendirici kendi yönlendirme tablosunu dakikada bir kere güncelleyecektir. ġekil 26: BGP Protokol ġekil 27: BGP ‟ nin Ġki Otonom Sistem Arasındaki Yönlendirme ĠĢlemi 4.1. Her bir yönlendirici için hop değerine bir eklerler. Yönlendiricilerin internet üzerindeki paket iletimini sağlayabilmesi ortak bir protokol üzerinde bilgi paylaĢımı yapmaları ile mümkün olur. bağlı oldukları yönlendiricilere bakarak dinamik Ģekilde oluĢtururlar. hangi ağlara ulaĢabilecekleri bilgisini iletmesi üzerine kuruludur. Ġnternet üzerinde on binlerce ayrı ağ bulunmaktadır. BGP‟ nin temel mantığı her yönlendiricinin komĢusu olan diğer yönlendiricilere.bağlantılarında kullanılmaktadır. Yandaki Ģekilde ise R1 “ 1 ” nolu otonom sistemden bilgi toplar ve bu bilgiyi R2 „ye aktarır.4. Bu yöntemde her bir yönlendirici diğer ağlara ulaĢmak için hop sayma bilgisini yakınındaki yönlendiricilerden alacaktır[73]. 127 . Mesafe Vektörü Yönlendirme ( Distance Vector Routing ) Bu tip yönlendiriciler kendi yönlendirme tablolarını.

Aktif katılımcılar kendi yönlendirme bilgilerini diğerlerine gönderirler. Seçimi için geçilecek yönlendirici sayısını baz alarak kullanmak.) ve daha sonra komĢularına yansıtır. Her yönlendirici tabloya bir yol koyduğunda bir zamanlayıcı baĢlatır. Açık standartlara dayalı olması ve uygulanabilirliğinin çok basit olması yönüyle bazı ağ yöneticilerince çekici bulunmasına karĢın RIP. Eğer daha iyi bir yol olduğunu öğrenirse.5. Katılımcıları aktif ve pasif makineler olarak ikiye ayırır. daha geliĢmiĢ gönderim protokollerinin özelliklerinden ve gücünden yoksundur. RIP protokolü DV yönlendirme mantığıyla çalıĢır. Aynı yolu ilan eden baĢka bir mesaj alındığında zamanlayıcı yeniden baĢlatılır. Performansı artırmak için RIP birkaç kural koymuĢtur: Eğer yeni alınan yol mevcut yolla aynı mesafedeyse yol değiĢtirilmez. Mesafe için adım sayısı kullanılır. uçlar pasif modda çalıĢmak zorundadır. KomĢu yönlendiriciler de. YÖNLENDĠRME BĠLGĠ PROTOKOLÜ ( Routing Information Protocol ) Yönlendirme Bilgi Protokolü ( Routing Information Protocol ) . Sadece yönlendiriciler aktif modda çalıĢabilir. dünyadaki binlerce ağda kullanılmakta olan bir mesafe yönlendirme vektörü protokolüdür. Ġçerisinde yönlendiricinin o anki yönlendirme veritabanında bulunan bilgiler olur. Aktif moda çalıĢan bir yönlendirici her 30 saniyede bir yönlendirme güncelleme mesajı yayınlar. Eğer 180 saniye içinde o yolla ilgili baĢka mesaj gelmezse o yol geçersiz sayılır[76]. Basit oluĢundan dolayı. istenmeyen yönlendirme davranıĢlarına yol açabilir. yeni durumu göz önüne alarak kendi tablolarını güncelleyip kendi komĢularına haber verirler. Ancak adım sayısı o yolun en kısa yol olduğunu göstermez. Hem aktif hem pasif RIP katılımcıları mesajları dinlerler ve tablolarını güncellerler[75]. oraya bağlı olan yönlendirici tarafından sezilir ve yönlendirici hemen yeni durum için değerlendirme yapar. önce kendi tablosunu günceller ( Aynı varıĢ adresli daha kötü yol varsa tablodan siler. Ancak 128 . Pasif katılımcıları sadece gelen yönlendirme bilgilerini alırlar ve yönlendirme tablolarını düzenlerler.4. ağ konusunda kendini geliĢtirmek isteyen kimseler için iyi bir baĢlangıç protokolüdür [74]. Ağ topolojisindeki herhangi bir değiĢiklik.

Adresleme türünü broadcast yapar. Aksi durumda kısır döngü oluĢur. O ağa kaç adımda ulaĢılabildiği [76]. Bir RIP paketi. Adresleme türünü multicast yapar.değiĢikliği ilk yansıtan yönlendiriciye tekrar gönderilmelidir. VLSM (Variable Length Subnet Masks ) ve kimlik denetimi desteği vardır. DeğiĢik uzunlukta alt maskeleme desteği [76]. 129 . RFC 1721-1722-2453‟de tanımlıdır. RIPv1‟ den RIPv2‟ ye kadar sürekli geliĢtirilmiĢtir. ġekil 28: Routing Information Protocol ( RIP ) RIP protokolünün iki versiyonu vardır: RIPv1: Bu versiyonda güncelleĢtirmeler subnet (alt ağ bilgisi) bilgisi içermezler. Yönlendirme bilgi protokolü (RIP) yıllardır. iki önemli bilgi içerir: Hangi ağa ulaĢılabildiği. Bu versiyonda da 15 geçit sayısı sınırı devam etmektedir. RIPv2: Versiyon 1' göre karĢılaĢtırma yapacak olursak. Tablo güncellemelerinin güvenliği için yetkilendirme mekanizması. Kendisi RFC1058'de tanımlı olup VLSM (Variable Length Subnet Masks) desteği yoktur. En önemli güvenlik açıklarından biri de bu versiyonda kimlik denetimi desteği yoktur. RIP v2‟ nin artıları Ģunlardır: Ġlave yönlendirme paketi bilgisi taĢıyabilme.

• Ancak adım sayısı o yolun en kısa yol olduğunu göstermez. • Aktif modda çalıĢan bir yönlendirici her 30 saniyede bir yönlendirme güncelleme mesajı yayınlar. • Pasif katılımcılar sadece gelen yönlendirme bilgilerini alırlar ve yönlendirme tablolarını düzenlerler.1.R3 Router‟ları Arasındaki Bağlantı 130 . • Aktif katılımcılar kendi yönlendirme bilgilerini diğerlerine gönderirler.5.4.R2. RIP Nasıl CalıĢır? RIP protokolü DV ( mesafe vektörü ) yönlendirme mantığıyla çalıĢır.5. • Hem aktif hem pasif RIP katılımcıları mesajları dinlerler ve tablolarını güncellerler.C Ağları ile R1.2. Rıpv1 ve Rıpv2 arasındaki farklar ġekil 29: Rıpv1 ve Rıpv2 arasındaki farklar 4.B. Resim 55: A. • Katılımcıları aktif ve pasif makineler olarak ikiye ayırır. • Mesafe için adım sayısı kullanılır. • Ġçerisinde yönlendiricinin o anki yönlendirme veritabanında bulunan bilgiler olur.

Arouter'ı B ağına B router' ını kullanarak tek adımda ulaĢabileceğini öğrenir 2. Öte yandan.5. Show ip protocols komutu. router üzerinde IP trafiğini hangi gönderim protokollerinin taĢıdığını gösterir. Ardından. Bu durumda: A router'ı C ağına B router'ını kullanarak iki adımda ulaĢabileceğini öğrenir. hiçbir router yollar hakkında bilgi sahibi değildir. B router' ı A ve C ağlarına ilgili router' ları kullanarak tek adımda ulaĢabileceğini öğrenir. R3 ve R4 ise router'ları temsil etmektedir. Bu durumda: 1. ağ muhtelif değiĢimlere otomatik olarak uyum sağlayabilir [76]. C router'ı B ağına B router' ını kullanarak tek adımda ulaĢabileceğini öğrenir.Örneğin. RIP servisi aktif olduğu için her router tüm ağlara "ben bir router' ım ve Ģu ağa ulaĢabiliyorum" mesajı yollar. • Ġlk baĢta. • A. 4.3. RIP konfigürasyonunu kontrol etmek için ilave komutlar Ģunlardır: Show interface <arabirim> Show ip interface <arabirim> Show running-config 131 . Bunların en yaygın olanlarından ikisi show ip route komutu ve show ip protocols komutlarıdır. yukarıdaki ağı alırsak. RIP mesajları sık sık gönderildiğinden ve 3 RIP mesajı süresince haber alınamayan bir ağ "ölü" olarak sayıldığından. yönlendirme tablosunda yer alan komĢu RIP‟ lerce alınan yolları doğrulamak için kullanılır [76]. C router'ı A ağına B router'ını kullanarak iki adımda ulaĢabileceğini öğrenir. B router'ı yeni bir Ģey öğrenmez. R2. her router öğrendiği bilgileri paylaĢır. B ve C ağları ve R1. Show ip route komutu. RIP Yapılandırması RIP‟ in düzgün yapılandırılmıĢ olup olmadığını doğrulamak için kullanılan değiĢik komutlar vardır. 3.

" der. metriğin 15 üzerinde artırılmasına yol açıyorsa bu durumda sonsuzluk gibi düĢünülür ve ağ adresi ulaĢılamaz olarak kabul edilir [77]. RIP’ in Amaçları Nelerdir? Ġnternet denen ağ.5. • Ağ. 2.RIP. Bu sorunun çözümü için RIP 15 adımdan daha fazla adımda ulaĢılan ağları “ulaĢılamıyor ” kapsamına alır. Örneğin: Türkiye'deki çoğu internet servis sağlayıcısı. A router' ı B router'ına " Ben C 'ye iki adımda ulaĢabiliyorum.5. daha karmaĢık olan OSPF protokolü bu sorunu çözmektedir [77].R2. Bir router. • Belki de binlerce satır yönlendirme bilgisi girecek adam sayısı azdır. Normalde C' ye B üzerinden ulaĢtığını bilen A router'ı.C Ağları ile R1. TT net'in omurgasına bağlıdır. RIP‘ in Sorunları ġekil 30: A. RIP ve baĢka protokoller router'ların birbirlerini otomatik olarak görmesi için gerekli hizmetleri sunarlar [77]. Buna ek olarak. birçok ağın birbirine bağlantısı ile oluĢur. 4. 4.B. 132 . kaynaktan alıcı adresine giden yolda izin verilen atlama sayılarındaki sınırın dolmasıyla sürekli devam eden gönderim döngüsünü engeller.R3 ve R4 Router‟ları Arasındaki Bağlantı Az önceki örnekte B ile C ağları arasındaki R3 yolunu kestiğimizi varsayalım. değiĢimlere (örneğin TT net'in su altı kablosunun kopması) karĢı dayanıksız olacaktır. Bu durumda: 1. B router' ı bunu listesine ekler ve A router' ına " Ben c‟ ye üç adımda ulaĢabiliyorum." der. tablosunu günceller ve B' ye " Ben C' ye dört adımda ulaĢabiliyorum . yeni veya değiĢmiĢ bir giriĢ içeren gönderim güncellemesi aldığında metrik değer. Eger bu.4. 4. 3. " der. B router 'ı C' ye doğru olan bağlantısını aklından siler. • Dolayısıyla.5. yol üzerinde bir atlama olarak kendi hesabına 1 artırılır.

6. Uçtan uca güvenlik ile özel ağ ve Internet saldırılarına karĢı etkili koruma sağlar. The Defense Advanced Research Projects Agency (ABD Savunma Bakanlığı İleri Araştırma Projeleri Ajansı).6.. kimlik doğrulaması (authentication) ve verinin network üzerinde güvenli iletimini (Secure transmission) sağlayan bir endüstri standardıdır[78]. Devamındaki sürümler de kullanıma devam etmiĢtir. bu tehlikeler datalarımızın editlenmesi. kriptolayan (encryption). IPSec veriyi. IPSec ağ ortamında bulunan her bilgisayar için kimlik denetimi yapmaktadır[79]. yerel ağ bilgisayarları.4. çalıĢma grupları. IPSec. ordu tarafından kullanılmak üzere. IPSec sayesinde datalarımızın network üzerinde güvenli bir Ģekilde hedefine ulaĢmasını sağlarız[78]. IPSEC (IP SECURITY) 4. IPSec standart olarak belirlenen bir Ģifreleme kullanır ve windows 2000 ile beraber gelmiĢtir. bütünlüğünü sağlayan (integrity) . Windows XP ve Windows Server 2003 ailesinde IPSec. IPSec RFC (Requests for Comments) 2401-2411'de belirlenmiĢtir.. yanlıĢ yerlere yönlendirilmesi. çünkü TCP/IP protokol kümesinin bu denli yoğun ve hatta standart olarak kabul edilip kullanılacağı düĢünülmemiĢti. dolayısı ile birçok tehlikeye maruz kalabilirler.) TCP/IP yığını içerisinde standart gelen bir özelliktir. gibi özetlenebilir. DARPA (Daha önce ARPA olarak bilinmekteydi) bugünkü internetin geliĢtirilmesinden sorumluydu ve Berkeley Unix ve TCP/IP'yi de içeren birçok geliĢtirme projesini finanse etti[77]. 133 . (IPsec mimarisi RFC2401 belgesinde tanımlanmıĢtır. normal ağlarda da kullanıma müsaittir. yeni teknolojiler üretmekle sorumlu ABD Savunma Bakanlığı Ajansıdır. Genel ve özel ağlarda Ģifreleme ve filtreleme hizmetlerinin bir arada bulunduğu internet Protocol Security (IPSec) iletiĢim kuralı aracılığıyla bilgilerin güvenliği sağlanır. etki alanı istemcileri ve sunucuları. güvenli ağ kavramının uzun vadeli hedefidir. ĠletiĢimde IPSec korumasını bilmesi gerekenler yalnızca gönderen ve alan bilgisayarlardır. IPSec Nedir? TCP/IP Protokol kümesi 1969 yılında DARPA tarafından (Department of Defense Advanced Research Projects Agency) kendi iç networklerinde kullanılmak üzere geliĢtirilmiĢtir ve geliĢtirilirken güvenlik kısmen göz ardı edilmiĢtir. Datalarımız network üzerinde savunmasız olarak yol alırlar. Bu uygulamalar iletiĢim kurallarında hiçbir değiĢikliğe neden olmadığı için.1.

IPSec. Bütünlük (integrity) Hedefe ulaĢan verinin kaynaktan gelen veri ile aynı olup olmadığı kontrol edilir. Sonuç farklıysa iletilen mesaja iletim sırasında müdahale edildiği anlaĢılır. Ġki bilgisayar arasında güvenlik duvarı türünde paket süzme veya ağ adresi çevirme iĢlemi yapılmıyorsa.2. bunun yerine IP adresinin ardında yer alan sistemin bir kimliği olup. kimlik doğrulama iĢlemiyle bu kimlik denetlenir. IP adresinin kimlik olarak dikkate alınması zorunlu değildir. Güvenliği sağlanan trafiği bilmesi gereken bilgisayarlar yalnızca. Bir yere gönderilecek veri 128 bitlik özetler halinde Ģifrelenir. extranet'ler ve geçici istemciler arasındaki iletiĢimi koruma yeteneği sağlar[80]. 2. Ağ üzerinden gönderilen mesajın gerçekten gönderilen mesaj olup olmadığını anlamak için. kaynak IP'den hedef IP adresine güven ve güvenlik oluĢturan uçtan uca bir güvenlik modelini temel alır. Yerel ağ (LAN): istemci/sunucu ve eĢler arası GeniĢ ağ (WAN): yönlendiriciden yönlendiriciye ve ağ geçidinden ağ geçidine Uzaktan eriĢim: çevirmeli istemciler ve özel ağdan Internet eriĢimi[80]. Bütünlük (Integrity) Kimlik doğrulama (Authentication) Gizlilik (Confidentiality)[81]. 134 .  MD5. Veri bütünlüğünü sağlamak için kullanılır [84]. Mesajları özetlemek için MD5 ve SHA-1 algoritmaları kullanılır. Tek yönlü (açık anahtarlı) Ģifreleme tekniğidir.6. Her iki bilgisayar da. Bu model IPSec'in Ģu kuruluĢ senaryoları için baĢarılı biçimde dağıtılmasına olanak sağlar[80]. gönderen ve alan bilgisayarlardır.Ģube ofisleri (fiziksel olarak uzakta bulunabilir). (Message-Digest Algorithm5) veri bütünlüğü veya özet fonksiyon olarak da bilinir. mesajı alan bilgisayarın hesapladığı mesaj özeti (message digest) değeri ile mesajı gönderinin ilettiği mesaj özeti değerleri karĢılaĢtırılır. IPsec güvenlik mimarisini oluĢturan 3 temel öğe vardır: 1. kaynaktan gelen verileri yalnızca hedefe yönlendiren bilgisayarların IPSec'i desteklemesi gerekmez. iletiĢimin gerçekleĢtirildiği ortamın güvenli olmadığı varsayılarak. 3. güveni kendi tarafında sağlar. 4.

Bu durumda. Birbirinin kopyası iki anahtarı olsun.(Anahtar uzunluğu ne kadar artarsa güvenlik de o kadar artar. tek kilidi olan bir sandık düĢünün. 4.6.3. Gizlilik (Confidentiality) Gönderilen verinin ağ üzerinden ĢifrelenmiĢ bir Ģekilde iletilmesini belirtmek için kullanılır. IPSec protokolünü kullanarak iletiĢim kuracak bilgisayarlar. 56 bit uzunluğunda anahtar kullanır. Verileri 160 bit uzunluğunda özetler. Anahtarlardan biri kaynakta diğeri ise hedeftedir. (Secure Hash Algorithm) özetleme algoritmasıdır. 4. Kaynakta anahtarla kilitlenen sandık. Veri bütünlüğünü sağlamak için kullanılır. Anahtar uzunluğu 112 bite çıkarılmıĢtır. SHA-1. Kimlik doğrulama (Authentication) ĠletiĢimde bulunan her iki tarafın da birbirlerinin kimliklerinin doğrulanması için kullanılır. Web alanında geniĢ kulanım alanı vardır [84]. (trible DES) DES‟teki açıkları kapatabilmek için DES‟te kullanılan algoritmanın üç kez uygulanmasıyla anahtar uzunluğunu artıran yöntemdir. ĠletiĢimde bulunan bilgisayarların birbirlerinin kimliklerini doğrulamaları için aynı kimlik doğrulama metodunu kullanması gerekir. Blok Ģifreleme algoritmasını kullanır.) 135 . (Bitler önce bloklanır sonra Ģifrelenir. kimlik doğrulama iĢlemi için çeĢitli yöntemler kullanabilirler[84].4.6.) Hem Ģifrelemek için hem de Ģifre çözmek için aynı anahtar veri kullanılır.  3DES.  DES. ġifreleme iĢleminde en çok kullanılan yöntemler DES ve 3DES yöntemleridir. Tek yönlü Ģifreleme tekniğidir.(Data Encryption Standart) simetrik Ģifreleme tekniğidir. Örneğin. ağdaki paketler bir izleyici (sniffer) aracılığıyla yakalansalar bile içerikleri ĢifrelenmiĢ olduğu için taĢınan verilerin üçüncü Ģahıslar tarafından okunması engellenmiĢ olur. hedefe gittiğinde yine aynı anahtarla açılacaktır.

gerçek IP adresinde değiĢiklik meydana gelmez. Paketin yük bölümü üzerinden koruma gerçekleĢirken.5. örneğin iki ayrı yerleĢim biriminde Ģubesi olan Ģirketin Ģubeleri arasındaki bağlantı (Network-to-Network). çünkü sistemlerin gönderdikleri IP paketleri karĢı ağa ulaĢtırılmak üzere kendi GateWaylerine IPSec uygulanmadan gelir ve Encryption/Decyrption iĢlemi bu 136 . TaĢıma modu IP paketinin AH veya ESP ile korunmasını sağlar. uçtan uca iletiĢim için kullanılır (örneğin bir istemci ve sunucu arasındaki istemciler için).ġekil 7: IPSec Mimarisi 4. IPSec yalnızca IP datalarını Ģifreler. IPSec tünel modda kullanıldığında Ģubelerin iç ağlarında IPSec kullanmaya gerek yoktur. TaĢıma modu IP datasının AH veya ESP ile korunmasını sağlar. Tünel Modu: IPSec tünel modu. datalarımız bizim kontrolümüzün dıĢında olan bir ağdan geçeceği zaman kullanılır. IPSec Ġletim Modları TaĢıma Modu: IPSec için varsayılan moddur. Bu modda güvenlik sadece OSI katmanlarından Transport katmanı ve üzerinde sağlanan bir özelliktir. aynı LAN (Local Area Network) içerisinde bulunan iki bilgisayar arasında kullanılabilir [78]. Aynı yerel ağ içerisinde bulunan cihazlar tarafından kullanılabilir [82].6. TaĢıma modu kullanıldığında. TaĢıma modu.

Saklama. ağlar arasında dolaĢmasını sağlayan yeni adresleme ve yönlendirme bilgileri olabilir. IP paketinin tümü bir AH veya ESP üstbilgisi ve ek bir IP üstbilgisi ile saklanır. Saklı alınan paketler hedeflerine ulaĢtığında. Tünel modu.GateWay‟lerde yapılır ve IP Paketi Ģifrelenerek hedef sisteme teslim edilmek üzere karĢı GateWay‟e teslim edilir [82]. Bu yeni paketin. IPSec tünel modu kullanıldığında. özgün paket verisi mesela özgün kaynak ve hedef gibi. paketler istenilen hedefe ulaĢtığı an saklama üst verisi iptal olur ve paketin hedefe yönlendirilmesi için asıl paket verisi kullanılır[79]. Gerçek IP paketi Ģifrelenir ve baĢka bir IP paketi yardımıyla kapsülleme yapılır. IPSec tünel modu. IPSec IP üstbilgisini ve verilerini Ģifreler. içinden saklı paketlerin geçtiği mantıksal veri yoludur[83]. Ağ herhangi bir iç ağ olabilir: özel bir intranet veya Internet. Tünel modunda. Tünel modunu aĢağıdaki yapılandırmalarda kullanabilirsiniz: Ağ geçitleri arasında Sunucu ve ağ geçidi arasında Sunucular arasında[1] 137 . Genel olarak tünel modu veriler farklı bir ağdan geçiĢ yapacağı zaman kullanılır. yönlendirme ve yeniden saklama iĢlemlerinin tümüne tünel oluĢturma adı verilir. Tünel iĢleminde paketler bir çerçeve içerisine alınarak saklanır. Tünel oluĢturma. Bu modda güvenlik bütün IP paketi üzerinden gerçekleĢtirilir. DıĢ IP üstbilgisinin IP adresleri tünel sonu noktalarıdır ve saklanan IP üstbilgisinin IP adresleri en son kaynak ve hedef adresleridir[83]. güvenilmeyen bir ağdan geçmesi gerektiğinde. Tünel oluĢturma gizlilikle birleĢtirildiği zaman.. Tünel modunda Ģifreleme iĢlemi veriler ağdan çıkıĢ yaparken ağ geçidi (gateway) üzerinde yapılır. aktarım modu ise yalnızca IP verilerini Ģifreler. Ağdaki trafiği dinleyenlere gösterilmez. trafiğin ara. saklama üstbilgisi kaldırılır ve paketi son hedefe yönlendirmek için özgün paket üstbilgisi kullanılır. özgün paketi yeni bir paket içine gizler veya saklar.. Tünelin kendisi. IP paketini AH veya ESP yükü olarak kabul ederek tüm paketin korunmasını sağlar. farklı ağlar arasındaki trafiği korumak için kullanıĢlıdır. Ġç ağlarda IPSec kullanmaya gerek yoktur[82].

4.1. AH‟da kaynak ve hedef bilgilerinde değiĢtirilme yapılamaz. HMAC hesaplanırken gizli anahtar. IPSec. AH söz konusu sıra numarasını IP paketinin Header (baĢlık) kısmında bazı alanları değistirerek yazar. Bu bilgi daha sonra paketin AH baĢlığına eklenir. Bu koruma yöntemi ile replay saldırıları önlenmiĢ olur. eğer IP paketi yolda bir Ģekilde değiĢtirildiyse (bir tek karakter bile değiĢse) sıra numarası farklı olacağından IP Paketi kabul edilmez.6. 138 . IPSec Protokolleri IPsec protokol ailesi iki bağımsız IP protokolünden oluĢur. beraberinde Ģifrelemeye de ihtiyacımız var ve bunu ESP sağlar[78]. AH protokolü IP datagramının bütünlüğünü korur. Payload Length: Kimlik doğrulama baĢlığının uzunluğudur. paketteki kullanıcı verisi ve IP baĢlığındaki IP adresi gibi değiĢmeyen bölümleri temel alınır. AH ( Authentication Header-Kimlik Doğrulama BaĢlığı ) AH. bu protokolleri inceleyecek olursak[78]. Ancak IP paketini Ģifrelemez. Authentication Header (AH) ve Encapsulated Security Payload (ESP) ekleyerek network iletiĢimini güvenli hale getirir. Replay saldırılarını engellemek ve IP paketinin bütünlüğünü korumak için çeĢitli algoritmalar kullanarak IP Paketine sıra numarası verir.6.6. iletim esnasındaki olası değiĢiklerin önüne geçmek.6. IP paketi hedefine ulaĢtığında aynı algoritma kullanılarak sıra numarası tespit edilir. bu durumda AH tek baĢına bize güvenlik sağlamada yeterli olmaz. Bunu yapabilmek için datagramın HMAC'ini hesaplar. çünkü bu modda paket tüm Ģekilde imzalanır. Standart IP paketlerine. ġekil 8: AH Kimlik Doğrulama Yapısı   Next Header: Takip eden alanın protokolünü belirler. Örneğin ağ içerisinde kullanılmayan bir makinenin yerine geçen hacker bu yöntemi kullanarak verileri değiĢtiremez[79].4.

139 . Sadece gizli anahtarı bilen eĢler HMAC yaratıp onu kontrol edebildiklerinden HMAC alanı paketin bütünlüğünü korur. Örneğin. paketin tanımlandığı güvenlik iliĢkisini belirlemek için bu değeri kullanır. Hızlı mod güvenlik iliĢkisinin ömrü açısından sıra numarası yinelenemez. bu numaraya sahip bir güvenlik iliĢkisinin daha önce alınmadığını doğrulamak için bu alanı denetler. hem de pakette taĢınan veri yükü) için kimlik doğrulama ve bütünlük sağlar ve yeniden yürütmeyi önler. Daha sonra bu HMAC IPsec protokol baĢlığına eklenir ve paketin alıcısı eğer gizli anahtara eriĢimi varsa bu HMAC'i kontrol edebilir. AH üstbilgisi ve veriler bütünlük içinde korunur. Bu alan takip eden baĢlığın protokolünü belirtir. Sıradaki 32 bit uzunluğundaki alanda Güvenlik Parametre Dizini (SPI) bulunur. Son alan olan HMAC ise 96 bitlik alan kaplar. A Bilgisayarı‟ndaki Gamze. Sonraki byte yükün uzunluğunu gösterir. Alıcı. Kimlik Doğrulama Üstbilgisi (AH). Gizlilik sağlamaz. Emre‟nin. Bir TCP datagramı taĢıma modunda kapsüllendiğinde kullanılan sayı ise 6'dır. IPsec protokolleri IP datagramlarının bütünlüğünü korumak için hash mesaj doğrulama kodlarını (HMAC) kullanır. Bu alanı iki adet ayırılmıĢ byte takip eder. Veriler okunabilir. ancak değiĢikliğe karĢı korumalıdır.  Güvenlik Parametre Ġndeksi (Security Parameter Index . IP üstbilgisi. Alıcı.ĠletiĢim için doğru güvenlik iliĢkisini tanımlamak üzere hedef adres ve güvenlik iletiĢim kuralı (AH veya ESP) ile birlikte kullanılır. kapsüllenmiĢ paketin açılmasında kullanılacak güvenlik anlaĢmasını belirler. yeni paket geri çevrilir. SPI. Sıra Numarası (Sequence Number): Replay koruması için AH datagram`ının seri numarasıdır [84]. B Bilgisayarı‟ndaki Emre‟ye veri göndermektedir. Güvenlik Parametreleri Dizini (SPI). iletiĢimde güvenlik iliĢkisi üzerinden gönderilen paket sayısını gösteren ve 1'den baĢlayarak artırılan 32 bitlik bir sayıdır. bu da verileri Ģifrelemediği anlamına gelir. AH protokolü IP datagramının IP baĢlığındaki IP adresi gibi değiĢmeyen parçalarını da korur [86].SPI): Paketin açılmasında kullanılacak güvenlik anlaĢmasını belirler. Ġlk byte Next Header alanıdır. ÇeĢitli hash algoritmaları kullanarak IP datagramı ve bir gizli anahtarı temel alan HMAC'i çıkartırlar. Daha önce bu numarayı taĢıyan bir paket alınmıĢsa. 32 bit uzunluğundaki Ardışıklık Numarası cevaplama ataklarına karĢı koruma sağlar. tüm paket (hem IP üstbilgisi. Bu. Sıra numarası. Tünel modunda bütün IP datagramı kapsüllendiğinden bu alanın değeri 4'tür. Paket için yeniden yürütmeye karĢı koruma sağlar. AH baĢlığı 24 byte uzunluğundadır.

ismini de oradan alır [78]. daha sonrası için kaydetmesi ve sonra tekrar yollaması. ESP bilgisi IP header ve payload‟u arasında yerleĢtirilir.6. AH bir ağı 3 tip saldırıdan korur:  Replay Saldırıları. AH protokolü iki yönlü kimlik tanılama sunar. tüm paket Ģifrelenir ve yeni bir ESP ve IP header yaratılır. Ģifreleme bilgisi olarak pakete ilave bir kuyruk eklenir [7]. Paketin Ģifrelendikten sonra HMAC hesaplanır ve ESP baĢlığı oluĢturulur ve pakete eklenir [84]. AĢağıdaki Ģekilde görüldüğü gibi. Bu tip saldırılar saldırganın artık ağda bulunmayan bir makinenin yerine geçebilmesini sağlar. 4.2. Bunu IP paketlerini kapsülleyerek yapar. ESP kuyruğu ve MAC adresi paketin sonuna eklenir. AH pakete anahtarlanmıĢ bir 'hash' ekleyerek. ESP tünel metodunda ise. kötü amaçlı bir kiĢinin bazı paketleri yakalaması.veri gönderen kiĢinin gerçekten Gamze olduğundan ve verilerin değiĢtirilmediğinden emin olmasını sağlar.  Spoof. 140 . IPSec`in kullandığı anahtarlanmıĢ hash paketin gönderildikten sonra içeriğinin değiĢtirilmediğine emin olunmasını sağlar. IP üstbilgisi ile IP yükü arasına AH üstbilgisi yerleĢtirilmesiyle bütünlük ve kimlik doğrulama sağlanır [81]. ESP protokolü hem HMAC kullanarak paketin bütünlüğünü hem de Ģifreleme kullanarak paketin gizliğini garanti eder. ESP (Encapsulating Security Payload -Kapsüllenen Güvenlik Yükü) ESP‟nin birincil görevi AH tarafından sıra numarası verilmiĢ IP paketlerini belirlediğimiz algoritmalar yardımıyla Ģifrelemek ve hedefte aynı algoritma yardımıyla Ģifresini çözmektir.  DeğiĢiklik.6. istemci ve sunucunun her ikisinin de bir diğerinin kimliğinden emin olmasını sağlar [86]. baĢkalarının paketi tekrar gönderebilmesini engelleyerek replay saldırılarına karĢı koruma sağlar. ESP iletim metodunda.

IP baĢlığı 141 .  Sıra Numarası: SA için anti-replay koruması sağlar. Sıra numarasının tekrarlanmasına izin verilmez. Alıcı bu değeri kullanarak bununla hangi güvenlik iliĢkisinin kullanılacağını belirler.  Pad uzunluğu: Takviye alanının byte olarak uzunluğu. 32 bit`tir. ESP IP baĢlığından sonra TCP gibi üst katman protokolden önce ya da zaten yerleĢtirilmiĢ olan IPSec baĢlıklarından önce yerleĢtirilir. Alıcı bu numaraya ait güvenlik iliĢkisinin sıra numarasını kontrol ederek daha önce alınıp alınmadığını belirler. 1 den baĢlayarak arttırılarak haberleĢmede güvenlik iliĢkisi üzerinde gönderilen paket sayısını belirler. ESP‟yi takip eden her Ģey (üst katman protokolü. veri ve ESP trailer) imzalanır.  Sonraki BaĢlığı (Next header): Orijinal IP baĢlığının protokol numarasıdır. Bu alan alıcı tarafından takviye alanını atmada kullanılır. Eğer daha önce alınmıĢ ise paket kabul edilmez. 0 ile 255 byte arasında.ġekil 9: ESP‟ nin Yapısı  Güvenlik Parametre Ġndeksi (SPI): Hedef adres ve güvenlik protokolü (AH veya ESP) ile birlikte kullanıldığında haberleĢme için doğru güvenlik iliĢkisini (SA) tanımlar. Yükü tanımlamak için kullanılır.  Ekleme/Takviye (Padding): Kullanılan blok Ģifrelemenin blok ölçüsüne uyacak Ģekilde verinin uzunluğunu değiĢtirir.

Üsta katmak protokolü bilgisi. ġifreleme Algoritmaları Kriptografi bilimi anahtar kullanım özelliklerine bağlı olarak iki farklı algoritma sistemi ortaya koymuĢtur: Simetrik Ģifreleme algoritmaları Asimetrik Ģifreleme algoritmaları Simetrik ġifreleme Algoritmaları: Simetrik Ģifreleme algoritmaları Ģifreleme ve deĢifreleme iĢlemleri için tek bir gizli anahtar kullanmaktadır. Ġkinci bölüm Ardışıklık Numarasıdır. IV sayesinde iki eĢit yüke karĢılık iki farklı ĢifrelenmiĢ yük oluĢturduğundan emin olunabilir [82]. Simetrik Ģifreleme algoritmaları eğer IV kullanılmazsa frekans saldırılarına karĢı zayıftırlar. Üçüncü bölümde ise Ģifreleme iĢleminde kullanılan İlklendirme Vektörü (IV) bulunur. Böylece AH tarafından oluĢabilecek güvenlik açığı engellenmiĢ olur [82]. ESP baĢlığındaki ilk bölüm Güvenlik Parametre Dizini (SPI)'dir.imzalanmaz ve bu sebeple değiĢikliklerden korunmaz. Bu numara cevaplama ataklarına karĢı koruma sağlar. 142 . ġifreleme iĢlemlerini gerçekleĢtirdikten sonra Ģifreli metni alıcıya gönderirken Ģifreli metinle birlikte gizli anahtarı da alıcıya güvenli bir Ģekilde göndermesi gerekmektedir. Simetrik Ģifreleme algoritmaları çok hızlı Ģifreleme ve deĢifreleme iĢlemleri gerçekleĢtirebildiğinden dolayı günümüzde çok yaygın olarak kullanılmaktadır [87]. veri ve ESP trailer kopyalanır [86]. ESP protokolü gizlilik ve kimlik denetimini beraber sağlayabilir. SPI kapsüllenmiĢ ESP paketinin açılmasında kullanılacak SA'yı belirtir. Bu protokol öncelikli olarak AH tarafından sıra numarası verilmiĢ IP paketlerini belirlenmiĢ algoritmalardan faydalanarak Ģifrelemek ve hedefe ulaĢtığında aynı algoritmaları kullanarak çözümlemektir.

Ġnsanlığa ilk duyurulan açık anahtar algoritması. Algoritma anahtar değiĢimi ile sınırlıdır [87]. Birçok ticari uygulama bu anahtar değiĢimini kullandı. iĢte bu forma hash diyoruz. güvenli olmayan bir kanal vasıtasıyla (güvenli bir Ģekilde) ortak bir Ģifrede karar kılmalarına yarayan bir protokoldür. Diffie Hellman Algoritması: Algoritmanın amacı. çünkü günümüzde kullanılan çoğu Ģifreleme yönteme hash algoritmasına dayanır. Hash fonksiyonları çok önemli.Asimetrik ġifreleme Algoritmaları: Simetrik Ģifreleme tekniğinde bulunan anahtar dağıtım problemini çözmek için Ģifreleme ve çözme iĢlemlerinin her birisi için ayrı ayrı anahtar kullanma prensibine dayanan bir Ģifreleme sistemi geliĢtirilmiĢtir. Yani sizin Ģifreniz 1234 ise. iki kullanıcının bir anahtarı güvenli Ģekilde birbirlerine iletmeleri ve daha sonrasında da bu anahtar yardımı ile Ģifreli mesajları birbirlerine gönderebilmelerini sağlamaktır. Hash Algoritması: Önce hash‟in ne olduğunu açıklayalım. Bu sistemde Ģifreleme iĢlemi herkes tarafından bilinen açık anahtarla yapılır. Ġki iĢtirakçinin öncesinde herhangi bir anlaĢmaya gerek duymadan. sabit uzunlukta bir çıkıĢ sağlar. Verilen herhangi bir uzunlukta giriĢ için. 143 . DiffieHellman ortak gizli anahtar oluĢturma sistemi ayrık algoritma problemini üzerine kurulmuĢ ve güvenirliği çok büyük asal sayıları seçmeye dayanmaktadır [88]. bu Ģifre hash algoritmasından geçtiğinde A2ecD13Fdeac12e gibi bir forma dönüĢür. Bunun anlamı Ģu: Eğer hash algoritmalarıyla çalıĢan bir program ya da iĢletim sistemi kullanıyorsanız istediğiniz uzunlukta kendinize Ģifre belirleyebilirsiniz [89]. ġifreleme ve çözme iĢlemi birbirinin simetriği olmayan (yani aynısı olmayan) algoritmalarla gerçekleĢtirildiğinden dolayı da asimetrik Ģifreleme sistemi olarak bilinir [87]. bunlar veriyi tek yönlü olarak Ģifreler. Hash algoritması için "hash fonksiyonları" denilen fonksiyonlar kullanılır. Diffie ve Hellman`ın açık anahtarlı kriptografi olarak tanımladıkları 1976 yılında yayımlanmıĢ "New Directions in Cryptography" isimli makalelerinde yer aldı ve bu algoritma kriptografik sisteme örnek olarak DiffieHellman Anahtar değiĢimi idi. Hash için kısaca ĢifrelenmiĢ Ģifre diyebiliriz.

Alıcı taraf veriyi aynı Hash fonksiyonundan geçirerek aynı sonucu bulursa verinin içeriğinin değiĢmediğinden emin oluyor. Değerli bilgileri açık ağ olan internet üzerinden geçerken yetkisiz eriĢimlerden korur. veri paketleri bu yeni ve güvenli protokol baĢlığı bilgisini kullanır. VPN herkese açık ağda oluĢturulan tünelleme tekniğidir [91]. 144 . Tünelleme teknolojileri. Veri iletiĢimi baĢladığında. VPN kısaca. IPSec (Internet Protocol Security) en çok kullanılan güvenlik protokolüdür. Tünelleme Teknolojisi interneti kullanarak bir lokasyondan diğerine veri paketlerinin koruyucu bir Ģifreleme algoritmasıyla iletilmesi yöntemidir. Protokol baĢlığı ve VPN bağlantısı için kullanılacak protokolün baĢlık bilgisine eklenir. Amacı verinin kriptolanmasını sağlamak değil ama verinin yolda değiĢtirilmesini önleyerek verinin doğruluğundan alıcı tarafın emin olmasını sağlamaktır. Ģifreleme ve kimlik doğrulama için kullanılan standart bir güvenlik protokolüdür. herkese açık bir ağ olan internet üzerinden verilerin güvenli bir Ģekilde geçirilmesi olarak tanımlanabilir. ġekilde Hash fonksiyonunun nasıl çalıĢtığı görülüyor.Resim 56: Hash Algoritması Yapısı IPSec‟te kullanılan diğer bir algoritma çeĢidi ise Hash algoritmasıdır. (IPSec ile birlikte kullanılırlarsa) kompleks Ģifreleme prosedürleri ve kimlik doğrulama protokollerini içerir. ġekilde veri Hash fonksiyonundan geçirilerek bir Hash sonucu bulunuyor ve veri ile birlikte karĢıya Hash sonucu da gönderiliyor. Bunlar tek taraflı fonksiyonlardır. IPSec internet üzerinden veri taĢınması iĢleminde tünelleme. Yani tersi alınamaz.

Bu iĢlem için kullanılan protokole.7. yani IP si bilinen cihazın fiziksel adresinin öğrenilmesi protokolüne Adres Çözümleme Protokolü (Address Resolution Protocol) denir. ARP (Adres Çözümleme Protokolü) Nedir? Yerel ağlarda kullanılan en yaygın ara yüz Ethernet‟tir. Son 6 hane ise cihazın benzersiz adresini belirler. Lan) üretim aĢamasında benzersiz bir adres verilir. Yerel ağda haberleĢmek için veri alıĢ-veriĢi yapılacak cihazın fiziksel adresi bilinmelidir. ADRES ÇÖZÜMLEME PROTOKOLÜ (ARP) 4. [94] ġekil 10: Arp Ġsteği Gönderimi 4.1.7. TCP/IP protokolü ise veri gönderip almak için 32 bitlik IP adreslerini kullanır. [94] 145 . Bu adres 48 bitten oluĢur ve cihazın salt okunur belleğine yazılmıĢtır. Fiziksel Adresler (Mac Adresleri) Nedir? Yerel ağlarda kullanılmak için üretilmiĢ cihazlara (Ethernet. Bu adresler 16'lık tabanda olup toplam 12 haneden oluĢur (Örnek.2. Token Ring. Bu ara yüzler birbirlerine paket göndermek için kendilerine üretim aĢamasında verilmiĢ 48 bitlik fiziksel adresleri (mac adresi) kullanırlar.7. 0015-60-4F-E1-D8). IEEE tarafından belirlenen kurallara göre ilk 6 hane üreticinin kimliğini belirtir ve aynı üreticinin bütün cihazlarında aynıdır. Ethernet ara yüzüne sahip olan ağ kartları ile yerel ağlara kolayca bağlanılmaktadır.4.

Belirtilen IP‟nin dıĢındaki hiçbir IP den cevap gelmez ve gelen cevap cihazın kendi fiziksel adresini içerir. [94] 4.7. Bu pakette gönderenin IP adresi.3. Arp Ġsteği Paketi IP si bilinen fakat fiziksel adresi bilinmeyen bir cihaz varsa bütün ağa arp isteği(arp request) gönderilir.7. Ayrıca isteği yollayan ve isteği yanıtlayan 2 cihazda diğerinin fiziksel adresini ve IP adresini daha sonra kullanmak üzere belleğine kaydeder. Aynı Ağda Arp Fiziksel Adreslerinin Çözümlenmesi ġekil 12: Arp Çözümlenmesi 146 . gönderenin fiziksel adresi ve alıcının IP adresi vardır. Alıcının fiziksel adresi bilinmediğinden tüm ağa yayın yapan (broadcast) bir paket yollanır ve isteğin bütün ağa ulaĢması sağlanır.4.ġekil 11: Fiziksel Adres Çözümü 4.

A bilgisayarı 192. A bilgisayarının IP si 192. Bu pakette kendi IP adresi. Eğer arp tablosunda o girdiyi bulamazsa bütün ağa broadcast bir arp istek paketi yollar.168. A düğümü Y1 in adresini çözümler.2 ve B bilgisayarının IP si 192.1.5.168. 4. Çözümleme de.7.Örneğin.3 olsun.1.[94] ġekil 13: Farklı Arp Çözümü Örneğin yukarıdaki gibi bir ağda A bilgisayarı ile D bilgisayarı arasındaki haberleĢmede paket önce Y1 e. A bilgisayarı gelen arp yanıt paketindeki fiziksel adresi. 4. 147 . A bilgisayarı B bilgisayarı ile iletiĢime geçmek istiyor. Farklı Ağlarda Arp Fiziksel Adreslerinin Çözümlenmesi Genel olarak yukarıda anlatılanlar gibi olup birkaç temel fark vardır. sonra Y2 ye gönderilir. B bilgisayarı kendi fiziksel adresini içeren bir arp yanıt paketini A bilgisayarına yollar. Kendi IP adresi ile karĢılaĢtırır. 1.3 IP adresine sahip olan cihazın fiziksel adresine kendi arp tablosundan bakar. Bu yerel ağdaki bütün bilgisayarlar arp paketini alır.168. Y1. Y2 de D nin adresini çözümler. 5. B bilgisayarı arp paketindeki IP ile kendi IP adresinin eĢleĢtiğini görür ve A bilgisayarı için IP adresi-fiziksel adres eĢleĢtirmesini kendi arp tablosuna ekler. 3.1. öğrenmek istediği IP adresiyle eĢleĢtirip arp tablosuna ekler. Alıcı fiziksel adresi paketin bütün ağa gidebilmesi için FF:FF:FF:FF:FF:FF dir. 2. Y2 nin adresini çözümler. fiziksel adresi ve alıcının IP adresi vardır. Eğer eĢleĢme olmazsa cevap dönmez ve arp paketini atar.

6. 148 .7. AĢağıdaki ekranda arp –a ile bilgisayardaki arp tablosu görüntülenmiĢtir.7. Arp Tablosu Arp iĢlemini tekrar tekrar yapmamak.1. Eğer 2 dakika içinde tekrar kullanılırsa tabloda 2 dakika daha kalır ama en fazla 10 dakika sonra silinir.6. Arp tablosu otomatik olarak dolabileceği gibi el ile de doldurulabilir. Otomatik girdiler silinip tekrar yazılabilirler ama el ile girilenler bilgisayar yeniden baĢlatılana kadar arp tablosundan silinmez. [94] 4. öğrenilen fiziksel adres-IP adresi bilgilerini ileride kullanabilmek için bu bilgiler arp tablosunda tutulur. 1. Her arp girdisi en fazla 10 dakikalık bir ömre sahiptir.4. Tabloya eklendikten sonra 2 dakika içinde tekrar kullanılmayan girdiler silinir. Arp Tablosuna Otomatik Yeni Veri Eklenmesi Yerel ağdaki herhangi bir bilgisayarla iletiĢime geçildiğinde bu bilgisayarın IP ve fiziksel adresleri arp tablosuna eklenir[94].

2.1.3 IP adresine sahip olan bilgisayarın IP ve fiziksel adresleri öğrenilmiĢ ve arp tablosuna eklenmiĢtir. ĠletiĢime geçilen 192. Daha sonra yerel ağdaki 192.168. 149 .3 IP adresine sahip bilgisayar ile ping komutu yardımıyla iletiĢime geçilmiĢtir.1.168. 3.

6. 2. 150 .7. Arp Tablosuna El Ġle Yeni Veri Eklenmesi 1. Önce arp -a komutu ile arp tablosu görüntülenmiĢtir[94].2. Daha sonra arp -s komutu ile arp tablosuna eklenmek istenilen cihazın IP adresi ve fiziksel adresi girilmiĢtir.4.

IP 0x0800 151 . Örneğin. Bir arp paket biçimi aĢağıdaki gibidir. 4. Bu mesaj yapısı herhangi bir protokol için fiziksel/donanım adres çözümlemesi amaçlasa da genelde IP ağlarında fiziksel adrese ulaĢmak için kullanılır. [94] Tablo 6: ARP Paket Biçimi Donanım Adres Tipi Her bir veri hattı katman protokolüne bu alanda kullanması için verilen numaradır.3.6.7. Örneğin Ethernet 1 Protokol Adres Tipi Her bir protokole bu alanda kullanılması için verilen numaradır. Tekrar arp -a komutu çalıĢtırıldığında listede son eklenen adres de vardır ve yanında “statik” yazar.3 Arp Paket Formatı Gerekli durumlardaki mesajlaĢmalarda kolaylık sağlaması için bir ARP mesaj yapısı oluĢturulmuĢtur.

Yeni çalıĢtırılmıĢ bilgisayarlar fiziksel adreslerini ağa duyurup IP adresi ister.255 arası IP adreslerini kullanım 152 . IPv4 adresi 4 byte uzunluğundadır. Bu alanda istekler önemsenmez. BGP (Border Gateway Protokol) Nedir? Ġnternet‟in ilk çıkıĢ noktasındaki önemli kriterlerden biri. Gönderen Donanım Adresi Donanım adres göndericisi Gönderen Protokol Adresi Protokol adres göndericisi Hedef Donanım Adresi Alıcıya yönelik donanım adresidir. SINIR GEÇĠTLERĠ PROTOKOLÜ (BGP) 4. Kurumlar ve birimlere ihtiyaçları oranında IP adresi barındıran bloklar tahsis edildi.0 – 144.1. (FF:FF:FF:FF:FF:FF) Hedef Protokol Adresi Alıcıya yönelik protokol adresidir.0. Bu sorunu çözmek için baĢka bir baĢlangıç protokolü (bootstrap) önerilmiĢtir: BOOTP.255. 4. cevap için 2. Fakat BOOTP de IP-fiziksel adres eĢleĢtirmesinin elle yapılması gerekir. UDP ile haberleĢtiğinden yerel ağın dıĢına çıkabilir.7. Operasyon Gönderici belirli operasyonları sergiler: istek için 1. RARP sunucuları bu isteğe cevap verir. RARP (Reverse Address Resolution Protocol – Ters Adres Çözümleme Protokolü) Arp iĢleminin tam tersi olarak bilinir. Ethernet adresi 6 byte uzunluğundadır.7.8. RARP isteği için 3 ve RARP cevap için 4.122.122. Bu nedenle Ġnternet dağıtık bir yapıda kuruldu. Bu istek yerel ağın dıĢına çıkamayacağı için yerel ağda bir RARP sunucusu olması gereklidir. [94] 4.8. tek sisteme ya da kuruluĢa bağlı olmadan çalıĢabilmesi ve bu Ģekilde sürekliliğin garanti edilmesi idi. tek noktaya. Protokol Adres Uzunluğu IP adresinin byte cinsinden uzunluğudur. ODTÜ‟ye bu Ģekilde 144.Bir istek mesaji gönderilirken VarıĢ Donanım Adresi‟nin tamamı F yapılır.Donanım Adres Uzunluğu Donanım adresinin byte cinsinden uzunluğunu gösterir.

BGP ‘nin Temel Mantığı Nedir? Ġnternet üzerinde onbinlerce ayrı ağ bulunmaktadır. Bu bilgiyi alan diğer kenar yönlendiriciler de aynı Ģekilde bu bilgiyi bağlı olduğu diğer kenar yönlendiricilere aktarır. Kenar yönlendiricilerin Ġnternet üzerindeki paket iletimini sağlayabilmesi ortak bir protokol üzerinde bilgi paylaĢımı yapmaları ile mümkün olur. BGP sisteminde her kenar yönlendirici öncelikle kendi ağını. Böylece dünya üzerindeki herhangi bir yönlendirici cihaz. OSPF (Open Shortest Path First) daha çok servis sağlayıcıların kendi iç ağlarında kullandığı bir protokol olmakla beraber kurumsal ağlarda da yaygın olarak kullanılmaktadır. BGP (Border Gateway Protokol) ise dünya genelinde servis sağlayıcılar.hakkı verildi. Bu dağıtık yapının kaçınılmaz sonucu ise farklı IP adres bloklarının farklı bölgelerde olması idi. hangi IP bloğunun nerede olduğunu merkezi bir yere sormadan öğrenebilecek hale gelmiĢtir.8. ġekil 14: BGP KomĢuluğu 4. hangi ağlara ulaĢabilecekleri bilgisini iletmesi üzerine kuruludur. çevresindeki diğer kenar yönlendiricilere duyurur. yani Ġnternet‟e bağlanmasını sağladığı ağı. [97] 4. çok büyük kurumsal ağlar ve özellikle de büyük yerleĢke (kampüs) ağlarının birbirleri ile bağlantılarında kullanılmaktadır[97].2.8. Sonuçta dünya üzerindeki her kenar yönlendirici bir IP bloğuna ulaĢmak için bir veya birden fazla yol biliyor olacaktır.3. Merkezi yapıda olmayan ve dağıtık IP bloklarının bulunduğu böyle bir ağ yapısının çalıĢmasının yolu ise ağların dıĢ bağlantılarını sağlayan yönlendirici cihazların (routerlar) birbirleri ile haberleĢerek hangi ağlara ulaĢım sağladıkları bilgisini paylaĢmalarıdır. BGP‟nin temel mantığı her yönlendiricinin komĢusu olan diğer yönlendiricilere. BGP ÇeĢitleri Nelerdir? Ağ geçidi (gateway) protokollerinin en çok kullanılan ikisi ospf ve bgp dir. Bunu sağlamak için ağ geçidi (gateway) protokolleri geliĢtirilmiĢtir. [97] 153 .

Burada önemli bir nokta. bir trafik ıĢığına birden fazla yoldan bilgi gelecektir. hedef IP bloğuna hangi yönden kaç atlama (hop) noktasıyla ulaĢılır bilgilerini yorumlayarak paketi o yöne yönlendirir. BGP de aynı bu mantıkla çalıĢır. Peki en kısa diye bildiği yönde bir kopukluk varsa. DeğiĢik kaynaklardan gelen. yakınındaki diğer tüm trafik ıĢıklarına hedef adrese kendisi üzerinden ulaĢmak için kaç trafik ıĢığı geçmesi gerektiğini bildirir. Bu değeri ilk trafik ıĢığı için “0″ dersek.4. Bu bilgi de 3… 4… 5… Ģeklinde artarak diğer tüm trafik ıĢıklarına aktarılır. hedefe en yakın trafik ıĢığı. [97] ġekil 15: BGP ÇalıĢma Mekanizması Örneğin. Buradaki her trafik ıĢığını bir yönlendirici cihaz olarak düĢünürsek. Ģehir içinde bir noktadan diğer noktaya gitmek için farklı güzergâhlardaki trafik ıĢıklarını saymaya ve az sayıda trafik ıĢığı olan güzergâhı seçmeye benzer. görevimin baĢındayım” bilgisi 154 . oradan ulaĢılamıyorsa ne olacak? BGP‟de bunu anlamak için duyuru (anouncement) denen bir mekanizma kullanılır. BGP ‘nin ÇalıĢma Mekanizması Nedir? BGP‟nin çalıĢma mekanizması.8. Bir ıĢıktan “4″ gelirken diğerinden “5″ geldiğini düĢünelim. Bu durumda “4″ diyen trafik ıĢığının olduğu yönü seçmek “5″ bilgisi gelen yönden daha kısa olacaktır. bağlı olduğu komĢularına “ben ayaktayım. Bunu alan diğer ıĢıklar da sayıyı “1″ artırarak diğerlerine “2″ Ģeklinde iletir. Her BGP yönlendirici cihazı.4. bu bilgiyi alan yakınındaki trafik ıĢığı değeri “1″ artırarak yakınındaki diğer trafik ıĢıklarına iletir.

yönetim altında bulunan belirli bir IP adres aralığına sahip bir networkü ifade eder. bir IP bloğuna gidiĢ için belli bir hattın kullanılması Sağlana bilir. bunlardan bir tanesine kendisini daha uzakmıĢ gibi gösterip diğer hattının kullanılması sağlanabilir veya ayarlamalarla hatlar arası yük paylaĢımı yapılabilir. AĢağıda Türkiye Ġnternet Haritasından yalnızda Üniversiteler Arası Akademik Ağ (ULAKNET) kısmını aldım. belli IP blokları için filtreler yazılabilir vs. Bu iĢlem paket hedefine ulaĢana kadar devam eder. Paketi komĢu yönlendiricisine ileten ağ cihazı artık paketin hedefe ulaĢıp ulaĢmadığıyla ilgilenmez. arin gibi kuruluĢlardan alınabilir. bu cihaz yine kendi tablosuna bakarak benzer iĢlemi tekrarlar ve paketi ilgili diğer komĢu cihaza aktarır. AS numaraları rip‟ e. AS numaralı 16 bittir. Eğer kurumun birden fazla ana ağ bağlantısı varsa. Bu Ģekilde BGP yönlendirme protokolü çalıĢtıran her bir ana yönlendirici cihaz. [1] 155 . ġekil 16: Bgp Örneği I BGP sisteminde değiĢik ayarlar yapmak mümkündür. Eğer bir komĢu cihaz. Basitçe. ilgili yönlendirici cihazdan gelmiĢ olan bilgileri siler ve yönlendirme hesaplamalarını tekrar gözden geçirir. tek bir GP ile ilgili olan As hakkında bilgi vermek istedim. AS (Autonomous System) Autonomous system (AS). vs.gönderir. [97] 2.5. O görevini tamamlamıĢtır. Yani 0 ile 65535 arasında değerler alabilir. tuttuğu tabloda dünya üzerindeki herhangi bir IP Bloğuna hangi komĢu yönlendirici cihaz üzerinden gidilmesinin daha yakın veya tercih edilen olduğu bilgisine sahiptir. bu bilgiyi belli bir süre alamazsa. Bu örnekte görüldüğü gibi ĠTÜ 9095 AS numarasına sahip. ilgili trafiği yerel tablosundaki kayıtlara bakarak hedefe daha yakın görünen veya tercih edilen komĢu cihaza aktarır.

ġekil 17: Bgp Örneği II ġekil 18: Bgp Örneği III 156 .

62. Bunlardan en önemlileri TCP (Transmission Control Protokol) ve IP (Internet Protokol) olduğu için bu ismi almıĢtır.1. IP adresleri a.62. e adı verilen beĢ sınıfa ayrılmıĢtır. Tcp / Ip Modeli Bir iletiĢim sürecinde bağlantıyı sağlayan noktalar arasındaki gidip gelen mesajlaĢmayı düzenleyen kurallar dizisidir.1. Veriler dolaĢım sırasında router denilen yönlendiricilerden geçerken sadece bu özel ağın numarasına bakılır. A sınıfı adresleri ilk “ oktet” ile belirlenir ve 2 ile 126 arasında olmalıdır. Alıcının adresi de adresteki domain adrese göre çözümlenir ve gönderilir. Bir örnek vermek gerekirse siz ISS‟a telefon hattı ile bağlandığınızda ISS‟nin ağına dahil oluyorsunuz. Bu fiziksel adres ağ kartı veya ağa bağlanmayı sağlayan herhangi bir donanım içinde hiçbir Ģekilde değiĢtirilmesi mümkün olmayan 48 bit olan bir numaradır. TCP (TRANSMISSION CONTROL PROTOCOL) 5. b. Ġnternette bulunan her bilgisayarın kendine ait bir IP numarası vardır ve sadece ona aittir. TAġIMA KATMANI 5. Birincisi bilgisayarın bağlı olduğu özel bir ağın numarası ikincisi ise bilgisayarın özel numarasıdır. TCP/IP protokolünde diğer bilgisayarlardan farklı olarak her bilgisayar bir IP numarası alır. IP adresleri 32 bitlik düzendedirler ama kolay okunabilmeleri için 8 bitlik 4 gruba ayrılmıĢlardır. ĠletiĢimin gerçekleĢmesi için her öğenin bu protokolü kabul etmiĢ ve uyguluyor olması gerekir.0 A sınıfı bir IP‟dir. Yani ilk 3 oktet 157 . Internet üzerinde veri alıĢ veriĢi yapan alıcı ve göndericiyi tanımlamaktadırlar. d. TCP/IP„de bu Ģekilde oluĢan yüzden fazla bilgi iletiĢim protokolünün toplandığı bir protokoller ailesidir. Veriler gönderilirken mutlaka gönderenin IP adresini taĢırlar. GörünüĢü 194.0. Örneğin 124. Bir bilgisayar ağında kullanılan protokol ne olursa olsun aslında bilgisayarlar fiziksel adresleri ile birbirlerini tanır ve iletiĢimde bulunurlar. c. ISS izin aldığı IP adresinin sınıfı C dir.0.15. Daha evvel alınmıĢ olan IP adresi havuzundan size bir IP adres veriliyor.1.2 ise. Aynı Ģekilde B ilk iki oktetle belirlenir ve ilk okteti 129 ile 191 arasındadır. D ve E sınıfı IP„ler ise kullanılmazlar zira sadece test amaçlıdırlar. IP adres yapısının 2 bölümü vardır. Mesela IP adresiniz 194.BÖLÜM V 5. Bu protokoller birbirleriyle iletiĢim içinde bulunan gerek donanım gerekse yazılımlar arasında oluĢur. C sınıfı ise ilk 3 okteti kullanır ve ilk okteti 192 ile 223 arasındadır.2 Ģeklindedir.15.

sunum (presentation) ve oturum (session) katmanları uygulama katmanı içine alınmıĢtır. [103] 5. güvenilir ve sanal devre üzerinden çalıĢan bir protokoldür. TCP Ġnternet Ortamındaki ĠĢlevleri Temel veri aktarımı(Basic Data Transfer) Güvenilirlik(Reliability) Uçtan uca akıĢ Kontrolü(End to end flow control) Çoğullama(Multiplexing) Bağlantılar(connections) Tam çift yönlü iĢlem(full dublex process) [103] 5.4. Aynı ağ üzerinde ya da farklı ağlar üzerinde iki hostun birbirleriyle güvenilir bir Ģekilde haberleĢmesini sağlar. sonda bulunan oktet de sizin bilgisayarınızın o andaki adresini temsil eder [99].1.3.1.1. TCP’nin BaĢlıca Özellikleri Bir bağlantının kurulması ve sonlandırılması Güvenilir veri dağıtımının sağlanması AkıĢ kontrolu olanağı ile portlarda veri taĢmasının önlenmesi BozulmuĢ yada ikilenmiĢ verinin düzeltilmesi Alıcı host içerisinden birçok uygulama arasında demultiplexing yapılması [103] 5. Uygulama Katmanı TCP/IP modeli tasarlanırken uygulamaya dayalı tüm önemli noktaların tek bir katmanda toplanması uygun görülmüĢ. TCP’ nin Katmanları 5. TCP. 158 .4.2.1. OSI modelindeki uygulama katmanından farkı budur [100].1.içinde bulunduğunuz ağı.

5. hâlbuki veri bağlantı katmanı aynı bağlantı üzerindeki çerçevenin iletilmesinden sorumludur. sunucular arası yönlendirme dahil olmak üzere kaynaktan hedefe paketin iletilmesinden sorumludur.2. Buna örnek olarak UDP (User Datagram Protocol) verilebilir.4. veri paketine farklı bir ağa gönderilmesi gerektiğinde yönlendiricilerin kullanacağı bilginin eklendiği katmandır. kaynak ve hedef arasında direk fiziksel bir bağlantı (circuit) olması demek değildir.3. Ve kurulan bu bağlantının ayakta olup olmadığı her iki host arasında gidip gelen segmentlerle kontrol edilir.4.4. Örneğin IP.4. Böylece bir paket gönderilmeden önce hedefe ulaĢacağından emin olmak istenir.1. IP (Internet Protocol) bu katmanı yöneten özel bir protokoldür. Yani mantıksal bağlantıda kurulmaz. Ancak paketlerin hedefe vardığından emin olunamaz. Uygulama katmanından gelen bilgiyi segment adı verilen birimlere bölerken kaynak ve hedef arasında bir diyalog kurulur. Hedefe doğru en iyi yolun seçilmesi ve paketlerin bu yolu izlemesinin sağlanması bu katman tarafından yapılır[100].1.25. Ağ katmanında bulunan fonksiyonlar: 159 .1. Örneğin IP iletiĢim kuralı bu katmanda görev yapar. Ġnternet Katmanı Bu katmanın görevi herhangi bir networkten gelen kaynak paketlerini göndermek ve paketlerin izlediği yol yada taĢındığı networklerden bağımsız olarak hedefe eriĢimini sağlamaktır. Ağ Katmanı Ağ katmanı (Network Layer). Bağlantılı demek. hata kontrolü. Ayrıca kaynak ve hedef arasında fiziksel bağlantının kurulduğu duruma devreanahtarlama (circuit-switching) adı verilir. ATM… [100] 5. Örneğin telefon sistemi gibi… Paket-anahtarlama (circuit-switching) iki uç arasında fiziksel bir bağlantı kurulmaz. X. TaĢıma Katmanı TaĢıma katmanı güvenlik. veri akıĢı gibi servis kalitesinin sağlanmasından sorumludur. TCP bağlantılı (connection-oriented) bir protokoldür. 5. Ağ katmanı. Bağlantısız (connectionless) protokollerde ise bu amaçlı diyaloglar kurulmadan paketler gönderilir. Bağlantılı protokolde kaynak ve hedef arasında mantıksal bir bağlantı kurulur. Bu katmanın protokollerinden biri olan TCP (Transmission Control Protocol) bu kaliteyi sağlamak için çok iyi ve esnek yollara sahiptir.

IPv4 bu özellik ile dizayn edilmedi. Normalde bu adres hiyerarĢik bir sistem tarafından atanır. Yani evinizdeki kiĢiler için “Burcu Özbey” sizin eĢsiz adresiniz olabilirken.5. 160 . Diğer taraftan. bir kullanıcı bir yerden baĢka bir yere gittiğinde bu cihazlar kullanıcıyı izleyecek Ģekilde mesajlarını yönlendirmeli. TCP/IP Modelinin OSI Modeliyle karĢılaĢtırılması Benzerlikler: Her ikisi de katmanlı yapıdadır. buna rağmen taĢınabilirlik (hareketlilik) eklentisi mevcut. Ģöyle ki bir mektup gönderildiğinde alıcının bir Ģey yapmasını gerek yoktur. fakat bağlantı yönelimli protokol. 5. Türkiye” adresiniz olabilir. Elazığ” ve Dünya'nın herhangi bir yerindeki kiĢi için “Burcu Özbey. TCP/IP internet katmanı sadece bağlantısız Ġnternet protokolünü (IP) destekler. Her ikisi de içerik bakımından farklı olsa da uygulama katmanına sahiptir. normal posta (mektup) bağlantısızdır. OSI ağ mimarisindeki Ağ Katmanının görevi. Mesaj Yönlendirme: GeniĢ alan iletiĢimleri için birçok ağın alt ağlara bölünmesi ve birbirlerine bağlanmasında gerekir. Bu ayrıca mobil uygulamaların da ilgisini çekti. adresler Ġnternet Protokol adresleri (IP) olarak bilinir. Merkez. Osi ağ katmanı protokolü hem bağlantı yönelimli hem de bağlantısız olabilir. Fırat Üniversitesi. Elazığ'dakiler için “Burcu Özbey. Elazığ. Fırat Üniversitesi.Bağlantı modeli: Bağlantı Yönelimli ve Bağlantısız ĠletiĢim Örneğin. Merkez. modelin daha yüksek katmanlarında mevcuttur. telefon sistemi bağlantı yönelimlidir çünkü bağlantı kurulmadan önce karĢı tarafın telefonu açması gerekir. IPv6 ise çözüm için daha iyi bir dizayna sahiptir. Sunucu Adresleme: Ağdaki her sunucunun nerde olduğunun belirlenmesi için eĢsiz bir adrese ihtiyacı vardır. ġöyle ki. TaĢıma katmanından gelen hizmet isteklerine cevap vermek ve bu hizmetleri Veri bağlantı katmanına iletmektir [101]. Merkez” veya Türkiye'deki kiĢiler için “Burcu Özbey. bunun için ağlar özelleĢtirilmiĢ hostlar kullanır ve bunlara ağ geçitleri (gateways) veya yönlendirici (routers) denir ve adı geçen cihazlar paketleri ağlar arasında yönlendirir.1. Fırat Üniversitesi. Buna karĢın. Ġnternette.

1. B bilgisayarı bir ACK "TCP connection is ESTABLISHED (TCP bağlantısı kuruldu)" mesajı alır. Farklar: TCP/IP sunum ve oturum katmanlarını uygulama katmanı içine almıĢtır. Bağlantı Kurulumu A bilgisayarı B bilgisayarına TCP yoluyla bağlanmak istediğinde Ģu yol izlenir: A bilgisayarı B bilgisayarına TCP SYNchronize (senkronize) mesajı yollar. diğer bilgisayar da kapatma teyidini yollar ve bağlantı kapatılmıĢ olur. TCP/IP daha az katmana sahip olduğu için daha basit görünmektedir. B bilgisayarı A bilgisayarına bağlantıyı sonlandırmak istediğine dair TCP FIN mesajı yollar. Üç zamanlı el sıkıĢma adlı verilen bu yöntem sonucunda TCP bağlantısı açılmıĢ olur[104]. Bu iĢlemin adımları tam olarak Ģöyledir: A bilgisayarı B bilgisayarına bağlantıyı sonlandırmak istediğine dair TCP FIN mesajı yollar. Diğer bilgisayar. 161 .1. 5. Bağlantının Sona Erdirilmesi Veri iletiĢimi bitince bilgisayarlardan herhangi biri diğerine TCP kapatma mesajı yollar.6. Son olarak.Her ikisi de devre-anahtarlamalı teknolojiyi benimsemiĢtir. 5.7. Internet TCP/IP modeli kurulmuĢtur. OSI‟deki fiziksel ve data-bağlantı katmanlarını tek katman içine almıĢtır. Dolayısıyla denenmiĢ ve övgü almıĢ bir modeldir. Her ikisinde de karĢılaĢtırılabilir taĢıma ve ağ katmanları vardır. kapatmayı teyit etme paketi ve kapatma isteği yollar. B bilgisayarı A bilgisayarının isteğini aldığına dair bir TCP SYN+ ACK knowledgement (teĢekkür) mesajı yollar. Ancak hemen hemen hepsi OSI modelinden ilham almaktadır [100]. TCP/IP. B bilgisayarı A bilgisayarına bağlantı sonlandırma isteğini aldığına dair TCP ACK mesajı yollar. Ancak OSI modeline göre kurulmuĢ bir protokol yoktur. A bilgisayarı B bilgisayarına TCP ACK mesajı yollar.

8.A bilgisayarı B bilgisayarına bağlantı sonlandırma isteğini aldığına dair TCP ACK mesajı yollar.1. TCP (Tranmission Control Protocol) Fonksiyonları TCP. Resim 57: Güvenlilik 162 . istenildiğinde bağlantının tek yönlü olarak açık tutulabilmesini sağlamaktır. bozulmuĢ verinin doğru olarak elde edilmesinden sorumludur. Aynı ağ üzerinde ya da farklı ağlar üzerinde iki hostun birbirleriyle güvenilir bir Ģekilde haberleĢmesini sağlar. Bunun için tek tarafın bağlantı kapama adımlarını gerçekleĢtirmesi gerekir [104]. Bu güvenilirliği sağlamak için Ġlettiği her veri paketine bir sıra numarası verir.8.      Güvenlilik (Reliability) AkıĢ Kontrolü (Flow control) Ara Bellekleme (Buffering) Tıkanıklıktan kaçınma Pencereleme (Windowing) (Congestion Avoidance) 5.1. zarara uğramıĢ. Buna 4 zamanlı el sıkıĢma denir. Bunun nedeni. 5. Görüldüğü üzere. Güvenlilik (Reliability) TCP.1. Bu iĢlemlerin sonunda TCP bağlantısı sonlandırılmıĢ olur. bağlantının kurulmasından farklı olarak bağlantı her cihaz için ayrıca kapatılmaktadır. güvenilir ve sanal devre üzerinden çalıĢan bir protokoldür. Örneğin A bilgisayarı B bilgisayarına 3 data paketi göndermiĢ ve bu dataların alındığını onaylamak istemektedir.

senin sıra numaran Y‟dir. 3.B ACK. A <---.8. A <---. A ----> B ACK.B SYN. bu A bilgisayarına bildirilir. benim sıra numaram Y‟dir. Her ACK ile birlikte baĢarılı bir Ģekilde gelen son paketten sonra kabul edebileceği paket numaralarını 1. benim sıra numaram X‟dir. A bilgisayarı da ya sadece 2 nolu paketi ya da 2‟den sonraki bütün paketleri tekrar gönderir Resim 58: Güvenlilik Gönderen taraftaki TCP ilettiği her pakete bir de hata kontrol bilgisi ekler. kendisine gelen veri akıĢ miktarını kontrol edebilir. Ġkinci ve üçüncü adımlar tek bir mesaj içinde birleĢtirilebilir. senin sıra numaran X‟dir. Gönderici numarası verigönderen TCP tarafından seçilir.B bilgisayarı da gönderilen dataları aldığını ve bir sonraki data paketlerini beklediğini belirten bir onay mesajı gönderir. AkıĢ Kontrolü (Flow Control) Alıcı taraftaki TCP. Buna da “Üç Yollu El 163 . Bu mesaja gönderim onayı (forward acknowledgement) denir. Her bağlantı için bir gönderici sıra numarası bir de alıcı sıra numarası vardır. 2.2. Paketlerdeki sıra numarası ve ACK kullanımı ile iletim güvenilir bir Ģekilde yapılır. Alıcı TCP gelen paketlerden hata gördüklerini eler.1. 5.     SıkıĢma” denir. Eğer A bilgisayarının gönderdiği data paketlerinden paket B bilgisayarı tarafından alınmamıĢsa. alıcı sıra numarası ise alıcı TCP bağlantı kurulma aĢamasında gönderici tarafından gönderilen numaralardan öğrenir. 4. A ----> B SYN.

Resim 59: AkıĢ Kontrolü 5.3. Bu pencere baĢka paket gönderme izni almadan önce alınmasına izin verilen paketleri gösterir. Böylece belli bir süre ara bellekte tutulan data.1. 5.1. Tıkanıklıktan Kaçınma (Congestıon Avoidance) Data paketlerini alan bilgisayarın ara belleği dolduğu durumlarda data paketlerini gönderen bilgisayara ya gönderme iĢlemini durdur ya da yavaĢlat Ģeklinde mesajlar göndermektedir. Ara Bellekleme (Buffering) Data akıĢ hızına müdahale etmeden alınan data. 5.8.4. bilgisayarın yükü azaldığı zaman hemen iĢleme sokulmaktadır. Böylece alınmıĢ olan data paketlerini iĢlemek üzere belli bir süre kazanmaktadır. Pencere sayısı 3 olan bir iletiĢimde ilk üç data paketi gönderilir ve sonrasında bu paketlerin güvenli bir Ģekilde gidip gitmediğine dair onay beklenir.5. Bu iĢleme pencereleme (windowing) denir. Pencereleme (Windowing) Data iletiĢimi sırasında gönderilen datanın güvenli bir Ģekilde gidip gitmediğinin öğrenilmesi ve oluĢacak data kayıplarının telafi edilmesi çok önemlidir.gösteren bir liste penceresi gönderici taraftaki TCP‟ye ileterek alabileceği veri miktarını sınırlar. Eğer bozulmuĢ paket varsa bu paket tekrar gönderilir ve tekrar baĢka bir 3 data paketi gönderilir. Bu takibin daha etkili bir Ģekilde yapılması için gönderen bilgisayarın onay almadan gönderebileceği maksimum miktarda data paketi belirlenir. Bu Ģekilde sistem çalıĢmaya devam eder. bilgisayarın kapasitesini aĢtığı durumlarda bilgisayarın ara belleğinde yer açma iĢlemidir.8.1. 164 .8.

Resim 60: Pencereleme

5.1.9. TCP Segment Yapısı Tcp daha önce belirtilen görevleri yerine getirmek için ulaĢım katmanında parçalara ayırdığı verinin önüne baĢlık bilgisini ekler.BaĢlık bilgisiyle birlikte veriye "TCP segmenti" denir. TCP segmentinin genel yapısı ;  portu.   Alıcı Port (Destiniation port) : Alıcı bilgisayarın TCP portu. Sıra Numarası (Sequence number) :Ulaşan datanın doğru sıralı olduğunun Gönderen port (source port):Veriyi gönderen bilgisayarın kullandığı TCP

gösteren numara TCP üst katmandan aldığı veriyi segmentlere böler. Her bir segmente TCP bir numara verir. Amaç ağlar üzerinde dolaĢan bu segmentlerin hedefe varıĢ sıralarının karıĢması durumunda hedef hostta çalıĢan TCP protokolünün bunları tekrar sıraya koyup üst katmana aktarmasıdır. (segment boyları sabit değildir)TCP, karĢı TCP ile bağlantıyı ilk kurduğunda, ilk gönderdiği segmente bir numara verir ve daha sonraki segment numaraları sıralı olarak artan Ģekilde devam ettirir. Sıra numarası 0 – 231 arasında olabilmektedir.     Onay Numarası (Acknowledgement number) : Bir sonraki sefere alınması umulan TCP okteti. BaĢlık Uzunluğu (Header lenght):TCP baĢlığının uzunluğunu gösterir. Rezerve EdilmiĢ (Reserved):Ġleride kullanılmak üzere saklı tutulmuĢ. Kod Bitleri yada Bayraklar (Code Bits or Flags) : Segmentlerle ilgili kontrol

bilgilerini taĢır.

165

Pencere (Window):16 bitlik bu alan onay (acknowledgment) alanından,

alıcının alması beklenen alana kadar iletilecek veri baytlarının sayısını verir. Bu alan TCP‟nin kayan pencere mekanizmasında akıĢ denetimini sağlar. Bayraklar: 6 bitten oluĢurlar (soldan – sağa):   gösterir.      PSH (PUSH) : Gönderen TCP‟nin veriyi hemen göndermesini bildirir. RST (RESET) : Sorunlu veya kopmak üzere olan bağlantıları baĢlangıç (SYNCHRONIZE) : Gönderilen ilk paket ise gönderici ve alıcı TCP‟ninkendi öncelik sırası vardır. PuSH bayrağı bu önceliği değiĢtirir. durumuna getirmekte kullanılır. SYN tarafındankurulur. Gönderici ve alıcının sanal bağlantı isteğinde bulundukları anlamına gelir. FIN (FINISH) : Son segmentin gönderildiğini bildirir ve bağlantı koparılabilir. Hata Kontrolü (Checksum): 16 bitlik bu alan veri transferinde baĢlığın URG (URGent) :“1” olması Acil Göstergesi bölgesinin kullanıldığını belirtir. ACK (ACKnowledgment) : “1” olması onay alanının geçerli olduğunu

bozulup bozulmadığını kontrol eder. Alıcının bu alanı kontrol ederek hatalı olduğunu tespit ettiği paketleri atar ve aynı paketin yeniden gönderilmesi ister.  Acil Göstergesi (Urgent Pointer) :16 bittir. Bu alan veri içinde acil bilginin nerede bulunacağını belirtir.Üst katman protokolü için önemli olan verilere acil veri denir. TCP bu veri üzerinde herhangi bir iĢlem yapmaz. Bu alan URG bayrağı “1” ise dikkate alınır.  Seçenekler (Options) :Bu alan değiĢken değerlidir. Eğer varsa, acil gösterge alanından sonra gelir. En çok kullanılan seçenek olan “en uzun segment boyu” seçeneğidir. Ġlk bağlantı kurma sırasında SYN bayrağı “1” olduğu zaman bu seçenek kullanılarak gönderilecek en uzun segment boyu verilmelidir. Aksi halde alıcı, küçük yada büyük hiçbir boyuttaki segmenti kabul etmez. 5.1.10. Transport Katmanı Port Numaraları Portlar bilgisayarların diğer bilgisayarlarla iletiĢim kurdukları bağlantı noktalarıdır. Her ne kadar bu bağlantı noktalarını TCP bağımsız olarak seçse de dünya genelinde bir standart oluĢturmak amacıyla bazı uygulamalar için ortak kullanılan portlar atanmıĢtır.Bu port numaralarının bir standart oluĢturması için tek bir merkezden belirlenip üreticilere bildirilmesi gerekir. Bilgisayarınızda bulunan yaklaĢık 65.536 bağlantı noktasından 0 – 1023 arasındaki portlar Ġnternet AtanmıĢ Numaralar Yetkilisi (IANA –Internet Assigned Numbers Authority) belirlemiĢtir. Tüm dünyada ortak kullanılır.

166

UYGULAMA FTP KATMANI PORT NO 21

TELNET

DNS

SMTP

SNMP

TFTP

23

53

25

161

69

Tablo 7: Transport Katmanı Port Numaraları

BÖLÜM VI 6. AĞ KATMANI
UDP (USĠNG DATAGRAM PROTOKOL)
UDP, TCP / IP protokol grubunun iki aktarım katmanı protokolünden birisidir. UDP bağlantı kurulum iĢlemlerini,akıĢ kontrolü ve tekrar iletim iĢlemlerini yapmayarak veri iletim süresini en aza indirir. UDP güvenilir olmayan bir aktarım protokolüdür. UDP protokolü ağ üzerinden paketi gönderir ve gidip gitmediğini takip etmez ve paketin yerine ulaĢıp ulaĢmayacağına onay verme yetkisi yoktur. UDP protokolü basit bir protokol olduğu için hızlı iletiĢim kurmamız gereken yerlerde kullanmamız yararımıza olacaktır. Buradaki basitlikten kasıt TCP protokolü gibi verinin gönderilmesi gibi kontrolleri içermediği içindir [104].

7.1.

Resim 61: OSI BaĢvuru Modeli

167

7.1.1.

UDP BaĢlığı

UDP de TCP gibi verileri paketlere bölerek iletim yapar. Bu paketlere TCP de segment UDP de datagram denir. TCP‟deki katmanlar; Kaynak Portu ( Source Port ): Gönderen bilgisayarın kullandığı TCP portu. Hedef Portu ( Dectination Port ): Alıcı bilgisayarın TCP portu. Sıra Numarası ( Sequence Number): Segmentlere verilen numara. Onay Numarası ( Acknowledgement Number) Veri Uzunluğu ( Data Length): TCP segmentinin uzunluğu. Rezerve (Reserve): Gelecekte kullanılmak üzere rezerve edilmiĢ alan. Bayraklar ( Flags): Segmentin içeriğine iliĢkin belge. Pencere ( Window ): TCP de bir seferde gönderilecek seğmen sayısını verir. Kontrol Toplamı ( Checksum): BaĢlık kısmının bozulup bozulmadığını gösterir. Acil Veri Göstergesi ( Urgent Pointer ): Bayrak kısmında belirtilen acil bir verinin iletilmek istediğini belirtir. UDP bu kontrolleri yapmaz. Kullanıcıyı bu kontrol yükünden kurtarır ve datagramları hızlı bir Ģekilde iletir. UDP nin baĢlık kısmı TCP ye göre daha sadedir. Kaynak Portu Hedef Portu Mesaj Uzunluğu Kontrol Toplamı[108]. Gönderim yaparken UDP uygulama katmanından gelen verileri alır, iletime rehberlik etmek için port numaralarını ekler, alıcı tarafta kullanılmak üzere hata kontrol alanına koyacağı bilgiyi hesaplar ve bunların hepsini birleĢtirip IP katmanına gönderir. Alım yaparken de bu iĢlemin tersini yapar. UDP BaĢlığı Alanları
Kaynak Port Hedef Port

7.1.1.1.

1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 3 3 3 123456789 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 0 1 2 Uzunluk Hata Kontrolü

1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 3 3 3 123456789 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 0 1 2 Veri Tablo 8: UDP BaĢlık Alanları

168

Kaynak Port: Bilgi kaybı durumunda ya da baĢka bir bilgi iletileceği durumda mesaj iletilecek adresin neresi olduğunu, yani göndericinin port numarasını belirtir. Eğer gönderici portu belirtmezse bu alan sıfırlarla doldurulur. Hedef Port: Bilgi paketlerinin iletileceği hedef adresi belirtir. Mesaj Uzunluğu: BaĢlık ve veri alanları dahil UDP paketinin tamamının uzunluğunu verir. Bu durumda veri olmasa bile baĢlık alanları nedeniyle paketin uzunluğu en az 8 byte olacaktır [108]. Kontrol Toplamı: BaĢlık kısmının bozulup bozulmadığını gösterir [109]. Hata kontrolünü yapar. IP baĢlığı ile mantıksal baĢlığın toplamı 16 bittir. Bu alanda UDP baĢlığı (gerekli ise) iki bayta tamamlamak için sıfır ile doldurularak karĢı tarafa gönderilir. 7.1.2. Kullanıcı Arayüzü Bir UDP kullanıcı arayüzü, Yeni alım portları oluĢturmaya Alım portlarında, geri dönen veri baytları ile kaynak port ve adres iĢareti alım iĢlemlerine Bir datagramın gönderimine, veri tanımlamasına, gönderilecek hedef ve kaynak port ve adres iĢlemlerine izin veren bir uygulamaya olanak sağlamalıdır [108]. 7.1.3. IP Arayüzü Bir UDP modülü, Ġnternet baĢlığındaki kaynak ve hedef internet adreslerini veprotokol alanını saptayabilmelidir. Muhtemel bir UDP/IP arayüzü alım iĢleminde verilendönütlerin internet baĢlıklarının hepsi dahil bütün internet datagramını iĢler.Bir arayüz aynı zamanda UDP‟nin internet datagramının tamamını baĢlığı ile birliktegönderilmesi için IP‟ye teslim etmesine olanak tanır. IP tutarlılığı sağlamak ve Internet BaĢlığındahata kontrol alanını hesaplamak için datagram baĢlıklarındaki belirli alanları kontrol eder [108].

169

UDP‟in karakteristikleri ise Ģöyle özetlenebilir [108]. UDP için değer 17' dir. defalarca tekrarlanan duyurular. istekler. Bağlantısızdır. Yeniden gönderim veya güvenilirlik sağlamaz [108]. UDP‟ deki hata kontrolü sadece hatasız taĢımanın bir ölçüsüdür. Kısaca UDP uç sistemler arasında veriyi güvenilir olmayan bir Ģekilde iletir.Yani bu alan heksadesimal kodda 0x0011' dir. IP çoklu yayın veya genel yayın adreslerine doğru yapılan çoklu yöne gönderilen veriler için de çok az iç kontrol mekanizması kullanmasından dolayı yaygın olarak kullanılır. Güvenilir değildir Mesajların kendisini iletir Mesajın dağıtılıp dağıtılmadığına iliĢkin yazılımsal bir doğrulama yoktur (Güvenilmez) Gelen mesajları bir araya toparlayarak yeniden mesajı oluĢturmaz Mesaj alındısı kullanmaz (No-Acknowledgement) AkıĢ kontrolü yoktur (No-Windowing) 170 . kısa mesajlar için ideal bir taĢıma protokolüdür. Buna ek olarak. cevaplar. UDP Length 16 bit Tablo 9: Yalancı BaĢlığın Alanı IP sadece kendi baĢlığı üzerinde hata kontrol iĢlemi yapar.Alan Source Address Uzunluk 32 bit Açıklama Göndericinin standart IP adresi Destination Address 32 bit Bit alıcının standart IP adresi Protocol Code 16 bit UDP' nin oluĢturduğu datagramı gösteren standart IP kodu. UDP datagramları. BaĢlığı içeren bayt sayısıdır. UDP verisi üzerinde hata kontrolüyapmaz.

yazılar gönderdiği bir tartıĢma platformudur. NNTP (Network News Transfer Protocol) isimli bir internet protokolü kullanılarak iletilir. NNTP protokolünün çalıĢması SMTP protokolüne benzer. NNTP(Network News Transfer Protocol-Ağ Haber Aktarım Protokolü) Usenet. mesajları okuması ve mesaj atabilmesini sağlayan bir protokoldür. SIP.Oturum BaĢlatma Protokolü) iki ya da daha fazla katılımcı arasında bağlantı kuran. dünya üzerindeki milyonlarca internet kullanıcısının çok değiĢik konularda haberler. BITNET gibi hatlar üzerinden de iletilebilir. UUCP. 7. 171 . Eğer baĢka gruplara katılmak isterseniz NNTP protokolünüzü baĢka bir Usenet Servis sağlayıcısına ayarlamanız gerekecektir.Oturum BaĢlatma Protokolü) SIP (Session Initiation Protocol . SIP (Session Initiation Protocol .3. Usenet iletileri internet hatlarının yanında. Bir kiĢinin gönderdiği mail. ağ üzerinden telefon görüĢmeleri baĢta olmak üzere ses ve görüntü gibi çoklu ortam aktarımında oturum baĢlatmak için yaygın olarak kullanılır. Kullanıcıların gönderdiği postalar (haber. değiĢik konularda yazı vb) Ġnternet için.Örnek UDP paketi ġekil 31: UDP paket Görüntüsü 7. posta vb. oturum baĢlatan ve gerçek zamanlı protokoller aracılığıyla veri taĢınmasını sağlayan bir ağ protokolüdür. NNTP (Network News Transfer Protocol) protokolü.2. hiyerarĢik bir yapıda dağıtılır ve internet eriĢimi olan kiĢiler tarafından bir Usenet Servis sağlayıcısı aracılığı ile okunur. Yalnızca Usenet Servis Sağlayıcılarının size yolladığı haber gruplarına üye olabilir ve o gruplara mesajlarınızı iletebilirsiniz. Internet üzerinde haber mesajlarının merkezi olarak sunucular üzerinde tutulup. istemcilerin bu kaynaklar üstünde sorgulama yapması.

Veri aktarımı ise RTP (Real Time Protokol - Gerçek Zamanlı Protokol) aracılığıyla sağlanır. SIP'in genel olarak; Bağlantı kurulmak istenen katılımcının adresini saptar ve adres çözümlemesi yapar. Bağlantı kurulmak istenen katılımcının uygun olup olmadığını belirler ve katılımcılar arasında oturum baĢlatır. Bağlantı kurulan katılımcıların desteklediği çoğul ortam türlerini belirler ve katılımcılara göre optimal olan çoğul ortamı seçer. Örneğin; ikiden çok katılımcı arasında kurulan bağlantılarda veri, SIP'in belirlediği ve tüm istemciler tarafından ortak olarak desteklenen çoklu ortam türünde aktarılır. Katılımcılar arasında oturum baĢladıktan sonra, yeni katılımcının bağlanması ya da var olan katılımcının ayrılması gibi iĢlemleri yönetir. Oturumların sonlandırılmasını sağlar. 7.3.1. SIP’in Yetenekleri İsim dönüşümü ve kullanıcı konumu; Birbirlerinin cihaz adreslerinin veya fiziksel konumlarının ayrıntılarını bilmeden kiĢilerin birbirlerini bulmasına olanak sağlar. Ortam görüşmesi; Bir oturumdaki tüm katılımcıların ortak medya ve ilgili teknoloji ayrıntıları üzerinde anlaĢmasını sağlayan görüĢmeleri yürütür.( Ses, video, iĢitsel, anında mesajlaĢma, uygulama veri alıĢveriĢi ya da bunlardan herhangi birinin birleĢimi). Oturum katılımcı yönetimi; Katılımcıların eklenmesini, çıkartılmasını ya da aktarılmasını yönetir. Oturum özellik değişiklikleri; Oturum yürümekte iken, oturumda kullanılan ortamın değiĢimine izin verir.

7.4.

RTP (Real-Time Transport Protocol- Gerçek Zamanlı Aktarım Protokolü)
Real-Time Transport Protocol(RTP)- Gerçek Zamanlı Ġletim Protokolü, unicast ve

multicast servisleri üzerinden gerçek zamanlı iletimi yönetmek için kullanılan Ġnternet Protokolüdür. Daha çok Ġnternet telefon uyulamalarında kullanılmakla birlikte radyo, televizyon, video konferans vb uygulamalarda da kullanılmaktadır.

172

Gerçek zamanlı medya iletiĢimi network üzerine çok miktarda yük getiren uygulamalardan oluĢur. Gerçek zamanlı iletimlerde gecikmeler mümkün olduğunca minimize edilmelidir. RTP gerçek zamanlı end- to-end çoklu ortam uygulama transferleri için dizayn edilmiĢtir. Veri iletiminde sıra bozukluğu tesbiti, jitter(seğirme) kompanzasyonu gibi kolaylıklar sağlayan RTP protokolü; IP ağlarında audio/video iletiminde öncelikli standart olarak kabul görmektedir. RTP end-to-end çalıĢması, demultiplexing sağlaması vb özellikleri nedeniyle bir transport protokolü gibi gözükmesine karĢın tam olarak bir transport protokolü değildir. RTP baĢka bir 4. katman protokolü ile birlikte çalıĢır. RTP amacına yönelik olarak genelde UDP protokolünün üstünde çalıĢırken UDP'nin haricindeki protokollerle de çalıĢabilmektedir(TCP,SIP,H.323 gibi). RTP bir alt protokolü olan RTCP(Real-Time Transfer Control Protocol) ile birlikte çalıĢmaktadır. RTP gerçek zamanlı veri iletimi ile ilgilenirken; RTCP veri iletimini monitör eder. RTCP sayesinde veri alıcısı herhangi bir paket kaybının olup olmadığını tesbit eder, ya da jitter gecikmelerini gidermeye çalıĢır. Bu iki protokolde Transport ve Network katmanlarından ayrı olarak çalıĢır. Veri iletimi esnasında iki uç arası bir RTP oturumu kurulur. Bu oturum IP adresleri ve RTP ve RTCP ye ait portlardan oluĢur. Bu oturum içerisindeki cihazlar veri alıp gönderebilirler. Her bir medya türü için cihazlar arası ayrı bir oturum oluĢturulur. Böylelikle oturum içerisindeki kiĢilerin hangi medya tipinden veri almak istemelerine imkan sağlanmıĢ olur. Örneğin bir kullanıcı yayınlanan bir filmin sadece sesini almak isteyebilir. Bu durumda alıcının video yayınını engellemesi yeterli olacaktır. Burada bir önemli husus ta eğer UDP ile birlikte çalıĢıyorsa RTP protokol tanımlamasında RTP portunun bir çift sayıya denk gelmesi gerektiğidir. RTCP portu ise o oturuma ait RTP portundan sonraki elveriĢli olan ilk tek port numarasıdır. RTP ve RTCP genellikle 1024-65535 arası portları kullanır.

7.5.

TELNET

7.5.1. Telnet nedir? Telnet; Internet'i kullanarak baĢka bir bilgisayara bağlanmanızı sağlayan metin tabanlı basit bir programdır. Size bilgisayarın sahibi ve yöneticisi tarafından söz konusu bilgisayara bağlanma hakkı verildiyse, Telnet, uzak bilgisayarın karĢısında oturuyormuĢsunuz gibi bu bilgisayardaki programlara ve hizmetlere eriĢim komutlarını girmenize olanak tanır.

173

Telnet e-postalara, veritabanlarına veya dosyalara eriĢim dahil olmak üzere pek çok amaçla kullanılabilir. 7.5.2. Telnet'i nasıl yüklerim? Varsayılan olarak Telnet, Windows ile beraber yüklenmez, ancak Telnet'i aĢağıdaki adımları izleyerek yükleyebilirsiniz. Telnet Ġstemcisi'ni yüklemek için; 1. BaĢlat düğmesini tıklatın, Denetim Masası'nı, Programlar‟ı ve sonra Windows özelliklerini aç veya kapat'ı tıklatın. Yönetici parolası veya onay istenirse, parolayı yazın veya onay verin. 2. Windows Özellikleri iletiĢim kutusunda Telnet Ġstemcisi onay kutusunu iĢaretleyin. 3. Tamam'ı tıklatın. Yükleme birkaç dakika sürebilir. 6.5.3. Telnet'i Windows'ta Nasıl Kullanırım? Telnet'i kullanmadan önce yukarıdaki adımları izleyerek bilgisayarınıza Telnet Ġstemcisi'ni yüklemelisiniz. Telnet Ġstemcisi'ni yükledikten sonra, aĢağıdaki adımları izleyerek açın. Telnet Ġstemcisi'ni açmak için: BaĢlat düğmesini tıklatın, Arama kutusuna Telnet yazıp, ardından Tamam‟ı tıklatarak Telnet'i açın. 6.5.4. TELNET Komutları • Open(o): Ana bilgisayarla veya uzak sunucuyla Telnet bağlantısı kurmak için kullanılan komuttur. Open tam komutunu kullanabilir veya bu komutu o olarak kısaltabilirsiniz. Örneğin, o Mehmet 66 komutu, bilgisayarınızı 66 numaralı bağlantı noktasını kullanarak Mehmet adlı bilgisayara bağlar. • Close(c): Var olan bir Telnet bağlantısını kapatmak için kullanılan komuttur. Örneğin, c Mehmet 66,66 numaralı bağlantı noktasındaki Mehmet adlı uzak sunucuyla olan bağlantıyı keser. • komuttur. • Quit(q): Telnet den çıkamaya yarayan komuttur. Display: Telnet Ġstemcisi'ne ait geçerli ayarları görüntülemeye yrayan

174

• • • • • •

set : Bağlantının terminal türünü belirler, yerel yankıyı açar, kimlik unset: Oturum açma veya parola istemi için yerel yankıyı veya kimlik Status: Telnet Ġstemcisi'nin bağlanıp bağlanmadığını belirler. CTRL+]: Bağlı bir oturumdan Telnet komut istemine geçmeyi sağlar. Enter: Bağlı oturuma (varsa) geçmeye yarar. ?/help: Yardım bilgilerini görüntülemeye yarar

doğrulamasını NTLM olarak ayarlar, çıkıĢ karakterini belirler ve günlüğü kurar. doğrulaması belirlemeyi kapatır.

7.6.

NFS (Network File System- Ağ Dosya Sistemi)

7.6.1. NFS Nedir? Kısaca PaylaĢımdır (Network File System). NFS Server ve Client, Server ve Client terimleri bilgisayarların dosya paylaĢımında aldıkları rolleri tanımlar. Bir dosya sistemi ilgili bir bilgisayarda mevcut olduğunda ve bu dosya sistemini network üzerinden diğer bilgisayarlara kullanmaları için paylaĢtırabiliyorsa, bu bilgisayar bir NFS serverdır. Ġlgili dosya sistemine eriĢen bilgisayarlar da birer NFS Client‟dır. NFS servisi hem server hem de client olarak aynı bilgisayarda çalıĢtırılabilir. Disksiz bilgisayarlara hizmet verebilir. Bir NFS Server, lokal diski olmayan bilgisayarlara hizmet verebilir. Disksiz bilgisayar tamamıyla, dosyalarını barındıran NFS Server‟a bağımlıdır. Disksiz bir bilgisayar sadece client görevi yürütebilir. Hiçbir zaman bir dosya sunucusu olamaz. Client bilgisayar, Server üzerindeki paylaĢtırılan dosyaları yükleyerek (mounting) ayağa kalkabilir. PaylaĢtırılan dosya sisteminin bir kopyasını kendi üzerinde oluĢturmaz. NFS bağlantıları, NFS Servisi 2049. portta udp ve tcp üzerinden çalıĢır. 7.6.2. NFS Faydaları? 1. Aynı dosyaları birçok bilgisayar kullanabilir. Böylece ağ üzerindeki herkes aynı veriye ulaĢır. 2. Veri depolamada ucuzluk sağlar. Her bir uygulama için yerel diske kurulum yapma yerine, uygulamaların paylaĢtırılması sağlanır. 3. Veri tutarlılığı ve esnekliği sağlar çünkü tüm kullanıcılar aynı dosya kümelerini kullanacaklardır. 4. Kullanıcılardan bağımsız, Ģeffaf bir dosya eriĢimi sunar. 5. Heterojen bir ortam sağlar.

175

6. Sistem yönetimindeki zorlukları azaltır. 7.6.3. NFS Komutları? • • • • • • • • • • • clear_locks: Client tarafından yaratılan kilitleri çözer. Mount:Bir paylaĢımı yüklemek için kullanılır. Mountall: Tüm yükleme iĢlemlerini yapar. Setmnt: /etc/mnttab dosyasını yaratır. Share: PaylaĢım yaratır. Shareall: Tüm paylaĢımları açar. Showmount: PaylaĢım yapılan makinelerin listesini verir. Umount: Yüklemeleri iptal eder. Umountall: Tüm yüklemeleri iptal eder. Unshare: PaylaĢımı kapatır. Unshareall: Tüm paylaĢımları kapatır.

7.7.

NTP (Network Time Protocol- Ağ Zaman Protokolü)
Cihazların zaman ve tarih bilgileri baĢka bir kaynaktan alabilmeleri sağlayan

Protocol NTP (Network Time Protocol) dır. Kurumsal network içinde bütün cihazların (Router, Switch, Firewall, Server) zaman ayarlarının doğru olması gerekir. Zaman ayarlı doğru olmazsa cihazların kontrolü, ne zaman yeniden baĢladığı, oluĢan hatanın en zaman olduğunu anlayamayız.

7.8.

SSH(Secure Shell)
SSH iki network cihazı arasında güvenlik kanalıyla veri değiĢimine izin veren bir

network protokolüdür. Birincil olarak Linux ve Unix tabanlı sistemlerin kabuk hesaplarına ulaĢmak için kullanılmıĢtır. SSH protokolü Telnet gibi güvenlik yetenekleri olmayan network protokollerinin yerini almak için dizayn edilmiĢtir. Telnet gibi sistemlerde veri içinde bağlantı parolası da görülebilecek Ģekilde Ģifrelenmeden gönderilmektedir. SSH protokolünde ise gönderilen tüm veriler Ģifrelenerek güvenlik sağlanmıĢ olur[113].

176

Ġstemci sunucuya asıllama isteğinde bulunur. Sunucu istemciye Ģifreli olarak bir onay mesajı gönderir. Resim 63: SSH SSH birçok uygulamayla beraber kullanılan bir protokoldür. 5.1. 4. Server key: Host key ele geçse bile mesajın açılmasını önlemek amacıyla kullanılır. Lokal bilgisayardan uzak bilgisayara dosya kopyalanabilir.Resim 62: SSH‟ın ÇalıĢma Mantığı 6. SSH IN ÇalıĢma Mantığı 1. 3. Eğer istemci makine anahtarını kabul ederse oturum anahtarı olarak kullanılmak üzere 256 bitlik rastgele bir sayı üretir ve bu sayıyı açık makine ve sunucu anahtarlarıyla 2 defa Ģifreleyerek sunucuya gönderir. 2. Uzak kullanıcıda tek bir komut çalıĢtırılabilir. Host key: Doğru sunucuya (istenilen) bağlanmak için kullanılır. Sunucu Ġstemci‟ ye 1024 bitlik açık makine anahtarını (host key) ve 768 bitlik açık RSA sunucu anahtarını (server key) gönderir.8.    Uzak kullanıcı üzerinden kabuğa bağlanmak mümkündür. Bu onay mesajının alınması istemciye sunucunun oturum anahtarını elde ettiği bilgisini verir. AĢağıda bahsedilen bazı uygulamalar sadece özel SSH server veya SSH client programları ile çalıĢır. Örneğin SSH protokolü kullanılarak VPN oluĢturmak ancak OpenSSH server ve client uygulamaları kullanarak mümkündür[3]. Sunucu bu mesajı açar ve oturum anahtarını elde eder. 177 .

paket kayıpları yaĢanırsa ve ağın etkinliği azalırsa bu ağ tıkanmıĢ demektir. SSH 2. Diğer bir tıkanıklık tanımı ise Ģu Ģekildedir: 178 . Ġlk taslağı SSL 3.0. Dört ileti ile bağ kurulur.0 ile çalıĢabilecek Ģekilde tasarlanmıĢtır.    SSH dosya gönderim protokolüyle FTP ile dosya transferine güvenli bir Port yönlendirme için kullanılabilir. SSL 3.0 SSL 3. Bir bilgisayar ağında fazla yükten dolayı paketlerin bekleme süreleri artarsa.10. TLS( Transport Layer Security. 7. kaybolan paketlerin yeniden gönderilmesini gerektirmekte ve ağa fazladan trafik yükü getirmektedir[114].9. daha sonra üzerinde değiĢiklikler yapılmıĢtır. PCT (Private communication technology) PCT (Private communication technology.0 temel alınarak geliĢtirilmiĢtir. PCT kayıt iletiĢim kuralı üzerinde çalıĢan PCT tokalaĢma iletiĢim kuralından oluĢan iki katlı bir yapısı vardır[116].0 taslağı kopyalanarak oluĢturulmuĢ. SSL‟de bulunan yayınlanmamıĢ teknolojiler taslaktan çıkarılmıĢtır.0 ve PCT 1. OpenSSH server ve client kullanılarak ĢifrelenmiĢ bir VPN oluĢturulabilir. 7.11. Kerberos asıllamasının ve parola asıllamasının taslağa eklenmesi önerilmiĢtir[116]. alternatif olabilir. TaĢıma Katmanı Güvenliği) IETF tarafından SSL 2. Tüm bunların yanında geriye uyumu sağlamak amacıyla TLS 1. Öncelikle HMAC yapısı geliĢtirilmiĢ ve IPSec TLS‟de kullanılır Ģekle getirilmiĢtir. temelinde SSL 2. Otomatik olarak uzaktan server kontrolü ve yönetimi sağlanabilir[113]. TCP DE TIKANIKLIK KONTROLÜ Bilgisayar ağlarında tıkanıklık.0. Ağın etkinliğinin azalması. TLS kayıt ve tokalaĢma iletiĢim kuralları ayrılarak geliĢtirilmiĢ ve belgeleri hazırlanmıĢtır. kiĢisel iletiĢim teknolojisi) Microsoft tarafından 1995 yılında Netscape‟e karĢılık vermek amacıyla çıkarılmıĢ.0‟dan farkı olmayan bir iletiĢim kuralıdır. ağın performansını etkileyen en önemli unsurdur. 7.

dosya adı değiĢtirme veya "dosya yolluyorum" komutları) için kullanılan port numarası 21'dir. Hafızanın yetersizliğinden dolayı router gelen veri paketlerinin artması durumunda veri trafiğini karĢılayamaz ve tıkanıklık 7. Veri paketi trafiğinin fazla olduğu hatların band kuyruk (queue) oluĢmasına ve iletimin de yavaĢlamasına sebep olur. ġekil 19: TCP‟ de Tıkanıklık Ağlardaki Tıkanıklığın Nedenleri Bilgisayar ağındaki tıkanıklığa birkaç sebep sayılabilir.  oluĢur. yeni gönderilen paketlerin iĢleme alınamaması ve iĢleme alınamayan paketlerin yeniden gönderilmesi sonucunda kuyruk uzunluğunun sürekli olarak artmasıdır[114]. klasör değiĢtirme. o bilgisayar ile aynı anda bağlantı kurulur ve protokol ile sağlanan bir dizi komutlar yardımıyla iki bilgisayar arasında dosya alma/gönderme iĢlemleri yapılır. komut transferi (yani sisteme giriĢ. SFTP veya FTPS (Secure FTP). FTP ( FILE TRANSFER PROTOCOL) Ġnternete bağlı bir bilgisayardan diğerine dosya aktarımı yapmak için geliĢtirilen bir internet protokolüdür. geniĢlikleri tıkanıklığı etkileyen faktörlerden biridir[115].12.Ağdaki aĢırı yüklenme sonucunda kuyrukta bekleyen paketlerin sayısının anormal Ģekilde artması. FTP protokolü ile bir bilgisayardan baĢka bir bilgisayara dosya aktarımı yapılırken. 179 .   Routerların iĢlemci (CPU) hızlarıdır. FTP.FTP'nin Ģifreleme ile güçlendirilmiĢ halidir. Routerlardaki yetersiz hafıza olmasıdır. CPU hızının yavaĢ olması routerlarda Hatların band geniĢliğidir.

SNMP (Simple Network Managment Protocol.üzerinde FTP yazılımı bulunan bilgisayar Bağlanacağımız bilgisayarda. FTP Yapmak Ġçin Nelere Ġhtiyaç Var?         Bağlanacağımız bilgisayarın internet adresi.Basit Ağ Yönetimi Protokolü): Ağ yöneticilerinin ağ performansını arttırması. bu bilgisayarların ne kadar veri transferi yaptığını takip edebiliriz. bu iĢlemlerin de uzaktan yapılması önem kazandı. Bağlanacağımız bilgisayarda dosyalara ulaĢmak istediğimiz hesapla ilgili kullanıcı numarası. varsa Ģifresi. Bu uygulamalar sayesinde aygıtlar kontrol altında tutulabilir ve takip edilebilirler. ayarlarının yapılması.13. ağ problemlerini bulup çözmesi ve ağlardaki geniĢleme için planlama yapabilmesine olanak sağlar. Bu iĢlemleri yapabilmek için ağ üzerinde çalıĢan aygıtlarda bu aygıtların yönetilebilmesini sağlayan gerekli uygulamalar bulunur. FTP protokol komutlarını yorumlayacak çalıĢır durumda bir FTP servis programı yani FTP sitesi gereklidir[114]. cevaplar değiĢtirilir. Bununla birlikte SNMP ile bütün bir ağı yönetebilir ve kontrol edebiliriz. Ġnternet eriĢimi olan. SNMP ile bu cihazları kontrol edebilir. bu cihazın bağlantıya izin vereceği portları. Veri: sunucudan veya sunucuya dosya verileri 7.1. Ġnternet yaygınlaĢtıkça geniĢlemekte ve küçük ağlar birleĢerek internetin bir parçası olmaktalar. köprüler (bridge) gibi önem kazanan ağ elemanlarının ağları nasıl birleĢtireceklerinin belirlenmesi. 180 .12. hangi bilgisayarların ağa ya da internete bağlanacaklarının kontrolünü yapabiliriz. DHCP‟nin kaç bilgisayara IP adresi dağıttığını. Ftp kullanıcısı ftp sunucusunu port 21 üzerinden aktarım protokolü olarak TCP‟yi belirleyerek temasa geçer. sağlıklı çalıĢıp çalıĢmadıklarının izlenmesi. hangi bilgisayarların ağa bağlandığını. Ağlar büyüdükçe bu ağlar üzerindeki birimleri denetlemek amacıyla tasarlanmıĢtır. Bu ağların birleĢmesini sağlayan yönlendiriciler (router). Ġki paralel TCP bağlantısı açılır: Kontrol: kullanıcı ve sunucu arasında komutlar.7.

7.1. orijinal haline getirilmesidir. DEMULTIPLEXING Demultiplexing.7. SNMP’yi OluĢturan BileĢenler Ajan uygulama: SNMP hizmetini cihaz üzerinde çalıĢtırıp gerekli bilgileri kayıtlı tutarak yönetici birime aktaran veya yönetici birimden gelen değiĢikliği cihaza uygulayan uygulamaya verilen isim. Resim 64: Demultiplexing özelliğine sahip devre 1.14. Demultiplexing Multiplexing`in karĢıtıdır. Multiplex edilmiĢ sinyaller demultiplex edilmeden kullanılamazlar. daha önceden multiplex edilmiĢ sinyalin birden fazla kanallara ayrılmasıdır.2 Multiplexing düĢük seviyeli kanalların kapasitesini sanal bölmelere ayırıp yüksek seviyeli mantıksal kanallar yaratır ve bu kanallar üzerinde sadece tek bir sinyal 181 . Yönetici uygulama: Ajan uygulamadan ihtiyaç duyulan bilgileri alıp kullanıcıya gösteren ve kullanıcının değiĢtirmek istediği değerleri cihaza gönderen uygulama.13. Ağ Yönetim Sistemi (NMS): Yönetici birimde çalıĢan ve bir ağa bağlı tüm cihazların izlenmesini ve yönetimini sağlayan uygulamaya verilen isimdir[115].

(Russel&Craoford.15.1. Network ID ve Host ID. IP Adresleme Ġnternetteki herhangi bir makineyi tanımlamak için TCP/IP‟nin kullandığı bir “sokak” adresidir. Gönderilen bu sinyaller alıcı makine tarafından demultiplex edilip orijinal hallerine geri dönüĢtürülür. IP adresleri her makine için tek olmalıdır.(Çölkesen 2001) ġekil 20: IP Adresleme Örneği Toplam 32 bitlik adres yapısı ile teorik olarak toplam 2   tane IP adresi vardır. Her bir parça 0 ile 255 (2-1=255) arasında bir sayı olabilir ve parçalar birbirinden noktalar “. 182 . Network ID değeri bilgisayarın bulunduğu network (segment) numarasını. ġekil 33: Multiplexing Gösterimi 7.” ile ayrılır. IP ÇOKLAMA 7. 8 bitlik dört parçaya bölünmüĢtür. Host ID ise bilgisayarın ya da diğer aygıtın numarasını gösterir. Her IP adresi iki kısımdan oluĢur.15. 1997) IP adresler 32 bitlik birer sayıdır .gönderilebilir.

3. IPv6 trilyonlara varan IP adresi kullanmamıza olanak sağlayacak. IP vs). Yani her bilgisayar için NAT üzerindefarklı bir port numarası atanmakta ve bu kapıya gelen her paket hangi port numarasına geldiyse o portnumarasının arkasındaki bilgisayara iletilmektedir. Bu kuralların da nereye gideceklerini bilmeleri için bir adrese ihtiyaçları olacaktır. NAT yapısı port numaralarından faydalanmaktadır. bazı 183 . TCP/IP (Ġletim Kontrol Protokolü/Ġnternet Protokolü) standardını kullanan bir ağdaki cihazların birbirini tanımak. birbirleriyle iletiĢim kurmak ve veri alıĢveriĢinde bulunmak için kullandıkları benzersiz bir numaradır. Topluluk diyorum çünkü içinde birçok iletiĢim kuralını barındırır (TCP. iletilen bilginin doğru adrese gönderilmesini.IP adresi (Yani Ġnternet Protokol adresi). IP adresi diyince burada NAT'ı ilgilendiren bölüme geliyoruz. 7. NAT yapısı port numaralarından faydalanmaktadır. bir alt ağda bulunan bilgisayarlar ortak birkapıdan (gateway) internete bağlanmaktadır ve her çıkan bilgisayar için NAT üzerinde farklı bir kayıttutulur. Ġnternet bağlantısı bulunan her cihazın bu cihaza tahsis edilen bir adresi olması gerekir. Bu adres ya da numara.294. 90'lı yıllarda bunu görenler zaten Ģuan IP sürüm 6'yı geliĢtirmekle uğraĢıyorlar. UDP.967. bir alt ağda (subnet) bulunan bilgisayarlar ortak bir kapıdan (gateway) internete bağlanmaktadır ve her çıkan bilgisayar için NAT üzerinde farklı bir kayıt tutulur. Ama IP adreslerinin sınıflara (class) ayrılmıĢ olması. Bu yapıda. Bu iĢlem NAT (network address table. Yani her bilgisayar için NAT üzerinde farklı bir port numarası atanmakta ve bu kapıya gelen her paket hangi port numarasına geldiyse o port numarasının arkasındaki bilgisayara iletilmektedir. Bu yapıda. IPv4 ile 4. Biz hali hazırda IP sürüm 4 kullanıyoruz.15. NAT Ġnternette kullandığımız IP adreslerini internet servis sağlayıcılar ICANN adlı firmadan satın alırlar. ağ adres tablosu) sayesinde yapılır. ya da verinin doğru adresten alınmasını sağlar. Bu biraz uzun sürecek çünkü tüm internet altyapısının değiĢmesi gerekecek.296 IP adresiniz olabilir. 7. Tabi dünyada 6 milyara yakın insan olduğunu ve her geçen gün insanların ve internete girenlerin sayısını arttığını düĢünürsek IP adresleri yetmeyecektir. ICMP.15.2. Bu iĢlem NAT (ağ adres tablosu) sayesinde yapılır. Buna da IP adresi diyoruz. IP çoklama IPH çoklama ile kast edilen tek bir IP üzerinden birden fazla bilgisayarın bağlanmasıdır. Ġnternette TCP/IP iletiĢim kuralları topluluğunu kullanarak haberleĢiriz.

1. bazılarının da test amaçlı kullanılmasından dolayı bu sayı 3. yerel tarafa ise biz IP atarız.0. Tabi elbet bir gün yetmeyecek ama IPv6 ile bu sorun ortadan kalkacaktır. Her 3 arayüzüne de IP adresleri atanır. servis sağlayıcılar ve yönlendirmede kullananlar içinde CIDR gibi teknolojiler geliĢtirilmiĢtir (CIDR yönlendirmede kullanılan bir teknolojidir .adreslerin çoklu gönderim (Multicasting) için. Servis sağlayıcımıza (Türk Telekom) ait belli IP aralıkları var. Siz bilgisayarınızdan bir istek gönderdiğinizde bu istek ADSL yönlendiricinizin Ethernet (eth0) arayüzüne gelir ve NAT bunu çevirip diğer arayüze yönlendirir ve o bağlantı için NAT tablosunda bir kayıt tutulur. Buraya da iç taraf (Inside) diyoruz. Örnek olarak aĢağıda bir ADSL modemin arayüzlerini görebilirsiniz. Her birini internete çıkarmak için 100 tane IP ye ihtiyacımız olacaktı.0. IPv4'ün sayısının muhtemel yetersizliğini engellemek içinde kurumlar.2 milyara kadara düĢmektedir. nasıl çalıĢıyor ve bu NAT bize nasıl bir kolaylık getirdi? Kafamızda NAT mantığı oluĢması açısından evde kullandığımız ADSL yönlendiricilerimizi ele alalım. Böylece IP adresi sıkıntısı bir nebze de olsa önlenmiĢ oluyor. Bunu sonradan değiĢtirip baĢka bir özel IP vermek bizim elimizde. Eğer NAT olmasaydı ne olurdu? ġirketimizde 100 tane bilgisayar var diyelim. O adreste tabi ki servis sağlayıcının size verdiği adrestir. Kendi verdiğimiz adresler içeride kendileri ile haberleĢirler. Geridöngü (Loopback) varsayılan olarak 127. Peki. Sürüm 5 ise deneysel amaçlarla hazırlanmıĢ fakat kullanılmamıĢtır.1 gibi adresleri kullanırız. Ethernet (yerel) ve geridöngü (Loopback) arayüzleri. ev kullanıcıları vs için NAT. Özel adresleri ve NAT ı kullanarak bunun önüne geçilmiĢ ve IP yetersizliği önlenmiĢ oldu. Buraya DıĢ taraf (Outside) diyoruz. Internet tarafına siz bağlantı kurduğunuzda servis sağlayıcı tarafından. Bunları ADSL kullanıcılarına sabit (statik) veya değiĢken (dinamik) olarak dağıtmakta.168.1 alır (burası ile pek iĢimiz yok). ADSL yönlendiricimiz bize ilk geldiğinde onun ethernet arayüzüne bağlanmak için 10. Yerel ağ tarafında isterse yüz bilgisayar olsun internete çıktıklarında bir tane IP adresi ile kullanacaklardır (genelde ADSL yönlendiriciler böyle çalıĢtığı için bu örneği veriyorum. NAT ne yapıyor? ADSL yönlendiricimizin 3 tane arayüzü (interface) var.0.0. çeĢitlerini biraz sonra göreceğiz). 184 . Ama iĢ internete çıkmaya gelince burada NAT devreye giriyor. Bizde kendi ADSL yönlendiricimize. ĠĢte burada NAT insanlara bir IP adresi kullanarak yüzlerce bilgisayarı internet ortamında haberleĢmesini sağlıyor. bilgisayarımıza veya ağ üzerinden haberleĢen baĢka bir cihazımıza özel IP veririz.Sınıfsız Alanlararası Yönlendirme). Birde biz varız. Bunlar PPPoE veya PPPoA (internet).Classless Inter Domain Routing .2 veya 192. Öncelikle oyuncularımıza rollerini vermekte yarar var.

Ġnternette TCP/IP iletiĢim kuralları topluluğunu kullanarak haberleĢiriz. Bu rakamlar. bazı 185 .0 ila 255.1. IP adreslerinin bloklar halinde tahsis edilmesi nedeniyle. 128 bit geniĢliğindedir. bu nedenle artan ağ kullanıcısı sayısına bağlı olarak. Ama IP adreslerinin sınıflara (class) ayrılmıĢ olması. Nedir bu NAT. Biz hali hazırda IP sürüm 4 kullanıyoruz. daha büyük bir IP adresine ihtiyaç duyulmaktadır. baĢka bir ifadeyle 3 x 1038 adet benzersiz adres demektir. IP adresi diyince burada NAT'ı ilgilendiren bölüme geliyoruz. BaĢlıca çoğullama türleriniĢöyle sıralayabiliriz: 1. IPv4 Bu.255 arasında herhangi bir numara olabilir. 90'lı yıllarda bunu görenler zaten Ģuan IP sürüm 6'yı geliĢtirmekle uğraĢıyorlar.2. Zaten ondan sonra ne olduğunu anlayacağız. bu da 2128 adet.3.0. ICMP. 7.6 Bugün halen kullanılmakta ve test edilmekte olan iki tür Ġnternet Protokolü bulunmaktadır: IPv4 ve IPv6: 7.2. baĢka bir ifadeyle sekiz bitlik 4 rakamdan oluĢur. halen kullanılmakta olan standart Ġnternet protokolüdür ve 32 bitten.Frekans BölüĢümlü Çoğullama (FDM) 2.Dalga Boyu BölüĢümlü Çoğullama (WDM) 4. 0 ila 255 arasında değiĢir. IPv6 bu ihtiyaçtan doğmuĢtur.255.Kod BölüĢümlü Çoğullama (CDM) 2. Bu protokol kullanılarak 4 milyardan fazla adres üretilebilmektedir. IPv4 protokolündeki bir adres 1.0.3.967. Bu biraz uzun sürecek çünkü tüm internet altyapısının değiĢmesi gerekecek. IPv4'ten farklı olarak IPv6.15.294. Topluluk diyorum çünkü içinde birçok iletiĢim kuralını barındırır (TCP.296 IP adresiniz olabilir. Buna da IP adresi diyoruz. Ġnternette kullandığımız IP adreslerini internet servis sağlayıcılar ICANN adlı firmadan satın alırlar.255. birçok IP adres aralığı kullanılamamaktadır.Zaman BölüĢümlü Çoğullama (TDM) 3.5 Çoğullamanın uygulamaya bağlı olarak kullanılan birçok türü vardır. IPV6 Ancak. IPv6 trilyonlara varan IP adresi kullanmamıza olanak sağlayacak. IP vs). sorusuna gelmeden önce NAT'ın nasıl çalıĢtığını anlamakta fayda var. UDP. Bu kuralların da nereye gideceklerini bilmeleri için bir adrese ihtiyaçları olacaktır. IPv4 ile 4. Tabi dünyada 6 milyara yakın insan olduğunu ve her geçen gün insanların ve internete girenlerin sayısını arttığını düĢünürsek IP adresleri yetmeyecektir.15.

2 milyara kadara düĢmektedir. Geridöngü (Loopback) varsayılan olarak 127.1. bazılarının da test amaçlı kullanılmasından dolayı bu sayı 3. NAT ne yapıyor? ADSL yönlendiricimizin 3 tane arayüzü (interface) var. Yerel ağ tarafında isterse yüz bilgisayar olsun internete çıktıklarında bir tane IP adresi ile kullanacaklardır (genelde ADSL yönlendiriciler böyle çalıĢtığı için bu örneği veriyorum. Resim 65: Komut ĠĢletim Sisteminde NAT Kullanımı Siz bilgisayarınızdan bir istek gönderdiğinizde bu istek ADSL yönlendiricinizin Ethernet (eth0) arayüzüne gelir ve NAT bunu çevirip diğer arayüze yönlendirir ve o bağlantı için NAT tablosunda bir kayıt tutulur. Ethernet (yerel) ve geridöngü (Loopback) arayüzleri. ev kullanıcıları vs için NAT.1 gibi adresleri kullanırız. Bunları ADSL kullanıcılarına sabit (statik) veya değiĢken (dinamik) olarak dağıtmakta. servis sağlayıcılar ve yönlendirmede kullananlar içinde CIDR gibi teknolojiler geliĢtirilmiĢtir (CIDR yönlendirmede kullanılan bir teknolojidir . Öncelikle oyuncularımıza rollerini vermekte yarar var. O adreste tabi ki servis sağlayıcının size verdiği adrestir. IPv4'ün sayısının muhtemel yetersizliğini engellemek içinde kurumlar. bilgisayarımıza veya ağ üzerinden haberleĢen baĢka bir cihazımıza özel IP veririz.2 veya 192. Her 3 arayüzüne de IP adresleri atanır. ADSL yönlendiricimiz bize ilk geldiğinde onun ethernet arayüzüne bağlanmak için 10. nasıl çalıĢıyor ve bu NAT bize nasıl bir kolaylık getirdi? Kafamızda NAT mantığı oluĢması açısından evde kullandığımız ADSL yönlendiricilerimizi ele alalım.0. Sürüm 5 ise deneysel amaçlarla hazırlanmıĢ fakat kullanılmamıĢtır. Buraya DıĢ taraf (Outside) diyoruz. ĠĢte burada NAT insanlara bir IP adresi kullanarak yüzlerce bilgisayarı internet ortamında haberleĢmesini sağlıyor. Ama iĢ internete çıkmaya gelince burada NAT devreye giriyor. çeĢitlerini biraz sonra göreceğiz). Birde biz varız. Bizde kendi ADSL yönlendiricimize.Classless Inter Domain Routing . Peki.0. Internet tarafına siz bağlantı kurduğunuzda servis sağlayıcı tarafından. Kendi verdiğimiz adresler içeride kendileri ile haberleĢirler.1 alır (burası ile pek iĢimiz yok).adreslerin çoklu gönderim (Multicasting) için.168. Buraya da iç taraf (Inside) diyoruz.Sınıfsız Alanlararası Yönlendirme). Örnek olarak aĢağıda bir ADSL modemin arayüzlerini görebilirsiniz.0.0. Servis sağlayıcımıza (Türk Telekom) ait belli IP aralıkları var. yerel tarafa ise biz IP atarız. Bunlar PPPoE veya PPPoA (internet). Bunu sonradan değiĢtirip baĢka bir özel IP vermek bizim elimizde. Böylece IP adresi sıkıntısı bir nebze de 186 .

Çünkü güvenlik 187 .2. Computer Security Institute tarafından 1996'dan beri yapılmakta olan kurumsal güvenlik araĢtırmaları. ağınızı hırsızlığa. araĢtırmalar sonucunda görülmüĢtür ki yerel ağ üzerinden gelen ataklar daha fazla sayıda ve daha tehlikeli olabilmektedir. bu ihtiyacı karĢılamak üzere ortaya çıkmıĢtır. Güvenlik Politikaları Güvenlik politikaları. Ayrıca güvenlik politikaları. Özel adresleri ve NAT ı kullanarak bunun önüne geçilmiĢ ve IP yetersizliği önlenmiĢ oldu. Güvenlik politikaları. hizmet kesintisi. KABLOSUZ AĞLARDA GÜVENLĠK 7. 1998 yılında araĢtırmaya katılan kuruluĢların %64'ü bilgi iĢlem açıkları ve tehditleri ile karĢı karĢıya olduğunu belirtmekteyken. Her birini internete çıkarmak için 100 tane IP ye ihtiyacımız olacaktı.1. 7. Internet'ten kaynaklanan virüs ve solucanların kötü amaçlı saldırılarına karĢı korur. kurumun yasal yükümlülüklerini asgariye indirebilmektedir. Kurumsal dâhili ağın (intranet) dıĢarıdan gelebilecek ataklara karĢı korunması. Tabi elbet bir gün yetmeyecek ama IPv6 ile bu sorun ortadan kalkacaktır. ağ güvenliğinde ilk akla gelen baĢlık olmasına rağmen.16. kurum içinden kaynaklanmaktadır[3]. yönetmeliklerle uyumsuzluk ve hatta yasal iĢlem riskleriyle karĢı karĢıya kalabilirsiniz[116]. Eğer NAT olmasaydı ne olurdu? ġirketimizde 100 tane bilgisayar var diyelim. Ağ Güvenliği Ağ güvenliği teknolojileri.16.olsa önlenmiĢ oluyor.16. bu rakam 2000 yılında %70'lere çıkmıĢtır[117]. Ağ güvenliği kullanmazsanız. ağın kapanması. bilgi iĢlem sistemlerinin güvenliğini kontrol altına alabilmek için yaptığı tüm çalıĢmaların belgelenmesi. Kurumun. yasal açıdan kurumu tehlikelerden koruyabilecek bir kalkan olarak ortaya çıkmaktadır. bütünleĢik bir bakıĢ açısıyla değerlendirmelidir. kurumsal bilgi iĢlem sistemlerini. maliyet-fayda ve yatırımın geri dönüĢü (ROI) analizleri yapılmasını ve kısıtlı kaynakların verimli kullanılmasını sağlayacaktır. bilgi iĢlem sistemlerinin karĢı karĢıya olduğu risklerin boyutlarını net Ģekilde göstermektedir. yetkisiz sızma. gizli iĢ bilgilerinin kötüye kullanılmasına. bilgi iĢlem sistemlerinde meydana gelebilecek açıklarda. kurum dıĢından değil. Yine bu araĢtırmaya göre en büyük tehlikeler. Bu nedenle de güvenlik yalnızca dıĢarıya karĢı koruma Ģeklinde algılanmamalı. 7.

üç ana aĢamadan geçilir: a-) Ġhtiyaçların belirlenmesi b-) Güvenlik politikasının yazılması c-) Güvenlik politikasının uygulanması Ġhtiyaçların Belirlenmesi Bu aĢamada. fabrikalar. kurumsal bilgi iĢlem kaynakları sınıflandırılır. Etkili Bilgi ĠĢlem Güvenlik Politikalarının özellikleri. yetki ve rollere dayalı  Gerçekçi  Ġyi tanımlanmıĢ  Düzenli yenilenen 7. UNIX. Güvenlik Politikaları Nasıl Hazırlanır? Güvenlik politikaları hazırlanırken. riskler ve tehlikeler arasında optimum dengenin bulunabilmesini sağlamasıdır[118]. Bu sınıflandırma coğrafi esaslara göre olabileceği gibi (binalar. insan kaynakları ile ilgili bilgilere sınırlı Ģekilde eriĢmesi gerekebilir. farklı Ģehirlerdeki tesisler gibi). kullanıcıların hangi bilgiye ne zaman ve ne Ģekilde ulaĢmaları gerektiği belirlenir.2.politikalarının en önemli özelliklerinden biri. Örneğin muhasebe bölümünün üretimle ilgili. EriĢim Ġhtiyaçlarının belirlenmesi Yukarıda belirtilen sınıflandırma sonucu neyi korumak ve güvenlik tutmak istediğimizi belirlendikten sonra. vs gibi) de olabilir.16. 188 . Bu haklar ve ihtiyaçlar dokümanter edilerek her bölüm için öncelik sıralamaları oluĢturulur. kullanıcılar ve yöneticiler belirlenir ve öncelik sıralamaları oluĢturulur Varlıkların Belirlenmesi Güvenlik politikası çalıĢmalarında öncelikli olarak bilgi değeri olan varlıklar sınıflandırılır. fonksiyonel alanlara göre (üretim. üretim bölümünün. finans.1. pazarlama gibi) ya da teknoloji türlerine göre (Windows 2000.  Uzun vadeli bakıĢ açısı  Kısa ve net değerlendirmeler  Sorumluluk. var olan bütçeyle.

2. en kötü olasılıkla 100. Bu risklerin boyutları.000 USD. network izleme. 3. Örneğin. güvenlik politikasında yer alması gereken noktalar ortaya çıkmıĢtır. Güvenlik politikası çerçevesindeki yetki ve sorumlulukları belirtilir.000 USD. potansiyel bir problem durumunda. en iyi olasılıkla 10. denial of service gibi çalıĢmalar yer almaktadır.2.000 USD kaybedileceği hesaplanabilir. Güvenlik Politikasının Yazılması Güvenlik ihtiyaçları belirlendikten sonra. Güvenlik politikalarında genellikle aĢağıdaki bölümler yer alır: 1.2. Güvenlik Politikasına verilen yönetim desteğini göstermek için önemlidir. Yetki ve Sorumluluklar Yukarıdaki Amaç bölümünde belirtilen kullanıcı ve yöneticilerin. bu durumlarda potansiyel getirilerin ve maliyetlerin ne olacağı hesaplanabilir. Ģifre kırma. ortalama olasılıkla 50. 7. Bu. GiriĢ mektubu Genellikle Genel Müdür veya Ģirket yönetiminden yetkili bir kiĢinin imzasını taĢıyan böyle bir mektup. Bu tehditlerden hangilerinin kurum için en büyük tehlikeyi içerdiği incelenir. kullanıcı ve yöneticilerin yetki 189 . Yeni ĠĢ Olasılıklarının Belirlenmesi SSL benzeri güvenli yöntemler kullanılarak elektronik ortamda pazarlama ve satıĢ tekniklerinden hangilerinin kullanılabileceği.Güvenlik Tehditlerinin Belirlenmesi Bilgi iĢlem sistemlerine yönelik tehdit örnekleri arasında sosyal mühendislik. ĠĢ Risklerinin Belirlenmesi Bilgi iĢlem sistemlerine yönelik (ve yukarıda belirtilen aĢama ile ortaya çıkartılan) tehditlerin yaratabileceği iĢ zararlarının boyutları incelenir.16. senaryo analizi sonucunda ortaya çıkartılır. kimler tarafından kullanılacağı ve kullanımının kimler tarafından izleneceği açık ve net Ģekilde belirtilmelidir. Amaç Bu noktada güvenlik politikasının hangi amaçla hazırlandığı.

E-posta Bu bölümde. 5. hesap yönetimi. Ģifrelerin belirlenme ve kullanılma kuralları. kurumun bilgisayarlarının ve bilgi iĢlem sistemlerinin kullanımı hakkında genel kullanım kuralları içerir. Ģifreleme yöntemleri irdelenir. Bu bölümde. Bu nedenle mobil cihazlarda hangi koruma ve güvenlik yöntemlerinin kullanılacağı bu bölümde belirlenmelidir. bilgi iĢlem sistemleri için önemli açıklar içerebilmektedir.ve sorumluklularını belirtmenin yanı sıra. 6. Bilgisayar ve Internet kullanımı Bu bölüm. Laptop. 7. kuralları. 8. belirli durumlarda e-postaların izlenebilmesi. 190 . yetkili kiĢilerin veya yetkili pozisyonların da açık tarifini yapmalıdır. Ayrıca kurum elemanlarının VPN gibi bir teknoloji ile Internet üzerinden kurum sistemlerine nasıl ulaĢacağı. Firewall gibi ağ güvenliği ürünlerinin kullanımı. modem kullanımı gibi konular bu bölümde yer alır. Internet'ten HTTP veya FTP protokolleri ile hangi dosya tiplerinin Internet'ten indirilebileceği gibi noktalar belirtilir. Ağ Güvenliği Router. Internet Güvenliği Bu alanda Internet kullanım saatleri. örneğin Internet'e hangi kullanıcıların gireceği. mesajların arĢivlenmesi gibi e-posta kullanım kuralları belirlenir. onaylama. kullanıcıların hangi durumlarda ne gibi sorumlulukları olduğu belirtilir. Ģirket dıĢı personel tarafından (örneğin bayiler) Ģirket kaynaklarına ulaĢım hakları gibi alanlar düzenlenir. EriĢim kontrolü Bu bölümde. Internet üzerinden. PDA ve Benzeri mobil cihazların kullanımı Laptop ve PDA gibi mobil cihazlar. 9. kimlik belirleme. e-postaların Ģifrelenmesi. Ģirket bilgilerini Ģirket sınırları dıĢında taĢıdıklarından. VPN benzeri teknolojileri kullanarak Ģubeler arası bilgi paylaĢımı. Internet'ten hangi tür dosyaların indirilmesine izin verilebileceği. 4.

10. Fiziksel Güvenlik Binaya, sunucu odalarına eriĢimin nasıl olacağı, kullanıcıların iĢ istasyonlarının zimmet kuralları, ağ altyapısı gibi konular bu bölümde yer alır.

7.16.2.3. Güvenlik Politikasının Uygulanması Yazılı bir güvenlik politikasına sahip olan kurumların önündeki en önemli görev, bu güvenlik politikasının düzenli olarak kullanımının sağlanmasıdır. Pek çok kurum, yazılı prosedürleri günlük hayatın parçası haline getirmekte zorlanmaktadır. Burada en önemli ihtiyaç, kullanıcıların eğitimidir. Bu eğitim, bilgi iĢlem güvenliğinin neden son derece önemli olduğunu, kullanıcıların günlük hayattaki çalıĢma prensiplerinin neden bilgi iĢlem güvenliği için potansiyel bir tehdit teĢkil edebileceğini açıklamalıdır. Ayrıca güvenlik politikaları düzenli olarak gözden geçirilmeli, yeni geliĢmeler, ihtiyaçlar ve tehditlerin ıĢığında gerekirse yenilenmelidir. Bu, Güvenlik Politikalarının yaĢayan sistemler haline gelmesini ve uygulamanın da kurumun günlük hayatının bir parçası haline gelmesini sağlamak için son derece önemlidir. 7.16.3. Ağ Saldırı Türleri

7.16.3.1. Virüs, Worms Ve Trojanlar Worms (Solucanlar):Kendilerini kopyalama özelliğine sahiptirler. Ġnternet ya da yerel ağ üzerinde bilgisayardan bilgisayara yayılırlar. Bazıları zararsızdır ancak sistemde yer kaplar ve bilgisayarı yavaĢlatırlar. Bazıları ise zararlıdır ve bilgisayara zarar verir. Trojan Virüsleri: Bu virüsler bulaĢtıkları sistemde yayılmazlar, çoğalmazlar. Trojanı hazırlayan kiĢi tarafından yönetilirler. Hazırlayan kiĢi isterse bilgisayarı kontrol edebilir ve bilgileri çalabilir. Makro Virüsleri: Word Excel gibi makro kullanımına olanak sağlayan programların dosyalarına bulaĢan virüslerdir. Bunlar Word ya da Excel kullanarak hazırladığınız belgeye yerleĢir ve bu belgeye her giriĢte aktif hale geçer. Bazı özellikleri etkisiz hale getirir ya da yazıları gereksiz yere sağa sola kaydırır ya da boĢluk bıraktırır. Boot Virüsleri: Disketlerin „boot sector‟ veya sabit disklerin „master boot sector‟ diye isimlendirilen ilk sektörlerine sıçrarlar ve çoğalarak diğer bilgisayarlara flash bellekler, e-mail gibi yöntemlerle bulaĢır ve yayılırlar. Bulunması ve temizlenmesi en kolay virüslerdir çünkü yerleri bellidir.

191

Dosya Virüsleri: .Exe gibi çalıĢabilir dosyalara bulaĢırlar ve bu dosyalardan diğer dosyalara sıçrarlar. Ne kadar dosyaya sıçradıklarına bağlı olarak dosyanın boyutunu arttırırlar. Dosyaya bulaĢan virüs yazılımı dosyanın sonunda bazen de ortasında olabilir. Bu virüsler hafızada kalabilme özelliğine sahiptirler. Polimorfik Virüsler: Sürekli olarak kendini değiĢtiren virüslerdir. Bulunması ve temizlenmesi farklı teknoloji gerektiren bir virüs türüdür. Akıllı bir virüs çeĢidi olarak tanımlanabilir. Hoaxlar: Hoaxlar virüs olduğu söylenen fakat aslında virüs olmayan aldatmacalardır. Bunlar sadece kullanıcılarda panik yaratmak için hazırlanmıĢ olabileceği gibi daha sonradan yazılacak bir virüsün etkisini artırmak amacıyla da hazırlanmıĢ olabilmektedir[120].

7.16.3.2. Spam Mailler SPAM mailin en basit tanımı sizin isteğiniz olmadan size gönderilen reklam içerikli maillerdir. Internet üzerinde aynı mesajın yüksek sayıdaki kopyasının, bu tip bir mesajı alma talebinde bulunmamıĢ kiĢilere, zorlayıcı nitelikte gönderilmesi de genelde SPAM olarak adlandırılır. SPAM çoğunlukla ticari reklam niteliğinde olup, bu reklamlar sıklıkla güvenilmeyen ürünlerin, çabuk zengin olma kampanyalarının, yarı yasal servislerin duyurulması amacına yöneliktir[121].

7.16.3.3. Phishing Yemleme, sözcüğü Ġngilizce “Password” ve “Fishing” sözcüklerinin birleĢmesiyle oluĢturulmuĢ phishing sözcüğünün Türkçe karĢılığıdır. YasadıĢı yollarla kiĢinin Ģifresini ve ya kredi kartı ayrıntılarını öğrenme iĢidir. Kurbana ulaĢtıktan sonra sanki bir resmi kurummuĢ gibi onlardan hesapları, özel bilgileri, Ģifrelerini isteme mantığında çalıĢır[122].

7.16.3.4. Packet Sniffers Ġki bilgisayar arasında yapılan bilgi alıĢ-veriĢ ini yakalamaya "sniffing" denilir. Bir kaç bilgisayarın, bir ağ üzerinde birbirleriyle paylaĢıma açık olarak bağlanılmasında kullanılan en popüler yol "Ethernet" dir. Ethernet protokolü bir bilgi paketini aynı devreler üzerindeki tüm bilgisayarlara yollayarak çalıĢır. Gönderilen paketin baĢlığında, paketin gideceği bilgisayarın adresi yazar. Sadece bu paketteki adres ile adresi tutan makine bu bilgileri alabilir. Her paketi kabul eden bir makine, paket baĢlığındaki adrese aldırmayan makine, çok karıĢık bir hal alacaktır. Böylece sniffing iĢlemi yapan kiĢi makineye istediği dosyayı yollayabilecek hale gelecektir.

192

7.16.3.5. Malware (Kötücül Yazılım) Bilgisayar teknolojilerinin geliĢmesi ile son zamanlarda bilgi ve bilgisayar güvenliği konusunda en ciddi tehditlerin baĢında kötücül yazılımlar gelmektedir. BulaĢtığı bir bilgisayar sisteminde veya ağ üzerindeki diğer makinelerde zarara yol açmak veya çalıĢmalarını aksatmak amacıyla hazırlanmıĢ yazılımların genel adıdır[123]. En genel kötücül yazılım türleri Ģunlardır:[124] Bilgisayar virüsü Bilgisayar solucanı (worm) Truva atı (bilgisayar) (Trojan horse) Arka kapı (backdoor) Mesaj sağnağı (spam) (Yığın ileti) Kök kullanıcı takımı (rootkit) Telefon çevirici (dialer) Korunmasızlık sömürücü (exploit) Klavye dinleme sistemi (keylogger) Tarayıcı ele geçirme (browser hijacking)Casus yazılım (spyware) 7.16.4. Ağı Koruma Yöntemleri

7.16.4.1. Güvenlik Duvarı ( Firewall) Ġnternet bağlantısı yapılan ve özellikle sunucu servisleri barındıran her network bir güvenlik duvarına ihtiyaç duyar. Güvenlik duvarları sayesinde, yerel ağınıza dıĢarıdan gelebilecek bağlantılara izin verebilir ya da engelleyebilirsiniz. Güvenlik Duvarları sadece dıĢarıdan gelen ataklara karĢı koruyacak Ģekilde değil, aynı zamanda iç ağdan gelmesi muhtemel bilinçli veya bilinçsiz saldırılara karĢı koruma sağlayacak Ģekilde düĢünülmelidir. Güvenlik duvarları bilgisayar ağımızın güvenliğini sağlamanın yanı sıra, Sanal Özel Ağ teknolojisini kullanarak uzaktan eriĢimleri de güvenli hale getirmekte ve ekstra güvenlik sağlamaktadır. 7.16.4.2. Atak Tespit ve Önleme ( IDS / IPS ) Güvenlik Duvarları, verilen servislerin (Web, Mail, FTP vb.) ilgili TCP/UDP portlarının dıĢ dünyaya açılmasına ya da kapatılmasına imkân verir. Günümüzde kullanılan

193

birçok Güvenlik Duvarı bunun da ötesinde, kullanılan TCP/UDP portların üzerinde akan uygulama trafiğinin network standartlarına uygunluğunun kontrolünü yaparak atakları tespit ve önlemede bir adım öne geçebilir. Ancak, geleneksel Güvenlik Duvarlarının bu özellikleri daha sınırlı olmakla beraber performans kısıtları da olabilmektedir. Çok daha geliĢmiĢ özellikler ve yüksek performans gibi imkânları sunan Atak Tespit ve Önleme sistemleriyle, Güvenlik Duvarına ek olarak birbirini tamamlayan güvenlik yapısı oluĢturulması önem arz etmektedir. Atak Tespit ve Önleme Sistemleri, bir bilgisayar ağının önüne konumlandırılır, internetten veya iç ağdan gelen ve Güvenlik Duvarından geçmiĢ paketleri inceler ve saldırı Ģablonlarına uyan, zararlı olabilecek paketlerin geçmesini engeller. Bu sistemler, atakları paket içerisindeki belirli imzalara göre tespit edebildiği gibi, paketlerin davranıĢsal analizini yaparak da algılayabilmektedir. 7.16.4.3. Sanal Özel Ağ EriĢimi (VPN) Kurum çalıĢanları, sürekli hareket halinde olsalar dahi, kurumsal kaynaklara her zaman her yerden eriĢmek durumundadır. Mobil olmanın zorunluluklarından biri haline gelen bu gereksinimi karĢılayabilmek için temel bileĢen, internet eriĢiminin her zaman sağlanabiliyor olmasıdır. Günümüz Ģartlarında, sabit ve mobil internet eriĢimi imkânı (ADSL, Kablosuz, 3G Ģebekeleri gibi) çok yaygın olarak sağlanabilmekte olduğundan bu temel bileĢen konusunda çok sıkıntı bulunmamaktadır. Bir diğer önemli konu ise, sadece kurum çalıĢanlarına sunulan dâhili kaynakların internet ortamında da güvenli olarak çalıĢanlara sunulmasıdır. Böyle bir durumda, çalıĢanların kullanacağı kaynakların internet üzerinde güvenli olarak eriĢilebilmesinin yolu sanal özel ağ (VPN) eriĢiminin sağlanmasıdır. VPN altyapısında üst seviye koruma sağlayan AES standardı 256 bit Ģifreleme algoritmaları kullanılabilmektedir. Bu çözümler, kullanıcı terminal cihazına bir client yazılımının yüklenmesi gereken IPSec VPN çözümleri olabileceği gibi, kullanıcı bilgisayarında özel bir client yazılımı gerektirmeyen SSL VPN çözümleri de olabilmektedir. 7.16.4.4. E-posta Güvenliği Günümüzde e-mail trafiğinin mobil kullanıcılara kadar yaygınlaĢmasıyla kullanım alanı artarken getirdiği riskler de artmıĢtır. Bununla birlikte son kullanıcı tarafında gereksiz, istenmeyen e-posta sayısında ciddi artıĢlar gözlenmekte, bu da kullanıcının zaman kaybına sebep olmaktadır. Anti-x çözümleri ile e-posta servisleri güvenilir hale getirilmekte, gereksiz e-postalardan arındırılmaktadır. E-mail trafiği için Anti-virüs, Anti-spam, Anti-trojan, Antiworm, Anti-phishing gibi güvenlik önlemleri sunulmaktadır.

194

7.16.4.5. Son Kullanıcı Güvenliği ( Kimlik Doğrulama, ġifreleme, Anti-X) Bilgi güvenliği raporlarına bakıldığında, yerel ağ kaynaklı istemsiz ataklar internet üzerinden gelen ataklara göre daha fazla zarar vermektedir. Bu sebeple güvenlik politikalarının içeriden gelebilecek riskleri de içermesi ve bunlara karĢı önlem alması gerekmektedir. Bu amaçla kullanılan ağ tabanlı güvenlik sistemlerine ilaveten kiĢisel Anti-X çözümleri de yer almaktadır. Anti-X çözümü ile virüs, trojan, spy, worm gibi sorunlar halledilebildiği gibi sıfırıncı gün atakları da etkisiz hale getirilebilmektedir. Kurumlar, ağdaki kullanıcıların dıĢarıdan ve birbirlerinden olumsuz etkilenmemeleri için çözüm arayıĢına gitmektedir. Ayrıca, kurum içinde ağ kullanımının olumsuz amaçlar için kullanılmadığını takip etmelidir.

7.16.5. Kablosuz Ağlarda Güvenlik Son yıllarda evlerimize giren kablosuz (wireless) networklar, hayatımızı kolaylaĢtırmakla birlikte birtakım güvenlik risklerini de beraberinde getirdi. Çünkü veri OSI fiziksel katmanı Ethernet üzerinden değil yeni bir fiziksel katman olan Wi-Fi ile omnidirectional (360 derece küre şeklinde) olarak havaya yayılıyor. Bu da tıpkı telsiz görüĢmeleri gibi, bilginin, kötü niyetli insanlar tarafından yakalanıp görülebilmesini mümkün kılıyor. Kablolu networklarda sniffing ancak o network‟a bir bilgisayar ile ağa dâhil olmak suretiyle mümkün olurken, kablosuz eriĢimde kendi evinden otururken sniffing yapmak mümkün oluyor. Bu da gönderdiğiniz bir e-mail‟in ya da MSN görüĢmelerinizin, daha da kötüsü Ģifrelerinizin ve e-ticaret iĢlemlerinizin kötü amaçlı insanlar tarafından yakalanarak okunabilmesi anlamına geliyor[125]. Güvenlik uzmanlarının söylediği gibi mükemmel koruma yoktur. Ġyi bir güvenlik planı neyin korunacağının önemi ne göre değiĢir, korumanın uygulanma biçimi ve potansiyel riskler iyi belirlenmelidir. BaĢka bir değiĢle, tüm savunmaya dayalı tedbirler bilinmeli ve daha ihtiyatlı ve mali olarak mantıklı bir Ģekilde planlanmalıdır. Örneğin, kablosuz ağınız Ģehrin kalabalık bir yerinde ve tehlikeye açık olabilir. Yakınlara park edilen kimin olduğu bilinmeyen araçlara dahi dikkat etmek gerekir. Neden bu kadar Ģüpheci olmalıyız? Bazılarımız “biz sadece web de geziniyoruz önemli hiçbir iĢlem yapmıyoruz ne olabilir ki?” diyebilir. Bu soruya birkaç farklı cevap verebiliriz.

195

Çünkü günümüzde internette bütün marka ve modellerin varsayılan Ģifre ve kullanıcı adları bulunmaktadır.3.16. Kablosuz ağınızı dıĢarıdan kullananlar.6. değiĢikliğe uğrar.6.6. daha kötüsü logger programları trojanlar. girdiğiniz web siteleri belirlenir Ģifreleriniz ele geçirilebilir. Bu yüzden kiĢiler bunları kullanarak modem ara yüzümüzden istediği Ģekilde değiĢiklik yapabilirler.Ağınız bilinmeyen kiĢilerin eylemlerine maruz kalabilir.2. 7. Firmware Güncellemek Bu iĢlemde cihazın içinde bulunan programı güncelleyerek sistem açıkları vs. Böylece bizim ağımıza sadece ağın ismini bilen kiĢilerce eriĢim sağlanacaktır.6.1. Bilgisayarlardaki dosyaları dizinleri kopyalayabilir. - Doğru araçlarla.16.16. Yayınlanmasını Engelleme Bu iĢlem SSID ( Servise Set Identifier ) kablosuz ağlar kısmında gözükmemesini sağlayacaktır. zombie clientlar gibi zararlı programları kurabilirler.6. 196 . Birisi kablosuz olarak sizin ağınıza bağlanabilir bu bağlantı sizin ağınızdaki switchinize bağlı olmanızla aynı Ģeydir. Kablosuz Ağ Güvenlik Önlemleri 7. 7. SSID Ġsmini DeğiĢtirmek Bu iĢlem ile SSID miz varsayılan değerler ile değil kendimize özgü ĢifrelenmiĢ bir isim ile konularak ağa bağlanacak kiĢilere zorluk düzeyini yükseltecektir. kullanılabilirler.16. Internet bağlantınız illegal iĢler için kullanılabilir. 7. Sonuçları ise sizi bağlar[126]. bazı kanunsuz iĢler için ağınızı - 7. Tüm ağ trafiğiniz kaydedilip incelenebilir. Ağdaki kullanıcıların yapabilecekleri her Ģeyi yapabilecektir.4.16. BaĢlangıç Ayarlarını DeğiĢtirmek Bu iĢlem bize gelen fabrika ayarlarını değiĢtirme esasına dayanmaktadır.

(Wifi Protected Access. Daha güçlü bir algoritma kullanır ve kırılması güçtür[121]. Çok etkili olmasa da WEP Ģifreleme Ģifrelemesi olmayan bir kablosuz ağdan daha güvenlidir.6. dvr.6. MAC Adres Filtreleme Bu iĢlem belki de en güvenli iĢlemimizdir. tünelleme ve kullanılan güvenlik yazılımları sayesinde ağ dinlense bile ĢifrelenmiĢ paketlere saldıran kiĢiye elde ettiği bilgiler hiçbir anlam ifade etmeyecektir[128]. 197 .6.6. komĢu ağlar arasında gizli ve özel bir bilgi akıĢını sağlamaya yönelik kurulur. Ağınızda sadece web Ģifrelemeyi destekleyen cihazlar (pda. Sanal özel ağ (VPN).Wifi korumalı eriĢim). 7.16. Kimlik Doğrulama Ekleme 7.8. WPA Ģifrelemede WEP Ģifrelemedeki gibi karakter sınırlaması yoktur. Çünkü bu iĢlem ile ağımızda iĢlem yapacak kiĢilerin ve bilgisayarların MAC adreslerine izin vermek sureti ile yapılmaktadır. 7.17.6. ġifreleme Bu kısımda kablosuz ağımıza eriĢim sağlanırken kullanıcıdan ağımızı kullanabilmesi için gereken Ģifre ve Ģifre yapma teknikleri ile ilgili bilgiler bulunmaktadır. VPN ( Virtual Private Network) Virtual Private Network(Sanal Özel Ağ) kısaltması olup. WPA Ģifreleme.7.16. Bu filtrede bulunmayan MAC adresleri ağımızda herhangi bir iĢlemde bulunamayacaklardır. Paketler internet üzerinden gitse dahi. geliĢmiĢ satellite receiver vb. Sanal bir ağ uzantısı yarattığından uzaktan bağlanan makine konuk gibi değil.) bulunabilir bu durumda zorunlu olarak web Ģifreleme kullanılır. ağlara güvenli bir Ģekilde uzaktan eriĢimde kullanılan bir teknolojidir.5.16. WPA Windows Sp2 ile beraber desteklenen bir Ģifrelemedir.16. WEP Ģifrelemede kullanabileceğiniz Ģifre karakterleri 0-9 arası rakam ve A-F arası harf olabilir ve sık sık değiĢtirmekte yarar vardır. ağa fiziksel olarak bağlıymıĢ gibi görünür[127]. WEP Ģifreleme :(Wired Equivalency Privacy – Kabloluya eĢdeğer gizlilik) 64 bit ve 128 bit WEP Ģifreleme vardır.7. Yayın Gücünü Azaltmak 7.

Remote Access VPN Bu VPN türü firmaların gezgin çalıĢanlarının firma ağına her yerden güvenli bir Ģekilde iletiĢimlerini sağlamak için kullanılır.1. 198 .Temelde 2 tür VPN Vardır   Remote Access VPN Site To Site VPN 7.2. Remote Acces VPN‟den temel farkı VPN iĢlemini gören iki uçta VPN sunucu olmasıdır. Aynı zamanda firmanın farklı bölgelerdeki Ģubelerinin merkeze bağlanmasını da sağlar.17.17. Site To Site VPN Bu tip VPN genellikle farklı firmaların birbirleri ile VPN aracılığı ile güvenli iletiĢim kurmaları için düĢünülmüĢtür. Resim 66: Remote Access VPN 7.

Paket Filtreleme Paket filtreleme ( dosya filtreleme diyelim biz dostlar ) en basit paket izleme metodudur. – IP filtreleme – Port filtreleme – Web filtreleme – Ġçerik filtreleme bunlardan birkaçıdır.1. büyük kurumlar ve ağlar donanım temelli güvenlik duvarları da kullanarak. En yaygın kullanımı yönlendirici veya dual-homed ağ geçitlerindedir. Paket filtreleme ateĢ duvarı tam olarak isminin çağrıĢtırdığı iĢi yapar yani paketleri filtreler.18. Paket filtreleme iĢlemi Ģu Ģekilde yapılmaktadır. Kabul etme 199 . Güvenlik duvarı (firewall) birçok farklı filtreleme özelliği ile bilgisayar ve ağın gelen ve giden paketler olmak üzere internet trafiğini kontrol altında tutar[129].18. 7.1.Resim 67: Site To Site VPN 7. Her bir paket ateĢ duvarından geçtiği esnada paket baĢlığı bilgisi önceden tanımlı kurallar veya filtreler doğrultusunda incelenir. güvenlik için bir katman daha oluĢturmaktadırlar.18. Firewall Türleri 7. GÜVENLĠK DUVARI(FIREWALL) Güvenlik duvarı. internet üzerinden sizin bilginiz ve isteğiniz dıĢında bilgisayarınıza eriĢilmesini engellemek üzere kullanılan bir yazılım ya da donanım olabilir.1. Ev kullanıcıları için kullanılan güvenlik duvarları genellikle yazılımdan ibaretken.

Bu paket izleme metodu istemci/sunucu modelini kırar.2. 7. dolayısıyla yeni durum iki bağlantıya ihtiyaç duyar: bir bağlantı kaynaktan ağ geçidi/vekil sunucuya ve diğeri ağ geçidi/vekil sunucudan hedefedir. 7. Paket izlemenin diğer bir güçlü tarafı da host sistemindeki arayüzün paketleri yönlendirmemesidir. Dinamik (Stateful) Paket Ġzleme Dinamik paket izleme paket filtrelemenin yaptığı bazı temel paket gözleme yöntemlerini kullanır. Uygulama ağ geçitleri/vekil sunucular iki uç nokta arasında bir aracı olarak düĢünülebilir. Uygulama Ağ Geçidi/Vekil Sunucular Uygulama ağ geçitleri/vekil sunucular en karmaĢık paket izleme metodu olarak düĢünülebilir.1.1. Ağ geçidi/vekil sunucu iki ağ arasındaki bağlantıyı sağladığından gerekli güvenliği ve güvenilirliliği sağlamak amacı ile çok dikkatli bir Ģekilde tasarlanmalıdır. Bu doğrultuda vekil sunucu yazılımı da olabildiği kadar katı ve güvenli olmalıdır. Kaynak ve hedef uç noktalarının birbirleriyle iletiĢim kurabilmesi için her bir uygulama protokolünde vekil sunucunun yapılandırılması yapılmalıdır.18. 200 .18. Buna ek olarak. Bu tip ateĢ duvarı OSI modelinin uygulama katmanında çalıĢır. Her bir paket diğer paketlerden bağımsız bir Ģekilde incelenir. Bu tip ateĢ duvarının iki ağ ara yüzü olan güvenli host sistemlerinde konfigüre edilmesi düĢünülebilir.veya reddetme kararı bu karĢılaĢtırmanın sonuçları doğrultusunda verilir.3. ağ katmanından uygulama katmanına kadar paket baĢlık bilgisini inceleyerek paketin yasal bir bağlantıdan gelip gelmediğini ve protokollerin beklendiği gibi davranıp davranmadığını gözlemler. Her uç nokta birbirleriyle ağ geçidi/vekil sunucu aracılığı ile görüĢebilir.

kimlik taĢımamaları ve Ģifre gibi ezbere dayalı bilgileri kafalarında tutmamaları ise bu biyometrik tanımanın önemli avantajlarındandır. BĠYOMETRĠK TEKNOLOJĠLER 8. Ġnsanların bunu yapması için ek olarak bir kart. her yöntemin kendine ait girdi cihazıyla alınan verilerin analiz edilip daha önceden girilmiĢ değerlerle karĢılarĢıtırılıp eĢleĢtirilmesine dayanmaktadır.Biyometrik tanımada kullanılacak birden fazla yöntem vardır. 201 . Saniyeler içinde yüzbinlerce veriyi karĢılaĢtırıp doğru sonuçları veren sistemler günümüzde çeĢitli alanlarda kullanılmaktadır.BÖLÜM VII 8. Unutulması veya baĢkası tarafından kullanılması söz konusu olmayan bir kimlik onaylama yoludur.1. BĠYOMETRĠ NEDIR? Biyometri insanları birbirinden ayırt edebilecek fiziksel özelliklerini ve sergiledikleri davranıĢları inceleyen bilim dalıdır. Biyometrik tanıma sistemleri bir bireyin gerçekten „kim‟ olduğunu kanıtlamasına olanak sağlar. Örneğin üniversitemizin giriĢ kapısında bulunan kapılarda manyetik kartlar yerine araç sürücüsünü tanıyarak giriĢne izin veren bir sistemin kullanılması çok daha güvenli ve mantıklı olacaktır. ehliyet gibi kartların yerini tamamen alacak bir sistem geliĢtirilebilir. cihaz. Gereksinimlere göre bu yöntemlerden biri veya birkaçı kullanılabilir. Birden fazla yöntemi bir arada kullanmak sonuçları kesinleĢtirmek için gerekli olabilir. Genel olarak bu sistemlerin çalıĢma prensibi. Bu sayede yetki verilen kiĢi baĢka araçla da giriĢ yapabildiği gibi. bundan dolayı kullanım alanına göre yüksek baĢarı sağlayanlar seçilmelidir. Ġnsanları birbirinden ayırt edebilme Ģansını bize sunduğundan dolayı biyometri bir kimlik doğrulama sistemi olarakta kullanılmaktadır. BaĢarı oranının yanı sıra tanıma iĢleminin gerçekleĢmesi için gereken sürede yöntemlerin seçilmesinde dikkate alınmalıdır. Bu sayede kimlik. yetkisiz bir kiĢi herhangi bir kartla giriĢ yapamayacaktır. pasaport. Bilgisayarların birim zamanda yaptığı iĢlem sayısının sürekli artması göz önüne alındığında eldeki veriler ile anlık olarak alınan örneğin karĢılaĢtırılma hızı da gittikçe artmaktadır. Hem daha güvenli hemde aĢılması zor sistemler gün geçtikçe orataya çıkacaktır. Bu yöntemler her zaman doğru sonuçları vermeyebilir. Gerçek zamanlı (real-time) tespit yapmak gerektiğinde yöntem seçimine çok daha fazla dikkat edilmelidir.

Sistem tanıma modunda çalıĢırken sisteme girmek isteyen kullanıcının biyometri bilgisi alınır. Fiziksel biyometrik sistemler. DNA. Biyometri. sistem kullanıcılarının sisteme tanıtıldığı moddur. Bu çalıĢmada. Kullanıcıya ait biyometrinin o anki özellikleri ile aynı kullanıcıya ait daha önce alınmıĢ ve veritabanına kaydedilmiĢ özellikler karĢılaĢtırılarak kiĢiye verilen hak gereğince sistem cevabı üretilir [134]. konuĢma esnasındaki dudak hareketleri. Sistem doğrulama modunda çalıĢırken. çalınma. Genel olarak bir biyometrik sistem. diğer kullanıcılarla ortak kullanılma. el geometrisi. DavranıĢsal biyometrik sistemler ise. kullanılan ve tartıĢılan elektronik imza çeĢitleridir. parmak izi. tahmin veya taklit edilebilme. ses. kullanıcı. yüz. imza. ses. sistemde tanımlı olan ve kendisini temsil eden bir belirteçle (kimlik numarası. paylaĢılma riskini neredeyse yok eden bir teknolojidir. iris ve retina gibi kiĢide bulunan sabit fiziksel özellikler üzerine kurulmuĢtur. kullanıcı adı gibi) birlikte gelir. ve imza tanıma gibi teknikleri kapsayan bir bilim dalıdır. yazı dinamiği.Biyometrik temelli imzalar ve sayısal imzalar günümüzde en çok bilinen. Kullanıcıların hem kimlik bilgileri hem de biyometri bilgileri uygun bir formatta veritabanına kaydedilir. el geometrisi. tanımlama. Biyometrik sistemler Ģifre yaklaĢımının aksine kiĢinin bildiği bir bilgi veya taĢıdığı bir objeyle değil kiĢinin kendisinde var olan ve kiĢiye fiziksel olarak sıkı sıkıya bağlı olan bir özellikle kimliklendirilmesine olanak sağlar. Biyometri. parmak izi. retina ve iris. yürüyüĢ Ģekli tanıma gibi belli bir zamanda belli amaçlar içi gerçekleĢtirilmiĢ davranıĢlar üzerine kurulmuĢtur. tanıma ve doğrulama modu olmak üzere üç modda çalıĢır. unutulma. Tanımlama modu. giriĢ çıkıĢlarda kimlik kontrolünün gerektiği otomatik personel devam kontrol sistemleri gibi sistemlerde mükemmel bir çözüm olmakta ve sosyal hayattaki uygulamalarda oldukça sık karĢılaĢılan çok hızlı geliĢen ve benimsenen güvenilir bir teknoloji olarak karĢımıza çıkmaktadır [134]. Biyometrik sistemler. fiziksel (pasif) ve davranıĢsal (aktif) biyometrik sistemler olmak üzere temelde 2 gruba ayrılır. Diğer yaklaĢımlarda olan kaybedilme. yüz. biyometri teknikleri kullanılarak oluĢturulan e-imzalar tanıtılmıĢtır. 202 . veritabanında bulunan tüm kayıtlarla tek tek karĢılaĢtırma yapılarak kullanıcının sistemde tanımlı bir kullanıcı olup olmadığı araĢtırılır. yüksek seviyede güvenlik gerektiren alanlarda.

Tek yumurta ikizleri haricinde (tek yumurta ikizlerinin parmak izleri birbirinden farklıdır) bir 203 .2.ġekil 33: Biyometrinin Dalları 8. BĠYOMETRĠNĠN TARĠHĠ Ġnsanoğlu biyometrik tanımayı doğduğu andan itibaren yapmaya baĢlar. Beynimiz bu tanıma iĢlemlerini otomatik olarak yapmaya baĢlar ve genellikle mükemmele yakın baĢarı sağlar. Ġnsanların DNA‟larının birbirinden farklı olduğu dıĢ görünüĢümüne de yansıdığı gibi belirgin bir Ģekilde ortadadır. boy gibi kolaylıkla ölçülen özelliklerle kesin olarak ayırt ettikleri konuyla ilgili kaynaklarda belirtilmektedir. Yeni doğan bebekeler gerek annesini gerek çevresindeki diğer kiĢi ve cisimleri sıfırdan baĢlayarak öğrenir.Beynimiz tarafından otomatik olarak yaptığımız bu tanımanın yanı sıra sistematik olarak yapılan tanımanın ilk örnekleri insanoğlunun tarihi kadar eski değildir. Hızla geliĢen teknoloji sayesinde parmak izinin yanı sıra günümüzde bir çok yöntem ile bu tip suçlu tespiti yapılmaktadır. Bu öğrenme iĢlemini veritabanına ilk bilgilerin girilmesi olarak düĢünebiliriz. Bunların en bilindik olanlarından biriyse DNA testidir. Birçok yeni teknolojinin geliĢtirilmesinde olduğu gibi biyometrinin de geliĢiminde güvenlik unsuru öncülük etmiĢtir. Örneğin annesini sesinden ve kokusundan rahatlıkla tanıyabilir. duyduğu yani duyu organlarıyla algıladığı her Ģeyi önceki veriler ile karĢılaĢtırıp belirli sonuçlar elde ederek tanıma iĢlemini yapar. ten rengi. Binlerce yıl önce yaĢamıĢ insanların birbirlerini göz rengi. Yeni doğan bebekler örneğine dönersek bu bebekler daha sonradan gördüğü. Biyometrik tanıma birçoğumuzun filmlerden aĢina olduğu parmak izinden suçluyu tespit etme gibi yöntemlerle hala kullanılmaktadır.

Bu bilgiler yine yönteme özel algoritmalar sayesinde analiz ediliyor ve kiĢiyi tanımlayacak parametreler bu bilgiler içinden seçilerek veritabanına kayıt ediliyor. Ancak sisteme alınan bilgilerin iĢleniĢi çoğunda ortaktır.insanın baĢka bir insanla aynı DNA‟ya sahip olmadığından dolayı günümüzde bu testlerde geçerliliğini korumaktadır. Belirli bir limitten sonra parametre sayısının arttırılması sadece sisteme ek yük getirecektir ve tanıımanın doğruluğu üzerinde bir etki etmeyecektir. Birinci adımda tanınacak kiĢinin ilgili yönteme ait bilgiler gerekli araçlar vasıtasıyla bilgisayar ortamına aktarılıyor. KiĢinin vücudundaki bütün ölçüleri almanın bir anlamının olmayacağı ortadadır. Ancak doğru orantılı bir artıĢ söz konusu değildir. BAġLICA BĠYOMETRĠK YÖNTEMLER VE ÇALIġMA PRENSIPLERI Biyometrik yöntemlerin genel çalıĢma prensibi iki adımdan oluĢmaktadır. Bu parametrelerin sayısı arttıkça tanıma iĢleminin doğruluğu artar. 8. Bu adımda sisteme aynı araçlar vasıtasyıla girilen bilgiler genellikle kayıt sisteminde uygulanan aynı algoritmayla analiz edilip veritabanındaki bilgilerle karĢılaĢtırılıp eĢleĢtirmelere bakılıyor. Örneğin bir kiĢiyi tanımak için sadece boyunu parametre olarak alırsak aynı boyda iki insanı ayırt edemeyiz. Ġkinci adım ise kiĢinin kimlik doğrulama isteğidir. Biyometrik tanıma iĢlemindeki bu iki adıma dört ayrı katman olarak bakabiliriz: Yönteme ait cihazlar ile analog ortamdan dijital ortama veri aktarımı Dijital ortamda aktarılan verilerden gerekli parametrelerin çıkarılması Bu parametrelerin önceki verilerle karĢılaĢtırılması KarĢılaĢtırma iĢleminin yapılması için gerekli olan verileri tutacak veritabanı 204 . Bunun yanı sıra eğer kiĢilerin kilolarını da parametre alırsak baĢarı oranımız artar. Eğer eĢleĢme varsa kiĢinin kimliği onaylanmıĢtır aksi halde sistemde bir sorun yoksa kiĢi iddia ettiği kimliğe sahip değildir. Örneğin ses ve parmak izi tanıma arasında bilgiyi dijital ortama aktaran araçlardan bu bilginin analizinde kullanılan algoritmaya kadar çoğu araç ve yazılım farklıdır.3. Yukarıda geçen birinci adımında gerekli olan algoritmalar yöntemler arasında büyük farklılıklar göstermektedir. Bu özellik seçimi sonucunda ortaya çıkan veriler bizim karĢılaĢtırma ve kayıt fonksiyonlarına vereceğimiz parametrelerdir. Hangi yöntemde olursa olsun analogdan dijitale çevirilen veri içinden belirli özellikler seçilir.

ÇalıĢmalarının devamında insanların parmak izleri arasındaki farkı sınıflandırıp ayırt edecek yöntemler ortaya çıkarmıĢtır.3. Galton parmak izinin 205 . Bu iki bilimadamı kiĢilerin parmak izlerini alma yöntemleri üzerine çalıĢmıĢlar ve temel olarak mürekkep kullanımının üzerine gitmiĢlerdir. Parmak Ġzi Tanıma Tarihçe 8. Bundan dolayı tanıma iĢleminde kullanılacak parametreler özenle seçilmelidir.Analog ortamdan dijital ortama veri aktarımı sırasında kayıt esnasındaki ortamın tamamen aynısını oluĢturmak çok zordur. Bundan dolayı çıkarılacak parametrelerin çevre koĢullarının değiĢimine karĢı sabit kalması veya sonucu etkilemeyecek kadar az değiĢmesine dikkat edilmelidir.1. Nehemiah Grew (1684). E. Bu sayede iki örüntü (pattern) arasında karĢılaĢtırma yapacak bir yöntem elde etmiĢtir. 8. Bu iki orana bakılarak tanıma yöntemleri birbirleriyle kıyaslanabilir.Günümzüde kullanılan yöntemlerin temeli olarak kullanılan parmak izi tanıma sistemlerinin temeli ise Henry Faulds ve Wiliam James Herschel adında iki Ġngilizin bilimadamının çalıĢmalarıyla baĢlamıĢtır. Purkinje (1823) adlı bilimadamları parmak izlerinin birtakım özellikler barındırdığına dikkat çekmiĢ olmalarına rağmen bu özelliklerin kiĢi tespitinde kullanacak kadar benzersiz olduğunu ortaya sürecek herhangi bir çalıĢma yapmamıĢlardır. Örneğin bir ses tanıma sisteminde kayıt esnasında kiĢi mikrofona konuĢtuğu zaman çevredeki seslerde kayıt altına alınacaktır. False Reject Rate (FRR) : Sistemin veritabanında varolan kiĢileri sonraki bir tarama sonucunda bulamamasının oranıdır. Parmak izinin oldukça eski bir tarihi vardır. Bu tip yanlıĢ algılama olasılıklarının olduğu biyometrik tanıma yöntemlerinin kıyaslanması için aĢağıdaki terimler ileri sürülmüĢtür: False Accept Rate (FAR) : Sistemin veritabanında bulunmayan bir kiĢiye ait bilgileri yanlıĢ analiz etmesinden ve veritabanında bulunan biriyle eĢleĢtirmesinden kaynaklanan yanlıĢ tespitlerin oranıdır. Sir Francis Galton (1822-1911) istatistik üzerine yaptığı çalıĢmalar soncunda iki bağımsız değiĢken arasındaki doğrusal iliĢkinin yönünün ve kuvvetini belirten korelasyon (correlation) yöntemini ileri sürmüĢtür. Marcello Malpighi (1686) ve J.3.1. Kimlik doğrulama için aynı kiĢi tekrar mikrofona konuĢtuğunda ise çevredeki seslerin (gürültülerin) aynı olamaz.1.

Galton‟un çalıĢmalarını takiben Dr Henry Faulds (1983-1930) parmak izinin sınıflandırılmasına tam olarak açıklık getirmiĢtir. Tek parmaktan alınan bilgi ile de aynı iĢlem yapılabilir olmasına rağmen güvenlik ve stabil çalıĢma açısından en az iki parmak izi alınmaktadır. AĢağıda görüldüğü gibi farklı sensör tiplerinden alınan görüntü kalitesi ve görünümü birbirlerinden farklıdır [136].1. ġekil 35: Parmak Ġzi Alma Modeli 8.3. Daha sonra ise polis teĢkilatı tarafından kullanılmıĢtır.kalıtımsal olmadığını ve her insanın parmak izinin birbirinden farklı olacağını çalıĢmalarıyla ortaya çıkarmıĢtır.2. Farklı sınıflandırmala olsa bile Galnton ve Henry‟nin yaptığı çalıĢmaların ürünü olan sınıflandırma sistemi yaygın olarak kullanılmaktadır. Günümüzdeki sistemlerde bu sınıflandırma genelde iki parmaktan alınan örnekler üzerinde gerçekleĢtirilmektedir. 206 .Ülkemizde parmak izinin incelenilmesi ve biyometrik tanıma olarak kullanılması 1910 yılında Macar asıllı Yusuf Cemil tarafından baĢlatılmıĢtır. Özellikleri Galton ve Henry‟nin çalıĢmaları sonucunda ortaya çıkan sınıflar çizgilerin Ģekline göre ayrılmaktadır ve bu sınıflar aĢağıdaki gibidir: Yay (arch) Döngü (loop) Helezon (whorl) Görüntünün alınması Parmak izi görüntüsünün alınması ile baĢlar. 25 Haziran 2007‟de ABD‟de sınır kapılarında bundan sonra iki değil on parmak izinin birden alınacağı bir sisteme geçileceğini açıklamıĢtır.

ġekil 37: Görüntünün ĠĢlenmesi Doğrulama ĠĢlemi AĢağıda görüleceği gibi doğrulama iĢlemi için kullanılan anahtar noktalar her parmak izinde diğerlerinden farklıdır [136].ġekil 36: Sensör ÇıkıĢları Görüntünün ĠĢlenmesi Optik sensörlerden alınan görüntü üzerinde parmak izi çizgi sırtları belirginleĢtirilerek farklı noktalardan alınan noktalar özellik çıkarma algoritmasından geçirilerek değiĢme imkanı en az olan en belirgin noktalardan resim olmayan kiĢiye özel bir ID kod oluĢturulur [137]. 207 .

Korelasyon iĢleminin doğru sonuç verebilmesi yön bilgisine de bağlı 208 .ġekil 38: Doğrulama ĠĢlemi Daha detaylı iĢlemler için bu sınıflarda alt sınılara bölünmektedir. Ġkinci iĢlem için graf yapısı oluĢturulmalıdır. Eni boyuna neredeyse eĢit olan çizgiler nokta (ridge dots) olarak alandırılır. Bunlar. Paralel giden iki çizgiyi birleĢtiren kısa çizgilere de köprü (bridge) adı verilir. Birden fazla çizginin kesiĢtiği noktalarda özel olarak ele alınır Bir çizginin çatallaĢıp kısa bir mesafe sonra tekrar birleĢmesi sonucunda oluĢan kapalı yapıya göl (lake) adı verilir.Bu sınıflandırmaların yanı sıra parmak izlerine çizgi bazında bakıldığında belirli özelliklere sahip noktalar ortaya çıkmaktadır. KarĢılıklı çatal (opposed bifurcation) Ġkili Çatal (double bifurcation) Üçlü Çatal (trifurcation) Çizgilerin bitiĢ noktalarıda özel olarak ele alınır. Parmak izi tanıma iĢlemi korelasyon yöntemiyle yapıldığı gibi yukarıda belirtilen özel noktaların yer ve sırasına göre de yapılabilir. Noktalardan daha uzun olan ve değiĢken boyutlu çizgilerde vardır ve ada (island) olarak adlandırılır. Bir çizginin bölünüp birden çok çizgiye ayrılıdığı noktalar çatal (bifurcation) olarak adlandırılır.

1.1.3. Median. 8.3. Dezavantajları Örnek alınan parmağın yıpranması sonucu aynı izin tekrar elde edilemeyebilir. Yüz tanımada kullanılan baĢlıca yöntemler aĢağıdaki gibidir: 209 . Yüzümüzün içerdiği özelliklerin fazlalığı bu özellikleri kullanacak yöntemlerin sayısını da arttırmıĢtır. Parmak izinin kalıbının kendisi yerine kullanılma ihtimali vardır.Özellik çıkarma iĢlemi için kenar algılama sonucunda elde edilen görüntüde inceltme algoritmaları uygulanıp çizgiler özellik çıkarma için uygun hale getirilir.Kenar algılama filtreleri olarak sobel. Daha sonra çizgilerin bitiĢ ve çatal noktaları elde edilir. Avantajları Parmak izinin kolaylıkla alınabilmesi.1. Parmak izinden gerekli özellikleri çıkarmak için belli baĢlı görüntü iĢleme tekniklerini uygulanmaktadır.3. KiĢinin kilo alması gibi fiziksel değiĢimlerden parmağında etkilenmesi ve parmak izinin eskisiyle örtüĢmeyecek hale gelmesi mümkündür. Ġkizlerde bile farklılık gösterir. Parmak izinin değiĢtirilip bir baĢka parmak izine benzetilmesi zordur Belirli özelliklerinin çıkarılıp sadece bu özelliklerin saklanması sayesinde hızlı arama yapılabilir.olduğundan örnek alınırken buna dikkat edilmelidir. 8. prewitt gibi filtreler kullanılır. gradient.3. DeğiĢik özellikleri kullanan değiĢik yöntemler ortaya çıkmıĢtır.2. Ġnsan yüzü parmakta olduğu gibi özelliklerinin kolay çıkarılabileceği bir yapıya sahip olmadığınadan yüz tanımanın geliĢimi ve kullanımı parmak izinde olduğu kadar eskiye dayanmamaktadır.4.2. Görüntünün gürültülerden arındırılması Kenar algılama Özelliklerin çıkarılması Parmak izinin gürültülerden arındırılması iĢleminde belirli filtreler kullanılır. mean ve gaussian gibi filtreler bunlardan bazılarıdır. Bunlardan ilki sayılabilecek yöntem „eigenfaces‟ Matthew Turk ve Alex Pentland 1987 yılında ortaya atılmıĢtır.3. 8. Yüz Tanıma Tarihçe 8.

Ancak burada baĢka bir sorun ortaya çıkmaktadır.PCA ICA LDA EP EBGM Kernel Methods Trace Transform AAM 3-D Morphable Model 3-D Face Recognition Bayesian Framework SVM HMM Boosting & Ensemble Resim 68: Eigface Örnekleri Yüz tanıma yöntemi kullanılarak 2000 yılında Meksika‟da yapılan seçimlerde birden fazla oy kullanılmasını engelleyecek bir sistem oluĢturulmuĢtur. kimlik gibi belgelerde bir kiĢinin farklı adlarla kayıt yaptırmaması amacıyla yüz tanıma sistemi kullanılmaktadır. Kamera tarafından alınan görüntüde tamamen yüze ait bölge 210 . Özellikleri 8. Yüz tanıma yönteminde kiĢilerden örnek almak diğer yöntemlere göre çok daha zordur. ABD‟de verilen ehliyet. Sıradan bir kamera ile çevreden birçok yüz görüntüsü alınabilir.2.2.3. Ayrıca 2001 yılında ABD‟de yapılan NFL (National Football League) finalinde 19 suçlu yakalanmıĢtır.

Sınıflar arasında farklılıklar arttırılmaya çalıĢılırken sınıf içindeki örneklerin arasındaki farklar azaltılmaya çalıĢılır. Graftaki düğümler burun. Yüz bölgesi bulunduktan sonra iĢlemeler burada devam etmektedir. LDA (Linear Discriminant Analysis) elde varolan sınıfların özelliklerini ölçerek yeni gelen örneklerin sınıflandırılmasını sağlayan bir yöntemdir. Her düğümde farklı faz ve genlikte oluĢturulmuĢ 40 adet Gabor wavelet katsayısı bulunur. Radon dönüĢümü iki boyutlu uzayda düz çizgilere uygulanan intergral dönüĢümüdür. Ters radon dönüĢümü ile görüntülerin tekrar oluĢturulması sağlanabilir. Algoritma gri seviye 211 . Bazı yöntemler yüzde bulunan oranları karĢılaĢtırıken bazılar YSA ile öğreterek tanıma yapmaktadır. noktalar arasındaki 2boyutlu uzaklıklar ile ağırlıklandırılır. Bu sayede vertabanın yükü azaltılmıĢ ayrıca arama hızı arttırılmıĢtır. LDA sadece sınıflandırma yapmaya yarayan bir yöntemdir. Veri tipi hakkında herhangi bir bilgi vermez. Bu sayede farklı açılardan görüntüsü alınan cisimlerde tanınabilir. EP (Evolutionary Pursuit) genetik algorimtaları kullanarak sınıflandırma yapan bir yöntemdir. ICA (Independent component analysis) yöntemi çok değiĢkenli iĢaretleri alt parçalara bölerek iĢlem yapmaya dayalı bir hesaplama metodudur. Kenarlar. Trace transform sayesinde cisimleri tanırken rotasyon. boyutlandırma gibi transformasyonların ektileri ortadan kaldırılır. PCA yönteminde veritabanında saklanan görüntüler küçültülmüĢ ve sıkıĢtırılmıĢ olarak saklanmaktadır. göz gibi belirgin noktalardan oluĢur. PCA tekniği temel olarak çok boyutlu veri kümelerini analiz edilebilmesi için daha az boyutlu kümelere dönüĢtürür. Tanıma iĢlemi jet‟ler ve ağırlıklandırılmıĢ kenarlar ile yapılır. Bu adımdan sonra değiĢik yollar izlenerek yüz tanıma iĢlemi yapılabilir. AAM (Active Appearance Model) nesnelerin Ģekillerini istatistiksel bir modelidir ve iki resmin eĢleĢtirilmesi için kullanılan bir hesaplama yöntemidir. Bu katsayılara „jet‟ denilmektedir. Bu yöntemde yapılan iĢlem Karhunen-Loève transformu olarak da bilinmektedir. Bunun için „Face Detection‟ yani yüz bulma algoritmaları kullanılmaktadır. PCA yönteminde tanıma iĢleminin yapılabilmesi için alınan örneklerin veritabanında bulunanlar ile aynı boyutta olması gereklidir.bulunmalıdır. Bu yöntemlerin çalıĢma Ģekilleri aĢağıda kısaca açıklanmıĢtır. Trace Transform Radon dönüĢümünün genelleĢtirilmiĢ halidir. EBGM (Elestic Bunch Graph Matching) yönteminde insan yüzünü graf olarak ifade eder. KarĢılaĢtırılacak örnek sayısı (durum uzayı) çok büyük olduğu zaman genetik algoritmalara baĢvurmak hızlı bir çözüm elde etmemize yardımcı olmaktadır.

Verilen resimden 3boyutlu görüntüyü çıkarması ve transformasyonlardan bağımsız olması bu yöntemi güçlü kılmakla beraber uygulanmasını da bir o kadar zorlaĢtırmaktadır. Yüzler arasındaki benzerlik Bayesian kuralına göre ölçülmektedir. Örnek olarak alınan resmin çekildiği ortam ile veri tabanındakini karĢılaĢtırırken çevre koĢullarının değiĢimini 3 boyutlu görüntüye uyarlayarak elde ettiği sonuç ile karĢılaĢtırma yapabilir. SVM (Support Vector Machine) yöntemi verilen noktaları destek vektörleri ile ifade eder ve aynı sınıfa ait noktaları bir bölümde tutacak bir hiperbol çizmeye çalıĢır. vs) atılır. Bu yönteme göre iki çeĢit yüz görüntüsü varyasyonu vardır: intrapersonal (kiĢinin içinde geliĢen) ve extrapersonal (kiĢinin dıĢında geliĢen). Bu elde edilen görüntü tanıma iĢlemi için kullanılmaktadır. 3-D Morphable Model yukarıda kullanılan tekniklere göre daha değiĢik bir yaklaĢım ile yüz resimlerini 3 boyutlu olarak inceler. 212 . Daha sonra bu bölge içinden gereksiz ve tanımayı zorlaĢtıracak bölümler (saç. Yani veri tabanındaki görüntülere ait vektörler ile alınan örnek vektörleri karĢılaĢtırılır. Öncelikle yüz bölgesi ve dokusu belirlenir. SVM yöntemiyle resimde iĢaretlenen belirli noktaların takibi de yapılabilir. PCA yöntemiyle özellik çıkarımı yapıldıktan sonra SVM yöntemiyle görüntü ikilieri arasındaki farklar araĢtırılır. Bu iĢlemin ardından yüzün 3boyutlu gösterimi elde edilir. Bayesian Framework Bayes teoremine dayanan ve olasılıksal benzerlikleri ölçen bir yöntemdir. 3-D Face Recognition bu yöntemin getirdiği en büyük yenilik yüz görüntüsünde kiĢinin doğal ifadeleriden bağımsız olarak tanıma yapabilmesidir. Bu yöntemi açıkayacan örnek programın videosunu izleyebilirsiniz.resimler üstünde tahmin edilen nokta ile hedef nokta arasındaki farkların hesaplanmasıyla (least squares) çalıĢır.

4. Ortaya çıkarılan model parametreler „doku eĢleĢtirme‟ – „pattern matching‟ için kullanılır. Dezavantajları Uygulanması diğer yöntemlere göre oldukça zordur. 213 . HMM iĢlemi bilinmeyen parametreleri gözlenebilir parametreler ile elde etmeye yardımcı olur. KiĢilerin yüzündeki ufak mimiklerden bile tanımanın yanlıĢ sonuçlar verebilme ihtimali vardır. Parmak izindeki kadar kolay taklit edilemeyecek özellikleri barındırırır.Resim 69: SVM HMM (Hidden Markov Models) bir istatsitiksel model olup bir iĢareti karakterize etmek için kullanılır. Yüzde oluĢacak bir yara ve hasarın tanımayı olumsuz etkilemesi söz konusudur.2.3.2.3. Bundan dolayı taklit edilmesi oldukça zor bir tanıma yöntemidir. Avantajları Ġnsan yüzlerinin tek yumurta ikizleri haricinde birbirnden tamamen farklıdır.3. Örnek alma iĢleminin sadece bir kamera ile kolaylıkla yapılabilinir. 8. HMM yöntemi Bayesian ağı yönteminin basit bir hali olarakta nitelendirilebilir. 8. Çevre koĢullarından çok fazla etkilenmesi.

1985 yılında Dr. Leonard Flom ve Dr. Ġris üzerinden göz bebeğine bitiĢik yerlerden belirli sayıda parça alınarak bu karĢılaĢtırma yapılabilir. Ġris Tanıma 8.3. Bu özellik çıkarma ve karĢılaĢtırma iĢlemininde birden fazla yolu bulunmaktadır.Bu yöntemlerden biri göz bebeğinin etrafından alınan parçalar üzerinde iĢlem yapmaktır. Tüm iris üzerinde iĢlem yapılmamasının bir diğer sebebi ise göz kapağının yarı kapalı olması ve kirpiklerin irisi örtmesidir. 1993 yılında ABD‟de Defense Nuclear Agecny bu iĢlemi yapacak bir prototip üstünde çalıĢmalara baĢlamıĢtır. Dr. Özellikleri 8. Aran Safir tüm irislerin eĢsiz olduğunu ispatlayarak 1987 iris tanıma ile ilgili patentlerini aldılar.3. Daha çok „pattern recognition‟ olarak bilinen doku arama yöntemiyle yapılır. Ġris tanıma sistemleri yüz ve parmak tanımada olduğu gibi özel noktaların çıkarılmasıyla yapılamamaktadır. 214 . Daugman‟a bu dalda bir patent kazandırmıĢtır. Göz kapağının tamamen açık olmadığı durumlarla da karĢılaĢılabileceği için önce göz bebeği ardından irisin bulunması daha iyi sonuçlar vercektir.2. Ġris bölgesi seçildikten sonra bu bölge üzerinden dokuya dayalı olarak özellik çıkarma iĢlemleri yapılır.3. Ġris tanımada ilk adım göz resminden iris bölgesinin bulunmasıdır.3.8. Dr. 1995 yılında otomatik iris tanıma yapabilen cihazlar piyasaya çıkmaya baĢlamıĢtır. Bunun için iris Ģeklinden yararlanılabilineceği gibi göz bebeğinin siyah renginden de yararlanılıp histogramdan da bu bölge çıkarılabilir. Tarihçe 1936 yılında Frank Burch isimli göz doktoru bir bireyi tanımak için iris desenlerinin kullanılabileceği fikrini öne sürdü. Ayrıca sobel kenar algılama algoritması ile kenarlar bulunup „circle detection‟ algoritmalarıyla da göz bebeği ve iris bulunabilir. 1995 yılında tamamlanan sistem Dr.3. John Daugman‟dan iris tanımayı otomatik hale getirecek bir algoritma geliĢtirmesini istemiĢtir.1.3. Flom.

Yani iris dokusu tamamen kiĢiye özel bir yapıdadır. co-occurance matris de p ile simgelensin. 215 .Yönü belirten açı değeri 0. gri seviyeye sahip resmimizde mesafeyi „a‟ olarak alırsak . Görüntüden örnek olarak alınan bu üç parça birleĢtirilerek bu üçlü parçaya ait co-occurance matrisi oluĢturulur.y) . Bu parçaların büyüklüğünün her zaman eĢit olduğuğunu garanti altına almak için örnek olarak alınan görüntülerin boyutları sabit olmalıdır. belli bir mesafede „a‟ belirlenen gri seviye değerleriyle iki pikselin resim üzerinde hangi sıklıkta bulunduğunu belirten matrise co-occurance matris denir. I.y) => p (i. Bu iĢlem resmin tamamına uygulanır ve sonuçta co-occurance matris oluĢturulmuĢ olur. Avantajları Ġris parmak veya yüz gibi vücud dıĢında olan bir organ olmadığından dolayı zarar görme olasılığı daha düĢüktür. Bu matris oluĢturulduktan sonra yapay sinir ağlarını eğitmekte kullanılır. ĠĢleme baĢlamadan önce resmi tekrar boyutlandırmak gerekebilir.Resim 70: Ġris Bölgesi Yukarıdaki Ģekilde olduğu gibi göz bebeğinin sağından solundan ve altından belirli sabit büyüklükte parçalar alınır. Parmak izi gibi yöntemlerde örnek alınırken fiziksel olarak temas olduğundan dolayı örnek alma sırasında yanlıĢ veriler alınabilir. Tek yumurta ikizlerinde bile iris yapıları farklıdır.j) değeri bir arttırılır. i = I (x. 8.3. Doğumdan sonra oluĢan iris dokusu dıĢardan bir etki gelmediği sürece ölene kadar değiĢmez.3. bu değerlerin seçimi bir kurala tabi değildir. Ġris örneği alınırken ~10cm mesafeden bir resim çekilmesi yeterlidir. Herhangi d ve a değerleri kullanılabilir. j = I (x+a. Daha sonra alınan örnekler üzerinde de aynı iĢlem yapıldıktan sonra YSA ile sınıflandırma yapılarak eĢleĢtirme sonucu elde edilir.Belli bir yönde „d‟.3.

Bu yöntemde de el resmi çekildikten sonra damar yapısı ortaya çıkarılır ve tanıma iĢlemi retina yönteminde olduğu gibi yapılır.3.4. Ayrıca örnek alma sırasında kiĢinin belirli bir noktaya bakması da bu iĢlemi zorlaĢtırmakta ve yöntemin az tercih edilmesine yol açmıĢtır. Dezavantajları Tanımanın yapılabilmesi için çekilen resmin çözünürlüğünün ve kalitesinin çok iyi olması gerekir. 216 . Bu bölgedeki damarlar kiĢiden kiĢiye değiĢmesine rağmen damar ve göz hastalıklarından (ör:diabet) damarların etkilenmesi söz konusu olduğundan pek yaygınlaĢmıĢ bir yöntem değildir.5. Yüksek çözünürlüklü iris resimleri ve üzerine iris deseni basılmıĢ lensler ile varolan sistemleri aĢmak mümkün olabilir. 8.Retina resmi çekildikten sonra elde edilen görüntüde eĢikleme yapılarak damar görüntüsü elde edilir.3. Damar Tanıma Damar tanıma retina tanıma ile aynı algoritma ile çalıĢır.3. 8. Daha iyi sonuç almak için eĢikleme iĢlemi ardıĢıl olarak yapılır ve birden çok eĢik değeri alınarak adım adım damar görüntüsü elde edilir. Aksi halde beklenen sonuçlar elde edilmeyebilir.4. Buradan sonraki iĢlemler parmak izindeki yöntemlere benzemektedir. Buna rağmen fiziksel olarak değiĢime ve deformasyona açık olan bir bölge olan el üstünde yara vs gibi değiĢimler olduğu zaman tanıma iĢlemi olumsuz sonuç vermektedir. Ayrıca retina yönteminin aksine elden örnek resim alması daha kolay olmaktadır. Bu eĢikleme iĢlemi için gerekli olan değer dinamik olarak (genellikle otsu algoritmasıyla) elde edilir. Ancak bu yöntemde örnekler göz arkasında bulunan damarlar yerine el üzerinde ki damarlardır. Ortaya çıkan son görüntü üzerinde özellik çıkarma iĢlemleri yapılır. insanın ölümünden sonra en kısa sürede değiĢime uğrayan organlardan biridir. Elde bulundan damarlarda kiĢiye özgü olduğundan dolayı geçerliliği olan bir yöntemdir.3. 8.Göz. Retina Tanıma Retina tanıma iĢlemi insanın göz bebeği arkasındaki damar tabakanın tanınmasıdır.

noktaları ve çizgileri çizme sırası da dikkate alınabilecek bir takım özelliklerdendir.3.7. Sitozin (C) ve Timin (T) olarak sıralanabilir. DNA Tanıma Teknolojisi DNA yapısının kiĢiye özgü bir karakteristik olduğu ilk olarak 1985 yılında keĢfedilmiĢtir. KiĢilerin el yazısında kullandıları harflerin biçimleri birbirinden farklılık göstermesinin yanı sıra bu harfleri oluĢturma biçimleri de dikkate alınır ve yöntemin baĢarı oranı arttırılır. Yöntemde hücre nukleuslarındaki kromozomlarda saklanan DNA molekülleri kullanılmaktadır. Bundan dolayı yazı yazılırken yapılan tespit hem daha doğru sonuçlar verir hemde güvenliği artırır. kan ve diğer biyolojik materyaller incelenmektedir. Guanin (G). DNA tanımada saç.6. Harfleri oluĢturma sırası.Diğer tanıma yöntemlerinde örneğin alındığı cihazın (ör:kamera) sadece o iĢ için üretilmemiĢ olması yani baĢka amaçlarda da kullanılmasının yanı sıra el yazsını tanımak için kullanılan cihazlar bu amaca özel hizmet eden cihazlardır. Bundan dolayı maliyeti diğer yöntemlerde kullanılan cihazlara göre daha fazla olabilir. El Yazısı Tanıma El yazısı tanıma iĢlemi ilk bakıĢta kesin bir sonuç vermeyeceği düĢüncesi uyandırmasına rağmen tanıma iĢlemini baĢarıyla gerçekleĢtirmektedir.3.Resim 71: El ve Damar Tanıma Teknolojisi 8. 8. Bu yapılar Ģeker molekülleri ve fosfat grupları ile birlikte pozisyon ve 217 . DNA tanıma günümüzde en güvenilir kimlik doğrulama yaklaĢımlarından biridir ve en çok babalık testleri ve adli iĢlemlerde kullanılmaktadır. Varolan bir yazıdan tanıma yapılırsa birçok özellik kaybolabilir ve taklidi muhtemel bir hale gelir. Her bir DNA molekülü 4 kimyasal birim içerir. Bunlar: Adenin (A).

DNA‟nın izole edilmesi.diziliĢ açısından genetik bilginin kodlandığı çatıyı oluĢtururlar. kirletilmesi. DNA örneğinin alınması.C.T yapılarının aynı ardıĢık diziliĢlerinin oluĢturduğu tekrar yapısı. 5. Elde edilen sonuçların analiz edilmesi. 6. Tekrar yapılarının vs bulunması. tekrar sayısı ve miktarının değiĢimi kiĢiye özgüdür. 2. Polimeraz zincir tepkimesi (PCR) kullanılarak enzimatik sınırlama ve yükseltmenin gerçekleĢtirilmesi.G. Örneklerin karıĢması. Tandem tekrarlaması olarak bilinen A. kemik iliği nakli gibi durumlarda yöntemin baĢarısı düĢmektedir. Resim 72: DNA AraĢtırma Metodu Doğruluğu çok yüksek bir yöntem olmasına rağmen diğer biyokimyasal ve kimyasal analizlerde olduğu gibi DNA analizinde de yöntemin doğruluğu örnek kalitesine bağlıdır. 218 . DNA analizi diğer biyometrik teknikler ile karĢılaĢtırıldığında maliyeti yüksektir. DNA tanımada gerçekleĢtirilen iĢlemler aĢağıda verildiği Ģekilde sıralanabilir: 1. Tek yumurta ikizleri buna istisnadır. Parçaların ayrılması. 4. 3. Son yıllarda gündeme gelen DNA çipler ve mikrodiziler ile bu yöntemin elveriĢsiz özellileri ortadan kaldırılacaktır [132]. Ayrıca iĢlem süresinin 24 saat gibi bir zaman gerektirmesi de bu yöntemi gerçek zamanlı kimlik kontrolünün gerektiği durumlarda elveriĢsiz hale getirmektedir.

3.8.3.9. Yeterince yaygın kullanıma eriĢtiği zaman suç oranında etkisi hissedilir Ģekilde düĢüĢler yaĢanacağı kesindir. Örneğin kredi kartı kullanılmaya baĢladıktan sonra insanlar nakit para taĢımak yerine bu kartları taĢımaya baĢladılar. kartlardan tamamen kurtaracaktır. Eğer biyometrik tanıma yöntemleri bu alanda kullanılırsa alıĢveriĢ sonrası kasada sadece parmağımızı yada bakıĢımızı (iris. Hastanelerde yeni doğan ünitelerine eriĢim kontrolü Okullarda öğrenci devam takip ve eriĢim kontrol. Daha sonraları ise kartların çalınmasıyla gerek bankalar gerek kullanıcılar birçok sorunla karĢılaĢtılar. Ģifrelerden. Biyometri’nin Kullanım Alanları Biyometrik sistemlerin kullanım alanları hayal gücünüz ile sınırlı olmakla beraber yaygın olarak. loyalty iĢlemleri Yüksek güvenlik bölgelerine eriĢim kontrolü Personel devam ve takip uygulamaları ATM'lerde kullanıcı tanımlama Çağrı merkezlerinde kimlik saptama Havalimanlarında check-in ve boarding iĢlemleri Sınır kontrolü ve sınır kapılarından giriĢlerin kontrolü Ġnternet bankacılığında kullanıcı tanımlama Kurumsal ağ. Biyometrinin Geleceği Yakın gelecekte biyometrik kimliklerimiz bizleri yanımızda taĢıdığımız kimliklerden. Günlük hayatta birçok iĢlemimizi bu yöntemlerle yapabileceğiz.Bu tip sistemler insanların tamamen kayıt altına aldığı için bu tip verilerin saklandığı veritabanlarının güvenliği en üst düzeyde olmalıdır. 8. sürücü ehliyeti ve pasaportlarda kimlik tespiti 219 . SSO Kiralık kasalara eriĢim güvenliği SatıĢ noktası terminallerinde (POS) kullanıcı tanımlama Çek onaylama iĢlemlerinde kullanıcı güvenliği Kombine bilet uygulamaları Ulusal kimlik uygulamaları.8. kiĢisel bilgisayar ve taĢınabilir bilgisayar güvenliği.) kullanarak paramızı ödeyebileceğiz.retina vs. Ayırca sahte kimlik veya kredi kartı gibi olayların da önüne geçilmesi için mükemmele yakın bir çözüm üretmektedir. veli kontrolü Elektronik ödeme.

Hastane ve sigorta kuruluĢlarında hasta takibi ve kimlik saptama Kamu hizmetlerine yönelik kayıt takibi (SSK. biyometri teknolojisi yaygın ve etkin bir biçimde kullanılabilmesi için bu standart gereklidir [134]. ses tanımı gibi biyometrik tanımlama sistemlerinde kullanılacak iĢlemlere uluslararası bir standart getirme çabası sonucunda. Türkiye'deki mevduat veya kredi hesabına ulaĢarak. Biyometrik Teknolojiler Standart mıdır? Biyometrik güvenlik sistemleri konusunda uluslararası bir standart söz konusudur. irisretina tanımlaması iĢlemleri elektronik ticaret. Resim 73: Biyometrik Alanlar Biyometri teknikleri. sabit diskleri kullanabilmek gibi nispeten küçük uygulamalar için kullanılsa da. iris-retina tabakası. web güvenliği gibi alanlarda da etkili olacak. dizüstü veya masaüstü sistemde bulunan tanımlama cihazına basılan parmak izi ile web üzerinden ulaĢılan banka hesabında kayıtlı parmak izini karĢılaĢtırmak için iki sistemin de okuduğu biyometri verilerinde mutlaka bir standart oluĢması gerekiyor ki.3. bugün Ģimdilik sadece dizüstü bilgisayarları açmak. International Committee for Information Technology Standards (INCITS) (Uluslararası Bilgi Teknolojileri Standartları Komitesi) tarafından. bankacılık iĢlemlerine ulaĢabilen bir kullanıcının dünyanın baĢka bir ülkesindeki bir bankanın da bankamatik cihazından. parmak izi. 220 . örneğin. tesislere ve ofislere eriĢim güvenliği Elektronik bilet satıĢı CRM uygulamaları sayılabilir [131].10. Bu sebeple. parmak izi. Türkiye'de bir banka hesabı ve parmak izi tanıma sistemi bulunan bankamatiklerden kredi kartı kullanmadan sadece parmak izini göstererek para çekebilen. vergi. trafik) Binalara. 8. iĢlem yapmasını mümkün kılmak için gerekli olan standartlar belirlenmektedir.

9. UYDU SĠSTEMLERĠ 9. soğuk savaĢ 221 . SSCB‟nin 1957 yılında ilk insan yapımı uyduyu uzaya göndermesiyle baĢlayan uzay yarıĢında. Uydular yeryüzüne gönderdikleri sinyalleri değiĢen oranlardaki sinyal seviyeleri ile gönderirler.2.3. UYDU NEDĠR? Herhangi bir bölgeden gönderilen sinyalleri.8. almiĢ olduğu sinyali istenilen bölgelere değiĢik frekanslarda gönderen ileri teknoloji cihazlardır[141].1.11. üzerinde bulunan elektronik devrelerden geçirerek. Buna uyduların ayak izi denir[141]. UYDULARIN TARĠHSEL GELĠġĠMĠ ĠletiĢim ağlarının en önemli kavramından biri olan uydular. Birey Ayırt Etme Kaynakları KarĢılaĢtırma Tablosu Tablo 10: Birey Ayırt Etme Kaynakları KarĢılaĢtırma Tablosu BÖLÜM VIII 9.

222 .5. Gezegenler ve uydular milyonlarca yıl süreyle dönerler. Yeryüzünden bakıldığında hep aynı noktada kalan uyduların ilki.3.taraflarının çok büyük ölçüde kamusal kaynak aktarmasıyla ortaya çıkan büyük bir teknolojik alanın ürünüdür[142]. UYDULARIN ÖMRÜ YaklaĢık olarak bir uydunun ömrü 12–15 yıl kadardır. Bunun sebebi uzayda sürtünme ya da yavaĢlatıcı etkinin çok az olmasıdır[143]. 1969 yılında ise Intelsat III izledi[142].4. Gezegen uyduyu yerçekimi etkisi ile kendisine çeker. Bunlara örnek verecek olursak Televizyon ve Radyo gibi amaçlara yönelik olan haberleĢme uyduları Clarke Belt adi verilen ve yeryüzüne uzaklığı yaklaĢık olarak 36000 km olan bir kuĢak üzerinde bulunurlar. 9. Bu kuĢak jeosenkron (yeryüzü ile es zamanlı) bir yörüngedir[143]. Aksi bir durum ortaya çıkmadığı sürece bir uydunun ömrü üzerindeki denge roketlerinin yakıtı ile direkt olarak ilgilidir. Bunu 1967‟de Intelsat II. BaĢka bir anlatımla uyduyu dengede tutmaya yarayan roketlerin yakıtı bittiğinde uydu ömrünü tamamlamıĢ olur[142]. uydu güç olarak bataryaları kullanır[143]. Uydu yörüngeleri genel olarak dünyaya olan uzaklıklarına kullanım amaçlarına ve yörünge düzlemlerine göre isim alırlar. 9. Uydu üzerine dünyanın gölgesi düĢtüğünde. UYDULARIN ENERJĠ KAYNAKLARI Uyduların gücü kısa süreli iĢleyebilen bataryalar veya uzun süreli kullanılabilen güneĢ panoları vasıtasıyla güneĢten elde edilir. Dünyadaki bütün uydular ayni yörünge üzerinde durmazlar. UYDULARIN YÖRÜNGESĠ Uydular çevresinde döndüğü gezegen tarafından yörüngesinde tutulur. 9. Clarke kuĢağı diye adlandırılan yörüngeye 1965 yılında ABD tarafından yerleĢtirildi. BaĢka bir deyiĢle kullanılması düĢünülen uydunun amacına yönelik olarak yörüngesi değiĢecektir. Early Bird.

Bu uyduların asıl kullanım amacı. taĢıyıcı frekanslarını değiĢtirerek tekrar yer istasyonuna aĢağı link üzerinden iletilmektedir.2.2 GHz dir[1]. Bu bantlar Ģunlardır: 9. Bir yukarı-link için en kullanıĢlı frekans bandı 5. UYDU ĠLETĠġĠM SĠSTEMLERĠ Yer yüzeyinin etrafında 120o aralıklara yerleĢtirilmiĢ ve jeosenkron yörüngeli uydularla dünyanın her tarafıyla haberleĢme gerçekleĢtirilmektedir[1]. Uydu haberleĢme yer istasyonları ile sağlanmaktadır[1].9. 223 . Uydu yer istasyonu vericisinde temel bandda bulunan iĢaret bir taĢıyıcı ile modüle edilip. gemi yer ve yön tayin sinyallerinin. Televizyon Yayını ve Uydu Frekansları Uydulardan alınan TV yayınları frekans bantları ile tanımlanır. Bazı uydulardan bu band içinde TV yayınları da verilmektedir.6.6.425 GHz dir. Uyduya haberi göndermek ve almak için yeryüzünde yer istasyonları kurulmuĢtur.7–4.6. Resim 77: Uydu ve Yer Ġstasyonu 9. Uydu bu iĢaretleri kuvvetlendirip. sonra bu modüle edilmiĢ iĢaret yüksek kazançlı ve dar ıĢın demetli bir anten ile ıĢınlanmaktadır[1]. yüksek güçlü kuvvetlendiricisi ile kuvvetlendirilerek. Bir yer istasyonunda uyduya ıĢınlanan iĢaretin yoluna yukarı-link adı verilmektedir. X Bandı Yayınları Frekansları 6-11 GHz'in arasında olan ve genellikle askeri haberleĢme amaçları için kullanılan bir yayın türüdür.925–6. AĢağı link için frekans bandı 3. Yer istasyon vericileri birbirinden bağımsız 24 televizyon resim ve ses iĢaretleri çoğullanarak yukarı-link taĢıyıcısına bindirilip jeosenkron uyduya gönderilmektedir. tele haberleĢme sinyallerinin ve diğer askeri sistemlerin kullanıldığı frekans bandıdır[144].1.

Birkaç 10 GHz değerinin üstündeki frekans değerleri de yağmur gibi etkenler sebebi ile Atmosfer tabakasını aĢamaz[137]. 9.6. Ku Bandı Yayınları Bu band 12–14 GHz arası frekans bandlarını kapsar.3.5. UYDU ÇEġĠTLERĠ Uydu iletiĢim sistemleri için kullanılan frekans değerleri belli bir frekans aralığını kapsamaktadır. Yörüngesel hareketi sırasında bir kutup bölgesi üzerinde dünyaya çok yaklaĢırken diğer bir kutup bölgesinde ise dünyadan çok uzak bir noktadan geçer. ağırlıklarına. diğer uyduların 224 .4.MEO) Yerdurağan Yörünge Uyduları (Geostationary Earth Orbit-GEO) Yüksek Yörünge Uyduları (High Eliptical Orbit-HEO) 9. C Bandı Yayınları 4-6 GHz frekansında kullanılan yayın Ģekline verilen isimdir. 9.6.1.7. Yaygın olarak kullanılan bir sınıflandırma türü ise yeryüzünden olan yüksekliklerine göredir[137].1.6.9. 9.1. Uydular. yörüngelerinin Ģekillerine. Ka Bandı Yayınları Bu band 20-30 GHz arası frekans badlarını kapsar. 9. Alçak Yörünge Uyduları(Low Earth Orbit-LEO) Yüksek Yörünge Uyduları (HEO).7. Yeryüzünden olan yüksekliklerine göre uydular     Alçak Yörünge Uyduları (Low Earth Orbit – LEO) Orta Yörünge Uyduları (Medium Earth Orbit. Birkaç yüz MHz değerinin altındaki frekans değerleri Ġyonosfer tabakasını aĢamaz. sağladıkları hizmetlere ve benzeri pek çok kritere göre sınıflandırılabilir. Multimedya uygulamaları ve sayısal TV yayınları bu banddan yapılır[144]. Bu bandda kullanılan alıcı antenleri genellikle elek Ģeklinde yapılır[144]. Televizyon yayınlarının büyük bölümü bu banddan yapılır[144]. dünyaya uzaklıkları en fazla değiĢen uydulardır. Bu tip uydular.7.

ĠletiĢim amacıyla kullanılan uyduları çok yüksek alıcı-verici anten kulelerine benzetebiliriz. Yüksek Yörünge Uyduları (High Eliptical Orbit-HEO) 9. Yere göre sabit olmaları nedeni ile çeĢitli hizmetler için oldukça elveriĢlidir. 225 . Yüksek Yörünge Uyduları (HEO).7. Yerdurağan Yörünge Uyduları(GeostationaryEarth Orbit-GEO) 9.1. Bu yörüngede bulunan uydular GPS hizmetleri gibi yerkonum belirleme için kullanılırlar[142].4.2. Daha çok bilimsel çalıĢmalar ve bölgede bulunan iĢ istasyonlarının iletiĢimi için kullanılırlar[142]. Dönme periyotları Dünya‟nın dönüĢ periyoduna eĢittir ve dolayısı ile yeryüzündeki bir gözlemciye göre durağan görünmektedirler. sinyaller yüksek gecikme ve yol kaybına uğrarlar.7. ancak bu kısımda nüfusun yok denecek kadar az olduğu düĢünüldüğünde çok da büyük bir dezavantaj değildir. Yörüngesel hareketi sırasında bir kutup bölgesi üzerinde dünyaya çok yaklaĢırken diğer bir kutup bölgesinde ise dünyadan çok uzak bir noktadan geçer. Bu tip uydular. Ayrıca. diğer uyduların eriĢemediği kutup bölgelerinde etkilidir. Orta Yörünge Uyduları 5000–13000 km yükseklikte bulunan uydulardır.1. Yüksek gecikme değerleri. Kapsama alanları neredeyse tüm dünyanın %40‟ı olmak üzere oldukça geniĢtir. Kutup bölgeleri GEO uydular tarafından kapsanmaz. Ancak 36000 km gibi bir yükseklik söz konusu olduğundan. Orta Yörünge Uyduları (Medium Earth Orbit-MEO) 9.7. Yeryüzünden yaklaĢık 36000 km yükseklikte Ekvator düzleminde olan uydulardır. Daha çok bilimsel çalıĢmalar ve bölgede bulunan iĢ istasyonlarının iletiĢimi için kullanılırlar[1].1.3. sadece 3 GEO uydu ile dünyanın büyük çoğunluğu kapsanabilmektedir. dünyaya uzaklıkları en fazla değiĢen uydulardır. ĠletiĢim amaçlı uyduların hemen hepsi Jeosenkron Ekvatoral yörünge üzerinde bulunan uydulardır[1]. gecikmeye duyarlı uygulamalar için GEO uyduları elveriĢsiz kılar[1]. Alçak Yörünge Uyduları (LEO) ile Yerdurağan Yörünge Uyduları (GEO) arasında bulunan yörüngede hareketlerini sürdürürler.eriĢemediği kutup bölgelerinde etkilidir.

Casus uyduları: Bu uyduyu da fotoğraf ve elektronik uyduları. Silahlı Kuvvetlerin kendi içinde bilgi alıĢ-veriĢine olanak sağlamaktadır. Fotoğraf Uyduları: Fotoğraf uyduları askeri hedefleri tanımakta. okyanus gözlem uyduları. denizcilik ve havacılık için kesin konum sağlamakta.2. Yörüngeler jeosenkron (yere eĢ zamanlı). Okyanus Gözlem Uyduları: Gemilerin izlenmesinde ve deniz koĢullarının saptanmasında kullanılmaktadır[1]. Bu uydular.2. haber alma uyduları. Hem alçak yörüngelerde. değiĢik amaçlar doğrultusunda sınıflandırılırken yörüngeleri de amaçlarına uygun bir Ģekilde değiĢmektedir.9. hem de jeosenkron yörüngelerdeki uydular radyo ve radar iletiĢimi ile izleyebilmektedir[1].1. Askeri amaçlı uydular: Casus uyduları. Elektronik Uydular: Bu uydular karĢı tarafın askeri hareketlerini elektromagnetik dalgalar ile izlemekte kullanılmaktadır. Askeri amaçlı uydular belirlenen noktaların fotoğrafını çekmekte. Çok genel olarak uyduların kullanım amaçlarına göre sınıflandırılması:      Askeri amaçlı uydular HaberleĢme uyduları Televizyon yayın uyduları Yön bulma uyduları Meteoroloji uyduları Askeri Amaçlı Uydular 9.7. erken uyarı uyduları olarak sınıflandırılabilir[1]. Kullanım Amaçlarına Göre Uydular Yörüngelerin dünyadan uzaklığı. yarı senkron ve alçak yörüngeli olabilir. konumlandırma uyduları. uyduların kullanım amaçlarına göre değiĢir. 226 . Genel olarak yörüngeler 150-400 km arasındadır[139]. meteoroloji ve jeodezi Ģeklinde gruplandırılabilinir[140]. Erken Uyarı Uyduları: Erken uyarı uyduları karĢı tarafın nükleer saldırıya geçip geçmediğini belirlemekte kullanılmaktadır. saptamakta ve konumlandırmada kullanılmaktadır[1].7.

ABD‟ de hedefin konumlarını vuruĢta 5m sapma sağlayan Navstar konumlandırma sistemini geliĢtirmiĢtir.9.   Yeryüzüne göre sabit konumlardaki jeosenkron uydular.8. sabit uydular ekvator düzlemindeki jeosenkron yörüngeye yerleĢtirilmiĢtir[142]. Böylece savaĢ alanlarının füzelerle daha isabetli vurulması sağlanır[1]. 20 bin km yükseklikte ki yarı senkron yörüngedeki bu uydular 24 saatte yerkürenin çevresinde 2 kez dolanmaktadırlar[1]. 9. Bölgesel Meteoroloji verileri daha kesin elde edilebilmesi için çoğunlukla yakın kutupsal yörüngeler. alınacak olan verinin tipini ve verileri gönderen uydunun yörünge karakteristiğini dikkate almak gerekir. Yön Bulma Uyduları 9. Kutupsal yörüngeli uyduların yüksekliğinin (650km-1500km) geniĢ bir aralıkla değiĢebilir olmasına karĢılık.7. 4 adet uydudan gelen konum bilgileri ile hedefin yeri tespit edilmektedir.2.2.5'lik yıllık aktif çalıĢma oranıyla. Konumlandırma uyduları hem dost hemde düĢman kuvvetlerinin yerinin tespit edilmesinde kullanılmaktadır. Bu sistem 6 ayrı yörüngede 18 uydudan oluĢmuĢtur. Yakın kutupsal yörüngeli uydular(650-1500km) olmak üzere ikiye ayrılmaktadır[142].7.7. UYDULARIN YAPISI.3. Tercih edilen istasyon düzenlemeleri yapılırken. evimize gelen televizyon sinyallerinin. 36000km deki yere eĢ zamanlı yörüngeye yerleĢtirilmektedirler[142].2. YÖRÜNGESĠ VE ENERJĠSĠ Günümüzde Uydu HaberleĢme Sistemleri artık hayatımızın bir parçası olmuĢtur. gerçekleĢtirdiğimiz telefon konuĢmalarının çoğunda farkında 227 . Ortalama %99. Her uydu kendi konumu ve zamanını kullanıcıya bildirmektedir.4. HaberleĢme Uyduları Global haberleĢme amaçlı uydular. Bu nedenle meteorolji uyduları. Meteoroloji Uyduları 9. yaptığımız bilgi alıĢveriĢlerinin.2. bu amaçla kullanılmaktadır[142]. yere göre sabit noktada bulunmaları ve döngüsünü 24 saatte yapmaları zorunluluğu nedeniyle.

uzaydaki konumunu ve çalıĢmasını denetleyen bir yeryüzü istasyonundan ve uydu üzerindeki transponder (alma frekansını. Böylece olağandıĢı durumlarda sistemdeki aksaklıklar monitör edilip. Artan iletiĢim trafiği. yer terminalleri parametreleri.8. Uydu haberleĢme sistemleri saydığımız bu ihtiyaçları karĢılayabilecek özelliklere sahip teknolojisiyle gelecekte çok daha yaygın ve spesifik olarak kullanılacaktır. Yer istasyonu sayesinde uydu haberleĢme sistemindeki tüm parametreler (güç.1.2. uyundun yörüngesi. alma ve gönderme modüllerinden oluĢur. gerekli önlemlerin alınması sağlanmıĢ olur. anten modülüne bağlı uydudan sinyalleri algılayan arama modülü. bir uydudan. gün geçtikçe daha fazla kanal kapasiteli ve daha hızlı haberleĢme sistemlerinin kurulmasına neden olmaktadır.olmasak da altyapı olarak uydu sistemleri kullanılmaktadır. Uydu HaberleĢme Sistemleri Uydu iletiĢim sistemleri. 9. uydunun yörüngesini. vb) monitör ve 190 kontrol edilebilir. Resim 74: Yer Ġstasyonları bağlantısı 228 . Yer Ġstasyonları Yer istasyonları anten modülü. Ayrıca karasal haberleĢme Ģebekesiyle bağlantıyı sağlayan altyapı ve sistem monitörleme modülleri de bulunmaktadır[148]. gönderme frekansına çevirici) aracığıyla gerçekleĢtirilen ve iletiĢim trafiğinin gönderilmesini (çıkarma hattı.8. 9. uplink) ve alınmasını (indirme hattı. downlink) sağlayan yer terminalleri ağından oluĢmaktadır[145].

Ģu kısımlardan oluĢtuğu görülür: Resim 75: Türksat‟ ın Yapısı Uydunun dıĢ kısımları gümüĢ veya altın bir baraka ile kaplanmıĢtır (özellikle tüm haberleĢme uyduları. gezegen. Üçüncü bir neden ise mikron büyüklüğündeki asteroidlerin uydunun iç kısımlarına zarar vermesini engellemek içindir. Uydu bir merkezi cisim etrafında (yer. Altın barak oluĢan elektriği toplamaya yarar. güneĢ gibi) eliptik veya dairesel yörüngeye girmek üzere imal edilmiĢ araçlardır. Yer yörüngeli uyduların büyük bir kısmı Van Allen manyetik kuĢakları içersinde bulunurlar. Bu kuĢaklar güneĢten ya da yıldızlar arası ortamdan gelen yüklü parçacıkları hapsederek. 229 .9. dünyanın etrafında dünya ile aynı hızda dönen GEO tipi uydular ve dünya etrafındaki dönüĢünü bir günden daha uzun sürede tamamlayan HEO tipi uydulardır. Kabaca bir uydunun yapısı incelenirse. iç gezegenlere gönderilen uydular ve ay modülleri). Bu tabakanın en belirgin özelliği yansıtıcı olmasıdır.3. Ġçlerinde ve dıĢlarında yapacakları iĢe göre uygun aletlerle donatılmıĢtır. dünya üzerinde bulundukları yörüngelere göre üç grupta sınıflandırılır. Bunlar sırasıyla dünya etrafında bir günde bir turdan fazla yol alan uydular olan LEO tipi uydular. kutup ıĢımasına neden olurlar. Özellikle haberleĢme uydularının anten bağlantıları bile altın barak ile kaplanmıĢtır.8. Bu parçacıkların oluĢturdukları elektrik alan uydudaki elektronik aletlerin çalıĢmasını engeller. Ġkinci neden ise özellikle altının iyi bir iletken olmasıdır. GüneĢ ıĢınları yansıtılarak uydunun ısınması engellenmiĢ olur[147]. Uyduların Yapısı Günümüzde kullanılan uydu tipleri.

Ayrıntılı olarak uyduları yapı bakımından üç bölüme ayırabiliriz. HaberleĢme Sistemleri Eğer uydu ölçüm yapıyorsa. yakıtı ve aküleri barındıran bölümdür. teleskoplar.3.8. Ona göre de gerekli yörünge düzeltmeleri yapılır. Bu dönme düzgün olmak zorundadır ve daima kontrol edilir.3. 230 . Ya da uydu enerjisini dıĢ ortamdan tedarik eder.2. Güç kaynağı bir uydunun en önemli kısmıdır.8. 9. Uydu üzerindeki elektronik ve mekanik donanımı çalıĢtırmak için enerjiye ihtiyaç vardır. Bu tür uydulara yansıtıcı uydular denir. Bu enerji ya imalat sırasında kendisine yüklenmiĢ piller (doldurulmuĢ pil veya atom pilleri) vasıtasıyla karĢılanır. örneğin astronomik amaçlı ise yıldızları. HaberleĢme uyduları ise yeryüzünün belli bir bölgesinden gelen sinyalleri diğer tarafa aktarırlar (devletler ve kıtalar arası telefon konuĢması.3. radyo antenleri. dengeleyen kimyasal ve elektriksel tepki motorlarını. Belli bir yıldıza kilitlenme için uydunun pozisyonu çok önemlidir. Bu tür elde edilen enerji elektronik aksam için gereklidir. Bunun dıĢında uydu ile bizzat haberleĢmeyi sağlayan sistemler vardır.1. hareket sistemini. Uydudaki bilgi yerdeki belli istasyonlara belirli zamanlarda aktarılır. Pozisyon Belirleme ve Sabitleme Üniteleri 9.3.8. Birinci bölüm hizmet bölümü denilen ve uyduyu yörüngede tutan. enerji durumu. Üçüncü bölüm ise güneĢ levhaları ve tüm antenlerin bulunduğu dıĢ kısımdır[147].4. DıĢ ortamdan (GüneĢ‟ten) enerji güneĢ panelleri ya da güneĢ pilleri yardımıyla sağlanır. Bunun dıĢında uyduların yörünge düzeltmelerinde belli bir eksoz hızı elde etmek için itme kuvvetine ihtiyaçları vardır. Bilgisayar ve Veri Toplama Sistemleri: Dedektörler. hızı tespit edilir.9. kameralar. Güç Kaynakları 9. bilgisayarlar vb. Ġkinci bölümde uydunun ana görevini yerine getiren transponderler. Ayrıca astroid veya yörüngedeki bir uydu artığı ile çarpıĢma uydunun kontrolden çıkmasına neden olabilir.).8. gezegenleri.3. tüm haberleĢme donanımı yer almaktadır. güneĢi ya da derin uzayı inceliyor demektir. hareketlerini düzenleyen. TV yayını vs. Ölçümleri radyo sinyalleri ile yeryüzüne ulaĢtırıyordur. Uydular güneĢ ıĢınlarından korunmak için kendi eksenleri etrafında dönerler. Bu tür enerji ile 191 genellikle imalat sırasında uyduya yüklenir (yanıcı ve yakıcı sıvı yakıtlar) ya da uzay mekikleri vasıtasıyla yörüngede yakıt nakli yapılır. Bu sistemler yardımı ile uydunun yeri.

9. Güç yükseltecinin doyum noktasına ulaĢması durumunda (birden fazla taĢıyıcı sinyalin aktarımı durumu vb. yüksek açısal momentumu bulunan bir denge çarkı gibi davranması sağlanmaktadır. tekrarlayıcı (röle) mantığıyla çalıĢır.4.2. uyduyu kendi ekseni etrafında döndürmek gerekmektedir. Dünya üzerinde bir yörüngede bulunan uydunun alıcı ve verici antenlerinin. Bu etkenler uydunun istenen yörüngede kalmasını önlemektedir. güneĢ enerjisi gibi dıĢ etkenler yanında uydunun dengelenmemiĢ iç hareketleri gibi birçok değiĢik kuvvetin etkisindedir. Bunlardan en önemlisi "Üç eksenli kararlı tutma" yöntemidir. dünyanın manyetik alanı. yörüngede iken yerçekimi farklılığı. 231 . dünya üzerinde istenen bir noktaya yönlendirilebilmesi için antenlerin her zaman dünyaya dönük olması gerekmektedir.8. Anten hüzmesi dıĢındaki alanlara minimum güç yaymak. Antenler Kurulduğu bölgedeki istenen frekans ve polarizasyondaki radyo frekans Uydu antenlerinin temel görevleri aĢağıdaki gibi sıralanabilir: dalgalarını toplamak. 9. Uydunun bu Ģekilde kararlı tutulmasına "Çift Dönme" yöntemi denir. Bu kuvvetlerin olumsuz etkilerini ortadan kaldırmak ve dolayısıyla uyduyu kararlı bir durumda tutmak için.8. haberleĢmenin niteliği ile doğrudan ilgilidir. Ġstenen frekans ve polarizasyondaki radyo frekans dalgalarını iletmek.Uydunun tasarımı.) bu doğrulayıcı sistemler devreye girer. Temel olarak. Günümüzde ise yeni kararlı tutma yöntemleri geliĢtirilmiĢtir. alıcı antenine gelen yer terminali sinyalini filtreledikten ve yükselttikten sonra sinyali ulaĢması gereken yer terminaline istenen frekansta iletmekle yükümlüdür.8. Uydu Transponderleri Uydu transponderleri.4. Mümkün olduğunca az istenmeyen sinyal toplamak. Uyduyu OluĢturan BileĢenler 9. Böylece uydunun. Antenlerin her zaman dünyaya dönük tutulması için antenler ve 192 tüm haberleĢme donanımı uydunun dönme hızıyla aynı hızda. Uydu. ancak dönme yönünün tersinde dönen düĢük ataletli bir platform üzerine oturtulmuĢtur. Aksi halde iletiĢimin sürekliliği sağlanamayacaktır.4.1.

Bu koĢullar altında parçacık radyasyonu. hücresel yakıtlar.8. termo-elektrik ve termo iyonik hücrelerdir. 232 . hiperbol. mor ötesi radyasyon. GüneĢ panolarının verimi çevre koĢulları yüzünden devamlı olarak düĢmektedir. Tutulma süresinde uydu dünyanın gölgesinden geçerken güneĢ panoları enerji üretmeyeceklerinden. Bu uydunun yörünge sayısı sonsuzdur. parabol gibi bir konik Ģeklinde olabilmektedir.4.9. Ni-Cd aküler -5[oC] ile +10[oC] arasında çalıĢtırılabilmektedir. UYDULARIN YÖRÜNGELERĠ Kepler yasasına göre dünyanın etrafında dönen bir cisim dünyanın uydusu olur. 9. Bu yeni enerji kaynağının solar enerjiye göre en önemli üstünlüğü dıĢardan bir kaynağı. elips.3.Resim 76: Uydunun GüneĢ Panellerini Gösteren Bir Fotoğraf 9. Uydularda bugün kullanılan solar enerji sisteminin yakın bir gelecekte yerini nükleer enerji sistemine bırakması beklenmektedir. mikro-meteorlar ve tutulma dönemlerindeki ısı değiĢimleri en önemlileridir. uydunun çalıĢmasını devam ettirebilmesi için akü bulundurulmaktadır[4]. Aküler genellikle Ni-Cd türdendir ve ağırlıkları solar hücrelere göre oldukça fazladır. Ancak nükleer enerjinin kullanılması sırasında uyduda bulunan haberleĢme donanımının radyasyon etkisine karĢı son derece iyi bir Ģekilde korunması gerekmektedir. güneĢi gerektirmemesidir. Genel olarak bozucu ek etkenler bulunmadığı sürece uzaydaki tüm yörüngeler daire. Uydunun Akü ve GüneĢ Panelleri Uydunun enerji ihtiyacını karĢılamak için kaynaklar güneĢ hücreleri nükleer reaktörler.

Bazı meteoroloji uyduları da kutup yörüngeli olarak atılabilmektedir. Alçak yörünge uydularıdır ve dolanma periyotları kısadır. Yer küresi döndüğü için devamlı olarak yeryüzünün farklı bölgelerini gözlerler. Yerçekimi kuvvetinde bir değiĢiklik. maden ve petrol yataklarının tespiti gibi. Yerçekimi kuvveti merkezkaç kuvvetinden büyük ise uydu dünyaya düĢer. uydu yörüngesi tam olarak ekvator düzlemi üzerinde olmazsa kuzey-güney yönünde günde bir kaç kez doğu-batı yönünde günde iki kez olmak üzere gökte 8 rakamının Ģekline benzer bir salınım yapar. yörüngesinde sabit tutan hız.Uyduların sonsuz sayıdaki yörüngelerinden ancak bir tanesi. Uydu fırlatıldığında amaçlanan yörüngeye oturtmak tam olarak sağlanamayabilir. yerçekimi ve merkez kaç kuvvetleri arasındaki denge bozulmadığı sürece yörüngesi de değiĢmektedir.1. uydunun dünyaya olan yüksekliği azaldıkça artar. yörüngesine oturtulduktan sonra. erozyon. Bu yörüngeye dünya ile eĢzamanlı yörünge denir. okyanuslardaki akıntılar. yeryüzünün fotoğrafının çekilmesi. uydu yörüngeden çıkar ve uzaya gider. uydu doğu-batı yönünde sürekli kayar. askeri bölgelerdeki hareketlilik. Yerçekimi kuvveti dünyanın ve uydunun ağırlığına. 193 Bu yörünge ekvator düzlemi üzerinde dairesel ve üzerindeki uydu hızının dünyanın kendi ekseni çevresindeki açısal hızına eĢit olduğu özel ve tek bir yörüngedir. yer küresine ait bilgi toplama iĢleri bu tür yörüngeli uydular vasıtasıyla yapılırlar. Uyduyu. Yerçekimi kuvveti. tarımsal ürünlerin tespiti. Bu etkenleri yenebilmek için uydunun tepki roketlerinin bulunması ve bunlar ve bunlar için gerekli yakıtla donatılmıĢ olması gerekmektedir. merkezkaç kuvveti ise dünyadan uzaklaĢmaktadır. yeryüzündeki herhangi bir noktaya göre üzerindeki uydu konumu sürekli olarak sabit kaldığı için çok büyük önem taĢımaktadır. Yörünge yarıçapı farklı olursa. Yerçekimi kuvveti merkezkaç kuvvetine eĢit olduğunda. Genelde Yer‟in iyonosfer tabakası. uyduyu dünyaya doğru çekmekte.9. merkezkaç kuvveti ise uydunun ağırlığı ve hızına bağlıdır. uydu yörüngede sabit kalır. 233 . Uydu yörüngesinin dünya yüzeyine olan yüksekliği uydunun hızından belirlenir. Kutup Yörüngeli Uydular Bu tür uydular. 9. FırlatıĢta yerle eĢ zamanlı yörüngeye tam olarak oturtmak gerçekleĢtirilirse bile uydu çeĢitli bozucu etkenler yüzünden bu yörüngeyi uzun süre koruyamaz. Bir uydu. uydunun sabit konumunu bozmaktadır. yeryüzünün boylam çizgilerine paralel olarak dolanırlar. Merkezkaç kuvveti yerçekimi kuvvetinden büyük ise. kutup bölgeleri. Yörüngede bulunan uydular yerçekimi ve merkezkaç kuvvetleri etkisi altında bulunmaktadır.

9. Uydu dünya ile aynı yönde dönmeli Ekvator enleminde bulunmalı Uydu 23.Resim 77: Kutupsal Yörünge 9. Ekvatoral Uydular Yer‟in ekvator düzlemine paralel ve o düzlem içinde dolanan uydulardır. meteoroloji uyduları bu tür uydulardır. Resim 78: Ekvatoral Yörünge 234 . periyodları da 24 saat civarındadır.94 saatte tam bir dönme yapmalı KoĢullarını sağlamalıdır. Bu koĢullar yerine getirildiğinde uydu. Böylece bir yörüngede dünyaya göre sabit kalması için. Göz ile bakıldığında yıldız sanılabilirler. HaberleĢme amacıyla atılan uydular.2. dünyaya göre sabit bir konumda kalır. erken uyarı askeri uyduları. Yörüngelerinin en öte noktası yaklaĢık olarak 36000 km. YaĢam süreleri daha uzundur[148]. Bu nedenle yeryüzünden bakıldıklarında sabit görünürler ve ampul uydu diye adlandırılırlar. Uydular dünya ile eĢ zamanlı yörüngelere yerleĢtirilmektedir.

1. Bu eĢ zamanlı uydulardan doğrudan televizyon yayını ekvator yakınındaki ülkeler için faydalıdır.000 km uzaklıktadır. aktarıcı kullanılırsa dünyanın yarısına yakın bir bölümüyle haberleĢme sağlanabilir. Yüksek enlemli ülkelerde eliptik türü yörünge kullanılarak büyük yükseklik açısına ulaĢılabilir. elektromanyetik dalgaların iyonesferden yansımasından yararlanılarak yapılıyordu. Yani yeryüzündeki bir gözlemciye göre uydu daima aynı yerdedir. Oysa yeryüzünden belirli bir yükseklikte bir tekrarlayıcı istasyon.10. uydu periyodu 12 saat olacak Ģekilde seçilmiĢtir[147]. Uydular Nasıl HaberleĢir? Önceden okyanus aĢırı gibi uzak mesafe haberleĢmesi.3. Bu denizaltı kablosu oldukça güvenilir bir haberleĢme sağladığına karĢın. Elipsin büyüklüğü.10.9. UYDU HABERLEġME SĠSTEMLERĠ 9. Eliptik Yörüngeli Uydular Ekvator düzlemine yerleĢtirilmiĢ dairesel yörüngeli uydulardır. Ancak aradaki mesafe çok büyük olduğundan alıcıya ulaĢan dalgalar atmosfer olaylarından etkileniyordu.9. 235 . Uydu dünyanın ekvator dairesi üzerinde yaklaĢık 36. haberleĢme band geniĢliğinin az olması nedeniyle ihtiyacı karĢılamıyordu. BaĢka bir haberleĢme türü ise denizaltı kablosu idi. Dünyanın her tarafını görebilmek için en az 3 uydu yörüngesinin yeryüzü ile eĢ zamanlı (jeosenkron) olması gerekir. Resim 79: Eliptik Yörünge 9.

Uyduya haberi göndermek ve almak için yeryüzünde yer istasyonları kurulmuĢtur. Uydu yayınları. 9. Uydu haberleĢme sisteminde haberleĢme yer istasyonları ile sağlanır. YER ĠSTASYONLARI Uydular aracılığı ile yapılan haberleĢmenin en önemli elemanlarından biri de yer istasyonlarıdır. Yer istasyonlarının görevi.Resim 80: Uyduların HaberleĢme Sistemi Yer yüzeyinin etrafına 120‟Ģer derece aralıklarla ve yer yüzeyi ile eĢzamanlı dönen uydular vasıtasıyla dünyanın her tarafıyla haberleĢme sağlanmaktadır. uydu haberleĢme sistemine uygun bir duruma getirerek. uydudaki aktarıcılarla(transporder) dünyaya bir açı altında gönderilir. oradaki gücü içten dıĢa doğru aĢağıdaki Ģekildeki gibi eğriler Ģeklinde zayıflar. Uydulardan yapılan yayınların bir kısmı Türkiye‟yi de kapsamaktadır. uydu iĢaretlerinin yer yüzeyinin her bölgesine aynı güçte ulaĢması mümkün değildir. Bu yüzden uygun nitelikte resim ve ses elde edebilmek için zorunlu olarak büyük çaplı çanak antenler kullanılmaktadır. tunel diyotlu kuvvetlendirici veya düĢük gürültülü transistorlü kuvvetlendiricilerdir.11. 236 . abonelerden alınan bilgileri. ĠĢaret yer yüzeyinde hangi bölgeye veriliyorsa. uyduya göndermek ve uydudan gönderilen bilgileri alarak bunları yer istasyonlarını aboneye bağlayan sistemlere aktarmak üzere iĢlemektir [150]. Bu uydulardaki kuvvetlendiriciler parametrik kuvvetlendirici. Bu yüzden. Ancak bu yayınların çoğu Türkiye‟ ye yönelik yapılmadığından Türkiye‟deki ayak izleri zayıftır. Uydu iĢaretlerinin yeryüzüne ulaĢabildiği aynı Ģiddette alan çizgilerine “uydunun ayak izi” denir.

gerekli önlemlerin alınması sağlanmıĢ olur. Ayrıca karasal haberleĢme Ģebekesiyle bağlantıyı sağlayan altyapı ve sistem görüntüleme modülleri de bulunmaktadır. Bu nedenle INTELSAT 132 kanallık trafiği olan bir yer istasyonuna bir taĢıyıcı verebildiği gibi.Resim 81: Yer Ġstasyonlarının Genel Blok Yapısı INTELSAT sisteminde en yaygın olarak frekans modülasyonlu frekans paylaĢımlı çoklayıcı kullanım yöntemi uygulanmaktadır. 237 . anten modülüne bağlı uydudan sinyalleri algılayan arama modülü. Yer istasyonlarında anten modülü.925-6. INTELSAT sisteminde kullanılan bu taĢıyıcıların daha birçok özellikleri INTELSAT tarafından belirlenir. yer terminalleri parametreleri) monitör ve kontrol edilebilir. en az 12 kanal göndermek mümkündür. Ancak uydunun en verimli Ģekilde kullanılmasını sağlamak ve yer istasyonu sahibi ülkelerin ihtiyaçlarını karĢılamak amacıyla. taĢıyıcı frekansların yer istasyonlarına dağıtımı INTELSAT tarafından yapılmaktadır. Alıcı Yer Ġstasyonu (Downlink) ve Verici Yer Ġstasyonu (Uplink) olmak üzere ikiye ayrılırlar.425 GHz bandından bir veya birkaç taĢıyıcı ayrılmaktadır. Bugün bir taĢıyıcı ile en çok 1092 kanal. Yer istasyonu sayesinde uydu haberleĢme sistemindeki tüm parametreler (güç. Bu yöntemde. uyundun yörüngesi. sistemdeki yer istasyonlarının her birine 5. alma ve gönderme modülleri bulunur. Böylece olağandıĢı durumlarda sistemdeki aksaklıklar görüntülenerek. uydudaki transponderlerin (RF kanalı devresi)durumuna göre aynı sayıda trafiği olan bir baĢka ülke yer istasyonuna biri 60 diğeri 72 kanallı olmak üzere iki taĢıyıcı ayırabilmektedir.

dönüĢtürücü ve demodülatör kartlarından oluĢur [151]. Bu taban band. 9. Bu frekanslar ara frekans olan 70 MHz frekansına düĢürülür ve demodülatör bölümüne uygulanır. 4 GHz frekans bandındaki bu iĢaret frekans düĢürücü 8 ( Down converter ) bölümünde 0. Ģirketlerde. Ağların çoğu internet üzerinden birbirine bağlanır. anten.7 –4. okullarda ve devlet dairelerinde kullanılır.1. Resim 83: Downlink mekanizması 238 .Resim 82: Yer Ġstasyonları Bilgisayar ağları dünya genelinde.11. Çok düĢük düzeydeki bu iĢaret düĢük gürültülü kuvvetlendiricilerde (low noise amplifier ) kuvvetlendirilerek gürültüden arındırılır. band dağıtım ünitesi yardımıyla kronportör sistemine ve sonra aboneye ulaĢır [1]. Downlink uydudan gelen 3. Böylece kanal alıcı bölümünde istenilen ülkelerin kanalları seçilmiĢ olur.2 GHz frekans bandında bulunan iĢaret anten tarafından alınır.5-1 GHz düĢürülür. Bir yer istasyonu alıcı sistemi. Alıcı Yer Ġstasyonu (Downlink) Uyduya gönderilen bir mikrodalga sinyalinin yer istasyonu tarafından alınması iĢlemine "downlink" denir. Demodülatör çıkıĢında taban band elde edilir. evlerde.

11. giriĢ iĢaretleri birleĢtirilerek Baseband elde edilir. ara frekans olan 70 MHz‟de frekans modülasyonu yapılır. YGK birimi ise çıkıĢı uzaydaki kayıpları yenebilecek güce getirir. DönüĢtürücü birimi RF sinyalini düĢük frekanslı IF sinyaline dönüĢtürür. Modülatör kısmındaysa elde edilen Baseband frekans modülasyonu iĢlemine tabi tutulur. Ve bu taĢıyıcılar antene verilerek uyduya gönderilir. Bu iĢaretin hangi yüksek güçlü kuvvetlendiriciye uygulanacağı kollandırma ünitesinde yapılır. data. Demodülatör birimiyse bu sinyalden asıl bilgiyi (ses. 239 . Bu iĢaret 6 GHz bandındaki taĢıyıcı frekansına frekans yükseltici(UP-converter) bölümünde yükseltilir. dönüĢtürücü biriminde modülasyon iĢleminin frekansı Uplink frekansına kaydırılır. Verici Yer Ġstasyonu (Uplink) Yer istasyonundan uyduya eriĢim iĢlemine temel olarak “uplink” denir. modülatör. Modülasyon iĢleminden sonra. Bir yer istasyonunun verici sistemi anten. Bu taban banda modülatör bölümünde ağırlık verme yapılarak.Antenden gelen RF sinyali düĢük gürültülü kuvvetlendirici (DGK) ya da blok çeviriciden geçerek gürültü bileĢenleri bastırılır. dönüĢtürücü elemanlarından oluĢmaktadır.2. Daha sonra bu taĢıyıcılar antene verilerek uyduya gönderilir [152]. Resim 84: Uplink Mekanizması GiriĢ kısmında. 9. Santralden gelen haber demetleri yer istasyonundaki çoğaltıcı(kronportör) sisteminde grup ve süper gruplar oluĢturularak taban band elde edilir. görüntü) içeren Baseband sinyalini elde etmeyi sağlar.

TaĢınabilir uydu yer istasyonunun veriĢ ve alıĢtaki basitleĢmiĢ prensip Ģeması. fakat standart olmayan taĢınabilir yer istasyonu birkaç önemli fonksiyonu yerine getirmektedir.4. kurtarma iĢlemlerini ve daha birçok önemli olayları taĢınabilir yer istasyonları bütün dünyaya duyurabilmektedir. Antenin kurulması için 5 tonluk bir vinç gerekmektedir. IBS (Ġntelsat Business Servis) uydu sistemi projesi ÇalıĢmalarını verebiliriz [152].11. 60 kanallık telefon haberleĢmesini aynı zamanda uydudan alabilir ve verebilir.4.11. Ġlk küp uydu uzayda. Büyük mikrodalga sistemleri ve standart yer istasyonları gelecekte yerlerini milletler arasında beklemeksizin haberleĢmeyi sağlayacak basit. Sistemin en önemli parçası antendir. frekans yükselticili ve frekans düĢürücü. çaplı anten. lokal osilatör. Buna karĢılık gürültü sıcaklıklarının 240 . kronportör sisteminin. taĢınabilir yer istasyonlarına bırakacaktır. sabit uydu yer istasyonunkine benzer Ģekildedir. Antenin taĢınabilmesi için paketlenmesi gerekir. Çin Kuzey Kutbu`nda yer uydu istasyonu kuracak. Yer istasyonlarıyla ilgili güncel geliĢmelere ise örnek olarak. Bu istasyon televizyon ve sesini. Ağırlığı yaklaĢık 20 ton olan istasyonun ana parçaları 5-10 m. 9. alüminyum alaĢımlı levhalardan meydana gelmiĢtir. Anten Cassegrain tipinde olup.1. Yer istasyonlarında. uydudan gönderilen ve düzeyi çok düĢük iĢaretler alabilmek için antenlerin kazançları çok yüksek. Ayrıca kontrol panosu bulunur.3. Yer Ġstasyonlarının Anten Sistemi 9. kronportör ve jeneratör‟dür. jeneratör‟ün içinde bulunduğu dört bölüme yerleĢtirilmiĢtir. Cassegrain Anten Sistemi Yer istasyonlarında kullanılan antenlerin yapıları diğer sistemlerde kullanılan antenlerden oldukça farklıdır. felaket alanlarını. 3kW‟lık hava soğutmalı yüksek güçlü kuvvetlendiricili.45 W‟lık soğutmasız düĢük gürültülü kuvvetlendiricili.9. TaĢınabilir Yer Ġstasyonu Kurulu olan yer istasyonları sistemini tamamlayan. modülatör ve demodülatör cihazlarının. HaberleĢme cihazları yüksek güçlü kuvvetlendiricinin. Yeni uydu kontrol merkezi Konya‟da yapılacak.11. Örneğin spor müsabakalarını.

hem uydudan alıĢ hem de veriĢ yapmaktadır. Odaktan beslemeli paraboloidal reflektör antene nazaran avantajı besleme anten sisteminin ana reflektörün arkasına konabilmesi ve dolayısıyla besleme sisteminde meydana gelebilecek. Kullanılan kutuplama ise sağ el ve sol el dairesel polarizasyonludur. dört ıĢın dalga kılavuzlu Cassegrain anten olup. Intelsat sisteminde çalıĢan bir anten.çok düĢük olması gerekmektedir. Bu nedenle bir yer istasyonunun anteninin maliyeti yaklaĢık yer istasyonu toplam maliyetinin 1/3 ü kadardır. Uydu yer istasyonun anteni. ikisi düzlemsel dört yansıtıcıdan oluĢan sisteme gönderilmektedir. Bugün uydu yer istasyonlarında çok yaygın olarak kullanılan bu antenlerde uydudan gönderilen iĢaretler ana paraboloidal reflektör tarafından alınarak alt reflektör aracılığıyla ikisi elipsoidal. Burada konulan Cassegrain anten. antenden alınan düĢük düzeyli iĢaretlerin dahada zayıflamasını önlemek amacıyla antenin hemen yanına konmaları bu hallerde zorunlu olmaktadır. gürültü veya yansımaların önlenmesidir. Burada düĢük görüntülü alıcılar ve besleme sistemi diğer donanımın bulunduğu konabilir. Böylece antenden alınan ıĢın demeti çok küçük bir kayıpla ulaĢabilmektedir. Bu tür yerleĢimde düĢük görüntülü alıcılar. dört ıĢın dalga kılavuzunun yansıtıcılarından ikisi düzlemsel ve diğer ikisi de elipsoidadır. Ancak dört yansıtıcılı Cassegrain antenlerde bu sorun yoktur. Bu iki koĢulu sağlayabilmek ise karmaĢık bir tasarım gerektirmektedir. Yüksek kazanç DüĢük gürültü Kullanılan alt reflektörün profilini biçimlendirmek suretiyle ıĢıma diyagramını kontrol edebilmek Beslemenin ve radyo frekans ön kuvvetlendiricinin yerleĢtirebilme imkânı Besleme anteni tasarımında serbestlik Ġki ve dört ıĢın dalga kılavuzlu Cassegrain antenle düĢük gürültülü ve yüksek kazanç elde etme imkânı 241 . Cassegrain Anten Sisteminin Avantajları ve Dezavantajları Avantajları. Ayrıca reflektörün profilini biçimlendirmek suretiyle ıĢıma diyagramını kontrol etmek mümkün olabilmektedir [153]. Normal Cassegrain antende besleme sistemi antenin hemen giriĢine yerleĢtirilmiĢtir. Netice olarak. Cassegrain anten sistemi ile yüksek kazanç elde etmek mümkündür. besleme sistemi antenin hemen giriĢine konan farklı Cassegrain antendir.

Her taĢıyıcı birbirinden bağımsız. Frekans PaylaĢmalı Çoklayıcı GeçiĢ Ġki veya daha çok giriĢ iĢaretini tek bir birleĢik iĢaret haline getirerek. Uydu transponderinde yukarı-link frekansı değiĢtirilerek.. ÇoğullanmıĢ iĢaret bir taĢıyıcı ile modüle edilip nakledilebilir.12.1. demodülasyon iĢlemi sonucu çoğullanmıĢ iĢaret daha sonra bu iĢaretten de haber iĢaretleri elde edilir. Bu yöntem en basit çoklayıcı yöntemidir. Ġkincil yansıtıcı antenin en hassas bölgesine monte edilmesi ve bu parçayı tutan kollarla birlikte ana yansıtıcıya gelen ıĢınları keserek gölgelenmelere sebep olması söylenebilir. Cassegrain Antenin Özellikleri Besleme devresi de dahil olmak üzere bir yer istasyonu antenin kazancı 9. bu iĢareti bir taĢıyıcı iĢareti ile nakletmek tekniğine çoğullama denir Çoğullama zaman veya frekans domeninde olabilir. Alıcıda. Sayısal modülasyonlu taĢıyıcıyı gönderen verici yer istasyonu ile bu taĢıyıcıyı almak isteyen alıcı yer istasyonu arasında senkronizasyon kurulması gerekmektedir.12.Dezavantajları. aĢağı link frekansı elde edilmektedir. Ġki tür band seçimi vardır: 242 . UYDU ĠLETĠġĠM SĠSTEMLERĠNDE ÇOKLAYICI YÖNTEMLER 9. Her yukarı-link taĢıyıcısı ayrı yer istasyonundan kaynaklanmakta veya birkaç taĢıyıcı belirli bir istasyondan da gönderilebilmektedir. analog veya sayısal olarak modüle edilmektedir.

Çoğullama Tekniğinin Avantajları: 1. Bu çeĢitte taĢıyıcı sayısı artırılmakta ve yer istasyon iletiĢim donanımı geniĢlemektedir. Bu yöntem sisteminde giriĢ iĢaretleri seri olarak nakledilmektedir. 2.TaĢıyıcı iĢaretin band geniĢliğinden ve . Bu yöntemin en önemli noktalarından biri de yer istasyonlarından gönderilen darbelerin 243 . Tek bir taĢıyıcı iĢareti ile. yukarı-linkte belirli bir frekans bandı ayrılır ve bu ayrılmıĢ frekans bandı yukarı-linkteki diğer taĢıyıcılar tarafından kullanılamaz.Her iĢaretinin band geniĢliği 3 (kHz) olarak alınabilir.2. 24 analog ses iĢareti toplanıp bu sisteme uygulanır. Zaman paylaĢmalı çoklayıcı sistemlerde bir zaman çerçevesi oluĢmaktadır. Bu yöntemin frekans paylaĢımlı çoklu kullanıma üstün bir yanı. Örneğin 12 telefon konuĢması iĢaretleri çoğullanarak tek bir iĢaret elde edilebilir. Zaman PaylaĢmalı Çoklayıcı GeçiĢ Analog iĢaretleri önce sayısal iĢarete dönüĢtürülerek sistemin giriĢine uygulanmaktadır.0 değeri sayısallaĢtırılıp ve 8-bitlik sayısal iĢarete dönüĢtürülür.12. yer istasyonlarına ait darbeler arasındaki boĢluklar ve zaman dilimleri arasındaki emniyet boĢluklarıdır. Sonra ikinci kanaldan örnek alınır ve aynı iĢlem yapılır. bu yöntemle aynı tranponderbirçok istasyonu tarafından kullanılıyor olsa bile. 24 kanalın hepsi örneklendikten sonra. Diğeri hattın band geniĢliği etkin olarak kullanılabilinir. iç modülasyon olayının meydana gelmemesidir. Bu yöntemde kanal kapasitesini kısıtlayıcı etkenler. Her taĢıyıcıya.Çoğullanacak iĢaretlerin band geniĢliğinden . frekans paylaĢmalı çoklayıcı yöntem yerine zaman paylaĢmalı çoklayıcı yöntem taĢıyıcılar da kullanılabilir.1. Aynı frekans band‟ ları birkaç taĢıyıcı tarafından paylaĢılabilir.Kullanılan modülasyon türünden belirlenebilir. Bu çerçeve içinde her giriĢ iĢaretin konumu belirlenir. . Birçok taĢıyıcının aynı anda uydudan aktarılabilmesi için. Çoklayıcı birinci kanaldan örnek alıp. tek bir hat üzerinden binlerce telefon konuĢması nakledilebilir. Çoğullanabilecek iĢaret sayısı. çoklayıcı tekrar 1‟inci kanaldan örnek alınır ve sırası ile devam edilir. 2. bu Ģekilde devam edilir. 9.

belirlenen sırada dizilmelerini sağlanabilmesidir. TaĢıyıcıları ayırt edebilmek için her taĢıyıcının belirli bir kodu mevcuttur. Kanalların eklendiğine dair uyarı mesajını göreceksin. Kod PaylaĢmalı Çoklayıcı GeçiĢ Bu yöntemde kullanılan taĢıyıcıların tümü aynı merkez frekansında olmalarına rağmen bunların her biri. en alt satırı "Dıseqc B" yap Ayarları kaydet (yeĢil buton) 5.Menu 2. Örnek: D-Smart„ a 2. verici istasyonların belirli adres kodları vardır. tekrar taratmak zorundasın) 244 .. en alttaki satiri ok ile "Diseqc A" yap "Ayarları kaydet" de. (en fazla 200 kanal seçebilirsin) (sarı butona basmazsan kanallar eklenmeyecektir. istemediklerini "OK" butonuna basarak "CHECK" iĢaretini kaldır. Bu ise her bir yer istasyonunda uygun bir eĢ zamanlama ve düzenleyici aygıt gerektirmektedir. Bu nedenle gönderilen iĢarete göre taĢıyıcılar her zaman çok daha geniĢ bantlıdır.Ayarlar 3. eklenmesi istediğin kanalın karsısında "CHECK" sembolü olacak. Ancak bu yöntem uydu sistemlerinde yaygın olarak kullanılmamaktadır. birbirinden ayırt edebilmek için özel bir kod ile frekans veya faz modülasyonu uygulanır. Verici istasyonlarının taĢıyıcı frekansları aynıdır.Kanal Ekle a) Burada en ustu "Hotbırd" Yap b) "Kırmızı buton" a basarak tüm uyduyu tarayacaksın tarama bitince c) sol tarafta kanal listesine geleceksin..Sistem Ayarları 4. d) ĠĢlem bittikten sonra "Sarı butona" basarak listeye ekle. Bu sistemde frekansı veya zamanı paylaĢmak gerekmemektedir.Kumandadan "Sol ok" butonuna bas 6. 9.12.3. Bu sistemde gönderilen iĢaretler giriĢimden etkilenmemektedir.Uydu Nasıl Kurulur? 1. sonra tekrar LNB ayarı de üst satırı "2" yap altındaki satırda "Hotbird« ü bul. Kod paylaĢmalı uydu sistemlerinde.LNB Ayarı burada en üstte "1" altında "Türksat" yazar. Tüm verici istasyonları uydunun band geniĢliğini kullanmaktadır.

7.1 Türksat 2A nın Özellikleri[157] Üretici Firma Fırlatılma Tarihi Stabilizasyon Tipi Yörünge Lokasyonu KuBand Faydalı Yük (Payload) Ağırlığı Kullanılan Güç Hizmet Süresi Harcayacağı Maksimum Güç (EOL) Alcatel Alenia Space Industries 10 Ocak 2001 3 Eksen Kontrol 42 Doğu Boylamı 32 Ku Bandı Transponderi 3400 KG 2800 Watt 15 Yıl 9000 watt Türksat 3A nın Özellikleri Stabilizasyon Tipi Hizmete girdiği tarih Kanat açıklığı Yörünge lokasyonu KuBand Faydalı Yük (Payload) Genel Özellikleri 3 Eksen Kontrol 2008 30m 42 Doğu Boylamı ÇıkıĢ Kapsama Alanları Türkiye H/V.Harcayacağı Maksimum Güç 245 .2012'de fırlatılacak) Türksat 4B (42.2014'te fırlatılacak) [156]. Kanallar 600 ila 799 arasına kaydedilmiĢ olacaktır[1].2012'de fırlatılacak) Türksat 5A (TUSAT 1) (42. Doğu V ve Batı H/VĠniĢ Kapsama Alanları Batı H/V ve Doğu H/VTransponder Sayısı 24 Toplam Bant geniĢliği. 1296 MHz Platform Teknik Özellikleri 6112 Watt Nominal Fırlatma Ağırlığı 3070 Kg.Geri tuĢuna birkaç kere basarak TV ekranına dön.0° Doğu) Türksat 3A (42. TÜRKSAT A.0° Doğu . 2.3° Doğu) Türksat 2A (Eurasiasat 1) (42.ġ Türksat 1B (31.3° Doğu) Türksat 1C (31. 2.0° Doğu .0° Doğu .0° Doğu) Türksat 4A (42.

sinyal gücü.3A nın Getirdği Yenilikler   çıkıĢ olanağı. ''Haziran ayı içinde teklifini uygun bulduğumuz firma ile uyduların imalatı için sözleĢme imzalamayı hedefliyoruz. Kapsama alanları arasında yüksek anahtarlanabilme olanağı Toplamda daha fazla bant geniĢliği. frekans geniĢliği olarak tanımladıklarını anlatan Dalbay. AA muhabirine yaptığı açıklamada. Dalbay. mevcut sinyal gücünü muhafaza etmesini ve ilave bant konulmasını istedik. Türkiye alıĢ kapsama alanı özelliği ile daha küçük antenlerden Türkiye‟den Hizmet Alanları         Türksat Uydularının Kontrolü ve ĠĢletmesi Uydu Üzerinden Verilen Hizmetleri Kırsal ve Uluslararası Telefon HaberleĢmesi VSAT (Very Small Aperture Terminal) Radyo-TV Yayın Uzaktan Algılama Kablo TV Hizmetleri E-Devlet Kapısı [158] 9. TÜRKSAT 4A ve 4B uydularının yapımı için Ģartname gönderdikleri 6 firmadan 3'ünün teklif verdiğini belirterek. geçen yıl sonunda TÜRKSAT 4A ve TÜRKSAT 4B uydularının yapım ihalesi için potansiyel 6 üretici firmaya ''nasıl bir uydu'' istediklerine iliĢkin Ģartname gönderdiklerini söyledi. Daha yüksek yükseltici gücü. 4A ve 4B uydularını. 4A ve 4B uydularının 20 yıl ömrü olmasını.13. Afrika kıtasını kapsama alanına alacak 4A uydusu için ekvator bölgesindeki bulut yoğunluğunda daha iyi çalıĢacak 'C Bant' özelliği istedik. Uyduların yapım süresini 26 ay olarak planlıyoruz. 246 . 2012'nin son çeyreğinde 4A ve 4B'yi uzaya fırlatmayı amaçlıyoruz'' dedi. kapsama alanı.    Daha geniĢ Batı ve Doğu kapsama alanları. Ģunları söyledi: ''Biz. bant aralığı. UYDU ÜRETĠMĠ TÜRKSAT'tan yeni uydu hazırlığı TÜRKSAT Uydu HaberleĢme Kablo TV ve ĠĢletme Aġ Genel Müdürü Özkan Dalbay. ġartnamede.

daha sonra teklifleri ayrı bir değerlendirme için ''yabancı bir danıĢman firmaya'' göndereceklerini söyledi. tekliflerini isteyeceğiz.'' ġartname gönderdikleri 6 firmadan 3'ününün tekliflerini TÜRKSAT'a ulaĢtırdığını belirten Dalbay. TÜRKSAT 4A ve 4B uydularının Ģartnamesinde ''Doğrudan Katılım Programı'' Ģartı olduğunu ifade etti. Kasım-Aralık ayları içinde fırlatma ihalesini tamamlamıĢ olmayı planlıyoruz'' dedi. biri ise Avrupa'dan. Firmaların tekliflerinin değerlendirilmesinin yaklaĢık 1. 50 derecedeki yörüngeye yerleĢtireceğimiz 4B uydusunu ise televizyon yayınları dıĢında kalan internet. ''TÜRKSAT 4A ve 4B uydularının yapımında yaklaĢık 30 mühendisimiz yer alacak. Fırlatma konusunda baĢarılı firmaları çağırıp. Bu yörünge ile Avustralya'nın bir kısımı ile 247 . Firmaların tekliflerinde nasıl bir uydu yapacaklarının yanı sıra mali teklifleri de bulunuyor'' dedi. Temmuz ayında uyduların tasarımlarını onaylamamızın ardından uyduların yapımına baĢlanacak. ''Teklifini uygun bulduğumuz firma ile pazarlık yapacağız. ''Fırlatma ihalesi için Ģartnamelerimiz hazır. TÜRKSAT 4A ve 4B uydularının tasarımlarının kesinleĢmesinin ardından uyduların ağırlıklarının da kesinleĢeceğini anlattı. Haziran ayı içinde teklifini uygun bulduğumuz firma ile TÜRKSAT 4A ve 4B uydularının imalatı için sözleĢmeyi imzalamayı hedefliyoruz. Dalbay. Irak. Bu frekans bantı Türkiye. Azerbaycan ve Afganistan gibi ülkelerdeki son kullanıcılara uydu üzerinden ucuz internet götürmeyi sağlayacak. Türkiye'nin Ģu anda 42. Ģöyle devam etti: ''2019'da 7 uydu ile dünya nüfusunun yüzde 91'ini kapsamayı hedefliyoruz. Bu nedenle 2 yeni yörünge kullanma hakkı alma hedefimiz var. 31 ve 50 derecedeki yörüngeleri kullanma hakkı olduğunu belirterek. Dalbay. Son kararın her iki değerlendirmenin yapılmasının ardından verileceğine dikkati çeken Dalbay. biri Amerika'dan. uydu eğitim tesislerinde konunun uzmanları tarafından eğitim verildiğine dikkati çeken Dalbay. canlı yayın geçiĢleri. kamu kurumlarının internet üzerinden hizmetleri ve haberleĢme sisteminin yedekliliği için kullanacağız. SözleĢmenin imzalanmasının ardından uydunun tasarımına baĢlanacak.Asya bölgesini kapsama altına alacak 4B uydusu için de 'KA Bant' istedik. TÜRKSAT 3A'nın yapım sürecinde ''Teknoloji Transferi ve Eğitim Programı'' çerçevesinde 22 Türk mühendise.5 ay süreceğini ifade eden Dalbay. ''Bu firmalardan biri Asya'dan. KKTC. Bu yörüngenin biri 65-75 dereceler arasında olacak. Dalbay. 4A uydusunu 42 derecedeki yörüngede televizyon yayınları için kullanacağız. Bu mühendislerimiz daha sonra milli uydularımızı üretecek''dedi. data transferi. Uyduların uzaya fırlatılması için Temmuz ayında ihaleye çıkmayı öngördüklerini dile getiren Dalbay.

27.2010 248 . http://ogrenci. Prof. (TUSAġ) içinde.gen.nexeye.edu.09.com.htm.tr/v2bilgi-kosesi360-router-nedir.pckoloji. Teknik Eğitim Fakültesi. 21. ''Milli Uydu üretim Merkezi''nin 2012'de tamamlanarak hizmete girmesinin planlandığını “'Tesisin hizmete girmesi ile milli uydu imalatına baĢlayacağız.jpg.22. 5. 3.com.jpg.2010 9.jpg. 2009 2. 7. Milli uydumuzun komuta kontrol yazılımı yüzde 100 yerli olacak.2010 http://www.youtube.tr/reviews/network/asusaam6010evadsl_routers. 8.youtube. ''Türk Havacılık ve Uzay Sanayi A.2010 http://www. Bazı savunma sanayi kuruluĢları uydu parçalarına yönelik çalıĢmalara baĢladı.jpg.html. Bilgisayar Ağları Ders Notu. Dalbay.2010 http://www.com/attachmentsag-urunleri/2857d1206129695-tenda-teh500s-5- port-fast-ethernet-switch-tenda6.bitliselektrik.09. yan sanayimiz artacak. Savunma Sanayi MüsteĢarlığı bünyesinde kurulacak ''Milli Uydu Üretim Merkezi''nin temeli Temmuzda… ''Milli Uydu Üretim Merkezi''nin 5 tonluk uyduları üretecek büyüklükte olmasının amaçlandığını dile getiren Dalbay. Asaf VAROL. TÜRKSAT 4A ve 4B'nin Türkiye'nin dıĢarıya yaptırdığı son uydular olacağına dikkati çeken Dalbay. Bu yörüngelere milli uydularımızı yerleĢtirmek istiyoruz. 17.org/repeater-nedir-nerelere-kurulur.23. Zamanla yerli sanayimiz. Komuta kontrol yazılımının donanımı da yüzde 100 yerli olacak [159].ġ.09. http://www.09. tesiste haberleĢme uydularının yanı sıra gözlem uydularının da üretileceğini söyledi. Yeni yörüngelerin tahsisi için Dünya Telekomünikasyon Birliği ile görüĢüyoruz.hacettepe. üretime baĢladığımızda uydunun yüzde 30'u yerli üretim olacak.23.2010 http://www.2010 10.pclabs. BaĢlangıçta.17.henster. 6.09.09.18. Dr. http://www.09.Asya'nın doğusunu kapsama alanına alacağız. 0-8 dereceler arasında olmasını hedeflediğimiz yörüngeyle ise Güney Amerika'nın tamamını ve Kuzey Amerika'nın bir kısımını kapsamayı amaçlıyoruz.tr/1setuptopology3.com/watch?v=7TC4JEdSe_k&feature=related.2010 http://www.09.09.2010 http://www.21. 4.com/network.com/watch?v=H760U3QZocs. Fırat Üniversitesi. KAYNAKLAR 1.telekom.tr/~b0343623/baglantilar/bilgisayar_aglari.

http://glossary.datanetbilisim.09. 2010 19.webhatti. (2010) 17.26.com.bilgininadresi.11.10.com/goster.blogcu. Gör.com/yerelalanaglari/Yerel_Alan_Aglari_img_1.2010 28. 13. Dr.10.09. ArĢ.09. Öğretim Materyali.mtuncel. Cisco Ağ Akademisi.f70d2dcc-932c-40b8-bdb1-c08f0d55028c%28trtr. 18.asp?prg=14.org/yerel_res/4_1_2.26.03.com/forum/showthread. http://pdfdergi.com/images/Imagerepeaterani.domaindlx.gif.25. http://i.com/ymyo/dokuman/network/network3_dosyalar/image001.yunuscomputer.gif.com/mediadetail. http://www.com/network-ve-internet/570986-iletisim-protokolleri. Adil AKYÜZ Ders Notları 2010 16. http://ikubilisim.2010 25.10. http://www.10.technet.blogcu.10%29.php/network.com/2119/hub-switch-router-access-point-nedir-aralarindaki-farklarnelerdir/ .09. 2010 15. http://www.09.php?tid=17 02. Anadolu Üniversitesi.gif.htm.tr/image032.telekom.php?aid=41 02.2010 14.09. BiliĢim Teknolojilerinin Temelleri Kursu.2010 26. 14.com/images/c/c/n/ccna/mesh_topoloji.com/bo. 23.gif.10. http://www.bilgisayardershanesi.com/images/c/c/n/ccna/star_topoloji.28.2010 21.2010 20. http://www.php?mediaId=97 06. Duygu COġKUN Ders Notları. Yrd.2010 34.com/Dershane/lan-network/broadcast_topology. Ġdari ve Ġktisadi Bilimler Fakültesi. 11.bilisimruzgari.html 03.10.turkcenet.tr/v2/bilgi-kosesi/360-router-nedir .com.2010 29. http://www.02.2010 33. http://www. Doç.WS. http://www.2010 30.2010 23.com/computer-network.2010 18.09.net/animations. http://img2. http://k.08.net/Madde/21264/Network%20%C4%B0%C5%9Fletim%20S istemleri 27.23.2010 249 . Türkiye Ġstatistik Kurumu Ġstatistikleri.10.2010 24.10.com/cc779515.2010 22.10.jpg. http://www.2010 13.2010 27.2010 32. http://img2. 11.gif. http://www. http://www.itusozluk. http://www.10.microsoft. 11.2010 31.jpg.10.gif.net-seal.westnetlearning.jpg.com/bilgisayaraglari.html 27.sensible-computer-help.2010 12.09. Sütçü Ġmam Üniversitesi Enformatik Bölümü.geekonwheels. http://www.

08.cyber-security. 09.com/2009/01/05/osi-modeli-ve-standardizasyon/.bilgisayar.2010 52. http://pckur.gif. http://www.php?id=4. 18. http://oguzhaneren.pdf .2010 55.jpg? . Rifat Çölkesen 56.pdf. 21.N.org/resource/vfiles/tagem/dms_file/2847/bil472notlar4-9.2010 51. http://cygm.10. Hadel.html.10.de/belllabs_UTP_STP.2010 50.al/f/protokoller/osi-katmanlari-t1019.10.edu.2010 38.bote.com.html.10. 05.pdf. http://www.11.gazi.com/yerel_htm/topolojiler. http://www.org/temel-aclgileri-mainmenu-5/temel-bilgiler-mainmenu-9/7-7katmanli-modeli.gif. 05.freewebsites. 08. 09. Bilgisayar Ağları ve Ġnternet Mühendisliği Dr.10.ppt. http://www. http://perweb.dijitalders.gen. Emre Sezgin . 21.com/Dershane/lan-network/tokenpassing_topology.org.10.com/rs/ic/gi_2500_0. http://www. http://www.2010 48. 21.10.cizgitagem.org/temel-aclgileri-mainmenu-5/temel-bilgiler-mainmenu-9/8topolojiler. http://www. http://www.rakipsizforum.gov. http://www.2010 44.10. M.10.turkcenet.2010 45.10.net/network-topolojileri-fiziksel-ve-mantiksal-topolojiler38.bilgisayar.bilgisayardershanesi.com/agnetwork-teknolojileri-t3316.2010 36. Huber Atm Bilgisayar Ağlarına GiriĢ 57. 20. 01.tr/modulerprogramlar/kursprogramlari/bilisim/moduller/altaglar. 21. 21. http://www.2010 39.2010 42.0.10.jpg. 21.com/rs/ic/gi_2500_1.2010 49. www.htm .2010 54.tr/personel/yayinlar/fua_721/721_24429. http://www.html.netdepobolum7. Bilgisayar Ağları Ve ĠletiĢim ġirin Karadeniz.10.10. http://www.10.10.imageshack.pdf.html.turkcenet.2010 53.2010 43.35. http://img339. 14.osmancakir.steinkuehler. http://www.10.10.nl/modules/articles/article.dijitalders.10. http://www.firat. 10.Tarık KıĢla 58.jpg?41.2010 37.2010 40.2010 250 . 11.edu.meb. Iso:Iso 8802-3-1990 Carries Sense Multiple Access Method And Physical Layer Specifications American National Standarts Associations .10.org/temel-aclgileri-mainmenu-5/temel-bilgiler-mainmenu-9/7-7katmanli-modeli.cengaver.htm. http://www.2010 46.10.datanetbilisim.us/img339/9281/topoloji1. 15. Newyork R.tr/bto306/dokumanlar/Topoloji.2010 41. 12.html. 15.2010 47.html.tr/lan_02.turkcenet.

.2010 80.10).tekplatform. yerel geniĢ ağlar. http://erenkahraman. 05.Dr.com/.olympos.pcdoctor.pdf. CCNA Self-Study CCNA ICND ExamCertification Guide. http://www. http://www. Nazife Baykal 61.2010 76.html 23. http://www. 05.11.bidb. Doç. http://www. 01.html. www.html. http://www.edu.tr/channels/1.html.google.bilgiportal. http://www. 03. Bilgisayar ağları –veri iletiĢimi .2010 75. 05.2010 78.wikipedia.bilisimterimleri.2010 63. (http://www. 01.aspx.com./_3101_psec-_3101_p-security-bolum-2.11.2010 83.com/ansiklopedi/414137-ieee.11.11.com/?arananterim=IP%20security. http://ieee.aspx.omerkaradeniz.html.tr/howto/ipsec-howto-theory. 02.11.edu. http://ieeesb.2010 77.com/tr-tr/library/cc757786(WS. http://ab.11.2010 84. 08.com.2010 71.22 Ekim 2010 68.59. http://www.2010 72.11.10. 05.asp?id=208.2010 65.2010 60. 01. www.pdf. www.tr/ab06/bildiri/102.11.net/belgeler/ipsec/ipsec-nedir-ne-degildir-178279.org/aglarda-ip-sec-ip-saklama--t87795.itu.bilgisayarkavramlari. CCIE No:1624.1010 62.22 Ekim 2010 67.11. WendellOdom.2010 251 .com/v1/idx/18/1593/internetBiliimSzl/makale/Tcp--Ip-Nedir. http://translate.11.edu.com/bilgisayar-bilgileri/613930-icmp-icmp-nedir-icmphakkinda.tr/tr/biz-kimiz/ieee-2/ieee-turkiye/.cisco.tr/?d=943.htm 21.osmancakir. http://www.org.11.. http://docs.com/.10.edu.html.metu.cisco. Cisco Systems 70.20 Ekim 2010 66. 01.2010 82. www.com/tech.cozumpark. 08.gen.net/?p=13. http://www. 03.net/icmp-internet-control-message-protocol-nedir-129. Cisco Systems Technical Web Site.html. 03.11. http://technet.internet teknolojileri.html.tr/~ozcelik/EthernetMakale.. org/wiki/Media_Access_Control. 01.11.penta.cep-x./internet-protocol-security-ipsec-ipsecurity/.2010 81.microsoft. 01.wardom.2010 79.20 Ekim 2010 69. http://www.gantep.tr/intro.11.com.2010 64. 08.. 2004.2010 74. http://web.sakarya.comu.2010 73. http://www.com/2008/01/13/otonom-sistem-autonomous-system/).11.tr/translate?hl=tr&langpair=en%7Ctr&u=http://en.11.html.tr/sistem-uzmanlarina-ozel/380-ipsec-nedir. 05.edu. Cisco Systems Web Site.11.ciscotr.com/forum/network-genel/271-udp-icmp-nedir-transmission-controlprotocol-user-datagram-protocol.11.

html?start=2.turkcenet.01.net/makaleler/34-yazilim/45-internet-iletisim-kurallaritcpip.com/routing-border-gateway-protocol-bgp-konfigurasyonu-bgpneighbor-bgp-komsulugu.html+bgp+nedir+nerelerde+kullan%C4%B1l%C4%B1r%3F&cd=3&hl=tr&ct=cln k&gl=tr&client=firefox-a.2010 92.85.aspx. http://webcache.2010 100.11.11.11. http://cygm.11.2009 97.bilgisayarnedir. 13.kirbas.rad.11. http://webcache.wikipedia.05.tr/genel-guvenlik/32602-internet-trafigi-nasil-yonlendirilir-bgpprotokolu.org/wiki/Diffie-Hellman.meb.bilgisayarnedir. http://tr.gov.googleusercontent. http://www.com/tcp-ip-protoklu-nedir.com/free/t_IPSecEncapsulatingSecurityPayloadESP.com/indir/ipSEC. 15.2010 107. www.2010 103.11.tr/mte_program_modul/modul_pdf/481BB0064. http://www.org/danlar-mainmenu-55/i-makaleler-mainmenu-56/256-tcp--ipprotokol-grubu-tarihi-.2010 90.omnisecu. 14.11.pdf. 13.asafvarol. http://www.11.06. http://megep. http://argeturk.wikipedia. 05. 10.11.11.htm.com/.07. 16.15. http://tr. http://www3.com/search?q=cache:q8sDcXmzHWEJ:www.wikipedia. http://www.wikipedia.org/wiki/A%C4%9F_katman%C4%B1.gen. 13.2010 104.edu.gov.html.meb.2010 86. http://www.itu.enderunix.html. http://www.2010 95.2010 102. 12. http://mux.bidb.izafet.2010 89. 20.html. 20.com/guvenlik-ve-guvenlik-aciklari/7069-sifreleme-yontemleri.2010 252 . http://tr. http://hepgittik.html.org/wiki/TCP.com/search?q=cache:VWDcxuuIAUJ:www. 11.11.tr/%3Fd%3D940+adres+%C3%A7%C3%B6z%C3%BCmleme+pr otokol%C3%BC&cd=4&hl=tr&ct=clnk&gl=tr.2010 93.2010 96.2010 105. 16.05.11.ciscotr.11.11. 15.cozumpark.2010 87.htm.11.2010 106.cigicigi . 20.htm.11.11.2010 91. http://www.html.googleusercontent. 13.11.com/tcp-ip-protokolu-nedir. 11.com 88.2010 94.2010 101.org/wiki/DARPA.tr/modulerprogramlar/kursprogramlari/bilisim/moduller/TCP_iP_ tasima_ve_uygulama_katmani.pdf.org/docs/tcpip/arp/arp.ppt.2010 99. http://www. 15.com/security/ipsec/ipsec-transport-mode.uzerine. 13.blogcu. http://tr.com/networks/applications/secure/inst.htm.2010 98. http://www.tcpipguide.com/forums/thread/156961. http://www.com/tcp-ip-referans-modeli/787927.24.

html.hacettepe.frmtr.wikipedia.02.2010 253 . Grafiker Yayıncılık.com)/Güvenlik Politikaları. Huzeyfe ÖNAL /Open Vpn ile Vpn Uygulamaları.2010 113.2010 117. cygm. Bilgisayar Destek (www.rehberim.jsp?objid=607.12.12.ozbilen. Red BiliĢim (www.10.tr) / Virüsler.2010 116.com)/ Ağ Güvenliği Hakkında Bilmeniz Gerekenler.12.ahmetkakici.gov.2010 119. 09.12.cyber-warrior. ISBN 975-6355-26-3 123.tr) / Spam ve Spam Mailler.edu.net/forum/avrupa-rehberim-494/860394-biyometri-nedir.11.2010 132.11.wikipedia. http://www.com/office-programlari/136-ssh-nedir-ilgili-dokuman-bundaniyisi-yok-resimlerle-anlatim. Sekom Çözüm Ortağı (www.net/.2010 127.08. Canbek.11.2010 112.12. Vikipedia (tr.12.05.cisco.redbilisim.html.2010 111.2010 125.2010 131.com)/ Kablosuz Ağ Güvenliği Nasıl Sağlanır?. Vikipedia (tr.org) / Yemleme(phishing) .11. Bilgi ve Bilgisayar Güvenliği: Casus Yazılımlar ve Korunma Yöntemleri. Eylül 2005 122. Aralık 2006.12.yuztanima.uzerine.org)/ AteĢ Duvarı.02.2010 118.11.12.wikipedia.12. Yüksek Lisans Tezi.10.02.html. 08.22.org/Forum/backbone-cozumleri_284065.12.2010 129. Gazi Üniversitesi.2010 128.org/wiki/POP3. G.netdokumanlarSSH. 08.org)/ Virtual Private Network.com/genel/biyometrik-tanima-sistemleri/.10.com/bilgisayar-bilgileri/769735-file-transfer-protokol-ftp.2010 115.(12. http://www. 23.com.2010 120.com/satforum/archive/index.2010 114.09. http://www.2010 124. Dokuz Eylül Üniversitesi (deu.forumeks. Hacettepe Üniversitesi Öğrenci Web Sitesi (ogrenci.cwx.tr) / Ağ Çözümleri. www.12. http://www. Gürol Canbek. Vikipedia (tr.2010 121.turkeyforum.2010 109.11. http://www.edu.wikipedia.com/index. Tasarım ve GeliĢtirme. http://tr.opereysin. Computer Security Instute (www.tr/modulerprogramlar/kur.12.12. Cisco System (www. Klavye Dinleme ve Önleme Sistemleri Analiz. 21.07.11.11.com) / Corporate Security Investigations. http://mux. 02.12. Opereysin (www.html. http://www..php/t-202.meb.com) /Kablosuz Ağlarda Güvenlik.108. 09.12. http://www.0.sekom.05.2010 110.bilgisayar-destek. ġeref Sağıroğlu.11.2010 126.2010 130. 09.gocsi.12. Fen Bilimleri Enstitüsü.

nasilcalisirlar.15 Kasım 2010 134.com)/ Türkiye‟de Üretilen Ġlk Uydu Fırlatıldı.tumgazeteler.Dsmart.com)/ Türkiye‟nin ilk yer gözlem uydusu.blogspot.wikipedia.pdf.itu.com/id4.beyaz. Europe Online (www.(www. http://www.com. http://www.caginpolisi.com.12.11.15.net/tr/dokumanlar/katman-katman-katmerli-osimodeli.2010 143.17.html.com)/D-smart kurulum.2010 140.com/ (uydu nedir).(www.html.12.turksat.html.fizik. http://www. http://www.12.12.europeonline.tr.tr)/2aozellıkler. http://en.com/uydu-haberlesme-sist/.2009 139. http://www.12. Yar.wikipedia.11.2010 158. http://xmlci.iscturkey.eu/06.html.2010 146. http://www.17. Turksat.htm.17.2010 144.15 Kasım 2010 135.com. http://www.18.11.uzay.com/?a=2166465.com)/ Sıkça Sorulan Sorular.17.18.uzaysitesi.tr)/3aozellıkler.01.2010 149.elektrotekno.133.03.12. Dr Engin AVCI. http://www.2008 254 . NASA (www.com/TELE-satellite-0709/tur/feature.2010 145.name.com.com/2008/03/osi-nedir-osi-katmanlar-nelerdirosi. http://www. Fizik kuralları.uydular.2010 159.12.nasa.turksat.2010 151.12.12.org/wiki/Earth_station.(www.17.14.14.gov)/ NASA Multimedia.14.elektrotekno. http://www.19.15.2010 147.03.2010 150. Turksat.2010 138.12. Wikipedia (www.16.12.2010 154. http://harunurganci.com)/turksat/tarihçe. Ansiklopedi sitesi. http://www.org/2006/pdf/poster/78. 12.cscrs.2010 153.14. http://www.antennas/an13.2010 160.03.edu.23. http://www.tubitak.2010 156.14.2010 152.org/uydu-nedir/.com.17.com)/uydu üretimi. http://www.com/bilim-ve-teknoloji/262875-uydu-haberlesme-sistemi1.2008 161.radartutorial. TUBĠTAK (www.tripod.12.org)/ Yörüngeler Listesi.(www.2010 148. Doç. Dsmart sitesi.tele-satellite-tr.15 Kasım 2010 137.tr/76/69-70-71.2010 155.vizyotek.12.html.2010 157. Astronomi ve Uzay Bilimleri (www.html/.pdf.12.12.15 Kasım 2010 136.2009 142.11. Uydu ve HaberleĢme Ders Notları.tr/content/uyduhaberlesmesi.16.wikipedia. http://www.com.infomet.artguvenlik.17.18.php.2010 141.17.12.com/about50722.frmtr.(www.12.12.03.

cyber-warrior. http://www.10.2010 179.com/agustos04/konu10.2007 166.htm.11.com/index. http://www.2006 163. 15.11.11.03.19.09.com/tr-TR/windows-vista/Telnet-commands.bilginipaylas.osi-katmanlari.23.hacettepe.162.metalcil.10.microsoft.hacettepe.09.11.11.php/2007/osi-modeli/. http://www.03.tr/?d=1083.2010 168.2010 172.19.edu.24.html.bidb.edu.net/index.21. http://www.15.2007 164.ppt 07. http://www.10. http://www.2010 176.07.php/category/routing/.com/genel-pc-konulari/telnet-nedir-225450. http://www.turkcenet.ozmena.net/index.html.anilerduran.com/ftp-nedir-nasil-kullanilir.php/voice-qos/rtp-nedir/. http://www.tr/genel-guvenlik/32602-internet-trafigi-nasil-yonlendirilirbgp-protokolu.11.tr/wiki/index.gen.com/cisco-genel-makaleleri/network-time-protocol-ntp-vecisco-routerlar-uzerinde-zaman-bazli-acl-uygulamasi.ciscotr.2010 171.php/Usenet.edu.agciyiz.org/temel-aclgileri-mainmenu-5/temel-bilgiler-mainmenu-9/7-7katmanli-modeli.11. http://bote.11.net/Madde/45360/TCP/IP-PROTOKOL%C3%9C.2010 175.2010 170.11.11.html.html?pagenumber=.2010 178.09. http://www.2010 169.09.telepati. http://bote.linuxbilgi.bilgininadresi.html.html.2008 165.2008 167. http://www.1. http://www.cwx&get=last. http://windows. http://www.21. http://www.agciyiz.09.cigicigi.11.net/ag-sistemleri/8-ag-haberleri/155.2010 173.09.2010 174. http://www.itu.php/NNTP.08.html.2010 177. http://sayarbilgi.09.10.tr/wiki/index.com/linux/ppt/NFS_ve_NIS%5B1%5D.23.2010 255 .org/FORUM/bgp-nedir-ve-bgp-komsuluguresimli_314774.com/forum/cisco-router/2628-border-gateway-protocol-bgpkomsulugu-bgp-neighbor.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful