T.C.

MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI

MEGEP
(MESLEKÎ EĞİTİM VE ÖĞRETİM SİSTEMİNİN GÜÇLENDİRİLMESİ PROJESİ)

HİDROLİK SİSTEMLER

ANKARA 2005

İÇİNDEKİLER
T.C.........................................................................................................................I GİRİŞ ...................................................................................................................... - 1 ÖĞRENME FAALİYETİ-1......................................................................................... 2 1. HİDROLİĞİN PRENSİPLERİ ................................................................................ 2 1.1. Hidroliğin tanımı:.............................................................................................. 2 1.1.1. Endüstrideki Yeri Ve Önemi...................................................................... 2 1.1.2. Hidroliğin Uygulama Alanları ................................................................... 3 1.1.3. Hidrolik Sistemlerin Üstünlükleri ve Olumsuz Yönleri............................. 3 1.1.3. Hidrolik Prensipler ..................................................................................... 4 1.1.3.1. Hidrostatik Prensipler:......................................................................... 4 1.2. PASCAL KANUNU ......................................................................................... 6 UYGULAMA FAALİYETİ..................................................................................... 8 ÖĞRENME FAALİYETİ-2....................................................................................... 11 2. BERNOULLİ PRENSİBİ ...................................................................................... 11 ÖĞRENME FAALİYETİ-3....................................................................................... 17 3. İTME KUVVETİ, BASINÇ VE ALAN ARASINDAKİ İLİŞKİ......................... 17 UYGULAMA FAALİYETİ................................................................................... 20 ÖĞRENME FAALİYETİ-4....................................................................................... 23 4.1. Hidrolik Basinç Yükselticiler.......................................................................... 23 4.2. Hidrolik Sistemlerde Kullanılan Birimler ....................................................... 24 4.2.1. Basınç Birimleri: ...................................................................................... 24 4.2.2. İş Birimleri: .............................................................................................. 24 4.2.3. Kuvvet Birimleri ...................................................................................... 24 4.2.4. Güç Birimleri............................................................................................ 24 ÖĞRENME FAALİYETİ-5....................................................................................... 29 5.1. Hidrolik Devrelerin Ana Kısımları ................................................................. 29 5.2. Yağ Deposu ..................................................................................................... 31 5.2.1. Tanımı ve sembolü :................................................................................. 31 5.2.2. Yağ Deposu Seçiminde Önemli Noktalar: ............................................... 32 5.2.3. Yağ Isıtıcıları:........................................................................................... 32 5.2.4. Yağ Soğutucuları:..................................................................................... 33 5.2.4.1. Su İle Çalışan Soğutucular: ............................................................... 34 5.2.4.2-Hava Üflemeli Soğutucu.................................................................... 34 5.3.1. Tanımı ve Sembolü: ................................................................................. 35 5.3.2. Hidrolik Pompa Çeşitleri:......................................................................... 35 5.3.2.1. Sabit Kapasiteli Pompalar ................................................................. 35 5.3.2.1.1. Dişli Çarklı Pompalar:.................................................................... 36 5.3.2.1.2. Dişli Pompa Seçiminde Önemli Faktörler: .................................... 37 5.3.2.1.3. Dişli Çarklı Pompalarda Debi Hesaplanması................................. 38 5.3.2.1.4. İçten Eksantrik Dişli Çarklı Pompalarda Debi Hesabı:.................. 39 5.3.2.2- Paletli Pompalar:............................................................................... 39 5.3.2.2.1Paletli Pompa Çeşitleri:.................................................................... 40 i

5.3.2.2.2. Paletli Pompa Özellikleri: .............................................................. 40 5.3.2.2.3. Paletli Pompalarda Debi Hesabı:.................................................... 40 5.3.2.3- Pistonlu Pompalar: ............................................................................ 42 5.3.3. Pompaların Çalışma Prensibi: .................................................................. 43 5.3.4.Pompalarda Verimlilik: ............................................................................. 44 5.3.5. Pompa ve Akışkan Uyumu:...................................................................... 46 5.3.6. Pompa Seçimi:.......................................................................................... 46 5.3.7. Pompalarda Debinin Tanımı: ................................................................... 46 ÖĞRENME FAALİYETİ-6....................................................................................... 51 6. HİDROLİK SİLİNDİRLER................................................................................... 51 6.1 Görevleri ve Sembolü: ..................................................................................... 51 6.2 Hidrolik Silindirin Elemanları:......................................................................... 51 6.2.1- Silindir Gömleği: ..................................................................................... 52 6.2.2- Silindirlerin Et Kalınlığı Hesabı: ............................................................. 52 6.1.2.2- Piston................................................................................................. 54 6.1.3- Hidrolik Silindir Çeşitleri: ....................................................................... 57 6.3.1-Tek Etkili Silindir: .................................................................................... 57 6.3.2- Çift Etkili Silindir: ................................................................................... 58 6.1.3.4- Yastıklı Silindir:................................................................................ 59 6.4- Silindirlerde Piston Itme Kuvveti ................................................................... 60 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME......................................................................... 63 ÖĞRENME FAALİYETİ-7....................................................................................... 65 7. HİDROLİK MOTORLAR ..................................................................................... 65 7.2- Hidrolik Motorların Çeşitleri: ......................................................................... 66 7.3- Hidrolik Motorlarda Döndürme Momenti Ve Hesaplanması: ........................ 68 7.4-Hidrolik Motorların Kullanım Alanları: .......................................................... 68 7.5-Hidrolik Motorların Üstün Yönleri:................................................................. 69 ÖĞRENME FAALİYETİ-8....................................................................................... 73 8. VALFLER.............................................................................................................. 73 8.1- Valflerin Görevleri:......................................................................................... 73 8.2- Valf Çeşitleri:.................................................................................................. 73 8.2.1. Yön Kontrol Valfleri: ............................................................................... 73 8.2.1.1. Sürgülü Yön Kontrol Valfleri: .......................................................... 74 8.2.1.2. Yuvarlak (Dönerli) Yön Kontrol Valfleri: ........................................ 75 8.2.1.3. Yön Kontrol Valflerinde Yol Ve Konum:......................................... 75 8.2.1.4. Yön Kontrol Valflerinin Sembollerle İfade Edilmesi: ...................... 76 8.2.1.5. Yön Kontrol Valflerinin Çeşitleri: .................................................... 78 8.2.1.5.1. Yapıliş Biçimlerine Göre Yön Kontrol Valfleri:............................ 78 8.2.1.5.2. Yol ve Konumlarina Göre Yön Kontrol Valfleri: .......................... 79 8. 2.1.5.3. Kumanda Ediliş Biçimlerine Göre Valfler:................................... 83 8.2.2. Basınç Kontrol Valfleri: ........................................................................... 86 8.2.2.1- Emniyet Valfleri................................................................................ 86 8.2.2.2- Doğrudan Etkili Emniyet Valfi:........................................................ 86 ii

8.2.2.3- Dolaylı Etkili Emniyet Valfi:............................................................ 87 8.1.2.2.4-Pilot Kontrollü Emniyet Valfi:........................................................ 87 8.2.2.5- Basınç Düşürme Valfleri: ................................................................. 88 8.2.2.6- Basınç Sıralama Valfleri:.................................................................. 89 8.2.3- Akış Kontrol Valfleri: .............................................................................. 91 8.2.3.1- Akış Kontrol Valflerinin Çeşitleri: ................................................... 91 8.2.3.1.4- Çek Valfler:.................................................................................... 93 8.2.3.1.5-Çek Valfi Ayarlanabilen Akış Kontrol Valfi:................................. 93 8.2.3.1.6- Akışkanın Kontrol Edilmesi: ......................................................... 93 UYGULAMA FAALİYETİ................................................................................... 94 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME......................................................................... 94 ÖĞRENME FAALİYETİ-9....................................................................................... 97 9.1 . Görevleri ve Sembolü : .................................................................................. 97 9.2. Akümülatör Çeşitleri:...................................................................................... 97 9.2.1- Ağırlıklı Akümülatörler: .......................................................................... 98 9.2.2- Yaylı Akümülatörler: ............................................................................... 98 9.2.3- Diyaframlı Akümülatörler: ...................................................................... 99 9.2.4- Balonlu Akümülatörler: ........................................................................... 99 9.2.5- Pistonlu Akümülatörler:......................................................................... 100 9.3- Bağlantı Elemanları ...................................................................................... 100 9.3.1 . Borular ve Hortumlar ............................................................................ 100 9.3.1.1- Yapısal özellikleri: .......................................................................... 100 9.3.1.2- Boru Seçiminde Ve Montajında Dikkat Edilecek Noktalar:........... 102 9.3.1.3-Hidrolik Boru Çaplarının Hesaplanması:......................................... 102 9.4- Sızdırmazlık Elemanları................................................................................ 104 9.5-Manometreler................................................................................................. 105 9.5.1Manometre Seçiminde Dikkat Edilecek Noktalar:................................... 106 UYGULAMA FAALİYETİ................................................................................. 107 ÖĞRENME FAALİYETİ-10................................................................................... 111 10- HİDROLİK YAĞLAR....................................................................................... 111 10.1- Görevleri : ................................................................................................... 111 10.2-Akışkan Çeşitleri:......................................................................................... 111 10.3- Hidrolik Yağlarda Aranan Özellikler: ........................................................ 113 10.3.1. Viskozite: ............................................................................................ 113 10.3.2. Köpüklenme: ........................................................................................ 114 10.3.3. Yağlama Yeteneği:........................................................................... 115 10.3.4. Polimerleşme:................................................................................... 115 10.3.5. Oksidasyon:.......................................................................................... 115 10.3.6. Akma Noktası:...................................................................................... 115 10.3.7. Isıl Genleşme:....................................................................................... 116 10.3.8. Özgül Ağırlık: ...................................................................................... 116 10.3.9. Film Dayanımı: .................................................................................... 116 10.3.10. Alevalma Noktası:.............................................................................. 116 iii

UYGULAMA FAALİYETİ................................................................................. 117 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME....................................................................... 118 ÖĞRENME FAALİYETİ-11................................................................................... 121 11- HİDROLİK FİLTRELER .................................................................................. 121 11.1-Görevleri ve Sembolü: ................................................................................. 121 11.2. Hidrolik filtre çeşitleri:................................................................................ 121 11.2.1. Emiş Hattı Filtreleri:............................................................................. 122 11.2.2-Basınç Hattı Filtreleri:........................................................................... 122 11.2.3. Dönüş Hattı Filtreleri: ......................................................................... 122 11.3. Filtrelerin seçiminde Dikkat Edilecek Noktalar:......................................... 123 11.4. Filtrelerin Kirlenme Nedenleri:................................................................... 123 11.5. Filtrenin Bakımı Ve Temizliği: ................................................................... 123 ÖĞRENME FAALİYETİ-12................................................................................... 127 12. HİDROLİK DEVRE ÇİZİMİ............................................................................. 127 12.1. Hidrolik Devre Çiziminde Dikkat Edilecek Noktalar:................................ 127 12.2. Hidrolik Devre Çeşitleri:............................................................................. 127 12.2.1 Açık Hidrolik Devreler: ........................................................................ 127 12.1.2.2. Kapalı Hidrolik Devreler:.............................................................. 128 12.2.3 Yarı Kapalı Hidrolik Devreler: ............................................................. 129 12.1.2.4. Açık ve Kapalı Devrelerin Karşılaştırılması: ................................ 129 12.1.3. Çeşitli Hidrolik Devre Çizimleri:......................................................... 130 UYGULAMA FAALİYETİ................................................................................. 135 ÖĞRENME FAALİYETİ-13................................................................................... 139 13.1. Hidrolik Sistem Arızaları: .......................................................................... 139 13.1.1. Sitemde Çalışma Sırasında Gürültü: .................................................... 139 13.1.2. Hidrolik Devre Basıncının Düşmesi Veya Yükselmesi: ...................... 139 13.1.3. Hidrolik Devre Debisinin Düşmesi veya Yükselmesi: ....................... 140 13.1.4. Valflerde Meydana Gelen Arızalar: .................................................... 140 13.1.5. Pompalarda Meydana Gelen Arızalar: ................................................. 141 13.1.6. Devredeki Akışkanın Çabuk Isınması:................................................ 141 UYGULAMA FAALİYETİ................................................................................. 142 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME....................................................................... 143 MODÜL DEĞERLENDİRME ................................................................................ 145 KAYNAKLAR......................................................................................................... 146

iv

AÇIKLAMALAR
KOD ALAN DAL/MESLEK MODÜLÜN ADI MODÜLÜN TANIMI SÜRE ÖN KOŞUL YETERLİLİK Hidrolik prensipleri ile ilgili hesaplamaları devre elemanları ilgili hesapları yapmak, hidrolik devrelerde akışkan seçimi yapmak GENEL AMAÇ Hidrolik sistemler ile ilgili temel hesaplamaları yapabilecek, Hidrolik sistemlerin yapılarını tanıyabilecek,bakım ve onarımlarını yapabileceksiniz. AMAÇLAR 1. Pascal kanunu ile ilgili hesapları yapabileceksiniz. 2. Bernaulli kanunu ile ilgili hesapları yapabileceksiniz. 3. İtme kuvveti,basınç ve alan arasındaki ilişkileri hesaplayabilecek ve yorumlayabileceksiniz. 4. Hidrolik basınç yükselticisi ile ilgili hesapları yapabileceksiniz. 5. Hidrolik pompaları ile ilgili hesapları yapabileceksiniz. 6. Hidrolik silindirler ile ilgili hesapları yapabileceksiniz. 7. Hidrolik motorlar ile ilgili hesapları yapabileceksiniz. 8. Valfleri sembolleri ile ifade edebileceksiniz. 9. Hidrolik borular ile ilgili hesapları yapabileceksiniz. 10. Hidrolik yağların özelliklerini hidrolik devre ve hidrolik yağ kataloglarına göre tesbit edebilecek ve yağ seçimini kolaylıkla yapabileceksiniz. 11. Hidrolik filtre seçimi,devre ve hidrolik yağ kataloglarına göre yapabileceksiniz. 12. Hidrolik devre çizimi yapabileceksiniz. 13.iv Katalog ve standartlara uygun olarak hidrolik devrelerde bakım ve onarım yapabilecektir. 5250T0019 Otomotiv Teknolojisi Alanı Alan Ortak Hidrolik Sistemler Sıvı ile kontrol sistemlerini inceleyen eğitim materyalidir. 40/32

MODÜLÜN AMACI

kaynak kitaplar.internet.video.vcd.atölye.EĞİTİM ÖĞRETİM ORTAMLARI VE DONANIMLARI Ortamlar:Sınıf. v . ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME Bu modülün sonunda öğrencinin yeterlilik kazanıp kazanmadığı sözlü ve uygulamalı sınavla sınanacaktır. Modülün içinde yer alan her faaliyetten sonra verilen ölçme araçları ile kazandığınız bilgi ve becerileri ölçerek kendi kendinizi değerlendiriniz.kütüphane.hidrolik ile ilgili uğraş veren fabrika ve atölyeler Donanımlar:tv.

Otomobil hiç şüphesiz ki kişilerin gelir gruplarının değişmesi ile hemen hemen herkesin ulaşabildiği bir obje haline gelmiştir. Hidrolik kumanda sistemleri mekanik olarak kumanda edilen sistemlerin çok daha az güç ve enerji harcanarak kumanda edilebilen sistemlerdir. Endüstrinin sürekli gelişmesi yeni bilgi ve becerileri gerektirmektedir.İhtiyaçlarına cevap verilebildiği oranda bu bağın daha da güçlendiği görülmektedir. Bunu öğrenirken hidroliğin temel prensipleri. Bu nedenle insan ihtiyaçlarını en ekonomik.Teknolojik çalışmalar insan hayatını kolaylaştırmak üzere yapılmaktadır. Kullanım alanlarını da hızla yaygınlaştırmaktadır.çalıştırabilecek ve bu sistemlerin bakımını yapabileceksiniz. Öğrenmek üzere almış olduğunuz bu modül ile yaşamın içerisinde hidrolik kontrol sistemlerinin nasıl yer aldığını öğreneceksiniz. konforlu ve en az güç ile sistemleri kontrol ederek karşılayacağı için vazgeçilmezlerinden biri olacaktır.Bu mödülü tamamladığınızda insan ihtiyaçlarını kolayca kontrol edebileceği sistemleri kurarak karşılayabilecek. az yer kaplamasından ötürü önemi daha da artmaktadır.Otomobilin yaşamına getirdiği yeniliklerle tanışan bireyler onunla bütünleşerek onu hayatının ayrılmaz birer parçası haline getirmiştir.GİRİŞ GİRİŞ Sevgili Öğrenci. -1- . Öğrenilmesi gereken bilgi ve teknolojiler arasında hidrolik önemi azımsanamıyacak bir yer tutmaktadır. çalışma sistemleri ve parçaları hakkında gerekli bilgilere ulaşacak ve bu bilgileri kullanabilecek seviyeye ulaşacaksınız. Hidrolik sistemlerin imalatının ekonomik olması.

Krikolar. HİDROLİĞİN PRENSİPLERİ 1. 1.bu sistemlerin oluşumuna katkı vermiş insanları öğreniniz. Endüstrideki Yeri Ve Önemi Hidrolik sistemlerin uygulama alanı olarak taşıtların fren ve direksiyonları. Hidrolik sistemler kontrol kolaylığı. Hidrolik akışkanların mekanik hareketlerini inceleyen bilim alanıdır. Dairesel. Hidrolik kontrollu makineler düzgün ve titreşimsiz çalışmakta olup kontrol edilmesi çok kolaydır. İlk dönemlerde boru içindeki suyun davranışlarını belirlemek için kullanılmıştır. damperli kamyonlar ve iş makineleri örnek gösterilebilir. doğrusal hareketler ile otomatik ve mekanik hareketler hidrolik sistemle kolay bir şekilde elde edilmektedir.1. vites kutuları. asansörler. takım tezgâhları.1. hidrolik kaldıraçlar. 2 . test cihazları. sanayi tipi robotlar gibi pek çok uygulama alanı vardır.1. ekonomik olması ve az yer kaplamalarından dolayı geniş bir uygulama alanı bulmuştur. Hidrolik sistemler pek çok endüstriyel tesiste yaygın olarak kullanılmaktadır. Hidroliğin tanımı: Eski Yunanca’da su anlamına gelen hydro ile boru anlamına gelen aulis kelimelerinin birleştirilmesinden türetilmiştir. yağlama istasyonları. 1.ÖĞRENME FAALİYETİ-1 ÖĞRENME FAALİYETİ-1 AMAÇ Bu bilgi yaprağında Pascal kanunu ile ilgili hesapları yapabileceksiniz. vinçler. Son dönemde elektroniğin hızla gelişmesine paralel olarak uygulama alanları çok hızlı bir şekilde genişlemiştir ve buna bağlı olarak yeni makineler geliştirilmiştir. Metal endüstrisinde tüm makinelerde hidrolik sistemler uygulanmaya başlanılmıştır Hidrolik sistemlerde güç iletimi kolaylaştığından tercih nedeni olmuştur. ARAŞTIRMA Hidrolik kontrol sistemlerini araştırarak.

1.2. Küçük basınçlarla büyük güçler elde edilebilir.1. Hidroliğin Uygulama Alanları Deniz ve Havacılıkta • • • • • • Gemi güverte vinçlerinde Gemilerin yük doldurma ve boşaltma işlerinde Gemi yön kontrol sistemlerinde Uzay teleskoplarında Uçak yön kontrol sistemlerinde Uçakların iniş kalkış sistemlerinde İş tezgâhlarında Preslerde Enjeksiyon preslerinde Kaldırma araçlarında Ağır sanayi makinelerınde • • • • • Endüstriyel Üretim Alanlarında • Barajların kapaklarının açılıp kapatılmasında • Türbinlerde • Nükleer santrallerde • Maden üretiminde • Demir ve çelik üretiminde • d-Hareketli mobil alanlarda • Taşıtlarda • Tarım makinelerinde • İş makinelerinde • Vinçlerde 1. Sistem durmadan hız kontrolu yapılabilir. denetimi ve kontrolu kolaydır.1. Ekonomiktir. Rahatlıkla yön değiştirilebilir. Isıtma ve soğutma kendiliğinden gerçekleşir. Elektrikli ve elektronik kontrol sistemleri ile yeni makineler tasarlanabilir. Hidrolik Sistemlerin Üstünlükleri ve Olumsuz Yönleri Enerji Üretim Alanlarında Hidrolik Sistemlerin Üstünlükleri: Diğer sistemlere göre sessiz ve gürültüsüz çalışırlar. Uzaktan kontrol edilebilir Bakımı. Hidrolik enerjinin elde edilmesi. Basınç yükselmelerinde devre otomatik olarak kontrol edilir. Parça ömrü uzundur.3. Otomatik kumanda sistemi ile tek merkezden kontrol edilebilir. tamiri ve onarımı kolaydır. Daha az yer kaplarlar 3 . Sistem çalışma sırasında kendi kendini yağlar.

Ö 282 ‘de Arşimet. Hidrostatik prensipler Hidrodinamik prensipler 1. Elemanlar iyi seçilmez.Hidrolik Sistemlerin Olumsuz Yönleri Sıvıların yüsek ısılara ulaşması ile yağ kaçakları oluşabilir ve verim düşebilir.Bulundukluarı Kabın Tabanına Uyguladığı Basıncın Bulunması: Bir kapta bulunan durgun sıvının. 1738 yılında ise Toriçelli ve Bernoulli hidrodinamik ve suların akış ve hareketlerini araştırdılar. sistem iyi monte edilmez ise verimi düşer.1 de görülmektedir.Akışkanların sahip oldukları enerjilerin tesbitini yapmışlardır. Hidrolik Prensipler M. Hidrostatik Prensipler: Durgun sıvıların sahip oldukları davranışları inceleyen prensiptir.1:Değişik Biçimli Kaplarda Hidrostatik Basinç P1=P2=P3=P4 diye belirtilir. da Pascal. Sistem montajı sırasında borularda fazla kıvrım verilirse verim düşer.1.Bunu önlemek için ısı ayarlayıcılar (eşanjör) devreye bağlanmaları gerekmektedir. Akışkanların sahip oldukları prensipleri iki maddede inceleyeceğiz. P = ρ × h× g P =Sıvının kabın tabanına yaptığı basınç ( kg/cm² ) h =Sıvı yüksekliği ( m ) ρ =Özgül kütle (kg/m³ ) g =Yerçekimi ivmesi ( m/s² ) 4 . Şekil 1. Bazı elemanlar ısıya karşı hassas olmaları nedeniyle özelliklerini kaybedebilirler. 16 yy. Şekil 1.1.kabın tabanına yaptığı basınç kabın yüksekliği ve sıvının yoğunluğu ile doğru orantılıdır.3. 1.3. Sıvıların.1. Bağlantı ve rakorlarda yüksek basınçtan kaynaklanan kaçak ve sızıntı oluşabilir.

Yağın üst seviyesi ile pompa girişi arasındaki yükseklik 100 cm olduğuna göre pompanın girişindeki statik basınç ne kadardır? Verilenler: İstenen: P=? ρ = 0.05 2 3. kuvvetin şiddeti ile doğru ve yüzeyi ile ters orantılıdır. Kuvvetin alana etkimesi olarak da tanımlanabilir.ÖRNEK: Bir hidrolik presin yağ deposu presin üst kısmındadır.75 gr/cm³’ tür. Şekil 1.433 k Pa 5 .0019625 m² bulunur 4 4 4 4 150 N P= 2 = = 76433.81 m/s² Çözüm: P=h × q × g= 1 × 750 × 9.81 P=7357.05 m N=150 N Çözüm: A= İstenilen: A=? P=? 3.Kullanılan hidrolik yağının özgül kütlesi 0.00785 = = = 0.121 Pa= 74.0025 0.14 × 0.75 gr/cm³ = 750 kg/m³ h= 100 cm = 1 m g=9. Şekil.121 Pa 0.5 Pascal’dır.2: Hidrostatik Prensip Kapalı Bir Baptaki Sıvıya Kuvvet Uygulandığında Sıvının Davranışları Kapalı bir kaptaki sıvıya uygulanan kuvvet sonucu kuvvetin meydana getirdiği basınç.Uygulanan kuvvetin sonucunda oluşan basınç nedir? π ×d2 4 ( m² ) Verilenler: d= 5 cm=0.14 × 0. 1.2 de görüldüğü gibi P= F ⎡N ⎤ = =[Pa] A ⎢m2 ⎥ ⎣ ⎦ Burada: P=Meydana gelen basınç ( Pa ) F=Pistona uygulanan kuvvet (N) A=Piston yüzey alanı = ÖRNEK: Çapı 5 cm olan pistona uygulanan kuvvet 150 N’dur.0019625 m = π ×d2 P=76433.

1.2. 1. Burada yerçekimi kuvveti ihmal edilmektedir.785 × d² Şekil 1.Pascal Kanunu Bu kanun ile ilgili geniş bilgi aşağıda verilecektir. PASCAL KANUNU Tanımı: Sıvı dolu bir kaba uygulanan kuvvet sonucu meydana gelen basınç sıvı tarafından kabın bütün yüzeylerine aynen iletilir. N P= 2 = Pa m A= π ×d2 4 =0.3: Pascal Prensibi 6 .Bu prensiplerden yararlanılarak hidrolik sistemler ve hidrolik sistemlerle çalışan makineler geliştirilmiştir.3. 1. Bu prensiplerin en önemli özelliği ise sisteme uygulanan küçük bir kuvvetin büyük kuvvetlere dönüşmesi olarak tanımlanmasıdır.2-Hidrodinamik Prensipler Bernoulli Prensibi Bu prensip 2 nolu bilgi yaprağında geniş olarak ifade edilecektir.

Pascal prensibine göre şu eşitlikleri yazmak mümkündür: F1 A1 = F1 × A2=F2 × A1 F2 A2 .0005 m2 A2=200 cm² 0.Büyük piston kesit alanı 200 cm² olduğuna göre büyük pistona uygulanan kuvveti bulunuz.02 m2 N1 × A2=N2 × A1 İstenilen: F2=? N2 = N1 × A2 40 × 0.0005 7 . Verilenler : N1=40 kg A1=5 cm² 0. S1 A2 F1 d1 = = = S 2 A1 F2 d 2 Örnek: Küçük pistona uygulanan kuvvet 40 N ve piston kesit alanı 5 cm²’dir.02 = = 1600 N A1 0.

UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ İşlem Basamakları Pascal Kanunu Tanımla Pascal Kanununu Öğrenerek Çeşitli Hesaplamalar Yap Öneriler Paskal Kanunu ile ilgili detaylı bilgi için yararlanılan kaynaklar kısmına bakınız. Modül bilgi yapraraklarından sayfa 5 ve 6 ya bakınız. 8 .

sıvı tarafından kabın bütün yüzeylerine aynen iletilir “prensibi hangi bilim insanına aittir? a) Toriçelli b) Pascal c) Bernoulli d) Newton 5-“Boru çapı küçüldükçe akışkan hızı artar. basıncı düşer.Durgun sıvı hareketlerini inceleyen hidrolik prensibi hangisidir? a) Hidrostatik b) Hidrodinamik c) Hidroelektri d) Jeoloji 4-“ Sıvı dolu bir kaba uygulanan kuvvet sonucu meydana gelen basınç.ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME SORULAR 1-Suyun boru içindeki davranışlarını inceleyen bilim alanının adı nedir? a) Dinamik b) Statik c) Hidrolik d) Mekanik 2-Hidrolik aşağıda belirtilen hangi alanda kullanılmaz? a) İş makinelerinde b) Otomobillerde c) Vinçlerde d) Mekanik kontrol mekanizmalarında 3. boru çapı büyüdükçe akışkan hızı azalır basıncı artar” prensibini ortaya koyan bilim insanı kimdir? a) Toriçelli b) Pascal c) Bernoulli d) Newton 9 .

CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 C D A B C DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız. Doğru cevaplarınızın sayısını belirleyerek kendinizi test ediniz. 10 .Hatalarınızı bilgi yapraklarına tekrar dönerek düzeltiniz.

Potansiyel Enerji:Akışkanın basıncı sonucunda oluşan enerjidir. ARAŞTIRMA Bernoulli kimdir? Çeşitli kaynaklardan arştırarak Hidrolik bilimine katkılarını öğreniniz.basıncı düşer.akışkan potansiyel ve kinetik enerjiye sahiptir.boru çapı büyüdükçe akışkan hızı azalır basıncı artar şeklinde de ifade edilebilir. 2. 11 .sürtünmesiz. Debi:Belli kesitten birim zamanda geçen akışkan miktarına denir.Prensibinde. BERNOULLİ PRENSİBİ Tanım: Sürekli. Boru çapı küçüldükçe akışkan hızı artar. Kinetik Enerji:Akışkanın hareket halinde iken sahip olduğu enerjidir.de denilebilir. sıkışmaz ve sabit debili bir akışta akım çizgisi boyunca toplam enerji sabittir. Bernoulli boru. Akışkan hızlı hareket ettikçe daha fazla enerji kullanılması gereklidir. kanal ve nehirlerde suların akışını inceledi ve debiyi sabit kabul etti. Akışkanın enerjisi potansiyel ve kinetik enerjinin toplamıdır.Toplam enerji sabittir.ÖĞRENME FAALİYETİ-2 ÖĞRENME FAALİYETİ-2 AMAÇ Bu öğrenme faaliyetinde Bernoulli Prensibi hakkında bilgi sahibi olacaksınız. Toplam enerji=Potansiyel enerji+Kinetik enerji+Basınç kuvvetinin yaptığı iş olarak da tanımlanabilir.

002826 A2 = π × d12 = 0.Bernoulli prensibine göre: P1.002826m 2 4 A1 × V1=A2 × V2 formülü esas alınarak eşitlik şu şekilde sağlanır: A ×V 0.V2.75m / sn olarak bulunur.03 2 = 0.03 m D2= 6 cm =0.A2 P V2 + + Z = Sabit ρ × g 2× g B1 P=Basınç (Pa) V=Akış hızı (m/s ) A=Boru kesit alanı (m² ) Z=Mutlak yükseklik (m ) ρ =Özgül ağırlık ( kg/m³ ) g= Yer çekimi ivmesi (9.A1 P2.1: Bernoulli prensibi Hacimsel debi hesabı aşağıdaki formülle hesaplanır A1 × V1 = A2 × V2 = Q( sabit ) Örnek 1: Çapı 3cm olan borudan geçen hidrolik akışkanın ortalama hızı 3 m/s dir.785 × 0.V1.06 m V1= 3 m/s Çözüm: İstenilenler: V2=? 4 π × d 22 A2 = = 0.06 2 = 0.785 × 0. Aynı sistem içinde akışkan 6 cm’ lik boru çapından geçerken hızı ne olur? Verilenler: d1= 3 cm = 0. A2 0.000706m 2 12 .81 m/s² ) B2 akım çizgisi Z1 Z2 kıyaslama çizgisi P V2 P1 V2 + + Z1 = 2 + + Z2 ρ × g 2× g ρ × g 2× g Şekil 2.000706 × 3 V2 = 1 1 = = 0.

785 × 0.785 × d 32 = 0.00195m 2 Q 11.785 × d 2 = 0.0175 V2 × A2= Q V3 × A3= Q V3 = 13 .00785m 2 4 π × d 32 A3 = = 0.785 × d12 = 0.00195 Q 11.’ dır.015m / sn A1 0.05 m d3=15 cm = 0.05 2 = 0.785 × 0.0176m 2 4 7 Q=7 l / dak = 7 dm³ / dak = = 11.785 × 0. d2=5 cm.1 m d2=5 cm = 0.66 × 10 −5 = = 0.05m / sn A2 0. Farklı çaplara göre akışkan hızları ne olur? Verilenler: d1=10 cm = 0.Örnek 2: Farklı çapları d1=10 cm .005m / sn A3 0.15 m İstenilenler V1=? V2=? V3=? A1 = π × d12 4 = 0.66 × 10 −5 = = 0.66 × 10 −5 V1 = = = 0.00785 V2 = Q 11.12 = 0.66 × 10 −5 m3/s 1000 × 60 Çözüm: A1 × V1=A2 × V2=A3 × V3= Q Sabit debi formülü esas alınarak V1 × A1= Q A2 = π × d 22 2 = 0.15 2 = 0. d3=15 cm olan bir borudan geçen akışkanın debisi 7 l/dak.

UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ İşlem Basamakları 1-Bernoulli prensibi hesaplamalar yapınız. ile ilgili Öneriler Bilgi yapraklarındaki örnek problem çözümlerinden faydalanınız 14 .

ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME 1.Akışkanın basıncı sonucunda oluşan enerjiye ne denir? a) Enerji b)Kinetik Enerji c)Sinerji d) Potansiyel Enerji 4- P1 V2 P V2 + 1 + Z1 = 2 + 2 + Z 2 ρ × g 2× g ρ × g 2× g a) Bernoulli b)Pascal c) Toriçelli d)Newton Formülü hangi prensibi ifade eder? 15 .Belli kesitten birim zamanda geçen akışkan miktarına ne denir? a) Hız b)Debi c)Sıvı d) Dinamik Enerji 3.“Sıkıştırılamayan basınçlı akışkanın geçtiği boruda hıza bağlı olarak yükseklik ve nokta yüksekliği toplamı her noktada aynıdır” prensibi hangi bilim insanına aittir? a)Toriçelli b)Pascal c)Bernoulli d)Newton 2.

CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 C B D A DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız. 16 .Hatalarınızı bilgi yapraklarına tekrar dönerek düzeltiniz.Doğru cevaplarınızın sayısını belirleyerek kendinizi test ediniz.

Bu tür presler özellikle kaldırma araçlarında kullanılır. basınç ( P ) ve kesit alanı ( A ) arasındaki ilişki şu formülle açıklanabilir. ”Kapalı bir kaba kuvvet uygulandığında meydana gelen basınç. İTME KUVVETİ. ARAŞTIRMA İtme kuvvetinin basınç ve alan ile ilişkilerini çeşitli kaynaklardan ve işyerlerinden araştırıp bilgi sahibi olunuz. pistonun yer değiştirme mesafesi ( m ) S2= 2. 3. pistonun yer değiştirme mesafesi ( m ) 17 . pistonun alanı ( m² ) A2= 2.” Bu kanuna göre itme kuvveti ( F ). pistona etki eden kuvvet ( N) F2= 2. Burada: P= N Pa m2 π ×d2 A= = m2 4 d= metre F= N × m 2 =Newton 2 m Şekil 3.ÖĞRENME FAALİYETİ-3 ÖĞRENME FAALİYETİ-3 AMAÇ Bu bilgi yaprağı ile itme kuvveti basınç ve alan arasındaki ilişkileri hesaplayabilecek ve yorumlayabileceksiniz. basınç ve alan arasında pascal kanununa göre ilişki kurulabilir. F1= 1. pistona etki eden kuvvet ( N ) A1= 1. pistonun alanı ( m² ) S1= 1.iş pistonunun kesit alanını artırmak yoluyla büyük kuvvetler elde edilebilir. BASINÇ VE ALAN ARASINDAKİ İLİŞKİ İtme kuvveti. F= PxA dır.akışkan tarafından kabın tüm yüzeylerine aynı oranda iletilir.1: İtme.basınç ve alan ilişkisi Aşağıdaki şekilde baskı pistonuna uygulanan küçük kuvvetle.

2: Problem Şekli P1 = F1 A1 …… N F1 A1 F2 A2 P1= F2 A2 ….05 m İstenilenler: A=? P=? 18 .. Şekilde baskı pistonundaki sıvı hacmi ( V1 ).N Buradan = eşitliği yazılabilir.Şekil 3. yer değiştirerek iş pistonuna gitmektedir. V2= S2 × A2 dir. Yer değiştiren sıvı hacmi ( V2 ) baskı sıvı hacmi ile aynı olduğuna göre V1=V2 iifade edilebilir.Sistemde oluşan basıncı bulunuz. A2 A1 Buradan = eşitliği ifade edilebilir. Veriler: F=1000 N d= 5 cm =0. S1 S2 ÖRNEK: 1000 N’ luk kuvvet uygulanan bir pistonun çapı 5 cm’dir. S1 × A1=S2 × A2 şeklinde ifade edilebilir. V1 = S1 × A1 .

35cm = 13.5. c)Baskı pistonu 15 cm hareket ettiğinde.5 19 .065 cm2 A2= 7.03 m D2= 100 mm=0. büyük piston çapı 100 mm olduğuna göre : a)Uygulanan kuvvet sonucu oluşan basıncı.S1 = A2 . 100 ÖRNEK: Bir hidrolik el presinin küçük pistonuna 100 N’ ü kuvvet uygulanıyor.14 × 0.09 bar bulunur.85 × 10 −3 m2 = 78.) Verilenler : F1= 100 N D1= 30 mm=0.15 = 78.14 × 0.0.S 2 ⇒ S 2 = = 1.1 m S1= 15 cm= 0.1 ⇒ F2 = P × A = 141542. 509 = 5.1N A1 4 A1= 7.15 = = A1 .8 × = 1111.ÇÖZÜM: A= P= π ×d2 4 = 0.Küçük piston çapı 30 mm.15 m ÇÖZÜM: a) P1 = İstenilenler P =? F2=? S2=? F1 100 N 100 100 = = = = 141542.8 Pa 2 2 A1 π × d1 0.5mm S 2 A1 78.554 kPa 2 A 0.S 2 ⇒ 7.0019625m 2 F 1000 N = = 509554.785 × d 2 = 0.0019625m Değer bar cinsinden ifade edilmek istenirse: 1 bar= 100 kPa olduğu için.0007065 3.785.0025 = 0. iş pistonunun ne kadar yukarıya kalkacağını hesaplayınız (Sürtünme kuvvetini dikkate almayınız. b)İş pistonunun uygulayabileceği en fazla kuvveti.14 N / m 2 ( Paskal ) =509.065.065.5 cm2 S1 A2 7.785 × 0.05 2 = 0.065 × 10-4 m2= 7.03 4 4 b) P= F1 3.

İtme kuvveti.basınç ve alan faydalanınız. hesaplamaları yapınız. arasındaki ilişkileri ifade eden problemler çözünüz. Öneriler yaprağındaki örneklerden 20 . Bilgi Basınç ve alan hesaplamaları yapınız.UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ İşlem Basamakları İtme kuvveti.

basınç ve alan arasındaki ilişkiyi ifade eden formül hangisidir? a) P = F A V b) P = A S c) P = F V d) P = S 2.basınç ve alan ilişkisi ile ne tür makinelar yapılabilir? a) Motorlar b)Kontrol mekanizmaları c)Yön değiştirme sistemleri d) Kaldırma araçları 3. İtme. Piston kesit alanının artması sisteme ne şekilde etki eder? a)İtme kuvveti azalır b)İtme kuvveti artar c)Kolun küçük yapılması gerekir d)Hiçbir etkisi olmaz 21 .ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME 1. İtme kuvveti.

Hatalarınızı bilgi yapraklarına tekrar dönerek düzeltiniz. 22 .Doğru cevaplarınızın sayısını belirleyerek kendinizi test ediniz.CEVAP ANAHTARI 1 3 2 A B D DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız.

ARAŞTIRMA Çevrenizde bu tür işler yapan işyerlerini inceleyerek hidrolik basınç yükselticileri hakkında bilgi sahibi olunuz. Girişte kullanılan akışkan veya hava olabilir. Tutma. Yüksek basınç hidrolik silindirlerine güç vermekte kullanılır. Giriş kısmından giren (P1) basıncı.ÖĞRENME FAALİYETİ-4 ÖĞRENME FAALİYETİ-4 AMAÇ Bu bilgi yaprağında hidrolik basınç yükselticilerinin hesaplamalarını yapmayı öğreneceksiniz. Bu amaçla kullanıldığında bir hava silindirinin tek başına kullanılmasıyla elde edilenden fazla iş yapılabilir. Hidrolik Basinç Yükselticiler Tanım: Akışkanların basınçlarını 2 kat arttıran devre elemanlarıdır. 23 .1. tek basınçlı veya çift basınçlı sistemlerden güç alırlar. Ayrıca ek bir güç tüketimi ve karmaşık veya pahalı kontroller olmaksızın çalışırlar. Büyük kuvvetlerin itilmesi gereken yerlerde kullanılabilir. çıkışta (P2) basıncı ile iki katına çıkar. Şekil 4. F1=F2 olduğundan F1=P1 × A1 F2=P2 × A2 buradan P1 × A1=P2 × A2 şeklinde ifade edilebilir.1: Hidrolik basınç yükseltici . 4. Yüksek basınçları uzun süre ısı üretmeksizin koruyabilirler. delme kavrama veya doğrusal güç gerektiren diğer uygulamalarda kullanılan yükselticiler. Kesit ölçüleri birbirinden farklı iki pistonun bir kol ile birbirine bağlanması ile oluşur.

5.0025 m2 A2 = 16 cm2 = 0. Kuvvet Birimleri: N = Newton 1 kgf = 10 N 2 1 N = 1 kgm/sn 1 daN= 10 N 1 N = 0.1 kgf 4. b) Küçük pistonun oluşturduğu basıncı bulunuz.0016 m2 a) F1 = P1 × A1 = 800 000 × 0.785 l 1 Galon = 3785 cm3 24 .m .264 Gal ( Galon:İngiliz birim sisteminde bir hacim ölçüsü) 1 Galon = 3.Buna gore: a) Büyük ve küçük pistona etki eden kuvvetleri.ÖRNEK: Bir hidrolik basınç yükselticide itme pistonuna uygulanan basınç 8 bar’dır.0016 4.2.3. Hidrolik Sistemlerde Kullanılan Birimler 4.1.2. 0.Küçük pistonun alanı 16 cm² ve büyük pistonun alanı ise 25 cm²’ dir.5 PSI (Libre/inç2 ) 1 bar= 105 pascal = 105 N/m2 2 1 Pascal = 1 N/m2 1 bar= 1 kgf/cm 1 bar= 10 N/cm2 = 1 daN/cm2 4.185 joule 4.2. İş Birimleri: 1 joule = 1 N.102 kgf × m 1kgf.2.2.2.4.m = 10 joule 4. Verilenler: P1 = 8 bar = 800 kPa = 800 000 Pa A1 = 25 cm2 = 0.00135 HP 1 HP= 735.5 W 1 HP= 75 kgm/sn 1 kW= 860 kcal 1 kW= 1000 W 1 W = 1 Nm/sn 1 kal =4. Güç Birimleri : W = Watt 1 W = 0. Basınç Birimleri: 1 bar= 14.0025 = 2000 N F1= F2 = 2000 N b) P2 = İstenilenler F1 = ? F2 = ? p2 = ? F2 2000 = = 1 250 000 Pa = 12.2. Hacim Birimleri: 1 Litre = 1 dm3 =1000 cm3 1 Litre = 0.5 bar A2 0.

Öneriler Bilgi yaprağında ki örneklerden faydalanınız. 25 . yukarıda gösterilmiştir.UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ İşlem Basamakları Hidrolik Basınç yükselticileri ile ilgili hesaplama uygulamaları yapınız. Birimler bilgi yaprağında.

ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME 1-Aşağıdakilerden hangisi basınç yükselticilerin üstünlüğüdür? a) Yüksek basıncı koruması b)Karmaşık kontrollere gerek duymaması c)Düşük güç tüketimli olması d)Hepsi 2-Akışkanların basıncını 2 katına yükselten cihazlara ne denir? a)Basınç yükseltici b)Silindir c)Pompa d)Hiçbiri 3-Aşağıdakilerden hangisi basınç birimidir? a)Joule b)Watt c)Bar d)Litre 4.Aşağıdakilerden hangisi güç birimidir? a)Joule b)Watt c)Bar d)Litre 26 .

5.Aşağıdakilerden hangisi iş birimidir? a)Joule b)Watt c)Bar d)Litre 6.Aşağıdakilerden hangisi hacim birimidir? a)Joule b)Watt c)Bar d)Litre 27 .

CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 6 D A C B A D DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız.Doğru cevaplarınızın sayısını belirleyerek kendinizi test ediniz.Hatalarınızı bilgi yapraklarına tekrar dönerek düzeltiniz. 28 .

çevrenizdeki bu tür iş yapan yerleri ziyaret ederek. 5. öğreniniz ve pompalar hakkında bilgi alınız. Hidrolik Devrelerin Ana Kısımları Hidrolik devrenin ana kısımları şunlardır: Yağ deposu Hidrolik pompalar Hidrolik silindirler Hidrolik motorlar Valfler Hidrolik akümülatörler Bağlantı elemanları Sızdırmazlık elemanları Manometreler 29 .1.ÖĞRENME FAALİYETİ-5 ÖĞRENME FAALİYETİ-5 AMAÇ Bu bilgi yaprağında hidrolik devrelerin ana kısımları ve pompalar hakkında bilgi sahibi olacaksınız. ARAŞTIRMA Hidrolik devre elemanlarını.

Hidrolik Devre Elemanlarının Kesit Ve Sembolle Gösterilmesi 30 .1.Şekil 5.

emiş hattından basılan yağ geriye dönüşte ısındığından bu ısıyı dışarı atar. seviye göstergesi Termometre Yağ deposunun içinde emiş hattında basılan ve geriye dönen yağın ayrılmasını sağlayan bir perde ile emiş filtresi ve emiş borusu bulunur.3’ de görülmektedir.5.2’ de depo ise 5.1. 31 .2: Yağ Deposu Ve Elemanları Şekil 5. Şekil 5. ve min. pislik. hidrolik sistemde dolaşan yağın debisinin 3 5 kat fazlası oranında olması gerekmektedir. tortu gibi maddeler dönüş filtreleri vasıtası ile temizlenir. Yağ deposunun ölçüsünün. Sistemden geçen toz.3: Endüstriyel Amaçlar İçin Büyük Tank Yağ tankı Ara perde Emiş filtresi Emiş hattı Dönüş hattı Boşaltma deliği Gözetleme deliği Kapak Pompa Elektrik motoru Max . Tanımı ve sembolü : Hidrolik sistemlerde en önemli enerji kaynağı olan sıvıların içinde depolandığı kaba yağ deposu veya yağ tankı denir. Yağ deposu.2.Yağ deposu kesiti şekil 5. Depoda yağ hem dinlenir hem de depodaki filtre tarafından temizlenir.2. Yağ Deposu 5.

Şekil 5. talaş. sistem çalışmaz. Ekonomik olmalıdır.5 katı kadar yukarıda monte edilmelidir. Yağ Deposu Seçiminde Önemli Noktalar: Depo kapasitesi sistem için yeterli ölçüde olmalıdır. Rezistans ile ısıtma sağlanır ve sıcaklık ayarı yapılabilir. Emiş ve dönüş boruları arasında türbülansı önleyerek yağın hızını azaltır. Kolay sökülür takılır olmalıdır. Hidrolik sistemlerde depodaki yağın bulunduğu veya çalıştığı ortama göre ısıtıcı ve soğutucular gerekebilir. .Hidrolik sistemlerin yağ deposu 1. Yağ Isıtıcıları: Hidrolik sistemin çalışma ortamına göre. Hidrolik devreli düzenler genel olarak +80 oC ile .3.2.4’ örneği görülen yağ ısıtıcıları elektrik devresi hareket alırlar.tortu vb. Deponun tabanı yağın kolay boşalmasını sağlamak için eğimli olmalıdır.2.3 mm kalınlığında asit türü bileşiklere ve korozyona dayanımlı çelik saclardan yapılmalıdır. Emiş ve dönüş boruları depo tabanından boru çapının 22. depodaki yağ sıcaklığı düşebilir. bilhassa kış aylarında veya ortam sıcaklığının düşük olması durumunda. Yağ seviyesini gösteren kapak bulunmalıdır. sistemden dönen yağ ile emiş borusu arasında plaka biçiminde yerleştirilen delikli bir sac malzemeden imal edilmiştir. Verim düşer. Yağ ısıtıcıları emiş hattına pompadan önce depo üzerine. uç kısmı depo içinde kalacak şekilde monte edilir. Sızıntı yapmamalıdır. 32 . malzemeleri süzerek emiş hattından. Filtre ise sistemden dönen yağın içindeki pislik.2. Örneğin uçaklarda hassas devre elemanları soğuk ortamlarda ısınınıncaya kadar beklenir. Yağ sıcaklığının sıfır derecenin altına düşmesi yağın akıcılığı azaltıp viskozitesini arttırır. Yağ boşaltma deliği bulunmalıdır. Depoya dönen yağın içindeki metal parçacıklarını ayırabilen mıknatıslı (manyetik) ayırıcı olmalıdır. sisteme temiz yağ gönderilmesini sağlar. Boru uçları 45° eğimli kesilmelidir. 5. Büyük kapasiteli sistemlerde ısınma gerekli olacağından depoya ısıtıcı takılmalıdır.50 oC arasında çalı-şabilecek şekilde tasarlanmışlardır.5 . 5. Depoda dönüş borusu tarafında eğim olmalıdır. Ara perde.

Şekil 5. sistemde yağın azalmasına ve verimin düşmesine neden olur Bu sakıncayı ortadan kaldırmak için yağ soğutucuları kullanılır.Şekil 5.2.5: Hidrolik Devrelerde Su Sistemli Yağ Soğutucuları 33 . İki çeşit soğutucu vardır: a-Su ile çalışan soğutucular. Şekil 5. b-Hava üflemeli soğutucular. akıcılık oranı artar. Yağ Soğutucuları: Soğuk ortamların tersine çok sıcak ortamlarda çalışan hidrolik devrelerde akışkanın sıcaklığı yükselir. Yağın viskozitesi düşer. Sistemde dolaşan yağ böylece soğutulmuş olur. Hatta yağ kaçakları ve sızıntılar olabilir. Sürekli olan yağ kaçakları.5’ görüldüğü gibi. beraber çalışan parçalar arasında yağ filmi tabakası azalır.4: Hidrolik Yağ Isıtıcısı 5. Soğutucuların montajı depodaki dönüş borusu üzerine yapılır. Bundan dolayı sürtünen.4.

5.2.7: Hidrolik Sistemlerde Isıtıcı ve Soğutucunun Montajı 34 .6 da görüldüğü gibi.1.5’ te dönüş hattına monte edilmiş su ile çalışan soğutucu görülmektedir. vantilatör ile hava üfleyerek soğuma gerçekleştirilir. 5. Su İle Çalışan Soğutucular: Soğutucu düzeninin içinde akışkan yan yana sıralanmış çok sayıda boru içinden geçerken boruların dış yüzeylerinde soğuk suyun dolaşması sağlanır. Resim 5.4.2-Hava Üflemeli Soğutucu Hidrolik sistemlerde borunun içinden geçen akışkana. Hidrolik sistemlerde su ile çalışan soğutucular yaygın olarak kullanılır. Şekil 5.6: Hava Üflemeli Yağ Soğutucu Şekil 5.4.2. Şekil 5. Böylece akışkanın soğuması sağlanmış olur.

Pompalar. Tanımı ve Sembolü: Şekil 5. Pompalar hidrostatik prensiplere göre çalıştıklarından akışkanı depodan emerek büyük bir basınca dönüştürürler. hidrolik sistemin özelliklerine ve çalışma sistemlerine göre yapılır.3. Hidrolik Pompalar 5.1. Paletli pompalar 2. Sabit Kapasiteli Pompalar Depodan aldığı akışkana hiç değişmeksizin sabit debide basınç yaptırarak çalışan pompalardır.8 Hidrolik Pompa Sembolü Elektrik motorundan aldığı hareketle depodaki yağı emerek büyük bir basınç üretip mekanik enerjiyi hidrolik enerjiye çeviren elemanlardır. Pompalar çalıştıkları sürece sabit debide basınç elde etmek için kullanılırlar. Pistonlu pompalar • Eksenel pistonlu pompalar • Radyal pistonlu pompalar • Pistonlu el pompaları.5. Pompa seçimi yapılırken sistemin ihtiyaçlarına uygun olanı seçilmelidir. Eksenel pistonlu pompalar 5. Hidrolik sistemin ihtiyaçlarına göre kapasiteleri farklı biçimde tasarlanır. 5.2. Böylelikle sistemin ve piyasanın isteklerine cevap verilmiş olur. a.1. Aksi halde sistem verimli çalışmaz.3. Hidrolik Pompa Çeşitleri: Hidrolik pompalar çalışma prensiplerine. kapasitelerine. 35 .3.Sabit Debili Pompalar Dişli çarklı pompalar • İçten dişli çarklı pompalar • İçten eksantrik dişli çarklı pompalar Paletli pompalar Değişken Kapasiteli (Debili) Pompalar) 1.3. Akışkanın debisi ve çalışma basıncı önceden hesaplamalar yapılarak bulunur.2. basınç ölçülerine ve debilerine göre çeşitleri şunlardır.

8). Orta basınçlarda düşük hacimlerde büyük güç elde edilebilir.100 cm3/dev. 35 . Dişli çapı ve diş derinliği daha fazla basınç elde edilmesine etki eder (Şekil 5.2.1. Dişli Çarklı Pompalar: Birbirleriyle beraber çalışan iki düz dişli çarktan ibaret olup yapıları basittir.2800 dev/dak ile çalışabilirler. Elektrik motorundan aldığı hareketle depodan emdiği yağı dişlilerin dişleri arasından geçirerek büyük bir basınca dönüştürme prensibi ile çalışırlar. Bu durumda meydana gelecek basınç. dişlilerin dönme hızına bağlıdır. Dişli Çarklı Pompaların Özellikleri: 1400 .5. Basınçlı yağ çıkışı Yağın taşınması Sıvı giriş Şekil 5.250 bar çalışma basıncında çalışır. Dişli çarklı pompaların. 30 . Basit yapılı oldukları için maliyetleri düşük. Tozlu ve kirli ortamlarda rahatlıkla çalışır. bakımı kolaydır.1.8: Dişli Çarklı Pompa Kesiti Şekil 5.3.8' te görüldüğü gibi dişli çarklar ok yönünde dönerek giriş kısmında boşluk (vakum) meydana getirir. Helisel dişli çarklar ve bilyeli yataklamalarla sessiz çalışır. debi ile çalışır. olmak üzere iki çeşidi vardır: 36 . Dişli çarklar aşınmaya karşı sementasyon çeliğinden yapılır. Akışkanı depodaki atmosfer basıncının etkisiyle diş boşluklarına doldurarak çıkış kısmından basınçla iter. içten dişli çarklı pompalar ve içten eksantrik dişli çarklı pompalar.

Dönüş yönü değişebildiği için emiş ve basınç yönleri de değişebilir. Gürültüsüz ve titreşimsiz oluşu.2. Şekil 5.• İçten dişli çarklı pompalar Birbiri içinde çalışan iki dişli çarktan oluşur Şekil 5. Boyutlarının uygunluğu vb. gibi faktörler göz önünde bulundurulur.9: İçten Dişli Çarklı Pompa Kesiti • İçten Eksantrik Dişli Çarklı Pompalar: Elektrik motoruna bağlı dişli çark ve çevredeki dişli çark farklı eksenlerde bulundukları için eksantrik bir şekilde çalışır. basınçla sisteme pompalanmış olur. miline bağlı dişli çarkın dönmesi ile kendi etrafındaki dişli çarkı döndürür. Ekonomik olup olmadığı. sisteme basınçla gönderilir (Şekil 5.10: İçten Eksantrik Dişli Çarklı Pompa İçten eksantrik dişli çarklı pompalar.9’ görüldüğü gibi. onarım ve montaj kolaylığı.2.3. Pompanın debisi. Çalışma sıcaklığının uygunluğu.10) Şekil 5.1. düşük basınç ve yüksek debi ile çalışması gereken sistemlere uygulanır. Depodan emilen sıvı. 37 . Bakım.Elektrik motoru. 5. Dişler arasına giren akışkan. Dişli Pompa Seçiminde Önemli Faktörler: Çalışma basıncının sisteme uygunluğu. gücü ve devir sayısı.

h × .5 Q = 3296.diş genişliği 30 mm ve diş yüksekliği 10 mm' dir.3.5 Radyan/sn b = 30 mm = 3cm h = 10 mm = 1 cm Istenilenler : Q =? W=? Q = Do . Dişli Çarklı Pompalarda Debi Hesaplanması Dişli çarklı pompalarda debi. b .12:Dişli Çarkların Yerleştirilişi Örnek Problem: Dişli Çarklı bir pompada pompa mili 1400 dev/dk ile dönmektedir. b × .3. W = 2 × π × n 60 (Radyan/s ) Şekil 5. h . Dişlinin bölüm dairesi çapı 75 mm . 146.5 cm n = Radyan / sn 60 1400 W = 2 × 3. 1 .2. W = cm3 / sn bu formülde Q = Dişli çarklı pompanın debisi (cm3/sn) Do= Dişli çark bölüm dairesi çapı (cm) b = Dişli çark genişliği (cm) h = Diş yüksekliği (cm) W = Açısal hız. Dişli çarklı pompalarda debi. 3 .14 × = Radyan /sn 60 W= 146. şu formülle bulunur: Q=Do × .1.5 . Pompa debisi ne olur? Verilenler N = 1400 dev/dk D0 = W=2 ×π × 75 mm = 7.5.2 cm3/ sn bulunur 38 .11: Dişli Çark Şekil 5. W = cm3/ sn Q = 7. bölüm dairesinin çapına ve devir sayısına bağlı olarak değişmektedir. diş genişliğine dişlerin yüksekliğine.

W1 = D02 × .4.5. merkezkaç kuvvetinin tesiri ile kendi kanalları içinde eksantrikliğe uygun olarak. Basılan akışkanın hacimsel küçülme ile basılması prensibi yönünden dişli çarklı pompalardan farkları yoktur. Paletler rotorun etrafındaki kanallara uygun bir toleransla alıştırılmışlardır. 39 . Her iki dişli çarkın çapları farklı olduğu için dönme hızları da farklı olacağından : D01 × .13:. Burada D01 = Büyük dişlinin bölüm dairesi çapı (cm) D02 = Küçük dişlinin bölüm dairesi çapı (cm) W1 = Büyük dişlinin açısal hızı (rad/s) W2 = Küçük dişlinin açısal hızı (rad/s) b = Dişli genişliği (cm) h = Diş yüksekliği (cm) Q = Dişli çark pompa debisi (cm3/s) Değişken Kapasiteli Paletli Pompalar Şekil 5.2.ok yönünde (Şekil 5.Paletli Pompalar: Dairesel bir rotorun içerisine yerleştirilen eksantrik bir kovan ve paletlerden oluşur.W2 bağıntısı yazılabilir.3. İçten Eksantrik Dişli Çarklı Pompalarda Debi Hesabı: İçten eksantrik dişli çarklı pompalarda debi hesabı değişik formülle bulunur.3. Sabit ve Değişken Kapasiteli Paletli Pompalar 5. Dönen paletler.1. Orta basınçta çalışması gereken yerlerde başarı ile uygulanırlar. Yalnız yapılışlarının hassas oluşu ve işçiliklerinin fazla olmasından dolayı pahalıdır. Rotor döndükçe kanalların içindeki hareketli paletler. Q = (D01 × W1 + D02 × W2) × b × h = cm3/s Q = 2 × D01 × W1 × b × h = cm3/s olur.13) hareket ederler.2. beraberinde getirdikleri akışkanı da sürükleyerek basınç hattından sisteme gönderirler.2.

İşçilikleri fazladır. % 70 verimle çalışırlar.η ( l/dk) 5.2.3.450 l/dk' dır.13) . sabit kapasiteli.3.3. 2 × π × h × b × n × ( d + h) (l/dk) 1000 Gerçek debi = Q = Qt. Değişken olan tiplerin rotor ekseni değişebilmektedir (Şekil 5.2.3.2. Şekil 5.2.5. sabit ve değişken kapasiteli. Devreye uygun yağ kullanmak gerekir. Dolayısıyla değişken tiplerin debileri de değişkendir. Paletli Pompa Özellikleri: Çalışma basınçları 160 bar ve debileri 180 . Sürtünmeden dolayı kayıplar fazladır. Sabit olan tiplerin rotor kısmı sabit olduğu için.' dır.3000 devir/dk.2. Pompa iç yapısından dolayı kaçaklar fazladır. Devirleri 1000 .2. Gürültüsüz ve titreşimsiz çalışma özellikleri vardır.14: Paletli Pompada Debi Hesabı ve Elemanları 5. denilmiştir.2. olarak iki tipte yapılırlar. Boyutları küçüktür.1Paletli Pompa Çeşitleri: Paletli pompalar. Paletli Pompalarda Debi Hesabı: Teorik olarak debi =Qt= Bu formülde: t Qt = Teorik debi (l/dk ) Q = Gerçek debi (l/dk b = Paletin genişligi (cm) n = Pompa mili devir sayısı d = Rotorun çapı (cm) η = % olarak verimlilik 40 .

bu formülde V = Pompanın bir devirde bastığı akışkan miktarı (cm3) e = Eksen kaçıklığı (cm) b = Palet genişliği (cm) R = Gövde iç yarıçapı (cm) r = Rotor yarıçapı (cm) s = Palet kalınlığı (cm) n = Pompa mili devir sayısı Örnek Problem: Devir sayısı 1400 devir/dk.70 = 36. s = O.1 × 1400 ] V =400 × [3. Q = ?.) = 52752 × 0. b = 20 cm . Verilenler: n = 1400 devir/dk.Pompanın bir devirde bastığı akışkan miktarı ise şu formülle bulunur: V = 2 × e × b × [π × (R + r) +s × n](cm) . İstenilenler: Qt = ?. R = 30 cm .genişliği 20 cm ve kalınlığı 0. d = 20 cm . V=? 2 × π × h × b × n × (d + h) 2 × 3. b) Paletli pompanın bir devirde bastığı akışkan miktarını bulunuz.1 cm olup gövde iç çapı 30 cm' dir. 1 cm .3)=112520 V= 112520 cm3/dk a) Qt = 41 . h = 10 cm . Palet eksen kaçıklığı 10 cm.92 l/dk b) V = 2 × e × b × [π × ( R +r )+s × n] cm3 V = 2 × 10 × 20 × [3.14 × (45)+ 140]= 400 × (281.Pompa % 70 verimle çalışmaktadır.14 × (30 + 15)+0. Buna göre : a) Paletli pompanın debisini. olan paletli pompanın rotor çapı 20 cm paletin kursu 10 cm' dir. r = 30/2 = 15 cm. ή = % 70 e = 10 cm .14 × 10 × 20 × 1400 × (20 + 10) = = 52752 l/dk 1000 1000 Q = Qt × η (l/dk. .

piston bloku içerisinde hareket ederek çalışırlar.2.16 görüldüğü gibi Eksantrik milin kaçıklığı kadar pistonlarda kurs ayarı yapılabilir.3. Eksenel Pistonlu pompa Şekil 5.Pistonlu Pompalar: Pistonlu pompaların üç çeşidi vardır: • Eksenel pistonlu pompalar. Eksenel pistonlu pompalar.15: Eksenel Pistonlu Pompa Kesiti Radyal Pistonlu Pompalar: Eksantrik olarak dönen bir milin etrafına pistonlar dikey olarak yerleştirilmiştir.3. 1200 bar' a kadar değişebilen basınç üretirler. Piston blokunun açısı ayarlanabilir. Genel olarak iri gövdeli olup gürültülü çalışır Şekil 5..15 görülmektedir. Radyal pistonlu pompalarda debi ayarı. Eksenel Pistonlu Pompalar: Pistonlar bir gövde içinde yataklanmış ve dönme hareketleri yapan bir. değişik kapasitelerde yapılmalarına rağmen.16: Radyal Pistonlu Pompa Kesiti 42 . • Radyal pistonlu pompalar. • Pistonlu el pompaları. debileri istenilen değerlere ayarlanabilir.5. eksen kaçıklığı ölçüsü azaltılarak veya artırılarak yapılabilir Şekil 5. Pistonların kursları büyütülüp küçültülerek.Şekil 5.

Pompayı monte etmeden ve çalıştırmadan bazı kontroller gerçekleştirilmelidir. Burada meydana gelen basınç. montaj sırasında dikkat edilmelidir. Dişli çarklı pompalara paralel olarak takılırlar. Boru çapları küçüldükçe basınç artar. Pompaların Çalışma Prensibi: Pompalar. elektrik motorundan aldıkları mekanik enerji ile çalışırlar. El pompalarının yapıları basit olup emme-basma esasına göre çalışırlar. Akışkanın depodan emilmesi hacimsel büyüme. Bu kontroller şunlardır: a) Pompanın içinde hava düşmesini önlemek için pompayı çalıştırmadan önce basınç borusu kısmından 1 . uçaklarda iniş takımlarının açılmaması durumlarında faaliyete geçirilerek kazalar önlenmiş olur (Şekil 5. ani elektrik kesilmeleri ya da sistemin devre dışı kalması gibi durumlarda kullanılırlar. basınç meydana gelir.3. c) Sistemdeki emiş ve dönüş hattındaki valfler açık olmalıdır.1. Örneğin tezgahlarda işlerin yarım kalması.5 litre kadar yağ konulmalıdır.17). Şekil 5. sisteme basınçla gönderilmesi sonucu hacimsel küçülme olduğundan.3. El pompalarının kolu hareket ettirildiği zaman emiş hattından gelen sıvı bilyenin açılması ile basınç hattına geçerek oradan basınçla gönderilir. 43 .Pistonlu El Pompaları: El pompaları. Kriko. el presleri ve çeşitli basit mekanik uygulamalarda başarı ile kullanılır. Elektrik motorunun dönmesi ile dişleri arasına aldıkları akışkanı basınç yaparak sisteme gönderirler. Akışkanın sisteme basınçla gönderilmesi sırasında boru çaplarının büyük veya küçük olması basınca etki eder. ç) Filtrelerin temiz olmalıdır.1: Pistonlu El Pompası Kesiti ve Yük Kaldırma Prensibi 5. b) Elektrik motoru dönüş yönü ile pompanın dönüş yönüne. hacimsel büyüme veya hacimsel küçülme esasına dayanır.

5. Aşağıdaki tabloda en çok kullanılan sabit debili pompaların tanımlanan büyüklükleri verilmiştir. Bu yüzden elektrik motorundan elde edilen gücün bir kısmı kaybolur.Pompalarda Verimlilik: Pompaların verimli çalışması için üretici firmaların önerilerine uyulmalıdır. Pompalar çalışma esnasında birbiri üzerinden kayarak veya sürtünerek çalıştıkları için sürtünme verim kaybına neden olur. basınç düşmesini önleyecek ve verimi arttıracaktır.4.3. Genel olarak pompaların verimleri % 70 . Pompaların parçalarının hassas toleranslarla alıştırılmış olması ve düzgün monte edilmesi verim kaybını önleyecektir.1: Sabit Debili Pompaların Tanıtım Ölçüleri ve Büyüklükleri 44 .98 civarındadır. Ayrıca depo ile pompa girişi arasındaki mesafenin iyi ayarlanmış olması. Tablo 5.

66 = % 66 verimle çalışmaktadır. η = G1 η = % olarak verim Elektrik motorunun gücü P = G = Pompaya etki eden güç (kW) ( kilowatt ) G1 = Elektrik motorunun gücü (kW) Q = Pompanın debisi (cm3/dk ) P = Pompanın çalışma basıncı (Newton/cm2 = N/cm2 ) V = Pompadan geçen akışkan miktan (cm/dev) n= Pompa devir sayısı (dev/dk ) Pompalarda verimlilik hesaplanması yapılırken aşağıdaki değerler göz önünde bulundurulur. Pompaya bağlı elektrik motorunun gücü 16 kW' tır. Örnek Problem: 160 bar çalışma basıncı ile çalışan pompanın debisi 40 l / dk dır.6 kW 6000 10. η =? G = Q × P = 40 000 × 1600 = 64 × 106 = Ncm/dk 1 Ncm/dk = 1/60 × 100 Nm/sn = 1/6000 Watt eder. Pompanın verimi ne olur ? Verilenler: Q = 40 l/dk = 40 000 cm3/dk . P = 160 bar = 1600 N/cm2 G1 = 16 kW İstenilenler: G =?. η = G1 16 G= 45 . 64 × 10 6 = = 10666 Nm/s = 1066. 1000 Q × 1000 Pompanındevir sayısı = n V ×η G . Bu formülde. G = Q × P değerleri ile hesaplan".6 Watt = 10.Q×G 450 ×η Q× P kw = bar = HP 600 ×η Q 450 × 17 V × n ×η Pompanın debisi= Q = = l / dak .6 G = = 0.

h) Bakım.3. veya l/dk. Hidrolik pompa seçimi yapılırken dikkat edilecek noktalar şunlardır: a) Pompanın gücünün yeterli olması. b) Pompanın debisinin yeterli olması. Sistemde yeterli soğutmayı sağlayabilmelidir. Viskozitesi uygun olmalıdır. Sistemde meydana gelebilecek basınçlara karşı dayanıklı olmalıdır. d) Çalışma ortamı sıcaklığının uygunluğu.5. dm3/dk. ç) Pompanın devir sayısı ve dönüş yönü. f) Boyutlarının az yer kaplaması. Pompanın verimli ve uyumlu çalışabilmesi için akışkanda aranan özellikler şunlardır: Pompada kullanılan akışkanın film dayanıklılığı (yapışkanlık özelliği) istenilen değerlerde olmalıdır. Hidrolikte debi birimi olarak cm3/dk. c) Pompanın çalışma basıncı.5. Pompa ve Akışkan Uyumu: Pompa ve akışkanın birbirine uyum sağlayabilmesi. 5. kullanılır. akışkanın debisi l/dk. g) Ekonomik olup olmadığı. dır denilir.3.7. Pompalarda Debinin Tanımı: Debi : Hidrolik sistemde pompanın birim zamanda sisteme göndermiş olduğu akışkan miktarına denir.6.Borunun belli kesitinden1 dakikada 1 litre akışkan geçmesi durumunda. 5. Uzun süre özelliklerini yitirmeden çalışabilmelidir. onarım ve montajının kolay olması gerekmektedir. 46 . kullanılan akışkanın viskozitesine (akıcılığına) bağlıdır. .3. e) Gürültüsüz çalışması. Pompa Seçimi: Hidrolik sistemlerde pompa seçimi yapılırken sistemin ihtiyaçlarına cevap veren pompalar seçilmelidir.

47 . Pompalarda debiyi tanımlayınız ve hesaplaplayınız. hesaplamaları yapınız. Hidrolik pompaların debi hesaplamalarını yapınız.UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ İşlem Basamakları Öneriler • • • • Bilgi yapraklarındaki örneklerden Dişli çarklı pompalarda debi faydalanınız. Paletli pompalarda debi hesaplamaları yapınız.

ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME 1-Aşağıdakilerden hangisi hidrolik devrelerin ana kısımlarından değildir? a)Yağ deposu b)Hidrolik pompalar c)Valfler d)Manyetik şalterler 2-Yağ deposunun ölçüsü sistemde dolaşan yağın debisinin kaç katı oranında olmalıdır? a) 3-5 kat fazla b) 2 kat fazla c)3-5 kat az d) 2 kat az 3-Aşağıdakilerden hangisi hidrolik pompalardan değildir? a)Pistonlu pompalar b)Paletli pompalar c)Diyaframlı pompalar d)Dişli çarklı pompalar 4-Dişli çarklı pompalar enfazla ne kadar basınca dayanabilirler? a)10 bar b)250 bar c) 500 bar d)750 bar 5-Aşağıdakilerden hangisi paletli pompaların dezavantajıdır? a)Gürültülü çalışırlar b)Fazla titreşim yaparlar c)Kaçak fazla olur d)Devirleri çok düşüktür . 48 .

6-Genel olarak pompa verimleri ne kadardır? a) % 70-98 b) % 10-25 c) % 25-45 d) % 50-70 7-Sıvıların akışkanlık ölçüsünü ifade eden terim hangisidir? A)Galon b) Viskozite c) Litre d) Devir sayısı 49 .

CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 6 7 D A C B C A B DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız. 50 .Hatalarınızı bilgi yapraklarına tekrar dönerek düzeltiniz.Doğru cevaplarınızın sayısını belirleyerek kendinizi test ediniz.

Hidrolik enerjiyi doğrusal olarak mekanik enerjiye dönüştüren elemanlardır.1 Görevleri ve Sembolü: Hidrolik sistemlerde doğrusal hareket elde etmek için kullanılan devre elemanlarıdır.ÖĞRENME FAALİYETİ-6 ÖĞRENME FAALİYETİ-6 AMAÇ Bu bilgi yaprağında hidrolil silindirler ile lgili hesaplamaları yapmayı öğreneceksiniz.1: Hidrolik Silindir Kesiti ve Elemanları 6.2 Hidrolik Silindirin Elemanları: a) Silindir gömleği b) Piston c) Piston kolu d) Sızdırmazlık elemanları e) Kapaklar 51 . Şekil 6. Düzenli biçimde ileri .1 ). HİDROLİK SİLİNDİRLER 6.geri hareket ederek çalışırlar. ARAŞTIRMA Hidrolik silindirlerin ne şekilde üretildiklerini çevrenizde üretim yapan işyerlerinde incelemeler yaparak öğreniniz. 6.manivelalı mekanik doğrusal hareketleri hidrolik sistemlerde basınçlı akışkanın gücü ile alternatif doğrusal harekete dönüştürürler (Şekil 6. Bildiğimiz kamlı dişli çarklı biyel .

Aksi halde sızdırma ve kaçaklardan dolayı verim düşer (Şekil 6.6.Silindirlerin Et Kalınlığı Hesabı: Silindirlerde et kalınlığı hesabı yapılırken en yüksek basınca dayanabilecek şekilde tasarlanır. Şekil 6.Şekil 6. Soğuk çekilmiş boruların iç yüzeyleri taşlanarak honlama işlemine tabi tutulursa silindir gömleği olarak kullanılması mümkündür.Yüksek basınca maruz kalan silindirierin enine ve boyuna kesit ölçüleri hesaplanmalıdır. dökme demir ve alaşımlı çelik borulardan imal edilir. Korozyona karşı dayanıklılık için çıkan sonuçlara (c) sabit değeri eklenmelidir.2.:.2. Boyuna kesit alınarak yapılan hesaplamalar enine kesit hesaplamalarından daha dayanıklı olurlar.Silindir Gömleği: Yapısı Kullanıldıkları yerin özelliklerine göre dökme çelik. İyi verim alabilmek için silindir gömleği ile piston arasındaki sürtünme en aza indirilmelidir.2).3 ‘ silindir gömleklerinin enine ve boyuna kesitleri gösterilmiştir. Silindir gömlekleri hangi gereçten yapılırsa yapılsın iç yüzeyi iyi işlenmiş ve honlanmış olmalıdır. Silindir Gömleklerinin Enine ve Boyuna Kesiti 52 .1. Şekil 6.2: Silindir Gömlek Kesiti 6.2.

ó çem = F A kg / cm2. akma çelikten bir silindirin 40 kg / cm2 basınçta çalışması isteniyor. L = 160 mm = 16 cm. Silindir gereci emniyet gerilmesi 600 kg / cm 2 olduğuna göre a) Silindirin et kalınlığını. Boyuna kesitteki et kalmllğı değeri fazla çıkacağmdan boyuna kesit hesaplamalan tercih edilmelidir. 1 eklenmelidir. b) Silindir kesit alanını.Silindirlerin et kalınlığı ve diğer değer hesapları yapılırken aşağıdaki formüllerden yararlanılır. Verilenler : d = 120 mm. e . F = ó çem × A (kg) Enine kesitte et kalınlığı = e= P×d (cm) 4 × σ çem P×d + c (cm) 4 × σ çem Boyuna kesit alanı = A = 2. P = 40 kg / cm2 ó çem = 600 kg /cm 2 (emniyetli çekme gerilmesi) e=? A=? F=? istenilen/er : 53 . L ( cm2) bu formüllerde Boyuna kesitte et kalınlığı = e = d D e P A F ó çem c = Silindir iç çapı (cm) = Silindir dış çapı (cm) = Silindir et kalınlığı (cm) = Çalışma basıncı (kg / cm2 ) = Kesit alanı (cm2) = Silindire etki eden kuvvet (kg) = Emniyetli çekme gerilmesi (kg / cm2 ) = Korozyon için sabit sayı = O. c) Silindire etki eden kuvveti bulunuz. Örnek Problem: Çapı 120 mm uzunluğu 160 mm olan.

54 . Çapları (d) silindir gömleği iç çapından (d1) biraz küçük tutulur. Büyük ölçülü olanları dökme demir veya dökme çelikten üretilirler. Şekil 6.5 cm. piston koluna bağlanmış bir elemandır. 6. yıpranan sızdırmazlık elemanları yenisi ile değişimi sağlanır. 2 × σ çem 2 × 600 A = 2 × e × L = 2 × 0. = 5 mm ' dir.5 × 16 = 16 cm2' dir. Şekil 6. silindire giren akışkanın miktarı ya da pompanın debisine göre ayarlanır. ó çem = F A F = ó çem × A = 600 × 16 = 9600 kg 'dır.4’ görülmektedir. bronz ve pirinçten imal edilirler. b) c). 1 = 0. Sürtünme ve aşınma olmaması için üzerine sızdırmazlık elemanları geçirilerek bir noktadan sürtünmesi sağlanır.a) e= P×d 40 × 12 +c= + O.geri şeklinde çalışan hidrolik silindirin önemli bir elemanıdır.2.Piston Yapısı: Silindir gömleği içinde sızdırmazlık elemanı ile beraber çalışan.1. Kolay hareket ederek çalışırlar. Piston Hızı: Piston hızı. Hareketleri ileri .4: Piston ve Piston Kolu Kesiti Gereçleri genel olarak alüminyum. Sürekli yağlandıklarından korozyona karşı kendiliğinden korunmuş olurlar (Şekil 6. Pistonun hızlı hareket etmesi için silindire giren akışkanın miktarını artırmak gerekir.4).2. Aşınan. Piston üzerine takılan sızdırmazlık elemanlarının aşınması durumunda yağ kaçakları art-maya başlar ve verim düşerek güç kaybı oluşur.

5 )? Verilenler: Q = 10 l/ dk = 10000 cm3 d1 = 40 mm = 4 cm d2 = 10 mm = 1 cm. Akışkanın viskozitesi de piston hızına etki eder. t= V (sn). ) V = Pistonun giderken yol aldığı hacim (dm3) d = Piston çapı (cm) h = Piston kurs boyu (cm) 55 .49 m/dak 2 2 0. V= Q cm / dk bu A V = Piston hızı (cm/dk Q = Akışkanm debisi (cm3/dk A = Silindir kesit a/anı (cm 2 π ×d2 A= =0.785 × d2 4 Örnek Problem: Pompa debisi 10 l / dk olan bir pistonun çapı 40 mm ve piston kolu çapı 10 mm 'dir.785 × 4 2 10000 10000 V2= = == 849. Q V = π × d2 × h (dm3) bu formülde t = Pistonun kursunu tamamlama zamanı (s) Q = Akışkanm debisi (l/dk. Pistonun Kursunu Tamamlama Zamanı Pistonun kursunu ne kadar zamanda tamamlayacağı şu formülle bulunur. Akış miktarını ayarlamak için akış kontrol valfleri kullanılır.785 × d2 A2 = 0.785 × (4 2 − 12 ) olarak bulunur.785 × ( d12 .96 m/dak 2 A1 0.Pistonun hızını azaltmak için ise akış miktarı azaltılmalıdır. A1 = 0.785 × (d 1 − d 2 ) 0. Pistonun hareketli durumdaki hızı ne olur (Şekil 6.25 cm/dak =8.17 cm/dak = 7 . Eğer akışkan düzensiz akıyorsa sürtünmeden dolayı kayıplar artar ve pistonun hızı düşer.d22 ) V1= İstenilenler: V1 =? V2 = ? 10000 Q 10000 = = = 796.785 × d1 0.

2 = 2 cm= 20 mm 56 . kalıyor. Q 15 Piston Kolu Silindirik çubuk şeklinde olup pistona bağlanarak çalışır.EKS d = Piston kolu çapı (cm) L = Piston kol boyu (cm) F = Piston kolunu fIambaja zorlayan kuvvet (kg) Fk = Piston kolunu nambaja zorlayan kritik kuvvet (kg) EKS = Emniyet katsayısı Örnek Problem: Uzunluğu 300 mm olan bir piston kolu 6000 kg' lık biı kuvvetin etkisinde. L2 .EKS 10 6 ( cm ) L = 10 3 F= Fk ( kg ) EKS = cm bu formüllerde: Kol uzunluğu d4 F . 4 d= L2 .F . kursunu ne kadar zamanda tamamlar? Verilenler: Q = 15 l / dk V = 7 dm 3 t= İstenilenler: t=? V 7 × 60 = = 28 sn dir.600. Pompanın ürettiği basınç kuvvetini iş yapılmak istenilen yerlere iletir.EKS = 10 6 30 2. Piston.3 10 6 = 4 16200000 10 6 = 4 16.Örnek Problem: Debisi 15 l/dk olan bir silindirde pistonun taradığı hacim 7 dm3 tür.F . Kol emniyet katsayısı 3 olduğuna göre piston kol çapı ne olur? ı Verilenler : L = 300 mm = 30 cm F = 6000 kg EKS = 3 4 İstenilenler : d= ? 4 d= dir.

1-Tek Etkili Silindir: Sıvı.1.5: Tek Etkili Silindir Sembolü 6. taşlama tezgahlarında puntanın geriye çekilmesi işlemlerinde kullanılır. Çalışma şartlarına göre silindirler şöyle çeşitleri: a)Tek etkili silindir b) Çift etkili silindirler c) Teleskopik silindir d) Yastıklı silindir e) Tandem silindir Şekil 6.Hidrolik Silindir Çeşitleri: Hidrolik devrelerde kullanılan silindirler. Yükün kaldırılması Baskı P Geri dönüşü baskı ile Şekil 6.7: Tek Etkili Silindir ile Yük Kaldırılması 57 . silindire bir taraftan girer ve pistonu hareket ettirir.6. Piston koluna bir iş yaptırmış olur. Pistonun diğer tarafında basma yayı bulunduğundan akışkanın basınç etkisi kalkınca yayın itme gücü ile piston eski konumuna gelir (Şekil 6.7).6: Tek Etkili Silindir KesitiŞekil 6.3. Tek etkili silindirler. bir yükün yukarı kaldırılması ve indirilmesi amacı ile pres tezgahlarında sıkma . Yükün yukarı kaldırılmasından sonra basıncın etkisi kalkınca yükün ağırlığı ile kendiliğinden ilk konumuna gelir (Şekil 6.3. kullanıldıkları yerin özelliklerine ve çalışma şartlarına göre geliştirilmişlerdir.bükme.6).

Çift Etkili Silindir: Çift etkili silindirlerde basınçlı sıvı bir taraftan girer diğer taraftan depoya döner (Şekil 6. yol sıvı girişi 2.yol sıvı çıkışı Şekil 6. Pistonun hem ileri gidişinde hem de geriye dönüşünde iş yapılmış olur (Şekil 6. Sızdırmaz eleman piston piston kolu Akışkan çıkışı 6. Basınçlı sıvının silindire girişi ile piston hareket eder ve işlem yapılmış olur. Sızdırmaz eleman piston piston kolu Sızdırmaz eleman kapak 1 1. Çift etkili silindirler 2 yönlü çalışma yeteneğine sahiptir. 8).9). çift etkili silindir denilir. Bunlara çift kollu.2.9: Çift Etkili Çift Kollu Silindir Kesiti ve Sembolü 58 . Silindirin diğer taraf-ındaki sıvının yolu depoya açıktır.6.8: Çift Etkili Silindir Kesiti ve Sembolü Çift etkili silindirlerin bir çeşidi de çift piston kollu silindirlerdir.3.

11). Genel olarak elektronik sanayisinde.10: Teleskopik Silindir Kesiti ve Sembolü 6.12).3.3. gemilerin dümenlerinin iniş çıkışlarında vb. büyük itme kuvvetlerinin gerektiği yerlerde tercih edilir.3.3.5.4. Tek ve çift etkili olarak çalışma yeteneğine sahiptir.Yastıklı Silindir: Hidrolik sistemlerde silindirlerin sessiz. Yastıklama neticesinde pistonun silindir uçlarına yaklaşıp geriye dönerken hızları kontrol altına alınır. basınç iki taraftan çift yüzeye etki ettiği için.6. uçak sanayisinde ve hassas işlem gören endüstrilerde yaygın olarak tercih edilir.Tandem Silindir: İki veya daha fazla pistonun bir piston blokuna (aynı mil) bağlanması ile yapılan silindir şeklidir. Bu yatak yuvalarına “yastıklama” denilmektedir (Şekil 6. (Şekil 6. 59 .10). Şekil 6.Bunlardan başka bayrak direği olarak. yerlerde kullanılır (Şekil 6.1. ve titreşimsiz çalışması gereken yerlerde tercih nedenidir. Hidrolik silindirde.1. silindirin uç kısımlarına yaklaştığı zaman uç kısımlardaki yataklamalardan dolayı yavaşlama sağlanmaktadır. gürültüsüz. Şekil 6. Bu silindirlerde piston.11: Yastıklı Silindir Kesiti.Teleskopik Silindir: Birbiri içine geçmiş birden fazla silindirden oluşur. Elemanlan ve Yastıklama İşleminin Yapılışı 6.

12: Tandem Silindir Kesiti. Giriş tarafındaki itme kuvveti (F1) büyük olacaktır (Şekil 6. kg) P = Çalışma basıncı (kg/cm2 . F = P × A × η ( kg ) bu formülde F = Pistonun itme kuweti (N.13). Pistonun çalışması esnasında verim kaybı da olabileceğinden hesaplamaları ona göre yapmak gerekmektedir.785 × d2 (cm2) ( ) 2 veya 0.4. bar) A = Silindir kesit alanı (cm2) η = Silindirin verimi % olarak A-A Kesitinde A = π ×d2 4 π × d12 − d 22 B-B Kesitinde A = 4 veya 0.785 × (d 12 − d 2 ) (cm2) 60 .Kapak Piston Piston kolu sızdırmaz eleman çıkış giriş çıkış Şekil 6. Piston kesit alanı küçüldükçe meydana gelen kuvvet küçülür. 6.Silindirlerde Piston Itme Kuvveti Hidrolik silindirlerde pistona giren basınçlı sıvı. Bu kuvvet piston yüzeyinin büyüklüğüne bağlı olarak değişir. piston yüzeyine kuvvet uygular. Tek kollu silindirlerde iki tarafın kesit alanları farklıdır. Elemanları ve Sembolü.13: Silindirlerde Kesitlere Göre İtme Kuvvetleri Değişikdir. Şekil 6.

Verimi % 70 olan tek kollu çift etkili silindirin çalışma basıncı 800 bar’dır.62 × 0. η = 0.2 N' dir.785 × (d12. Verilenler: İstenilenler: d1 = 150 mm = 15 cm F1 =? d2 = 50 mm = 5 cm F2 = ? P = 800 bar = 8000 N / cm2.785 × d2 (cm2) = 0.62 cm2 A2 = 0.d22) (cm2) = 0. F2=P × A2 × η =8000 × 157 × 0.70 A1 = 0.785 × 152 = 176. 61 .70=879200N'dir.52) = 157 cm2 F1 = P × A1 × η = 800 × 176.70 = 98907.Örnek Problem: Çapı 150 mm olan bir pistonun piston kol çapı 50 mm' dir.785 × (152 . Pistonun her iki tarafında oluşacak itme kuvvetini bulunuz.

62 . Piston kursu tamamlama hesplamalarını yapınız. Piston hızı hesaplamaları yapınız. örneklerden Pistonun itme ve çekme kuvveti hesaplamalarını yapınız.UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ İşlem Basamakları • • • • Hidrolik silindir et kalınlığı hesaplamaları yapınız. Öneriler Bilgi yapraklarındaki faydalanınız.

ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME 1-Hidrolik sistemlerde doğrusal hareket elde etmek için kullanılan devre elemanlarına ne denir? a)Pompa b)Piston c)Hidrolik silindir d)Valf 2-Aşağıdakilerden hangisi hidrolik silindirlerin elemanlarından değildir? a)Piston b)Pompa c)Silindir gömleği d)Piston kolu 3-Silindir gömlekleri aşağıdaki malzemelerden hangisinden imal edilirler? a)Alaşımlı çelik b)Demir c)Bakır d)Bronz 4-Aşağıdakilerden hangisi hidrolik silindir çeşitlerinden değildir? a)Tandem silindir b)Tek etkili silindir c)Teleskopik silindir d)Darbeli silindir 63 .

CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 C B A D DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız.Doğru cevaplarınızın sayısını belirleyerek kendinizi test ediniz.Hatalarınızı bilgi yapraklarına tekrar dönerek düzeltiniz. 64 .

Hidrolik pompaların aksine hidrolik motorlara sıvı. Basınçlı sıvı çıkışı Sıvı çıkışı Yağın taşınması Şekil 7. Hidrolik motora giren sıvının miktarı ne kadar fazla olursa motorun devri o kadar yükselir. 65 .1. Görevleri ve Sembolü: Hidrolik motorlar çalışma prensipleri bakımından hidrolik pompaların tersi bir sistemle çalışırlar. ARAŞTIRMA Hidrolik motorların ne amaçla üretildiklerini ve hidrolik uygulanılışlarını araştrınız. sistemlere 7. Hidrolik motorların ters yönde dönmesini sağlamak içinyön değiştirme valflerine baş vurulur. sistemleri aracılığı ile hidrolik enerjiyi dairesel harekete dönüştürür. motora giren sıvının miktarına bağlıdır.1:Hidrolik Pompa Ve Motorlar Aynı Pensibe Göre Çalışırlar Hidrolik motorların devir sayıları. Basınçlı sıvı. HİDROLİK MOTORLAR 7. basınçlı olarak girer.ÖĞRENME FAALİYETİ-7 ÖĞRENME FAALİYETİ-7 AMAÇ Bu bilgi yaprağında hidrolik motorlar ile ilgili hesaplamaları öğreneceksiniz.

Motor gövdesi Dişliler Şekil 7. hidrolik pompalarda olduğu gibi çeşitlendirilir.4: Dişli Çark Sistemli Motorlar 66 .2 : Hidrolik Motorun Bir Elemam Şekil 7.8). Paletli motorlar olmak üzere 3 tipte incelenir (Şekil 7.Hidrolik Motorların Çeşitleri: Hidrolik motorlar. 3.4). Pistonlu motorlar (radyal ve eksenel) (Şekil 7.2. Basınçlı sıvı girişi Şekil 7. Dişli çark sistemli motorlar (Resim 7. 1.3 : Hidrolik Motor ile Döndürmesi Dairesel Hareket Elde Edilmesi Prensibi 7.5). 2.

) Şekil 7.5: Eksenel pistonlu motor ve çalışma prensibi (Eğik bir düzlem üzerinde kayan eksenel piston ve kendi ekseninde dönen bir tamburdan meydana gelir. Eğik Eksenel Pistonlu Motor Emme valfi Baskı yayı Piston Eksantrik mil piston dikey konumda Çıkış Şekil 7.7: Radyal Pistolu Motor 67 .6. F yönünde giren sıvı pistonu. FTvve FN gibi kuvvetlere ayrışarak bir moment meydana getirir.Şekil 7. iter.

m) veya (daN. gibi)yaygın kullanılır. kepçe vb.3. Bu oluşan moment hesaplanarak motor tipi tercihi yapılmalıdır. Hidrolik motorların devir sayıları bakımından 100 devir/dk. 7. R (kgf. nın üzerine çıkmalıdır.8 Paletli Motor Kesiti 7.Hidrolik Motorlarda Döndürme Momenti Ve Hesaplanması: Hidrolik motorlar dönerken döndürme momenti meydana gelir.Şekil 7. gibi rakamlar düşük devir sayılır.m) M = Moment (döndürücü tesir) P = çevresel kuvvet (kgf). Haddehane ve döküm sanayisinde Ağır iş makinelerinde (greyder. Bu değerler 1000 devir/dk. 68 . Taşıtlarda.4-Hidrolik Motorların Kullanım Alanları: Takım tezgâhlarında. (daN) R = çevresel yarıçap (m) Hidrolik motorların seçimi yapılırken bulunan değerlerden % 40 büyük değerler tercih edilmelidir. Demir ve çelik sanayisinde. Gemi sanayisinde. M = P. Döndürme momenti aşağıdaki formülle bulunur.

Hız ayarı kademesiz yapılabilir. Her tür makineye takılarak çalıştırılabilme özellikleri vardır. fren yapma özellğine sahiptirler. Dönmeye devam ederken hız değiştirme kolaylığı vardır. Debisi azaltılarak yavaşlatma. Harekete geçmeleri kolaydır. Yön değiştirme kolaylığı vardır.7.5-Hidrolik Motorların Üstün Yönleri: Kullanım alanı yönünden ekonomiktirler. 69 .

UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ İşlem Basamakları Hidrolik motorların döndürme momenti hesaplamalarını yapınız. Öneriler Bilgi yaprağındaki örneklemelerden faydalanınız. 70 .

ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME 1-Hidrolik enerjiyi dairesel harekete çeviren hidrolik sitem elemanı hangisidir? a)Pompa b)Hidrolik motorlar c)Hidrolik silindirler d) Depolar 2-Aşağıdakileden hangisi hidrolik motor çeşidi değildir? a)Dişli çarklı motorlar b)Pistonlu motorlar c)Paletli motorlar d) Diyaframlı pompalar 3-Hidrolik motorlarda devir sayıları en az ne olmalıdır? a)1000 dev/dak b)750 dev/dak c)500 dev/dak d) 250 dev/dak 4-Hidrolik motorlar aşağıdaki alanların hangisinde kullanılmaz? a)Demir sanayiinde b)Taşıtlarda c)Fırıncılıkta d) İş makinelarında 5-Aşağıdakilerden hangisi hidrolik motorların üstün yönlerinden değildir? a)Ekonomiktirler b)İlk hareketleri kolaydır c)Kademesiz hız ayarı yapılır d)Hiçbiri 71 .

CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 B D A C D DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız.Doğru cevaplarınızın sayısını belirleyerek kendinizi test ediniz.Hatalarınızı bilgi yapraklarına tekrar dönerek düzeltiniz. 72 .

VALFLER Valfler. ARAŞTIRMA Çevrenizde hidrolik sistemler ile iş yapan firmaları ziyaret ederek. hidrolik 73 . sıvının istenilen yöne yöneltilmesini.Valf Çeşitleri: Hidrolik sistemlerde kullanılan valfler yaptıkları işlere göre a) Yön kontrol valfleri. Hidrolik sistemlerdeki silindirlerin istenilen yönde çalışmalarını. hidrolik motorların istenilen yönde dönmesini kontrol eder.yazılı ve görsel kaynakları araştırarak valflerin üretiliş amaçlarını ve kullanım alanlarını araştırınız. Robot sistemli çalışan makineler.makinecilikte el değmeden yapılan otomasyon işlemleri örnek olarak gösterilebilir. Yön Kontrol Valfleri: Yön kontrol valflerinin hidrolik sistemlerdeki görevi. c) Akış (hız) kontrol valfleri.ÖĞRENME FAALİYETİ-8 ÖĞRENME FAALİYETİ-8 AMAÇ Bu bilgi yaprağında valfler hakkında bilgi sahibi olacaksınız. 8. Hidrolik sistemlerde hidrolik silindirlerin hareketini ileri-geri. Hidrolik sistemlerde akışkanın basıncını ayarlamak. yönünü kontrol etmek için kullanılan devre elemanlarıdır. yolunu açıp kapamak. iş yapan elemanların istenilen yönde çalışmalarını sağlar. sıvının yönünü kontrol etmektir. b) Basınç kontrol valfleri. Sisteme istenilen yönlerde sıvı gönderir. İşlemini tamamlayan sıvının depoya geri dönüşünü gerçekleştirir. yönünü ve debisini kontrol eder.Valflerin Görevleri: Valfler .hidrolik sistemlerdeki sıvının basıncını. hidrolik sistemlerin en önemli elemanlarındandır. 8.2. Çalışan.2.1. 8. uçaklarda otomatik olarak yapılan hareketler. 8.1. Hidrolik sisteme gönderilen basınç oranı valfler yardımı ile ayarlanır. d) Çek valfler olarak çeşitlendirilir. uzaktan kumanda edilebilen valfler hizmete sunulmuştur. Elektroniğin gelişmesine paralel olarak programlanabilen.

elektro . Sürgüleri.1.1 ' de görüldüğü üzere piston ve piston kolundan oluşup sürtünerek çalışırlar. Valflerin seçiminde çevre şartları. Bunlar: Sürgülü yön kontrol valfleri.). hidrolik sistemin basıncı ve iş gören makinelerin özellikleri dikkate alınmalıdır. Silidirden çıkan yağın depoya geri dönüşü.motorların dönme yönlerini sağa . 74 . Basınçlı sıvının sürgülü yön kontrol valfine girişi. Sürgülü Yön Kontrol Valfleri: Sürgülü yön kontrol valfleri el ile mekanik. elektromanyetik olarak kontrol edilirler.1: Sürgülü Yön Kontrol Valfi Kesiti Şekil 8. Nötr konum. piston ile silindir gömleği arasında sürtünen yüzeylerden oluşmaktadır Şekil 8. yapıları birbirlerinden farklıdır. Yuvarlak (dönerli) yön kontrol valfleridir. Çalışma ve görev yapma şekilleri aynı olmasına rağmen. uzaktan kumandalı elektromanyetik valfler. hiçbir işlem olmaz.2. İstenildiği an yön değiştirme kolaylığı sağlar. Valfin 1.1' de Birinci konumda sürgü geriye çekilmiş (A yönünde hareket oluşur). 3.sola yönlendirmekte kullanılırlar. Teknolojinin gelişmesiyle birlikte otomatik kumandalı devrelerde. 8. Sürgü ileriye itilmiş (B yönünde hareket oluşur ).1.geri hareketleriyle olur. Bu valflerin konum değiştirmesi sürgünün ileri . Sıvının yolu silindire açık (Pistonu A yönünde hareket ettirir).hidrolik valfler ve servo valfler üretilmiştir. konumunda silindiri A yönünde. konumunda B yönünde hareket ettirir. Yön kontrol valflerinin hidrolik sistemlerde en çok kullanılan iki çeşidi vardır. Akışkan silindire ters yönde girer (Silindirin B yönünde hareketini sağlar. Şekil 8.

75 . yol sayısı ve konumlarına göre anılır ve adlandırılır. Bir silindirde pistonun ileri gitmesi ve geri gelmesi 2 konum olarak adlandırılır (Şekil 8. iş yapma durumuna konum denir. Silindire iş yapmak üzere giden basınçlı sıvı. Yuvarlak valflerde. Yuvarlak (Dönerli) Yön Kontrol Valfleri: Sürgülü yön kontrol valflerinde sıvının yönünün değiştirilmesi doğrusal hareketlerle yapılır. bir mile bağlanmış yuvarlak başlık döndürülerek sağlanmış olur (Şekil 8. Şekil 8.3. olarak tanımlanır. Sıvıya yön verme işlemi. 3 ' te pompadan gelen sıvı silindire girerek silindiri ileri doğru hareket ettirir. Bir yön kontrol valflerinin ifade edilmesinde önce yol. yuvarlak parçaya açılan (+) biçiminde açılmış yollarla sıvı yönlendirilir. Silindirden dönen sıvı depoya dönüyorsa bu valf 4 yolludur. Yön kontrol valflerinde bağlantı sayısı yol olarak adlandırılır.1. Silindirden dönen sıvı.2. Hidrolik motorlarda veya silindirlerde yön değiştirme. 8. sonra konum ifade edilir. (T) Depoya dönen sıvı. 2: 4/3 Yuvarlak (Dönerli) Yön Kontrol Valfi Kesiti Şekil 8 2' de yuvarlak yön kontrol valfinde (P) Pompadan gelen basınçlı sıvı. 3).1.2.2).2. Yön Kontrol Valflerinde Yol Ve Konum: Yön kontrol valfleri. 4/2’ lik bir valfin tanımlamasını yaparsak: Şekil 8.8.

b çalışma pozisyonlarını. T = Tanka (depoya) dönen uç (dönüş hattı). 2 kare. B =.Konum Şekil 8. nötr konumlu olduğunu.P . 8. 1 kare.Konum 2. 1 .4. : Yön Kontrol Valf Konumlarının Sembolle İfadesi 76 . oklar akışkanın hareketini ve yönünü anlatır. 3 'te. A = Silindire bir yönden giren uç (çalışma hattı). A . 4). A ve B = 2 konumlu olduğunu. valfin 2 konumlu olduğunu. O Sıfır. Yön Kontrol Valflerinin Sembollerle İfade Edilmesi: Yön kontrol valflerini sembollerle ifade ederken çiziminde ve okunuşunda bazı kurallar vardır.A P T 1.T = 4 yollu olduğunu anlatır.2. 2 veya a.3: 4/2’ Lik Yön Kontrol Valfi Kesiti Şekil 8.1. P = Pompadan gelen uç (basınç hattı).B . valfin 1 konumlu olduğunu. Silindire diğer yönden giren uç (çalışma hattı). Şekil 8. Sembollerin çiziminde kareler kullanılır (Şekil 8.

Servis Pozisyonları: açık merkez iki emiş hattı birleşik.B. L = Sızıntı hattını.C = Çalışma hatlarını. P = Basınç hattını R. açık merkez kapalı merkez 77 . 1. A.S. 2 = Konum numaralarını ifade eder.Z = Pilot kontrol hatlarını. X.Y.5: Yön Kontrol Valflerinin Sembol ile Açıklanması Yön kontrol valflerinde sıvının geçtiği yol ağızları büyük harflerle ifade edilir.T = Dönüş hatlarını. 0 = Nötr pozisyonu.Şekil 8.

a) Normalde açık valfler b) Normalde kapalı valfler Normalde Açık Valfler: Takıldıkları yerlerde pompadan gelen basınçlı sıvı. konumda 2 no' lu mandala çarparak gidiş . konumda tabla 1 no' lu yönde giderken 1 no' lu mandala çarparak geriye döner. 78 .2. Yapıliş Biçimlerine Göre Yön Kontrol Valfleri: Yön kontrol valfleri kullanma amaçlarına göre monte edildikleri yerlerde iki şekilde görev yaparlar. valfin (P) yolundan girip çıkış yolu (A) dan geçerek çalışma hatlarına direkt olarak ulaşıyorsa bu tip valflere normalde açık valfler denir (Şekil 8. 8.7).5.6 'daki taşlama tezgahı tablasının 2 konumu vardır.1.Şekil 8.2.1. Yön Kontrol Valflerinin Çeşitleri: Yön kontrol valfleri kullanış ve yapılış amaçlarına çeşitlendirilebilir: Yapılış biçimlerine göre (normalde açık 1 normalde kapalı) Yol ve konumlarına göre Kumanda ediliş biçimlerine göre göre aşağıdaki gibi 8. Tabla geriye dönerken 2.6: 4/2 Valfin Taşlama Tezgahında Uygulanışı Şekil 8.5.geliş işlemini bitirir. Bu tip valfler imalat aşamasında açık veya kapalı olarak yapılırlar. 1.1.

5/ 2 valf (2 yollu. Bu tip valfler basınçlı akışkanın çalışma hatlarına direkt olarak gitmesinin istenmediği durumlarda kullanılır (Şekil 8.4 / 3 valf f. Şekil 8. . 2 konumlu yön kontrol valfi ) (3 yollu. 3 konumlu yön kontrol valfi ) (4 yollu. Akışkanın yolunu açmak için valfin butonuna bir itme kuvveti uygulanması gerekir.1. 3 konumlu yön kontrol valfi ) (5 yollu. Bir girişi bir de çıkışı vardır (Şekil 8.7: Normalde Açık Valf Kesit ve Sembolü Normalde kapalı Valfler: Pompadan gelen basınçlı akışkanın yolu normal durumda kapalıdır.4 / 2 valf d.8: Normalde Kapalı Valf Kesit ve Sembolü 8. iki çalışma konumu vardır.5.2. Genel olarak açma ve kapama olarak görev yaparlar.8). Yol ve Konumlarina Göre Yön Kontrol Valfleri: a. 2 konumlu yön kontrol valfi ) 2 / 2 Valfler: Bu valflerde iki yol.3 / 3 valf e.2. Bundan dolayı 2/2’ lik valf denilmiştir. 79 . 2 konumlu yön kontrol valfi ) (3 yollu.3 / 2 valf c. 2 konumlu yön kontrol valfi ) (4 yollu.2 / 2 valf b.9).Şekil 8.

Çift etkili silindirlerin çalıştırılmasında kullanılır. konumda yine (P) den giren akışkan (B) den geçerek piston kolunu geriye çeker.11 'de pompadan gelen basınçlı sıvı 1.Şekil 8.T) yolundan tanka dönüş yapar Şekil 8.T) den tanka döner.10).9: 2 / 2 Valf Kesit ve Sembolü 3 / 2 Valfler: Üç yollu.11: 4 / 2 Valf Kesit ve Sembolü 80 . Şekil 8.10: 3 / 2 Valf Kesit ve Sembolü 4 / 2 Valfler: Dört yollu.Hidrolik sistemlerde elle kumandalı olarak geri dönüşü yaylı olan 3/2 valfler kullanılır (Şekil 8. iki çalışma konumlu valflerdir. 2. Şekil 8. Akışkan (A . Genel olarak tek etkili silindirlerde açmakapama görevi yaparlar. konumda (P) den girer ve silindire (A) yönünde iş yaptırır (B . iki çalışma konumlu valflerdir.

Ayrıca 5/2 valfler çift depo ile çalışmaya elverişli yapıdadırlar (Şekil 2. Şekil 8. ve 2. Hidrolik motorların kontrol edilmesinde ve çift etkili silindirlere kumanda edilmesinde tercih edilirler. 20). 19 ve 2.üç konumlu valflere denir. 5 / 2 valflerin önemli özelliği. çift etkili silindirlerin kontrol ve kumandasında yaygın kullanımı söz konusudur. Şekil 8. 81 .3/3 Valfler: Üç yollu.13). üç konumlu valflere denir. 3/3 valflerin iki çalışma konumu ve bir nötr konumu vardır. 50: Resim 2. Bir taraftan yay ile merkezlenir. Merkez konumu açık veya kapalı olabilir (Şekil 8. Değişik tiplerde yapılmalarına rağmen.12).12: 3 / 3 Valf Kesit ve Sembolü 4/3 Valfler: Dört yollu . Üç farklı görevin yerine getirilmesi gereken yerlerde tercih nedenidirler.13: 4/3 Valf Kesit ve Sembolü 5/2 Valfler: Beş yollu. konumları çalışma konumlarıdır. Titreşimsiz çalışma özelliklerine sahiptir. iki çalışma konumlu valflere denir. 1. Elektromanyetik yapılı olanlarda elektrik sinyali olmadığı zaman yayın etkisi ile nötr konuma gelir (Şekil 8. (O) konumu nötr. silindire giren basınçlı sıvının diğer elemanlara da gönderilmesine ve yol vermesine yardımcı olmasıdır.

15.08 Watt' lık bir sinyal ile 100 kw' lık bir güç elde edilebilir (Şekil 8. servo valf mekanizması aracılığı ile tekerleklerin döndürülmesinde büyük bir momente dönüşür. Resim 8.14: 5/2 Valf Kesit ve Sembolü Servo Yön Kontrol Valfleri: Servo valfler. Örneğin taşıt direksiyonlarında direksiyona etki eden küçük bir kuvvet. Elektrohidrolik düzenlemelerde yaygın olarak kullanılırlar. Ayrıca belirli pozisyonları sürekli olarak tutmaya ve muhafaza etmeye yararlar. giriş kısmındaki küçük elektrik sinyalini büyük çıkış sinyaline dönüştürürler. Dolayısıyla tekerleklerin kolay dönmesi sağlanır.15: Servo Valf Kesit ve Sembolü 82 . 0.3). Yani küçük kuvvetlerle büyük kuvvetlerin elde edilmesini sağlarlar. Şekil 8.Şekil 8.

Oransal Valfler Girişteki elektrik sinyallerini kuvvete dönüştürerek çalışırlar. Oransal valflerde genellikle kapalı durumdan açık. Şekil 8. Kumanda edilişierine göre yön kontrol valfleri şekil 8. 2. Basıncın çıkış miktarını giriş kısmındaki elektrik sinyali ile orantı yaparak ayarlarlar (Şekil 8. elektronik kumanda sistemleri ile uzaktan kumanda edilebilen valflerde üretilmiştir.16 .16: Oransal Elektromanyetik Yön Kontrol Valf Kesiti ve Sembolü 8. Elle. 83 .1. Kumanda Ediliş Biçimlerine Göre Valfler: Hidrolik sistemlerde yön kontrol valflerinin kumanda ediliş biçimleri değişik şekillerde olmaktadır.3.4).Resim 8. açık durumdan ka-palı duruma geçişlerde sürekli sıvı miktarı kontrol edilir.17 de tablo biçiminde verilmiştir. mekanik. otomatik ve yarı otomatik kumanda şekilleri olabildiği gibi. Oransal valflerin programlanabilir olması ile hidrolik devreler programlanarak çalıştırılabilir.5.

84 .

17: Yön Kontrol Valflerinin Kontrol Resim ve Sembolle İfade Edilmeleri 85 .Şekil 8.

Boşaltma valflere.2.Pilot kontrollü emniyet valfi 8. Basınç düşürme valfleri.18). Basınç hattı üzerine montajı yapılır.1. Basınç sıralama valfleri. Böylece yüksek basınçlardan devre elemanları korunmuş olur.Doğrudan Etkili Emniyet Valfi: Hidrolik devrelerdeki akışkanın basıncını önceden belirlenmiş değerler arasında tutarak sistemi emniyete alır.2.Doğrudan etkili emniyet valfi .19: Doğrudan Etkili Ayarlanabilir Emniyet Valfinin Kapalı Konumu 86 .8. Ayar vidası ile basınç istenilen değerlere ayarlanabilir. Basınç kontrol valfleri çalışma fonksiyonları bakımından dört çeşittir: Emniyet valfleri.2.1: Basınç Kontrol Valfi 8.Dolaylı etkili emniyet valfi .8. Devrenin çalışma basıncının belli bir değerin üzerine çıkmasını engelleyerek sistemin düzenli ve güvenli çalışmasını sağlar (Şekil 8. (Şekil 8.2.2.2.2.19). P Yay ayar vidası A Şekil 8. Şekil. Basınç Kontrol Valfleri: Hidrolik sistemlerde pompanın bastığı sıvının basınç değerini belli sınırlar arasında tutar. Hidrolik devreyi ve çalışan elemanları korur.Emniyet Valfleri Emniyet valflerinin üç çeşidi vardır: .

20: Dolaylı Etkili Emniyet Valfi Kesiti 8. (Şekil 8.4-Pilot Kontrollü Emniyet Valfi: Bu valfler.Dolaylı Etkili Emniyet Valfi: Hidrolik devrelerde basınç hattına takılarak sistemin basıncını kontrol eden valflerdir.2.21) Şekil 8.21: Pilot Kontrollü Emniyet Valfi Kesiti ve Sembolü 87 .2.1.3. yüksek basınçlı düşük debili sıvıya yol verme yöntemi ile çalışırlar. (Şekil 8.2. Böylece pompadan gelen basınçlı sıvı ile valf içindeki sıvı dolaylı olarak orantılı bir şekilde ayarlanmış olur. sıvının bir kısmı da (P2) basıncı ile diğer pistonu kapatmaya zorlar.20) Piston dolaylı etkilenme piston konik kaplama yay Şekil 8. Bu valflerde basınçlı sıvı (P1) basıncı ile pistonu iterken.2. Emniyet valfinin üzerine ayrıca pilot kontrol (uyarı) valfi bağlanarak emniyet valfin de erken açılma olmamasını sağlar.8.

8.2: İki Yollu Basınç Düşürme Valfi Kesiti ve Sembolü Üç Yollu Basınç Düşürme Valfi: Valfe giren sıvının basınç değerini indirgemek için kullanılırlar. çıkış kısmında belirli değerlere indirgenir. Takıldıkları yerlerde sisteme daha düşük değerde basınç gönderme görevi yaparlar. Şekil 8. Sıvının bir kısmı depoya geri döner. Ayar vidası ile basınç.23' de (A) kanalından giren ve basıncı (P1) olan akışkan (F2) kuvveti ile pistonu yaya karşı iterek gövde ile piston arasındaki dar kesitten geçer ve (B) den basınç değeri indirgenmiş olarak çıkar.Basınç Düşürme Valfleri: Hidrolik sistemlerde birden fazla motor veya silindirin kullanıldığı yerlerde çalışırlar.5.2. Pistona bağlı yayın itme kuvveti ile sıvının itme kuvvetlerinin dengelenmesi sonucunda (A) kanalından giren basınçlı sıvı (B) kanalından basınç değeri düşürülmüş olarak çıkar. Şekil 8. Ayar vidası ile basınç. Silindirlerden birinin basıncının diğerinden düşük olması gerekebilir.2. istenilen değere ayarlanabilir.22 'de (A) kanalından giren ve basıncı (P1) olan sıvı pistonu itmeye zorlar. Değişik çalışma basınçları elde etmek için silindir veya motorlardan önce bağlanır. Çeşitleri: İki yollu basınç düşürme valfi Üç yollu basınç düşürme valfi İki Yollu Basınç Düşürme Valfi: Şekil 8. istenilen değerlere ayarlanabilir. Çalışma prensibi olarak giriş kısmından valfe giren basınçlı sıvı. 88 .

Basınç Sıralama Valfleri: Hidrolik sistemlerde.23: Üç Yollu Basınç Düşürme Valfi Kesiti ve Sembolü Şekil 8. Basınç düşürme işlemi önceden ayarlanır.Şekil 8. 89 . ve farklı işlemler yapması istenilen durumlarda tercih edilir. Pompadan gelen basıncın sırası ile silindirlere ve motorlara gönderilmesi işlemi düzen içinde gerçekleştirilir.6.2.2. Çalışma sırasında (P1) basıncı (P2) basıncından fazla olduğu zaman pistonu hareket ettirerek sıvıya yol verir (Şekil 8. birden fazla hidrolik motor veya hidrolik silindirin değişik zamanlarda devreye girmesi. Normalde kapalı konumda olurlar.24: Üç Yollu Basınç Düşürme Valfinin Devre Üzerinde İfade Edilmesi 8. 25).

Boşaltma valflerinin çıkışları depoya bağlıdır.26: Basınç Sıralama Valfinin Hidrolik Devre Üzerinde İfade Edilmesi 8.25: Basınç Sıralama Valfi Kesit ve Sembolü Şekil 8. Şekil 8. Normalde kapalı olan valfe gelen sıvı (X) sinyali ile kendiliğinden açılır ve sıvı depoya geri gelir (Şekil 8.2.Şekil 8.27).27: Boşaltma Valfi Kesit ve Devre Üzerinde İfade Edilmesi 90 .7.2.Boşaltma Valfleri: Hidrolik devreli sıkma ve bağlama kalıplarındaki silindirlerde tercih edilir.

2.8. Değiştirilmesi olanaksızdır (Şekil 8. Şekil 8.1. Bu özelliklerinden dolayı evlerdeki muslukların yaptıkları görevleri yaparlar (Şekil 8.1.3.2.31 'de pompadan (P) gelen sıvının istenilen miktarda geçmesi için ayar vidası ayarlanır. Yavaşlatma valfi. Sıvının geçtiği kesit sabittir. kamlı düzen ya da otomatik olarak değişik şekillerde dizayn edilebilir. ayarlanabilir olması gereken durumlarda tercih edilir. 8.28).Ayarlanabilir Akış Kontrol Valfi: Hidrolik motorlar veya silindirlerde akışkanın hızının değişken.2. Şekil 8.30: Ayarlanabilr Akış Kontrol Valfi 8. Şekil 8. Çek valfler.3. kol.1.3. Çek valfi ayarlanabilen akış kontrol valfi.Akış Kontrol Valflerinin Çeşitleri: Sabit akış kontrol valfi. 29-30)Sabit akış kontrol valflerinde belirli bir kesitten geçen akış miktarı ayarı yapılamadığından.28: Akış Kontrol Valfi 8.29: Sabit Akış Kontrol Valfi Şekil 8.2. 91 . 29).Akış Kontrol Valfleri: Hidrolik sistemlerde hidrolik motorlara veya hidrolik silindirlere giren sıvı miktarını ayarlama görevinde tercih edilirler.2. Bu valflerde açma kapama bir vida. Böylelikle silindir veya motorların hızını istenilen oranlarda ayarlama görevini yerine getirirler (Şekil 8.Sabit Akış Kontrol Valfi: Hidrolik sistemlerde hidrolik motorlar veya silindirlere gönderilecek sıvının miktarını azaltmak ve kontrol etmek için sabit kapasiteli akış kontrol valfleri tercih edilir.3.1. Ayarlanabilir akış kontrol valfi. sıvı belirli bir değerde geçer.

8.2.3.1.3-Yavaşlatma Valfleri:

İğneli kısıcı

Radyal kısıcı

Aksiyal kısıcı

Eğik düzlemli kısıcı

Helisel kısıcı

Kamlı kısıcı

Şekil 8.31:Ayarlanabilir Akış Kontrol Valfi Kısıcıları

8.2.3.1.3-Yavaşlatma Valfleri:
Hidrolik sistemlerde, silindirlerdeki pistonun hızı veya diğer elemanların belli zamanlarda hızlarını azaltmak için tercih edilir. Silindire giden sıvının miktarını azaltmak yoluyla piston hızı yavaşlatılmış olur. Yavaşlatma valfleri genel olarak bir kam hareketi ile otomatik olarak çalışır.Kamın valfin makarasına bastığı noktada yavaşlatma başlamıştır.Yavaşlatmanın hızı, kamın eğimine bağlı olarak değişir (Şekil 8.32).

A Giriş Yavaşlatma valfi yay
Şekil 8.32: Yavaşlatma Valfi Elemanları

92

8.2.3.1.4- Çek Valfler: Bir yönden sıvının geçişine izin veren, diğer yönden sıvını geçişine vermeyen valflerdir. Valf içinde bir yay, bilye veya konik bir kapama parçasından oluşur. Şekil 8.33 'te sıvı (A) kanalından girerek bilye veya konik parçayı iter ve direkt olarak (B) kanalından çıkar.

B

A

Konik kapama parçalı A B
Şekil 8.33: Değişik Tiplerde Çek Valf Kesiti

bilyalı

8.2.3.1.5-Çek Valfi Ayarlanabilen Akış Kontrol Valfi: Hidrolik sistemlerde silindir içindeki pistonun her iki yöndeki gidiş - gelişlerini kontrol eden silindirin giriş ve çıkış hatlarına takılan valflerdir. Sıvının miktarı ve yönünü sınırlar. Şekil 8.34'te (A) kanalından giren sıvı ayarlanabilen bir kesitten geçerken sistemde çek valf bulunduğundan ayarlama kolay yapılır.

Şekil 8.34: Çek Valfli Ayarlanabilir Akış Kontrol Valf Kesiti

8.2.3.1.6- Akışkanın Kontrol Edilmesi: Hidrolik sistemlerde akışkanın kontrol edilmesi üç şekilde olur . 1. Hidrolik silindire giden sıvının kontrolü: Pompa ile silindir arasına akış kontrol valfi yerleştirilerek çift etkili silindirlerin kontrolu sağlanır. 2. Hidrolik silindirden çıkan sıvının kontrolü: Silindirden çıkan akışkanın kontrolü silindirden hemen sonra akış kontrol valfi takılarak sağlanır. 3. Silindire giden ve bir kısmı yağ deposuna dönen sıvının kontrolü: Akışkan, silindire girmeden bir kısmı akış kontrol valfinden geçerek depoya dönerken yapılan kontroldür.

93

UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ
İşlem Basamakları - Yön kontrol valflerinin görev ve sembolleri hakkında bilgi sahibi olunuz. - Basınç kontrol valflerinin görev ve sembolleri hakkında yeterli bilgi sahibi Bilgi yaprağındaki ilgili konulara olunuz. bakınız. - Akış kontrol valfleri ve sembolü hakkında bilgi sahibi olunuz. Öneriler

ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME
1-Hidrolik sistemlerde sıvıların yolunu açan,kapatan ve kontrol eden devre elemanı aşağıdakilerden hangisidir? a)Hidrolik pompa b)Valf c)Hidrolik silindir d)Hidrolik motor 2-Aşağıdakilerden hangisi valf çeşitlerinden değildir? a)Yön kontrol valfleri b) Basınç kontrol valfleri

94

c)Akış kontrol valfleri d) Tandem valfler 3-Sistemde sıvıların yönünü kontrol eden valf hangisidir? a)Yön kontrol valfleri b) Basınç kontrol valfleri c)Akış kontrol valfleri d) Çek valfler 4-Pompanın bastığı sıvının değerini belli sınırlar içinde ayarlayan valf çeşidi hangisidir? a)Yön kontrol valfleri b) Akış kontrol valfleri c) Basınç kontrol valfleri d) Çek valfler . 6-Hidrolik sistemlerde sıvı miktarını kontrol etmeye yarayan valf türü hangisidir? a)Yön kontrol valfleri b) Akış kontrol valfleri c) Basınç kontrol valfleri d) Çek valfler 95 . 5-Aşağıdakilerden hangisi basınç kontrol valfi çeşidi değildir? a)Emniyet valfleri b) Boşaltma valfleri c) Basınç düşürme valfleri d) Servo kontrol valfleri .

Doğru cevaplarınızın sayısını belirleyerek kendinizi test ediniz.CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 6 B D A C D B DEĞERLENDİRMELER Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız. 96 .Hatalarınızı bilgi yapraklarına tekrar dönerek düzeltiniz.

4. 9.1 . c) Sızıntılardan kaynaklanan verim kayıplarını karşılar. Pistonlu akümülatörler. b) Sistemde oluşabilecek ani şokları ortadan kaldırır. e) Pompa arızalarında ve elektrik kesilmelerinde sistemi kısa bir süre besleyerek hareketin tamamlanmasını sağlar. ARAŞTIRMA Hidrolik akümülatörlerin ne amaçla üretildiğini ve boru hesaplamaları hakkında ulaşabildiğin kaynaklardan bilgi edininiz. Görevleri ve Sembolü : a) Çalışma basıncını kontrol eder. 9. Ağırlıklı akümülatörler. Balonlu akümülatörler. 2.1 :Akümülatör Çeşitleri 97 . Yaylı akümülatörler. Ağırlıklı yaylı balonlu gazlı pistonlu Şekil 9. Akümülatör Çeşitleri: 1. Diyaframlı akümülatörler. HİDROLİK AKÜMÜLATÖRLER Hidrolik sistemlerde gerektiği zaman kullanılmak için bulundurulan.2. hidrolik enerjiyi basınç altında depolayan elemanlara denir. d) Isı yükselmelerinde sıvıyı soğutur. 3. 5.ÖĞRENME FAALİYETİ-9 ÖĞRENME FAALİYETİ-9 AMAÇ Bu bilgi yaprağında hidrolik akümülatörler hakkında bilgi sahibi olup hidrolik boruların hesaplamalarını öğreneceksiniz. 9.

Ağırlıklı Akümülatörler: Üstü açık silindire doldurulan akışkanın üzerine ağırlık konularak dengeleme yapılan akümülatör çeşididir.9.Yaylı Akümülatörler: Yaylı akümülatörlerde silindirin içine giren sıvının basıncı.1.2.3: Yaylı Akümülatör 98 .2: Ağırlıklı Akümülatör 9.3). P Şekil 9. Devredeki sıvı basıncının düşmesi durumunda ağırlığın etkisiyle akümülatör içindeki sıvının devreye basılması ile sistemin bir süre daha basınç normale dönünceye kadar çalışmasını sağlar (Şekil 9.2. yayı yukarı doğru iter. Hidrolik devrelerde basınç düştüğü zaman dengeleme sağlanmış olur (Şekil 9.2). Sabit basınç ve büyük hacim gereken yerlerde tercih edilir. Şekil 9.2.

balonla birbirlerinden ayrılır. gaz girişi için valfler (3).4: Diyaframlı Akümülatör 9. Gaz ve akışkan. Küçük hacimli işlemler için uygulanır (Şekil 9. Gazlı akümülatörler de denilir.İçerisine azot gazı konularak dengeleme işlemi gerçekleştirilir.4).2. ve yağ girişinden (4) oluşur.Balonlu Akümülatörler: Kapalı bir silindir içine esneme özelliğine sahip (balon görünümlü ) bir eleman monte edilir.9.Diyaframlı Akümülatörler: Bir silindir içindeki azot gazı diyaframı 1/10 oranında sıkıştırarak akışkanın basıncını artırır. Şekil 9. Gazların sıkıştırılması prensibi ile çalışır (Şekil 9. kaynaklanmış veya dövülmüş bir basınç kabı (1).5).3.4. Şekil 9.2. Balonlu akümülatörler. akümülatör balonu (2).5: Balonlu Akümülatör 99 .

Pistona gelen basınçlı sıvının pistonu itmesi ile azot gazı sıkışır ve böylece basınç artar.1 . Ancak tercih edilen konum. 2. 100 . Akışkan bölümü hidrolik devreye bağlıdır. bir yandan dahili basıncı alırken diğer yandan da gaz ve akışkan bölümleri arasında ayırma elemanı olarak kullanılan pistona kılavuzluk eder. Borular ve Hortumlar 9. dış silindir borusu (1). Pistonlu akümülatörler her konumda monte edilebilirler.6: Pistonlu Akümülatörler 9. 9.Yapısal özellikleri: Hidrolik devrelerde basınçlı sıvının depodan başlayarak alıcılara ve çalışma hatlarına kadar iletmekte kullanılırlar. piston contalarının akışkandaki toz parçacıklarının oluşturacağı tortudan korunduğu. Silindir borusunun iki görevi vardır. basınç yükseldiğinde pistonlu akümülatör dolar ve gaz sıkıştırılır.3.5. Borular ve hortumlar.9. Şekil 9.1.Pistonlu Akümülatörler: Bir silindirin içinde pistonun üzerine azot gazı doldurularak imal edilir. Büyük hacimli çalışmalar için tercih nedenidir (Şekil 9. Borular. Hidrolik sistemlerde borular ve bezli lastik hortumlar kullanılır.3.Bağlantı Elemanları Hidrolik devre elemanlarının birbirleri ile bağlantılarının sağlanması ve basınçlı sıvıya iş yaptırmak üzere çalışacak bölümlere göndermekte kullanılan devre elemanlardır. gaz bölümünün yukarıda olduğu dikey konumdur.2.6).4).1. Böylece. Basınç düştüğünde. Gaz kısmı önceden azot ile doldurulmuştur. korozyona dayanıklı dikişsiz olarak yumuşak çeliklerden yapılır. Hidrolik sistemlerde kullanılacak çelik boruların özellikleri DIN 2391. Bu elemanlar: 1. akışkanın bulunduğu alan (5) ve gaz bağlantılarıdır (6). Rakorlardır. Pistonlu akümülatörler akışkan bölümü ile gaz sızdırmazlığına sahip ayırma elemanı olarak kullanılan pistonlu bir gaz bölümünden oluşurlar.3. TS 301' de ifade edilmiştir. Ana elemanlar. sıkıştırılan gaz genişler ve depolanan akışkanı devreye verir. piston (2) ile sızdırmazlık sistemi elemanı ve ön kapaklar (3.

13: Flanş Bağlantılı Boru 101 .Basınçlı sıvının çalışan alıcılara iletilmesinde bezli lastik hortumlar kullanılır. oksijen kaynağından ve elektrik cihazlarından uzak çalıştırılmalıdır. Boruların takılıp sökülmeleri. Borular ve lastik hortumlar.Üst Tabaka (Poliüretan) 2. üç kat tel tabaka ile örülmüş esnek hortumlardır (Şekil 9. Boruların. Şekil 9.12: Somunlu Boru Şekil 9. bakımı ve tamiri kolay olmalıdır (Şekil 9.8: Rakor Kesit Şekil 9.7.Basınç Taşıyan Çelik Örgü 3. Çelik borular ve bezli lastik hortumlar kullanılacakları ölçülere göre standartlarIa belirlenmiştir.8-9-10-11-12-13-14). Çalıştıkları yerlerde metal talaşları olmamalıdır.11: Dıştan Vidalı Bağlantı Şekil 9. 1000 bar basınca dayanıklı. Bezli lastik hortumlar.7). yerine monte edilmeden iç kısımlarının su veya kimyasal maddelerle temizlenmesi gerekir.40 oC ile + 90 oC arasındadır.10: Çıkıntılı Boru Şekil 9.9: Boru Bağlantısı Kesit Resmi Şekil 9. 1 2 3 Şekil 9.7: Esnek Hortum 1.Hortum İç Tabakası (Elastomerdan) Şekil 9. Lastik hortumların çalışma sıcaklıkları . Metal talaşları lastik hortumlara zarar verir.

Sisteme uygun çapta ve uzunlukta olmalıdır. Boruların iç yüzeyleri pürüzsüz ve temiz olmalıdır.Boru Seçiminde Ve Montajında Dikkat Edilecek Noktalar: 1. Pompanın debisi. ve çalışma hattının özellikleri bilinerek hesap yapılmalıdır.1. 4. 7. Sızdırma ve kaçak yapmamalıdır. Takıldıkları yerlerde kıvrım sayısı az olmalıdır.2.3. Basınç hattında kesit daralmamalıdır. 8. 3.3-Hidrolik Boru Çaplarının Hesaplanması: Hidrolik sistemlerde kullanılacak boruların dayanıklı. Üzerine yeterince hava alma musluğu takılmalıdır. 6. ortalama hızı. 9.1.Şekil 9. 5. sızdırmaz ve güvenli olabilmeleri için ölçüleri uygun değerlerde belirlenmelidir.14:Boru Bağlantı Şekilleri 9. Bu özellikler : V ×d2 Q= (l/dk) 21 d= A= Q × 21 (mm) V π ×d2 4 = 0. Gereksiz eklerden kaçınılmalıdır. Boru bağlantılarında hata yapılmamalıdır. 2.3.785 × d 2 (mm 2 ) 102 .

) V = Ortalama akış hızı (m/sn) d = Boru iç çapı (mm) A = Boru kesit a/am (mm2) dır. Örnek Problem: Bir hidrolik devrede debisi 40 I/dk olan akışkanın ortalama hızı 6 m/sn' dir. Sızdırmazlığı sağlamaları için özel imalat yöntemleri vardır.21 = V 40. V = 6 m/sn İstenilenler: d=? d= Q.16: Rakor Bağlantı Kesiti 103 . 6 d= 11. Sistemde kullanılacak boru iç çapı ne olur? Verilenler: Q = 40 I/dk .15).8 mm' dir. Şekil9. Sızdırmazlığı sağlamaları için vidaların alın yüzeylerine conta konulur. Rakor iç kesitleri.21 = 11. Boruların birbirlerine bağlanmaları vida ve somun yardımıyla olur.15: Rakorlu Bağlantı Şekil 9. basınçlı akışkanın geçişine engel olmayacak şekilde imal edilmişlerdir (Şekil 9. Bu formüllerde Q = Akışkanın (pompanın) debisi (I /dk.Formülleri ile hesaplanır.16.8 mm 2-Rakorlar: Hidrolik devrelerde boruların devre elemanlarına bağlanması için kullanılan aparatlardır. rakor Şekil 9.

. Teflon gereçler uzun ömürlü olup aşınmaya karşı dayanıklı. Esnek lastiklerden yapılanlar perbunan. breon.18: Düz Bağlantı Resim 9.Sızdırmazlık Elemanları Hidrolik devrelerdeki sıvının yüksek basınç altında çalışmasından dolayı devrede kaçak ve sızıntılar meydana gelebilir. V) şekillerinde standart ölçülerde imal edilirler (Şekil 9. poliamid. gibi yüksek sıcaklıklara (+ 250 OC) dayanıklı gereçlerden imal edilirler.20: 4 Lü Rakor Şekil 9.40 oC +120 oC .21: 900 Eğik Rakor 9. Bu durum sistemin verimini düşürür..4.17: Düz Bağlantı Şekil 9.22-23). halon ve derlin.Rakor Şekil 9. hycar.19: T. .arası sıcaklıklara dayanıklıdırlar. yüksek basınca ve sıcaklıklara dayanıklıdır. Bezli gereçlerden yapılanlar.yağ ortamında kayganlığa ve verimli çalışma yeteneğine sahiptir. madeni yağlara dayanıklı olarak imal edilirler.Şekil 9. Sıvı kaçaklarını ve sızdırmayı önlemek için sızdırmazlık elemanları kullanılır. flijon.U. bezli ve termoplastik gereçlerden (O . Sızdırmazlık elemanları genellikle esnek lastik. chemigum gibi gereçlerden.vb. 104 . Termoplastik olanlar teflon.

Belirli noktalara takılarak o bölgenin basıncı kontrol altına alınmış olur (Şekil 9. Tezgâh veya makine çalışırken çalışma basıncı değerleri manometrelerden takip edilir. Manivela koluna bağlı olan kremayer dişliyi hareket ettirir.22: Sızdırmazlık Elemanları Çeşit Ve Kullanım Yerleri Şekil 9. yüksekliğindeki civanın hidro-statik basıncına eşittir. Psi basınç birimi ile de ölçülür. Hidrolik manometrelerde okunan basınç birimi bar’dır. esnek yapıya sahip olan bakır borunun içinden geçerek manivela kolunu iter. Kremayer dişliye bağlı olan ibre de hareket ederek basınç değerini gösterir.Şekil 9. Şekil 9.Aşırı basınç yükselmeleri meydana geldiğinde elektrik sinyali gönderip kontağın atmasını sağlar ve meydana gelebilecek kazalar önlenmiş olur.23: Sızdırmazlık Elemanları 9.5-Manometreler Hidrolik sistemlerde genellikle basınç hattına takılarak basınç ölçme görevi yaparlar. 1 atm.24).24 'te ok yönünde giren basınçlı sıvı. 105 .Bu basınç atmosfer basıncının üzerinde bir değerdir.( N/cm2) veya (1 2 kg/cm ) olarak da okunur. Manometrelerin gösterdiği basınç efektif basınçtır. = 101 325 kN / m2 dir. Atmosfer basıncı 76 cm. 1 bar = 1 cm2 yüzeye etkiyen 10 Newton kuwetin yaptığı basınçtır. Manometrelerde basınç at-mosfer (atü) cinsinden de ölçülür.

1Manometre Seçiminde Dikkat Edilecek Noktalar: Çalışma basıncı ile iş basıncı uygun olmalıdır (ölçüm aralığı). Manometre her zaman gerçek değerleri göstermelidir.5. 106 . Çalışma basıncına bağlı olarak bağlantı vidası ölçüsü ve dış çapı uygun olmalıdır. Hassasiyetleri O .1 bar değerinde olmalıdır.24: Manometre Kesiti ve Devredeki Konumu 9.Şekil 9.0.

örnek ve 107 .UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ İşlem Basamakları Öneriler Bilgi yaprğındaki Hidrolik devrelerde kullanılan boru çaplarının hesaplamalarını yapınız. bilgilerden faydalanınız.

ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME 1-Hidrolik enerjiyi basınç altında depolayan devre elemanının adı nedir? a)Pompa b)Hidrolik motor c)Hidrolik akümülatör d)Çek valf 2-Aşağıdakilerden hangisi akümülatör çeşitlerinden değildir? a)Yaylı akümülatör b)Balonlu akümülatör c)Pistonlu akümülatör d)Çek valfli akümülatör 3-Hidrolik devrelerde kullanılan boruların dayanabilecekleri en fazla basınç ne kadar olmalıdır? a)1000 bar b)500 bar c)250 bar d)100 bar 108 .

-50 0C c)-40 0C +90 0C d)150 0C 5-Aşağıdakilerden hangisi sızdırmazlık elemanı malzemesi değildir? a)Perbunan b)Bakır c)Poliamid d)Breon 6-Teflon sızdırmazlık elemanlarının dayanım sıcaklıkları ne kadardır? a)100 0C b)150 0C c)500 0C d)250 0C 7-Manometrelerin gösterdiği basınç ne tür bir basınçtır? a)Efektif basınç b)İndike Basınç c)Termik basınç d)Statik basınç 109 .Lastik hortumların çalışma sıcaklıkları ne kadardır? a) – 100 0C b)-80 0C.4.

CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 6 7 C D A C B D A

DEĞERLENDİRMELER Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız.Doğru cevaplarınızın sayısını belirleyerek kendinizi test ediniz.Hatalarınızı bilgi yapraklarına tekrar dönerek düzeltiniz.

110

ÖĞRENME FAALİYETİ-10 ÖĞRENME FAALİYETİ-10
AMAÇ
Bu bilgi yaprağında uygun hidrolik yağı seçimi yapılması hakkında bilgi sahibi olacaksınız.

ARAŞTIRMA
Hidrolik sistemlerde kullanılan yağlarda aranan özellikleri çeşitli kaynaklardan öğreniniz.

10- HİDROLİK YAĞLAR
10.1- Görevleri :
Hidrolik devrelerde kullanılan sıvılardır. Hidrolik enerjinin çalışan elemanlara iletilmesinde kullanılan sıvıların hidrolik akışkan olabilmesi için birtakım özelliklerinin olması gerekir. Hidrolik sistemlerde verimin alınabilmesi ve çalışan elemanların ekonomik ömrünün uzun olması için hidrolik yağlar kullanılır.

10.2-Akışkan Çeşitleri:
Su, Doğal yağlar, Sentetik (yapay) yağlar olarak üç gruptur.

Su:
Hidrolik sistemlerin bulunduğu ilk dönemlerde akışkan olarak su kullanılmıştır. Günümüzde de yüksek ısılı çalışma ortamlarının olduğu yerlerde, hidroelektrik santrallerinde ve türbinlerde su kullanılmaktadır. Fakat su paslanmaya (korozyon) sebep olduğundan mutlak kullanılması gereken yerlerde gliserin ya da pas önleyici kimyasallar katılarak kullanıma sunulmaktadır.

Doğal Yağlar:
Su kullanımının paslanmaya yol açması ve bazı olumsuzluklarının görülmesi sonucu, bitkilerden elde edilen ayçiçek yağı ve zeytinyağı hidrolik sistemlerde kullanılmaya başlanmıştır. Fakat yüksek basınçlarda uzun süre çalışması gereken yerlerde istenilen verime ulaşılamamıştır. Bu nedenle üreticiler sentetik yağ arayışına yönelmişlerdir.

111

Sentetik (Yapay) Yağlar:
Petrol ürünlerinden elde edilen yağlardır. Hidrolik sistemlerde akışkan olarak sentetik yağ kullanmanın amacı, hareket eden parçaların sürekli yağlanması nedeniyle oluşabilecek ısınma ve aşınmaları yok etmektir. Petrol ürünlerinden elde edilen yağlar yüksek sıcaklıklara karşı dayanıklılığı yüksek yağlardır. Hidrolik sistemlerde kullanılan yağlar, çalışan iki metal arasında bir yağ filmi tabakası oluşturarak aşınmayı azaltır. Verimin artmasına ve çalışan kısımların kendi-liğinden yağlanmasına yardımcı olur. Uzun süre yüksek basınç altında çalışabilecek ısıya dayanıklı, ihtiyacı karşılayabilen sentetik yağlar üretilmiş ve kullanıma sunulmuştur. ISO 6071 'e göre yağların çeşitleri şöyledir: HFA = Yağın su ile yaptığı (emüIsiyon) karışımdır. % 20 sentetik yağ ile % 80 su karışımından meydana gelir. HFB = Suyun yağ ile yaptığı (emülsiyon) karışımdır. % 60sentetik yağ ile % 40 su karışımından meydana gelir. HFC = İki veya daha fazla yağın su ile yaptığı (emülsiyon) karışımdır. % 60 'ı çeşitli sentetik yağlar, geriye kalan % 40 'ı sudur. HFD = İki veya daha fazla değişik özellikteki yağın (emülsiyon) karışımından meydana gelir. ISO 6071 'e ve SAE (Amerikan Mühendisler Birliği) standardına göre üretilen yağlar kış ve yaz mevsimlerine göre sınıflandırılırlar. Kış şartlarına göre; W10, W20, W30 gibi isimler alırlar. Bu rakamlar viskoziteyi ifade eder. W 10 düşük, W 40 yüksek viskozite anlamına gelir. Bu rakamlar yükseldikçe yağlar katılaşır, akıcılığı güçleşir. Hidrolik devreler için W10 - W20 numaralı yağlar, en iyi verimle çalışan yağlardır (Çizelge 10. 1). SAE Numarası 5W 10 W 20 W 20W 30 W 40 W 50 W Viskozite özellikleri -200 C ‘ ye göre 900 C ‘ ye göre Düşük Yüksek Düşük Yüksek 3 520 5 250 10 560 10 560 42 000 42 55 55 67 67 83 83 112

Tablo 10.1: SAE Standartlarına Göre - 20°C Ve 90°C Isı Arasında Ölçülen Sıcaklıklara Göre Yağ Numaraları ve Viskozitelerinin Ölçüleri

112

Güç kaybına neden olmamalıdır. Isıl genleşme.Çalışma şartlarından ötürü sistemin içine girebilecek pislikleri süzme özelliği olmalıdır. Bu yüzden oksijenle birleşmeye karşı direnci yüksek olmalıdır. 113 . Özgül ağırlık. Yağların ısı ortamlarında viskozitesi. Güç iletme özelliği bulunmalıdır. Sistemin düzensiz çalışmasına neden olur. Yaz ve kış ortamına göre çalışabilecek viskozitesi uygun hidrolik yağlar tercih edilmelidir. Bu özellikler şunlardır: Viskozite. Isı azaldıkça viskozitesi artar. Polimerleşme. Bir biri üzerinde hareket eden parçalar arasında film tabakası oluşturmalıdır. 10. Çalışan elemanlarda paslanma sorun olduğundan paslanmaya karşı koruyucu olmalıdır. Yağların viskozitesi çalıştıkları ortamın sıcaklığına göre değişir. Rastgele yağların kullanılması sistemde olumsuzluklar meydana gelmesine neden olur. Alev alma noktasıdır Bu özellikleri genel olarak sıralamak gerekirse. Sistem ısındığında soğutma yapmalıdır. Viskozite: Sıvıların akmaya karşı gösterdiği dirence viskozite denir. ı) Film dayanımı. içindeki hava ve suyu kolayca dışarı atabilmelidir.1 de bir saybolt viskozimetresi görülmektedir. Yapışkanlık özelliğinden ötürü sızdırmazlık sağlamalıdır. Yağlar. Isı yükseldikçe viskozitesi azalır.3. Yağların oksijenle birleşmesi yağın ekonomik ömrünü kısaltır. Akma noktası. Oksidasyon. Şekil 10.1. Köpüklenme.) Yüksek basınçlarda çalışırken ısıya karşı özelliklerini kaybetmemelidir. Yağlama yeteneği.Hidrolik Yağlarda Aranan Özellikler: Hidrolik yağlarda bazı özelliklerin bulunması şarttır. Yağın viskozitesinin sıcaklığa bağlı olarak değişmesine viskozite indeksi denir. 11. Hava kabarcıkları ise kavitasyon oluşturur.10. Devre elemanlarını ve çalışan kısımları yağlama özelliği bulunmalıdır.3. (Su pasıanmaya neden olur. viskozimetre ile ölçülür.

1 Poise = dyn × s = 100 cp (centipoise) = 0. (Şekil 10. Sistemin basıncı da azalır. 114 . borular keskin (90°) köşeli bükülmemelidir. Şekil 10. Bunun için devrede hava alma elemanları olmalıdır. 1 St (Stoke) = 100 mm2/s. aşınma olur ve hız azalır.2). 10. Birimi (Poise) dir. Köpüklenme: Hidrolik devrelerde yağın içine hava karışmasıyla meydana gelen durumdur.2. 1 Poise = 1 cm kalınlıktaki yağ filmi tabakasının kendi yağ tabakaları arasında bir saniyede bir cm hızla hareket edebilmesi için gereken kuvvete denir.1 Ns. Boruların kıvrım biçimi köpüklenme nedeni olabilir. emiş ve dönüş hattı arasına ara perde konularak türbülansa izin verilmemelidir (Şekil 10. Kesitleri birdenbire daraltılmamalı.Yağların viskozitelerinin yüksek ve düşük oluşları hidrolik devrelerin çalış-tıkları ortamda sorun çıkarır. Hidrolik sistemler için çalışma ortamları ve ısıları iyi hesapla-narak yağ tercihi yapılmalıdır. sistemin verimsiz ve titreşimli çalışmasına sebebiyet verir.2) iç yüzeyleri düzgün olmalıdır. hareket yavaşlar ve yüksek direnç oluşur./m2 2 e×m Kinematik Viskozite: Akışkanın mutlak viskozitesinin kendi yoğunluğuna olan oranıdır. basınç düşer. Viskozite düşük olduğunda ise pompa verimi düşer. sızıntı artar.3. Akışkan hareket halinde olduğu için dinamik viskozite de denir. Bu olumsuzluğu ortadan kaldırmak için. Büyük kavislerle bükülmelidir. Birimi (Stoke) dir. Köpüklenme. Yüksek viskozitede ısı yükselir. Depo içinde sisteme uygun filtre seçilmeli ve boruların ağzı (45°) eğik kesilmeli.1: Saybolt Viskozitemetresi İle Yağların Ölçümü Viskozite Çeşitleri: Mutlak Viskozite: Birbiri üzerinde kayan akışkanların kendi hareketleri arasında oluşan dirençtir.

Şekil 10. Yağlama Yeteneği: Hidrolik devreler için iyi bir yağ. 10.3. Hidrolik yağlarda aranan bu nitelikler. Hidrolik devrelerde yağın çalışma sıcaklığı 50°C ila 100°C arasındadır. Yağların akma noktası ve özellikleri üretici firmalar tarafından belirtilir. Ayrıca yağın içindeki suyun da ayrışması veya çeşitli bölgelerden içeri giren oksijen. güç kaybını azaltır. metal kısımların oksitlenmesine neden olur. 115 .2: Yanlış Bükme ve Kesit Daralması 10. akıcılığına.3.4. çalışan parçaları yağlamalıdır. 10.6. Polimerleşme: Hidrolik devrelerde. Oksidasyon: Polimerleşme nedeni ile oluşan olumsuz durum. Çalışma ısıları düştükçe yağın viskozitesi artar yani akıcılığı azalır. viskozite indeksine ve içinde yabancı madde barındırmamasına bağlıdır. Akma Noktası: Hidrolik devre yağlarının akıcılık özelliğini kaybedip koyulaşmaya başladığı ısıya "akma noktası" denir. yüksek basınç ve ısıda yağın özelliğini korumasıdır.3. hidrolik devre elemanla-rında oksit ve paslanma oluşturur.3. 10. çalışan parçaların hareketini rahatlatır. Yağ bu olumsuz şartlarda bozulmuyor ve moleküllerine ayrışmıyorsa polimerleşme özelliği iyidir.5. Böyle durumlarda sistemin verimi de azalır. Bunun için hava ve suyun hidrolik devreden dışarıya atılması gerekir.3.Hareket eden parçalar arasında yağ filmi tabakası oluşturur. yağın viskozitesine. Yağlama yete-neğinin iyi olması.

10.3. Film Dayanımı: Yağın çalışan parçalara yapışma ve katman oluşturma özelliğidir. 1 oC sıcaklıkta bulunduğu hacminin 0.10. Alevalma Noktası: Yağların 160°C . Yağların film dayanımı özelliğinin iyi olması güç kaybını azaltır.0.0007 kat artış gösterir. sistemde sıkışma oluş-masına neden olur. Hacmi artan yağ.95 N/dm3 olarak ifade edilir.9.3.3.90 .3.) 10. Artış şu formül ile hesaplanır: ∆t =t2 – t1 . Sistemin. Genel olarak hidrolik yağların özgül ağırlıkları 0. ömrünü uzatır. ısıl genleşme sonucu hacminin artacağı hesaplanılarak doldurulmalıdır. V=V0 + V1 ∆t =Yağın ısı sonucu artma miktarı 0C t2 = Son sıcaklık 0C t1 = İlk sıcaklık 0C V1 = Yağın hacim olarak artışı ( l ) V0 = Yağın ilk hacmi ( l ) V = Yağın son hacmi ( l ) α = Yağın genleşme oranı ( 1 0C da 0.7. Bu nedenle depoya doldurulacak yağ miktarı. 10. N/dm3 veya kgf /dm3 birimleri ile ölçülür. Isıl genleşme neticesinde yağın hacmi artar. Isıl Genleşme: Hidrolik devrelerde yağın ısısının artması ile yağda ısıl genleşmeler meydana gelir. V= V0 × ∆t × α .0007 katı oranında artış gösterir.8. Yağ. Özgül Ağırlık: Hidrolik yağların 20°C ısıda birim hacminin ağırlığıdır. 116 .200°C arasındaki ısılarda toz halinde (pülverize) püskürtüldükleri zaman yanmaya başladığı noktadır.10. Hidrolik devre-lerde birbiri ile çalışan parçalar arasında aşınma olmaması için yağ filmi tabakası meydana getirilir.

UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ İşlem Basamakları Hidrolik sistemin kataloğundan sistemde kullanılan yağın özelliklerini belirleyiniz. 117 . Hidrolik yağ kutularındaki özellikleri kataloglarla karşılaştırınız. Hidrolik yağ kataloğundan sisteme uygun yağ seçimi yapınız. Öneriler Katalogları inceleyerek yağ özelliklerini öğreniniz. Hidrolik yağ kutusu üzerindeki özellikler ile katalogdan belirlenen özellikleri karşılaştırınız. Sisteme uygun yağ seçimi yapmayı öğreniniz.

ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME 1-Aşağıdakilerden hangisi hidrolik devrelerde kullanılan bir akışkan değildir? a)Su b)Doğal yağlar c)Reçine d )Sentetik yağlar 2-Sentetik yağların dünyada kullanılan standart numarası nedir? a)ISO 6071 b) ISO 6171 c) ISO 6170 d ) ISO 1671 3-İki veya daha fazla değişik özellikli yağın karışımıyla oluşan yağ kısaltması hangisidir? a) HFA b) HFB c) HFC d ) HFD 4-Aşağıdakilerden hangisi yağlarda aranan bir özellik değildir? a)Viskozite b) Sertleşme c) Oksidasyon d )Polimerleşme 118 .

Sıvıların akmaya karşı gösterdiği dirence ne denir? a)Viskozite b) Özgül ağırlık c) Oksidasyon d )Polimerleşme 6-Hidrolik boruları 900 kıvrılırsa ne gibi sorun meydana gelir? a)Viskozite artar b) Yağ yanar c) Oksitlenme olur d )Yağda köpük oluşur 7-Yüksek basınç ve ısıds yağın özelliğini korumasına ne denir? a)Viskozite b) Polimerleşme c) Oksidasyon d ) Köpüklenme 119 .5.

120 .Doğru cevaplarınızın sayısını belirleyerek kendinizi test ediniz.Hatalarınızı bilgi yapraklarına tekrar dönerek düzeltiniz.CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 6 7 C A D B A D B DEĞERLENDİRMELER Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız.

yabancı maddeler açık yerlerden ve çalışan silindirlerden girerek sıvnın özelliğini bozar. Hidrolik Sistemin Çalışması Sonunda Oluşan Kirlenme: Hareketli elemanların aşınmaları sonucu metal talaşları ile ve çeşitli nedenlerden meydana gelen kirlenmelerdir. Bunları yok etmek için öncelikle düşük numaralı yağlarla devreyi çalıştırıp temizlenmeli sonra devrede çalışacak normal yağ kullanılmalıdır. Çevre Şartlarından Oluşan Kirlenme: Sistemin tozlu ortamlarda çalışması sonucu. 11.HİDROLİK FİLTRELER 11.1). c) Dönüş hattı filtreleri. Sistemin çeşitli hatlarına takılarak devrede dolaşan sıvının içindeki pislikleri temizlemeye yararlar (Şekil 11. Sıvının özelliğini kaybetme nedenleri şunlardır: Montaj Sırasında Oluşan Kirlenme: Montaj sırasında yeni takılan parçalarda metal talaşları.1: Filtreler 121 . Şekil 11. b) Basınç hattı filtreleri. metal parçacıkları vb.2. toz metaller ve görülmeyen pislikler olabilir.1-Görevleri ve Sembolü: Hidrolik devrelerde yabancı maddelerin (kum. pislik.ÖĞRENME FAALİYETİ-11 AMAÇ ÖĞRENME FAALİYETİ-11 Bu bilgi yaprağında hidrolik devrelerde kullanılan filtreler hakkında bilgi sahibi olacaksınız ARAŞTIRMA Hidrolik sistemlerde kullanılan filtre çeşitlerini öğreniniz. Hidrolik filtre çeşitleri: a) Emiş hattı filtreleri. Filtreler özel madde emdirilmiş kağıtlardan veya madeni tel örgülü 5 mikron ölçüye kadar süzme özellikli malzemelerden imal edilirler. Yağın içinde oluşan tortu ve pislikler devrenin sağlıklı çalışmasına engel olarak verimi düşürür. 11.) çalışan elemanlara zarar vermemesi için sisteme temiz sıvı göndermek için kullanılan devre elemanlardır.

3). Emiş hattı filtrelerinin tıkanması sonucu pompa zorlanır.11.2).3.2.). (Sıvı A kanalından girer. (Akışkan A kanalından girer. Dönüş hattındaki sıvı.2-Basınç Hattı Filtreleri: Pompadan sonra takılarak korunması gereken elemanlara temiz sıvı göndermek için kullanılan filtrelerdir.2: Emiş Hattı Filtresi ve Devreye Monte Edilmiş Şekli 11. verim düşer.2.) Şekil 11.13 mm. dönüşünde devredeki kir ve pislikleri depoya döndürmeye çalışır. Ayrıca kirlenen sıvının depoya temiz olarak dönmesi için de ana dönüş hattına. 122 .(Şekil 11. devreye hava basar. sızıntı hattına veya emniyet valfi dönüş hattına takılarak kirlenen sıvının temizlenmesini sağlar.4 A kanalından giren sıvı filtre edildikten sonra B kanalından çıkış yapar. Hareketli elemanlarda oluşacak sorunları önlemek için pompadan sonra takılarak çalıştırılırlar.3: Basıç Hattı Filtresi ve Devreye Montajı 11. Dönüş Hattı Filtreleri: Hidrolik sistemlerde dönüş hattına bağlanan düşük basınçlı filtrelere denir (Şekil 11. Basınç hattı filtreleri paslanmaz çelikten imal edilmiş filtrelerdir.2.1.4).Temizlenmeleri biraz yorucu bir iştir. Yapıları daha dayanıklı ve pahalıdır (Şekil 11.2).) Şekil 11. Depo içine yerleştirilerek pislikler kabaca burada süzülür. Zaman zaman temizlenmesi gerekir. Düşük basınçlı olduklarından çalıştıkları yerlerde aşırı basınçla çalışan devrelerde çalıştırılmamalıdır. Kirlendikleri zaman elektrik sinyali veren filtreler üretilmiştir. filtreden geçerek B kanalından çıkar.ye kadar süzme özelliği olan filtrelerden seçilmesi önerilir (Şekil 11. Emiş Hattı Filtreleri: Pompa emiş hattına monte edilir(Şekil 11. Depo içine konulan emiş hattı filtrelerinin 0. filtreden geçerek B kanalından çıkar.

1. Bunun dışında sisteme dışardan sızan yabancı maddeler de filtrelerde temizlendiğinden bu sebeple oksitlenme ve yabancı maddeler filtrelerin kirlenmelerine neden olur. Sisteme toz. Hidrolik devre için filtrenin (mikron) cinsinden süzme kapasitesine.5.3. 8. Sistemin (bar) cinsinden basınç değerine. tipi ve nasıl temizleneceği de bilinmelidir. 11. 11. 2. Buna göre. 4. 5. Akışkanın devre için uygunluğunu bilinmelidir. Filtrenin Bakımı Ve Temizliği: Depoya konulan akışkanın temiz olmasına dikkat edilmelidir. Filtrelerin Kirlenme Nedenleri: Yağ çalışma sırasında ısındığında yağın içindeki mineraller hava içindeki oksijenle birleşerek oksitlenir. Filtrelerin bakımı için program yapılmalıdır.Şekil 11. Paslanmaz çelikten filtreler temizlenerek yerine takılmalıdır 123 . Hidrolik devrenin en yüksek basıncına. Hidrolik sistemdeki sıvının akış hızına.Oksitlenmenin etkisiyle parçaların aşınmasına neden olur. 7. Filtreleme hassasiyeti gibi konulara dikkat edilmelidir. kir ve pislik girmemesine dikkat edilmelidir.) olarak debisine. Filtreler takılmadan sistem çalıştırılmamalıdır. 6. Filtrelerin sisteme uygunluğuna ve kolay temizlenebilirliğine. 3.4.4: Dönüş Hattı Filtresi ve Devreye Montajı 11. Isı ve montaj durumuna. Filtrelerin seçiminde Dikkat Edilecek Noktalar: Hidrolik devrelerde kullanılan filtrelerin nerelerde. Filtrelerin özellikleri. Filtre edilecek olan sıvının (l/dk. Filtrelerin ne kadar zamanda değişeceği tespit edilmelidir. nasıl görev yapacaklarının iyi bilinmesi gerekir. .

Bilgi yaprakları 124 . Sistem basıncını ölçmeyi öğren. Akışkan hızı belirlemeyi öğreniniz. Hidrolik devrenin en yüksek basıncını belirleyiniz.UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ İşlem Basamakları Filtre edilecek akışkanın debisini belirlemeyi öğreniniz. Hidrolik devre için filtre süzme kapasitesini belirlemeyi öğren. Filtrenin sisteme uygunluğunu belirlemeyi öğreniniz. Öneriler Bkz. Filtreleme hassasiyeti hakkında bilgi sahibi olunuz.

13 mm b)0.ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME 1-Hidrolik sistemleri yabancı maddelerden temizleyen devre elemanları nelerdir? a)Pompa b) Filtre c)Hidrolik yağlar d)Rakorlar 2-Aşağıdakilerden hangisi filtre çeşidi değildir? a)Emiş hattı filtreleri b)Basınç hattı filtreleri c)Yaylı filtreler d)Dönüş hattı filtreleri 3-Düşük basınçla çalışan filtreler aşağıdakilerden hangisidir? a)Emiş hattı filtreleri b)Basınç hattı filtreleri c)Yaylı filtreler d)Dönüş hattı filtreleri 4.50 mm d) 1 mm 125 .Emiş hattı filtrelerinin emiş gücü ne kadar kadar olmalıdır? a)0.25 mm c)0.

Hatalarınızı bilgi yapraklarına tekrar dönerek düzeltiniz. 126 .CEVAP ANAHTARI 1234B C D A DEĞERLENDİRMELER Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız.Doğru cevaplarınızın sayısını belirleyerek kendinizi test ediniz.

ARAŞTIRMA Hidrolik devrelerin uygulandığı makine ve araç gereçleri öğreniniz. HİDROLİK DEVRE ÇİZİMİ 12. Yarı kapalı hidrolik devreler. Hidrolik Devre Çiziminde Dikkat Edilecek Noktalar: Hidrolik devre çizimleri mümkün olduğu kadar küçük ölçekli olmalıdır. 12. Kumanda şekilleri belirtilmelidir. Fazla akışkan depoya döner. 12.1' de görülen açık devrede elektrik motorunun çalışması ile pompa. 127 . veya 2. Devre sürekli açık olduğu için ısısı artan sıvının soğutulmasına yardımcı olur.1. Çizgilerin durumları net olmalıdır. ç) Valflerin kareleri eşit çizilmelidir. Hidrolik devrelerin çiziminde teknik resim kurallarına uyulmalıdır. konuma getirilirse akışkan silindire girerek iş yapmış olur. Devre çizimlerinde silindir konumları genellikle yatay çizilmelidir.1 Açık Hidrolik Devreler: Hidrolik silindirlerden çıkan sıvı doğrudan depoya döner ya da 2. Akışkanın depoya dönmesi sırasında ısısı artar. bir silindiri çalıştırmak üzere yola devam ederse böyle devrelere açık hidrolik devreler denilir. 12. Hidrolik devreli doğrusal hareket ile çalışan takım tezgâhları açık devreli tezgâhlardır.2.ÖĞRENME FAALİYETİ-12 ÖĞRENME FAALİYETİ-12 AMAÇ Bu bilgi yaprağında hidrolik devrelerin çizimi ve uyarlanışları hakkında bilgi sahibi olacaksınız. Yön kontrol valfi çalıştırılıp 1. Hidrolik Devre Çeşitleri: Hidrolik devreler üç şekilde incelenebilir: Açık hidrolik devreler.2. valf nötr konumda olduğu için depoya döner. Sistem çalışıyormuş gibi düşünülmelidir. sıvıyı sisteme gönderir. Sistem çalışmasa bile devre sürekli açık kalır. Yön kontrol valfine giren akışkan. Kapalı hidrolik devreler. Standart semboller kullanılmalıdır (TS 1306. Devreye basınç kontrol (emniyet valfi) valfi konulduğu için basınç ayarlanır. DIN 24300). Şekil 12.

Şekil 12.2. Kapalı Hidrolik Devreler: Hidrolik pompanın pompaladığı sıvı.1: Açık Hidrolik Devre Çizimi 12. Şekil 12. Silindirden çıkan sıvı tekrar depoya dönmediği için yağ gereksinimi düşüktür. Bu sistemde akışkan sürekli devrettiğinden sıvının ısısı artabilir. silindirden çıktıktan sonra sıvının tamamı ya da bir bölümü tekrar pompaya giren oradan tekrar silindire dönerek çalışan devrelere denir. Küçük bir depo sıvı sistemin gereksinimini karşılamaya yeter. Şekil 12. Hidrolik motorların çalıştırılmasında başarıldır.2: Kapalı Hidrolik Devre Çizimi 128 . Hidrolik motordan çıkan sıvı 3/3' lük yön kontrol valfinden geçerek yeniden başka bir hidrolik motoru çalıştırabilme özelliğine sahiptir.1.2.2' de pompadan çıkan basınçlı sıvı bir motora hareket vermektedir.

3: Yarı Kapalı Devre Çizimi 12. Bu nedenle yarı kapalı devrelerin uygulama alanları yaygındır (Şekil 12. Kapalı devrelerde devrenin çalıştırılması için az sayıda devre elemanı gerekmektedir. Açık devrelerde yağın depoya dönmesi ile sıvının temizlenmesi. Kapalı devrelerin açık devreye göre ısısı çabuk artar. Kapalı devrelerde bu durum söz konusu değildir. 129 . Açık ve Kapalı Devrelerin Karşılaştırılması: Açık devrelerin deposu büyük. kapalı devrelerde ise dönüş hattından alınan sinyallerle sağlanır. Açık devrelerde ilk çalışma anında sisteme hava girer. Açık devrelerde iletilen kuvvet büyüktür. Bundan ötürü kapalı devreler taşıtlarda başarı ile uygulanır. Kapalı devrelerde silindirden çıkan sıvı ile diğer elemanların kontrolü gerçekleştirilebilir.2.2. Şekil 12. Kapalı devrelerde motorların yön ve hız kontrol ayarları en hassas değerlerde ayarlanabilir.4. kapalı devrelerinki küçüktür. 3) . Açık devrelerde kontrol basınç hattından. Yarı kapalı devreli sistemlerde bir pompadan üretilen sıvıya ile birden fazla iş yaptırılabilir.dinlenmesi ve soğutulması sağlanır.12. Kapalı devrelerde sıvı çabuk kirlenir.3 Yarı Kapalı Hidrolik Devreler: Hidrolik silindirlerden dönen sıvının bir bölümü depoya dönerken diğer bir bölümü de tekrar silindirlere göndiriliyorsa buna yarı kapalı hidrolik devre denir.1.

Çeşitli Hidrolik Devre Çizimleri: Şekil 12.1.4: Hidrolik Vargel Tezgâhı Kesiti ve Sembollerle İfade Edilmesi 130 .3.12.

Şekil 12.6: Taşlama Tezgâhı Kesiti ve Sembolik Resmi 131 .5: Planya Tezgâhı Sembol Resmi Şekil 12.

Şekil 12.7: Hidrolik Freze Tezgâhı Kesiti Sembolik Resmi

Şekil 12.8: Pres Tezgâhının Resmi ve Sembolik Çizimi

132

Şekil 12.9: El Presinin Resim Sembolik Çizimi

3 2

Şekil 12.10: Plastik Enjeksiyon Makinesinin Hidrolik Devre Şeması

133

15-Emniyet valfi 16-Pompa 17-Elektrik motoru

Şekil 12.11: Altı Değişik Hızın Elde Edildiği Hidrolik Devre Şeması

134

öğreniniz. Hidrolik devre elemanlarını öğreniniz ve sembolleri ile ifade ediniz.UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ İşlem Basamakları Öneriler Bilgi yapraklarından Hidrolik devre çeşitlerini faydalanınız. Hidrolik devre çizimi yapabilme becerisi geliştiriniz. 135 .

silindirden çıktıktan sonra sıvının tamamı ya da bir bölümü tekrar pompaya girerek oradan tekrar silindire dönerek çalışan devrenin adı nedir? a)Açık hidrolik devreler b)Kapalı hidrolik devreler c) Yarı kapalı hidrolik devreler d)Hiçbiri 136 . bir silindiri çalıştırmak üzere yola devam ederse bu tür devrelerin adı nedir? a)Açık hidrolik devreler b)Kapalı hidrolik devreler c) Yarı kapalı hidrolik devreler d)Hiçbiri 3-Hidrolik pompanın pompaladığı sıvı.ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME 1-Aşağıdakilerden hangisi hidrolik devre çeşidi değildir? a)Açık hidrolik devreler b)Kapalı hidrolik devreler c)Yarı açık hidrolik devreler d)Yarı kapalı hidrolik devreler 2-Hidrolik silindirlerden çıkan sıvı doğrudan depoya döner ya da 2.

4-Hidrolik silindirlerden dönen sıvının bir bölümü depoya dönerken diğer bir bölümü de tekrar silindirlere göndiriliyorsa bu devrenin adı nedir? a)Açık hidrolik devreler b)Kapalı hidrolik devreler c)Yarı kapalı hidrolik devreler d)Hiçbiri 137 .

138 .CEVAP ANAHTARI 1234C A B C DEĞERLENDİRMELER Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız.Doğru cevaplarınızın sayısını belirleyerek kendinizi test ediniz.Hatalarınızı bilgi yapraklarına tekrar dönerek düzeltiniz.

1. verimin düşmesine neden olur. Motor. HiDROLiK DEVRELERDE OLUŞAN ARIZALAR VE NEDENLERİ Hidrolik devrelerde oluşan arızaların bir çoğu hidrolik yağların yanlış tercihinden kaynaklanır. Yağda buharlaşma olmaktadır.1. 13. Bu sebeple hidrolik yağlarının seçiminin iyi yapılması ve çalışma şartlarına uygun tercih edilmesi gerekir. Pompadaki yağ seviyesi düşüktür.1. Emiş hattı filtresi tıkalıdır. Yağ içinde ve sistemde hava vardır.1. Hidrolik Sistem Arızaları: 13. Sitemde Çalışma Sırasında Gürültü: Pompa arızalıdır. ARAŞTIRMA Hidrolik sistemlerle işyapan işyerlerini ziyaret ederek hidrolik sistemlerde meydana gelebilecek arızalar hakkında bilgi sahibi olunuz. 13. Çek valfin yayı kırılmıştır. Basınç düşürme valfi ayarı düşüktür. pompa ve elektrik motoru montaj bağlantıları iyi değildir. Hidrolik Devre Basıncının Düşmesi Veya Yükselmesi: Devre Basıncı Düşükse: • • Hidrolik pompa arızalıdır. Hidrolik devrelerde meydana gelen arızalar zaman kaybına.ÖĞRENME FAALİYETİ-13 ÖĞRENME FAALİYETİ-13 AMAÇ Bu Bilgi yaprağında hidrolik devrelerde meydana gelen arızalar hakkında bilgi sahibi olacaksınız.2. 13. 139 . Borularda dirsek ve kıvrım sayısı fazladır. Hidrolik devrelerin bakımının periyodik olarak yapılması gerekir. Emiş borusu çapı küçüktür. Emniyet valfinde arıza vardır.

• • • Hidrolik devrede kaçak ve sızıntılar vardır. Basınç düşürme valfinin ayarı düşüktür veya bozulmuştur. Valf içindeki geri dönüş yayı kırılmıştır. Elektrik motorunun dönme yönü terstir. Silindir veya elektrik motoru arızalıdır. Hidrolik Devre Debisinin Düşmesi veya Yükselmesi: • • • • • • • • • • Devre Debisi Düşük İse (Hareket Ağırdır. Sıvının bütünü emniyet valfinden depoya geri dönmektedir.4. Akış kontrol valfinin ayarı yetersizdir. 13. Debi Yüksek İse (Hareket Hızlıdır. Sıvı seviyesi düşüktür. Silindir keçelerinde kaçak vardır veya keçeler arızalıdır. Pompanın gücü gerekenden çoktur. Akışkanın içinde hava vardır.): Emniyet valfinin basınç ayarı çok düşüktür. Pompa yataklarında boşluk vardır. Valf ayarı iyi değildir. Emniyet Valflerinde Basınç Düşükse: Sıvı kirlidir. Valfin içindeki yay kırıktır.1. Devre Basıncı Yüksekse: • • • • Dönüş hattı filtresi kirlenmesinden dolayı akışkan kirlenmiştir. Valf istenilen konuma gelmiyordur.3.1. Pompanın hızı yetersizdir. Valflerde Meydana Gelen Arızalar: • • • • • • • • Yön Kontrol Valflerinde Meydana Gelen Arızalar: Valfin sürtünme yüzeylerinde aşıntı oluşmuştur. Valf içinde pislik vardır. Akış kontrol valfi ayarı fazladır. Valfin selenoid bağlantıları yanlıştır. Sıvının viskozitesi yüksektir (yağ kalmamıştır). Pompa arızalıdır veya tıkalıdır. 13. 140 . Basınç kontrol valfi arızalıdır veya ayarı iyi yapılmamıştır. Elektrik motoru devir sayısı uygun değildir. Hareket eden yüzeylerde yağ azalmıştır.): • • • • Basınç kontrol valfi ayarı fazladır.

5. m) Pompa tercihi doğru yapılmamıştır. k) Hidrolik sıvısı sisteme uygun değildir.6. Basınç ayarı bozulmuştur.• • • • Havalandırma kapağı açık olabilir. 13. i) Aşırı basınç düşmesi olmaktadır. Yağ seviyesi düşüktür. Devredeki Akışkanın Çabuk Isınması: e) Devredeki sıvıda hava vardır. Hidrolik pompa hava emiyordur. l) Pompa yıpranarak ömrünü doldurmuştur.1. Emiş borusunun çapı küçüktür veya büyüktür. Pompalarda Meydana Gelen Arızalar: e) f) g) h) i) Pompanın dönüş yönü terstir. Emniyet valfi kapalı olabilir. Valf ayar yayı bozulmuştur. f) Hidrolik devre dönüş hattı tıkalıdır. g) Pompada boşluk vardır. j) Hidrolik pompanın mili aşınmıştır.1. j) Soğutma sistemi bozulmuştur. 141 . l) Sıvının akıcılığı iyi değildir. Emiş borusu tıkanmıştır. h) Sıvı kirlenmiş ve özelliğini yitirmiştir. 13. k) Sıvıda sirkülasyon fazladır.

yaprağındaki bilgilerden 142 . Arızalı hidrolik devre onarımını yapabilme becerisi kazanınız.UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ İşlem Basamakları Öneriler Hidrolik devrelerde arızasını teşhis etme becerisi kazanınız. Bilgi faydalanınız.

143 .ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME 1-Hidrolik sistem arızalarının çoğu hangi sebepten kaynaklanır? a)Pompa arızasından b)Valflerin a rızalanmasından c)Yanlış yağ seçiminden d)Çek valf arızasından 2-Aşağıdaki arızalardan hangisi sistemin gürültülü çalışmasına neden olur? a)Pompa arızasından b)Silindir keçeleri arızalanmasından c)Elektrik motoru ters dönüyordur d)Sıvı seviyesi düşüktür 3-Hidrolik devre basıncı yüksekse olası arıza nedir? a)Pompa arızasından b)Silindir keçeleri arızalanmasından c)Elektrik motoru ters dönüyordur d)Sıvı seviyesi düşüktür 4-Hidrolik devre debisi düşük ise olası arıza nedir? a)Emiş filtresi tıkalıdır b)Silindir keçeleri arızalanmasından c)Elektrik motoru ters dönüyordur d)Sıvı kirlidir 5-Emniyet valfinde basınç düşük ise olası arıza nedir? a)Pompa arızasından b)Silindir keçeleri arızalanmasından c)Elektrik motoru ters dönüyordur d)Sıvı kirlidir 6-Pompada arıza var ise sebebi nedir? a) Silindir keçeleri arızalanmasından b) Pompa ters dönüyor c)Elektrik motoru ters dönüyordur d)Valfler arızalıdır 7-Hidrolik sıvısı çabuk ısınıyorsa muhtemel sebep nedir? a)Pompa arızasından b)Silindir keçeleri arızalanmasından c)Elektrik motoru ters dönüyordur dValfler arızalıdır.

CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 6 7 C A A C D B A DEĞERLENDİRMELER Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız. 144 .Hatalarınızı bilgi yapraklarına tekrar dönerek düzeltiniz.Doğru cevaplarınızın sayısını belirleyerek kendinizi test ediniz.

Filtre edilecek sıvının debisini belirlemek. Hidrolik sistemde kullanılacak yağ seçimi. Basınç control valflerini sembollerle ifade etmek. Modül çalışmaları ve araştırmalar sonucunda kazandığınız bilgi ve becerilerin ölçülmesi için öğretmeniniz size ölçme araçları uygulayacaktır. Hidrolik devre arızası teşhis edebilmek.MODÜL DEĞERLENDİRME MODÜL DEĞERLENDİRME DAVRANIŞ ÇOK İYİ İYİ OR TA GEÇ ER BAŞA RISIZ Pascal kanunu ile ilgili hesaplamaları yapmak.basınç ve alan arasındaki ilişkiyi bulmak. Boru çaplarını hesaplamak. Sistem basıncını belirlemek. Hidrolik devre çizimi yapmak. Bernoulli prensibi ile ilgili hesaplamaları yapmak. Hidrolik devre elemanlarını belirlemek. Ölçme sonuçlarına göre sizin modül ile ilgili durumunuz öğretmeniniz tarafından değerlendirilecektir. 145 . Bu değerlendirme için öğretmeninize başvurunuz. Bu modül ile ilgili ayrıntılı bilgileri farklı kaynaklarda ve internette bulabilirsiniz. Hidrolik basınç yükselticisi ile ilgili hesaplamaları yapmak. Pompa debisi hesabı yapmak. Arızalı hidrolik devre elemanlarının onarılması. Silindir et kalınlığını hesaplamak Pistonun itme ve çekme kuvvetlerini hesaplamak Hidrolik motorlarda döndürme momenti hesabı yapmak. Yön kontrol valflerini sembollerle ifade etmek. Hidrolik sistemde kullanılan yağın özelliklerinin belirlenmesi. Dişli çarklı pompalarda debi hesaplamaları yapmak. İtme kuvveti.

2003 3-M.com (23.B. M. Birsen Yayınları .E. Yayınları . 1998 2-KÜÇÜK Mehmet . Hidrolik ve Pnömatik .03.KAYNAKLAR KAYNAKLAR 1-KARTAL Faruk. Hidrolik ve Pnömatik .E.2005) 146 .B Yayınları . Hidrolik Arıza Arama Becerisini Geliştirme .www. 1994 4.hidrolik-pnömatik.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful