T.C.

MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI

MEGEP
(MESLEKÎ EĞİTİM VE ÖĞRETİM SİSTEMİNİN GÜÇLENDİRİLMESİ PROJESİ)

HİDROLİK SİSTEMLER

ANKARA 2005

İÇİNDEKİLER
T.C.........................................................................................................................I GİRİŞ ...................................................................................................................... - 1 ÖĞRENME FAALİYETİ-1......................................................................................... 2 1. HİDROLİĞİN PRENSİPLERİ ................................................................................ 2 1.1. Hidroliğin tanımı:.............................................................................................. 2 1.1.1. Endüstrideki Yeri Ve Önemi...................................................................... 2 1.1.2. Hidroliğin Uygulama Alanları ................................................................... 3 1.1.3. Hidrolik Sistemlerin Üstünlükleri ve Olumsuz Yönleri............................. 3 1.1.3. Hidrolik Prensipler ..................................................................................... 4 1.1.3.1. Hidrostatik Prensipler:......................................................................... 4 1.2. PASCAL KANUNU ......................................................................................... 6 UYGULAMA FAALİYETİ..................................................................................... 8 ÖĞRENME FAALİYETİ-2....................................................................................... 11 2. BERNOULLİ PRENSİBİ ...................................................................................... 11 ÖĞRENME FAALİYETİ-3....................................................................................... 17 3. İTME KUVVETİ, BASINÇ VE ALAN ARASINDAKİ İLİŞKİ......................... 17 UYGULAMA FAALİYETİ................................................................................... 20 ÖĞRENME FAALİYETİ-4....................................................................................... 23 4.1. Hidrolik Basinç Yükselticiler.......................................................................... 23 4.2. Hidrolik Sistemlerde Kullanılan Birimler ....................................................... 24 4.2.1. Basınç Birimleri: ...................................................................................... 24 4.2.2. İş Birimleri: .............................................................................................. 24 4.2.3. Kuvvet Birimleri ...................................................................................... 24 4.2.4. Güç Birimleri............................................................................................ 24 ÖĞRENME FAALİYETİ-5....................................................................................... 29 5.1. Hidrolik Devrelerin Ana Kısımları ................................................................. 29 5.2. Yağ Deposu ..................................................................................................... 31 5.2.1. Tanımı ve sembolü :................................................................................. 31 5.2.2. Yağ Deposu Seçiminde Önemli Noktalar: ............................................... 32 5.2.3. Yağ Isıtıcıları:........................................................................................... 32 5.2.4. Yağ Soğutucuları:..................................................................................... 33 5.2.4.1. Su İle Çalışan Soğutucular: ............................................................... 34 5.2.4.2-Hava Üflemeli Soğutucu.................................................................... 34 5.3.1. Tanımı ve Sembolü: ................................................................................. 35 5.3.2. Hidrolik Pompa Çeşitleri:......................................................................... 35 5.3.2.1. Sabit Kapasiteli Pompalar ................................................................. 35 5.3.2.1.1. Dişli Çarklı Pompalar:.................................................................... 36 5.3.2.1.2. Dişli Pompa Seçiminde Önemli Faktörler: .................................... 37 5.3.2.1.3. Dişli Çarklı Pompalarda Debi Hesaplanması................................. 38 5.3.2.1.4. İçten Eksantrik Dişli Çarklı Pompalarda Debi Hesabı:.................. 39 5.3.2.2- Paletli Pompalar:............................................................................... 39 5.3.2.2.1Paletli Pompa Çeşitleri:.................................................................... 40 i

5.3.2.2.2. Paletli Pompa Özellikleri: .............................................................. 40 5.3.2.2.3. Paletli Pompalarda Debi Hesabı:.................................................... 40 5.3.2.3- Pistonlu Pompalar: ............................................................................ 42 5.3.3. Pompaların Çalışma Prensibi: .................................................................. 43 5.3.4.Pompalarda Verimlilik: ............................................................................. 44 5.3.5. Pompa ve Akışkan Uyumu:...................................................................... 46 5.3.6. Pompa Seçimi:.......................................................................................... 46 5.3.7. Pompalarda Debinin Tanımı: ................................................................... 46 ÖĞRENME FAALİYETİ-6....................................................................................... 51 6. HİDROLİK SİLİNDİRLER................................................................................... 51 6.1 Görevleri ve Sembolü: ..................................................................................... 51 6.2 Hidrolik Silindirin Elemanları:......................................................................... 51 6.2.1- Silindir Gömleği: ..................................................................................... 52 6.2.2- Silindirlerin Et Kalınlığı Hesabı: ............................................................. 52 6.1.2.2- Piston................................................................................................. 54 6.1.3- Hidrolik Silindir Çeşitleri: ....................................................................... 57 6.3.1-Tek Etkili Silindir: .................................................................................... 57 6.3.2- Çift Etkili Silindir: ................................................................................... 58 6.1.3.4- Yastıklı Silindir:................................................................................ 59 6.4- Silindirlerde Piston Itme Kuvveti ................................................................... 60 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME......................................................................... 63 ÖĞRENME FAALİYETİ-7....................................................................................... 65 7. HİDROLİK MOTORLAR ..................................................................................... 65 7.2- Hidrolik Motorların Çeşitleri: ......................................................................... 66 7.3- Hidrolik Motorlarda Döndürme Momenti Ve Hesaplanması: ........................ 68 7.4-Hidrolik Motorların Kullanım Alanları: .......................................................... 68 7.5-Hidrolik Motorların Üstün Yönleri:................................................................. 69 ÖĞRENME FAALİYETİ-8....................................................................................... 73 8. VALFLER.............................................................................................................. 73 8.1- Valflerin Görevleri:......................................................................................... 73 8.2- Valf Çeşitleri:.................................................................................................. 73 8.2.1. Yön Kontrol Valfleri: ............................................................................... 73 8.2.1.1. Sürgülü Yön Kontrol Valfleri: .......................................................... 74 8.2.1.2. Yuvarlak (Dönerli) Yön Kontrol Valfleri: ........................................ 75 8.2.1.3. Yön Kontrol Valflerinde Yol Ve Konum:......................................... 75 8.2.1.4. Yön Kontrol Valflerinin Sembollerle İfade Edilmesi: ...................... 76 8.2.1.5. Yön Kontrol Valflerinin Çeşitleri: .................................................... 78 8.2.1.5.1. Yapıliş Biçimlerine Göre Yön Kontrol Valfleri:............................ 78 8.2.1.5.2. Yol ve Konumlarina Göre Yön Kontrol Valfleri: .......................... 79 8. 2.1.5.3. Kumanda Ediliş Biçimlerine Göre Valfler:................................... 83 8.2.2. Basınç Kontrol Valfleri: ........................................................................... 86 8.2.2.1- Emniyet Valfleri................................................................................ 86 8.2.2.2- Doğrudan Etkili Emniyet Valfi:........................................................ 86 ii

8.2.2.3- Dolaylı Etkili Emniyet Valfi:............................................................ 87 8.1.2.2.4-Pilot Kontrollü Emniyet Valfi:........................................................ 87 8.2.2.5- Basınç Düşürme Valfleri: ................................................................. 88 8.2.2.6- Basınç Sıralama Valfleri:.................................................................. 89 8.2.3- Akış Kontrol Valfleri: .............................................................................. 91 8.2.3.1- Akış Kontrol Valflerinin Çeşitleri: ................................................... 91 8.2.3.1.4- Çek Valfler:.................................................................................... 93 8.2.3.1.5-Çek Valfi Ayarlanabilen Akış Kontrol Valfi:................................. 93 8.2.3.1.6- Akışkanın Kontrol Edilmesi: ......................................................... 93 UYGULAMA FAALİYETİ................................................................................... 94 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME......................................................................... 94 ÖĞRENME FAALİYETİ-9....................................................................................... 97 9.1 . Görevleri ve Sembolü : .................................................................................. 97 9.2. Akümülatör Çeşitleri:...................................................................................... 97 9.2.1- Ağırlıklı Akümülatörler: .......................................................................... 98 9.2.2- Yaylı Akümülatörler: ............................................................................... 98 9.2.3- Diyaframlı Akümülatörler: ...................................................................... 99 9.2.4- Balonlu Akümülatörler: ........................................................................... 99 9.2.5- Pistonlu Akümülatörler:......................................................................... 100 9.3- Bağlantı Elemanları ...................................................................................... 100 9.3.1 . Borular ve Hortumlar ............................................................................ 100 9.3.1.1- Yapısal özellikleri: .......................................................................... 100 9.3.1.2- Boru Seçiminde Ve Montajında Dikkat Edilecek Noktalar:........... 102 9.3.1.3-Hidrolik Boru Çaplarının Hesaplanması:......................................... 102 9.4- Sızdırmazlık Elemanları................................................................................ 104 9.5-Manometreler................................................................................................. 105 9.5.1Manometre Seçiminde Dikkat Edilecek Noktalar:................................... 106 UYGULAMA FAALİYETİ................................................................................. 107 ÖĞRENME FAALİYETİ-10................................................................................... 111 10- HİDROLİK YAĞLAR....................................................................................... 111 10.1- Görevleri : ................................................................................................... 111 10.2-Akışkan Çeşitleri:......................................................................................... 111 10.3- Hidrolik Yağlarda Aranan Özellikler: ........................................................ 113 10.3.1. Viskozite: ............................................................................................ 113 10.3.2. Köpüklenme: ........................................................................................ 114 10.3.3. Yağlama Yeteneği:........................................................................... 115 10.3.4. Polimerleşme:................................................................................... 115 10.3.5. Oksidasyon:.......................................................................................... 115 10.3.6. Akma Noktası:...................................................................................... 115 10.3.7. Isıl Genleşme:....................................................................................... 116 10.3.8. Özgül Ağırlık: ...................................................................................... 116 10.3.9. Film Dayanımı: .................................................................................... 116 10.3.10. Alevalma Noktası:.............................................................................. 116 iii

UYGULAMA FAALİYETİ................................................................................. 117 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME....................................................................... 118 ÖĞRENME FAALİYETİ-11................................................................................... 121 11- HİDROLİK FİLTRELER .................................................................................. 121 11.1-Görevleri ve Sembolü: ................................................................................. 121 11.2. Hidrolik filtre çeşitleri:................................................................................ 121 11.2.1. Emiş Hattı Filtreleri:............................................................................. 122 11.2.2-Basınç Hattı Filtreleri:........................................................................... 122 11.2.3. Dönüş Hattı Filtreleri: ......................................................................... 122 11.3. Filtrelerin seçiminde Dikkat Edilecek Noktalar:......................................... 123 11.4. Filtrelerin Kirlenme Nedenleri:................................................................... 123 11.5. Filtrenin Bakımı Ve Temizliği: ................................................................... 123 ÖĞRENME FAALİYETİ-12................................................................................... 127 12. HİDROLİK DEVRE ÇİZİMİ............................................................................. 127 12.1. Hidrolik Devre Çiziminde Dikkat Edilecek Noktalar:................................ 127 12.2. Hidrolik Devre Çeşitleri:............................................................................. 127 12.2.1 Açık Hidrolik Devreler: ........................................................................ 127 12.1.2.2. Kapalı Hidrolik Devreler:.............................................................. 128 12.2.3 Yarı Kapalı Hidrolik Devreler: ............................................................. 129 12.1.2.4. Açık ve Kapalı Devrelerin Karşılaştırılması: ................................ 129 12.1.3. Çeşitli Hidrolik Devre Çizimleri:......................................................... 130 UYGULAMA FAALİYETİ................................................................................. 135 ÖĞRENME FAALİYETİ-13................................................................................... 139 13.1. Hidrolik Sistem Arızaları: .......................................................................... 139 13.1.1. Sitemde Çalışma Sırasında Gürültü: .................................................... 139 13.1.2. Hidrolik Devre Basıncının Düşmesi Veya Yükselmesi: ...................... 139 13.1.3. Hidrolik Devre Debisinin Düşmesi veya Yükselmesi: ....................... 140 13.1.4. Valflerde Meydana Gelen Arızalar: .................................................... 140 13.1.5. Pompalarda Meydana Gelen Arızalar: ................................................. 141 13.1.6. Devredeki Akışkanın Çabuk Isınması:................................................ 141 UYGULAMA FAALİYETİ................................................................................. 142 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME....................................................................... 143 MODÜL DEĞERLENDİRME ................................................................................ 145 KAYNAKLAR......................................................................................................... 146

iv

AÇIKLAMALAR
KOD ALAN DAL/MESLEK MODÜLÜN ADI MODÜLÜN TANIMI SÜRE ÖN KOŞUL YETERLİLİK Hidrolik prensipleri ile ilgili hesaplamaları devre elemanları ilgili hesapları yapmak, hidrolik devrelerde akışkan seçimi yapmak GENEL AMAÇ Hidrolik sistemler ile ilgili temel hesaplamaları yapabilecek, Hidrolik sistemlerin yapılarını tanıyabilecek,bakım ve onarımlarını yapabileceksiniz. AMAÇLAR 1. Pascal kanunu ile ilgili hesapları yapabileceksiniz. 2. Bernaulli kanunu ile ilgili hesapları yapabileceksiniz. 3. İtme kuvveti,basınç ve alan arasındaki ilişkileri hesaplayabilecek ve yorumlayabileceksiniz. 4. Hidrolik basınç yükselticisi ile ilgili hesapları yapabileceksiniz. 5. Hidrolik pompaları ile ilgili hesapları yapabileceksiniz. 6. Hidrolik silindirler ile ilgili hesapları yapabileceksiniz. 7. Hidrolik motorlar ile ilgili hesapları yapabileceksiniz. 8. Valfleri sembolleri ile ifade edebileceksiniz. 9. Hidrolik borular ile ilgili hesapları yapabileceksiniz. 10. Hidrolik yağların özelliklerini hidrolik devre ve hidrolik yağ kataloglarına göre tesbit edebilecek ve yağ seçimini kolaylıkla yapabileceksiniz. 11. Hidrolik filtre seçimi,devre ve hidrolik yağ kataloglarına göre yapabileceksiniz. 12. Hidrolik devre çizimi yapabileceksiniz. 13.iv Katalog ve standartlara uygun olarak hidrolik devrelerde bakım ve onarım yapabilecektir. 5250T0019 Otomotiv Teknolojisi Alanı Alan Ortak Hidrolik Sistemler Sıvı ile kontrol sistemlerini inceleyen eğitim materyalidir. 40/32

MODÜLÜN AMACI

v . ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME Bu modülün sonunda öğrencinin yeterlilik kazanıp kazanmadığı sözlü ve uygulamalı sınavla sınanacaktır.vcd.kaynak kitaplar.EĞİTİM ÖĞRETİM ORTAMLARI VE DONANIMLARI Ortamlar:Sınıf. Modülün içinde yer alan her faaliyetten sonra verilen ölçme araçları ile kazandığınız bilgi ve becerileri ölçerek kendi kendinizi değerlendiriniz.hidrolik ile ilgili uğraş veren fabrika ve atölyeler Donanımlar:tv.kütüphane.internet.atölye.video.

Otomobilin yaşamına getirdiği yeniliklerle tanışan bireyler onunla bütünleşerek onu hayatının ayrılmaz birer parçası haline getirmiştir. Kullanım alanlarını da hızla yaygınlaştırmaktadır. çalışma sistemleri ve parçaları hakkında gerekli bilgilere ulaşacak ve bu bilgileri kullanabilecek seviyeye ulaşacaksınız.Teknolojik çalışmalar insan hayatını kolaylaştırmak üzere yapılmaktadır.çalıştırabilecek ve bu sistemlerin bakımını yapabileceksiniz. Bu nedenle insan ihtiyaçlarını en ekonomik. Öğrenmek üzere almış olduğunuz bu modül ile yaşamın içerisinde hidrolik kontrol sistemlerinin nasıl yer aldığını öğreneceksiniz. Öğrenilmesi gereken bilgi ve teknolojiler arasında hidrolik önemi azımsanamıyacak bir yer tutmaktadır.Bu mödülü tamamladığınızda insan ihtiyaçlarını kolayca kontrol edebileceği sistemleri kurarak karşılayabilecek. Hidrolik sistemlerin imalatının ekonomik olması.Otomobil hiç şüphesiz ki kişilerin gelir gruplarının değişmesi ile hemen hemen herkesin ulaşabildiği bir obje haline gelmiştir. konforlu ve en az güç ile sistemleri kontrol ederek karşılayacağı için vazgeçilmezlerinden biri olacaktır. Bunu öğrenirken hidroliğin temel prensipleri. -1- . Endüstrinin sürekli gelişmesi yeni bilgi ve becerileri gerektirmektedir. Hidrolik kumanda sistemleri mekanik olarak kumanda edilen sistemlerin çok daha az güç ve enerji harcanarak kumanda edilebilen sistemlerdir. az yer kaplamasından ötürü önemi daha da artmaktadır.İhtiyaçlarına cevap verilebildiği oranda bu bağın daha da güçlendiği görülmektedir.GİRİŞ GİRİŞ Sevgili Öğrenci.

Krikolar. Hidrolik sistemler pek çok endüstriyel tesiste yaygın olarak kullanılmaktadır.1.ÖĞRENME FAALİYETİ-1 ÖĞRENME FAALİYETİ-1 AMAÇ Bu bilgi yaprağında Pascal kanunu ile ilgili hesapları yapabileceksiniz. doğrusal hareketler ile otomatik ve mekanik hareketler hidrolik sistemle kolay bir şekilde elde edilmektedir. Hidrolik kontrollu makineler düzgün ve titreşimsiz çalışmakta olup kontrol edilmesi çok kolaydır. ekonomik olması ve az yer kaplamalarından dolayı geniş bir uygulama alanı bulmuştur. sanayi tipi robotlar gibi pek çok uygulama alanı vardır. Dairesel.1. yağlama istasyonları. ARAŞTIRMA Hidrolik kontrol sistemlerini araştırarak. Hidrolik akışkanların mekanik hareketlerini inceleyen bilim alanıdır.bu sistemlerin oluşumuna katkı vermiş insanları öğreniniz. takım tezgâhları. Son dönemde elektroniğin hızla gelişmesine paralel olarak uygulama alanları çok hızlı bir şekilde genişlemiştir ve buna bağlı olarak yeni makineler geliştirilmiştir.1. HİDROLİĞİN PRENSİPLERİ 1. damperli kamyonlar ve iş makineleri örnek gösterilebilir. 2 . asansörler. Metal endüstrisinde tüm makinelerde hidrolik sistemler uygulanmaya başlanılmıştır Hidrolik sistemlerde güç iletimi kolaylaştığından tercih nedeni olmuştur. Hidrolik sistemler kontrol kolaylığı. 1. Endüstrideki Yeri Ve Önemi Hidrolik sistemlerin uygulama alanı olarak taşıtların fren ve direksiyonları. test cihazları. vites kutuları. hidrolik kaldıraçlar. vinçler. 1. Hidroliğin tanımı: Eski Yunanca’da su anlamına gelen hydro ile boru anlamına gelen aulis kelimelerinin birleştirilmesinden türetilmiştir. İlk dönemlerde boru içindeki suyun davranışlarını belirlemek için kullanılmıştır.

Ekonomiktir. Sistem durmadan hız kontrolu yapılabilir. Parça ömrü uzundur. Hidrolik Sistemlerin Üstünlükleri ve Olumsuz Yönleri Enerji Üretim Alanlarında Hidrolik Sistemlerin Üstünlükleri: Diğer sistemlere göre sessiz ve gürültüsüz çalışırlar.1. Uzaktan kontrol edilebilir Bakımı. tamiri ve onarımı kolaydır. Isıtma ve soğutma kendiliğinden gerçekleşir. Otomatik kumanda sistemi ile tek merkezden kontrol edilebilir. denetimi ve kontrolu kolaydır. Küçük basınçlarla büyük güçler elde edilebilir. Hidrolik enerjinin elde edilmesi.2. Rahatlıkla yön değiştirilebilir. Basınç yükselmelerinde devre otomatik olarak kontrol edilir. Hidroliğin Uygulama Alanları Deniz ve Havacılıkta • • • • • • Gemi güverte vinçlerinde Gemilerin yük doldurma ve boşaltma işlerinde Gemi yön kontrol sistemlerinde Uzay teleskoplarında Uçak yön kontrol sistemlerinde Uçakların iniş kalkış sistemlerinde İş tezgâhlarında Preslerde Enjeksiyon preslerinde Kaldırma araçlarında Ağır sanayi makinelerınde • • • • • Endüstriyel Üretim Alanlarında • Barajların kapaklarının açılıp kapatılmasında • Türbinlerde • Nükleer santrallerde • Maden üretiminde • Demir ve çelik üretiminde • d-Hareketli mobil alanlarda • Taşıtlarda • Tarım makinelerinde • İş makinelerinde • Vinçlerde 1.1. Sistem çalışma sırasında kendi kendini yağlar.1. Elektrikli ve elektronik kontrol sistemleri ile yeni makineler tasarlanabilir. Daha az yer kaplarlar 3 .3.

Şekil 1. P = ρ × h× g P =Sıvının kabın tabanına yaptığı basınç ( kg/cm² ) h =Sıvı yüksekliği ( m ) ρ =Özgül kütle (kg/m³ ) g =Yerçekimi ivmesi ( m/s² ) 4 .1.1:Değişik Biçimli Kaplarda Hidrostatik Basinç P1=P2=P3=P4 diye belirtilir.1.Akışkanların sahip oldukları enerjilerin tesbitini yapmışlardır.Hidrolik Sistemlerin Olumsuz Yönleri Sıvıların yüsek ısılara ulaşması ile yağ kaçakları oluşabilir ve verim düşebilir. Hidrolik Prensipler M. 1. sistem iyi monte edilmez ise verimi düşer. 16 yy. 1738 yılında ise Toriçelli ve Bernoulli hidrodinamik ve suların akış ve hareketlerini araştırdılar.1.1 de görülmektedir.Bulundukluarı Kabın Tabanına Uyguladığı Basıncın Bulunması: Bir kapta bulunan durgun sıvının. Sıvıların.Ö 282 ‘de Arşimet. Akışkanların sahip oldukları prensipleri iki maddede inceleyeceğiz.3.3. Elemanlar iyi seçilmez. Hidrostatik prensipler Hidrodinamik prensipler 1.Bunu önlemek için ısı ayarlayıcılar (eşanjör) devreye bağlanmaları gerekmektedir. Bazı elemanlar ısıya karşı hassas olmaları nedeniyle özelliklerini kaybedebilirler. da Pascal.kabın tabanına yaptığı basınç kabın yüksekliği ve sıvının yoğunluğu ile doğru orantılıdır. Şekil 1. Sistem montajı sırasında borularda fazla kıvrım verilirse verim düşer. Hidrostatik Prensipler: Durgun sıvıların sahip oldukları davranışları inceleyen prensiptir. Bağlantı ve rakorlarda yüksek basınçtan kaynaklanan kaçak ve sızıntı oluşabilir.

Uygulanan kuvvetin sonucunda oluşan basınç nedir? π ×d2 4 ( m² ) Verilenler: d= 5 cm=0.121 Pa 0.14 × 0.75 gr/cm³’ tür.81 m/s² Çözüm: P=h × q × g= 1 × 750 × 9.121 Pa= 74.75 gr/cm³ = 750 kg/m³ h= 100 cm = 1 m g=9. Şekil 1.5 Pascal’dır.14 × 0.2 de görüldüğü gibi P= F ⎡N ⎤ = =[Pa] A ⎢m2 ⎥ ⎣ ⎦ Burada: P=Meydana gelen basınç ( Pa ) F=Pistona uygulanan kuvvet (N) A=Piston yüzey alanı = ÖRNEK: Çapı 5 cm olan pistona uygulanan kuvvet 150 N’dur. kuvvetin şiddeti ile doğru ve yüzeyi ile ters orantılıdır.05 m N=150 N Çözüm: A= İstenilen: A=? P=? 3. Kuvvetin alana etkimesi olarak da tanımlanabilir.0019625 m² bulunur 4 4 4 4 150 N P= 2 = = 76433. Şekil.ÖRNEK: Bir hidrolik presin yağ deposu presin üst kısmındadır.2: Hidrostatik Prensip Kapalı Bir Baptaki Sıvıya Kuvvet Uygulandığında Sıvının Davranışları Kapalı bir kaptaki sıvıya uygulanan kuvvet sonucu kuvvetin meydana getirdiği basınç.0019625 m = π ×d2 P=76433.0025 0.Yağın üst seviyesi ile pompa girişi arasındaki yükseklik 100 cm olduğuna göre pompanın girişindeki statik basınç ne kadardır? Verilenler: İstenen: P=? ρ = 0.05 2 3.00785 = = = 0. 1.Kullanılan hidrolik yağının özgül kütlesi 0.433 k Pa 5 .81 P=7357.

1. N P= 2 = Pa m A= π ×d2 4 =0.3: Pascal Prensibi 6 .785 × d² Şekil 1. Burada yerçekimi kuvveti ihmal edilmektedir. 1.1. Bu prensiplerin en önemli özelliği ise sisteme uygulanan küçük bir kuvvetin büyük kuvvetlere dönüşmesi olarak tanımlanmasıdır.3. PASCAL KANUNU Tanımı: Sıvı dolu bir kaba uygulanan kuvvet sonucu meydana gelen basınç sıvı tarafından kabın bütün yüzeylerine aynen iletilir.Pascal Kanunu Bu kanun ile ilgili geniş bilgi aşağıda verilecektir.2.2-Hidrodinamik Prensipler Bernoulli Prensibi Bu prensip 2 nolu bilgi yaprağında geniş olarak ifade edilecektir.Bu prensiplerden yararlanılarak hidrolik sistemler ve hidrolik sistemlerle çalışan makineler geliştirilmiştir.

Pascal prensibine göre şu eşitlikleri yazmak mümkündür: F1 A1 = F1 × A2=F2 × A1 F2 A2 .0005 7 .0005 m2 A2=200 cm² 0. S1 A2 F1 d1 = = = S 2 A1 F2 d 2 Örnek: Küçük pistona uygulanan kuvvet 40 N ve piston kesit alanı 5 cm²’dir. Verilenler : N1=40 kg A1=5 cm² 0.02 m2 N1 × A2=N2 × A1 İstenilen: F2=? N2 = N1 × A2 40 × 0.02 = = 1600 N A1 0.Büyük piston kesit alanı 200 cm² olduğuna göre büyük pistona uygulanan kuvveti bulunuz.

Modül bilgi yapraraklarından sayfa 5 ve 6 ya bakınız. 8 .UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ İşlem Basamakları Pascal Kanunu Tanımla Pascal Kanununu Öğrenerek Çeşitli Hesaplamalar Yap Öneriler Paskal Kanunu ile ilgili detaylı bilgi için yararlanılan kaynaklar kısmına bakınız.

boru çapı büyüdükçe akışkan hızı azalır basıncı artar” prensibini ortaya koyan bilim insanı kimdir? a) Toriçelli b) Pascal c) Bernoulli d) Newton 9 . sıvı tarafından kabın bütün yüzeylerine aynen iletilir “prensibi hangi bilim insanına aittir? a) Toriçelli b) Pascal c) Bernoulli d) Newton 5-“Boru çapı küçüldükçe akışkan hızı artar.ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME SORULAR 1-Suyun boru içindeki davranışlarını inceleyen bilim alanının adı nedir? a) Dinamik b) Statik c) Hidrolik d) Mekanik 2-Hidrolik aşağıda belirtilen hangi alanda kullanılmaz? a) İş makinelerinde b) Otomobillerde c) Vinçlerde d) Mekanik kontrol mekanizmalarında 3. basıncı düşer.Durgun sıvı hareketlerini inceleyen hidrolik prensibi hangisidir? a) Hidrostatik b) Hidrodinamik c) Hidroelektri d) Jeoloji 4-“ Sıvı dolu bir kaba uygulanan kuvvet sonucu meydana gelen basınç.

CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 C D A B C DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız. Doğru cevaplarınızın sayısını belirleyerek kendinizi test ediniz. 10 .Hatalarınızı bilgi yapraklarına tekrar dönerek düzeltiniz.

Toplam enerji sabittir.akışkan potansiyel ve kinetik enerjiye sahiptir. Kinetik Enerji:Akışkanın hareket halinde iken sahip olduğu enerjidir.boru çapı büyüdükçe akışkan hızı azalır basıncı artar şeklinde de ifade edilebilir. 2. Toplam enerji=Potansiyel enerji+Kinetik enerji+Basınç kuvvetinin yaptığı iş olarak da tanımlanabilir.ÖĞRENME FAALİYETİ-2 ÖĞRENME FAALİYETİ-2 AMAÇ Bu öğrenme faaliyetinde Bernoulli Prensibi hakkında bilgi sahibi olacaksınız. Akışkanın enerjisi potansiyel ve kinetik enerjinin toplamıdır. BERNOULLİ PRENSİBİ Tanım: Sürekli. Akışkan hızlı hareket ettikçe daha fazla enerji kullanılması gereklidir.sürtünmesiz. kanal ve nehirlerde suların akışını inceledi ve debiyi sabit kabul etti. Bernoulli boru. 11 . sıkışmaz ve sabit debili bir akışta akım çizgisi boyunca toplam enerji sabittir.de denilebilir. ARAŞTIRMA Bernoulli kimdir? Çeşitli kaynaklardan arştırarak Hidrolik bilimine katkılarını öğreniniz.basıncı düşer. Debi:Belli kesitten birim zamanda geçen akışkan miktarına denir. Potansiyel Enerji:Akışkanın basıncı sonucunda oluşan enerjidir. Boru çapı küçüldükçe akışkan hızı artar.Prensibinde.

1: Bernoulli prensibi Hacimsel debi hesabı aşağıdaki formülle hesaplanır A1 × V1 = A2 × V2 = Q( sabit ) Örnek 1: Çapı 3cm olan borudan geçen hidrolik akışkanın ortalama hızı 3 m/s dir.V2.V1. A2 0.75m / sn olarak bulunur.000706m 2 12 . Aynı sistem içinde akışkan 6 cm’ lik boru çapından geçerken hızı ne olur? Verilenler: d1= 3 cm = 0.81 m/s² ) B2 akım çizgisi Z1 Z2 kıyaslama çizgisi P V2 P1 V2 + + Z1 = 2 + + Z2 ρ × g 2× g ρ × g 2× g Şekil 2.000706 × 3 V2 = 1 1 = = 0.06 m V1= 3 m/s Çözüm: İstenilenler: V2=? 4 π × d 22 A2 = = 0.785 × 0.A1 P2.03 2 = 0.002826 A2 = π × d12 = 0.Bernoulli prensibine göre: P1.002826m 2 4 A1 × V1=A2 × V2 formülü esas alınarak eşitlik şu şekilde sağlanır: A ×V 0.785 × 0.06 2 = 0.A2 P V2 + + Z = Sabit ρ × g 2× g B1 P=Basınç (Pa) V=Akış hızı (m/s ) A=Boru kesit alanı (m² ) Z=Mutlak yükseklik (m ) ρ =Özgül ağırlık ( kg/m³ ) g= Yer çekimi ivmesi (9.03 m D2= 6 cm =0.

66 × 10 −5 = = 0.0175 V2 × A2= Q V3 × A3= Q V3 = 13 .785 × 0.1 m d2=5 cm = 0.785 × d 2 = 0.0176m 2 4 7 Q=7 l / dak = 7 dm³ / dak = = 11. d3=15 cm olan bir borudan geçen akışkanın debisi 7 l/dak.66 × 10 −5 = = 0.15 m İstenilenler V1=? V2=? V3=? A1 = π × d12 4 = 0.005m / sn A3 0. Farklı çaplara göre akışkan hızları ne olur? Verilenler: d1=10 cm = 0.00195 Q 11.785 × d 32 = 0.12 = 0.05m / sn A2 0.66 × 10 −5 V1 = = = 0.66 × 10 −5 m3/s 1000 × 60 Çözüm: A1 × V1=A2 × V2=A3 × V3= Q Sabit debi formülü esas alınarak V1 × A1= Q A2 = π × d 22 2 = 0.00785 V2 = Q 11.15 2 = 0.’ dır. d2=5 cm.05 m d3=15 cm = 0.785 × 0.00195m 2 Q 11.00785m 2 4 π × d 32 A3 = = 0.Örnek 2: Farklı çapları d1=10 cm .05 2 = 0.785 × 0.015m / sn A1 0.785 × d12 = 0.

ile ilgili Öneriler Bilgi yapraklarındaki örnek problem çözümlerinden faydalanınız 14 .UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ İşlem Basamakları 1-Bernoulli prensibi hesaplamalar yapınız.

ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME 1.Akışkanın basıncı sonucunda oluşan enerjiye ne denir? a) Enerji b)Kinetik Enerji c)Sinerji d) Potansiyel Enerji 4- P1 V2 P V2 + 1 + Z1 = 2 + 2 + Z 2 ρ × g 2× g ρ × g 2× g a) Bernoulli b)Pascal c) Toriçelli d)Newton Formülü hangi prensibi ifade eder? 15 .“Sıkıştırılamayan basınçlı akışkanın geçtiği boruda hıza bağlı olarak yükseklik ve nokta yüksekliği toplamı her noktada aynıdır” prensibi hangi bilim insanına aittir? a)Toriçelli b)Pascal c)Bernoulli d)Newton 2.Belli kesitten birim zamanda geçen akışkan miktarına ne denir? a) Hız b)Debi c)Sıvı d) Dinamik Enerji 3.

16 .CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 C B D A DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız.Hatalarınızı bilgi yapraklarına tekrar dönerek düzeltiniz.Doğru cevaplarınızın sayısını belirleyerek kendinizi test ediniz.

F1= 1. 3.basınç ve alan ilişkisi Aşağıdaki şekilde baskı pistonuna uygulanan küçük kuvvetle.ÖĞRENME FAALİYETİ-3 ÖĞRENME FAALİYETİ-3 AMAÇ Bu bilgi yaprağı ile itme kuvveti basınç ve alan arasındaki ilişkileri hesaplayabilecek ve yorumlayabileceksiniz. basınç ( P ) ve kesit alanı ( A ) arasındaki ilişki şu formülle açıklanabilir. pistonun yer değiştirme mesafesi ( m ) 17 .akışkan tarafından kabın tüm yüzeylerine aynı oranda iletilir. ”Kapalı bir kaba kuvvet uygulandığında meydana gelen basınç. BASINÇ VE ALAN ARASINDAKİ İLİŞKİ İtme kuvveti.” Bu kanuna göre itme kuvveti ( F ).1: İtme.iş pistonunun kesit alanını artırmak yoluyla büyük kuvvetler elde edilebilir. pistona etki eden kuvvet ( N ) A1= 1. ARAŞTIRMA İtme kuvvetinin basınç ve alan ile ilişkilerini çeşitli kaynaklardan ve işyerlerinden araştırıp bilgi sahibi olunuz. F= PxA dır.Bu tür presler özellikle kaldırma araçlarında kullanılır. Burada: P= N Pa m2 π ×d2 A= = m2 4 d= metre F= N × m 2 =Newton 2 m Şekil 3. pistonun alanı ( m² ) A2= 2. pistona etki eden kuvvet ( N) F2= 2. basınç ve alan arasında pascal kanununa göre ilişki kurulabilir. pistonun alanı ( m² ) S1= 1. pistonun yer değiştirme mesafesi ( m ) S2= 2. İTME KUVVETİ.

N Buradan = eşitliği yazılabilir. S1 S2 ÖRNEK: 1000 N’ luk kuvvet uygulanan bir pistonun çapı 5 cm’dir. S1 × A1=S2 × A2 şeklinde ifade edilebilir.05 m İstenilenler: A=? P=? 18 . Yer değiştiren sıvı hacmi ( V2 ) baskı sıvı hacmi ile aynı olduğuna göre V1=V2 iifade edilebilir. V1 = S1 × A1 .. Şekilde baskı pistonundaki sıvı hacmi ( V1 ).Sistemde oluşan basıncı bulunuz. 2: Problem Şekli P1 = F1 A1 …… N F1 A1 F2 A2 P1= F2 A2 …. Veriler: F=1000 N d= 5 cm =0. yer değiştirerek iş pistonuna gitmektedir.Şekil 3. A2 A1 Buradan = eşitliği ifade edilebilir. V2= S2 × A2 dir.

1N A1 4 A1= 7.5 19 .8 Pa 2 2 A1 π × d1 0.03 m D2= 100 mm=0.0007065 3.15 = = A1 .1 ⇒ F2 = P × A = 141542.0019625m Değer bar cinsinden ifade edilmek istenirse: 1 bar= 100 kPa olduğu için.0.S1 = A2 .S 2 ⇒ S 2 = = 1. büyük piston çapı 100 mm olduğuna göre : a)Uygulanan kuvvet sonucu oluşan basıncı.05 2 = 0. c)Baskı pistonu 15 cm hareket ettiğinde.5.35cm = 13.14 × 0. 100 ÖRNEK: Bir hidrolik el presinin küçük pistonuna 100 N’ ü kuvvet uygulanıyor.0019625m 2 F 1000 N = = 509554. b)İş pistonunun uygulayabileceği en fazla kuvveti.14 N / m 2 ( Paskal ) =509.785.15 m ÇÖZÜM: a) P1 = İstenilenler P =? F2=? S2=? F1 100 N 100 100 = = = = 141542.Küçük piston çapı 30 mm.065 cm2 A2= 7.785 × 0. iş pistonunun ne kadar yukarıya kalkacağını hesaplayınız (Sürtünme kuvvetini dikkate almayınız.ÇÖZÜM: A= P= π ×d2 4 = 0.1 m S1= 15 cm= 0.09 bar bulunur.S 2 ⇒ 7.0025 = 0.8 × = 1111.85 × 10 −3 m2 = 78.065.5mm S 2 A1 78.14 × 0. 509 = 5.) Verilenler : F1= 100 N D1= 30 mm=0.03 4 4 b) P= F1 3.5 cm2 S1 A2 7.785 × d 2 = 0.065.15 = 78.065 × 10-4 m2= 7.554 kPa 2 A 0.

UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ İşlem Basamakları İtme kuvveti. İtme kuvveti. arasındaki ilişkileri ifade eden problemler çözünüz. Öneriler yaprağındaki örneklerden 20 . Bilgi Basınç ve alan hesaplamaları yapınız. hesaplamaları yapınız.basınç ve alan faydalanınız.

Piston kesit alanının artması sisteme ne şekilde etki eder? a)İtme kuvveti azalır b)İtme kuvveti artar c)Kolun küçük yapılması gerekir d)Hiçbir etkisi olmaz 21 .basınç ve alan ilişkisi ile ne tür makinelar yapılabilir? a) Motorlar b)Kontrol mekanizmaları c)Yön değiştirme sistemleri d) Kaldırma araçları 3. İtme kuvveti. basınç ve alan arasındaki ilişkiyi ifade eden formül hangisidir? a) P = F A V b) P = A S c) P = F V d) P = S 2.ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME 1. İtme.

Hatalarınızı bilgi yapraklarına tekrar dönerek düzeltiniz. 22 .Doğru cevaplarınızın sayısını belirleyerek kendinizi test ediniz.CEVAP ANAHTARI 1 3 2 A B D DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız.

Tutma. çıkışta (P2) basıncı ile iki katına çıkar. Şekil 4. Kesit ölçüleri birbirinden farklı iki pistonun bir kol ile birbirine bağlanması ile oluşur. Yüksek basınç hidrolik silindirlerine güç vermekte kullanılır.1. tek basınçlı veya çift basınçlı sistemlerden güç alırlar. ARAŞTIRMA Çevrenizde bu tür işler yapan işyerlerini inceleyerek hidrolik basınç yükselticileri hakkında bilgi sahibi olunuz. Hidrolik Basinç Yükselticiler Tanım: Akışkanların basınçlarını 2 kat arttıran devre elemanlarıdır. Ayrıca ek bir güç tüketimi ve karmaşık veya pahalı kontroller olmaksızın çalışırlar. 4. Girişte kullanılan akışkan veya hava olabilir. Yüksek basınçları uzun süre ısı üretmeksizin koruyabilirler. Giriş kısmından giren (P1) basıncı.ÖĞRENME FAALİYETİ-4 ÖĞRENME FAALİYETİ-4 AMAÇ Bu bilgi yaprağında hidrolik basınç yükselticilerinin hesaplamalarını yapmayı öğreneceksiniz. Büyük kuvvetlerin itilmesi gereken yerlerde kullanılabilir.1: Hidrolik basınç yükseltici . Bu amaçla kullanıldığında bir hava silindirinin tek başına kullanılmasıyla elde edilenden fazla iş yapılabilir. F1=F2 olduğundan F1=P1 × A1 F2=P2 × A2 buradan P1 × A1=P2 × A2 şeklinde ifade edilebilir. delme kavrama veya doğrusal güç gerektiren diğer uygulamalarda kullanılan yükselticiler. 23 .

2. Verilenler: P1 = 8 bar = 800 kPa = 800 000 Pa A1 = 25 cm2 = 0.102 kgf × m 1kgf. Hidrolik Sistemlerde Kullanılan Birimler 4. 0.785 l 1 Galon = 3785 cm3 24 .0025 = 2000 N F1= F2 = 2000 N b) P2 = İstenilenler F1 = ? F2 = ? p2 = ? F2 2000 = = 1 250 000 Pa = 12. Kuvvet Birimleri: N = Newton 1 kgf = 10 N 2 1 N = 1 kgm/sn 1 daN= 10 N 1 N = 0.m = 10 joule 4.2. Hacim Birimleri: 1 Litre = 1 dm3 =1000 cm3 1 Litre = 0.4.1.m .264 Gal ( Galon:İngiliz birim sisteminde bir hacim ölçüsü) 1 Galon = 3.Buna gore: a) Büyük ve küçük pistona etki eden kuvvetleri.3. Güç Birimleri : W = Watt 1 W = 0.2.0016 4. Basınç Birimleri: 1 bar= 14.5 PSI (Libre/inç2 ) 1 bar= 105 pascal = 105 N/m2 2 1 Pascal = 1 N/m2 1 bar= 1 kgf/cm 1 bar= 10 N/cm2 = 1 daN/cm2 4. b) Küçük pistonun oluşturduğu basıncı bulunuz.2.0016 m2 a) F1 = P1 × A1 = 800 000 × 0.2.1 kgf 4.5.185 joule 4.2.5 W 1 HP= 75 kgm/sn 1 kW= 860 kcal 1 kW= 1000 W 1 W = 1 Nm/sn 1 kal =4.0025 m2 A2 = 16 cm2 = 0. İş Birimleri: 1 joule = 1 N.ÖRNEK: Bir hidrolik basınç yükselticide itme pistonuna uygulanan basınç 8 bar’dır.Küçük pistonun alanı 16 cm² ve büyük pistonun alanı ise 25 cm²’ dir.00135 HP 1 HP= 735.2.5 bar A2 0.

yukarıda gösterilmiştir. Öneriler Bilgi yaprağında ki örneklerden faydalanınız. 25 .UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ İşlem Basamakları Hidrolik Basınç yükselticileri ile ilgili hesaplama uygulamaları yapınız. Birimler bilgi yaprağında.

ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME 1-Aşağıdakilerden hangisi basınç yükselticilerin üstünlüğüdür? a) Yüksek basıncı koruması b)Karmaşık kontrollere gerek duymaması c)Düşük güç tüketimli olması d)Hepsi 2-Akışkanların basıncını 2 katına yükselten cihazlara ne denir? a)Basınç yükseltici b)Silindir c)Pompa d)Hiçbiri 3-Aşağıdakilerden hangisi basınç birimidir? a)Joule b)Watt c)Bar d)Litre 4.Aşağıdakilerden hangisi güç birimidir? a)Joule b)Watt c)Bar d)Litre 26 .

Aşağıdakilerden hangisi iş birimidir? a)Joule b)Watt c)Bar d)Litre 6.Aşağıdakilerden hangisi hacim birimidir? a)Joule b)Watt c)Bar d)Litre 27 .5.

Doğru cevaplarınızın sayısını belirleyerek kendinizi test ediniz.CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 6 D A C B A D DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız.Hatalarınızı bilgi yapraklarına tekrar dönerek düzeltiniz. 28 .

ÖĞRENME FAALİYETİ-5 ÖĞRENME FAALİYETİ-5 AMAÇ Bu bilgi yaprağında hidrolik devrelerin ana kısımları ve pompalar hakkında bilgi sahibi olacaksınız. 5. Hidrolik Devrelerin Ana Kısımları Hidrolik devrenin ana kısımları şunlardır: Yağ deposu Hidrolik pompalar Hidrolik silindirler Hidrolik motorlar Valfler Hidrolik akümülatörler Bağlantı elemanları Sızdırmazlık elemanları Manometreler 29 . öğreniniz ve pompalar hakkında bilgi alınız. ARAŞTIRMA Hidrolik devre elemanlarını.1. çevrenizdeki bu tür iş yapan yerleri ziyaret ederek.

1.Şekil 5. Hidrolik Devre Elemanlarının Kesit Ve Sembolle Gösterilmesi 30 .

Sistemden geçen toz.3: Endüstriyel Amaçlar İçin Büyük Tank Yağ tankı Ara perde Emiş filtresi Emiş hattı Dönüş hattı Boşaltma deliği Gözetleme deliği Kapak Pompa Elektrik motoru Max . Yağ Deposu 5. Şekil 5.2: Yağ Deposu Ve Elemanları Şekil 5.2’ de depo ise 5.3’ de görülmektedir.2. Depoda yağ hem dinlenir hem de depodaki filtre tarafından temizlenir. hidrolik sistemde dolaşan yağın debisinin 3 5 kat fazlası oranında olması gerekmektedir.2. Yağ deposu.1. emiş hattından basılan yağ geriye dönüşte ısındığından bu ısıyı dışarı atar.Yağ deposu kesiti şekil 5. ve min. tortu gibi maddeler dönüş filtreleri vasıtası ile temizlenir. pislik. seviye göstergesi Termometre Yağ deposunun içinde emiş hattında basılan ve geriye dönen yağın ayrılmasını sağlayan bir perde ile emiş filtresi ve emiş borusu bulunur. 31 .5. Yağ deposunun ölçüsünün. Tanımı ve sembolü : Hidrolik sistemlerde en önemli enerji kaynağı olan sıvıların içinde depolandığı kaba yağ deposu veya yağ tankı denir.

Depoda dönüş borusu tarafında eğim olmalıdır. Verim düşer. Ekonomik olmalıdır. 32 . Boru uçları 45° eğimli kesilmelidir. Yağ boşaltma deliği bulunmalıdır. Kolay sökülür takılır olmalıdır.3 mm kalınlığında asit türü bileşiklere ve korozyona dayanımlı çelik saclardan yapılmalıdır. Emiş ve dönüş boruları arasında türbülansı önleyerek yağın hızını azaltır. sisteme temiz yağ gönderilmesini sağlar. Şekil 5. talaş. 5.5 katı kadar yukarıda monte edilmelidir. Hidrolik sistemlerde depodaki yağın bulunduğu veya çalıştığı ortama göre ısıtıcı ve soğutucular gerekebilir. Emiş ve dönüş boruları depo tabanından boru çapının 22.tortu vb. bilhassa kış aylarında veya ortam sıcaklığının düşük olması durumunda. Filtre ise sistemden dönen yağın içindeki pislik. Yağ ısıtıcıları emiş hattına pompadan önce depo üzerine. Sızıntı yapmamalıdır. sistemden dönen yağ ile emiş borusu arasında plaka biçiminde yerleştirilen delikli bir sac malzemeden imal edilmiştir. malzemeleri süzerek emiş hattından.5 .3. Ara perde.50 oC arasında çalı-şabilecek şekilde tasarlanmışlardır.2. Depoya dönen yağın içindeki metal parçacıklarını ayırabilen mıknatıslı (manyetik) ayırıcı olmalıdır. Yağ Deposu Seçiminde Önemli Noktalar: Depo kapasitesi sistem için yeterli ölçüde olmalıdır. Yağ seviyesini gösteren kapak bulunmalıdır. Yağ Isıtıcıları: Hidrolik sistemin çalışma ortamına göre. Deponun tabanı yağın kolay boşalmasını sağlamak için eğimli olmalıdır.4’ örneği görülen yağ ısıtıcıları elektrik devresi hareket alırlar. sistem çalışmaz. Rezistans ile ısıtma sağlanır ve sıcaklık ayarı yapılabilir.2. uç kısmı depo içinde kalacak şekilde monte edilir.Hidrolik sistemlerin yağ deposu 1. 5. Hidrolik devreli düzenler genel olarak +80 oC ile . depodaki yağ sıcaklığı düşebilir. Örneğin uçaklarda hassas devre elemanları soğuk ortamlarda ısınınıncaya kadar beklenir. . Yağ sıcaklığının sıfır derecenin altına düşmesi yağın akıcılığı azaltıp viskozitesini arttırır.2. Büyük kapasiteli sistemlerde ısınma gerekli olacağından depoya ısıtıcı takılmalıdır.

5’ görüldüğü gibi. Yağ Soğutucuları: Soğuk ortamların tersine çok sıcak ortamlarda çalışan hidrolik devrelerde akışkanın sıcaklığı yükselir. akıcılık oranı artar.Şekil 5. Bundan dolayı sürtünen.2.5: Hidrolik Devrelerde Su Sistemli Yağ Soğutucuları 33 .4. Şekil 5. İki çeşit soğutucu vardır: a-Su ile çalışan soğutucular. Şekil 5. Yağın viskozitesi düşer. Hatta yağ kaçakları ve sızıntılar olabilir. beraber çalışan parçalar arasında yağ filmi tabakası azalır. b-Hava üflemeli soğutucular. Sürekli olan yağ kaçakları. Sistemde dolaşan yağ böylece soğutulmuş olur. sistemde yağın azalmasına ve verimin düşmesine neden olur Bu sakıncayı ortadan kaldırmak için yağ soğutucuları kullanılır.4: Hidrolik Yağ Isıtıcısı 5. Soğutucuların montajı depodaki dönüş borusu üzerine yapılır.

2.1.4.5’ te dönüş hattına monte edilmiş su ile çalışan soğutucu görülmektedir.6: Hava Üflemeli Yağ Soğutucu Şekil 5.2.2-Hava Üflemeli Soğutucu Hidrolik sistemlerde borunun içinden geçen akışkana. Böylece akışkanın soğuması sağlanmış olur. Şekil 5.4. Şekil 5. Hidrolik sistemlerde su ile çalışan soğutucular yaygın olarak kullanılır. 5.7: Hidrolik Sistemlerde Isıtıcı ve Soğutucunun Montajı 34 . Resim 5. vantilatör ile hava üfleyerek soğuma gerçekleştirilir.6 da görüldüğü gibi. Su İle Çalışan Soğutucular: Soğutucu düzeninin içinde akışkan yan yana sıralanmış çok sayıda boru içinden geçerken boruların dış yüzeylerinde soğuk suyun dolaşması sağlanır.5.

Pompalar. Eksenel pistonlu pompalar 5.1. 35 . hidrolik sistemin özelliklerine ve çalışma sistemlerine göre yapılır. Tanımı ve Sembolü: Şekil 5. Akışkanın debisi ve çalışma basıncı önceden hesaplamalar yapılarak bulunur. a. Hidrolik Pompa Çeşitleri: Hidrolik pompalar çalışma prensiplerine.1.3. kapasitelerine.2. Paletli pompalar 2. Hidrolik sistemin ihtiyaçlarına göre kapasiteleri farklı biçimde tasarlanır.2. Aksi halde sistem verimli çalışmaz.3. Pompalar hidrostatik prensiplere göre çalıştıklarından akışkanı depodan emerek büyük bir basınca dönüştürürler. Pistonlu pompalar • Eksenel pistonlu pompalar • Radyal pistonlu pompalar • Pistonlu el pompaları.3. Böylelikle sistemin ve piyasanın isteklerine cevap verilmiş olur.5. Sabit Kapasiteli Pompalar Depodan aldığı akışkana hiç değişmeksizin sabit debide basınç yaptırarak çalışan pompalardır. Pompa seçimi yapılırken sistemin ihtiyaçlarına uygun olanı seçilmelidir. basınç ölçülerine ve debilerine göre çeşitleri şunlardır. 5.Sabit Debili Pompalar Dişli çarklı pompalar • İçten dişli çarklı pompalar • İçten eksantrik dişli çarklı pompalar Paletli pompalar Değişken Kapasiteli (Debili) Pompalar) 1. Pompalar çalıştıkları sürece sabit debide basınç elde etmek için kullanılırlar.3.8 Hidrolik Pompa Sembolü Elektrik motorundan aldığı hareketle depodaki yağı emerek büyük bir basınç üretip mekanik enerjiyi hidrolik enerjiye çeviren elemanlardır. Hidrolik Pompalar 5.

30 . Basınçlı yağ çıkışı Yağın taşınması Sıvı giriş Şekil 5. Elektrik motorundan aldığı hareketle depodan emdiği yağı dişlilerin dişleri arasından geçirerek büyük bir basınca dönüştürme prensibi ile çalışırlar.100 cm3/dev. 35 . bakımı kolaydır.2800 dev/dak ile çalışabilirler. Helisel dişli çarklar ve bilyeli yataklamalarla sessiz çalışır. Dişli çapı ve diş derinliği daha fazla basınç elde edilmesine etki eder (Şekil 5.3.250 bar çalışma basıncında çalışır.1. Dişli çarklar aşınmaya karşı sementasyon çeliğinden yapılır. Orta basınçlarda düşük hacimlerde büyük güç elde edilebilir.8: Dişli Çarklı Pompa Kesiti Şekil 5. Dişli çarklı pompaların. Akışkanı depodaki atmosfer basıncının etkisiyle diş boşluklarına doldurarak çıkış kısmından basınçla iter. içten dişli çarklı pompalar ve içten eksantrik dişli çarklı pompalar.8' te görüldüğü gibi dişli çarklar ok yönünde dönerek giriş kısmında boşluk (vakum) meydana getirir.2. dişlilerin dönme hızına bağlıdır. debi ile çalışır. Dişli Çarklı Pompalar: Birbirleriyle beraber çalışan iki düz dişli çarktan ibaret olup yapıları basittir. olmak üzere iki çeşidi vardır: 36 . Dişli Çarklı Pompaların Özellikleri: 1400 . Tozlu ve kirli ortamlarda rahatlıkla çalışır.5.8). Bu durumda meydana gelecek basınç.1. Basit yapılı oldukları için maliyetleri düşük.

Dişler arasına giren akışkan.1. gibi faktörler göz önünde bulundurulur. Gürültüsüz ve titreşimsiz oluşu. Şekil 5.Elektrik motoru. onarım ve montaj kolaylığı. 37 . sisteme basınçla gönderilir (Şekil 5. Çalışma sıcaklığının uygunluğu. basınçla sisteme pompalanmış olur.10: İçten Eksantrik Dişli Çarklı Pompa İçten eksantrik dişli çarklı pompalar. Dişli Pompa Seçiminde Önemli Faktörler: Çalışma basıncının sisteme uygunluğu.3. 5. gücü ve devir sayısı.10) Şekil 5. Boyutlarının uygunluğu vb.• İçten dişli çarklı pompalar Birbiri içinde çalışan iki dişli çarktan oluşur Şekil 5. Bakım.2.9: İçten Dişli Çarklı Pompa Kesiti • İçten Eksantrik Dişli Çarklı Pompalar: Elektrik motoruna bağlı dişli çark ve çevredeki dişli çark farklı eksenlerde bulundukları için eksantrik bir şekilde çalışır. miline bağlı dişli çarkın dönmesi ile kendi etrafındaki dişli çarkı döndürür. Ekonomik olup olmadığı. Depodan emilen sıvı.9’ görüldüğü gibi. Pompanın debisi. düşük basınç ve yüksek debi ile çalışması gereken sistemlere uygulanır.2. Dönüş yönü değişebildiği için emiş ve basınç yönleri de değişebilir.

Pompa debisi ne olur? Verilenler N = 1400 dev/dk D0 = W=2 ×π × 75 mm = 7. h × . bölüm dairesinin çapına ve devir sayısına bağlı olarak değişmektedir. 146. h . Dişli Çarklı Pompalarda Debi Hesaplanması Dişli çarklı pompalarda debi. Dişli çarklı pompalarda debi.2.diş genişliği 30 mm ve diş yüksekliği 10 mm' dir.3.12:Dişli Çarkların Yerleştirilişi Örnek Problem: Dişli Çarklı bir pompada pompa mili 1400 dev/dk ile dönmektedir. şu formülle bulunur: Q=Do × . b .11: Dişli Çark Şekil 5. b × . 1 . Dişlinin bölüm dairesi çapı 75 mm .3. W = cm3 / sn bu formülde Q = Dişli çarklı pompanın debisi (cm3/sn) Do= Dişli çark bölüm dairesi çapı (cm) b = Dişli çark genişliği (cm) h = Diş yüksekliği (cm) W = Açısal hız.5 Q = 3296. diş genişliğine dişlerin yüksekliğine. W = cm3/ sn Q = 7.5.2 cm3/ sn bulunur 38 .1. 3 .14 × = Radyan /sn 60 W= 146. W = 2 × π × n 60 (Radyan/s ) Şekil 5.5 cm n = Radyan / sn 60 1400 W = 2 × 3.5 Radyan/sn b = 30 mm = 3cm h = 10 mm = 1 cm Istenilenler : Q =? W=? Q = Do .5 .

Paletli Pompalar: Dairesel bir rotorun içerisine yerleştirilen eksantrik bir kovan ve paletlerden oluşur.5. beraberinde getirdikleri akışkanı da sürükleyerek basınç hattından sisteme gönderirler.ok yönünde (Şekil 5. Q = (D01 × W1 + D02 × W2) × b × h = cm3/s Q = 2 × D01 × W1 × b × h = cm3/s olur.1. Yalnız yapılışlarının hassas oluşu ve işçiliklerinin fazla olmasından dolayı pahalıdır.4.13:. W1 = D02 × . Orta basınçta çalışması gereken yerlerde başarı ile uygulanırlar.3.2. Burada D01 = Büyük dişlinin bölüm dairesi çapı (cm) D02 = Küçük dişlinin bölüm dairesi çapı (cm) W1 = Büyük dişlinin açısal hızı (rad/s) W2 = Küçük dişlinin açısal hızı (rad/s) b = Dişli genişliği (cm) h = Diş yüksekliği (cm) Q = Dişli çark pompa debisi (cm3/s) Değişken Kapasiteli Paletli Pompalar Şekil 5.W2 bağıntısı yazılabilir. Her iki dişli çarkın çapları farklı olduğu için dönme hızları da farklı olacağından : D01 × .2. Basılan akışkanın hacimsel küçülme ile basılması prensibi yönünden dişli çarklı pompalardan farkları yoktur. Sabit ve Değişken Kapasiteli Paletli Pompalar 5. İçten Eksantrik Dişli Çarklı Pompalarda Debi Hesabı: İçten eksantrik dişli çarklı pompalarda debi hesabı değişik formülle bulunur. merkezkaç kuvvetinin tesiri ile kendi kanalları içinde eksantrikliğe uygun olarak. Dönen paletler. Paletler rotorun etrafındaki kanallara uygun bir toleransla alıştırılmışlardır.2. Rotor döndükçe kanalların içindeki hareketli paletler.13) hareket ederler.3. 39 .

2. Devreye uygun yağ kullanmak gerekir.3. Paletli Pompalarda Debi Hesabı: Teorik olarak debi =Qt= Bu formülde: t Qt = Teorik debi (l/dk ) Q = Gerçek debi (l/dk b = Paletin genişligi (cm) n = Pompa mili devir sayısı d = Rotorun çapı (cm) η = % olarak verimlilik 40 . sabit ve değişken kapasiteli.2. Pompa iç yapısından dolayı kaçaklar fazladır.2.3000 devir/dk.1Paletli Pompa Çeşitleri: Paletli pompalar. Değişken olan tiplerin rotor ekseni değişebilmektedir (Şekil 5. olarak iki tipte yapılırlar. Gürültüsüz ve titreşimsiz çalışma özellikleri vardır. sabit kapasiteli. Boyutları küçüktür.3. Dolayısıyla değişken tiplerin debileri de değişkendir.5. Şekil 5.2. Paletli Pompa Özellikleri: Çalışma basınçları 160 bar ve debileri 180 .2.13) .2.3. % 70 verimle çalışırlar. Sabit olan tiplerin rotor kısmı sabit olduğu için. İşçilikleri fazladır.2.' dır.14: Paletli Pompada Debi Hesabı ve Elemanları 5. Devirleri 1000 . 2 × π × h × b × n × ( d + h) (l/dk) 1000 Gerçek debi = Q = Qt. Sürtünmeden dolayı kayıplar fazladır.3.η ( l/dk) 5.450 l/dk' dır. denilmiştir.

Pompa % 70 verimle çalışmaktadır.14 × 10 × 20 × 1400 × (20 + 10) = = 52752 l/dk 1000 1000 Q = Qt × η (l/dk. ή = % 70 e = 10 cm . olan paletli pompanın rotor çapı 20 cm paletin kursu 10 cm' dir. V=? 2 × π × h × b × n × (d + h) 2 × 3. Q = ?.70 = 36. Palet eksen kaçıklığı 10 cm.1 × 1400 ] V =400 × [3.14 × (30 + 15)+0. Buna göre : a) Paletli pompanın debisini. h = 10 cm .genişliği 20 cm ve kalınlığı 0. s = O.) = 52752 × 0.1 cm olup gövde iç çapı 30 cm' dir.14 × (45)+ 140]= 400 × (281. . bu formülde V = Pompanın bir devirde bastığı akışkan miktarı (cm3) e = Eksen kaçıklığı (cm) b = Palet genişliği (cm) R = Gövde iç yarıçapı (cm) r = Rotor yarıçapı (cm) s = Palet kalınlığı (cm) n = Pompa mili devir sayısı Örnek Problem: Devir sayısı 1400 devir/dk. r = 30/2 = 15 cm.3)=112520 V= 112520 cm3/dk a) Qt = 41 . d = 20 cm . İstenilenler: Qt = ?. R = 30 cm . 1 cm .Pompanın bir devirde bastığı akışkan miktarı ise şu formülle bulunur: V = 2 × e × b × [π × (R + r) +s × n](cm) . b) Paletli pompanın bir devirde bastığı akışkan miktarını bulunuz. b = 20 cm . Verilenler: n = 1400 devir/dk.92 l/dk b) V = 2 × e × b × [π × ( R +r )+s × n] cm3 V = 2 × 10 × 20 × [3.

Eksenel pistonlu pompalar. Radyal pistonlu pompalarda debi ayarı.3..2. • Pistonlu el pompaları.15: Eksenel Pistonlu Pompa Kesiti Radyal Pistonlu Pompalar: Eksantrik olarak dönen bir milin etrafına pistonlar dikey olarak yerleştirilmiştir. Pistonların kursları büyütülüp küçültülerek. • Radyal pistonlu pompalar. debileri istenilen değerlere ayarlanabilir.16 görüldüğü gibi Eksantrik milin kaçıklığı kadar pistonlarda kurs ayarı yapılabilir.15 görülmektedir. Piston blokunun açısı ayarlanabilir.3.Şekil 5. Genel olarak iri gövdeli olup gürültülü çalışır Şekil 5.Pistonlu Pompalar: Pistonlu pompaların üç çeşidi vardır: • Eksenel pistonlu pompalar. 1200 bar' a kadar değişebilen basınç üretirler.5. eksen kaçıklığı ölçüsü azaltılarak veya artırılarak yapılabilir Şekil 5. Eksenel Pistonlu pompa Şekil 5. piston bloku içerisinde hareket ederek çalışırlar. değişik kapasitelerde yapılmalarına rağmen. Eksenel Pistonlu Pompalar: Pistonlar bir gövde içinde yataklanmış ve dönme hareketleri yapan bir.16: Radyal Pistonlu Pompa Kesiti 42 .

c) Sistemdeki emiş ve dönüş hattındaki valfler açık olmalıdır. Kriko. Bu kontroller şunlardır: a) Pompanın içinde hava düşmesini önlemek için pompayı çalıştırmadan önce basınç borusu kısmından 1 . ani elektrik kesilmeleri ya da sistemin devre dışı kalması gibi durumlarda kullanılırlar. uçaklarda iniş takımlarının açılmaması durumlarında faaliyete geçirilerek kazalar önlenmiş olur (Şekil 5. hacimsel büyüme veya hacimsel küçülme esasına dayanır.Pistonlu El Pompaları: El pompaları.3.3. b) Elektrik motoru dönüş yönü ile pompanın dönüş yönüne. sisteme basınçla gönderilmesi sonucu hacimsel küçülme olduğundan. Elektrik motorunun dönmesi ile dişleri arasına aldıkları akışkanı basınç yaparak sisteme gönderirler. montaj sırasında dikkat edilmelidir. Dişli çarklı pompalara paralel olarak takılırlar. Örneğin tezgahlarda işlerin yarım kalması. Şekil 5. ç) Filtrelerin temiz olmalıdır. El pompalarının yapıları basit olup emme-basma esasına göre çalışırlar.1. El pompalarının kolu hareket ettirildiği zaman emiş hattından gelen sıvı bilyenin açılması ile basınç hattına geçerek oradan basınçla gönderilir. Pompaların Çalışma Prensibi: Pompalar.5 litre kadar yağ konulmalıdır.1: Pistonlu El Pompası Kesiti ve Yük Kaldırma Prensibi 5. Akışkanın depodan emilmesi hacimsel büyüme. Burada meydana gelen basınç. elektrik motorundan aldıkları mekanik enerji ile çalışırlar. Boru çapları küçüldükçe basınç artar.17). basınç meydana gelir. 43 . Akışkanın sisteme basınçla gönderilmesi sırasında boru çaplarının büyük veya küçük olması basınca etki eder. el presleri ve çeşitli basit mekanik uygulamalarda başarı ile kullanılır. Pompayı monte etmeden ve çalıştırmadan bazı kontroller gerçekleştirilmelidir.

Tablo 5.1: Sabit Debili Pompaların Tanıtım Ölçüleri ve Büyüklükleri 44 . Aşağıdaki tabloda en çok kullanılan sabit debili pompaların tanımlanan büyüklükleri verilmiştir.4.98 civarındadır.Pompalarda Verimlilik: Pompaların verimli çalışması için üretici firmaların önerilerine uyulmalıdır.5. Pompaların parçalarının hassas toleranslarla alıştırılmış olması ve düzgün monte edilmesi verim kaybını önleyecektir. Genel olarak pompaların verimleri % 70 . basınç düşmesini önleyecek ve verimi arttıracaktır.3. Ayrıca depo ile pompa girişi arasındaki mesafenin iyi ayarlanmış olması. Pompalar çalışma esnasında birbiri üzerinden kayarak veya sürtünerek çalıştıkları için sürtünme verim kaybına neden olur. Bu yüzden elektrik motorundan elde edilen gücün bir kısmı kaybolur.

6 Watt = 10. Örnek Problem: 160 bar çalışma basıncı ile çalışan pompanın debisi 40 l / dk dır.66 = % 66 verimle çalışmaktadır.Q×G 450 ×η Q× P kw = bar = HP 600 ×η Q 450 × 17 V × n ×η Pompanın debisi= Q = = l / dak . Pompaya bağlı elektrik motorunun gücü 16 kW' tır. G = Q × P değerleri ile hesaplan". Pompanın verimi ne olur ? Verilenler: Q = 40 l/dk = 40 000 cm3/dk . 1000 Q × 1000 Pompanındevir sayısı = n V ×η G . 64 × 10 6 = = 10666 Nm/s = 1066. η = G1 16 G= 45 . Bu formülde.6 G = = 0. η = G1 η = % olarak verim Elektrik motorunun gücü P = G = Pompaya etki eden güç (kW) ( kilowatt ) G1 = Elektrik motorunun gücü (kW) Q = Pompanın debisi (cm3/dk ) P = Pompanın çalışma basıncı (Newton/cm2 = N/cm2 ) V = Pompadan geçen akışkan miktan (cm/dev) n= Pompa devir sayısı (dev/dk ) Pompalarda verimlilik hesaplanması yapılırken aşağıdaki değerler göz önünde bulundurulur.6 kW 6000 10. P = 160 bar = 1600 N/cm2 G1 = 16 kW İstenilenler: G =?. η =? G = Q × P = 40 000 × 1600 = 64 × 106 = Ncm/dk 1 Ncm/dk = 1/60 × 100 Nm/sn = 1/6000 Watt eder.

Pompanın verimli ve uyumlu çalışabilmesi için akışkanda aranan özellikler şunlardır: Pompada kullanılan akışkanın film dayanıklılığı (yapışkanlık özelliği) istenilen değerlerde olmalıdır. g) Ekonomik olup olmadığı. b) Pompanın debisinin yeterli olması.Borunun belli kesitinden1 dakikada 1 litre akışkan geçmesi durumunda. 46 . kullanılır.7.3. h) Bakım. onarım ve montajının kolay olması gerekmektedir.6. f) Boyutlarının az yer kaplaması. 5. Hidrolikte debi birimi olarak cm3/dk. dır denilir. Uzun süre özelliklerini yitirmeden çalışabilmelidir. Pompa Seçimi: Hidrolik sistemlerde pompa seçimi yapılırken sistemin ihtiyaçlarına cevap veren pompalar seçilmelidir. c) Pompanın çalışma basıncı. Sistemde yeterli soğutmayı sağlayabilmelidir.3.3. ç) Pompanın devir sayısı ve dönüş yönü. Pompa ve Akışkan Uyumu: Pompa ve akışkanın birbirine uyum sağlayabilmesi. dm3/dk. . d) Çalışma ortamı sıcaklığının uygunluğu. veya l/dk. Hidrolik pompa seçimi yapılırken dikkat edilecek noktalar şunlardır: a) Pompanın gücünün yeterli olması. Viskozitesi uygun olmalıdır. 5.5. kullanılan akışkanın viskozitesine (akıcılığına) bağlıdır. Pompalarda Debinin Tanımı: Debi : Hidrolik sistemde pompanın birim zamanda sisteme göndermiş olduğu akışkan miktarına denir. e) Gürültüsüz çalışması.5. Sistemde meydana gelebilecek basınçlara karşı dayanıklı olmalıdır. akışkanın debisi l/dk.

Pompalarda debiyi tanımlayınız ve hesaplaplayınız. Hidrolik pompaların debi hesaplamalarını yapınız. hesaplamaları yapınız. 47 .UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ İşlem Basamakları Öneriler • • • • Bilgi yapraklarındaki örneklerden Dişli çarklı pompalarda debi faydalanınız. Paletli pompalarda debi hesaplamaları yapınız.

48 .ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME 1-Aşağıdakilerden hangisi hidrolik devrelerin ana kısımlarından değildir? a)Yağ deposu b)Hidrolik pompalar c)Valfler d)Manyetik şalterler 2-Yağ deposunun ölçüsü sistemde dolaşan yağın debisinin kaç katı oranında olmalıdır? a) 3-5 kat fazla b) 2 kat fazla c)3-5 kat az d) 2 kat az 3-Aşağıdakilerden hangisi hidrolik pompalardan değildir? a)Pistonlu pompalar b)Paletli pompalar c)Diyaframlı pompalar d)Dişli çarklı pompalar 4-Dişli çarklı pompalar enfazla ne kadar basınca dayanabilirler? a)10 bar b)250 bar c) 500 bar d)750 bar 5-Aşağıdakilerden hangisi paletli pompaların dezavantajıdır? a)Gürültülü çalışırlar b)Fazla titreşim yaparlar c)Kaçak fazla olur d)Devirleri çok düşüktür .

6-Genel olarak pompa verimleri ne kadardır? a) % 70-98 b) % 10-25 c) % 25-45 d) % 50-70 7-Sıvıların akışkanlık ölçüsünü ifade eden terim hangisidir? A)Galon b) Viskozite c) Litre d) Devir sayısı 49 .

CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 6 7 D A C B C A B DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız. 50 .Hatalarınızı bilgi yapraklarına tekrar dönerek düzeltiniz.Doğru cevaplarınızın sayısını belirleyerek kendinizi test ediniz.

1 ).manivelalı mekanik doğrusal hareketleri hidrolik sistemlerde basınçlı akışkanın gücü ile alternatif doğrusal harekete dönüştürürler (Şekil 6. Hidrolik enerjiyi doğrusal olarak mekanik enerjiye dönüştüren elemanlardır. HİDROLİK SİLİNDİRLER 6. 6.1: Hidrolik Silindir Kesiti ve Elemanları 6.2 Hidrolik Silindirin Elemanları: a) Silindir gömleği b) Piston c) Piston kolu d) Sızdırmazlık elemanları e) Kapaklar 51 .ÖĞRENME FAALİYETİ-6 ÖĞRENME FAALİYETİ-6 AMAÇ Bu bilgi yaprağında hidrolil silindirler ile lgili hesaplamaları yapmayı öğreneceksiniz.geri hareket ederek çalışırlar. Şekil 6. ARAŞTIRMA Hidrolik silindirlerin ne şekilde üretildiklerini çevrenizde üretim yapan işyerlerinde incelemeler yaparak öğreniniz. Düzenli biçimde ileri .1 Görevleri ve Sembolü: Hidrolik sistemlerde doğrusal hareket elde etmek için kullanılan devre elemanlarıdır. Bildiğimiz kamlı dişli çarklı biyel .

Aksi halde sızdırma ve kaçaklardan dolayı verim düşer (Şekil 6.Yüksek basınca maruz kalan silindirierin enine ve boyuna kesit ölçüleri hesaplanmalıdır. Soğuk çekilmiş boruların iç yüzeyleri taşlanarak honlama işlemine tabi tutulursa silindir gömleği olarak kullanılması mümkündür. Şekil 6.2.2.2. Şekil 6. Korozyona karşı dayanıklılık için çıkan sonuçlara (c) sabit değeri eklenmelidir.Şekil 6.2: Silindir Gömlek Kesiti 6. dökme demir ve alaşımlı çelik borulardan imal edilir. Silindir gömlekleri hangi gereçten yapılırsa yapılsın iç yüzeyi iyi işlenmiş ve honlanmış olmalıdır.Silindirlerin Et Kalınlığı Hesabı: Silindirlerde et kalınlığı hesabı yapılırken en yüksek basınca dayanabilecek şekilde tasarlanır.2).1. Boyuna kesit alınarak yapılan hesaplamalar enine kesit hesaplamalarından daha dayanıklı olurlar.6.:. Silindir Gömleklerinin Enine ve Boyuna Kesiti 52 . İyi verim alabilmek için silindir gömleği ile piston arasındaki sürtünme en aza indirilmelidir.Silindir Gömleği: Yapısı Kullanıldıkları yerin özelliklerine göre dökme çelik.3 ‘ silindir gömleklerinin enine ve boyuna kesitleri gösterilmiştir.

1 eklenmelidir. P = 40 kg / cm2 ó çem = 600 kg /cm 2 (emniyetli çekme gerilmesi) e=? A=? F=? istenilen/er : 53 . L = 160 mm = 16 cm. ó çem = F A kg / cm2. e . F = ó çem × A (kg) Enine kesitte et kalınlığı = e= P×d (cm) 4 × σ çem P×d + c (cm) 4 × σ çem Boyuna kesit alanı = A = 2. b) Silindir kesit alanını. Verilenler : d = 120 mm. Silindir gereci emniyet gerilmesi 600 kg / cm 2 olduğuna göre a) Silindirin et kalınlığını.Silindirlerin et kalınlığı ve diğer değer hesapları yapılırken aşağıdaki formüllerden yararlanılır. L ( cm2) bu formüllerde Boyuna kesitte et kalınlığı = e = d D e P A F ó çem c = Silindir iç çapı (cm) = Silindir dış çapı (cm) = Silindir et kalınlığı (cm) = Çalışma basıncı (kg / cm2 ) = Kesit alanı (cm2) = Silindire etki eden kuvvet (kg) = Emniyetli çekme gerilmesi (kg / cm2 ) = Korozyon için sabit sayı = O. akma çelikten bir silindirin 40 kg / cm2 basınçta çalışması isteniyor. Örnek Problem: Çapı 120 mm uzunluğu 160 mm olan. Boyuna kesitteki et kalmllğı değeri fazla çıkacağmdan boyuna kesit hesaplamalan tercih edilmelidir. c) Silindire etki eden kuvveti bulunuz.

Piston Hızı: Piston hızı. Hareketleri ileri .5 cm.4’ görülmektedir.2. piston koluna bağlanmış bir elemandır. Büyük ölçülü olanları dökme demir veya dökme çelikten üretilirler. Şekil 6. Pistonun hızlı hareket etmesi için silindire giren akışkanın miktarını artırmak gerekir. Sürtünme ve aşınma olmaması için üzerine sızdırmazlık elemanları geçirilerek bir noktadan sürtünmesi sağlanır.1. yıpranan sızdırmazlık elemanları yenisi ile değişimi sağlanır. bronz ve pirinçten imal edilirler. 2 × σ çem 2 × 600 A = 2 × e × L = 2 × 0. 54 . silindire giren akışkanın miktarı ya da pompanın debisine göre ayarlanır. Aşınan.4). Çapları (d) silindir gömleği iç çapından (d1) biraz küçük tutulur.2. 6.5 × 16 = 16 cm2' dir.Piston Yapısı: Silindir gömleği içinde sızdırmazlık elemanı ile beraber çalışan. Piston üzerine takılan sızdırmazlık elemanlarının aşınması durumunda yağ kaçakları art-maya başlar ve verim düşerek güç kaybı oluşur.geri şeklinde çalışan hidrolik silindirin önemli bir elemanıdır.a) e= P×d 40 × 12 +c= + O. Şekil 6.4: Piston ve Piston Kolu Kesiti Gereçleri genel olarak alüminyum. ó çem = F A F = ó çem × A = 600 × 16 = 9600 kg 'dır. b) c). = 5 mm ' dir. Kolay hareket ederek çalışırlar. 1 = 0. Sürekli yağlandıklarından korozyona karşı kendiliğinden korunmuş olurlar (Şekil 6.

Akış miktarını ayarlamak için akış kontrol valfleri kullanılır.17 cm/dak = 7 .785 × (d 1 − d 2 ) 0. t= V (sn). Eğer akışkan düzensiz akıyorsa sürtünmeden dolayı kayıplar artar ve pistonun hızı düşer.25 cm/dak =8.785 × d2 A2 = 0.96 m/dak 2 A1 0.785 × ( d12 . Akışkanın viskozitesi de piston hızına etki eder. Q V = π × d2 × h (dm3) bu formülde t = Pistonun kursunu tamamlama zamanı (s) Q = Akışkanm debisi (l/dk.785 × d2 4 Örnek Problem: Pompa debisi 10 l / dk olan bir pistonun çapı 40 mm ve piston kolu çapı 10 mm 'dir.785 × (4 2 − 12 ) olarak bulunur. A1 = 0.785 × d1 0.Pistonun hızını azaltmak için ise akış miktarı azaltılmalıdır.d22 ) V1= İstenilenler: V1 =? V2 = ? 10000 Q 10000 = = = 796.5 )? Verilenler: Q = 10 l/ dk = 10000 cm3 d1 = 40 mm = 4 cm d2 = 10 mm = 1 cm. ) V = Pistonun giderken yol aldığı hacim (dm3) d = Piston çapı (cm) h = Piston kurs boyu (cm) 55 . V= Q cm / dk bu A V = Piston hızı (cm/dk Q = Akışkanm debisi (cm3/dk A = Silindir kesit a/anı (cm 2 π ×d2 A= =0.49 m/dak 2 2 0. Pistonun hareketli durumdaki hızı ne olur (Şekil 6. Pistonun Kursunu Tamamlama Zamanı Pistonun kursunu ne kadar zamanda tamamlayacağı şu formülle bulunur.785 × 4 2 10000 10000 V2= = == 849.

EKS 10 6 ( cm ) L = 10 3 F= Fk ( kg ) EKS = cm bu formüllerde: Kol uzunluğu d4 F . Kol emniyet katsayısı 3 olduğuna göre piston kol çapı ne olur? ı Verilenler : L = 300 mm = 30 cm F = 6000 kg EKS = 3 4 İstenilenler : d= ? 4 d= dir.EKS d = Piston kolu çapı (cm) L = Piston kol boyu (cm) F = Piston kolunu fIambaja zorlayan kuvvet (kg) Fk = Piston kolunu nambaja zorlayan kritik kuvvet (kg) EKS = Emniyet katsayısı Örnek Problem: Uzunluğu 300 mm olan bir piston kolu 6000 kg' lık biı kuvvetin etkisinde.F . kalıyor. Q 15 Piston Kolu Silindirik çubuk şeklinde olup pistona bağlanarak çalışır. 4 d= L2 .Örnek Problem: Debisi 15 l/dk olan bir silindirde pistonun taradığı hacim 7 dm3 tür.F . Pompanın ürettiği basınç kuvvetini iş yapılmak istenilen yerlere iletir.EKS = 10 6 30 2.3 10 6 = 4 16200000 10 6 = 4 16. Piston.600. L2 . kursunu ne kadar zamanda tamamlar? Verilenler: Q = 15 l / dk V = 7 dm 3 t= İstenilenler: t=? V 7 × 60 = = 28 sn dir.2 = 2 cm= 20 mm 56 .

6.3.bükme. taşlama tezgahlarında puntanın geriye çekilmesi işlemlerinde kullanılır. Pistonun diğer tarafında basma yayı bulunduğundan akışkanın basınç etkisi kalkınca yayın itme gücü ile piston eski konumuna gelir (Şekil 6. Yükün yukarı kaldırılmasından sonra basıncın etkisi kalkınca yükün ağırlığı ile kendiliğinden ilk konumuna gelir (Şekil 6. Tek etkili silindirler.7).5: Tek Etkili Silindir Sembolü 6.1-Tek Etkili Silindir: Sıvı.7: Tek Etkili Silindir ile Yük Kaldırılması 57 . Çalışma şartlarına göre silindirler şöyle çeşitleri: a)Tek etkili silindir b) Çift etkili silindirler c) Teleskopik silindir d) Yastıklı silindir e) Tandem silindir Şekil 6.6: Tek Etkili Silindir KesitiŞekil 6.3.Hidrolik Silindir Çeşitleri: Hidrolik devrelerde kullanılan silindirler.1. Piston koluna bir iş yaptırmış olur. bir yükün yukarı kaldırılması ve indirilmesi amacı ile pres tezgahlarında sıkma .6). silindire bir taraftan girer ve pistonu hareket ettirir. kullanıldıkları yerin özelliklerine ve çalışma şartlarına göre geliştirilmişlerdir. Yükün kaldırılması Baskı P Geri dönüşü baskı ile Şekil 6.

9). Pistonun hem ileri gidişinde hem de geriye dönüşünde iş yapılmış olur (Şekil 6.6. 8). Bunlara çift kollu.yol sıvı çıkışı Şekil 6.2. Çift etkili silindirler 2 yönlü çalışma yeteneğine sahiptir.9: Çift Etkili Çift Kollu Silindir Kesiti ve Sembolü 58 . yol sıvı girişi 2.Çift Etkili Silindir: Çift etkili silindirlerde basınçlı sıvı bir taraftan girer diğer taraftan depoya döner (Şekil 6.3. Basınçlı sıvının silindire girişi ile piston hareket eder ve işlem yapılmış olur. Sızdırmaz eleman piston piston kolu Sızdırmaz eleman kapak 1 1.8: Çift Etkili Silindir Kesiti ve Sembolü Çift etkili silindirlerin bir çeşidi de çift piston kollu silindirlerdir. çift etkili silindir denilir. Silindirin diğer taraf-ındaki sıvının yolu depoya açıktır. Sızdırmaz eleman piston piston kolu Akışkan çıkışı 6.

yerlerde kullanılır (Şekil 6.5. (Şekil 6. Tek ve çift etkili olarak çalışma yeteneğine sahiptir.Bunlardan başka bayrak direği olarak. Bu silindirlerde piston. gürültüsüz. ve titreşimsiz çalışması gereken yerlerde tercih nedenidir.10).Teleskopik Silindir: Birbiri içine geçmiş birden fazla silindirden oluşur. Genel olarak elektronik sanayisinde.12).3. Şekil 6.3. gemilerin dümenlerinin iniş çıkışlarında vb. basınç iki taraftan çift yüzeye etki ettiği için. Bu yatak yuvalarına “yastıklama” denilmektedir (Şekil 6. silindirin uç kısımlarına yaklaştığı zaman uç kısımlardaki yataklamalardan dolayı yavaşlama sağlanmaktadır.10: Teleskopik Silindir Kesiti ve Sembolü 6.6.1.Tandem Silindir: İki veya daha fazla pistonun bir piston blokuna (aynı mil) bağlanması ile yapılan silindir şeklidir. büyük itme kuvvetlerinin gerektiği yerlerde tercih edilir.Yastıklı Silindir: Hidrolik sistemlerde silindirlerin sessiz.11).3. Şekil 6.4. Hidrolik silindirde. uçak sanayisinde ve hassas işlem gören endüstrilerde yaygın olarak tercih edilir.1.11: Yastıklı Silindir Kesiti. Elemanlan ve Yastıklama İşleminin Yapılışı 6. Yastıklama neticesinde pistonun silindir uçlarına yaklaşıp geriye dönerken hızları kontrol altına alınır. 59 .3.

kg) P = Çalışma basıncı (kg/cm2 . 6. F = P × A × η ( kg ) bu formülde F = Pistonun itme kuweti (N. piston yüzeyine kuvvet uygular.12: Tandem Silindir Kesiti.4.785 × (d 12 − d 2 ) (cm2) 60 .Kapak Piston Piston kolu sızdırmaz eleman çıkış giriş çıkış Şekil 6. Giriş tarafındaki itme kuvveti (F1) büyük olacaktır (Şekil 6.785 × d2 (cm2) ( ) 2 veya 0.Silindirlerde Piston Itme Kuvveti Hidrolik silindirlerde pistona giren basınçlı sıvı. bar) A = Silindir kesit alanı (cm2) η = Silindirin verimi % olarak A-A Kesitinde A = π ×d2 4 π × d12 − d 22 B-B Kesitinde A = 4 veya 0. Tek kollu silindirlerde iki tarafın kesit alanları farklıdır. Bu kuvvet piston yüzeyinin büyüklüğüne bağlı olarak değişir.13: Silindirlerde Kesitlere Göre İtme Kuvvetleri Değişikdir. Elemanları ve Sembolü. Şekil 6. Piston kesit alanı küçüldükçe meydana gelen kuvvet küçülür. Pistonun çalışması esnasında verim kaybı da olabileceğinden hesaplamaları ona göre yapmak gerekmektedir.13).

η = 0.52) = 157 cm2 F1 = P × A1 × η = 800 × 176.785 × (d12.785 × d2 (cm2) = 0. Pistonun her iki tarafında oluşacak itme kuvvetini bulunuz.785 × 152 = 176. Verimi % 70 olan tek kollu çift etkili silindirin çalışma basıncı 800 bar’dır.70 A1 = 0.d22) (cm2) = 0.2 N' dir. Verilenler: İstenilenler: d1 = 150 mm = 15 cm F1 =? d2 = 50 mm = 5 cm F2 = ? P = 800 bar = 8000 N / cm2. F2=P × A2 × η =8000 × 157 × 0.62 cm2 A2 = 0.62 × 0.70=879200N'dir.Örnek Problem: Çapı 150 mm olan bir pistonun piston kol çapı 50 mm' dir. 61 .785 × (152 .70 = 98907.

Öneriler Bilgi yapraklarındaki faydalanınız. Piston kursu tamamlama hesplamalarını yapınız.UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ İşlem Basamakları • • • • Hidrolik silindir et kalınlığı hesaplamaları yapınız. Piston hızı hesaplamaları yapınız. 62 . örneklerden Pistonun itme ve çekme kuvveti hesaplamalarını yapınız.

ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME 1-Hidrolik sistemlerde doğrusal hareket elde etmek için kullanılan devre elemanlarına ne denir? a)Pompa b)Piston c)Hidrolik silindir d)Valf 2-Aşağıdakilerden hangisi hidrolik silindirlerin elemanlarından değildir? a)Piston b)Pompa c)Silindir gömleği d)Piston kolu 3-Silindir gömlekleri aşağıdaki malzemelerden hangisinden imal edilirler? a)Alaşımlı çelik b)Demir c)Bakır d)Bronz 4-Aşağıdakilerden hangisi hidrolik silindir çeşitlerinden değildir? a)Tandem silindir b)Tek etkili silindir c)Teleskopik silindir d)Darbeli silindir 63 .

Hatalarınızı bilgi yapraklarına tekrar dönerek düzeltiniz.CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 C B A D DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız.Doğru cevaplarınızın sayısını belirleyerek kendinizi test ediniz. 64 .

1:Hidrolik Pompa Ve Motorlar Aynı Pensibe Göre Çalışırlar Hidrolik motorların devir sayıları. ARAŞTIRMA Hidrolik motorların ne amaçla üretildiklerini ve hidrolik uygulanılışlarını araştrınız.ÖĞRENME FAALİYETİ-7 ÖĞRENME FAALİYETİ-7 AMAÇ Bu bilgi yaprağında hidrolik motorlar ile ilgili hesaplamaları öğreneceksiniz. Hidrolik pompaların aksine hidrolik motorlara sıvı. motora giren sıvının miktarına bağlıdır.1. sistemleri aracılığı ile hidrolik enerjiyi dairesel harekete dönüştürür. HİDROLİK MOTORLAR 7. basınçlı olarak girer. Basınçlı sıvı. Hidrolik motora giren sıvının miktarı ne kadar fazla olursa motorun devri o kadar yükselir. Hidrolik motorların ters yönde dönmesini sağlamak içinyön değiştirme valflerine baş vurulur. sistemlere 7. 65 . Basınçlı sıvı çıkışı Sıvı çıkışı Yağın taşınması Şekil 7. Görevleri ve Sembolü: Hidrolik motorlar çalışma prensipleri bakımından hidrolik pompaların tersi bir sistemle çalışırlar.

1.4: Dişli Çark Sistemli Motorlar 66 . Paletli motorlar olmak üzere 3 tipte incelenir (Şekil 7. Pistonlu motorlar (radyal ve eksenel) (Şekil 7. Basınçlı sıvı girişi Şekil 7.3 : Hidrolik Motor ile Döndürmesi Dairesel Hareket Elde Edilmesi Prensibi 7.5). 3.2 : Hidrolik Motorun Bir Elemam Şekil 7.8). Dişli çark sistemli motorlar (Resim 7.Motor gövdesi Dişliler Şekil 7.Hidrolik Motorların Çeşitleri: Hidrolik motorlar.2. 2.4). hidrolik pompalarda olduğu gibi çeşitlendirilir.

Şekil 7.5: Eksenel pistonlu motor ve çalışma prensibi (Eğik bir düzlem üzerinde kayan eksenel piston ve kendi ekseninde dönen bir tamburdan meydana gelir.) Şekil 7. iter. Eğik Eksenel Pistonlu Motor Emme valfi Baskı yayı Piston Eksantrik mil piston dikey konumda Çıkış Şekil 7. FTvve FN gibi kuvvetlere ayrışarak bir moment meydana getirir. F yönünde giren sıvı pistonu.7: Radyal Pistolu Motor 67 .6.

M = P.m) veya (daN.Hidrolik Motorlarda Döndürme Momenti Ve Hesaplanması: Hidrolik motorlar dönerken döndürme momenti meydana gelir.4-Hidrolik Motorların Kullanım Alanları: Takım tezgâhlarında. Gemi sanayisinde. R (kgf.Şekil 7. Haddehane ve döküm sanayisinde Ağır iş makinelerinde (greyder. Hidrolik motorların devir sayıları bakımından 100 devir/dk. 68 . Döndürme momenti aşağıdaki formülle bulunur. kepçe vb.8 Paletli Motor Kesiti 7.3. Bu oluşan moment hesaplanarak motor tipi tercihi yapılmalıdır. (daN) R = çevresel yarıçap (m) Hidrolik motorların seçimi yapılırken bulunan değerlerden % 40 büyük değerler tercih edilmelidir. Demir ve çelik sanayisinde. gibi)yaygın kullanılır. Bu değerler 1000 devir/dk.m) M = Moment (döndürücü tesir) P = çevresel kuvvet (kgf). gibi rakamlar düşük devir sayılır. nın üzerine çıkmalıdır. 7. Taşıtlarda.

5-Hidrolik Motorların Üstün Yönleri: Kullanım alanı yönünden ekonomiktirler. 69 . Yön değiştirme kolaylığı vardır. fren yapma özellğine sahiptirler. Hız ayarı kademesiz yapılabilir. Her tür makineye takılarak çalıştırılabilme özellikleri vardır. Debisi azaltılarak yavaşlatma.7. Dönmeye devam ederken hız değiştirme kolaylığı vardır. Harekete geçmeleri kolaydır.

Öneriler Bilgi yaprağındaki örneklemelerden faydalanınız. 70 .UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ İşlem Basamakları Hidrolik motorların döndürme momenti hesaplamalarını yapınız.

ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME 1-Hidrolik enerjiyi dairesel harekete çeviren hidrolik sitem elemanı hangisidir? a)Pompa b)Hidrolik motorlar c)Hidrolik silindirler d) Depolar 2-Aşağıdakileden hangisi hidrolik motor çeşidi değildir? a)Dişli çarklı motorlar b)Pistonlu motorlar c)Paletli motorlar d) Diyaframlı pompalar 3-Hidrolik motorlarda devir sayıları en az ne olmalıdır? a)1000 dev/dak b)750 dev/dak c)500 dev/dak d) 250 dev/dak 4-Hidrolik motorlar aşağıdaki alanların hangisinde kullanılmaz? a)Demir sanayiinde b)Taşıtlarda c)Fırıncılıkta d) İş makinelarında 5-Aşağıdakilerden hangisi hidrolik motorların üstün yönlerinden değildir? a)Ekonomiktirler b)İlk hareketleri kolaydır c)Kademesiz hız ayarı yapılır d)Hiçbiri 71 .

CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 B D A C D DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız. 72 .Hatalarınızı bilgi yapraklarına tekrar dönerek düzeltiniz.Doğru cevaplarınızın sayısını belirleyerek kendinizi test ediniz.

ÖĞRENME FAALİYETİ-8 ÖĞRENME FAALİYETİ-8 AMAÇ Bu bilgi yaprağında valfler hakkında bilgi sahibi olacaksınız. iş yapan elemanların istenilen yönde çalışmalarını sağlar. VALFLER Valfler. Hidrolik sistemlerde hidrolik silindirlerin hareketini ileri-geri. Hidrolik sisteme gönderilen basınç oranı valfler yardımı ile ayarlanır. yönünü ve debisini kontrol eder.hidrolik sistemlerdeki sıvının basıncını. sıvının yönünü kontrol etmektir. 8. uçaklarda otomatik olarak yapılan hareketler. Yön Kontrol Valfleri: Yön kontrol valflerinin hidrolik sistemlerdeki görevi.1. Çalışan. sıvının istenilen yöne yöneltilmesini.2. uzaktan kumanda edilebilen valfler hizmete sunulmuştur. c) Akış (hız) kontrol valfleri. ARAŞTIRMA Çevrenizde hidrolik sistemler ile iş yapan firmaları ziyaret ederek.Valflerin Görevleri: Valfler . Robot sistemli çalışan makineler. yolunu açıp kapamak. 8. Hidrolik sistemlerdeki silindirlerin istenilen yönde çalışmalarını. hidrolik motorların istenilen yönde dönmesini kontrol eder. hidrolik sistemlerin en önemli elemanlarındandır. hidrolik 73 .Valf Çeşitleri: Hidrolik sistemlerde kullanılan valfler yaptıkları işlere göre a) Yön kontrol valfleri. b) Basınç kontrol valfleri. d) Çek valfler olarak çeşitlendirilir.yazılı ve görsel kaynakları araştırarak valflerin üretiliş amaçlarını ve kullanım alanlarını araştırınız. İşlemini tamamlayan sıvının depoya geri dönüşünü gerçekleştirir. Hidrolik sistemlerde akışkanın basıncını ayarlamak. Sisteme istenilen yönlerde sıvı gönderir.makinecilikte el değmeden yapılan otomasyon işlemleri örnek olarak gösterilebilir. Elektroniğin gelişmesine paralel olarak programlanabilen.2. yönünü kontrol etmek için kullanılan devre elemanlarıdır.1. 8. 8.

Bunlar: Sürgülü yön kontrol valfleri.1' de Birinci konumda sürgü geriye çekilmiş (A yönünde hareket oluşur). hiçbir işlem olmaz. Akışkan silindire ters yönde girer (Silindirin B yönünde hareketini sağlar. Sıvının yolu silindire açık (Pistonu A yönünde hareket ettirir). İstenildiği an yön değiştirme kolaylığı sağlar. Çalışma ve görev yapma şekilleri aynı olmasına rağmen. Sürgü ileriye itilmiş (B yönünde hareket oluşur ). konumunda B yönünde hareket ettirir. Valfin 1. 74 .1: Sürgülü Yön Kontrol Valfi Kesiti Şekil 8.1. Basınçlı sıvının sürgülü yön kontrol valfine girişi. yapıları birbirlerinden farklıdır. Sürgüleri. Şekil 8. Teknolojinin gelişmesiyle birlikte otomatik kumandalı devrelerde.1. Nötr konum.motorların dönme yönlerini sağa . elektro . piston ile silindir gömleği arasında sürtünen yüzeylerden oluşmaktadır Şekil 8. konumunda silindiri A yönünde. 8.sola yönlendirmekte kullanılırlar. Yön kontrol valflerinin hidrolik sistemlerde en çok kullanılan iki çeşidi vardır.2. Sürgülü Yön Kontrol Valfleri: Sürgülü yön kontrol valfleri el ile mekanik. uzaktan kumandalı elektromanyetik valfler. Yuvarlak (dönerli) yön kontrol valfleridir. Valflerin seçiminde çevre şartları. elektromanyetik olarak kontrol edilirler.1 ' de görüldüğü üzere piston ve piston kolundan oluşup sürtünerek çalışırlar. hidrolik sistemin basıncı ve iş gören makinelerin özellikleri dikkate alınmalıdır. 3.geri hareketleriyle olur.hidrolik valfler ve servo valfler üretilmiştir.). Silidirden çıkan yağın depoya geri dönüşü. Bu valflerin konum değiştirmesi sürgünün ileri .

Bir silindirde pistonun ileri gitmesi ve geri gelmesi 2 konum olarak adlandırılır (Şekil 8.2). yol sayısı ve konumlarına göre anılır ve adlandırılır. Sıvıya yön verme işlemi.3.2. 75 . bir mile bağlanmış yuvarlak başlık döndürülerek sağlanmış olur (Şekil 8. Silindirden dönen sıvı depoya dönüyorsa bu valf 4 yolludur. olarak tanımlanır.1.1.2. 2: 4/3 Yuvarlak (Dönerli) Yön Kontrol Valfi Kesiti Şekil 8 2' de yuvarlak yön kontrol valfinde (P) Pompadan gelen basınçlı sıvı. Yön kontrol valflerinde bağlantı sayısı yol olarak adlandırılır. Hidrolik motorlarda veya silindirlerde yön değiştirme. (T) Depoya dönen sıvı. 4/2’ lik bir valfin tanımlamasını yaparsak: Şekil 8. 8. sonra konum ifade edilir. 3 ' te pompadan gelen sıvı silindire girerek silindiri ileri doğru hareket ettirir. Yuvarlak valflerde. Silindirden dönen sıvı. Yön Kontrol Valflerinde Yol Ve Konum: Yön kontrol valfleri.8. yuvarlak parçaya açılan (+) biçiminde açılmış yollarla sıvı yönlendirilir. Silindire iş yapmak üzere giden basınçlı sıvı. Şekil 8. Bir yön kontrol valflerinin ifade edilmesinde önce yol.2. iş yapma durumuna konum denir. 3). Yuvarlak (Dönerli) Yön Kontrol Valfleri: Sürgülü yön kontrol valflerinde sıvının yönünün değiştirilmesi doğrusal hareketlerle yapılır.

valfin 2 konumlu olduğunu.Konum 2. : Yön Kontrol Valf Konumlarının Sembolle İfadesi 76 . B =. b çalışma pozisyonlarını. O Sıfır. Silindire diğer yönden giren uç (çalışma hattı). 3 'te. Şekil 8.T = 4 yollu olduğunu anlatır.3: 4/2’ Lik Yön Kontrol Valfi Kesiti Şekil 8. A ve B = 2 konumlu olduğunu. 1 kare. P = Pompadan gelen uç (basınç hattı).Konum Şekil 8. 8. nötr konumlu olduğunu. valfin 1 konumlu olduğunu. A . Yön Kontrol Valflerinin Sembollerle İfade Edilmesi: Yön kontrol valflerini sembollerle ifade ederken çiziminde ve okunuşunda bazı kurallar vardır.A P T 1. 4). Sembollerin çiziminde kareler kullanılır (Şekil 8. oklar akışkanın hareketini ve yönünü anlatır. 2 kare.2.1. T = Tanka (depoya) dönen uç (dönüş hattı).P .4. 1 . A = Silindire bir yönden giren uç (çalışma hattı).B . 2 veya a.

2 = Konum numaralarını ifade eder.S. P = Basınç hattını R. X.Y.B.Z = Pilot kontrol hatlarını. 1. A. L = Sızıntı hattını.5: Yön Kontrol Valflerinin Sembol ile Açıklanması Yön kontrol valflerinde sıvının geçtiği yol ağızları büyük harflerle ifade edilir.Şekil 8. 0 = Nötr pozisyonu. açık merkez kapalı merkez 77 .T = Dönüş hatlarını.C = Çalışma hatlarını. Servis Pozisyonları: açık merkez iki emiş hattı birleşik.

6: 4/2 Valfin Taşlama Tezgahında Uygulanışı Şekil 8.1. konumda tabla 1 no' lu yönde giderken 1 no' lu mandala çarparak geriye döner.5.Şekil 8. konumda 2 no' lu mandala çarparak gidiş . valfin (P) yolundan girip çıkış yolu (A) dan geçerek çalışma hatlarına direkt olarak ulaşıyorsa bu tip valflere normalde açık valfler denir (Şekil 8.5. Yön Kontrol Valflerinin Çeşitleri: Yön kontrol valfleri kullanış ve yapılış amaçlarına çeşitlendirilebilir: Yapılış biçimlerine göre (normalde açık 1 normalde kapalı) Yol ve konumlarına göre Kumanda ediliş biçimlerine göre göre aşağıdaki gibi 8. a) Normalde açık valfler b) Normalde kapalı valfler Normalde Açık Valfler: Takıldıkları yerlerde pompadan gelen basınçlı sıvı.1. 78 .7).2. Yapıliş Biçimlerine Göre Yön Kontrol Valfleri: Yön kontrol valfleri kullanma amaçlarına göre monte edildikleri yerlerde iki şekilde görev yaparlar.2. Tabla geriye dönerken 2. 1. 8.1.6 'daki taşlama tezgahı tablasının 2 konumu vardır. Bu tip valfler imalat aşamasında açık veya kapalı olarak yapılırlar.geliş işlemini bitirir.

Bundan dolayı 2/2’ lik valf denilmiştir.9).1. Bir girişi bir de çıkışı vardır (Şekil 8. 2 konumlu yön kontrol valfi ) (4 yollu. Yol ve Konumlarina Göre Yön Kontrol Valfleri: a.Şekil 8.8).8: Normalde Kapalı Valf Kesit ve Sembolü 8. Akışkanın yolunu açmak için valfin butonuna bir itme kuvveti uygulanması gerekir. 3 konumlu yön kontrol valfi ) (4 yollu.2 / 2 valf b.5/ 2 valf (2 yollu. 79 . 2 konumlu yön kontrol valfi ) (3 yollu.2.4 / 3 valf f. iki çalışma konumu vardır.7: Normalde Açık Valf Kesit ve Sembolü Normalde kapalı Valfler: Pompadan gelen basınçlı akışkanın yolu normal durumda kapalıdır. 3 konumlu yön kontrol valfi ) (5 yollu. . Bu tip valfler basınçlı akışkanın çalışma hatlarına direkt olarak gitmesinin istenmediği durumlarda kullanılır (Şekil 8.3 / 2 valf c. 2 konumlu yön kontrol valfi ) 2 / 2 Valfler: Bu valflerde iki yol.4 / 2 valf d.2.3 / 3 valf e. Genel olarak açma ve kapama olarak görev yaparlar.5. 2 konumlu yön kontrol valfi ) (3 yollu. Şekil 8.

11: 4 / 2 Valf Kesit ve Sembolü 80 . Şekil 8. 2.10: 3 / 2 Valf Kesit ve Sembolü 4 / 2 Valfler: Dört yollu.11 'de pompadan gelen basınçlı sıvı 1. iki çalışma konumlu valflerdir.Şekil 8. Şekil 8. Genel olarak tek etkili silindirlerde açmakapama görevi yaparlar. konumda (P) den girer ve silindire (A) yönünde iş yaptırır (B .Hidrolik sistemlerde elle kumandalı olarak geri dönüşü yaylı olan 3/2 valfler kullanılır (Şekil 8.9: 2 / 2 Valf Kesit ve Sembolü 3 / 2 Valfler: Üç yollu.10). iki çalışma konumlu valflerdir.T) den tanka döner. konumda yine (P) den giren akışkan (B) den geçerek piston kolunu geriye çeker.T) yolundan tanka dönüş yapar Şekil 8. Akışkan (A . Çift etkili silindirlerin çalıştırılmasında kullanılır.

19 ve 2. Şekil 8. 3/3 valflerin iki çalışma konumu ve bir nötr konumu vardır. Elektromanyetik yapılı olanlarda elektrik sinyali olmadığı zaman yayın etkisi ile nötr konuma gelir (Şekil 8. Titreşimsiz çalışma özelliklerine sahiptir. Ayrıca 5/2 valfler çift depo ile çalışmaya elverişli yapıdadırlar (Şekil 2. konumları çalışma konumlarıdır. iki çalışma konumlu valflere denir. silindire giren basınçlı sıvının diğer elemanlara da gönderilmesine ve yol vermesine yardımcı olmasıdır. 20).12: 3 / 3 Valf Kesit ve Sembolü 4/3 Valfler: Dört yollu . ve 2. çift etkili silindirlerin kontrol ve kumandasında yaygın kullanımı söz konusudur. üç konumlu valflere denir. Merkez konumu açık veya kapalı olabilir (Şekil 8. Hidrolik motorların kontrol edilmesinde ve çift etkili silindirlere kumanda edilmesinde tercih edilirler. Bir taraftan yay ile merkezlenir.13: 4/3 Valf Kesit ve Sembolü 5/2 Valfler: Beş yollu. Değişik tiplerde yapılmalarına rağmen.12). 5 / 2 valflerin önemli özelliği. 50: Resim 2. 1. Üç farklı görevin yerine getirilmesi gereken yerlerde tercih nedenidirler.3/3 Valfler: Üç yollu. (O) konumu nötr. 81 . Şekil 8.13).üç konumlu valflere denir.

Elektrohidrolik düzenlemelerde yaygın olarak kullanılırlar. Şekil 8.14: 5/2 Valf Kesit ve Sembolü Servo Yön Kontrol Valfleri: Servo valfler.3). servo valf mekanizması aracılığı ile tekerleklerin döndürülmesinde büyük bir momente dönüşür. Dolayısıyla tekerleklerin kolay dönmesi sağlanır. Örneğin taşıt direksiyonlarında direksiyona etki eden küçük bir kuvvet. 0.15: Servo Valf Kesit ve Sembolü 82 . 15. giriş kısmındaki küçük elektrik sinyalini büyük çıkış sinyaline dönüştürürler.Şekil 8. Resim 8.08 Watt' lık bir sinyal ile 100 kw' lık bir güç elde edilebilir (Şekil 8. Ayrıca belirli pozisyonları sürekli olarak tutmaya ve muhafaza etmeye yararlar. Yani küçük kuvvetlerle büyük kuvvetlerin elde edilmesini sağlarlar.

mekanik. Oransal valflerin programlanabilir olması ile hidrolik devreler programlanarak çalıştırılabilir.1. Elle. Basıncın çıkış miktarını giriş kısmındaki elektrik sinyali ile orantı yaparak ayarlarlar (Şekil 8.Resim 8. Oransal valflerde genellikle kapalı durumdan açık. Kumanda edilişierine göre yön kontrol valfleri şekil 8. açık durumdan ka-palı duruma geçişlerde sürekli sıvı miktarı kontrol edilir. Kumanda Ediliş Biçimlerine Göre Valfler: Hidrolik sistemlerde yön kontrol valflerinin kumanda ediliş biçimleri değişik şekillerde olmaktadır.Oransal Valfler Girişteki elektrik sinyallerini kuvvete dönüştürerek çalışırlar.4).5.17 de tablo biçiminde verilmiştir. elektronik kumanda sistemleri ile uzaktan kumanda edilebilen valflerde üretilmiştir. 2. 83 .16: Oransal Elektromanyetik Yön Kontrol Valf Kesiti ve Sembolü 8. Şekil 8.16 .3. otomatik ve yarı otomatik kumanda şekilleri olabildiği gibi.

84 .

17: Yön Kontrol Valflerinin Kontrol Resim ve Sembolle İfade Edilmeleri 85 .Şekil 8.

18).19).2.2.2.Dolaylı etkili emniyet valfi . Devrenin çalışma basıncının belli bir değerin üzerine çıkmasını engelleyerek sistemin düzenli ve güvenli çalışmasını sağlar (Şekil 8.2.8. P Yay ayar vidası A Şekil 8.Doğrudan Etkili Emniyet Valfi: Hidrolik devrelerdeki akışkanın basıncını önceden belirlenmiş değerler arasında tutarak sistemi emniyete alır. Boşaltma valflere.1: Basınç Kontrol Valfi 8. Basınç Kontrol Valfleri: Hidrolik sistemlerde pompanın bastığı sıvının basınç değerini belli sınırlar arasında tutar. Hidrolik devreyi ve çalışan elemanları korur.1. Basınç kontrol valfleri çalışma fonksiyonları bakımından dört çeşittir: Emniyet valfleri.8. Basınç hattı üzerine montajı yapılır.2. Basınç düşürme valfleri. Ayar vidası ile basınç istenilen değerlere ayarlanabilir.Emniyet Valfleri Emniyet valflerinin üç çeşidi vardır: . (Şekil 8. Böylece yüksek basınçlardan devre elemanları korunmuş olur.2.Doğrudan etkili emniyet valfi .19: Doğrudan Etkili Ayarlanabilir Emniyet Valfinin Kapalı Konumu 86 .2. Şekil.Pilot kontrollü emniyet valfi 8. Basınç sıralama valfleri.

(Şekil 8.2.3.2.20) Piston dolaylı etkilenme piston konik kaplama yay Şekil 8. (Şekil 8.21: Pilot Kontrollü Emniyet Valfi Kesiti ve Sembolü 87 .4-Pilot Kontrollü Emniyet Valfi: Bu valfler.2. Böylece pompadan gelen basınçlı sıvı ile valf içindeki sıvı dolaylı olarak orantılı bir şekilde ayarlanmış olur. sıvının bir kısmı da (P2) basıncı ile diğer pistonu kapatmaya zorlar.2. Emniyet valfinin üzerine ayrıca pilot kontrol (uyarı) valfi bağlanarak emniyet valfin de erken açılma olmamasını sağlar. yüksek basınçlı düşük debili sıvıya yol verme yöntemi ile çalışırlar.Dolaylı Etkili Emniyet Valfi: Hidrolik devrelerde basınç hattına takılarak sistemin basıncını kontrol eden valflerdir.20: Dolaylı Etkili Emniyet Valfi Kesiti 8. Bu valflerde basınçlı sıvı (P1) basıncı ile pistonu iterken.8.1.21) Şekil 8.

22 'de (A) kanalından giren ve basıncı (P1) olan sıvı pistonu itmeye zorlar. çıkış kısmında belirli değerlere indirgenir. 88 . Değişik çalışma basınçları elde etmek için silindir veya motorlardan önce bağlanır. istenilen değerlere ayarlanabilir. Çalışma prensibi olarak giriş kısmından valfe giren basınçlı sıvı.8. Şekil 8.2.Basınç Düşürme Valfleri: Hidrolik sistemlerde birden fazla motor veya silindirin kullanıldığı yerlerde çalışırlar.2. Ayar vidası ile basınç. istenilen değere ayarlanabilir. Çeşitleri: İki yollu basınç düşürme valfi Üç yollu basınç düşürme valfi İki Yollu Basınç Düşürme Valfi: Şekil 8. Pistona bağlı yayın itme kuvveti ile sıvının itme kuvvetlerinin dengelenmesi sonucunda (A) kanalından giren basınçlı sıvı (B) kanalından basınç değeri düşürülmüş olarak çıkar.2: İki Yollu Basınç Düşürme Valfi Kesiti ve Sembolü Üç Yollu Basınç Düşürme Valfi: Valfe giren sıvının basınç değerini indirgemek için kullanılırlar. Ayar vidası ile basınç. Silindirlerden birinin basıncının diğerinden düşük olması gerekebilir. Takıldıkları yerlerde sisteme daha düşük değerde basınç gönderme görevi yaparlar. Sıvının bir kısmı depoya geri döner. Şekil 8.23' de (A) kanalından giren ve basıncı (P1) olan akışkan (F2) kuvveti ile pistonu yaya karşı iterek gövde ile piston arasındaki dar kesitten geçer ve (B) den basınç değeri indirgenmiş olarak çıkar.5.

6. 89 . 25). ve farklı işlemler yapması istenilen durumlarda tercih edilir. birden fazla hidrolik motor veya hidrolik silindirin değişik zamanlarda devreye girmesi.24: Üç Yollu Basınç Düşürme Valfinin Devre Üzerinde İfade Edilmesi 8.Basınç Sıralama Valfleri: Hidrolik sistemlerde. Çalışma sırasında (P1) basıncı (P2) basıncından fazla olduğu zaman pistonu hareket ettirerek sıvıya yol verir (Şekil 8.Şekil 8. Pompadan gelen basıncın sırası ile silindirlere ve motorlara gönderilmesi işlemi düzen içinde gerçekleştirilir.2. Basınç düşürme işlemi önceden ayarlanır. Normalde kapalı konumda olurlar.2.23: Üç Yollu Basınç Düşürme Valfi Kesiti ve Sembolü Şekil 8.

26: Basınç Sıralama Valfinin Hidrolik Devre Üzerinde İfade Edilmesi 8.Şekil 8.7.27: Boşaltma Valfi Kesit ve Devre Üzerinde İfade Edilmesi 90 . Normalde kapalı olan valfe gelen sıvı (X) sinyali ile kendiliğinden açılır ve sıvı depoya geri gelir (Şekil 8.27). Şekil 8.Boşaltma Valfleri: Hidrolik devreli sıkma ve bağlama kalıplarındaki silindirlerde tercih edilir.25: Basınç Sıralama Valfi Kesit ve Sembolü Şekil 8. Boşaltma valflerinin çıkışları depoya bağlıdır.2.2.

Akış Kontrol Valflerinin Çeşitleri: Sabit akış kontrol valfi.3.29: Sabit Akış Kontrol Valfi Şekil 8. kamlı düzen ya da otomatik olarak değişik şekillerde dizayn edilebilir. Değiştirilmesi olanaksızdır (Şekil 8. Çek valfi ayarlanabilen akış kontrol valfi.1.30: Ayarlanabilr Akış Kontrol Valfi 8.2.1. Sıvının geçtiği kesit sabittir. Bu valflerde açma kapama bir vida. Çek valfler. Şekil 8.2. 29-30)Sabit akış kontrol valflerinde belirli bir kesitten geçen akış miktarı ayarı yapılamadığından. Şekil 8.2.Akış Kontrol Valfleri: Hidrolik sistemlerde hidrolik motorlara veya hidrolik silindirlere giren sıvı miktarını ayarlama görevinde tercih edilirler. Ayarlanabilir akış kontrol valfi.28).1.3.Sabit Akış Kontrol Valfi: Hidrolik sistemlerde hidrolik motorlar veya silindirlere gönderilecek sıvının miktarını azaltmak ve kontrol etmek için sabit kapasiteli akış kontrol valfleri tercih edilir. 91 .2.31 'de pompadan (P) gelen sıvının istenilen miktarda geçmesi için ayar vidası ayarlanır. 8.2. ayarlanabilir olması gereken durumlarda tercih edilir. sıvı belirli bir değerde geçer. kol. Yavaşlatma valfi. Böylelikle silindir veya motorların hızını istenilen oranlarda ayarlama görevini yerine getirirler (Şekil 8.3.8.1.3. Şekil 8. Bu özelliklerinden dolayı evlerdeki muslukların yaptıkları görevleri yaparlar (Şekil 8.28: Akış Kontrol Valfi 8. 29).Ayarlanabilir Akış Kontrol Valfi: Hidrolik motorlar veya silindirlerde akışkanın hızının değişken.

8.2.3.1.3-Yavaşlatma Valfleri:

İğneli kısıcı

Radyal kısıcı

Aksiyal kısıcı

Eğik düzlemli kısıcı

Helisel kısıcı

Kamlı kısıcı

Şekil 8.31:Ayarlanabilir Akış Kontrol Valfi Kısıcıları

8.2.3.1.3-Yavaşlatma Valfleri:
Hidrolik sistemlerde, silindirlerdeki pistonun hızı veya diğer elemanların belli zamanlarda hızlarını azaltmak için tercih edilir. Silindire giden sıvının miktarını azaltmak yoluyla piston hızı yavaşlatılmış olur. Yavaşlatma valfleri genel olarak bir kam hareketi ile otomatik olarak çalışır.Kamın valfin makarasına bastığı noktada yavaşlatma başlamıştır.Yavaşlatmanın hızı, kamın eğimine bağlı olarak değişir (Şekil 8.32).

A Giriş Yavaşlatma valfi yay
Şekil 8.32: Yavaşlatma Valfi Elemanları

92

8.2.3.1.4- Çek Valfler: Bir yönden sıvının geçişine izin veren, diğer yönden sıvını geçişine vermeyen valflerdir. Valf içinde bir yay, bilye veya konik bir kapama parçasından oluşur. Şekil 8.33 'te sıvı (A) kanalından girerek bilye veya konik parçayı iter ve direkt olarak (B) kanalından çıkar.

B

A

Konik kapama parçalı A B
Şekil 8.33: Değişik Tiplerde Çek Valf Kesiti

bilyalı

8.2.3.1.5-Çek Valfi Ayarlanabilen Akış Kontrol Valfi: Hidrolik sistemlerde silindir içindeki pistonun her iki yöndeki gidiş - gelişlerini kontrol eden silindirin giriş ve çıkış hatlarına takılan valflerdir. Sıvının miktarı ve yönünü sınırlar. Şekil 8.34'te (A) kanalından giren sıvı ayarlanabilen bir kesitten geçerken sistemde çek valf bulunduğundan ayarlama kolay yapılır.

Şekil 8.34: Çek Valfli Ayarlanabilir Akış Kontrol Valf Kesiti

8.2.3.1.6- Akışkanın Kontrol Edilmesi: Hidrolik sistemlerde akışkanın kontrol edilmesi üç şekilde olur . 1. Hidrolik silindire giden sıvının kontrolü: Pompa ile silindir arasına akış kontrol valfi yerleştirilerek çift etkili silindirlerin kontrolu sağlanır. 2. Hidrolik silindirden çıkan sıvının kontrolü: Silindirden çıkan akışkanın kontrolü silindirden hemen sonra akış kontrol valfi takılarak sağlanır. 3. Silindire giden ve bir kısmı yağ deposuna dönen sıvının kontrolü: Akışkan, silindire girmeden bir kısmı akış kontrol valfinden geçerek depoya dönerken yapılan kontroldür.

93

UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ
İşlem Basamakları - Yön kontrol valflerinin görev ve sembolleri hakkında bilgi sahibi olunuz. - Basınç kontrol valflerinin görev ve sembolleri hakkında yeterli bilgi sahibi Bilgi yaprağındaki ilgili konulara olunuz. bakınız. - Akış kontrol valfleri ve sembolü hakkında bilgi sahibi olunuz. Öneriler

ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME
1-Hidrolik sistemlerde sıvıların yolunu açan,kapatan ve kontrol eden devre elemanı aşağıdakilerden hangisidir? a)Hidrolik pompa b)Valf c)Hidrolik silindir d)Hidrolik motor 2-Aşağıdakilerden hangisi valf çeşitlerinden değildir? a)Yön kontrol valfleri b) Basınç kontrol valfleri

94

c)Akış kontrol valfleri d) Tandem valfler 3-Sistemde sıvıların yönünü kontrol eden valf hangisidir? a)Yön kontrol valfleri b) Basınç kontrol valfleri c)Akış kontrol valfleri d) Çek valfler 4-Pompanın bastığı sıvının değerini belli sınırlar içinde ayarlayan valf çeşidi hangisidir? a)Yön kontrol valfleri b) Akış kontrol valfleri c) Basınç kontrol valfleri d) Çek valfler . 6-Hidrolik sistemlerde sıvı miktarını kontrol etmeye yarayan valf türü hangisidir? a)Yön kontrol valfleri b) Akış kontrol valfleri c) Basınç kontrol valfleri d) Çek valfler 95 . 5-Aşağıdakilerden hangisi basınç kontrol valfi çeşidi değildir? a)Emniyet valfleri b) Boşaltma valfleri c) Basınç düşürme valfleri d) Servo kontrol valfleri .

96 .CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 6 B D A C D B DEĞERLENDİRMELER Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız.Doğru cevaplarınızın sayısını belirleyerek kendinizi test ediniz.Hatalarınızı bilgi yapraklarına tekrar dönerek düzeltiniz.

1 . Pistonlu akümülatörler.2. 4. 3. 5.ÖĞRENME FAALİYETİ-9 ÖĞRENME FAALİYETİ-9 AMAÇ Bu bilgi yaprağında hidrolik akümülatörler hakkında bilgi sahibi olup hidrolik boruların hesaplamalarını öğreneceksiniz. Akümülatör Çeşitleri: 1.1 :Akümülatör Çeşitleri 97 . Balonlu akümülatörler. ARAŞTIRMA Hidrolik akümülatörlerin ne amaçla üretildiğini ve boru hesaplamaları hakkında ulaşabildiğin kaynaklardan bilgi edininiz. Ağırlıklı yaylı balonlu gazlı pistonlu Şekil 9. Diyaframlı akümülatörler. hidrolik enerjiyi basınç altında depolayan elemanlara denir. HİDROLİK AKÜMÜLATÖRLER Hidrolik sistemlerde gerektiği zaman kullanılmak için bulundurulan. e) Pompa arızalarında ve elektrik kesilmelerinde sistemi kısa bir süre besleyerek hareketin tamamlanmasını sağlar. b) Sistemde oluşabilecek ani şokları ortadan kaldırır. Ağırlıklı akümülatörler. Görevleri ve Sembolü : a) Çalışma basıncını kontrol eder. c) Sızıntılardan kaynaklanan verim kayıplarını karşılar. 2. Yaylı akümülatörler. 9. 9. 9. d) Isı yükselmelerinde sıvıyı soğutur.

1.3: Yaylı Akümülatör 98 .2: Ağırlıklı Akümülatör 9.2. Hidrolik devrelerde basınç düştüğü zaman dengeleme sağlanmış olur (Şekil 9. Sabit basınç ve büyük hacim gereken yerlerde tercih edilir.2.Ağırlıklı Akümülatörler: Üstü açık silindire doldurulan akışkanın üzerine ağırlık konularak dengeleme yapılan akümülatör çeşididir.3).9. Devredeki sıvı basıncının düşmesi durumunda ağırlığın etkisiyle akümülatör içindeki sıvının devreye basılması ile sistemin bir süre daha basınç normale dönünceye kadar çalışmasını sağlar (Şekil 9.2. Şekil 9. P Şekil 9.Yaylı Akümülatörler: Yaylı akümülatörlerde silindirin içine giren sıvının basıncı.2). yayı yukarı doğru iter.

5).4: Diyaframlı Akümülatör 9. Gaz ve akışkan.Diyaframlı Akümülatörler: Bir silindir içindeki azot gazı diyaframı 1/10 oranında sıkıştırarak akışkanın basıncını artırır. Şekil 9. kaynaklanmış veya dövülmüş bir basınç kabı (1). gaz girişi için valfler (3). ve yağ girişinden (4) oluşur.İçerisine azot gazı konularak dengeleme işlemi gerçekleştirilir.2. Balonlu akümülatörler.4. Gazların sıkıştırılması prensibi ile çalışır (Şekil 9. Şekil 9.3. Küçük hacimli işlemler için uygulanır (Şekil 9. balonla birbirlerinden ayrılır.2. akümülatör balonu (2).Balonlu Akümülatörler: Kapalı bir silindir içine esneme özelliğine sahip (balon görünümlü ) bir eleman monte edilir.5: Balonlu Akümülatör 99 . Gazlı akümülatörler de denilir.9.4).

gaz bölümünün yukarıda olduğu dikey konumdur.5.1.3. Büyük hacimli çalışmalar için tercih nedenidir (Şekil 9. 2. Ana elemanlar. Gaz kısmı önceden azot ile doldurulmuştur. Ancak tercih edilen konum. Rakorlardır. Pistonlu akümülatörler her konumda monte edilebilirler. Borular. basınç yükseldiğinde pistonlu akümülatör dolar ve gaz sıkıştırılır. TS 301' de ifade edilmiştir.6). korozyona dayanıklı dikişsiz olarak yumuşak çeliklerden yapılır. piston (2) ile sızdırmazlık sistemi elemanı ve ön kapaklar (3. Bu elemanlar: 1.3. piston contalarının akışkandaki toz parçacıklarının oluşturacağı tortudan korunduğu.4).Bağlantı Elemanları Hidrolik devre elemanlarının birbirleri ile bağlantılarının sağlanması ve basınçlı sıvıya iş yaptırmak üzere çalışacak bölümlere göndermekte kullanılan devre elemanlardır. Pistonlu akümülatörler akışkan bölümü ile gaz sızdırmazlığına sahip ayırma elemanı olarak kullanılan pistonlu bir gaz bölümünden oluşurlar. Hidrolik sistemlerde kullanılacak çelik boruların özellikleri DIN 2391. Şekil 9. Akışkan bölümü hidrolik devreye bağlıdır.1.9. Basınç düştüğünde. Hidrolik sistemlerde borular ve bezli lastik hortumlar kullanılır.1 . 100 .6: Pistonlu Akümülatörler 9. Borular ve Hortumlar 9. Böylece. sıkıştırılan gaz genişler ve depolanan akışkanı devreye verir. Borular ve hortumlar. dış silindir borusu (1). Silindir borusunun iki görevi vardır. Pistona gelen basınçlı sıvının pistonu itmesi ile azot gazı sıkışır ve böylece basınç artar.3.Pistonlu Akümülatörler: Bir silindirin içinde pistonun üzerine azot gazı doldurularak imal edilir. 9. bir yandan dahili basıncı alırken diğer yandan da gaz ve akışkan bölümleri arasında ayırma elemanı olarak kullanılan pistona kılavuzluk eder.2.Yapısal özellikleri: Hidrolik devrelerde basınçlı sıvının depodan başlayarak alıcılara ve çalışma hatlarına kadar iletmekte kullanılırlar. akışkanın bulunduğu alan (5) ve gaz bağlantılarıdır (6).

12: Somunlu Boru Şekil 9.Basınçlı sıvının çalışan alıcılara iletilmesinde bezli lastik hortumlar kullanılır. Lastik hortumların çalışma sıcaklıkları .7. Boruların. Borular ve lastik hortumlar.8-9-10-11-12-13-14).7). Çelik borular ve bezli lastik hortumlar kullanılacakları ölçülere göre standartlarIa belirlenmiştir. bakımı ve tamiri kolay olmalıdır (Şekil 9.11: Dıştan Vidalı Bağlantı Şekil 9.40 oC ile + 90 oC arasındadır.13: Flanş Bağlantılı Boru 101 .Hortum İç Tabakası (Elastomerdan) Şekil 9. Şekil 9.7: Esnek Hortum 1. oksijen kaynağından ve elektrik cihazlarından uzak çalıştırılmalıdır.Basınç Taşıyan Çelik Örgü 3.Üst Tabaka (Poliüretan) 2. Bezli lastik hortumlar. Boruların takılıp sökülmeleri. 1000 bar basınca dayanıklı. üç kat tel tabaka ile örülmüş esnek hortumlardır (Şekil 9.8: Rakor Kesit Şekil 9.9: Boru Bağlantısı Kesit Resmi Şekil 9.10: Çıkıntılı Boru Şekil 9. Çalıştıkları yerlerde metal talaşları olmamalıdır. 1 2 3 Şekil 9. yerine monte edilmeden iç kısımlarının su veya kimyasal maddelerle temizlenmesi gerekir. Metal talaşları lastik hortumlara zarar verir.

Boruların iç yüzeyleri pürüzsüz ve temiz olmalıdır. ve çalışma hattının özellikleri bilinerek hesap yapılmalıdır.3. Bu özellikler : V ×d2 Q= (l/dk) 21 d= A= Q × 21 (mm) V π ×d2 4 = 0. Pompanın debisi. Gereksiz eklerden kaçınılmalıdır.3. sızdırmaz ve güvenli olabilmeleri için ölçüleri uygun değerlerde belirlenmelidir. 3.Boru Seçiminde Ve Montajında Dikkat Edilecek Noktalar: 1. 7. 8. 5. 2.2. Üzerine yeterince hava alma musluğu takılmalıdır. ortalama hızı. Sisteme uygun çapta ve uzunlukta olmalıdır.785 × d 2 (mm 2 ) 102 . 9. Takıldıkları yerlerde kıvrım sayısı az olmalıdır. 6.1.3-Hidrolik Boru Çaplarının Hesaplanması: Hidrolik sistemlerde kullanılacak boruların dayanıklı. Boru bağlantılarında hata yapılmamalıdır. Basınç hattında kesit daralmamalıdır. 4.1.14:Boru Bağlantı Şekilleri 9.Şekil 9. Sızdırma ve kaçak yapmamalıdır.

Bu formüllerde Q = Akışkanın (pompanın) debisi (I /dk. Sistemde kullanılacak boru iç çapı ne olur? Verilenler: Q = 40 I/dk . 6 d= 11.15: Rakorlu Bağlantı Şekil 9.16.21 = V 40. Boruların birbirlerine bağlanmaları vida ve somun yardımıyla olur.16: Rakor Bağlantı Kesiti 103 . Rakor iç kesitleri. rakor Şekil 9.15).) V = Ortalama akış hızı (m/sn) d = Boru iç çapı (mm) A = Boru kesit a/am (mm2) dır. Sızdırmazlığı sağlamaları için özel imalat yöntemleri vardır.8 mm' dir. basınçlı akışkanın geçişine engel olmayacak şekilde imal edilmişlerdir (Şekil 9.8 mm 2-Rakorlar: Hidrolik devrelerde boruların devre elemanlarına bağlanması için kullanılan aparatlardır.Formülleri ile hesaplanır. Örnek Problem: Bir hidrolik devrede debisi 40 I/dk olan akışkanın ortalama hızı 6 m/sn' dir. Sızdırmazlığı sağlamaları için vidaların alın yüzeylerine conta konulur. Şekil9.21 = 11. V = 6 m/sn İstenilenler: d=? d= Q.

.arası sıcaklıklara dayanıklıdırlar.18: Düz Bağlantı Resim 9. madeni yağlara dayanıklı olarak imal edilirler. Bu durum sistemin verimini düşürür.U. bezli ve termoplastik gereçlerden (O .20: 4 Lü Rakor Şekil 9. chemigum gibi gereçlerden. halon ve derlin. Bezli gereçlerden yapılanlar. yüksek basınca ve sıcaklıklara dayanıklıdır.40 oC +120 oC . Sızdırmazlık elemanları genellikle esnek lastik.yağ ortamında kayganlığa ve verimli çalışma yeteneğine sahiptir. Termoplastik olanlar teflon.21: 900 Eğik Rakor 9. .. gibi yüksek sıcaklıklara (+ 250 OC) dayanıklı gereçlerden imal edilirler.Rakor Şekil 9. hycar. breon.Şekil 9. poliamid.4. 104 . Sıvı kaçaklarını ve sızdırmayı önlemek için sızdırmazlık elemanları kullanılır.19: T. V) şekillerinde standart ölçülerde imal edilirler (Şekil 9. flijon.Sızdırmazlık Elemanları Hidrolik devrelerdeki sıvının yüksek basınç altında çalışmasından dolayı devrede kaçak ve sızıntılar meydana gelebilir.22-23). Esnek lastiklerden yapılanlar perbunan.vb.17: Düz Bağlantı Şekil 9. Teflon gereçler uzun ömürlü olup aşınmaya karşı dayanıklı.

Psi basınç birimi ile de ölçülür. Atmosfer basıncı 76 cm. Belirli noktalara takılarak o bölgenin basıncı kontrol altına alınmış olur (Şekil 9. esnek yapıya sahip olan bakır borunun içinden geçerek manivela kolunu iter.23: Sızdırmazlık Elemanları 9. Manometrelerin gösterdiği basınç efektif basınçtır.Bu basınç atmosfer basıncının üzerinde bir değerdir. Şekil 9. yüksekliğindeki civanın hidro-statik basıncına eşittir. Tezgâh veya makine çalışırken çalışma basıncı değerleri manometrelerden takip edilir.22: Sızdırmazlık Elemanları Çeşit Ve Kullanım Yerleri Şekil 9.Şekil 9.24).5-Manometreler Hidrolik sistemlerde genellikle basınç hattına takılarak basınç ölçme görevi yaparlar. 105 .Aşırı basınç yükselmeleri meydana geldiğinde elektrik sinyali gönderip kontağın atmasını sağlar ve meydana gelebilecek kazalar önlenmiş olur. Hidrolik manometrelerde okunan basınç birimi bar’dır.24 'te ok yönünde giren basınçlı sıvı. 1 atm. Kremayer dişliye bağlı olan ibre de hareket ederek basınç değerini gösterir. 1 bar = 1 cm2 yüzeye etkiyen 10 Newton kuwetin yaptığı basınçtır.( N/cm2) veya (1 2 kg/cm ) olarak da okunur. Manivela koluna bağlı olan kremayer dişliyi hareket ettirir. Manometrelerde basınç at-mosfer (atü) cinsinden de ölçülür. = 101 325 kN / m2 dir.

Manometre her zaman gerçek değerleri göstermelidir.1 bar değerinde olmalıdır.5.Şekil 9. 106 . Çalışma basıncına bağlı olarak bağlantı vidası ölçüsü ve dış çapı uygun olmalıdır.1Manometre Seçiminde Dikkat Edilecek Noktalar: Çalışma basıncı ile iş basıncı uygun olmalıdır (ölçüm aralığı). Hassasiyetleri O .24: Manometre Kesiti ve Devredeki Konumu 9.0.

UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ İşlem Basamakları Öneriler Bilgi yaprğındaki Hidrolik devrelerde kullanılan boru çaplarının hesaplamalarını yapınız. bilgilerden faydalanınız. örnek ve 107 .

ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME 1-Hidrolik enerjiyi basınç altında depolayan devre elemanının adı nedir? a)Pompa b)Hidrolik motor c)Hidrolik akümülatör d)Çek valf 2-Aşağıdakilerden hangisi akümülatör çeşitlerinden değildir? a)Yaylı akümülatör b)Balonlu akümülatör c)Pistonlu akümülatör d)Çek valfli akümülatör 3-Hidrolik devrelerde kullanılan boruların dayanabilecekleri en fazla basınç ne kadar olmalıdır? a)1000 bar b)500 bar c)250 bar d)100 bar 108 .

-50 0C c)-40 0C +90 0C d)150 0C 5-Aşağıdakilerden hangisi sızdırmazlık elemanı malzemesi değildir? a)Perbunan b)Bakır c)Poliamid d)Breon 6-Teflon sızdırmazlık elemanlarının dayanım sıcaklıkları ne kadardır? a)100 0C b)150 0C c)500 0C d)250 0C 7-Manometrelerin gösterdiği basınç ne tür bir basınçtır? a)Efektif basınç b)İndike Basınç c)Termik basınç d)Statik basınç 109 .4.Lastik hortumların çalışma sıcaklıkları ne kadardır? a) – 100 0C b)-80 0C.

CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 6 7 C D A C B D A

DEĞERLENDİRMELER Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız.Doğru cevaplarınızın sayısını belirleyerek kendinizi test ediniz.Hatalarınızı bilgi yapraklarına tekrar dönerek düzeltiniz.

110

ÖĞRENME FAALİYETİ-10 ÖĞRENME FAALİYETİ-10
AMAÇ
Bu bilgi yaprağında uygun hidrolik yağı seçimi yapılması hakkında bilgi sahibi olacaksınız.

ARAŞTIRMA
Hidrolik sistemlerde kullanılan yağlarda aranan özellikleri çeşitli kaynaklardan öğreniniz.

10- HİDROLİK YAĞLAR
10.1- Görevleri :
Hidrolik devrelerde kullanılan sıvılardır. Hidrolik enerjinin çalışan elemanlara iletilmesinde kullanılan sıvıların hidrolik akışkan olabilmesi için birtakım özelliklerinin olması gerekir. Hidrolik sistemlerde verimin alınabilmesi ve çalışan elemanların ekonomik ömrünün uzun olması için hidrolik yağlar kullanılır.

10.2-Akışkan Çeşitleri:
Su, Doğal yağlar, Sentetik (yapay) yağlar olarak üç gruptur.

Su:
Hidrolik sistemlerin bulunduğu ilk dönemlerde akışkan olarak su kullanılmıştır. Günümüzde de yüksek ısılı çalışma ortamlarının olduğu yerlerde, hidroelektrik santrallerinde ve türbinlerde su kullanılmaktadır. Fakat su paslanmaya (korozyon) sebep olduğundan mutlak kullanılması gereken yerlerde gliserin ya da pas önleyici kimyasallar katılarak kullanıma sunulmaktadır.

Doğal Yağlar:
Su kullanımının paslanmaya yol açması ve bazı olumsuzluklarının görülmesi sonucu, bitkilerden elde edilen ayçiçek yağı ve zeytinyağı hidrolik sistemlerde kullanılmaya başlanmıştır. Fakat yüksek basınçlarda uzun süre çalışması gereken yerlerde istenilen verime ulaşılamamıştır. Bu nedenle üreticiler sentetik yağ arayışına yönelmişlerdir.

111

Sentetik (Yapay) Yağlar:
Petrol ürünlerinden elde edilen yağlardır. Hidrolik sistemlerde akışkan olarak sentetik yağ kullanmanın amacı, hareket eden parçaların sürekli yağlanması nedeniyle oluşabilecek ısınma ve aşınmaları yok etmektir. Petrol ürünlerinden elde edilen yağlar yüksek sıcaklıklara karşı dayanıklılığı yüksek yağlardır. Hidrolik sistemlerde kullanılan yağlar, çalışan iki metal arasında bir yağ filmi tabakası oluşturarak aşınmayı azaltır. Verimin artmasına ve çalışan kısımların kendi-liğinden yağlanmasına yardımcı olur. Uzun süre yüksek basınç altında çalışabilecek ısıya dayanıklı, ihtiyacı karşılayabilen sentetik yağlar üretilmiş ve kullanıma sunulmuştur. ISO 6071 'e göre yağların çeşitleri şöyledir: HFA = Yağın su ile yaptığı (emüIsiyon) karışımdır. % 20 sentetik yağ ile % 80 su karışımından meydana gelir. HFB = Suyun yağ ile yaptığı (emülsiyon) karışımdır. % 60sentetik yağ ile % 40 su karışımından meydana gelir. HFC = İki veya daha fazla yağın su ile yaptığı (emülsiyon) karışımdır. % 60 'ı çeşitli sentetik yağlar, geriye kalan % 40 'ı sudur. HFD = İki veya daha fazla değişik özellikteki yağın (emülsiyon) karışımından meydana gelir. ISO 6071 'e ve SAE (Amerikan Mühendisler Birliği) standardına göre üretilen yağlar kış ve yaz mevsimlerine göre sınıflandırılırlar. Kış şartlarına göre; W10, W20, W30 gibi isimler alırlar. Bu rakamlar viskoziteyi ifade eder. W 10 düşük, W 40 yüksek viskozite anlamına gelir. Bu rakamlar yükseldikçe yağlar katılaşır, akıcılığı güçleşir. Hidrolik devreler için W10 - W20 numaralı yağlar, en iyi verimle çalışan yağlardır (Çizelge 10. 1). SAE Numarası 5W 10 W 20 W 20W 30 W 40 W 50 W Viskozite özellikleri -200 C ‘ ye göre 900 C ‘ ye göre Düşük Yüksek Düşük Yüksek 3 520 5 250 10 560 10 560 42 000 42 55 55 67 67 83 83 112

Tablo 10.1: SAE Standartlarına Göre - 20°C Ve 90°C Isı Arasında Ölçülen Sıcaklıklara Göre Yağ Numaraları ve Viskozitelerinin Ölçüleri

112

Bu özellikler şunlardır: Viskozite. Güç kaybına neden olmamalıdır. Şekil 10. ı) Film dayanımı. Hava kabarcıkları ise kavitasyon oluşturur. Yağın viskozitesinin sıcaklığa bağlı olarak değişmesine viskozite indeksi denir. viskozimetre ile ölçülür.10. Çalışan elemanlarda paslanma sorun olduğundan paslanmaya karşı koruyucu olmalıdır. Özgül ağırlık. Yağların oksijenle birleşmesi yağın ekonomik ömrünü kısaltır. içindeki hava ve suyu kolayca dışarı atabilmelidir. Yapışkanlık özelliğinden ötürü sızdırmazlık sağlamalıdır. Viskozite: Sıvıların akmaya karşı gösterdiği dirence viskozite denir. Isıl genleşme. Güç iletme özelliği bulunmalıdır. Yaz ve kış ortamına göre çalışabilecek viskozitesi uygun hidrolik yağlar tercih edilmelidir. Devre elemanlarını ve çalışan kısımları yağlama özelliği bulunmalıdır.1. Akma noktası. Yağların ısı ortamlarında viskozitesi. Alev alma noktasıdır Bu özellikleri genel olarak sıralamak gerekirse. (Su pasıanmaya neden olur. Sistem ısındığında soğutma yapmalıdır.Hidrolik Yağlarda Aranan Özellikler: Hidrolik yağlarda bazı özelliklerin bulunması şarttır.3. Sistemin düzensiz çalışmasına neden olur.Çalışma şartlarından ötürü sistemin içine girebilecek pislikleri süzme özelliği olmalıdır.1 de bir saybolt viskozimetresi görülmektedir. Polimerleşme. Isı yükseldikçe viskozitesi azalır. Köpüklenme.) Yüksek basınçlarda çalışırken ısıya karşı özelliklerini kaybetmemelidir. Bu yüzden oksijenle birleşmeye karşı direnci yüksek olmalıdır. Yağların viskozitesi çalıştıkları ortamın sıcaklığına göre değişir. Bir biri üzerinde hareket eden parçalar arasında film tabakası oluşturmalıdır. 113 . 10.3. 11. Yağlar. Oksidasyon. Yağlama yeteneği. Rastgele yağların kullanılması sistemde olumsuzluklar meydana gelmesine neden olur. Isı azaldıkça viskozitesi artar.

Büyük kavislerle bükülmelidir. 1 Poise = 1 cm kalınlıktaki yağ filmi tabakasının kendi yağ tabakaları arasında bir saniyede bir cm hızla hareket edebilmesi için gereken kuvvete denir. sistemin verimsiz ve titreşimli çalışmasına sebebiyet verir. Sistemin basıncı da azalır. Yüksek viskozitede ısı yükselir. Şekil 10. Köpüklenme./m2 2 e×m Kinematik Viskozite: Akışkanın mutlak viskozitesinin kendi yoğunluğuna olan oranıdır. (Şekil 10. Kesitleri birdenbire daraltılmamalı. basınç düşer.1: Saybolt Viskozitemetresi İle Yağların Ölçümü Viskozite Çeşitleri: Mutlak Viskozite: Birbiri üzerinde kayan akışkanların kendi hareketleri arasında oluşan dirençtir. Hidrolik sistemler için çalışma ortamları ve ısıları iyi hesapla-narak yağ tercihi yapılmalıdır.2.2).Yağların viskozitelerinin yüksek ve düşük oluşları hidrolik devrelerin çalış-tıkları ortamda sorun çıkarır. Birimi (Poise) dir.2) iç yüzeyleri düzgün olmalıdır. Köpüklenme: Hidrolik devrelerde yağın içine hava karışmasıyla meydana gelen durumdur. 1 St (Stoke) = 100 mm2/s. Viskozite düşük olduğunda ise pompa verimi düşer. 114 . hareket yavaşlar ve yüksek direnç oluşur.3.1 Ns. aşınma olur ve hız azalır. sızıntı artar. 1 Poise = dyn × s = 100 cp (centipoise) = 0. Bunun için devrede hava alma elemanları olmalıdır. Akışkan hareket halinde olduğu için dinamik viskozite de denir. Bu olumsuzluğu ortadan kaldırmak için. Depo içinde sisteme uygun filtre seçilmeli ve boruların ağzı (45°) eğik kesilmeli. 10. emiş ve dönüş hattı arasına ara perde konularak türbülansa izin verilmemelidir (Şekil 10. Boruların kıvrım biçimi köpüklenme nedeni olabilir. Birimi (Stoke) dir. borular keskin (90°) köşeli bükülmemelidir.

3. çalışan parçaların hareketini rahatlatır. Polimerleşme: Hidrolik devrelerde. çalışan parçaları yağlamalıdır.3.Hareket eden parçalar arasında yağ filmi tabakası oluşturur. Hidrolik devrelerde yağın çalışma sıcaklığı 50°C ila 100°C arasındadır.Şekil 10. yüksek basınç ve ısıda yağın özelliğini korumasıdır.5.6. 10. Çalışma ısıları düştükçe yağın viskozitesi artar yani akıcılığı azalır. Yağların akma noktası ve özellikleri üretici firmalar tarafından belirtilir. Ayrıca yağın içindeki suyun da ayrışması veya çeşitli bölgelerden içeri giren oksijen. Akma Noktası: Hidrolik devre yağlarının akıcılık özelliğini kaybedip koyulaşmaya başladığı ısıya "akma noktası" denir. 10. Yağlama yete-neğinin iyi olması. 10. metal kısımların oksitlenmesine neden olur. 115 .3. hidrolik devre elemanla-rında oksit ve paslanma oluşturur.4. yağın viskozitesine. güç kaybını azaltır. Bunun için hava ve suyun hidrolik devreden dışarıya atılması gerekir.3. akıcılığına. Böyle durumlarda sistemin verimi de azalır. Yağlama Yeteneği: Hidrolik devreler için iyi bir yağ. Yağ bu olumsuz şartlarda bozulmuyor ve moleküllerine ayrışmıyorsa polimerleşme özelliği iyidir.3. viskozite indeksine ve içinde yabancı madde barındırmamasına bağlıdır. Hidrolik yağlarda aranan bu nitelikler. Oksidasyon: Polimerleşme nedeni ile oluşan olumsuz durum.2: Yanlış Bükme ve Kesit Daralması 10.

3. ömrünü uzatır. Yağların film dayanımı özelliğinin iyi olması güç kaybını azaltır. Artış şu formül ile hesaplanır: ∆t =t2 – t1 .0007 kat artış gösterir.95 N/dm3 olarak ifade edilir. Hidrolik devre-lerde birbiri ile çalışan parçalar arasında aşınma olmaması için yağ filmi tabakası meydana getirilir. Alevalma Noktası: Yağların 160°C . Yağ.3. 10.90 .10. V= V0 × ∆t × α . Isıl genleşme neticesinde yağın hacmi artar.0007 katı oranında artış gösterir.10. sistemde sıkışma oluş-masına neden olur. 10.3. Hacmi artan yağ. Özgül Ağırlık: Hidrolik yağların 20°C ısıda birim hacminin ağırlığıdır.3.) 10. Bu nedenle depoya doldurulacak yağ miktarı. 1 oC sıcaklıkta bulunduğu hacminin 0. Film Dayanımı: Yağın çalışan parçalara yapışma ve katman oluşturma özelliğidir.0.7.9. V=V0 + V1 ∆t =Yağın ısı sonucu artma miktarı 0C t2 = Son sıcaklık 0C t1 = İlk sıcaklık 0C V1 = Yağın hacim olarak artışı ( l ) V0 = Yağın ilk hacmi ( l ) V = Yağın son hacmi ( l ) α = Yağın genleşme oranı ( 1 0C da 0. 116 . Isıl Genleşme: Hidrolik devrelerde yağın ısısının artması ile yağda ısıl genleşmeler meydana gelir. Genel olarak hidrolik yağların özgül ağırlıkları 0. ısıl genleşme sonucu hacminin artacağı hesaplanılarak doldurulmalıdır.8. N/dm3 veya kgf /dm3 birimleri ile ölçülür.200°C arasındaki ısılarda toz halinde (pülverize) püskürtüldükleri zaman yanmaya başladığı noktadır. Sistemin.

Öneriler Katalogları inceleyerek yağ özelliklerini öğreniniz. Hidrolik yağ kutularındaki özellikleri kataloglarla karşılaştırınız. 117 . Hidrolik yağ kutusu üzerindeki özellikler ile katalogdan belirlenen özellikleri karşılaştırınız.UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ İşlem Basamakları Hidrolik sistemin kataloğundan sistemde kullanılan yağın özelliklerini belirleyiniz. Sisteme uygun yağ seçimi yapmayı öğreniniz. Hidrolik yağ kataloğundan sisteme uygun yağ seçimi yapınız.

ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME 1-Aşağıdakilerden hangisi hidrolik devrelerde kullanılan bir akışkan değildir? a)Su b)Doğal yağlar c)Reçine d )Sentetik yağlar 2-Sentetik yağların dünyada kullanılan standart numarası nedir? a)ISO 6071 b) ISO 6171 c) ISO 6170 d ) ISO 1671 3-İki veya daha fazla değişik özellikli yağın karışımıyla oluşan yağ kısaltması hangisidir? a) HFA b) HFB c) HFC d ) HFD 4-Aşağıdakilerden hangisi yağlarda aranan bir özellik değildir? a)Viskozite b) Sertleşme c) Oksidasyon d )Polimerleşme 118 .

5.Sıvıların akmaya karşı gösterdiği dirence ne denir? a)Viskozite b) Özgül ağırlık c) Oksidasyon d )Polimerleşme 6-Hidrolik boruları 900 kıvrılırsa ne gibi sorun meydana gelir? a)Viskozite artar b) Yağ yanar c) Oksitlenme olur d )Yağda köpük oluşur 7-Yüksek basınç ve ısıds yağın özelliğini korumasına ne denir? a)Viskozite b) Polimerleşme c) Oksidasyon d ) Köpüklenme 119 .

120 .Doğru cevaplarınızın sayısını belirleyerek kendinizi test ediniz.CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 6 7 C A D B A D B DEĞERLENDİRMELER Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız.Hatalarınızı bilgi yapraklarına tekrar dönerek düzeltiniz.

HİDROLİK FİLTRELER 11. b) Basınç hattı filtreleri. metal parçacıkları vb. Sıvının özelliğini kaybetme nedenleri şunlardır: Montaj Sırasında Oluşan Kirlenme: Montaj sırasında yeni takılan parçalarda metal talaşları. Şekil 11. 11.) çalışan elemanlara zarar vermemesi için sisteme temiz sıvı göndermek için kullanılan devre elemanlardır. Hidrolik Sistemin Çalışması Sonunda Oluşan Kirlenme: Hareketli elemanların aşınmaları sonucu metal talaşları ile ve çeşitli nedenlerden meydana gelen kirlenmelerdir.1-Görevleri ve Sembolü: Hidrolik devrelerde yabancı maddelerin (kum. c) Dönüş hattı filtreleri. Hidrolik filtre çeşitleri: a) Emiş hattı filtreleri.1: Filtreler 121 . pislik. Sistemin çeşitli hatlarına takılarak devrede dolaşan sıvının içindeki pislikleri temizlemeye yararlar (Şekil 11. yabancı maddeler açık yerlerden ve çalışan silindirlerden girerek sıvnın özelliğini bozar. toz metaller ve görülmeyen pislikler olabilir.1).ÖĞRENME FAALİYETİ-11 AMAÇ ÖĞRENME FAALİYETİ-11 Bu bilgi yaprağında hidrolik devrelerde kullanılan filtreler hakkında bilgi sahibi olacaksınız ARAŞTIRMA Hidrolik sistemlerde kullanılan filtre çeşitlerini öğreniniz. Çevre Şartlarından Oluşan Kirlenme: Sistemin tozlu ortamlarda çalışması sonucu. Bunları yok etmek için öncelikle düşük numaralı yağlarla devreyi çalıştırıp temizlenmeli sonra devrede çalışacak normal yağ kullanılmalıdır. Yağın içinde oluşan tortu ve pislikler devrenin sağlıklı çalışmasına engel olarak verimi düşürür. 11.2. Filtreler özel madde emdirilmiş kağıtlardan veya madeni tel örgülü 5 mikron ölçüye kadar süzme özellikli malzemelerden imal edilirler.

122 .2: Emiş Hattı Filtresi ve Devreye Monte Edilmiş Şekli 11. sızıntı hattına veya emniyet valfi dönüş hattına takılarak kirlenen sıvının temizlenmesini sağlar.13 mm.) Şekil 11.3.2-Basınç Hattı Filtreleri: Pompadan sonra takılarak korunması gereken elemanlara temiz sıvı göndermek için kullanılan filtrelerdir. verim düşer.3).). Ayrıca kirlenen sıvının depoya temiz olarak dönmesi için de ana dönüş hattına.4).(Şekil 11. Kirlendikleri zaman elektrik sinyali veren filtreler üretilmiştir. Yapıları daha dayanıklı ve pahalıdır (Şekil 11.Temizlenmeleri biraz yorucu bir iştir. devreye hava basar. Emiş hattı filtrelerinin tıkanması sonucu pompa zorlanır.2. Düşük basınçlı olduklarından çalıştıkları yerlerde aşırı basınçla çalışan devrelerde çalıştırılmamalıdır.11. Emiş Hattı Filtreleri: Pompa emiş hattına monte edilir(Şekil 11.3: Basıç Hattı Filtresi ve Devreye Montajı 11.2. Zaman zaman temizlenmesi gerekir. Depo içine yerleştirilerek pislikler kabaca burada süzülür. Dönüş Hattı Filtreleri: Hidrolik sistemlerde dönüş hattına bağlanan düşük basınçlı filtrelere denir (Şekil 11.2). filtreden geçerek B kanalından çıkar.4 A kanalından giren sıvı filtre edildikten sonra B kanalından çıkış yapar. Dönüş hattındaki sıvı. Depo içine konulan emiş hattı filtrelerinin 0.1. dönüşünde devredeki kir ve pislikleri depoya döndürmeye çalışır. (Sıvı A kanalından girer.) Şekil 11.2). Basınç hattı filtreleri paslanmaz çelikten imal edilmiş filtrelerdir. Hareketli elemanlarda oluşacak sorunları önlemek için pompadan sonra takılarak çalıştırılırlar.2. (Akışkan A kanalından girer. filtreden geçerek B kanalından çıkar.ye kadar süzme özelliği olan filtrelerden seçilmesi önerilir (Şekil 11.

Şekil 11. . Filtre edilecek olan sıvının (l/dk. Filtrelerin Kirlenme Nedenleri: Yağ çalışma sırasında ısındığında yağın içindeki mineraller hava içindeki oksijenle birleşerek oksitlenir. Bunun dışında sisteme dışardan sızan yabancı maddeler de filtrelerde temizlendiğinden bu sebeple oksitlenme ve yabancı maddeler filtrelerin kirlenmelerine neden olur. 6. Sisteme toz. Sistemin (bar) cinsinden basınç değerine.) olarak debisine. Isı ve montaj durumuna.4: Dönüş Hattı Filtresi ve Devreye Montajı 11. 3. Buna göre. Filtrelerin sisteme uygunluğuna ve kolay temizlenebilirliğine. nasıl görev yapacaklarının iyi bilinmesi gerekir. 2. kir ve pislik girmemesine dikkat edilmelidir.3. Filtrenin Bakımı Ve Temizliği: Depoya konulan akışkanın temiz olmasına dikkat edilmelidir. 4. 1.4. 11. Filtrelerin bakımı için program yapılmalıdır. Filtreler takılmadan sistem çalıştırılmamalıdır. Filtrelerin seçiminde Dikkat Edilecek Noktalar: Hidrolik devrelerde kullanılan filtrelerin nerelerde. Filtrelerin ne kadar zamanda değişeceği tespit edilmelidir. Paslanmaz çelikten filtreler temizlenerek yerine takılmalıdır 123 . Filtreleme hassasiyeti gibi konulara dikkat edilmelidir. Hidrolik sistemdeki sıvının akış hızına.5. Akışkanın devre için uygunluğunu bilinmelidir. Hidrolik devrenin en yüksek basıncına. 8.Oksitlenmenin etkisiyle parçaların aşınmasına neden olur. 7. Hidrolik devre için filtrenin (mikron) cinsinden süzme kapasitesine. Filtrelerin özellikleri. tipi ve nasıl temizleneceği de bilinmelidir. 11. 5.

Akışkan hızı belirlemeyi öğreniniz. Sistem basıncını ölçmeyi öğren. Hidrolik devrenin en yüksek basıncını belirleyiniz.UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ İşlem Basamakları Filtre edilecek akışkanın debisini belirlemeyi öğreniniz. Filtrenin sisteme uygunluğunu belirlemeyi öğreniniz. Öneriler Bkz. Hidrolik devre için filtre süzme kapasitesini belirlemeyi öğren. Filtreleme hassasiyeti hakkında bilgi sahibi olunuz. Bilgi yaprakları 124 .

Emiş hattı filtrelerinin emiş gücü ne kadar kadar olmalıdır? a)0.50 mm d) 1 mm 125 .ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME 1-Hidrolik sistemleri yabancı maddelerden temizleyen devre elemanları nelerdir? a)Pompa b) Filtre c)Hidrolik yağlar d)Rakorlar 2-Aşağıdakilerden hangisi filtre çeşidi değildir? a)Emiş hattı filtreleri b)Basınç hattı filtreleri c)Yaylı filtreler d)Dönüş hattı filtreleri 3-Düşük basınçla çalışan filtreler aşağıdakilerden hangisidir? a)Emiş hattı filtreleri b)Basınç hattı filtreleri c)Yaylı filtreler d)Dönüş hattı filtreleri 4.25 mm c)0.13 mm b)0.

Doğru cevaplarınızın sayısını belirleyerek kendinizi test ediniz.Hatalarınızı bilgi yapraklarına tekrar dönerek düzeltiniz. 126 .CEVAP ANAHTARI 1234B C D A DEĞERLENDİRMELER Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız.

Hidrolik devreli doğrusal hareket ile çalışan takım tezgâhları açık devreli tezgâhlardır. Fazla akışkan depoya döner. Standart semboller kullanılmalıdır (TS 1306. Kapalı hidrolik devreler. Çizgilerin durumları net olmalıdır. konuma getirilirse akışkan silindire girerek iş yapmış olur. Yarı kapalı hidrolik devreler. Hidrolik devrelerin çiziminde teknik resim kurallarına uyulmalıdır.1' de görülen açık devrede elektrik motorunun çalışması ile pompa. Sistem çalışıyormuş gibi düşünülmelidir. Devre çizimlerinde silindir konumları genellikle yatay çizilmelidir. Hidrolik Devre Çeşitleri: Hidrolik devreler üç şekilde incelenebilir: Açık hidrolik devreler. veya 2.1. ç) Valflerin kareleri eşit çizilmelidir. sıvıyı sisteme gönderir.2. 12.2.1 Açık Hidrolik Devreler: Hidrolik silindirlerden çıkan sıvı doğrudan depoya döner ya da 2. Devreye basınç kontrol (emniyet valfi) valfi konulduğu için basınç ayarlanır. 127 . Şekil 12. Sistem çalışmasa bile devre sürekli açık kalır. ARAŞTIRMA Hidrolik devrelerin uygulandığı makine ve araç gereçleri öğreniniz. DIN 24300). 12. Kumanda şekilleri belirtilmelidir. bir silindiri çalıştırmak üzere yola devam ederse böyle devrelere açık hidrolik devreler denilir. HİDROLİK DEVRE ÇİZİMİ 12.ÖĞRENME FAALİYETİ-12 ÖĞRENME FAALİYETİ-12 AMAÇ Bu bilgi yaprağında hidrolik devrelerin çizimi ve uyarlanışları hakkında bilgi sahibi olacaksınız. 12. Yön kontrol valfine giren akışkan. Akışkanın depoya dönmesi sırasında ısısı artar. valf nötr konumda olduğu için depoya döner. Yön kontrol valfi çalıştırılıp 1. Devre sürekli açık olduğu için ısısı artan sıvının soğutulmasına yardımcı olur. Hidrolik Devre Çiziminde Dikkat Edilecek Noktalar: Hidrolik devre çizimleri mümkün olduğu kadar küçük ölçekli olmalıdır.

2. Hidrolik motorların çalıştırılmasında başarıldır. Şekil 12. Şekil 12.Şekil 12.1. Kapalı Hidrolik Devreler: Hidrolik pompanın pompaladığı sıvı.2: Kapalı Hidrolik Devre Çizimi 128 . Silindirden çıkan sıvı tekrar depoya dönmediği için yağ gereksinimi düşüktür.1: Açık Hidrolik Devre Çizimi 12.2. Hidrolik motordan çıkan sıvı 3/3' lük yön kontrol valfinden geçerek yeniden başka bir hidrolik motoru çalıştırabilme özelliğine sahiptir. Küçük bir depo sıvı sistemin gereksinimini karşılamaya yeter. silindirden çıktıktan sonra sıvının tamamı ya da bir bölümü tekrar pompaya giren oradan tekrar silindire dönerek çalışan devrelere denir.2' de pompadan çıkan basınçlı sıvı bir motora hareket vermektedir. Bu sistemde akışkan sürekli devrettiğinden sıvının ısısı artabilir.

Açık devrelerde iletilen kuvvet büyüktür. Kapalı devrelerde silindirden çıkan sıvı ile diğer elemanların kontrolü gerçekleştirilebilir. Açık devrelerde kontrol basınç hattından. kapalı devrelerinki küçüktür. Kapalı devrelerde sıvı çabuk kirlenir. 3) .dinlenmesi ve soğutulması sağlanır. 129 . Açık devrelerde ilk çalışma anında sisteme hava girer.2. Kapalı devrelerin açık devreye göre ısısı çabuk artar. Kapalı devrelerde bu durum söz konusu değildir. Bundan ötürü kapalı devreler taşıtlarda başarı ile uygulanır.1. Açık ve Kapalı Devrelerin Karşılaştırılması: Açık devrelerin deposu büyük. Kapalı devrelerde motorların yön ve hız kontrol ayarları en hassas değerlerde ayarlanabilir. Açık devrelerde yağın depoya dönmesi ile sıvının temizlenmesi.4. Şekil 12.2. Bu nedenle yarı kapalı devrelerin uygulama alanları yaygındır (Şekil 12. kapalı devrelerde ise dönüş hattından alınan sinyallerle sağlanır. Kapalı devrelerde devrenin çalıştırılması için az sayıda devre elemanı gerekmektedir.3 Yarı Kapalı Hidrolik Devreler: Hidrolik silindirlerden dönen sıvının bir bölümü depoya dönerken diğer bir bölümü de tekrar silindirlere göndiriliyorsa buna yarı kapalı hidrolik devre denir. Yarı kapalı devreli sistemlerde bir pompadan üretilen sıvıya ile birden fazla iş yaptırılabilir.12.3: Yarı Kapalı Devre Çizimi 12.

4: Hidrolik Vargel Tezgâhı Kesiti ve Sembollerle İfade Edilmesi 130 .12. Çeşitli Hidrolik Devre Çizimleri: Şekil 12.3.1.

Şekil 12.6: Taşlama Tezgâhı Kesiti ve Sembolik Resmi 131 .5: Planya Tezgâhı Sembol Resmi Şekil 12.

Şekil 12.7: Hidrolik Freze Tezgâhı Kesiti Sembolik Resmi

Şekil 12.8: Pres Tezgâhının Resmi ve Sembolik Çizimi

132

Şekil 12.9: El Presinin Resim Sembolik Çizimi

3 2

Şekil 12.10: Plastik Enjeksiyon Makinesinin Hidrolik Devre Şeması

133

15-Emniyet valfi 16-Pompa 17-Elektrik motoru

Şekil 12.11: Altı Değişik Hızın Elde Edildiği Hidrolik Devre Şeması

134

Hidrolik devre çizimi yapabilme becerisi geliştiriniz.UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ İşlem Basamakları Öneriler Bilgi yapraklarından Hidrolik devre çeşitlerini faydalanınız. öğreniniz. 135 . Hidrolik devre elemanlarını öğreniniz ve sembolleri ile ifade ediniz.

ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME 1-Aşağıdakilerden hangisi hidrolik devre çeşidi değildir? a)Açık hidrolik devreler b)Kapalı hidrolik devreler c)Yarı açık hidrolik devreler d)Yarı kapalı hidrolik devreler 2-Hidrolik silindirlerden çıkan sıvı doğrudan depoya döner ya da 2. bir silindiri çalıştırmak üzere yola devam ederse bu tür devrelerin adı nedir? a)Açık hidrolik devreler b)Kapalı hidrolik devreler c) Yarı kapalı hidrolik devreler d)Hiçbiri 3-Hidrolik pompanın pompaladığı sıvı. silindirden çıktıktan sonra sıvının tamamı ya da bir bölümü tekrar pompaya girerek oradan tekrar silindire dönerek çalışan devrenin adı nedir? a)Açık hidrolik devreler b)Kapalı hidrolik devreler c) Yarı kapalı hidrolik devreler d)Hiçbiri 136 .

4-Hidrolik silindirlerden dönen sıvının bir bölümü depoya dönerken diğer bir bölümü de tekrar silindirlere göndiriliyorsa bu devrenin adı nedir? a)Açık hidrolik devreler b)Kapalı hidrolik devreler c)Yarı kapalı hidrolik devreler d)Hiçbiri 137 .

Doğru cevaplarınızın sayısını belirleyerek kendinizi test ediniz.CEVAP ANAHTARI 1234C A B C DEĞERLENDİRMELER Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız.Hatalarınızı bilgi yapraklarına tekrar dönerek düzeltiniz. 138 .

139 . Pompadaki yağ seviyesi düşüktür. 13. pompa ve elektrik motoru montaj bağlantıları iyi değildir. Çek valfin yayı kırılmıştır. Hidrolik devrelerde meydana gelen arızalar zaman kaybına. Borularda dirsek ve kıvrım sayısı fazladır. Basınç düşürme valfi ayarı düşüktür. Motor. Sitemde Çalışma Sırasında Gürültü: Pompa arızalıdır. Hidrolik devrelerin bakımının periyodik olarak yapılması gerekir. ARAŞTIRMA Hidrolik sistemlerle işyapan işyerlerini ziyaret ederek hidrolik sistemlerde meydana gelebilecek arızalar hakkında bilgi sahibi olunuz.2. HiDROLiK DEVRELERDE OLUŞAN ARIZALAR VE NEDENLERİ Hidrolik devrelerde oluşan arızaların bir çoğu hidrolik yağların yanlış tercihinden kaynaklanır. 13. Emiş hattı filtresi tıkalıdır.1. verimin düşmesine neden olur. Yağda buharlaşma olmaktadır. Emiş borusu çapı küçüktür.1.1. 13.1. Yağ içinde ve sistemde hava vardır. Emniyet valfinde arıza vardır. Hidrolik Sistem Arızaları: 13. Bu sebeple hidrolik yağlarının seçiminin iyi yapılması ve çalışma şartlarına uygun tercih edilmesi gerekir. Hidrolik Devre Basıncının Düşmesi Veya Yükselmesi: Devre Basıncı Düşükse: • • Hidrolik pompa arızalıdır.ÖĞRENME FAALİYETİ-13 ÖĞRENME FAALİYETİ-13 AMAÇ Bu Bilgi yaprağında hidrolik devrelerde meydana gelen arızalar hakkında bilgi sahibi olacaksınız.

Elektrik motoru devir sayısı uygun değildir. 13. Pompanın hızı yetersizdir. Valfin içindeki yay kırıktır. Pompa yataklarında boşluk vardır. Hareket eden yüzeylerde yağ azalmıştır. Valf içindeki geri dönüş yayı kırılmıştır. Sıvının bütünü emniyet valfinden depoya geri dönmektedir. Sıvı seviyesi düşüktür. Valf ayarı iyi değildir.3. Valfin selenoid bağlantıları yanlıştır. Basınç düşürme valfinin ayarı düşüktür veya bozulmuştur. Devre Basıncı Yüksekse: • • • • Dönüş hattı filtresi kirlenmesinden dolayı akışkan kirlenmiştir. Valf istenilen konuma gelmiyordur. Debi Yüksek İse (Hareket Hızlıdır. Silindir veya elektrik motoru arızalıdır.1. Hidrolik Devre Debisinin Düşmesi veya Yükselmesi: • • • • • • • • • • Devre Debisi Düşük İse (Hareket Ağırdır. Elektrik motorunun dönme yönü terstir. Pompanın gücü gerekenden çoktur.): • • • • Basınç kontrol valfi ayarı fazladır. Valflerde Meydana Gelen Arızalar: • • • • • • • • Yön Kontrol Valflerinde Meydana Gelen Arızalar: Valfin sürtünme yüzeylerinde aşıntı oluşmuştur.4.): Emniyet valfinin basınç ayarı çok düşüktür.• • • Hidrolik devrede kaçak ve sızıntılar vardır. Akışkanın içinde hava vardır. Basınç kontrol valfi arızalıdır veya ayarı iyi yapılmamıştır. Emniyet Valflerinde Basınç Düşükse: Sıvı kirlidir.1. Pompa arızalıdır veya tıkalıdır. Valf içinde pislik vardır. 140 . 13. Akış kontrol valfi ayarı fazladır. Sıvının viskozitesi yüksektir (yağ kalmamıştır). Akış kontrol valfinin ayarı yetersizdir. Silindir keçelerinde kaçak vardır veya keçeler arızalıdır.

Emiş borusu tıkanmıştır. Yağ seviyesi düşüktür. Valf ayar yayı bozulmuştur. Emiş borusunun çapı küçüktür veya büyüktür. k) Sıvıda sirkülasyon fazladır. l) Pompa yıpranarak ömrünü doldurmuştur. Basınç ayarı bozulmuştur. m) Pompa tercihi doğru yapılmamıştır. 141 . 13. f) Hidrolik devre dönüş hattı tıkalıdır. h) Sıvı kirlenmiş ve özelliğini yitirmiştir. g) Pompada boşluk vardır.1.6. j) Hidrolik pompanın mili aşınmıştır.5. l) Sıvının akıcılığı iyi değildir. Devredeki Akışkanın Çabuk Isınması: e) Devredeki sıvıda hava vardır. k) Hidrolik sıvısı sisteme uygun değildir. i) Aşırı basınç düşmesi olmaktadır. Pompalarda Meydana Gelen Arızalar: e) f) g) h) i) Pompanın dönüş yönü terstir.1.• • • • Havalandırma kapağı açık olabilir. 13. j) Soğutma sistemi bozulmuştur. Emniyet valfi kapalı olabilir. Hidrolik pompa hava emiyordur.

UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ İşlem Basamakları Öneriler Hidrolik devrelerde arızasını teşhis etme becerisi kazanınız. Arızalı hidrolik devre onarımını yapabilme becerisi kazanınız. yaprağındaki bilgilerden 142 . Bilgi faydalanınız.

143 .ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME 1-Hidrolik sistem arızalarının çoğu hangi sebepten kaynaklanır? a)Pompa arızasından b)Valflerin a rızalanmasından c)Yanlış yağ seçiminden d)Çek valf arızasından 2-Aşağıdaki arızalardan hangisi sistemin gürültülü çalışmasına neden olur? a)Pompa arızasından b)Silindir keçeleri arızalanmasından c)Elektrik motoru ters dönüyordur d)Sıvı seviyesi düşüktür 3-Hidrolik devre basıncı yüksekse olası arıza nedir? a)Pompa arızasından b)Silindir keçeleri arızalanmasından c)Elektrik motoru ters dönüyordur d)Sıvı seviyesi düşüktür 4-Hidrolik devre debisi düşük ise olası arıza nedir? a)Emiş filtresi tıkalıdır b)Silindir keçeleri arızalanmasından c)Elektrik motoru ters dönüyordur d)Sıvı kirlidir 5-Emniyet valfinde basınç düşük ise olası arıza nedir? a)Pompa arızasından b)Silindir keçeleri arızalanmasından c)Elektrik motoru ters dönüyordur d)Sıvı kirlidir 6-Pompada arıza var ise sebebi nedir? a) Silindir keçeleri arızalanmasından b) Pompa ters dönüyor c)Elektrik motoru ters dönüyordur d)Valfler arızalıdır 7-Hidrolik sıvısı çabuk ısınıyorsa muhtemel sebep nedir? a)Pompa arızasından b)Silindir keçeleri arızalanmasından c)Elektrik motoru ters dönüyordur dValfler arızalıdır.

Doğru cevaplarınızın sayısını belirleyerek kendinizi test ediniz. 144 .CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 6 7 C A A C D B A DEĞERLENDİRMELER Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız.Hatalarınızı bilgi yapraklarına tekrar dönerek düzeltiniz.

Hidrolik devre arızası teşhis edebilmek. Arızalı hidrolik devre elemanlarının onarılması. Modül çalışmaları ve araştırmalar sonucunda kazandığınız bilgi ve becerilerin ölçülmesi için öğretmeniniz size ölçme araçları uygulayacaktır. 145 . İtme kuvveti. Boru çaplarını hesaplamak. Hidrolik devre çizimi yapmak. Bernoulli prensibi ile ilgili hesaplamaları yapmak. Sistem basıncını belirlemek.basınç ve alan arasındaki ilişkiyi bulmak. Ölçme sonuçlarına göre sizin modül ile ilgili durumunuz öğretmeniniz tarafından değerlendirilecektir. Hidrolik sistemde kullanılacak yağ seçimi. Hidrolik basınç yükselticisi ile ilgili hesaplamaları yapmak. Hidrolik sistemde kullanılan yağın özelliklerinin belirlenmesi. Dişli çarklı pompalarda debi hesaplamaları yapmak. Hidrolik devre elemanlarını belirlemek. Pompa debisi hesabı yapmak. Bu değerlendirme için öğretmeninize başvurunuz. Silindir et kalınlığını hesaplamak Pistonun itme ve çekme kuvvetlerini hesaplamak Hidrolik motorlarda döndürme momenti hesabı yapmak. Filtre edilecek sıvının debisini belirlemek. Basınç control valflerini sembollerle ifade etmek. Bu modül ile ilgili ayrıntılı bilgileri farklı kaynaklarda ve internette bulabilirsiniz.MODÜL DEĞERLENDİRME MODÜL DEĞERLENDİRME DAVRANIŞ ÇOK İYİ İYİ OR TA GEÇ ER BAŞA RISIZ Pascal kanunu ile ilgili hesaplamaları yapmak. Yön kontrol valflerini sembollerle ifade etmek.

B.03.2005) 146 . M. 2003 3-M. Yayınları .E. Hidrolik ve Pnömatik . Hidrolik Arıza Arama Becerisini Geliştirme .KAYNAKLAR KAYNAKLAR 1-KARTAL Faruk. Birsen Yayınları .hidrolik-pnömatik.B Yayınları . Hidrolik ve Pnömatik .E. 1998 2-KÜÇÜK Mehmet .www.com (23. 1994 4.