T.C.

MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI

MEGEP
(MESLEKÎ EĞİTİM VE ÖĞRETİM SİSTEMİNİN GÜÇLENDİRİLMESİ PROJESİ)

HİDROLİK SİSTEMLER

ANKARA 2005

İÇİNDEKİLER
T.C.........................................................................................................................I GİRİŞ ...................................................................................................................... - 1 ÖĞRENME FAALİYETİ-1......................................................................................... 2 1. HİDROLİĞİN PRENSİPLERİ ................................................................................ 2 1.1. Hidroliğin tanımı:.............................................................................................. 2 1.1.1. Endüstrideki Yeri Ve Önemi...................................................................... 2 1.1.2. Hidroliğin Uygulama Alanları ................................................................... 3 1.1.3. Hidrolik Sistemlerin Üstünlükleri ve Olumsuz Yönleri............................. 3 1.1.3. Hidrolik Prensipler ..................................................................................... 4 1.1.3.1. Hidrostatik Prensipler:......................................................................... 4 1.2. PASCAL KANUNU ......................................................................................... 6 UYGULAMA FAALİYETİ..................................................................................... 8 ÖĞRENME FAALİYETİ-2....................................................................................... 11 2. BERNOULLİ PRENSİBİ ...................................................................................... 11 ÖĞRENME FAALİYETİ-3....................................................................................... 17 3. İTME KUVVETİ, BASINÇ VE ALAN ARASINDAKİ İLİŞKİ......................... 17 UYGULAMA FAALİYETİ................................................................................... 20 ÖĞRENME FAALİYETİ-4....................................................................................... 23 4.1. Hidrolik Basinç Yükselticiler.......................................................................... 23 4.2. Hidrolik Sistemlerde Kullanılan Birimler ....................................................... 24 4.2.1. Basınç Birimleri: ...................................................................................... 24 4.2.2. İş Birimleri: .............................................................................................. 24 4.2.3. Kuvvet Birimleri ...................................................................................... 24 4.2.4. Güç Birimleri............................................................................................ 24 ÖĞRENME FAALİYETİ-5....................................................................................... 29 5.1. Hidrolik Devrelerin Ana Kısımları ................................................................. 29 5.2. Yağ Deposu ..................................................................................................... 31 5.2.1. Tanımı ve sembolü :................................................................................. 31 5.2.2. Yağ Deposu Seçiminde Önemli Noktalar: ............................................... 32 5.2.3. Yağ Isıtıcıları:........................................................................................... 32 5.2.4. Yağ Soğutucuları:..................................................................................... 33 5.2.4.1. Su İle Çalışan Soğutucular: ............................................................... 34 5.2.4.2-Hava Üflemeli Soğutucu.................................................................... 34 5.3.1. Tanımı ve Sembolü: ................................................................................. 35 5.3.2. Hidrolik Pompa Çeşitleri:......................................................................... 35 5.3.2.1. Sabit Kapasiteli Pompalar ................................................................. 35 5.3.2.1.1. Dişli Çarklı Pompalar:.................................................................... 36 5.3.2.1.2. Dişli Pompa Seçiminde Önemli Faktörler: .................................... 37 5.3.2.1.3. Dişli Çarklı Pompalarda Debi Hesaplanması................................. 38 5.3.2.1.4. İçten Eksantrik Dişli Çarklı Pompalarda Debi Hesabı:.................. 39 5.3.2.2- Paletli Pompalar:............................................................................... 39 5.3.2.2.1Paletli Pompa Çeşitleri:.................................................................... 40 i

5.3.2.2.2. Paletli Pompa Özellikleri: .............................................................. 40 5.3.2.2.3. Paletli Pompalarda Debi Hesabı:.................................................... 40 5.3.2.3- Pistonlu Pompalar: ............................................................................ 42 5.3.3. Pompaların Çalışma Prensibi: .................................................................. 43 5.3.4.Pompalarda Verimlilik: ............................................................................. 44 5.3.5. Pompa ve Akışkan Uyumu:...................................................................... 46 5.3.6. Pompa Seçimi:.......................................................................................... 46 5.3.7. Pompalarda Debinin Tanımı: ................................................................... 46 ÖĞRENME FAALİYETİ-6....................................................................................... 51 6. HİDROLİK SİLİNDİRLER................................................................................... 51 6.1 Görevleri ve Sembolü: ..................................................................................... 51 6.2 Hidrolik Silindirin Elemanları:......................................................................... 51 6.2.1- Silindir Gömleği: ..................................................................................... 52 6.2.2- Silindirlerin Et Kalınlığı Hesabı: ............................................................. 52 6.1.2.2- Piston................................................................................................. 54 6.1.3- Hidrolik Silindir Çeşitleri: ....................................................................... 57 6.3.1-Tek Etkili Silindir: .................................................................................... 57 6.3.2- Çift Etkili Silindir: ................................................................................... 58 6.1.3.4- Yastıklı Silindir:................................................................................ 59 6.4- Silindirlerde Piston Itme Kuvveti ................................................................... 60 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME......................................................................... 63 ÖĞRENME FAALİYETİ-7....................................................................................... 65 7. HİDROLİK MOTORLAR ..................................................................................... 65 7.2- Hidrolik Motorların Çeşitleri: ......................................................................... 66 7.3- Hidrolik Motorlarda Döndürme Momenti Ve Hesaplanması: ........................ 68 7.4-Hidrolik Motorların Kullanım Alanları: .......................................................... 68 7.5-Hidrolik Motorların Üstün Yönleri:................................................................. 69 ÖĞRENME FAALİYETİ-8....................................................................................... 73 8. VALFLER.............................................................................................................. 73 8.1- Valflerin Görevleri:......................................................................................... 73 8.2- Valf Çeşitleri:.................................................................................................. 73 8.2.1. Yön Kontrol Valfleri: ............................................................................... 73 8.2.1.1. Sürgülü Yön Kontrol Valfleri: .......................................................... 74 8.2.1.2. Yuvarlak (Dönerli) Yön Kontrol Valfleri: ........................................ 75 8.2.1.3. Yön Kontrol Valflerinde Yol Ve Konum:......................................... 75 8.2.1.4. Yön Kontrol Valflerinin Sembollerle İfade Edilmesi: ...................... 76 8.2.1.5. Yön Kontrol Valflerinin Çeşitleri: .................................................... 78 8.2.1.5.1. Yapıliş Biçimlerine Göre Yön Kontrol Valfleri:............................ 78 8.2.1.5.2. Yol ve Konumlarina Göre Yön Kontrol Valfleri: .......................... 79 8. 2.1.5.3. Kumanda Ediliş Biçimlerine Göre Valfler:................................... 83 8.2.2. Basınç Kontrol Valfleri: ........................................................................... 86 8.2.2.1- Emniyet Valfleri................................................................................ 86 8.2.2.2- Doğrudan Etkili Emniyet Valfi:........................................................ 86 ii

8.2.2.3- Dolaylı Etkili Emniyet Valfi:............................................................ 87 8.1.2.2.4-Pilot Kontrollü Emniyet Valfi:........................................................ 87 8.2.2.5- Basınç Düşürme Valfleri: ................................................................. 88 8.2.2.6- Basınç Sıralama Valfleri:.................................................................. 89 8.2.3- Akış Kontrol Valfleri: .............................................................................. 91 8.2.3.1- Akış Kontrol Valflerinin Çeşitleri: ................................................... 91 8.2.3.1.4- Çek Valfler:.................................................................................... 93 8.2.3.1.5-Çek Valfi Ayarlanabilen Akış Kontrol Valfi:................................. 93 8.2.3.1.6- Akışkanın Kontrol Edilmesi: ......................................................... 93 UYGULAMA FAALİYETİ................................................................................... 94 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME......................................................................... 94 ÖĞRENME FAALİYETİ-9....................................................................................... 97 9.1 . Görevleri ve Sembolü : .................................................................................. 97 9.2. Akümülatör Çeşitleri:...................................................................................... 97 9.2.1- Ağırlıklı Akümülatörler: .......................................................................... 98 9.2.2- Yaylı Akümülatörler: ............................................................................... 98 9.2.3- Diyaframlı Akümülatörler: ...................................................................... 99 9.2.4- Balonlu Akümülatörler: ........................................................................... 99 9.2.5- Pistonlu Akümülatörler:......................................................................... 100 9.3- Bağlantı Elemanları ...................................................................................... 100 9.3.1 . Borular ve Hortumlar ............................................................................ 100 9.3.1.1- Yapısal özellikleri: .......................................................................... 100 9.3.1.2- Boru Seçiminde Ve Montajında Dikkat Edilecek Noktalar:........... 102 9.3.1.3-Hidrolik Boru Çaplarının Hesaplanması:......................................... 102 9.4- Sızdırmazlık Elemanları................................................................................ 104 9.5-Manometreler................................................................................................. 105 9.5.1Manometre Seçiminde Dikkat Edilecek Noktalar:................................... 106 UYGULAMA FAALİYETİ................................................................................. 107 ÖĞRENME FAALİYETİ-10................................................................................... 111 10- HİDROLİK YAĞLAR....................................................................................... 111 10.1- Görevleri : ................................................................................................... 111 10.2-Akışkan Çeşitleri:......................................................................................... 111 10.3- Hidrolik Yağlarda Aranan Özellikler: ........................................................ 113 10.3.1. Viskozite: ............................................................................................ 113 10.3.2. Köpüklenme: ........................................................................................ 114 10.3.3. Yağlama Yeteneği:........................................................................... 115 10.3.4. Polimerleşme:................................................................................... 115 10.3.5. Oksidasyon:.......................................................................................... 115 10.3.6. Akma Noktası:...................................................................................... 115 10.3.7. Isıl Genleşme:....................................................................................... 116 10.3.8. Özgül Ağırlık: ...................................................................................... 116 10.3.9. Film Dayanımı: .................................................................................... 116 10.3.10. Alevalma Noktası:.............................................................................. 116 iii

UYGULAMA FAALİYETİ................................................................................. 117 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME....................................................................... 118 ÖĞRENME FAALİYETİ-11................................................................................... 121 11- HİDROLİK FİLTRELER .................................................................................. 121 11.1-Görevleri ve Sembolü: ................................................................................. 121 11.2. Hidrolik filtre çeşitleri:................................................................................ 121 11.2.1. Emiş Hattı Filtreleri:............................................................................. 122 11.2.2-Basınç Hattı Filtreleri:........................................................................... 122 11.2.3. Dönüş Hattı Filtreleri: ......................................................................... 122 11.3. Filtrelerin seçiminde Dikkat Edilecek Noktalar:......................................... 123 11.4. Filtrelerin Kirlenme Nedenleri:................................................................... 123 11.5. Filtrenin Bakımı Ve Temizliği: ................................................................... 123 ÖĞRENME FAALİYETİ-12................................................................................... 127 12. HİDROLİK DEVRE ÇİZİMİ............................................................................. 127 12.1. Hidrolik Devre Çiziminde Dikkat Edilecek Noktalar:................................ 127 12.2. Hidrolik Devre Çeşitleri:............................................................................. 127 12.2.1 Açık Hidrolik Devreler: ........................................................................ 127 12.1.2.2. Kapalı Hidrolik Devreler:.............................................................. 128 12.2.3 Yarı Kapalı Hidrolik Devreler: ............................................................. 129 12.1.2.4. Açık ve Kapalı Devrelerin Karşılaştırılması: ................................ 129 12.1.3. Çeşitli Hidrolik Devre Çizimleri:......................................................... 130 UYGULAMA FAALİYETİ................................................................................. 135 ÖĞRENME FAALİYETİ-13................................................................................... 139 13.1. Hidrolik Sistem Arızaları: .......................................................................... 139 13.1.1. Sitemde Çalışma Sırasında Gürültü: .................................................... 139 13.1.2. Hidrolik Devre Basıncının Düşmesi Veya Yükselmesi: ...................... 139 13.1.3. Hidrolik Devre Debisinin Düşmesi veya Yükselmesi: ....................... 140 13.1.4. Valflerde Meydana Gelen Arızalar: .................................................... 140 13.1.5. Pompalarda Meydana Gelen Arızalar: ................................................. 141 13.1.6. Devredeki Akışkanın Çabuk Isınması:................................................ 141 UYGULAMA FAALİYETİ................................................................................. 142 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME....................................................................... 143 MODÜL DEĞERLENDİRME ................................................................................ 145 KAYNAKLAR......................................................................................................... 146

iv

AÇIKLAMALAR
KOD ALAN DAL/MESLEK MODÜLÜN ADI MODÜLÜN TANIMI SÜRE ÖN KOŞUL YETERLİLİK Hidrolik prensipleri ile ilgili hesaplamaları devre elemanları ilgili hesapları yapmak, hidrolik devrelerde akışkan seçimi yapmak GENEL AMAÇ Hidrolik sistemler ile ilgili temel hesaplamaları yapabilecek, Hidrolik sistemlerin yapılarını tanıyabilecek,bakım ve onarımlarını yapabileceksiniz. AMAÇLAR 1. Pascal kanunu ile ilgili hesapları yapabileceksiniz. 2. Bernaulli kanunu ile ilgili hesapları yapabileceksiniz. 3. İtme kuvveti,basınç ve alan arasındaki ilişkileri hesaplayabilecek ve yorumlayabileceksiniz. 4. Hidrolik basınç yükselticisi ile ilgili hesapları yapabileceksiniz. 5. Hidrolik pompaları ile ilgili hesapları yapabileceksiniz. 6. Hidrolik silindirler ile ilgili hesapları yapabileceksiniz. 7. Hidrolik motorlar ile ilgili hesapları yapabileceksiniz. 8. Valfleri sembolleri ile ifade edebileceksiniz. 9. Hidrolik borular ile ilgili hesapları yapabileceksiniz. 10. Hidrolik yağların özelliklerini hidrolik devre ve hidrolik yağ kataloglarına göre tesbit edebilecek ve yağ seçimini kolaylıkla yapabileceksiniz. 11. Hidrolik filtre seçimi,devre ve hidrolik yağ kataloglarına göre yapabileceksiniz. 12. Hidrolik devre çizimi yapabileceksiniz. 13.iv Katalog ve standartlara uygun olarak hidrolik devrelerde bakım ve onarım yapabilecektir. 5250T0019 Otomotiv Teknolojisi Alanı Alan Ortak Hidrolik Sistemler Sıvı ile kontrol sistemlerini inceleyen eğitim materyalidir. 40/32

MODÜLÜN AMACI

Modülün içinde yer alan her faaliyetten sonra verilen ölçme araçları ile kazandığınız bilgi ve becerileri ölçerek kendi kendinizi değerlendiriniz.EĞİTİM ÖĞRETİM ORTAMLARI VE DONANIMLARI Ortamlar:Sınıf. v .video.kaynak kitaplar.vcd.kütüphane.internet.hidrolik ile ilgili uğraş veren fabrika ve atölyeler Donanımlar:tv.atölye. ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME Bu modülün sonunda öğrencinin yeterlilik kazanıp kazanmadığı sözlü ve uygulamalı sınavla sınanacaktır.

-1- .GİRİŞ GİRİŞ Sevgili Öğrenci.İhtiyaçlarına cevap verilebildiği oranda bu bağın daha da güçlendiği görülmektedir. Hidrolik kumanda sistemleri mekanik olarak kumanda edilen sistemlerin çok daha az güç ve enerji harcanarak kumanda edilebilen sistemlerdir.Teknolojik çalışmalar insan hayatını kolaylaştırmak üzere yapılmaktadır. Endüstrinin sürekli gelişmesi yeni bilgi ve becerileri gerektirmektedir.Bu mödülü tamamladığınızda insan ihtiyaçlarını kolayca kontrol edebileceği sistemleri kurarak karşılayabilecek. Öğrenilmesi gereken bilgi ve teknolojiler arasında hidrolik önemi azımsanamıyacak bir yer tutmaktadır. az yer kaplamasından ötürü önemi daha da artmaktadır. Öğrenmek üzere almış olduğunuz bu modül ile yaşamın içerisinde hidrolik kontrol sistemlerinin nasıl yer aldığını öğreneceksiniz. Bunu öğrenirken hidroliğin temel prensipleri. Kullanım alanlarını da hızla yaygınlaştırmaktadır. Hidrolik sistemlerin imalatının ekonomik olması.çalıştırabilecek ve bu sistemlerin bakımını yapabileceksiniz.Otomobil hiç şüphesiz ki kişilerin gelir gruplarının değişmesi ile hemen hemen herkesin ulaşabildiği bir obje haline gelmiştir. konforlu ve en az güç ile sistemleri kontrol ederek karşılayacağı için vazgeçilmezlerinden biri olacaktır. Bu nedenle insan ihtiyaçlarını en ekonomik.Otomobilin yaşamına getirdiği yeniliklerle tanışan bireyler onunla bütünleşerek onu hayatının ayrılmaz birer parçası haline getirmiştir. çalışma sistemleri ve parçaları hakkında gerekli bilgilere ulaşacak ve bu bilgileri kullanabilecek seviyeye ulaşacaksınız.

1.1.ÖĞRENME FAALİYETİ-1 ÖĞRENME FAALİYETİ-1 AMAÇ Bu bilgi yaprağında Pascal kanunu ile ilgili hesapları yapabileceksiniz. Hidroliğin tanımı: Eski Yunanca’da su anlamına gelen hydro ile boru anlamına gelen aulis kelimelerinin birleştirilmesinden türetilmiştir. ekonomik olması ve az yer kaplamalarından dolayı geniş bir uygulama alanı bulmuştur. Son dönemde elektroniğin hızla gelişmesine paralel olarak uygulama alanları çok hızlı bir şekilde genişlemiştir ve buna bağlı olarak yeni makineler geliştirilmiştir. hidrolik kaldıraçlar. Hidrolik akışkanların mekanik hareketlerini inceleyen bilim alanıdır. asansörler. ARAŞTIRMA Hidrolik kontrol sistemlerini araştırarak. 1. Hidrolik sistemler kontrol kolaylığı. vinçler. doğrusal hareketler ile otomatik ve mekanik hareketler hidrolik sistemle kolay bir şekilde elde edilmektedir.1. Dairesel.1. test cihazları. Metal endüstrisinde tüm makinelerde hidrolik sistemler uygulanmaya başlanılmıştır Hidrolik sistemlerde güç iletimi kolaylaştığından tercih nedeni olmuştur. Hidrolik kontrollu makineler düzgün ve titreşimsiz çalışmakta olup kontrol edilmesi çok kolaydır. 2 .bu sistemlerin oluşumuna katkı vermiş insanları öğreniniz. HİDROLİĞİN PRENSİPLERİ 1. Endüstrideki Yeri Ve Önemi Hidrolik sistemlerin uygulama alanı olarak taşıtların fren ve direksiyonları. yağlama istasyonları. Hidrolik sistemler pek çok endüstriyel tesiste yaygın olarak kullanılmaktadır. takım tezgâhları. sanayi tipi robotlar gibi pek çok uygulama alanı vardır. Krikolar. İlk dönemlerde boru içindeki suyun davranışlarını belirlemek için kullanılmıştır. damperli kamyonlar ve iş makineleri örnek gösterilebilir. vites kutuları.

denetimi ve kontrolu kolaydır. Elektrikli ve elektronik kontrol sistemleri ile yeni makineler tasarlanabilir. Daha az yer kaplarlar 3 . Hidrolik Sistemlerin Üstünlükleri ve Olumsuz Yönleri Enerji Üretim Alanlarında Hidrolik Sistemlerin Üstünlükleri: Diğer sistemlere göre sessiz ve gürültüsüz çalışırlar.2. Sistem durmadan hız kontrolu yapılabilir. tamiri ve onarımı kolaydır.1.3. Sistem çalışma sırasında kendi kendini yağlar. Uzaktan kontrol edilebilir Bakımı. Hidrolik enerjinin elde edilmesi. Rahatlıkla yön değiştirilebilir. Isıtma ve soğutma kendiliğinden gerçekleşir. Basınç yükselmelerinde devre otomatik olarak kontrol edilir. Parça ömrü uzundur. Hidroliğin Uygulama Alanları Deniz ve Havacılıkta • • • • • • Gemi güverte vinçlerinde Gemilerin yük doldurma ve boşaltma işlerinde Gemi yön kontrol sistemlerinde Uzay teleskoplarında Uçak yön kontrol sistemlerinde Uçakların iniş kalkış sistemlerinde İş tezgâhlarında Preslerde Enjeksiyon preslerinde Kaldırma araçlarında Ağır sanayi makinelerınde • • • • • Endüstriyel Üretim Alanlarında • Barajların kapaklarının açılıp kapatılmasında • Türbinlerde • Nükleer santrallerde • Maden üretiminde • Demir ve çelik üretiminde • d-Hareketli mobil alanlarda • Taşıtlarda • Tarım makinelerinde • İş makinelerinde • Vinçlerde 1.1. Otomatik kumanda sistemi ile tek merkezden kontrol edilebilir. Ekonomiktir.1. Küçük basınçlarla büyük güçler elde edilebilir.

Bunu önlemek için ısı ayarlayıcılar (eşanjör) devreye bağlanmaları gerekmektedir.1. Şekil 1. Hidrostatik Prensipler: Durgun sıvıların sahip oldukları davranışları inceleyen prensiptir.Akışkanların sahip oldukları enerjilerin tesbitini yapmışlardır.1.kabın tabanına yaptığı basınç kabın yüksekliği ve sıvının yoğunluğu ile doğru orantılıdır. 1.Ö 282 ‘de Arşimet. P = ρ × h× g P =Sıvının kabın tabanına yaptığı basınç ( kg/cm² ) h =Sıvı yüksekliği ( m ) ρ =Özgül kütle (kg/m³ ) g =Yerçekimi ivmesi ( m/s² ) 4 .Bulundukluarı Kabın Tabanına Uyguladığı Basıncın Bulunması: Bir kapta bulunan durgun sıvının.3.1 de görülmektedir. sistem iyi monte edilmez ise verimi düşer. Hidrostatik prensipler Hidrodinamik prensipler 1.3. Sistem montajı sırasında borularda fazla kıvrım verilirse verim düşer. Akışkanların sahip oldukları prensipleri iki maddede inceleyeceğiz. da Pascal. Bağlantı ve rakorlarda yüksek basınçtan kaynaklanan kaçak ve sızıntı oluşabilir. Sıvıların. Şekil 1. Hidrolik Prensipler M. Elemanlar iyi seçilmez.Hidrolik Sistemlerin Olumsuz Yönleri Sıvıların yüsek ısılara ulaşması ile yağ kaçakları oluşabilir ve verim düşebilir.1:Değişik Biçimli Kaplarda Hidrostatik Basinç P1=P2=P3=P4 diye belirtilir. 1738 yılında ise Toriçelli ve Bernoulli hidrodinamik ve suların akış ve hareketlerini araştırdılar. 16 yy. Bazı elemanlar ısıya karşı hassas olmaları nedeniyle özelliklerini kaybedebilirler.1.

2 de görüldüğü gibi P= F ⎡N ⎤ = =[Pa] A ⎢m2 ⎥ ⎣ ⎦ Burada: P=Meydana gelen basınç ( Pa ) F=Pistona uygulanan kuvvet (N) A=Piston yüzey alanı = ÖRNEK: Çapı 5 cm olan pistona uygulanan kuvvet 150 N’dur.0019625 m = π ×d2 P=76433.0025 0. 1. Şekil 1.Yağın üst seviyesi ile pompa girişi arasındaki yükseklik 100 cm olduğuna göre pompanın girişindeki statik basınç ne kadardır? Verilenler: İstenen: P=? ρ = 0.0019625 m² bulunur 4 4 4 4 150 N P= 2 = = 76433.Kullanılan hidrolik yağının özgül kütlesi 0.00785 = = = 0.Uygulanan kuvvetin sonucunda oluşan basınç nedir? π ×d2 4 ( m² ) Verilenler: d= 5 cm=0.433 k Pa 5 . Şekil.14 × 0.2: Hidrostatik Prensip Kapalı Bir Baptaki Sıvıya Kuvvet Uygulandığında Sıvının Davranışları Kapalı bir kaptaki sıvıya uygulanan kuvvet sonucu kuvvetin meydana getirdiği basınç.05 m N=150 N Çözüm: A= İstenilen: A=? P=? 3.81 P=7357.ÖRNEK: Bir hidrolik presin yağ deposu presin üst kısmındadır.81 m/s² Çözüm: P=h × q × g= 1 × 750 × 9.75 gr/cm³’ tür. Kuvvetin alana etkimesi olarak da tanımlanabilir.75 gr/cm³ = 750 kg/m³ h= 100 cm = 1 m g=9.121 Pa 0.05 2 3.5 Pascal’dır.121 Pa= 74.14 × 0. kuvvetin şiddeti ile doğru ve yüzeyi ile ters orantılıdır.

785 × d² Şekil 1.2-Hidrodinamik Prensipler Bernoulli Prensibi Bu prensip 2 nolu bilgi yaprağında geniş olarak ifade edilecektir.2. PASCAL KANUNU Tanımı: Sıvı dolu bir kaba uygulanan kuvvet sonucu meydana gelen basınç sıvı tarafından kabın bütün yüzeylerine aynen iletilir.3.1. N P= 2 = Pa m A= π ×d2 4 =0.Pascal Kanunu Bu kanun ile ilgili geniş bilgi aşağıda verilecektir.3: Pascal Prensibi 6 . Burada yerçekimi kuvveti ihmal edilmektedir. Bu prensiplerin en önemli özelliği ise sisteme uygulanan küçük bir kuvvetin büyük kuvvetlere dönüşmesi olarak tanımlanmasıdır. 1.Bu prensiplerden yararlanılarak hidrolik sistemler ve hidrolik sistemlerle çalışan makineler geliştirilmiştir. 1.

0005 m2 A2=200 cm² 0.02 = = 1600 N A1 0.0005 7 . S1 A2 F1 d1 = = = S 2 A1 F2 d 2 Örnek: Küçük pistona uygulanan kuvvet 40 N ve piston kesit alanı 5 cm²’dir. Verilenler : N1=40 kg A1=5 cm² 0.Pascal prensibine göre şu eşitlikleri yazmak mümkündür: F1 A1 = F1 × A2=F2 × A1 F2 A2 .02 m2 N1 × A2=N2 × A1 İstenilen: F2=? N2 = N1 × A2 40 × 0.Büyük piston kesit alanı 200 cm² olduğuna göre büyük pistona uygulanan kuvveti bulunuz.

8 .UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ İşlem Basamakları Pascal Kanunu Tanımla Pascal Kanununu Öğrenerek Çeşitli Hesaplamalar Yap Öneriler Paskal Kanunu ile ilgili detaylı bilgi için yararlanılan kaynaklar kısmına bakınız. Modül bilgi yapraraklarından sayfa 5 ve 6 ya bakınız.

ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME SORULAR 1-Suyun boru içindeki davranışlarını inceleyen bilim alanının adı nedir? a) Dinamik b) Statik c) Hidrolik d) Mekanik 2-Hidrolik aşağıda belirtilen hangi alanda kullanılmaz? a) İş makinelerinde b) Otomobillerde c) Vinçlerde d) Mekanik kontrol mekanizmalarında 3. boru çapı büyüdükçe akışkan hızı azalır basıncı artar” prensibini ortaya koyan bilim insanı kimdir? a) Toriçelli b) Pascal c) Bernoulli d) Newton 9 .Durgun sıvı hareketlerini inceleyen hidrolik prensibi hangisidir? a) Hidrostatik b) Hidrodinamik c) Hidroelektri d) Jeoloji 4-“ Sıvı dolu bir kaba uygulanan kuvvet sonucu meydana gelen basınç. basıncı düşer. sıvı tarafından kabın bütün yüzeylerine aynen iletilir “prensibi hangi bilim insanına aittir? a) Toriçelli b) Pascal c) Bernoulli d) Newton 5-“Boru çapı küçüldükçe akışkan hızı artar.

10 .CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 C D A B C DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız.Hatalarınızı bilgi yapraklarına tekrar dönerek düzeltiniz. Doğru cevaplarınızın sayısını belirleyerek kendinizi test ediniz.

ARAŞTIRMA Bernoulli kimdir? Çeşitli kaynaklardan arştırarak Hidrolik bilimine katkılarını öğreniniz.ÖĞRENME FAALİYETİ-2 ÖĞRENME FAALİYETİ-2 AMAÇ Bu öğrenme faaliyetinde Bernoulli Prensibi hakkında bilgi sahibi olacaksınız.Prensibinde.Toplam enerji sabittir. Akışkan hızlı hareket ettikçe daha fazla enerji kullanılması gereklidir. sıkışmaz ve sabit debili bir akışta akım çizgisi boyunca toplam enerji sabittir.de denilebilir. Boru çapı küçüldükçe akışkan hızı artar.basıncı düşer. Potansiyel Enerji:Akışkanın basıncı sonucunda oluşan enerjidir. BERNOULLİ PRENSİBİ Tanım: Sürekli. Bernoulli boru. 2.akışkan potansiyel ve kinetik enerjiye sahiptir. Debi:Belli kesitten birim zamanda geçen akışkan miktarına denir. kanal ve nehirlerde suların akışını inceledi ve debiyi sabit kabul etti.sürtünmesiz. Toplam enerji=Potansiyel enerji+Kinetik enerji+Basınç kuvvetinin yaptığı iş olarak da tanımlanabilir. 11 . Kinetik Enerji:Akışkanın hareket halinde iken sahip olduğu enerjidir. Akışkanın enerjisi potansiyel ve kinetik enerjinin toplamıdır.boru çapı büyüdükçe akışkan hızı azalır basıncı artar şeklinde de ifade edilebilir.

Bernoulli prensibine göre: P1.06 2 = 0.A1 P2.002826m 2 4 A1 × V1=A2 × V2 formülü esas alınarak eşitlik şu şekilde sağlanır: A ×V 0.785 × 0.75m / sn olarak bulunur. A2 0.002826 A2 = π × d12 = 0.06 m V1= 3 m/s Çözüm: İstenilenler: V2=? 4 π × d 22 A2 = = 0.000706m 2 12 .A2 P V2 + + Z = Sabit ρ × g 2× g B1 P=Basınç (Pa) V=Akış hızı (m/s ) A=Boru kesit alanı (m² ) Z=Mutlak yükseklik (m ) ρ =Özgül ağırlık ( kg/m³ ) g= Yer çekimi ivmesi (9.V2. Aynı sistem içinde akışkan 6 cm’ lik boru çapından geçerken hızı ne olur? Verilenler: d1= 3 cm = 0.V1.03 m D2= 6 cm =0.81 m/s² ) B2 akım çizgisi Z1 Z2 kıyaslama çizgisi P V2 P1 V2 + + Z1 = 2 + + Z2 ρ × g 2× g ρ × g 2× g Şekil 2.03 2 = 0.785 × 0.1: Bernoulli prensibi Hacimsel debi hesabı aşağıdaki formülle hesaplanır A1 × V1 = A2 × V2 = Q( sabit ) Örnek 1: Çapı 3cm olan borudan geçen hidrolik akışkanın ortalama hızı 3 m/s dir.000706 × 3 V2 = 1 1 = = 0.

66 × 10 −5 V1 = = = 0.’ dır.005m / sn A3 0.785 × 0.66 × 10 −5 m3/s 1000 × 60 Çözüm: A1 × V1=A2 × V2=A3 × V3= Q Sabit debi formülü esas alınarak V1 × A1= Q A2 = π × d 22 2 = 0.785 × d12 = 0.785 × d 2 = 0.15 m İstenilenler V1=? V2=? V3=? A1 = π × d12 4 = 0. d2=5 cm.00195m 2 Q 11.00195 Q 11.1 m d2=5 cm = 0.00785 V2 = Q 11.05m / sn A2 0.12 = 0.785 × 0.15 2 = 0.785 × d 32 = 0.00785m 2 4 π × d 32 A3 = = 0. d3=15 cm olan bir borudan geçen akışkanın debisi 7 l/dak.0176m 2 4 7 Q=7 l / dak = 7 dm³ / dak = = 11.Örnek 2: Farklı çapları d1=10 cm .05 2 = 0.785 × 0.0175 V2 × A2= Q V3 × A3= Q V3 = 13 .05 m d3=15 cm = 0.015m / sn A1 0.66 × 10 −5 = = 0. Farklı çaplara göre akışkan hızları ne olur? Verilenler: d1=10 cm = 0.66 × 10 −5 = = 0.

ile ilgili Öneriler Bilgi yapraklarındaki örnek problem çözümlerinden faydalanınız 14 .UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ İşlem Basamakları 1-Bernoulli prensibi hesaplamalar yapınız.

Akışkanın basıncı sonucunda oluşan enerjiye ne denir? a) Enerji b)Kinetik Enerji c)Sinerji d) Potansiyel Enerji 4- P1 V2 P V2 + 1 + Z1 = 2 + 2 + Z 2 ρ × g 2× g ρ × g 2× g a) Bernoulli b)Pascal c) Toriçelli d)Newton Formülü hangi prensibi ifade eder? 15 .“Sıkıştırılamayan basınçlı akışkanın geçtiği boruda hıza bağlı olarak yükseklik ve nokta yüksekliği toplamı her noktada aynıdır” prensibi hangi bilim insanına aittir? a)Toriçelli b)Pascal c)Bernoulli d)Newton 2.ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME 1.Belli kesitten birim zamanda geçen akışkan miktarına ne denir? a) Hız b)Debi c)Sıvı d) Dinamik Enerji 3.

CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 C B D A DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız. 16 .Doğru cevaplarınızın sayısını belirleyerek kendinizi test ediniz.Hatalarınızı bilgi yapraklarına tekrar dönerek düzeltiniz.

basınç ve alan ilişkisi Aşağıdaki şekilde baskı pistonuna uygulanan küçük kuvvetle. pistonun yer değiştirme mesafesi ( m ) 17 . İTME KUVVETİ.ÖĞRENME FAALİYETİ-3 ÖĞRENME FAALİYETİ-3 AMAÇ Bu bilgi yaprağı ile itme kuvveti basınç ve alan arasındaki ilişkileri hesaplayabilecek ve yorumlayabileceksiniz.” Bu kanuna göre itme kuvveti ( F ). F= PxA dır. basınç ve alan arasında pascal kanununa göre ilişki kurulabilir. pistona etki eden kuvvet ( N) F2= 2.Bu tür presler özellikle kaldırma araçlarında kullanılır. F1= 1.1: İtme. ”Kapalı bir kaba kuvvet uygulandığında meydana gelen basınç. Burada: P= N Pa m2 π ×d2 A= = m2 4 d= metre F= N × m 2 =Newton 2 m Şekil 3. BASINÇ VE ALAN ARASINDAKİ İLİŞKİ İtme kuvveti. pistonun alanı ( m² ) S1= 1. basınç ( P ) ve kesit alanı ( A ) arasındaki ilişki şu formülle açıklanabilir.iş pistonunun kesit alanını artırmak yoluyla büyük kuvvetler elde edilebilir. pistonun yer değiştirme mesafesi ( m ) S2= 2. pistona etki eden kuvvet ( N ) A1= 1. pistonun alanı ( m² ) A2= 2. ARAŞTIRMA İtme kuvvetinin basınç ve alan ile ilişkilerini çeşitli kaynaklardan ve işyerlerinden araştırıp bilgi sahibi olunuz.akışkan tarafından kabın tüm yüzeylerine aynı oranda iletilir. 3.

yer değiştirerek iş pistonuna gitmektedir.05 m İstenilenler: A=? P=? 18 . S1 × A1=S2 × A2 şeklinde ifade edilebilir. Şekilde baskı pistonundaki sıvı hacmi ( V1 ). Veriler: F=1000 N d= 5 cm =0. V2= S2 × A2 dir. Yer değiştiren sıvı hacmi ( V2 ) baskı sıvı hacmi ile aynı olduğuna göre V1=V2 iifade edilebilir.Sistemde oluşan basıncı bulunuz. A2 A1 Buradan = eşitliği ifade edilebilir. V1 = S1 × A1 .Şekil 3. 2: Problem Şekli P1 = F1 A1 …… N F1 A1 F2 A2 P1= F2 A2 ….N Buradan = eşitliği yazılabilir. S1 S2 ÖRNEK: 1000 N’ luk kuvvet uygulanan bir pistonun çapı 5 cm’dir..

0019625m 2 F 1000 N = = 509554.065. iş pistonunun ne kadar yukarıya kalkacağını hesaplayınız (Sürtünme kuvvetini dikkate almayınız.065.85 × 10 −3 m2 = 78.15 m ÇÖZÜM: a) P1 = İstenilenler P =? F2=? S2=? F1 100 N 100 100 = = = = 141542.Küçük piston çapı 30 mm.785.065 cm2 A2= 7.5 19 .5 cm2 S1 A2 7.1 m S1= 15 cm= 0.14 N / m 2 ( Paskal ) =509.14 × 0.15 = 78. c)Baskı pistonu 15 cm hareket ettiğinde.1 ⇒ F2 = P × A = 141542.785 × d 2 = 0.0019625m Değer bar cinsinden ifade edilmek istenirse: 1 bar= 100 kPa olduğu için. büyük piston çapı 100 mm olduğuna göre : a)Uygulanan kuvvet sonucu oluşan basıncı.0007065 3.09 bar bulunur.8 × = 1111.03 4 4 b) P= F1 3.1N A1 4 A1= 7.S1 = A2 .05 2 = 0.0025 = 0.554 kPa 2 A 0.ÇÖZÜM: A= P= π ×d2 4 = 0.8 Pa 2 2 A1 π × d1 0.0.S 2 ⇒ 7.5.) Verilenler : F1= 100 N D1= 30 mm=0.065 × 10-4 m2= 7.14 × 0. 509 = 5.03 m D2= 100 mm=0.785 × 0. 100 ÖRNEK: Bir hidrolik el presinin küçük pistonuna 100 N’ ü kuvvet uygulanıyor.5mm S 2 A1 78.35cm = 13.15 = = A1 . b)İş pistonunun uygulayabileceği en fazla kuvveti.S 2 ⇒ S 2 = = 1.

basınç ve alan faydalanınız. Bilgi Basınç ve alan hesaplamaları yapınız. hesaplamaları yapınız. Öneriler yaprağındaki örneklerden 20 . arasındaki ilişkileri ifade eden problemler çözünüz. İtme kuvveti.UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ İşlem Basamakları İtme kuvveti.

basınç ve alan arasındaki ilişkiyi ifade eden formül hangisidir? a) P = F A V b) P = A S c) P = F V d) P = S 2.basınç ve alan ilişkisi ile ne tür makinelar yapılabilir? a) Motorlar b)Kontrol mekanizmaları c)Yön değiştirme sistemleri d) Kaldırma araçları 3.ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME 1. İtme kuvveti. Piston kesit alanının artması sisteme ne şekilde etki eder? a)İtme kuvveti azalır b)İtme kuvveti artar c)Kolun küçük yapılması gerekir d)Hiçbir etkisi olmaz 21 . İtme.

22 .Doğru cevaplarınızın sayısını belirleyerek kendinizi test ediniz.CEVAP ANAHTARI 1 3 2 A B D DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız.Hatalarınızı bilgi yapraklarına tekrar dönerek düzeltiniz.

Büyük kuvvetlerin itilmesi gereken yerlerde kullanılabilir. Yüksek basınçları uzun süre ısı üretmeksizin koruyabilirler. Girişte kullanılan akışkan veya hava olabilir. Şekil 4. Ayrıca ek bir güç tüketimi ve karmaşık veya pahalı kontroller olmaksızın çalışırlar. Kesit ölçüleri birbirinden farklı iki pistonun bir kol ile birbirine bağlanması ile oluşur.1. F1=F2 olduğundan F1=P1 × A1 F2=P2 × A2 buradan P1 × A1=P2 × A2 şeklinde ifade edilebilir. ARAŞTIRMA Çevrenizde bu tür işler yapan işyerlerini inceleyerek hidrolik basınç yükselticileri hakkında bilgi sahibi olunuz. Tutma. çıkışta (P2) basıncı ile iki katına çıkar. Yüksek basınç hidrolik silindirlerine güç vermekte kullanılır. delme kavrama veya doğrusal güç gerektiren diğer uygulamalarda kullanılan yükselticiler. 23 . Bu amaçla kullanıldığında bir hava silindirinin tek başına kullanılmasıyla elde edilenden fazla iş yapılabilir. Hidrolik Basinç Yükselticiler Tanım: Akışkanların basınçlarını 2 kat arttıran devre elemanlarıdır. Giriş kısmından giren (P1) basıncı. tek basınçlı veya çift basınçlı sistemlerden güç alırlar. 4.1: Hidrolik basınç yükseltici .ÖĞRENME FAALİYETİ-4 ÖĞRENME FAALİYETİ-4 AMAÇ Bu bilgi yaprağında hidrolik basınç yükselticilerinin hesaplamalarını yapmayı öğreneceksiniz.

185 joule 4.5 PSI (Libre/inç2 ) 1 bar= 105 pascal = 105 N/m2 2 1 Pascal = 1 N/m2 1 bar= 1 kgf/cm 1 bar= 10 N/cm2 = 1 daN/cm2 4.5. Güç Birimleri : W = Watt 1 W = 0.2.2. b) Küçük pistonun oluşturduğu basıncı bulunuz.3.785 l 1 Galon = 3785 cm3 24 .Buna gore: a) Büyük ve küçük pistona etki eden kuvvetleri.0025 = 2000 N F1= F2 = 2000 N b) P2 = İstenilenler F1 = ? F2 = ? p2 = ? F2 2000 = = 1 250 000 Pa = 12.0016 4.00135 HP 1 HP= 735.1.m .Küçük pistonun alanı 16 cm² ve büyük pistonun alanı ise 25 cm²’ dir.2. İş Birimleri: 1 joule = 1 N.4.1 kgf 4. Basınç Birimleri: 1 bar= 14.5 W 1 HP= 75 kgm/sn 1 kW= 860 kcal 1 kW= 1000 W 1 W = 1 Nm/sn 1 kal =4. Hacim Birimleri: 1 Litre = 1 dm3 =1000 cm3 1 Litre = 0.102 kgf × m 1kgf.2.0025 m2 A2 = 16 cm2 = 0.5 bar A2 0.264 Gal ( Galon:İngiliz birim sisteminde bir hacim ölçüsü) 1 Galon = 3.2. Kuvvet Birimleri: N = Newton 1 kgf = 10 N 2 1 N = 1 kgm/sn 1 daN= 10 N 1 N = 0.m = 10 joule 4.2. Hidrolik Sistemlerde Kullanılan Birimler 4. 0.ÖRNEK: Bir hidrolik basınç yükselticide itme pistonuna uygulanan basınç 8 bar’dır. Verilenler: P1 = 8 bar = 800 kPa = 800 000 Pa A1 = 25 cm2 = 0.2.0016 m2 a) F1 = P1 × A1 = 800 000 × 0.

UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ İşlem Basamakları Hidrolik Basınç yükselticileri ile ilgili hesaplama uygulamaları yapınız. 25 . yukarıda gösterilmiştir. Öneriler Bilgi yaprağında ki örneklerden faydalanınız. Birimler bilgi yaprağında.

ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME 1-Aşağıdakilerden hangisi basınç yükselticilerin üstünlüğüdür? a) Yüksek basıncı koruması b)Karmaşık kontrollere gerek duymaması c)Düşük güç tüketimli olması d)Hepsi 2-Akışkanların basıncını 2 katına yükselten cihazlara ne denir? a)Basınç yükseltici b)Silindir c)Pompa d)Hiçbiri 3-Aşağıdakilerden hangisi basınç birimidir? a)Joule b)Watt c)Bar d)Litre 4.Aşağıdakilerden hangisi güç birimidir? a)Joule b)Watt c)Bar d)Litre 26 .

5.Aşağıdakilerden hangisi hacim birimidir? a)Joule b)Watt c)Bar d)Litre 27 .Aşağıdakilerden hangisi iş birimidir? a)Joule b)Watt c)Bar d)Litre 6.

28 .Hatalarınızı bilgi yapraklarına tekrar dönerek düzeltiniz.CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 6 D A C B A D DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız.Doğru cevaplarınızın sayısını belirleyerek kendinizi test ediniz.

Hidrolik Devrelerin Ana Kısımları Hidrolik devrenin ana kısımları şunlardır: Yağ deposu Hidrolik pompalar Hidrolik silindirler Hidrolik motorlar Valfler Hidrolik akümülatörler Bağlantı elemanları Sızdırmazlık elemanları Manometreler 29 . çevrenizdeki bu tür iş yapan yerleri ziyaret ederek. 5.ÖĞRENME FAALİYETİ-5 ÖĞRENME FAALİYETİ-5 AMAÇ Bu bilgi yaprağında hidrolik devrelerin ana kısımları ve pompalar hakkında bilgi sahibi olacaksınız. ARAŞTIRMA Hidrolik devre elemanlarını.1. öğreniniz ve pompalar hakkında bilgi alınız.

Hidrolik Devre Elemanlarının Kesit Ve Sembolle Gösterilmesi 30 .1.Şekil 5.

31 .2: Yağ Deposu Ve Elemanları Şekil 5.3’ de görülmektedir. Tanımı ve sembolü : Hidrolik sistemlerde en önemli enerji kaynağı olan sıvıların içinde depolandığı kaba yağ deposu veya yağ tankı denir.2. tortu gibi maddeler dönüş filtreleri vasıtası ile temizlenir.3: Endüstriyel Amaçlar İçin Büyük Tank Yağ tankı Ara perde Emiş filtresi Emiş hattı Dönüş hattı Boşaltma deliği Gözetleme deliği Kapak Pompa Elektrik motoru Max .Yağ deposu kesiti şekil 5. hidrolik sistemde dolaşan yağın debisinin 3 5 kat fazlası oranında olması gerekmektedir. pislik. Yağ Deposu 5.2. Şekil 5. Yağ deposu. Sistemden geçen toz. Yağ deposunun ölçüsünün.1. emiş hattından basılan yağ geriye dönüşte ısındığından bu ısıyı dışarı atar.5. Depoda yağ hem dinlenir hem de depodaki filtre tarafından temizlenir. seviye göstergesi Termometre Yağ deposunun içinde emiş hattında basılan ve geriye dönen yağın ayrılmasını sağlayan bir perde ile emiş filtresi ve emiş borusu bulunur. ve min.2’ de depo ise 5.

sistem çalışmaz.tortu vb. . uç kısmı depo içinde kalacak şekilde monte edilir. Şekil 5.3. Depoya dönen yağın içindeki metal parçacıklarını ayırabilen mıknatıslı (manyetik) ayırıcı olmalıdır. Sızıntı yapmamalıdır. Emiş ve dönüş boruları arasında türbülansı önleyerek yağın hızını azaltır. Rezistans ile ısıtma sağlanır ve sıcaklık ayarı yapılabilir. Filtre ise sistemden dönen yağın içindeki pislik.Hidrolik sistemlerin yağ deposu 1. Büyük kapasiteli sistemlerde ısınma gerekli olacağından depoya ısıtıcı takılmalıdır. Hidrolik sistemlerde depodaki yağın bulunduğu veya çalıştığı ortama göre ısıtıcı ve soğutucular gerekebilir. talaş. Kolay sökülür takılır olmalıdır. Depoda dönüş borusu tarafında eğim olmalıdır. 5. Yağ ısıtıcıları emiş hattına pompadan önce depo üzerine. sisteme temiz yağ gönderilmesini sağlar. bilhassa kış aylarında veya ortam sıcaklığının düşük olması durumunda. Yağ seviyesini gösteren kapak bulunmalıdır.3 mm kalınlığında asit türü bileşiklere ve korozyona dayanımlı çelik saclardan yapılmalıdır.4’ örneği görülen yağ ısıtıcıları elektrik devresi hareket alırlar. Boru uçları 45° eğimli kesilmelidir. depodaki yağ sıcaklığı düşebilir. Emiş ve dönüş boruları depo tabanından boru çapının 22. Ekonomik olmalıdır.2. 32 .2. malzemeleri süzerek emiş hattından.50 oC arasında çalı-şabilecek şekilde tasarlanmışlardır. Hidrolik devreli düzenler genel olarak +80 oC ile .5 katı kadar yukarıda monte edilmelidir. 5. Yağ Deposu Seçiminde Önemli Noktalar: Depo kapasitesi sistem için yeterli ölçüde olmalıdır. Örneğin uçaklarda hassas devre elemanları soğuk ortamlarda ısınınıncaya kadar beklenir. Yağ Isıtıcıları: Hidrolik sistemin çalışma ortamına göre.5 .2. Ara perde. Yağ sıcaklığının sıfır derecenin altına düşmesi yağın akıcılığı azaltıp viskozitesini arttırır. Verim düşer. Yağ boşaltma deliği bulunmalıdır. sistemden dönen yağ ile emiş borusu arasında plaka biçiminde yerleştirilen delikli bir sac malzemeden imal edilmiştir. Deponun tabanı yağın kolay boşalmasını sağlamak için eğimli olmalıdır.

5’ görüldüğü gibi. Yağın viskozitesi düşer. Sistemde dolaşan yağ böylece soğutulmuş olur. sistemde yağın azalmasına ve verimin düşmesine neden olur Bu sakıncayı ortadan kaldırmak için yağ soğutucuları kullanılır. Şekil 5.Şekil 5. Şekil 5. Bundan dolayı sürtünen.4: Hidrolik Yağ Isıtıcısı 5.4. akıcılık oranı artar. Hatta yağ kaçakları ve sızıntılar olabilir. beraber çalışan parçalar arasında yağ filmi tabakası azalır. İki çeşit soğutucu vardır: a-Su ile çalışan soğutucular.5: Hidrolik Devrelerde Su Sistemli Yağ Soğutucuları 33 . Sürekli olan yağ kaçakları.2. Yağ Soğutucuları: Soğuk ortamların tersine çok sıcak ortamlarda çalışan hidrolik devrelerde akışkanın sıcaklığı yükselir. b-Hava üflemeli soğutucular. Soğutucuların montajı depodaki dönüş borusu üzerine yapılır.

Resim 5. Hidrolik sistemlerde su ile çalışan soğutucular yaygın olarak kullanılır.2. Şekil 5. Su İle Çalışan Soğutucular: Soğutucu düzeninin içinde akışkan yan yana sıralanmış çok sayıda boru içinden geçerken boruların dış yüzeylerinde soğuk suyun dolaşması sağlanır. Şekil 5. 5.4. vantilatör ile hava üfleyerek soğuma gerçekleştirilir.5.5’ te dönüş hattına monte edilmiş su ile çalışan soğutucu görülmektedir. Böylece akışkanın soğuması sağlanmış olur.2-Hava Üflemeli Soğutucu Hidrolik sistemlerde borunun içinden geçen akışkana.7: Hidrolik Sistemlerde Isıtıcı ve Soğutucunun Montajı 34 .2.6 da görüldüğü gibi.6: Hava Üflemeli Yağ Soğutucu Şekil 5.1.4.

Akışkanın debisi ve çalışma basıncı önceden hesaplamalar yapılarak bulunur.8 Hidrolik Pompa Sembolü Elektrik motorundan aldığı hareketle depodaki yağı emerek büyük bir basınç üretip mekanik enerjiyi hidrolik enerjiye çeviren elemanlardır. Pompalar. hidrolik sistemin özelliklerine ve çalışma sistemlerine göre yapılır.3.3. 5. Pompa seçimi yapılırken sistemin ihtiyaçlarına uygun olanı seçilmelidir.2. Aksi halde sistem verimli çalışmaz.1. Tanımı ve Sembolü: Şekil 5. Sabit Kapasiteli Pompalar Depodan aldığı akışkana hiç değişmeksizin sabit debide basınç yaptırarak çalışan pompalardır. kapasitelerine.3. 35 . Pistonlu pompalar • Eksenel pistonlu pompalar • Radyal pistonlu pompalar • Pistonlu el pompaları. Böylelikle sistemin ve piyasanın isteklerine cevap verilmiş olur.Sabit Debili Pompalar Dişli çarklı pompalar • İçten dişli çarklı pompalar • İçten eksantrik dişli çarklı pompalar Paletli pompalar Değişken Kapasiteli (Debili) Pompalar) 1. a.2. Eksenel pistonlu pompalar 5.1. Hidrolik sistemin ihtiyaçlarına göre kapasiteleri farklı biçimde tasarlanır.5.3. Hidrolik Pompalar 5. Pompalar çalıştıkları sürece sabit debide basınç elde etmek için kullanılırlar. Paletli pompalar 2. basınç ölçülerine ve debilerine göre çeşitleri şunlardır. Hidrolik Pompa Çeşitleri: Hidrolik pompalar çalışma prensiplerine. Pompalar hidrostatik prensiplere göre çalıştıklarından akışkanı depodan emerek büyük bir basınca dönüştürürler.

Basınçlı yağ çıkışı Yağın taşınması Sıvı giriş Şekil 5. Elektrik motorundan aldığı hareketle depodan emdiği yağı dişlilerin dişleri arasından geçirerek büyük bir basınca dönüştürme prensibi ile çalışırlar.8).1.1.5. Dişli çarklar aşınmaya karşı sementasyon çeliğinden yapılır. içten dişli çarklı pompalar ve içten eksantrik dişli çarklı pompalar.2. Basit yapılı oldukları için maliyetleri düşük.100 cm3/dev. Dişli çapı ve diş derinliği daha fazla basınç elde edilmesine etki eder (Şekil 5. Bu durumda meydana gelecek basınç.8' te görüldüğü gibi dişli çarklar ok yönünde dönerek giriş kısmında boşluk (vakum) meydana getirir. Tozlu ve kirli ortamlarda rahatlıkla çalışır. olmak üzere iki çeşidi vardır: 36 . 35 .3. bakımı kolaydır. Dişli çarklı pompaların. Helisel dişli çarklar ve bilyeli yataklamalarla sessiz çalışır. Akışkanı depodaki atmosfer basıncının etkisiyle diş boşluklarına doldurarak çıkış kısmından basınçla iter. debi ile çalışır.250 bar çalışma basıncında çalışır. Orta basınçlarda düşük hacimlerde büyük güç elde edilebilir.8: Dişli Çarklı Pompa Kesiti Şekil 5. Dişli Çarklı Pompaların Özellikleri: 1400 . dişlilerin dönme hızına bağlıdır.2800 dev/dak ile çalışabilirler. Dişli Çarklı Pompalar: Birbirleriyle beraber çalışan iki düz dişli çarktan ibaret olup yapıları basittir. 30 .

2. Pompanın debisi. düşük basınç ve yüksek debi ile çalışması gereken sistemlere uygulanır. basınçla sisteme pompalanmış olur. Şekil 5.• İçten dişli çarklı pompalar Birbiri içinde çalışan iki dişli çarktan oluşur Şekil 5.10) Şekil 5.3.2. Ekonomik olup olmadığı. miline bağlı dişli çarkın dönmesi ile kendi etrafındaki dişli çarkı döndürür.1.Elektrik motoru. Boyutlarının uygunluğu vb.9’ görüldüğü gibi. Gürültüsüz ve titreşimsiz oluşu. 37 .9: İçten Dişli Çarklı Pompa Kesiti • İçten Eksantrik Dişli Çarklı Pompalar: Elektrik motoruna bağlı dişli çark ve çevredeki dişli çark farklı eksenlerde bulundukları için eksantrik bir şekilde çalışır. Dişli Pompa Seçiminde Önemli Faktörler: Çalışma basıncının sisteme uygunluğu. Dişler arasına giren akışkan. Çalışma sıcaklığının uygunluğu. Bakım. Dönüş yönü değişebildiği için emiş ve basınç yönleri de değişebilir. Depodan emilen sıvı. gücü ve devir sayısı. onarım ve montaj kolaylığı. sisteme basınçla gönderilir (Şekil 5.10: İçten Eksantrik Dişli Çarklı Pompa İçten eksantrik dişli çarklı pompalar. gibi faktörler göz önünde bulundurulur. 5.

Dişlinin bölüm dairesi çapı 75 mm . 3 .11: Dişli Çark Şekil 5. Dişli çarklı pompalarda debi. bölüm dairesinin çapına ve devir sayısına bağlı olarak değişmektedir. h . 1 .5. W = cm3 / sn bu formülde Q = Dişli çarklı pompanın debisi (cm3/sn) Do= Dişli çark bölüm dairesi çapı (cm) b = Dişli çark genişliği (cm) h = Diş yüksekliği (cm) W = Açısal hız. şu formülle bulunur: Q=Do × .3.2. W = cm3/ sn Q = 7. W = 2 × π × n 60 (Radyan/s ) Şekil 5.2 cm3/ sn bulunur 38 . b .5 .3.14 × = Radyan /sn 60 W= 146.5 Radyan/sn b = 30 mm = 3cm h = 10 mm = 1 cm Istenilenler : Q =? W=? Q = Do .12:Dişli Çarkların Yerleştirilişi Örnek Problem: Dişli Çarklı bir pompada pompa mili 1400 dev/dk ile dönmektedir. b × . Dişli Çarklı Pompalarda Debi Hesaplanması Dişli çarklı pompalarda debi. 146. h × .5 cm n = Radyan / sn 60 1400 W = 2 × 3.1.5 Q = 3296.diş genişliği 30 mm ve diş yüksekliği 10 mm' dir. Pompa debisi ne olur? Verilenler N = 1400 dev/dk D0 = W=2 ×π × 75 mm = 7. diş genişliğine dişlerin yüksekliğine.

Orta basınçta çalışması gereken yerlerde başarı ile uygulanırlar. Paletler rotorun etrafındaki kanallara uygun bir toleransla alıştırılmışlardır.5. Rotor döndükçe kanalların içindeki hareketli paletler.2. Dönen paletler.W2 bağıntısı yazılabilir. Sabit ve Değişken Kapasiteli Paletli Pompalar 5. Her iki dişli çarkın çapları farklı olduğu için dönme hızları da farklı olacağından : D01 × . İçten Eksantrik Dişli Çarklı Pompalarda Debi Hesabı: İçten eksantrik dişli çarklı pompalarda debi hesabı değişik formülle bulunur. 39 . Burada D01 = Büyük dişlinin bölüm dairesi çapı (cm) D02 = Küçük dişlinin bölüm dairesi çapı (cm) W1 = Büyük dişlinin açısal hızı (rad/s) W2 = Küçük dişlinin açısal hızı (rad/s) b = Dişli genişliği (cm) h = Diş yüksekliği (cm) Q = Dişli çark pompa debisi (cm3/s) Değişken Kapasiteli Paletli Pompalar Şekil 5. W1 = D02 × .Paletli Pompalar: Dairesel bir rotorun içerisine yerleştirilen eksantrik bir kovan ve paletlerden oluşur.13) hareket ederler.4. merkezkaç kuvvetinin tesiri ile kendi kanalları içinde eksantrikliğe uygun olarak. beraberinde getirdikleri akışkanı da sürükleyerek basınç hattından sisteme gönderirler.ok yönünde (Şekil 5.2.1.3. Basılan akışkanın hacimsel küçülme ile basılması prensibi yönünden dişli çarklı pompalardan farkları yoktur.13:. Q = (D01 × W1 + D02 × W2) × b × h = cm3/s Q = 2 × D01 × W1 × b × h = cm3/s olur.3.2. Yalnız yapılışlarının hassas oluşu ve işçiliklerinin fazla olmasından dolayı pahalıdır.

3. Şekil 5.14: Paletli Pompada Debi Hesabı ve Elemanları 5.' dır.3. Boyutları küçüktür. Paletli Pompa Özellikleri: Çalışma basınçları 160 bar ve debileri 180 . sabit ve değişken kapasiteli. Gürültüsüz ve titreşimsiz çalışma özellikleri vardır. Sürtünmeden dolayı kayıplar fazladır. 2 × π × h × b × n × ( d + h) (l/dk) 1000 Gerçek debi = Q = Qt.3000 devir/dk. Pompa iç yapısından dolayı kaçaklar fazladır.2.2. Devirleri 1000 .2.2. Devreye uygun yağ kullanmak gerekir. Sabit olan tiplerin rotor kısmı sabit olduğu için. Paletli Pompalarda Debi Hesabı: Teorik olarak debi =Qt= Bu formülde: t Qt = Teorik debi (l/dk ) Q = Gerçek debi (l/dk b = Paletin genişligi (cm) n = Pompa mili devir sayısı d = Rotorun çapı (cm) η = % olarak verimlilik 40 .η ( l/dk) 5.2. İşçilikleri fazladır.1Paletli Pompa Çeşitleri: Paletli pompalar. % 70 verimle çalışırlar. sabit kapasiteli.2.2.5. denilmiştir. Değişken olan tiplerin rotor ekseni değişebilmektedir (Şekil 5.13) .450 l/dk' dır. olarak iki tipte yapılırlar.3. Dolayısıyla değişken tiplerin debileri de değişkendir.3.

r = 30/2 = 15 cm. s = O. b) Paletli pompanın bir devirde bastığı akışkan miktarını bulunuz.) = 52752 × 0. Verilenler: n = 1400 devir/dk.Pompa % 70 verimle çalışmaktadır. .70 = 36.3)=112520 V= 112520 cm3/dk a) Qt = 41 .92 l/dk b) V = 2 × e × b × [π × ( R +r )+s × n] cm3 V = 2 × 10 × 20 × [3.1 × 1400 ] V =400 × [3.14 × (45)+ 140]= 400 × (281. R = 30 cm . 1 cm . olan paletli pompanın rotor çapı 20 cm paletin kursu 10 cm' dir. h = 10 cm . ή = % 70 e = 10 cm .14 × (30 + 15)+0. b = 20 cm .1 cm olup gövde iç çapı 30 cm' dir.genişliği 20 cm ve kalınlığı 0. Palet eksen kaçıklığı 10 cm. V=? 2 × π × h × b × n × (d + h) 2 × 3. Buna göre : a) Paletli pompanın debisini. Q = ?. d = 20 cm . bu formülde V = Pompanın bir devirde bastığı akışkan miktarı (cm3) e = Eksen kaçıklığı (cm) b = Palet genişliği (cm) R = Gövde iç yarıçapı (cm) r = Rotor yarıçapı (cm) s = Palet kalınlığı (cm) n = Pompa mili devir sayısı Örnek Problem: Devir sayısı 1400 devir/dk. İstenilenler: Qt = ?.Pompanın bir devirde bastığı akışkan miktarı ise şu formülle bulunur: V = 2 × e × b × [π × (R + r) +s × n](cm) .14 × 10 × 20 × 1400 × (20 + 10) = = 52752 l/dk 1000 1000 Q = Qt × η (l/dk.

Pistonların kursları büyütülüp küçültülerek. eksen kaçıklığı ölçüsü azaltılarak veya artırılarak yapılabilir Şekil 5. Eksenel Pistonlu Pompalar: Pistonlar bir gövde içinde yataklanmış ve dönme hareketleri yapan bir.Şekil 5.3.15 görülmektedir. değişik kapasitelerde yapılmalarına rağmen.16 görüldüğü gibi Eksantrik milin kaçıklığı kadar pistonlarda kurs ayarı yapılabilir.3.Pistonlu Pompalar: Pistonlu pompaların üç çeşidi vardır: • Eksenel pistonlu pompalar.5. Eksenel Pistonlu pompa Şekil 5. Piston blokunun açısı ayarlanabilir. 1200 bar' a kadar değişebilen basınç üretirler. Eksenel pistonlu pompalar.16: Radyal Pistonlu Pompa Kesiti 42 .2. Radyal pistonlu pompalarda debi ayarı..15: Eksenel Pistonlu Pompa Kesiti Radyal Pistonlu Pompalar: Eksantrik olarak dönen bir milin etrafına pistonlar dikey olarak yerleştirilmiştir. • Pistonlu el pompaları. debileri istenilen değerlere ayarlanabilir. Genel olarak iri gövdeli olup gürültülü çalışır Şekil 5. • Radyal pistonlu pompalar. piston bloku içerisinde hareket ederek çalışırlar.

5 litre kadar yağ konulmalıdır. Pompayı monte etmeden ve çalıştırmadan bazı kontroller gerçekleştirilmelidir. Boru çapları küçüldükçe basınç artar. Burada meydana gelen basınç. c) Sistemdeki emiş ve dönüş hattındaki valfler açık olmalıdır.17). Bu kontroller şunlardır: a) Pompanın içinde hava düşmesini önlemek için pompayı çalıştırmadan önce basınç borusu kısmından 1 . basınç meydana gelir. Şekil 5. ani elektrik kesilmeleri ya da sistemin devre dışı kalması gibi durumlarda kullanılırlar. Dişli çarklı pompalara paralel olarak takılırlar. Akışkanın sisteme basınçla gönderilmesi sırasında boru çaplarının büyük veya küçük olması basınca etki eder.1. montaj sırasında dikkat edilmelidir. Örneğin tezgahlarda işlerin yarım kalması. uçaklarda iniş takımlarının açılmaması durumlarında faaliyete geçirilerek kazalar önlenmiş olur (Şekil 5. ç) Filtrelerin temiz olmalıdır.1: Pistonlu El Pompası Kesiti ve Yük Kaldırma Prensibi 5. Akışkanın depodan emilmesi hacimsel büyüme.3.3. Kriko. Pompaların Çalışma Prensibi: Pompalar. El pompalarının kolu hareket ettirildiği zaman emiş hattından gelen sıvı bilyenin açılması ile basınç hattına geçerek oradan basınçla gönderilir. hacimsel büyüme veya hacimsel küçülme esasına dayanır. Elektrik motorunun dönmesi ile dişleri arasına aldıkları akışkanı basınç yaparak sisteme gönderirler. sisteme basınçla gönderilmesi sonucu hacimsel küçülme olduğundan. El pompalarının yapıları basit olup emme-basma esasına göre çalışırlar. elektrik motorundan aldıkları mekanik enerji ile çalışırlar. b) Elektrik motoru dönüş yönü ile pompanın dönüş yönüne. 43 .Pistonlu El Pompaları: El pompaları. el presleri ve çeşitli basit mekanik uygulamalarda başarı ile kullanılır.

Genel olarak pompaların verimleri % 70 .3.Pompalarda Verimlilik: Pompaların verimli çalışması için üretici firmaların önerilerine uyulmalıdır.4. Pompalar çalışma esnasında birbiri üzerinden kayarak veya sürtünerek çalıştıkları için sürtünme verim kaybına neden olur. Bu yüzden elektrik motorundan elde edilen gücün bir kısmı kaybolur.98 civarındadır.5.1: Sabit Debili Pompaların Tanıtım Ölçüleri ve Büyüklükleri 44 . Pompaların parçalarının hassas toleranslarla alıştırılmış olması ve düzgün monte edilmesi verim kaybını önleyecektir. Ayrıca depo ile pompa girişi arasındaki mesafenin iyi ayarlanmış olması. Tablo 5. Aşağıdaki tabloda en çok kullanılan sabit debili pompaların tanımlanan büyüklükleri verilmiştir. basınç düşmesini önleyecek ve verimi arttıracaktır.

η = G1 16 G= 45 .6 kW 6000 10. η = G1 η = % olarak verim Elektrik motorunun gücü P = G = Pompaya etki eden güç (kW) ( kilowatt ) G1 = Elektrik motorunun gücü (kW) Q = Pompanın debisi (cm3/dk ) P = Pompanın çalışma basıncı (Newton/cm2 = N/cm2 ) V = Pompadan geçen akışkan miktan (cm/dev) n= Pompa devir sayısı (dev/dk ) Pompalarda verimlilik hesaplanması yapılırken aşağıdaki değerler göz önünde bulundurulur. Bu formülde.Q×G 450 ×η Q× P kw = bar = HP 600 ×η Q 450 × 17 V × n ×η Pompanın debisi= Q = = l / dak . 1000 Q × 1000 Pompanındevir sayısı = n V ×η G . Pompaya bağlı elektrik motorunun gücü 16 kW' tır.6 G = = 0. η =? G = Q × P = 40 000 × 1600 = 64 × 106 = Ncm/dk 1 Ncm/dk = 1/60 × 100 Nm/sn = 1/6000 Watt eder.6 Watt = 10. G = Q × P değerleri ile hesaplan". P = 160 bar = 1600 N/cm2 G1 = 16 kW İstenilenler: G =?. Örnek Problem: 160 bar çalışma basıncı ile çalışan pompanın debisi 40 l / dk dır. Pompanın verimi ne olur ? Verilenler: Q = 40 l/dk = 40 000 cm3/dk .66 = % 66 verimle çalışmaktadır. 64 × 10 6 = = 10666 Nm/s = 1066.

Sistemde meydana gelebilecek basınçlara karşı dayanıklı olmalıdır. Uzun süre özelliklerini yitirmeden çalışabilmelidir. . Pompa ve Akışkan Uyumu: Pompa ve akışkanın birbirine uyum sağlayabilmesi. 5. onarım ve montajının kolay olması gerekmektedir. dır denilir.Borunun belli kesitinden1 dakikada 1 litre akışkan geçmesi durumunda. c) Pompanın çalışma basıncı. veya l/dk. 46 . akışkanın debisi l/dk.5.3. g) Ekonomik olup olmadığı. Pompalarda Debinin Tanımı: Debi : Hidrolik sistemde pompanın birim zamanda sisteme göndermiş olduğu akışkan miktarına denir. dm3/dk. ç) Pompanın devir sayısı ve dönüş yönü. d) Çalışma ortamı sıcaklığının uygunluğu. 5. Hidrolikte debi birimi olarak cm3/dk. kullanılan akışkanın viskozitesine (akıcılığına) bağlıdır.7. f) Boyutlarının az yer kaplaması. Viskozitesi uygun olmalıdır.3. Hidrolik pompa seçimi yapılırken dikkat edilecek noktalar şunlardır: a) Pompanın gücünün yeterli olması.6.5. h) Bakım. kullanılır. Pompa Seçimi: Hidrolik sistemlerde pompa seçimi yapılırken sistemin ihtiyaçlarına cevap veren pompalar seçilmelidir. Pompanın verimli ve uyumlu çalışabilmesi için akışkanda aranan özellikler şunlardır: Pompada kullanılan akışkanın film dayanıklılığı (yapışkanlık özelliği) istenilen değerlerde olmalıdır.3. b) Pompanın debisinin yeterli olması. e) Gürültüsüz çalışması. Sistemde yeterli soğutmayı sağlayabilmelidir.

UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ İşlem Basamakları Öneriler • • • • Bilgi yapraklarındaki örneklerden Dişli çarklı pompalarda debi faydalanınız. Paletli pompalarda debi hesaplamaları yapınız. 47 . Pompalarda debiyi tanımlayınız ve hesaplaplayınız. Hidrolik pompaların debi hesaplamalarını yapınız. hesaplamaları yapınız.

48 .ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME 1-Aşağıdakilerden hangisi hidrolik devrelerin ana kısımlarından değildir? a)Yağ deposu b)Hidrolik pompalar c)Valfler d)Manyetik şalterler 2-Yağ deposunun ölçüsü sistemde dolaşan yağın debisinin kaç katı oranında olmalıdır? a) 3-5 kat fazla b) 2 kat fazla c)3-5 kat az d) 2 kat az 3-Aşağıdakilerden hangisi hidrolik pompalardan değildir? a)Pistonlu pompalar b)Paletli pompalar c)Diyaframlı pompalar d)Dişli çarklı pompalar 4-Dişli çarklı pompalar enfazla ne kadar basınca dayanabilirler? a)10 bar b)250 bar c) 500 bar d)750 bar 5-Aşağıdakilerden hangisi paletli pompaların dezavantajıdır? a)Gürültülü çalışırlar b)Fazla titreşim yaparlar c)Kaçak fazla olur d)Devirleri çok düşüktür .

6-Genel olarak pompa verimleri ne kadardır? a) % 70-98 b) % 10-25 c) % 25-45 d) % 50-70 7-Sıvıların akışkanlık ölçüsünü ifade eden terim hangisidir? A)Galon b) Viskozite c) Litre d) Devir sayısı 49 .

50 .Doğru cevaplarınızın sayısını belirleyerek kendinizi test ediniz.Hatalarınızı bilgi yapraklarına tekrar dönerek düzeltiniz.CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 6 7 D A C B C A B DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız.

manivelalı mekanik doğrusal hareketleri hidrolik sistemlerde basınçlı akışkanın gücü ile alternatif doğrusal harekete dönüştürürler (Şekil 6. Bildiğimiz kamlı dişli çarklı biyel . Hidrolik enerjiyi doğrusal olarak mekanik enerjiye dönüştüren elemanlardır.2 Hidrolik Silindirin Elemanları: a) Silindir gömleği b) Piston c) Piston kolu d) Sızdırmazlık elemanları e) Kapaklar 51 . ARAŞTIRMA Hidrolik silindirlerin ne şekilde üretildiklerini çevrenizde üretim yapan işyerlerinde incelemeler yaparak öğreniniz. 6.ÖĞRENME FAALİYETİ-6 ÖĞRENME FAALİYETİ-6 AMAÇ Bu bilgi yaprağında hidrolil silindirler ile lgili hesaplamaları yapmayı öğreneceksiniz.1: Hidrolik Silindir Kesiti ve Elemanları 6.1 Görevleri ve Sembolü: Hidrolik sistemlerde doğrusal hareket elde etmek için kullanılan devre elemanlarıdır. Şekil 6.geri hareket ederek çalışırlar. HİDROLİK SİLİNDİRLER 6.1 ). Düzenli biçimde ileri .

Aksi halde sızdırma ve kaçaklardan dolayı verim düşer (Şekil 6. Şekil 6.2. Boyuna kesit alınarak yapılan hesaplamalar enine kesit hesaplamalarından daha dayanıklı olurlar.Silindir Gömleği: Yapısı Kullanıldıkları yerin özelliklerine göre dökme çelik.6. Soğuk çekilmiş boruların iç yüzeyleri taşlanarak honlama işlemine tabi tutulursa silindir gömleği olarak kullanılması mümkündür. Korozyona karşı dayanıklılık için çıkan sonuçlara (c) sabit değeri eklenmelidir. İyi verim alabilmek için silindir gömleği ile piston arasındaki sürtünme en aza indirilmelidir.1. Silindir gömlekleri hangi gereçten yapılırsa yapılsın iç yüzeyi iyi işlenmiş ve honlanmış olmalıdır.Şekil 6.:.2.Silindirlerin Et Kalınlığı Hesabı: Silindirlerde et kalınlığı hesabı yapılırken en yüksek basınca dayanabilecek şekilde tasarlanır. Şekil 6.Yüksek basınca maruz kalan silindirierin enine ve boyuna kesit ölçüleri hesaplanmalıdır. dökme demir ve alaşımlı çelik borulardan imal edilir.2.3 ‘ silindir gömleklerinin enine ve boyuna kesitleri gösterilmiştir. Silindir Gömleklerinin Enine ve Boyuna Kesiti 52 .2: Silindir Gömlek Kesiti 6.2).

akma çelikten bir silindirin 40 kg / cm2 basınçta çalışması isteniyor. e . Silindir gereci emniyet gerilmesi 600 kg / cm 2 olduğuna göre a) Silindirin et kalınlığını. Boyuna kesitteki et kalmllğı değeri fazla çıkacağmdan boyuna kesit hesaplamalan tercih edilmelidir. 1 eklenmelidir.Silindirlerin et kalınlığı ve diğer değer hesapları yapılırken aşağıdaki formüllerden yararlanılır. Verilenler : d = 120 mm. P = 40 kg / cm2 ó çem = 600 kg /cm 2 (emniyetli çekme gerilmesi) e=? A=? F=? istenilen/er : 53 . ó çem = F A kg / cm2. L = 160 mm = 16 cm. F = ó çem × A (kg) Enine kesitte et kalınlığı = e= P×d (cm) 4 × σ çem P×d + c (cm) 4 × σ çem Boyuna kesit alanı = A = 2. Örnek Problem: Çapı 120 mm uzunluğu 160 mm olan. L ( cm2) bu formüllerde Boyuna kesitte et kalınlığı = e = d D e P A F ó çem c = Silindir iç çapı (cm) = Silindir dış çapı (cm) = Silindir et kalınlığı (cm) = Çalışma basıncı (kg / cm2 ) = Kesit alanı (cm2) = Silindire etki eden kuvvet (kg) = Emniyetli çekme gerilmesi (kg / cm2 ) = Korozyon için sabit sayı = O. b) Silindir kesit alanını. c) Silindire etki eden kuvveti bulunuz.

1 = 0. Kolay hareket ederek çalışırlar.4: Piston ve Piston Kolu Kesiti Gereçleri genel olarak alüminyum. Piston Hızı: Piston hızı.4).4’ görülmektedir. bronz ve pirinçten imal edilirler.geri şeklinde çalışan hidrolik silindirin önemli bir elemanıdır. Çapları (d) silindir gömleği iç çapından (d1) biraz küçük tutulur.2.Piston Yapısı: Silindir gömleği içinde sızdırmazlık elemanı ile beraber çalışan. Pistonun hızlı hareket etmesi için silindire giren akışkanın miktarını artırmak gerekir. Piston üzerine takılan sızdırmazlık elemanlarının aşınması durumunda yağ kaçakları art-maya başlar ve verim düşerek güç kaybı oluşur.5 × 16 = 16 cm2' dir. Hareketleri ileri . piston koluna bağlanmış bir elemandır.a) e= P×d 40 × 12 +c= + O. 6. = 5 mm ' dir. Şekil 6. 54 . yıpranan sızdırmazlık elemanları yenisi ile değişimi sağlanır. 2 × σ çem 2 × 600 A = 2 × e × L = 2 × 0. b) c). ó çem = F A F = ó çem × A = 600 × 16 = 9600 kg 'dır. Sürtünme ve aşınma olmaması için üzerine sızdırmazlık elemanları geçirilerek bir noktadan sürtünmesi sağlanır. silindire giren akışkanın miktarı ya da pompanın debisine göre ayarlanır.2. Aşınan. Büyük ölçülü olanları dökme demir veya dökme çelikten üretilirler. Şekil 6.5 cm.1. Sürekli yağlandıklarından korozyona karşı kendiliğinden korunmuş olurlar (Şekil 6.

Akışkanın viskozitesi de piston hızına etki eder.17 cm/dak = 7 . Pistonun hareketli durumdaki hızı ne olur (Şekil 6.785 × 4 2 10000 10000 V2= = == 849.25 cm/dak =8. Eğer akışkan düzensiz akıyorsa sürtünmeden dolayı kayıplar artar ve pistonun hızı düşer.d22 ) V1= İstenilenler: V1 =? V2 = ? 10000 Q 10000 = = = 796. ) V = Pistonun giderken yol aldığı hacim (dm3) d = Piston çapı (cm) h = Piston kurs boyu (cm) 55 .785 × (d 1 − d 2 ) 0.96 m/dak 2 A1 0.49 m/dak 2 2 0. A1 = 0. V= Q cm / dk bu A V = Piston hızı (cm/dk Q = Akışkanm debisi (cm3/dk A = Silindir kesit a/anı (cm 2 π ×d2 A= =0. Akış miktarını ayarlamak için akış kontrol valfleri kullanılır. Q V = π × d2 × h (dm3) bu formülde t = Pistonun kursunu tamamlama zamanı (s) Q = Akışkanm debisi (l/dk.785 × d1 0.5 )? Verilenler: Q = 10 l/ dk = 10000 cm3 d1 = 40 mm = 4 cm d2 = 10 mm = 1 cm.785 × d2 4 Örnek Problem: Pompa debisi 10 l / dk olan bir pistonun çapı 40 mm ve piston kolu çapı 10 mm 'dir.785 × (4 2 − 12 ) olarak bulunur.785 × ( d12 . Pistonun Kursunu Tamamlama Zamanı Pistonun kursunu ne kadar zamanda tamamlayacağı şu formülle bulunur.Pistonun hızını azaltmak için ise akış miktarı azaltılmalıdır. t= V (sn).785 × d2 A2 = 0.

L2 . kursunu ne kadar zamanda tamamlar? Verilenler: Q = 15 l / dk V = 7 dm 3 t= İstenilenler: t=? V 7 × 60 = = 28 sn dir. kalıyor.EKS 10 6 ( cm ) L = 10 3 F= Fk ( kg ) EKS = cm bu formüllerde: Kol uzunluğu d4 F .3 10 6 = 4 16200000 10 6 = 4 16. Q 15 Piston Kolu Silindirik çubuk şeklinde olup pistona bağlanarak çalışır. 4 d= L2 .EKS = 10 6 30 2.F .Örnek Problem: Debisi 15 l/dk olan bir silindirde pistonun taradığı hacim 7 dm3 tür. Piston.600.F .EKS d = Piston kolu çapı (cm) L = Piston kol boyu (cm) F = Piston kolunu fIambaja zorlayan kuvvet (kg) Fk = Piston kolunu nambaja zorlayan kritik kuvvet (kg) EKS = Emniyet katsayısı Örnek Problem: Uzunluğu 300 mm olan bir piston kolu 6000 kg' lık biı kuvvetin etkisinde. Pompanın ürettiği basınç kuvvetini iş yapılmak istenilen yerlere iletir.2 = 2 cm= 20 mm 56 . Kol emniyet katsayısı 3 olduğuna göre piston kol çapı ne olur? ı Verilenler : L = 300 mm = 30 cm F = 6000 kg EKS = 3 4 İstenilenler : d= ? 4 d= dir.

6. Piston koluna bir iş yaptırmış olur.bükme. bir yükün yukarı kaldırılması ve indirilmesi amacı ile pres tezgahlarında sıkma . Tek etkili silindirler. taşlama tezgahlarında puntanın geriye çekilmesi işlemlerinde kullanılır. Yükün yukarı kaldırılmasından sonra basıncın etkisi kalkınca yükün ağırlığı ile kendiliğinden ilk konumuna gelir (Şekil 6.3.6). Çalışma şartlarına göre silindirler şöyle çeşitleri: a)Tek etkili silindir b) Çift etkili silindirler c) Teleskopik silindir d) Yastıklı silindir e) Tandem silindir Şekil 6. kullanıldıkları yerin özelliklerine ve çalışma şartlarına göre geliştirilmişlerdir.1.5: Tek Etkili Silindir Sembolü 6.7: Tek Etkili Silindir ile Yük Kaldırılması 57 . Pistonun diğer tarafında basma yayı bulunduğundan akışkanın basınç etkisi kalkınca yayın itme gücü ile piston eski konumuna gelir (Şekil 6.1-Tek Etkili Silindir: Sıvı. Yükün kaldırılması Baskı P Geri dönüşü baskı ile Şekil 6.6: Tek Etkili Silindir KesitiŞekil 6.Hidrolik Silindir Çeşitleri: Hidrolik devrelerde kullanılan silindirler.3.7). silindire bir taraftan girer ve pistonu hareket ettirir.

Silindirin diğer taraf-ındaki sıvının yolu depoya açıktır.9). Çift etkili silindirler 2 yönlü çalışma yeteneğine sahiptir.6. 8).yol sıvı çıkışı Şekil 6. Sızdırmaz eleman piston piston kolu Akışkan çıkışı 6. yol sıvı girişi 2.3. Sızdırmaz eleman piston piston kolu Sızdırmaz eleman kapak 1 1. Pistonun hem ileri gidişinde hem de geriye dönüşünde iş yapılmış olur (Şekil 6.9: Çift Etkili Çift Kollu Silindir Kesiti ve Sembolü 58 . Basınçlı sıvının silindire girişi ile piston hareket eder ve işlem yapılmış olur.Çift Etkili Silindir: Çift etkili silindirlerde basınçlı sıvı bir taraftan girer diğer taraftan depoya döner (Şekil 6.2. Bunlara çift kollu. çift etkili silindir denilir.8: Çift Etkili Silindir Kesiti ve Sembolü Çift etkili silindirlerin bir çeşidi de çift piston kollu silindirlerdir.

gemilerin dümenlerinin iniş çıkışlarında vb. Genel olarak elektronik sanayisinde.3. uçak sanayisinde ve hassas işlem gören endüstrilerde yaygın olarak tercih edilir. silindirin uç kısımlarına yaklaştığı zaman uç kısımlardaki yataklamalardan dolayı yavaşlama sağlanmaktadır.3.Bunlardan başka bayrak direği olarak. Bu yatak yuvalarına “yastıklama” denilmektedir (Şekil 6. yerlerde kullanılır (Şekil 6. Şekil 6. ve titreşimsiz çalışması gereken yerlerde tercih nedenidir.1. Bu silindirlerde piston. (Şekil 6. gürültüsüz.10).10: Teleskopik Silindir Kesiti ve Sembolü 6. basınç iki taraftan çift yüzeye etki ettiği için.1. Yastıklama neticesinde pistonun silindir uçlarına yaklaşıp geriye dönerken hızları kontrol altına alınır. 59 . büyük itme kuvvetlerinin gerektiği yerlerde tercih edilir.3.11: Yastıklı Silindir Kesiti.Tandem Silindir: İki veya daha fazla pistonun bir piston blokuna (aynı mil) bağlanması ile yapılan silindir şeklidir. Hidrolik silindirde. Elemanlan ve Yastıklama İşleminin Yapılışı 6.4.12).Yastıklı Silindir: Hidrolik sistemlerde silindirlerin sessiz. Şekil 6.Teleskopik Silindir: Birbiri içine geçmiş birden fazla silindirden oluşur.6.11).3. Tek ve çift etkili olarak çalışma yeteneğine sahiptir.5.

13: Silindirlerde Kesitlere Göre İtme Kuvvetleri Değişikdir. F = P × A × η ( kg ) bu formülde F = Pistonun itme kuweti (N. Giriş tarafındaki itme kuvveti (F1) büyük olacaktır (Şekil 6.12: Tandem Silindir Kesiti. Tek kollu silindirlerde iki tarafın kesit alanları farklıdır. Piston kesit alanı küçüldükçe meydana gelen kuvvet küçülür.785 × (d 12 − d 2 ) (cm2) 60 . Pistonun çalışması esnasında verim kaybı da olabileceğinden hesaplamaları ona göre yapmak gerekmektedir.Kapak Piston Piston kolu sızdırmaz eleman çıkış giriş çıkış Şekil 6.Silindirlerde Piston Itme Kuvveti Hidrolik silindirlerde pistona giren basınçlı sıvı.4. Bu kuvvet piston yüzeyinin büyüklüğüne bağlı olarak değişir. kg) P = Çalışma basıncı (kg/cm2 . 6.13). Elemanları ve Sembolü. bar) A = Silindir kesit alanı (cm2) η = Silindirin verimi % olarak A-A Kesitinde A = π ×d2 4 π × d12 − d 22 B-B Kesitinde A = 4 veya 0. Şekil 6.785 × d2 (cm2) ( ) 2 veya 0. piston yüzeyine kuvvet uygular.

Pistonun her iki tarafında oluşacak itme kuvvetini bulunuz.70 A1 = 0.Örnek Problem: Çapı 150 mm olan bir pistonun piston kol çapı 50 mm' dir.62 cm2 A2 = 0. Verilenler: İstenilenler: d1 = 150 mm = 15 cm F1 =? d2 = 50 mm = 5 cm F2 = ? P = 800 bar = 8000 N / cm2.785 × d2 (cm2) = 0.2 N' dir.d22) (cm2) = 0. 61 . η = 0.70 = 98907.785 × 152 = 176. Verimi % 70 olan tek kollu çift etkili silindirin çalışma basıncı 800 bar’dır. F2=P × A2 × η =8000 × 157 × 0.785 × (d12.785 × (152 .70=879200N'dir.62 × 0.52) = 157 cm2 F1 = P × A1 × η = 800 × 176.

Piston kursu tamamlama hesplamalarını yapınız. Öneriler Bilgi yapraklarındaki faydalanınız. örneklerden Pistonun itme ve çekme kuvveti hesaplamalarını yapınız. Piston hızı hesaplamaları yapınız. 62 .UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ İşlem Basamakları • • • • Hidrolik silindir et kalınlığı hesaplamaları yapınız.

ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME 1-Hidrolik sistemlerde doğrusal hareket elde etmek için kullanılan devre elemanlarına ne denir? a)Pompa b)Piston c)Hidrolik silindir d)Valf 2-Aşağıdakilerden hangisi hidrolik silindirlerin elemanlarından değildir? a)Piston b)Pompa c)Silindir gömleği d)Piston kolu 3-Silindir gömlekleri aşağıdaki malzemelerden hangisinden imal edilirler? a)Alaşımlı çelik b)Demir c)Bakır d)Bronz 4-Aşağıdakilerden hangisi hidrolik silindir çeşitlerinden değildir? a)Tandem silindir b)Tek etkili silindir c)Teleskopik silindir d)Darbeli silindir 63 .

Hatalarınızı bilgi yapraklarına tekrar dönerek düzeltiniz.CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 C B A D DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız. 64 .Doğru cevaplarınızın sayısını belirleyerek kendinizi test ediniz.

Hidrolik motora giren sıvının miktarı ne kadar fazla olursa motorun devri o kadar yükselir. Basınçlı sıvı. Basınçlı sıvı çıkışı Sıvı çıkışı Yağın taşınması Şekil 7. Hidrolik pompaların aksine hidrolik motorlara sıvı. Görevleri ve Sembolü: Hidrolik motorlar çalışma prensipleri bakımından hidrolik pompaların tersi bir sistemle çalışırlar.1. Hidrolik motorların ters yönde dönmesini sağlamak içinyön değiştirme valflerine baş vurulur. ARAŞTIRMA Hidrolik motorların ne amaçla üretildiklerini ve hidrolik uygulanılışlarını araştrınız. sistemleri aracılığı ile hidrolik enerjiyi dairesel harekete dönüştürür.ÖĞRENME FAALİYETİ-7 ÖĞRENME FAALİYETİ-7 AMAÇ Bu bilgi yaprağında hidrolik motorlar ile ilgili hesaplamaları öğreneceksiniz. HİDROLİK MOTORLAR 7. motora giren sıvının miktarına bağlıdır.1:Hidrolik Pompa Ve Motorlar Aynı Pensibe Göre Çalışırlar Hidrolik motorların devir sayıları. basınçlı olarak girer. sistemlere 7. 65 .

2. hidrolik pompalarda olduğu gibi çeşitlendirilir.5).8). 1. Basınçlı sıvı girişi Şekil 7.Hidrolik Motorların Çeşitleri: Hidrolik motorlar.4: Dişli Çark Sistemli Motorlar 66 . 3. Dişli çark sistemli motorlar (Resim 7.Motor gövdesi Dişliler Şekil 7.2 : Hidrolik Motorun Bir Elemam Şekil 7.2.3 : Hidrolik Motor ile Döndürmesi Dairesel Hareket Elde Edilmesi Prensibi 7.4). Paletli motorlar olmak üzere 3 tipte incelenir (Şekil 7. Pistonlu motorlar (radyal ve eksenel) (Şekil 7.

FTvve FN gibi kuvvetlere ayrışarak bir moment meydana getirir. iter.) Şekil 7.6.7: Radyal Pistolu Motor 67 . Eğik Eksenel Pistonlu Motor Emme valfi Baskı yayı Piston Eksantrik mil piston dikey konumda Çıkış Şekil 7.5: Eksenel pistonlu motor ve çalışma prensibi (Eğik bir düzlem üzerinde kayan eksenel piston ve kendi ekseninde dönen bir tamburdan meydana gelir.Şekil 7. F yönünde giren sıvı pistonu.

m) M = Moment (döndürücü tesir) P = çevresel kuvvet (kgf).Hidrolik Motorlarda Döndürme Momenti Ve Hesaplanması: Hidrolik motorlar dönerken döndürme momenti meydana gelir. Gemi sanayisinde. gibi)yaygın kullanılır.m) veya (daN. Haddehane ve döküm sanayisinde Ağır iş makinelerinde (greyder.3. 68 . kepçe vb.Şekil 7. nın üzerine çıkmalıdır. Taşıtlarda.4-Hidrolik Motorların Kullanım Alanları: Takım tezgâhlarında. M = P. 7.8 Paletli Motor Kesiti 7. (daN) R = çevresel yarıçap (m) Hidrolik motorların seçimi yapılırken bulunan değerlerden % 40 büyük değerler tercih edilmelidir. gibi rakamlar düşük devir sayılır. Döndürme momenti aşağıdaki formülle bulunur. Bu oluşan moment hesaplanarak motor tipi tercihi yapılmalıdır. Hidrolik motorların devir sayıları bakımından 100 devir/dk. R (kgf. Demir ve çelik sanayisinde. Bu değerler 1000 devir/dk.

fren yapma özellğine sahiptirler. Harekete geçmeleri kolaydır. Her tür makineye takılarak çalıştırılabilme özellikleri vardır. Hız ayarı kademesiz yapılabilir. Debisi azaltılarak yavaşlatma.5-Hidrolik Motorların Üstün Yönleri: Kullanım alanı yönünden ekonomiktirler. Yön değiştirme kolaylığı vardır. 69 .7. Dönmeye devam ederken hız değiştirme kolaylığı vardır.

UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ İşlem Basamakları Hidrolik motorların döndürme momenti hesaplamalarını yapınız. 70 . Öneriler Bilgi yaprağındaki örneklemelerden faydalanınız.

ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME 1-Hidrolik enerjiyi dairesel harekete çeviren hidrolik sitem elemanı hangisidir? a)Pompa b)Hidrolik motorlar c)Hidrolik silindirler d) Depolar 2-Aşağıdakileden hangisi hidrolik motor çeşidi değildir? a)Dişli çarklı motorlar b)Pistonlu motorlar c)Paletli motorlar d) Diyaframlı pompalar 3-Hidrolik motorlarda devir sayıları en az ne olmalıdır? a)1000 dev/dak b)750 dev/dak c)500 dev/dak d) 250 dev/dak 4-Hidrolik motorlar aşağıdaki alanların hangisinde kullanılmaz? a)Demir sanayiinde b)Taşıtlarda c)Fırıncılıkta d) İş makinelarında 5-Aşağıdakilerden hangisi hidrolik motorların üstün yönlerinden değildir? a)Ekonomiktirler b)İlk hareketleri kolaydır c)Kademesiz hız ayarı yapılır d)Hiçbiri 71 .

72 .Doğru cevaplarınızın sayısını belirleyerek kendinizi test ediniz.Hatalarınızı bilgi yapraklarına tekrar dönerek düzeltiniz.CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 B D A C D DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız.

Hidrolik sistemlerdeki silindirlerin istenilen yönde çalışmalarını. 8. iş yapan elemanların istenilen yönde çalışmalarını sağlar. hidrolik 73 .Valf Çeşitleri: Hidrolik sistemlerde kullanılan valfler yaptıkları işlere göre a) Yön kontrol valfleri. 8.hidrolik sistemlerdeki sıvının basıncını. sıvının yönünü kontrol etmektir. b) Basınç kontrol valfleri. Robot sistemli çalışan makineler.yazılı ve görsel kaynakları araştırarak valflerin üretiliş amaçlarını ve kullanım alanlarını araştırınız. yolunu açıp kapamak. 8. 8. VALFLER Valfler. yönünü ve debisini kontrol eder. c) Akış (hız) kontrol valfleri.2. hidrolik sistemlerin en önemli elemanlarındandır.makinecilikte el değmeden yapılan otomasyon işlemleri örnek olarak gösterilebilir. yönünü kontrol etmek için kullanılan devre elemanlarıdır.Valflerin Görevleri: Valfler . Hidrolik sistemlerde hidrolik silindirlerin hareketini ileri-geri. Sisteme istenilen yönlerde sıvı gönderir. sıvının istenilen yöne yöneltilmesini. Hidrolik sistemlerde akışkanın basıncını ayarlamak.1. uzaktan kumanda edilebilen valfler hizmete sunulmuştur. ARAŞTIRMA Çevrenizde hidrolik sistemler ile iş yapan firmaları ziyaret ederek. Hidrolik sisteme gönderilen basınç oranı valfler yardımı ile ayarlanır. uçaklarda otomatik olarak yapılan hareketler.ÖĞRENME FAALİYETİ-8 ÖĞRENME FAALİYETİ-8 AMAÇ Bu bilgi yaprağında valfler hakkında bilgi sahibi olacaksınız. Elektroniğin gelişmesine paralel olarak programlanabilen. Çalışan. hidrolik motorların istenilen yönde dönmesini kontrol eder. d) Çek valfler olarak çeşitlendirilir.2.1. Yön Kontrol Valfleri: Yön kontrol valflerinin hidrolik sistemlerdeki görevi. İşlemini tamamlayan sıvının depoya geri dönüşünü gerçekleştirir.

Sürgü ileriye itilmiş (B yönünde hareket oluşur ).sola yönlendirmekte kullanılırlar.1' de Birinci konumda sürgü geriye çekilmiş (A yönünde hareket oluşur). yapıları birbirlerinden farklıdır. 8.hidrolik valfler ve servo valfler üretilmiştir. hiçbir işlem olmaz.1. 74 . Silidirden çıkan yağın depoya geri dönüşü. piston ile silindir gömleği arasında sürtünen yüzeylerden oluşmaktadır Şekil 8. Sürgülü Yön Kontrol Valfleri: Sürgülü yön kontrol valfleri el ile mekanik. Bu valflerin konum değiştirmesi sürgünün ileri . elektromanyetik olarak kontrol edilirler. konumunda silindiri A yönünde. Sıvının yolu silindire açık (Pistonu A yönünde hareket ettirir). Teknolojinin gelişmesiyle birlikte otomatik kumandalı devrelerde. 3. uzaktan kumandalı elektromanyetik valfler.2. Yuvarlak (dönerli) yön kontrol valfleridir. Valfin 1. Nötr konum. hidrolik sistemin basıncı ve iş gören makinelerin özellikleri dikkate alınmalıdır. Valflerin seçiminde çevre şartları. Bunlar: Sürgülü yön kontrol valfleri.1: Sürgülü Yön Kontrol Valfi Kesiti Şekil 8. İstenildiği an yön değiştirme kolaylığı sağlar. konumunda B yönünde hareket ettirir.). Sürgüleri. Çalışma ve görev yapma şekilleri aynı olmasına rağmen. Akışkan silindire ters yönde girer (Silindirin B yönünde hareketini sağlar.1. Yön kontrol valflerinin hidrolik sistemlerde en çok kullanılan iki çeşidi vardır. Basınçlı sıvının sürgülü yön kontrol valfine girişi. elektro . Şekil 8.motorların dönme yönlerini sağa .1 ' de görüldüğü üzere piston ve piston kolundan oluşup sürtünerek çalışırlar.geri hareketleriyle olur.

3 ' te pompadan gelen sıvı silindire girerek silindiri ileri doğru hareket ettirir. Silindire iş yapmak üzere giden basınçlı sıvı. bir mile bağlanmış yuvarlak başlık döndürülerek sağlanmış olur (Şekil 8. yol sayısı ve konumlarına göre anılır ve adlandırılır. 3). yuvarlak parçaya açılan (+) biçiminde açılmış yollarla sıvı yönlendirilir. Bir silindirde pistonun ileri gitmesi ve geri gelmesi 2 konum olarak adlandırılır (Şekil 8. (T) Depoya dönen sıvı. 2: 4/3 Yuvarlak (Dönerli) Yön Kontrol Valfi Kesiti Şekil 8 2' de yuvarlak yön kontrol valfinde (P) Pompadan gelen basınçlı sıvı. Yön kontrol valflerinde bağlantı sayısı yol olarak adlandırılır.1. 4/2’ lik bir valfin tanımlamasını yaparsak: Şekil 8. Bir yön kontrol valflerinin ifade edilmesinde önce yol. olarak tanımlanır. Yuvarlak valflerde. 8.2.2.3. Silindirden dönen sıvı depoya dönüyorsa bu valf 4 yolludur.8. sonra konum ifade edilir. Sıvıya yön verme işlemi.1.2. 75 . Hidrolik motorlarda veya silindirlerde yön değiştirme.2). Şekil 8. Silindirden dönen sıvı. Yuvarlak (Dönerli) Yön Kontrol Valfleri: Sürgülü yön kontrol valflerinde sıvının yönünün değiştirilmesi doğrusal hareketlerle yapılır. iş yapma durumuna konum denir. Yön Kontrol Valflerinde Yol Ve Konum: Yön kontrol valfleri.

Şekil 8.3: 4/2’ Lik Yön Kontrol Valfi Kesiti Şekil 8. 2 veya a.T = 4 yollu olduğunu anlatır. valfin 1 konumlu olduğunu. b çalışma pozisyonlarını. A = Silindire bir yönden giren uç (çalışma hattı).4. Sembollerin çiziminde kareler kullanılır (Şekil 8. B =. 8. 1 kare. O Sıfır.Konum Şekil 8. 1 . valfin 2 konumlu olduğunu.P . 4).2. A ve B = 2 konumlu olduğunu. A . : Yön Kontrol Valf Konumlarının Sembolle İfadesi 76 .A P T 1. 3 'te. Yön Kontrol Valflerinin Sembollerle İfade Edilmesi: Yön kontrol valflerini sembollerle ifade ederken çiziminde ve okunuşunda bazı kurallar vardır. 2 kare.B .1. nötr konumlu olduğunu. Silindire diğer yönden giren uç (çalışma hattı). P = Pompadan gelen uç (basınç hattı). oklar akışkanın hareketini ve yönünü anlatır.Konum 2. T = Tanka (depoya) dönen uç (dönüş hattı).

S.Z = Pilot kontrol hatlarını.B. 2 = Konum numaralarını ifade eder. 1. A. X.Şekil 8.T = Dönüş hatlarını. 0 = Nötr pozisyonu.C = Çalışma hatlarını. Servis Pozisyonları: açık merkez iki emiş hattı birleşik.5: Yön Kontrol Valflerinin Sembol ile Açıklanması Yön kontrol valflerinde sıvının geçtiği yol ağızları büyük harflerle ifade edilir. açık merkez kapalı merkez 77 .Y. P = Basınç hattını R. L = Sızıntı hattını.

Tabla geriye dönerken 2. 78 . 1.2.1. a) Normalde açık valfler b) Normalde kapalı valfler Normalde Açık Valfler: Takıldıkları yerlerde pompadan gelen basınçlı sıvı.6 'daki taşlama tezgahı tablasının 2 konumu vardır.1.1. valfin (P) yolundan girip çıkış yolu (A) dan geçerek çalışma hatlarına direkt olarak ulaşıyorsa bu tip valflere normalde açık valfler denir (Şekil 8.2. Bu tip valfler imalat aşamasında açık veya kapalı olarak yapılırlar.5.6: 4/2 Valfin Taşlama Tezgahında Uygulanışı Şekil 8.5. 8.Şekil 8. konumda tabla 1 no' lu yönde giderken 1 no' lu mandala çarparak geriye döner. konumda 2 no' lu mandala çarparak gidiş . Yön Kontrol Valflerinin Çeşitleri: Yön kontrol valfleri kullanış ve yapılış amaçlarına çeşitlendirilebilir: Yapılış biçimlerine göre (normalde açık 1 normalde kapalı) Yol ve konumlarına göre Kumanda ediliş biçimlerine göre göre aşağıdaki gibi 8.7). Yapıliş Biçimlerine Göre Yön Kontrol Valfleri: Yön kontrol valfleri kullanma amaçlarına göre monte edildikleri yerlerde iki şekilde görev yaparlar.geliş işlemini bitirir.

Akışkanın yolunu açmak için valfin butonuna bir itme kuvveti uygulanması gerekir. 2 konumlu yön kontrol valfi ) (3 yollu.2. Genel olarak açma ve kapama olarak görev yaparlar. iki çalışma konumu vardır. 2 konumlu yön kontrol valfi ) (3 yollu.9). .4 / 2 valf d. Bir girişi bir de çıkışı vardır (Şekil 8. Bu tip valfler basınçlı akışkanın çalışma hatlarına direkt olarak gitmesinin istenmediği durumlarda kullanılır (Şekil 8. 2 konumlu yön kontrol valfi ) (4 yollu. 3 konumlu yön kontrol valfi ) (4 yollu.5. Yol ve Konumlarina Göre Yön Kontrol Valfleri: a.3 / 3 valf e. 2 konumlu yön kontrol valfi ) 2 / 2 Valfler: Bu valflerde iki yol.5/ 2 valf (2 yollu.2 / 2 valf b.7: Normalde Açık Valf Kesit ve Sembolü Normalde kapalı Valfler: Pompadan gelen basınçlı akışkanın yolu normal durumda kapalıdır.2. Şekil 8.3 / 2 valf c.Şekil 8.8). 79 .1.4 / 3 valf f.8: Normalde Kapalı Valf Kesit ve Sembolü 8. Bundan dolayı 2/2’ lik valf denilmiştir. 3 konumlu yön kontrol valfi ) (5 yollu.

Şekil 8.Şekil 8.T) den tanka döner. Genel olarak tek etkili silindirlerde açmakapama görevi yaparlar. konumda yine (P) den giren akışkan (B) den geçerek piston kolunu geriye çeker.Hidrolik sistemlerde elle kumandalı olarak geri dönüşü yaylı olan 3/2 valfler kullanılır (Şekil 8. Çift etkili silindirlerin çalıştırılmasında kullanılır. Şekil 8.9: 2 / 2 Valf Kesit ve Sembolü 3 / 2 Valfler: Üç yollu. iki çalışma konumlu valflerdir. Akışkan (A .T) yolundan tanka dönüş yapar Şekil 8.11: 4 / 2 Valf Kesit ve Sembolü 80 . konumda (P) den girer ve silindire (A) yönünde iş yaptırır (B . iki çalışma konumlu valflerdir.10: 3 / 2 Valf Kesit ve Sembolü 4 / 2 Valfler: Dört yollu. 2.11 'de pompadan gelen basınçlı sıvı 1.10).

81 .13). Üç farklı görevin yerine getirilmesi gereken yerlerde tercih nedenidirler. Ayrıca 5/2 valfler çift depo ile çalışmaya elverişli yapıdadırlar (Şekil 2.13: 4/3 Valf Kesit ve Sembolü 5/2 Valfler: Beş yollu. Merkez konumu açık veya kapalı olabilir (Şekil 8. 1. çift etkili silindirlerin kontrol ve kumandasında yaygın kullanımı söz konusudur. 20). Hidrolik motorların kontrol edilmesinde ve çift etkili silindirlere kumanda edilmesinde tercih edilirler.12). 19 ve 2. üç konumlu valflere denir. Titreşimsiz çalışma özelliklerine sahiptir. Şekil 8. 3/3 valflerin iki çalışma konumu ve bir nötr konumu vardır. ve 2. (O) konumu nötr. Şekil 8. Değişik tiplerde yapılmalarına rağmen.12: 3 / 3 Valf Kesit ve Sembolü 4/3 Valfler: Dört yollu . Elektromanyetik yapılı olanlarda elektrik sinyali olmadığı zaman yayın etkisi ile nötr konuma gelir (Şekil 8.3/3 Valfler: Üç yollu. iki çalışma konumlu valflere denir. Bir taraftan yay ile merkezlenir. konumları çalışma konumlarıdır. 5 / 2 valflerin önemli özelliği.üç konumlu valflere denir. silindire giren basınçlı sıvının diğer elemanlara da gönderilmesine ve yol vermesine yardımcı olmasıdır. 50: Resim 2.

Şekil 8. Yani küçük kuvvetlerle büyük kuvvetlerin elde edilmesini sağlarlar.14: 5/2 Valf Kesit ve Sembolü Servo Yön Kontrol Valfleri: Servo valfler. Resim 8.15: Servo Valf Kesit ve Sembolü 82 . giriş kısmındaki küçük elektrik sinyalini büyük çıkış sinyaline dönüştürürler. Örneğin taşıt direksiyonlarında direksiyona etki eden küçük bir kuvvet.08 Watt' lık bir sinyal ile 100 kw' lık bir güç elde edilebilir (Şekil 8. Ayrıca belirli pozisyonları sürekli olarak tutmaya ve muhafaza etmeye yararlar.3). 15. servo valf mekanizması aracılığı ile tekerleklerin döndürülmesinde büyük bir momente dönüşür.Şekil 8. Elektrohidrolik düzenlemelerde yaygın olarak kullanılırlar. 0. Dolayısıyla tekerleklerin kolay dönmesi sağlanır.

elektronik kumanda sistemleri ile uzaktan kumanda edilebilen valflerde üretilmiştir. 83 . Basıncın çıkış miktarını giriş kısmındaki elektrik sinyali ile orantı yaparak ayarlarlar (Şekil 8.1. Oransal valflerin programlanabilir olması ile hidrolik devreler programlanarak çalıştırılabilir. Şekil 8.3. Kumanda Ediliş Biçimlerine Göre Valfler: Hidrolik sistemlerde yön kontrol valflerinin kumanda ediliş biçimleri değişik şekillerde olmaktadır.5.4).16 . Kumanda edilişierine göre yön kontrol valfleri şekil 8. açık durumdan ka-palı duruma geçişlerde sürekli sıvı miktarı kontrol edilir.16: Oransal Elektromanyetik Yön Kontrol Valf Kesiti ve Sembolü 8. 2.Resim 8. Oransal valflerde genellikle kapalı durumdan açık. Elle. otomatik ve yarı otomatik kumanda şekilleri olabildiği gibi. mekanik.Oransal Valfler Girişteki elektrik sinyallerini kuvvete dönüştürerek çalışırlar.17 de tablo biçiminde verilmiştir.

84 .

Şekil 8.17: Yön Kontrol Valflerinin Kontrol Resim ve Sembolle İfade Edilmeleri 85 .

Doğrudan etkili emniyet valfi . Basınç sıralama valfleri.19: Doğrudan Etkili Ayarlanabilir Emniyet Valfinin Kapalı Konumu 86 .2.2.2. Hidrolik devreyi ve çalışan elemanları korur.1. Böylece yüksek basınçlardan devre elemanları korunmuş olur. Basınç düşürme valfleri.8.Pilot kontrollü emniyet valfi 8.Emniyet Valfleri Emniyet valflerinin üç çeşidi vardır: .2.2. (Şekil 8. Boşaltma valflere. Devrenin çalışma basıncının belli bir değerin üzerine çıkmasını engelleyerek sistemin düzenli ve güvenli çalışmasını sağlar (Şekil 8. P Yay ayar vidası A Şekil 8.1: Basınç Kontrol Valfi 8.2. Ayar vidası ile basınç istenilen değerlere ayarlanabilir.8. Şekil.Doğrudan Etkili Emniyet Valfi: Hidrolik devrelerdeki akışkanın basıncını önceden belirlenmiş değerler arasında tutarak sistemi emniyete alır.2. Basınç Kontrol Valfleri: Hidrolik sistemlerde pompanın bastığı sıvının basınç değerini belli sınırlar arasında tutar.19).18).Dolaylı etkili emniyet valfi . Basınç hattı üzerine montajı yapılır. Basınç kontrol valfleri çalışma fonksiyonları bakımından dört çeşittir: Emniyet valfleri.

2.21) Şekil 8.1. Böylece pompadan gelen basınçlı sıvı ile valf içindeki sıvı dolaylı olarak orantılı bir şekilde ayarlanmış olur. (Şekil 8.20) Piston dolaylı etkilenme piston konik kaplama yay Şekil 8.Dolaylı Etkili Emniyet Valfi: Hidrolik devrelerde basınç hattına takılarak sistemin basıncını kontrol eden valflerdir.2.8. Bu valflerde basınçlı sıvı (P1) basıncı ile pistonu iterken. sıvının bir kısmı da (P2) basıncı ile diğer pistonu kapatmaya zorlar. yüksek basınçlı düşük debili sıvıya yol verme yöntemi ile çalışırlar. (Şekil 8.20: Dolaylı Etkili Emniyet Valfi Kesiti 8.2. Emniyet valfinin üzerine ayrıca pilot kontrol (uyarı) valfi bağlanarak emniyet valfin de erken açılma olmamasını sağlar.4-Pilot Kontrollü Emniyet Valfi: Bu valfler.2.21: Pilot Kontrollü Emniyet Valfi Kesiti ve Sembolü 87 .3.

2: İki Yollu Basınç Düşürme Valfi Kesiti ve Sembolü Üç Yollu Basınç Düşürme Valfi: Valfe giren sıvının basınç değerini indirgemek için kullanılırlar.2. istenilen değere ayarlanabilir. 88 .22 'de (A) kanalından giren ve basıncı (P1) olan sıvı pistonu itmeye zorlar. Şekil 8. istenilen değerlere ayarlanabilir. çıkış kısmında belirli değerlere indirgenir.Basınç Düşürme Valfleri: Hidrolik sistemlerde birden fazla motor veya silindirin kullanıldığı yerlerde çalışırlar. Pistona bağlı yayın itme kuvveti ile sıvının itme kuvvetlerinin dengelenmesi sonucunda (A) kanalından giren basınçlı sıvı (B) kanalından basınç değeri düşürülmüş olarak çıkar. Silindirlerden birinin basıncının diğerinden düşük olması gerekebilir. Şekil 8.23' de (A) kanalından giren ve basıncı (P1) olan akışkan (F2) kuvveti ile pistonu yaya karşı iterek gövde ile piston arasındaki dar kesitten geçer ve (B) den basınç değeri indirgenmiş olarak çıkar. Çalışma prensibi olarak giriş kısmından valfe giren basınçlı sıvı.8.5. Sıvının bir kısmı depoya geri döner. Ayar vidası ile basınç. Ayar vidası ile basınç.2. Değişik çalışma basınçları elde etmek için silindir veya motorlardan önce bağlanır. Çeşitleri: İki yollu basınç düşürme valfi Üç yollu basınç düşürme valfi İki Yollu Basınç Düşürme Valfi: Şekil 8. Takıldıkları yerlerde sisteme daha düşük değerde basınç gönderme görevi yaparlar.

6. ve farklı işlemler yapması istenilen durumlarda tercih edilir. birden fazla hidrolik motor veya hidrolik silindirin değişik zamanlarda devreye girmesi. Normalde kapalı konumda olurlar.Basınç Sıralama Valfleri: Hidrolik sistemlerde. Çalışma sırasında (P1) basıncı (P2) basıncından fazla olduğu zaman pistonu hareket ettirerek sıvıya yol verir (Şekil 8.Şekil 8. Basınç düşürme işlemi önceden ayarlanır.23: Üç Yollu Basınç Düşürme Valfi Kesiti ve Sembolü Şekil 8.2.2.24: Üç Yollu Basınç Düşürme Valfinin Devre Üzerinde İfade Edilmesi 8. 89 . Pompadan gelen basıncın sırası ile silindirlere ve motorlara gönderilmesi işlemi düzen içinde gerçekleştirilir. 25).

7.2.27: Boşaltma Valfi Kesit ve Devre Üzerinde İfade Edilmesi 90 .Şekil 8.25: Basınç Sıralama Valfi Kesit ve Sembolü Şekil 8. Normalde kapalı olan valfe gelen sıvı (X) sinyali ile kendiliğinden açılır ve sıvı depoya geri gelir (Şekil 8.Boşaltma Valfleri: Hidrolik devreli sıkma ve bağlama kalıplarındaki silindirlerde tercih edilir. Şekil 8.27).26: Basınç Sıralama Valfinin Hidrolik Devre Üzerinde İfade Edilmesi 8.2. Boşaltma valflerinin çıkışları depoya bağlıdır.

sıvı belirli bir değerde geçer. Böylelikle silindir veya motorların hızını istenilen oranlarda ayarlama görevini yerine getirirler (Şekil 8.1.3.2.29: Sabit Akış Kontrol Valfi Şekil 8.Akış Kontrol Valfleri: Hidrolik sistemlerde hidrolik motorlara veya hidrolik silindirlere giren sıvı miktarını ayarlama görevinde tercih edilirler. kol. Şekil 8.31 'de pompadan (P) gelen sıvının istenilen miktarda geçmesi için ayar vidası ayarlanır.Ayarlanabilir Akış Kontrol Valfi: Hidrolik motorlar veya silindirlerde akışkanın hızının değişken. Ayarlanabilir akış kontrol valfi.3.2.2. 29-30)Sabit akış kontrol valflerinde belirli bir kesitten geçen akış miktarı ayarı yapılamadığından.1.30: Ayarlanabilr Akış Kontrol Valfi 8. Bu valflerde açma kapama bir vida.1. 8.1.3. Şekil 8. Değiştirilmesi olanaksızdır (Şekil 8. Çek valfler.8. Yavaşlatma valfi.2.28). ayarlanabilir olması gereken durumlarda tercih edilir.3. 29). Çek valfi ayarlanabilen akış kontrol valfi. Şekil 8. 91 . kamlı düzen ya da otomatik olarak değişik şekillerde dizayn edilebilir. Sıvının geçtiği kesit sabittir.28: Akış Kontrol Valfi 8.Sabit Akış Kontrol Valfi: Hidrolik sistemlerde hidrolik motorlar veya silindirlere gönderilecek sıvının miktarını azaltmak ve kontrol etmek için sabit kapasiteli akış kontrol valfleri tercih edilir.2.Akış Kontrol Valflerinin Çeşitleri: Sabit akış kontrol valfi. Bu özelliklerinden dolayı evlerdeki muslukların yaptıkları görevleri yaparlar (Şekil 8.

8.2.3.1.3-Yavaşlatma Valfleri:

İğneli kısıcı

Radyal kısıcı

Aksiyal kısıcı

Eğik düzlemli kısıcı

Helisel kısıcı

Kamlı kısıcı

Şekil 8.31:Ayarlanabilir Akış Kontrol Valfi Kısıcıları

8.2.3.1.3-Yavaşlatma Valfleri:
Hidrolik sistemlerde, silindirlerdeki pistonun hızı veya diğer elemanların belli zamanlarda hızlarını azaltmak için tercih edilir. Silindire giden sıvının miktarını azaltmak yoluyla piston hızı yavaşlatılmış olur. Yavaşlatma valfleri genel olarak bir kam hareketi ile otomatik olarak çalışır.Kamın valfin makarasına bastığı noktada yavaşlatma başlamıştır.Yavaşlatmanın hızı, kamın eğimine bağlı olarak değişir (Şekil 8.32).

A Giriş Yavaşlatma valfi yay
Şekil 8.32: Yavaşlatma Valfi Elemanları

92

8.2.3.1.4- Çek Valfler: Bir yönden sıvının geçişine izin veren, diğer yönden sıvını geçişine vermeyen valflerdir. Valf içinde bir yay, bilye veya konik bir kapama parçasından oluşur. Şekil 8.33 'te sıvı (A) kanalından girerek bilye veya konik parçayı iter ve direkt olarak (B) kanalından çıkar.

B

A

Konik kapama parçalı A B
Şekil 8.33: Değişik Tiplerde Çek Valf Kesiti

bilyalı

8.2.3.1.5-Çek Valfi Ayarlanabilen Akış Kontrol Valfi: Hidrolik sistemlerde silindir içindeki pistonun her iki yöndeki gidiş - gelişlerini kontrol eden silindirin giriş ve çıkış hatlarına takılan valflerdir. Sıvının miktarı ve yönünü sınırlar. Şekil 8.34'te (A) kanalından giren sıvı ayarlanabilen bir kesitten geçerken sistemde çek valf bulunduğundan ayarlama kolay yapılır.

Şekil 8.34: Çek Valfli Ayarlanabilir Akış Kontrol Valf Kesiti

8.2.3.1.6- Akışkanın Kontrol Edilmesi: Hidrolik sistemlerde akışkanın kontrol edilmesi üç şekilde olur . 1. Hidrolik silindire giden sıvının kontrolü: Pompa ile silindir arasına akış kontrol valfi yerleştirilerek çift etkili silindirlerin kontrolu sağlanır. 2. Hidrolik silindirden çıkan sıvının kontrolü: Silindirden çıkan akışkanın kontrolü silindirden hemen sonra akış kontrol valfi takılarak sağlanır. 3. Silindire giden ve bir kısmı yağ deposuna dönen sıvının kontrolü: Akışkan, silindire girmeden bir kısmı akış kontrol valfinden geçerek depoya dönerken yapılan kontroldür.

93

UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ
İşlem Basamakları - Yön kontrol valflerinin görev ve sembolleri hakkında bilgi sahibi olunuz. - Basınç kontrol valflerinin görev ve sembolleri hakkında yeterli bilgi sahibi Bilgi yaprağındaki ilgili konulara olunuz. bakınız. - Akış kontrol valfleri ve sembolü hakkında bilgi sahibi olunuz. Öneriler

ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME
1-Hidrolik sistemlerde sıvıların yolunu açan,kapatan ve kontrol eden devre elemanı aşağıdakilerden hangisidir? a)Hidrolik pompa b)Valf c)Hidrolik silindir d)Hidrolik motor 2-Aşağıdakilerden hangisi valf çeşitlerinden değildir? a)Yön kontrol valfleri b) Basınç kontrol valfleri

94

6-Hidrolik sistemlerde sıvı miktarını kontrol etmeye yarayan valf türü hangisidir? a)Yön kontrol valfleri b) Akış kontrol valfleri c) Basınç kontrol valfleri d) Çek valfler 95 . 5-Aşağıdakilerden hangisi basınç kontrol valfi çeşidi değildir? a)Emniyet valfleri b) Boşaltma valfleri c) Basınç düşürme valfleri d) Servo kontrol valfleri .c)Akış kontrol valfleri d) Tandem valfler 3-Sistemde sıvıların yönünü kontrol eden valf hangisidir? a)Yön kontrol valfleri b) Basınç kontrol valfleri c)Akış kontrol valfleri d) Çek valfler 4-Pompanın bastığı sıvının değerini belli sınırlar içinde ayarlayan valf çeşidi hangisidir? a)Yön kontrol valfleri b) Akış kontrol valfleri c) Basınç kontrol valfleri d) Çek valfler .

CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 6 B D A C D B DEĞERLENDİRMELER Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız.Hatalarınızı bilgi yapraklarına tekrar dönerek düzeltiniz. 96 .Doğru cevaplarınızın sayısını belirleyerek kendinizi test ediniz.

2. 9. Yaylı akümülatörler. 9.1 :Akümülatör Çeşitleri 97 . b) Sistemde oluşabilecek ani şokları ortadan kaldırır. 4. Pistonlu akümülatörler. hidrolik enerjiyi basınç altında depolayan elemanlara denir. d) Isı yükselmelerinde sıvıyı soğutur. Ağırlıklı yaylı balonlu gazlı pistonlu Şekil 9. 3. c) Sızıntılardan kaynaklanan verim kayıplarını karşılar.1 . Balonlu akümülatörler. Diyaframlı akümülatörler. Ağırlıklı akümülatörler. HİDROLİK AKÜMÜLATÖRLER Hidrolik sistemlerde gerektiği zaman kullanılmak için bulundurulan. Akümülatör Çeşitleri: 1. Görevleri ve Sembolü : a) Çalışma basıncını kontrol eder. 2. e) Pompa arızalarında ve elektrik kesilmelerinde sistemi kısa bir süre besleyerek hareketin tamamlanmasını sağlar. 9.ÖĞRENME FAALİYETİ-9 ÖĞRENME FAALİYETİ-9 AMAÇ Bu bilgi yaprağında hidrolik akümülatörler hakkında bilgi sahibi olup hidrolik boruların hesaplamalarını öğreneceksiniz. ARAŞTIRMA Hidrolik akümülatörlerin ne amaçla üretildiğini ve boru hesaplamaları hakkında ulaşabildiğin kaynaklardan bilgi edininiz. 5.

3: Yaylı Akümülatör 98 . Hidrolik devrelerde basınç düştüğü zaman dengeleme sağlanmış olur (Şekil 9.1. yayı yukarı doğru iter.9.2.Ağırlıklı Akümülatörler: Üstü açık silindire doldurulan akışkanın üzerine ağırlık konularak dengeleme yapılan akümülatör çeşididir.2.2: Ağırlıklı Akümülatör 9.3). P Şekil 9.2.2). Devredeki sıvı basıncının düşmesi durumunda ağırlığın etkisiyle akümülatör içindeki sıvının devreye basılması ile sistemin bir süre daha basınç normale dönünceye kadar çalışmasını sağlar (Şekil 9. Sabit basınç ve büyük hacim gereken yerlerde tercih edilir. Şekil 9.Yaylı Akümülatörler: Yaylı akümülatörlerde silindirin içine giren sıvının basıncı.

ve yağ girişinden (4) oluşur.5). Gazların sıkıştırılması prensibi ile çalışır (Şekil 9.4). Şekil 9.2.4.9.2. Şekil 9. Küçük hacimli işlemler için uygulanır (Şekil 9.4: Diyaframlı Akümülatör 9. kaynaklanmış veya dövülmüş bir basınç kabı (1). Gazlı akümülatörler de denilir.3. balonla birbirlerinden ayrılır.5: Balonlu Akümülatör 99 .Balonlu Akümülatörler: Kapalı bir silindir içine esneme özelliğine sahip (balon görünümlü ) bir eleman monte edilir. gaz girişi için valfler (3).Diyaframlı Akümülatörler: Bir silindir içindeki azot gazı diyaframı 1/10 oranında sıkıştırarak akışkanın basıncını artırır. Gaz ve akışkan.İçerisine azot gazı konularak dengeleme işlemi gerçekleştirilir. akümülatör balonu (2). Balonlu akümülatörler.

3. sıkıştırılan gaz genişler ve depolanan akışkanı devreye verir. Böylece. akışkanın bulunduğu alan (5) ve gaz bağlantılarıdır (6). korozyona dayanıklı dikişsiz olarak yumuşak çeliklerden yapılır. Rakorlardır.6). Pistona gelen basınçlı sıvının pistonu itmesi ile azot gazı sıkışır ve böylece basınç artar. Akışkan bölümü hidrolik devreye bağlıdır. Borular ve hortumlar. Borular ve Hortumlar 9.5.1 . Hidrolik sistemlerde borular ve bezli lastik hortumlar kullanılır. Basınç düştüğünde.9. Borular.1. gaz bölümünün yukarıda olduğu dikey konumdur.4).Yapısal özellikleri: Hidrolik devrelerde basınçlı sıvının depodan başlayarak alıcılara ve çalışma hatlarına kadar iletmekte kullanılırlar. piston contalarının akışkandaki toz parçacıklarının oluşturacağı tortudan korunduğu. Şekil 9. Büyük hacimli çalışmalar için tercih nedenidir (Şekil 9. piston (2) ile sızdırmazlık sistemi elemanı ve ön kapaklar (3. Ancak tercih edilen konum.6: Pistonlu Akümülatörler 9.3.3.Pistonlu Akümülatörler: Bir silindirin içinde pistonun üzerine azot gazı doldurularak imal edilir. bir yandan dahili basıncı alırken diğer yandan da gaz ve akışkan bölümleri arasında ayırma elemanı olarak kullanılan pistona kılavuzluk eder.2. dış silindir borusu (1). 100 . Silindir borusunun iki görevi vardır. TS 301' de ifade edilmiştir. Ana elemanlar. Pistonlu akümülatörler her konumda monte edilebilirler.Bağlantı Elemanları Hidrolik devre elemanlarının birbirleri ile bağlantılarının sağlanması ve basınçlı sıvıya iş yaptırmak üzere çalışacak bölümlere göndermekte kullanılan devre elemanlardır. Pistonlu akümülatörler akışkan bölümü ile gaz sızdırmazlığına sahip ayırma elemanı olarak kullanılan pistonlu bir gaz bölümünden oluşurlar.1. basınç yükseldiğinde pistonlu akümülatör dolar ve gaz sıkıştırılır. 9. 2. Gaz kısmı önceden azot ile doldurulmuştur. Hidrolik sistemlerde kullanılacak çelik boruların özellikleri DIN 2391. Bu elemanlar: 1.

Basınç Taşıyan Çelik Örgü 3. Borular ve lastik hortumlar.10: Çıkıntılı Boru Şekil 9. Boruların. yerine monte edilmeden iç kısımlarının su veya kimyasal maddelerle temizlenmesi gerekir.Hortum İç Tabakası (Elastomerdan) Şekil 9. 1000 bar basınca dayanıklı.11: Dıştan Vidalı Bağlantı Şekil 9. Lastik hortumların çalışma sıcaklıkları .40 oC ile + 90 oC arasındadır. Şekil 9. Çelik borular ve bezli lastik hortumlar kullanılacakları ölçülere göre standartlarIa belirlenmiştir.8: Rakor Kesit Şekil 9. oksijen kaynağından ve elektrik cihazlarından uzak çalıştırılmalıdır.Basınçlı sıvının çalışan alıcılara iletilmesinde bezli lastik hortumlar kullanılır.Üst Tabaka (Poliüretan) 2.7: Esnek Hortum 1. Bezli lastik hortumlar.7. Boruların takılıp sökülmeleri. 1 2 3 Şekil 9.8-9-10-11-12-13-14).7).13: Flanş Bağlantılı Boru 101 .9: Boru Bağlantısı Kesit Resmi Şekil 9. Çalıştıkları yerlerde metal talaşları olmamalıdır. üç kat tel tabaka ile örülmüş esnek hortumlardır (Şekil 9. Metal talaşları lastik hortumlara zarar verir. bakımı ve tamiri kolay olmalıdır (Şekil 9.12: Somunlu Boru Şekil 9.

Sızdırma ve kaçak yapmamalıdır.1.Boru Seçiminde Ve Montajında Dikkat Edilecek Noktalar: 1. Pompanın debisi. sızdırmaz ve güvenli olabilmeleri için ölçüleri uygun değerlerde belirlenmelidir.14:Boru Bağlantı Şekilleri 9. Boru bağlantılarında hata yapılmamalıdır. Üzerine yeterince hava alma musluğu takılmalıdır.785 × d 2 (mm 2 ) 102 .3.1. 6. Takıldıkları yerlerde kıvrım sayısı az olmalıdır. ve çalışma hattının özellikleri bilinerek hesap yapılmalıdır. 5. 9.2.3. Basınç hattında kesit daralmamalıdır. ortalama hızı. Gereksiz eklerden kaçınılmalıdır.3-Hidrolik Boru Çaplarının Hesaplanması: Hidrolik sistemlerde kullanılacak boruların dayanıklı. Boruların iç yüzeyleri pürüzsüz ve temiz olmalıdır. 3. Sisteme uygun çapta ve uzunlukta olmalıdır. 8. 7.Şekil 9. Bu özellikler : V ×d2 Q= (l/dk) 21 d= A= Q × 21 (mm) V π ×d2 4 = 0. 2. 4.

Örnek Problem: Bir hidrolik devrede debisi 40 I/dk olan akışkanın ortalama hızı 6 m/sn' dir. Sızdırmazlığı sağlamaları için özel imalat yöntemleri vardır. basınçlı akışkanın geçişine engel olmayacak şekilde imal edilmişlerdir (Şekil 9.21 = V 40. Bu formüllerde Q = Akışkanın (pompanın) debisi (I /dk.8 mm 2-Rakorlar: Hidrolik devrelerde boruların devre elemanlarına bağlanması için kullanılan aparatlardır. rakor Şekil 9.) V = Ortalama akış hızı (m/sn) d = Boru iç çapı (mm) A = Boru kesit a/am (mm2) dır. Şekil9.16: Rakor Bağlantı Kesiti 103 . Rakor iç kesitleri.Formülleri ile hesaplanır.16. Boruların birbirlerine bağlanmaları vida ve somun yardımıyla olur.15). Sistemde kullanılacak boru iç çapı ne olur? Verilenler: Q = 40 I/dk .21 = 11. V = 6 m/sn İstenilenler: d=? d= Q. 6 d= 11.8 mm' dir.15: Rakorlu Bağlantı Şekil 9. Sızdırmazlığı sağlamaları için vidaların alın yüzeylerine conta konulur.

4. Esnek lastiklerden yapılanlar perbunan.. chemigum gibi gereçlerden.Şekil 9. V) şekillerinde standart ölçülerde imal edilirler (Şekil 9.40 oC +120 oC .arası sıcaklıklara dayanıklıdırlar.U. bezli ve termoplastik gereçlerden (O ..yağ ortamında kayganlığa ve verimli çalışma yeteneğine sahiptir.19: T. hycar.21: 900 Eğik Rakor 9.Sızdırmazlık Elemanları Hidrolik devrelerdeki sıvının yüksek basınç altında çalışmasından dolayı devrede kaçak ve sızıntılar meydana gelebilir. Teflon gereçler uzun ömürlü olup aşınmaya karşı dayanıklı.vb. Sıvı kaçaklarını ve sızdırmayı önlemek için sızdırmazlık elemanları kullanılır. 104 . .20: 4 Lü Rakor Şekil 9. yüksek basınca ve sıcaklıklara dayanıklıdır. Bu durum sistemin verimini düşürür. Sızdırmazlık elemanları genellikle esnek lastik. flijon. gibi yüksek sıcaklıklara (+ 250 OC) dayanıklı gereçlerden imal edilirler.18: Düz Bağlantı Resim 9. poliamid.17: Düz Bağlantı Şekil 9. madeni yağlara dayanıklı olarak imal edilirler. Bezli gereçlerden yapılanlar. breon.22-23). Termoplastik olanlar teflon.Rakor Şekil 9. halon ve derlin.

22: Sızdırmazlık Elemanları Çeşit Ve Kullanım Yerleri Şekil 9.Şekil 9. Kremayer dişliye bağlı olan ibre de hareket ederek basınç değerini gösterir.5-Manometreler Hidrolik sistemlerde genellikle basınç hattına takılarak basınç ölçme görevi yaparlar. 1 bar = 1 cm2 yüzeye etkiyen 10 Newton kuwetin yaptığı basınçtır. yüksekliğindeki civanın hidro-statik basıncına eşittir. esnek yapıya sahip olan bakır borunun içinden geçerek manivela kolunu iter.( N/cm2) veya (1 2 kg/cm ) olarak da okunur.Aşırı basınç yükselmeleri meydana geldiğinde elektrik sinyali gönderip kontağın atmasını sağlar ve meydana gelebilecek kazalar önlenmiş olur.Bu basınç atmosfer basıncının üzerinde bir değerdir. Manometrelerde basınç at-mosfer (atü) cinsinden de ölçülür. 1 atm. Psi basınç birimi ile de ölçülür.24). Atmosfer basıncı 76 cm. Şekil 9. = 101 325 kN / m2 dir. Manivela koluna bağlı olan kremayer dişliyi hareket ettirir. Tezgâh veya makine çalışırken çalışma basıncı değerleri manometrelerden takip edilir. Belirli noktalara takılarak o bölgenin basıncı kontrol altına alınmış olur (Şekil 9.23: Sızdırmazlık Elemanları 9. Manometrelerin gösterdiği basınç efektif basınçtır. Hidrolik manometrelerde okunan basınç birimi bar’dır.24 'te ok yönünde giren basınçlı sıvı. 105 .

1 bar değerinde olmalıdır.Şekil 9. 106 . Çalışma basıncına bağlı olarak bağlantı vidası ölçüsü ve dış çapı uygun olmalıdır.1Manometre Seçiminde Dikkat Edilecek Noktalar: Çalışma basıncı ile iş basıncı uygun olmalıdır (ölçüm aralığı). Manometre her zaman gerçek değerleri göstermelidir.5.0.24: Manometre Kesiti ve Devredeki Konumu 9. Hassasiyetleri O .

örnek ve 107 . bilgilerden faydalanınız.UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ İşlem Basamakları Öneriler Bilgi yaprğındaki Hidrolik devrelerde kullanılan boru çaplarının hesaplamalarını yapınız.

ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME 1-Hidrolik enerjiyi basınç altında depolayan devre elemanının adı nedir? a)Pompa b)Hidrolik motor c)Hidrolik akümülatör d)Çek valf 2-Aşağıdakilerden hangisi akümülatör çeşitlerinden değildir? a)Yaylı akümülatör b)Balonlu akümülatör c)Pistonlu akümülatör d)Çek valfli akümülatör 3-Hidrolik devrelerde kullanılan boruların dayanabilecekleri en fazla basınç ne kadar olmalıdır? a)1000 bar b)500 bar c)250 bar d)100 bar 108 .

4.-50 0C c)-40 0C +90 0C d)150 0C 5-Aşağıdakilerden hangisi sızdırmazlık elemanı malzemesi değildir? a)Perbunan b)Bakır c)Poliamid d)Breon 6-Teflon sızdırmazlık elemanlarının dayanım sıcaklıkları ne kadardır? a)100 0C b)150 0C c)500 0C d)250 0C 7-Manometrelerin gösterdiği basınç ne tür bir basınçtır? a)Efektif basınç b)İndike Basınç c)Termik basınç d)Statik basınç 109 .Lastik hortumların çalışma sıcaklıkları ne kadardır? a) – 100 0C b)-80 0C.

CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 6 7 C D A C B D A

DEĞERLENDİRMELER Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız.Doğru cevaplarınızın sayısını belirleyerek kendinizi test ediniz.Hatalarınızı bilgi yapraklarına tekrar dönerek düzeltiniz.

110

ÖĞRENME FAALİYETİ-10 ÖĞRENME FAALİYETİ-10
AMAÇ
Bu bilgi yaprağında uygun hidrolik yağı seçimi yapılması hakkında bilgi sahibi olacaksınız.

ARAŞTIRMA
Hidrolik sistemlerde kullanılan yağlarda aranan özellikleri çeşitli kaynaklardan öğreniniz.

10- HİDROLİK YAĞLAR
10.1- Görevleri :
Hidrolik devrelerde kullanılan sıvılardır. Hidrolik enerjinin çalışan elemanlara iletilmesinde kullanılan sıvıların hidrolik akışkan olabilmesi için birtakım özelliklerinin olması gerekir. Hidrolik sistemlerde verimin alınabilmesi ve çalışan elemanların ekonomik ömrünün uzun olması için hidrolik yağlar kullanılır.

10.2-Akışkan Çeşitleri:
Su, Doğal yağlar, Sentetik (yapay) yağlar olarak üç gruptur.

Su:
Hidrolik sistemlerin bulunduğu ilk dönemlerde akışkan olarak su kullanılmıştır. Günümüzde de yüksek ısılı çalışma ortamlarının olduğu yerlerde, hidroelektrik santrallerinde ve türbinlerde su kullanılmaktadır. Fakat su paslanmaya (korozyon) sebep olduğundan mutlak kullanılması gereken yerlerde gliserin ya da pas önleyici kimyasallar katılarak kullanıma sunulmaktadır.

Doğal Yağlar:
Su kullanımının paslanmaya yol açması ve bazı olumsuzluklarının görülmesi sonucu, bitkilerden elde edilen ayçiçek yağı ve zeytinyağı hidrolik sistemlerde kullanılmaya başlanmıştır. Fakat yüksek basınçlarda uzun süre çalışması gereken yerlerde istenilen verime ulaşılamamıştır. Bu nedenle üreticiler sentetik yağ arayışına yönelmişlerdir.

111

Sentetik (Yapay) Yağlar:
Petrol ürünlerinden elde edilen yağlardır. Hidrolik sistemlerde akışkan olarak sentetik yağ kullanmanın amacı, hareket eden parçaların sürekli yağlanması nedeniyle oluşabilecek ısınma ve aşınmaları yok etmektir. Petrol ürünlerinden elde edilen yağlar yüksek sıcaklıklara karşı dayanıklılığı yüksek yağlardır. Hidrolik sistemlerde kullanılan yağlar, çalışan iki metal arasında bir yağ filmi tabakası oluşturarak aşınmayı azaltır. Verimin artmasına ve çalışan kısımların kendi-liğinden yağlanmasına yardımcı olur. Uzun süre yüksek basınç altında çalışabilecek ısıya dayanıklı, ihtiyacı karşılayabilen sentetik yağlar üretilmiş ve kullanıma sunulmuştur. ISO 6071 'e göre yağların çeşitleri şöyledir: HFA = Yağın su ile yaptığı (emüIsiyon) karışımdır. % 20 sentetik yağ ile % 80 su karışımından meydana gelir. HFB = Suyun yağ ile yaptığı (emülsiyon) karışımdır. % 60sentetik yağ ile % 40 su karışımından meydana gelir. HFC = İki veya daha fazla yağın su ile yaptığı (emülsiyon) karışımdır. % 60 'ı çeşitli sentetik yağlar, geriye kalan % 40 'ı sudur. HFD = İki veya daha fazla değişik özellikteki yağın (emülsiyon) karışımından meydana gelir. ISO 6071 'e ve SAE (Amerikan Mühendisler Birliği) standardına göre üretilen yağlar kış ve yaz mevsimlerine göre sınıflandırılırlar. Kış şartlarına göre; W10, W20, W30 gibi isimler alırlar. Bu rakamlar viskoziteyi ifade eder. W 10 düşük, W 40 yüksek viskozite anlamına gelir. Bu rakamlar yükseldikçe yağlar katılaşır, akıcılığı güçleşir. Hidrolik devreler için W10 - W20 numaralı yağlar, en iyi verimle çalışan yağlardır (Çizelge 10. 1). SAE Numarası 5W 10 W 20 W 20W 30 W 40 W 50 W Viskozite özellikleri -200 C ‘ ye göre 900 C ‘ ye göre Düşük Yüksek Düşük Yüksek 3 520 5 250 10 560 10 560 42 000 42 55 55 67 67 83 83 112

Tablo 10.1: SAE Standartlarına Göre - 20°C Ve 90°C Isı Arasında Ölçülen Sıcaklıklara Göre Yağ Numaraları ve Viskozitelerinin Ölçüleri

112

Yağlama yeteneği. viskozimetre ile ölçülür. Yağların viskozitesi çalıştıkları ortamın sıcaklığına göre değişir.3. Özgül ağırlık. Yaz ve kış ortamına göre çalışabilecek viskozitesi uygun hidrolik yağlar tercih edilmelidir. 113 . Isı yükseldikçe viskozitesi azalır. 10. Isı azaldıkça viskozitesi artar. Şekil 10. Viskozite: Sıvıların akmaya karşı gösterdiği dirence viskozite denir. Polimerleşme. Sistem ısındığında soğutma yapmalıdır. Bu özellikler şunlardır: Viskozite. Yağın viskozitesinin sıcaklığa bağlı olarak değişmesine viskozite indeksi denir.10. Hava kabarcıkları ise kavitasyon oluşturur.Çalışma şartlarından ötürü sistemin içine girebilecek pislikleri süzme özelliği olmalıdır. Rastgele yağların kullanılması sistemde olumsuzluklar meydana gelmesine neden olur. Yağlar. 11. Güç iletme özelliği bulunmalıdır. Oksidasyon. Yapışkanlık özelliğinden ötürü sızdırmazlık sağlamalıdır. ı) Film dayanımı. Devre elemanlarını ve çalışan kısımları yağlama özelliği bulunmalıdır. Bu yüzden oksijenle birleşmeye karşı direnci yüksek olmalıdır. Alev alma noktasıdır Bu özellikleri genel olarak sıralamak gerekirse. Yağların oksijenle birleşmesi yağın ekonomik ömrünü kısaltır.1 de bir saybolt viskozimetresi görülmektedir. Çalışan elemanlarda paslanma sorun olduğundan paslanmaya karşı koruyucu olmalıdır. Yağların ısı ortamlarında viskozitesi. Köpüklenme. Akma noktası. içindeki hava ve suyu kolayca dışarı atabilmelidir.Hidrolik Yağlarda Aranan Özellikler: Hidrolik yağlarda bazı özelliklerin bulunması şarttır. Bir biri üzerinde hareket eden parçalar arasında film tabakası oluşturmalıdır. (Su pasıanmaya neden olur.1. Sistemin düzensiz çalışmasına neden olur.) Yüksek basınçlarda çalışırken ısıya karşı özelliklerini kaybetmemelidir. Isıl genleşme. Güç kaybına neden olmamalıdır.3.

Kesitleri birdenbire daraltılmamalı.Yağların viskozitelerinin yüksek ve düşük oluşları hidrolik devrelerin çalış-tıkları ortamda sorun çıkarır. 10./m2 2 e×m Kinematik Viskozite: Akışkanın mutlak viskozitesinin kendi yoğunluğuna olan oranıdır. Viskozite düşük olduğunda ise pompa verimi düşer. Akışkan hareket halinde olduğu için dinamik viskozite de denir. Yüksek viskozitede ısı yükselir. borular keskin (90°) köşeli bükülmemelidir. (Şekil 10. Birimi (Stoke) dir. Hidrolik sistemler için çalışma ortamları ve ısıları iyi hesapla-narak yağ tercihi yapılmalıdır. Boruların kıvrım biçimi köpüklenme nedeni olabilir.2). Köpüklenme: Hidrolik devrelerde yağın içine hava karışmasıyla meydana gelen durumdur. sistemin verimsiz ve titreşimli çalışmasına sebebiyet verir. Sistemin basıncı da azalır. emiş ve dönüş hattı arasına ara perde konularak türbülansa izin verilmemelidir (Şekil 10.1 Ns.1: Saybolt Viskozitemetresi İle Yağların Ölçümü Viskozite Çeşitleri: Mutlak Viskozite: Birbiri üzerinde kayan akışkanların kendi hareketleri arasında oluşan dirençtir. 1 Poise = dyn × s = 100 cp (centipoise) = 0. Bu olumsuzluğu ortadan kaldırmak için.2. Köpüklenme.2) iç yüzeyleri düzgün olmalıdır. Büyük kavislerle bükülmelidir. Depo içinde sisteme uygun filtre seçilmeli ve boruların ağzı (45°) eğik kesilmeli. Şekil 10. sızıntı artar. 114 . 1 Poise = 1 cm kalınlıktaki yağ filmi tabakasının kendi yağ tabakaları arasında bir saniyede bir cm hızla hareket edebilmesi için gereken kuvvete denir. 1 St (Stoke) = 100 mm2/s. Birimi (Poise) dir. basınç düşer. Bunun için devrede hava alma elemanları olmalıdır. hareket yavaşlar ve yüksek direnç oluşur.3. aşınma olur ve hız azalır.

Şekil 10.3.6. Hidrolik devrelerde yağın çalışma sıcaklığı 50°C ila 100°C arasındadır. akıcılığına.3. yüksek basınç ve ısıda yağın özelliğini korumasıdır.3.3. Yağlama yete-neğinin iyi olması. çalışan parçaları yağlamalıdır. Polimerleşme: Hidrolik devrelerde. Bunun için hava ve suyun hidrolik devreden dışarıya atılması gerekir. Ayrıca yağın içindeki suyun da ayrışması veya çeşitli bölgelerden içeri giren oksijen. metal kısımların oksitlenmesine neden olur. 10. Yağ bu olumsuz şartlarda bozulmuyor ve moleküllerine ayrışmıyorsa polimerleşme özelliği iyidir. Yağların akma noktası ve özellikleri üretici firmalar tarafından belirtilir. yağın viskozitesine. Hidrolik yağlarda aranan bu nitelikler. Oksidasyon: Polimerleşme nedeni ile oluşan olumsuz durum. Çalışma ısıları düştükçe yağın viskozitesi artar yani akıcılığı azalır.2: Yanlış Bükme ve Kesit Daralması 10. Böyle durumlarda sistemin verimi de azalır.Hareket eden parçalar arasında yağ filmi tabakası oluşturur. 10. hidrolik devre elemanla-rında oksit ve paslanma oluşturur.3. 10. çalışan parçaların hareketini rahatlatır.4. viskozite indeksine ve içinde yabancı madde barındırmamasına bağlıdır. Yağlama Yeteneği: Hidrolik devreler için iyi bir yağ. Akma Noktası: Hidrolik devre yağlarının akıcılık özelliğini kaybedip koyulaşmaya başladığı ısıya "akma noktası" denir.5. 115 . güç kaybını azaltır.

1 oC sıcaklıkta bulunduğu hacminin 0. 10.7.8.95 N/dm3 olarak ifade edilir. V= V0 × ∆t × α . Sistemin.90 .3. sistemde sıkışma oluş-masına neden olur. Yağların film dayanımı özelliğinin iyi olması güç kaybını azaltır. N/dm3 veya kgf /dm3 birimleri ile ölçülür. Film Dayanımı: Yağın çalışan parçalara yapışma ve katman oluşturma özelliğidir. V=V0 + V1 ∆t =Yağın ısı sonucu artma miktarı 0C t2 = Son sıcaklık 0C t1 = İlk sıcaklık 0C V1 = Yağın hacim olarak artışı ( l ) V0 = Yağın ilk hacmi ( l ) V = Yağın son hacmi ( l ) α = Yağın genleşme oranı ( 1 0C da 0. Hidrolik devre-lerde birbiri ile çalışan parçalar arasında aşınma olmaması için yağ filmi tabakası meydana getirilir. Alevalma Noktası: Yağların 160°C . Artış şu formül ile hesaplanır: ∆t =t2 – t1 .0007 kat artış gösterir. Isıl genleşme neticesinde yağın hacmi artar.0007 katı oranında artış gösterir.3. ömrünü uzatır.3.9.0.3. Genel olarak hidrolik yağların özgül ağırlıkları 0. Özgül Ağırlık: Hidrolik yağların 20°C ısıda birim hacminin ağırlığıdır. ısıl genleşme sonucu hacminin artacağı hesaplanılarak doldurulmalıdır. 116 .10. Bu nedenle depoya doldurulacak yağ miktarı.200°C arasındaki ısılarda toz halinde (pülverize) püskürtüldükleri zaman yanmaya başladığı noktadır.10.) 10. 10. Yağ. Hacmi artan yağ. Isıl Genleşme: Hidrolik devrelerde yağın ısısının artması ile yağda ısıl genleşmeler meydana gelir.

Hidrolik yağ kutusu üzerindeki özellikler ile katalogdan belirlenen özellikleri karşılaştırınız. Hidrolik yağ kutularındaki özellikleri kataloglarla karşılaştırınız.UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ İşlem Basamakları Hidrolik sistemin kataloğundan sistemde kullanılan yağın özelliklerini belirleyiniz. Sisteme uygun yağ seçimi yapmayı öğreniniz. Öneriler Katalogları inceleyerek yağ özelliklerini öğreniniz. Hidrolik yağ kataloğundan sisteme uygun yağ seçimi yapınız. 117 .

ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME 1-Aşağıdakilerden hangisi hidrolik devrelerde kullanılan bir akışkan değildir? a)Su b)Doğal yağlar c)Reçine d )Sentetik yağlar 2-Sentetik yağların dünyada kullanılan standart numarası nedir? a)ISO 6071 b) ISO 6171 c) ISO 6170 d ) ISO 1671 3-İki veya daha fazla değişik özellikli yağın karışımıyla oluşan yağ kısaltması hangisidir? a) HFA b) HFB c) HFC d ) HFD 4-Aşağıdakilerden hangisi yağlarda aranan bir özellik değildir? a)Viskozite b) Sertleşme c) Oksidasyon d )Polimerleşme 118 .

5.Sıvıların akmaya karşı gösterdiği dirence ne denir? a)Viskozite b) Özgül ağırlık c) Oksidasyon d )Polimerleşme 6-Hidrolik boruları 900 kıvrılırsa ne gibi sorun meydana gelir? a)Viskozite artar b) Yağ yanar c) Oksitlenme olur d )Yağda köpük oluşur 7-Yüksek basınç ve ısıds yağın özelliğini korumasına ne denir? a)Viskozite b) Polimerleşme c) Oksidasyon d ) Köpüklenme 119 .

120 .Hatalarınızı bilgi yapraklarına tekrar dönerek düzeltiniz.Doğru cevaplarınızın sayısını belirleyerek kendinizi test ediniz.CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 6 7 C A D B A D B DEĞERLENDİRMELER Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız.

Sistemin çeşitli hatlarına takılarak devrede dolaşan sıvının içindeki pislikleri temizlemeye yararlar (Şekil 11. yabancı maddeler açık yerlerden ve çalışan silindirlerden girerek sıvnın özelliğini bozar.) çalışan elemanlara zarar vermemesi için sisteme temiz sıvı göndermek için kullanılan devre elemanlardır. metal parçacıkları vb. Yağın içinde oluşan tortu ve pislikler devrenin sağlıklı çalışmasına engel olarak verimi düşürür.2.1).1-Görevleri ve Sembolü: Hidrolik devrelerde yabancı maddelerin (kum. Sıvının özelliğini kaybetme nedenleri şunlardır: Montaj Sırasında Oluşan Kirlenme: Montaj sırasında yeni takılan parçalarda metal talaşları. b) Basınç hattı filtreleri.ÖĞRENME FAALİYETİ-11 AMAÇ ÖĞRENME FAALİYETİ-11 Bu bilgi yaprağında hidrolik devrelerde kullanılan filtreler hakkında bilgi sahibi olacaksınız ARAŞTIRMA Hidrolik sistemlerde kullanılan filtre çeşitlerini öğreniniz. Filtreler özel madde emdirilmiş kağıtlardan veya madeni tel örgülü 5 mikron ölçüye kadar süzme özellikli malzemelerden imal edilirler.HİDROLİK FİLTRELER 11. Bunları yok etmek için öncelikle düşük numaralı yağlarla devreyi çalıştırıp temizlenmeli sonra devrede çalışacak normal yağ kullanılmalıdır. Hidrolik Sistemin Çalışması Sonunda Oluşan Kirlenme: Hareketli elemanların aşınmaları sonucu metal talaşları ile ve çeşitli nedenlerden meydana gelen kirlenmelerdir. Hidrolik filtre çeşitleri: a) Emiş hattı filtreleri. c) Dönüş hattı filtreleri. toz metaller ve görülmeyen pislikler olabilir. pislik. 11. Şekil 11. 11.1: Filtreler 121 . Çevre Şartlarından Oluşan Kirlenme: Sistemin tozlu ortamlarda çalışması sonucu.

ye kadar süzme özelliği olan filtrelerden seçilmesi önerilir (Şekil 11.13 mm.2).Temizlenmeleri biraz yorucu bir iştir. Ayrıca kirlenen sıvının depoya temiz olarak dönmesi için de ana dönüş hattına. verim düşer.11. Depo içine konulan emiş hattı filtrelerinin 0. dönüşünde devredeki kir ve pislikleri depoya döndürmeye çalışır. (Akışkan A kanalından girer.). Emiş Hattı Filtreleri: Pompa emiş hattına monte edilir(Şekil 11.2. Depo içine yerleştirilerek pislikler kabaca burada süzülür.3).2.(Şekil 11. Yapıları daha dayanıklı ve pahalıdır (Şekil 11.2. filtreden geçerek B kanalından çıkar.3. (Sıvı A kanalından girer.) Şekil 11. sızıntı hattına veya emniyet valfi dönüş hattına takılarak kirlenen sıvının temizlenmesini sağlar. Dönüş Hattı Filtreleri: Hidrolik sistemlerde dönüş hattına bağlanan düşük basınçlı filtrelere denir (Şekil 11.2).2: Emiş Hattı Filtresi ve Devreye Monte Edilmiş Şekli 11. Zaman zaman temizlenmesi gerekir.1. Düşük basınçlı olduklarından çalıştıkları yerlerde aşırı basınçla çalışan devrelerde çalıştırılmamalıdır.4 A kanalından giren sıvı filtre edildikten sonra B kanalından çıkış yapar. devreye hava basar. Hareketli elemanlarda oluşacak sorunları önlemek için pompadan sonra takılarak çalıştırılırlar. Dönüş hattındaki sıvı.3: Basıç Hattı Filtresi ve Devreye Montajı 11.2-Basınç Hattı Filtreleri: Pompadan sonra takılarak korunması gereken elemanlara temiz sıvı göndermek için kullanılan filtrelerdir. Emiş hattı filtrelerinin tıkanması sonucu pompa zorlanır.) Şekil 11. Kirlendikleri zaman elektrik sinyali veren filtreler üretilmiştir. filtreden geçerek B kanalından çıkar.4). Basınç hattı filtreleri paslanmaz çelikten imal edilmiş filtrelerdir. 122 .

3. Filtreler takılmadan sistem çalıştırılmamalıdır. 6. Filtre edilecek olan sıvının (l/dk. 2. 5. Filtrelerin bakımı için program yapılmalıdır. nasıl görev yapacaklarının iyi bilinmesi gerekir.Oksitlenmenin etkisiyle parçaların aşınmasına neden olur. Buna göre.4: Dönüş Hattı Filtresi ve Devreye Montajı 11. Hidrolik devrenin en yüksek basıncına. Filtrenin Bakımı Ve Temizliği: Depoya konulan akışkanın temiz olmasına dikkat edilmelidir. Paslanmaz çelikten filtreler temizlenerek yerine takılmalıdır 123 . tipi ve nasıl temizleneceği de bilinmelidir. 11. Filtrelerin ne kadar zamanda değişeceği tespit edilmelidir. Sisteme toz. Hidrolik devre için filtrenin (mikron) cinsinden süzme kapasitesine. . Filtrelerin Kirlenme Nedenleri: Yağ çalışma sırasında ısındığında yağın içindeki mineraller hava içindeki oksijenle birleşerek oksitlenir. Hidrolik sistemdeki sıvının akış hızına. 8.5.4. 7. Filtrelerin sisteme uygunluğuna ve kolay temizlenebilirliğine. Filtrelerin seçiminde Dikkat Edilecek Noktalar: Hidrolik devrelerde kullanılan filtrelerin nerelerde. Akışkanın devre için uygunluğunu bilinmelidir.) olarak debisine. 11. kir ve pislik girmemesine dikkat edilmelidir. Sistemin (bar) cinsinden basınç değerine. 1. Filtreleme hassasiyeti gibi konulara dikkat edilmelidir. Bunun dışında sisteme dışardan sızan yabancı maddeler de filtrelerde temizlendiğinden bu sebeple oksitlenme ve yabancı maddeler filtrelerin kirlenmelerine neden olur. Filtrelerin özellikleri. 4.3.Şekil 11. Isı ve montaj durumuna.

Öneriler Bkz. Bilgi yaprakları 124 . Hidrolik devre için filtre süzme kapasitesini belirlemeyi öğren. Filtreleme hassasiyeti hakkında bilgi sahibi olunuz. Sistem basıncını ölçmeyi öğren. Filtrenin sisteme uygunluğunu belirlemeyi öğreniniz. Hidrolik devrenin en yüksek basıncını belirleyiniz. Akışkan hızı belirlemeyi öğreniniz.UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ İşlem Basamakları Filtre edilecek akışkanın debisini belirlemeyi öğreniniz.

13 mm b)0.25 mm c)0.Emiş hattı filtrelerinin emiş gücü ne kadar kadar olmalıdır? a)0.50 mm d) 1 mm 125 .ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME 1-Hidrolik sistemleri yabancı maddelerden temizleyen devre elemanları nelerdir? a)Pompa b) Filtre c)Hidrolik yağlar d)Rakorlar 2-Aşağıdakilerden hangisi filtre çeşidi değildir? a)Emiş hattı filtreleri b)Basınç hattı filtreleri c)Yaylı filtreler d)Dönüş hattı filtreleri 3-Düşük basınçla çalışan filtreler aşağıdakilerden hangisidir? a)Emiş hattı filtreleri b)Basınç hattı filtreleri c)Yaylı filtreler d)Dönüş hattı filtreleri 4.

Doğru cevaplarınızın sayısını belirleyerek kendinizi test ediniz.Hatalarınızı bilgi yapraklarına tekrar dönerek düzeltiniz. 126 .CEVAP ANAHTARI 1234B C D A DEĞERLENDİRMELER Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız.

Hidrolik devrelerin çiziminde teknik resim kurallarına uyulmalıdır.1' de görülen açık devrede elektrik motorunun çalışması ile pompa. Sistem çalışıyormuş gibi düşünülmelidir. ç) Valflerin kareleri eşit çizilmelidir. 12. Çizgilerin durumları net olmalıdır. Yön kontrol valfi çalıştırılıp 1. Devreye basınç kontrol (emniyet valfi) valfi konulduğu için basınç ayarlanır. Akışkanın depoya dönmesi sırasında ısısı artar. Fazla akışkan depoya döner. Kumanda şekilleri belirtilmelidir.ÖĞRENME FAALİYETİ-12 ÖĞRENME FAALİYETİ-12 AMAÇ Bu bilgi yaprağında hidrolik devrelerin çizimi ve uyarlanışları hakkında bilgi sahibi olacaksınız. 127 . Hidrolik Devre Çeşitleri: Hidrolik devreler üç şekilde incelenebilir: Açık hidrolik devreler. 12. Standart semboller kullanılmalıdır (TS 1306. Şekil 12. konuma getirilirse akışkan silindire girerek iş yapmış olur. veya 2.1 Açık Hidrolik Devreler: Hidrolik silindirlerden çıkan sıvı doğrudan depoya döner ya da 2. bir silindiri çalıştırmak üzere yola devam ederse böyle devrelere açık hidrolik devreler denilir. Yön kontrol valfine giren akışkan. DIN 24300). Devre sürekli açık olduğu için ısısı artan sıvının soğutulmasına yardımcı olur. Hidrolik devreli doğrusal hareket ile çalışan takım tezgâhları açık devreli tezgâhlardır. sıvıyı sisteme gönderir. Sistem çalışmasa bile devre sürekli açık kalır. Kapalı hidrolik devreler.2. valf nötr konumda olduğu için depoya döner.1. Hidrolik Devre Çiziminde Dikkat Edilecek Noktalar: Hidrolik devre çizimleri mümkün olduğu kadar küçük ölçekli olmalıdır.2. 12. Devre çizimlerinde silindir konumları genellikle yatay çizilmelidir. Yarı kapalı hidrolik devreler. ARAŞTIRMA Hidrolik devrelerin uygulandığı makine ve araç gereçleri öğreniniz. HİDROLİK DEVRE ÇİZİMİ 12.

Şekil 12.2. Şekil 12.Şekil 12. Bu sistemde akışkan sürekli devrettiğinden sıvının ısısı artabilir. silindirden çıktıktan sonra sıvının tamamı ya da bir bölümü tekrar pompaya giren oradan tekrar silindire dönerek çalışan devrelere denir.1: Açık Hidrolik Devre Çizimi 12. Kapalı Hidrolik Devreler: Hidrolik pompanın pompaladığı sıvı. Hidrolik motordan çıkan sıvı 3/3' lük yön kontrol valfinden geçerek yeniden başka bir hidrolik motoru çalıştırabilme özelliğine sahiptir.1. Küçük bir depo sıvı sistemin gereksinimini karşılamaya yeter.2: Kapalı Hidrolik Devre Çizimi 128 . Hidrolik motorların çalıştırılmasında başarıldır.2' de pompadan çıkan basınçlı sıvı bir motora hareket vermektedir. Silindirden çıkan sıvı tekrar depoya dönmediği için yağ gereksinimi düşüktür.2.

12. Bundan ötürü kapalı devreler taşıtlarda başarı ile uygulanır. Açık devrelerde yağın depoya dönmesi ile sıvının temizlenmesi. Kapalı devrelerde sıvı çabuk kirlenir. kapalı devrelerinki küçüktür.3 Yarı Kapalı Hidrolik Devreler: Hidrolik silindirlerden dönen sıvının bir bölümü depoya dönerken diğer bir bölümü de tekrar silindirlere göndiriliyorsa buna yarı kapalı hidrolik devre denir.2. Yarı kapalı devreli sistemlerde bir pompadan üretilen sıvıya ile birden fazla iş yaptırılabilir.2.3: Yarı Kapalı Devre Çizimi 12.4. Açık devrelerde ilk çalışma anında sisteme hava girer. Kapalı devrelerin açık devreye göre ısısı çabuk artar. kapalı devrelerde ise dönüş hattından alınan sinyallerle sağlanır. Kapalı devrelerde motorların yön ve hız kontrol ayarları en hassas değerlerde ayarlanabilir.dinlenmesi ve soğutulması sağlanır. Açık ve Kapalı Devrelerin Karşılaştırılması: Açık devrelerin deposu büyük.1. Açık devrelerde iletilen kuvvet büyüktür. Kapalı devrelerde devrenin çalıştırılması için az sayıda devre elemanı gerekmektedir. 3) . Açık devrelerde kontrol basınç hattından. Kapalı devrelerde silindirden çıkan sıvı ile diğer elemanların kontrolü gerçekleştirilebilir. Şekil 12. 129 . Bu nedenle yarı kapalı devrelerin uygulama alanları yaygındır (Şekil 12. Kapalı devrelerde bu durum söz konusu değildir.

4: Hidrolik Vargel Tezgâhı Kesiti ve Sembollerle İfade Edilmesi 130 .3.1. Çeşitli Hidrolik Devre Çizimleri: Şekil 12.12.

5: Planya Tezgâhı Sembol Resmi Şekil 12.Şekil 12.6: Taşlama Tezgâhı Kesiti ve Sembolik Resmi 131 .

Şekil 12.7: Hidrolik Freze Tezgâhı Kesiti Sembolik Resmi

Şekil 12.8: Pres Tezgâhının Resmi ve Sembolik Çizimi

132

Şekil 12.9: El Presinin Resim Sembolik Çizimi

3 2

Şekil 12.10: Plastik Enjeksiyon Makinesinin Hidrolik Devre Şeması

133

15-Emniyet valfi 16-Pompa 17-Elektrik motoru

Şekil 12.11: Altı Değişik Hızın Elde Edildiği Hidrolik Devre Şeması

134

135 . Hidrolik devre elemanlarını öğreniniz ve sembolleri ile ifade ediniz. Hidrolik devre çizimi yapabilme becerisi geliştiriniz. öğreniniz.UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ İşlem Basamakları Öneriler Bilgi yapraklarından Hidrolik devre çeşitlerini faydalanınız.

ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME 1-Aşağıdakilerden hangisi hidrolik devre çeşidi değildir? a)Açık hidrolik devreler b)Kapalı hidrolik devreler c)Yarı açık hidrolik devreler d)Yarı kapalı hidrolik devreler 2-Hidrolik silindirlerden çıkan sıvı doğrudan depoya döner ya da 2. silindirden çıktıktan sonra sıvının tamamı ya da bir bölümü tekrar pompaya girerek oradan tekrar silindire dönerek çalışan devrenin adı nedir? a)Açık hidrolik devreler b)Kapalı hidrolik devreler c) Yarı kapalı hidrolik devreler d)Hiçbiri 136 . bir silindiri çalıştırmak üzere yola devam ederse bu tür devrelerin adı nedir? a)Açık hidrolik devreler b)Kapalı hidrolik devreler c) Yarı kapalı hidrolik devreler d)Hiçbiri 3-Hidrolik pompanın pompaladığı sıvı.

4-Hidrolik silindirlerden dönen sıvının bir bölümü depoya dönerken diğer bir bölümü de tekrar silindirlere göndiriliyorsa bu devrenin adı nedir? a)Açık hidrolik devreler b)Kapalı hidrolik devreler c)Yarı kapalı hidrolik devreler d)Hiçbiri 137 .

Hatalarınızı bilgi yapraklarına tekrar dönerek düzeltiniz.CEVAP ANAHTARI 1234C A B C DEĞERLENDİRMELER Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız. 138 .Doğru cevaplarınızın sayısını belirleyerek kendinizi test ediniz.

1. 13. Borularda dirsek ve kıvrım sayısı fazladır. pompa ve elektrik motoru montaj bağlantıları iyi değildir. 139 . Emiş borusu çapı küçüktür. HiDROLiK DEVRELERDE OLUŞAN ARIZALAR VE NEDENLERİ Hidrolik devrelerde oluşan arızaların bir çoğu hidrolik yağların yanlış tercihinden kaynaklanır. verimin düşmesine neden olur.ÖĞRENME FAALİYETİ-13 ÖĞRENME FAALİYETİ-13 AMAÇ Bu Bilgi yaprağında hidrolik devrelerde meydana gelen arızalar hakkında bilgi sahibi olacaksınız. Motor. Pompadaki yağ seviyesi düşüktür. Yağda buharlaşma olmaktadır.2. Bu sebeple hidrolik yağlarının seçiminin iyi yapılması ve çalışma şartlarına uygun tercih edilmesi gerekir.1. Hidrolik devrelerde meydana gelen arızalar zaman kaybına.1. ARAŞTIRMA Hidrolik sistemlerle işyapan işyerlerini ziyaret ederek hidrolik sistemlerde meydana gelebilecek arızalar hakkında bilgi sahibi olunuz. Yağ içinde ve sistemde hava vardır. 13. Çek valfin yayı kırılmıştır. Hidrolik Devre Basıncının Düşmesi Veya Yükselmesi: Devre Basıncı Düşükse: • • Hidrolik pompa arızalıdır. Hidrolik Sistem Arızaları: 13.1. 13. Hidrolik devrelerin bakımının periyodik olarak yapılması gerekir. Basınç düşürme valfi ayarı düşüktür. Emiş hattı filtresi tıkalıdır. Sitemde Çalışma Sırasında Gürültü: Pompa arızalıdır. Emniyet valfinde arıza vardır.

4.• • • Hidrolik devrede kaçak ve sızıntılar vardır. Pompanın gücü gerekenden çoktur. Pompa yataklarında boşluk vardır. Silindir veya elektrik motoru arızalıdır. Emniyet Valflerinde Basınç Düşükse: Sıvı kirlidir. Valflerde Meydana Gelen Arızalar: • • • • • • • • Yön Kontrol Valflerinde Meydana Gelen Arızalar: Valfin sürtünme yüzeylerinde aşıntı oluşmuştur. Hidrolik Devre Debisinin Düşmesi veya Yükselmesi: • • • • • • • • • • Devre Debisi Düşük İse (Hareket Ağırdır. Sıvının bütünü emniyet valfinden depoya geri dönmektedir. Valf istenilen konuma gelmiyordur. Sıvı seviyesi düşüktür. Akışkanın içinde hava vardır. Valf içinde pislik vardır. Hareket eden yüzeylerde yağ azalmıştır. Elektrik motorunun dönme yönü terstir. 140 . Devre Basıncı Yüksekse: • • • • Dönüş hattı filtresi kirlenmesinden dolayı akışkan kirlenmiştir. Pompa arızalıdır veya tıkalıdır. Akış kontrol valfinin ayarı yetersizdir. Valf ayarı iyi değildir.1. Valf içindeki geri dönüş yayı kırılmıştır.): • • • • Basınç kontrol valfi ayarı fazladır. Valfin içindeki yay kırıktır. Elektrik motoru devir sayısı uygun değildir.3. 13. Basınç kontrol valfi arızalıdır veya ayarı iyi yapılmamıştır. Sıvının viskozitesi yüksektir (yağ kalmamıştır). Pompanın hızı yetersizdir.): Emniyet valfinin basınç ayarı çok düşüktür. Valfin selenoid bağlantıları yanlıştır. 13.1. Silindir keçelerinde kaçak vardır veya keçeler arızalıdır. Akış kontrol valfi ayarı fazladır. Basınç düşürme valfinin ayarı düşüktür veya bozulmuştur. Debi Yüksek İse (Hareket Hızlıdır.

Valf ayar yayı bozulmuştur. Basınç ayarı bozulmuştur. g) Pompada boşluk vardır. j) Hidrolik pompanın mili aşınmıştır. l) Pompa yıpranarak ömrünü doldurmuştur. k) Hidrolik sıvısı sisteme uygun değildir. Emiş borusunun çapı küçüktür veya büyüktür. h) Sıvı kirlenmiş ve özelliğini yitirmiştir. 13.1. j) Soğutma sistemi bozulmuştur. 141 . Pompalarda Meydana Gelen Arızalar: e) f) g) h) i) Pompanın dönüş yönü terstir.5. f) Hidrolik devre dönüş hattı tıkalıdır. k) Sıvıda sirkülasyon fazladır.• • • • Havalandırma kapağı açık olabilir. Emiş borusu tıkanmıştır. i) Aşırı basınç düşmesi olmaktadır. Devredeki Akışkanın Çabuk Isınması: e) Devredeki sıvıda hava vardır. Hidrolik pompa hava emiyordur.1. m) Pompa tercihi doğru yapılmamıştır.6. Emniyet valfi kapalı olabilir. l) Sıvının akıcılığı iyi değildir. 13. Yağ seviyesi düşüktür.

Arızalı hidrolik devre onarımını yapabilme becerisi kazanınız. Bilgi faydalanınız.UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ İşlem Basamakları Öneriler Hidrolik devrelerde arızasını teşhis etme becerisi kazanınız. yaprağındaki bilgilerden 142 .

ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME 1-Hidrolik sistem arızalarının çoğu hangi sebepten kaynaklanır? a)Pompa arızasından b)Valflerin a rızalanmasından c)Yanlış yağ seçiminden d)Çek valf arızasından 2-Aşağıdaki arızalardan hangisi sistemin gürültülü çalışmasına neden olur? a)Pompa arızasından b)Silindir keçeleri arızalanmasından c)Elektrik motoru ters dönüyordur d)Sıvı seviyesi düşüktür 3-Hidrolik devre basıncı yüksekse olası arıza nedir? a)Pompa arızasından b)Silindir keçeleri arızalanmasından c)Elektrik motoru ters dönüyordur d)Sıvı seviyesi düşüktür 4-Hidrolik devre debisi düşük ise olası arıza nedir? a)Emiş filtresi tıkalıdır b)Silindir keçeleri arızalanmasından c)Elektrik motoru ters dönüyordur d)Sıvı kirlidir 5-Emniyet valfinde basınç düşük ise olası arıza nedir? a)Pompa arızasından b)Silindir keçeleri arızalanmasından c)Elektrik motoru ters dönüyordur d)Sıvı kirlidir 6-Pompada arıza var ise sebebi nedir? a) Silindir keçeleri arızalanmasından b) Pompa ters dönüyor c)Elektrik motoru ters dönüyordur d)Valfler arızalıdır 7-Hidrolik sıvısı çabuk ısınıyorsa muhtemel sebep nedir? a)Pompa arızasından b)Silindir keçeleri arızalanmasından c)Elektrik motoru ters dönüyordur dValfler arızalıdır. 143 .

Doğru cevaplarınızın sayısını belirleyerek kendinizi test ediniz. 144 .Hatalarınızı bilgi yapraklarına tekrar dönerek düzeltiniz.CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 6 7 C A A C D B A DEĞERLENDİRMELER Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız.

Bu değerlendirme için öğretmeninize başvurunuz. Hidrolik devre arızası teşhis edebilmek. Boru çaplarını hesaplamak. Ölçme sonuçlarına göre sizin modül ile ilgili durumunuz öğretmeniniz tarafından değerlendirilecektir. Sistem basıncını belirlemek. Pompa debisi hesabı yapmak. Hidrolik sistemde kullanılacak yağ seçimi.basınç ve alan arasındaki ilişkiyi bulmak. Hidrolik basınç yükselticisi ile ilgili hesaplamaları yapmak.MODÜL DEĞERLENDİRME MODÜL DEĞERLENDİRME DAVRANIŞ ÇOK İYİ İYİ OR TA GEÇ ER BAŞA RISIZ Pascal kanunu ile ilgili hesaplamaları yapmak. Dişli çarklı pompalarda debi hesaplamaları yapmak. Filtre edilecek sıvının debisini belirlemek. İtme kuvveti. Bu modül ile ilgili ayrıntılı bilgileri farklı kaynaklarda ve internette bulabilirsiniz. Silindir et kalınlığını hesaplamak Pistonun itme ve çekme kuvvetlerini hesaplamak Hidrolik motorlarda döndürme momenti hesabı yapmak. 145 . Arızalı hidrolik devre elemanlarının onarılması. Yön kontrol valflerini sembollerle ifade etmek. Modül çalışmaları ve araştırmalar sonucunda kazandığınız bilgi ve becerilerin ölçülmesi için öğretmeniniz size ölçme araçları uygulayacaktır. Bernoulli prensibi ile ilgili hesaplamaları yapmak. Hidrolik devre elemanlarını belirlemek. Basınç control valflerini sembollerle ifade etmek. Hidrolik sistemde kullanılan yağın özelliklerinin belirlenmesi. Hidrolik devre çizimi yapmak.

Hidrolik ve Pnömatik . M. Birsen Yayınları . 2003 3-M.B. Hidrolik ve Pnömatik .com (23.E.2005) 146 . Yayınları . 1994 4. 1998 2-KÜÇÜK Mehmet .03.hidrolik-pnömatik.www.KAYNAKLAR KAYNAKLAR 1-KARTAL Faruk.E.B Yayınları . Hidrolik Arıza Arama Becerisini Geliştirme .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful