ĠÇĠNDEKĠLER
BÖLÜM I ..................................................................................................... 18 1. 1.1. ĠLETĠġĠM TEKNOLOJĠLERĠ ............................................................... 18 Analog Büyüklük, Analog ĠĢaret, Analog Gösterge ve Analog Sistem ............. 18 Sayısal ve Analog Tekniklerin KarĢılaĢtırılması .............................................. 21 Zayıflama ........................................................................................................ 22 Gecikme .......................................................................................................... 23 Gürültü ............................................................................................................ 23 ANALOG VE SAYISAL SĠNYALLER ................................................................. 18

1.1.1. 1.1.2. 1.2.

SĠNYAL ĠLETĠMĠNĠ KISITLAYICI FAKTÖRLER .............................................. 22

1.2.1. 1.2.2. 1.2.3. 1.3. 1.4.

BANTGENĠġLĠĞĠ VE TEMELBANT GENĠġBANT KAVRAMLARI ................. 23 KANAL ÇOKLAMA(Multiplexing) ...................................................................... 24 Multiplexing .................................................................................................... 24 1.4.1.1. Frekans Bölmeli Çoklama (Sıklık Bölmeli Çoklayıcı, Frequency Division Multiplexing, Fdm) .................................................................................................... 24 1.4.1.2. Zaman Bölmeli Çoklama (Time Division Multiplexing, Tdm) .................. 25 PARALEL VE SERĠ ĠLETĠġĠM ............................................................................. 26 Asenkron ve Senkron ĠletiĢim .......................................................................... 26 Asenkron iletiĢim ..................................................................................... 26 Senkron iletiĢim ....................................................................................... 27

1.4.1.

1.5.

1.5.1.

1.5.1.1. 1.5.1.2. 1.6.

HABERLEġME KANALLARININ ÇALIġMA MODLARI ..................................28 Half Duplex.....................................................................................................28 Full Duplex .....................................................................................................28 Simplex ........................................................................................................... 28

1.6.1. 1.6.2. 1.6.3. 1.7.

BĠLGĠSAYAR AĞ BĠLEġENLERĠ ........................................................................ 29 Kablo Tipleri ...................................................................................................29

1.7.1.

Fiber Optik Kablo (Fiber Optic Cable) ....................................................................... 30 1.7.1.1. 1.7.1.2. 1.7.1.3. 1.7.2. Koaksiyel kablo........................................................................................ 30 Kaplamalı DolanmıĢ Çift (Shielded Twisted Pair-STP) ............................ 32 Fiber Optik Kablo .................................................................................... 35 RJ45 Konnektörü ..................................................................................... 37

Konektörler .....................................................................................................37 Çapraz Ara Kablo Bağlantısı ........................................................................... 38

1.7.2.1. 1.7.3.

1

1.7.4. 1.8.

BNC Koaksiyel Konektörler ............................................................................ 38

BĠLGĠSAYAR AĞLARI ........................................................................................ 39 LAN (Local Area Networks) ........................................................................... 39 LAN ĠletiĢim Metodları ............................................................................ 39 LAN Karakteristikleri............................................................................... 40

1.8.1.

1.8.1.1. 1.8.1.2. 1.8.2. 1.8.3. 1.8.4.

MAN (Metropol Area Network) ...................................................................... 40 Wide Area Network......................................................................................... 41 Kablosuz Yerel Ağ (Wireless Local Area Network) ........................................ 41 Kablosuz Yerel Ağlar Nasıl ÇalıĢır? ......................................................... 42 Diğer Ağ Kavramları ....................................................................................... 43 Intranet .....................................................................................................43

1.8.4.1. 1.8.5.

1.8.5.1. 1.9.

AĞ TEKNOLOJĠLERĠ ........................................................................................... 43 Ethernet Teknolojisi ........................................................................................ 43 Ethernet‟in Temelleri ............................................................................... 44 BĠLGĠSAYAR AĞLARININ AMACI NEDĠR? ................................................. 48

1.9.1.

1.9.1.1. 1.10.

1.11. AĞ DONANIM CĠHAZLARI .................................................................................. 49 1.11.1. Ağ Kartları ......................................................................................................... 50 1.11.1.1. Ethernet Kart .............................................................................................. 50 1.11.1.2. Token Ring(TR) Kart ................................................................................... 51 1.11.1.3. FDDI Kart ...................................................................................................51 1.11.1.4. ATM Kart ...................................................................................................51 1.11.2. Tekrarlayıcılar (Repeaters) ................................................................................ 51 1.11.3. Köprüler (Bridges) ............................................................................................. 52 1.11.3.1. Köprüleme Teknolojisi ................................................................................ 53 1.11.3.2. Köprü ÇeĢitleri ............................................................................................ 53 1.11.4. Anahtar(Switch) ................................................................................................. 55 1.11.5. Yönlendiriciler(Routers) .................................................................................... 56 1.11.5.1. Yönlendirmenin Temelleri ........................................................................... 57 1.11.5.2. Yönlendirme Parçaları ................................................................................. 57 1.11.5.3. Yönlendirme Algoritmaları .......................................................................... 59 1.11.5.4. Yönlendirme ÇeĢitleri.................................................................................. 60 1.11.5.5. Metrikler .....................................................................................................62 1.11.6. Geçit Yolları (Gateways) ................................................................................... 63

2

1.11.6.1. Geçit Yollarının ÇalıĢması........................................................................... 64 1.11.7. Ortam DönüĢtürücü(Transceiver, Media Adapter) .............................................. 64 1.11.8. Modem .............................................................................................................. 64 1.12. BĠLGĠSAYAR AĞLARINA GENEL BAKIġ ..................................................... 65 1.12.1. Kullanıcılar Tarafından Günlük Kullanılan Ağlar ............................................ 66 1.12.2. Ağa Bağlanan Cihazlar .................................................................................... 67 1.12.3. Bilgisayar Ağlarına Neden Gereksinim Duyulur .............................................. 68 1.12.4. Bilgisayar ve Ġnternet Kullanımı ...................................................................... 70 1.12.5. Bilgisayar Ağının Avantajları .......................................................................... 70 1.12.6. Bilgisayar Ağının Dezavantajları .....................................................................71 1.12.7. Bilgisayar Ağlarının Yarları ............................................................................ 72 1.13. AĞ TÜRLERĠ .................................................................................................... 73 1.13.1. Peer-to-Peer Network (EĢler Arası Ağ) ............................................................ 74 1.13.2. Server-Based (Client / Server) Network........................................................... 75 1.14. AĞ PROTOKOLLERĠ ........................................................................................ 76 1.14.1. Yazılım Protokolleri ........................................................................................ 76 1.14.2. Ağ Protokolleri................................................................................................ 76 1.14.2.1. 1.14.2.2. 1.15. Ethernet Protokolü ................................................................................... 77 ĠletiĢim Protokolleri.................................................................................. 77

TOPOLOJĠLER ..................................................................................................78

1.15.1. Topoloji Tipleri................................................................................................. 79 1.15.1.1. 1.15.1.2. 1.15.1.3. 1.15.1.4. 1.15.1.5. 1.15.1.6. Bus Topoloji ............................................................................................ 79 Halka(Ring) Topoloji ............................................................................... 80 Yıldız(Star) Topoloji ................................................................................ 81 Mesh(ağ) Topoloji .................................................................................... 82 Melez(Hybrid) Topolojiler ....................................................................... 82 Ağaç (Tree) Topoloji ................................................................................ 85

BÖLÜM II .................................................................................................... 87 2. OSI VE KATMANLARI .......................................................................... 87 2.1. Fiziksel Katman ......................................................................................................... 89 2.2. Veri bağlantı Katmanı ................................................................................................ 89 2.3. Network Katmanı ....................................................................................................... 90 2.4. Transport (taĢıma) Katmanı ........................................................................................ 90

3

2.4.1. TaĢıma Katmanı Nedir? ....................................................................................... 90 Taşıma Katmanı Nasıl Çalışır? ......................................................................................... 90 2.4.2. TaĢıma Katmanında Kullanılan Protokoller .......................................................... 92 2.5. Session (Oturum) Katmanı ......................................................................................... 92 2.6. Presentation (Sunum) Katmanı ................................................................................... 92 2.7. Application (Uygulama) Katmanı ............................................................................... 93 2.7.1. Msn Örneği .......................................................................................................... 93 2.7.2. Ethernet standartları ............................................................................................. 98 BÖLÜM III................................................................................................... 99 3. VERĠ BAĞLANTI KATMANI ................................................................. 99 3.1. ORTAM ERĠġĠM DENETĠMĠ (MEDIA ACCESS CONTROL - MAC) .................... 99 3.2. LLC (LOGICAL LINK CONTROL) .......................................................................... 99 3.3. HATA TESPĠTĠ VE DÜZELTĠLMESĠ ...................................................................... 99 3.3.1. EĢitlik Denetimi (Parity Check ) ........................................................................ 101 3.3.2. Ġki Boyutlu EĢitlik Denetimi (2-Dimensional Parity) .......................................... 101 3.3.3. Toplama Denetimi (Checksum) ......................................................................... 102 3.3.4. Hamming Hata Giderme Algoritması ................................................................. 102 3.3.5. CRC (Cyclic Redundancy Check) ...................................................................... 103 3.3.6. Hata Düzeltme Teknikleri .................................................................................. 104 3.3.7. Hamming Kodlaması ......................................................................................... 106 3.3.8. ARQ – Otomatik Tekrar Ġsteği (Automatic Repeat ReQuest) ............................. 108 3.3.8.1. Dur ve Bekle Protokolü (Stop and Wait)...................................................... 108 3.3.8.2. N Çerçeve Gerile Protokolü (Go-Back N)................................................... 109 3.3.8.3. Seçici Yineleme Protokolü (Selective Repeat) ............................................. 110 3.4. ÇOKLU ERĠġĠM PROTOKOLLERĠ ....................................................................... 111 3.4.1. ALOHA ............................................................................................................. 111 3.4.1.1. Saf Aloha .................................................................................................... 112 3.4.1.2. DilimlenmiĢ Aloha ...................................................................................... 112 3.4.1.3. TaĢıyıcı Sezim Çoklu EriĢim Protokolleri (CSMA) ..................................... 112 3.4.1.4 Israrcı ve Israrcı olmayan CSMA ................................................................. 112 3.5. ÇARPIġMASIZ PROTOKOLLER .......................................................................... 114 3.5.1.Jetonlu Halka ...................................................................................................... 114 3.6. KABLOSUZ AĞLAR .............................................................................................. 114

4

............... Kablosuz Ağ Türleri ............1.................. 130 4..............4.........5........ OTONOM SĠSTEM ĠÇĠ YÖNLENDĠRME ......................................... 123 4...................... 121 4.............6...................2... 126 4.............. 124 4..................................................................................................2.. Kablosuz Yerel Ağ (Wireless Local Area Network) ......2.........4........... OSĠ AĞ KATMANI.............. 118 3.. 119 4....... Rıpv1 ve Rıpv2 arasındaki farklar .................................... RIP Nasıl CalıĢır? ....2...... 128 4.2...ve Durum-Raporlama Prosedürleri ......................... 119 BÖLÜM IV .3.1............................. ICMP Hata.... Peer-to-peer ( Makinadan makinaya) Model ..............1...................2.............. Dinamik ve Statik Adresler ....5......................... IEEE'nin Amaçları: ........ 118 3.... ICMP Niçin Kullanılır? ...................... LAN Bağlantı Standartları ......................................... B Sınıfı Adresler ....................................................... A Sınıfı Adresler ...........2........... 118 3.... Kablosuz Yerel Ağların ÇalıĢması .................... 122 4.................. IEEE .6.....1....... 123 4.....................7.6.................................. 127 4..................................6.1.. YÖNLENDĠRME BĠLGĠ PROTOKOLÜ ( Routing Information Protocol ) ......................................................... 118 3............1................................................................4.. Bnc‟nin Dezavantajları ............................ ICMP Paketinin Yapısı ve Formatı........................................... 117 3....... Kablosuz Yerel Ağların Yaygın Kullanım Alanları .....6......................................2................................3.3...................... BGP ( BORDER GATEWAY PROTOCOL ) .................... Mesafe Vektörü Yönlendirme ( Distance Vector Routing ) ...................1.............................................................................................6.........................3...........3...... 118 3.........2.............. 130 5 ......5....... OSI BaĢvuru Modelinde ICMP ‟nin Yeri ......... Bnc Alt Yapısı .. IP Adresi Sınıfları .....6...1..................................1..6..... 116 3................... 120 4........................................... 114 3..2...................... 125 4....................................................2........................1................ 122 4...............................................................1.....2..6................................................................................................ C Sınıfı Adresler .1............. IP(INTERNET PROTOCOL)...........6...1......... 117 3...5......119 4..2.................................................................. 115 3................. …………………………………………119 4..... 120 4....3....... 116 3...............7..........................................................6............. 121 4...............2......................................2............................2 Client/Server ( Ġstemci/Sunucu) Modeli ...........4...........6.... ICMP (Internet Control Message Protocol ........................................................................1.............. Bnc‟nin Avantajları .........6..........2....................................1..........................................................................................................6. 121 4..........6...................1..... 115 3....3........................................Internet Yönetim MesajlaĢması Protokolü) .................. OTONOM SĠSTEM ( AUTONOMOUS SYSTEM ) .............................. Niçin Kablosuz? ........ 126 4...........................

........ 132 4..4................... 145 4.....8..1..5....... 157 5.... BGP „nin ÇalıĢma Mekanizması Nedir? .......................... 148 4...........................................157 5............... Arp Tablosuna El Ġle Yeni Veri Eklenmesi .......6. 136 4.................................................... IPSec Protokolleri ............. 148 4................. BGP ÇeĢitleri Nelerdir? ............................1.......3..................................................... 150 4.....6.......4.................1..2...............2.............................4....7....................7.....6................5...............................................7................................................................... Kimlik doğrulama (Authentication) ...........2............6........8.................... TCP (TRANSMISSION CONTROL PROTOCOL) ...................................................................6. IPSec Ġletim Modları .................7................2.............. 152 4...................................................... RARP (Reverse Address Resolution Protocol – Ters Adres Çözümleme Protokolü) ........... BGP (Border Gateway Protokol) Nedir? .6........................................3.......8..........8......... 151 4............. 138 4.................3...6...................... 154 2..............7... Bütünlük (integrity) ..................1.............6............................................ BGP „nin Temel Mantığı Nedir? ..5..................7....................................... ESP (Encapsulating Security Payload -Kapsüllenen Güvenlik Yükü) ................. RIP Yapılandırması...................2........5........5....... 153 4..................................... RIP‟ in Amaçları Nelerdir? ..................................................................................................7..... Tcp / Ip Modeli .........6... 153 4........... 146 4... Arp Tablosuna Otomatik Yeni Veri Eklenmesi ........................................... IPSEC (IP SECURITY) ..................3............................................. Fiziksel Adresler (Mac Adresleri) Nedir? .............6........ AH ( Authentication Header-Kimlik Doğrulama BaĢlığı )........ 135 4..... 135 4............. 133 4.................................................................... RIP„ in Sorunları .........................7....................... 132 4. AS (Autonomous System) ............. 138 4.................157 5... 145 4...........................6........6.......... 145 4..................................................................................6............ SINIR GEÇĠTLERĠ PROTOKOLÜ (BGP) ............................................................. Aynı Ağda Arp Fiziksel Adreslerinin Çözümlenmesi ..........................................................................................5...........................4.6......1.....1................. Arp Ġsteği Paketi .. 155 BÖLÜM V... 147 4..............7.............8.... ADRES ÇÖZÜMLEME PROTOKOLÜ (ARP) .... ARP (Adres Çözümleme Protokolü) Nedir? ....6...... 146 4. 152 4.................................................4......... Gizlilik (Confidentiality) .......... IPSec Nedir? ........... 152 4......................................................................... 157 6 ............................7...... 140 4.... TAġIMA KATMANI.............. 131 4........................1............. Farklı Ağlarda Arp Fiziksel Adreslerinin Çözümlenmesi ...............................7................................................................................ Arp Tablosu .........................6...... 134 4...............................................3 Arp Paket Formatı .... 133 4.................................................7..........................................5...................1.......

.............. 167 7........................ 7............ 7......3.....1............................................ 169 IP Arayüzü ................... 174 7................ 158 5....... TCP (Tranmission Control Protocol) Fonksiyonları . 174 7 ......8..................5............8................9...................................... 164 5....................1......1....1. 6........ 7........1.. 7..................2... 171 SIP (Session Initiation Protocol ............... Transport Katmanı Port Numaraları ...........................1.....................1.....................2...................................5.4.......... Bağlantı Kurulumu ........................3..... 7............................1.....................2........167 UDP BaĢlığı ....................7........................1............10................5..................... 159 5... 171 SIP‟in Yetenekleri . 172 TELNET ...............3.........................................................4...........................1......................... 161 5. 7.............4. 165 5........................... Bağlantının Sona Erdirilmesi ..1...............1.1.................Gerçek Zamanlı Aktarım Protokolü) ............ Ağ Katmanı ........... 161 5...............................4........................... Tıkanıklıktan Kaçınma (Congestıon Avoidance).................................................1.............................1....................................1........2....... AkıĢ Kontrolü (Flow Control) ............................6..................5............................5................................. TCP/IP Modelinin OSI Modeliyle karĢılaĢtırılması ................... 158 5...................... 163 5............1.......................... 7. 173 Telnet'i nasıl yüklerim? ...............................2...................... AĞ KATMANI ................. 169 UDP (USĠNG DATAGRAM PROTOKOL) .....8..................1........................... TCP Segment Yapısı .....8...................................................... TCP‟ nin Katmanları ........................1........................................... 158 5.......................... Ara Bellekleme (Buffering) .................................................... TaĢıma Katmanı ..................... 159 5.....1...................... 173 Telnet nedir? ...............2.........................................8..1.............................. Uygulama Katmanı............... 7...................................................... Güvenlilik (Reliability).................. 164 5.......................................................1...... 166 BÖLÜM VI .................. 158 5.................................................... 159 5.. 7............1.............3.....................................................8...................... 172 RTP (Real-Time Transport Protocol.......................................................................... Telnet'i Windows'ta Nasıl Kullanırım? ...............................1.............................4.......5..........4.......... 7................................. Pencereleme (Windowing) ....1......... NNTP(Network News Transfer Protocol-Ağ Haber Aktarım Protokolü) .1.......................4............................................. 168 Kullanıcı Arayüzü .....................3........ 164 5............. 168 UDP BaĢlığı Alanları........................3..........1...................... TCP‟nin BaĢlıca Özellikleri ......3. 162 5.....5............................................... 162 5.......................1................. TCP Ġnternet Ortamındaki ĠĢlevleri .... 160 5.........1...4..........Oturum BaĢlatma Protokolü) ............ Ġnternet Katmanı..167 6.............................1.....

.............................................. 8 .....1..............................................6....16.... 180 7..............................16............... Ağ Güvenliği........................2. 188 Güvenlik Politikasının Yazılması .......... 189 Güvenlik Politikasının Uygulanması .16...................3........ 183 7..15.................................................. Güvenlik Politikaları Nasıl Hazırlanır? ..... NTP (Network Time Protocol.... 7.......3....................................................... 191 Spam Mailler.......... 7....... 7........... SNMP‟yi OluĢturan BileĢenler ...................... 7................................6................13.. TELNET Komutları ...............15........................2............ 191 Virüs.........3........................3.......1.......3....3........................ DEMULTIPLEXING ........................ TaĢıma Katmanı Güvenliği) .................................... 175 NFS Faydaları? ...2....................................................................... 185 KABLOSUZ AĞLARDA GÜVENLĠK ..............15...................... 7... 175 NFS Komutları? .................................................2.............3.1.....................................................16............................... 187 7..........16....16....................... NAT .. NFS (Network File System...................4................7...............8....................................... SSH IN ÇalıĢma Mantığı ..................16.........2.... FTP Yapmak Ġçin Nelere Ġhtiyaç Var? ......................................... 181 IP ÇOKLAMA ....................... 182 7....... 176 7.............................15. 7................................2.......... 179 SNMP (Simple Network Managment Protocol..............................................5..1...........16.................................................... 178 FTP ( FILE TRANSFER PROTOCOL) ....................................... Ağ Saldırı Türleri .........12........... 177 7.................. 192 Packet Sniffers ....3... 193 7........................Ağ Dosya Sistemi) .................................... 176 SSH(Secure Shell) ................ 192 Malware (Kötücül Yazılım) .... 7............ 7........3............. IPv4 ...1.........Ağ Zaman Protokolü) ......................2................ 178 TLS( Transport Layer Security..................1................ 7...... 174 7......1....................... IP çoklama ..............1...............................9.................16..6....................... 7...16................ 176 6....................16............................. 7......................................... 7.........2..................4.......................................................................................... 192 Phishing .3............ 181 7............................................................... Güvenlik Politikaları .......................15.............12. 187 7..................................................................15.........................................................1.................... Worms Ve Trojanlar ............................14... IP Adresleme ... 187 7....................................6................3....... 7..........................13....................... 7........ PCT (Private communication technology) ......... 182 7.Basit Ağ Yönetimi Protokolü): 180 7................3......... 183 7.. 185 IPV6 ....... 7....... 175 NFS Nedir? ........................................................5............................................................................2......... 191 7.................................................. 7.......16....8....10.................................6............

..... 8..................5...............2..................17.............6.............. 205 Tarihçe . 198 7..8.......3.................5...18........... 198 7...1..................... 8.................................... Kablosuz Ağ Güvenlik Önlemleri .................2.....1........................................... Kablosuz Ağlarda Güvenlik............6.........1........ 7............... 194 E-posta Güvenliği................................1.........16.... 209 8..................2......... 196 Firmware Güncellemek ..........16............... 193 7.........17.......16........ 195 7........................................................... Güvenlik Duvarı ( Firewall) .....................................16................ Paket Filtreleme ...........4..................... 199 7..16................................................... 7....... 196 7..........................................................3..................6........................................... ġifreleme..........................................201 BĠYOMETRĠ NEDIR? ...... Site To Site VPN ..................................... Ağı Koruma Yöntemleri .. 7.......... BaĢlangıç Ayarlarını DeğiĢtirmek .....1.................... 200 BÖLÜM VII . 193 Atak Tespit ve Önleme ( IDS / IPS )........................................................... 195 7..........................2................. 8....................................... 7...5..........16....18........................................................6..................... 196 Yayınlanmasını Engelleme .. 197 Yayın Gücünü Azaltmak ...........16.................................................1.................................................... 201 BĠYOMETRĠNĠN TARĠHĠ...............................................................18....4. 7. 9 ..16....16......................................3.... Anti-X) ........................................................7.........16.................................................................... 197 7.................................... 197 Kimlik Doğrulama Ekleme .......... 7..................4........................ BĠYOMETRĠK TEKNOLOJĠLER ..............3.. 7.............. 8...2..........1.........3..........................3.. 205 Özellikleri .......... 196 MAC Adres Filtreleme ............................3.......................................6...3...................4......... 203 BAġLICA BĠYOMETRĠK YÖNTEMLER VE ÇALIġMA PRENSIPLERI .6.............1............ 206 Avantajları ............. 200 Uygulama Ağ Geçidi/Vekil Sunucular.............1.....1.......... GÜVENLĠK DUVARI(FIREWALL) .. 7...................4................3. 8........................17............ 7........ 199 7........ 7...16................. 7...1.................................6.......... Remote Access VPN ......................................6........................... 194 Son Kullanıcı Güvenliği ( Kimlik Doğrulama............................ 193 Sanal Özel Ağ EriĢimi (VPN) ..... 197 VPN ( Virtual Private Network) ................................................18..4.........16.....16.... 197 ġifreleme ........ 7.......1...................................6..................... 7. 199 Dinamik (Stateful) Paket Ġzleme ..........4.... 7...............................16...................... Firewall Türleri ..........1.....................18........16....................16...............................................2............................ 196 SSID Ġsmini DeğiĢtirmek.4..................... 8. 204 Parmak Ġzi Tanıma ...............................6...201 8...................................1....7.............

...........221 9..............1................................................................................ 8...................... 9.....................................2...............3.........4......3.. 223 Televizyon Yayını ve Uydu Frekansları .................................................... 8................... Biyometrik Teknolojiler Standart mıdır? .......................... UYDU SĠSTEMLERĠ .1................3................................................. 209 8...............3..........3....3..... 223 X Bandı Yayınları ...................... 9.................................3....................8......................................................................................................................... 216 Yüz Tanıma ....... 9. 9................3........ 9............. Birey Ayırt Etme Kaynakları KarĢılaĢtırma Tablosu .......... 8...............2.......... 224 Ka Bandı Yayınları........................................1....................................................... 221 UYDULARIN YÖRÜNGESĠ ................1.................221 UYDU NEDĠR? ....................... 210 Avantajları .............. 8................3................. Retina Tanıma ..................................4........................1................................................................. 8................3..........................7........2.................................................................. Ġris Tanıma .. 8........................ 217 DNA Tanıma Teknolojisi ...3............................ 8....6...............................................................................................................................4.....3.............................................3................................... 8....... 221 UYDULARIN TARĠHSEL GELĠġĠMĠ..................................................6........... 214 8..... 9........................................ 214 Avantajları .........................6.............. 219 Biyometri‟nin Kullanım Alanları ................ 222 UYDU ĠLETĠġĠM SĠSTEMLERĠ ................................................ 209 Özellikleri ..5................ 214 Özellikleri ................................7.......................3........ 8................ 213 Dezavantajları .......................2........................3........3..........4................... 9.................5................ 220 8.......2............................8..............3.............................. 216 Damar Tanıma..6......3...........2............... 9.................. 8......... 224 9.....3.............. 224 10 ........10..................3.......... 219 8...................6................................................................. 9......5.......................... 9.............................3......11...................................................... 8......................3.................................... 223 C Bandı Yayınları .... 8...................... UYDU ÇEġĠTLERĠ ................3.........2...............2........................... 9.......................................3.................. 217 Biyometrinin Geleceği...... 224 Ku Bandı Yayınları ................ 209 Tarihçe .......... 222 UYDULARIN ENERJĠ KAYNAKLARI............................................... 215 Dezavantajları ............3............................................4...........3.... 221 BÖLÜM VIII .................. 216 El Yazısı Tanıma ...9..........6..............................................6............................................................................... 213 Tarihçe ........ Dezavantajları ................... 8........3..............4.........2......................................... 8.................3...................... 222 UYDULARIN ÖMRÜ ............

......................... 9........8....... Uyduyu OluĢturan BileĢenler ............... 230 Bilgisayar ve Veri Toplama Sistemleri: .... 239 9...........2....... Yeryüzünden olan yüksekliklerine göre uydular ........2.............................1........8...........3...... 229 HaberleĢme Sistemleri ........ 9.......... Verici Yer Ġstasyonu (Uplink) .. 9....................... UYDULARIN YAPISI........9........1.......... 238 9..9. 240 9....8.......................11...........................................10............................. 9............................................ 9............................. 235 9.......7...................... 9..................... 228 Uyduların Yapısı ......3............................................................. TaĢınabilir Yer Ġstasyonu ................................ 227 Yön Bulma Uyduları ............. YÖRÜNGESĠ VE ENERJĠSĠ .................2..............3....... 232 9................ Yer Ġstasyonlarının Anten Sistemi ...................................................... 9....2....2..11................7.....3.... 231 Uydu Transponderleri.......... 230 Güç Kaynakları ............................ 231 Antenler ................1........................1......................... Kullanım Amaçlarına Göre Uydular ...............................1.7.......................... 9........... 233 Ekvatoral Uydular .............. 9........................4..............................4.1.............................2... 225 Yerdurağan Yörünge Uyduları(GeostationaryEarth Orbit-GEO)......2........8....... 224 Orta Yörünge Uyduları (Medium Earth Orbit-MEO) .8..................................3.......................................2....................3...................8.....7......4.................... 9.............. 230 9...7......................................................................................................... 9................................................ 9.................4................. 234 Eliptik Yörüngeli Uydular .........................................1............1...........2..........4...........3..4.............1....... 225 Askeri Amaçlı Uydular..............2............ Uydular Nasıl HaberleĢir? ........................ 236 9.................... 230 Pozisyon Belirleme ve Sabitleme Üniteleri .........................3........... Alıcı Yer Ġstasyonu (Downlink) ............................3......... 231 Uydunun Akü ve GüneĢ Panelleri ............................................... 227 Meteoroloji Uyduları ................... 235 UYDU HABERLEġME SĠSTEMLERĠ ...3...........9....9....................................................... UYDULARIN YÖRÜNGELERĠ .......................8..................... 9...4........... 9.. 227 9................... 9.............................2............ 9...2.8..7....... 9....4.11.8...........................8............. 9........1.......8. 9..................................... 225 Yüksek Yörünge Uyduları (High Eliptical Orbit-HEO) ............ 227 Uydu HaberleĢme Sistemleri ... 9...1...............11...........11............. 228 Yer Ġstasyonları .....7.... 9............1.........3............7. 240 11 ..................... 226 HaberleĢme Uyduları ...........................................................7................ 235 YER ĠSTASYONLARI .......10......9.7........ 226 9..... 232 Kutup Yörüngeli Uydular .............................. 224 Alçak Yörünge Uyduları(Low Earth Orbit-LEO)................................1.........................................8.................... 9.... 9................

.....12.........9.................13................................................ 242 9....................1......................................................... Frekans PaylaĢmalı Çoklayıcı GeçiĢ ..........11.. Zaman PaylaĢmalı Çoklayıcı GeçiĢ................................12....................... 246 KAYNAKLAR .........4..... 243 9....................... Kod PaylaĢmalı Çoklayıcı GeçiĢ ....248 12 . 242 9.................. UYDU ÜRETĠMĠ ............... 244 9.........12....12................................... 240 UYDU ĠLETĠġĠM SĠSTEMLERĠNDE ÇOKLAYICI YÖNTEMLER ........1.........2........................................................3...................................................... 9........ Cassegrain Anten Sistemi ..

..................... 23 Resim 3................................................................................................ 29 Resim 6: Ağ bağlantılarında kullanılan Koaksiyel Kablo ...................................................... 74 Resim 30: Server-Based (Sunucu Tabanlı) Network ................................................................................. 36 Resim 19: RJ 45 Konnektörü ......................................................................... 30 Resim 8: RG – 58 Kablo ....................................................................... 37 Resim 20: BNC Portları ............................................ 75 13 ................................................................... Ethernet Kartı .............. 65 Resim 22: Ağ Yapılarının Varlığı .... 34 Resim 13: CAT5 Genel Görünümü ....................................................... 29 Resim 7: Koaksiyel Kablonun Ġç Görünümü ........................................................... 35 Resim 16: CAT5 Kablo .............................................................................. 32 Resim 10: STP Kablo .......................................................................................................................... analog sistem ve analog gösterge ... 34 Resim 15: CAT7 Kablo ................................................... 33 Resim 11: Kaplamasız DolanmıĢ Çift (UTP) ......................................................................................................................................................................................... 35 Resim 17: Fiber Optik Kablo Yapısı ............................................. 70 Resim 27: Güvenli Ağ Yapısı ............................................................................................................................... 24 Resim 4: Senkrol ĠletiĢimin Gösterimi ........................................................................ 67 Resim 24: TED Bursa Koleji Öğrencileri Laboratuar Ortamında Bilgisayar Kullanırken ..........................................RESĠMLER TABLOSU Resim 1: Analog iĢaret..................................................... 31 Resim 9: Kaplamalı DolanmıĢ Çift ............................................................................ 71 Resim 28: Güvenli Olmayan Ağ Yapısı ............................................................................................................. 34 Resim 14: CAT6 Kablo .................................... 69 Resim 25: Çankırı-ÇerkeĢ 19 Mayıs Çok Programlı Lisesi öğrencileri laboratuarda ders iĢlerken ...................... 27 Resim 5: Bilgisayar Ağ BileĢenlerinin Genel Yapısı .................................................................................................. 38 Resim 21: Network‟un Yapısı ...................... 66 Resim 23: Ağdaki ĠletiĢimin Örneklerle Açıklanması ........................................................................................................................................................................................... 69 Resim 26:Bilgisayar ve Bilgisayar DıĢındaki Cihazların Bağlantı Yapısı .................................................................................................. 36 Resim 18: Fiber Optik Kablo ............................................................................................................................................................................................. 72 Resim 29: Peer-to-Peer (EĢler Arası Ağ) ............................................................................................................................................................. 33 Resim 12: Kategori 5‟e uygun UTP Kablo Örneği ................................................................................. 19 Resim 2: Bant GeniĢliği Betimlemesi .................

.................................................................................................................................... 115 Resim 52: Client/Server ( Ġstemci/Sunucu) Modeli ................................................................................................. 162 Resim 58: Güvenlilik .... 125 Resim 54: Otonom Sistem ......................................................................................................Resim 31: Bus Topoloji ............................... 167 Resim 62: SSH‟ın ÇalıĢma Mantığı ............................................................................ 91 Resim 42: Msn Sohbet Ekranı ................................................................................................................................................................................. 82 Resim 35: Melez(Hybrid) Topoloji .........................R2.........C Ağları ile R1......... 81 Resim 34: Mesh(ağ) topoloji.......................................................................................................................................................................................B...................................................................... 181 14 ......................... 93 Resim 43: ĠletiĢim Kuran Bilgisayarlar .................................................................................................................................... 83 Resim 36: Yıldız Topolojide Hub‟a Giden Kabloların Gösterimi .................... 113 Resim 50: Jetonlu Halka ........................... 165 Resim 61: OSI BaĢvuru Modeli ................................. 101 Resim 48: Denklik Gösterimi ................................................................................................................................................................................................ 101 Resim 49: Manchester Kodlaması ...... 177 Resim 63: SSH .............................................................................. 130 Resim 56: Hash Algoritması Yapısı .......................................................................................................... 126 Resim 55: A................................................................. 114 Resim 51: Peer – to – peer Gösterimi .................. 164 Resim 60: Pencereleme...................................................................................................................................................................................................................................................................................... 79 Resim 32: Halka(Ring) Topoloji . 85 Resim 39: HiyerarĢik Yapıdaki Ağlar ......................................................................................................................................................................................................................................................... 116 Resim 53: ULAKNET ......................... 96 Resim 46: Sıralı Veri Ġletimi ........ 177 Resim 64: Demultiplexing özelliğine sahip devre .......................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 88 Resim 41: Alt Ağlar......................................................................... 85 Resim 40: OSI HaberleĢmesi .............. 84 Resim 37: Ethernet Hub‟ın Ġç Yapısı ......................................................................R3 Router‟ları Arasındaki Bağlantı .................................................. 94 Resim 44: Uygulama Katmanı ..................... 80 Resim 33: Yıldız(Star) Topoloji ........................................................... 144 Resim 57: Güvenlilik .............................. 163 Resim 59: AkıĢ Kontrolü ........................................................ 100 Resim 47: Hata Giderme....................................................... 94 Resim 45: Görsel Sohbet Ortamı ........... 84 Resim 38: Ağaç (Tree) Topoloji ......................................................................................................

......... 186 Resim 66: Remote Access VPN .............................................................................................................................................. 234 Resim 82: Eliptik Yörünge ............................... 217 Resim 75: DNA AraĢtırma Metodu............. 238 Resim 86: Downlink mekanizması... 235 Resim 83: Uyduların HaberleĢme Sistemi .................................. 234 Resim 81: Ekvatoral Yörünge ................................... 218 Resim 76: Biyometrik Alanlar ............................. 210 Resim 70: SVM ............................................................................. 228 Resim 78: Türksat‟ ın Yapısı ............................................................................................................................... 238 Resim 87: Uplink Mekanizması ..... 198 Resim 67: Site To Site VPN ............................................................................................................................. 237 Resim 85: Yer Ġstasyonları..............Resim 65: Komut ĠĢletim Sisteminde NAT Kullanımı ..................................................................................... 220 Resim 77: Yer Ġstasyonları bağlantısı ........................... 239 15 .............................. 213 Resim 71: Ġris Bölgesi ........................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................ 236 Resim 84: Yer Ġstasyonlarının Genel Blok Yapısı ....................................................... 199 Resim 69: Eigface Örnekleri .................................................. 232 Resim 80: Kutupsal Yörünge .......................................................................................... 215 Resim 74: El ve Damar Tanıma Teknolojisi................................................................................................................................................................................................................................................... 229 Resim 79: Uydunun GüneĢ Panellerini Gösteren Bir Fotoğraf.................................................................................................

................ 138 ġekil 9: ESP‟ nin Yapısı ................................................................................................................... 156 ġekil 18: Bgp Örneği III ........................................................................................................................................................... 182 16 ......................................................................................... 30 ġekil 5: RJ45 Kullanımı ve Kablo Genel Yapısı.......................................................................................................................... 155 ġekil 17: Bgp Örneği II.................................................................................................................................................................. 153 ġekil 15: BGP ÇalıĢma Mekanizması .................... 145 ġekil 11: Fiziksel Adres Çözümü ........ 147 ġekil 14: BGP KomĢuluğu .................................................................................................................................. 141 ġekil 10: Arp Ġsteği Gönderimi ...... 38 ġekil 7: IPSec Mimarisi ....... 38 ġekil 6: Çarpraz Ara Kablosu Kullanımı ....................................................................................................................................................................... 154 ġekil 16: Bgp Örneği I ......................... 156 ġekil 19: TCP‟ de Tıkanıklık .............................................................................. 20 ġekil 2: Frekans Bölmeli Çoklamanın Koordinat Üzerinde Gösterimi ................... 25 ġekil 3: Zaman Bölmeli Çoklamanın Koordinat Düzleminde Gösterimi....................................... 146 ġekil 13: Farklı Arp Çözümü ............................................................................................. 179 ġekil 20: IP Adresleme Örneği ........................................................................................................ġEKĠLLER TABLOSU ġekil 1: Pozitif ve negatif lojik iĢaretler ................................ 25 ġekil 4: Koaksiyel Kablonun Yapısı .......... 146 ġekil 12: Arp Çözümlenmesi .................................................................................................................................................................................................................................................................... 136 ġekil 8: AH Kimlik Doğrulama Yapısı ..................................................................................

................. 151 Tablo 7: Transport Katmanı Port Numaraları ........................................... 51 Tablo 3: Anahtar üzerinde MAC adreslerinin tutulması ............................................................................................................................................ 221 17 ............................................ 170 Tablo 10: Birey Ayırt Etme Kaynakları KarĢılaĢtırma Tablosu ................................... 86 Tablo 5: Open Systems Interconnect (OSI) Referans Modeli ..................................................................................................................................TABLOLAR Tablo 1: ‟0′ ve ‟1′ değerlerinin ifade edebileceği fiziksel anlamlar.... ............................................................... 168 Tablo 9: Yalancı BaĢlığın Alanı ............................. 56 Tablo 4: Topolojilerin KarĢılaĢtırılması ...................................................... 88 Tablo 6: ARP Paket Biçimi.......................................................................................... 20 Tablo 2: Ethernet Kart Türleri..................................... 167 Tablo 8: UDP BaĢlık Alanları ...............................................

Ġfade edilen büyüklüklerin. aritmetik olarak hesaplanabilme. iĢaret. gerekse de bilginin iĢlenmesi / iletilmesinde temel olarak analog ve sayısal (dijital) iĢaretlerden faydalanılır. „analog büyüklük‟ olarak isimlendirilir. görüntülenebilme. ölçülebilme. Analog Gösterge ve Analog Sistem Sahip oldukları değerler belirli sınırlar içerisinde devamlı olarak değiĢen büyüklük. gönderici tarafından iletim ortamına aktarılan bilginin alıcıya ulaĢması olarak tanımlanabilir. Bu durumda karĢımıza analog ve sayısal kavramları ve her bir kavram ile birlikte büyüklük. veri iletim ortamı saniyede iletilen maksimum bit miktarını belirler. sonsuz sayıda ara değer alabilen büyüklük. 1. taĢınabilir fiziksel büyüklüklere. Diğer bir deyiĢle. teknoloji. elektrik sinyalleri biçiminde kablolarda veya elektromanyetik dalgalar biçiminde uzayda taĢınır. Gerek fiziksel büyüklükleri dönüĢtürme iĢleminde. Fiziksel bir büyüklük bilgi Ģekline 18 . Büyüklükler ile iĢlem yapıldığı zaman onların sahip oldukları değerleri etkin ve güvenli olarak ifade etmek büyük bir önem taĢır.BÖLÜM I 1. kaydedilebilme. Veri.1. 1. ticaret ve benzeri bir çok alan büyüklükler ile ilgilenmektedir. örneğin bir gerilim veya akım Ģekline dönüĢtürülmeleri gerekebilir. Bu bağlantılar taĢıyabildikleri veri miktarı ve taĢıma hızlarına göre nitelendirilirler. Veri iletim ortamları kablolu ve kablosuz olmak üzere ikiye ayrılır. gösterge ve sistem terimleri ortaya çıkmaktadır. vb. ANALOG VE SAYISAL SĠNYALLER Bilim. analog büyüklük olarak tanımlanır.1.1. Analog ĠĢaret. özelliklere sahiptir. Bu alanların ilgilendiği büyüklükler. Ġletim ortamı olarak kablo (bakır veya optik) ya da atmosfer kullanılabilir. Analog ve sayısal iĢaretler özelliklerine uygun devrelerde (sistemlerde) iĢlemlere tabi tutulduktan sonra. Büyüklüklerin sayısal değerlerini ifade etmede. ĠletiĢim ortamının tipi önemlidir çünkü. ĠLETĠġĠM TEKNOLOJĠLERĠ Veri iletimi. analog ve sayısal olarak isimlendirilen iki yöntem kullanılır. çıkıĢ birimi olarak isimlendirilen göstergeler yardımıyla insanlar için anlamlı hale getirilir. Analog Büyüklük.

Sayisal ĠĢaret.a). Analog bilgilerin gösterilmesi genelde gösterge içerisinde skala ve ibre ile yapılır. Analog sisteme en iyi örnek mikrofonlardır. Sayısal Büyüklük. Bu göstergelerde. Üretilen çıkıĢ geriliminin değeri. ‟1′ gibi iki değer alabilen iĢaret. 19 . konuĢma ile oluĢan ses basıncıyla orantılı olarak bir çıkıĢ gerilimi üretilir. analog ölçü aletindeki skalanın 0 ile 1000V arasında olması gibi. açık-kapalı. bilgiyi temsil eden iĢaret doğrudan doğruya fiziksel büyüklüğün benzeri ise oluĢan iĢaret „analog iĢaret‟ olarak adlandırılır (Resim 1. telefon sistemleri. Ġki değerlikli büyüklük. Sayısal iĢarette 0′dan 1′e ani değiĢim pozitif yönde ise „pozitif lojik‟. „analog (lineer-doğrusal) devre‟ veya „analog sistem‟ denir (Resim 1. manyetik kasetler ve termostatlar verilebilir. Otomobildeki hız göstergesi.2.) büyüklük. Mikrofonlarda. „sayısal iĢaret‟ olarak adlandırılır (Resim 1.c). iki sınır değer arasında çok sayıda ara değerler Ģeklinde ifade eden göstergelere.1). analog göstergelerde anlamlı hale getirilir. ani değiĢim negatif yönde ise „negatif lojik‟ denir (ġekil 1.dönüĢtürülürken. Resim 1: Analog iĢaret. Sürekli (continuous) iĢaretler olarak da isimlendirilen analog iĢaretler bilhassa ölçü ve ayar tekniğinde kullanılır. Sayısal büyüklüğü göstermek için kullanılan ve ‟0′.1. giriĢteki ses basıncına bağlıdır. „sayısal büyüklük‟ olarak isimlendirilir. analog sistem ve analog gösterge GiriĢ ve çıkıĢ iĢaretleri Ģekil olarak benzeyen elektronik devreye / sisteme. iĢaret Ģekline dönüĢtürülürken yalnızca iki değere sahip iĢaret Ģeklinde gösterilir.1. Sayısal Sistem ve Sayısal Gösterge Yalnızca iki değer alabilen (var-yok. odadaki termostat analog göstergelerdir.1. Sayısal iĢaretin aldığı değerler zıplayarak (adım adım) değiĢir.a). „analog gösterge‟ denir. Yaygın olarak kullanılan analog sistemlere örnek olarak. Büyüklükleri. vb.b). Analog iĢaretleri giriĢ bilgisi olarak kullanan analog sistemin çıkıĢından elde edilen bilgiler. iki sınır değeri bulunur (Resim 1. otomobildeki hız göstergesinin 0 ile 180 km-saat.

sayısal voltmetreler. Sayısal teknikte kullanılan bu sembollerin çeĢitli fiziksel anlamları olabilir.b). 20 . Sembollerin ifade ettiği anlamlardan birkaçı Tablo 1. mekanik. Tablo 1: ‟0′ ve ‟1′ değerlerinin ifade edebileceği fiziksel anlamlar. sayısal telefon santralleri.2. ġekil 1: Pozitif ve negatif lojik iĢaretler Fiziksel büyüklükleri veya bilgileri sayısal iĢaretlerle (yalnızca 0 ve 1 değerleriyle) ifade ederek iĢleyen devrelere / sistemlere. hesap makineleri.Resim 2: Sayısal iĢaret. L-H (Low-High) sembolleri kullanılır. sayısal gösterge ve sayısal sistem Sayısal iĢaretlerin aldıkları değerleri göstermek için 0-1. trafik ıĢık kontrol sistemleri. manyetik veya pnömatik olabilir. genelde elektronik devreler olmakla birlikte. Sayısal sistemlere örnek olarak. genel amaçlı sayısal bilgisayarlar.1′de sıralanmaktadır. „sayısal sistemler‟ veya „sayısal devreler‟ (dijital devreler) denir (ġekil 1. frekans sayıcılar. Sayısal sistemleri oluĢturan devreler. sayısal saatler ve elektronik daktilolar gösterilebilir.

Sayısal sistemlerin tasarımı daha kolaydır: Anahtarlama montajı kullanıldığından. sayıcılar.Doğruluk (accuracy) ve birbirine bağlanabilecek devrelerin sayısı daha yüksektir: Analog devreler üç-dört basamaklı olabilirken. Analog sistemler de programlanabilir ancak programlanabilecek iĢlemlerin esnekliği ve kompleksliği oldukça sınırlıdır. olarak isimlendirilen elemanlardan faydalanılır (ġekil 1. onun alınması ve gerektiği kadar elde tutulması mümkündür.1. Çünkü gerilim ve akım değerleri doğrudan elektronik elemanlara bağımlıdır. 1. 2. 3.2. Örneğin. Sayısal sistemlerin çıkıĢından elde edilen bilgileri anlaĢılabilir biçime dönüĢtürmek için sayısal göstergelerden faydalanılır. Sayısal gösterge olarak. kaydırıcılar.Sayısal devrelerde iĢlemler programlanabilir: Sayısal sistemleri tasarlamak.c).Sayısal sistemler yaptıkları iĢlemlere göre 3 genel grup altında incelenebilir: 1. akım ve gerilimin kesin değerleri önemli değildir. Sayısal ve Analog Tekniklerin KarĢılaĢtırılması Elektronikte daha önce analog teknik kullanılarak yapılan uygulamalar günümüzde sayısal teknikler kullanılarak yapılmaktadır. sıvı-kristal göstergeler (LCD) v. 4. 2. sayısal teknik kullanmaya doğru olan bu talebin nedenleri Ģöyle özetlenebilir: 1değerleridir.b. Temel lojik kapılarla yapılan tasarımlar ve toplayıcı / çıkarıcı devreleri örnek olarak gösterilebilir. sistemdeki iĢlemler saklanabilen komutlar (program) tarafından kontrol edildiğinden kolaydır. 5.BileĢik (Combinational) Sayısal Sistemler : Devrenin çıkıĢı. Çünkü sayısal sinyallerin değerleri 1 ve 0 olarak kabul edilen gerilim sınırlarını zorlamadığı sürece önemli değildir.Sayısal sistemlerde bilgi saklaması kolaydır: Sayısal sistemlerde kullanılan yöntemlerle bilgilerin bir yere konması. Önemli olan ‟1′ ve ‟0′ 21 . sayısal devrelerde daha çok sayıda devrenin birbiriyle irtibatı mümkündür. 3.ArdıĢıl (Sequential) Sayısal Sistemler : Sistemin daha önceden sahip olduğu konum ve hali hazırdaki giriĢ değiĢkenlerinin durumlarına bağlı olduğu sistemlerdir. Bu elemanların özellikleri ilgili bölümlerde incelenecektir.Sayısal devreler gürültüden daha az etkilenir: Sinyallerin gürültüden etkilenmesi analog sistemlerdeki kadar kritik değildir. Analog teknikten. 7 parçalı gösterge.Bellek (Storage) Sistemleri : ArdıĢıl lojiğin belirli bir durumunun saklandığı lojik devrelerdir. giriĢlerin o anki durumu ile doğrudan ilgili olan lojik devrelerdir.2.

Zayıflama Sinyalin genliğinin düĢmesi olarak tanımlanır. günlük hayatımızda kullandığımız büyüklüklerin büyük bir kısmının analog olmasıdır. SĠNYAL ĠLETĠMĠNĠ KISITLAYICI FAKTÖRLER Sinyaller iletim ortamında taĢınırken gürülü (noise). …. 1. Bu mantıkla oluĢturulan sayısal devreler 10 farklı gerilim seviyesini ayırt etmek ve ayırt ettiği değerlere göre iĢlem yapmak zorunda idi. ancak alıcıya ulaĢan bazı sinyaller anlaĢılmayacak ya da yanlıĢ yorumlanacak kadar bozulmuĢ olabilir. 3=3V. transformatörler vb. Gerçek sinyalin 22 . Sinyalin zayıflamasına. 2=2V.2. iki sistemi karĢılaĢtırdıktan sonra. Bu sorunun en iyi cevabı.) ekonomik değildir. 1=1V. Analog ve sayısal sistemleri açıklayıp. Bu durum. Bu da sayısal elemanların entegre içerisine yerleĢtirilmesini avantajlı duruma getirmektedir. Zira güçlendiriciler. 1. iletim ortamının direnci neden olur. çok karmaĢık devrelerin oluĢmasına ve seviyelerin karıĢma olasılığının yüksek olmasına neden oluyordu. Sinyalin bozulma oranı. frekans ve genlik değerleriyle yakından iliĢkilidir.1. aklımıza „sayısal sistemlerde iki seviyeli sistemin kullanılma sebebi ve tüm bilgileri / verileri iki seviyeli olarak ifade etmemizin amacı nedir?‟ diye bir soru gelebilir.gecikme (delay distortion)ve zayıflamalardan ötürü bozulurlar. on seviyeli sistem yerine iki seviyeli sistemin kullanılması ile çözüldü ve bu çözüm hala geçerliliğini koruyor. Sinyaldeki bozulmayı çeĢitli önlemlerle minimuma indirmek mümkündür. onlu sayı sistemini ifade etmek için 10 farklı seviye yani 10 farklı gerilim kullanılıyordu (0=0V.1950′lerde geliĢtirilen ilk sayısal sistemler.6. ancak uzun mesafelerde tamamıyla engellemek mümkün olmaz. Zayıflamadan kaynaklanan problemi çözmek için alıı ile gönderici arasında belli aralıklarla sinyal güçlendirici (amplifier)ya da yineleyici gibi donanımlar yerleĢtirilebilir ancak bu donanımlar birden fazla noktada kullanıldığında alıcıya gelen birçok bitin hatalı olmasına sebebiyet verebilir. Saye sinyaldeki bozulma müsaade edilebilir bir aralık içerindeyse problem oluĢturmaz. Bu problem.Sayısal sistemlerde bir entegre içerisine daha fazla sayıda sayısal devre elemanı yerleĢtirilebilir: Her ne kadar analog elemanlarda entegre devre içerisine yerleĢtirilse de. bobinler.9=9V gibi).2. belirli elemanların entegre içerisine yerleĢtirilmesi (yüksek değerli kondansatörler. Bütün bu avantajların yanında sayısal sistemlerin dezavantajı. sayısal sistemlerin tarihini inceleyerek verilebilir.

Gecikme Sinyalin farı frekans birleĢenlerinin alıcıya farklı zamanlarda ulaĢması olarak tanımlanır. Farklı frekans bileĢenlerinin gecikmesinden kaynaklanan bozulma.2.2. 1.genliğini yükseltirken kaçınılmaz olarak hattaki gürültünün genliğinizde kaçınılmaz olarak hattaki gürültünün genliğinde yükseltecektir. 1.3. zayıflama ve gürültünün aksine anlaĢılması oldukça karmaĢık bir konudur. BANTGENĠġLĠĞĠ VE TEMELBANT GENĠġBANT KAVRAMLARI BantgeniĢliği(Bandwidth): Bant geniĢliği. iletim ortamındaki ısınmadan. Bir ağ kablosunun taĢıyabileceği maksimum veri miktarı. Bu. bps (bit per second) birimi ile ölçülür. Ethernet buna iyi bir örnektir.2. bir iletim ortamından aktarılabilecek maksimum bit oranını kısıtlayan en büyük etkendir. Gürültü faktörün minimuma indirebilmek için iletim ortamının enerji nakil hatlarından uzak tutulmasına dikkat edilmelidir. kablo çiftlerinin birbirlerini etkilemesinden veya yakınlardaki enerji iletim hatlarından kaynaklanabilir. 23 . Gürültü Hava ġartlarından.3. KarĢıtı „broadband‟dir. Buna „Narrowband‟ da denir. Resim 2: Bant GeniĢliği Betimlemesi Temelbant(Baseband): Tek taĢıyıcı frekansın kullanıldığı klasik bir ağ teknolojisi. 1.

Örneğin bir hattı 4 farklı kiĢi kullanmak istiyorlar.1. Hattın kullanımı farklı frekanslardan alıĢ veriĢ ile 4 farklı kiĢiye bölünerek her frekans aralığında farklı kiĢinin kullanması ile sağlanır.4. Komunikasyonda. KANAL ÇOKLAMA(Multiplexing) 1. Multiplexing düĢük seviyeli (low-level) komunikasyon kanallarının kapasitesini sanal (virtual-channels) bölmelere ayırıp yüksek seviyeli (higher-level) mantiksal (Logical) kanallar yaratır ve bu kanallar üzerinde sadece tek bir sinyal (örnegin 1 telefon gorusmesi) gönderilebilir. Frekans Bölmeli Çoklama (Sıklık Bölmeli Çoklayıcı.4. Gönderilen bu sinyaller alıcı makina tarafindan demultiplex edilip orijinal hallerine geri dönüĢtürülür. 1. telekomunikasyon veya bilgisayar ağlarinda birden fazla analog sinyallerinin veya dijital bilgi aktarımlarının (Digital Data Streams) birleĢtirilip tek bir sinyal haline getirlimesidir.1.4. 24 . Ethernet Kartı GeniĢbant(Broadband) : Tek bir iletiĢim ortamında birden fazla veri kanalı sağlayan iletiĢimi gösterir. Örnegin elektronik cihazlarda multiplexing birden fazla analog sinyallerinin digital sinyale dönderilip (analog-to-digital ADC ) iĢlenmesini (process) sağlanır veya telekominikasyonda birden fazla telefon göruĢmesinin aynı fiziki kablo üzerinden aktarılması sinyallerin multiplex edilmesiyle gerçekleĢir. Buna göre hattı birden fazla kiĢi kullanmak için farklı frekans aralıklarını kullanırlar. Multiplexing Elektronik. 1. Frequency Division Multiplexing. multiplex edilmiĢ sinyal komunikasyon kanalları (Communication Channels) üzerinden gönderilir (Transmission). Fdm) Tek hat üzerinden birden fazla kiĢinin iletiĢimine izin veren devre anahtarlamalı ağ tipidir.Resim 3.1.

1. Tek hat üzerinden birden fazla kiĢinin iletiĢimine izin veren devre anahtarlamalı ağ tipidir. Zaman Bölmeli Çoklama (Time Division Multiplexing.ġekil 2: Frekans Bölmeli Çoklamanın Koordinat Üzerinde Gösterimi Yukarıdaki Ģekilde birim zamanda aynı hat üzerinden 4 farklı kiĢinin iletiĢim Ģekli gösterilmiĢtir. Hattın kullanımı birim zamanı 4 farklı kiĢiye bölünerek her birim zamanda farklı kiĢinin kullanması ile sağlanır. Örneğin bir hattı 4 farklı kiĢi kullanmak istiyorlar.kiĢi (kırmızı renkle veri transferi yapan kiĢi) diğer 3 kiĢi verisinin yolladıktan sonra hattan verisini yollayabilmektedir. Tdm) 1. Buna göre hattı birden fazla kiĢi kullanmak için farklı zaman aralıklarını kullanırlar. Aynı hattan 4 farklı kiĢinin yollayabilmesi için farklı frekans aralıklarını kullanmaları gerekir.kiĢi (kırmızı renkle veri transferi yapan kiĢi) diğer 3 kiĢi verisinin yolladıkları hattan verisini yollayabilmektedir.4. Bu yöntemde diğer devre anahtarlamalı 25 .Buna göre 1.2. Bu yöntemde diğer devre anahtarlamalı yöntemlerde olduğu gibi herhangi bir kiĢi veri yollamasa bile ona ayrılan frekans dilimini baĢka kimse kullanamaz ve hattın bu kısmı boĢ kalır. ġekil 3: Zaman Bölmeli Çoklamanın Koordinat Düzleminde Gösterimi Yukarıdaki Ģekilde birim zamanda aynı hat üzerinden 4 farklı kiĢinin iletiĢim Ģekli gösterilmiĢtir.Buna göre 1.

Paralel iletimde ise her bit ayrı bir telden aynı zamanda iletilir.5. Asenkron ve Senkron ĠletiĢim 1. Bu bağlantı Ģekli ikiye ayrılır: EĢ zamanlı (zaman uyumlu) zaman bölmeli çoklama (sycnhronous TDM): Buna göre gönderen ve alan taraflar tam olarak hangi zamanda göndereceklerini ve alacaklarını bilmektedirler.1. Mesela iki insanın konuĢmasında biri konuĢarak bilgiyi gönderir diğeri dinleyerek alır sesler ise hava ortamında iletilir. PARALEL VE SERĠ ĠLETĠġĠM HaberleĢme bilgi alıĢveriĢi olarak düĢünülebilir. kodlanmıĢ bilginin transferidir. Az ve basit elektrik devre ihtiyacı gerektirmesi ve ucuz olması dolayısıyla tercih edilir. Veri iletimi seri ve paralel olmak üzere iki Ģekilde gerçekleĢir. Bu yüzden paralel iletim daha hızlıdır.1. Bilgisayarlarda ise veri haberleĢmesi söz konusudur. v. alan ve gönderten ortamdır. 1.s. Bu sistemde her zaman biriminde gönderilen bilgi ilave olarak kimden geldiği ve kime gittiği gibi kimlik bilgilerini tutmaktadır. Bu kodlama 1 ve 0 lardan oluĢur ve iletim elektrik sinyalleri Ģeklinde gerçekleĢir. Bu zaman aralıklarında iletiĢimi yaparlar. 1.5. Bilgiyi gönderen. Fakat veri iletim hızının bu derece kritik olmadığı bilgisayar ile diğer aletler (klavye. Burada veri haberleĢmesi aletler arasında. Seri iletim de kendi içinde asenkron ve senkron olmak üzere ikiye ayrılır.) arasındaki veri iletimi seri olarak gerçekleĢir.5. Bu sayede alıcı ve vericiler arasında iletiĢim yapılabilmektedir. Bilgisayarın merkezi iĢlem birimi ile belleği arasında veri iletimi paralel yollardan olur. modem. Seri iletimde veriler bit bit tek bir tel üzerinden sırayla iletilir. Asenkron iletiĢim Ġletim bir karakterin herhangi bir anda iletilebilmesi demektir. Mesela 26 . Bu tür iletim genellikle iletim hızının saniyede 28800 bit veya daha az olduğu durumlarda kullanılır. Bunun için üç Ģey gereklidir.1.yöntemlerde olduğu gibi herhangi bir kiĢi veri yollamasa bile ona ayrılan zaman dilimini baĢka kimse kullanamaz ve hat boĢ kalır.Bu sistemin tam çalıĢabilmesi için alıcı ve verici sistemlerin eĢ zamanlı olmaları ve bribirlerinden haberdar olmaları gerekir. Zaman uyumsuz zaman bölmeli çoklama (asynchronous TDM): Bu yapıya göre gönderen ve alan tarafların birbiri ile uyumlu olması gerekmemektedir.

5.2. Asenkron iletimin kullanımı kolaydır fakat verimli bir iletim yolu değildir. Parity biti her zaman kullanılmaz. Bunun için karakter senkranizasyonu ve bit senkranizasyonu olmak üzere iki yöntem kullanılır. Bu sayede alıcı makina kendini ayarlar. Paralel ve Seri İletişim Çevrim İçi (Online) Web Destekli Öğrenme Çevrim Dışı (Offline) • Sanal Sınıf Videokonferans • Web Portalı • Web Günlüğü (Blog) • Wiki • Sohbet • Anlık Mesaj • Tartışma Grupları Yüz Yüze Eğitim Podcast/ webcast • CD-ROM / DVD • Video yayını Basılı Yayın Anlık Eşzamanlı (Senkron) İstendiğinde Eşzamansız (Asenkron)/ Resim 4: Senkrol ĠletiĢimin Gösterimi 27 .1. BaĢlangıç biti. Bit senkronizasyonunda bloğun önünde ve sonunda bayrak olarak isimlendirilen 8 bitlik bölümler vardır. Senkron iletiĢim 1. farklı zaman aralıklarıyla gönderilir. Asenkron iletimle gönderilen her karakter dört bölümden oluĢur. Fakat burada önemli olan verileri alan makinanın iletilen blokları ve blokların içindeki karakterleri ayırt edebilmesi ve anlayabilmesidir. Senkron iletimde her karakterin baĢında ve sonunda ilave bitler gerekmez. Mesela ASCII karakterlerden oluĢan bir dosya bu yolla iletilebilir. Karakter senkronizasyonu ise bloktan önce SYNC denilen 2 sembol kullanır. parity biti ve sonlandırma bitleri. Büyük bloklar halindeki veri bir defada iletilebilir. Veri bitleri kullanılan karakter koduna göre 7 veya 8 bittir.bilgisayar baĢındaki kullanıcı klavye kullanarak yazı yazarken her tuĢa farklı zaman aralıklarıyla basar ve basılan tuĢ hakkındaki bilgi yani o karakter bilgisayara belli bir düzende değil. veri bitleri. Çünkü her gönderilen karakterin baĢında ve sonunda ilave bitlerin kullanılmasını gerektirir. Bunlardan sonra alan makina veri bloklarının baĢlayacağını anlar.

echo cancelers.6. Bir telefon kanalı sıklıkla iletimin yalnızca tek bir yönde yapılmasına izin veren bir yankı yakalayıcı. split-speed. 1.6.6. bu yüzden iletilen iĢaretin bir kısmi (Genellikle kötü olarak değiĢerek) her zaman geri yansır. çıkıĢ empedansı hattın giriĢ empedansı ile tam olarak eĢit olmaz. Bu çalıĢma seklinde data iletimi yalnızca bir yönde gerçekleĢir. Full Duplex çalıĢma sekli alınan iĢaretin gönderilen iĢaretin yansımasından ayrılabilmesi yeteneğini gerektirir.2. Bu yüzden half-Duplex alıcılar. HABERLEġME KANALLARININ ÇALIġMA MODLARI 1.1. Half-Duplex modemler full-Duplex modada da çalıĢabilirler.3. Bu ye gönderiĢ ve alıĢ iĢaretlerinin farklı frekans bandlarinda yer aldığı ve filtreleme ile birbirinden ayrıldığı FDM (frequency division multiplexing) ile veya yankı dengeleme. Bir modem iki telli bir hatta bağlandığında. içerir. ile değiĢtirilmektedirler. Yankı yakalayıcılar yavaĢ yavaĢ teorik olarak full-Duplex cihazlar olan yankı dengeleyiciler. Simplex Simplex iĢaretin yalnızca bir yönde gedebilmesi demektir. Bu kanalı half-Duplex‟ e çevirir. Half Duplex Half Duplex iĢaretlerin iki yönlü ancak ayni anda bir yöne doğru iletilebilmesi anlamına gelir. Full Duplex Full Duplex iĢaretlerin ayni anda iki yönlü iletilebilmesi anlamına gelir. 1. Full-Duplex teriminin anlamı modemin tam hız ile iki yönlü iletim yapması anlamına gelir.1. lokal gönderici aktif iken iptal edilirler. Full Duplex modemler half Duplex kanallarda çalıĢmazlar. echo-suppressor. DüĢük hızlı ters kanal iletimi sağlayan modemler dagitik hızlı. Echo Canceling (EC) ile yapılır. veya asimetrik modem olarak adlandırılırlar. 28 .6.

1. BĠLGĠSAYAR AĞ BĠLEġENLERĠ Resim 5: Bilgisayar Ağ BileĢenlerinin Genel Yapısı 1.1.7. Resim 6: Ağ bağlantılarında kullanılan Koaksiyel Kablo 29 .7. Kablo Tipleri Kablosuz çözümlerin artan popülaritesine rağmen bilgisayar ağlarının çok büyük bir bölümü bağlantı için hala bir çeĢit kablo kullanmaktadır. Günümüz networklerinde kullanılan kabloların yapısına göz atacağız.

ortada çok damarlı tel yumağından oluĢmuĢ bir iletken. En dıĢta ise. ġekil 4: Koaksiyel Kablonun Yapısı 30 . üzeri yalıtkanla kaplanmıĢ ve onunda üzerinde kafes yapısında bir koruyucu iletken tabaka vardır.1. elektriksel parazitten korunma açısından bakır kablolar içerisinde tercih edilen bir kablo türüdür. kablo içindeki parçaları dıĢ fiziksel etkilerden korumak amacıyla bir kılıf bulunur. aĢağıdaki Ģekilde görüldüğü gibi. Koaksiyel kablo.7.1.) RG-58 Bilgisayar ağlarında kullanılan kablo tipleri şunlardır: DolanmıĢ Çift Kablo (Twisted Pair Cable) – – Kaplamalı DolanmıĢ Çift (Shielded Twisted Pair-STP) Kaplamasız DolanmıĢ Çift (Unshielded Twisted Pair-UTP) Fiber Optik Kablo (Fiber Optic Cable) 1. Veri iletim kablolamasında tipik olarak 10 Mbps için birkaç yüz metre mesafelere kadar gidilmektedir. Koaksiyel kablo Koaksiyel kablo bir tür bakır kablo çeĢididir. Resim 7: Koaksiyel Kablonun Ġç Görünümü Koaksiyel kablolar. uygulamada bir çok alanda yüksek frekanslı elektriksel iĢaretin aktarılmasında kullanılır.Koaksiyel Kablo (Coaxial Cable) – – – • RG-8 RG-6 (Ağlarda kullanılmasa da bilmemiz gerekiyor.

Koaksiyel Kablo Yapısı Network ağlarında. Koaksiyel kablo tipleri kendi RG kodlarına sahiptir. RG-8 RG-8 veya genellikle söylendiği gibi Thicknet (kalın net) kablo ethernetin ilk kullandığı kablo tipidir. Aynı RG-8 gibi 50 olan bu kablo RG-8'e göre ucuz. RG-58 Günümüzde karĢılaĢabileceğiniz tek koaksiyel ağ kablosu RG-58'dir. UTP yaygınlaĢıncaya kadar yerel ağlarda geniĢ uygulama alanı bulmuĢtur. Empedans değeri "50 " veya "75 " Ģeklinde omega karakteriyle yazılır. Ancak günlük hayatta çok sık karĢımıza çıkar. döĢenmesinin zor. ancak kabloya daha yakından bakınca üzerinde RG kodunu ve empedansını görebilirsiniz. Koaksiyel kablolar dıĢtan bakıldığında birbirlerine çok benzerler. Kalın ve mukavemetli bir kabloydu. Diğer isimleri Thinnet(ince net) ve Cheapernet(ucuz net)'dir. Günümüzde bu kabloyu kullanan bir ağ bulmak gerçekten zordur. diğer tür bakır kablolara göre pahalı olması ve buna karĢılık çok yüksek hızlara çıkılamaması koaksiyel kablolara olan yönelimi daha ucuzu olan büklümlü çift kablolara yöneltmiĢtir. Resim 8: RG – 58 Kablo 31 . uygulaması kolay bir kablodur. RG-6 RG-6 75 değerindedir ve bilgisayar ağlarında hiçbir zaman kullanılmamıĢtır. Televizyonlara giren anten kablosu RG-6'dır. Bu değer kablonun belirli bir uzunlukta elektrik akımına karĢı gösterdiği dirençtir.

kaplıdır. Kaplamalı DolanmıĢ Çift (Shielded Twisted Pair-STP) 1. Günümüzde en yaygın biçimde kullanılan ağ kablosudur 32 . Elektromanyetik gürültülere dolanmıĢ çift (TP) kablodan daha dayanıklıdır. Dezavantajları • • • Koaksiyel kablolar Elektromanyetik gürültülere duyarlıdır.1.Koaksiyel kablonun avantajları • • • • Kurulumu kolaydır. Teknolojisi ve standartları yerleĢmiĢtir. kıvrılmaz ve pahalıdır. Bu tip kabloda dolanmıĢ tel çiftleri koaksiyel kabloda olduğu gibi metal bir zırh ile Resim 9: Kaplamalı DolanmıĢ Çift STP kablonun avantajları • • Teknolojisi ve standartları oturmuĢ ve durağandır.2.7. Kıvrılmalara karĢı direnç göstermekte ve çabuk bozulmamaktadır.Birçok firma tarafından üretilen kablolar birbiriyle uyumlu ve beraber çalıĢabilmektedir. Çok hızlı veri iletiĢimi için uygun değildir. UTP kablodan pahalıdır. Elektromanyetik gürültülere duyarlıdır. UTP‟ye göre daha yüksek bant geniĢliğini desteklemektedir. Dezavantajları • • • UTP ve koaksiyel kablodan daha pahalıdır ve kurulumu zordur. Bazı koaksiyel kablolar ağır.

Kategori Kategori.6 Kategori 7 Desteklediği maksimum veri aktarım miktarı Telefon hatları-veri aktarımında kullanılmaz 4 Mbit/Saniye 16 Mbit/Saniye 20 Mbit/Saniye 20 Mbit/Saniye 1.5/5e Kategori .Resim 10: STP Kablo Kaplamasız DolanmıĢ Çift (Unshielded Twisted Pair-UTP) • UTP birbirine dolanmıĢ çiftler halinde ve en dıĢta da plastik bir koruma olmak üzere üretilir. Resim 11: Kaplamasız DolanmıĢ Çift (UTP) Kategoriler Kaplamasız DolanmıĢ Çift( UTP )kablo aktarabileceği veri miktarına göre kategorilere sahiptir.000 Mbit/Saniye 10. • Sinyal bozulmalarının önüne geçmek için kablolar birbirine dolanmıĢtır.3 Kategori.4 Kategori.1 Kategori.000 Mbit/saniye 33 .2 Kategori. Kablonun içinde kablonun dayanıklılığını arttırmak ve dıĢtaki plastik kılıfı kolayca sıyırmak için naylon bir ip bulunur.

yani Gigabit ethernet için en uygun kablodur.Bilgisayar ağlarında kullanılmıĢtır. Bir sonraki standart CAT5‟e (geliĢmiĢ CAT5) standardıdır. Resim 14: CAT6 Kablo 34 . 100 Mbit ethernetin geliĢtirilmesiyle CAT5 kablolar üretilmeye baĢlanmıĢ ve Resim 12: Kategori 5‟e uygun UTP Kablo Örneği CAT5 ile 100 Mbit hızında veri aktarımı yapılabilir. 1000 Mhz hızı için. CAT5‟e ile gigabit hızına ulaĢılabilir. 10 Mbit ethernet döneminde CAT3 kablo yoğun olarak kullanılmıĢ. Gördüğünüz gibi görüntüde bir fark yok. Resim 13: CAT5 Genel Görünümü CAT6'da da aynı durum söz konusu CAT5e'den de daha yüksek değerlere eriĢebilir.

3. Genel olarak yüksek band 35 . TP kablo kullanan telefon sistemleri vardır. Kurması kolay ve ucuzdur. döĢenmesi zor olmakta ve kolayca kırılabilmektedir. 1. CAT7 RJ-45'ten tamamen farklı bir jak kullanılmaktadır.7. UTP kablonun avantajları • • • Ses iletimi için teknoloji ve standartlar belirli ve sabittir. Dezavantajları • • Elektromanyetik gürültülere karĢı duyarlıdır.CAT7 Diğerlerinin aksine farklı bir yapısı vardır. UTP için bazı hızlı ağ standartları yenidir ve oturmuĢ değildir. hepsi birden diğer bir folyo ile kaplıdır. Resim 15: CAT7 Kablo Resim 16: CAT5 Kablo Günümüzde yeni kurulan bir ağda mutlaka CAT5 veya üstü bir kablo tercih edilmelidir. Birçok binada. Fiber Optik Kablo Fiber optik kablo (FO) veri ve ses iletimi için en ideal kablo türüdür. Her tel çifti metal folyo ile kaplı. Ancak maliyeti yüksek. Bunlar uygun kategoride ise bilgisayar ağları için de kullanılabilir.1.

uygulamada fiziksel mukavemetin sağlanması açısından. 36 . Resim 18: Fiber Optik Kablo Fiber Optik kablo üzerinden veri aktarımı ince fiber cam üzerinden ıĢık dalgası Ģeklinde gerçekleĢtirilir. bu yüzden güvenilir bir iletiĢim ortamıdır. Aktif ağ cihazlarının yüksek hızlarda birbirine bağlanmasında uzak mesafelerdeki cihazların birbirine bağlanmasında ve omurga kurulmasın da kullanılır. Basit bir Fiber Optik kablo Ģekli yukarıda gösterilmektedir. FO kablonun kullanım yerine bağlı (bina içi veya bina dıĢı gibi) olarak baĢka parçalarda içerebilir. FO kabloya aradan bağlantı yapılıp uç çıkarmak zor olduğu için noktadan noktaya güvenli bir Ģekilde iletim yapılır. Bant geniĢliği yüksektir (622 Mbps). Resim 17: Fiber Optik Kablo Yapısı Elektriksel gürültü ıĢık demetini etkilemeyeceği için aktarım sorunsuzca gerçekleĢtirilir. Fiber Optik kablonun avantajları • • DıĢ etkenlere karĢı oldukça korumalıdır.geniĢliği gerektiren veya uzak mesafelere gidilmesi gereken uygulamalarda kullanılır. ġekilde de görüleceği gibi üç temel parçadan oluĢur .

37 . kullanılan kablolama alt yapı standardına göre kullanılır. Bu uçların bir kısmı veya tamamı. STP) 4 çift tel vardır ve her biri farklı renklerle kodlanmıĢtır. 100Base-T4'de sekiz uç kullanılır.2. RJ45 Konnektörü RJ45.Dezavantajları • • • Maliyeti yüksektir. Bağlantıların uzman kiĢilerce yapılması gerekmektedir. Resim 19: RJ 45 Konnektörü Ethernet ve Jetonlu Halka uygulamasında kullanılan RJ45 konnektör sonlandırılması aĢağıda anlatılmıĢtır.2. Örneğin. Büklümlü çift kabloda (UTP. Ethernet 10Base-T'de 4 uç kullanılırken. Konektörler 1. RJ45 konnektör üzerinde 8 tane uç vardır. 1. Ethernet ve Jetonlu Halka ağ cihazların üzerinde bulunan portlar için kullanılan bir fiziksel ara bağlaĢım konnektörüdür. Örneğin birinci çiftin ilk teli beyaz zeminde üzerinde yeĢil olarak kodlanmıĢ olup kısaca By olarak anılır. eĢleniği olan ikinci tel yeĢil zemin üzerine beyaz olarak kodlanmıĢtır ve kısaca Yb ile gösterilir.7.1. Konfigürasyonu ve kurulumu oldukça karmaĢıktır.7.

38 .7. Resim 20: BNC Portları Fiber optik kabloların sonlandırılması ve cihazlarla bağlantıların yapılması için. MIC. ġekil 6: Çarpraz Ara Kablosu Kullanımı 1. SC.7. SMA906 ve Bionic olarak adlandırılan çeĢitli konnektör türleri vardır. verilmiĢtir. Çapraz Ara Kablo Bağlantısı Ġki çiftin kullanıldığı çapraz bağlantı uç değerleri aĢağıda.4.RJ45 Konnektörü Standart Bağlantı ÇeĢitleri ġekil 5: RJ45 Kullanımı ve Kablo Genel Yapısı 1. aĢağıdaki Ģekilde görüldüğü gibi ST. Tabloda ise hem 4 çift hem de 2 çift için çapraz bağlantı uç değerleri görülmektedir. BNC Koaksiyel Konektörler BNC kablo bağlantısı bilgisayarınız ile ağ arasındaki durumu LED‟ler yardımıyla izleminize olanak vermez.3. Kablonun açık uçları 50 Ohm luk direnç ile sonlandırılır.

[1] 1. kablo da ona uygun sonlandırılmıĢ olmalıdır. Açık Komut:1 Kapalı Komut:0 LAN ĠletiĢim Metodları Unicast ĠletiĢim Multicast ĠletiĢim Broadcast ĠletiĢim Unicast ĠletiĢim Tek bir data paketinin. 39 . Printer: Kullanıcı PC'leri tarafından yönetilen birimdir. 3 ana kategori vardır.[2] AĢağıda basit bir yerel ağ yapısını oluĢturan birimler tanıtılmıĢtır.1. Yine bu ağlar server adı verilen yönetici bilgisayarlarla yönetilir ve izlenirler. dosya ve veri alıĢ veriĢi yapabilmesi için birbirine bağlanarak oluĢturduğu yapıya “Network” denir. LAN (Local Area Networks) Yerel Ağ yüksek hızda veri transferi özelliğine sahip server PC printer gibi birimlerden oluĢan bir ağ türüdür.8. Yerel ağ bağlantısı içinde yeralan birimler ağ içerisinde IP adı verien bir kimlik ile aktif olabilir ve sistemin bir parçası olma özelliğini kazanırlar.1. PC: Kullanıcılar tarafından üzerinde iĢlem yapılan birimdir.1.8.Cihaz üzerindeki FO yuva hangi türde konnektöre sahip ise. tek bir kaynaktan tek bir hedef adrese gönderilmesiyle yapılan iletiĢime Unicast ĠletiĢim denir. 1. BĠLGĠSAYAR AĞLARI Bir veya birden fazla bilgisayarın. Bu ağda kullanıcı PC „ler yazıcılar ve ortak PC'ler arasında bilgi alıĢveriĢi veri iletimi elektronik posta alımı ve gönderimi gibi çok sayıda fonksiyon gerçekleĢtirilmiĢ olur.[1] Network topolojisi 3 baĢlık altında incelenirler. LAN.8. 1. WAN ve MAN olmak üzere yapılarına göre standartları vardır. Server: Ağı yöneten ve izleyen birimdir.

maliyet uzaklıktan daha önde tutulur. Birçok kablolama tekniğinde bilgi sinyalleri belli mesafeye kadar bilgiyi iletir.1. bu Ģekilde olan iletiĢime Multicast ĠletiĢim denir. ağda kopyalanarak birkaç özel hedef adrese gönderilmiĢse. Bilgi sinyallerinin sönmesinden dolayı LAN kurulurken uzaklık göz önünde tutulur. Bunun sebebi transfer edilecek bilgiye ve kablolama tekniğine bağlıdır. Kablolama birincil iletiĢim ortamını oluĢturur.2. Uzaklık Maliyet Uzaklık LAN uzaklığa göre sınırlandırılmıĢtır. 1.2. Bir firmayı 40 . 1.8. LAN Karakteristikleri Coğrafi olarak limitli operasyon alanı vardır. Bilgi sinyallerini ilk gönderildiği gibi tutabilmek için tekrarlayıcı (repeater) denilen cihazlar kullanılır. Broadcast ĠletiĢim Tek bir data paketi. LAN dizayn ederken iki durum göz önünde tutulur. ama iletiĢim olmaktadır.Multicast ĠletiĢim Tek bir data paketi. Örnek verecek olursak. Genellikle WAN (Wide Area Network)'dan daha ucuzdur. Maliyet LAN dizaynında bazı noktalarda. MAN (Metropol Area Network) Metropolitan ağlar diye adlandırdığımız ağların tanımı ise birkaç local ağların birleĢimini metropolitan network olarak tanımlayabiliriz. Kesin ulaĢması gereken bilgiler için uzaklık tanımlamasının olmaması gerekir. bilgi sinyalleri sönene kadar gider. Bu bilgi. Yerel servislere devamlı olarak ulaĢabilme olanağı vardır. Yüksek transfer hızı vardır. kopyalanarak ağda bulunan bütün bilgisayarlara gönderiliyorsa. bu tür iletiĢime Broadcast ĠletiĢim denir. Durum öyle olunca maliyet artmakta.8.

3. WAN Bağlantı Türleri LAN'larını bağlamak için kullanılan değiĢik WAN türleri vardır: Dedicated(AdanmıĢ) Circuit-switched(Çevre Dönmeli) Packet-switched(Paket Dönmeli) Dedicated ya da point-to-point olarak adlandırılan bağlantılarda kiralık hatlar (leased line) kullanılır.8.4. hipermarketler. üretim kuruluĢları. Genelde düĢük bant geniĢliğinde veri transferi için kullanılır. fabrikalar. Wide Area Network Özellikle networkleri uzak yerleĢimler arasında bağlamak gerektiğinde değiĢik uzak bağlantı tekniklerini kullanan WAN teknolojileri kullanılır. dizüstü bilgisayarlar gibi) gerçek zamanlı veri transferi yapabilen cihazların getirdiği üretkenlik artıĢından kazanç sağlamıĢlardır.ele alırsak.8. Circuit switching bağlantılar aynı bir telefon görüĢmesi gibi sağlanır. Kablosuz Yerel Ağ (Wireless Local Area Network) Kablosuz yerel ağ. Günümüzde kablosuz yerel ağlar birçok iĢ sahasında genel amaçlı bağlantı alternatifi olarak kabul edilmektedir. akademik kurumlar ve ambarlar gibi birçok alanda yaygın hale gelmiĢtir. Packet-switching bağlantılar ise bant geniĢliğinin paylaĢılmasını sağlar.25 en yaygın paket anahtarlamalı bağlantı yöntemidir. kablolu iletiĢime alternatif olarak uygulanabilecek esnek bir iletiĢim sistemidir. Bu endüstriler (el terminalleri. 41 . Cisco değiĢik Wan teknolojilerini destekler. bu firmanin birkaç Ģehirde Ģubeleri var ise bu Ģubelerdeki yerel ağları da birbiri ile bağlantılı hale getirildiğinde metropolitan ağı elde etmiĢ oluruz. Firmanın merkez binasındaki kurulan ağ yerel. Dial-up bağlantılar ve ISDN bağlantılar kullanılır. Radyo frekans(RF) ) teknolojisini kullanarak havadan bilgi alıĢveriĢi yapar böylece kablolu bağlantı miktarını azaltır. 1. Bağlantı sağlandıktan sonra veri aktarımı sağlanır. Kablosuz yerel ağlar sağlık kurumları. Frame Relay ve X. 1.

Niçin Kablosuz ? Kablosuz yerel ağ yardımıyla kullanıcılar kolayca kaynaklara ulaĢabilecek. Kablosuz Yerel Ağlar Nasıl ÇalıĢır? 1. Uzun vadeli kazançları. Bilgiyi almak için alıcının belli bir frekansa ayarlaması yeterli olacaktır zira alıcı diğer frekansları reddedecektir.1. EriĢim 42 . Kablosuz yerel ağların. Bu metoda modulasyon da denir. Radyo dalgaları uzaktaki bir alıcıya enerji verdiği için alıcı tarafından kusursuz bir Ģekilde alınır. GeniĢletilebilirlik: Yapılar kolaylıkla değiĢtirilebilir ve az miktarda kullanıcının oluĢturacağı “peer to peer” ağ yapısından. binlerce kullanıcıya geniĢ bir yelpazeyi kapsar. geleneksel yerel ağlara karĢı üstünlükleri Ģunlardır: Mobilite: Kablosuz yerel ağlar ağ kullanıcılarına Ģirketlerinin hangi noktasında olursa olsunlar. Böylece birden fazla taĢıyıcı frekans giriĢim olmaksızın aynı uzayda bulunabilecktir. Kurulum Esnekliği: Kablosuz ağ teknolojisi kablolu ağın eriĢemeyeceği yerlere ulaĢımı sağlar.8. hareket halinde dahi gerçek zamanlı bilgi eriĢimi sağlar. Kablosuz yerel ağlar havadan yayılan elektromanyetik dalgalarla ( radyo ya da infrared ) bir noktadan baĢka bir noktaya fiziksel bağlantı olmaksızın bilgi iletiĢimini sağlar. kablolu ağa bağlanır. Veri taĢıyıcı üzerine birkez bindirildikten sonra radyo sinyali bir frekanstan daha fazla frekans iĢgal edecektir.4. ağ yöneticileri ise kablo döĢemeden ya da yer değiĢtirmeden ağ kurabilecek veya mevcut ağda değiĢiklik yapabileceklerdir. eriĢim noktası denilen hem alıcı hem verici konumundaki ( transceiver ) cihaz standart kablolamayla. Çünkü module edilecek bilgi de taĢıyıcının üzerine binecektir. Maliyet Kazancı: Kablosuz ağ kurabilmek için ilk olarak harcanması gereken miktar kablolu bir ağdan daha fazla olmakla birlikte hayat evresi sarfiyatı çok azdır. Kurulum Hızı ve Basitliği: Kablosuz yerel ağ sistemleri kurulumu hızlı ve kolaydır. Tipik bir kablosuz yerel ağ yapılandırmasında. ayrıca duvar ve tavanlardan kablo çekme zorunluluğu da ortadan kaldırır. çok yer değiĢtirme gerektiren dinamik ortamlarda kendini belli eder.

1. çoğunlukla TCP/IP tabanlı bir ağdır. Ġntranet‟ler üzerinden HTTP.noktası ( access point ) kablolu ağ omurgası ve kablosuz ağ arasında veri alıĢveriĢi ve tamponlamasını üstlenir.3 spesifikasyonu temelinde ilk Ethernet ürünü geliĢtirilmiĢtir.8. Ġntranet‟ler içinde. Collision‟u ilk fark eden bilgisayarın gönderimi durdurulur. Ethernet orijinal olarak 1 Mbps hızındadır ve eriĢim yöntemi olarak da CSMA/CD (Carrier Sense Multiple Access/Collision Detection) tekniğini kullanır. Günümüzde.1. yerel ağları (LAN) ve geniĢ alan ağlarını (WAN) birbirine bağlayan. Ethernet Teknolojisi 1960‟lı yıllarda Hawaii Üniversitesinde CSMA/CD eriĢim yöntemi geliĢtirilerek bir LAN oluĢturulmuĢtur. kuruluĢ bünyesinde bilgileri ve bilgi iĢlem kapasitesini paylaĢmaktır. sadece belirli bir kuruluĢ içindeki bilgisayarları. her iki yönde de ileti trafiği kontrol edilebilmekte ve güvenlik sağlanmaktadır. 43 .9. AĞ TEKNOLOJĠLERĠ 1. Temel oluĢturulma amaçları. Ġki bilgisayar network üzerinde sinyal göndermeye çalıĢtığı anda collision oluĢur. Network‟u dinledikten sonra eğer “temizse” iletiĢime geçerler. 1. Web eriĢimi ile kaynakların kullanımı oldukça yaygındır. Intranet Ġntranet. Ģirket(ler) içi tele-konferans uygulamalarında ve farklı birimlerdeki kiĢilerin bir araya gelebildiği iĢ gruplarının oluĢturulmasında da kullanılırlar.5.5. Rasgele bir süre sonra (genellikle birkaç milisaniye) bütün bilgisayarlar tekrar veri yollamak için network‟a çıkarlar. küçük Internet!. Bazı Ģirketlerdeki intranet'lerden. Ġntranet‟ler gateway'ler ile diğer networklara bağlanabilir. Bu temelin üzerine 1975 yılında OSI Fiziksel ve Veri Bağlama katmanı uyumlu ve IEEE‟nin 802.1. "Firewall" sistemleri üzerinden (bazı emniyet tedbirleri ile). Bu sayede. FTP vb gibi pek çok protokol uygulamaları çalıĢtırılabilir. Yani.9. Internet çıkıĢı da yapılmaktadır.8. Ġntranet‟ler. Diğer Ağ Kavramları 1. Internet'in daha özel bir hali.

Ethernet’in Temelleri Özellik Değeri YerleĢim biçimi Bus (Doğrusal yol) ve Star bus Mimari tipi baseband (ana bant) -EriĢim yöntemi CSMA/CD Spesifikasyon IEEE 802. Oldukça önemli verilerin taĢınması için düĢünülmüĢ bir teknolojidir. Zira star topolojilerde. 8. verilerin çok az sekilde kayba uğraması.3 Transfer hızı 10 Mbps – 100 Mbps Kablo tipi Thicknet. Token-Ring Teknolojisi Token ring teknolojisi. 7. 44 .1. Bu network‟ta veriler bir paket halinde her bilgisayara sıra ile merkezi birim tarafından gönderilirler. 2. bir ring topolojisi içinde uygulanmaktadır. fiziksel olarak kullanılan topoloji bir star topoloji olmasına rağmen. Token ring seklindeki bir yapının kullanılması sebebi altında. thinnet ve UTP Ethernet teknolojisinin temel özellikleri Ģunlardır: 1. Zira verilerin her bilgisayara teker teker sıra ile gönderiliyor olması. Bir veri her bilgisayara teker teker gönderilir. Ve veri merkezi birimden gereksiz yere birden fazla kez geçmis olur. merkezdeki cihazın yapısı nedeniyle. Token ring teknolojisinde ise. yatar. MSAU (MultiStation Access Unit) adı verilmektedir. Bu sırada her makine paketin kendisine ait olup olmadığını kontrol eder. Aslında.1. Merkezde bir hub yada switch gibi bir cihaz olmasına rağmen bu yapı bir star topoloji gibi çalıĢmaz.1. veriler merkezi birim tarafından. 5. ona bağlı bilgisayarlara teker teker gönderilir. network‟de sanki bir veri paketinin bir zincir etrafından dolaĢıyormuĢçasına döndüğü izlenimini verir.9. Bu sebeple merkezde yer alan hub ya da switch benzeri cihaza. 3. 6. veriler sanki kapalı bir zincir üzerinde dolaĢıyormuĢ gibi hareket eder. Örneğin sağlık uygulamaları ya da eski internet alt yapısı için düĢünülmüĢ olsa da yavaĢlığı nedeniyle çok az uygulama alanı bulmuĢtur. 4. bir bilgisayardan bir baĢka bilgisayara gidecek olan veri en kısa biçimde merkezdeki cihaz üzerinden geçip aktarılır.

Teknik olarak paket anahtarlamanın (Ġngilizce. paketlerin de sabit büyüklükte ve küçük olmasından kaynaklanmaktadır. ATM. daha çok donanım tabanlıdır ve yüksek veri iĢleme/iletme hızları elde edilebilir. En çok kullanılan standart hızlar. verileri byte büyüklüğünde hücrelere (cell) ayırır ve aynı anda 53 hücrelik paketler halinde iletir. Sabit büyüklükteki kısa paketleri donanım ile anahtarlamak (Ġngilizce. Kurulum paketi geçtiği ATM anahtarlarına bağlantının varlığı ve ihtiyaç duyduğu kaynaklar hakkında bilginin kaydolmasını sağlar. 10 Gbps hızlara kadar da çıkılabilmiĢtir (1996 sonu itibariyle). Bu tür veri alıĢ veriĢi sırasında anahtarlama/yöneltme yapan ağ donımlarına ATM anahtarı adı verilir. ATM.Dolasan bu veri paketine Token ismi ve bu paketin tüm network‟de dolaĢarak veriyi dağıtma isine de Token Passing ismi verilmektedir. bir paket anahtarlama teknolojisidir. Asynchronous Transfer Mode (ATM) Teknolojisi ATM (Asynchronous transfer Mode). Ayrıca paketler küçük olmaları sebebiyle bant geniĢliğini uzun süre iĢgal etmezler. En çok kullanılan standart hızlar. günümüzde daha çok iletiĢim ve bilgisayar ağları arasında hızlı omurga (Ġngilizce. taraflaradan biri veri iletiĢimini baĢlatmak için önce bir bağlantı kurulum paketi gönderir. ATM. Bu bağlatıya sanal devre yol bilgisine de sanal yol adı verilir. Bağlantıya 45 . Özellikleri ATM ile yüksek veri iĢleme/iletme hızları elde edilebilir. 10 Gbps hızlara kadar da çıkılmıĢtır (1996 sonu itibarıyla). switching) değiĢken büyüklükteki paketleri yazılım ile yöneltmekten çok daha hızlıdır (mesela IP paketleri). 155 Mbps (HDTV için) ve 622 Mbps dir ve. packet switching) evrimleĢmiĢ bir hali olarak düĢünülebilir. backbone) yapıları oluĢturmak için kullanılır olmuĢtur. GeliĢimi ATM. ATM. BISDN protokolünün de en temel elemanıdır. broadband ISDN'nin 1970'li ve 1980'li yıllarda geliĢiminde yer almıĢ bir teknolojidir. ÇalıĢma ġekli ATM ağları bağlantı kaynaklı olduklarından. Beklenilenin aksine yerel ağlarda kullanımı kısıtlı kalmıĢ. 155 Mbps ve 622 Mbps'dir. Token ring teknolojisi 4 ile 16 Mbps‟lik bir veri aktarım hızına ulaĢabilmektedir. ATM ağlarının üstün hız performansı yöneltmenin donanım tabanlı gerçekleĢmesinden. B-ISDN protokolünün temel öğelerindendir.

Her ne kadar hücreler belli bır sırayı takip etseler de.duyulan ihtiyaç geçici değilse. FDDI‟da da Token ring teknolojisinde olduğu gibi Token isimli veri paketleri kullanılır. ATM kadar esnek bir yapıya sahip değildir. FDDI. fiber optik kabloların kullanıldığı bir yapıyı oluĢturmaktadır. Zira ATM telefon hatları ya da TV sinyalleri gibi verileri de taĢıyabilmektedir. bilgiler devamlı olarak anahtarlama tablolarında saklı tutulur. Her bağlantının sadece kendine ait bir kimlik bilgisi vardır. Bu kapalı hat yada zincir tabir edilen yapılardan biri bos olarak hazırda tutulur. Bağlantı kurulduğunda her iki taraftan biri veri göndermeye baĢlayabilir. daha çok donanım tabanlı olmasına rağmen OSI Modelinin 1. 155 ile 622 Mbps arasında tanımlanabilir hale geldi. ATM katmanı ve ATM Uyum Katmanı olarak adlandırılırlar. Günümüze kadar güncellenen standartlar sayesinde. Frame Relay Teknolojisi Frame Relay tüm dünyada yaygın olarak kullanılan paket anahtarlamalı bir teknolojidir. Veriler 5 byte baĢlık ve 48 byte bilgi olmak üzere 53 bytelık hücrelere dönüĢtürülürler. hücrelerin hedefe varıp varmadığı genelde kontrol edilmez. 100 Mbps‟nin üzerindeki hızlarda veri aktarmak için. FDDI. Paket yapıları birbirinden farklı olsa da veri bir zincir etrafında dolaĢtırılarak taĢınır ve tıpkı Token ring‟deki gibi her bilgisayardan bir kez geçer. ATM. Bu sebeple veri taĢımak için ATM ile birlikte son derece büyük bir öneme sahiptir. Bu yüzden bütün hücreler aynı yolu takip ederler. prensip olarak iki kapalı zincir üzerinde ters yönde hareket eden veri trafiğine göre yapılandırılmıĢtır. Fiber Distributed Data Interface (FDDI) Teknolojisi 1986 yılından ANSI X3T9. katmanları ile karĢılaĢtırılabilir tanımlamalar içerir. son derece yüksek bir güvenilirliğe ve veri aktarım hızına sahiptir. 2. BaĢlık. Leased Line'a göre daha ucuz olduğu için daha çok tercih edilen bir haberleĢme 46 . Veri taĢıyan zincirde bir problem olduğunda ikinci zincir devreye girer ve veriyi ters yönde taĢımaya baslar. ATM anahtarları gelen hücreleri ne tarafa iletmeleri gerektiğini bilirler. ve 3. bağlantı kimliğini de içerdiğinden. FDDI. Bu tür devamlı bağlatılara kalıcı sanal devre denir. Bunlar Fiziksel Katman.5 komitesi tarafından tanıtılmıĢ bir teknolojidir. ogünlerde var olan 10 Mpbs‟lik Ethernet ve 4 Mbps‟lik Token Ring teknolojilerine bir alternatif olarak sunulmuĢtur. FDDI. 1986 yılında ilk bulunduğunda yüksek kapasiteli bilgisayarlar için. veri transfer hızı.

Burada seçilecek LMI tipini 1) Cisco: Bu cisco bir router üzerinde default olarak tanımlanan LMI çeĢididir. Access line da ise PVC mantıksal kanallarının durumunu kontrol etmek amacıyla Local Management Interface (LMI-Yerel Yönetim Oranı) protokol‟ ü kullanılır. 3) Q933a: Avrupa normudur. Türkiye de bu standartlardan PVC kullanılmaktadır. Bu paketler gönderilecek olan adresi. Bu durumda PVC kullanılıyorsa bu hat sürekli açıktır bu nedenle PVC kullanıldığında hat ücretlendirmesi sabit bir kiradan ibarettir. Burada konuyu toplamak gerekirse CIR garantiedilen hızdır. EIR'dan daha pahallıdır. 2) Ansi: Amerika normudur. Access Line (ERĠġĠM HATTI): Bu modem ile frame relay omurgasına bağlanırken kullanılan hatta verilen isimdir. ISDN (Integrated Services Digital Network) ISDN mevcut analog telefon Ģebekesinin sayısal alternatifidir. Bunlardan biri SVC (Switched Virtual Circuit. Virtual Circuit: Ġki noktayı birbirine frame relay ile bağlandığında oluĢtuğu düĢünülen devredir. Bunlardan biri Commited Interface Rate (CIR-Taahhüt Arayüz Oranı) ve diğeri Extended Interface Rate (EIRGenişletilmiş Arayüz Oranı) dir. Ġkisi arasındaki dark CIRkullanılırken Frame Relay ağda tıkanıklık olsa bile alınan hızdan hiç bir kayıp olmazama EIR'da tıkanıklık. 47 . Normal bir telefon hattı gibi bir telefon numarası çevirip hem sayısal. hem de analog hatlara ulaĢım sağlanabilir. EIR ise bize telekom tarafından garanti edilemeyen hızdır yani o an içinyoğunlukla doğru orantılı olarak hat hızımız ortaya çıkar.teknolojisidir. sıkıĢma olduğunda data'lar bekletilir öncelik her zaman CIR'dadır. CIR. Virtual circuitler karĢıya veriyi nasıl göndereceğimizi belirleyen standarttır.Sanal Anahtarlamalı Çember) ve diğeri PVC (Permanent Virtual Circuit)dır. Bu protokol Keep Alive mesajları atarak PVC'yi kontrol eder. gönderenin adresini ve orijinal mesajın bir parçasını içerir. Telekom'dan frame relay hat satın alırken bu hız seçeneğini belirtmekte faydavardır. AnahtarlanmıĢ paket teknolojisine dayanan Frame Relay veriyi küçük paketlere bölerek gönderir. Frame Relay bağlantısı için en yakın Türk Telekom Frame Relay Switch'ine yüksek bant geniĢliğine sahip modem ve Router ile bağlanmanız gerekmektedir. Bu kendi arasında ikiye ayrılmaktadır. SVC de ise veri gönderileceği zaman hat açılır ve kullanılan bandwith ile doğru orantılı ücretlendirme yapılır ve Türkiye de PVC kullanılmaktadır. PVC' de iki çeĢit hız vardır.

Ġki farklı ISDN bağlantı tipi vardır. tüm bu terminaller mainframe'e ve üzerindeki dataya eriĢiyorlar. "Primary Access" ve PRI. Bunlardan birisi ISDN abonesine iki ayrı 64kbps'lik kanal sağlayan ISDN BA/BRI veya diğer bir adıyla 2B+1D dir. Her iki seviyede de. Hangi durumlarda hangi ISDN tipi uygundur? Dosya transferi. Bir diğer bağlantı Ģekli ise daha büyük uygulamalarda kullanılan ve 30B+1D sağlayan PA/PRI bağlantı türüdür. Dolayısı ile buna ağ diyemeyiz. 48 . Binlerce terminali olan bir mainframe düĢünün. BA. Çünkü bir bilgisayar ağı en az iki bilgisayardan oluĢur. 1. D kanalı ise iletiĢimde kullanılacak kontrol ve yönlendirme bilgilerini taĢır. LAN bağlantıları. "Basic Access” (Temel EriĢim) ve BRI. görüntü haberleĢmesi. veri vb taĢırlar. iki farklı tip kanal bulunur : B (bearer) kanalları (sayıları birden çok olabilir) ve D (delta) kanalı (1 tane). BĠLGĠSAYAR AĞLARININ AMACI NEDĠR? Bilgisayar ağlarını anlamanın ilk adımı en basit bir ağın bile çok kompleks bir yapıya sahip olduğunun kavranmasıdır. "Primary Rate Interface"in kısaltmalarıdır ve ISDN PA ile ISDN PRI aynı fonksiyonun iki ayrı ismidir. PA. Internet servis sağlayıcıları ve büyük Ģirketler için ISDN PA aboneliği. ISDN BA/BRI=2B+1D=2x64Kbps=128Kbps ISDN PA/PRI=30B+1D=2 x 64 Kbps = 2 Mbps ISDN'de iki temel seviye hızı vardır : (1) Basic Rate (2) Primary Rate. Ses. ancak veri hala tek bir bilgisayarın üstünde tutuluyor. her türlü ses. daha küçük ve Orta ölçekli Ģirketler ve ev aboneleri için ISDN BA aboneliği uygundur. veri gibi her türlü bilginin sayısal bir ortamda birleĢtirilip aynı hat üzerinden iletilmesinin sağlandığı bir haberleĢme ağıdır. aynı anda veri (data) iletiĢimine de izin verebilmesidir.ISDN teknolojisini alıĢılmıĢ analog hatlardan ayıran en önemli özellik tamamen sayısal temiz bir ses kanalı sağlamasının yanında.10. PC haberleĢmesi. "Basic Rate Interface"(Temel Arayüz Oranı)in kısaltmalarıdır ve ISDN BA ile ISDN BRI aynı fonksiyonun iki ayrı ismidir. Integrated Services Digital Network sözcüklerinin baĢ harflerinden oluĢmuĢtur ve TümleĢik Hizmetler Sayısal ġebekesi olarak TürkçeleĢtirilmiĢtir. B kanalları. Bilgisayar ağlarının amacı paylaĢımdır. görüntü.

Ağda bulunan bilgisayarlar ve benzeri sistemler.NIC) ve bilgisayarları paylaĢılan bir ortamdan birbiriyle 49 .Kaynak paylaĢımı : Donanım. www. video konferans. yazılım. e-postadan elektronik ticarete. Media Adapter) Modem En basitinden bir ağ cihazı doğrudan bilgisayarın içine takılan Ağ Arayüz Kartı(Network Interface Card. bilgisayar ağını oluĢturmak için kullanılan pasif ya da aktif sistemlerdir.11. ağ cihazları ayrıntılı olarak aĢağıdaki baĢlıklar altında ele alınmıĢtır: Ağ Kartları (NIC) Tekrarlayıcılar (Repeaters) Köprüler(Bridges) Anahtar(Switch) Yönlendiriciler(Routers) Geçit Yolları(Gateways) Ortam DönüĢtürücü(Transceiver. AĞ DONANIM CĠHAZLARI Ağ donanım cihazları. eğlence gibi birçok ortama internet aracılığıyla ulaĢılabilmesi ve bilgi toplanmasının sağlanmasıdır. Bu bölümde. veri paylaĢımı Yüksek Güvenilirlik : Önemli dosyaların birkaç makinada yedeklenmesi ve PC' lerin her geçen gün daha cazip hale gelen fiyat/performans oranı Ölçeklenebilirlik ĠletiĢim : Daha fazla iĢlemci eklenerek sistem performansının artması : ÇalıĢanların kendi aralarında ve dünya ile kurdukları bir iletiĢim ortamı olması : Gazetelerden tartıĢma gruplarına. Bilgi 1. bu cihazlar aracılığıyla birbirleriyle haberleĢebilirler. ftp (dosya transferi).

Ancak komple bir ağın oluĢturulmasında bu iki cihaza ek olarak kullanılan anahtar. yönlendirici. Ağ kartları. yerel alan ağı(LAN)içinde bulunan uç sistemlerin ağa bağlanması için kullanılır. CAT 3. Ağ Kartları Ağ kartları.1‟de görüleceği üzere çok çeĢitli türlerde üretilir.1. ATM ve FDDI vs. gibi her LAN teknolojisi(tipi) için farklı ağ kartı vardır. temel olarak ait olduğu teknolojinin fiziksel katmanına ait fonksiyonları yerine getirir. 50 . 1. ortam dönüĢtürücü gibi birçok ağ cihazı daha vardır.11.1. Çok modlu FO kablo ile 550 metreye kadar. CAT 5 UTP kablo ile 100 metreye kadar. Çünkü maliyeti düĢük ve kullanıcı gereksinimini yeterince karĢılayabilen bir seçenektir.[2] Diğer tüm Ağ cihazlarında olduğu gibi Ethernet kart da karĢı taraftaki porta kablo ile bağlanır. Yalnızca birkaç kart ve HUB ile küçük bir ofisin bilgisayar ağı kurulabilir. Çok modlu FO kablo ile 2 km‟ye kadar. Genel olarak. CAT 5 UTP kablo ile 100 metreye kadar. Bu standartların dıĢına çıkmamamız bizim yararımıza olacaktır. Ethernet kartları. Aksi takdirde ağdan beklenen performans alınamayabilir. Kabaca bu uzunluklar Ģöyledir: 10Base-T için 10Base-F için 100Base-TX için 100Base-T4 için 01000Base-T için 1000Base-LX için CAT 3.11. LAN uygulamalarında Ethernet teknolojisinin yoğun olarak kullanılmasından dolayı en popüler kart çeĢitidir. Ethernet Kart Ethernet kartlar. üzerinde ağ eriĢim portu olmayan standart özellikte bilgisayar veya benzeri sistemlere takılan kart Ģeklinde sistemlerdir.[1] 1. Bugün için kullanılan tüm ağ kartlarının %80-90‟nın Ethernet kart olduğu söylenebilir. Bu kablo boyunun en uzun ve en kısa ne kadar olabileceği standartlar dahilinde belirlenmiĢtir.1.5 UTP kablo ile 100 metreye kadar. Dolayısıyla Ethernet.görüĢtüren Dağıtıcı(HUB) cihazıdır.4.5 UTP kablo ile 100 metreye kadar. Token Ring.4. aktarım hızı(bant geniĢliği) ve fiziksel port türüne bağlı olarak Tablo 3.

Tekrarlayıcılar (Repeaters) Tekrarlayıcılar.11.1. bakır(CAT 5 UTP) ve fiber optik kablo seçenekleri vardır. 1. ATM. tekrar üreterek yenilenmiĢ ve yükseltilmiĢ olarak iletim ortamının diğer tarafına gönderir.11.2.[3] 1. diğeri tek bağlantılı arayüz(SAS) ile bağlanılmasını sağlar.1. kart ile bütünleĢik gelen emülasyon yazılımı aracılığıyla. iletilirken direnç. 51 .Kart Türü 10Base-T 10Base-F 100Base-TX 100Base-T4 100Base-FX 1000Base-SX 1000Base-T Hızı(Mbps) 10 10 100 100 100 1000 ( 1 G ) 1000 ( 1 G ) Kablo Türü UTP. ATM kartlar. eğer ağda birden fazla LAN varsa tek bir kart ile hepsine üye olabilir. Biri çift bağlantılı arayüz(DAS).STP Fiber Optik UTP.STP Fiber Optik Fiber Optik UTP Port Konnektörü RJ45 ST veya SC RJ45 RJ45 ST veya SC ST veya SC RJ45 Tablo 2: Ethernet Kart Türleri 1.STP UTP. ATM Kart ATM omurgaya bir bilgisayar bağlanması için ATM ağ kartı kullanılır. FDDI‟ın var olan iki halkasına da bağlantı sağlarken.11. genelde 155 Mbps‟lik üretilmektedir.2. FDDI Kart FDDI ağa bir uç sistem bağlamak için iki tür kart vardır. Token Ring(TR) Kart TR kartlar.1. kapasite ve endüktans gibi etkenlerin yüzünden bozulmuĢ ya da dıĢ etkenlerden dolayı üzerine gürültü eklenmiĢ olan elektriksel iĢareti.11.4. DAS. Fiziksel bağlantının yapıldığı konnektör çeĢitleri RJ45 ve DB-9‟dur. Genel olarak bir TR kart hem 4 Mbps hem de 16 Mbps‟lik bağlantıyı destekler. uçtan uca hizmet kalitesini garanti eden bir teknolojidir ve doğrudan ağa bağlı uç sistemler. 1. Token Ring(Jetonlu Halka) teknolojisine sahip portları olan ağ cihazlarına uç sistemleri bağlamak için kullanılırlar. SAS yalnızca aktif halkaya bağlantı sağlar.3.

iki tipin özelliklerini de taĢır.[4] HUB.(ġekil 7) HUB cihazı çok portlu tekrarlayıcıya benzer. Örneğin Ethernet ağlarında kullanılan Ģeffaf köprüler bu tekniklere örnek olarak gösterilebilir. Kurulu bir ağın fiziksel boyutlarının ağın sınırlamaları dıĢında geniĢletilmesi gereksinimi varsa. çünkü tekrarlayıcılar herhangi bir paket dönüĢtürme iĢlemi yapmaz.3. Kendisine bağlı tüm bilgisayarlara. Son zamanlarda ise farklı ağlar arasında da köprü bağlantıları tanımlanmıĢ ve standartlaĢtırılmıĢtır. tekrarlayıcı kullanıldığında ağın her iki tarafındaki trafik çok fazla artmayacaksa ve ucuz bir çözüm getirilmesi isteniyorsa ağ iki parçaya ayrılıp bir tekrarlayıcı yardımı ile bağlanabilir. çeĢitli yerlere dağılmıĢ uç bilgisayarların bir noktada birleĢtirilmesi imkânını sağlar. Ġki farklı tipteki LAN arasına tekrarlayıcı konarak bağlanırsa. Kaynaktan yol atamalı Ģeffaf köprüler ise farklı ağ yapılarında bağlantı kurulması için kullanılır. fazla trafik yoğunluğu olmayan uygulamalarda optimum sonuç verir. HUB. gönderen bilgisayar rasgele bir süre bekleyip veriyi yeniden göndermeye çalıĢır. Diğer bir örnek olarak da jeton halkası tipi ağlarda kullanılan kaynaktanyol atamalı köprülerdir. eğer bir çarpıĢma olmazsa paketler alıcısı tarafından düzgün bir Ģekilde alınır. Tanımlanmalarından bu yana birkaç değiĢik tipte köprüleme tekniği ön plana çıkmıĢtır. Ethernetin baĢlangıç felsefesi olan paylaĢılan aktarım ortamı(paylaĢılan yol)sunar. veri göndermek istediğinde veri paketini yola çıkartır. katmanı olan fiziksel katmanda çalıĢır. Ancak resim ve görüntü bilgilerinin aktarıldığı uygulamalarda yoğun bir trafik olacağından HUB kullanımı iyi sonuç vermeyebilir.Tekrarlayıcılar. Eğer çarpıĢma olursa. Köprüler (Bridges) Köprüler 1980‟lerden itibaren ticari olarak piyasaya girmiĢtir. 52 . Yani HUB‟a bağlı bir bilgisayar. OSI baĢvuru modelinin 1. 1. Ġlk tanımlandıkları zamanlarda homojen ağlar arasında paket iletimini sağlayarak bu ağları birbirine bağlamıĢlardır.11. Çevirici köprüler değiĢik tiplerdeki ağları birbirine bağlarken iki farklı tipteki paket biçimini bir taraftan diğerine geçirirken ağa uygun paket yapısına çevirerek iletir. Ancak çalıĢma ilkesi benzer olsa da iĢlevsel farklılık gösterir. iletiĢim gerçekleĢmez. ağlar arası iletiĢim meydana gelmez.

hasar verici ağ hatalarında bir yangın duvarı (firewall) gibi engel görevi görür. aynı alan içinde birçok LAN birimi arasında doğrudan 53 . Ġkinci olarak. Köprüler çok karmaĢık cihazlar değildir. gereksiz yayma ve çoklu yayma (multicast) paketlerini süzmede de yardımcı olabilirler.2. Kendilerine ulaĢan çerçeveleri incelerler. Köprüler çerçevelerin 2. Bazı durumlarda (örneğin kaynaktan yol atamalı köprüleme) her çerçevede hedefin tam adresi bulunur.1. Köprüler veri bağı katmanında çalıĢtıkları için kendi üstündeki katmanlardaki bilgileri kontrol etme zorunluluğu yoktur. ağa daha önce bağlı olmayan uzak istasyonların bağlanmasını sağlayacak LAN‟ın etkin uzunluğunu artırır. adresleme ve ortama eriĢim algoritmaları gibi farklı veri bağı katmanı protokollerini kullanarak gerçekleĢtirir. Veri bağı katmanı bilgisi genellikle. Bu sınıflandırmaya göre köprüler. köprülemenin avantajıdır. Yaygın olarak kullanılan veri bağı katmanı protokolleri Ethernet. Diğer durumlarda da (örneğin Ģeffaf köprüleme) çerçeveler aĢama aĢama ağ parçalarından hedefe doğru taĢınır.3. iletim hatalarını iĢleyen.3. köprülerin LAN‟ları nasıl bağladıklarına dayalı olarak yapılır.11. 1. fiziksel veya mantıksal adresleme sağlayan ve fiziksel katman bağlantısını yöneten veri bağı katmanında gerçekleĢtirilir. bağlı olan tüm birimlerdeki cihazların trafiği azalır. Örneğin bir köprü belli bir ağdan gelen bir paketi ilerletmemek üzere programlanabilir. katman alanına göre süzme iĢlemi yapabilirler. Yaygın olarak kullanılan bir sınıflandırma.1. Dördüncüsü. çeĢitli ürün karakteristiklerini temel alarak kategorilere ayrılabilir. kendisinin üstünde olan protokollere baĢvurular içerdiğinden köprüler bu parametrelere dayalı olarak süzme iĢlemi yapabilirler. ağ trafiğinin sadece belli bir kısmı ilerletildiğinden.[5] Üst katman protokol Ģeffaflığı. Köprüler bu iĢlevleri özel kontrol akıĢı. hata iĢleme. bir LAN‟a kabul edilebilecek sayıdan daha fazla birim bağlanmasını sağlar. Bunun anlamı. Üçüncüsü. köprülerin veriyi herhangi bir ağ katmanı trafiğini incelemeksizin ilerletebileceğidir. Köprüleme Teknolojisi Köprüleme iĢlemi veri akıĢını kontrol eden. yerel (local) ve uzaktan kontrollü (remote) olmak üzere ikiye ayrılır. jeton halkası ve FDDI olarak gösterilebilir. Yerel köprüler. çerçevedeki bilgiye göre çerçeveyi ilerletir ve çerçeveyi kaynaktan hedefe iletir.11. Köprüler. Öncelikle. Köprü ÇeĢitleri Köprüler. GeniĢ bir ağ daha küçük birimlere bölündüğünde köprüler birçok avantaj sağlar.

3 standardına uygun olarak paketler.[6] ġekil 8‟de A bilgisayarı IEEE 802. dolayısıyla B bilgisayarı A bilgisayarından doğrudan iĢlenmeden gelen herhangi bir paketteki veriyi anlayamaz. OSI baĢvuru modelindeki 2. IEEE. fakat tamponlama yeteneğiyle gecikme duyarlı LAN uygulamalarının çalıĢmasını sağlar. B bilgisayarı da IEEE 802. Örneğin 3 Mbps hızındaki bir LAN. LLC görevli olduğu iĢlemleri gerçekleĢtirdikten sonra paketi bir 802.5 paket baĢlığını ekleyerek fiziksel katmana paketi iletir. Uzaktan kontrollü köprüleme birtakım özellikler taĢır. Birbirinden farklı LAN ve WAN hızları. Hattan en iyi Ģekilde yararlanma da. WAN üzerinden yapılan gecikme duyarlı LAN uygulamalarının çalıĢmasını engeller. akıĢ kontrolü. Uzaktan kontrollü köprüleme WAN hızını artırmaz. Bu iĢlem ancak gelen verinin bir tamponda tutulup seri hattın kaldırabileceği en iyi Ģekilde gönderilirse yapılabilir.uzaktaki baĢka bir LAN ile iletiĢim kurmak istediğinde yerel bir köprü paketleri 3 Mbps hızında ilerletir dolayısıyla 64 kbps hızındaki seri bir bağlantıyı idare edecek yeteneğe sahip değildir. Bu tip köprüler sadece homojen ağları birbirine bağlayabilir. Böylece farklı standartlarda çalıĢan A ve B bilgisayarları arasında iletiĢim kurulmuĢ olur.5 paketi haline gelir ve MAC alt katmanına geçirilir. Günümüzde coğrafi olarak birbirinden kopuk ağların birleĢtirilmesinde hızlı WAN teknolojileri bulunsa da LAN‟ın hızları WAN‟a göre çok daha yüksektir.Bazı köprüler MAC katmanı köprüleridir. LLC alt katmanında paket 802. Uzaktan kontrollü köprüler ise farklı alanlardaki birçok LAN birimi arasında. hata kontrolü ve MAC alt katmanı adreslemesi ile ilgilenir.3 paket baĢlığı atılır ve diğer iĢlemler için LLC alt katmanına geçirilir. Bu sebeple iki bilgisayar arasına bir köprü konarak iki bilgisayar arasında kendi standartlarını bozmadan iletiĢim kurmaları sağlanabilir. ağa gönderdiği verileri IEEE 802. A bilgisayarı. köprünün tamponlama yeteneğini aĢmayacak Ģekilde kısa patlamalarla gerçekleĢtirilebilir. MAC alt katmanında 802.5 standardında çalıĢan bir bilgisayardır. farklı bağ katmanı protokolleri arasında çevirim yapabilirler.5 paketi haline getirecek olan bölüme iletir. genellikle iletiĢim hatları üzerinden bağlantı kurar.3 standardında çalıĢan bir bilgisayar.bağlantı kurar. jeton çevrimi gibi iĢlemleri yönetirken mantıksal bağ kontrolü alt katmanı. Bu parçalar Ortama EriĢim Kontrolü (Media Access Control – MAC) alt katmanı ve Mantıksal Bağ Kontrolü (Logical Link Control – LLC) alt katmanıdır. Ortama eriĢim kontrolü alt katmanı. MAC alt katmanı da 802. 54 . Diğer tipteki köprüler ise.5 ortamına iletir. katman olan veri bağı katmanını iki ayrı parçaya bölmüĢtür. Fiziksel katman da paketi 802. Bunlardan biri LAN ile WAN‟ın hız farkıyla iliĢkilidir.

katmanda çerçeveler haline getirilir. Anahtarlama iĢlemi bu tabloya dayanılarak gerçekleĢtirilir. Tablonun tutacağı MAC adres sayısı sınırlıdır. diğer portlar arasında da ikiĢer ikiĢer bağlantı kurulabilir. tüm portları birbirinden yalıtılmıĢ durumda beklemektedir.[8] Anahtarın üzerinde hiçbir trafik yok iken. Eğer bir çerçevenin alıcı kısmındaki adres. çerçeveler içerisinde ise MAC adresleri vardır.4. o anki tabloda yoksa. ĠĢlevi. 55 . katmanda paketlenir. Bir sistem karĢı sisteme veri göndermek istediğinde. bu tablonun boyu oldukça önemlidir. Tabloda hangi MAC adreslerinin hangi portlarda olduğu tutulur. HUB‟a benzer. onlar arasında anahtarlama yöntemiyle bağlantı kurulmasını sağlar. ancak ağ katmanı iĢlevlerine sahip anahtarlar da vardır. kurulan bağlantı üzerinden birbirlerine çerçeve gönderirken. ĠletiĢimde bulunacak sistemlerin ayrı ayrı portlara bağlı olması durumunda. ikisinin bağlı olduğu portlar anahtar üzerinden birbirine bağlanır(anahtarlama iĢlemi). Paketler içerisinde 3.Bir köprünün değiĢik ağ tipleri için yaptığı paket çevrimleri hiçbir zaman için mükemmel değildir. 1. Tablo dolarsa yeni MAC adresleri. ilgili çerçeve tüm portlara yayın yapılarak aktarılır. Anahtar(Switch) Birden çok uç sistemi bir noktada toplayıp. Bir LAN içerisindeki iletiĢimde MAC adresleri kullanıldığı için. Anahtar. Bu iki sistem. Dolayısıyla anahtara bağlı tüm sistemler arasında bağlantı kopuktur denebilir. aynı anda birden fazla sistem haberleĢebilir. ancak öncekilerden biri tablodan çıktığında eklenebilir(Tablo-3.2). Anahtarlar. kendisine gelen veri trafiğini portları arasında anahtarlamaktır. anahtarlama iĢlemi için uç sistemlerin MAC adreslerini(fiziksel adres) kullanır. Bu nedenle anahtarlar üzerinde MAC adreslerinin tutulduğu bir tablo(MAC tablosu) bulunur. MAC tablosuna bakarak iki port arasında bağlantı kurar. ağ uygulamasında yoğun olarak kullanılan cihaz türlerinden birisidir.IPX). çerçeve içerisinde alıcı adres olarak bulunur. Anahtarlarda ağ içerisindeki sistemlere ait MAC adreslerinin tutulduğu birer tablo bulunur. Ancak bir sistem diğeriyle iletiĢimde bulunmak isterse. anahtar atanmıĢ bir yol sunar. Bunun sebebi bir ağ paketinin içerdiği alan ve protokoller diğer ağ tipinin desteklemediği veya kullanmadığı alanlar veya protokoller olabilmesidir. iletim bittikten sonra yeniden çözülerek baĢka sistemlerle iletiĢim için serbest bırakılır. Böylece bir porttan gelen çerçevelerin hangi porta anahtarlanacağına karar verilir. katman protokol adresleri(örneğin IP. ancak HUB kendisine bağlı sistemlere paylaĢılan bir ortam sunarken.11. karĢı düğümün MAC adresi. çerçeve içerisindeki alıcı MAC adresini öğrendikten sonra. Anahtarlar. Genel olarak veri bağı katmanında çalıĢır. veri 3. 2.

. Anahtarlara 3. 56 . Bağlı Olduğu Port 1.25 paket anahtarlamalı ağ aracılığıyla iletiĢim için gereken yönlendirme ve iletiĢim bilgilerini içeren bir veri zarfınına yerleĢtirilebilir.Alıcı MAC Adresi 08-00-02-1a-3c-b2 00-a0-24-1a-3c-b2 08-00-21-a4-c8-92 08-00-02-1a-3c-33 08-00-24-1a-3c-b2 00-00-02-1a-3c-b2 00-00-25-1a-3c-ae . özellikle karmaĢıklıklarından dolayı yönlendiriciler verileri köprülerden daha yavaĢ taĢırlar.25 verisini açar.. anahtarlara sanal ağ desteği sağlamak ve sanal ağ oluĢturulması durumunda konfigürasyon esnekliği sağlamak içindir. zarfı alan yönlendirici X.port Ġçin 2 tane MAC adresi Var! Tablo 3: Anahtar üzerinde MAC adreslerinin tutulması Anahtarlar. karmaĢık ağ elemanları arasında çok akıllı iç bağlantılar gerçekleĢtirirler. 20 veya daha fazla düğüme sahip LAN bölümlerine veya TCP/IP gibi karmaĢık protokol takımlarına sahip olmadan önce yönlendiricilerin karmaĢıklıklarıyla uğraĢmak istenilmez.11. Birçok ayar ve yönetime gereksinim duyarlar. köprüler kadar saydam değildirler.katman iĢlevlerini eklemekteki amaç..port 7. bir yönlendirici bir Ethernet paketini. onları birer router(yönlendirici) haline dönüĢtürmek değil de. Yönlendiriciler. Tipik olarak. Yönlendiriciler. Bununla birlikte.port .[9] Yönlendiriciler. Yönlendiriciler(Routers) ĠĢlevsellik açısından köprülerden ve tekrarlayıcılardan üstün ağ birimleridir.port 4. Paket veya hücrelerdeki karmaĢık adres bilgilerini okurlar ve paketlere daha fazla bilgi ekleyebilirler. Ethernet paketindeki adresleri okur ve bağlı olduğu LAN bölümüne iletir. Veri zarfı X.port 2..port 5.katman iĢlevlerine sahip anahtarlar da üretilmektedir.25 ağının diğer ucuna geldiğinde. LAN bölümleri arasındaki birçok güzergah arasından seçim yapabilirler ve tamamen farklı veri paketleme ve kablo eriĢim düzenleri kullanarak LAN bölümlerini bağlayabilirler. Ancak 3. 1.5. Örneğin. X. köprüler gibi OSI baĢvuru modelinin ilk iki katman protokollerine sahiptir. Tabloda 8.port 8.port 8.

Yönlendiriciler tarafından kullanılan adresleme düzeni. Bunu sağlamak için yüksek güvenlikli kiralık devreler Ģebekesi gibi çok farklı topolojiler kullanılabilir. özel olarak adreslenmiĢ paketleri veya çerçeveleri alırlar. LAN bölümleri arasında bir paket yayınladığında yönlendirici. bağlı LAN bölümü üzerindeki her paketi veya çerçeveyi okumazlar. en az düğüm sayısına sahip güzergahı seçer. Bu fark. Aslında birkaç değiĢik tipte köprüleme ve yönlendirme vardır. yöneticilerin ağı alt ağlara bölmelerine izin verir. göreli olarak rutin ve fazla karmaĢık değilken yol seçimi çok karmaĢık olabilir.1. yönlendirmenin OSI katmanlarından ağ katmanında.5. Yönlendirme bazen. tamamen aynı iĢi yapıyormuĢ gibi görünen köprüleme ile karıĢtırılır. Bunlar en iyi yönlendirme yolunun seçilmesi ve bilgi gruplarını (paketlerini) bir ağ üzerinden iletilmesidir. bilginin kaynaktan hedefe taĢınması iĢleminde köprüleme ile yönlendirmenin farklı bilgileri kullanması gereğini ortaya çıkarır. Ġkisinin arasındaki en önemli fark. Bilgi paketlerinin bir ağ üzerinden iletilmesi anahtarlama adını alır.11. Yönlendirme olması için yol boyunca en az bir ara düğüm geçilmelidir.5. 1. Bunun sonucu olarak köprüleme ve yönlendirme iĢlerini farklı yollardan hallederler. Yönlendirme. Genelde yönlendirici yazılımı. Her zaman için en kısa yolu tercih eden bir yönlendirici. Popülerlik kazanmasının uzun sürmesinin sebebi 1970‟lerdeki ağların günümüze göre çok küçük. bilgiyi ağlar üzerinden.11. basit ve homojen olmasıdır. 1.2. yönlendiriciler arasından geçemez. fakat ticari popülaritesini 80‟li yılların ortasında arttırmıĢtır. GeniĢ ölçekli ağ yapıları ancak son yıllarda popülerlik kazanmıĢtır. Anahtarlama. Köprüler gibi. Yönlendirme Parçaları Yönlendirme iki basit iĢten oluĢur. bilgisayar biliminde 20 yıldır bulunmaktadır. köprülemenin ise veri bağı katmanında gerçekleĢmesidir. yönlendiriciler ağ bölümleri arasında güvenlik duvarı gibi davranırlar. Yönlendiriciler sadece gönderme yapan istasyonlardan veya diğer yönlendiricilerden gelen. bir programcı tarafından belirli bir ağ için oluĢturulmuĢ yönlendirme tablosunu kullanır. Hatalı veri paketleri. Her paketi veya çerçeveyi geçirmediklerinden veya ele almadıklarından. kaynaktan hedefe götürmektir. Yönlendirmenin Temelleri Yönlendirme. ağlar arası bölümlerin arasındaki düğüm sayısını tespit ederek veri paketinin izleyeceği yola karar verir.[10] 57 .

Ġletebileceğine karar verirse fiziksel adresini değiĢtirip bir sonraki varıĢ noktasının adresini yazar. Hedef nokta birleĢimleri yönlendiriciye. yönlendirme tablolarını çeĢitli bilgilerle doldurur. Birçok durumda bir bilgisayar diğerine paket göndermeye karar verir ve herhangi bir yoldan bir yönlendiricinin adresini öğrenen kaynak bilgisayar. Yönlendirme tabloları aynı zamanda yolun iyiliği. birbirleriyle çeĢitli mesajların iletimi yoluyla iletiĢim kurarlar ve birbirlerinin yönlendirme tablolarını düzeltirler. yol seçimi iĢlemine yardımcı olmak için yönlendirme bilgilerini içeren yönlendirme tablolarını oluĢtururlar. Yönlendiriciler. Ağ topolojisi anlaĢıldığında yönlendiriciler. Bir yönlendirici. son hedefe giden belli bir yönlendiriciye göndermesini söyler. Eğer iletemezse paketi yoldan atar. yönlendiriciler arasında gönderilen mesajlara bir baĢka örnektir. Bir sonraki nokta bir yönlendirici de olabilir hedef nokta da olabilir. Yönlendirme yenilemeleri genellikle. Yönlendirme algoritmaları. ağ topolojisinin tam bir Ģemasının çıkarılmasında kullanılabilir. Bütün bu yönlendirme iĢlemleri yönlendirici noktalardaki yönlendirme tabloları yardımıyla yapılır[11]. Bağlantı durumu ilanı.Yol Seçimi Metrikler. belli bir hedefe en iyi Ģekilde ulaĢmak için paketi. Paketin varıĢ protokol adresini kontrol eden yönlendirici. bir hedefe ulaĢmada en iyi yolun seçimi için belirlenen yönlendirme algoritmaları tarafından kullanılan bir ölçme standardıdır. Eğer bir yönlendiriciyse aynı iĢlemler hedef noktaya ulaĢana kadar devam eder. Bağlantı bilgisi. kötülüğü gibi bilgileri de içerebilir. paketi bir sonraki noktaya iletip iletemeyeceğine karar verir. Yol uzunlukları. göndericinin bağlantıları hakkında diğer yönlendiricilere bilgi verir. Yönlendirme algoritmaları. böyle bir mesaja örnektir. Yönlendirme yenileme mesajı. tüm yönlendiricilerden gelen yönlendirme yenileme mesajlarını inceleyerek ağ topolojisinin detaylı bir Ģemasını oluĢturabilir. Yönlendiriciler. yönlendiricinin fiziksel adresine yönlendirilmiĢ bir paketi hedef bilgisayarın protokol adresiyle gönderir. kullanılan yönlendirme algoritmasının tasarımına bağlı olarak değiĢir. Paket ağ üzerinde ilerledikçe fiziksel adresi değiĢirken protokol adresi sabit kalır. Yönlendirici. Bağlantı durumu ilan mesajları. 58 . iyi yolu seçmek için yol uzunluklarını karĢılaĢtırır. gelen bir paketi aldığında hedef adresini kontrol eder ve bir sonraki noktayla bu adresi birleĢtirmeye çalıĢır. Anahtarlama Anahtarlama algoritmaları basittir ve temelde tüm yönlendirme protokolleri için aynıdır. ağda varıĢ noktalarına giden en iyi yolu kolayca bulabilir. yönlendirme tablosunun tümü veya bir kısmından oluĢur.

çünkü yönlendiriciler ağlarda kavĢak noktalarına yerleĢtirilmiĢlerdir. yönlendirme algoritmaları en iyi yolun hesaplanmasını etkileyen çeĢitli metrikler kullanırlar.3. Birincisi. 2-) Kolaylık ve ucuzluk: Yönlendirme algoritmaları aynı zamanda tasarlanabilecek en basit Ģekilde tasarlanmalıdır. 3-) Sağlamlık ve kararlılık: Yönlendirme algoritmaları sağlam olmalıdır. Bir yönlendirme bölgesi. Belli protokollerle yönlendirme bölgeleri yönlendirme alanlarına bölünebilir. fakat bölge içi yönlendirme protokolleri alanlar içinde ve arasında anahtarlama için geçerli kalır. Yani yönlendirme algoritmaları etkinliklerini en az yazılım ve kaynak kullanımıyla sunmalıdır. kullanılan yönlendirme protokolünün iĢlemlerini etkiler. Ara sistemler sadece yönlendirme bölgesi içinde iletiĢim kurabilen bölge içi ara sistemler (intradomain IS) ve yönlendirme bölgeleri içinde ve arasında iletiĢim kurabilen bölgeler arası ara sistemler (interdomain IS) olarak ikiye ayrılır.IS) denir.11. Sonuncusu. Yönlendirme Algoritmaları Yönlendirme algoritmaları bazı önemli karakteristikler temel alınarak sınıflara ayrılabilir.5. algoritma tasarlayıcısının hedefleri. Yani donanım hataları. Tasarım hedefleri Yönlendirme algoritmaları genellikle Ģu tasarım hedeflerinden bir ya da birkaçını dikkate alır: 1-) En iyi yolu seçme: Yol uzunluğuna ve hesaplamada kullanılan bileĢen ağırlığına bağlıdır. genel bir yönetimin altında olan ve belli yönetim kurallarıyla yönetilen ağın bir parçasıdır. Yönlendirme algoritmaları içeren yazılımlar fiziksel olarak sınırlı olan bilgisayarlarda çalıĢtığında etkinlik daha fazla önem kazanmaktadır. 59 . Yönlendirme bölgeleri aynı zamanda otonom sistemler olarak da adlandırılır. Örneğin bir yönlendirme algoritması ara düğüm sayısı ve gecikmeyi kullanırken gecikme süresi bileĢeninin etkinlik çarpanını daha yüksek tutabilir.ġekil 9‟da kaynak ve hedef son sistemler arasında anahtarlamayı tanımlar. birçok tipte yönlendirme algoritmaları vardır ve her bir algoritma ağ ve yönlendirici kaynakları üzerinde farklı etkilere sahiptir. 1. Bu terminolojiye göre alt ağlar arasında paketleri ilerletemeyen ağ cihazlarına son sistemler (end systems . hiyerarĢik bir terminoloji geliĢtirmiĢtir. ISO bu iĢlemi tanımlamakta faydalı. Ġkincisi. Hata yaptıklarında önemli problemlere yol açabilirler.ES) denirken bu iĢi yapabilen cihazlara da ara sistemler (intermediate systems . fazla yükleme ve yanlıĢ gösterim gibi beklenmeyen veya önceden kestirilemeyen durumlarda doğru olarak çalıĢmaya devam etmelidir.

4. YavaĢ birleĢen yönlendirme algoritmaları yönlendirme döngülerine ve ağ gecikmelerine sebep olur[12]. ağda yayılarak yönlendiricinin algoritmalarını yeniden çalıĢtırıp yönlendirme tablolarını bu mesajlara uygun olarak değiĢtirmelerini sağlar. 90‟lardan itibaren yönlendirme algoritmalarının çoğu dinamiktir. ağda bir değiĢiklik meydana geldiğini gösteriyorsa yönlendirme yazılımı. 1. değiĢmeye açık ağlar için uygun değildir. yolları yeniden hesaplar ve yeni yenileme mesajlarını gönderir. BirleĢme. 60 . Yani çok çeĢitli ağ olaylarına adapte olabilmelidir. uygun olduğu zaman statik Bu yollarla desteklenebilir. bütün yönlendiricilerin en iyi yol üzerinde anlaĢmaları iĢlemidir. Bunu. Yenileme mesajları ağlara yayılarak en iyi yolların yeniden hesaplanmasını ve tüm yönlendiricilerin bu yollar üzerinde anlaĢmasını sağlar. çünkü statik yönlendirme sistemleri ağdaki değiĢmelere tepki vermezler ve bugünkü geniĢ. Statik yolları kullanan algoritmaların tasarımı kolaydır. Örneğin.11. bir son çare yönlendiricisi (router of last resort) (yönlendirilemeyen paketlerin hepsinin gönderildiği yönlendirici) tasarlanabilir. Yönlendirme ÇeĢitleri Yönlendirme algoritmaları Ģu çeĢitler olarak sınıflandırılabilir: 1-) Statik veya Dinamik: Statik yönlendirme algoritmaları tam anlamıyla birer algoritma sayılmaz. Birçok yönlendirme algoritması bu problemin farkına vararak en kısa sürede bu bölmeyi kullanmayan en iyi yolu seçer. 5-) Esneklik: Yönlendirme algoritmaları aynı zamanda esnek olmalıdır. değiĢen ağ durumlarına aynı anda cevap verir. herhangi bir yolun kullanım dıĢı kalması veya kullanıma açılması gibi durumlara yol açtığında yönlendiriciler yenileme mesajları dağıtır. yönlendirici. yönlendirici kuyruk uzunluğu. Dinamik yönlendirme algoritmaları. yönlendirme tablosu haritaları yönlendirme baĢlamadan önce ağ yöneticisi tarafından yapılır ve ağ yöneticisi değiĢtirmediği sürece aynen kalır. Yönlendirme algoritmaları ağ bant geniĢliği.5. Ağda herhangi bir olay. Statik yönlendirme tablosu haritaları. Bu algoritmalar ağ tasarımı basit ve trafiği önceden kestirilebilen ortamlarda iyi çalıĢırlar. gelen yenileme mesajlarını inceleyerek yapar. Bu mesajlar. Mesaj. Dinamik yönlendirme algoritmaları.4-) Çabuk birleĢim (rapid convergence) : Yönlendirme algoritmaları çok çabuk birleĢmelidir. ağ gecikmesi ve diğer değiĢkenlerdeki değiĢmelere adapte olabilecek Ģekilde programlanabilir. Örneğin bir ağ bölmesinin kullanım dıĢı kaldığını düĢünelim.

Alan içi yönlendiriciler sadece kendi bölgelerindeki yönlendiricileri bilmeye ihtiyaç duyarlar. çoklu yollardan trafik çoğullamasına izin verir. otonom sistemler veya alanlar olarak adlandırılan mantıksal gruplar oluĢtururlar. En yüksek hiyerarĢik seviyede bulunan yönlendiriciler yönlendirme omurgasını düzenlerler.yönlendirilemeyen tüm paketlerden sorumlu olarak. Omurgasız yönlendiricilerden gelen paketler omurga yönlendiricilerine giderler. Bu algoritmalarda 61 . sadece sakla ve ilerlet cihazları olarak davranırlar. 2-) Tek Yollu veya Çok Yollu: Bazı karmaĢık yönlendirme protokolleri aynı hedefe birden fazla yoldan eriĢimi destekleyebilir. paketi bir sonraki noktaya yollamayı düĢünmeden. Düz yönlendirme sistemlerinde tüm yönlendiriciler biribiriyle eĢdeğerdir. kaynak düğümün bütün yola karar vereceğini varsayarlar. Kaynak yönlendirmeli sistemlerde yönlendiriciler. Hedefin genel alanına eriĢinceye kadar omurga üzerinden gönderilir. sadece kendi bölgelerindeki yönlendiricilerle iletiĢim kurabilirler. Yönlendirme sistemleri genellikle bölge. trafik yapılarını da çok iyi Ģekilde kontrol edebilir. Buna genellikle kaynak yönlendirmesi denir. Çok yollu algoritmaların avantajlarını çok daha yüksek performans ve yüksek güvenilirlik olarak sayabiliriz. 4-) Bilgisayar veya Yönlendirici Yönelimlilik: Bazı yönlendirme algoritmaları. Birçok ağ iletiĢimi küçük Ģirket gruplarında gerçekleĢir. Diğer algoritmalar. HiyerarĢik yönlendirme sistemlerinde bazı yönlendiriciler yönlendirme omurgalarını düzenlerler. Bu çok yollu algoritmalar. kaynağın yönler hakkında hiçbir Ģey bilmediğini varsayar. bu yüzden yönlendirme algoritmaları kolaylaĢtırılabilir. fakat buna tek yollu algoritmalar izin vermez. Kullanılan yönlendirme algoritmalarına bağlı olarak yenileme trafiği hafifletilebilir. HiyerarĢik sistemlerde bir bölgedeki bazı yönlendiriciler. Ģirketin organizasyon yapısını taklit edebilmesidir. HiyerarĢik yönlendirmenin en önemli avantajı birçok. 3-) Düz veya HiyerarĢik: Bazı yönlendirme algoritmaları düz alanda iĢlem yaparken diğerleri yönlendirme hiyerarĢilerini kullanır. Bu yüzden hiyerarĢik yönlendirme. Bu noktada bir ya da daha fazla omurgasız yönlendirici yoluyla son omurga yönlendiriciden son hedefe giderler. Çok geniĢ ağlarda ek hiyerarĢik seviyeler bulunabilir. diğer bölgelerdeki yönlendiricilerle iletiĢim kurabilirken diğerleri. bir Ģekilde bütün mesajların en azından bir kere ele alındığını garanti eder.

çünkü paket gönderilmeden önce hedefe giden tüm yolları inceleyebilirler. KarmaĢık yönlendirme algoritmaları birçok metriği bir (hibrit) metrik üzerine temellendirebilir. Bundan sonra en iyi olarak tanımlanan yolu seçerler. uzaklık vektörü algoritması daha büyük yenileme mesajlarını sadece komĢu yönlendiricilere gönderir.11. Metrikler Yönlendirme tabloları. Bütün yollara bakmak çok büyük bir trafik araĢtırması gerektirdiği gibi farkedilebilir bir zaman harcamasına da yol açar. Kısaca bağlantı durumu algoritması daha küçük yenileme mesajlarını her yere gönderirken. Birinci sistemde kaynak bilgisayarlar yönlendirme bilgisine sahipken ikincisinde bu bilgiye yönlendiriciler sahiptir. kendi hesaplamalarına göre yolu belirlerler. 6-) Bağlantı Durumu veya Uzaklık Vektörü: Bağlantı durumu algoritması (aynı zamanda en önce en kısa yol (shortest path first) algoritması olarak da bilinir) yönlendirme bilgisini ağ üzerindeki tüm düğümlere yayar. Bu yüzden bağlantı durumu algoritmasının uygulaması ve desteklenmesi daha pahalıdır. fakat her yönlendirici yönlendirme tablosunun kendi bağlantılarının durumunu tanımlayan kısmını gönderir. Yönlendirme algoritmaları en iyi yolun hangisi olduğuna karar vermek için çok değiĢik metrik kullanmaktadır. Uzaklık vektörü algoritması (Bellman-Ford algoritması) her yönlendiricinin yönlendirme tablolarının tümünü veya bir kısmını sadece komĢularına göndermesini söyler. en iyi alanlar arası yönlendirme algoritması olmak zorunda değildir. Bağlantı durumu algoritması uzaklık vektörü algoritmasına göre yönlendirme döngülerine daha az eğilimlidir.yönlendiriciler. Kullanılan metrikler Ģunlardır: 62 .5. 1. 5-) Bölge Ġçi veya Bölgeler Arası: Bazı yönlendirme algoritmaları sadece bölge içinde çalıĢırken diğerleri bölgeler içinde ve arasında çalıĢırlar. Kaynak yönelimli sistemler genellikle yolları daha iyi seçerler.5. bu yüzden en iyi bölge içi yönlendirme algoritması. anahtarlama yazılımının en iyi yolu seçmesi için kullanılan bilgileri içerir. Diğer bir yanda ise bağlantı durumu algoritması uzaklık vektörü algoritmasına göre daha çok CPU gücüne ve belleğe ihtiyaç duyar. Bu algoritmaların seçimi ihtiyaca bağlıdır. Bütün bu farklılıklarına rağmen iki algoritmanın da birçok durumda performansı iyidir.

Bu oranlar genellikle keyfi sayısal değerlerdir. 2-) Güvenlilik: Güvenlilik. hattaki diğer tüm Ģartlar eĢit olmak koĢuluyla 64 kbps kiralık hatta tercih edilir. bir hattın trafik kapasitesini belirler. CPU kullanımına ve her saniye iĢlenen paketlerin sayısına göre hesaplanır. Bazı ağ bağlantıları diğerlerine göre daha yüksek göçme riski taĢır.400 gibi elektronik posta geçit yolları paketi alır. geçilen her bağlantıya atanan değerlerin kaynaktan hedefe kadar toplamıdır. paketin gideceği ortamın anlayabileceği hale getirir. geçilen noktaların toplamını yol uzunluğu olarak alır.400 paketi halinde iletir. fakat çok daha ucuzdur. gerekli çevirme iĢlemini yapar ve karĢı tarafa X. ağ bağlantılarının bant geniĢliği. 1. daha iyi bağlantı sağlamazlar.1-) Yol Uzunluğu: En yaygın olarak kullanılan metrik. Geçit yolları. Örneğin genel hatlar kiralık özel hatlara göre daha yavaĢtır. Paketin yapısını.6. Bant geniĢliği. 3-) Gecikme: Yönlendirme gecikmesi. yol uzunluğudur. Bazı bağlantılar da diğerlerine göre daha kolay ve daha hızlı onarılabilir. ağ yöneticilerinin her ağ bağlantısına bir değer atanmasına izin verir. 5-) Yükleme: Yükleme bir ağ biriminin meĢguliyet derecesini belirler. bir hattaki maksimum taĢıma oranı olmasına rağmen daha büyük bant geniĢliğine sahip hatlar. 10 Mbps Ethernet bağlantısı. 63 . Geçit Yolları (Gateways) Geçit yolları farklı mimari ve ortamlardaki düğümlerin aralarında iletiĢim kurabilmelerini sağlar. her ağ bağlantısının güvenli olmasıdır. gönderilen paketin biçimini de karĢı taraftaki uygulamanın veriyi iĢleyebilmesi için değiĢtirebilir. 4-) Bant GeniĢliği: Bant geniĢliği. Burada da geçilen ağ elemanlarının sayısı önemlidir. Her güvenlilik faktörü belirlenen güvenlilik oranına göre hesaba katılır. bir paketin kaynaktan hedefe ağ üzerinden ulaĢması için geçen zamandır. Örneğin X. 6-) ĠletiĢim Masrafı: Bazı Ģirketler. yaygın ve yararlı bir metriktir. Güvenlilik oranı genellikle ağ yöneticileri tarafından belirlenir. Örneğin daha hızlı bir hat çok daha fazla meĢguldür. Yükleme. Diğer yönlendirme protokolleri. Bunun sonucunda yol uzunluğu. maliyetler kadar performansa önem vermezler.11. yol boyunca her yönlendiricideki port kuyruğu. Bazı ağ protokolleri. Gecikme. dolayısıyla hızlı hatlar üzerinden bir paket gönderilmesi için gereken zaman daha fazla olabilir. tüm ara ağların trafik durumu ve fiziksel uzaklık gibi çeĢitli etmenlere bağlıdır. Gecikme.

MII. biri fiber kablo için olan. 1. telefon Ģirketinin sağladığı bir ortam üzerinden yapılabilmesi için modemlere gereksinim vardır.7. farklı fiziksel arayüze sahip uçların birbirine bağlanması için kullanılırlar. Geçit yolları OSI baĢvuru modelinin 7.11. GMII portlara gereksinim duyulan bakır veya fiber bağlantı portu sağlanmasıdır. Bu sebeple eğer bir geçit yolu ayrı bir sunucu üzerinde kurulmayacaksa sunucunun bellek ve MIB gereksinimi artacaktır. fakat ağ haberleĢme devreleri üzerine bindirdikleri yük fazla değildir. 1. çünkü sunucu üzerinde protokol çevrimi gibi kaynakları çokça kullanan iĢler yapmadıklarından belli bir bant geniĢliğini kullanırlar. Media Adapter) Ortam dönüĢtürücüler. bir ağın bir düğümünün ya da bir diliminin bağlantısında da kullanılmaktadırlar.1.8.6. Geçit yollarına genellikle bir ağ üzerinde ayrı bir sunucu ayrılır. Uzak bağlantıların. Geçit Yollarının ÇalıĢması Geçit yolları iĢ yönelimlidir. Örneğin biri bakır.Bir geçit yolu aĢağıda belirtilen yapıları aynı olmayan iki sistemi birleĢtirir: ● ĠletiĢim protokolleri ● Veri biçimleme yapıları ● Dilleri ● Mimarileri 1. Sıkça kullanılan bir diğer uygulama alanı ise. Modemler. birbirine uzak olan iki bağımsız ağın bağlantısında da. Ortam DönüĢtürücü(Transceiver.11. Tasarımda bunun mutlaka göz önünde tutulması gerekir. 10Base-T ve 10Base-F özellikteki uçların birbirine bağlanması için ortam dönüĢtürücü gerekir. yani sadece bir tipteki veri transferi için kullanılır ve yaptıkları iĢlere göre isimlendirilirler. protokol kümesi yapısını açar ve alıcıdaki protokol kümesinin anlayacağı bir yapı içine sokar. Katmanı olan uygulama katmanında çalıĢır. 64 .11. Ethernet arayüzlere esnek bir fiziksel bağlantı sunulması amacıyla geliĢtirilen AUI. Geçit yolu bir ortamdan verileri alır. Modem Modemler günümüzde ağ ve ağlar arası bağlantılarında bolca kullanılmaktadır. ancak bazı geçit yolları OSI baĢvuru modelinin diğer katmanlarını da kullanabilir. çünkü tüm iĢlem gönderici ve alıcı tarafta yapılmaktadır. Bu amaçla değiĢik hız ve frekanslarda çalıĢan çeĢitli modemler üretilmektedir.

kendisine gelen sayısal veriyi.12. Analog kiralık hatların her iki ucuna konulan temel bant(baseband) modemler ise 64 Kbps‟den baĢlayıp 2 Mbps‟e kadar çıkmaktadır. Alıcı kısımda tersi iĢlem yapılarak(demodulation) modüle edilmiĢ iĢaretten gerçek veri elde edilir.Modemler. genel olarak sayısal verinin analog iletiĢim ortamından aktarılması görevini yerine getirirler. sabit ve hareketli görüntü aktarımı yapabilen bilgisayarların oluĢturduğu yapıdır. Resim 21: Network‟un Yapısı 65 . KiĢilerin birbirlerinin sayfalarına bağ oluĢturmalarına izin veren web sitelerine sosyal ağ siteleri denir. Örneğin telefon hattı. bağlarla oluĢturulan sistemlerdir. arkadaĢlarımızda veya çevremizde sık sık rastlanmaktadır. Bunun için. Analog modemler için bant geniĢlikleri 28. Bununla ilgili fikirlerin bütününe kavramsal ağ denilir. Bu ağlar sayesinde insanlar arasında iletiĢim daha kolay ve kullanılabilir hale gelmiĢtir.300 bps.”[13] Aynı ev içerisinde veya arkadaĢlarımız arasında kullandığımız ağlar kiĢisel ağlar olarak nitelendirilebilir. “Ağlar.000 bps‟dir. Bu ağlara evimizde. birbirlerine bağlı ve birbirleri arasında metin. ses. konuĢmanın analog olarak iletildiği ortamdır. BĠLGĠSAYAR AĞLARINA GENEL BAKIġ Bilgisayar ağı. 33. bu ve benzeri analog ortamlardan sayısal veri aktarmak için hattın her iki ucuna modem koyulmalıdır. Bu yapılar sayesinde bilgisayarlar arasında iletiĢim ağı oluĢmaktadır.800 bps. 1. 56. aktarmadan önce modüle eder(modulation). Bir modemde gözönüne alınması gereken nokta bant geniĢliğidir.

veri ve kaynak paylaĢmak için ağ sistemlerinde birbirine bağlanabilir. ses veri ağları. fax. tarayıcı. TümleĢik veri ağları. bilgi paylaĢır ve bu bilgi akıĢını yönlendirmek için çeĢitli yöntemler kullanır[13]. PC'ler (KiĢisel Bilgisayar) ve sunucular gibi genel amaçlı bilgisayarların yanı sıra yazıcı.1. ağ içinde seyahat eden iletiler gibidir.12. televizyon ve oyun konsolları gibi belirli iĢlevlere sahip cihazları da içerebilir[13]. kamyonlar ve diğer araçlar. Ağdaki bilgilerin. video ağları ve tümleĢik ağlar. telefon. bir baĢlangıç noktası (kaynak) ve bitiĢ noktası 66 . değiĢikliğe uğramadan doğru hedefe ulaĢması için bazen farklı yollar kullanılarak bir yerden diğer yere bilgiler ulaĢtırılır. Tüm veri ağları. Her sürücü.1. Toplu taĢıma sistemi. sadece iki bilgisayarın birbirine bağlanması kadar basit olabildiği gibi. Arabalar. veri ağına benzer. bilgi akıĢını kontrol cihazlara bağlı yüzlerce bilgisayar kadar karmaĢık da olabilir. Ağ. Kullanıcılar Tarafından Günlük Kullanılan Ağlar Posta Dağıtım Sistemleri Telefon Bağlantı Sistemleri Toplu TaĢıma Sistemi Kurumsal Bilgisayar Ağları Ġnternet Resim 22: Ağ Yapılarının Varlığı Bilgisayarlar.

Ağların çoğu internet üzerinden birbirine bağlanır. Resim 23: Ağdaki ĠletiĢimin Örneklerle Açıklanması Bilgisayar ağları dünya genelinde. kaynak ile hedef arasındaki akıĢı denetleyen dur iĢaretleri ve trafik ıĢıkları gibi kurallar vardır.(hedef) belirler.KiĢisel Sayısal Yardımcı) Akıllı Telefonlar (Smartphone) Dosya/yazıcı sunucuları [13] Ağ (Network) birbirine kablolarla bağlanmıĢ server. 67 . Network insanların bireysel değil. Bu sistem içinde. okullarda ve devlet dairelerinde kullanılır. evlerde. 1. printer. modem gibi birçok haberleĢme ekipmanının en ekonomik ve verimli yoldan kullanılmasıdır. pc.2. ortak çalıĢmalarını sağlar[14].12. Ağa Bağlanan Cihazlar Masaüstü bilgisayarlar Dizüstü bilgisayarlar Yazıcılar Tarayıcılar PDA'lar (Personal Digital Assistant . Ģirketlerde.

ĠletiĢim ise kullanıcıların bir birine elektronik-posta göndermesi anlamındadır. “Bilgisayar ağlarına duyulan gereksinimin temel nedenlerinden biri de kaynaklarını paylaĢmak ve iletiĢim kurmaktır. Ekonomik olmasıdır. Bu durum da bir bakıma bilgisayar ağlarına ne kadar gereksinim duyulduğunu ortaya koymuĢtur. tüm dünya ile haberleĢmesi gerekir.12. her birey için yazıcı. Zamandan tasarruf.” [15] E-posta gönderimi o kadar çok yaygınlaĢmıĢtır ki tüm kamu kurum ve kuruluĢların yanında tüzel kiĢiliğe sahip Ģirketlerin halkı bilinçlendirmesi amacıyla 09/10/2003 tarih ve 4982 Sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu çıkarılmıĢtır.ġekil 11: Ağ Yapısının Gösterimi 1. Bu kanunun uygulamaya geçmesi ile en yaygın bilgi edinme baĢvuru Ģekli e-posta ile baĢvuru Ģekli olmuĢtur. PaylaĢım söz konusu olduğunda. uygulama programları gerekmez. 68 . BaĢarı için iĢletmenin sadece ofis içinde değil. donanım ve yazılım tüm personel tarafından kullanılabilir. disk ünitesi vb. Veri paylaĢmak sabit disklerde yer alan klasörlerin ve dosyaları birçok kiĢi ya da istenilen diğer kiĢiler tarafından kullanılması anlamındadır. gibi donanım veya dosyalar. modem. Bilgisayar Ağlarına Neden Gereksinim Duyulur Bilgisayar ağı kurulmasının temel iki nedeni aĢağıdaki gibidir.3.

Resim 25: Çankırı-ÇerkeĢ 19 Mayıs Çok Programlı Lisesi öğrencileri laboratuarda ders iĢlerken Bilgisayar ağlarının bir diğer kullanım alanı da yazıcılar ve diğer çevre birimlerinin paylaĢımıdır. Diğer bir ağ kullanımı da uygulamaların paylaĢımıdır.Resim 24: TED Bursa Koleji Öğrencileri Laboratuar Ortamında Bilgisayar Kullanırken Bilgisayar ağlarını eğitim açısından düĢündüğümüzde aklımıza ilk gelen laboratuvar ortamıdır. ġu an il ve ilçe merkezlerinde bulunan okulların çoğunda. Bir bilgisayarda yüklü bir programın diğer bilgisayarlar tarafından kullanılması. belde ve köylerde bulunan okulların ise bir kısmında BiliĢim Teknolojileri Laboratuvarı adı altında kurulan laboratuvarlarda biliĢim teknolojileri konularında dersler verilmektedir. Ticaret Meslek Lisesi ve Çok Programlı Liselerde Ağ Teknolojileri ders olarak okutulmaktadır. 69 . örnek olarak verilebilir. Hatta Endüstri Meslek Lisesi.

1.12.4. Bilgisayar ve Ġnternet Kullanımı AraĢtırma sonuçlarına göre 16-74 yaĢ grubundaki bireylerde bilgisayar ve internet kullanım oranları sırasıyla erkeklerde %53,4 ve %51,8, kadınlarda %33,2 ve %31,7‟dir. Bu oranlar önceki yılın aynı dönemi için sırasıyla erkeklerde %50,5 ve %48,6, kadınlarda %30,0 ve %28,0‟dir[16]. Türkiye istatistik kurumunun bu verileri göz önüne alındığında ve Ģu an evlerde (Özellikle Apartman daireleri) illegal olarak kullanılan internet bağlantılarını düĢündüğümüzde, belki bilerek belki de farkında olmadan, ağ bağlantısına gereksinim duymaktayız. Etrafımıza baktığımızda biz kullanmıyorsak bile komĢumuzda, akrabamızda veya arkadaĢlarımız arasında mutlaka bu illegal ağ bağlantıları ile karĢılaĢmaktayız. Bu gereksinim tabi ki sadece evler için düĢünülmemelidir. Kurumlara, Ģirketlere ve iĢ yerlerine baktığımızda ağ yapısı kendi içerisinde oluĢturduğu görülebilmektedir.

Resim 26:Bilgisayar ve Bilgisayar DıĢındaki Cihazların Bağlantı Yapısı

ġu an birçok elektronik eĢya üreten firmalar elektrikli ev aletlerinin de bilgisayar kontrolünde olabilmesi için gerekli çalıĢmaları yürütmektedirler. Bu bağlı olarak Microsoft firması Windows Vista ve üzeri iĢletim sistemlerinde IP bloğunu 6 haneye çıkarmıĢtır. Bu IP alanının geniĢlemesi, yakın zamanda elektrikli ev aletlerinin bilgisayar kontrolüne geçebileceğinin sinyalini vermektedir. 1.12.5. Bilgisayar Ağının Avantajları Yazılım ve donanım paylaĢımı sağlar. Program kurulumlarında zaman kısalır. Veritabanı (database) oluĢturulması kolaylaĢır. Tüm bilgisayarlar tek bir bilgisayara veri giriĢi yapabilir.

70

Ana verinin yedeklenmesi kolay ve kısa sürede yapılabilir. ĠletiĢim maliyetini minimize eder. ĠletiĢim olanaklarını geliĢtirir. Birden çok bilgisayarın aynı anda kontrol edilmesini sağlar. Bilgi paylaĢımını kolaylaĢtırır. Zaman açısından büyük tasarruf sağlar. Kurum içi faaliyetlerde verimliliği arttırır. AR-GE Faaliyetlerinin düzenli, hızlı ve verimli olmasını sağlar.

Resim 27: Güvenli Ağ Yapısı

1.12.6. Bilgisayar Ağının Dezavantajları Bilgisayar ağlarının avantajları inkâr edilemeyecek kadar fazla olsa da dezavantajlarının da olduğu göz önünde tutulmalıdır. Bunlar; Bilgisayar ağının bir parçası olan ana bilgisayarın (sunucu, server) kapasitesi yüksek ve hızlı olmalıdır. Donanım ihtiyacı fazladır. Ağ iĢletim sistemi yazılımı genelde pahalıdır. Virüs bulaĢma ve yayılma riski yüksektir[14]. Fiziksel olarak yüksek koruma tedbirleri gerektirir. Ağ sisteminin kontrolü için iyi yetiĢmiĢ bir Network uzmanına ihtiyaç vardır. Büyük ağ sistemlerinin güvenlik maliyeti oldukça yüksektir.

71

Resim 28: Güvenli Olmayan Ağ Yapısı

Resimde de görüldüğü gibi ağ yapısında her hangi bir güvenlik tedbiri alınmamıĢtır. Güvenli ağ yapılarında Firewall (AteĢ Duvarı), Web Filtreleme vb. güvenlik tedbirlerinin alınmasının gerektiği göz ardı edilmemelidir. AĢağıda ise güvenli bir ağ yapısının Ģekli görülmektedir. 1.12.7. Bilgisayar Ağlarının Yarları Network, veri, yazılım ve donanım paylaĢım sistemlerinden oluĢmaktadır. Küçük bir ağ iki bilgisayardan oluĢabileceği gibi, büyük bir ağ binlerce bilgisayar, fax-modem, cd-rom sürücü, yazıcı ve bunun gibi donanımlardan oluĢabilir.[14] OluĢan bu ağlarla gerek okullarda, gerek iĢ yerlerinde gerekse tüm kamu kurum ve kuruluĢlarda bu tip donanım bağlantılarına rastlanmaktadır. Bir Ģirket ortamında bilgilerin bölümler, Ģubeler arasında paylaĢımı o Ģirket için çok önemlidir. Bunun dıĢında elektronik posta göndermek, belgeleri birlikte oluĢturmak gibi olanaklar kullanıcılara büyük faydalar sağlar. Bilgisayarlar arasında ağ kurulması ayrıca yönetim ve destek görevlerinin de kolayca yapılmasını sağlar. Ağ yöneticisi tek bir yerden ağ üzerindeki diğer bilgisayarları yönetebilir. Örneğin bir programı yüklemek ya da kullanıcının bir sorunu gidermek için kullanıcının bilgisayarına gitmeye gerek kalmadan ağ üzerinden (uzaktan) müdahale edilebilir[15]. Bilgisayarları bir ağ oluĢturmak üzere birbirine bağlanması temel olarak Ģu yararları sağlar: Bilgilerin paylaĢımı. Merkezi yönetim ve desteği. Kurumsal çalıĢma ve güvenlik, [17] ĠĢbirliğine dayalı çalıĢma

72

Grup çalıĢmalarında verimlilik Kaynakların ortak kullanımı Zamanın verimli kullanılması ĠĢ yaĢamında koordinasyon Performansın korunması Güvenirliliğin artması Eklenebilir kaynaklar ĠĢlem gücünün arttırılabilmesi

1.13. AĞ TÜRLERĠ
Ağ üzerinde bilgisayarların nasıl yapılandırıldığına ve bilgilere nasıl eriĢildiğine göre ağlar (kullanılan mimariye göre) ikiye ayrılır: Peer-to-peer Network (eĢler arası) Server-Based (Client/Server) Network Network tipinin belirlenmesi Ģu kriterlere bağlıdır: • • • • • • • • • Firmanın (organizasyonun) büyüklüğü Güvenlik gereksinimi ĠĢletmenin tipi Sistem yönetimi ve desteğinin durumu Network trafiğinin miktarı Network kullanıcılarının gereksinimleri Sistem görünümünün geleceği Yeni teknolojiler Network için ayrılan bütçe [18]

Network tiplerinin belirlenmesinde maliyet önemli faktördür. EĢler arası networkler kurmak daha az maliyetlidir. Çünkü özel bir sunucu bilgisayarına ihtiyaç yoktur. Sunucu bilgisayarı genellikle daha güçlü ve maliyetli bir bilgisayardır.

73

1.13.1. Peer-to-Peer Network (EĢler Arası Ağ) EĢler arası (peer-to-peer) ağlarda genellikle sınırlı sayıda bilgisayar birbirine bağlıdır. Bu bilgisayarlar düzey olarak aynıdır. Yani içlerinden birisinin ana bilgisayar olarak kullanılması söz konusu değildir. Bir bağlantı aracılığıyla isteyen kullanıcılar birbirleriyle iletiĢim kurar ya da dosya alıĢveriĢi yapabilirler. EĢler arası ağda cihazlar, aralarında herhangi bir ek ağ cihazı olmadan doğrudan birbirine bağlanır. Böyle bir ağda her cihaz, birbiriyle eĢit yeteneklere ve sorumluluklara sahip olur. Her bir kullanıcı kendi kaynaklarından sorumlu olur, hangi verileri ve aygıtları paylaĢacağına kendi karar verebilir. Her bir kullanıcı kendi bilgisayarındaki kaynaklardan sorumlu olduğundan, ağda merkezi bir denetim veya yönetim noktası bulunmaz. EĢler arası ağlar, on veya daha az bilgisayarın bulunduğu ortamlarda en iyi Ģekilde çalıĢır. Her bir kullanıcı kendi bilgisayarının denetimini sağladığından, belirli bir ağ yöneticisi görevlendirmeye gerek kalmaz.

Resim 29: Peer-to-Peer (EĢler Arası Ağ)

EĢler arası ağların birkaç dezavantajı vardır: Merkezi bir ağ yönetimi yoktur ve ağdaki kaynakların kim tarafından denetleneceğini belirlemek zordur. Merkezi bir güvenlik yoktur. Her bilgisayar, veri koruması için kendi güvenlik önlemini almalıdır. Ağdaki bilgisayar sayısı arttıkça ağ daha karmaĢık ve yönetilmesi zor bir hal alır. Merkezi bir veri depolama ortamı bulunmayabilir. Veri yedeklemeleri ayrı ayrı gerçekleĢtirilir. Bu sorumluluk her kullanıcının kendisine ait olur. Günümüzde eĢler arası ağlar hala büyük ağların içindeki yerlerini korur. Büyük bir istemci ağında bile kullanıcılar, diğer kullanıcılarla ağ sunucusu kullanmadan doğrudan kaynak paylaĢabilir. Evinizde birden fazla bilgisayarınız varsa, bir eĢler arası ağ

74

Veri yedekleri ve güvenlik önlemleri ağ yöneticisi tarafından alınır.kurabilirsiniz. 1. Buna ana makine (dedicated server) denir. ağ kaynaklarına yönelik kullanıcı eriĢimini de denetler. bilgisayarlar arasında ileti gönderebilir ve paylaĢılan bir yazıcıdan belge yazdırabilirsiniz. Sunucu. merkezi bir yazıcı sunucusu tarafından 75 . Resim 30: Server-Based (Sunucu Tabanlı) Network Bir istemci/sunucu modelinde sunucuların bakımını ağ yöneticileri üstlenir. Ġstemci/sunucu ağında istemci. Ağdaki verilerin tümü merkezi bir dosya sunucusuna depolanır. almak ve saklamak için Ģirketin e-posta sunucusunu kullandıkları kurumsal bir ortam.13. okunmamıĢ herhangi bir e-posta için e-posta sunucusuna istek gönderir. Server-Based (Client / Server) Network Server-based (client/server) ağlarda bir ana bilgisayar vardır. Ayrıca ağa girecek (login) ya da bağlanacak herkes bu ana makine üzerinde yer alan kullanıcı hesaplarına göre kontrol edilerek bağlantı gerçekleĢtirilir. Böylece kullanıcı ve dosya temelinde güvenlik sağlanmıĢ olur. Ana makine üzerinde ağ yönetimi yapılır. Ağ yöneticisi ayrıca. Diğer bilgisayarlarla dosya paylaĢabilir. yalnızca istemcinin istediği kayıtları sağlayabilmek için veri tabanını düzenleme) gerçekleĢtirir. sunucudan bilgi veya hizmet ister. genellikle istemci makinelerine yönelik belirli iĢlemleri (örneğin. Ġstemci/sunucu ağındaki sunucular. ÇalıĢanların bilgisayarındaki e-posta istemcisi. istenen bilgi veya hizmeti istemciye sağlar. Ağdaki paylaĢılan yazıcılar. Sunucu. Bunun dıĢında kullanıcının giriĢinde kimlik bilgilerinin kontrolü (authentication) iĢlemi yapılmıĢ olur. Kullanıcıların e-posta göndermek. istenilen e-postayı istemciye göndererek yanıt verir. istemci/sunucu ağına örnek gösterilebilir.2.

Yazılım protokollerine örnek olarak TCP/IP ve NETBEUI verilebilir. Ağ protokolleri ağ üzerindeki bilgisayar sistemlerinin birbirleri 76 . 1.14. Sistemde her görev için bir Admin tanımlanabilirken her Ģeye yetkisi olan bir Forest Admin de tanımlanabilir [19]. bir kurallar dizisidir.14.2. Yazılım Protokolleri Bir network üzerinde bulunan iki bilgisayar arasındaki iletiĢimi sağlayan protokollerdir. Ağ Protokolleri Ġki farklı network arasında iletiĢim kurabilen protokollerdir. network üzerinde veri alıĢveriĢi yapılabilmesini sağlamak üzere belirlenen iĢlemler ve yönergeler topluluğudur. yazılım protokolünün ilgili bilgisayar üzerinde tanımlanmıĢ olması gerekmektedir. 1. Bilgisayarın bir ağ tarafından tanınması ve ağ ile veri alıĢveriĢi yapabilmesi için. Ağ protokolleri. Her kullanıcı. NOT: Windows ortamında eĢler arası ağlar Workgroup olarak. Server temelli olan ağlar ise Domain olarak bilinir. Veri koruması amacıyla yönetici. AĞ PROTOKOLLERĠ Protokol.yönetilir. yönetici en son alınan yedekleri kullanarak kolaylıkla verileri kurtarabilir. Uygun izinlere sahip olan ağ kullanıcıları. kullanım iznine sahip olduğu ağ kaynaklarına eriĢim sağlamak için yetkili bir kullanıcı adı ve parola sağlamalıdır. düzenli aralıklarla sunucudaki tüm dosyaların yedeklerini alır. Bu protokoller ağ protokollerinin üzerinde çalıĢırlar. verilere ve paylaĢılan yazıcılara eriĢebilir. Bir bilgisayar çökerse veya veriler kaybolursa.14. yazılım protokollerini de kapsarlar.1. Protokollerin ana iĢlevleri Ģunlardır: Hata tanımlama Veri sıkıĢtırma Verilerin nasıl gönderileceğine karar verme Veri adresleme Gönderilen ve alınan verilerin nasıl bildirileceğine karar verme Yazılım protokolleri ve ağ protokolleri olmak üzere iki ana grupta incelenirler. Network protokolleri. 1.

arasındaki iletiĢimin kurallarını tanımlar. Protokoller farklı iletiĢim düzeylerini tanımlarlar. Yani verinin ağdan nasıl paketleneceğini. nasıl kullanılacağını ve ağdan iletileceğini. Ağ iletiĢimin tümü protokollere dayanır.14.2. ĠletiĢim Protokolleri ĠletiĢim protokolleri ağ içinde bilgisayarların birbiriyle iletiĢimini düzenlemek için kullanılır. Bu iletiler bilgiyi gönderenin ve alacak olanın adreslerini. OSI (Open System Interconnection) adı verilen bir referans modeli baz alınarak geliĢtirilmiĢtir. nasıl hazırlanacağını. gönderileceğini. Ethernet. Ethernet iletiĢimi üç katmandan oluĢur. Bu kurallar bir mesajın. uygulamaların nasıl iletiĢim kurduklarını tanımlarken.2. NOT: Tüm bu protokollerin çalıĢma düzenleri. alt düzeyde kablo üzerinde sinyal alıĢveriĢi tanımlanır. iletiĢim kanalının nasıl düzenleneceğini ve yöneltileceğini 77 . Yüksek düzeyde. Daha sonra bilgi birleĢtirme katmanı ve en üste de kullanıcı katmanı yer alır [20]. En alt katmana fiziksel katman denir. iletilen verinin aslıyla aynı olup olmadığını ve hatalarını denetleyen kurallar bütünüdür. ġekil 11: Ethernet Protokolü 1. ĠletiĢim protokolleri de diplomatik protokoller gibi her bir tarafın kendi kurallarına uyması esastır. bilgileri taĢırlar. LAN‟ lar için günümüzde yaygın olarak kullanılan bir protokoldür [4]. Ethernet Protokolü EĢ eksenli ( coaxial ) bir kablo ve buna bağlı ağ arabirim kartları ve bir yazılım temelinde iĢ istasyonlarını birbirine bağlayan iletiĢim sistemidir.14.2.1. 1. ĠletiĢim kablo üzerinden gönderilen iletilerle sağlanır. bağlantı numarasını vb.

Alıcı olan mesajı çözer ve alır. 5. OSI standartları ağ iĢletimini belli aĢamalarla tasarlanmıĢtır. 3.15. Mesajı gönderecek olan mesajı paketler ve kablo aracılığıyla gönderir. 2. Uygulama Sunum Oturum UlaĢım .TaĢıma (Segment) Ağ (Packet) Veri Bağı (Frame) Fiziksel (Bits) 1. Topoloji değiĢik ağ teknolojilerinin yapısını ve çalıĢma Ģekillerini anlamada baĢlangıç noktasıdır. Belli bir sayının üstünde sistem barındıran ağlarda alt yapı hala kablo Ģeklindedir. 7. Bu kurallar iletiĢimde bulunacak iki taraf içinde geçerlidir. Yani kablo bilgisayarlar arasında nasıl dolaĢıyor. 6. bilgisayarların birbirine nasıl bağlandığını ve nasıl iletiĢim kurduklarını tanımlar. Xenix standardına uyması gibi. Protokol standartları genellikle belli kurumlar ve komiteler tarafından yayınlanırlar. TOPOLOJĠLER Her bilgisayar ağı verinin sistemler arasında gelip gitmesini sağlayacak bir yola ihtiyaç duyar. Bununla beraber kablosuz çözümler gittikçe yaygınlaĢmaya baĢlamıĢtır. OSI standardı bu iletiĢimi yedi düzeye ( katmana ) ayırmıĢtır: 1. Aradaki bu yol çoğu zaman bir çeĢit kablodur.tanımlar. Ancak kablosuz çözümler henüz kabloya her noktada rakip olmaktan uzaktır. Topoloji. bilgisayarlar birbirlerine nasıl 78 . aralarında ağ kurulu bir grup bilgisayara baktığımızda gördüğümüz Ģeydir. Aslında bir iĢletim protokolünün olması ve bütün bilgisayarların onu kullanarak iletiĢimde bulunması gerekir. Topolojiyi anlamanın en kolay yolu iki farklı ve bağımsız bölüme ayırarak incelemektir: 1. Örneğin Netware. Ancak bu konuda ISO (International Organization for Standardization) standartlarına uygun OSI (Open System Interconnectıon) protokoller genellikle kabul görmüĢtür. 4. Mantıksal Topoloji Fiziksel topoloji. Fiziksel Topoloji 2.

maksimum uzunluk. 79 . Her ağ teknolojisi kullandığı topolojiyle beraber.1. Bus Topoloji Resim 31: Bus Topoloji Fiziksel bus tüm bilgisayarların aynı kabloya bağlı oldukları sistemdir.1. 1. Ancak zaman içinde piyasa Ģartlarının da etkisi ile standartlar oluĢmuĢtur.15. En büyük dezavantajı kablonun bir noktasında oluĢan kopukluğun tüm sistemi çökertmesidir. maksimum uzunluğu. Basit network geniĢlemesi sağlar. Bu topoloji hem mantıksal hem de fiziksel olarak varlığını sürdürmektedir. Kurulumu kolaydır. Hub veya benzeri merkezi ağ ekipmanıgerektirmez. bant geniĢliği gibi konulara da açıklık getirir. Örneğin kullanılan kablonun tipi. Topoloji aslında tek baĢına ağ ile ilgili birçok konuyu açıklık getirmez. Topoloji Tipleri 1.bağlanmıĢlar gibi gözle görülen kısmı fiziksel topolojiyi belirler. DeğiĢik topolojileri kullanan değiĢik ağ sistemleri vardır.15. Token Ring veya FDDI gibi isimlere sahiptir. En ucuz ağ teknolojilerinden biridir.1. kullanılacak kablo tipi. gönderilen bir verinin tüm sistemlere de ulaĢması demektir. Mantıksal bus ise. Bus Yapının Avantajları Güvenilir kablo kullanır (koaksiyel kablo). Bu teknolojiler Ethernet. Kablonun her iki ucuna sonlandırıcı adı verilen dirençler takılır. Mantıksal topoloji ise kabloların bağlantı Ģeklinden bağımsız olarak bilgisayar ağlarının veriyi nasıl ilettiklerini açıklar. bilgisayarların kablonun kullanımda olup olmadığını nasıl tespit edecekleri gibi konular sadece topoloji ile açıklanmaz.

Token-Ring'debilgisayarlar kablolarla ortadaki merkez bir kutuya bağlıdır(fiziksel yıldız). 1. Kaynaklarda bununla ilgili bir bilgiye ulaĢılamadı. Ancak sistemde veriaktarımını sağlayan bir sinyal sürekli olarak sırayla tüm sistemleri dolaĢmaktadır.15. Herhangi bir node‟un bağlantısının kesilmesi tüm ağı etkiler. Halka(Ring) Topoloji Resim 32: Halka(Ring) Topoloji Fiziksel olarak böyle bir bağlantı hiç kullanılmıĢmıdır bilinmiyor.Bus Yapı Dezavantajları Standartları 30 node‟tan fazlasına izin vermiyor.2.1. Token adı verilen bu sinyal tek tek tüm sistemlere uğradığı için Ring/Halka terimi buradan gelmektedir. 80 . Mantıksal Ring topoloji ise Token-Ring adı verilen ilk baĢta IBM'in geliĢtirdiği. Ağın toplam uzunluğu 185 m‟yi geçemez. sonraları IEEE ve ISO tarafından geliĢtirilmeye devam eden ağ sisteminin kullandığı sistemdir. Arıza tespiti zordur.

Hub kullanıldığında ağ trafiği artar. tüm ağı etkilemez. Her bilgisayardan çıkan bir kablo merkezdeki bir kutuya (hub) girer. Doğrusala göre daha fazla uzunlukta kablo gerektirir. Avantajları Ekonomik kablolama Hızlı kurulum Kolay geniĢletilebilirlik Switch veya bridge ile geniĢletilmesi network performansını arttırır. Arızalı cihazların tespiti bu yapıda daha kolay olmaktadır.1. En büyük avantajı bir kabloda oluĢan problemin sadece o kabloya bağlı bilgisayarı etkilemesidir. Telefon ağları da bu topolojiyle kurulmuĢlardır.3. Hub ve Switch gibi cihazlar nedeniyle doğrusala göre kurulumu daha pahalıdır. Bağlantıda meydana gelebilecek kopukluk. 81 . Ağı kurmak kolaydır Dezavantajları Hub ile hub arasındaki bağlantıyı sağlayan kablonun uzunluğu 100m yi geçemez.15. "Hub" veya "switch" denilen kutulardaki yanan ıĢıklara bakarak hangi makinenin bağlantı sorunu olduğu daha kolay anlaĢılabilir. Hub veya Switch bozulduğunda tüm ağ çalıĢmaz hale gelir. Yıldız(Star) Topoloji Resim 33: Yıldız(Star) Topoloji En yaygın kullanılan fiziksel topolojidir. Mantıksal yıldız topoloji söz konusu değildir.1.

1. Veri kablo üzerine yerleĢtirilirken(tüm sistemlere ulaĢacağı için "gönderilirken" demek istemiyorum) veri üzerine alıcı ve gönderenin MAC adresleri yazılır. Melez(Hybrid) Topolojiler Bu topolojileri baĢlangıç noktası olarak alıp geliĢtirilen değiĢik ağ teknolojileri olduğundan bahsetmiĢtik.1.4. Mesh(ağ) Topoloji Resim 34: Mesh(ağ) topoloji Bu topolojide tüm bilgisayarlar diğer bilgisayarlara ayrı bir kablo ile bağlıdır. Tümbilgisayarlardan sadece "doğru" olanı bu veriyi alır ve iĢler.5. Ancak aradaki kablo sayısı terminal sayısı arttıkça katlanarak arttığı için gerçek hayatta sadece çok özel durumlarda ve az sayıda bilgisayar arasında kullanılır.) farklı bir adrese sahiptir(MAC adresi).. Teorik olarak ideal bağlantı tipidir. daha doğrusu her ağ kartı(bu noktada ethernet kartı diyebiliriz iĢte. Ethernet ağında her bilgisayar. Ethernet ağında bilgisayarlar bu tek kabloya bağlı olduklarını düĢünürler.. Token Ring bir ağ görme ihtimaliniz de çok çok az olduğu için onu bir kenara bırakırsak. elimizde sadece Ethernet kalır.15.15. Böylece veriyi alan tüm sistemlerden 82 . Koaksiyel bir kablo sırayla tüm bilgisayarları dolaĢıyordu. Bir diğersisteme veri yolladıklarında.1.1. Bugün "ağ kuruyorum" ya da "ağ kurduk süper oldu" diyen birisi %101 Ethernet'ten bahsediyordur. veri aslında aynı kabloya bağlı tüm sistemlere ulaĢır. Token Ring ve Ethernet bu teknolojilerden sözünü etmeye değer ikisidir. Ethernet ilk baĢta bus topoloji olarak tasarlandı. Ġsterseniz bizde Ethernet'in kullandığı topolojileri açıklayalım.

yani kablolama yapısını yıldız topoloji ile değiĢtirmekti. Ağ'da arıza olduğu zaman tüm sistemleri dolaĢan tek bir kablonun herhangi bir yerindeki arızayı bulmak çok zahmetlidir. Bu noktada ilk ethernetin hem mantıksal. 83 . hem de fiziksel olarak bus yapıda çalıĢtığı anlaĢılıyor. Yıldız topolojide her bilgisayardan ayrı bir kablo merkezi bir kutuya(hub) gider. fiziksel topolojiyi. Çünkü bus yapı ağacın dalları gibi merkezden binanın katlarına oradan da odalara dallanan bir yapıya izin vermez. Sonuç itibariyle fiziksel bus topolojinin ihtiyaçları karĢılamaktan uzak olduğu anlaĢılınca yeni bir sistem arayıĢına gidildi. Kablolardan birinde oluĢan arıza sadece o bilgisayarı etkiler. Zaman içinde fiziksel bus yapı ihtiyaçlara cevap veremez hale gelmiĢtir. Çözüm ethernetin mantıksal topolojisini muhafaza edip. maksimum uzunluk ve diğer değerleri detanımlamıĢtır. çok fazla sayıda bilgisayarın kullanıldığı binalarda veya kampusler de gerçekleĢtirilen kablolama ve kurulumlarda fiziksel bus yapı kullanmak mümkün değildir. Resim 35: Melez(Hybrid) Topoloji Ağa yeni bir makine eklemek. yani tüm bilgisayarların aynı kabloya bağlandıkları sistemde kablonun bir noktasında oluĢan kopukluk veya kısa devre tüm ağı çökertir. kablonun bir bölümüne ek yapmak demektir bu iĢlem sırasında ağ çalıĢamaz vaziyettedir. Fiziksel bus yapıda. Yapısal kablolama dediğimiz. diğerleri kendilerine gelmeyen veriyi göz ardı eder.sadece "doğru" olanı veriyi alır ve iĢleme koyar. Elbette ethernet kullanılacak kablo tipi.

Fiziksel yıldız topolojide kullanılan hub içinde mantıksal bir bus yapı vardır. Böylece fiziksel yıldıza geçiĢ ethernet için çok kolay olmuĢ. Kullanılan kablo da koaksiyelden UTP'ye dönüĢmüĢtür. Hub'a bağlı bilgisayarlar yıldız topoloji kullanmalarına rağmen. Ancak mantıksal olarak ethernet hala bus topoloji kullanır. Yani bus yapıda olduğu gibi veri paketi diğer tüm bilgisayarlara eriĢir ve sadece alması gereken bu paketi alır ve iĢler diğerleri ise siler. hub bu paketin kopyalarını oluĢturup tüm portlarına yollar. Çünkü çalıĢma mantıkları yani mantıksal topolojileri aynıdır. Resim 37: Ethernet Hub‟ın Ġç Yapısı Bunu daha iyi anlamak için bir ethernet hub'ı yukarıdaki gibi temsili olarak gösterebiliriz. hub içinde aynı bus gibi tek bir hat olduğunu düĢünebiliriz. Bilgisayarlardan birisinin yolladığı veri paketi hub'a ulaĢınca. Böylece koaksiyel kablolu fiziksel bus ethernet ve utp kablolu fiziksel yıldız ethernet bir arada rahatça kullanılabilir.Resim 36: Yıldız Topolojide Hub‟a Giden Kabloların Gösterimi Ethernet için yeni fiziksel topoloji yıldız topolojidir. Zaten hemen hemen tüm ethernet hub'larda bir tane de koaksiyel kablo giriĢi vardır. Böylece yıldız'a geçmeden önce kurulmuĢ binlerce ethernet ağı devre dıĢı kalmamıĢ olur. 84 .

Ethernetin kullandığı bu melez topoloji bazen star-bus topoloji olarak anılır. Tek melez topoloji star-bus değildir. Bir ağacın dalları farklı topolojilerdeki ağları temsil eder. Ağaç (Tree) Topoloji Genellikle yıldız topolojisindeki ağları birbirine bağlamak için kullanılır. IBM'in geliĢtirdiği ve günümüzde popülerliğini kaybeden. Resim 39: HiyerarĢik Yapıdaki Ağlar 85 . Böylece ağlar büyütülebilir. ancak zamanında geniĢ bir kullanım alanı bulmuĢ olan Token Ring ağ teknolojisi de starring melez topolojisini kullanır. günümüzde en yaygın ağ teknolojisi haline gelmiĢtir. Resim 38: Ağaç (Tree) Topoloji HiyerarĢik yapıdaki ağlar için kullanılır. ağacın gövdesi ile de bunlar birbirine bağlanabilir.15. fiziksel yıldızın tartıĢmasız avantajını da elde edince.1.6.zaten en büyük pazar payına sahip Ethernet ürünleri. Bu sistemde de dıĢarıdan bakıldığında aynı ethernetin star-bus'ı gibi kablolama yıldız Ģeklindedir. Ancak bu kutunun içinde Token Ring ağlarının kullandığı mantıksal bir halka(ring) yapısı mevcuttur. Her terminalden ayrı bir kablo ethernet'teki hub'ın benzeri bir kutuya girer. 1.

Dezavantajları: Hub kullanıldığında ağ trafiği artar. Ağdaki sorunları tespit etmek kolaydır. Doğrusala göre daha fazla uzunlukta kablo gerektirir. Hub veya Switch bozulduğunda tüm ağ çalıĢmaz hale gelir. ancak Zaman alıcı Kolay Kolay Tek bir kablodaki bozukluk bir pc’yi etkiler Ağaç KarmaĢık Zor Zor Zor Zor Kolay Kolay Oldukça az KarmaĢık Oldukça az Topoloji Kurulum Düzenleme Sorun Çözme Tablo 4: Topolojilerin KarĢılaĢtırılması 86 . Hub ve Switch gibi cihazlar nedeniyle doğrusala göre kurulumu daha pahalıdır.Avantajları: Ağı kurmak kolaydır Bir bilgisayara bağlı kablo bozulduğunda ağın çalıĢması etkilenmez. Veri aktarımında problem Tek bir kablo. Doğrusal Çok kolay Kısmen zor Zor kabloda problem veri aktarımını etkiler Halkadaki Halka Kısmen Kolay Kısmen zor Kolay bozukluk veri Aktarımını etkiler Yıldız Kolay.

Böylelikle. Kullanıcı uygulamalarına servis sağlar. OSI modeli 7 katmana ayrılır ve görevler normalde bilgisayarlar arası veri alıĢ veriĢtir. Veri sunumu.Açık Sistem Bağlantıları) referans modeli ortaya çıkmıĢtır.BÖLÜM II 2. sistemlerin bakımını ve güncelleĢtirilmesini kolaylaĢtırmak ve farklı sistemlerin birbirleri ile iletiĢim kurabilmesi için bir zemin oluĢturmak amacıyla bilgisayar ağ yapılarındaki iĢleyiĢin ortak bir katmansal yapıda tanımlanması düĢünülmüĢtür. ISO standartları network üzerindeki iletiĢimi sağlarken karmaĢık bir yol izler. OSI Modeli herhangi bir donanım ya da network tipine özel değildir. Bu görevler arasında alt ve üst katmanlar arasındaki diyalog modu da bulunur. OSI VE KATMANLARI Kompleks sistem parçalarının birbirleriyle iliĢkilerinin tanımlanması. süreçler ve iletiĢim sistemlerindeki (bilgisayar ve Ģebeke düğümleri) katmanların fonksiyonlarının geliĢtirilmesine ve gerçekleĢtirilmesine izin verir. Ģifreleme gerçekleĢtirir. Bağlantını kurulması ve yönetilmesi Verinin bölümlere ayrılarak karĢı tarafa ulaĢımının kontrol edilmesi ve uçtan uca haberleĢme kontrolünü sağlar. anlaĢılır yapılar oluĢturmak. Veri dönüĢümünü. 1980 yılında ISO (International Standarts Organization – Uluslararası Standartlar Organizasyonu) bu konuda çalıĢmalara bağlamıĢ ve 1984 yılında OSI (Open Systems Interconnection. OSI'nin amacı network mimarilerinin ve protokollerinin bir network ürünü bileĢeni gibi kullanılmasını sağlamaktır. KATMANLAR GÖREVĠ Uygulama programı ile ĠĢletim Sistemi arasında arabirimdir. ISO standardı yed katmana (alt göreve) ayrılmıĢtır. 7 katmanın her biri için bir görev grubu tanımlanmıĢtır. Sistemler arasındaki iletiĢimi sağlar. mimari diğer katmanları etkilemeden. Uygulama (Application) Sunum (Presentation) Oturum (Session) UlaĢım (Transport) 87 .

Ağ (Network) Veri Bağı (Data Link) Fiziksel (Physical) Network bağlantısını düzenlemek. konnektör. Oturum katmanında iki bilgisayar arasında veri alıĢ veriĢi baĢlar Transport katmanında üst katmanlardan gelen veriyi ağ paketlerine bölünür. Fiziksel 88 . devam ettirmek ve sonlandırmaktan sorumludur. Verilerin elektrik sinyalleri olarak iletimini sağlar. Aynı Ģekilde karĢılanır ve alınır. Veri çerçevelerini düzenler. Data Link katmanında network katmanından alınan veriler çerçevelere (frame) bölünerek bir alt katman olan fiziksel katmana iletilir. Kablo. Bilgi kablolar aracılığıyla merdivenden aĢağıya gönderilir. Bilgini bu transferinde aĢağıdaki adımlar kullanılır: Resim 40: OSI HaberleĢmesi Uygulama katmanında kullanıcı uygulamasını diğer bilgisayar gönderir. Fiziksel bağlantı sağlar. Sunum katmanında karĢı tarafın farklı yapısına göre sunuĢ yapılır. Network katmanında oluĢturulan paket eğer baĢka bir ağa bir router tarafından gönderilecekse pakete eklenir. Hub Tablo 5: Open Systems Interconnect (OSI) Referans Modeli Ağ protokolleri bir merdivene benzer.

Veri bağlantısı katmanı iki alt bölüme ayrılır: Media Access Control(MAC) ve Logical Link Control(LLC). SAPs). katman) için geçiĢ görevi görür. 1. 2. Gönderen tarafta 1. kablonun o anda kimin tarafından kullanıldığının tespiti ve fiziksel katmandan gelen verinin hatalara karĢı kontrolü görevini yerine getirir. radyo sinyalleri) üzerinden nasıl gönderileceğini tanımlar. ama alıcı +7 volt ve 5 milisaniyelik bir sinyali kabloda gördüğünde bunu 1 olarak anlıyorsa veri iletimi gerçekleĢmez. fiber optik. Fiziksel Katman 1. Alıcı tarafta da bu iĢlemleri tersine yapıp veriyi veri bağlantısı içindeki ikinci alt katman olan LLC'ye aktarmak görevi yine MAC alt katmanına aittir. alıcı ve gönderenin MAC adresleri ile beraber paketler ve fiziksel katmana aktarır. Böylece farklı üreticilerin ağ kartları birbirleriyle sorunsuz çalıĢır. Protokole özel mantıksal portlar oluĢturur (Service Access Points. kullanılan medya(kablo. 2.2. MAC alt katmanı veriyi hata kontrol kodu(CRC). Örneğin bir taraf sayısal 1 manasına gelen elektrik sinyalini +5 volt ve 2 milisaniye süren bir elektrik sinyali olarak yolluyor. katman veya fiziksel katman verinin kablo üzerinde alacağı fiziksel yapıyı tanımlar. Veri bağlantı Katmanı Veri bağlantısı katmanı fiziksel katmana eriĢmek ve kullanmak ile ilgili kuralları belirler.1. Veri bağlantısı katmanı ağ üzerindeki diğer bilgisayarları tanımlama. Fiziksel katman bu tip çözülmesi gereken problemleri tanımlamıĢtır. katman bir ve sıfırları elektrik sinyallerine çevirip kabloya yerleĢtirirken. katman 1 ve sıfırların nasıl elektrik. katman kablodan okuduğu bu sinyalleri tekrar bir ve sıfır haline getirir. Veriyi gönderenden elektrik sinyalleri aracılığıyla çıkarır ve alıcı tarafındaki fiziksel katmanda bu veriyi alarak tekrar 1 ve 0′lara dönüĢtürür [42]. alıcı tarafta 1. ıĢık veya radyo sinyallerine çevrileceğini ve aktarılacağını tanımlar. LLC alt katmanı bir üst katman olan ağ katmanı(3. Fiziksel katman veri bitlerinin karĢı tarafa. Ġki tarafta aynı kurallar üzerinde anlaĢmamıĢsa veri iletimi mümkün değildir. Veri bağlantısı katmanının büyük bir bölümü ağ kartı içinde gerçekleĢir. Böylece kaynak makinede ve hedef makinede aynı protokoller iletiĢime geçebilir(örneğin TCP/IP<->TCP/IP). LLC ayrıca veri paketlerinden bozuk gidenlerin(veya karĢı taraf için alınanların) 89 .katman ise son katmandır. Verinin karĢı tarafa fiziksel olarak gönderimiyle ilgilenir. Diğer katmanlar 1 ve sıfır değerleriyle çalıĢırken. Üreticiler(örneğin ağ kartı üreticileri) bu problemleri göz önüne alarak aynı değerleri kullanan ağ kartları üretirler.

birleĢtirilmesi iĢinden de bu katman sorumludur[44]. TCP ve SPX gibi protokoller bu katmanda çalıĢır. bir Ģekilde ulaĢtığına emin olmaktır.4. 2. Transport (taĢıma) Katmanı TaĢıma katmanı üst katmanlardan gelen veriyi ağ paketi boyutunda parçalara böler. düzgün olarak sıralanmalıdır. 2. Bunun için bölümler numaralanır.1. 90 . oturum katmanından veriyi alıp. Alt katmanlar verinin ne olduğuna bakmandan karĢı tarafa yollama iĢini yaparken üst katmanlarda kullanılan donanım ile ilgilenmeden verinin kendisi ile uğraĢabilirler. Yüksek düzey mesajları segmentlere ayırır ve segmentleri güvenilir biçimde oturum katmanına ya da daha üst katmanlara iletir. Örneğin IP protokolü bu katmanda görev yapar. TaĢıma Katmanı Nedir? TaĢıma Katmanı ağın karmaĢıklığını üst katman iĢlevlerinden gizlemek için tasarlanmıĢtır. TaĢıma katmanı alt katmanlar (Transport Set) ve üst katmanlar (Application Set) arasında geçit görevini görür. Bu protokoller hata kontrolü gibi görevlerde yerine getirir. [45] Taşıma Katmanı Nasıl Çalışır?   TaĢıma(transport-iletim) katmanı karĢı tarafa gönderilen verinin yerine ulaĢıp KarĢı tarafa gönderilen segmentlerin karĢı tarafta gönderenin gönderdiği sırayla ihtiyaç duyulduğunda küçük bileĢenlere ayırıp ağ katmanına geçirerek diğer uca bu parçaların doğru ulaĢmadığını kontrol eder. Bunlar son alıcıya sırası bozulmuĢ olarak gelirse.3. 2.4.tekrar gönderilmesinden sorumludur. Network Katmanı Ağ katmanı veri paketine farklı bir ağa gönderilmesi gerektiğinde yönlendiricilerin kullanacağı bilginin eklendiği katmandır. Flow Control yani alıcının iĢleye bileğinden fazla veri paketi gönderilerek boğulmasının engellenmesi de LLC'nin görevidir. Bilginin son alıcıda her türlü hatadan arındırılmıĢ olarak elde edilmesini sağlar. [44] Ġletim katmanının temel iĢlevi. Aktarım katmanı olarak da bilinir. TaĢıma katmanının oluĢturduğu bilgi bloklarına bölüm (segment) denir. NetBEUI.

taĢıma katmanı ağ boyunca bağlantıların kurulması ve kaldırılmasını da takip etmelidir. [45] Resim 41: Alt Ağlar DeğiĢik mesajları bir kanal içinde birleĢtirmenin yanında.Normal Ģartlar altında iletim katmanı oturum katmanı tarafından ihtiyaç duyulan her iletim bağlantısı için bir sanal ağ bağlantısı oluĢturur. [45]  TaĢıma katmanı diğer katmanlara veri akıĢ kontrolü. böylece ağdan daha verimli bir Ģekilde yararlanmak Aynı ağ üzerinde kullanılamayan teknolojilerin kullanımını sağlamak Daha kolay yönetim ve denetleme [46] Yönetimin kolaylaĢtırılması DıĢ ağda herhangi bir değiĢiklik yapmadan iç ağ yapısının değiĢtirilebilmesi Güvenliğin artırılması [46] Alt ağların oluĢturulmasının faydalarını Ģöyle özetleyebiliriz: TaĢıma katmanı alt katmanlar (Transport Set) ve üst katmanlar (Application Set) arasında geçit görevini görür. belirtilen hataların giderilmesi ve çoklama (multiplexing) gibi hizmetler sunar. Eğer iletim bağlantısı yüksek bir kapasite isterse iletim katmanı birçok ağ bağlantısı oluĢturup kapasiteyi artırmak için veriyi bu bağlantılara paylaĢtırır. [45] Elimizdeki bütün bir ağı parçalamak (alt ağlara ayırmak) için gerekli nedenler Ģunlardır:       Ağ trafiğini azaltmak. Alt katmanlar verinin ne olduğuna bakmandan veriyi karĢı tarafa yollama iĢini yaparken üst katmanlar da kullanılan donanım ile ilgilenmeden verinin kendisi ile uğraĢabilirler. bir bilgisayar üzerinde kiminle konuĢtuğunu tarif edecek bir tür isimlendirme mekanizması gerekliliğini doğurur. 91 . Bu. hata denetimi.

2. Bu katmanda çalıĢan NetBIOS ve Sockets gibi protokoller farklı bilgisayarlarla aynı anda olan bağlantıları yönetme imkânı sağlarlar. Sunum katmanı bu gibi farklılıkları ortadan kaldırır. hem de C ile olan iletiĢimini aynı anda sürdürmek zorundadır. Aynı fiziksel bağlantıyı paylaĢan birden fazla iletim bağlantısı oluĢması multiplexing olarak adlandırılır.5. Ancak kullanıcı tabii ki sadece A harfiyle ilgilenir.6. Presentation (Sunum) Katmanı Sunum katmanının en önemli görevi yollanan verinin karĢı bilgisayar tarafından anlaĢılabilir halde olmasını sağlamaktır. B hem A ile olan. Böylece faklı programların birbirlerinin verisini kullanabilmesi mümkün olur. C bilgisayarı B üzerindeki diske eriĢiyorsa. NT tabanlı iĢletim sistemleri 16 bit Unicode'u kullanır (A harfi için 0000000001000001). Örneğin A bilgisayarı B üzerideki yazıcıya yazdırırken. Örneğin eğer siz iki tarafta da gif formatını açabilen bir resim gösterici kullanıyorsanız. gerektiğinde doğru bilgisayarla konuĢabilmesini sağlar.2. bir makinenin diğeri üzerindeki bir GIF dosyayı açması esnasında sunum 92 . Dos ve Windows 9x metin tipli veriyi 8 bit ASCII olarak kaydederken (örneğin A harfini 01000001 olarak). 2. Sunum katmanı günümüzde çoğunlukla ağ ile ilgili değil. Session (Oturum) Katmanı Oturum katmanı bir bilgisayar birden fazla bilgisayarla aynı anda iletiĢim içinde olduğunda.4. programlarla ilgili hale gelmiĢtir. TaĢıma Katmanında Kullanılan Protokoller Bu katman üzerinde çalıĢan protokoller Ģunlardır:       TCP ( Transmission Control Protocol – Ġletim Denetimi Protokolü ) UDP ( User Datagram Protocol – Kullanıcı veri Bloğu ĠletiĢim Protokolü ) SPE ( Sequence Packet Exchange – Sıralı Paket DeğiĢimi ) ATP ( Apple Talk Transaction Protocol – Apple Akıcı KonuĢma Protokolü ) NETBEU ( NetBIOS Extended User Interface – NetBIOS GeniĢletilmiĢ SMB ( Server Message Block – Sunucu Mesaj Bloğu ) Kullanıcı Arabirimi ) 2.

girdiğimiz bir yazıyı karĢı tarafa nasıl gönderdiğini. Alt katmanlarda gerçekleĢen onlarca farklı iĢlemin hiçbirisiyle uğraĢmak zorunda kalmaz. örneğin MSN Messenger‟ın. girdiğimiz yazının katmanlar arasından. Uygulama katmanı için bir diğer örnek HHTP'dir. aynı dosyayı okuyabilen programları kullanmaktır. daha doğrusu sunum katmanı olarak kastedilen Ģey. 2.7. 2. HTTP çalıĢtırılan bir program değil bir protokoldür. Bu API'leri kullanarak program yazan bir programcı. örneğin bir ağ sürücüsüne eriĢmek gerektiğinde API içindeki hazır aracı alıp kendi programında kullanır. kabloya aktarılana kadar hangi eklentilere maruz kaldığını inceleyelim. aynı protokolü kullanan bir Web sunucuya eriĢir. Application (Uygulama) Katmanı Uygulama katmanı programların ağı kullanabilmesi için araçlar sunar.1. Msn Örneği Bir bilgisayardaki sohbet programının.7. Yani bir kurallar dizesidir. Microsoft API'leri uygulama katmanında çalıĢır. Bu dizeye gören çalıĢan bir Browser(IE mesela).katmanına bir iĢ düĢmez. [49] Resim 42: Msn Sohbet Ekranı 93 .

1. 7. sıradaki katman olan 6.Resim 43: ĠletiĢim Kuran Bilgisayarlar  B Bilgisayarı: MSN Kullanıcısı ismi: Ahmet Ethernet Adresi: xyz IP Adresi: 10. katmana yani sunum katmanına teslim edilir. Uygulama katmanında. seviyede (Uygulama katmanı) veriye ftp header bilgisi yazılacaktı[50]. burada kendisine gerekli eklentileri edindikten sonra. Burada veri‟ye karĢı bilgisayara gitmek üzere kullanacağı 7.1. seviye protokol bilgileri de –gerekiyorsa.1.eklenir.2  A Bilgisayarı: MSN Kullanıcısı ismi: Ali Ethernet Adresi: abc IP Adresi: 10.1. veriye programa özel datalar yazılır. Resim 44: Uygulama Katmanı 94 . Örneğin biz MSN Messenger değil de ftp protokolünü kullanıyor olsaydık.1 Ġlk olarak Ali‟nin “Merhaba” yazısı uygulama katmanına (Katman 7) teslim edilir.

eklenen bilgi “oturum değiĢkenleri”ni içerecek. üst katmandan gelen paket tümüyle alınacak ve ona yine bir baĢlık bilgisi eklenecek. Oturum değiĢkenleri MSN Messenger‟ın oturum değiĢkenleri olacak ve bu değiĢkenler. Bu geri bildirim (acknowledgement) mekanizması sayesinde kaynak bilgisayar. karĢı bilgisayara “text” gönderdiğimiz için. üst katmandan gelen paket alınır ve bu pakete. Biz örneğimizde veri tipi olarak. Geri bildirimin gerekmediği ortamlar 95 . bir üst katmandan gelen bilgiler alınarak. Yerel veya uzak mesafe bağlantılarımızda. internet bağlantılarımızda çoğunlukla TCP protokolünü kullanırız. seviye protokol uyarında gerekli bilgiler eklenir. kendilerine gelen verinin hangi kullanıcıdan geldiğini anlayabilecekler[50]. (Transmission Control Protocol) [6] TCP protokolü ile iletilen paketler. MSN Takma isimleri. Bu katmanda TCP protokolünden baĢka protokoller de kullanılabilir. Katman olan oturum katmanında. içerisinde taĢıdığı verinin tipi bilgisi eklenir. sunum katmanında. üst katmandan alınan veriye text ibaresi eklenecek[50]. Bu sayede karĢılıklı çalıĢan MSN Messenger programları. Bu sefer.Sunum katmanında. ġekil 13: Oturum Katmanı 4. veriyi alan bilgisayar veriyi aldığına dair geri bildirimde bulunur. hedefe gönderdiği bilginin gerçekten yerine ulaĢtığından emin olur.seviye iletim (taĢıma-transport) katmanında. ġekil 12: Sunum Katmanı 5. hedef noktaya vardıklarında. bu pakete bilgisayar üzerinde çalıĢan 4.

portu dinlediğini gösterir[50]. Bu protokol. Bu. geri bildirimin gerekmediği Video ve Ses yayını. hedef bilgisayardaki MSN Messenger uygulamasının 115. B bilgisayarındaki MSN Messenger programı. Senaryomuza göre. 115. IP protokolü ile ses taĢınması uygulamaları için uygundur[50]. 96 . ġekil 14: Ġletim Katmanı TCP paketi üzerine hedef port numarası yazıldıktan sonra elde edilen paket. bir alt katman olan network katmanına iletilir.için UDP (User Datagram Protokol) kullanılır. Network katmanının ürettiği IP paketi bir alt katman olan Data-Link katmanına gönderilir[50]. portu kullanıyor olsun. Resim 45: Görsel Sohbet Ortamı TaĢıma(iletim) katmanında TCP protokolü bilgileri. TCP protokolü bilgileri kaynak ve hedef port numaralarıdır. üst katmandan gelen pakete eklenecektir.

ortamda hangi taĢıyıcı protokol kullanılıyor ise o protokol tarafından yüklenilir. ġekil 16: Data-Link Katmanı Fiziksel katmana teslim edilen Ethernet Frame‟i elektrik sinyallerine çevrilerek kablo üzerinden aktarılır.ġekil 15: Network Katmanı Data-Link katmanında. ġekil 17: Fiziksel Katman 97 . seviyeden teslim alınan IP Paketi. 3. Yerel ortamlarda çoğunlukla kullanılan taĢıyıcı protokol “Ethernet”tir[50].

alıcılarını bellek kapasitelerinden daha fazla çerçeve almalarını önler.   802. Ethernet deyince akla gelen standarttır.4: veri yolu topolojilerinde andaç geçiĢli ağlarla ilgili standart. Ethernet standartları  802. 802. LLC iletiĢim ortamı. 802.ġekil 18: OSI Katmanları B bilgisayarı da iç içe paketler halinde gelen verileri açarak üst katmanlara iletecektir. CSMA/CD kısaltmasıyla bilinir.3 standardı.2. HDLC (üst düzey veri bağı denetimi) bu protokol.  802. Bu nedenle ayrı bir standart olarak ele alınmıĢtır. bu gün için en yaygın yerel alan ağı standartıdır. Bu standart iletiĢim ortamına bağlı bilgisayarların adreslenmesi ve bilgisayarlar arasındaki veri değiĢiminin denetimini tanımlar.3: Bu gün en yaygın kullanılan yol topolojisi ağlar için ortam eriĢim denetimi protokolüdür. topoloji ve ortam eriĢim denetimi tekniklerinden bağımsızdır.5: Çok az sayıda IBM ağında kullanılan simgeli halka (Token Ring) ağları için ortam eriĢim denetimi protokolü.2: LAN ortamları için mantıksal bağ denetimi protokolüdür. Birden fazla fiziksel katman olanağı sağlamaktadır. 98 .7. 2.

VERĠ BAĞLANTI KATMANI 3. Akıcıcihaz aynımatematiksel iĢlemler yapar ve sonucu çerçeve içerisinde FCS alanına kaydeder. Protokole özel mantıksal portlar oluĢturur (Service Access Points. LLC (LOGICAL LINK CONTROL) LLC alt katmanıbir üst katman olan ağkatmanı(3.> TCP/IP).1. ORTAM ERĠġĠM DENETĠMĠ (MEDIA ACCESS CONTROL . 3.MAC) Ağ katmanından aldığı veri paketlerine hata kontrol bitlerini ekleyerek çerçeve (frame)halinde fiziksel katmana iletme iĢinden sorumludur.FCS alanına kaydeder. alıcıve gönderenin MAC adresleri ile beraber paketler ve fiziksel katmana aktarır.3. katman) için geçiĢgörevi görür. Her Ethernet kartıayrıbir MAC adresine sahiptir. SAP). eğer çerçeve hatalıiletilmiĢse çerçevenin yeniden gönderilmesini sağlar. 3. Bunu her çerçeve sonuna bir kontrol dizisi ekleyerek sağlar. Flow Control yani alıcının iĢleyebileceğinden fazla veri paketi gönderilerek boğulmasının engellenmesi de LLC' nin görevidir[54]. HATA TESPĠTĠ VE DÜZELTĠLMESĠ Veri bağlantıkatmanı.2. MAC alt katmanıveriyi hata kontrol kodu (CRC). Bu iki değer eĢit değilse iletim esnasında bazıbit 99 . LLC ayrıca veri paketlerinden bozuk gidenlerin (veya karĢıtaraf için alınanların) tekrar gönderilmesinden sorumludur. Alıcıcihaz aynımatematiksel iĢlemleri tamamladığında elde ettiği değeri aldığıçerçeve üzerindeki FCS alanıile karĢılaĢtırır. Böylece kaynak makinede ve hedef makinede aynıprotokoller iletiĢime geçebilir (örneğin TCP/IP< -. Bunun neticesinde 2^48 adet farklıEthernet kartıbulunabilir[54]. (FCS Frame Check Seguence).BÖLÜM III 3. fiziksel katmandan aldığıveriyi bir üst katmana iletirken verinin doğruluğunu kontrolünü gerçekleĢtirir. Ġletilen çerçevenin doğru mu yoksa yanlıĢmıiletildiğini kontrol eder. MAC adresi 48 bittir. Alıcıtarafta da bu iĢlemleri tersine yapıp veriyi veri bağlantısıiçindeki ikinci alt katman olan LLC‟ ye aktarmak görevi yine MAC alt katmanına aittir.

FEC yeniden iletimin çok zor veya imkânsız olduğu durumlarda kullanılır. 100 . Hamming Kodlar. Blok eĢitlik. Reed – Solomon Kodlar. Katmalıkodlar. En çok kullanılan iki hata denetimi vardır. Bu iĢlem belirli bir paket alındıktan sonra alıcıtaraf paket isteğinde bulunur. protokolün veri kaybıolduğunda harekete geçerek verinin yeniden istenmesini sağladığıanlamına gelir. Ġletilen veri etkilenir ya da numaralandırılır. pakete verilirken bazıprotokollerde gönderilen byte büyüklüğünü verir. paket isteği gittiğinde ilk 3 paketin doğru bir Ģekilde iletildiğini gösterir. Gönderici hataların tespiti ve düzeltilebilmesi için takviye bitler gönderir. Bu ARQ‟dan çok daha fazladır. Veri alındıktan sonra alıcıhata tespit ederse hatalıolan veri paketini bu numara ile yeniden ister. FEC çoğunlukla donanımda uygulanır. Modül toplamıdır. CRC kodları. Seri eĢitlik. FEC için kullanılan algoritmalar. Ve bir diğer paketi alır. Alıcıtaraf her paket için FCS kontrolü yapar. ARQ için. Birçok protokol hata giderme mekanizmalarısunarlar. Hata olduğu anlaĢıldığında gelen paket iĢlenmez. FEC yalnızca hata denetimi yapar. BCH kodlar. Paketlerin numaralandırılmasıbazıprotokollerde 0 olan baĢlar bazılarında gönderici makine tarafından belirlenir. Bunlar FEC (Forward Error Correction-ileri yönlü hata denetimi) ve ARQ (Automatic Rebeat Request – otomatik tekrar isteği). Bu Ģekildeki gibi 4. Hata giderme ise. Resim 46: Sıralı Veri Ġletimi Gönderici paketleri sıralıbir Ģekilde gönderir. ARQ ise hata denetimi ile birlikte bozulan verinin tekrar iletilmesini sağlar.hatalarıoluĢtuğu tespit edilir. Bazıprotokollerde numara çerçeveye.

1. 3. Bazılarında ise hatalıolan veriden sonraki veriler de tekrar gönderilir[58]. Tek eĢitlik kullanılıyorsa birlerin sayısıeĢlik biti ile beraber tek olur. 101 . EĢitlik Denetimi (Parity Check ) En sık kullanılan hata saptama yöntemidir. Ġki Boyutlu EĢitlik Denetimi (2-Dimensional Parity) Ġki boyutlu eĢlik sınamasında verilerin her birinin EĢlik bitlerinin haricinde bit sırasına göre de eĢlik biti oluĢturulur.2. Tek denklik kullanılmıĢsa denklik biti 1 olur[54].Resim 47: Hata Giderme Hata giderme iĢlemi göndericiden gelen veriler alıcıtarafında FCS kontrolünden geçer ve hata tespit edildiğinde hatalıolan veri tekrar istenir. Örneğin.3. Bazıprotokollerde hata düzeltme iĢlemi sadece hatalıveriyi içerir. Her veri için bir eĢlik bitinin haricinde ayrıca eĢlik verisinin gönderilmesi gerekmektedir. Çift eĢitlik kullanılıyorsa birlerin sayısıeĢlik biti ile beraber çift olur. Resim 48: Denklik Gösterimi 3. Alıcının hatalıistediği veri baĢarılıveri iletiĢimin olduğu son veridir. Bu yöntemde hata tespit edilebildiği gibi hangi bitin hatalıolduğu da bulunabilir.3. EĢitliğin (parity ) hesaplanmasıiletilen verinin içerisinde ki birlerin bulunmasıyla yapılır. dört bitlik veri 0110 ise çift denklik kullanılmıĢsa denklik biti 0 olur.

102 . Veri bitlerine eklenen hesaplanmıĢeĢlik bitlerine hamming kodu mesajıdenir. Hamming uzaklığıbulmak için önce iki kod sözcüğüne XOR iĢlemi gerçekleĢtirilir ve iĢlem sonucunda elde edilen birlerin sayısı toplanır. Ġki kod sözcüğü farklılaĢtığıen düĢük bit konumu sayısıkodun hamming uzaklığıtanımlanır.3. Eğer değilse hata oluĢtuğu tespit edilir. Veri iletimi. Hamming kodu uygulamada tek veya çift bit hataların tespiti veya yalnızca tek bit hataların düzeltilmesi için kullanılır.3. Gereken eĢlik veya hata kontrolü gönderilecek bitlerin bir fonsiyonu olan hamming kuralıile belirlenir. Toplama iĢlemi genellikle son byte‟ın toplama sınamasınumarasınıifade ettiği byte paketleri üzerinde gerçekleĢtirilir.3. veri ve hata saptama kodlarıbirleĢtirerek gerçekleĢtirilir.ġekil 19: Dimensional Parity 3. Bu iĢlem birden fazla eĢlik bitinin kullanılmasıyla sağlanır. 3. Temel olarak eĢlik kontrolü yapar. genel olarak tek bit hataların düzeltilmesi veya veri içerisinde iki bitlik hataların tespitini sağlar. Hamming Hata Giderme Algoritması Hamming kodlaması. n=m+r bit kod sözcük m bit veri ile r bit hata saptama kodunun birleĢmesinden oluĢur.4. Toplama Denetimi (Checksum) Veri dizelerini modül toplamlarının kullanıldığıhata denetleme yöntemidir. BirleĢtirilmiĢveri kod sözcük (Codeword) olarak adlandırılır. Paket içindeki tüm sayılarıtopladığınızda mod 256 üzerinden toplam sıfır olmalıdır.

CRC (dönüĢümlü fazlalık sınaması) veri iletiminde kullanılan en yaygın hata denetimi yöntemidir. Tek bit hata oluĢursa geçersiz kod sözcüğü ortaya çıkacağından bunu saptayabilir. Alıcıtaraf veri üzerinde aynıdenetim iĢlemlerini gerçekleĢtirerek aldığıveride hata olupolmadığınıkontrol eder. iki bit hatalarıbulabilir. CRC veri bitlerini polinom kodlar olarak ele alır. Az bir ekbilgi ile daha fazla hata tespiti sağlar.3. Bu da bize bu Ģemanın 2 bit hatayısaptayamayacağınıgösterir. 3. CRC (Cyclic Redundancy Check) Uygulamasıkolay ve güvenliği güçlü bir tekniktir. Ġki sonuç uymuyorsa bu hata olduğunu gösterir. Gönderici her çerçeveye n bitlik FCS (Frame Check Squence) dizi ekler. CRC tekniği veri çerçevelerinin korumasıiçin kullanılır. Hamming kod mesajıveri bitlerinin G üreteç matrisi ile veri bitinin mantıksal iĢlemlerle çarpımısonucu elde edilir. Çünkü geçerli her kod sözcüğü en az iki bitte farklıdır. gönderici tarafından çerçeveniniçeriğine göre her çerçevenin sonuna eklenecek bir denetim seti ( check digits ) hesaplanarakgönderilir.5. Amaç FCS‟yi Q/P sıfır olacak Ģekilde elde etmektir. 103 . Elde edilen kod mesaj vektörü olarak adlandırılır. Bu asıl veri bitleri ve hesaplanan eĢlik bitlerinden oluĢur[58]. n hatayısaptaya bilmek için n+1 koda n hatayıdüzeltmek içinse 2n+1 koda gerek duyulur. Veriler. Hamming uzaklığıüç olan bir kod sözcük tek bit hatalarıdüzeltebilir. N bitlik FCS için n+1 bit birP polinomu kullanılır.Burada hesaplama yapıldığında hamming uzaklığın 2 olduğu görülüyor.

Hata düzeltme kodlamalarıyla ilgili ilk çalıĢmalar. kullanıĢlı ve etkili bir kodlama için gerekenleri özetlemek gerekirse. Kalan sıfır ise veri doğru olarak alınmıĢtır. Üçüncü adımda kalan kontrol edilir. vericinin gönderdiği veriyi belirli bir bozulma ölçüsüne kadar düzeltebilir. üçüncü adımda kalanın FCS olarak iletilmesidir. Eğer sıfırdan farklıise hata oluĢmuĢtur[54]. 1994). Hata Düzeltme Teknikleri Hata düzeltme kodlamasının ortaya çıkmasının sebebi. 3. mesaj kelimelerine kontrol bitlerinin eklenmesi ve alıcıda eĢitlik kontrolü yapılarak mesajın tekrar elde edilmesinin sağlanmasıdır. Hamming tarafından Bell Laboratuvarlarında yapılmıĢtır (Young. Ġkinci adımda P üreteç polinomu ile bölünmesi.CRC oluĢturulmasıilk olarak veri içeriği iki üzeri n ile çarpılır. Yani verinin tekrar gönderilmesi istenmeden hata düzeltilebilir. Ġkili blok kodlar. Ġkinci maddede de belirtildiği gibi verimli bir iletim sağlanması da önemlidir. Ġkinci adımda P üreteç polinomuna bölünür. Göndericinin. donanımın da fazla karıĢık bir hale getirilmesine gerek kalmadan her bir bitin düzeltilmesi için daha kolay ve anlaĢılır bir kodlama yapmaktır. Gönderici ve alıcıdaki kodlama ve kod çözme iĢlemlerinin olabildiğince az karmaĢık ve kolay olması gerekir. uygun kodlama ile hatanın alıcıda düzeltilmesine çalıĢılır. kodlama ile. Veri iletimi sistemlerinde karĢılaĢılan.W. Öncelikle. R. Hata düzeltme kodlamalarına geçmeden önce bazı kavramların ele alınması faydalı olacaktır. bu kodların ortaya çıkmasına sebep olmuĢtur. Gereksiz veri iletimi ile zaman kaybetmemek de önemli bir hedeftir. Son maddede bahsedilen ise.3. Sayısal verinin etkili ve verimli bir Ģekilde iletilmesi. karıĢma ve gürültünün etkilerinin üstesinden gelebilmek için yapılan çalıĢmalar. Burada örneklerde kullanacağımız kodlar “ikili blok kodlar” olarak bilinmektedir. CRC kontrolü ise ilk olarak veri çerçevesi alınır. oluĢan hataları düzeltebilecek kapasiteye sahip olmalıdır. ĠletiĢim süresince kanalda gürültü sebebiyle oluĢan hataların tespit edilebilmesi ve düzeltilebilmesi. mesajların ikilik düzende ifade edileceği ve kodların n adet 0 ve 1‟lerden 104 . Etkili ve kullanıĢlı bir kodlayıcı. iletim kanalında gürültüden kaynaklanan bozulmalardır.6. Hata düzeltme (error correction) kodlaması kullanılırsa. alıcı. Bu verinin sonuna n adet 0 ekleme demektir. verinin bozulması durumunda tekrar göndermesinin güç olduğu bazı uygulamalarda. ortam ne kadar gürültülü olursa olsun. Bu durumda yolda bozulabilecek bit sayısının üst sınırının bilindiği varsayılır. Hata düzeltme kodlarının genel olarak yapısı.

iletimde hatanın oluĢmama ihtimali olup. Buna göre. gönderilen mesajdaki 0‟ın alıcıda 0 olarak alınması ihtimali p. Yani bir bitin kanal boyunca kaybolma ihtimali sıfır kabul edilmektedir. bütün bitler için hatanın oluĢma olasılığı eĢit kabul edilmektedir. Ġlk kabulde bahsedilen. Yani her bir bitte hata oluĢması birbirinden bağımsız olarak gerçekleĢir. Kanal aracılığıyla göndericiden alıcıya gönderilen 0 ve 1‟lerden oluĢan n uzunluğundaki her kelime. önceki bitte hata oluĢup oluĢmadığına bağlı değildir. 105 . Mesajın iletildiği ortam. gösterilmektedir. Bu Ģekilde bilgi . Aslında bu kabul. Alıcıda da alınan sinyal ikilik düzende öncelikle hata düzeltmesine tabi tutulur. Son maddede. “Simetrik kanal”. Alıcıya iletilecek olan bilgi. kanaldaki hataların anlık darbelerle oluĢtuğu düĢünülürse çok da gerçekçi değildir. hatanın oluĢma ihtimali. Hata düzeltme kodlamalarında bazı kabuller yapılmaktadır. kanal boyunca herhangi bir bitin kaybolmadığıdır. kanalın simetrik olduğu kabul edilmektedir. sonra da tekrar ikilik düzenden “kod çözme” iĢlemi gerçekleĢtirilir. gönderilen karakterden bağımsızdır demektir. göndericide yine 0 ve 1‟lerden oluĢan n uzunluğundaki kelime olarak alınacaktır.oluĢan “kelimelerle” (ikilik düzende ifadelerle) gösterileceği anlamına gelmektedir. alıcı tarafına iletilmiĢ olur. p. Bir bitte oluĢacak olan hata diğer bitleri etkilemeyecektir. ikilik düzende olmadığı için öncelikle “gönderici” de bu bilgilerin sayısallaĢtırılıp “kodlanması” gerekir. hata oluĢma olasılığı. ikilik simetrik kanal davranıĢını gösterir. Ġkinci maddede. Ayrıca sıfır hafızalı bir kanaldır. 1 olarak alınması ihtimali ise (1-p) dir. Ġkilik simetrik kanal. “ikilik simetrik kanalın güvenilirliği” olarak tanımlanır.

Kodlanan karakter kümesi (A. kelime içindeki sıfır olmayan bit sayısıdır. Hamming (7.7. iki kelimenin aynı ağırlıktaki bitlerindeki farklı olan rakamların sayısı olarak tanımlanır. Yani kelimedeki 1‟lerin sayısına “Hamming Ağırlığı” denir. n=3 uzunluğundaki (101) kelimesinin Hamming Ağırlığı 2‟dir.3. wt (101) =2 Ġki kelime arasındaki “Hamming Uzaklığı” (distance) ise. yolda bir ölçüde bozulmuĢ bile olsa alıcıda asıl gönderilen kod elde edilebilmektedir. Hamming uzaklığı en az olan kod ile değiĢtirilir. Gösterimi ise. Kod Sözcüğü : I I I I C C C 1 2 3 4 1 2 1 2 3 1 2 4 1 3 4 2 3 4 3 C = I I I ‟e iliĢkin çift eĢlik biti C = I I I ‟e iliĢkin çift eĢlik biti C = I I I ‟e iliĢkin çift eĢlik biti Bu kod. dört adet bilgi biti ve üç adet sınama biti kullanarak 7 bitlik kod sözcükleri elde edilir. kod kümesi (000. Örneğin. Bu kodun her sözcüğünün 1 veri biti ve 2 sınama biti vardır. alıcıya ulaĢan ve belirli bir simgeye karĢılık düĢen ikilik kod. 111) seçilmiĢse.4) kodunda. Hamming Kodlaması Hata düzeltmek için en yaygın kullanılan yöntem Hamming kodlamasıdır. Bu iki kelimenin uzaklığı dolayısıyla. 106 . Gösterimi ise. Her bir kod sözcüğünün yolda en çok j bitinin bozulması durumunda hatayı düzeltmenin mümkün olduğu koda j bit hata bağıĢıklığı olan kod denir. mevcut kodlamalardan değilse. 1‟dir. 1001 ve 1000 kelimeleri sadece son bit‟te farklılık göstermektedir.3. Bir kelimenin (ikilik düzendeki ifade) “Hamming Ağırlığı” (weight). Bu kodlamada.1000) =1 “Hamming Uzaklığı” kavramı. bir bitlik hata düzeltebilir veya iki bitlik hata sezebilir. 2002) Bir örnek verirsek. d (1001. Eğer alıcıda alınan kelime. 1 bitlik hata bağıĢıklığı olan veya 2 bitlik hataların sezilebileceği bir kod elde edilir. (KuĢ. alıcıda alınan mesaj ile mevcut kod kelimeleri karĢılaĢtırılmasında kullanılır.B).

111. ancak. KöĢelerdeki siyah küpler. (001. Birden fazla bitte hata olma olasılığı. hatanın yeri ve gerçek mesaj kelimesi hakkında bir bilgi mevcut değildir. Dolayısıyla. 001 kodları alıcıdan alınır. alıcı tarafında 000 mesajı alındığında hata oluĢtuğu anlaĢılır. Bu kodlama düzeninde. bir hatanın oluĢtuğu kesin olarak bilinmese de asıl mesajın büyük olasılıkla 000 olacağı tahmin edilebilir. 010.111. ancak. 100). birim küpün köĢelerinde gösterilmiĢtir. Bu kodların hepsi de 000 noktasına komĢu olup. ġekil 21: Kod kelimelerinin üç boyutta yerleĢimi 107 .ġekil 20: Kod Kelimelerinin Üç Boyutta YerleĢimi ġekil 20‟de n = 3 uzunluğundaki kod kelimeleri. bu 4 kod kelimesinden oluĢan kodlama. hata düzeltme yeteneğine sahip olmayan bir kodlamadır. ġekil 21‟de kod kelimeleri iki tanedir: 000. hatasız mesajın 000 olduğu tahmin edilebilir. 010. mesajın kodlandığı kod kelimeleridir. tek bitte hata olma olasılığından daha küçük olacağı için. Eğer 000 mesajı iletilmiĢ ve 1 hata oluĢmuĢ ise 100. hata tespit edebilme yeteneğine sahip.

kanalda oluĢan t adet hata. alıcı tarafında düzeltilebilir. Vericide ACK gelmediği için bekleme durumundadır. hatalı veriyi göndericinin tekrar göndermesini sağlayarak hatayı düzeltebilir. Gönderici veri paketlerini modül 2‟ye göre numaralandırır.101) =2 ġekil 21‟deki kod kelimelerinin Hamming uzaklığı ise. Dur ve Bekle Protokolü (Stop and Wait) Bu protokolde. d(000.100) =2 d(111.8.ġekil 20‟deki kod kelimelerinin ikiĢer ikiĢer aralarındaki uzaklığa bakarsak. Böylece üçüncü veri paketinin numarası yine 0.111) =2 d(010. kod kelimelerinden herhangi ikisi arasındaki minimum uzaklık 2t+1 ise. eğer kod kelimelerinden herhangi ikisi arasındaki minimum uzaklık t+1 ise kanalda oluĢan t adet hata tespit edilebilir. her bir veri paketi gönderilmesinden sonra karĢı taraftan alındı mesajı beklenir. Eğer ACK mesajı yolda kaybolursa alıcı ve verici arasında kilitlenme oluĢabilir. 3. 108 .001) =2 d(001. ilgili veri bloklarının göndericiden istenmesini tanımlayan ARQ protokolleri. NAK ise olumsuz yanıtı temsil etmektedir. Otomatik tekrarlama isteği uygulamasında kullanılan birkaç yöntem vardır. ARQ – Otomatik Tekrar Ġsteği (Automatic Repeat ReQuest) Alıcı tarafta hata algılandığında.100) =2 d(111.1. Çünkü alıcı ACK‟ı gönderdiğini varsayarak bir sonraki veri paketini bekler ve bu durumda çevrim içinde kalır.111) = 3‟ tür. d(001. Bu örnekler ıĢığında. Bu durumu çözmek için gönderici tarafında bir saat devresi kullanılır.8. dördüncü veri paketininki 1 olur. • Dur ve Bekle Protokolü (Stop and Wait) • N Çerçeve Gerile Protokolü (Go-Back N) • Seçici Yineleme Protokolü (Selective Repeat) 3. ACK olumlu yanıtı temsil etmektedir.3.3.010) =2 d(100. 2 olduğunu gözleriz. Alındı mesajından sonra bir sonraki veri paketi gönderilir.

Dur ve bekle protokolü.2. alıcının almayı beklediği bir sonraki veri paketinin numarasıdır. göndericinin hata durumunda ilk hatalı veri paketinden baĢlayarak. Veri paketinden baĢlayarak eskiden gönderdiği veri paketlerini tekrar gönderir. 3.3.8. Bu protokolde ACK onayının yitirilmesi göndericinin veri paketini tekrar göndermesini gerektirmez.paket gerile terimi. gönderme sırasını alıcıya vererek ondan yanıt beklemeye baĢlar. bir taraftan da daha önce göndermiĢ olduğu veri paketlerinin yanıtlarını alabilir. Genel olarak i numaralı NAK yanıtı alınınca i. tüm gönderdiklerini tekrar göndermesinden 109 . N Çerçeve Gerile Protokolü (Go-Back N) Bu protokolde gönderici peĢ peĢe veri paketleri gönderirken. Alıcının aldığı her bir veri paketi için yanıt gönderme zorunluluğunun olmadığı kabul edilir. N. Bu protokolde gönderici olumsuz yanıt içeren 0 numaralı NAK yanıtını alınca alıcının bir veya birkaç hatalı veri paketi aldığını aslında 0 numaralı veri paketinin beklendiğini anlar. bu protokol bunu kullanmaz. yarı çift yönlü (half-duplex) bir protokoldür. Çünkü gönderilen her veri paketinden sonra gönderici. Bu durumda alt katmanlar çift yönlü iletime izin verse bile. Bu protokolde ACK onayının taĢıdığı numara.ġekil 22: Dur ve Bekle Prokolü Veri Gönderme Ve Onay Alma Mekanizması Gönderici veri paketini gönderdikten sonra t süresi içinde alındı mesajı gelmez ise ACK‟in kaybolduğu varsayılır ve veri paketi yeniden gönderilir.

Bu tekrar gönderilenlerden bir kaçı alıcı tarafından doğru alınmıĢ olsa bile. En önemli sakıncası alıcı tarafın iĢ yükünü arttıran bir yöntem olmasıdır.3.dolayı kullanılmaktadır. 110 . Pencere boyutu (window size) göndericinin alındı onayı gelmeden gönderebileceği veri paketlerinin sayısını belirtmektedir.3. Bu yöntemde. alıcı tarafından iptal edildiğinden hepsinin tekrar gönderimi yapılır. bir veri paketi eksikliğinde sadece eksik olan değil bu eksik paketten sonra gönderilen tüm paketlerin doğru ya da yanlıĢ alındığına bakılmaksızın tekrar gönderilmesidir. ACK onayının parametresi olan numara alındığı belirtilen veri paketinin numarasıdır. her bir veri paketi için ayrı ayrı alındı onayı gönderilir.8. Bu yöntemin birçok türevi bulunmaktadır. karĢı uçtan yanıt almadan bir dizi veri paketi göndermesine izin veren protokollere genel olarak kayan pencere (sliding window) protokolleri denilmektedir. ġekil 23: Çerçeve Gerile Prokolü Veri Gönderme Ve Onay Alma Mekanizması Bu protokolün en önemli eksikliği. 3. Göndericinin. Seçici Yineleme Protokolü (Selective Repeat) Bu protokolde sırasız gelen veri paketleri saklanır ve bu nedenle göndericiden yalnızca bozulan veri paketlerinin tekrar gönderilmesi istenir.

Saf Aloha senkronizasyona ihtiyaç duymazken DilimlenmiĢ Aloha‟da bu gereklidir. 3. ÇOKLU ERĠġĠM PROTOKOLLERĠ ĠletiĢim ortamı bazı durumlarda statik olarak yapılandırılırken bazı durumlarda da dinamik olarak yapılandırılır.4. Bunlar genel olarak çarpıĢma tabanlı ve çarpıĢmasız protokoller olarak bilinir. Dinamik olarak paylaĢtırılan ortamda çoklu eriĢim için bir çok algoritma kullanılmaktadır.ġekil 25: Seçici Yineleme Prokolü Veri Gönderme Ve Onay Alma Mekanizması 3.1.4. CSMA. DQDB gibi. jetonlu halka. Bunun amacı iletiĢim ortamının daha verimli olarak kullanılmasıdır. Aloha. 111 . Aslen telsiz kanal için geliĢtirilmiĢ olmakla birlikte her türlü kanala uygulanabilecek bir yöntemdir. CSMA/CD çarpıĢma tabanlı protokollerdir. Saf Aloha ve DilimlenmiĢ Aloha. Aralarındaki fark zamanın dilimlenmesidir. Ġki türü bulunmaktadır. ALOHA 1970‟lerde Hawaii Üniversitesi‟nin değiĢik kampüslerini telsizlerde bir-birine bağlamayı amaçlayan bir genele yayın sistemidir. ÇarpıĢmasız protokoller ise FDDI.

Ġstasyonların ortamdaki taĢıyıcıyı (iletiĢimi) dinleyip gerektiği gibi davrandıkları protokollere taĢıyıcı sezim protokolleri ismi verilir. bir alındı mekanizmasına ihtiyaç duyulur.1.2. Fakat bir kullanıcı çerçevesinin çarpıĢtığını her kullanıcı gibi kanalı dinleyerek baĢarabilir. Eğer kullanıcı aynı anda gönderip dinleyemiyorsa.4. DilimlenmiĢ Aloha DilimlenmiĢ Aloha‟da kullanıcılar istedikleri zaman değil belirlenmiĢ zaman dilimlerinde iletiĢim yapabilirler. kullanıcıların diğerlerinin yaptıklarından bağımsız istedikleri zaman iletiĢim yapmaları nedeniyle performans düĢüktür. Dolayısıyla çerçevelerin çarpıĢmaları olasıdır. Eğer bir çarpıĢmayı algılarsa rastgele bir süre bekler ve bu iĢleme baĢtan baĢlar. 3. Ortamın meĢgul olması durumunda ortam boĢalana kadar bekler. Ortamın boĢaldığını sezdiğinde çerçevesini gönderir.4. 112 . Oysa LAN‟larda bilgisayarlar diğerlerinin faaliyetlerini sezip duruma göre iletiĢim yapabilirler. Çok sayıda kullanıcının aynı kanalın eriĢimini elde etmek için uğraĢtığı sistemlere çekiĢme sistemi ismi de verilir. Aksi takdirde her iki terminalde tekrar aynı anda göndermeye çalıĢacak ve tekrar çarpıĢmaya neden olacaktır. 3. Burada bir kullanıcı göndereceği paketi olması durumunda öncelikle ortamı dinler. Bu gecikme nedeniyle farklı kullanıcılar kanalı boĢ zannederek aynı anda çerçeve gönderip çarpıĢmaya neden olabilirler. Ortamdaki iletiĢim gecikmesi önemli bir parametredir. Gecikme arttıkça bu etki de artar.4.1.4 Israrcı ve Israrcı olmayan CSMA Ġlk incelenecek protokol 1-persistent CSMA‟dir. Dolayısıyla aynı dilimde baĢka trafik üretilmeme olasılığı e-G‟ye çıkmaktadır. TaĢıyıcı Sezim Çoklu EriĢim Protokolleri (CSMA) Aloha‟da.4. Protokolün 1persistent ismini almasının nedeni ortamı boĢ bulduğunda 1 olasılıkla (kesinlikle) çerçevesini göndermesidir. Saf Aloha Temel fikir kullanıcılar göndermek için bir çerçeve hazırladıklarında doğrudan gönderirler.1.1.3.1. 3. Burada açık Ģekilde yasaklı bölge bir çerçeve zamanına inmektedir. ÇarpıĢma durumunda çerçevenin tekrar gönderilmesi için rastgele bir süre beklenir.3. Bu örneğin bir saatin her dilim baĢını tüm bilgisayarlara bildirmesiyle gerçekleĢtirilebilir.

Dolayısıyla bu iĢ için özel tasarlanmıĢ vurum Ģekilleri kullanılmalıdır. BaĢka bir protokol de p-persistent CSMA‟dir. Bu durumda bir çarpıĢma oluĢur. Bu protokol (nonpersistent-CSMA) 1-persistent CSMA‟den daha iyi baĢarım sağlar.Gecikme sıfır olsa bile çarpıĢmalar muhtemeldir. Örneğin bir kare vurum Ģeklinde 0 bitini 0 V ifade ediyorsa ve çarpıĢmaya sebep olan kullanıcılar peĢ peĢe 0 biti gönderiyorsa. Ġki kullanıcı bir üçüncünün taĢıyıcısını dinleyerek bittiği anda çerçevelerini gönderebilirler. Örneğin kullanıcı hattı dinler ve boĢ olduğunu görürse çerçevesini yollar. Bu algoritma ya çerçeve gönderilene ya da baĢka bir istasyon iletiĢime geçene kadar tekrar eder. Resim 49: Manchester Kodlaması Bu Ģekilde de görüldüğü gibi Manchester kodlamasıyla ne iletilirse iletilsin hat üzerinde her zaman bir titreĢim olur ve bu titreĢim sayesinde herhangi bir düğüm hattın meĢgul ya da boĢ olduğu kolayca ayırt edilebilir. çarpıĢmanın sezilmesi mümkün olmaz. ÇarpıĢma sezme iĢlemi fiziksel katmanda elektriksel olarak mümkün olan bir iĢlemdir. Ġkinci durumda asıl kullanıcı çarpıĢma olmuĢ gibi davranır ve rastgele bir süre bekleyerek yukarıdaki algoritmayı baĢtan baĢlatır. Eğer istasyon baĢlangıçta kanalı dolu bulursa bir sonraki zaman dilimini bekler ve yukarıdaki algoritmayı çalıĢtırır. Kullanıcı gönderecek çerçevesi varsa ve kanal boĢsa p-olasılıkla çerçeveyi gönderir veya q=1-p olasılıkla iletiĢim için bir sonraki dilimi bekler.Bu sorunu gidermek için kullanıcıların ısrarcılıkları azaltılabilir. 113 . Sonraki dilimde yine p olasılıkla gönderir veya q olasılıkla bekler. Eğer hat meĢgul ise ısrarla hattın boĢalmasını ve kendi çerçevesini göndermeyi beklemez. Rastgele bir süre bekler ve yukarıdaki algoritmayı tekrarlar. Bu özel hat kodlama yöntemi Manchester kodlamadır.

Radyo frekans (RF) teknolojisini kullanarak havadan bilgi alıĢveriĢi yapar böylece kablolu bağlantı miktarını azaltır.6. ĠletiĢimini tamamlayan bilgisayar jetonu ortama bırakarak baĢka bilgisayarların kullanmasını sağlar. Çerçeve göndermek isteyen bilgisayar jetonu alır ve çerçevesini gönderir. ÇarpıĢmaların önüne geçilmiĢ olur.5. Böylelikle iletiĢim ortamının her an bir bilgisayarın kullanımı garanti altına alınır.1. ÇARPIġMASIZ PROTOKOLLER ĠletiĢim ortamını her an sadece bir bilgisayarın kullanımını garanti eden protokollerdir.5.6. duvarlar arasından geçerek 114 . Bu jeton sırasıyla oluĢturulan halkada bilgisayarları dolaĢır. 3. Kablosuz Yerel Ağ (Wireless Local Area Network) Kablosuz yerel ağ.Jetonlu Halka ĠletiĢim hattını kontrol için bir jeton kullanılır. Jeton kimde ise o bilgisayar çerçeve iletimini gerçekleĢtirir. Radyo frekans (RF) teknolojisini kullanan WLAN ile veri iletimi/alımıhavadan.1. Gönderme iĢlemi tamamlandığında jetonu tekrar halkaya bir baĢka bilgisayarın kullanımına sunar. 3. Kablosuz yerel alan ağı(Wireless Local Area Netowrk) . Bu halkada iletiĢimi kontrol etmek için bir jeton oluĢturulur. kablolu ağların yerini alan hatta bu ağlara göre daha fazla fonksiyonlarıbulunan yeni haberleĢme Ģeklidir. KABLOSUZ AĞLAR 3. Resim 50: Jetonlu Halka ĠletiĢim ortamındaki tüm bilgisayarlar bir mantıksal halka oluĢturarak birbirine bağlanır.3. kablolu iletiĢime alternatif olarak uygulanabilecek esnek bir iletiĢim sistemidir.

sınır tanımayan bir iletiĢim kablosuz olarak sunulmaktadır. 3. Eğer bir kullanıcıbu tanımlanmıĢmesafeden dıĢarıya çıkarak iletiĢim kurmak isterse. masaüstü bilgisayarlarda ise ISA kartlarla eriĢirler.1. eriĢim noktasıdenilen hem alıcıhem verici konumundaki cihaz standart kablolamayla. Kablosuz ağadaptörleri sunucudaki ağiĢletim sistemi ile manyetik dalgalar arasında bir anten yardımıyla köprü oluĢtururlar. kablosuz ağadaptörleriyle. geleneksek LAN iletiĢim teknolojilerinin tüm özelliklerini kapsamakta hatta daha da fazla özellik içerebilmektedir. Kablosuz Yerel Ağların ÇalıĢması Kablosuz yerel ağlar havadan yayılan elektromanyetik dalgalarla bir noktadan baĢka bir noktaya fiziksel bağlantıolmaksızın bilgi iletiĢimini sağlar. her kullanıcıağdaki bir diğeri ile direkt iletiĢim kurar. Resim 51: Peer – to – peer Gösterimi 115 . kablolu ağa bağlanır. Uç noktalar ise kablosuz ağa. Tipik bir kablosuz yerel ağuygulamasında.6. birbirleri ile iletiĢim mesafesinde olan kullanıcılar için tasarlanmıĢtır.2.6. Standart kablosuz ağlar Ģu 2 moddan biri ile çalıĢırlar. EriĢim noktasıgenelde yüksek bir noktaya konur fakat istenilen kapsama alanısağlandıkça her noktaya konulabilir. EriĢim noktasıkablolu ağomurgası ve kablosuz ağarasında veri alıĢveriĢini üstlenir. Bu mod. arada bir kullanıcıağgeçidi ve yönlendirici olarak görev yapmak zorundadır.2. dizüstü bilgisayarda PCMCIA kartlarla. Peer-to-peer ( Makinadan makinaya) Model Bu moda. 3. Bazıhız kısıtlamalarıdıĢında WLAN iletiĢimi.

15 -WPAN'lar için standartlar üretmek (Kablosuz kiĢisel ağlar) Resim 52: Client/Server ( Ġstemci/Sunucu) Modeli 3. Acces Point adlıcihazlar ile kablosuz ağ ortamıkablolu ağortamıyla bağlantısıyapılırken veri iletiĢimi daha geniĢalanlara aktarılır.11 ilk olarak 1999 da yayınlanmıĢtır ve 2.11 dir.4 Ghz de 2Mbps (DSL bağlantıgibi) hızında veri iletiĢimi için tasarlanmıĢtır 802.11 -WLAN'lar için standartlar üretmek (Kablosuz lokal ağlar) 802.Mantıksal BağlantıKontrolleri (LLC .1 .2.Logical Link Control) 802.2 .2 Client/Server ( Ġstemci/Sunucu) Modeli Bu modelde bir ağın alt yapısımevcuttur. Bunlar ucuz ve yavaĢolandan. pahalıve hızlıolana doğru sıralanırsa: BlueTooth IrDA HomeRF WECA (Wi-Fi) 116 .Güvenlik ve diğer konular 802. Kablosuz ağlar kurmak için Ģu anda kullanılan ana standart IEEE (The Institute of Electrical and Electronics Engineers )802.6. Burada tüm bilgisayarlar eriĢim noktası(acces point) adlıürünle mevcut olan kablolu ağa bağlanmıĢtır.6. IEEE 802.3. Kablosuz Ağ Türleri Bugünlerde 4 tip kablosuz ağvardır.3.

Uzun vadeli kazançları. binlerce kullanıcıya geniĢbir yelpazeyi kapsar. Kurulum Esnekliği: Kablosuz ağteknolojisi kablolu ağın eriĢemeyeceği yerlere ulaĢımı sağlar. geleneksel yerel ağlara karĢıüstünlükleri Ģunlardır: Mobilite: Kablosuz yerel ağlar ağkullanıcılarına Ģirketlerinin hangi noktasında olursa olsunlar. Küçük danıĢmanlık ya da muhasebe. çok yer değiĢtirme gerektiren dinamik ortamlarda kendini belli eder. hesap denetleme gruplarıhızlıağkurulumu ile üretkenliklerini arttırabilir. 117 . hareket halinde dahi gerçek zamanlıbilgi eriĢimi sağlar.6. Kampüs bahçesindeki herhangi bir öğrenci aynıanda Internet‟e eriĢerek kendine gereken kaynakları araĢtırabilir. GeniĢletilebilirlik: Yapılar kolaylıkla değiĢtirilebilir ve az miktarda kullanıcının oluĢturacağı peer to peer ağyapısından. Ağ yöneticileri dinamik ortamlarda yer değiĢtirme. Niçin Kablosuz? Kablosuz yerel ağyardımıyla kullanıcılar kolayca kaynaklara ulaĢabilecek. Kablosuz Yerel Ağların Yaygın Kullanım Alanları Hastanelerdeki doktorlar ve hemĢireler hasta bilgilerini anında ekranlarında görebilecekleri dizüstü bilgisayarlar ya da el terminalleri ile daha üretken olurlar. Kurulum Hızı ve Basitliği: Kablosuz yerel ağsistemleri kurulumu hızlıve kolaydır. ayrıca duvar ve tavanlardan kablo çekme zorunluluğu da ortadan kaldırır. bilgi paylaĢımını ve öğrenmelerini kolaylaĢtırır. Büyük iĢletmelerdeki eğitim gruplarının ve üniversitedeki öğrencilerin bilgiye eriĢimini.3.6. geniĢleme ve diğer değiĢikliklerden dolayı ortaya çıkacak genel masraflarıkablosuz ağ kullanımı ile azaltabilirler.5. ağyöneticileri ise kablo döĢemeden ya da yer değiĢtirmeden ağkurabilecek veya mevcut ağda değiĢiklik yapabileceklerdir. 3. Ambarlarda ve depolarda çalıĢan iĢçiler merkezi veritabanlarıile kablosuz ağüzerinden veri alıĢveriĢini yaparak üretkenliklerini arttırabilirler. Ağ yöneticileri eski ve tarihi binalarda kablosuz yerel ağ yardımıyla bilgisayar ağı kurulumunu düĢük maliyetle gerçekleĢtirebilmektedirler.4. Kablosuz yerel ağların. Ġleriye Yönelik Maliyet Kazancı: Kablosuz ağkurabilmek için ilk olarak harcanması gereken miktar kablolu bir ağdan daha fazla olmakla birlikte hayat evresi sarfiyatıçok azdır.

3. 3. 3. IEEE Institute of Electrical and Electronics Engineers‟ ın kısalmasındır. kar amacı gütmeyen. 3. Bilgisayar. Ayrıca altyapının Sağlamlığınıtest etmek zahmet gerektirmez.6. Önümüzdeki yıllarda standart haline gelecek olan fiber optik altyapıise fiyatından dolayıhenüz çok ciddi altyapılarda kullanılmaktadır. dünyanın en büyük teknik organizasyonudur.1963 (1884‟te kurulmuĢ Amerikan Mühendisleri Enstitüsü) ve IRE (1912‟de kurulmuĢ olan Radyo Mühendisleri Enstitüsü) ‟ nin birleĢmesiyle oluĢturulmuĢtur. tüm ağda tek bir kablo kullanma Ģeklindedir. telekomünikasyon yılında AIEE ve diğer birçok olan alanda mühendislik Elektrik uygulamalarının geliĢimi için çalıĢan. Yani kablo 1 numaralıbilgisayardanbaĢlar. Bu iki soket arasındaki toplam direnç 52 OHM olmalıdır. Ayrıca eğer kabloda kopma olursa bütün ağkilitlenir. Elektrik. Yani birmakine ağıgörmüyorsa hiçbiri görmez.1. Her bilgisayarın olduğu yerde kabloya BNC soket takılır.7. Bundan dolayıYILAN‟A benzetilir. son bilgisayara kadar uzanır.6. Elektronik.6. kullanılan network (Ethernet) kartının ve kablo altyapısının hızına bağlıolarak önceleri BNC standardında. LAN Bağlantı Standartları Local Area Network Bağlantıları. Kablonun en baĢına ve en sonuna da sonlandırıcısoketler takılır. Yüksek performans isteyen ağuygulamalarında sorun çıkarabilir. günümüzde ise UTP standardında yaygın olarak kullanılmaktadır.6.Ağyöneticileri kablolu ağlar üzerinde çalıĢan kritik uygulamalarıbu ağda herhangi bir hata olması durumuna karĢın kablosuz ağlarla yedeklemektedirler. 118 . Bnc’nin Dezavantajları Hız oldukça düĢüktür. Bnc’nin Avantajları Tek bir kablo kullanıldığıiçin malzeme sarfiyatıminimum noktadadır.6. 10Mbitlik hız bile tam olarak sağlanamaz.6.6.6. 3.2. Bnc Alt Yapısı BNC altyapısı. Kopuk nokta hemen tespit edilir. 3.

Ġnternet'e bağlanan her bilgisayara bir IP adresi atanır. Bu kuruluĢun Türkiye‟de de çalıĢmaları vardır ve öğrenci kollarını bünyelerinde barındırmaktadır. IEEE'nin Amaçları: Teknolojik geliĢmeyi teĢvik etmek. Gerek üyelerine yollanan yayınlar. Üyelerini eğitir. 119 . OSĠ AĞ KATMANI 4.150‟den fazla ülkede 365. Üyelerin kiĢisel geliĢimine katkıda bulunmak olarak belirtilmektedir[62]. tüm dünyaya yayılmıĢ 10 alt bölgesi. IP(INTERNET PROTOCOL) IP adresi (Internet Protocol Address).1.000‟i aĢkın üyesi. Konferanslar ve toplantılar düzenler. Yani iki farklı cihaz aynı yerel ağda olmasa dahi. IP adresi birbirleri ile iletiĢim imkânı sağlar. Yayın yapar. Dünya çapında toplumun ilerlemesini sağlamak.7. Ayrıca ANSI. diğer bilgisayarlar bu bilgisayara bu adres ile ulaĢırlar. Elektronik. ağ üzerinden birbirlerine veri yollamak için kullandıkları adres. Fakat öğrencilerden bölümlerinin mühendislik alanında olması istenmektedir[61]. IEEE bu amaçlarını gerçekleĢtirmek için. ve Bilgisayar alanındaki belli baĢlı bütün standartlar birer IEEE standardıdır. Elektrik.1. BÖLÜM IV 4. gerek üyelerin katılabileceği çeĢitli eğitim programları ile üyelerinin uzmanlık alanları içinde ve dıĢında teknolojik geliĢmeleri takip etmelerini sağlar[63]. ISO gibi diğer standart kuruluĢlarının standartları da genelde iliĢkili IEEE standardı üzerine kurulmaktadır. Dünyada elektrik ve elektronik mühendisliği. bilgisayar ve iliĢkili bütün konularda yapılan bilimsel yayının %30'undan fazlası IEEE yayınlarına dahildir. internete ya da diğer herhangi bir ağa bağlı cihazların. 3. Mesleki ve teknik standartları belirler. IEEE her yıl 400'den fazla uluslararası konferans ve 4500 civarı toplantı düzenlemektedir. 300‟den fazla Ģubesi ve 1400‟den fazla öğrenci kolu vardır.

ccc 120 .101‟dir. ancak bu rakamları yazmak pratik olmadığından IP adresine karĢılık gelen bir alan adı sistemi kullanılmaktadır.IP adresleri Ģu anda yaygın kullanımda olan IPv4 için 32 bit boyunda olup. Birinci kısım Network ID olarak bilinir ve cihazın ait olduğu ağı belirtir. IP adresleri 32 bit uzunluğundadır ve birbirinden nokta ile ayrılmıĢ dört oktetden oluĢur.bbb.[4] 4.1. Yani istenildiği zaman değiĢtirilebilir.5 Bir internet sayfası sunucusuna. IP adresi ile subnet mask değerini lojik AND iĢlemine tabii tutarak kendi Network ID‟ sini bulur.10. Örneğin: 192. Her bir cihaz için IP adresi tüm ağda tek olmalıdır. IP Adresi Sınıfları Kullanım alanlarına göre IP Adresleri sınıflandırılır.2. hangi alan adının hangi IP adresine karĢılık geldiği bilgisini eĢler ve kullanıcıları doğru adreslere yönlendirir. yani servis sağlayıcıda o an boĢ bulunan bir IP adresi atanır..168.167. IP adresleri iki kısımdan oluĢur. Ġkinci kısım ise Host ID olarak adlandırılır ve IP ağındaki cihazın adresini belirtir. Bu sayılar 0 ile 255 arasında bir değer olabilir.1. noktalarla ayrılmıĢ 4 adet 8 bitlik sayıyla gösterilirler. Örnek bir IP adresi 192.aaa.aaa. Sunucu görevi gören bilgisayarlar için tercih edilir[64].ccc / 127. Statik IP adresleri olan bilgisayarların adresleri değiĢmez. ağ tarayıcısı IP adresi yazarak da bağlanılabilir. Dinamik ve Statik Adresler Telefon ile (ADSL veya çevirmeli bağdaĢtırıcı) internete bağlanan kullanıcının IP adresi çoğu zaman dinamiktir. Ġnternet Servis Sağlayıcılarında bulunan Alan Adı Sunucularından (DNS Domain Name System) oluĢan bir ağ. Peki. Örneğin. Ġnternet'te trafik BaĢlıca IP adreslerince sağlanmaktadır. IP adresleri MAC adreslerinin tersine donanımsal bir adres değil sadece yazılımsal bir değerdir. A Sınıfı IP Adresleri 1. Bu yüzden her bağlantıda IP adresinin belli kısımları değiĢebilir. IP adresi sayısal bir değer olup IP ağlardaki her bir cihazın sahip olması gerekir.1.bbb. 4. Her bir IP adres sınıfı için bu subnet mask değeri farklıdır. Networks‟teki cihaz hangi ağa sahip olduğunu nasıl anlar? Bunu anlamak için subnet mask (alt ağ maskesi) denilen değeri kullanır.10.

10.0 „dır. 4.0.2. Bu IP adresine sahip cihazın host numarası ise 101‟dir. 4.255. Yani bu tür bir IP adresinde ilk üç oktet Network ID‟yi son oktet ise Host ID‟yi belirtir.255.777.ccc aralığındadır.75.168.ccc / 192. Bu sayıdan 2 çıkarmamızın nedeni ise bu 24 bit‟in hepsinin 0 veya 1 olmasının özel bir anlamı olduğu ve herhangi bir host‟a IP adresi olarak verilemediği içindir.olarak verilebilir[66].aaa. Bu da demektir ki bu tür bir IP adresinde ilk iki oklet Network ID‟ sini. Subnet Mask Olarak 255. Peki.255.255. Burada ilk oktet‟in 0 ve 127 olma durumları özel durumlardır ve network‟ta kullanılmazlar.aaa.101 IP adresini inceleyelim.2. Örnek bir B sınıfı IP adresi 160. B sınıfı IP adresinin kullanılabileceği ağ sayısı 16.0.ccc C Sınıfı IP Adresleri 193. A sınıfı IP adresine sahip bir ağda tanımlanabilecek host sayısı ise Ģu formülle hesaplanır.22.bbb.0 „dır. diğer iki oklet ise Host ID‟yi gösterir.19. Örnek bir A sınıfı IP adresi 49. Burada 49 bu IP adresinin ait olduğu ağın ID‟ sini 19. Bu iĢlemin sonucu olaraktan 16. Bunu ilk oktetin değerine bakarak anladık.384 ve her bir ağda kullanılabilecek host sayısı ise 65. A sınıfı IP adreslerinde ilk oktet network ID‟ yi diğer üç oktet ise host ID‟ yi gösterir. burada kullandığımız 24 nereden geldi? A sınıfı adreste host‟u tanımlamak için son üç oktet (sekizli) kullanılıyordu.22.bbb.1.168. Bu bitler ya 0 ya da 1 olmak zorunda. Örneğin 192.10‟dur.156 olarak verilebilir.0.ccc .152 ve bu ağların her birinde tanımlanabilecek host sayısı ise 254‟dür.0 4.56 ise bu IP adresine sahip host‟un host ID‟ sini gösterir[65]. 224 – 2.214 adet host olabilir.110.1.2. 121 .0 „dır.255.1.aaa.bbb. Yani toplam 24 bit‟i host tanımlamak için kullanabiliyoruz.aaa.255.2. B Sınıfı Adresler IP adresindeki ilk oktet 128 ile 191 arasındadır ve kullanılan subnet mask ise 255.3. Bu IP adresi C sınıfı bir IP adresidir. Bu IP adresinin ait olduğu ağın ID‟si ise 192.097.bbb. A Sınıfı Adresler IP adresindeki ilk oktet 0 ile 127 arasındadır ve varsayılan subnet mask ise 255. Bu yüzden birbirinden farklı kaç kombinasyon olacağını 224 ile bulabiliriz.10.1. C sınıfı IP adreslerinin 83 kullanılabileceği ağ sayısı 2. C Sınıfı Adresler IP adresindeki ilk oktet‟in değeri 192 ile 223 arasında olabilir ve varsayılan subnet mask değeri ise 255.B Sınıfı IP Adresleri 128.534‟dür.

düzeltilir ve tekrar gönderilir. ICMP mesajının nereye gideceği ile ilgili bir port numarasına gerek yoktur. Hata durumunda host tarafından geri bilgilendirmeyi sağlar. Her hostta mutlaka ICMP protokolü çalıĢır. 4. ICMP TCP/IP ' nin iĢlemesine yardımcı olan bir protokoldür. Bütün ICMP mesajları ağ yazılımının kendisince yorumlanır. ġu ana kadar gördüğümüz katmanları ve bilgi akıĢının nasıl olduğunu aĢağıdaki Ģekilde daha açık izleyebiliriz. Böylece o hata tipi belirlenerek. Burada. ICMP‟ de iki tane encapsulation olur: IP data grama ekleme ve network frame ekleme. E sınıfı adresler ise bilimsel çalıĢmalar için saklı tutulmuĢtur[66].1. Alıcı makineye mesajların gönderilmesi esnasında çoğu zaman problemlerle karĢılaĢılınabilir.Internet Yönetim MesajlaĢması Protokolü) ICMP. D sınıfı IP adresleri multicast yayınlar için kullanılır. TTL 'nin zamanının geçmesi. header yapısı aynıdır[64].2. Mesela bir bilgisayara bağlanmak istediğinizde sisteminiz size “host unreachable” ICMP mesajı ile geri dönebilir. ICMP yapı olarak UDP‟ ye benzer bir protokoldür. hata mesajları ve TCP/IP yazılımının bir takim kendi mesaj trafiği amaçları için kullanılır.2. rota yolunun kaybolması. Örneğin. 4. 122 .Bu üç IP sınıfının haricinde D ve E sınıfı IP adresleri de mevcuttur. ICMP ağ hakkında bazı bilgileri toplamak amacı ile de kullanılır. Mesaj türüne göre data gram parçası değiĢse de. fragmented data gramların toplanmasında karıĢıklık olmaması. Bununla beraber UDP‟ ye göre daha basit bir yapıdadır. ICMP de mesajlarını sadece bir data gram içine koyar. olası problemi gönderen makineye bildiren ve rota iĢlemlerindeki hataları kontrol eden protokol devreye girer. BaĢlık bilgisinde port numarası bulundurmaz. ICMP „yi kullanan en popüler Internet uygulaması PING komutudur. Bu komut yardımı ile Internet kullanıcıları ulaĢmak istedikleri herhangi bir bilgisayarın açık olup olmadığını. OSI BaĢvuru Modelinde ICMP ’nin Yeri Internet protokolü (IP) hata-raporlama veya hata-düzeltme mekanizmalarına sahip değildir. ICMP (Internet Control Message Protocol . Hata mesajları gönderen makineye gider. hatlardaki sorunları anında test etmek imkânına sahiptirler. IP‟nin tamamlayıcı bir parçası gibidir.

2. Bu yolla ciddi sorunları. 4. ICMP mesajı. • Toplamsal-hata (checksum) alanı: ICMP mesajının 16-bitlik 1‟e tümleyenini hesaplar. haberleĢen birimlere bildirerek bir hata bildirim mekanizması oluĢtururlar. Tüm ICMP mesajları üç alandan oluĢur. • Tip alanı: mesajın tipini tanımlar. IP paketinin veri bölümünde taĢınır. 4. 123 . • Kod alanı: hata veya durum bilgisi tipini tanımlar. ICMP Niçin Kullanılır? ICMP Ģu amaçlarla kullanılır.3. Bu yüzden ICMP paketlerinin dağıtım güvenilirliği. IP paketlerinin dağıtım güvenilirliği ile sınırlı kalmaktadır. Bu bitler problem giderme ve problem analizi için faydalıdır[1]. TTL süresi dolduğu zaman paketin sahibine bildirim yapmak Herhangi bir durumda yok edilen paket hakkında geribildirim sağlamak Parçalanmasın komutu verilmiĢ paket parçalandığında geribildirim sağlamak Hata oluĢumlarında geribildirim sağlamak Paket baĢka bir yoldan gideceği zaman geribildirim sağlamak[64]. Bu komutları kullanmak için bir dos penceresi açmanız gerekmektedir[64]. Buradan ICMP paketlerinin güvenilir iletilemeyeceği ve hedefe vardığının garanti edilemeyeceği sonuçları çıkarılabilir.ICMP paketleri ortamda bir geri besleme sağlarlar. IP baĢlığındaki protokol alanı 1‟e set edilerek ICMP ‟nin kullanıldığı gösterilir. ICMP Paketinin Yapısı ve Formatı ICMP mesaj formatı ġekil 8-1‟de görülmektedir. Ancak buradan ICMP ‟nin IP‟yi güvenilir bir protokol haline dönüĢtürme amacı ile geliĢtirildiği yargısı çıkarılmamalıdır. ICMP mesajları IP data gramının kullanıcı verisi alanında taĢınır. ICMP kullanan komutlara örnek olarak ping ve traceroute verilebilir.2.2. ICMP hata raporlama mesajları aynı zamanda internet baĢlığı ve kullanıcı veri alanının ilk 64 bitini taĢırlar.

Hedefe EriĢilemedi(Destnation Not Reachable) 4 . bir yönlendirici veya host tarafından diğer bir yönlendirici veya hosta gönderilen mesajlardır. tepki mesaj olarak hedeften kaynağa Echo Reply (Echo Cevabı) mesajı döner.2.Timestamp Yanıtı(Timestamp Reply) 15 . Bu mesaj gönderilince code fieldde oluĢan oluĢan numara routing durumlarını belirler.Yeniden Yönlendirme(Redirection Required) 8 .Kaynak Kapatmak(Source Quench) 5 . ICMP Hata.Addres Maskesi yanıtı(Address Mask Reply) Code field: Alıcı makine için daha çok bilgi içerir. Redirect: Daha iyi bir rota mevcut olduğu durumlarda gatewaye gönderilir.4. Source Quench: datagramların geçiĢ oranını kontrol eder.Zaman aĢımı (Time to Live Exceeded)-traceroute kullanır 12 . Checksum: Ip headerdaki gibidir. Echo mesajı kaynaktan hedefe yönelen bir mesaj olup. Bu mesaj alınınca gönderim hızı azaltılmalıdır.Yönlendirici istemi 11 .ve Durum-Raporlama Prosedürleri Mesaj tipinin alabileceği değerler. 0 -Eko yanıt (Echo Reply)-ping yanıtı 3 .Timestamp Ġstemi(Timestamp Request) 14 .Addres Maskesi istemi(Address Mask Request) 18 .Eko yanıt (Echo Request)-(ping isteği) 9 . 124 .Parametre Problemi(Parameter Problem) 13 . Echo: Echo mesajları. Echo mesajı ile hedef hostun çalıĢıp çalıĢmadığı ve iletiĢim kurmak için gerekli yolun sağlanıp sağlanamayacağının testi yapılır. TCP / IP protokol grubu yüklü olan hostlar üzerinde çalıĢtırılan PING komutu bu iĢlevi yerine getirir. Yukarıdaki mesaj tiplerine göre değiĢen mesaj örnekleri.Bilgi Ġstemi(Information Request) 16 .4.Bilgi Yanıtı(Information Reply) 17 . Destination Unreachable Fragment gerektiğinde DF'nin değeri 1 ise bu mesaj oluĢur.Yönlendirici tanıtımı 10.

Dikkat edilirse aĢağıdaki Ģekilden de anlaĢılacağı 125 . Ġnformation Request ve Reply. AĢağıda Türkiye Ġnternet Haritası‟ndan Üniversiteler Arası Akademik Ağ (ULAKNET) kısmına bakarsak görüldüğü gibi ĠTÜ 9095 OS numarasına sahiptir.Parameter Problem: semantic veya synatatic hata oluĢtuğunda açığa çıkar. Echo Request veya Reply: Debugging için kullanılır. OS numaraları 16 bittir. 4. Timestamp Request Ve Reply: Networkten geçen mesajın süresinin gözlenmesini sağlar. APNIC ( Asia Pacific Network Information ) gibi kuruluĢlardan alınabilir[68].3. OS numaraları ARIN( Amerıcan Regıstry For Internet Numbers) . Address Mask Request ve Reply: Özel network veya subnetworkün denenmesi için[65]. Resim 53: ULAKNET AĢağıdaki Ģekilde 3 farklı otonom sistem verilmiĢtir ve her sistemin yönetimi bağımsız bir yönetici eliyle yapılmaktadır. ĠĢte birden fazla yönlendiriciden oluĢan bir grup tek bir yöneticinin idaresindeyse bu gruba otonom sistem adı verilmektedir. Genelde optionslarda kullanılan hatalıargümanlar buna sebep olur. Otonom sistem (OS). tek bir yönetim altında bulunan belirli bir IP adres aralığına sahip bir networkü ifade eder. OTONOM SĠSTEM ( AUTONOMOUS SYSTEM ) Ġnternet üzerinde aslında her yönlendiricinin bir yöneticisi veya sahibi bulunmaktadır. Bu yönlendiricilerin nasıl bir protokol kullanacağından nasıl çalıĢacağına kadar her türlü kararı bu yönetici verebilir.

3. çok büyük kurumsal ağlar ve özellikle de büyük yerleĢke ( kampüs ) ağlarının birbirleri ile 126 . BGP ( BORDER GATEWAY PROTOCOL ) BGP ( Border Gateway Protocol ) ise dünya genelinde servis sağlayıcılar. Otonom sistem içerisindeki eriĢilebilirlik bilgisi tam olarak tespit edildikten sonra BGP protokolüyle diğer otonom sistemlere bildirilebilir.4. Otonom sistemler arası yönlendirme iĢlemi BGP protokolü ile yapılmaktadır. 4. bağlı bulunduğu OS numaralarını söyleyerek çalıĢmaktadır. otonom sistemler dıĢındaki omurga üzerinden yapılmıĢtır[69]. Bunun dezavantajı hızlı büyüme ya da hızlı değiĢme olduğu zaman elle yapılandırma yeterli olmaz. gerekli yönlendirmeyi yapabilmek için kendisi ile ortak çalıĢan BGP yönlendiricilerine (kendi komĢularına). Resim 54: Otonom Sistem 4.üzere problem otonom sistemler arası bağlantıların nasıl sağlanacağıdır. ġekilde bu bağlantı.1. Internet‟teki BGP kullanan yönlendiricilerin. Her BGP yönlendiricisi bu numaraları birbiri ile değiĢ tokuĢ ettiğinden. Bu gibi sistemlerde hızlı değiĢimlere hızlı cevap vermek için otomatik bir sisteme ihtiyaç var. tüm internetin yapısını. BGP. Küçük ağlarda birden çok yol bulunuyorsa bunlardan bir tanesi asıl yol olarak seçilir. Bu yolda problem olması durumunda diğer yol kullanılır[70]. OTONOM SĠSTEM ĠÇĠ YÖNLENDĠRME Küçük yavaĢ değiĢen ağlarda yollar elle girilebilir. birbirine bağlı OS yapıları ve numaraları olarak bildiğini söyleyebiliriz[71]. Bu iĢlemlerin otomasyonu için otonom sistemler içerisindeki yönlendiriciler birbirleriyle haberleĢirler ve eriĢilebilirlik ya da yönlendirme bilgilerini iletirler.

127 .4. Her bir yönlendirici için hop değerine bir eklerler. BGP‟ nin temel mantığı her yönlendiricinin komĢusu olan diğer yönlendiricilere. ġekil 26: BGP Protokol ġekil 27: BGP ‟ nin Ġki Otonom Sistem Arasındaki Yönlendirme ĠĢlemi 4. Mesafe Vektörü Yönlendirme ( Distance Vector Routing ) Bu tip yönlendiriciler kendi yönlendirme tablolarını. bağlı oldukları yönlendiricilere bakarak dinamik Ģekilde oluĢtururlar. R2 de “ 2” nolu otonom sistemden bilgi toplar ve R1 e bildirir [72]. Yönlendiricilerin internet üzerindeki paket iletimini sağlayabilmesi ortak bir protokol üzerinde bilgi paylaĢımı yapmaları ile mümkün olur. Bu yöntemde her bir yönlendirici diğer ağlara ulaĢmak için hop sayma bilgisini yakınındaki yönlendiricilerden alacaktır[73]. Ġnternet üzerinde on binlerce ayrı ağ bulunmaktadır. Yandaki Ģekilde ise R1 “ 1 ” nolu otonom sistemden bilgi toplar ve bu bilgiyi R2 „ye aktarır. Mesafe vektörü ile her bir yönlendirici kendi yönlendirme tablosunu dakikada bir kere güncelleyecektir. hangi ağlara ulaĢabilecekleri bilgisini iletmesi üzerine kuruludur.1.bağlantılarında kullanılmaktadır.

yeni durumu göz önüne alarak kendi tablolarını güncelleyip kendi komĢularına haber verirler. dünyadaki binlerce ağda kullanılmakta olan bir mesafe yönlendirme vektörü protokolüdür. önce kendi tablosunu günceller ( Aynı varıĢ adresli daha kötü yol varsa tablodan siler. daha geliĢmiĢ gönderim protokollerinin özelliklerinden ve gücünden yoksundur. YÖNLENDĠRME BĠLGĠ PROTOKOLÜ ( Routing Information Protocol ) Yönlendirme Bilgi Protokolü ( Routing Information Protocol ) . Performansı artırmak için RIP birkaç kural koymuĢtur: Eğer yeni alınan yol mevcut yolla aynı mesafedeyse yol değiĢtirilmez. Pasif katılımcıları sadece gelen yönlendirme bilgilerini alırlar ve yönlendirme tablolarını düzenlerler. uçlar pasif modda çalıĢmak zorundadır. Ġçerisinde yönlendiricinin o anki yönlendirme veritabanında bulunan bilgiler olur.5. Mesafe için adım sayısı kullanılır. Her yönlendirici tabloya bir yol koyduğunda bir zamanlayıcı baĢlatır. Aktif katılımcılar kendi yönlendirme bilgilerini diğerlerine gönderirler. oraya bağlı olan yönlendirici tarafından sezilir ve yönlendirici hemen yeni durum için değerlendirme yapar. Ağ topolojisindeki herhangi bir değiĢiklik. Açık standartlara dayalı olması ve uygulanabilirliğinin çok basit olması yönüyle bazı ağ yöneticilerince çekici bulunmasına karĢın RIP. Ancak 128 . KomĢu yönlendiriciler de. Ancak adım sayısı o yolun en kısa yol olduğunu göstermez. ağ konusunda kendini geliĢtirmek isteyen kimseler için iyi bir baĢlangıç protokolüdür [74]. Sadece yönlendiriciler aktif modda çalıĢabilir. Aynı yolu ilan eden baĢka bir mesaj alındığında zamanlayıcı yeniden baĢlatılır. Hem aktif hem pasif RIP katılımcıları mesajları dinlerler ve tablolarını güncellerler[75]. Aktif moda çalıĢan bir yönlendirici her 30 saniyede bir yönlendirme güncelleme mesajı yayınlar.4. RIP protokolü DV yönlendirme mantığıyla çalıĢır. Eğer daha iyi bir yol olduğunu öğrenirse. Seçimi için geçilecek yönlendirici sayısını baz alarak kullanmak. Katılımcıları aktif ve pasif makineler olarak ikiye ayırır. Eğer 180 saniye içinde o yolla ilgili baĢka mesaj gelmezse o yol geçersiz sayılır[76]. istenmeyen yönlendirme davranıĢlarına yol açabilir. Basit oluĢundan dolayı.) ve daha sonra komĢularına yansıtır.

Adresleme türünü multicast yapar. O ağa kaç adımda ulaĢılabildiği [76]. En önemli güvenlik açıklarından biri de bu versiyonda kimlik denetimi desteği yoktur. RIPv2: Versiyon 1' göre karĢılaĢtırma yapacak olursak.değiĢikliği ilk yansıtan yönlendiriciye tekrar gönderilmelidir. 129 . Bir RIP paketi. iki önemli bilgi içerir: Hangi ağa ulaĢılabildiği. VLSM (Variable Length Subnet Masks ) ve kimlik denetimi desteği vardır. RFC 1721-1722-2453‟de tanımlıdır. Aksi durumda kısır döngü oluĢur. RIPv1‟ den RIPv2‟ ye kadar sürekli geliĢtirilmiĢtir. Adresleme türünü broadcast yapar. Kendisi RFC1058'de tanımlı olup VLSM (Variable Length Subnet Masks) desteği yoktur. Bu versiyonda da 15 geçit sayısı sınırı devam etmektedir. Tablo güncellemelerinin güvenliği için yetkilendirme mekanizması. ġekil 28: Routing Information Protocol ( RIP ) RIP protokolünün iki versiyonu vardır: RIPv1: Bu versiyonda güncelleĢtirmeler subnet (alt ağ bilgisi) bilgisi içermezler. Yönlendirme bilgi protokolü (RIP) yıllardır. DeğiĢik uzunlukta alt maskeleme desteği [76]. RIP v2‟ nin artıları Ģunlardır: Ġlave yönlendirme paketi bilgisi taĢıyabilme.

5. • Ġçerisinde yönlendiricinin o anki yönlendirme veritabanında bulunan bilgiler olur.4.R3 Router‟ları Arasındaki Bağlantı 130 . • Aktif modda çalıĢan bir yönlendirici her 30 saniyede bir yönlendirme güncelleme mesajı yayınlar.5.B.R2. Rıpv1 ve Rıpv2 arasındaki farklar ġekil 29: Rıpv1 ve Rıpv2 arasındaki farklar 4. • Pasif katılımcılar sadece gelen yönlendirme bilgilerini alırlar ve yönlendirme tablolarını düzenlerler.C Ağları ile R1.1. RIP Nasıl CalıĢır? RIP protokolü DV ( mesafe vektörü ) yönlendirme mantığıyla çalıĢır.2. • Ancak adım sayısı o yolun en kısa yol olduğunu göstermez. • Aktif katılımcılar kendi yönlendirme bilgilerini diğerlerine gönderirler. • Hem aktif hem pasif RIP katılımcıları mesajları dinlerler ve tablolarını güncellerler. • Mesafe için adım sayısı kullanılır. • Katılımcıları aktif ve pasif makineler olarak ikiye ayırır. Resim 55: A.

Bunların en yaygın olanlarından ikisi show ip route komutu ve show ip protocols komutlarıdır. • Ġlk baĢta. yönlendirme tablosunda yer alan komĢu RIP‟ lerce alınan yolları doğrulamak için kullanılır [76]. RIP servisi aktif olduğu için her router tüm ağlara "ben bir router' ım ve Ģu ağa ulaĢabiliyorum" mesajı yollar. C router'ı A ağına B router'ını kullanarak iki adımda ulaĢabileceğini öğrenir. Show ip route komutu. RIP Yapılandırması RIP‟ in düzgün yapılandırılmıĢ olup olmadığını doğrulamak için kullanılan değiĢik komutlar vardır. Bu durumda: A router'ı C ağına B router'ını kullanarak iki adımda ulaĢabileceğini öğrenir. 4.3. ağ muhtelif değiĢimlere otomatik olarak uyum sağlayabilir [76]. her router öğrendiği bilgileri paylaĢır.Örneğin. B ve C ağları ve R1. hiçbir router yollar hakkında bilgi sahibi değildir. • A. Arouter'ı B ağına B router' ını kullanarak tek adımda ulaĢabileceğini öğrenir 2. 3. R3 ve R4 ise router'ları temsil etmektedir. RIP mesajları sık sık gönderildiğinden ve 3 RIP mesajı süresince haber alınamayan bir ağ "ölü" olarak sayıldığından. C router'ı B ağına B router' ını kullanarak tek adımda ulaĢabileceğini öğrenir. Show ip protocols komutu. B router'ı yeni bir Ģey öğrenmez. Ardından. Bu durumda: 1. yukarıdaki ağı alırsak.5. Öte yandan. router üzerinde IP trafiğini hangi gönderim protokollerinin taĢıdığını gösterir. R2. RIP konfigürasyonunu kontrol etmek için ilave komutlar Ģunlardır: Show interface <arabirim> Show ip interface <arabirim> Show running-config 131 . B router' ı A ve C ağlarına ilgili router' ları kullanarak tek adımda ulaĢabileceğini öğrenir.

RIP’ in Amaçları Nelerdir? Ġnternet denen ağ. Buna ek olarak. TT net'in omurgasına bağlıdır. • Belki de binlerce satır yönlendirme bilgisi girecek adam sayısı azdır. Normalde C' ye B üzerinden ulaĢtığını bilen A router'ı. B router 'ı C' ye doğru olan bağlantısını aklından siler. Bu sorunun çözümü için RIP 15 adımdan daha fazla adımda ulaĢılan ağları “ulaĢılamıyor ” kapsamına alır. RIP ve baĢka protokoller router'ların birbirlerini otomatik olarak görmesi için gerekli hizmetleri sunarlar [77]. 4. Bir router.C Ağları ile R1. Örneğin: Türkiye'deki çoğu internet servis sağlayıcısı. RIP‘ in Sorunları ġekil 30: A. yol üzerinde bir atlama olarak kendi hesabına 1 artırılır.5.B. 4. değiĢimlere (örneğin TT net'in su altı kablosunun kopması) karĢı dayanıksız olacaktır. tablosunu günceller ve B' ye " Ben C' ye dört adımda ulaĢabiliyorum . A router' ı B router'ına " Ben C 'ye iki adımda ulaĢabiliyorum. " der. • Ağ. 2. yeni veya değiĢmiĢ bir giriĢ içeren gönderim güncellemesi aldığında metrik değer. B router' ı bunu listesine ekler ve A router' ına " Ben c‟ ye üç adımda ulaĢabiliyorum.RIP. kaynaktan alıcı adresine giden yolda izin verilen atlama sayılarındaki sınırın dolmasıyla sürekli devam eden gönderim döngüsünü engeller. 132 . " der.R3 ve R4 Router‟ları Arasındaki Bağlantı Az önceki örnekte B ile C ağları arasındaki R3 yolunu kestiğimizi varsayalım. birçok ağın birbirine bağlantısı ile oluĢur.R2. 4. daha karmaĢık olan OSPF protokolü bu sorunu çözmektedir [77]. Bu durumda: 1.4. metriğin 15 üzerinde artırılmasına yol açıyorsa bu durumda sonsuzluk gibi düĢünülür ve ağ adresi ulaĢılamaz olarak kabul edilir [77]." der. 3. Eger bu.5.5. • Dolayısıyla.

133 . IPSec RFC (Requests for Comments) 2401-2411'de belirlenmiĢtir. güvenli ağ kavramının uzun vadeli hedefidir. Genel ve özel ağlarda Ģifreleme ve filtreleme hizmetlerinin bir arada bulunduğu internet Protocol Security (IPSec) iletiĢim kuralı aracılığıyla bilgilerin güvenliği sağlanır. Datalarımız network üzerinde savunmasız olarak yol alırlar. Windows XP ve Windows Server 2003 ailesinde IPSec. ĠletiĢimde IPSec korumasını bilmesi gerekenler yalnızca gönderen ve alan bilgisayarlardır. normal ağlarda da kullanıma müsaittir. yeni teknolojiler üretmekle sorumlu ABD Savunma Bakanlığı Ajansıdır. (IPsec mimarisi RFC2401 belgesinde tanımlanmıĢtır. DARPA (Daha önce ARPA olarak bilinmekteydi) bugünkü internetin geliĢtirilmesinden sorumluydu ve Berkeley Unix ve TCP/IP'yi de içeren birçok geliĢtirme projesini finanse etti[77]. yanlıĢ yerlere yönlendirilmesi. çalıĢma grupları. gibi özetlenebilir. IPSec ağ ortamında bulunan her bilgisayar için kimlik denetimi yapmaktadır[79].4. etki alanı istemcileri ve sunucuları. bütünlüğünü sağlayan (integrity) .1.6. kimlik doğrulaması (authentication) ve verinin network üzerinde güvenli iletimini (Secure transmission) sağlayan bir endüstri standardıdır[78]. Uçtan uca güvenlik ile özel ağ ve Internet saldırılarına karĢı etkili koruma sağlar.) TCP/IP yığını içerisinde standart gelen bir özelliktir. kriptolayan (encryption). Devamındaki sürümler de kullanıma devam etmiĢtir. The Defense Advanced Research Projects Agency (ABD Savunma Bakanlığı İleri Araştırma Projeleri Ajansı). Bu uygulamalar iletiĢim kurallarında hiçbir değiĢikliğe neden olmadığı için.. IPSEC (IP SECURITY) 4. IPSec sayesinde datalarımızın network üzerinde güvenli bir Ģekilde hedefine ulaĢmasını sağlarız[78]. çünkü TCP/IP protokol kümesinin bu denli yoğun ve hatta standart olarak kabul edilip kullanılacağı düĢünülmemiĢti. ordu tarafından kullanılmak üzere. yerel ağ bilgisayarları. IPSec Nedir? TCP/IP Protokol kümesi 1969 yılında DARPA tarafından (Department of Defense Advanced Research Projects Agency) kendi iç networklerinde kullanılmak üzere geliĢtirilmiĢtir ve geliĢtirilirken güvenlik kısmen göz ardı edilmiĢtir. bu tehlikeler datalarımızın editlenmesi. IPSec veriyi.6. IPSec. dolayısı ile birçok tehlikeye maruz kalabilirler.. IPSec standart olarak belirlenen bir Ģifreleme kullanır ve windows 2000 ile beraber gelmiĢtir.

iletiĢimin gerçekleĢtirildiği ortamın güvenli olmadığı varsayılarak. mesajı alan bilgisayarın hesapladığı mesaj özeti (message digest) değeri ile mesajı gönderinin ilettiği mesaj özeti değerleri karĢılaĢtırılır. Güvenliği sağlanan trafiği bilmesi gereken bilgisayarlar yalnızca. IPSec. 4. Yerel ağ (LAN): istemci/sunucu ve eĢler arası GeniĢ ağ (WAN): yönlendiriciden yönlendiriciye ve ağ geçidinden ağ geçidine Uzaktan eriĢim: çevirmeli istemciler ve özel ağdan Internet eriĢimi[80]. kaynak IP'den hedef IP adresine güven ve güvenlik oluĢturan uçtan uca bir güvenlik modelini temel alır. gönderen ve alan bilgisayarlardır. Bütünlük (integrity) Hedefe ulaĢan verinin kaynaktan gelen veri ile aynı olup olmadığı kontrol edilir. Her iki bilgisayar da. 2. 3. Bütünlük (Integrity) Kimlik doğrulama (Authentication) Gizlilik (Confidentiality)[81].Ģube ofisleri (fiziksel olarak uzakta bulunabilir). extranet'ler ve geçici istemciler arasındaki iletiĢimi koruma yeteneği sağlar[80]. Ġki bilgisayar arasında güvenlik duvarı türünde paket süzme veya ağ adresi çevirme iĢlemi yapılmıyorsa. güveni kendi tarafında sağlar.  MD5. IPsec güvenlik mimarisini oluĢturan 3 temel öğe vardır: 1. IP adresinin kimlik olarak dikkate alınması zorunlu değildir.6. Bu model IPSec'in Ģu kuruluĢ senaryoları için baĢarılı biçimde dağıtılmasına olanak sağlar[80]. kaynaktan gelen verileri yalnızca hedefe yönlendiren bilgisayarların IPSec'i desteklemesi gerekmez. Veri bütünlüğünü sağlamak için kullanılır [84]. Ağ üzerinden gönderilen mesajın gerçekten gönderilen mesaj olup olmadığını anlamak için. Mesajları özetlemek için MD5 ve SHA-1 algoritmaları kullanılır. 134 . Sonuç farklıysa iletilen mesaja iletim sırasında müdahale edildiği anlaĢılır.2. Tek yönlü (açık anahtarlı) Ģifreleme tekniğidir. kimlik doğrulama iĢlemiyle bu kimlik denetlenir. bunun yerine IP adresinin ardında yer alan sistemin bir kimliği olup. (Message-Digest Algorithm5) veri bütünlüğü veya özet fonksiyon olarak da bilinir. Bir yere gönderilecek veri 128 bitlik özetler halinde Ģifrelenir.

hedefe gittiğinde yine aynı anahtarla açılacaktır. ġifreleme iĢleminde en çok kullanılan yöntemler DES ve 3DES yöntemleridir. Tek yönlü Ģifreleme tekniğidir. Örneğin. (Bitler önce bloklanır sonra Ģifrelenir. SHA-1. Anahtarlardan biri kaynakta diğeri ise hedeftedir. tek kilidi olan bir sandık düĢünün. Blok Ģifreleme algoritmasını kullanır. Verileri 160 bit uzunluğunda özetler. Bu durumda.) 135 .(Data Encryption Standart) simetrik Ģifreleme tekniğidir.4. Kaynakta anahtarla kilitlenen sandık.) Hem Ģifrelemek için hem de Ģifre çözmek için aynı anahtar veri kullanılır.6. IPSec protokolünü kullanarak iletiĢim kuracak bilgisayarlar. ağdaki paketler bir izleyici (sniffer) aracılığıyla yakalansalar bile içerikleri ĢifrelenmiĢ olduğu için taĢınan verilerin üçüncü Ģahıslar tarafından okunması engellenmiĢ olur. Anahtar uzunluğu 112 bite çıkarılmıĢtır. Web alanında geniĢ kulanım alanı vardır [84]. ĠletiĢimde bulunan bilgisayarların birbirlerinin kimliklerini doğrulamaları için aynı kimlik doğrulama metodunu kullanması gerekir. (Secure Hash Algorithm) özetleme algoritmasıdır. 4. kimlik doğrulama iĢlemi için çeĢitli yöntemler kullanabilirler[84]. Gizlilik (Confidentiality) Gönderilen verinin ağ üzerinden ĢifrelenmiĢ bir Ģekilde iletilmesini belirtmek için kullanılır. Kimlik doğrulama (Authentication) ĠletiĢimde bulunan her iki tarafın da birbirlerinin kimliklerinin doğrulanması için kullanılır.  3DES.6. Veri bütünlüğünü sağlamak için kullanılır.(Anahtar uzunluğu ne kadar artarsa güvenlik de o kadar artar. 56 bit uzunluğunda anahtar kullanır. Birbirinin kopyası iki anahtarı olsun.  DES. (trible DES) DES‟teki açıkları kapatabilmek için DES‟te kullanılan algoritmanın üç kez uygulanmasıyla anahtar uzunluğunu artıran yöntemdir.3. 4.

çünkü sistemlerin gönderdikleri IP paketleri karĢı ağa ulaĢtırılmak üzere kendi GateWaylerine IPSec uygulanmadan gelir ve Encryption/Decyrption iĢlemi bu 136 .5. Paketin yük bölümü üzerinden koruma gerçekleĢirken. gerçek IP adresinde değiĢiklik meydana gelmez. Bu modda güvenlik sadece OSI katmanlarından Transport katmanı ve üzerinde sağlanan bir özelliktir. IPSec tünel modda kullanıldığında Ģubelerin iç ağlarında IPSec kullanmaya gerek yoktur. TaĢıma modu IP datasının AH veya ESP ile korunmasını sağlar. aynı LAN (Local Area Network) içerisinde bulunan iki bilgisayar arasında kullanılabilir [78]. uçtan uca iletiĢim için kullanılır (örneğin bir istemci ve sunucu arasındaki istemciler için). Tünel Modu: IPSec tünel modu. TaĢıma modu kullanıldığında.6. IPSec Ġletim Modları TaĢıma Modu: IPSec için varsayılan moddur. TaĢıma modu. Aynı yerel ağ içerisinde bulunan cihazlar tarafından kullanılabilir [82]. örneğin iki ayrı yerleĢim biriminde Ģubesi olan Ģirketin Ģubeleri arasındaki bağlantı (Network-to-Network). IPSec yalnızca IP datalarını Ģifreler. TaĢıma modu IP paketinin AH veya ESP ile korunmasını sağlar. datalarımız bizim kontrolümüzün dıĢında olan bir ağdan geçeceği zaman kullanılır.ġekil 7: IPSec Mimarisi 4.

Tünel modunda. içinden saklı paketlerin geçtiği mantıksal veri yoludur[83]. Tünel modunu aĢağıdaki yapılandırmalarda kullanabilirsiniz: Ağ geçitleri arasında Sunucu ve ağ geçidi arasında Sunucular arasında[1] 137 . paketler istenilen hedefe ulaĢtığı an saklama üst verisi iptal olur ve paketin hedefe yönlendirilmesi için asıl paket verisi kullanılır[79]. özgün paketi yeni bir paket içine gizler veya saklar. IPSec tünel modu kullanıldığında. Tünel modunda Ģifreleme iĢlemi veriler ağdan çıkıĢ yaparken ağ geçidi (gateway) üzerinde yapılır. Ġç ağlarda IPSec kullanmaya gerek yoktur[82]. farklı ağlar arasındaki trafiği korumak için kullanıĢlıdır. Tünel oluĢturma gizlilikle birleĢtirildiği zaman. Ağ herhangi bir iç ağ olabilir: özel bir intranet veya Internet. Bu modda güvenlik bütün IP paketi üzerinden gerçekleĢtirilir. saklama üstbilgisi kaldırılır ve paketi son hedefe yönlendirmek için özgün paket üstbilgisi kullanılır. Tünel modu. Ağdaki trafiği dinleyenlere gösterilmez. trafiğin ara. özgün paket verisi mesela özgün kaynak ve hedef gibi. IPSec tünel modu. Tünel oluĢturma. aktarım modu ise yalnızca IP verilerini Ģifreler. Genel olarak tünel modu veriler farklı bir ağdan geçiĢ yapacağı zaman kullanılır. DıĢ IP üstbilgisinin IP adresleri tünel sonu noktalarıdır ve saklanan IP üstbilgisinin IP adresleri en son kaynak ve hedef adresleridir[83]. IP paketinin tümü bir AH veya ESP üstbilgisi ve ek bir IP üstbilgisi ile saklanır. Saklı alınan paketler hedeflerine ulaĢtığında. IP paketini AH veya ESP yükü olarak kabul ederek tüm paketin korunmasını sağlar. IPSec IP üstbilgisini ve verilerini Ģifreler. Tünelin kendisi. Tünel iĢleminde paketler bir çerçeve içerisine alınarak saklanır.. Gerçek IP paketi Ģifrelenir ve baĢka bir IP paketi yardımıyla kapsülleme yapılır.. yönlendirme ve yeniden saklama iĢlemlerinin tümüne tünel oluĢturma adı verilir.GateWay‟lerde yapılır ve IP Paketi Ģifrelenerek hedef sisteme teslim edilmek üzere karĢı GateWay‟e teslim edilir [82]. güvenilmeyen bir ağdan geçmesi gerektiğinde. Saklama. ağlar arasında dolaĢmasını sağlayan yeni adresleme ve yönlendirme bilgileri olabilir. Bu yeni paketin.

1. Payload Length: Kimlik doğrulama baĢlığının uzunluğudur.6. Authentication Header (AH) ve Encapsulated Security Payload (ESP) ekleyerek network iletiĢimini güvenli hale getirir. Replay saldırılarını engellemek ve IP paketinin bütünlüğünü korumak için çeĢitli algoritmalar kullanarak IP Paketine sıra numarası verir. çünkü bu modda paket tüm Ģekilde imzalanır. AH‟da kaynak ve hedef bilgilerinde değiĢtirilme yapılamaz. IPSec Protokolleri IPsec protokol ailesi iki bağımsız IP protokolünden oluĢur. iletim esnasındaki olası değiĢiklerin önüne geçmek. AH protokolü IP datagramının bütünlüğünü korur. Bunu yapabilmek için datagramın HMAC'ini hesaplar. HMAC hesaplanırken gizli anahtar. paketteki kullanıcı verisi ve IP baĢlığındaki IP adresi gibi değiĢmeyen bölümleri temel alınır. Bu bilgi daha sonra paketin AH baĢlığına eklenir. AH ( Authentication Header-Kimlik Doğrulama BaĢlığı ) AH. bu durumda AH tek baĢına bize güvenlik sağlamada yeterli olmaz. beraberinde Ģifrelemeye de ihtiyacımız var ve bunu ESP sağlar[78]. 4. Bu koruma yöntemi ile replay saldırıları önlenmiĢ olur. ġekil 8: AH Kimlik Doğrulama Yapısı   Next Header: Takip eden alanın protokolünü belirler. Ancak IP paketini Ģifrelemez. IPSec.6. Örneğin ağ içerisinde kullanılmayan bir makinenin yerine geçen hacker bu yöntemi kullanarak verileri değiĢtiremez[79]. 138 . bu protokolleri inceleyecek olursak[78].6.6. AH söz konusu sıra numarasını IP paketinin Header (baĢlık) kısmında bazı alanları değistirerek yazar. Standart IP paketlerine.4. eğer IP paketi yolda bir Ģekilde değiĢtirildiyse (bir tek karakter bile değiĢse) sıra numarası farklı olacağından IP Paketi kabul edilmez. IP paketi hedefine ulaĢtığında aynı algoritma kullanılarak sıra numarası tespit edilir.

AH üstbilgisi ve veriler bütünlük içinde korunur. IPsec protokolleri IP datagramlarının bütünlüğünü korumak için hash mesaj doğrulama kodlarını (HMAC) kullanır. AH protokolü IP datagramının IP baĢlığındaki IP adresi gibi değiĢmeyen parçalarını da korur [86]. bu da verileri Ģifrelemediği anlamına gelir. Alıcı. Sonraki byte yükün uzunluğunu gösterir. Bu alan takip eden baĢlığın protokolünü belirtir. Daha sonra bu HMAC IPsec protokol baĢlığına eklenir ve paketin alıcısı eğer gizli anahtara eriĢimi varsa bu HMAC'i kontrol edebilir. IP üstbilgisi. A Bilgisayarı‟ndaki Gamze. Kimlik Doğrulama Üstbilgisi (AH). Sıradaki 32 bit uzunluğundaki alanda Güvenlik Parametre Dizini (SPI) bulunur. bu numaraya sahip bir güvenlik iliĢkisinin daha önce alınmadığını doğrulamak için bu alanı denetler. Sadece gizli anahtarı bilen eĢler HMAC yaratıp onu kontrol edebildiklerinden HMAC alanı paketin bütünlüğünü korur. Hızlı mod güvenlik iliĢkisinin ömrü açısından sıra numarası yinelenemez. Gizlilik sağlamaz. Sıra numarası. Bu alanı iki adet ayırılmıĢ byte takip eder. SPI. yeni paket geri çevrilir. Örneğin. Bu. Tünel modunda bütün IP datagramı kapsüllendiğinden bu alanın değeri 4'tür. ancak değiĢikliğe karĢı korumalıdır. 32 bit uzunluğundaki Ardışıklık Numarası cevaplama ataklarına karĢı koruma sağlar. ÇeĢitli hash algoritmaları kullanarak IP datagramı ve bir gizli anahtarı temel alan HMAC'i çıkartırlar. Son alan olan HMAC ise 96 bitlik alan kaplar. hem de pakette taĢınan veri yükü) için kimlik doğrulama ve bütünlük sağlar ve yeniden yürütmeyi önler. iletiĢimde güvenlik iliĢkisi üzerinden gönderilen paket sayısını gösteren ve 1'den baĢlayarak artırılan 32 bitlik bir sayıdır. Güvenlik Parametreleri Dizini (SPI). AH baĢlığı 24 byte uzunluğundadır. tüm paket (hem IP üstbilgisi. B Bilgisayarı‟ndaki Emre‟ye veri göndermektedir. Paket için yeniden yürütmeye karĢı koruma sağlar.  Güvenlik Parametre Ġndeksi (Security Parameter Index . Bir TCP datagramı taĢıma modunda kapsüllendiğinde kullanılan sayı ise 6'dır. 139 . Ġlk byte Next Header alanıdır. kapsüllenmiĢ paketin açılmasında kullanılacak güvenlik anlaĢmasını belirler.ĠletiĢim için doğru güvenlik iliĢkisini tanımlamak üzere hedef adres ve güvenlik iletiĢim kuralı (AH veya ESP) ile birlikte kullanılır. Daha önce bu numarayı taĢıyan bir paket alınmıĢsa. Emre‟nin. Alıcı.SPI): Paketin açılmasında kullanılacak güvenlik anlaĢmasını belirler. Sıra Numarası (Sequence Number): Replay koruması için AH datagram`ının seri numarasıdır [84]. Veriler okunabilir. paketin tanımlandığı güvenlik iliĢkisini belirlemek için bu değeri kullanır.

 DeğiĢiklik.veri gönderen kiĢinin gerçekten Gamze olduğundan ve verilerin değiĢtirilmediğinden emin olmasını sağlar. ESP tünel metodunda ise. IP üstbilgisi ile IP yükü arasına AH üstbilgisi yerleĢtirilmesiyle bütünlük ve kimlik doğrulama sağlanır [81]. AH protokolü iki yönlü kimlik tanılama sunar.6. baĢkalarının paketi tekrar gönderebilmesini engelleyerek replay saldırılarına karĢı koruma sağlar. ESP bilgisi IP header ve payload‟u arasında yerleĢtirilir. ESP kuyruğu ve MAC adresi paketin sonuna eklenir. Ģifreleme bilgisi olarak pakete ilave bir kuyruk eklenir [7]. 140 .2. Paketin Ģifrelendikten sonra HMAC hesaplanır ve ESP baĢlığı oluĢturulur ve pakete eklenir [84]. kötü amaçlı bir kiĢinin bazı paketleri yakalaması. ESP iletim metodunda.6. ESP (Encapsulating Security Payload -Kapsüllenen Güvenlik Yükü) ESP‟nin birincil görevi AH tarafından sıra numarası verilmiĢ IP paketlerini belirlediğimiz algoritmalar yardımıyla Ģifrelemek ve hedefte aynı algoritma yardımıyla Ģifresini çözmektir. tüm paket Ģifrelenir ve yeni bir ESP ve IP header yaratılır.  Spoof. daha sonrası için kaydetmesi ve sonra tekrar yollaması. AĢağıdaki Ģekilde görüldüğü gibi. Bu tip saldırılar saldırganın artık ağda bulunmayan bir makinenin yerine geçebilmesini sağlar. AH bir ağı 3 tip saldırıdan korur:  Replay Saldırıları. Bunu IP paketlerini kapsülleyerek yapar. ESP protokolü hem HMAC kullanarak paketin bütünlüğünü hem de Ģifreleme kullanarak paketin gizliğini garanti eder. istemci ve sunucunun her ikisinin de bir diğerinin kimliğinden emin olmasını sağlar [86]. 4. IPSec`in kullandığı anahtarlanmıĢ hash paketin gönderildikten sonra içeriğinin değiĢtirilmediğine emin olunmasını sağlar. ismini de oradan alır [78]. AH pakete anahtarlanmıĢ bir 'hash' ekleyerek.

ESP IP baĢlığından sonra TCP gibi üst katman protokolden önce ya da zaten yerleĢtirilmiĢ olan IPSec baĢlıklarından önce yerleĢtirilir. IP baĢlığı 141 . ESP‟yi takip eden her Ģey (üst katman protokolü.ġekil 9: ESP‟ nin Yapısı  Güvenlik Parametre Ġndeksi (SPI): Hedef adres ve güvenlik protokolü (AH veya ESP) ile birlikte kullanıldığında haberleĢme için doğru güvenlik iliĢkisini (SA) tanımlar. Alıcı bu değeri kullanarak bununla hangi güvenlik iliĢkisinin kullanılacağını belirler. veri ve ESP trailer) imzalanır. Alıcı bu numaraya ait güvenlik iliĢkisinin sıra numarasını kontrol ederek daha önce alınıp alınmadığını belirler. 0 ile 255 byte arasında. Bu alan alıcı tarafından takviye alanını atmada kullanılır. 32 bit`tir. Eğer daha önce alınmıĢ ise paket kabul edilmez. Yükü tanımlamak için kullanılır. Sıra numarasının tekrarlanmasına izin verilmez.  Sonraki BaĢlığı (Next header): Orijinal IP baĢlığının protokol numarasıdır.  Sıra Numarası: SA için anti-replay koruması sağlar.  Ekleme/Takviye (Padding): Kullanılan blok Ģifrelemenin blok ölçüsüne uyacak Ģekilde verinin uzunluğunu değiĢtirir. 1 den baĢlayarak arttırılarak haberleĢmede güvenlik iliĢkisi üzerinde gönderilen paket sayısını belirler.  Pad uzunluğu: Takviye alanının byte olarak uzunluğu.

ġifreleme iĢlemlerini gerçekleĢtirdikten sonra Ģifreli metni alıcıya gönderirken Ģifreli metinle birlikte gizli anahtarı da alıcıya güvenli bir Ģekilde göndermesi gerekmektedir. Böylece AH tarafından oluĢabilecek güvenlik açığı engellenmiĢ olur [82]. ġifreleme Algoritmaları Kriptografi bilimi anahtar kullanım özelliklerine bağlı olarak iki farklı algoritma sistemi ortaya koymuĢtur: Simetrik Ģifreleme algoritmaları Asimetrik Ģifreleme algoritmaları Simetrik ġifreleme Algoritmaları: Simetrik Ģifreleme algoritmaları Ģifreleme ve deĢifreleme iĢlemleri için tek bir gizli anahtar kullanmaktadır. Simetrik Ģifreleme algoritmaları eğer IV kullanılmazsa frekans saldırılarına karĢı zayıftırlar. Simetrik Ģifreleme algoritmaları çok hızlı Ģifreleme ve deĢifreleme iĢlemleri gerçekleĢtirebildiğinden dolayı günümüzde çok yaygın olarak kullanılmaktadır [87]. Üçüncü bölümde ise Ģifreleme iĢleminde kullanılan İlklendirme Vektörü (IV) bulunur. Bu numara cevaplama ataklarına karĢı koruma sağlar. Üsta katmak protokolü bilgisi. Ġkinci bölüm Ardışıklık Numarasıdır. ESP baĢlığındaki ilk bölüm Güvenlik Parametre Dizini (SPI)'dir. 142 . SPI kapsüllenmiĢ ESP paketinin açılmasında kullanılacak SA'yı belirtir.imzalanmaz ve bu sebeple değiĢikliklerden korunmaz. veri ve ESP trailer kopyalanır [86]. IV sayesinde iki eĢit yüke karĢılık iki farklı ĢifrelenmiĢ yük oluĢturduğundan emin olunabilir [82]. Bu protokol öncelikli olarak AH tarafından sıra numarası verilmiĢ IP paketlerini belirlenmiĢ algoritmalardan faydalanarak Ģifrelemek ve hedefe ulaĢtığında aynı algoritmaları kullanarak çözümlemektir. ESP protokolü gizlilik ve kimlik denetimini beraber sağlayabilir.

DiffieHellman ortak gizli anahtar oluĢturma sistemi ayrık algoritma problemini üzerine kurulmuĢ ve güvenirliği çok büyük asal sayıları seçmeye dayanmaktadır [88]. iki kullanıcının bir anahtarı güvenli Ģekilde birbirlerine iletmeleri ve daha sonrasında da bu anahtar yardımı ile Ģifreli mesajları birbirlerine gönderebilmelerini sağlamaktır. Hash için kısaca ĢifrelenmiĢ Ģifre diyebiliriz. iĢte bu forma hash diyoruz. bunlar veriyi tek yönlü olarak Ģifreler. Bu sistemde Ģifreleme iĢlemi herkes tarafından bilinen açık anahtarla yapılır. Algoritma anahtar değiĢimi ile sınırlıdır [87]. 143 . Ġnsanlığa ilk duyurulan açık anahtar algoritması. güvenli olmayan bir kanal vasıtasıyla (güvenli bir Ģekilde) ortak bir Ģifrede karar kılmalarına yarayan bir protokoldür. Hash algoritması için "hash fonksiyonları" denilen fonksiyonlar kullanılır. Bunun anlamı Ģu: Eğer hash algoritmalarıyla çalıĢan bir program ya da iĢletim sistemi kullanıyorsanız istediğiniz uzunlukta kendinize Ģifre belirleyebilirsiniz [89]. çünkü günümüzde kullanılan çoğu Ģifreleme yönteme hash algoritmasına dayanır.Asimetrik ġifreleme Algoritmaları: Simetrik Ģifreleme tekniğinde bulunan anahtar dağıtım problemini çözmek için Ģifreleme ve çözme iĢlemlerinin her birisi için ayrı ayrı anahtar kullanma prensibine dayanan bir Ģifreleme sistemi geliĢtirilmiĢtir. bu Ģifre hash algoritmasından geçtiğinde A2ecD13Fdeac12e gibi bir forma dönüĢür. ġifreleme ve çözme iĢlemi birbirinin simetriği olmayan (yani aynısı olmayan) algoritmalarla gerçekleĢtirildiğinden dolayı da asimetrik Ģifreleme sistemi olarak bilinir [87]. Diffie Hellman Algoritması: Algoritmanın amacı. Diffie ve Hellman`ın açık anahtarlı kriptografi olarak tanımladıkları 1976 yılında yayımlanmıĢ "New Directions in Cryptography" isimli makalelerinde yer aldı ve bu algoritma kriptografik sisteme örnek olarak DiffieHellman Anahtar değiĢimi idi. Yani sizin Ģifreniz 1234 ise. Hash fonksiyonları çok önemli. Birçok ticari uygulama bu anahtar değiĢimini kullandı. sabit uzunlukta bir çıkıĢ sağlar. Verilen herhangi bir uzunlukta giriĢ için. Hash Algoritması: Önce hash‟in ne olduğunu açıklayalım. Ġki iĢtirakçinin öncesinde herhangi bir anlaĢmaya gerek duymadan.

herkese açık bir ağ olan internet üzerinden verilerin güvenli bir Ģekilde geçirilmesi olarak tanımlanabilir. Alıcı taraf veriyi aynı Hash fonksiyonundan geçirerek aynı sonucu bulursa verinin içeriğinin değiĢmediğinden emin oluyor. Tünelleme Teknolojisi interneti kullanarak bir lokasyondan diğerine veri paketlerinin koruyucu bir Ģifreleme algoritmasıyla iletilmesi yöntemidir. 144 . Tünelleme teknolojileri. Yani tersi alınamaz. Amacı verinin kriptolanmasını sağlamak değil ama verinin yolda değiĢtirilmesini önleyerek verinin doğruluğundan alıcı tarafın emin olmasını sağlamaktır. (IPSec ile birlikte kullanılırlarsa) kompleks Ģifreleme prosedürleri ve kimlik doğrulama protokollerini içerir. VPN kısaca. Protokol baĢlığı ve VPN bağlantısı için kullanılacak protokolün baĢlık bilgisine eklenir. VPN herkese açık ağda oluĢturulan tünelleme tekniğidir [91]. Bunlar tek taraflı fonksiyonlardır.Resim 56: Hash Algoritması Yapısı IPSec‟te kullanılan diğer bir algoritma çeĢidi ise Hash algoritmasıdır. IPSec internet üzerinden veri taĢınması iĢleminde tünelleme. veri paketleri bu yeni ve güvenli protokol baĢlığı bilgisini kullanır. Veri iletiĢimi baĢladığında. ġekilde veri Hash fonksiyonundan geçirilerek bir Hash sonucu bulunuyor ve veri ile birlikte karĢıya Hash sonucu da gönderiliyor. Değerli bilgileri açık ağ olan internet üzerinden geçerken yetkisiz eriĢimlerden korur. Ģifreleme ve kimlik doğrulama için kullanılan standart bir güvenlik protokolüdür. IPSec (Internet Protocol Security) en çok kullanılan güvenlik protokolüdür. ġekilde Hash fonksiyonunun nasıl çalıĢtığı görülüyor.

ARP (Adres Çözümleme Protokolü) Nedir? Yerel ağlarda kullanılan en yaygın ara yüz Ethernet‟tir. ADRES ÇÖZÜMLEME PROTOKOLÜ (ARP) 4.7. IEEE tarafından belirlenen kurallara göre ilk 6 hane üreticinin kimliğini belirtir ve aynı üreticinin bütün cihazlarında aynıdır. Token Ring. Fiziksel Adresler (Mac Adresleri) Nedir? Yerel ağlarda kullanılmak için üretilmiĢ cihazlara (Ethernet.7. yani IP si bilinen cihazın fiziksel adresinin öğrenilmesi protokolüne Adres Çözümleme Protokolü (Address Resolution Protocol) denir. Bu adresler 16'lık tabanda olup toplam 12 haneden oluĢur (Örnek. Bu iĢlem için kullanılan protokole. Bu ara yüzler birbirlerine paket göndermek için kendilerine üretim aĢamasında verilmiĢ 48 bitlik fiziksel adresleri (mac adresi) kullanırlar.7. TCP/IP protokolü ise veri gönderip almak için 32 bitlik IP adreslerini kullanır.2. Ethernet ara yüzüne sahip olan ağ kartları ile yerel ağlara kolayca bağlanılmaktadır.4. [94] ġekil 10: Arp Ġsteği Gönderimi 4. Lan) üretim aĢamasında benzersiz bir adres verilir.1. 0015-60-4F-E1-D8). Yerel ağda haberleĢmek için veri alıĢ-veriĢi yapılacak cihazın fiziksel adresi bilinmelidir. [94] 145 . Bu adres 48 bitten oluĢur ve cihazın salt okunur belleğine yazılmıĢtır. Son 6 hane ise cihazın benzersiz adresini belirler.

[94] 4. Aynı Ağda Arp Fiziksel Adreslerinin Çözümlenmesi ġekil 12: Arp Çözümlenmesi 146 .7. gönderenin fiziksel adresi ve alıcının IP adresi vardır. Arp Ġsteği Paketi IP si bilinen fakat fiziksel adresi bilinmeyen bir cihaz varsa bütün ağa arp isteği(arp request) gönderilir.3.7. Bu pakette gönderenin IP adresi. Belirtilen IP‟nin dıĢındaki hiçbir IP den cevap gelmez ve gelen cevap cihazın kendi fiziksel adresini içerir. Alıcının fiziksel adresi bilinmediğinden tüm ağa yayın yapan (broadcast) bir paket yollanır ve isteğin bütün ağa ulaĢması sağlanır.4. Ayrıca isteği yollayan ve isteği yanıtlayan 2 cihazda diğerinin fiziksel adresini ve IP adresini daha sonra kullanmak üzere belleğine kaydeder.ġekil 11: Fiziksel Adres Çözümü 4.

2. Eğer eĢleĢme olmazsa cevap dönmez ve arp paketini atar. 3. Çözümleme de. 147 . Kendi IP adresi ile karĢılaĢtırır. Y1.3 IP adresine sahip olan cihazın fiziksel adresine kendi arp tablosundan bakar. 1.[94] ġekil 13: Farklı Arp Çözümü Örneğin yukarıdaki gibi bir ağda A bilgisayarı ile D bilgisayarı arasındaki haberleĢmede paket önce Y1 e.168. A bilgisayarının IP si 192.168. Farklı Ağlarda Arp Fiziksel Adreslerinin Çözümlenmesi Genel olarak yukarıda anlatılanlar gibi olup birkaç temel fark vardır.2 ve B bilgisayarının IP si 192. Y2 de D nin adresini çözümler. sonra Y2 ye gönderilir. A bilgisayarı 192.5. Eğer arp tablosunda o girdiyi bulamazsa bütün ağa broadcast bir arp istek paketi yollar. Bu yerel ağdaki bütün bilgisayarlar arp paketini alır.Örneğin.3 olsun.1. 5.1.7. Y2 nin adresini çözümler. 4. A bilgisayarı gelen arp yanıt paketindeki fiziksel adresi. öğrenmek istediği IP adresiyle eĢleĢtirip arp tablosuna ekler. Alıcı fiziksel adresi paketin bütün ağa gidebilmesi için FF:FF:FF:FF:FF:FF dir. A düğümü Y1 in adresini çözümler. B bilgisayarı arp paketindeki IP ile kendi IP adresinin eĢleĢtiğini görür ve A bilgisayarı için IP adresi-fiziksel adres eĢleĢtirmesini kendi arp tablosuna ekler. fiziksel adresi ve alıcının IP adresi vardır. A bilgisayarı B bilgisayarı ile iletiĢime geçmek istiyor. Bu pakette kendi IP adresi.1. B bilgisayarı kendi fiziksel adresini içeren bir arp yanıt paketini A bilgisayarına yollar.168. 4.

Tabloya eklendikten sonra 2 dakika içinde tekrar kullanılmayan girdiler silinir.7. Arp Tablosuna Otomatik Yeni Veri Eklenmesi Yerel ağdaki herhangi bir bilgisayarla iletiĢime geçildiğinde bu bilgisayarın IP ve fiziksel adresleri arp tablosuna eklenir[94].6.1. 1.7. Eğer 2 dakika içinde tekrar kullanılırsa tabloda 2 dakika daha kalır ama en fazla 10 dakika sonra silinir. Otomatik girdiler silinip tekrar yazılabilirler ama el ile girilenler bilgisayar yeniden baĢlatılana kadar arp tablosundan silinmez. 148 . Her arp girdisi en fazla 10 dakikalık bir ömre sahiptir. Arp tablosu otomatik olarak dolabileceği gibi el ile de doldurulabilir. öğrenilen fiziksel adres-IP adresi bilgilerini ileride kullanabilmek için bu bilgiler arp tablosunda tutulur.4.6. [94] 4. AĢağıdaki ekranda arp –a ile bilgisayardaki arp tablosu görüntülenmiĢtir. Arp Tablosu Arp iĢlemini tekrar tekrar yapmamak.

3. 149 .1.3 IP adresine sahip olan bilgisayarın IP ve fiziksel adresleri öğrenilmiĢ ve arp tablosuna eklenmiĢtir.1.168. Daha sonra yerel ağdaki 192.3 IP adresine sahip bilgisayar ile ping komutu yardımıyla iletiĢime geçilmiĢtir. ĠletiĢime geçilen 192.168.2.

Önce arp -a komutu ile arp tablosu görüntülenmiĢtir[94].4.7. Daha sonra arp -s komutu ile arp tablosuna eklenmek istenilen cihazın IP adresi ve fiziksel adresi girilmiĢtir. 150 .2. 2.6. Arp Tablosuna El Ġle Yeni Veri Eklenmesi 1.

Bir arp paket biçimi aĢağıdaki gibidir. Örneğin Ethernet 1 Protokol Adres Tipi Her bir protokole bu alanda kullanılması için verilen numaradır. [94] Tablo 6: ARP Paket Biçimi Donanım Adres Tipi Her bir veri hattı katman protokolüne bu alanda kullanması için verilen numaradır.7.6. Tekrar arp -a komutu çalıĢtırıldığında listede son eklenen adres de vardır ve yanında “statik” yazar.3. 4. IP 0x0800 151 . Bu mesaj yapısı herhangi bir protokol için fiziksel/donanım adres çözümlemesi amaçlasa da genelde IP ağlarında fiziksel adrese ulaĢmak için kullanılır. Örneğin.3 Arp Paket Formatı Gerekli durumlardaki mesajlaĢmalarda kolaylık sağlaması için bir ARP mesaj yapısı oluĢturulmuĢtur.

122.7. BGP (Border Gateway Protokol) Nedir? Ġnternet‟in ilk çıkıĢ noktasındaki önemli kriterlerden biri. Ethernet adresi 6 byte uzunluğundadır.255. tek noktaya.8. cevap için 2. ODTÜ‟ye bu Ģekilde 144. RARP sunucuları bu isteğe cevap verir. IPv4 adresi 4 byte uzunluğundadır.Bir istek mesaji gönderilirken VarıĢ Donanım Adresi‟nin tamamı F yapılır.8.0 – 144. Bu sorunu çözmek için baĢka bir baĢlangıç protokolü (bootstrap) önerilmiĢtir: BOOTP. Bu nedenle Ġnternet dağıtık bir yapıda kuruldu. (FF:FF:FF:FF:FF:FF) Hedef Protokol Adresi Alıcıya yönelik protokol adresidir. Yeni çalıĢtırılmıĢ bilgisayarlar fiziksel adreslerini ağa duyurup IP adresi ister. RARP (Reverse Address Resolution Protocol – Ters Adres Çözümleme Protokolü) Arp iĢleminin tam tersi olarak bilinir. tek sisteme ya da kuruluĢa bağlı olmadan çalıĢabilmesi ve bu Ģekilde sürekliliğin garanti edilmesi idi. SINIR GEÇĠTLERĠ PROTOKOLÜ (BGP) 4. [94] 4. Kurumlar ve birimlere ihtiyaçları oranında IP adresi barındıran bloklar tahsis edildi.1. Fakat BOOTP de IP-fiziksel adres eĢleĢtirmesinin elle yapılması gerekir. 4. Bu istek yerel ağın dıĢına çıkamayacağı için yerel ağda bir RARP sunucusu olması gereklidir. Protokol Adres Uzunluğu IP adresinin byte cinsinden uzunluğudur. UDP ile haberleĢtiğinden yerel ağın dıĢına çıkabilir. Bu alanda istekler önemsenmez. Gönderen Donanım Adresi Donanım adres göndericisi Gönderen Protokol Adresi Protokol adres göndericisi Hedef Donanım Adresi Alıcıya yönelik donanım adresidir. RARP isteği için 3 ve RARP cevap için 4.255 arası IP adreslerini kullanım 152 .0.7.Donanım Adres Uzunluğu Donanım adresinin byte cinsinden uzunluğunu gösterir.122. Operasyon Gönderici belirli operasyonları sergiler: istek için 1.

Sonuçta dünya üzerindeki her kenar yönlendirici bir IP bloğuna ulaĢmak için bir veya birden fazla yol biliyor olacaktır. çevresindeki diğer kenar yönlendiricilere duyurur. [97] 4. Bu dağıtık yapının kaçınılmaz sonucu ise farklı IP adres bloklarının farklı bölgelerde olması idi. BGP (Border Gateway Protokol) ise dünya genelinde servis sağlayıcılar.8. ġekil 14: BGP KomĢuluğu 4.2. yani Ġnternet‟e bağlanmasını sağladığı ağı. Böylece dünya üzerindeki herhangi bir yönlendirici cihaz. [97] 153 . BGP ÇeĢitleri Nelerdir? Ağ geçidi (gateway) protokollerinin en çok kullanılan ikisi ospf ve bgp dir. Bunu sağlamak için ağ geçidi (gateway) protokolleri geliĢtirilmiĢtir. BGP sisteminde her kenar yönlendirici öncelikle kendi ağını.hakkı verildi. OSPF (Open Shortest Path First) daha çok servis sağlayıcıların kendi iç ağlarında kullandığı bir protokol olmakla beraber kurumsal ağlarda da yaygın olarak kullanılmaktadır. BGP ‘nin Temel Mantığı Nedir? Ġnternet üzerinde onbinlerce ayrı ağ bulunmaktadır. Bu bilgiyi alan diğer kenar yönlendiriciler de aynı Ģekilde bu bilgiyi bağlı olduğu diğer kenar yönlendiricilere aktarır. hangi ağlara ulaĢabilecekleri bilgisini iletmesi üzerine kuruludur. Kenar yönlendiricilerin Ġnternet üzerindeki paket iletimini sağlayabilmesi ortak bir protokol üzerinde bilgi paylaĢımı yapmaları ile mümkün olur. BGP‟nin temel mantığı her yönlendiricinin komĢusu olan diğer yönlendiricilere.8. çok büyük kurumsal ağlar ve özellikle de büyük yerleĢke (kampüs) ağlarının birbirleri ile bağlantılarında kullanılmaktadır[97].3. Merkezi yapıda olmayan ve dağıtık IP bloklarının bulunduğu böyle bir ağ yapısının çalıĢmasının yolu ise ağların dıĢ bağlantılarını sağlayan yönlendirici cihazların (routerlar) birbirleri ile haberleĢerek hangi ağlara ulaĢım sağladıkları bilgisini paylaĢmalarıdır. hangi IP bloğunun nerede olduğunu merkezi bir yere sormadan öğrenebilecek hale gelmiĢtir.

8. hedef IP bloğuna hangi yönden kaç atlama (hop) noktasıyla ulaĢılır bilgilerini yorumlayarak paketi o yöne yönlendirir. Peki en kısa diye bildiği yönde bir kopukluk varsa. Bunu alan diğer ıĢıklar da sayıyı “1″ artırarak diğerlerine “2″ Ģeklinde iletir. bağlı olduğu komĢularına “ben ayaktayım. Ģehir içinde bir noktadan diğer noktaya gitmek için farklı güzergâhlardaki trafik ıĢıklarını saymaya ve az sayıda trafik ıĢığı olan güzergâhı seçmeye benzer. [97] ġekil 15: BGP ÇalıĢma Mekanizması Örneğin. bu bilgiyi alan yakınındaki trafik ıĢığı değeri “1″ artırarak yakınındaki diğer trafik ıĢıklarına iletir. oradan ulaĢılamıyorsa ne olacak? BGP‟de bunu anlamak için duyuru (anouncement) denen bir mekanizma kullanılır. Her BGP yönlendirici cihazı. Bu değeri ilk trafik ıĢığı için “0″ dersek. Bir ıĢıktan “4″ gelirken diğerinden “5″ geldiğini düĢünelim. BGP de aynı bu mantıkla çalıĢır. Buradaki her trafik ıĢığını bir yönlendirici cihaz olarak düĢünürsek. BGP ‘nin ÇalıĢma Mekanizması Nedir? BGP‟nin çalıĢma mekanizması. DeğiĢik kaynaklardan gelen. bir trafik ıĢığına birden fazla yoldan bilgi gelecektir. yakınındaki diğer tüm trafik ıĢıklarına hedef adrese kendisi üzerinden ulaĢmak için kaç trafik ıĢığı geçmesi gerektiğini bildirir.4.4. hedefe en yakın trafik ıĢığı. Bu bilgi de 3… 4… 5… Ģeklinde artarak diğer tüm trafik ıĢıklarına aktarılır. Bu durumda “4″ diyen trafik ıĢığının olduğu yönü seçmek “5″ bilgisi gelen yönden daha kısa olacaktır. görevimin baĢındayım” bilgisi 154 . Burada önemli bir nokta.

bir IP bloğuna gidiĢ için belli bir hattın kullanılması Sağlana bilir. Bu Ģekilde BGP yönlendirme protokolü çalıĢtıran her bir ana yönlendirici cihaz. AS numaralı 16 bittir. tuttuğu tabloda dünya üzerindeki herhangi bir IP Bloğuna hangi komĢu yönlendirici cihaz üzerinden gidilmesinin daha yakın veya tercih edilen olduğu bilgisine sahiptir. [1] 155 . Eğer kurumun birden fazla ana ağ bağlantısı varsa. belli IP blokları için filtreler yazılabilir vs.gönderir. Yani 0 ile 65535 arasında değerler alabilir. Bu iĢlem paket hedefine ulaĢana kadar devam eder. yönetim altında bulunan belirli bir IP adres aralığına sahip bir networkü ifade eder. Bu örnekte görüldüğü gibi ĠTÜ 9095 AS numarasına sahip. ilgili trafiği yerel tablosundaki kayıtlara bakarak hedefe daha yakın görünen veya tercih edilen komĢu cihaza aktarır. arin gibi kuruluĢlardan alınabilir. ġekil 16: Bgp Örneği I BGP sisteminde değiĢik ayarlar yapmak mümkündür. AS numaraları rip‟ e. ilgili yönlendirici cihazdan gelmiĢ olan bilgileri siler ve yönlendirme hesaplamalarını tekrar gözden geçirir. vs. Paketi komĢu yönlendiricisine ileten ağ cihazı artık paketin hedefe ulaĢıp ulaĢmadığıyla ilgilenmez. bu bilgiyi belli bir süre alamazsa. bu cihaz yine kendi tablosuna bakarak benzer iĢlemi tekrarlar ve paketi ilgili diğer komĢu cihaza aktarır. AĢağıda Türkiye Ġnternet Haritasından yalnızda Üniversiteler Arası Akademik Ağ (ULAKNET) kısmını aldım. O görevini tamamlamıĢtır. bunlardan bir tanesine kendisini daha uzakmıĢ gibi gösterip diğer hattının kullanılması sağlanabilir veya ayarlamalarla hatlar arası yük paylaĢımı yapılabilir. Eğer bir komĢu cihaz. Basitçe. tek bir GP ile ilgili olan As hakkında bilgi vermek istedim. AS (Autonomous System) Autonomous system (AS).5. [97] 2.

ġekil 17: Bgp Örneği II ġekil 18: Bgp Örneği III 156 .

TAġIMA KATMANI 5. C sınıfı ise ilk 3 okteti kullanır ve ilk okteti 192 ile 223 arasındadır. b.0.15.1. Internet üzerinde veri alıĢ veriĢi yapan alıcı ve göndericiyi tanımlamaktadırlar. d.1. Birincisi bilgisayarın bağlı olduğu özel bir ağın numarası ikincisi ise bilgisayarın özel numarasıdır.0.2 Ģeklindedir.62. c. IP adresleri 32 bitlik düzendedirler ama kolay okunabilmeleri için 8 bitlik 4 gruba ayrılmıĢlardır. Yani ilk 3 oktet 157 . D ve E sınıfı IP„ler ise kullanılmazlar zira sadece test amaçlıdırlar. Mesela IP adresiniz 194. ISS izin aldığı IP adresinin sınıfı C dir. Alıcının adresi de adresteki domain adrese göre çözümlenir ve gönderilir. Veriler gönderilirken mutlaka gönderenin IP adresini taĢırlar. GörünüĢü 194. IP adres yapısının 2 bölümü vardır. TCP (TRANSMISSION CONTROL PROTOCOL) 5. IP adresleri a. TCP/IP„de bu Ģekilde oluĢan yüzden fazla bilgi iletiĢim protokolünün toplandığı bir protokoller ailesidir.1. ĠletiĢimin gerçekleĢmesi için her öğenin bu protokolü kabul etmiĢ ve uyguluyor olması gerekir. Bir örnek vermek gerekirse siz ISS‟a telefon hattı ile bağlandığınızda ISS‟nin ağına dahil oluyorsunuz. Örneğin 124. Daha evvel alınmıĢ olan IP adresi havuzundan size bir IP adres veriliyor. e adı verilen beĢ sınıfa ayrılmıĢtır. Bu protokoller birbirleriyle iletiĢim içinde bulunan gerek donanım gerekse yazılımlar arasında oluĢur. Ġnternette bulunan her bilgisayarın kendine ait bir IP numarası vardır ve sadece ona aittir.BÖLÜM V 5. Bir bilgisayar ağında kullanılan protokol ne olursa olsun aslında bilgisayarlar fiziksel adresleri ile birbirlerini tanır ve iletiĢimde bulunurlar. Tcp / Ip Modeli Bir iletiĢim sürecinde bağlantıyı sağlayan noktalar arasındaki gidip gelen mesajlaĢmayı düzenleyen kurallar dizisidir. Bunlardan en önemlileri TCP (Transmission Control Protokol) ve IP (Internet Protokol) olduğu için bu ismi almıĢtır. A sınıfı adresleri ilk “ oktet” ile belirlenir ve 2 ile 126 arasında olmalıdır.62.0 A sınıfı bir IP‟dir. Aynı Ģekilde B ilk iki oktetle belirlenir ve ilk okteti 129 ile 191 arasındadır. TCP/IP protokolünde diğer bilgisayarlardan farklı olarak her bilgisayar bir IP numarası alır.2 ise.15. Bu fiziksel adres ağ kartı veya ağa bağlanmayı sağlayan herhangi bir donanım içinde hiçbir Ģekilde değiĢtirilmesi mümkün olmayan 48 bit olan bir numaradır. Veriler dolaĢım sırasında router denilen yönlendiricilerden geçerken sadece bu özel ağın numarasına bakılır.

1.1. TCP Ġnternet Ortamındaki ĠĢlevleri Temel veri aktarımı(Basic Data Transfer) Güvenilirlik(Reliability) Uçtan uca akıĢ Kontrolü(End to end flow control) Çoğullama(Multiplexing) Bağlantılar(connections) Tam çift yönlü iĢlem(full dublex process) [103] 5. 158 .1.1.2.3. sunum (presentation) ve oturum (session) katmanları uygulama katmanı içine alınmıĢtır.1. Aynı ağ üzerinde ya da farklı ağlar üzerinde iki hostun birbirleriyle güvenilir bir Ģekilde haberleĢmesini sağlar. Uygulama Katmanı TCP/IP modeli tasarlanırken uygulamaya dayalı tüm önemli noktaların tek bir katmanda toplanması uygun görülmüĢ.içinde bulunduğunuz ağı. güvenilir ve sanal devre üzerinden çalıĢan bir protokoldür. sonda bulunan oktet de sizin bilgisayarınızın o andaki adresini temsil eder [99]. TCP’nin BaĢlıca Özellikleri Bir bağlantının kurulması ve sonlandırılması Güvenilir veri dağıtımının sağlanması AkıĢ kontrolu olanağı ile portlarda veri taĢmasının önlenmesi BozulmuĢ yada ikilenmiĢ verinin düzeltilmesi Alıcı host içerisinden birçok uygulama arasında demultiplexing yapılması [103] 5. TCP.4. OSI modelindeki uygulama katmanından farkı budur [100]. [103] 5.4. TCP’ nin Katmanları 5.

Ayrıca kaynak ve hedef arasında fiziksel bağlantının kurulduğu duruma devreanahtarlama (circuit-switching) adı verilir.4. Ağ Katmanı Ağ katmanı (Network Layer). Örneğin telefon sistemi gibi… Paket-anahtarlama (circuit-switching) iki uç arasında fiziksel bir bağlantı kurulmaz. Böylece bir paket gönderilmeden önce hedefe ulaĢacağından emin olmak istenir.1. Bağlantılı demek. kaynak ve hedef arasında direk fiziksel bir bağlantı (circuit) olması demek değildir.3. ATM… [100] 5. Ancak paketlerin hedefe vardığından emin olunamaz. Bu katmanın protokollerinden biri olan TCP (Transmission Control Protocol) bu kaliteyi sağlamak için çok iyi ve esnek yollara sahiptir. veri akıĢı gibi servis kalitesinin sağlanmasından sorumludur. Ġnternet Katmanı Bu katmanın görevi herhangi bir networkten gelen kaynak paketlerini göndermek ve paketlerin izlediği yol yada taĢındığı networklerden bağımsız olarak hedefe eriĢimini sağlamaktır. Yani mantıksal bağlantıda kurulmaz.4.25. Bağlantılı protokolde kaynak ve hedef arasında mantıksal bir bağlantı kurulur. Buna örnek olarak UDP (User Datagram Protocol) verilebilir. hâlbuki veri bağlantı katmanı aynı bağlantı üzerindeki çerçevenin iletilmesinden sorumludur. IP (Internet Protocol) bu katmanı yöneten özel bir protokoldür. Hedefe doğru en iyi yolun seçilmesi ve paketlerin bu yolu izlemesinin sağlanması bu katman tarafından yapılır[100]. veri paketine farklı bir ağa gönderilmesi gerektiğinde yönlendiricilerin kullanacağı bilginin eklendiği katmandır.2.4. Ve kurulan bu bağlantının ayakta olup olmadığı her iki host arasında gidip gelen segmentlerle kontrol edilir.4. Ağ katmanı. Bağlantısız (connectionless) protokollerde ise bu amaçlı diyaloglar kurulmadan paketler gönderilir. Uygulama katmanından gelen bilgiyi segment adı verilen birimlere bölerken kaynak ve hedef arasında bir diyalog kurulur. sunucular arası yönlendirme dahil olmak üzere kaynaktan hedefe paketin iletilmesinden sorumludur. X. TCP bağlantılı (connection-oriented) bir protokoldür. 5.1.1. Ağ katmanında bulunan fonksiyonlar: 159 . hata kontrolü. TaĢıma Katmanı TaĢıma katmanı güvenlik.5. Örneğin IP iletiĢim kuralı bu katmanda görev yapar. Örneğin IP.

Merkez” veya Türkiye'deki kiĢiler için “Burcu Özbey. Her ikisi de içerik bakımından farklı olsa da uygulama katmanına sahiptir. Merkez.5.1. bir kullanıcı bir yerden baĢka bir yere gittiğinde bu cihazlar kullanıcıyı izleyecek Ģekilde mesajlarını yönlendirmeli. 160 . adresler Ġnternet Protokol adresleri (IP) olarak bilinir. Bu ayrıca mobil uygulamaların da ilgisini çekti. Normalde bu adres hiyerarĢik bir sistem tarafından atanır. Sunucu Adresleme: Ağdaki her sunucunun nerde olduğunun belirlenmesi için eĢsiz bir adrese ihtiyacı vardır. fakat bağlantı yönelimli protokol. Fırat Üniversitesi. IPv6 ise çözüm için daha iyi bir dizayna sahiptir. TCP/IP internet katmanı sadece bağlantısız Ġnternet protokolünü (IP) destekler. Fırat Üniversitesi. 5. modelin daha yüksek katmanlarında mevcuttur. TCP/IP Modelinin OSI Modeliyle karĢılaĢtırılması Benzerlikler: Her ikisi de katmanlı yapıdadır. telefon sistemi bağlantı yönelimlidir çünkü bağlantı kurulmadan önce karĢı tarafın telefonu açması gerekir.Bağlantı modeli: Bağlantı Yönelimli ve Bağlantısız ĠletiĢim Örneğin. buna rağmen taĢınabilirlik (hareketlilik) eklentisi mevcut. Buna karĢın. Ģöyle ki bir mektup gönderildiğinde alıcının bir Ģey yapmasını gerek yoktur. TaĢıma katmanından gelen hizmet isteklerine cevap vermek ve bu hizmetleri Veri bağlantı katmanına iletmektir [101]. Elazığ. Diğer taraftan. Merkez. Mesaj Yönlendirme: GeniĢ alan iletiĢimleri için birçok ağın alt ağlara bölünmesi ve birbirlerine bağlanmasında gerekir. OSI ağ mimarisindeki Ağ Katmanının görevi. ġöyle ki. bunun için ağlar özelleĢtirilmiĢ hostlar kullanır ve bunlara ağ geçitleri (gateways) veya yönlendirici (routers) denir ve adı geçen cihazlar paketleri ağlar arasında yönlendirir. Fırat Üniversitesi. Elazığ'dakiler için “Burcu Özbey. Yani evinizdeki kiĢiler için “Burcu Özbey” sizin eĢsiz adresiniz olabilirken. Osi ağ katmanı protokolü hem bağlantı yönelimli hem de bağlantısız olabilir. normal posta (mektup) bağlantısızdır. Elazığ” ve Dünya'nın herhangi bir yerindeki kiĢi için “Burcu Özbey. Ġnternette. IPv4 bu özellik ile dizayn edilmedi. Türkiye” adresiniz olabilir.

B bilgisayarı bir ACK "TCP connection is ESTABLISHED (TCP bağlantısı kuruldu)" mesajı alır. TCP/IP. Bu iĢlemin adımları tam olarak Ģöyledir: A bilgisayarı B bilgisayarına bağlantıyı sonlandırmak istediğine dair TCP FIN mesajı yollar. Ancak OSI modeline göre kurulmuĢ bir protokol yoktur. 5. A bilgisayarı B bilgisayarına TCP ACK mesajı yollar. Her ikisinde de karĢılaĢtırılabilir taĢıma ve ağ katmanları vardır. TCP/IP daha az katmana sahip olduğu için daha basit görünmektedir. Farklar: TCP/IP sunum ve oturum katmanlarını uygulama katmanı içine almıĢtır. Internet TCP/IP modeli kurulmuĢtur.1. Diğer bilgisayar. Bağlantının Sona Erdirilmesi Veri iletiĢimi bitince bilgisayarlardan herhangi biri diğerine TCP kapatma mesajı yollar. OSI‟deki fiziksel ve data-bağlantı katmanlarını tek katman içine almıĢtır.6. diğer bilgisayar da kapatma teyidini yollar ve bağlantı kapatılmıĢ olur.Her ikisi de devre-anahtarlamalı teknolojiyi benimsemiĢtir. Dolayısıyla denenmiĢ ve övgü almıĢ bir modeldir.7. Bağlantı Kurulumu A bilgisayarı B bilgisayarına TCP yoluyla bağlanmak istediğinde Ģu yol izlenir: A bilgisayarı B bilgisayarına TCP SYNchronize (senkronize) mesajı yollar. Ancak hemen hemen hepsi OSI modelinden ilham almaktadır [100]. Üç zamanlı el sıkıĢma adlı verilen bu yöntem sonucunda TCP bağlantısı açılmıĢ olur[104].1. B bilgisayarı A bilgisayarına bağlantı sonlandırma isteğini aldığına dair TCP ACK mesajı yollar. B bilgisayarı A bilgisayarına bağlantıyı sonlandırmak istediğine dair TCP FIN mesajı yollar. 5. 161 . Son olarak. kapatmayı teyit etme paketi ve kapatma isteği yollar. B bilgisayarı A bilgisayarının isteğini aldığına dair bir TCP SYN+ ACK knowledgement (teĢekkür) mesajı yollar.

istenildiğinde bağlantının tek yönlü olarak açık tutulabilmesini sağlamaktır. bağlantının kurulmasından farklı olarak bağlantı her cihaz için ayrıca kapatılmaktadır. Bu güvenilirliği sağlamak için Ġlettiği her veri paketine bir sıra numarası verir.A bilgisayarı B bilgisayarına bağlantı sonlandırma isteğini aldığına dair TCP ACK mesajı yollar. Bunun için tek tarafın bağlantı kapama adımlarını gerçekleĢtirmesi gerekir [104]. 5. Örneğin A bilgisayarı B bilgisayarına 3 data paketi göndermiĢ ve bu dataların alındığını onaylamak istemektedir. bozulmuĢ verinin doğru olarak elde edilmesinden sorumludur. TCP (Tranmission Control Protocol) Fonksiyonları TCP. Güvenlilik (Reliability) TCP.8. Resim 57: Güvenlilik 162 . Görüldüğü üzere.8. zarara uğramıĢ. Bu iĢlemlerin sonunda TCP bağlantısı sonlandırılmıĢ olur. Aynı ağ üzerinde ya da farklı ağlar üzerinde iki hostun birbirleriyle güvenilir bir Ģekilde haberleĢmesini sağlar.1.1. güvenilir ve sanal devre üzerinden çalıĢan bir protokoldür. Buna 4 zamanlı el sıkıĢma denir. Bunun nedeni.      Güvenlilik (Reliability) AkıĢ Kontrolü (Flow control) Ara Bellekleme (Buffering) Tıkanıklıktan kaçınma Pencereleme (Windowing) (Congestion Avoidance) 5.1.

Eğer A bilgisayarının gönderdiği data paketlerinden paket B bilgisayarı tarafından alınmamıĢsa. A <---.1.B SYN.B ACK. Ġkinci ve üçüncü adımlar tek bir mesaj içinde birleĢtirilebilir. Alıcı TCP gelen paketlerden hata gördüklerini eler. Her bağlantı için bir gönderici sıra numarası bir de alıcı sıra numarası vardır. A bilgisayarı da ya sadece 2 nolu paketi ya da 2‟den sonraki bütün paketleri tekrar gönderir Resim 58: Güvenlilik Gönderen taraftaki TCP ilettiği her pakete bir de hata kontrol bilgisi ekler. Gönderici numarası verigönderen TCP tarafından seçilir. 2. benim sıra numaram X‟dir.2. 3. 5. A ----> B ACK.     SıkıĢma” denir. A <---. Her ACK ile birlikte baĢarılı bir Ģekilde gelen son paketten sonra kabul edebileceği paket numaralarını 1.B bilgisayarı da gönderilen dataları aldığını ve bir sonraki data paketlerini beklediğini belirten bir onay mesajı gönderir. alıcı sıra numarası ise alıcı TCP bağlantı kurulma aĢamasında gönderici tarafından gönderilen numaralardan öğrenir. senin sıra numaran X‟dir. kendisine gelen veri akıĢ miktarını kontrol edebilir. Paketlerdeki sıra numarası ve ACK kullanımı ile iletim güvenilir bir Ģekilde yapılır.8. bu A bilgisayarına bildirilir. benim sıra numaram Y‟dir. AkıĢ Kontrolü (Flow Control) Alıcı taraftaki TCP. 4. senin sıra numaran Y‟dir. A ----> B SYN. Buna da “Üç Yollu El 163 . Bu mesaja gönderim onayı (forward acknowledgement) denir.

Bu takibin daha etkili bir Ģekilde yapılması için gönderen bilgisayarın onay almadan gönderebileceği maksimum miktarda data paketi belirlenir. 5. Pencere sayısı 3 olan bir iletiĢimde ilk üç data paketi gönderilir ve sonrasında bu paketlerin güvenli bir Ģekilde gidip gitmediğine dair onay beklenir. Böylece alınmıĢ olan data paketlerini iĢlemek üzere belli bir süre kazanmaktadır. Bu pencere baĢka paket gönderme izni almadan önce alınmasına izin verilen paketleri gösterir.8. Tıkanıklıktan Kaçınma (Congestıon Avoidance) Data paketlerini alan bilgisayarın ara belleği dolduğu durumlarda data paketlerini gönderen bilgisayara ya gönderme iĢlemini durdur ya da yavaĢlat Ģeklinde mesajlar göndermektedir.3. bilgisayarın kapasitesini aĢtığı durumlarda bilgisayarın ara belleğinde yer açma iĢlemidir.1.1. 164 . Resim 59: AkıĢ Kontrolü 5. Bu Ģekilde sistem çalıĢmaya devam eder.4. Bu iĢleme pencereleme (windowing) denir. 5.gösteren bir liste penceresi gönderici taraftaki TCP‟ye ileterek alabileceği veri miktarını sınırlar. bilgisayarın yükü azaldığı zaman hemen iĢleme sokulmaktadır. Böylece belli bir süre ara bellekte tutulan data.1.8.5. Pencereleme (Windowing) Data iletiĢimi sırasında gönderilen datanın güvenli bir Ģekilde gidip gitmediğinin öğrenilmesi ve oluĢacak data kayıplarının telafi edilmesi çok önemlidir. Ara Bellekleme (Buffering) Data akıĢ hızına müdahale etmeden alınan data. Eğer bozulmuĢ paket varsa bu paket tekrar gönderilir ve tekrar baĢka bir 3 data paketi gönderilir.8.

Resim 60: Pencereleme

5.1.9. TCP Segment Yapısı Tcp daha önce belirtilen görevleri yerine getirmek için ulaĢım katmanında parçalara ayırdığı verinin önüne baĢlık bilgisini ekler.BaĢlık bilgisiyle birlikte veriye "TCP segmenti" denir. TCP segmentinin genel yapısı ;  portu.   Alıcı Port (Destiniation port) : Alıcı bilgisayarın TCP portu. Sıra Numarası (Sequence number) :Ulaşan datanın doğru sıralı olduğunun Gönderen port (source port):Veriyi gönderen bilgisayarın kullandığı TCP

gösteren numara TCP üst katmandan aldığı veriyi segmentlere böler. Her bir segmente TCP bir numara verir. Amaç ağlar üzerinde dolaĢan bu segmentlerin hedefe varıĢ sıralarının karıĢması durumunda hedef hostta çalıĢan TCP protokolünün bunları tekrar sıraya koyup üst katmana aktarmasıdır. (segment boyları sabit değildir)TCP, karĢı TCP ile bağlantıyı ilk kurduğunda, ilk gönderdiği segmente bir numara verir ve daha sonraki segment numaraları sıralı olarak artan Ģekilde devam ettirir. Sıra numarası 0 – 231 arasında olabilmektedir.     Onay Numarası (Acknowledgement number) : Bir sonraki sefere alınması umulan TCP okteti. BaĢlık Uzunluğu (Header lenght):TCP baĢlığının uzunluğunu gösterir. Rezerve EdilmiĢ (Reserved):Ġleride kullanılmak üzere saklı tutulmuĢ. Kod Bitleri yada Bayraklar (Code Bits or Flags) : Segmentlerle ilgili kontrol

bilgilerini taĢır.

165

Pencere (Window):16 bitlik bu alan onay (acknowledgment) alanından,

alıcının alması beklenen alana kadar iletilecek veri baytlarının sayısını verir. Bu alan TCP‟nin kayan pencere mekanizmasında akıĢ denetimini sağlar. Bayraklar: 6 bitten oluĢurlar (soldan – sağa):   gösterir.      PSH (PUSH) : Gönderen TCP‟nin veriyi hemen göndermesini bildirir. RST (RESET) : Sorunlu veya kopmak üzere olan bağlantıları baĢlangıç (SYNCHRONIZE) : Gönderilen ilk paket ise gönderici ve alıcı TCP‟ninkendi öncelik sırası vardır. PuSH bayrağı bu önceliği değiĢtirir. durumuna getirmekte kullanılır. SYN tarafındankurulur. Gönderici ve alıcının sanal bağlantı isteğinde bulundukları anlamına gelir. FIN (FINISH) : Son segmentin gönderildiğini bildirir ve bağlantı koparılabilir. Hata Kontrolü (Checksum): 16 bitlik bu alan veri transferinde baĢlığın URG (URGent) :“1” olması Acil Göstergesi bölgesinin kullanıldığını belirtir. ACK (ACKnowledgment) : “1” olması onay alanının geçerli olduğunu

bozulup bozulmadığını kontrol eder. Alıcının bu alanı kontrol ederek hatalı olduğunu tespit ettiği paketleri atar ve aynı paketin yeniden gönderilmesi ister.  Acil Göstergesi (Urgent Pointer) :16 bittir. Bu alan veri içinde acil bilginin nerede bulunacağını belirtir.Üst katman protokolü için önemli olan verilere acil veri denir. TCP bu veri üzerinde herhangi bir iĢlem yapmaz. Bu alan URG bayrağı “1” ise dikkate alınır.  Seçenekler (Options) :Bu alan değiĢken değerlidir. Eğer varsa, acil gösterge alanından sonra gelir. En çok kullanılan seçenek olan “en uzun segment boyu” seçeneğidir. Ġlk bağlantı kurma sırasında SYN bayrağı “1” olduğu zaman bu seçenek kullanılarak gönderilecek en uzun segment boyu verilmelidir. Aksi halde alıcı, küçük yada büyük hiçbir boyuttaki segmenti kabul etmez. 5.1.10. Transport Katmanı Port Numaraları Portlar bilgisayarların diğer bilgisayarlarla iletiĢim kurdukları bağlantı noktalarıdır. Her ne kadar bu bağlantı noktalarını TCP bağımsız olarak seçse de dünya genelinde bir standart oluĢturmak amacıyla bazı uygulamalar için ortak kullanılan portlar atanmıĢtır.Bu port numaralarının bir standart oluĢturması için tek bir merkezden belirlenip üreticilere bildirilmesi gerekir. Bilgisayarınızda bulunan yaklaĢık 65.536 bağlantı noktasından 0 – 1023 arasındaki portlar Ġnternet AtanmıĢ Numaralar Yetkilisi (IANA –Internet Assigned Numbers Authority) belirlemiĢtir. Tüm dünyada ortak kullanılır.

166

UYGULAMA FTP KATMANI PORT NO 21

TELNET

DNS

SMTP

SNMP

TFTP

23

53

25

161

69

Tablo 7: Transport Katmanı Port Numaraları

BÖLÜM VI 6. AĞ KATMANI
UDP (USĠNG DATAGRAM PROTOKOL)
UDP, TCP / IP protokol grubunun iki aktarım katmanı protokolünden birisidir. UDP bağlantı kurulum iĢlemlerini,akıĢ kontrolü ve tekrar iletim iĢlemlerini yapmayarak veri iletim süresini en aza indirir. UDP güvenilir olmayan bir aktarım protokolüdür. UDP protokolü ağ üzerinden paketi gönderir ve gidip gitmediğini takip etmez ve paketin yerine ulaĢıp ulaĢmayacağına onay verme yetkisi yoktur. UDP protokolü basit bir protokol olduğu için hızlı iletiĢim kurmamız gereken yerlerde kullanmamız yararımıza olacaktır. Buradaki basitlikten kasıt TCP protokolü gibi verinin gönderilmesi gibi kontrolleri içermediği içindir [104].

7.1.

Resim 61: OSI BaĢvuru Modeli

167

7.1.1.

UDP BaĢlığı

UDP de TCP gibi verileri paketlere bölerek iletim yapar. Bu paketlere TCP de segment UDP de datagram denir. TCP‟deki katmanlar; Kaynak Portu ( Source Port ): Gönderen bilgisayarın kullandığı TCP portu. Hedef Portu ( Dectination Port ): Alıcı bilgisayarın TCP portu. Sıra Numarası ( Sequence Number): Segmentlere verilen numara. Onay Numarası ( Acknowledgement Number) Veri Uzunluğu ( Data Length): TCP segmentinin uzunluğu. Rezerve (Reserve): Gelecekte kullanılmak üzere rezerve edilmiĢ alan. Bayraklar ( Flags): Segmentin içeriğine iliĢkin belge. Pencere ( Window ): TCP de bir seferde gönderilecek seğmen sayısını verir. Kontrol Toplamı ( Checksum): BaĢlık kısmının bozulup bozulmadığını gösterir. Acil Veri Göstergesi ( Urgent Pointer ): Bayrak kısmında belirtilen acil bir verinin iletilmek istediğini belirtir. UDP bu kontrolleri yapmaz. Kullanıcıyı bu kontrol yükünden kurtarır ve datagramları hızlı bir Ģekilde iletir. UDP nin baĢlık kısmı TCP ye göre daha sadedir. Kaynak Portu Hedef Portu Mesaj Uzunluğu Kontrol Toplamı[108]. Gönderim yaparken UDP uygulama katmanından gelen verileri alır, iletime rehberlik etmek için port numaralarını ekler, alıcı tarafta kullanılmak üzere hata kontrol alanına koyacağı bilgiyi hesaplar ve bunların hepsini birleĢtirip IP katmanına gönderir. Alım yaparken de bu iĢlemin tersini yapar. UDP BaĢlığı Alanları
Kaynak Port Hedef Port

7.1.1.1.

1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 3 3 3 123456789 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 0 1 2 Uzunluk Hata Kontrolü

1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 3 3 3 123456789 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 0 1 2 Veri Tablo 8: UDP BaĢlık Alanları

168

Kaynak Port: Bilgi kaybı durumunda ya da baĢka bir bilgi iletileceği durumda mesaj iletilecek adresin neresi olduğunu, yani göndericinin port numarasını belirtir. Eğer gönderici portu belirtmezse bu alan sıfırlarla doldurulur. Hedef Port: Bilgi paketlerinin iletileceği hedef adresi belirtir. Mesaj Uzunluğu: BaĢlık ve veri alanları dahil UDP paketinin tamamının uzunluğunu verir. Bu durumda veri olmasa bile baĢlık alanları nedeniyle paketin uzunluğu en az 8 byte olacaktır [108]. Kontrol Toplamı: BaĢlık kısmının bozulup bozulmadığını gösterir [109]. Hata kontrolünü yapar. IP baĢlığı ile mantıksal baĢlığın toplamı 16 bittir. Bu alanda UDP baĢlığı (gerekli ise) iki bayta tamamlamak için sıfır ile doldurularak karĢı tarafa gönderilir. 7.1.2. Kullanıcı Arayüzü Bir UDP kullanıcı arayüzü, Yeni alım portları oluĢturmaya Alım portlarında, geri dönen veri baytları ile kaynak port ve adres iĢareti alım iĢlemlerine Bir datagramın gönderimine, veri tanımlamasına, gönderilecek hedef ve kaynak port ve adres iĢlemlerine izin veren bir uygulamaya olanak sağlamalıdır [108]. 7.1.3. IP Arayüzü Bir UDP modülü, Ġnternet baĢlığındaki kaynak ve hedef internet adreslerini veprotokol alanını saptayabilmelidir. Muhtemel bir UDP/IP arayüzü alım iĢleminde verilendönütlerin internet baĢlıklarının hepsi dahil bütün internet datagramını iĢler.Bir arayüz aynı zamanda UDP‟nin internet datagramının tamamını baĢlığı ile birliktegönderilmesi için IP‟ye teslim etmesine olanak tanır. IP tutarlılığı sağlamak ve Internet BaĢlığındahata kontrol alanını hesaplamak için datagram baĢlıklarındaki belirli alanları kontrol eder [108].

169

UDP‟ deki hata kontrolü sadece hatasız taĢımanın bir ölçüsüdür. UDP için değer 17' dir. kısa mesajlar için ideal bir taĢıma protokolüdür. BaĢlığı içeren bayt sayısıdır.Alan Source Address Uzunluk 32 bit Açıklama Göndericinin standart IP adresi Destination Address 32 bit Bit alıcının standart IP adresi Protocol Code 16 bit UDP' nin oluĢturduğu datagramı gösteren standart IP kodu. Bağlantısızdır. defalarca tekrarlanan duyurular. UDP Length 16 bit Tablo 9: Yalancı BaĢlığın Alanı IP sadece kendi baĢlığı üzerinde hata kontrol iĢlemi yapar. Buna ek olarak. UDP datagramları. UDP verisi üzerinde hata kontrolüyapmaz.Yani bu alan heksadesimal kodda 0x0011' dir. Güvenilir değildir Mesajların kendisini iletir Mesajın dağıtılıp dağıtılmadığına iliĢkin yazılımsal bir doğrulama yoktur (Güvenilmez) Gelen mesajları bir araya toparlayarak yeniden mesajı oluĢturmaz Mesaj alındısı kullanmaz (No-Acknowledgement) AkıĢ kontrolü yoktur (No-Windowing) 170 . istekler. Yeniden gönderim veya güvenilirlik sağlamaz [108]. IP çoklu yayın veya genel yayın adreslerine doğru yapılan çoklu yöne gönderilen veriler için de çok az iç kontrol mekanizması kullanmasından dolayı yaygın olarak kullanılır. cevaplar. UDP‟in karakteristikleri ise Ģöyle özetlenebilir [108]. Kısaca UDP uç sistemler arasında veriyi güvenilir olmayan bir Ģekilde iletir.

7.3. değiĢik konularda yazı vb) Ġnternet için. dünya üzerindeki milyonlarca internet kullanıcısının çok değiĢik konularda haberler. Kullanıcıların gönderdiği postalar (haber. Internet üzerinde haber mesajlarının merkezi olarak sunucular üzerinde tutulup.Oturum BaĢlatma Protokolü) SIP (Session Initiation Protocol . NNTP (Network News Transfer Protocol) isimli bir internet protokolü kullanılarak iletilir. Bir kiĢinin gönderdiği mail.2. NNTP (Network News Transfer Protocol) protokolü. istemcilerin bu kaynaklar üstünde sorgulama yapması. SIP. UUCP. SIP (Session Initiation Protocol . 171 . Yalnızca Usenet Servis Sağlayıcılarının size yolladığı haber gruplarına üye olabilir ve o gruplara mesajlarınızı iletebilirsiniz. yazılar gönderdiği bir tartıĢma platformudur. mesajları okuması ve mesaj atabilmesini sağlayan bir protokoldür.Oturum BaĢlatma Protokolü) iki ya da daha fazla katılımcı arasında bağlantı kuran.Örnek UDP paketi ġekil 31: UDP paket Görüntüsü 7. hiyerarĢik bir yapıda dağıtılır ve internet eriĢimi olan kiĢiler tarafından bir Usenet Servis sağlayıcısı aracılığı ile okunur. NNTP(Network News Transfer Protocol-Ağ Haber Aktarım Protokolü) Usenet. Usenet iletileri internet hatlarının yanında. BITNET gibi hatlar üzerinden de iletilebilir. ağ üzerinden telefon görüĢmeleri baĢta olmak üzere ses ve görüntü gibi çoklu ortam aktarımında oturum baĢlatmak için yaygın olarak kullanılır. NNTP protokolünün çalıĢması SMTP protokolüne benzer. oturum baĢlatan ve gerçek zamanlı protokoller aracılığıyla veri taĢınmasını sağlayan bir ağ protokolüdür. posta vb. Eğer baĢka gruplara katılmak isterseniz NNTP protokolünüzü baĢka bir Usenet Servis sağlayıcısına ayarlamanız gerekecektir.

Veri aktarımı ise RTP (Real Time Protokol - Gerçek Zamanlı Protokol) aracılığıyla sağlanır. SIP'in genel olarak; Bağlantı kurulmak istenen katılımcının adresini saptar ve adres çözümlemesi yapar. Bağlantı kurulmak istenen katılımcının uygun olup olmadığını belirler ve katılımcılar arasında oturum baĢlatır. Bağlantı kurulan katılımcıların desteklediği çoğul ortam türlerini belirler ve katılımcılara göre optimal olan çoğul ortamı seçer. Örneğin; ikiden çok katılımcı arasında kurulan bağlantılarda veri, SIP'in belirlediği ve tüm istemciler tarafından ortak olarak desteklenen çoklu ortam türünde aktarılır. Katılımcılar arasında oturum baĢladıktan sonra, yeni katılımcının bağlanması ya da var olan katılımcının ayrılması gibi iĢlemleri yönetir. Oturumların sonlandırılmasını sağlar. 7.3.1. SIP’in Yetenekleri İsim dönüşümü ve kullanıcı konumu; Birbirlerinin cihaz adreslerinin veya fiziksel konumlarının ayrıntılarını bilmeden kiĢilerin birbirlerini bulmasına olanak sağlar. Ortam görüşmesi; Bir oturumdaki tüm katılımcıların ortak medya ve ilgili teknoloji ayrıntıları üzerinde anlaĢmasını sağlayan görüĢmeleri yürütür.( Ses, video, iĢitsel, anında mesajlaĢma, uygulama veri alıĢveriĢi ya da bunlardan herhangi birinin birleĢimi). Oturum katılımcı yönetimi; Katılımcıların eklenmesini, çıkartılmasını ya da aktarılmasını yönetir. Oturum özellik değişiklikleri; Oturum yürümekte iken, oturumda kullanılan ortamın değiĢimine izin verir.

7.4.

RTP (Real-Time Transport Protocol- Gerçek Zamanlı Aktarım Protokolü)
Real-Time Transport Protocol(RTP)- Gerçek Zamanlı Ġletim Protokolü, unicast ve

multicast servisleri üzerinden gerçek zamanlı iletimi yönetmek için kullanılan Ġnternet Protokolüdür. Daha çok Ġnternet telefon uyulamalarında kullanılmakla birlikte radyo, televizyon, video konferans vb uygulamalarda da kullanılmaktadır.

172

Gerçek zamanlı medya iletiĢimi network üzerine çok miktarda yük getiren uygulamalardan oluĢur. Gerçek zamanlı iletimlerde gecikmeler mümkün olduğunca minimize edilmelidir. RTP gerçek zamanlı end- to-end çoklu ortam uygulama transferleri için dizayn edilmiĢtir. Veri iletiminde sıra bozukluğu tesbiti, jitter(seğirme) kompanzasyonu gibi kolaylıklar sağlayan RTP protokolü; IP ağlarında audio/video iletiminde öncelikli standart olarak kabul görmektedir. RTP end-to-end çalıĢması, demultiplexing sağlaması vb özellikleri nedeniyle bir transport protokolü gibi gözükmesine karĢın tam olarak bir transport protokolü değildir. RTP baĢka bir 4. katman protokolü ile birlikte çalıĢır. RTP amacına yönelik olarak genelde UDP protokolünün üstünde çalıĢırken UDP'nin haricindeki protokollerle de çalıĢabilmektedir(TCP,SIP,H.323 gibi). RTP bir alt protokolü olan RTCP(Real-Time Transfer Control Protocol) ile birlikte çalıĢmaktadır. RTP gerçek zamanlı veri iletimi ile ilgilenirken; RTCP veri iletimini monitör eder. RTCP sayesinde veri alıcısı herhangi bir paket kaybının olup olmadığını tesbit eder, ya da jitter gecikmelerini gidermeye çalıĢır. Bu iki protokolde Transport ve Network katmanlarından ayrı olarak çalıĢır. Veri iletimi esnasında iki uç arası bir RTP oturumu kurulur. Bu oturum IP adresleri ve RTP ve RTCP ye ait portlardan oluĢur. Bu oturum içerisindeki cihazlar veri alıp gönderebilirler. Her bir medya türü için cihazlar arası ayrı bir oturum oluĢturulur. Böylelikle oturum içerisindeki kiĢilerin hangi medya tipinden veri almak istemelerine imkan sağlanmıĢ olur. Örneğin bir kullanıcı yayınlanan bir filmin sadece sesini almak isteyebilir. Bu durumda alıcının video yayınını engellemesi yeterli olacaktır. Burada bir önemli husus ta eğer UDP ile birlikte çalıĢıyorsa RTP protokol tanımlamasında RTP portunun bir çift sayıya denk gelmesi gerektiğidir. RTCP portu ise o oturuma ait RTP portundan sonraki elveriĢli olan ilk tek port numarasıdır. RTP ve RTCP genellikle 1024-65535 arası portları kullanır.

7.5.

TELNET

7.5.1. Telnet nedir? Telnet; Internet'i kullanarak baĢka bir bilgisayara bağlanmanızı sağlayan metin tabanlı basit bir programdır. Size bilgisayarın sahibi ve yöneticisi tarafından söz konusu bilgisayara bağlanma hakkı verildiyse, Telnet, uzak bilgisayarın karĢısında oturuyormuĢsunuz gibi bu bilgisayardaki programlara ve hizmetlere eriĢim komutlarını girmenize olanak tanır.

173

Telnet e-postalara, veritabanlarına veya dosyalara eriĢim dahil olmak üzere pek çok amaçla kullanılabilir. 7.5.2. Telnet'i nasıl yüklerim? Varsayılan olarak Telnet, Windows ile beraber yüklenmez, ancak Telnet'i aĢağıdaki adımları izleyerek yükleyebilirsiniz. Telnet Ġstemcisi'ni yüklemek için; 1. BaĢlat düğmesini tıklatın, Denetim Masası'nı, Programlar‟ı ve sonra Windows özelliklerini aç veya kapat'ı tıklatın. Yönetici parolası veya onay istenirse, parolayı yazın veya onay verin. 2. Windows Özellikleri iletiĢim kutusunda Telnet Ġstemcisi onay kutusunu iĢaretleyin. 3. Tamam'ı tıklatın. Yükleme birkaç dakika sürebilir. 6.5.3. Telnet'i Windows'ta Nasıl Kullanırım? Telnet'i kullanmadan önce yukarıdaki adımları izleyerek bilgisayarınıza Telnet Ġstemcisi'ni yüklemelisiniz. Telnet Ġstemcisi'ni yükledikten sonra, aĢağıdaki adımları izleyerek açın. Telnet Ġstemcisi'ni açmak için: BaĢlat düğmesini tıklatın, Arama kutusuna Telnet yazıp, ardından Tamam‟ı tıklatarak Telnet'i açın. 6.5.4. TELNET Komutları • Open(o): Ana bilgisayarla veya uzak sunucuyla Telnet bağlantısı kurmak için kullanılan komuttur. Open tam komutunu kullanabilir veya bu komutu o olarak kısaltabilirsiniz. Örneğin, o Mehmet 66 komutu, bilgisayarınızı 66 numaralı bağlantı noktasını kullanarak Mehmet adlı bilgisayara bağlar. • Close(c): Var olan bir Telnet bağlantısını kapatmak için kullanılan komuttur. Örneğin, c Mehmet 66,66 numaralı bağlantı noktasındaki Mehmet adlı uzak sunucuyla olan bağlantıyı keser. • komuttur. • Quit(q): Telnet den çıkamaya yarayan komuttur. Display: Telnet Ġstemcisi'ne ait geçerli ayarları görüntülemeye yrayan

174

• • • • • •

set : Bağlantının terminal türünü belirler, yerel yankıyı açar, kimlik unset: Oturum açma veya parola istemi için yerel yankıyı veya kimlik Status: Telnet Ġstemcisi'nin bağlanıp bağlanmadığını belirler. CTRL+]: Bağlı bir oturumdan Telnet komut istemine geçmeyi sağlar. Enter: Bağlı oturuma (varsa) geçmeye yarar. ?/help: Yardım bilgilerini görüntülemeye yarar

doğrulamasını NTLM olarak ayarlar, çıkıĢ karakterini belirler ve günlüğü kurar. doğrulaması belirlemeyi kapatır.

7.6.

NFS (Network File System- Ağ Dosya Sistemi)

7.6.1. NFS Nedir? Kısaca PaylaĢımdır (Network File System). NFS Server ve Client, Server ve Client terimleri bilgisayarların dosya paylaĢımında aldıkları rolleri tanımlar. Bir dosya sistemi ilgili bir bilgisayarda mevcut olduğunda ve bu dosya sistemini network üzerinden diğer bilgisayarlara kullanmaları için paylaĢtırabiliyorsa, bu bilgisayar bir NFS serverdır. Ġlgili dosya sistemine eriĢen bilgisayarlar da birer NFS Client‟dır. NFS servisi hem server hem de client olarak aynı bilgisayarda çalıĢtırılabilir. Disksiz bilgisayarlara hizmet verebilir. Bir NFS Server, lokal diski olmayan bilgisayarlara hizmet verebilir. Disksiz bilgisayar tamamıyla, dosyalarını barındıran NFS Server‟a bağımlıdır. Disksiz bir bilgisayar sadece client görevi yürütebilir. Hiçbir zaman bir dosya sunucusu olamaz. Client bilgisayar, Server üzerindeki paylaĢtırılan dosyaları yükleyerek (mounting) ayağa kalkabilir. PaylaĢtırılan dosya sisteminin bir kopyasını kendi üzerinde oluĢturmaz. NFS bağlantıları, NFS Servisi 2049. portta udp ve tcp üzerinden çalıĢır. 7.6.2. NFS Faydaları? 1. Aynı dosyaları birçok bilgisayar kullanabilir. Böylece ağ üzerindeki herkes aynı veriye ulaĢır. 2. Veri depolamada ucuzluk sağlar. Her bir uygulama için yerel diske kurulum yapma yerine, uygulamaların paylaĢtırılması sağlanır. 3. Veri tutarlılığı ve esnekliği sağlar çünkü tüm kullanıcılar aynı dosya kümelerini kullanacaklardır. 4. Kullanıcılardan bağımsız, Ģeffaf bir dosya eriĢimi sunar. 5. Heterojen bir ortam sağlar.

175

6. Sistem yönetimindeki zorlukları azaltır. 7.6.3. NFS Komutları? • • • • • • • • • • • clear_locks: Client tarafından yaratılan kilitleri çözer. Mount:Bir paylaĢımı yüklemek için kullanılır. Mountall: Tüm yükleme iĢlemlerini yapar. Setmnt: /etc/mnttab dosyasını yaratır. Share: PaylaĢım yaratır. Shareall: Tüm paylaĢımları açar. Showmount: PaylaĢım yapılan makinelerin listesini verir. Umount: Yüklemeleri iptal eder. Umountall: Tüm yüklemeleri iptal eder. Unshare: PaylaĢımı kapatır. Unshareall: Tüm paylaĢımları kapatır.

7.7.

NTP (Network Time Protocol- Ağ Zaman Protokolü)
Cihazların zaman ve tarih bilgileri baĢka bir kaynaktan alabilmeleri sağlayan

Protocol NTP (Network Time Protocol) dır. Kurumsal network içinde bütün cihazların (Router, Switch, Firewall, Server) zaman ayarlarının doğru olması gerekir. Zaman ayarlı doğru olmazsa cihazların kontrolü, ne zaman yeniden baĢladığı, oluĢan hatanın en zaman olduğunu anlayamayız.

7.8.

SSH(Secure Shell)
SSH iki network cihazı arasında güvenlik kanalıyla veri değiĢimine izin veren bir

network protokolüdür. Birincil olarak Linux ve Unix tabanlı sistemlerin kabuk hesaplarına ulaĢmak için kullanılmıĢtır. SSH protokolü Telnet gibi güvenlik yetenekleri olmayan network protokollerinin yerini almak için dizayn edilmiĢtir. Telnet gibi sistemlerde veri içinde bağlantı parolası da görülebilecek Ģekilde Ģifrelenmeden gönderilmektedir. SSH protokolünde ise gönderilen tüm veriler Ģifrelenerek güvenlik sağlanmıĢ olur[113].

176

Host key: Doğru sunucuya (istenilen) bağlanmak için kullanılır.1. AĢağıda bahsedilen bazı uygulamalar sadece özel SSH server veya SSH client programları ile çalıĢır. Sunucu istemciye Ģifreli olarak bir onay mesajı gönderir. SSH IN ÇalıĢma Mantığı 1. Resim 63: SSH SSH birçok uygulamayla beraber kullanılan bir protokoldür.Resim 62: SSH‟ın ÇalıĢma Mantığı 6. 2. Sunucu bu mesajı açar ve oturum anahtarını elde eder.    Uzak kullanıcı üzerinden kabuğa bağlanmak mümkündür. Lokal bilgisayardan uzak bilgisayara dosya kopyalanabilir. 4. 5. Eğer istemci makine anahtarını kabul ederse oturum anahtarı olarak kullanılmak üzere 256 bitlik rastgele bir sayı üretir ve bu sayıyı açık makine ve sunucu anahtarlarıyla 2 defa Ģifreleyerek sunucuya gönderir.Ġstemci sunucuya asıllama isteğinde bulunur. Örneğin SSH protokolü kullanılarak VPN oluĢturmak ancak OpenSSH server ve client uygulamaları kullanarak mümkündür[3]. Server key: Host key ele geçse bile mesajın açılmasını önlemek amacıyla kullanılır.8. Sunucu Ġstemci‟ ye 1024 bitlik açık makine anahtarını (host key) ve 768 bitlik açık RSA sunucu anahtarını (server key) gönderir. 177 . Uzak kullanıcıda tek bir komut çalıĢtırılabilir. 3. Bu onay mesajının alınması istemciye sunucunun oturum anahtarını elde ettiği bilgisini verir.

SSL 3.0 ve PCT 1. SSL‟de bulunan yayınlanmamıĢ teknolojiler taslaktan çıkarılmıĢtır. TaĢıma Katmanı Güvenliği) IETF tarafından SSL 2. Diğer bir tıkanıklık tanımı ise Ģu Ģekildedir: 178 .0. Ġlk taslağı SSL 3.10. Tüm bunların yanında geriye uyumu sağlamak amacıyla TLS 1. alternatif olabilir. Öncelikle HMAC yapısı geliĢtirilmiĢ ve IPSec TLS‟de kullanılır Ģekle getirilmiĢtir. 7. TLS( Transport Layer Security.0 SSL 3. 7. Ağın etkinliğinin azalması.0 ile çalıĢabilecek Ģekilde tasarlanmıĢtır. paket kayıpları yaĢanırsa ve ağın etkinliği azalırsa bu ağ tıkanmıĢ demektir. OpenSSH server ve client kullanılarak ĢifrelenmiĢ bir VPN oluĢturulabilir. TLS kayıt ve tokalaĢma iletiĢim kuralları ayrılarak geliĢtirilmiĢ ve belgeleri hazırlanmıĢtır. temelinde SSL 2. kaybolan paketlerin yeniden gönderilmesini gerektirmekte ve ağa fazladan trafik yükü getirmektedir[114].0. 7. TCP DE TIKANIKLIK KONTROLÜ Bilgisayar ağlarında tıkanıklık.0 taslağı kopyalanarak oluĢturulmuĢ. daha sonra üzerinde değiĢiklikler yapılmıĢtır. Kerberos asıllamasının ve parola asıllamasının taslağa eklenmesi önerilmiĢtir[116]. kiĢisel iletiĢim teknolojisi) Microsoft tarafından 1995 yılında Netscape‟e karĢılık vermek amacıyla çıkarılmıĢ. Dört ileti ile bağ kurulur. Otomatik olarak uzaktan server kontrolü ve yönetimi sağlanabilir[113].11. Bir bilgisayar ağında fazla yükten dolayı paketlerin bekleme süreleri artarsa.0‟dan farkı olmayan bir iletiĢim kuralıdır. SSH 2.0 temel alınarak geliĢtirilmiĢtir.9.    SSH dosya gönderim protokolüyle FTP ile dosya transferine güvenli bir Port yönlendirme için kullanılabilir. PCT kayıt iletiĢim kuralı üzerinde çalıĢan PCT tokalaĢma iletiĢim kuralından oluĢan iki katlı bir yapısı vardır[116]. PCT (Private communication technology) PCT (Private communication technology. ağın performansını etkileyen en önemli unsurdur.

dosya adı değiĢtirme veya "dosya yolluyorum" komutları) için kullanılan port numarası 21'dir. ġekil 19: TCP‟ de Tıkanıklık Ağlardaki Tıkanıklığın Nedenleri Bilgisayar ağındaki tıkanıklığa birkaç sebep sayılabilir. 179 . SFTP veya FTPS (Secure FTP).12. FTP.  oluĢur. geniĢlikleri tıkanıklığı etkileyen faktörlerden biridir[115]. o bilgisayar ile aynı anda bağlantı kurulur ve protokol ile sağlanan bir dizi komutlar yardımıyla iki bilgisayar arasında dosya alma/gönderme iĢlemleri yapılır.Ağdaki aĢırı yüklenme sonucunda kuyrukta bekleyen paketlerin sayısının anormal Ģekilde artması. klasör değiĢtirme.   Routerların iĢlemci (CPU) hızlarıdır. CPU hızının yavaĢ olması routerlarda Hatların band geniĢliğidir. Routerlardaki yetersiz hafıza olmasıdır. FTP protokolü ile bir bilgisayardan baĢka bir bilgisayara dosya aktarımı yapılırken.FTP'nin Ģifreleme ile güçlendirilmiĢ halidir. yeni gönderilen paketlerin iĢleme alınamaması ve iĢleme alınamayan paketlerin yeniden gönderilmesi sonucunda kuyruk uzunluğunun sürekli olarak artmasıdır[114]. Hafızanın yetersizliğinden dolayı router gelen veri paketlerinin artması durumunda veri trafiğini karĢılayamaz ve tıkanıklık 7. komut transferi (yani sisteme giriĢ. Veri paketi trafiğinin fazla olduğu hatların band kuyruk (queue) oluĢmasına ve iletimin de yavaĢlamasına sebep olur. FTP ( FILE TRANSFER PROTOCOL) Ġnternete bağlı bir bilgisayardan diğerine dosya aktarımı yapmak için geliĢtirilen bir internet protokolüdür.

SNMP (Simple Network Managment Protocol. Ftp kullanıcısı ftp sunucusunu port 21 üzerinden aktarım protokolü olarak TCP‟yi belirleyerek temasa geçer. Bununla birlikte SNMP ile bütün bir ağı yönetebilir ve kontrol edebiliriz.13. Veri: sunucudan veya sunucuya dosya verileri 7. SNMP ile bu cihazları kontrol edebilir. cevaplar değiĢtirilir. Bu uygulamalar sayesinde aygıtlar kontrol altında tutulabilir ve takip edilebilirler. sağlıklı çalıĢıp çalıĢmadıklarının izlenmesi. FTP protokol komutlarını yorumlayacak çalıĢır durumda bir FTP servis programı yani FTP sitesi gereklidir[114].üzerinde FTP yazılımı bulunan bilgisayar Bağlanacağımız bilgisayarda. bu iĢlemlerin de uzaktan yapılması önem kazandı. DHCP‟nin kaç bilgisayara IP adresi dağıttığını. Ġki paralel TCP bağlantısı açılır: Kontrol: kullanıcı ve sunucu arasında komutlar. hangi bilgisayarların ağa bağlandığını.7. köprüler (bridge) gibi önem kazanan ağ elemanlarının ağları nasıl birleĢtireceklerinin belirlenmesi. bu bilgisayarların ne kadar veri transferi yaptığını takip edebiliriz. hangi bilgisayarların ağa ya da internete bağlanacaklarının kontrolünü yapabiliriz. varsa Ģifresi. ayarlarının yapılması.1. Ġnternet eriĢimi olan. Bu ağların birleĢmesini sağlayan yönlendiriciler (router).Basit Ağ Yönetimi Protokolü): Ağ yöneticilerinin ağ performansını arttırması. FTP Yapmak Ġçin Nelere Ġhtiyaç Var?         Bağlanacağımız bilgisayarın internet adresi. Bu iĢlemleri yapabilmek için ağ üzerinde çalıĢan aygıtlarda bu aygıtların yönetilebilmesini sağlayan gerekli uygulamalar bulunur. bu cihazın bağlantıya izin vereceği portları. Ağlar büyüdükçe bu ağlar üzerindeki birimleri denetlemek amacıyla tasarlanmıĢtır. ağ problemlerini bulup çözmesi ve ağlardaki geniĢleme için planlama yapabilmesine olanak sağlar.12. Ġnternet yaygınlaĢtıkça geniĢlemekte ve küçük ağlar birleĢerek internetin bir parçası olmaktalar. 180 . Bağlanacağımız bilgisayarda dosyalara ulaĢmak istediğimiz hesapla ilgili kullanıcı numarası.

DEMULTIPLEXING Demultiplexing. SNMP’yi OluĢturan BileĢenler Ajan uygulama: SNMP hizmetini cihaz üzerinde çalıĢtırıp gerekli bilgileri kayıtlı tutarak yönetici birime aktaran veya yönetici birimden gelen değiĢikliği cihaza uygulayan uygulamaya verilen isim.14. Demultiplexing Multiplexing`in karĢıtıdır. Resim 64: Demultiplexing özelliğine sahip devre 1.7. Multiplex edilmiĢ sinyaller demultiplex edilmeden kullanılamazlar.1.2 Multiplexing düĢük seviyeli kanalların kapasitesini sanal bölmelere ayırıp yüksek seviyeli mantıksal kanallar yaratır ve bu kanallar üzerinde sadece tek bir sinyal 181 . 7. daha önceden multiplex edilmiĢ sinyalin birden fazla kanallara ayrılmasıdır. Yönetici uygulama: Ajan uygulamadan ihtiyaç duyulan bilgileri alıp kullanıcıya gösteren ve kullanıcının değiĢtirmek istediği değerleri cihaza gönderen uygulama. orijinal haline getirilmesidir.13. Ağ Yönetim Sistemi (NMS): Yönetici birimde çalıĢan ve bir ağa bağlı tüm cihazların izlenmesini ve yönetimini sağlayan uygulamaya verilen isimdir[115].

(Russel&Craoford. Network ID ve Host ID.gönderilebilir.(Çölkesen 2001) ġekil 20: IP Adresleme Örneği Toplam 32 bitlik adres yapısı ile teorik olarak toplam 2   tane IP adresi vardır. IP adresleri her makine için tek olmalıdır. Gönderilen bu sinyaller alıcı makine tarafından demultiplex edilip orijinal hallerine geri dönüĢtürülür.15. IP ÇOKLAMA 7. IP Adresleme Ġnternetteki herhangi bir makineyi tanımlamak için TCP/IP‟nin kullandığı bir “sokak” adresidir. ġekil 33: Multiplexing Gösterimi 7. Host ID ise bilgisayarın ya da diğer aygıtın numarasını gösterir. Her IP adresi iki kısımdan oluĢur. 182 . 1997) IP adresler 32 bitlik birer sayıdır . 8 bitlik dört parçaya bölünmüĢtür.” ile ayrılır. Her bir parça 0 ile 255 (2-1=255) arasında bir sayı olabilir ve parçalar birbirinden noktalar “.15.1. Network ID değeri bilgisayarın bulunduğu network (segment) numarasını.

Buna da IP adresi diyoruz. NAT Ġnternette kullandığımız IP adreslerini internet servis sağlayıcılar ICANN adlı firmadan satın alırlar.967. iletilen bilginin doğru adrese gönderilmesini.2. Ġnternet bağlantısı bulunan her cihazın bu cihaza tahsis edilen bir adresi olması gerekir. 90'lı yıllarda bunu görenler zaten Ģuan IP sürüm 6'yı geliĢtirmekle uğraĢıyorlar.15. 7. birbirleriyle iletiĢim kurmak ve veri alıĢveriĢinde bulunmak için kullandıkları benzersiz bir numaradır. TCP/IP (Ġletim Kontrol Protokolü/Ġnternet Protokolü) standardını kullanan bir ağdaki cihazların birbirini tanımak. IP çoklama IPH çoklama ile kast edilen tek bir IP üzerinden birden fazla bilgisayarın bağlanmasıdır. ya da verinin doğru adresten alınmasını sağlar. IPv6 trilyonlara varan IP adresi kullanmamıza olanak sağlayacak. Yani her bilgisayar için NAT üzerindefarklı bir port numarası atanmakta ve bu kapıya gelen her paket hangi port numarasına geldiyse o portnumarasının arkasındaki bilgisayara iletilmektedir.296 IP adresiniz olabilir. Topluluk diyorum çünkü içinde birçok iletiĢim kuralını barındırır (TCP. Ġnternette TCP/IP iletiĢim kuralları topluluğunu kullanarak haberleĢiriz. bazı 183 . Bu iĢlem NAT (ağ adres tablosu) sayesinde yapılır. Bu biraz uzun sürecek çünkü tüm internet altyapısının değiĢmesi gerekecek. Biz hali hazırda IP sürüm 4 kullanıyoruz. Bu adres ya da numara. Bu yapıda.294. IP vs). bir alt ağda (subnet) bulunan bilgisayarlar ortak bir kapıdan (gateway) internete bağlanmaktadır ve her çıkan bilgisayar için NAT üzerinde farklı bir kayıt tutulur. NAT yapısı port numaralarından faydalanmaktadır. bir alt ağda bulunan bilgisayarlar ortak birkapıdan (gateway) internete bağlanmaktadır ve her çıkan bilgisayar için NAT üzerinde farklı bir kayıttutulur. IP adresi diyince burada NAT'ı ilgilendiren bölüme geliyoruz. Ama IP adreslerinin sınıflara (class) ayrılmıĢ olması.15.3. Tabi dünyada 6 milyara yakın insan olduğunu ve her geçen gün insanların ve internete girenlerin sayısını arttığını düĢünürsek IP adresleri yetmeyecektir. Bu yapıda. Yani her bilgisayar için NAT üzerinde farklı bir port numarası atanmakta ve bu kapıya gelen her paket hangi port numarasına geldiyse o port numarasının arkasındaki bilgisayara iletilmektedir. UDP. IPv4 ile 4. 7. NAT yapısı port numaralarından faydalanmaktadır. Bu kuralların da nereye gideceklerini bilmeleri için bir adrese ihtiyaçları olacaktır. ICMP. ağ adres tablosu) sayesinde yapılır.IP adresi (Yani Ġnternet Protokol adresi). Bu iĢlem NAT (network address table.

ĠĢte burada NAT insanlara bir IP adresi kullanarak yüzlerce bilgisayarı internet ortamında haberleĢmesini sağlıyor.2 veya 192. Bunu sonradan değiĢtirip baĢka bir özel IP vermek bizim elimizde. Tabi elbet bir gün yetmeyecek ama IPv6 ile bu sorun ortadan kalkacaktır.1 gibi adresleri kullanırız. Servis sağlayıcımıza (Türk Telekom) ait belli IP aralıkları var. ev kullanıcıları vs için NAT. ADSL yönlendiricimiz bize ilk geldiğinde onun ethernet arayüzüne bağlanmak için 10. Bizde kendi ADSL yönlendiricimize. Bunlar PPPoE veya PPPoA (internet). IPv4'ün sayısının muhtemel yetersizliğini engellemek içinde kurumlar. yerel tarafa ise biz IP atarız. Sürüm 5 ise deneysel amaçlarla hazırlanmıĢ fakat kullanılmamıĢtır. Her 3 arayüzüne de IP adresleri atanır. bilgisayarımıza veya ağ üzerinden haberleĢen baĢka bir cihazımıza özel IP veririz. NAT ne yapıyor? ADSL yönlendiricimizin 3 tane arayüzü (interface) var. Her birini internete çıkarmak için 100 tane IP ye ihtiyacımız olacaktı. Bunları ADSL kullanıcılarına sabit (statik) veya değiĢken (dinamik) olarak dağıtmakta. Eğer NAT olmasaydı ne olurdu? ġirketimizde 100 tane bilgisayar var diyelim. Özel adresleri ve NAT ı kullanarak bunun önüne geçilmiĢ ve IP yetersizliği önlenmiĢ oldu.Sınıfsız Alanlararası Yönlendirme). 184 .1 alır (burası ile pek iĢimiz yok). Internet tarafına siz bağlantı kurduğunuzda servis sağlayıcı tarafından.Classless Inter Domain Routing . Buraya DıĢ taraf (Outside) diyoruz. Peki. Ethernet (yerel) ve geridöngü (Loopback) arayüzleri. Buraya da iç taraf (Inside) diyoruz.2 milyara kadara düĢmektedir.168. bazılarının da test amaçlı kullanılmasından dolayı bu sayı 3.adreslerin çoklu gönderim (Multicasting) için.0. Örnek olarak aĢağıda bir ADSL modemin arayüzlerini görebilirsiniz. Siz bilgisayarınızdan bir istek gönderdiğinizde bu istek ADSL yönlendiricinizin Ethernet (eth0) arayüzüne gelir ve NAT bunu çevirip diğer arayüze yönlendirir ve o bağlantı için NAT tablosunda bir kayıt tutulur. nasıl çalıĢıyor ve bu NAT bize nasıl bir kolaylık getirdi? Kafamızda NAT mantığı oluĢması açısından evde kullandığımız ADSL yönlendiricilerimizi ele alalım. Böylece IP adresi sıkıntısı bir nebze de olsa önlenmiĢ oluyor. Birde biz varız.0. Öncelikle oyuncularımıza rollerini vermekte yarar var. Yerel ağ tarafında isterse yüz bilgisayar olsun internete çıktıklarında bir tane IP adresi ile kullanacaklardır (genelde ADSL yönlendiriciler böyle çalıĢtığı için bu örneği veriyorum. çeĢitlerini biraz sonra göreceğiz).0. Kendi verdiğimiz adresler içeride kendileri ile haberleĢirler. servis sağlayıcılar ve yönlendirmede kullananlar içinde CIDR gibi teknolojiler geliĢtirilmiĢtir (CIDR yönlendirmede kullanılan bir teknolojidir . O adreste tabi ki servis sağlayıcının size verdiği adrestir.1.0. Geridöngü (Loopback) varsayılan olarak 127. Ama iĢ internete çıkmaya gelince burada NAT devreye giriyor.

bu nedenle artan ağ kullanıcısı sayısına bağlı olarak. halen kullanılmakta olan standart Ġnternet protokolüdür ve 32 bitten. Bu kuralların da nereye gideceklerini bilmeleri için bir adrese ihtiyaçları olacaktır. Bu rakamlar. BaĢlıca çoğullama türleriniĢöyle sıralayabiliriz: 1.15. baĢka bir ifadeyle 3 x 1038 adet benzersiz adres demektir.255 arasında herhangi bir numara olabilir. IP vs). bu da 2128 adet. ICMP. Tabi dünyada 6 milyara yakın insan olduğunu ve her geçen gün insanların ve internete girenlerin sayısını arttığını düĢünürsek IP adresleri yetmeyecektir.0.6 Bugün halen kullanılmakta ve test edilmekte olan iki tür Ġnternet Protokolü bulunmaktadır: IPv4 ve IPv6: 7. Bu biraz uzun sürecek çünkü tüm internet altyapısının değiĢmesi gerekecek.3. IPv6 trilyonlara varan IP adresi kullanmamıza olanak sağlayacak.967. bazı 185 . 0 ila 255 arasında değiĢir. 90'lı yıllarda bunu görenler zaten Ģuan IP sürüm 6'yı geliĢtirmekle uğraĢıyorlar. IPv6 bu ihtiyaçtan doğmuĢtur. daha büyük bir IP adresine ihtiyaç duyulmaktadır.255. IPv4'ten farklı olarak IPv6.2. Bu protokol kullanılarak 4 milyardan fazla adres üretilebilmektedir.3.0. IPv4 Bu. Ama IP adreslerinin sınıflara (class) ayrılmıĢ olması.5 Çoğullamanın uygulamaya bağlı olarak kullanılan birçok türü vardır. IP adreslerinin bloklar halinde tahsis edilmesi nedeniyle. Ġnternette TCP/IP iletiĢim kuralları topluluğunu kullanarak haberleĢiriz.Frekans BölüĢümlü Çoğullama (FDM) 2.255. Ġnternette kullandığımız IP adreslerini internet servis sağlayıcılar ICANN adlı firmadan satın alırlar. Biz hali hazırda IP sürüm 4 kullanıyoruz. 128 bit geniĢliğindedir. Zaten ondan sonra ne olduğunu anlayacağız.Kod BölüĢümlü Çoğullama (CDM) 2. birçok IP adres aralığı kullanılamamaktadır.294. IP adresi diyince burada NAT'ı ilgilendiren bölüme geliyoruz.Zaman BölüĢümlü Çoğullama (TDM) 3. IPV6 Ancak. IPv4 protokolündeki bir adres 1.1.Dalga Boyu BölüĢümlü Çoğullama (WDM) 4.2. IPv4 ile 4. UDP. Topluluk diyorum çünkü içinde birçok iletiĢim kuralını barındırır (TCP. sorusuna gelmeden önce NAT'ın nasıl çalıĢtığını anlamakta fayda var. baĢka bir ifadeyle sekiz bitlik 4 rakamdan oluĢur. 7.0 ila 255.296 IP adresiniz olabilir. Nedir bu NAT. Buna da IP adresi diyoruz.15.

Böylece IP adresi sıkıntısı bir nebze de 186 . O adreste tabi ki servis sağlayıcının size verdiği adrestir. Yerel ağ tarafında isterse yüz bilgisayar olsun internete çıktıklarında bir tane IP adresi ile kullanacaklardır (genelde ADSL yönlendiriciler böyle çalıĢtığı için bu örneği veriyorum. Bunu sonradan değiĢtirip baĢka bir özel IP vermek bizim elimizde. ADSL yönlendiricimiz bize ilk geldiğinde onun ethernet arayüzüne bağlanmak için 10. Birde biz varız. Bunlar PPPoE veya PPPoA (internet). servis sağlayıcılar ve yönlendirmede kullananlar içinde CIDR gibi teknolojiler geliĢtirilmiĢtir (CIDR yönlendirmede kullanılan bir teknolojidir . bilgisayarımıza veya ağ üzerinden haberleĢen baĢka bir cihazımıza özel IP veririz.1 gibi adresleri kullanırız. NAT ne yapıyor? ADSL yönlendiricimizin 3 tane arayüzü (interface) var.Sınıfsız Alanlararası Yönlendirme). Servis sağlayıcımıza (Türk Telekom) ait belli IP aralıkları var.adreslerin çoklu gönderim (Multicasting) için. Örnek olarak aĢağıda bir ADSL modemin arayüzlerini görebilirsiniz. Öncelikle oyuncularımıza rollerini vermekte yarar var. Ethernet (yerel) ve geridöngü (Loopback) arayüzleri. Bizde kendi ADSL yönlendiricimize. Sürüm 5 ise deneysel amaçlarla hazırlanmıĢ fakat kullanılmamıĢtır. Peki. Internet tarafına siz bağlantı kurduğunuzda servis sağlayıcı tarafından. ev kullanıcıları vs için NAT. çeĢitlerini biraz sonra göreceğiz). Buraya da iç taraf (Inside) diyoruz. nasıl çalıĢıyor ve bu NAT bize nasıl bir kolaylık getirdi? Kafamızda NAT mantığı oluĢması açısından evde kullandığımız ADSL yönlendiricilerimizi ele alalım. Geridöngü (Loopback) varsayılan olarak 127. Bunları ADSL kullanıcılarına sabit (statik) veya değiĢken (dinamik) olarak dağıtmakta. IPv4'ün sayısının muhtemel yetersizliğini engellemek içinde kurumlar.2 veya 192.168. bazılarının da test amaçlı kullanılmasından dolayı bu sayı 3. Resim 65: Komut ĠĢletim Sisteminde NAT Kullanımı Siz bilgisayarınızdan bir istek gönderdiğinizde bu istek ADSL yönlendiricinizin Ethernet (eth0) arayüzüne gelir ve NAT bunu çevirip diğer arayüze yönlendirir ve o bağlantı için NAT tablosunda bir kayıt tutulur. yerel tarafa ise biz IP atarız. Kendi verdiğimiz adresler içeride kendileri ile haberleĢirler.0.1 alır (burası ile pek iĢimiz yok).0.0.0. Ama iĢ internete çıkmaya gelince burada NAT devreye giriyor. Buraya DıĢ taraf (Outside) diyoruz.Classless Inter Domain Routing .2 milyara kadara düĢmektedir. ĠĢte burada NAT insanlara bir IP adresi kullanarak yüzlerce bilgisayarı internet ortamında haberleĢmesini sağlıyor.1. Her 3 arayüzüne de IP adresleri atanır.

bu rakam 2000 yılında %70'lere çıkmıĢtır[117]. Güvenlik Politikaları Güvenlik politikaları. Internet'ten kaynaklanan virüs ve solucanların kötü amaçlı saldırılarına karĢı korur. bu ihtiyacı karĢılamak üzere ortaya çıkmıĢtır. kurum dıĢından değil. hizmet kesintisi. maliyet-fayda ve yatırımın geri dönüĢü (ROI) analizleri yapılmasını ve kısıtlı kaynakların verimli kullanılmasını sağlayacaktır. kurumsal bilgi iĢlem sistemlerini. Özel adresleri ve NAT ı kullanarak bunun önüne geçilmiĢ ve IP yetersizliği önlenmiĢ oldu. yetkisiz sızma. gizli iĢ bilgilerinin kötüye kullanılmasına. kurum içinden kaynaklanmaktadır[3]. Bu nedenle de güvenlik yalnızca dıĢarıya karĢı koruma Ģeklinde algılanmamalı. ağınızı hırsızlığa. Çünkü güvenlik 187 . Kurumsal dâhili ağın (intranet) dıĢarıdan gelebilecek ataklara karĢı korunması. bilgi iĢlem sistemlerinin güvenliğini kontrol altına alabilmek için yaptığı tüm çalıĢmaların belgelenmesi.olsa önlenmiĢ oluyor.16. Kurumun. yasal açıdan kurumu tehlikelerden koruyabilecek bir kalkan olarak ortaya çıkmaktadır. Güvenlik politikaları.16. bilgi iĢlem sistemlerinin karĢı karĢıya olduğu risklerin boyutlarını net Ģekilde göstermektedir. ağın kapanması. KABLOSUZ AĞLARDA GÜVENLĠK 7. araĢtırmalar sonucunda görülmüĢtür ki yerel ağ üzerinden gelen ataklar daha fazla sayıda ve daha tehlikeli olabilmektedir. ağ güvenliğinde ilk akla gelen baĢlık olmasına rağmen. yönetmeliklerle uyumsuzluk ve hatta yasal iĢlem riskleriyle karĢı karĢıya kalabilirsiniz[116]. Her birini internete çıkarmak için 100 tane IP ye ihtiyacımız olacaktı. kurumun yasal yükümlülüklerini asgariye indirebilmektedir. Ağ Güvenliği Ağ güvenliği teknolojileri. 7. Ayrıca güvenlik politikaları.2.16. Tabi elbet bir gün yetmeyecek ama IPv6 ile bu sorun ortadan kalkacaktır. 1998 yılında araĢtırmaya katılan kuruluĢların %64'ü bilgi iĢlem açıkları ve tehditleri ile karĢı karĢıya olduğunu belirtmekteyken. bütünleĢik bir bakıĢ açısıyla değerlendirmelidir.1. Eğer NAT olmasaydı ne olurdu? ġirketimizde 100 tane bilgisayar var diyelim. Yine bu araĢtırmaya göre en büyük tehlikeler. bilgi iĢlem sistemlerinde meydana gelebilecek açıklarda. Computer Security Institute tarafından 1996'dan beri yapılmakta olan kurumsal güvenlik araĢtırmaları. 7. Ağ güvenliği kullanmazsanız.

Güvenlik Politikaları Nasıl Hazırlanır? Güvenlik politikaları hazırlanırken.2. riskler ve tehlikeler arasında optimum dengenin bulunabilmesini sağlamasıdır[118]. Bu haklar ve ihtiyaçlar dokümanter edilerek her bölüm için öncelik sıralamaları oluĢturulur. UNIX.  Uzun vadeli bakıĢ açısı  Kısa ve net değerlendirmeler  Sorumluluk. fonksiyonel alanlara göre (üretim. farklı Ģehirlerdeki tesisler gibi).1. kullanıcıların hangi bilgiye ne zaman ve ne Ģekilde ulaĢmaları gerektiği belirlenir. Etkili Bilgi ĠĢlem Güvenlik Politikalarının özellikleri. kurumsal bilgi iĢlem kaynakları sınıflandırılır. vs gibi) de olabilir. fabrikalar. 188 . üretim bölümünün. pazarlama gibi) ya da teknoloji türlerine göre (Windows 2000. Bu sınıflandırma coğrafi esaslara göre olabileceği gibi (binalar. kullanıcılar ve yöneticiler belirlenir ve öncelik sıralamaları oluĢturulur Varlıkların Belirlenmesi Güvenlik politikası çalıĢmalarında öncelikli olarak bilgi değeri olan varlıklar sınıflandırılır. finans. insan kaynakları ile ilgili bilgilere sınırlı Ģekilde eriĢmesi gerekebilir. Örneğin muhasebe bölümünün üretimle ilgili. üç ana aĢamadan geçilir: a-) Ġhtiyaçların belirlenmesi b-) Güvenlik politikasının yazılması c-) Güvenlik politikasının uygulanması Ġhtiyaçların Belirlenmesi Bu aĢamada. EriĢim Ġhtiyaçlarının belirlenmesi Yukarıda belirtilen sınıflandırma sonucu neyi korumak ve güvenlik tutmak istediğimizi belirlendikten sonra. yetki ve rollere dayalı  Gerçekçi  Ġyi tanımlanmıĢ  Düzenli yenilenen 7.politikalarının en önemli özelliklerinden biri.16. var olan bütçeyle.

GiriĢ mektubu Genellikle Genel Müdür veya Ģirket yönetiminden yetkili bir kiĢinin imzasını taĢıyan böyle bir mektup. Bu.2. senaryo analizi sonucunda ortaya çıkartılır. denial of service gibi çalıĢmalar yer almaktadır. Ģifre kırma. potansiyel bir problem durumunda. ĠĢ Risklerinin Belirlenmesi Bilgi iĢlem sistemlerine yönelik (ve yukarıda belirtilen aĢama ile ortaya çıkartılan) tehditlerin yaratabileceği iĢ zararlarının boyutları incelenir. Bu tehditlerden hangilerinin kurum için en büyük tehlikeyi içerdiği incelenir. bu durumlarda potansiyel getirilerin ve maliyetlerin ne olacağı hesaplanabilir. kullanıcı ve yöneticilerin yetki 189 . en kötü olasılıkla 100. kimler tarafından kullanılacağı ve kullanımının kimler tarafından izleneceği açık ve net Ģekilde belirtilmelidir. Güvenlik Politikasına verilen yönetim desteğini göstermek için önemlidir. güvenlik politikasında yer alması gereken noktalar ortaya çıkmıĢtır. 2. Yeni ĠĢ Olasılıklarının Belirlenmesi SSL benzeri güvenli yöntemler kullanılarak elektronik ortamda pazarlama ve satıĢ tekniklerinden hangilerinin kullanılabileceği. network izleme.2.000 USD.16. Örneğin.Güvenlik Tehditlerinin Belirlenmesi Bilgi iĢlem sistemlerine yönelik tehdit örnekleri arasında sosyal mühendislik. Güvenlik Politikasının Yazılması Güvenlik ihtiyaçları belirlendikten sonra.000 USD. 3.000 USD kaybedileceği hesaplanabilir. Güvenlik politikası çerçevesindeki yetki ve sorumlulukları belirtilir. 7. ortalama olasılıkla 50. Bu risklerin boyutları. Amaç Bu noktada güvenlik politikasının hangi amaçla hazırlandığı. en iyi olasılıkla 10. Yetki ve Sorumluluklar Yukarıdaki Amaç bölümünde belirtilen kullanıcı ve yöneticilerin. Güvenlik politikalarında genellikle aĢağıdaki bölümler yer alır: 1.

Ģirket bilgilerini Ģirket sınırları dıĢında taĢıdıklarından. Ģifrelerin belirlenme ve kullanılma kuralları. Bilgisayar ve Internet kullanımı Bu bölüm. 8. 190 . 7. e-postaların Ģifrelenmesi. onaylama. Internet'ten HTTP veya FTP protokolleri ile hangi dosya tiplerinin Internet'ten indirilebileceği gibi noktalar belirtilir. 4. PDA ve Benzeri mobil cihazların kullanımı Laptop ve PDA gibi mobil cihazlar. hesap yönetimi. EriĢim kontrolü Bu bölümde. 9. Firewall gibi ağ güvenliği ürünlerinin kullanımı. Internet Güvenliği Bu alanda Internet kullanım saatleri. kuralları. Ayrıca kurum elemanlarının VPN gibi bir teknoloji ile Internet üzerinden kurum sistemlerine nasıl ulaĢacağı. E-posta Bu bölümde. kimlik belirleme. Internet üzerinden. kullanıcıların hangi durumlarda ne gibi sorumlulukları olduğu belirtilir. bilgi iĢlem sistemleri için önemli açıklar içerebilmektedir. 5. VPN benzeri teknolojileri kullanarak Ģubeler arası bilgi paylaĢımı. yetkili kiĢilerin veya yetkili pozisyonların da açık tarifini yapmalıdır. belirli durumlarda e-postaların izlenebilmesi. Internet'ten hangi tür dosyaların indirilmesine izin verilebileceği. Bu nedenle mobil cihazlarda hangi koruma ve güvenlik yöntemlerinin kullanılacağı bu bölümde belirlenmelidir. modem kullanımı gibi konular bu bölümde yer alır.ve sorumluklularını belirtmenin yanı sıra. örneğin Internet'e hangi kullanıcıların gireceği. 6. kurumun bilgisayarlarının ve bilgi iĢlem sistemlerinin kullanımı hakkında genel kullanım kuralları içerir. Bu bölümde. Laptop. Ģirket dıĢı personel tarafından (örneğin bayiler) Ģirket kaynaklarına ulaĢım hakları gibi alanlar düzenlenir. mesajların arĢivlenmesi gibi e-posta kullanım kuralları belirlenir. Ģifreleme yöntemleri irdelenir. Ağ Güvenliği Router.

10. Fiziksel Güvenlik Binaya, sunucu odalarına eriĢimin nasıl olacağı, kullanıcıların iĢ istasyonlarının zimmet kuralları, ağ altyapısı gibi konular bu bölümde yer alır.

7.16.2.3. Güvenlik Politikasının Uygulanması Yazılı bir güvenlik politikasına sahip olan kurumların önündeki en önemli görev, bu güvenlik politikasının düzenli olarak kullanımının sağlanmasıdır. Pek çok kurum, yazılı prosedürleri günlük hayatın parçası haline getirmekte zorlanmaktadır. Burada en önemli ihtiyaç, kullanıcıların eğitimidir. Bu eğitim, bilgi iĢlem güvenliğinin neden son derece önemli olduğunu, kullanıcıların günlük hayattaki çalıĢma prensiplerinin neden bilgi iĢlem güvenliği için potansiyel bir tehdit teĢkil edebileceğini açıklamalıdır. Ayrıca güvenlik politikaları düzenli olarak gözden geçirilmeli, yeni geliĢmeler, ihtiyaçlar ve tehditlerin ıĢığında gerekirse yenilenmelidir. Bu, Güvenlik Politikalarının yaĢayan sistemler haline gelmesini ve uygulamanın da kurumun günlük hayatının bir parçası haline gelmesini sağlamak için son derece önemlidir. 7.16.3. Ağ Saldırı Türleri

7.16.3.1. Virüs, Worms Ve Trojanlar Worms (Solucanlar):Kendilerini kopyalama özelliğine sahiptirler. Ġnternet ya da yerel ağ üzerinde bilgisayardan bilgisayara yayılırlar. Bazıları zararsızdır ancak sistemde yer kaplar ve bilgisayarı yavaĢlatırlar. Bazıları ise zararlıdır ve bilgisayara zarar verir. Trojan Virüsleri: Bu virüsler bulaĢtıkları sistemde yayılmazlar, çoğalmazlar. Trojanı hazırlayan kiĢi tarafından yönetilirler. Hazırlayan kiĢi isterse bilgisayarı kontrol edebilir ve bilgileri çalabilir. Makro Virüsleri: Word Excel gibi makro kullanımına olanak sağlayan programların dosyalarına bulaĢan virüslerdir. Bunlar Word ya da Excel kullanarak hazırladığınız belgeye yerleĢir ve bu belgeye her giriĢte aktif hale geçer. Bazı özellikleri etkisiz hale getirir ya da yazıları gereksiz yere sağa sola kaydırır ya da boĢluk bıraktırır. Boot Virüsleri: Disketlerin „boot sector‟ veya sabit disklerin „master boot sector‟ diye isimlendirilen ilk sektörlerine sıçrarlar ve çoğalarak diğer bilgisayarlara flash bellekler, e-mail gibi yöntemlerle bulaĢır ve yayılırlar. Bulunması ve temizlenmesi en kolay virüslerdir çünkü yerleri bellidir.

191

Dosya Virüsleri: .Exe gibi çalıĢabilir dosyalara bulaĢırlar ve bu dosyalardan diğer dosyalara sıçrarlar. Ne kadar dosyaya sıçradıklarına bağlı olarak dosyanın boyutunu arttırırlar. Dosyaya bulaĢan virüs yazılımı dosyanın sonunda bazen de ortasında olabilir. Bu virüsler hafızada kalabilme özelliğine sahiptirler. Polimorfik Virüsler: Sürekli olarak kendini değiĢtiren virüslerdir. Bulunması ve temizlenmesi farklı teknoloji gerektiren bir virüs türüdür. Akıllı bir virüs çeĢidi olarak tanımlanabilir. Hoaxlar: Hoaxlar virüs olduğu söylenen fakat aslında virüs olmayan aldatmacalardır. Bunlar sadece kullanıcılarda panik yaratmak için hazırlanmıĢ olabileceği gibi daha sonradan yazılacak bir virüsün etkisini artırmak amacıyla da hazırlanmıĢ olabilmektedir[120].

7.16.3.2. Spam Mailler SPAM mailin en basit tanımı sizin isteğiniz olmadan size gönderilen reklam içerikli maillerdir. Internet üzerinde aynı mesajın yüksek sayıdaki kopyasının, bu tip bir mesajı alma talebinde bulunmamıĢ kiĢilere, zorlayıcı nitelikte gönderilmesi de genelde SPAM olarak adlandırılır. SPAM çoğunlukla ticari reklam niteliğinde olup, bu reklamlar sıklıkla güvenilmeyen ürünlerin, çabuk zengin olma kampanyalarının, yarı yasal servislerin duyurulması amacına yöneliktir[121].

7.16.3.3. Phishing Yemleme, sözcüğü Ġngilizce “Password” ve “Fishing” sözcüklerinin birleĢmesiyle oluĢturulmuĢ phishing sözcüğünün Türkçe karĢılığıdır. YasadıĢı yollarla kiĢinin Ģifresini ve ya kredi kartı ayrıntılarını öğrenme iĢidir. Kurbana ulaĢtıktan sonra sanki bir resmi kurummuĢ gibi onlardan hesapları, özel bilgileri, Ģifrelerini isteme mantığında çalıĢır[122].

7.16.3.4. Packet Sniffers Ġki bilgisayar arasında yapılan bilgi alıĢ-veriĢ ini yakalamaya "sniffing" denilir. Bir kaç bilgisayarın, bir ağ üzerinde birbirleriyle paylaĢıma açık olarak bağlanılmasında kullanılan en popüler yol "Ethernet" dir. Ethernet protokolü bir bilgi paketini aynı devreler üzerindeki tüm bilgisayarlara yollayarak çalıĢır. Gönderilen paketin baĢlığında, paketin gideceği bilgisayarın adresi yazar. Sadece bu paketteki adres ile adresi tutan makine bu bilgileri alabilir. Her paketi kabul eden bir makine, paket baĢlığındaki adrese aldırmayan makine, çok karıĢık bir hal alacaktır. Böylece sniffing iĢlemi yapan kiĢi makineye istediği dosyayı yollayabilecek hale gelecektir.

192

7.16.3.5. Malware (Kötücül Yazılım) Bilgisayar teknolojilerinin geliĢmesi ile son zamanlarda bilgi ve bilgisayar güvenliği konusunda en ciddi tehditlerin baĢında kötücül yazılımlar gelmektedir. BulaĢtığı bir bilgisayar sisteminde veya ağ üzerindeki diğer makinelerde zarara yol açmak veya çalıĢmalarını aksatmak amacıyla hazırlanmıĢ yazılımların genel adıdır[123]. En genel kötücül yazılım türleri Ģunlardır:[124] Bilgisayar virüsü Bilgisayar solucanı (worm) Truva atı (bilgisayar) (Trojan horse) Arka kapı (backdoor) Mesaj sağnağı (spam) (Yığın ileti) Kök kullanıcı takımı (rootkit) Telefon çevirici (dialer) Korunmasızlık sömürücü (exploit) Klavye dinleme sistemi (keylogger) Tarayıcı ele geçirme (browser hijacking)Casus yazılım (spyware) 7.16.4. Ağı Koruma Yöntemleri

7.16.4.1. Güvenlik Duvarı ( Firewall) Ġnternet bağlantısı yapılan ve özellikle sunucu servisleri barındıran her network bir güvenlik duvarına ihtiyaç duyar. Güvenlik duvarları sayesinde, yerel ağınıza dıĢarıdan gelebilecek bağlantılara izin verebilir ya da engelleyebilirsiniz. Güvenlik Duvarları sadece dıĢarıdan gelen ataklara karĢı koruyacak Ģekilde değil, aynı zamanda iç ağdan gelmesi muhtemel bilinçli veya bilinçsiz saldırılara karĢı koruma sağlayacak Ģekilde düĢünülmelidir. Güvenlik duvarları bilgisayar ağımızın güvenliğini sağlamanın yanı sıra, Sanal Özel Ağ teknolojisini kullanarak uzaktan eriĢimleri de güvenli hale getirmekte ve ekstra güvenlik sağlamaktadır. 7.16.4.2. Atak Tespit ve Önleme ( IDS / IPS ) Güvenlik Duvarları, verilen servislerin (Web, Mail, FTP vb.) ilgili TCP/UDP portlarının dıĢ dünyaya açılmasına ya da kapatılmasına imkân verir. Günümüzde kullanılan

193

birçok Güvenlik Duvarı bunun da ötesinde, kullanılan TCP/UDP portların üzerinde akan uygulama trafiğinin network standartlarına uygunluğunun kontrolünü yaparak atakları tespit ve önlemede bir adım öne geçebilir. Ancak, geleneksel Güvenlik Duvarlarının bu özellikleri daha sınırlı olmakla beraber performans kısıtları da olabilmektedir. Çok daha geliĢmiĢ özellikler ve yüksek performans gibi imkânları sunan Atak Tespit ve Önleme sistemleriyle, Güvenlik Duvarına ek olarak birbirini tamamlayan güvenlik yapısı oluĢturulması önem arz etmektedir. Atak Tespit ve Önleme Sistemleri, bir bilgisayar ağının önüne konumlandırılır, internetten veya iç ağdan gelen ve Güvenlik Duvarından geçmiĢ paketleri inceler ve saldırı Ģablonlarına uyan, zararlı olabilecek paketlerin geçmesini engeller. Bu sistemler, atakları paket içerisindeki belirli imzalara göre tespit edebildiği gibi, paketlerin davranıĢsal analizini yaparak da algılayabilmektedir. 7.16.4.3. Sanal Özel Ağ EriĢimi (VPN) Kurum çalıĢanları, sürekli hareket halinde olsalar dahi, kurumsal kaynaklara her zaman her yerden eriĢmek durumundadır. Mobil olmanın zorunluluklarından biri haline gelen bu gereksinimi karĢılayabilmek için temel bileĢen, internet eriĢiminin her zaman sağlanabiliyor olmasıdır. Günümüz Ģartlarında, sabit ve mobil internet eriĢimi imkânı (ADSL, Kablosuz, 3G Ģebekeleri gibi) çok yaygın olarak sağlanabilmekte olduğundan bu temel bileĢen konusunda çok sıkıntı bulunmamaktadır. Bir diğer önemli konu ise, sadece kurum çalıĢanlarına sunulan dâhili kaynakların internet ortamında da güvenli olarak çalıĢanlara sunulmasıdır. Böyle bir durumda, çalıĢanların kullanacağı kaynakların internet üzerinde güvenli olarak eriĢilebilmesinin yolu sanal özel ağ (VPN) eriĢiminin sağlanmasıdır. VPN altyapısında üst seviye koruma sağlayan AES standardı 256 bit Ģifreleme algoritmaları kullanılabilmektedir. Bu çözümler, kullanıcı terminal cihazına bir client yazılımının yüklenmesi gereken IPSec VPN çözümleri olabileceği gibi, kullanıcı bilgisayarında özel bir client yazılımı gerektirmeyen SSL VPN çözümleri de olabilmektedir. 7.16.4.4. E-posta Güvenliği Günümüzde e-mail trafiğinin mobil kullanıcılara kadar yaygınlaĢmasıyla kullanım alanı artarken getirdiği riskler de artmıĢtır. Bununla birlikte son kullanıcı tarafında gereksiz, istenmeyen e-posta sayısında ciddi artıĢlar gözlenmekte, bu da kullanıcının zaman kaybına sebep olmaktadır. Anti-x çözümleri ile e-posta servisleri güvenilir hale getirilmekte, gereksiz e-postalardan arındırılmaktadır. E-mail trafiği için Anti-virüs, Anti-spam, Anti-trojan, Antiworm, Anti-phishing gibi güvenlik önlemleri sunulmaktadır.

194

7.16.4.5. Son Kullanıcı Güvenliği ( Kimlik Doğrulama, ġifreleme, Anti-X) Bilgi güvenliği raporlarına bakıldığında, yerel ağ kaynaklı istemsiz ataklar internet üzerinden gelen ataklara göre daha fazla zarar vermektedir. Bu sebeple güvenlik politikalarının içeriden gelebilecek riskleri de içermesi ve bunlara karĢı önlem alması gerekmektedir. Bu amaçla kullanılan ağ tabanlı güvenlik sistemlerine ilaveten kiĢisel Anti-X çözümleri de yer almaktadır. Anti-X çözümü ile virüs, trojan, spy, worm gibi sorunlar halledilebildiği gibi sıfırıncı gün atakları da etkisiz hale getirilebilmektedir. Kurumlar, ağdaki kullanıcıların dıĢarıdan ve birbirlerinden olumsuz etkilenmemeleri için çözüm arayıĢına gitmektedir. Ayrıca, kurum içinde ağ kullanımının olumsuz amaçlar için kullanılmadığını takip etmelidir.

7.16.5. Kablosuz Ağlarda Güvenlik Son yıllarda evlerimize giren kablosuz (wireless) networklar, hayatımızı kolaylaĢtırmakla birlikte birtakım güvenlik risklerini de beraberinde getirdi. Çünkü veri OSI fiziksel katmanı Ethernet üzerinden değil yeni bir fiziksel katman olan Wi-Fi ile omnidirectional (360 derece küre şeklinde) olarak havaya yayılıyor. Bu da tıpkı telsiz görüĢmeleri gibi, bilginin, kötü niyetli insanlar tarafından yakalanıp görülebilmesini mümkün kılıyor. Kablolu networklarda sniffing ancak o network‟a bir bilgisayar ile ağa dâhil olmak suretiyle mümkün olurken, kablosuz eriĢimde kendi evinden otururken sniffing yapmak mümkün oluyor. Bu da gönderdiğiniz bir e-mail‟in ya da MSN görüĢmelerinizin, daha da kötüsü Ģifrelerinizin ve e-ticaret iĢlemlerinizin kötü amaçlı insanlar tarafından yakalanarak okunabilmesi anlamına geliyor[125]. Güvenlik uzmanlarının söylediği gibi mükemmel koruma yoktur. Ġyi bir güvenlik planı neyin korunacağının önemi ne göre değiĢir, korumanın uygulanma biçimi ve potansiyel riskler iyi belirlenmelidir. BaĢka bir değiĢle, tüm savunmaya dayalı tedbirler bilinmeli ve daha ihtiyatlı ve mali olarak mantıklı bir Ģekilde planlanmalıdır. Örneğin, kablosuz ağınız Ģehrin kalabalık bir yerinde ve tehlikeye açık olabilir. Yakınlara park edilen kimin olduğu bilinmeyen araçlara dahi dikkat etmek gerekir. Neden bu kadar Ģüpheci olmalıyız? Bazılarımız “biz sadece web de geziniyoruz önemli hiçbir iĢlem yapmıyoruz ne olabilir ki?” diyebilir. Bu soruya birkaç farklı cevap verebiliriz.

195

BaĢlangıç Ayarlarını DeğiĢtirmek Bu iĢlem bize gelen fabrika ayarlarını değiĢtirme esasına dayanmaktadır.16. Firmware Güncellemek Bu iĢlemde cihazın içinde bulunan programı güncelleyerek sistem açıkları vs. - Doğru araçlarla. Çünkü günümüzde internette bütün marka ve modellerin varsayılan Ģifre ve kullanıcı adları bulunmaktadır.4.1. Internet bağlantınız illegal iĢler için kullanılabilir. girdiğiniz web siteleri belirlenir Ģifreleriniz ele geçirilebilir.2.16.16. Yayınlanmasını Engelleme Bu iĢlem SSID ( Servise Set Identifier ) kablosuz ağlar kısmında gözükmemesini sağlayacaktır. daha kötüsü logger programları trojanlar.6. Böylece bizim ağımıza sadece ağın ismini bilen kiĢilerce eriĢim sağlanacaktır.6. 7. 7. Bu yüzden kiĢiler bunları kullanarak modem ara yüzümüzden istediği Ģekilde değiĢiklik yapabilirler. SSID Ġsmini DeğiĢtirmek Bu iĢlem ile SSID miz varsayılan değerler ile değil kendimize özgü ĢifrelenmiĢ bir isim ile konularak ağa bağlanacak kiĢilere zorluk düzeyini yükseltecektir. 196 . Kablosuz ağınızı dıĢarıdan kullananlar. kullanılabilirler. değiĢikliğe uğrar.6. zombie clientlar gibi zararlı programları kurabilirler. Kablosuz Ağ Güvenlik Önlemleri 7. 7.6. Bilgisayarlardaki dosyaları dizinleri kopyalayabilir. bazı kanunsuz iĢler için ağınızı - 7. Ağdaki kullanıcıların yapabilecekleri her Ģeyi yapabilecektir.16. Sonuçları ise sizi bağlar[126].6.16.3. Tüm ağ trafiğiniz kaydedilip incelenebilir.Ağınız bilinmeyen kiĢilerin eylemlerine maruz kalabilir. Birisi kablosuz olarak sizin ağınıza bağlanabilir bu bağlantı sizin ağınızdaki switchinize bağlı olmanızla aynı Ģeydir.

WPA Ģifreleme.16. (Wifi Protected Access. Ağınızda sadece web Ģifrelemeyi destekleyen cihazlar (pda.Wifi korumalı eriĢim). tünelleme ve kullanılan güvenlik yazılımları sayesinde ağ dinlense bile ĢifrelenmiĢ paketlere saldıran kiĢiye elde ettiği bilgiler hiçbir anlam ifade etmeyecektir[128]. VPN ( Virtual Private Network) Virtual Private Network(Sanal Özel Ağ) kısaltması olup. Daha güçlü bir algoritma kullanır ve kırılması güçtür[121]. geliĢmiĢ satellite receiver vb.) bulunabilir bu durumda zorunlu olarak web Ģifreleme kullanılır. dvr.6. Bu filtrede bulunmayan MAC adresleri ağımızda herhangi bir iĢlemde bulunamayacaklardır. WPA Ģifrelemede WEP Ģifrelemedeki gibi karakter sınırlaması yoktur. WEP Ģifrelemede kullanabileceğiniz Ģifre karakterleri 0-9 arası rakam ve A-F arası harf olabilir ve sık sık değiĢtirmekte yarar vardır. WEP Ģifreleme :(Wired Equivalency Privacy – Kabloluya eĢdeğer gizlilik) 64 bit ve 128 bit WEP Ģifreleme vardır.7. Paketler internet üzerinden gitse dahi. Çünkü bu iĢlem ile ağımızda iĢlem yapacak kiĢilerin ve bilgisayarların MAC adreslerine izin vermek sureti ile yapılmaktadır.16. 7. 7. Yayın Gücünü Azaltmak 7. MAC Adres Filtreleme Bu iĢlem belki de en güvenli iĢlemimizdir.7. Sanal özel ağ (VPN).6.16.5. ağa fiziksel olarak bağlıymıĢ gibi görünür[127]. Sanal bir ağ uzantısı yarattığından uzaktan bağlanan makine konuk gibi değil.8. Kimlik Doğrulama Ekleme 7. WPA Windows Sp2 ile beraber desteklenen bir Ģifrelemedir.6.16. ağlara güvenli bir Ģekilde uzaktan eriĢimde kullanılan bir teknolojidir. 197 .6. komĢu ağlar arasında gizli ve özel bir bilgi akıĢını sağlamaya yönelik kurulur. Çok etkili olmasa da WEP Ģifreleme Ģifrelemesi olmayan bir kablosuz ağdan daha güvenlidir.6.17. ġifreleme Bu kısımda kablosuz ağımıza eriĢim sağlanırken kullanıcıdan ağımızı kullanabilmesi için gereken Ģifre ve Ģifre yapma teknikleri ile ilgili bilgiler bulunmaktadır.

Temelde 2 tür VPN Vardır   Remote Access VPN Site To Site VPN 7.17. Remote Access VPN Bu VPN türü firmaların gezgin çalıĢanlarının firma ağına her yerden güvenli bir Ģekilde iletiĢimlerini sağlamak için kullanılır. Site To Site VPN Bu tip VPN genellikle farklı firmaların birbirleri ile VPN aracılığı ile güvenli iletiĢim kurmaları için düĢünülmüĢtür. Remote Acces VPN‟den temel farkı VPN iĢlemini gören iki uçta VPN sunucu olmasıdır.17.1. Aynı zamanda firmanın farklı bölgelerdeki Ģubelerinin merkeze bağlanmasını da sağlar. 198 . Resim 66: Remote Access VPN 7.2.

internet üzerinden sizin bilginiz ve isteğiniz dıĢında bilgisayarınıza eriĢilmesini engellemek üzere kullanılan bir yazılım ya da donanım olabilir.18. Her bir paket ateĢ duvarından geçtiği esnada paket baĢlığı bilgisi önceden tanımlı kurallar veya filtreler doğrultusunda incelenir. Paket filtreleme ateĢ duvarı tam olarak isminin çağrıĢtırdığı iĢi yapar yani paketleri filtreler. En yaygın kullanımı yönlendirici veya dual-homed ağ geçitlerindedir.1. Kabul etme 199 . büyük kurumlar ve ağlar donanım temelli güvenlik duvarları da kullanarak. Firewall Türleri 7. 7.18.18. Paket Filtreleme Paket filtreleme ( dosya filtreleme diyelim biz dostlar ) en basit paket izleme metodudur.1.1. Paket filtreleme iĢlemi Ģu Ģekilde yapılmaktadır. Ev kullanıcıları için kullanılan güvenlik duvarları genellikle yazılımdan ibaretken. GÜVENLĠK DUVARI(FIREWALL) Güvenlik duvarı. – IP filtreleme – Port filtreleme – Web filtreleme – Ġçerik filtreleme bunlardan birkaçıdır. güvenlik için bir katman daha oluĢturmaktadırlar. Güvenlik duvarı (firewall) birçok farklı filtreleme özelliği ile bilgisayar ve ağın gelen ve giden paketler olmak üzere internet trafiğini kontrol altında tutar[129].Resim 67: Site To Site VPN 7.

3. 7.18. 200 . Bu doğrultuda vekil sunucu yazılımı da olabildiği kadar katı ve güvenli olmalıdır. Buna ek olarak. Uygulama ağ geçitleri/vekil sunucular iki uç nokta arasında bir aracı olarak düĢünülebilir. Uygulama Ağ Geçidi/Vekil Sunucular Uygulama ağ geçitleri/vekil sunucular en karmaĢık paket izleme metodu olarak düĢünülebilir. ağ katmanından uygulama katmanına kadar paket baĢlık bilgisini inceleyerek paketin yasal bir bağlantıdan gelip gelmediğini ve protokollerin beklendiği gibi davranıp davranmadığını gözlemler. Ağ geçidi/vekil sunucu iki ağ arasındaki bağlantıyı sağladığından gerekli güvenliği ve güvenilirliliği sağlamak amacı ile çok dikkatli bir Ģekilde tasarlanmalıdır. Paket izlemenin diğer bir güçlü tarafı da host sistemindeki arayüzün paketleri yönlendirmemesidir. 7. Bu tip ateĢ duvarının iki ağ ara yüzü olan güvenli host sistemlerinde konfigüre edilmesi düĢünülebilir. Bu tip ateĢ duvarı OSI modelinin uygulama katmanında çalıĢır.veya reddetme kararı bu karĢılaĢtırmanın sonuçları doğrultusunda verilir.2. dolayısıyla yeni durum iki bağlantıya ihtiyaç duyar: bir bağlantı kaynaktan ağ geçidi/vekil sunucuya ve diğeri ağ geçidi/vekil sunucudan hedefedir.18. Dinamik (Stateful) Paket Ġzleme Dinamik paket izleme paket filtrelemenin yaptığı bazı temel paket gözleme yöntemlerini kullanır. Kaynak ve hedef uç noktalarının birbirleriyle iletiĢim kurabilmesi için her bir uygulama protokolünde vekil sunucunun yapılandırılması yapılmalıdır. Her uç nokta birbirleriyle ağ geçidi/vekil sunucu aracılığı ile görüĢebilir.1. Her bir paket diğer paketlerden bağımsız bir Ģekilde incelenir.1. Bu paket izleme metodu istemci/sunucu modelini kırar.

Bu yöntemler her zaman doğru sonuçları vermeyebilir. Birden fazla yöntemi bir arada kullanmak sonuçları kesinleĢtirmek için gerekli olabilir. yetkisiz bir kiĢi herhangi bir kartla giriĢ yapamayacaktır.1. Bilgisayarların birim zamanda yaptığı iĢlem sayısının sürekli artması göz önüne alındığında eldeki veriler ile anlık olarak alınan örneğin karĢılaĢtırılma hızı da gittikçe artmaktadır.BÖLÜM VII 8. Gereksinimlere göre bu yöntemlerden biri veya birkaçı kullanılabilir. Genel olarak bu sistemlerin çalıĢma prensibi. Bu sayede kimlik. cihaz. Biyometrik tanıma sistemleri bir bireyin gerçekten „kim‟ olduğunu kanıtlamasına olanak sağlar. Hem daha güvenli hemde aĢılması zor sistemler gün geçtikçe orataya çıkacaktır. ehliyet gibi kartların yerini tamamen alacak bir sistem geliĢtirilebilir. Bu sayede yetki verilen kiĢi baĢka araçla da giriĢ yapabildiği gibi. bundan dolayı kullanım alanına göre yüksek baĢarı sağlayanlar seçilmelidir. Gerçek zamanlı (real-time) tespit yapmak gerektiğinde yöntem seçimine çok daha fazla dikkat edilmelidir. kimlik taĢımamaları ve Ģifre gibi ezbere dayalı bilgileri kafalarında tutmamaları ise bu biyometrik tanımanın önemli avantajlarındandır. Ġnsanların bunu yapması için ek olarak bir kart. Örneğin üniversitemizin giriĢ kapısında bulunan kapılarda manyetik kartlar yerine araç sürücüsünü tanıyarak giriĢne izin veren bir sistemin kullanılması çok daha güvenli ve mantıklı olacaktır.Biyometrik tanımada kullanılacak birden fazla yöntem vardır. BaĢarı oranının yanı sıra tanıma iĢleminin gerçekleĢmesi için gereken sürede yöntemlerin seçilmesinde dikkate alınmalıdır. Saniyeler içinde yüzbinlerce veriyi karĢılaĢtırıp doğru sonuçları veren sistemler günümüzde çeĢitli alanlarda kullanılmaktadır. pasaport. 201 . BĠYOMETRĠK TEKNOLOJĠLER 8. Ġnsanları birbirinden ayırt edebilme Ģansını bize sunduğundan dolayı biyometri bir kimlik doğrulama sistemi olarakta kullanılmaktadır. Unutulması veya baĢkası tarafından kullanılması söz konusu olmayan bir kimlik onaylama yoludur. BĠYOMETRĠ NEDIR? Biyometri insanları birbirinden ayırt edebilecek fiziksel özelliklerini ve sergiledikleri davranıĢları inceleyen bilim dalıdır. her yöntemin kendine ait girdi cihazıyla alınan verilerin analiz edilip daha önceden girilmiĢ değerlerle karĢılarĢıtırılıp eĢleĢtirilmesine dayanmaktadır.

Sistem tanıma modunda çalıĢırken sisteme girmek isteyen kullanıcının biyometri bilgisi alınır. 202 . diğer kullanıcılarla ortak kullanılma. sistem kullanıcılarının sisteme tanıtıldığı moddur. yüksek seviyede güvenlik gerektiren alanlarda. veritabanında bulunan tüm kayıtlarla tek tek karĢılaĢtırma yapılarak kullanıcının sistemde tanımlı bir kullanıcı olup olmadığı araĢtırılır. iris ve retina gibi kiĢide bulunan sabit fiziksel özellikler üzerine kurulmuĢtur. Diğer yaklaĢımlarda olan kaybedilme. paylaĢılma riskini neredeyse yok eden bir teknolojidir. yürüyüĢ Ģekli tanıma gibi belli bir zamanda belli amaçlar içi gerçekleĢtirilmiĢ davranıĢlar üzerine kurulmuĢtur. Biyometri. Tanımlama modu. biyometri teknikleri kullanılarak oluĢturulan e-imzalar tanıtılmıĢtır. kullanılan ve tartıĢılan elektronik imza çeĢitleridir. tanımlama. kullanıcı. yazı dinamiği. konuĢma esnasındaki dudak hareketleri. yüz. kullanıcı adı gibi) birlikte gelir. yüz. Kullanıcıya ait biyometrinin o anki özellikleri ile aynı kullanıcıya ait daha önce alınmıĢ ve veritabanına kaydedilmiĢ özellikler karĢılaĢtırılarak kiĢiye verilen hak gereğince sistem cevabı üretilir [134]. ses. unutulma. tanıma ve doğrulama modu olmak üzere üç modda çalıĢır. parmak izi. çalınma. Genel olarak bir biyometrik sistem. el geometrisi. Sistem doğrulama modunda çalıĢırken. Biyometrik sistemler. ve imza tanıma gibi teknikleri kapsayan bir bilim dalıdır. Biyometrik sistemler Ģifre yaklaĢımının aksine kiĢinin bildiği bir bilgi veya taĢıdığı bir objeyle değil kiĢinin kendisinde var olan ve kiĢiye fiziksel olarak sıkı sıkıya bağlı olan bir özellikle kimliklendirilmesine olanak sağlar. ses. Biyometri. tahmin veya taklit edilebilme.Biyometrik temelli imzalar ve sayısal imzalar günümüzde en çok bilinen. imza. DavranıĢsal biyometrik sistemler ise. el geometrisi. sistemde tanımlı olan ve kendisini temsil eden bir belirteçle (kimlik numarası. retina ve iris. Fiziksel biyometrik sistemler. DNA. giriĢ çıkıĢlarda kimlik kontrolünün gerektiği otomatik personel devam kontrol sistemleri gibi sistemlerde mükemmel bir çözüm olmakta ve sosyal hayattaki uygulamalarda oldukça sık karĢılaĢılan çok hızlı geliĢen ve benimsenen güvenilir bir teknoloji olarak karĢımıza çıkmaktadır [134]. fiziksel (pasif) ve davranıĢsal (aktif) biyometrik sistemler olmak üzere temelde 2 gruba ayrılır. parmak izi. Bu çalıĢmada. Kullanıcıların hem kimlik bilgileri hem de biyometri bilgileri uygun bir formatta veritabanına kaydedilir.

Birçok yeni teknolojinin geliĢtirilmesinde olduğu gibi biyometrinin de geliĢiminde güvenlik unsuru öncülük etmiĢtir. Binlerce yıl önce yaĢamıĢ insanların birbirlerini göz rengi. Örneğin annesini sesinden ve kokusundan rahatlıkla tanıyabilir.Beynimiz tarafından otomatik olarak yaptığımız bu tanımanın yanı sıra sistematik olarak yapılan tanımanın ilk örnekleri insanoğlunun tarihi kadar eski değildir. Biyometrik tanıma birçoğumuzun filmlerden aĢina olduğu parmak izinden suçluyu tespit etme gibi yöntemlerle hala kullanılmaktadır. boy gibi kolaylıkla ölçülen özelliklerle kesin olarak ayırt ettikleri konuyla ilgili kaynaklarda belirtilmektedir. Bu öğrenme iĢlemini veritabanına ilk bilgilerin girilmesi olarak düĢünebiliriz. Yeni doğan bebekeler gerek annesini gerek çevresindeki diğer kiĢi ve cisimleri sıfırdan baĢlayarak öğrenir. Yeni doğan bebekler örneğine dönersek bu bebekler daha sonradan gördüğü.ġekil 33: Biyometrinin Dalları 8. BĠYOMETRĠNĠN TARĠHĠ Ġnsanoğlu biyometrik tanımayı doğduğu andan itibaren yapmaya baĢlar. Beynimiz bu tanıma iĢlemlerini otomatik olarak yapmaya baĢlar ve genellikle mükemmele yakın baĢarı sağlar.2. duyduğu yani duyu organlarıyla algıladığı her Ģeyi önceki veriler ile karĢılaĢtırıp belirli sonuçlar elde ederek tanıma iĢlemini yapar. Bunların en bilindik olanlarından biriyse DNA testidir. ten rengi. Hızla geliĢen teknoloji sayesinde parmak izinin yanı sıra günümüzde bir çok yöntem ile bu tip suçlu tespiti yapılmaktadır. Ġnsanların DNA‟larının birbirinden farklı olduğu dıĢ görünüĢümüne de yansıdığı gibi belirgin bir Ģekilde ortadadır. Tek yumurta ikizleri haricinde (tek yumurta ikizlerinin parmak izleri birbirinden farklıdır) bir 203 .

Ġkinci adım ise kiĢinin kimlik doğrulama isteğidir. Örneğin bir kiĢiyi tanımak için sadece boyunu parametre olarak alırsak aynı boyda iki insanı ayırt edemeyiz. Bu özellik seçimi sonucunda ortaya çıkan veriler bizim karĢılaĢtırma ve kayıt fonksiyonlarına vereceğimiz parametrelerdir.insanın baĢka bir insanla aynı DNA‟ya sahip olmadığından dolayı günümüzde bu testlerde geçerliliğini korumaktadır. Eğer eĢleĢme varsa kiĢinin kimliği onaylanmıĢtır aksi halde sistemde bir sorun yoksa kiĢi iddia ettiği kimliğe sahip değildir. Örneğin ses ve parmak izi tanıma arasında bilgiyi dijital ortama aktaran araçlardan bu bilginin analizinde kullanılan algoritmaya kadar çoğu araç ve yazılım farklıdır. Bu adımda sisteme aynı araçlar vasıtasyıla girilen bilgiler genellikle kayıt sisteminde uygulanan aynı algoritmayla analiz edilip veritabanındaki bilgilerle karĢılaĢtırılıp eĢleĢtirmelere bakılıyor.3. Birinci adımda tanınacak kiĢinin ilgili yönteme ait bilgiler gerekli araçlar vasıtasıyla bilgisayar ortamına aktarılıyor. Yukarıda geçen birinci adımında gerekli olan algoritmalar yöntemler arasında büyük farklılıklar göstermektedir. KiĢinin vücudundaki bütün ölçüleri almanın bir anlamının olmayacağı ortadadır. Hangi yöntemde olursa olsun analogdan dijitale çevirilen veri içinden belirli özellikler seçilir. Biyometrik tanıma iĢlemindeki bu iki adıma dört ayrı katman olarak bakabiliriz: Yönteme ait cihazlar ile analog ortamdan dijital ortama veri aktarımı Dijital ortamda aktarılan verilerden gerekli parametrelerin çıkarılması Bu parametrelerin önceki verilerle karĢılaĢtırılması KarĢılaĢtırma iĢleminin yapılması için gerekli olan verileri tutacak veritabanı 204 . 8. Bunun yanı sıra eğer kiĢilerin kilolarını da parametre alırsak baĢarı oranımız artar. Bu bilgiler yine yönteme özel algoritmalar sayesinde analiz ediliyor ve kiĢiyi tanımlayacak parametreler bu bilgiler içinden seçilerek veritabanına kayıt ediliyor. Ancak sisteme alınan bilgilerin iĢleniĢi çoğunda ortaktır. Bu parametrelerin sayısı arttıkça tanıma iĢleminin doğruluğu artar. Ancak doğru orantılı bir artıĢ söz konusu değildir. Belirli bir limitten sonra parametre sayısının arttırılması sadece sisteme ek yük getirecektir ve tanıımanın doğruluğu üzerinde bir etki etmeyecektir. BAġLICA BĠYOMETRĠK YÖNTEMLER VE ÇALIġMA PRENSIPLERI Biyometrik yöntemlerin genel çalıĢma prensibi iki adımdan oluĢmaktadır.

Purkinje (1823) adlı bilimadamları parmak izlerinin birtakım özellikler barındırdığına dikkat çekmiĢ olmalarına rağmen bu özelliklerin kiĢi tespitinde kullanacak kadar benzersiz olduğunu ortaya sürecek herhangi bir çalıĢma yapmamıĢlardır. Galton parmak izinin 205 .1.1. Bu tip yanlıĢ algılama olasılıklarının olduğu biyometrik tanıma yöntemlerinin kıyaslanması için aĢağıdaki terimler ileri sürülmüĢtür: False Accept Rate (FAR) : Sistemin veritabanında bulunmayan bir kiĢiye ait bilgileri yanlıĢ analiz etmesinden ve veritabanında bulunan biriyle eĢleĢtirmesinden kaynaklanan yanlıĢ tespitlerin oranıdır. Örneğin bir ses tanıma sisteminde kayıt esnasında kiĢi mikrofona konuĢtuğu zaman çevredeki seslerde kayıt altına alınacaktır.3.Analog ortamdan dijital ortama veri aktarımı sırasında kayıt esnasındaki ortamın tamamen aynısını oluĢturmak çok zordur. ÇalıĢmalarının devamında insanların parmak izleri arasındaki farkı sınıflandırıp ayırt edecek yöntemler ortaya çıkarmıĢtır. Bundan dolayı tanıma iĢleminde kullanılacak parametreler özenle seçilmelidir. E. Sir Francis Galton (1822-1911) istatistik üzerine yaptığı çalıĢmalar soncunda iki bağımsız değiĢken arasındaki doğrusal iliĢkinin yönünün ve kuvvetini belirten korelasyon (correlation) yöntemini ileri sürmüĢtür. Bu iki orana bakılarak tanıma yöntemleri birbirleriyle kıyaslanabilir. Parmak izinin oldukça eski bir tarihi vardır.Günümzüde kullanılan yöntemlerin temeli olarak kullanılan parmak izi tanıma sistemlerinin temeli ise Henry Faulds ve Wiliam James Herschel adında iki Ġngilizin bilimadamının çalıĢmalarıyla baĢlamıĢtır. Bu iki bilimadamı kiĢilerin parmak izlerini alma yöntemleri üzerine çalıĢmıĢlar ve temel olarak mürekkep kullanımının üzerine gitmiĢlerdir. Nehemiah Grew (1684).3. Bundan dolayı çıkarılacak parametrelerin çevre koĢullarının değiĢimine karĢı sabit kalması veya sonucu etkilemeyecek kadar az değiĢmesine dikkat edilmelidir. 8. Parmak Ġzi Tanıma Tarihçe 8. Bu sayede iki örüntü (pattern) arasında karĢılaĢtırma yapacak bir yöntem elde etmiĢtir. Kimlik doğrulama için aynı kiĢi tekrar mikrofona konuĢtuğunda ise çevredeki seslerin (gürültülerin) aynı olamaz.1. Marcello Malpighi (1686) ve J. False Reject Rate (FRR) : Sistemin veritabanında varolan kiĢileri sonraki bir tarama sonucunda bulamamasının oranıdır.

Özellikleri Galton ve Henry‟nin çalıĢmaları sonucunda ortaya çıkan sınıflar çizgilerin Ģekline göre ayrılmaktadır ve bu sınıflar aĢağıdaki gibidir: Yay (arch) Döngü (loop) Helezon (whorl) Görüntünün alınması Parmak izi görüntüsünün alınması ile baĢlar.3. AĢağıda görüldüğü gibi farklı sensör tiplerinden alınan görüntü kalitesi ve görünümü birbirlerinden farklıdır [136]. Günümüzdeki sistemlerde bu sınıflandırma genelde iki parmaktan alınan örnekler üzerinde gerçekleĢtirilmektedir. ġekil 35: Parmak Ġzi Alma Modeli 8.Ülkemizde parmak izinin incelenilmesi ve biyometrik tanıma olarak kullanılması 1910 yılında Macar asıllı Yusuf Cemil tarafından baĢlatılmıĢtır. 25 Haziran 2007‟de ABD‟de sınır kapılarında bundan sonra iki değil on parmak izinin birden alınacağı bir sisteme geçileceğini açıklamıĢtır. Daha sonra ise polis teĢkilatı tarafından kullanılmıĢtır. Farklı sınıflandırmala olsa bile Galnton ve Henry‟nin yaptığı çalıĢmaların ürünü olan sınıflandırma sistemi yaygın olarak kullanılmaktadır.1. 206 .kalıtımsal olmadığını ve her insanın parmak izinin birbirinden farklı olacağını çalıĢmalarıyla ortaya çıkarmıĢtır.Galton‟un çalıĢmalarını takiben Dr Henry Faulds (1983-1930) parmak izinin sınıflandırılmasına tam olarak açıklık getirmiĢtir.2. Tek parmaktan alınan bilgi ile de aynı iĢlem yapılabilir olmasına rağmen güvenlik ve stabil çalıĢma açısından en az iki parmak izi alınmaktadır.

ġekil 36: Sensör ÇıkıĢları Görüntünün ĠĢlenmesi Optik sensörlerden alınan görüntü üzerinde parmak izi çizgi sırtları belirginleĢtirilerek farklı noktalardan alınan noktalar özellik çıkarma algoritmasından geçirilerek değiĢme imkanı en az olan en belirgin noktalardan resim olmayan kiĢiye özel bir ID kod oluĢturulur [137]. 207 . ġekil 37: Görüntünün ĠĢlenmesi Doğrulama ĠĢlemi AĢağıda görüleceği gibi doğrulama iĢlemi için kullanılan anahtar noktalar her parmak izinde diğerlerinden farklıdır [136].

Bu sınıflandırmaların yanı sıra parmak izlerine çizgi bazında bakıldığında belirli özelliklere sahip noktalar ortaya çıkmaktadır. Noktalardan daha uzun olan ve değiĢken boyutlu çizgilerde vardır ve ada (island) olarak adlandırılır. Ġkinci iĢlem için graf yapısı oluĢturulmalıdır. Korelasyon iĢleminin doğru sonuç verebilmesi yön bilgisine de bağlı 208 .ġekil 38: Doğrulama ĠĢlemi Daha detaylı iĢlemler için bu sınıflarda alt sınılara bölünmektedir. Paralel giden iki çizgiyi birleĢtiren kısa çizgilere de köprü (bridge) adı verilir. Eni boyuna neredeyse eĢit olan çizgiler nokta (ridge dots) olarak alandırılır. Parmak izi tanıma iĢlemi korelasyon yöntemiyle yapıldığı gibi yukarıda belirtilen özel noktaların yer ve sırasına göre de yapılabilir. Birden fazla çizginin kesiĢtiği noktalarda özel olarak ele alınır Bir çizginin çatallaĢıp kısa bir mesafe sonra tekrar birleĢmesi sonucunda oluĢan kapalı yapıya göl (lake) adı verilir. Bunlar. Bir çizginin bölünüp birden çok çizgiye ayrılıdığı noktalar çatal (bifurcation) olarak adlandırılır. KarĢılıklı çatal (opposed bifurcation) Ġkili Çatal (double bifurcation) Üçlü Çatal (trifurcation) Çizgilerin bitiĢ noktalarıda özel olarak ele alınır.

Ġkizlerde bile farklılık gösterir. mean ve gaussian gibi filtreler bunlardan bazılarıdır. 8. Yüz tanımada kullanılan baĢlıca yöntemler aĢağıdaki gibidir: 209 .Kenar algılama filtreleri olarak sobel. KiĢinin kilo alması gibi fiziksel değiĢimlerden parmağında etkilenmesi ve parmak izinin eskisiyle örtüĢmeyecek hale gelmesi mümkündür.1.3. Dezavantajları Örnek alınan parmağın yıpranması sonucu aynı izin tekrar elde edilemeyebilir. Parmak izinden gerekli özellikleri çıkarmak için belli baĢlı görüntü iĢleme tekniklerini uygulanmaktadır.3. 8. Avantajları Parmak izinin kolaylıkla alınabilmesi.2.3.1.2. Median. Parmak izinin değiĢtirilip bir baĢka parmak izine benzetilmesi zordur Belirli özelliklerinin çıkarılıp sadece bu özelliklerin saklanması sayesinde hızlı arama yapılabilir. gradient. Ġnsan yüzü parmakta olduğu gibi özelliklerinin kolay çıkarılabileceği bir yapıya sahip olmadığınadan yüz tanımanın geliĢimi ve kullanımı parmak izinde olduğu kadar eskiye dayanmamaktadır.olduğundan örnek alınırken buna dikkat edilmelidir. 8. Yüzümüzün içerdiği özelliklerin fazlalığı bu özellikleri kullanacak yöntemlerin sayısını da arttırmıĢtır. Parmak izinin kalıbının kendisi yerine kullanılma ihtimali vardır. prewitt gibi filtreler kullanılır.3. Daha sonra çizgilerin bitiĢ ve çatal noktaları elde edilir. Bunlardan ilki sayılabilecek yöntem „eigenfaces‟ Matthew Turk ve Alex Pentland 1987 yılında ortaya atılmıĢtır. Görüntünün gürültülerden arındırılması Kenar algılama Özelliklerin çıkarılması Parmak izinin gürültülerden arındırılması iĢleminde belirli filtreler kullanılır.1. Yüz Tanıma Tarihçe 8.4.3.Özellik çıkarma iĢlemi için kenar algılama sonucunda elde edilen görüntüde inceltme algoritmaları uygulanıp çizgiler özellik çıkarma için uygun hale getirilir. DeğiĢik özellikleri kullanan değiĢik yöntemler ortaya çıkmıĢtır.

Yüz tanıma yönteminde kiĢilerden örnek almak diğer yöntemlere göre çok daha zordur. Ancak burada baĢka bir sorun ortaya çıkmaktadır. Kamera tarafından alınan görüntüde tamamen yüze ait bölge 210 .2. Özellikleri 8.2. Ayrıca 2001 yılında ABD‟de yapılan NFL (National Football League) finalinde 19 suçlu yakalanmıĢtır.PCA ICA LDA EP EBGM Kernel Methods Trace Transform AAM 3-D Morphable Model 3-D Face Recognition Bayesian Framework SVM HMM Boosting & Ensemble Resim 68: Eigface Örnekleri Yüz tanıma yöntemi kullanılarak 2000 yılında Meksika‟da yapılan seçimlerde birden fazla oy kullanılmasını engelleyecek bir sistem oluĢturulmuĢtur.3. ABD‟de verilen ehliyet. kimlik gibi belgelerde bir kiĢinin farklı adlarla kayıt yaptırmaması amacıyla yüz tanıma sistemi kullanılmaktadır. Sıradan bir kamera ile çevreden birçok yüz görüntüsü alınabilir.

Her düğümde farklı faz ve genlikte oluĢturulmuĢ 40 adet Gabor wavelet katsayısı bulunur. Graftaki düğümler burun. LDA (Linear Discriminant Analysis) elde varolan sınıfların özelliklerini ölçerek yeni gelen örneklerin sınıflandırılmasını sağlayan bir yöntemdir. Bu sayede vertabanın yükü azaltılmıĢ ayrıca arama hızı arttırılmıĢtır. LDA sadece sınıflandırma yapmaya yarayan bir yöntemdir. Ters radon dönüĢümü ile görüntülerin tekrar oluĢturulması sağlanabilir. AAM (Active Appearance Model) nesnelerin Ģekillerini istatistiksel bir modelidir ve iki resmin eĢleĢtirilmesi için kullanılan bir hesaplama yöntemidir. Veri tipi hakkında herhangi bir bilgi vermez. Algoritma gri seviye 211 . ICA (Independent component analysis) yöntemi çok değiĢkenli iĢaretleri alt parçalara bölerek iĢlem yapmaya dayalı bir hesaplama metodudur.bulunmalıdır. Bu adımdan sonra değiĢik yollar izlenerek yüz tanıma iĢlemi yapılabilir. KarĢılaĢtırılacak örnek sayısı (durum uzayı) çok büyük olduğu zaman genetik algoritmalara baĢvurmak hızlı bir çözüm elde etmemize yardımcı olmaktadır. Sınıflar arasında farklılıklar arttırılmaya çalıĢılırken sınıf içindeki örneklerin arasındaki farklar azaltılmaya çalıĢılır. Bunun için „Face Detection‟ yani yüz bulma algoritmaları kullanılmaktadır. Bu yöntemde yapılan iĢlem Karhunen-Loève transformu olarak da bilinmektedir. Trace Transform Radon dönüĢümünün genelleĢtirilmiĢ halidir. noktalar arasındaki 2boyutlu uzaklıklar ile ağırlıklandırılır. Bazı yöntemler yüzde bulunan oranları karĢılaĢtırıken bazılar YSA ile öğreterek tanıma yapmaktadır. PCA yönteminde veritabanında saklanan görüntüler küçültülmüĢ ve sıkıĢtırılmıĢ olarak saklanmaktadır. PCA yönteminde tanıma iĢleminin yapılabilmesi için alınan örneklerin veritabanında bulunanlar ile aynı boyutta olması gereklidir. Kenarlar. PCA tekniği temel olarak çok boyutlu veri kümelerini analiz edilebilmesi için daha az boyutlu kümelere dönüĢtürür. EBGM (Elestic Bunch Graph Matching) yönteminde insan yüzünü graf olarak ifade eder. Bu katsayılara „jet‟ denilmektedir. Tanıma iĢlemi jet‟ler ve ağırlıklandırılmıĢ kenarlar ile yapılır. göz gibi belirgin noktalardan oluĢur. Trace transform sayesinde cisimleri tanırken rotasyon. EP (Evolutionary Pursuit) genetik algorimtaları kullanarak sınıflandırma yapan bir yöntemdir. boyutlandırma gibi transformasyonların ektileri ortadan kaldırılır. Bu sayede farklı açılardan görüntüsü alınan cisimlerde tanınabilir. Radon dönüĢümü iki boyutlu uzayda düz çizgilere uygulanan intergral dönüĢümüdür. Bu yöntemlerin çalıĢma Ģekilleri aĢağıda kısaca açıklanmıĢtır. Yüz bölgesi bulunduktan sonra iĢlemeler burada devam etmektedir.

vs) atılır. Yüzler arasındaki benzerlik Bayesian kuralına göre ölçülmektedir. Örnek olarak alınan resmin çekildiği ortam ile veri tabanındakini karĢılaĢtırırken çevre koĢullarının değiĢimini 3 boyutlu görüntüye uyarlayarak elde ettiği sonuç ile karĢılaĢtırma yapabilir. SVM yöntemiyle resimde iĢaretlenen belirli noktaların takibi de yapılabilir.resimler üstünde tahmin edilen nokta ile hedef nokta arasındaki farkların hesaplanmasıyla (least squares) çalıĢır. SVM (Support Vector Machine) yöntemi verilen noktaları destek vektörleri ile ifade eder ve aynı sınıfa ait noktaları bir bölümde tutacak bir hiperbol çizmeye çalıĢır. 212 . Bayesian Framework Bayes teoremine dayanan ve olasılıksal benzerlikleri ölçen bir yöntemdir. Öncelikle yüz bölgesi ve dokusu belirlenir. Bu iĢlemin ardından yüzün 3boyutlu gösterimi elde edilir. Verilen resimden 3boyutlu görüntüyü çıkarması ve transformasyonlardan bağımsız olması bu yöntemi güçlü kılmakla beraber uygulanmasını da bir o kadar zorlaĢtırmaktadır. 3-D Face Recognition bu yöntemin getirdiği en büyük yenilik yüz görüntüsünde kiĢinin doğal ifadeleriden bağımsız olarak tanıma yapabilmesidir. 3-D Morphable Model yukarıda kullanılan tekniklere göre daha değiĢik bir yaklaĢım ile yüz resimlerini 3 boyutlu olarak inceler. Bu yöntemi açıkayacan örnek programın videosunu izleyebilirsiniz. Daha sonra bu bölge içinden gereksiz ve tanımayı zorlaĢtıracak bölümler (saç. PCA yöntemiyle özellik çıkarımı yapıldıktan sonra SVM yöntemiyle görüntü ikilieri arasındaki farklar araĢtırılır. Yani veri tabanındaki görüntülere ait vektörler ile alınan örnek vektörleri karĢılaĢtırılır. Bu yönteme göre iki çeĢit yüz görüntüsü varyasyonu vardır: intrapersonal (kiĢinin içinde geliĢen) ve extrapersonal (kiĢinin dıĢında geliĢen). Bu elde edilen görüntü tanıma iĢlemi için kullanılmaktadır.

3. Avantajları Ġnsan yüzlerinin tek yumurta ikizleri haricinde birbirnden tamamen farklıdır. Ortaya çıkarılan model parametreler „doku eĢleĢtirme‟ – „pattern matching‟ için kullanılır. Dezavantajları Uygulanması diğer yöntemlere göre oldukça zordur.3. 8.3.4. HMM iĢlemi bilinmeyen parametreleri gözlenebilir parametreler ile elde etmeye yardımcı olur. Parmak izindeki kadar kolay taklit edilemeyecek özellikleri barındırırır. Yüzde oluĢacak bir yara ve hasarın tanımayı olumsuz etkilemesi söz konusudur. 8. Örnek alma iĢleminin sadece bir kamera ile kolaylıkla yapılabilinir.2. KiĢilerin yüzündeki ufak mimiklerden bile tanımanın yanlıĢ sonuçlar verebilme ihtimali vardır. HMM yöntemi Bayesian ağı yönteminin basit bir hali olarakta nitelendirilebilir.2.Resim 69: SVM HMM (Hidden Markov Models) bir istatsitiksel model olup bir iĢareti karakterize etmek için kullanılır. Çevre koĢullarından çok fazla etkilenmesi. Bundan dolayı taklit edilmesi oldukça zor bir tanıma yöntemidir. 213 .

214 .8. Ġris Tanıma 8. Daha çok „pattern recognition‟ olarak bilinen doku arama yöntemiyle yapılır. Dr. Leonard Flom ve Dr. Dr. Bu özellik çıkarma ve karĢılaĢtırma iĢlemininde birden fazla yolu bulunmaktadır. Flom. Göz kapağının tamamen açık olmadığı durumlarla da karĢılaĢılabileceği için önce göz bebeği ardından irisin bulunması daha iyi sonuçlar vercektir.3. Aran Safir tüm irislerin eĢsiz olduğunu ispatlayarak 1987 iris tanıma ile ilgili patentlerini aldılar. Bunun için iris Ģeklinden yararlanılabilineceği gibi göz bebeğinin siyah renginden de yararlanılıp histogramdan da bu bölge çıkarılabilir. Daugman‟a bu dalda bir patent kazandırmıĢtır.1.3.3.3. 1995 yılında tamamlanan sistem Dr. Ġris tanıma sistemleri yüz ve parmak tanımada olduğu gibi özel noktaların çıkarılmasıyla yapılamamaktadır. Özellikleri 8. 1993 yılında ABD‟de Defense Nuclear Agecny bu iĢlemi yapacak bir prototip üstünde çalıĢmalara baĢlamıĢtır. Tüm iris üzerinde iĢlem yapılmamasının bir diğer sebebi ise göz kapağının yarı kapalı olması ve kirpiklerin irisi örtmesidir.3. 1995 yılında otomatik iris tanıma yapabilen cihazlar piyasaya çıkmaya baĢlamıĢtır.2. John Daugman‟dan iris tanımayı otomatik hale getirecek bir algoritma geliĢtirmesini istemiĢtir. Ġris bölgesi seçildikten sonra bu bölge üzerinden dokuya dayalı olarak özellik çıkarma iĢlemleri yapılır. Ġris tanımada ilk adım göz resminden iris bölgesinin bulunmasıdır.3.Bu yöntemlerden biri göz bebeğinin etrafından alınan parçalar üzerinde iĢlem yapmaktır. 1985 yılında Dr. Ġris üzerinden göz bebeğine bitiĢik yerlerden belirli sayıda parça alınarak bu karĢılaĢtırma yapılabilir. Tarihçe 1936 yılında Frank Burch isimli göz doktoru bir bireyi tanımak için iris desenlerinin kullanılabileceği fikrini öne sürdü. Ayrıca sobel kenar algılama algoritması ile kenarlar bulunup „circle detection‟ algoritmalarıyla da göz bebeği ve iris bulunabilir.

Görüntüden örnek olarak alınan bu üç parça birleĢtirilerek bu üçlü parçaya ait co-occurance matrisi oluĢturulur. i = I (x.j) değeri bir arttırılır.3. bu değerlerin seçimi bir kurala tabi değildir. Bu parçaların büyüklüğünün her zaman eĢit olduğuğunu garanti altına almak için örnek olarak alınan görüntülerin boyutları sabit olmalıdır. Daha sonra alınan örnekler üzerinde de aynı iĢlem yapıldıktan sonra YSA ile sınıflandırma yapılarak eĢleĢtirme sonucu elde edilir.y) . Bu iĢlem resmin tamamına uygulanır ve sonuçta co-occurance matris oluĢturulmuĢ olur. Tek yumurta ikizlerinde bile iris yapıları farklıdır. 8. Yani iris dokusu tamamen kiĢiye özel bir yapıdadır. j = I (x+a. ĠĢleme baĢlamadan önce resmi tekrar boyutlandırmak gerekebilir. Parmak izi gibi yöntemlerde örnek alınırken fiziksel olarak temas olduğundan dolayı örnek alma sırasında yanlıĢ veriler alınabilir.Belli bir yönde „d‟. I. Ġris örneği alınırken ~10cm mesafeden bir resim çekilmesi yeterlidir. gri seviyeye sahip resmimizde mesafeyi „a‟ olarak alırsak . Bu matris oluĢturulduktan sonra yapay sinir ağlarını eğitmekte kullanılır. 215 .Yönü belirten açı değeri 0.3. Doğumdan sonra oluĢan iris dokusu dıĢardan bir etki gelmediği sürece ölene kadar değiĢmez.y) => p (i. belli bir mesafede „a‟ belirlenen gri seviye değerleriyle iki pikselin resim üzerinde hangi sıklıkta bulunduğunu belirten matrise co-occurance matris denir.Resim 70: Ġris Bölgesi Yukarıdaki Ģekilde olduğu gibi göz bebeğinin sağından solundan ve altından belirli sabit büyüklükte parçalar alınır. Avantajları Ġris parmak veya yüz gibi vücud dıĢında olan bir organ olmadığından dolayı zarar görme olasılığı daha düĢüktür. Herhangi d ve a değerleri kullanılabilir. co-occurance matris de p ile simgelensin.3.

3. Ayrıca örnek alma sırasında kiĢinin belirli bir noktaya bakması da bu iĢlemi zorlaĢtırmakta ve yöntemin az tercih edilmesine yol açmıĢtır.5. Buradan sonraki iĢlemler parmak izindeki yöntemlere benzemektedir. Daha iyi sonuç almak için eĢikleme iĢlemi ardıĢıl olarak yapılır ve birden çok eĢik değeri alınarak adım adım damar görüntüsü elde edilir.Retina resmi çekildikten sonra elde edilen görüntüde eĢikleme yapılarak damar görüntüsü elde edilir. 8.3. Buna rağmen fiziksel olarak değiĢime ve deformasyona açık olan bir bölge olan el üstünde yara vs gibi değiĢimler olduğu zaman tanıma iĢlemi olumsuz sonuç vermektedir. 216 . Ortaya çıkan son görüntü üzerinde özellik çıkarma iĢlemleri yapılır.Göz. Yüksek çözünürlüklü iris resimleri ve üzerine iris deseni basılmıĢ lensler ile varolan sistemleri aĢmak mümkün olabilir. Dezavantajları Tanımanın yapılabilmesi için çekilen resmin çözünürlüğünün ve kalitesinin çok iyi olması gerekir.3. Damar Tanıma Damar tanıma retina tanıma ile aynı algoritma ile çalıĢır. Elde bulundan damarlarda kiĢiye özgü olduğundan dolayı geçerliliği olan bir yöntemdir.4. Ayrıca retina yönteminin aksine elden örnek resim alması daha kolay olmaktadır. Retina Tanıma Retina tanıma iĢlemi insanın göz bebeği arkasındaki damar tabakanın tanınmasıdır.4. Bu yöntemde de el resmi çekildikten sonra damar yapısı ortaya çıkarılır ve tanıma iĢlemi retina yönteminde olduğu gibi yapılır. Ancak bu yöntemde örnekler göz arkasında bulunan damarlar yerine el üzerinde ki damarlardır.3. Bu bölgedeki damarlar kiĢiden kiĢiye değiĢmesine rağmen damar ve göz hastalıklarından (ör:diabet) damarların etkilenmesi söz konusu olduğundan pek yaygınlaĢmıĢ bir yöntem değildir. Bu eĢikleme iĢlemi için gerekli olan değer dinamik olarak (genellikle otsu algoritmasıyla) elde edilir. 8. insanın ölümünden sonra en kısa sürede değiĢime uğrayan organlardan biridir. 8. Aksi halde beklenen sonuçlar elde edilmeyebilir.

3. DNA tanıma günümüzde en güvenilir kimlik doğrulama yaklaĢımlarından biridir ve en çok babalık testleri ve adli iĢlemlerde kullanılmaktadır. Bundan dolayı yazı yazılırken yapılan tespit hem daha doğru sonuçlar verir hemde güvenliği artırır. DNA Tanıma Teknolojisi DNA yapısının kiĢiye özgü bir karakteristik olduğu ilk olarak 1985 yılında keĢfedilmiĢtir.6. 8. noktaları ve çizgileri çizme sırası da dikkate alınabilecek bir takım özelliklerdendir. KiĢilerin el yazısında kullandıları harflerin biçimleri birbirinden farklılık göstermesinin yanı sıra bu harfleri oluĢturma biçimleri de dikkate alınır ve yöntemin baĢarı oranı arttırılır. DNA tanımada saç.3. Bundan dolayı maliyeti diğer yöntemlerde kullanılan cihazlara göre daha fazla olabilir. kan ve diğer biyolojik materyaller incelenmektedir.7. Sitozin (C) ve Timin (T) olarak sıralanabilir.Diğer tanıma yöntemlerinde örneğin alındığı cihazın (ör:kamera) sadece o iĢ için üretilmemiĢ olması yani baĢka amaçlarda da kullanılmasının yanı sıra el yazsını tanımak için kullanılan cihazlar bu amaca özel hizmet eden cihazlardır. Yöntemde hücre nukleuslarındaki kromozomlarda saklanan DNA molekülleri kullanılmaktadır. El Yazısı Tanıma El yazısı tanıma iĢlemi ilk bakıĢta kesin bir sonuç vermeyeceği düĢüncesi uyandırmasına rağmen tanıma iĢlemini baĢarıyla gerçekleĢtirmektedir. Guanin (G). Varolan bir yazıdan tanıma yapılırsa birçok özellik kaybolabilir ve taklidi muhtemel bir hale gelir.Resim 71: El ve Damar Tanıma Teknolojisi 8. Bunlar: Adenin (A). Her bir DNA molekülü 4 kimyasal birim içerir. Bu yapılar Ģeker molekülleri ve fosfat grupları ile birlikte pozisyon ve 217 . Harfleri oluĢturma sırası.

5. Parçaların ayrılması.C.T yapılarının aynı ardıĢık diziliĢlerinin oluĢturduğu tekrar yapısı. DNA örneğinin alınması. Polimeraz zincir tepkimesi (PCR) kullanılarak enzimatik sınırlama ve yükseltmenin gerçekleĢtirilmesi. Örneklerin karıĢması. 218 .G. 2. Son yıllarda gündeme gelen DNA çipler ve mikrodiziler ile bu yöntemin elveriĢsiz özellileri ortadan kaldırılacaktır [132]. tekrar sayısı ve miktarının değiĢimi kiĢiye özgüdür. DNA tanımada gerçekleĢtirilen iĢlemler aĢağıda verildiği Ģekilde sıralanabilir: 1. Tekrar yapılarının vs bulunması. Ayrıca iĢlem süresinin 24 saat gibi bir zaman gerektirmesi de bu yöntemi gerçek zamanlı kimlik kontrolünün gerektiği durumlarda elveriĢsiz hale getirmektedir.diziliĢ açısından genetik bilginin kodlandığı çatıyı oluĢtururlar. kemik iliği nakli gibi durumlarda yöntemin baĢarısı düĢmektedir. DNA analizi diğer biyometrik teknikler ile karĢılaĢtırıldığında maliyeti yüksektir. kirletilmesi. DNA‟nın izole edilmesi. Tek yumurta ikizleri buna istisnadır. 4. 6. Tandem tekrarlaması olarak bilinen A. Resim 72: DNA AraĢtırma Metodu Doğruluğu çok yüksek bir yöntem olmasına rağmen diğer biyokimyasal ve kimyasal analizlerde olduğu gibi DNA analizinde de yöntemin doğruluğu örnek kalitesine bağlıdır. 3. Elde edilen sonuçların analiz edilmesi.

3. Eğer biyometrik tanıma yöntemleri bu alanda kullanılırsa alıĢveriĢ sonrası kasada sadece parmağımızı yada bakıĢımızı (iris. Biyometrinin Geleceği Yakın gelecekte biyometrik kimliklerimiz bizleri yanımızda taĢıdığımız kimliklerden. Ģifrelerden.8.8. loyalty iĢlemleri Yüksek güvenlik bölgelerine eriĢim kontrolü Personel devam ve takip uygulamaları ATM'lerde kullanıcı tanımlama Çağrı merkezlerinde kimlik saptama Havalimanlarında check-in ve boarding iĢlemleri Sınır kontrolü ve sınır kapılarından giriĢlerin kontrolü Ġnternet bankacılığında kullanıcı tanımlama Kurumsal ağ.retina vs. kartlardan tamamen kurtaracaktır. kiĢisel bilgisayar ve taĢınabilir bilgisayar güvenliği.Bu tip sistemler insanların tamamen kayıt altına aldığı için bu tip verilerin saklandığı veritabanlarının güvenliği en üst düzeyde olmalıdır. veli kontrolü Elektronik ödeme. Günlük hayatta birçok iĢlemimizi bu yöntemlerle yapabileceğiz. SSO Kiralık kasalara eriĢim güvenliği SatıĢ noktası terminallerinde (POS) kullanıcı tanımlama Çek onaylama iĢlemlerinde kullanıcı güvenliği Kombine bilet uygulamaları Ulusal kimlik uygulamaları. Ayırca sahte kimlik veya kredi kartı gibi olayların da önüne geçilmesi için mükemmele yakın bir çözüm üretmektedir. sürücü ehliyeti ve pasaportlarda kimlik tespiti 219 .) kullanarak paramızı ödeyebileceğiz. Hastanelerde yeni doğan ünitelerine eriĢim kontrolü Okullarda öğrenci devam takip ve eriĢim kontrol. Daha sonraları ise kartların çalınmasıyla gerek bankalar gerek kullanıcılar birçok sorunla karĢılaĢtılar. 8.3.9. Örneğin kredi kartı kullanılmaya baĢladıktan sonra insanlar nakit para taĢımak yerine bu kartları taĢımaya baĢladılar. Yeterince yaygın kullanıma eriĢtiği zaman suç oranında etkisi hissedilir Ģekilde düĢüĢler yaĢanacağı kesindir. Biyometri’nin Kullanım Alanları Biyometrik sistemlerin kullanım alanları hayal gücünüz ile sınırlı olmakla beraber yaygın olarak.

Türkiye'de bir banka hesabı ve parmak izi tanıma sistemi bulunan bankamatiklerden kredi kartı kullanmadan sadece parmak izini göstererek para çekebilen. biyometri teknolojisi yaygın ve etkin bir biçimde kullanılabilmesi için bu standart gereklidir [134]. trafik) Binalara. web güvenliği gibi alanlarda da etkili olacak. iĢlem yapmasını mümkün kılmak için gerekli olan standartlar belirlenmektedir. iris-retina tabakası. dizüstü veya masaüstü sistemde bulunan tanımlama cihazına basılan parmak izi ile web üzerinden ulaĢılan banka hesabında kayıtlı parmak izini karĢılaĢtırmak için iki sistemin de okuduğu biyometri verilerinde mutlaka bir standart oluĢması gerekiyor ki.Hastane ve sigorta kuruluĢlarında hasta takibi ve kimlik saptama Kamu hizmetlerine yönelik kayıt takibi (SSK. örneğin. parmak izi. Bu sebeple. bankacılık iĢlemlerine ulaĢabilen bir kullanıcının dünyanın baĢka bir ülkesindeki bir bankanın da bankamatik cihazından.10. irisretina tanımlaması iĢlemleri elektronik ticaret. Resim 73: Biyometrik Alanlar Biyometri teknikleri. International Committee for Information Technology Standards (INCITS) (Uluslararası Bilgi Teknolojileri Standartları Komitesi) tarafından. Biyometrik Teknolojiler Standart mıdır? Biyometrik güvenlik sistemleri konusunda uluslararası bir standart söz konusudur.3. 8. parmak izi. vergi. Türkiye'deki mevduat veya kredi hesabına ulaĢarak. ses tanımı gibi biyometrik tanımlama sistemlerinde kullanılacak iĢlemlere uluslararası bir standart getirme çabası sonucunda. bugün Ģimdilik sadece dizüstü bilgisayarları açmak. tesislere ve ofislere eriĢim güvenliği Elektronik bilet satıĢı CRM uygulamaları sayılabilir [131]. sabit diskleri kullanabilmek gibi nispeten küçük uygulamalar için kullanılsa da. 220 .

11. Uydular yeryüzüne gönderdikleri sinyalleri değiĢen oranlardaki sinyal seviyeleri ile gönderirler. Birey Ayırt Etme Kaynakları KarĢılaĢtırma Tablosu Tablo 10: Birey Ayırt Etme Kaynakları KarĢılaĢtırma Tablosu BÖLÜM VIII 9. UYDULARIN TARĠHSEL GELĠġĠMĠ ĠletiĢim ağlarının en önemli kavramından biri olan uydular. üzerinde bulunan elektronik devrelerden geçirerek. UYDU NEDĠR? Herhangi bir bölgeden gönderilen sinyalleri.3. almiĢ olduğu sinyali istenilen bölgelere değiĢik frekanslarda gönderen ileri teknoloji cihazlardır[141].1. UYDU SĠSTEMLERĠ 9.8. Buna uyduların ayak izi denir[141]. SSCB‟nin 1957 yılında ilk insan yapımı uyduyu uzaya göndermesiyle baĢlayan uzay yarıĢında.2. 9. soğuk savaĢ 221 .

Early Bird.5.taraflarının çok büyük ölçüde kamusal kaynak aktarmasıyla ortaya çıkan büyük bir teknolojik alanın ürünüdür[142]. UYDULARIN ENERJĠ KAYNAKLARI Uyduların gücü kısa süreli iĢleyebilen bataryalar veya uzun süreli kullanılabilen güneĢ panoları vasıtasıyla güneĢten elde edilir. 9. Gezegenler ve uydular milyonlarca yıl süreyle dönerler. Bunu 1967‟de Intelsat II. Uydu yörüngeleri genel olarak dünyaya olan uzaklıklarına kullanım amaçlarına ve yörünge düzlemlerine göre isim alırlar. BaĢka bir anlatımla uyduyu dengede tutmaya yarayan roketlerin yakıtı bittiğinde uydu ömrünü tamamlamıĢ olur[142]. 1969 yılında ise Intelsat III izledi[142]. 9. 9. Bunlara örnek verecek olursak Televizyon ve Radyo gibi amaçlara yönelik olan haberleĢme uyduları Clarke Belt adi verilen ve yeryüzüne uzaklığı yaklaĢık olarak 36000 km olan bir kuĢak üzerinde bulunurlar.4.3. Bu kuĢak jeosenkron (yeryüzü ile es zamanlı) bir yörüngedir[143]. Aksi bir durum ortaya çıkmadığı sürece bir uydunun ömrü üzerindeki denge roketlerinin yakıtı ile direkt olarak ilgilidir. 222 . BaĢka bir deyiĢle kullanılması düĢünülen uydunun amacına yönelik olarak yörüngesi değiĢecektir. Gezegen uyduyu yerçekimi etkisi ile kendisine çeker. UYDULARIN YÖRÜNGESĠ Uydular çevresinde döndüğü gezegen tarafından yörüngesinde tutulur. uydu güç olarak bataryaları kullanır[143]. UYDULARIN ÖMRÜ YaklaĢık olarak bir uydunun ömrü 12–15 yıl kadardır. Yeryüzünden bakıldığında hep aynı noktada kalan uyduların ilki. Bunun sebebi uzayda sürtünme ya da yavaĢlatıcı etkinin çok az olmasıdır[143]. Dünyadaki bütün uydular ayni yörünge üzerinde durmazlar. Uydu üzerine dünyanın gölgesi düĢtüğünde. Clarke kuĢağı diye adlandırılan yörüngeye 1965 yılında ABD tarafından yerleĢtirildi.

Bazı uydulardan bu band içinde TV yayınları da verilmektedir. Resim 77: Uydu ve Yer Ġstasyonu 9. Bir yukarı-link için en kullanıĢlı frekans bandı 5.425 GHz dir. Uydu yer istasyonu vericisinde temel bandda bulunan iĢaret bir taĢıyıcı ile modüle edilip. X Bandı Yayınları Frekansları 6-11 GHz'in arasında olan ve genellikle askeri haberleĢme amaçları için kullanılan bir yayın türüdür. Uydu haberleĢme yer istasyonları ile sağlanmaktadır[1]. Uydu bu iĢaretleri kuvvetlendirip.6.1. Bu bantlar Ģunlardır: 9.2. Uyduya haberi göndermek ve almak için yeryüzünde yer istasyonları kurulmuĢtur. UYDU ĠLETĠġĠM SĠSTEMLERĠ Yer yüzeyinin etrafında 120o aralıklara yerleĢtirilmiĢ ve jeosenkron yörüngeli uydularla dünyanın her tarafıyla haberleĢme gerçekleĢtirilmektedir[1]. Bu uyduların asıl kullanım amacı.925–6. yüksek güçlü kuvvetlendiricisi ile kuvvetlendirilerek. Bir yer istasyonunda uyduya ıĢınlanan iĢaretin yoluna yukarı-link adı verilmektedir. AĢağı link için frekans bandı 3. Yer istasyon vericileri birbirinden bağımsız 24 televizyon resim ve ses iĢaretleri çoğullanarak yukarı-link taĢıyıcısına bindirilip jeosenkron uyduya gönderilmektedir.6. tele haberleĢme sinyallerinin ve diğer askeri sistemlerin kullanıldığı frekans bandıdır[144]. gemi yer ve yön tayin sinyallerinin.2 GHz dir[1]. Televizyon Yayını ve Uydu Frekansları Uydulardan alınan TV yayınları frekans bantları ile tanımlanır. taĢıyıcı frekanslarını değiĢtirerek tekrar yer istasyonuna aĢağı link üzerinden iletilmektedir. sonra bu modüle edilmiĢ iĢaret yüksek kazançlı ve dar ıĢın demetli bir anten ile ıĢınlanmaktadır[1].6.7–4. 223 .9.

Yörüngesel hareketi sırasında bir kutup bölgesi üzerinde dünyaya çok yaklaĢırken diğer bir kutup bölgesinde ise dünyadan çok uzak bir noktadan geçer. Televizyon yayınlarının büyük bölümü bu banddan yapılır[144]. UYDU ÇEġĠTLERĠ Uydu iletiĢim sistemleri için kullanılan frekans değerleri belli bir frekans aralığını kapsamaktadır.4. Birkaç 10 GHz değerinin üstündeki frekans değerleri de yağmur gibi etkenler sebebi ile Atmosfer tabakasını aĢamaz[137]. Bu tip uydular. dünyaya uzaklıkları en fazla değiĢen uydulardır. C Bandı Yayınları 4-6 GHz frekansında kullanılan yayın Ģekline verilen isimdir.1. 9.MEO) Yerdurağan Yörünge Uyduları (Geostationary Earth Orbit-GEO) Yüksek Yörünge Uyduları (High Eliptical Orbit-HEO) 9. Yeryüzünden olan yüksekliklerine göre uydular     Alçak Yörünge Uyduları (Low Earth Orbit – LEO) Orta Yörünge Uyduları (Medium Earth Orbit.9. 9. 9. 9. Multimedya uygulamaları ve sayısal TV yayınları bu banddan yapılır[144].6. ağırlıklarına. Ku Bandı Yayınları Bu band 12–14 GHz arası frekans bandlarını kapsar. Birkaç yüz MHz değerinin altındaki frekans değerleri Ġyonosfer tabakasını aĢamaz. diğer uyduların 224 .1.1.7.6. Ka Bandı Yayınları Bu band 20-30 GHz arası frekans badlarını kapsar. sağladıkları hizmetlere ve benzeri pek çok kritere göre sınıflandırılabilir. Alçak Yörünge Uyduları(Low Earth Orbit-LEO) Yüksek Yörünge Uyduları (HEO). yörüngelerinin Ģekillerine.6. Uydular.5.7. Bu bandda kullanılan alıcı antenleri genellikle elek Ģeklinde yapılır[144].3.7. Yaygın olarak kullanılan bir sınıflandırma türü ise yeryüzünden olan yüksekliklerine göredir[137].

ĠletiĢim amaçlı uyduların hemen hepsi Jeosenkron Ekvatoral yörünge üzerinde bulunan uydulardır[1]. Orta Yörünge Uyduları 5000–13000 km yükseklikte bulunan uydulardır. Orta Yörünge Uyduları (Medium Earth Orbit-MEO) 9.7. Yerdurağan Yörünge Uyduları(GeostationaryEarth Orbit-GEO) 9. 225 . Yere göre sabit olmaları nedeni ile çeĢitli hizmetler için oldukça elveriĢlidir.1. Daha çok bilimsel çalıĢmalar ve bölgede bulunan iĢ istasyonlarının iletiĢimi için kullanılırlar[1]. Alçak Yörünge Uyduları (LEO) ile Yerdurağan Yörünge Uyduları (GEO) arasında bulunan yörüngede hareketlerini sürdürürler. Ancak 36000 km gibi bir yükseklik söz konusu olduğundan.7.3. Daha çok bilimsel çalıĢmalar ve bölgede bulunan iĢ istasyonlarının iletiĢimi için kullanılırlar[142]. Bu yörüngede bulunan uydular GPS hizmetleri gibi yerkonum belirleme için kullanılırlar[142]. gecikmeye duyarlı uygulamalar için GEO uyduları elveriĢsiz kılar[1]. sinyaller yüksek gecikme ve yol kaybına uğrarlar. sadece 3 GEO uydu ile dünyanın büyük çoğunluğu kapsanabilmektedir.eriĢemediği kutup bölgelerinde etkilidir. Yüksek Yörünge Uyduları (HEO). Dönme periyotları Dünya‟nın dönüĢ periyoduna eĢittir ve dolayısı ile yeryüzündeki bir gözlemciye göre durağan görünmektedirler. dünyaya uzaklıkları en fazla değiĢen uydulardır. Bu tip uydular. Yeryüzünden yaklaĢık 36000 km yükseklikte Ekvator düzleminde olan uydulardır. Kapsama alanları neredeyse tüm dünyanın %40‟ı olmak üzere oldukça geniĢtir.7. diğer uyduların eriĢemediği kutup bölgelerinde etkilidir. Yörüngesel hareketi sırasında bir kutup bölgesi üzerinde dünyaya çok yaklaĢırken diğer bir kutup bölgesinde ise dünyadan çok uzak bir noktadan geçer. Kutup bölgeleri GEO uydular tarafından kapsanmaz.1.2. ancak bu kısımda nüfusun yok denecek kadar az olduğu düĢünüldüğünde çok da büyük bir dezavantaj değildir.4.1. Yüksek Yörünge Uyduları (High Eliptical Orbit-HEO) 9. Ayrıca. Yüksek gecikme değerleri. ĠletiĢim amacıyla kullanılan uyduları çok yüksek alıcı-verici anten kulelerine benzetebiliriz.

erken uyarı uyduları olarak sınıflandırılabilir[1]. uyduların kullanım amaçlarına göre değiĢir. Hem alçak yörüngelerde. konumlandırma uyduları. değiĢik amaçlar doğrultusunda sınıflandırılırken yörüngeleri de amaçlarına uygun bir Ģekilde değiĢmektedir.7. Fotoğraf Uyduları: Fotoğraf uyduları askeri hedefleri tanımakta. Elektronik Uydular: Bu uydular karĢı tarafın askeri hareketlerini elektromagnetik dalgalar ile izlemekte kullanılmaktadır. Askeri amaçlı uydular: Casus uyduları. Bu uydular. Yörüngeler jeosenkron (yere eĢ zamanlı).7. okyanus gözlem uyduları. Çok genel olarak uyduların kullanım amaçlarına göre sınıflandırılması:      Askeri amaçlı uydular HaberleĢme uyduları Televizyon yayın uyduları Yön bulma uyduları Meteoroloji uyduları Askeri Amaçlı Uydular 9. Erken Uyarı Uyduları: Erken uyarı uyduları karĢı tarafın nükleer saldırıya geçip geçmediğini belirlemekte kullanılmaktadır. denizcilik ve havacılık için kesin konum sağlamakta. Silahlı Kuvvetlerin kendi içinde bilgi alıĢ-veriĢine olanak sağlamaktadır. Genel olarak yörüngeler 150-400 km arasındadır[139]. saptamakta ve konumlandırmada kullanılmaktadır[1]. hem de jeosenkron yörüngelerdeki uydular radyo ve radar iletiĢimi ile izleyebilmektedir[1]. Okyanus Gözlem Uyduları: Gemilerin izlenmesinde ve deniz koĢullarının saptanmasında kullanılmaktadır[1]. Kullanım Amaçlarına Göre Uydular Yörüngelerin dünyadan uzaklığı. Casus uyduları: Bu uyduyu da fotoğraf ve elektronik uyduları. 226 .2. meteoroloji ve jeodezi Ģeklinde gruplandırılabilinir[140]. yarı senkron ve alçak yörüngeli olabilir. haber alma uyduları. Askeri amaçlı uydular belirlenen noktaların fotoğrafını çekmekte.1.9.2.

alınacak olan verinin tipini ve verileri gönderen uydunun yörünge karakteristiğini dikkate almak gerekir. 4 adet uydudan gelen konum bilgileri ile hedefin yeri tespit edilmektedir. Bu nedenle meteorolji uyduları. yere göre sabit noktada bulunmaları ve döngüsünü 24 saatte yapmaları zorunluluğu nedeniyle.3. gerçekleĢtirdiğimiz telefon konuĢmalarının çoğunda farkında 227 . 9. 36000km deki yere eĢ zamanlı yörüngeye yerleĢtirilmektedirler[142].8.2. sabit uydular ekvator düzlemindeki jeosenkron yörüngeye yerleĢtirilmiĢtir[142]. Bu sistem 6 ayrı yörüngede 18 uydudan oluĢmuĢtur. 20 bin km yükseklikte ki yarı senkron yörüngedeki bu uydular 24 saatte yerkürenin çevresinde 2 kez dolanmaktadırlar[1]. HaberleĢme Uyduları Global haberleĢme amaçlı uydular. ABD‟ de hedefin konumlarını vuruĢta 5m sapma sağlayan Navstar konumlandırma sistemini geliĢtirmiĢtir.9. Her uydu kendi konumu ve zamanını kullanıcıya bildirmektedir. Kutupsal yörüngeli uyduların yüksekliğinin (650km-1500km) geniĢ bir aralıkla değiĢebilir olmasına karĢılık. Yön Bulma Uyduları 9. Meteoroloji Uyduları 9.7. Böylece savaĢ alanlarının füzelerle daha isabetli vurulması sağlanır[1]. Konumlandırma uyduları hem dost hemde düĢman kuvvetlerinin yerinin tespit edilmesinde kullanılmaktadır. UYDULARIN YAPISI.7. Yakın kutupsal yörüngeli uydular(650-1500km) olmak üzere ikiye ayrılmaktadır[142]. Ortalama %99.4.7.5'lik yıllık aktif çalıĢma oranıyla. Tercih edilen istasyon düzenlemeleri yapılırken. YÖRÜNGESĠ VE ENERJĠSĠ Günümüzde Uydu HaberleĢme Sistemleri artık hayatımızın bir parçası olmuĢtur. evimize gelen televizyon sinyallerinin. Bölgesel Meteoroloji verileri daha kesin elde edilebilmesi için çoğunlukla yakın kutupsal yörüngeler.2.   Yeryüzüne göre sabit konumlardaki jeosenkron uydular. yaptığımız bilgi alıĢveriĢlerinin.2.2. bu amaçla kullanılmaktadır[142].

uplink) ve alınmasını (indirme hattı. gerekli önlemlerin alınması sağlanmıĢ olur. 9. 9. gönderme frekansına çevirici) aracığıyla gerçekleĢtirilen ve iletiĢim trafiğinin gönderilmesini (çıkarma hattı. Artan iletiĢim trafiği.1.olmasak da altyapı olarak uydu sistemleri kullanılmaktadır.8. vb) monitör ve 190 kontrol edilebilir. Yer Ġstasyonları Yer istasyonları anten modülü. Ayrıca karasal haberleĢme Ģebekesiyle bağlantıyı sağlayan altyapı ve sistem monitörleme modülleri de bulunmaktadır[148]. alma ve gönderme modüllerinden oluĢur. gün geçtikçe daha fazla kanal kapasiteli ve daha hızlı haberleĢme sistemlerinin kurulmasına neden olmaktadır. bir uydudan.2. uyundun yörüngesi. Resim 74: Yer Ġstasyonları bağlantısı 228 . uydunun yörüngesini. Uydu HaberleĢme Sistemleri Uydu iletiĢim sistemleri. Böylece olağandıĢı durumlarda sistemdeki aksaklıklar monitör edilip. uzaydaki konumunu ve çalıĢmasını denetleyen bir yeryüzü istasyonundan ve uydu üzerindeki transponder (alma frekansını.8. Uydu haberleĢme sistemleri saydığımız bu ihtiyaçları karĢılayabilecek özelliklere sahip teknolojisiyle gelecekte çok daha yaygın ve spesifik olarak kullanılacaktır. anten modülüne bağlı uydudan sinyalleri algılayan arama modülü. Yer istasyonu sayesinde uydu haberleĢme sistemindeki tüm parametreler (güç. yer terminalleri parametreleri. downlink) sağlayan yer terminalleri ağından oluĢmaktadır[145].

gezegen. Bu kuĢaklar güneĢten ya da yıldızlar arası ortamdan gelen yüklü parçacıkları hapsederek. Yer yörüngeli uyduların büyük bir kısmı Van Allen manyetik kuĢakları içersinde bulunurlar. Bu tabakanın en belirgin özelliği yansıtıcı olmasıdır. Altın barak oluĢan elektriği toplamaya yarar. Ġkinci neden ise özellikle altının iyi bir iletken olmasıdır.3. Bunlar sırasıyla dünya etrafında bir günde bir turdan fazla yol alan uydular olan LEO tipi uydular. Bu parçacıkların oluĢturdukları elektrik alan uydudaki elektronik aletlerin çalıĢmasını engeller.9. kutup ıĢımasına neden olurlar. Ġçlerinde ve dıĢlarında yapacakları iĢe göre uygun aletlerle donatılmıĢtır. Üçüncü bir neden ise mikron büyüklüğündeki asteroidlerin uydunun iç kısımlarına zarar vermesini engellemek içindir. güneĢ gibi) eliptik veya dairesel yörüngeye girmek üzere imal edilmiĢ araçlardır. Ģu kısımlardan oluĢtuğu görülür: Resim 75: Türksat‟ ın Yapısı Uydunun dıĢ kısımları gümüĢ veya altın bir baraka ile kaplanmıĢtır (özellikle tüm haberleĢme uyduları. GüneĢ ıĢınları yansıtılarak uydunun ısınması engellenmiĢ olur[147]. Kabaca bir uydunun yapısı incelenirse. Uyduların Yapısı Günümüzde kullanılan uydu tipleri. 229 . Özellikle haberleĢme uydularının anten bağlantıları bile altın barak ile kaplanmıĢtır. dünyanın etrafında dünya ile aynı hızda dönen GEO tipi uydular ve dünya etrafındaki dönüĢünü bir günden daha uzun sürede tamamlayan HEO tipi uydulardır. dünya üzerinde bulundukları yörüngelere göre üç grupta sınıflandırılır.8. iç gezegenlere gönderilen uydular ve ay modülleri). Uydu bir merkezi cisim etrafında (yer.

). bilgisayarlar vb. yakıtı ve aküleri barındıran bölümdür. 9. gezegenleri. Ayrıntılı olarak uyduları yapı bakımından üç bölüme ayırabiliriz. teleskoplar. Bu tür uydulara yansıtıcı uydular denir. Ölçümleri radyo sinyalleri ile yeryüzüne ulaĢtırıyordur. Bu dönme düzgün olmak zorundadır ve daima kontrol edilir. Birinci bölüm hizmet bölümü denilen ve uyduyu yörüngede tutan.2. Uydular güneĢ ıĢınlarından korunmak için kendi eksenleri etrafında dönerler.1. Bu sistemler yardımı ile uydunun yeri.3. hareketlerini düzenleyen. HaberleĢme uyduları ise yeryüzünün belli bir bölgesinden gelen sinyalleri diğer tarafa aktarırlar (devletler ve kıtalar arası telefon konuĢması.8. Uydudaki bilgi yerdeki belli istasyonlara belirli zamanlarda aktarılır. Pozisyon Belirleme ve Sabitleme Üniteleri 9. dengeleyen kimyasal ve elektriksel tepki motorlarını. tüm haberleĢme donanımı yer almaktadır. 230 . Bilgisayar ve Veri Toplama Sistemleri: Dedektörler. Güç Kaynakları 9. DıĢ ortamdan (GüneĢ‟ten) enerji güneĢ panelleri ya da güneĢ pilleri yardımıyla sağlanır. Ayrıca astroid veya yörüngedeki bir uydu artığı ile çarpıĢma uydunun kontrolden çıkmasına neden olabilir. Üçüncü bölüm ise güneĢ levhaları ve tüm antenlerin bulunduğu dıĢ kısımdır[147].3. Bu enerji ya imalat sırasında kendisine yüklenmiĢ piller (doldurulmuĢ pil veya atom pilleri) vasıtasıyla karĢılanır.4. güneĢi ya da derin uzayı inceliyor demektir. radyo antenleri.8. kameralar. Güç kaynağı bir uydunun en önemli kısmıdır. HaberleĢme Sistemleri Eğer uydu ölçüm yapıyorsa.3. hareket sistemini. Ona göre de gerekli yörünge düzeltmeleri yapılır. TV yayını vs. Belli bir yıldıza kilitlenme için uydunun pozisyonu çok önemlidir. Ġkinci bölümde uydunun ana görevini yerine getiren transponderler.9. Bunun dıĢında uyduların yörünge düzeltmelerinde belli bir eksoz hızı elde etmek için itme kuvvetine ihtiyaçları vardır.8.3. Ya da uydu enerjisini dıĢ ortamdan tedarik eder.8. örneğin astronomik amaçlı ise yıldızları.3. Uydu üzerindeki elektronik ve mekanik donanımı çalıĢtırmak için enerjiye ihtiyaç vardır. Bu tür enerji ile 191 genellikle imalat sırasında uyduya yüklenir (yanıcı ve yakıcı sıvı yakıtlar) ya da uzay mekikleri vasıtasıyla yörüngede yakıt nakli yapılır. Bu tür elde edilen enerji elektronik aksam için gereklidir. Bunun dıĢında uydu ile bizzat haberleĢmeyi sağlayan sistemler vardır. enerji durumu. hızı tespit edilir.

9. ancak dönme yönünün tersinde dönen düĢük ataletli bir platform üzerine oturtulmuĢtur. dünya üzerinde istenen bir noktaya yönlendirilebilmesi için antenlerin her zaman dünyaya dönük olması gerekmektedir. Dünya üzerinde bir yörüngede bulunan uydunun alıcı ve verici antenlerinin. Temel olarak. haberleĢmenin niteliği ile doğrudan ilgilidir. güneĢ enerjisi gibi dıĢ etkenler yanında uydunun dengelenmemiĢ iç hareketleri gibi birçok değiĢik kuvvetin etkisindedir.8. 231 . yüksek açısal momentumu bulunan bir denge çarkı gibi davranması sağlanmaktadır. alıcı antenine gelen yer terminali sinyalini filtreledikten ve yükselttikten sonra sinyali ulaĢması gereken yer terminaline istenen frekansta iletmekle yükümlüdür. Günümüzde ise yeni kararlı tutma yöntemleri geliĢtirilmiĢtir. Böylece uydunun.2. Bu etkenler uydunun istenen yörüngede kalmasını önlemektedir.1. Uyduyu OluĢturan BileĢenler 9. Uydu Transponderleri Uydu transponderleri. Uydu.) bu doğrulayıcı sistemler devreye girer.8.Uydunun tasarımı. Antenlerin her zaman dünyaya dönük tutulması için antenler ve 192 tüm haberleĢme donanımı uydunun dönme hızıyla aynı hızda. uyduyu kendi ekseni etrafında döndürmek gerekmektedir.4.4. dünyanın manyetik alanı. Bunlardan en önemlisi "Üç eksenli kararlı tutma" yöntemidir.4.8. Uydunun bu Ģekilde kararlı tutulmasına "Çift Dönme" yöntemi denir. Ġstenen frekans ve polarizasyondaki radyo frekans dalgalarını iletmek. Güç yükseltecinin doyum noktasına ulaĢması durumunda (birden fazla taĢıyıcı sinyalin aktarımı durumu vb. Aksi halde iletiĢimin sürekliliği sağlanamayacaktır. Bu kuvvetlerin olumsuz etkilerini ortadan kaldırmak ve dolayısıyla uyduyu kararlı bir durumda tutmak için. 9. Antenler Kurulduğu bölgedeki istenen frekans ve polarizasyondaki radyo frekans Uydu antenlerinin temel görevleri aĢağıdaki gibi sıralanabilir: dalgalarını toplamak. Anten hüzmesi dıĢındaki alanlara minimum güç yaymak. Mümkün olduğunca az istenmeyen sinyal toplamak. yörüngede iken yerçekimi farklılığı. tekrarlayıcı (röle) mantığıyla çalıĢır.

Tutulma süresinde uydu dünyanın gölgesinden geçerken güneĢ panoları enerji üretmeyeceklerinden. Bu koĢullar altında parçacık radyasyonu. Uydularda bugün kullanılan solar enerji sisteminin yakın bir gelecekte yerini nükleer enerji sistemine bırakması beklenmektedir. termo-elektrik ve termo iyonik hücrelerdir. elips.Resim 76: Uydunun GüneĢ Panellerini Gösteren Bir Fotoğraf 9. Ancak nükleer enerjinin kullanılması sırasında uyduda bulunan haberleĢme donanımının radyasyon etkisine karĢı son derece iyi bir Ģekilde korunması gerekmektedir. hiperbol. UYDULARIN YÖRÜNGELERĠ Kepler yasasına göre dünyanın etrafında dönen bir cisim dünyanın uydusu olur. Uydunun Akü ve GüneĢ Panelleri Uydunun enerji ihtiyacını karĢılamak için kaynaklar güneĢ hücreleri nükleer reaktörler. Bu uydunun yörünge sayısı sonsuzdur. Ni-Cd aküler -5[oC] ile +10[oC] arasında çalıĢtırılabilmektedir. hücresel yakıtlar. mor ötesi radyasyon.4. Bu yeni enerji kaynağının solar enerjiye göre en önemli üstünlüğü dıĢardan bir kaynağı. Genel olarak bozucu ek etkenler bulunmadığı sürece uzaydaki tüm yörüngeler daire.3. güneĢi gerektirmemesidir. 9.9. uydunun çalıĢmasını devam ettirebilmesi için akü bulundurulmaktadır[4]. Aküler genellikle Ni-Cd türdendir ve ağırlıkları solar hücrelere göre oldukça fazladır.8. mikro-meteorlar ve tutulma dönemlerindeki ısı değiĢimleri en önemlileridir. GüneĢ panolarının verimi çevre koĢulları yüzünden devamlı olarak düĢmektedir. 232 . parabol gibi bir konik Ģeklinde olabilmektedir.

Alçak yörünge uydularıdır ve dolanma periyotları kısadır.1. Yörüngede bulunan uydular yerçekimi ve merkezkaç kuvvetleri etkisi altında bulunmaktadır. yeryüzünün fotoğrafının çekilmesi. merkezkaç kuvveti ise dünyadan uzaklaĢmaktadır. yörüngesine oturtulduktan sonra. uydu doğu-batı yönünde sürekli kayar. okyanuslardaki akıntılar. erozyon. uydunun dünyaya olan yüksekliği azaldıkça artar. Bir uydu. Uydu yörüngesinin dünya yüzeyine olan yüksekliği uydunun hızından belirlenir. askeri bölgelerdeki hareketlilik. tarımsal ürünlerin tespiti. Yerçekimi kuvvetinde bir değiĢiklik. Yerçekimi kuvveti merkezkaç kuvvetine eĢit olduğunda. yeryüzündeki herhangi bir noktaya göre üzerindeki uydu konumu sürekli olarak sabit kaldığı için çok büyük önem taĢımaktadır. Genelde Yer‟in iyonosfer tabakası. Bu yörüngeye dünya ile eĢzamanlı yörünge denir. uydunun sabit konumunu bozmaktadır. yörüngesinde sabit tutan hız. Yer küresi döndüğü için devamlı olarak yeryüzünün farklı bölgelerini gözlerler. Uydu fırlatıldığında amaçlanan yörüngeye oturtmak tam olarak sağlanamayabilir. FırlatıĢta yerle eĢ zamanlı yörüngeye tam olarak oturtmak gerçekleĢtirilirse bile uydu çeĢitli bozucu etkenler yüzünden bu yörüngeyi uzun süre koruyamaz. yeryüzünün boylam çizgilerine paralel olarak dolanırlar. kutup bölgeleri. yer küresine ait bilgi toplama iĢleri bu tür yörüngeli uydular vasıtasıyla yapılırlar. uyduyu dünyaya doğru çekmekte. 9.Uyduların sonsuz sayıdaki yörüngelerinden ancak bir tanesi. maden ve petrol yataklarının tespiti gibi. 233 . 193 Bu yörünge ekvator düzlemi üzerinde dairesel ve üzerindeki uydu hızının dünyanın kendi ekseni çevresindeki açısal hızına eĢit olduğu özel ve tek bir yörüngedir. uydu yörüngesi tam olarak ekvator düzlemi üzerinde olmazsa kuzey-güney yönünde günde bir kaç kez doğu-batı yönünde günde iki kez olmak üzere gökte 8 rakamının Ģekline benzer bir salınım yapar. Yerçekimi kuvveti. Kutup Yörüngeli Uydular Bu tür uydular. Yerçekimi kuvveti merkezkaç kuvvetinden büyük ise uydu dünyaya düĢer. Yörünge yarıçapı farklı olursa. Yerçekimi kuvveti dünyanın ve uydunun ağırlığına. Bu etkenleri yenebilmek için uydunun tepki roketlerinin bulunması ve bunlar ve bunlar için gerekli yakıtla donatılmıĢ olması gerekmektedir. Bazı meteoroloji uyduları da kutup yörüngeli olarak atılabilmektedir. Merkezkaç kuvveti yerçekimi kuvvetinden büyük ise. yerçekimi ve merkez kaç kuvvetleri arasındaki denge bozulmadığı sürece yörüngesi de değiĢmektedir. Uyduyu. merkezkaç kuvveti ise uydunun ağırlığı ve hızına bağlıdır. uydu yörüngeden çıkar ve uzaya gider.9. uydu yörüngede sabit kalır.

Resim 77: Kutupsal Yörünge 9. Resim 78: Ekvatoral Yörünge 234 . Böylece bir yörüngede dünyaya göre sabit kalması için.94 saatte tam bir dönme yapmalı KoĢullarını sağlamalıdır. Göz ile bakıldığında yıldız sanılabilirler. periyodları da 24 saat civarındadır.2.9. Uydular dünya ile eĢ zamanlı yörüngelere yerleĢtirilmektedir. dünyaya göre sabit bir konumda kalır. Uydu dünya ile aynı yönde dönmeli Ekvator enleminde bulunmalı Uydu 23. YaĢam süreleri daha uzundur[148]. Yörüngelerinin en öte noktası yaklaĢık olarak 36000 km. Bu koĢullar yerine getirildiğinde uydu. erken uyarı askeri uyduları. meteoroloji uyduları bu tür uydulardır. Bu nedenle yeryüzünden bakıldıklarında sabit görünürler ve ampul uydu diye adlandırılırlar. HaberleĢme amacıyla atılan uydular. Ekvatoral Uydular Yer‟in ekvator düzlemine paralel ve o düzlem içinde dolanan uydulardır.

235 .10. UYDU HABERLEġME SĠSTEMLERĠ 9. Dünyanın her tarafını görebilmek için en az 3 uydu yörüngesinin yeryüzü ile eĢ zamanlı (jeosenkron) olması gerekir.10. Ancak aradaki mesafe çok büyük olduğundan alıcıya ulaĢan dalgalar atmosfer olaylarından etkileniyordu. uydu periyodu 12 saat olacak Ģekilde seçilmiĢtir[147].000 km uzaklıktadır.9.1. haberleĢme band geniĢliğinin az olması nedeniyle ihtiyacı karĢılamıyordu. aktarıcı kullanılırsa dünyanın yarısına yakın bir bölümüyle haberleĢme sağlanabilir. Oysa yeryüzünden belirli bir yükseklikte bir tekrarlayıcı istasyon.3. Eliptik Yörüngeli Uydular Ekvator düzlemine yerleĢtirilmiĢ dairesel yörüngeli uydulardır. Elipsin büyüklüğü. Yüksek enlemli ülkelerde eliptik türü yörünge kullanılarak büyük yükseklik açısına ulaĢılabilir.9. Uydu dünyanın ekvator dairesi üzerinde yaklaĢık 36. Bu denizaltı kablosu oldukça güvenilir bir haberleĢme sağladığına karĢın. elektromanyetik dalgaların iyonesferden yansımasından yararlanılarak yapılıyordu. Resim 79: Eliptik Yörünge 9. Yani yeryüzündeki bir gözlemciye göre uydu daima aynı yerdedir. Uydular Nasıl HaberleĢir? Önceden okyanus aĢırı gibi uzak mesafe haberleĢmesi. Bu eĢ zamanlı uydulardan doğrudan televizyon yayını ekvator yakınındaki ülkeler için faydalıdır. BaĢka bir haberleĢme türü ise denizaltı kablosu idi.

11. tunel diyotlu kuvvetlendirici veya düĢük gürültülü transistorlü kuvvetlendiricilerdir. abonelerden alınan bilgileri. Uydu iĢaretlerinin yeryüzüne ulaĢabildiği aynı Ģiddette alan çizgilerine “uydunun ayak izi” denir. uydudaki aktarıcılarla(transporder) dünyaya bir açı altında gönderilir. Uyduya haberi göndermek ve almak için yeryüzünde yer istasyonları kurulmuĢtur. Uydu haberleĢme sisteminde haberleĢme yer istasyonları ile sağlanır. Bu yüzden uygun nitelikte resim ve ses elde edebilmek için zorunlu olarak büyük çaplı çanak antenler kullanılmaktadır. YER ĠSTASYONLARI Uydular aracılığı ile yapılan haberleĢmenin en önemli elemanlarından biri de yer istasyonlarıdır. 9. uyduya göndermek ve uydudan gönderilen bilgileri alarak bunları yer istasyonlarını aboneye bağlayan sistemlere aktarmak üzere iĢlemektir [150]. ĠĢaret yer yüzeyinde hangi bölgeye veriliyorsa. Bu yüzden. uydu iĢaretlerinin yer yüzeyinin her bölgesine aynı güçte ulaĢması mümkün değildir. oradaki gücü içten dıĢa doğru aĢağıdaki Ģekildeki gibi eğriler Ģeklinde zayıflar. 236 . Yer istasyonlarının görevi. Ancak bu yayınların çoğu Türkiye‟ ye yönelik yapılmadığından Türkiye‟deki ayak izleri zayıftır.Resim 80: Uyduların HaberleĢme Sistemi Yer yüzeyinin etrafına 120‟Ģer derece aralıklarla ve yer yüzeyi ile eĢzamanlı dönen uydular vasıtasıyla dünyanın her tarafıyla haberleĢme sağlanmaktadır. Bu uydulardaki kuvvetlendiriciler parametrik kuvvetlendirici. uydu haberleĢme sistemine uygun bir duruma getirerek. Uydu yayınları. Uydulardan yapılan yayınların bir kısmı Türkiye‟yi de kapsamaktadır.

Resim 81: Yer Ġstasyonlarının Genel Blok Yapısı INTELSAT sisteminde en yaygın olarak frekans modülasyonlu frekans paylaĢımlı çoklayıcı kullanım yöntemi uygulanmaktadır. Ayrıca karasal haberleĢme Ģebekesiyle bağlantıyı sağlayan altyapı ve sistem görüntüleme modülleri de bulunmaktadır. gerekli önlemlerin alınması sağlanmıĢ olur. alma ve gönderme modülleri bulunur. 237 . INTELSAT sisteminde kullanılan bu taĢıyıcıların daha birçok özellikleri INTELSAT tarafından belirlenir. yer terminalleri parametreleri) monitör ve kontrol edilebilir. Yer istasyonu sayesinde uydu haberleĢme sistemindeki tüm parametreler (güç. taĢıyıcı frekansların yer istasyonlarına dağıtımı INTELSAT tarafından yapılmaktadır. uyundun yörüngesi. sistemdeki yer istasyonlarının her birine 5. Bu yöntemde. en az 12 kanal göndermek mümkündür. Yer istasyonlarında anten modülü.425 GHz bandından bir veya birkaç taĢıyıcı ayrılmaktadır.925-6. Bugün bir taĢıyıcı ile en çok 1092 kanal. Alıcı Yer Ġstasyonu (Downlink) ve Verici Yer Ġstasyonu (Uplink) olmak üzere ikiye ayrılırlar. Bu nedenle INTELSAT 132 kanallık trafiği olan bir yer istasyonuna bir taĢıyıcı verebildiği gibi. anten modülüne bağlı uydudan sinyalleri algılayan arama modülü. Ancak uydunun en verimli Ģekilde kullanılmasını sağlamak ve yer istasyonu sahibi ülkelerin ihtiyaçlarını karĢılamak amacıyla. uydudaki transponderlerin (RF kanalı devresi)durumuna göre aynı sayıda trafiği olan bir baĢka ülke yer istasyonuna biri 60 diğeri 72 kanallı olmak üzere iki taĢıyıcı ayırabilmektedir. Böylece olağandıĢı durumlarda sistemdeki aksaklıklar görüntülenerek.

2 GHz frekans bandında bulunan iĢaret anten tarafından alınır.7 –4. 9. Alıcı Yer Ġstasyonu (Downlink) Uyduya gönderilen bir mikrodalga sinyalinin yer istasyonu tarafından alınması iĢlemine "downlink" denir. Bu frekanslar ara frekans olan 70 MHz frekansına düĢürülür ve demodülatör bölümüne uygulanır. Böylece kanal alıcı bölümünde istenilen ülkelerin kanalları seçilmiĢ olur.Resim 82: Yer Ġstasyonları Bilgisayar ağları dünya genelinde. band dağıtım ünitesi yardımıyla kronportör sistemine ve sonra aboneye ulaĢır [1].11. Ağların çoğu internet üzerinden birbirine bağlanır. okullarda ve devlet dairelerinde kullanılır.1. Downlink uydudan gelen 3. Ģirketlerde. Bir yer istasyonu alıcı sistemi. Çok düĢük düzeydeki bu iĢaret düĢük gürültülü kuvvetlendiricilerde (low noise amplifier ) kuvvetlendirilerek gürültüden arındırılır. Demodülatör çıkıĢında taban band elde edilir.5-1 GHz düĢürülür. dönüĢtürücü ve demodülatör kartlarından oluĢur [151]. 4 GHz frekans bandındaki bu iĢaret frekans düĢürücü 8 ( Down converter ) bölümünde 0. evlerde. Resim 83: Downlink mekanizması 238 . anten. Bu taban band.

Santralden gelen haber demetleri yer istasyonundaki çoğaltıcı(kronportör) sisteminde grup ve süper gruplar oluĢturularak taban band elde edilir. Bu iĢaretin hangi yüksek güçlü kuvvetlendiriciye uygulanacağı kollandırma ünitesinde yapılır. Modülatör kısmındaysa elde edilen Baseband frekans modülasyonu iĢlemine tabi tutulur. Bu iĢaret 6 GHz bandındaki taĢıyıcı frekansına frekans yükseltici(UP-converter) bölümünde yükseltilir. 9. ara frekans olan 70 MHz‟de frekans modülasyonu yapılır. DönüĢtürücü birimi RF sinyalini düĢük frekanslı IF sinyaline dönüĢtürür. dönüĢtürücü biriminde modülasyon iĢleminin frekansı Uplink frekansına kaydırılır. dönüĢtürücü elemanlarından oluĢmaktadır.Antenden gelen RF sinyali düĢük gürültülü kuvvetlendirici (DGK) ya da blok çeviriciden geçerek gürültü bileĢenleri bastırılır. giriĢ iĢaretleri birleĢtirilerek Baseband elde edilir. YGK birimi ise çıkıĢı uzaydaki kayıpları yenebilecek güce getirir. Daha sonra bu taĢıyıcılar antene verilerek uyduya gönderilir [152]. data. Ve bu taĢıyıcılar antene verilerek uyduya gönderilir. görüntü) içeren Baseband sinyalini elde etmeyi sağlar. 239 . Bir yer istasyonunun verici sistemi anten.2. modülatör. Demodülatör birimiyse bu sinyalden asıl bilgiyi (ses. Modülasyon iĢleminden sonra. Verici Yer Ġstasyonu (Uplink) Yer istasyonundan uyduya eriĢim iĢlemine temel olarak “uplink” denir. Resim 84: Uplink Mekanizması GiriĢ kısmında. Bu taban banda modülatör bölümünde ağırlık verme yapılarak.11.

11.9. Ağırlığı yaklaĢık 20 ton olan istasyonun ana parçaları 5-10 m. kurtarma iĢlemlerini ve daha birçok önemli olayları taĢınabilir yer istasyonları bütün dünyaya duyurabilmektedir. çaplı anten.4. kronportör ve jeneratör‟dür. 60 kanallık telefon haberleĢmesini aynı zamanda uydudan alabilir ve verebilir. Yeni uydu kontrol merkezi Konya‟da yapılacak. Ġlk küp uydu uzayda. Sistemin en önemli parçası antendir. 3kW‟lık hava soğutmalı yüksek güçlü kuvvetlendiricili. Buna karĢılık gürültü sıcaklıklarının 240 .11. Yer istasyonlarında. Yer Ġstasyonlarının Anten Sistemi 9. kronportör sisteminin. Cassegrain Anten Sistemi Yer istasyonlarında kullanılan antenlerin yapıları diğer sistemlerde kullanılan antenlerden oldukça farklıdır. Çin Kuzey Kutbu`nda yer uydu istasyonu kuracak. fakat standart olmayan taĢınabilir yer istasyonu birkaç önemli fonksiyonu yerine getirmektedir. uydudan gönderilen ve düzeyi çok düĢük iĢaretler alabilmek için antenlerin kazançları çok yüksek. Ayrıca kontrol panosu bulunur. modülatör ve demodülatör cihazlarının. sabit uydu yer istasyonunkine benzer Ģekildedir. frekans yükselticili ve frekans düĢürücü. TaĢınabilir Yer Ġstasyonu Kurulu olan yer istasyonları sistemini tamamlayan. Anten Cassegrain tipinde olup.11. taĢınabilir yer istasyonlarına bırakacaktır. felaket alanlarını. Antenin kurulması için 5 tonluk bir vinç gerekmektedir. jeneratör‟ün içinde bulunduğu dört bölüme yerleĢtirilmiĢtir. lokal osilatör. TaĢınabilir uydu yer istasyonunun veriĢ ve alıĢtaki basitleĢmiĢ prensip Ģeması. HaberleĢme cihazları yüksek güçlü kuvvetlendiricinin. Örneğin spor müsabakalarını. Antenin taĢınabilmesi için paketlenmesi gerekir.3. alüminyum alaĢımlı levhalardan meydana gelmiĢtir. Yer istasyonlarıyla ilgili güncel geliĢmelere ise örnek olarak. 9.1. Bu istasyon televizyon ve sesini.45 W‟lık soğutmasız düĢük gürültülü kuvvetlendiricili. Büyük mikrodalga sistemleri ve standart yer istasyonları gelecekte yerlerini milletler arasında beklemeksizin haberleĢmeyi sağlayacak basit. IBS (Ġntelsat Business Servis) uydu sistemi projesi ÇalıĢmalarını verebiliriz [152].4.

Netice olarak. Normal Cassegrain antende besleme sistemi antenin hemen giriĢine yerleĢtirilmiĢtir. Burada düĢük görüntülü alıcılar ve besleme sistemi diğer donanımın bulunduğu konabilir. hem uydudan alıĢ hem de veriĢ yapmaktadır. antenden alınan düĢük düzeyli iĢaretlerin dahada zayıflamasını önlemek amacıyla antenin hemen yanına konmaları bu hallerde zorunlu olmaktadır.çok düĢük olması gerekmektedir. Bu tür yerleĢimde düĢük görüntülü alıcılar. Uydu yer istasyonun anteni. Bu nedenle bir yer istasyonunun anteninin maliyeti yaklaĢık yer istasyonu toplam maliyetinin 1/3 ü kadardır. Burada konulan Cassegrain anten. dört ıĢın dalga kılavuzunun yansıtıcılarından ikisi düzlemsel ve diğer ikisi de elipsoidadır. Cassegrain anten sistemi ile yüksek kazanç elde etmek mümkündür. Odaktan beslemeli paraboloidal reflektör antene nazaran avantajı besleme anten sisteminin ana reflektörün arkasına konabilmesi ve dolayısıyla besleme sisteminde meydana gelebilecek. Intelsat sisteminde çalıĢan bir anten. dört ıĢın dalga kılavuzlu Cassegrain anten olup. besleme sistemi antenin hemen giriĢine konan farklı Cassegrain antendir. Kullanılan kutuplama ise sağ el ve sol el dairesel polarizasyonludur. Ancak dört yansıtıcılı Cassegrain antenlerde bu sorun yoktur. Böylece antenden alınan ıĢın demeti çok küçük bir kayıpla ulaĢabilmektedir. Bu iki koĢulu sağlayabilmek ise karmaĢık bir tasarım gerektirmektedir. Ayrıca reflektörün profilini biçimlendirmek suretiyle ıĢıma diyagramını kontrol etmek mümkün olabilmektedir [153]. gürültü veya yansımaların önlenmesidir. Yüksek kazanç DüĢük gürültü Kullanılan alt reflektörün profilini biçimlendirmek suretiyle ıĢıma diyagramını kontrol edebilmek Beslemenin ve radyo frekans ön kuvvetlendiricinin yerleĢtirebilme imkânı Besleme anteni tasarımında serbestlik Ġki ve dört ıĢın dalga kılavuzlu Cassegrain antenle düĢük gürültülü ve yüksek kazanç elde etme imkânı 241 . Bugün uydu yer istasyonlarında çok yaygın olarak kullanılan bu antenlerde uydudan gönderilen iĢaretler ana paraboloidal reflektör tarafından alınarak alt reflektör aracılığıyla ikisi elipsoidal. ikisi düzlemsel dört yansıtıcıdan oluĢan sisteme gönderilmektedir. Cassegrain Anten Sisteminin Avantajları ve Dezavantajları Avantajları.

. Alıcıda. Bu yöntem en basit çoklayıcı yöntemidir. Ġkincil yansıtıcı antenin en hassas bölgesine monte edilmesi ve bu parçayı tutan kollarla birlikte ana yansıtıcıya gelen ıĢınları keserek gölgelenmelere sebep olması söylenebilir. demodülasyon iĢlemi sonucu çoğullanmıĢ iĢaret daha sonra bu iĢaretten de haber iĢaretleri elde edilir. Ġki tür band seçimi vardır: 242 . Frekans PaylaĢmalı Çoklayıcı GeçiĢ Ġki veya daha çok giriĢ iĢaretini tek bir birleĢik iĢaret haline getirerek.12. ÇoğullanmıĢ iĢaret bir taĢıyıcı ile modüle edilip nakledilebilir. Sayısal modülasyonlu taĢıyıcıyı gönderen verici yer istasyonu ile bu taĢıyıcıyı almak isteyen alıcı yer istasyonu arasında senkronizasyon kurulması gerekmektedir. bu iĢareti bir taĢıyıcı iĢareti ile nakletmek tekniğine çoğullama denir Çoğullama zaman veya frekans domeninde olabilir.Dezavantajları. UYDU ĠLETĠġĠM SĠSTEMLERĠNDE ÇOKLAYICI YÖNTEMLER 9. aĢağı link frekansı elde edilmektedir.12. Her taĢıyıcı birbirinden bağımsız. Uydu transponderinde yukarı-link frekansı değiĢtirilerek.1. Her yukarı-link taĢıyıcısı ayrı yer istasyonundan kaynaklanmakta veya birkaç taĢıyıcı belirli bir istasyondan da gönderilebilmektedir. Cassegrain Antenin Özellikleri Besleme devresi de dahil olmak üzere bir yer istasyonu antenin kazancı 9. analog veya sayısal olarak modüle edilmektedir.

yukarı-linkte belirli bir frekans bandı ayrılır ve bu ayrılmıĢ frekans bandı yukarı-linkteki diğer taĢıyıcılar tarafından kullanılamaz. Her taĢıyıcıya.1. Bu yöntemde kanal kapasitesini kısıtlayıcı etkenler. yer istasyonlarına ait darbeler arasındaki boĢluklar ve zaman dilimleri arasındaki emniyet boĢluklarıdır. Çoğullama Tekniğinin Avantajları: 1.TaĢıyıcı iĢaretin band geniĢliğinden ve . Örneğin 12 telefon konuĢması iĢaretleri çoğullanarak tek bir iĢaret elde edilebilir. Bu yöntemin frekans paylaĢımlı çoklu kullanıma üstün bir yanı. frekans paylaĢmalı çoklayıcı yöntem yerine zaman paylaĢmalı çoklayıcı yöntem taĢıyıcılar da kullanılabilir. 24 kanalın hepsi örneklendikten sonra. Sonra ikinci kanaldan örnek alınır ve aynı iĢlem yapılır. bu yöntemle aynı tranponderbirçok istasyonu tarafından kullanılıyor olsa bile. Bu çerçeve içinde her giriĢ iĢaretin konumu belirlenir. Diğeri hattın band geniĢliği etkin olarak kullanılabilinir. Çoklayıcı birinci kanaldan örnek alıp. Zaman paylaĢmalı çoklayıcı sistemlerde bir zaman çerçevesi oluĢmaktadır. tek bir hat üzerinden binlerce telefon konuĢması nakledilebilir. 2. . Birçok taĢıyıcının aynı anda uydudan aktarılabilmesi için. 24 analog ses iĢareti toplanıp bu sisteme uygulanır. Zaman PaylaĢmalı Çoklayıcı GeçiĢ Analog iĢaretleri önce sayısal iĢarete dönüĢtürülerek sistemin giriĢine uygulanmaktadır. bu Ģekilde devam edilir.12. Çoğullanabilecek iĢaret sayısı. 9.Kullanılan modülasyon türünden belirlenebilir. çoklayıcı tekrar 1‟inci kanaldan örnek alınır ve sırası ile devam edilir. Bu yöntemin en önemli noktalarından biri de yer istasyonlarından gönderilen darbelerin 243 .Her iĢaretinin band geniĢliği 3 (kHz) olarak alınabilir.2. Bu yöntem sisteminde giriĢ iĢaretleri seri olarak nakledilmektedir. Aynı frekans band‟ ları birkaç taĢıyıcı tarafından paylaĢılabilir. iç modülasyon olayının meydana gelmemesidir. 2.0 değeri sayısallaĢtırılıp ve 8-bitlik sayısal iĢarete dönüĢtürülür. Tek bir taĢıyıcı iĢareti ile. Bu çeĢitte taĢıyıcı sayısı artırılmakta ve yer istasyon iletiĢim donanımı geniĢlemektedir.Çoğullanacak iĢaretlerin band geniĢliğinden .

Örnek: D-Smart„ a 2. Bu sistemde frekansı veya zamanı paylaĢmak gerekmemektedir. Bu sistemde gönderilen iĢaretler giriĢimden etkilenmemektedir. d) ĠĢlem bittikten sonra "Sarı butona" basarak listeye ekle. tekrar taratmak zorundasın) 244 .LNB Ayarı burada en üstte "1" altında "Türksat" yazar. 9.Kanal Ekle a) Burada en ustu "Hotbırd" Yap b) "Kırmızı buton" a basarak tüm uyduyu tarayacaksın tarama bitince c) sol tarafta kanal listesine geleceksin. en alt satırı "Dıseqc B" yap Ayarları kaydet (yeĢil buton) 5.Uydu Nasıl Kurulur? 1.3. en alttaki satiri ok ile "Diseqc A" yap "Ayarları kaydet" de. istemediklerini "OK" butonuna basarak "CHECK" iĢaretini kaldır. TaĢıyıcıları ayırt edebilmek için her taĢıyıcının belirli bir kodu mevcuttur..Ayarlar 3. (en fazla 200 kanal seçebilirsin) (sarı butona basmazsan kanallar eklenmeyecektir. sonra tekrar LNB ayarı de üst satırı "2" yap altındaki satırda "Hotbird« ü bul.belirlenen sırada dizilmelerini sağlanabilmesidir. verici istasyonların belirli adres kodları vardır. Kod paylaĢmalı uydu sistemlerinde. Ancak bu yöntem uydu sistemlerinde yaygın olarak kullanılmamaktadır.Menu 2. Kod PaylaĢmalı Çoklayıcı GeçiĢ Bu yöntemde kullanılan taĢıyıcıların tümü aynı merkez frekansında olmalarına rağmen bunların her biri.Kumandadan "Sol ok" butonuna bas 6. Bu nedenle gönderilen iĢarete göre taĢıyıcılar her zaman çok daha geniĢ bantlıdır. Tüm verici istasyonları uydunun band geniĢliğini kullanmaktadır.Sistem Ayarları 4. Bu ise her bir yer istasyonunda uygun bir eĢ zamanlama ve düzenleyici aygıt gerektirmektedir. Kanalların eklendiğine dair uyarı mesajını göreceksin.12. eklenmesi istediğin kanalın karsısında "CHECK" sembolü olacak. Verici istasyonlarının taĢıyıcı frekansları aynıdır. birbirinden ayırt edebilmek için özel bir kod ile frekans veya faz modülasyonu uygulanır..

3° Doğu) Türksat 1C (31.0° Doğu) Türksat 4A (42. TÜRKSAT A. 2.7. Kanallar 600 ila 799 arasına kaydedilmiĢ olacaktır[1]. 2.0° Doğu .2014'te fırlatılacak) [156].0° Doğu .2012'de fırlatılacak) Türksat 4B (42.1 Türksat 2A nın Özellikleri[157] Üretici Firma Fırlatılma Tarihi Stabilizasyon Tipi Yörünge Lokasyonu KuBand Faydalı Yük (Payload) Ağırlığı Kullanılan Güç Hizmet Süresi Harcayacağı Maksimum Güç (EOL) Alcatel Alenia Space Industries 10 Ocak 2001 3 Eksen Kontrol 42 Doğu Boylamı 32 Ku Bandı Transponderi 3400 KG 2800 Watt 15 Yıl 9000 watt Türksat 3A nın Özellikleri Stabilizasyon Tipi Hizmete girdiği tarih Kanat açıklığı Yörünge lokasyonu KuBand Faydalı Yük (Payload) Genel Özellikleri 3 Eksen Kontrol 2008 30m 42 Doğu Boylamı ÇıkıĢ Kapsama Alanları Türkiye H/V.0° Doğu) Türksat 3A (42. 1296 MHz Platform Teknik Özellikleri 6112 Watt Nominal Fırlatma Ağırlığı 3070 Kg.Harcayacağı Maksimum Güç 245 .3° Doğu) Türksat 2A (Eurasiasat 1) (42. Doğu V ve Batı H/VĠniĢ Kapsama Alanları Batı H/V ve Doğu H/VTransponder Sayısı 24 Toplam Bant geniĢliği.0° Doğu .ġ Türksat 1B (31.Geri tuĢuna birkaç kere basarak TV ekranına dön.2012'de fırlatılacak) Türksat 5A (TUSAT 1) (42.

geçen yıl sonunda TÜRKSAT 4A ve TÜRKSAT 4B uydularının yapım ihalesi için potansiyel 6 üretici firmaya ''nasıl bir uydu'' istediklerine iliĢkin Ģartname gönderdiklerini söyledi. 246 . AA muhabirine yaptığı açıklamada. Uyduların yapım süresini 26 ay olarak planlıyoruz. ''Haziran ayı içinde teklifini uygun bulduğumuz firma ile uyduların imalatı için sözleĢme imzalamayı hedefliyoruz. 4A ve 4B uydularını.3A nın Getirdği Yenilikler   çıkıĢ olanağı. Daha yüksek yükseltici gücü. Afrika kıtasını kapsama alanına alacak 4A uydusu için ekvator bölgesindeki bulut yoğunluğunda daha iyi çalıĢacak 'C Bant' özelliği istedik. UYDU ÜRETĠMĠ TÜRKSAT'tan yeni uydu hazırlığı TÜRKSAT Uydu HaberleĢme Kablo TV ve ĠĢletme Aġ Genel Müdürü Özkan Dalbay. Dalbay. Kapsama alanları arasında yüksek anahtarlanabilme olanağı Toplamda daha fazla bant geniĢliği. 2012'nin son çeyreğinde 4A ve 4B'yi uzaya fırlatmayı amaçlıyoruz'' dedi. TÜRKSAT 4A ve 4B uydularının yapımı için Ģartname gönderdikleri 6 firmadan 3'ünün teklif verdiğini belirterek.    Daha geniĢ Batı ve Doğu kapsama alanları.13. mevcut sinyal gücünü muhafaza etmesini ve ilave bant konulmasını istedik. Ģunları söyledi: ''Biz. ġartnamede. kapsama alanı. 4A ve 4B uydularının 20 yıl ömrü olmasını. sinyal gücü. Türkiye alıĢ kapsama alanı özelliği ile daha küçük antenlerden Türkiye‟den Hizmet Alanları         Türksat Uydularının Kontrolü ve ĠĢletmesi Uydu Üzerinden Verilen Hizmetleri Kırsal ve Uluslararası Telefon HaberleĢmesi VSAT (Very Small Aperture Terminal) Radyo-TV Yayın Uzaktan Algılama Kablo TV Hizmetleri E-Devlet Kapısı [158] 9. bant aralığı. frekans geniĢliği olarak tanımladıklarını anlatan Dalbay.

uydu eğitim tesislerinde konunun uzmanları tarafından eğitim verildiğine dikkati çeken Dalbay. canlı yayın geçiĢleri. 31 ve 50 derecedeki yörüngeleri kullanma hakkı olduğunu belirterek.'' ġartname gönderdikleri 6 firmadan 3'ününün tekliflerini TÜRKSAT'a ulaĢtırdığını belirten Dalbay. ''TÜRKSAT 4A ve 4B uydularının yapımında yaklaĢık 30 mühendisimiz yer alacak. daha sonra teklifleri ayrı bir değerlendirme için ''yabancı bir danıĢman firmaya'' göndereceklerini söyledi. Türkiye'nin Ģu anda 42. Bu mühendislerimiz daha sonra milli uydularımızı üretecek''dedi. Dalbay. kamu kurumlarının internet üzerinden hizmetleri ve haberleĢme sisteminin yedekliliği için kullanacağız. data transferi. Son kararın her iki değerlendirmenin yapılmasının ardından verileceğine dikkati çeken Dalbay. tekliflerini isteyeceğiz. Dalbay. Bu nedenle 2 yeni yörünge kullanma hakkı alma hedefimiz var.5 ay süreceğini ifade eden Dalbay. ''Teklifini uygun bulduğumuz firma ile pazarlık yapacağız. Bu yörünge ile Avustralya'nın bir kısımı ile 247 . Firmaların tekliflerinin değerlendirilmesinin yaklaĢık 1. Bu yörüngenin biri 65-75 dereceler arasında olacak. Irak. Haziran ayı içinde teklifini uygun bulduğumuz firma ile TÜRKSAT 4A ve 4B uydularının imalatı için sözleĢmeyi imzalamayı hedefliyoruz. SözleĢmenin imzalanmasının ardından uydunun tasarımına baĢlanacak. biri Amerika'dan. KKTC. Fırlatma konusunda baĢarılı firmaları çağırıp. ''Bu firmalardan biri Asya'dan. TÜRKSAT 3A'nın yapım sürecinde ''Teknoloji Transferi ve Eğitim Programı'' çerçevesinde 22 Türk mühendise. Azerbaycan ve Afganistan gibi ülkelerdeki son kullanıcılara uydu üzerinden ucuz internet götürmeyi sağlayacak. Firmaların tekliflerinde nasıl bir uydu yapacaklarının yanı sıra mali teklifleri de bulunuyor'' dedi. TÜRKSAT 4A ve 4B uydularının tasarımlarının kesinleĢmesinin ardından uyduların ağırlıklarının da kesinleĢeceğini anlattı. Dalbay. Kasım-Aralık ayları içinde fırlatma ihalesini tamamlamıĢ olmayı planlıyoruz'' dedi. TÜRKSAT 4A ve 4B uydularının Ģartnamesinde ''Doğrudan Katılım Programı'' Ģartı olduğunu ifade etti. 50 derecedeki yörüngeye yerleĢtireceğimiz 4B uydusunu ise televizyon yayınları dıĢında kalan internet. Temmuz ayında uyduların tasarımlarını onaylamamızın ardından uyduların yapımına baĢlanacak. 4A uydusunu 42 derecedeki yörüngede televizyon yayınları için kullanacağız. ''Fırlatma ihalesi için Ģartnamelerimiz hazır. biri ise Avrupa'dan.Asya bölgesini kapsama altına alacak 4B uydusu için de 'KA Bant' istedik. Ģöyle devam etti: ''2019'da 7 uydu ile dünya nüfusunun yüzde 91'ini kapsamayı hedefliyoruz. Bu frekans bantı Türkiye. Uyduların uzaya fırlatılması için Temmuz ayında ihaleye çıkmayı öngördüklerini dile getiren Dalbay.

09. http://ogrenci.09.nexeye.bitliselektrik.09.html.tr/v2bilgi-kosesi360-router-nedir.09.org/repeater-nedir-nerelere-kurulur.jpg.2010 248 . TÜRKSAT 4A ve 4B'nin Türkiye'nin dıĢarıya yaptırdığı son uydular olacağına dikkati çeken Dalbay. Zamanla yerli sanayimiz.tr/1setuptopology3. Savunma Sanayi MüsteĢarlığı bünyesinde kurulacak ''Milli Uydu Üretim Merkezi''nin temeli Temmuzda… ''Milli Uydu Üretim Merkezi''nin 5 tonluk uyduları üretecek büyüklükte olmasının amaçlandığını dile getiren Dalbay. üretime baĢladığımızda uydunun yüzde 30'u yerli üretim olacak.henster.telekom. KAYNAKLAR 1.ġ.2010 http://www. 7. Bazı savunma sanayi kuruluĢları uydu parçalarına yönelik çalıĢmalara baĢladı.2010 http://www.com/watch?v=7TC4JEdSe_k&feature=related. Prof.23.27. Teknik Eğitim Fakültesi. Fırat Üniversitesi.com/watch?v=H760U3QZocs. 4. 17.pckoloji.09.youtube. tesiste haberleĢme uydularının yanı sıra gözlem uydularının da üretileceğini söyledi.2010 http://www.gen.2010 http://www.tr/reviews/network/asusaam6010evadsl_routers. ''Türk Havacılık ve Uzay Sanayi A.09.hacettepe. 0-8 dereceler arasında olmasını hedeflediğimiz yörüngeyle ise Güney Amerika'nın tamamını ve Kuzey Amerika'nın bir kısımını kapsamayı amaçlıyoruz.2010 9. BaĢlangıçta. 5.21.17.22.18. ''Milli Uydu üretim Merkezi''nin 2012'de tamamlanarak hizmete girmesinin planlandığını “'Tesisin hizmete girmesi ile milli uydu imalatına baĢlayacağız. 2009 2. 3.pclabs. 8. Bilgisayar Ağları Ders Notu. Bu yörüngelere milli uydularımızı yerleĢtirmek istiyoruz. http://www.jpg.09.com/network.youtube. 6.2010 10. 21.2010 http://www. Milli uydumuzun komuta kontrol yazılımı yüzde 100 yerli olacak. Komuta kontrol yazılımının donanımı da yüzde 100 yerli olacak [159].09.jpg.09.2010 http://www.tr/~b0343623/baglantilar/bilgisayar_aglari. (TUSAġ) içinde.com.23.com/attachmentsag-urunleri/2857d1206129695-tenda-teh500s-5- port-fast-ethernet-switch-tenda6.com.jpg.Asya'nın doğusunu kapsama alanına alacağız. Dr.edu. yan sanayimiz artacak. Asaf VAROL.htm. http://www. Yeni yörüngelerin tahsisi için Dünya Telekomünikasyon Birliği ile görüĢüyoruz. Dalbay.

2010 23.28. Anadolu Üniversitesi.com/bilgisayaraglari. Doç.php/network. Türkiye Ġstatistik Kurumu Ġstatistikleri.php?aid=41 02. http://ikubilisim.php?tid=17 02.com/images/c/c/n/ccna/star_topoloji.02.10.09.09.2010 24.10.org/yerel_res/4_1_2.asp?prg=14.26.2010 14.com/bo.html 27. http://www.03.10%29.2010 26.23.westnetlearning. http://www. http://www. http://glossary. Adil AKYÜZ Ders Notları 2010 16.sensible-computer-help.com/images/c/c/n/ccna/mesh_topoloji.09. http://www. http://img2. http://img2.jpg.itusozluk. Cisco Ağ Akademisi.bilisimruzgari.tr/v2/bilgi-kosesi/360-router-nedir . ArĢ. 18.2010 33.jpg.2010 18. 11.gif. http://www. http://pdfdergi. http://www.com/computer-network.com/Dershane/lan-network/broadcast_topology.tr/image032.gif.10. 2010 15.com/forum/showthread.technet. Sütçü Ġmam Üniversitesi Enformatik Bölümü.bilgininadresi. Dr.blogcu. http://www. http://www.com/network-ve-internet/570986-iletisim-protokolleri. Duygu COġKUN Ders Notları.10. http://i.10.10. http://www.gif.2010 28. BiliĢim Teknolojilerinin Temelleri Kursu.2010 25.2010 34.turkcenet. Öğretim Materyali.net/Madde/21264/Network%20%C4%B0%C5%9Fletim%20S istemleri 27.2010 22. http://www.blogcu.php?mediaId=97 06. (2010) 17.com. Yrd.2010 13.10.10.com/goster.09.jpg.26.09.25.domaindlx.2010 29. http://www. 11.2010 21. Ġdari ve Ġktisadi Bilimler Fakültesi.09. http://www.telekom.f70d2dcc-932c-40b8-bdb1-c08f0d55028c%28trtr.gif. 23.com.2010 32.com/2119/hub-switch-router-access-point-nedir-aralarindaki-farklarnelerdir/ .2010 20.gif. http://k.com/mediadetail.yunuscomputer.2010 30.com/cc779515.geekonwheels.10.com/ymyo/dokuman/network/network3_dosyalar/image001.10.2010 12.2010 27.09. 11. 13.com/yerelalanaglari/Yerel_Alan_Aglari_img_1.gif.mtuncel. 2010 19.09. http://www.2010 31.webhatti.net-seal.com/images/Imagerepeaterani. 14.bilgisayardershanesi.htm.net/animations. Gör.WS.html 03.datanetbilisim.10.2010 249 .microsoft.11.08.

10. http://perweb.com/2009/01/05/osi-modeli-ve-standardizasyon/.org/temel-aclgileri-mainmenu-5/temel-bilgiler-mainmenu-9/7-7katmanli-modeli. http://www.jpg?41. Rifat Çölkesen 56.edu. 15.php?id=4.10.10.2010 51. http://www. Bilgisayar Ağları Ve ĠletiĢim ġirin Karadeniz.nl/modules/articles/article. http://www.gazi.10. 10. http://oguzhaneren.rakipsizforum. 05.2010 41. http://www.10.pdf.10. 21. Emre Sezgin .2010 52. 08.10.org/temel-aclgileri-mainmenu-5/temel-bilgiler-mainmenu-9/7-7katmanli-modeli.meb. 21.ppt.pdf.2010 54.2010 49. http://www.org/temel-aclgileri-mainmenu-5/temel-bilgiler-mainmenu-9/8topolojiler.10.N.com/rs/ic/gi_2500_0.10.35. 20.steinkuehler.10.com/Dershane/lan-network/tokenpassing_topology.jpg.html.bilgisayar.2010 50.2010 48.org/resource/vfiles/tagem/dms_file/2847/bil472notlar4-9.bilgisayar.gen.turkcenet.10.osmancakir.2010 44.gov.dijitalders. Newyork R.net/network-topolojileri-fiziksel-ve-mantiksal-topolojiler38.html. 05.2010 37.com/rs/ic/gi_2500_1.10. http://www.al/f/protokoller/osi-katmanlari-t1019. http://img339.pdf .2010 39.10. 15.dijitalders.turkcenet. http://www. 09.10.imageshack. 21.2010 40. http://cygm.10.tr/lan_02.cizgitagem.10. Hadel.tr/bto306/dokumanlar/Topoloji.2010 46. http://www. 01.turkcenet.2010 42. http://www. http://www. http://www.cyber-security.2010 47.com. 21. 12. Iso:Iso 8802-3-1990 Carries Sense Multiple Access Method And Physical Layer Specifications American National Standarts Associations .freewebsites.netdepobolum7.bilgisayardershanesi.cengaver.firat. http://www.2010 36.10.org.gif.jpg? .2010 43. 21.0. 11.2010 55.us/img339/9281/topoloji1.tr/modulerprogramlar/kursprogramlari/bilisim/moduller/altaglar.10.10.html. Huber Atm Bilgisayar Ağlarına GiriĢ 57. 09. 21.html.bote.com/agnetwork-teknolojileri-t3316.datanetbilisim.2010 45. M. 08.html.gif.Tarık KıĢla 58.11.tr/personel/yayinlar/fua_721/721_24429. http://pckur. http://www.pdf.edu. http://www.htm .2010 250 . 14. Bilgisayar Ağları ve Ġnternet Mühendisliği Dr.2010 53.10. www.2010 38.html.de/belllabs_UTP_STP. 18.htm. http://www.com/yerel_htm/topolojiler.

sakarya. Nazife Baykal 61. 03. CCIE No:1624.11.Dr.22 Ekim 2010 67. http://www.20 Ekim 2010 69.11.1010 62.2010 73.html.osmancakir.com/.metu.html 23. www. http://www. http://technet. 03.edu.10). 08.net/icmp-internet-control-message-protocol-nedir-129.2010 75.. http://www. http://www.aspx.2010 71. http://www.cisco.wardom.com/v1/idx/18/1593/internetBiliimSzl/makale/Tcp--Ip-Nedir. 08.10.ciscotr. 08./_3101_psec-_3101_p-security-bolum-2.59. 01.com. Bilgisayar ağları –veri iletiĢimi .2010 77. www.11. WendellOdom.net/?p=13.tr/tr/biz-kimiz/ieee-2/ieee-turkiye/.olympos.html.omerkaradeniz.asp?id=208. 02.10.com/bilgisayar-bilgileri/613930-icmp-icmp-nedir-icmphakkinda.2010 63.com/tr-tr/library/cc757786(WS.pcdoctor. http://www.com/2008/01/13/otonom-sistem-autonomous-system/). (http://www.tr/intro..11.2010 83.2010 78.tekplatform. http://www.bilgiportal. Cisco Systems 70. www.wikipedia.11. 01.11. org/wiki/Media_Access_Control.tr/~ozcelik/EthernetMakale.com/. CCNA Self-Study CCNA ICND ExamCertification Guide.tr/howto/ipsec-howto-theory. 05...html.2010 60.11. 03.aspx.com/forum/network-genel/271-udp-icmp-nedir-transmission-controlprotocol-user-datagram-protocol.org/aglarda-ip-sec-ip-saklama--t87795.html./internet-protocol-security-ipsec-ipsecurity/.11.html.cisco.11. http://docs.cozumpark.11. http://www.comu. Cisco Systems Technical Web Site. http://www.tr/?d=943.11.20 Ekim 2010 66. Cisco Systems Web Site.2010 82.11.11.2010 65.com.bilgisayarkavramlari. 2004.2010 76.2010 79.11.bidb.htm 21.org.pdf.tr/channels/1.tr/translate?hl=tr&langpair=en%7Ctr&u=http://en. yerel geniĢ ağlar.11.com/ansiklopedi/414137-ieee.11.net/belgeler/ipsec/ipsec-nedir-ne-degildir-178279.edu. 01.com.22 Ekim 2010 68. http://ieee.google.microsoft.11.html.2010 74.html.gantep. http://ab. 01. http://www. http://erenkahraman. www.cep-x.bilisimterimleri. 05. 01.11.itu.tr/sistem-uzmanlarina-ozel/380-ipsec-nedir.html.gen.tr/ab06/bildiri/102.2010 251 .edu.edu.2010 72. 05. 01. 05. http://translate. http://ieeesb. 05. Doç.com/tech.2010 64.edu.penta.2010 84.pdf.com/?arananterim=IP%20security.2010 81. http://www.2010 80.internet teknolojileri. http://web.

html?start=2.bidb. 20.wikipedia.enderunix.11.2010 106.rad.2010 252 .asafvarol.wikipedia. 13. http://hepgittik.2010 90.11.htm.2010 93.tr/mte_program_modul/modul_pdf/481BB0064.2010 98.2010 102.gen.15. http://www. http://tr.11.blogcu.com/guvenlik-ve-guvenlik-aciklari/7069-sifreleme-yontemleri. http://www.tr/genel-guvenlik/32602-internet-trafigi-nasil-yonlendirilir-bgpprotokolu.wikipedia.bilgisayarnedir.wikipedia.11. 13. http://www.googleusercontent.11.com/networks/applications/secure/inst.htm.org/wiki/DARPA.2009 97.com/routing-border-gateway-protocol-bgp-konfigurasyonu-bgpneighbor-bgp-komsulugu.2010 87. http://www3.com/tcp-ip-protoklu-nedir.11.net/makaleler/34-yazilim/45-internet-iletisim-kurallaritcpip.org/wiki/A%C4%9F_katman%C4%B1.com/indir/ipSEC. http://cygm. http://www. 20.html.11.cigicigi .pdf.tr/modulerprogramlar/kursprogramlari/bilisim/moduller/TCP_iP_ tasima_ve_uygulama_katmani. http://megep. http://www.uzerine. http://www.html.html.2010 104.2010 94. 16.tcpipguide. 11.85.gov.html.googleusercontent. 10.05.11.2010 99.11. http://www. http://webcache.2010 101.kirbas.11.2010 86.11.izafet.2010 107.bilgisayarnedir.com/. http://mux.omnisecu.edu. 15.meb. 13.com/search?q=cache:q8sDcXmzHWEJ:www.com/forums/thread/156961. http://www.24.ciscotr.pdf. 16.gov. http://argeturk. http://tr.11.11.05. 13.itu.com/search?q=cache:VWDcxuuIAUJ:www. 12.org/danlar-mainmenu-55/i-makaleler-mainmenu-56/256-tcp--ipprotokol-grubu-tarihi-.2010 95. 11.11.2010 91.11. http://webcache.com/security/ipsec/ipsec-transport-mode.com/tcp-ip-protokolu-nedir.com/tcp-ip-referans-modeli/787927. 15.06.org/wiki/TCP. 05.html.aspx. www.org/docs/tcpip/arp/arp.html+bgp+nedir+nerelerde+kullan%C4%B1l%C4%B1r%3F&cd=3&hl=tr&ct=cln k&gl=tr&client=firefox-a.tr/%3Fd%3D940+adres+%C3%A7%C3%B6z%C3%BCmleme+pr otokol%C3%BC&cd=4&hl=tr&ct=clnk&gl=tr.01.2010 92. http://tr.11.2010 96. 15. http://www. http://tr.com 88. 20.com/free/t_IPSecEncapsulatingSecurityPayloadESP. 14. http://www.07.htm.2010 100.2010 103.meb. 13.cozumpark.turkcenet.11.2010 89.htm.org/wiki/Diffie-Hellman.2010 105.ppt.11.

09.12.html.. 21. 08.07. Gürol Canbek. Klavye Dinleme ve Önleme Sistemleri Analiz.com)/Güvenlik Politikaları.html.wikipedia. http://www.11.org) / Yemleme(phishing) .php/t-202.2010 253 . Computer Security Instute (www.cyber-warrior.11. Yüksek Lisans Tezi. Fen Bilimleri Enstitüsü.wikipedia.yuztanima.turkeyforum.ozbilen. Tasarım ve GeliĢtirme. G. http://www.html. 23. 02.2010 121.05. 09.net/forum/avrupa-rehberim-494/860394-biyometri-nedir.2010 114.12.net/.rehberim.2010 119.opereysin.2010 120. http://www.2010 127.2010 112.meb.2010 110.2010 115.com/office-programlari/136-ssh-nedir-ilgili-dokuman-bundaniyisi-yok-resimlerle-anlatim.cwx. Canbek.tr) / Ağ Çözümleri.ahmetkakici. http://mux. Gazi Üniversitesi. 08. Sekom Çözüm Ortağı (www.2010 117.2010 132. Vikipedia (tr.com)/ Kablosuz Ağ Güvenliği Nasıl Sağlanır?. Huzeyfe ÖNAL /Open Vpn ile Vpn Uygulamaları.2010 111.05.02.12. www. http://www.edu.bilgisayar-destek.2010 113.org/Forum/backbone-cozumleri_284065.com. Red BiliĢim (www. http://www.2010 125.tr) / Spam ve Spam Mailler.10.12.tr) / Virüsler.edu. http://www. http://www.hacettepe. Opereysin (www. Bilgi ve Bilgisayar Güvenliği: Casus Yazılımlar ve Korunma Yöntemleri.12.gocsi.22.11.com)/ Ağ Güvenliği Hakkında Bilmeniz Gerekenler.com) / Corporate Security Investigations. cygm.12.redbilisim.11.frmtr. Bilgisayar Destek (www.org/wiki/POP3.gov.11.10.09.uzerine.12.12.org)/ AteĢ Duvarı.wikipedia.08.html.wikipedia.11.2010 129. Dokuz Eylül Üniversitesi (deu.11. Vikipedia (tr.10.com/satforum/archive/index. Vikipedia (tr.2010 116. Aralık 2006.12.12.com/bilgisayar-bilgileri/769735-file-transfer-protokol-ftp. Grafiker Yayıncılık.com) /Kablosuz Ağlarda Güvenlik.(12.cisco.02. Eylül 2005 122.com/genel/biyometrik-tanima-sistemleri/.2010 118.2010 109.11.2010 130.2010 128.2010 124. http://tr.jsp?objid=607.12.org)/ Virtual Private Network.netdokumanlarSSH.2010 126.tr/modulerprogramlar/kur. Cisco System (www. Hacettepe Üniversitesi Öğrenci Web Sitesi (ogrenci.11.com/index.forumeks.0. ġeref Sağıroğlu.12.sekom. ISBN 975-6355-26-3 123.108. 09.2010 131.12.12.12.02.12.

org/uydu-nedir/.(www.12. http://www.(www.17.com/about50722.15 Kasım 2010 135.23.11.uydular.17. http://www.01.14.com)/ Türkiye‟de Üretilen Ġlk Uydu Fırlatıldı.nasa. Turksat.nasilcalisirlar.caginpolisi.17.pdf.com.name. Astronomi ve Uzay Bilimleri (www.com/bilim-ve-teknoloji/262875-uydu-haberlesme-sistemi1.beyaz. Ansiklopedi sitesi.cscrs. Wikipedia (www.18.03.12.com. TUBĠTAK (www.html.12. http://xmlci.(www.html/.12. http://harunurganci.html.artguvenlik.com)/uydu üretimi.com)/ Sıkça Sorulan Sorular.12.gov)/ NASA Multimedia.(www.2010 157.2010 156.2010 148.133.vizyotek.pdf.14.14.2010 151.15 Kasım 2010 137.12. http://www.12.com/ (uydu nedir).frmtr.03.2010 149.2010 158.2010 140.(www.tele-satellite-tr. NASA (www.tubitak.wikipedia.2010 141.16.turksat.wikipedia.europeonline. Fizik kuralları.12.12.com. http://www.htm.Dsmart.17.03.html.12.11.18.14.com)/D-smart kurulum. Uydu ve HaberleĢme Ders Notları.com)/ Türkiye‟nin ilk yer gözlem uydusu.tr)/3aozellıkler.2010 138.18.fizik.com/2008/03/osi-nedir-osi-katmanlar-nelerdirosi.radartutorial.tr.antennas/an13. 12.2010 159.net/tr/dokumanlar/katman-katman-katmerli-osimodeli.infomet.14.11.15.11. Doç.org/wiki/Earth_station. http://en. http://www.com.2010 152.turksat.2008 161.php.17.itu.12. Turksat.tr)/2aozellıkler.com/?a=2166465.19.17.2009 139. http://www.2010 143.2010 146. http://www.12.wikipedia. http://www.15.iscturkey. Europe Online (www.2010 153. http://www.edu.com/TELE-satellite-0709/tur/feature.17.2010 155.com.12.tumgazeteler.15 Kasım 2010 136.15 Kasım 2010 134. http://www.tr/76/69-70-71.12.uzay. http://www.03.com/uydu-haberlesme-sist/.org/2006/pdf/poster/78.html.2010 147.17.2010 145.2010 154.12.elektrotekno.2010 150. http://www.12.12.2008 254 .elektrotekno.uzaysitesi.tripod.com/id4.blogspot. Yar.com)/turksat/tarihçe.2010 160. http://www.com. http://www.html.12.2009 142. http://www.eu/06.16.org)/ Yörüngeler Listesi. Dsmart sitesi.2010 144.tr/content/uyduhaberlesmesi. Dr Engin AVCI.

09.tr/wiki/index.anilerduran.php/NNTP. http://www.23.com/tr-TR/windows-vista/Telnet-commands.cigicigi. http://bote.21.html.19. 15.2010 174.metalcil.gen.1.11.turkcenet.11.itu.osi-katmanlari.net/index.hacettepe.telepati.microsoft.org/temel-aclgileri-mainmenu-5/temel-bilgiler-mainmenu-9/7-7katmanli-modeli.2010 170.162.html.09. http://www.24.15.com/forum/cisco-router/2628-border-gateway-protocol-bgpkomsulugu-bgp-neighbor.edu.11. http://www.edu.2010 255 .cyber-warrior.09.tr/genel-guvenlik/32602-internet-trafigi-nasil-yonlendirilirbgp-protokolu.09.11.com/ftp-nedir-nasil-kullanilir.html.tr/?d=1083.htm.11.2010 171.10.html.bilginipaylas.php/Usenet.2007 164.11.2010 179.07.19.2010 178.09.org/FORUM/bgp-nedir-ve-bgp-komsuluguresimli_314774.ozmena.com/agustos04/konu10.23.agciyiz.linuxbilgi.ppt 07.com/index.11.php/category/routing/.html.11.com/cisco-genel-makaleleri/network-time-protocol-ntp-vecisco-routerlar-uzerinde-zaman-bazli-acl-uygulamasi. http://www.php/2007/osi-modeli/.2008 167. http://www.21.bilgininadresi.11. http://www.net/ag-sistemleri/8-ag-haberleri/155.2010 172.ciscotr. http://bote.php/voice-qos/rtp-nedir/. http://www. http://www.com/genel-pc-konulari/telnet-nedir-225450.11.html.2007 166.09. http://www.08.html?pagenumber=.com/linux/ppt/NFS_ve_NIS%5B1%5D.2010 173. http://www.2010 177.03. http://www.10. http://windows.net/index.2010 169.edu.03. http://www.11.2008 165.agciyiz.2006 163.2010 175.tr/wiki/index.bidb.2010 168.cwx&get=last.10.hacettepe. http://sayarbilgi.09.10.net/Madde/45360/TCP/IP-PROTOKOL%C3%9C. http://www. http://www.2010 176.