T.C.

MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI

MEGEP
(MESLEKÎ EĞİTİM VE ÖĞRETİM SİSTEMİNİN GÜÇLENDİRİLMESİ PROJESİ)

HİDROLİK SİSTEMLER

ANKARA 2005

İÇİNDEKİLER
T.C.........................................................................................................................I GİRİŞ ...................................................................................................................... - 1 ÖĞRENME FAALİYETİ-1......................................................................................... 2 1. HİDROLİĞİN PRENSİPLERİ ................................................................................ 2 1.1. Hidroliğin tanımı:.............................................................................................. 2 1.1.1. Endüstrideki Yeri Ve Önemi...................................................................... 2 1.1.2. Hidroliğin Uygulama Alanları ................................................................... 3 1.1.3. Hidrolik Sistemlerin Üstünlükleri ve Olumsuz Yönleri............................. 3 1.1.3. Hidrolik Prensipler ..................................................................................... 4 1.1.3.1. Hidrostatik Prensipler:......................................................................... 4 1.2. PASCAL KANUNU ......................................................................................... 6 UYGULAMA FAALİYETİ..................................................................................... 8 ÖĞRENME FAALİYETİ-2....................................................................................... 11 2. BERNOULLİ PRENSİBİ ...................................................................................... 11 ÖĞRENME FAALİYETİ-3....................................................................................... 17 3. İTME KUVVETİ, BASINÇ VE ALAN ARASINDAKİ İLİŞKİ......................... 17 UYGULAMA FAALİYETİ................................................................................... 20 ÖĞRENME FAALİYETİ-4....................................................................................... 23 4.1. Hidrolik Basinç Yükselticiler.......................................................................... 23 4.2. Hidrolik Sistemlerde Kullanılan Birimler ....................................................... 24 4.2.1. Basınç Birimleri: ...................................................................................... 24 4.2.2. İş Birimleri: .............................................................................................. 24 4.2.3. Kuvvet Birimleri ...................................................................................... 24 4.2.4. Güç Birimleri............................................................................................ 24 ÖĞRENME FAALİYETİ-5....................................................................................... 29 5.1. Hidrolik Devrelerin Ana Kısımları ................................................................. 29 5.2. Yağ Deposu ..................................................................................................... 31 5.2.1. Tanımı ve sembolü :................................................................................. 31 5.2.2. Yağ Deposu Seçiminde Önemli Noktalar: ............................................... 32 5.2.3. Yağ Isıtıcıları:........................................................................................... 32 5.2.4. Yağ Soğutucuları:..................................................................................... 33 5.2.4.1. Su İle Çalışan Soğutucular: ............................................................... 34 5.2.4.2-Hava Üflemeli Soğutucu.................................................................... 34 5.3.1. Tanımı ve Sembolü: ................................................................................. 35 5.3.2. Hidrolik Pompa Çeşitleri:......................................................................... 35 5.3.2.1. Sabit Kapasiteli Pompalar ................................................................. 35 5.3.2.1.1. Dişli Çarklı Pompalar:.................................................................... 36 5.3.2.1.2. Dişli Pompa Seçiminde Önemli Faktörler: .................................... 37 5.3.2.1.3. Dişli Çarklı Pompalarda Debi Hesaplanması................................. 38 5.3.2.1.4. İçten Eksantrik Dişli Çarklı Pompalarda Debi Hesabı:.................. 39 5.3.2.2- Paletli Pompalar:............................................................................... 39 5.3.2.2.1Paletli Pompa Çeşitleri:.................................................................... 40 i

5.3.2.2.2. Paletli Pompa Özellikleri: .............................................................. 40 5.3.2.2.3. Paletli Pompalarda Debi Hesabı:.................................................... 40 5.3.2.3- Pistonlu Pompalar: ............................................................................ 42 5.3.3. Pompaların Çalışma Prensibi: .................................................................. 43 5.3.4.Pompalarda Verimlilik: ............................................................................. 44 5.3.5. Pompa ve Akışkan Uyumu:...................................................................... 46 5.3.6. Pompa Seçimi:.......................................................................................... 46 5.3.7. Pompalarda Debinin Tanımı: ................................................................... 46 ÖĞRENME FAALİYETİ-6....................................................................................... 51 6. HİDROLİK SİLİNDİRLER................................................................................... 51 6.1 Görevleri ve Sembolü: ..................................................................................... 51 6.2 Hidrolik Silindirin Elemanları:......................................................................... 51 6.2.1- Silindir Gömleği: ..................................................................................... 52 6.2.2- Silindirlerin Et Kalınlığı Hesabı: ............................................................. 52 6.1.2.2- Piston................................................................................................. 54 6.1.3- Hidrolik Silindir Çeşitleri: ....................................................................... 57 6.3.1-Tek Etkili Silindir: .................................................................................... 57 6.3.2- Çift Etkili Silindir: ................................................................................... 58 6.1.3.4- Yastıklı Silindir:................................................................................ 59 6.4- Silindirlerde Piston Itme Kuvveti ................................................................... 60 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME......................................................................... 63 ÖĞRENME FAALİYETİ-7....................................................................................... 65 7. HİDROLİK MOTORLAR ..................................................................................... 65 7.2- Hidrolik Motorların Çeşitleri: ......................................................................... 66 7.3- Hidrolik Motorlarda Döndürme Momenti Ve Hesaplanması: ........................ 68 7.4-Hidrolik Motorların Kullanım Alanları: .......................................................... 68 7.5-Hidrolik Motorların Üstün Yönleri:................................................................. 69 ÖĞRENME FAALİYETİ-8....................................................................................... 73 8. VALFLER.............................................................................................................. 73 8.1- Valflerin Görevleri:......................................................................................... 73 8.2- Valf Çeşitleri:.................................................................................................. 73 8.2.1. Yön Kontrol Valfleri: ............................................................................... 73 8.2.1.1. Sürgülü Yön Kontrol Valfleri: .......................................................... 74 8.2.1.2. Yuvarlak (Dönerli) Yön Kontrol Valfleri: ........................................ 75 8.2.1.3. Yön Kontrol Valflerinde Yol Ve Konum:......................................... 75 8.2.1.4. Yön Kontrol Valflerinin Sembollerle İfade Edilmesi: ...................... 76 8.2.1.5. Yön Kontrol Valflerinin Çeşitleri: .................................................... 78 8.2.1.5.1. Yapıliş Biçimlerine Göre Yön Kontrol Valfleri:............................ 78 8.2.1.5.2. Yol ve Konumlarina Göre Yön Kontrol Valfleri: .......................... 79 8. 2.1.5.3. Kumanda Ediliş Biçimlerine Göre Valfler:................................... 83 8.2.2. Basınç Kontrol Valfleri: ........................................................................... 86 8.2.2.1- Emniyet Valfleri................................................................................ 86 8.2.2.2- Doğrudan Etkili Emniyet Valfi:........................................................ 86 ii

8.2.2.3- Dolaylı Etkili Emniyet Valfi:............................................................ 87 8.1.2.2.4-Pilot Kontrollü Emniyet Valfi:........................................................ 87 8.2.2.5- Basınç Düşürme Valfleri: ................................................................. 88 8.2.2.6- Basınç Sıralama Valfleri:.................................................................. 89 8.2.3- Akış Kontrol Valfleri: .............................................................................. 91 8.2.3.1- Akış Kontrol Valflerinin Çeşitleri: ................................................... 91 8.2.3.1.4- Çek Valfler:.................................................................................... 93 8.2.3.1.5-Çek Valfi Ayarlanabilen Akış Kontrol Valfi:................................. 93 8.2.3.1.6- Akışkanın Kontrol Edilmesi: ......................................................... 93 UYGULAMA FAALİYETİ................................................................................... 94 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME......................................................................... 94 ÖĞRENME FAALİYETİ-9....................................................................................... 97 9.1 . Görevleri ve Sembolü : .................................................................................. 97 9.2. Akümülatör Çeşitleri:...................................................................................... 97 9.2.1- Ağırlıklı Akümülatörler: .......................................................................... 98 9.2.2- Yaylı Akümülatörler: ............................................................................... 98 9.2.3- Diyaframlı Akümülatörler: ...................................................................... 99 9.2.4- Balonlu Akümülatörler: ........................................................................... 99 9.2.5- Pistonlu Akümülatörler:......................................................................... 100 9.3- Bağlantı Elemanları ...................................................................................... 100 9.3.1 . Borular ve Hortumlar ............................................................................ 100 9.3.1.1- Yapısal özellikleri: .......................................................................... 100 9.3.1.2- Boru Seçiminde Ve Montajında Dikkat Edilecek Noktalar:........... 102 9.3.1.3-Hidrolik Boru Çaplarının Hesaplanması:......................................... 102 9.4- Sızdırmazlık Elemanları................................................................................ 104 9.5-Manometreler................................................................................................. 105 9.5.1Manometre Seçiminde Dikkat Edilecek Noktalar:................................... 106 UYGULAMA FAALİYETİ................................................................................. 107 ÖĞRENME FAALİYETİ-10................................................................................... 111 10- HİDROLİK YAĞLAR....................................................................................... 111 10.1- Görevleri : ................................................................................................... 111 10.2-Akışkan Çeşitleri:......................................................................................... 111 10.3- Hidrolik Yağlarda Aranan Özellikler: ........................................................ 113 10.3.1. Viskozite: ............................................................................................ 113 10.3.2. Köpüklenme: ........................................................................................ 114 10.3.3. Yağlama Yeteneği:........................................................................... 115 10.3.4. Polimerleşme:................................................................................... 115 10.3.5. Oksidasyon:.......................................................................................... 115 10.3.6. Akma Noktası:...................................................................................... 115 10.3.7. Isıl Genleşme:....................................................................................... 116 10.3.8. Özgül Ağırlık: ...................................................................................... 116 10.3.9. Film Dayanımı: .................................................................................... 116 10.3.10. Alevalma Noktası:.............................................................................. 116 iii

UYGULAMA FAALİYETİ................................................................................. 117 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME....................................................................... 118 ÖĞRENME FAALİYETİ-11................................................................................... 121 11- HİDROLİK FİLTRELER .................................................................................. 121 11.1-Görevleri ve Sembolü: ................................................................................. 121 11.2. Hidrolik filtre çeşitleri:................................................................................ 121 11.2.1. Emiş Hattı Filtreleri:............................................................................. 122 11.2.2-Basınç Hattı Filtreleri:........................................................................... 122 11.2.3. Dönüş Hattı Filtreleri: ......................................................................... 122 11.3. Filtrelerin seçiminde Dikkat Edilecek Noktalar:......................................... 123 11.4. Filtrelerin Kirlenme Nedenleri:................................................................... 123 11.5. Filtrenin Bakımı Ve Temizliği: ................................................................... 123 ÖĞRENME FAALİYETİ-12................................................................................... 127 12. HİDROLİK DEVRE ÇİZİMİ............................................................................. 127 12.1. Hidrolik Devre Çiziminde Dikkat Edilecek Noktalar:................................ 127 12.2. Hidrolik Devre Çeşitleri:............................................................................. 127 12.2.1 Açık Hidrolik Devreler: ........................................................................ 127 12.1.2.2. Kapalı Hidrolik Devreler:.............................................................. 128 12.2.3 Yarı Kapalı Hidrolik Devreler: ............................................................. 129 12.1.2.4. Açık ve Kapalı Devrelerin Karşılaştırılması: ................................ 129 12.1.3. Çeşitli Hidrolik Devre Çizimleri:......................................................... 130 UYGULAMA FAALİYETİ................................................................................. 135 ÖĞRENME FAALİYETİ-13................................................................................... 139 13.1. Hidrolik Sistem Arızaları: .......................................................................... 139 13.1.1. Sitemde Çalışma Sırasında Gürültü: .................................................... 139 13.1.2. Hidrolik Devre Basıncının Düşmesi Veya Yükselmesi: ...................... 139 13.1.3. Hidrolik Devre Debisinin Düşmesi veya Yükselmesi: ....................... 140 13.1.4. Valflerde Meydana Gelen Arızalar: .................................................... 140 13.1.5. Pompalarda Meydana Gelen Arızalar: ................................................. 141 13.1.6. Devredeki Akışkanın Çabuk Isınması:................................................ 141 UYGULAMA FAALİYETİ................................................................................. 142 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME....................................................................... 143 MODÜL DEĞERLENDİRME ................................................................................ 145 KAYNAKLAR......................................................................................................... 146

iv

AÇIKLAMALAR
KOD ALAN DAL/MESLEK MODÜLÜN ADI MODÜLÜN TANIMI SÜRE ÖN KOŞUL YETERLİLİK Hidrolik prensipleri ile ilgili hesaplamaları devre elemanları ilgili hesapları yapmak, hidrolik devrelerde akışkan seçimi yapmak GENEL AMAÇ Hidrolik sistemler ile ilgili temel hesaplamaları yapabilecek, Hidrolik sistemlerin yapılarını tanıyabilecek,bakım ve onarımlarını yapabileceksiniz. AMAÇLAR 1. Pascal kanunu ile ilgili hesapları yapabileceksiniz. 2. Bernaulli kanunu ile ilgili hesapları yapabileceksiniz. 3. İtme kuvveti,basınç ve alan arasındaki ilişkileri hesaplayabilecek ve yorumlayabileceksiniz. 4. Hidrolik basınç yükselticisi ile ilgili hesapları yapabileceksiniz. 5. Hidrolik pompaları ile ilgili hesapları yapabileceksiniz. 6. Hidrolik silindirler ile ilgili hesapları yapabileceksiniz. 7. Hidrolik motorlar ile ilgili hesapları yapabileceksiniz. 8. Valfleri sembolleri ile ifade edebileceksiniz. 9. Hidrolik borular ile ilgili hesapları yapabileceksiniz. 10. Hidrolik yağların özelliklerini hidrolik devre ve hidrolik yağ kataloglarına göre tesbit edebilecek ve yağ seçimini kolaylıkla yapabileceksiniz. 11. Hidrolik filtre seçimi,devre ve hidrolik yağ kataloglarına göre yapabileceksiniz. 12. Hidrolik devre çizimi yapabileceksiniz. 13.iv Katalog ve standartlara uygun olarak hidrolik devrelerde bakım ve onarım yapabilecektir. 5250T0019 Otomotiv Teknolojisi Alanı Alan Ortak Hidrolik Sistemler Sıvı ile kontrol sistemlerini inceleyen eğitim materyalidir. 40/32

MODÜLÜN AMACI

v . ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME Bu modülün sonunda öğrencinin yeterlilik kazanıp kazanmadığı sözlü ve uygulamalı sınavla sınanacaktır. Modülün içinde yer alan her faaliyetten sonra verilen ölçme araçları ile kazandığınız bilgi ve becerileri ölçerek kendi kendinizi değerlendiriniz.internet.kaynak kitaplar.hidrolik ile ilgili uğraş veren fabrika ve atölyeler Donanımlar:tv.kütüphane.EĞİTİM ÖĞRETİM ORTAMLARI VE DONANIMLARI Ortamlar:Sınıf.video.atölye.vcd.

Bu mödülü tamamladığınızda insan ihtiyaçlarını kolayca kontrol edebileceği sistemleri kurarak karşılayabilecek.Teknolojik çalışmalar insan hayatını kolaylaştırmak üzere yapılmaktadır. Hidrolik sistemlerin imalatının ekonomik olması. Endüstrinin sürekli gelişmesi yeni bilgi ve becerileri gerektirmektedir. Kullanım alanlarını da hızla yaygınlaştırmaktadır. konforlu ve en az güç ile sistemleri kontrol ederek karşılayacağı için vazgeçilmezlerinden biri olacaktır.Otomobilin yaşamına getirdiği yeniliklerle tanışan bireyler onunla bütünleşerek onu hayatının ayrılmaz birer parçası haline getirmiştir.çalıştırabilecek ve bu sistemlerin bakımını yapabileceksiniz.Otomobil hiç şüphesiz ki kişilerin gelir gruplarının değişmesi ile hemen hemen herkesin ulaşabildiği bir obje haline gelmiştir. çalışma sistemleri ve parçaları hakkında gerekli bilgilere ulaşacak ve bu bilgileri kullanabilecek seviyeye ulaşacaksınız.İhtiyaçlarına cevap verilebildiği oranda bu bağın daha da güçlendiği görülmektedir.GİRİŞ GİRİŞ Sevgili Öğrenci. az yer kaplamasından ötürü önemi daha da artmaktadır. Bu nedenle insan ihtiyaçlarını en ekonomik. -1- . Hidrolik kumanda sistemleri mekanik olarak kumanda edilen sistemlerin çok daha az güç ve enerji harcanarak kumanda edilebilen sistemlerdir. Bunu öğrenirken hidroliğin temel prensipleri. Öğrenilmesi gereken bilgi ve teknolojiler arasında hidrolik önemi azımsanamıyacak bir yer tutmaktadır. Öğrenmek üzere almış olduğunuz bu modül ile yaşamın içerisinde hidrolik kontrol sistemlerinin nasıl yer aldığını öğreneceksiniz.

vites kutuları. ARAŞTIRMA Hidrolik kontrol sistemlerini araştırarak. hidrolik kaldıraçlar. takım tezgâhları. sanayi tipi robotlar gibi pek çok uygulama alanı vardır. 1. Hidrolik akışkanların mekanik hareketlerini inceleyen bilim alanıdır. HİDROLİĞİN PRENSİPLERİ 1. Hidrolik sistemler kontrol kolaylığı. 1. İlk dönemlerde boru içindeki suyun davranışlarını belirlemek için kullanılmıştır.1. Dairesel. 2 . Son dönemde elektroniğin hızla gelişmesine paralel olarak uygulama alanları çok hızlı bir şekilde genişlemiştir ve buna bağlı olarak yeni makineler geliştirilmiştir. ekonomik olması ve az yer kaplamalarından dolayı geniş bir uygulama alanı bulmuştur. Hidrolik kontrollu makineler düzgün ve titreşimsiz çalışmakta olup kontrol edilmesi çok kolaydır. vinçler.1. test cihazları.ÖĞRENME FAALİYETİ-1 ÖĞRENME FAALİYETİ-1 AMAÇ Bu bilgi yaprağında Pascal kanunu ile ilgili hesapları yapabileceksiniz. Metal endüstrisinde tüm makinelerde hidrolik sistemler uygulanmaya başlanılmıştır Hidrolik sistemlerde güç iletimi kolaylaştığından tercih nedeni olmuştur. Hidrolik sistemler pek çok endüstriyel tesiste yaygın olarak kullanılmaktadır. damperli kamyonlar ve iş makineleri örnek gösterilebilir. Hidroliğin tanımı: Eski Yunanca’da su anlamına gelen hydro ile boru anlamına gelen aulis kelimelerinin birleştirilmesinden türetilmiştir. Endüstrideki Yeri Ve Önemi Hidrolik sistemlerin uygulama alanı olarak taşıtların fren ve direksiyonları. Krikolar. yağlama istasyonları.bu sistemlerin oluşumuna katkı vermiş insanları öğreniniz.1. doğrusal hareketler ile otomatik ve mekanik hareketler hidrolik sistemle kolay bir şekilde elde edilmektedir. asansörler.

Uzaktan kontrol edilebilir Bakımı. Sistem çalışma sırasında kendi kendini yağlar. Hidrolik enerjinin elde edilmesi. Daha az yer kaplarlar 3 . Küçük basınçlarla büyük güçler elde edilebilir.3. tamiri ve onarımı kolaydır.1.2.1. Ekonomiktir. Isıtma ve soğutma kendiliğinden gerçekleşir. Elektrikli ve elektronik kontrol sistemleri ile yeni makineler tasarlanabilir. Rahatlıkla yön değiştirilebilir. Hidrolik Sistemlerin Üstünlükleri ve Olumsuz Yönleri Enerji Üretim Alanlarında Hidrolik Sistemlerin Üstünlükleri: Diğer sistemlere göre sessiz ve gürültüsüz çalışırlar. Sistem durmadan hız kontrolu yapılabilir. denetimi ve kontrolu kolaydır. Parça ömrü uzundur. Basınç yükselmelerinde devre otomatik olarak kontrol edilir. Otomatik kumanda sistemi ile tek merkezden kontrol edilebilir.1. Hidroliğin Uygulama Alanları Deniz ve Havacılıkta • • • • • • Gemi güverte vinçlerinde Gemilerin yük doldurma ve boşaltma işlerinde Gemi yön kontrol sistemlerinde Uzay teleskoplarında Uçak yön kontrol sistemlerinde Uçakların iniş kalkış sistemlerinde İş tezgâhlarında Preslerde Enjeksiyon preslerinde Kaldırma araçlarında Ağır sanayi makinelerınde • • • • • Endüstriyel Üretim Alanlarında • Barajların kapaklarının açılıp kapatılmasında • Türbinlerde • Nükleer santrallerde • Maden üretiminde • Demir ve çelik üretiminde • d-Hareketli mobil alanlarda • Taşıtlarda • Tarım makinelerinde • İş makinelerinde • Vinçlerde 1.

Akışkanların sahip oldukları enerjilerin tesbitini yapmışlardır. Hidrostatik prensipler Hidrodinamik prensipler 1. Şekil 1.1. da Pascal. Sıvıların.kabın tabanına yaptığı basınç kabın yüksekliği ve sıvının yoğunluğu ile doğru orantılıdır. Bağlantı ve rakorlarda yüksek basınçtan kaynaklanan kaçak ve sızıntı oluşabilir.1 de görülmektedir. Sistem montajı sırasında borularda fazla kıvrım verilirse verim düşer. P = ρ × h× g P =Sıvının kabın tabanına yaptığı basınç ( kg/cm² ) h =Sıvı yüksekliği ( m ) ρ =Özgül kütle (kg/m³ ) g =Yerçekimi ivmesi ( m/s² ) 4 .3.Bulundukluarı Kabın Tabanına Uyguladığı Basıncın Bulunması: Bir kapta bulunan durgun sıvının. Bazı elemanlar ısıya karşı hassas olmaları nedeniyle özelliklerini kaybedebilirler.Ö 282 ‘de Arşimet. 1. Hidrolik Prensipler M.1. 1738 yılında ise Toriçelli ve Bernoulli hidrodinamik ve suların akış ve hareketlerini araştırdılar.Bunu önlemek için ısı ayarlayıcılar (eşanjör) devreye bağlanmaları gerekmektedir. Hidrostatik Prensipler: Durgun sıvıların sahip oldukları davranışları inceleyen prensiptir.1. sistem iyi monte edilmez ise verimi düşer.Hidrolik Sistemlerin Olumsuz Yönleri Sıvıların yüsek ısılara ulaşması ile yağ kaçakları oluşabilir ve verim düşebilir. Elemanlar iyi seçilmez. Şekil 1. Akışkanların sahip oldukları prensipleri iki maddede inceleyeceğiz. 16 yy.1:Değişik Biçimli Kaplarda Hidrostatik Basinç P1=P2=P3=P4 diye belirtilir.3.

Şekil.05 2 3.121 Pa= 74. 1.Kullanılan hidrolik yağının özgül kütlesi 0. Şekil 1.433 k Pa 5 .75 gr/cm³’ tür.81 P=7357.81 m/s² Çözüm: P=h × q × g= 1 × 750 × 9.2: Hidrostatik Prensip Kapalı Bir Baptaki Sıvıya Kuvvet Uygulandığında Sıvının Davranışları Kapalı bir kaptaki sıvıya uygulanan kuvvet sonucu kuvvetin meydana getirdiği basınç. kuvvetin şiddeti ile doğru ve yüzeyi ile ters orantılıdır.ÖRNEK: Bir hidrolik presin yağ deposu presin üst kısmındadır.00785 = = = 0.0025 0.Uygulanan kuvvetin sonucunda oluşan basınç nedir? π ×d2 4 ( m² ) Verilenler: d= 5 cm=0.14 × 0.Yağın üst seviyesi ile pompa girişi arasındaki yükseklik 100 cm olduğuna göre pompanın girişindeki statik basınç ne kadardır? Verilenler: İstenen: P=? ρ = 0.0019625 m = π ×d2 P=76433.5 Pascal’dır.121 Pa 0.14 × 0. Kuvvetin alana etkimesi olarak da tanımlanabilir.2 de görüldüğü gibi P= F ⎡N ⎤ = =[Pa] A ⎢m2 ⎥ ⎣ ⎦ Burada: P=Meydana gelen basınç ( Pa ) F=Pistona uygulanan kuvvet (N) A=Piston yüzey alanı = ÖRNEK: Çapı 5 cm olan pistona uygulanan kuvvet 150 N’dur.05 m N=150 N Çözüm: A= İstenilen: A=? P=? 3.75 gr/cm³ = 750 kg/m³ h= 100 cm = 1 m g=9.0019625 m² bulunur 4 4 4 4 150 N P= 2 = = 76433.

Bu prensiplerin en önemli özelliği ise sisteme uygulanan küçük bir kuvvetin büyük kuvvetlere dönüşmesi olarak tanımlanmasıdır. N P= 2 = Pa m A= π ×d2 4 =0. 1.Bu prensiplerden yararlanılarak hidrolik sistemler ve hidrolik sistemlerle çalışan makineler geliştirilmiştir. 1.1.3: Pascal Prensibi 6 . Burada yerçekimi kuvveti ihmal edilmektedir.2.2-Hidrodinamik Prensipler Bernoulli Prensibi Bu prensip 2 nolu bilgi yaprağında geniş olarak ifade edilecektir. PASCAL KANUNU Tanımı: Sıvı dolu bir kaba uygulanan kuvvet sonucu meydana gelen basınç sıvı tarafından kabın bütün yüzeylerine aynen iletilir.3.Pascal Kanunu Bu kanun ile ilgili geniş bilgi aşağıda verilecektir.785 × d² Şekil 1.

02 m2 N1 × A2=N2 × A1 İstenilen: F2=? N2 = N1 × A2 40 × 0.0005 m2 A2=200 cm² 0.02 = = 1600 N A1 0.Pascal prensibine göre şu eşitlikleri yazmak mümkündür: F1 A1 = F1 × A2=F2 × A1 F2 A2 .0005 7 .Büyük piston kesit alanı 200 cm² olduğuna göre büyük pistona uygulanan kuvveti bulunuz. S1 A2 F1 d1 = = = S 2 A1 F2 d 2 Örnek: Küçük pistona uygulanan kuvvet 40 N ve piston kesit alanı 5 cm²’dir. Verilenler : N1=40 kg A1=5 cm² 0.

UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ İşlem Basamakları Pascal Kanunu Tanımla Pascal Kanununu Öğrenerek Çeşitli Hesaplamalar Yap Öneriler Paskal Kanunu ile ilgili detaylı bilgi için yararlanılan kaynaklar kısmına bakınız. 8 . Modül bilgi yapraraklarından sayfa 5 ve 6 ya bakınız.

basıncı düşer.ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME SORULAR 1-Suyun boru içindeki davranışlarını inceleyen bilim alanının adı nedir? a) Dinamik b) Statik c) Hidrolik d) Mekanik 2-Hidrolik aşağıda belirtilen hangi alanda kullanılmaz? a) İş makinelerinde b) Otomobillerde c) Vinçlerde d) Mekanik kontrol mekanizmalarında 3. boru çapı büyüdükçe akışkan hızı azalır basıncı artar” prensibini ortaya koyan bilim insanı kimdir? a) Toriçelli b) Pascal c) Bernoulli d) Newton 9 . sıvı tarafından kabın bütün yüzeylerine aynen iletilir “prensibi hangi bilim insanına aittir? a) Toriçelli b) Pascal c) Bernoulli d) Newton 5-“Boru çapı küçüldükçe akışkan hızı artar.Durgun sıvı hareketlerini inceleyen hidrolik prensibi hangisidir? a) Hidrostatik b) Hidrodinamik c) Hidroelektri d) Jeoloji 4-“ Sıvı dolu bir kaba uygulanan kuvvet sonucu meydana gelen basınç.

CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 C D A B C DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız. Doğru cevaplarınızın sayısını belirleyerek kendinizi test ediniz. 10 .Hatalarınızı bilgi yapraklarına tekrar dönerek düzeltiniz.

Akışkan hızlı hareket ettikçe daha fazla enerji kullanılması gereklidir.basıncı düşer. sıkışmaz ve sabit debili bir akışta akım çizgisi boyunca toplam enerji sabittir. Kinetik Enerji:Akışkanın hareket halinde iken sahip olduğu enerjidir. 11 . Debi:Belli kesitten birim zamanda geçen akışkan miktarına denir. Potansiyel Enerji:Akışkanın basıncı sonucunda oluşan enerjidir.Toplam enerji sabittir.Prensibinde. Akışkanın enerjisi potansiyel ve kinetik enerjinin toplamıdır.akışkan potansiyel ve kinetik enerjiye sahiptir.de denilebilir. ARAŞTIRMA Bernoulli kimdir? Çeşitli kaynaklardan arştırarak Hidrolik bilimine katkılarını öğreniniz. BERNOULLİ PRENSİBİ Tanım: Sürekli.ÖĞRENME FAALİYETİ-2 ÖĞRENME FAALİYETİ-2 AMAÇ Bu öğrenme faaliyetinde Bernoulli Prensibi hakkında bilgi sahibi olacaksınız.boru çapı büyüdükçe akışkan hızı azalır basıncı artar şeklinde de ifade edilebilir. Toplam enerji=Potansiyel enerji+Kinetik enerji+Basınç kuvvetinin yaptığı iş olarak da tanımlanabilir. 2. kanal ve nehirlerde suların akışını inceledi ve debiyi sabit kabul etti.sürtünmesiz. Bernoulli boru. Boru çapı küçüldükçe akışkan hızı artar.

81 m/s² ) B2 akım çizgisi Z1 Z2 kıyaslama çizgisi P V2 P1 V2 + + Z1 = 2 + + Z2 ρ × g 2× g ρ × g 2× g Şekil 2. Aynı sistem içinde akışkan 6 cm’ lik boru çapından geçerken hızı ne olur? Verilenler: d1= 3 cm = 0.06 m V1= 3 m/s Çözüm: İstenilenler: V2=? 4 π × d 22 A2 = = 0.03 2 = 0.1: Bernoulli prensibi Hacimsel debi hesabı aşağıdaki formülle hesaplanır A1 × V1 = A2 × V2 = Q( sabit ) Örnek 1: Çapı 3cm olan borudan geçen hidrolik akışkanın ortalama hızı 3 m/s dir.000706 × 3 V2 = 1 1 = = 0.000706m 2 12 .03 m D2= 6 cm =0.75m / sn olarak bulunur.A1 P2. A2 0.V1.785 × 0.002826m 2 4 A1 × V1=A2 × V2 formülü esas alınarak eşitlik şu şekilde sağlanır: A ×V 0.V2.06 2 = 0.785 × 0.002826 A2 = π × d12 = 0.Bernoulli prensibine göre: P1.A2 P V2 + + Z = Sabit ρ × g 2× g B1 P=Basınç (Pa) V=Akış hızı (m/s ) A=Boru kesit alanı (m² ) Z=Mutlak yükseklik (m ) ρ =Özgül ağırlık ( kg/m³ ) g= Yer çekimi ivmesi (9.

015m / sn A1 0.785 × 0.00785m 2 4 π × d 32 A3 = = 0.785 × 0.00195 Q 11.66 × 10 −5 = = 0.05 2 = 0.785 × d 32 = 0.05 m d3=15 cm = 0.12 = 0.05m / sn A2 0.66 × 10 −5 m3/s 1000 × 60 Çözüm: A1 × V1=A2 × V2=A3 × V3= Q Sabit debi formülü esas alınarak V1 × A1= Q A2 = π × d 22 2 = 0.0176m 2 4 7 Q=7 l / dak = 7 dm³ / dak = = 11.785 × d 2 = 0.0175 V2 × A2= Q V3 × A3= Q V3 = 13 .785 × d12 = 0. Farklı çaplara göre akışkan hızları ne olur? Verilenler: d1=10 cm = 0.Örnek 2: Farklı çapları d1=10 cm . d2=5 cm.1 m d2=5 cm = 0.’ dır.785 × 0.00195m 2 Q 11.66 × 10 −5 = = 0.00785 V2 = Q 11.66 × 10 −5 V1 = = = 0.15 m İstenilenler V1=? V2=? V3=? A1 = π × d12 4 = 0.15 2 = 0.005m / sn A3 0. d3=15 cm olan bir borudan geçen akışkanın debisi 7 l/dak.

ile ilgili Öneriler Bilgi yapraklarındaki örnek problem çözümlerinden faydalanınız 14 .UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ İşlem Basamakları 1-Bernoulli prensibi hesaplamalar yapınız.

Akışkanın basıncı sonucunda oluşan enerjiye ne denir? a) Enerji b)Kinetik Enerji c)Sinerji d) Potansiyel Enerji 4- P1 V2 P V2 + 1 + Z1 = 2 + 2 + Z 2 ρ × g 2× g ρ × g 2× g a) Bernoulli b)Pascal c) Toriçelli d)Newton Formülü hangi prensibi ifade eder? 15 .Belli kesitten birim zamanda geçen akışkan miktarına ne denir? a) Hız b)Debi c)Sıvı d) Dinamik Enerji 3.“Sıkıştırılamayan basınçlı akışkanın geçtiği boruda hıza bağlı olarak yükseklik ve nokta yüksekliği toplamı her noktada aynıdır” prensibi hangi bilim insanına aittir? a)Toriçelli b)Pascal c)Bernoulli d)Newton 2.ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME 1.

Hatalarınızı bilgi yapraklarına tekrar dönerek düzeltiniz.CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 C B D A DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız.Doğru cevaplarınızın sayısını belirleyerek kendinizi test ediniz. 16 .

iş pistonunun kesit alanını artırmak yoluyla büyük kuvvetler elde edilebilir. pistona etki eden kuvvet ( N) F2= 2.akışkan tarafından kabın tüm yüzeylerine aynı oranda iletilir. basınç ( P ) ve kesit alanı ( A ) arasındaki ilişki şu formülle açıklanabilir.1: İtme. F1= 1. ARAŞTIRMA İtme kuvvetinin basınç ve alan ile ilişkilerini çeşitli kaynaklardan ve işyerlerinden araştırıp bilgi sahibi olunuz. BASINÇ VE ALAN ARASINDAKİ İLİŞKİ İtme kuvveti. 3.” Bu kanuna göre itme kuvveti ( F ).basınç ve alan ilişkisi Aşağıdaki şekilde baskı pistonuna uygulanan küçük kuvvetle. pistonun alanı ( m² ) S1= 1. pistonun yer değiştirme mesafesi ( m ) S2= 2. ”Kapalı bir kaba kuvvet uygulandığında meydana gelen basınç. İTME KUVVETİ.Bu tür presler özellikle kaldırma araçlarında kullanılır. pistona etki eden kuvvet ( N ) A1= 1. Burada: P= N Pa m2 π ×d2 A= = m2 4 d= metre F= N × m 2 =Newton 2 m Şekil 3. pistonun yer değiştirme mesafesi ( m ) 17 .ÖĞRENME FAALİYETİ-3 ÖĞRENME FAALİYETİ-3 AMAÇ Bu bilgi yaprağı ile itme kuvveti basınç ve alan arasındaki ilişkileri hesaplayabilecek ve yorumlayabileceksiniz. F= PxA dır. basınç ve alan arasında pascal kanununa göre ilişki kurulabilir. pistonun alanı ( m² ) A2= 2.

Veriler: F=1000 N d= 5 cm =0. S1 × A1=S2 × A2 şeklinde ifade edilebilir.Şekil 3. Yer değiştiren sıvı hacmi ( V2 ) baskı sıvı hacmi ile aynı olduğuna göre V1=V2 iifade edilebilir. V1 = S1 × A1 . A2 A1 Buradan = eşitliği ifade edilebilir.N Buradan = eşitliği yazılabilir. yer değiştirerek iş pistonuna gitmektedir.05 m İstenilenler: A=? P=? 18 .. Şekilde baskı pistonundaki sıvı hacmi ( V1 ).Sistemde oluşan basıncı bulunuz. V2= S2 × A2 dir. S1 S2 ÖRNEK: 1000 N’ luk kuvvet uygulanan bir pistonun çapı 5 cm’dir. 2: Problem Şekli P1 = F1 A1 …… N F1 A1 F2 A2 P1= F2 A2 ….

5mm S 2 A1 78.15 = = A1 .0.S1 = A2 .35cm = 13.0025 = 0.S 2 ⇒ 7. c)Baskı pistonu 15 cm hareket ettiğinde. 100 ÖRNEK: Bir hidrolik el presinin küçük pistonuna 100 N’ ü kuvvet uygulanıyor.1 ⇒ F2 = P × A = 141542.85 × 10 −3 m2 = 78.15 = 78. büyük piston çapı 100 mm olduğuna göre : a)Uygulanan kuvvet sonucu oluşan basıncı.8 × = 1111.065.09 bar bulunur.0019625m 2 F 1000 N = = 509554.14 × 0. b)İş pistonunun uygulayabileceği en fazla kuvveti.0019625m Değer bar cinsinden ifade edilmek istenirse: 1 bar= 100 kPa olduğu için.14 N / m 2 ( Paskal ) =509.ÇÖZÜM: A= P= π ×d2 4 = 0.785.1N A1 4 A1= 7.065.S 2 ⇒ S 2 = = 1.785 × d 2 = 0.15 m ÇÖZÜM: a) P1 = İstenilenler P =? F2=? S2=? F1 100 N 100 100 = = = = 141542.5 19 .05 2 = 0.5. 509 = 5. iş pistonunun ne kadar yukarıya kalkacağını hesaplayınız (Sürtünme kuvvetini dikkate almayınız.065 × 10-4 m2= 7.03 4 4 b) P= F1 3.14 × 0.Küçük piston çapı 30 mm.785 × 0.065 cm2 A2= 7.03 m D2= 100 mm=0.554 kPa 2 A 0.0007065 3.5 cm2 S1 A2 7.8 Pa 2 2 A1 π × d1 0.1 m S1= 15 cm= 0.) Verilenler : F1= 100 N D1= 30 mm=0.

İtme kuvveti. hesaplamaları yapınız.UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ İşlem Basamakları İtme kuvveti. Bilgi Basınç ve alan hesaplamaları yapınız. arasındaki ilişkileri ifade eden problemler çözünüz.basınç ve alan faydalanınız. Öneriler yaprağındaki örneklerden 20 .

basınç ve alan arasındaki ilişkiyi ifade eden formül hangisidir? a) P = F A V b) P = A S c) P = F V d) P = S 2. Piston kesit alanının artması sisteme ne şekilde etki eder? a)İtme kuvveti azalır b)İtme kuvveti artar c)Kolun küçük yapılması gerekir d)Hiçbir etkisi olmaz 21 . İtme kuvveti.ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME 1.basınç ve alan ilişkisi ile ne tür makinelar yapılabilir? a) Motorlar b)Kontrol mekanizmaları c)Yön değiştirme sistemleri d) Kaldırma araçları 3. İtme.

CEVAP ANAHTARI 1 3 2 A B D DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız.Hatalarınızı bilgi yapraklarına tekrar dönerek düzeltiniz. 22 .Doğru cevaplarınızın sayısını belirleyerek kendinizi test ediniz.

Girişte kullanılan akışkan veya hava olabilir. 23 . Yüksek basınç hidrolik silindirlerine güç vermekte kullanılır. Ayrıca ek bir güç tüketimi ve karmaşık veya pahalı kontroller olmaksızın çalışırlar. tek basınçlı veya çift basınçlı sistemlerden güç alırlar. Kesit ölçüleri birbirinden farklı iki pistonun bir kol ile birbirine bağlanması ile oluşur. 4. F1=F2 olduğundan F1=P1 × A1 F2=P2 × A2 buradan P1 × A1=P2 × A2 şeklinde ifade edilebilir. çıkışta (P2) basıncı ile iki katına çıkar. Giriş kısmından giren (P1) basıncı. Büyük kuvvetlerin itilmesi gereken yerlerde kullanılabilir. Bu amaçla kullanıldığında bir hava silindirinin tek başına kullanılmasıyla elde edilenden fazla iş yapılabilir. Tutma.ÖĞRENME FAALİYETİ-4 ÖĞRENME FAALİYETİ-4 AMAÇ Bu bilgi yaprağında hidrolik basınç yükselticilerinin hesaplamalarını yapmayı öğreneceksiniz. Hidrolik Basinç Yükselticiler Tanım: Akışkanların basınçlarını 2 kat arttıran devre elemanlarıdır.1. Yüksek basınçları uzun süre ısı üretmeksizin koruyabilirler. Şekil 4. delme kavrama veya doğrusal güç gerektiren diğer uygulamalarda kullanılan yükselticiler. ARAŞTIRMA Çevrenizde bu tür işler yapan işyerlerini inceleyerek hidrolik basınç yükselticileri hakkında bilgi sahibi olunuz.1: Hidrolik basınç yükseltici .

2. Hacim Birimleri: 1 Litre = 1 dm3 =1000 cm3 1 Litre = 0.2.2.5 bar A2 0.00135 HP 1 HP= 735. Verilenler: P1 = 8 bar = 800 kPa = 800 000 Pa A1 = 25 cm2 = 0.5 PSI (Libre/inç2 ) 1 bar= 105 pascal = 105 N/m2 2 1 Pascal = 1 N/m2 1 bar= 1 kgf/cm 1 bar= 10 N/cm2 = 1 daN/cm2 4. Kuvvet Birimleri: N = Newton 1 kgf = 10 N 2 1 N = 1 kgm/sn 1 daN= 10 N 1 N = 0.m .5 W 1 HP= 75 kgm/sn 1 kW= 860 kcal 1 kW= 1000 W 1 W = 1 Nm/sn 1 kal =4.ÖRNEK: Bir hidrolik basınç yükselticide itme pistonuna uygulanan basınç 8 bar’dır.0016 m2 a) F1 = P1 × A1 = 800 000 × 0.2.4.0016 4. Güç Birimleri : W = Watt 1 W = 0. Hidrolik Sistemlerde Kullanılan Birimler 4. b) Küçük pistonun oluşturduğu basıncı bulunuz.264 Gal ( Galon:İngiliz birim sisteminde bir hacim ölçüsü) 1 Galon = 3.Küçük pistonun alanı 16 cm² ve büyük pistonun alanı ise 25 cm²’ dir.m = 10 joule 4.Buna gore: a) Büyük ve küçük pistona etki eden kuvvetleri.0025 = 2000 N F1= F2 = 2000 N b) P2 = İstenilenler F1 = ? F2 = ? p2 = ? F2 2000 = = 1 250 000 Pa = 12.0025 m2 A2 = 16 cm2 = 0.185 joule 4.1.1 kgf 4.2.2.3.785 l 1 Galon = 3785 cm3 24 . İş Birimleri: 1 joule = 1 N. 0.102 kgf × m 1kgf. Basınç Birimleri: 1 bar= 14.2.5.

Öneriler Bilgi yaprağında ki örneklerden faydalanınız. yukarıda gösterilmiştir.UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ İşlem Basamakları Hidrolik Basınç yükselticileri ile ilgili hesaplama uygulamaları yapınız. Birimler bilgi yaprağında. 25 .

ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME 1-Aşağıdakilerden hangisi basınç yükselticilerin üstünlüğüdür? a) Yüksek basıncı koruması b)Karmaşık kontrollere gerek duymaması c)Düşük güç tüketimli olması d)Hepsi 2-Akışkanların basıncını 2 katına yükselten cihazlara ne denir? a)Basınç yükseltici b)Silindir c)Pompa d)Hiçbiri 3-Aşağıdakilerden hangisi basınç birimidir? a)Joule b)Watt c)Bar d)Litre 4.Aşağıdakilerden hangisi güç birimidir? a)Joule b)Watt c)Bar d)Litre 26 .

5.Aşağıdakilerden hangisi iş birimidir? a)Joule b)Watt c)Bar d)Litre 6.Aşağıdakilerden hangisi hacim birimidir? a)Joule b)Watt c)Bar d)Litre 27 .

Doğru cevaplarınızın sayısını belirleyerek kendinizi test ediniz. 28 .CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 6 D A C B A D DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız.Hatalarınızı bilgi yapraklarına tekrar dönerek düzeltiniz.

ÖĞRENME FAALİYETİ-5 ÖĞRENME FAALİYETİ-5 AMAÇ Bu bilgi yaprağında hidrolik devrelerin ana kısımları ve pompalar hakkında bilgi sahibi olacaksınız. ARAŞTIRMA Hidrolik devre elemanlarını. çevrenizdeki bu tür iş yapan yerleri ziyaret ederek.1. 5. Hidrolik Devrelerin Ana Kısımları Hidrolik devrenin ana kısımları şunlardır: Yağ deposu Hidrolik pompalar Hidrolik silindirler Hidrolik motorlar Valfler Hidrolik akümülatörler Bağlantı elemanları Sızdırmazlık elemanları Manometreler 29 . öğreniniz ve pompalar hakkında bilgi alınız.

Hidrolik Devre Elemanlarının Kesit Ve Sembolle Gösterilmesi 30 .Şekil 5.1.

Sistemden geçen toz.2: Yağ Deposu Ve Elemanları Şekil 5. seviye göstergesi Termometre Yağ deposunun içinde emiş hattında basılan ve geriye dönen yağın ayrılmasını sağlayan bir perde ile emiş filtresi ve emiş borusu bulunur. Yağ deposunun ölçüsünün. 31 . emiş hattından basılan yağ geriye dönüşte ısındığından bu ısıyı dışarı atar.1.5.3’ de görülmektedir. hidrolik sistemde dolaşan yağın debisinin 3 5 kat fazlası oranında olması gerekmektedir. Depoda yağ hem dinlenir hem de depodaki filtre tarafından temizlenir. pislik. tortu gibi maddeler dönüş filtreleri vasıtası ile temizlenir.2. Yağ Deposu 5.Yağ deposu kesiti şekil 5. Tanımı ve sembolü : Hidrolik sistemlerde en önemli enerji kaynağı olan sıvıların içinde depolandığı kaba yağ deposu veya yağ tankı denir. Yağ deposu.2’ de depo ise 5. ve min. Şekil 5.3: Endüstriyel Amaçlar İçin Büyük Tank Yağ tankı Ara perde Emiş filtresi Emiş hattı Dönüş hattı Boşaltma deliği Gözetleme deliği Kapak Pompa Elektrik motoru Max .2.

Filtre ise sistemden dönen yağın içindeki pislik. sisteme temiz yağ gönderilmesini sağlar.50 oC arasında çalı-şabilecek şekilde tasarlanmışlardır. Kolay sökülür takılır olmalıdır.5 . sistemden dönen yağ ile emiş borusu arasında plaka biçiminde yerleştirilen delikli bir sac malzemeden imal edilmiştir. Verim düşer. Rezistans ile ısıtma sağlanır ve sıcaklık ayarı yapılabilir. Depoya dönen yağın içindeki metal parçacıklarını ayırabilen mıknatıslı (manyetik) ayırıcı olmalıdır. 32 . Yağ sıcaklığının sıfır derecenin altına düşmesi yağın akıcılığı azaltıp viskozitesini arttırır.tortu vb. Örneğin uçaklarda hassas devre elemanları soğuk ortamlarda ısınınıncaya kadar beklenir. 5. Sızıntı yapmamalıdır. Şekil 5. Emiş ve dönüş boruları arasında türbülansı önleyerek yağın hızını azaltır. Boru uçları 45° eğimli kesilmelidir. bilhassa kış aylarında veya ortam sıcaklığının düşük olması durumunda. Yağ ısıtıcıları emiş hattına pompadan önce depo üzerine.2. Emiş ve dönüş boruları depo tabanından boru çapının 22. Ara perde.5 katı kadar yukarıda monte edilmelidir.4’ örneği görülen yağ ısıtıcıları elektrik devresi hareket alırlar.2. uç kısmı depo içinde kalacak şekilde monte edilir. Yağ boşaltma deliği bulunmalıdır.3. Deponun tabanı yağın kolay boşalmasını sağlamak için eğimli olmalıdır. Yağ seviyesini gösteren kapak bulunmalıdır. . talaş. Ekonomik olmalıdır. Hidrolik devreli düzenler genel olarak +80 oC ile . Büyük kapasiteli sistemlerde ısınma gerekli olacağından depoya ısıtıcı takılmalıdır. Yağ Isıtıcıları: Hidrolik sistemin çalışma ortamına göre. depodaki yağ sıcaklığı düşebilir. malzemeleri süzerek emiş hattından. Yağ Deposu Seçiminde Önemli Noktalar: Depo kapasitesi sistem için yeterli ölçüde olmalıdır. Depoda dönüş borusu tarafında eğim olmalıdır. Hidrolik sistemlerde depodaki yağın bulunduğu veya çalıştığı ortama göre ısıtıcı ve soğutucular gerekebilir.2.3 mm kalınlığında asit türü bileşiklere ve korozyona dayanımlı çelik saclardan yapılmalıdır. sistem çalışmaz. 5.Hidrolik sistemlerin yağ deposu 1.

2.5’ görüldüğü gibi. akıcılık oranı artar. Yağ Soğutucuları: Soğuk ortamların tersine çok sıcak ortamlarda çalışan hidrolik devrelerde akışkanın sıcaklığı yükselir. Sistemde dolaşan yağ böylece soğutulmuş olur. Hatta yağ kaçakları ve sızıntılar olabilir.4.4: Hidrolik Yağ Isıtıcısı 5. Sürekli olan yağ kaçakları.5: Hidrolik Devrelerde Su Sistemli Yağ Soğutucuları 33 . Bundan dolayı sürtünen. b-Hava üflemeli soğutucular. sistemde yağın azalmasına ve verimin düşmesine neden olur Bu sakıncayı ortadan kaldırmak için yağ soğutucuları kullanılır.Şekil 5. Yağın viskozitesi düşer. Şekil 5. beraber çalışan parçalar arasında yağ filmi tabakası azalır. Soğutucuların montajı depodaki dönüş borusu üzerine yapılır. Şekil 5. İki çeşit soğutucu vardır: a-Su ile çalışan soğutucular.

4. vantilatör ile hava üfleyerek soğuma gerçekleştirilir.7: Hidrolik Sistemlerde Isıtıcı ve Soğutucunun Montajı 34 .2-Hava Üflemeli Soğutucu Hidrolik sistemlerde borunun içinden geçen akışkana.2. Şekil 5. Böylece akışkanın soğuması sağlanmış olur. Su İle Çalışan Soğutucular: Soğutucu düzeninin içinde akışkan yan yana sıralanmış çok sayıda boru içinden geçerken boruların dış yüzeylerinde soğuk suyun dolaşması sağlanır.6: Hava Üflemeli Yağ Soğutucu Şekil 5.1.6 da görüldüğü gibi. Hidrolik sistemlerde su ile çalışan soğutucular yaygın olarak kullanılır.5’ te dönüş hattına monte edilmiş su ile çalışan soğutucu görülmektedir. Şekil 5. Resim 5.5.2.4. 5.

kapasitelerine. Tanımı ve Sembolü: Şekil 5. Pompa seçimi yapılırken sistemin ihtiyaçlarına uygun olanı seçilmelidir. Böylelikle sistemin ve piyasanın isteklerine cevap verilmiş olur.3. 35 .3.2. Sabit Kapasiteli Pompalar Depodan aldığı akışkana hiç değişmeksizin sabit debide basınç yaptırarak çalışan pompalardır. Pompalar.2.3.3. hidrolik sistemin özelliklerine ve çalışma sistemlerine göre yapılır.5. Hidrolik Pompa Çeşitleri: Hidrolik pompalar çalışma prensiplerine. Paletli pompalar 2.1.Sabit Debili Pompalar Dişli çarklı pompalar • İçten dişli çarklı pompalar • İçten eksantrik dişli çarklı pompalar Paletli pompalar Değişken Kapasiteli (Debili) Pompalar) 1.8 Hidrolik Pompa Sembolü Elektrik motorundan aldığı hareketle depodaki yağı emerek büyük bir basınç üretip mekanik enerjiyi hidrolik enerjiye çeviren elemanlardır. Aksi halde sistem verimli çalışmaz. Hidrolik sistemin ihtiyaçlarına göre kapasiteleri farklı biçimde tasarlanır. Hidrolik Pompalar 5. a. Eksenel pistonlu pompalar 5. 5.1. Pistonlu pompalar • Eksenel pistonlu pompalar • Radyal pistonlu pompalar • Pistonlu el pompaları. basınç ölçülerine ve debilerine göre çeşitleri şunlardır. Pompalar çalıştıkları sürece sabit debide basınç elde etmek için kullanılırlar. Pompalar hidrostatik prensiplere göre çalıştıklarından akışkanı depodan emerek büyük bir basınca dönüştürürler. Akışkanın debisi ve çalışma basıncı önceden hesaplamalar yapılarak bulunur.

Orta basınçlarda düşük hacimlerde büyük güç elde edilebilir. Dişli çarklı pompaların.3. Tozlu ve kirli ortamlarda rahatlıkla çalışır. Dişli Çarklı Pompaların Özellikleri: 1400 .2. Akışkanı depodaki atmosfer basıncının etkisiyle diş boşluklarına doldurarak çıkış kısmından basınçla iter. Basınçlı yağ çıkışı Yağın taşınması Sıvı giriş Şekil 5.2800 dev/dak ile çalışabilirler. Dişli çapı ve diş derinliği daha fazla basınç elde edilmesine etki eder (Şekil 5. Bu durumda meydana gelecek basınç. Elektrik motorundan aldığı hareketle depodan emdiği yağı dişlilerin dişleri arasından geçirerek büyük bir basınca dönüştürme prensibi ile çalışırlar. içten dişli çarklı pompalar ve içten eksantrik dişli çarklı pompalar. bakımı kolaydır. Basit yapılı oldukları için maliyetleri düşük.8: Dişli Çarklı Pompa Kesiti Şekil 5.100 cm3/dev. Dişli Çarklı Pompalar: Birbirleriyle beraber çalışan iki düz dişli çarktan ibaret olup yapıları basittir. 30 . Helisel dişli çarklar ve bilyeli yataklamalarla sessiz çalışır. Dişli çarklar aşınmaya karşı sementasyon çeliğinden yapılır.250 bar çalışma basıncında çalışır. debi ile çalışır.1.5.8).8' te görüldüğü gibi dişli çarklar ok yönünde dönerek giriş kısmında boşluk (vakum) meydana getirir. 35 . dişlilerin dönme hızına bağlıdır. olmak üzere iki çeşidi vardır: 36 .1.

1. Çalışma sıcaklığının uygunluğu. basınçla sisteme pompalanmış olur. Dönüş yönü değişebildiği için emiş ve basınç yönleri de değişebilir.Elektrik motoru. Depodan emilen sıvı. Gürültüsüz ve titreşimsiz oluşu.2. 5. gibi faktörler göz önünde bulundurulur. Dişli Pompa Seçiminde Önemli Faktörler: Çalışma basıncının sisteme uygunluğu. sisteme basınçla gönderilir (Şekil 5. gücü ve devir sayısı.3. Bakım. düşük basınç ve yüksek debi ile çalışması gereken sistemlere uygulanır. Boyutlarının uygunluğu vb. onarım ve montaj kolaylığı.2. Ekonomik olup olmadığı.10) Şekil 5.10: İçten Eksantrik Dişli Çarklı Pompa İçten eksantrik dişli çarklı pompalar. Dişler arasına giren akışkan. miline bağlı dişli çarkın dönmesi ile kendi etrafındaki dişli çarkı döndürür. Pompanın debisi.9’ görüldüğü gibi.9: İçten Dişli Çarklı Pompa Kesiti • İçten Eksantrik Dişli Çarklı Pompalar: Elektrik motoruna bağlı dişli çark ve çevredeki dişli çark farklı eksenlerde bulundukları için eksantrik bir şekilde çalışır. Şekil 5. 37 .• İçten dişli çarklı pompalar Birbiri içinde çalışan iki dişli çarktan oluşur Şekil 5.

5 . Dişli çarklı pompalarda debi. Dişli Çarklı Pompalarda Debi Hesaplanması Dişli çarklı pompalarda debi.3. W = cm3/ sn Q = 7.diş genişliği 30 mm ve diş yüksekliği 10 mm' dir.11: Dişli Çark Şekil 5. bölüm dairesinin çapına ve devir sayısına bağlı olarak değişmektedir. b .5. h .3. h × . diş genişliğine dişlerin yüksekliğine. şu formülle bulunur: Q=Do × .5 cm n = Radyan / sn 60 1400 W = 2 × 3.14 × = Radyan /sn 60 W= 146. b × . 3 . W = cm3 / sn bu formülde Q = Dişli çarklı pompanın debisi (cm3/sn) Do= Dişli çark bölüm dairesi çapı (cm) b = Dişli çark genişliği (cm) h = Diş yüksekliği (cm) W = Açısal hız. 146.1. Pompa debisi ne olur? Verilenler N = 1400 dev/dk D0 = W=2 ×π × 75 mm = 7. Dişlinin bölüm dairesi çapı 75 mm .5 Radyan/sn b = 30 mm = 3cm h = 10 mm = 1 cm Istenilenler : Q =? W=? Q = Do .12:Dişli Çarkların Yerleştirilişi Örnek Problem: Dişli Çarklı bir pompada pompa mili 1400 dev/dk ile dönmektedir.2. 1 . W = 2 × π × n 60 (Radyan/s ) Şekil 5.2 cm3/ sn bulunur 38 .5 Q = 3296.

Her iki dişli çarkın çapları farklı olduğu için dönme hızları da farklı olacağından : D01 × .2.1.2. W1 = D02 × . Q = (D01 × W1 + D02 × W2) × b × h = cm3/s Q = 2 × D01 × W1 × b × h = cm3/s olur.Paletli Pompalar: Dairesel bir rotorun içerisine yerleştirilen eksantrik bir kovan ve paletlerden oluşur. Basılan akışkanın hacimsel küçülme ile basılması prensibi yönünden dişli çarklı pompalardan farkları yoktur. İçten Eksantrik Dişli Çarklı Pompalarda Debi Hesabı: İçten eksantrik dişli çarklı pompalarda debi hesabı değişik formülle bulunur.3. Yalnız yapılışlarının hassas oluşu ve işçiliklerinin fazla olmasından dolayı pahalıdır. Sabit ve Değişken Kapasiteli Paletli Pompalar 5. 39 .4.2. Rotor döndükçe kanalların içindeki hareketli paletler.13:. merkezkaç kuvvetinin tesiri ile kendi kanalları içinde eksantrikliğe uygun olarak. beraberinde getirdikleri akışkanı da sürükleyerek basınç hattından sisteme gönderirler.3.ok yönünde (Şekil 5. Dönen paletler. Burada D01 = Büyük dişlinin bölüm dairesi çapı (cm) D02 = Küçük dişlinin bölüm dairesi çapı (cm) W1 = Büyük dişlinin açısal hızı (rad/s) W2 = Küçük dişlinin açısal hızı (rad/s) b = Dişli genişliği (cm) h = Diş yüksekliği (cm) Q = Dişli çark pompa debisi (cm3/s) Değişken Kapasiteli Paletli Pompalar Şekil 5.5. Paletler rotorun etrafındaki kanallara uygun bir toleransla alıştırılmışlardır.W2 bağıntısı yazılabilir. Orta basınçta çalışması gereken yerlerde başarı ile uygulanırlar.13) hareket ederler.

5. sabit kapasiteli. olarak iki tipte yapılırlar. Sabit olan tiplerin rotor kısmı sabit olduğu için. Paletli Pompalarda Debi Hesabı: Teorik olarak debi =Qt= Bu formülde: t Qt = Teorik debi (l/dk ) Q = Gerçek debi (l/dk b = Paletin genişligi (cm) n = Pompa mili devir sayısı d = Rotorun çapı (cm) η = % olarak verimlilik 40 .13) .3000 devir/dk. 2 × π × h × b × n × ( d + h) (l/dk) 1000 Gerçek debi = Q = Qt.1Paletli Pompa Çeşitleri: Paletli pompalar.3.450 l/dk' dır. % 70 verimle çalışırlar.3. Şekil 5. Pompa iç yapısından dolayı kaçaklar fazladır.14: Paletli Pompada Debi Hesabı ve Elemanları 5. Değişken olan tiplerin rotor ekseni değişebilmektedir (Şekil 5. Devirleri 1000 .3. denilmiştir.2.η ( l/dk) 5.3.2. Paletli Pompa Özellikleri: Çalışma basınçları 160 bar ve debileri 180 . İşçilikleri fazladır. Dolayısıyla değişken tiplerin debileri de değişkendir. sabit ve değişken kapasiteli.2.2.2.2. Devreye uygun yağ kullanmak gerekir. Boyutları küçüktür. Sürtünmeden dolayı kayıplar fazladır. Gürültüsüz ve titreşimsiz çalışma özellikleri vardır.2.' dır.

bu formülde V = Pompanın bir devirde bastığı akışkan miktarı (cm3) e = Eksen kaçıklığı (cm) b = Palet genişliği (cm) R = Gövde iç yarıçapı (cm) r = Rotor yarıçapı (cm) s = Palet kalınlığı (cm) n = Pompa mili devir sayısı Örnek Problem: Devir sayısı 1400 devir/dk. d = 20 cm . 1 cm .genişliği 20 cm ve kalınlığı 0. .14 × (45)+ 140]= 400 × (281. olan paletli pompanın rotor çapı 20 cm paletin kursu 10 cm' dir.70 = 36. İstenilenler: Qt = ?. R = 30 cm .Pompa % 70 verimle çalışmaktadır.1 cm olup gövde iç çapı 30 cm' dir. b) Paletli pompanın bir devirde bastığı akışkan miktarını bulunuz. r = 30/2 = 15 cm. ή = % 70 e = 10 cm . h = 10 cm .) = 52752 × 0.3)=112520 V= 112520 cm3/dk a) Qt = 41 .92 l/dk b) V = 2 × e × b × [π × ( R +r )+s × n] cm3 V = 2 × 10 × 20 × [3. b = 20 cm . V=? 2 × π × h × b × n × (d + h) 2 × 3.14 × (30 + 15)+0. Verilenler: n = 1400 devir/dk. s = O. Palet eksen kaçıklığı 10 cm. Buna göre : a) Paletli pompanın debisini.Pompanın bir devirde bastığı akışkan miktarı ise şu formülle bulunur: V = 2 × e × b × [π × (R + r) +s × n](cm) .14 × 10 × 20 × 1400 × (20 + 10) = = 52752 l/dk 1000 1000 Q = Qt × η (l/dk.1 × 1400 ] V =400 × [3. Q = ?.

eksen kaçıklığı ölçüsü azaltılarak veya artırılarak yapılabilir Şekil 5.16 görüldüğü gibi Eksantrik milin kaçıklığı kadar pistonlarda kurs ayarı yapılabilir. debileri istenilen değerlere ayarlanabilir. değişik kapasitelerde yapılmalarına rağmen..2. • Pistonlu el pompaları. Radyal pistonlu pompalarda debi ayarı. piston bloku içerisinde hareket ederek çalışırlar.15 görülmektedir.Pistonlu Pompalar: Pistonlu pompaların üç çeşidi vardır: • Eksenel pistonlu pompalar. • Radyal pistonlu pompalar. Eksenel pistonlu pompalar. 1200 bar' a kadar değişebilen basınç üretirler. Genel olarak iri gövdeli olup gürültülü çalışır Şekil 5. Piston blokunun açısı ayarlanabilir.3.Şekil 5. Eksenel Pistonlu Pompalar: Pistonlar bir gövde içinde yataklanmış ve dönme hareketleri yapan bir.5.15: Eksenel Pistonlu Pompa Kesiti Radyal Pistonlu Pompalar: Eksantrik olarak dönen bir milin etrafına pistonlar dikey olarak yerleştirilmiştir.16: Radyal Pistonlu Pompa Kesiti 42 . Pistonların kursları büyütülüp küçültülerek.3. Eksenel Pistonlu pompa Şekil 5.

hacimsel büyüme veya hacimsel küçülme esasına dayanır. Dişli çarklı pompalara paralel olarak takılırlar. Şekil 5.3. Elektrik motorunun dönmesi ile dişleri arasına aldıkları akışkanı basınç yaparak sisteme gönderirler. Akışkanın depodan emilmesi hacimsel büyüme. el presleri ve çeşitli basit mekanik uygulamalarda başarı ile kullanılır. b) Elektrik motoru dönüş yönü ile pompanın dönüş yönüne.Pistonlu El Pompaları: El pompaları. Pompaların Çalışma Prensibi: Pompalar. El pompalarının kolu hareket ettirildiği zaman emiş hattından gelen sıvı bilyenin açılması ile basınç hattına geçerek oradan basınçla gönderilir. Akışkanın sisteme basınçla gönderilmesi sırasında boru çaplarının büyük veya küçük olması basınca etki eder. Pompayı monte etmeden ve çalıştırmadan bazı kontroller gerçekleştirilmelidir. Burada meydana gelen basınç. Örneğin tezgahlarda işlerin yarım kalması.3.1. basınç meydana gelir. c) Sistemdeki emiş ve dönüş hattındaki valfler açık olmalıdır. Kriko.5 litre kadar yağ konulmalıdır. Boru çapları küçüldükçe basınç artar. ani elektrik kesilmeleri ya da sistemin devre dışı kalması gibi durumlarda kullanılırlar. sisteme basınçla gönderilmesi sonucu hacimsel küçülme olduğundan. ç) Filtrelerin temiz olmalıdır.1: Pistonlu El Pompası Kesiti ve Yük Kaldırma Prensibi 5. uçaklarda iniş takımlarının açılmaması durumlarında faaliyete geçirilerek kazalar önlenmiş olur (Şekil 5. 43 . El pompalarının yapıları basit olup emme-basma esasına göre çalışırlar. montaj sırasında dikkat edilmelidir. elektrik motorundan aldıkları mekanik enerji ile çalışırlar.17). Bu kontroller şunlardır: a) Pompanın içinde hava düşmesini önlemek için pompayı çalıştırmadan önce basınç borusu kısmından 1 .

Aşağıdaki tabloda en çok kullanılan sabit debili pompaların tanımlanan büyüklükleri verilmiştir.1: Sabit Debili Pompaların Tanıtım Ölçüleri ve Büyüklükleri 44 . basınç düşmesini önleyecek ve verimi arttıracaktır.98 civarındadır.5.Pompalarda Verimlilik: Pompaların verimli çalışması için üretici firmaların önerilerine uyulmalıdır. Bu yüzden elektrik motorundan elde edilen gücün bir kısmı kaybolur. Ayrıca depo ile pompa girişi arasındaki mesafenin iyi ayarlanmış olması.4. Pompalar çalışma esnasında birbiri üzerinden kayarak veya sürtünerek çalıştıkları için sürtünme verim kaybına neden olur. Genel olarak pompaların verimleri % 70 .3. Pompaların parçalarının hassas toleranslarla alıştırılmış olması ve düzgün monte edilmesi verim kaybını önleyecektir. Tablo 5.

P = 160 bar = 1600 N/cm2 G1 = 16 kW İstenilenler: G =?.6 Watt = 10.6 G = = 0. Pompanın verimi ne olur ? Verilenler: Q = 40 l/dk = 40 000 cm3/dk . Bu formülde. η = G1 η = % olarak verim Elektrik motorunun gücü P = G = Pompaya etki eden güç (kW) ( kilowatt ) G1 = Elektrik motorunun gücü (kW) Q = Pompanın debisi (cm3/dk ) P = Pompanın çalışma basıncı (Newton/cm2 = N/cm2 ) V = Pompadan geçen akışkan miktan (cm/dev) n= Pompa devir sayısı (dev/dk ) Pompalarda verimlilik hesaplanması yapılırken aşağıdaki değerler göz önünde bulundurulur. G = Q × P değerleri ile hesaplan". η =? G = Q × P = 40 000 × 1600 = 64 × 106 = Ncm/dk 1 Ncm/dk = 1/60 × 100 Nm/sn = 1/6000 Watt eder.6 kW 6000 10. η = G1 16 G= 45 .66 = % 66 verimle çalışmaktadır.Q×G 450 ×η Q× P kw = bar = HP 600 ×η Q 450 × 17 V × n ×η Pompanın debisi= Q = = l / dak . Pompaya bağlı elektrik motorunun gücü 16 kW' tır. 1000 Q × 1000 Pompanındevir sayısı = n V ×η G . 64 × 10 6 = = 10666 Nm/s = 1066. Örnek Problem: 160 bar çalışma basıncı ile çalışan pompanın debisi 40 l / dk dır.

46 . Viskozitesi uygun olmalıdır. e) Gürültüsüz çalışması.3. Uzun süre özelliklerini yitirmeden çalışabilmelidir. b) Pompanın debisinin yeterli olması. g) Ekonomik olup olmadığı. 5. h) Bakım.3.5. . Pompa ve Akışkan Uyumu: Pompa ve akışkanın birbirine uyum sağlayabilmesi. onarım ve montajının kolay olması gerekmektedir.6. c) Pompanın çalışma basıncı. ç) Pompanın devir sayısı ve dönüş yönü. d) Çalışma ortamı sıcaklığının uygunluğu. veya l/dk.Borunun belli kesitinden1 dakikada 1 litre akışkan geçmesi durumunda. Pompalarda Debinin Tanımı: Debi : Hidrolik sistemde pompanın birim zamanda sisteme göndermiş olduğu akışkan miktarına denir.7.3. kullanılır. dır denilir. Pompa Seçimi: Hidrolik sistemlerde pompa seçimi yapılırken sistemin ihtiyaçlarına cevap veren pompalar seçilmelidir. akışkanın debisi l/dk. f) Boyutlarının az yer kaplaması. Pompanın verimli ve uyumlu çalışabilmesi için akışkanda aranan özellikler şunlardır: Pompada kullanılan akışkanın film dayanıklılığı (yapışkanlık özelliği) istenilen değerlerde olmalıdır. 5. Hidrolik pompa seçimi yapılırken dikkat edilecek noktalar şunlardır: a) Pompanın gücünün yeterli olması. Sistemde yeterli soğutmayı sağlayabilmelidir. Hidrolikte debi birimi olarak cm3/dk.5. dm3/dk. Sistemde meydana gelebilecek basınçlara karşı dayanıklı olmalıdır. kullanılan akışkanın viskozitesine (akıcılığına) bağlıdır.

Paletli pompalarda debi hesaplamaları yapınız.UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ İşlem Basamakları Öneriler • • • • Bilgi yapraklarındaki örneklerden Dişli çarklı pompalarda debi faydalanınız. Pompalarda debiyi tanımlayınız ve hesaplaplayınız. hesaplamaları yapınız. 47 . Hidrolik pompaların debi hesaplamalarını yapınız.

ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME 1-Aşağıdakilerden hangisi hidrolik devrelerin ana kısımlarından değildir? a)Yağ deposu b)Hidrolik pompalar c)Valfler d)Manyetik şalterler 2-Yağ deposunun ölçüsü sistemde dolaşan yağın debisinin kaç katı oranında olmalıdır? a) 3-5 kat fazla b) 2 kat fazla c)3-5 kat az d) 2 kat az 3-Aşağıdakilerden hangisi hidrolik pompalardan değildir? a)Pistonlu pompalar b)Paletli pompalar c)Diyaframlı pompalar d)Dişli çarklı pompalar 4-Dişli çarklı pompalar enfazla ne kadar basınca dayanabilirler? a)10 bar b)250 bar c) 500 bar d)750 bar 5-Aşağıdakilerden hangisi paletli pompaların dezavantajıdır? a)Gürültülü çalışırlar b)Fazla titreşim yaparlar c)Kaçak fazla olur d)Devirleri çok düşüktür . 48 .

6-Genel olarak pompa verimleri ne kadardır? a) % 70-98 b) % 10-25 c) % 25-45 d) % 50-70 7-Sıvıların akışkanlık ölçüsünü ifade eden terim hangisidir? A)Galon b) Viskozite c) Litre d) Devir sayısı 49 .

Hatalarınızı bilgi yapraklarına tekrar dönerek düzeltiniz.CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 6 7 D A C B C A B DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız. 50 .Doğru cevaplarınızın sayısını belirleyerek kendinizi test ediniz.

1 ).1: Hidrolik Silindir Kesiti ve Elemanları 6.geri hareket ederek çalışırlar. Bildiğimiz kamlı dişli çarklı biyel .1 Görevleri ve Sembolü: Hidrolik sistemlerde doğrusal hareket elde etmek için kullanılan devre elemanlarıdır.ÖĞRENME FAALİYETİ-6 ÖĞRENME FAALİYETİ-6 AMAÇ Bu bilgi yaprağında hidrolil silindirler ile lgili hesaplamaları yapmayı öğreneceksiniz. Şekil 6. Hidrolik enerjiyi doğrusal olarak mekanik enerjiye dönüştüren elemanlardır.manivelalı mekanik doğrusal hareketleri hidrolik sistemlerde basınçlı akışkanın gücü ile alternatif doğrusal harekete dönüştürürler (Şekil 6. ARAŞTIRMA Hidrolik silindirlerin ne şekilde üretildiklerini çevrenizde üretim yapan işyerlerinde incelemeler yaparak öğreniniz. HİDROLİK SİLİNDİRLER 6. 6.2 Hidrolik Silindirin Elemanları: a) Silindir gömleği b) Piston c) Piston kolu d) Sızdırmazlık elemanları e) Kapaklar 51 . Düzenli biçimde ileri .

2.:. Şekil 6. Aksi halde sızdırma ve kaçaklardan dolayı verim düşer (Şekil 6.2. İyi verim alabilmek için silindir gömleği ile piston arasındaki sürtünme en aza indirilmelidir. Soğuk çekilmiş boruların iç yüzeyleri taşlanarak honlama işlemine tabi tutulursa silindir gömleği olarak kullanılması mümkündür. Şekil 6.2).3 ‘ silindir gömleklerinin enine ve boyuna kesitleri gösterilmiştir.Silindir Gömleği: Yapısı Kullanıldıkları yerin özelliklerine göre dökme çelik. Silindir Gömleklerinin Enine ve Boyuna Kesiti 52 .2. dökme demir ve alaşımlı çelik borulardan imal edilir.1.Yüksek basınca maruz kalan silindirierin enine ve boyuna kesit ölçüleri hesaplanmalıdır.2: Silindir Gömlek Kesiti 6. Korozyona karşı dayanıklılık için çıkan sonuçlara (c) sabit değeri eklenmelidir.Silindirlerin Et Kalınlığı Hesabı: Silindirlerde et kalınlığı hesabı yapılırken en yüksek basınca dayanabilecek şekilde tasarlanır. Boyuna kesit alınarak yapılan hesaplamalar enine kesit hesaplamalarından daha dayanıklı olurlar.Şekil 6. Silindir gömlekleri hangi gereçten yapılırsa yapılsın iç yüzeyi iyi işlenmiş ve honlanmış olmalıdır.6.

L = 160 mm = 16 cm.Silindirlerin et kalınlığı ve diğer değer hesapları yapılırken aşağıdaki formüllerden yararlanılır. e . b) Silindir kesit alanını. 1 eklenmelidir. c) Silindire etki eden kuvveti bulunuz. ó çem = F A kg / cm2. Silindir gereci emniyet gerilmesi 600 kg / cm 2 olduğuna göre a) Silindirin et kalınlığını. P = 40 kg / cm2 ó çem = 600 kg /cm 2 (emniyetli çekme gerilmesi) e=? A=? F=? istenilen/er : 53 . Boyuna kesitteki et kalmllğı değeri fazla çıkacağmdan boyuna kesit hesaplamalan tercih edilmelidir. L ( cm2) bu formüllerde Boyuna kesitte et kalınlığı = e = d D e P A F ó çem c = Silindir iç çapı (cm) = Silindir dış çapı (cm) = Silindir et kalınlığı (cm) = Çalışma basıncı (kg / cm2 ) = Kesit alanı (cm2) = Silindire etki eden kuvvet (kg) = Emniyetli çekme gerilmesi (kg / cm2 ) = Korozyon için sabit sayı = O. Örnek Problem: Çapı 120 mm uzunluğu 160 mm olan. F = ó çem × A (kg) Enine kesitte et kalınlığı = e= P×d (cm) 4 × σ çem P×d + c (cm) 4 × σ çem Boyuna kesit alanı = A = 2. Verilenler : d = 120 mm. akma çelikten bir silindirin 40 kg / cm2 basınçta çalışması isteniyor.

2. Şekil 6. Sürekli yağlandıklarından korozyona karşı kendiliğinden korunmuş olurlar (Şekil 6. Büyük ölçülü olanları dökme demir veya dökme çelikten üretilirler. Pistonun hızlı hareket etmesi için silindire giren akışkanın miktarını artırmak gerekir.Piston Yapısı: Silindir gömleği içinde sızdırmazlık elemanı ile beraber çalışan.4: Piston ve Piston Kolu Kesiti Gereçleri genel olarak alüminyum.geri şeklinde çalışan hidrolik silindirin önemli bir elemanıdır. Kolay hareket ederek çalışırlar.2. Piston üzerine takılan sızdırmazlık elemanlarının aşınması durumunda yağ kaçakları art-maya başlar ve verim düşerek güç kaybı oluşur. Sürtünme ve aşınma olmaması için üzerine sızdırmazlık elemanları geçirilerek bir noktadan sürtünmesi sağlanır. bronz ve pirinçten imal edilirler. 2 × σ çem 2 × 600 A = 2 × e × L = 2 × 0. Hareketleri ileri . ó çem = F A F = ó çem × A = 600 × 16 = 9600 kg 'dır.4).4’ görülmektedir. Şekil 6. silindire giren akışkanın miktarı ya da pompanın debisine göre ayarlanır.5 × 16 = 16 cm2' dir.5 cm. Aşınan. 1 = 0. yıpranan sızdırmazlık elemanları yenisi ile değişimi sağlanır.a) e= P×d 40 × 12 +c= + O. 6. piston koluna bağlanmış bir elemandır. Piston Hızı: Piston hızı. 54 . b) c).1. = 5 mm ' dir. Çapları (d) silindir gömleği iç çapından (d1) biraz küçük tutulur.

785 × d2 A2 = 0. Pistonun Kursunu Tamamlama Zamanı Pistonun kursunu ne kadar zamanda tamamlayacağı şu formülle bulunur. ) V = Pistonun giderken yol aldığı hacim (dm3) d = Piston çapı (cm) h = Piston kurs boyu (cm) 55 . V= Q cm / dk bu A V = Piston hızı (cm/dk Q = Akışkanm debisi (cm3/dk A = Silindir kesit a/anı (cm 2 π ×d2 A= =0.49 m/dak 2 2 0. Pistonun hareketli durumdaki hızı ne olur (Şekil 6. Q V = π × d2 × h (dm3) bu formülde t = Pistonun kursunu tamamlama zamanı (s) Q = Akışkanm debisi (l/dk.785 × d1 0.d22 ) V1= İstenilenler: V1 =? V2 = ? 10000 Q 10000 = = = 796. Akış miktarını ayarlamak için akış kontrol valfleri kullanılır. A1 = 0.785 × (d 1 − d 2 ) 0.785 × ( d12 . t= V (sn).96 m/dak 2 A1 0.785 × (4 2 − 12 ) olarak bulunur.Pistonun hızını azaltmak için ise akış miktarı azaltılmalıdır.785 × 4 2 10000 10000 V2= = == 849.17 cm/dak = 7 . Akışkanın viskozitesi de piston hızına etki eder.5 )? Verilenler: Q = 10 l/ dk = 10000 cm3 d1 = 40 mm = 4 cm d2 = 10 mm = 1 cm.785 × d2 4 Örnek Problem: Pompa debisi 10 l / dk olan bir pistonun çapı 40 mm ve piston kolu çapı 10 mm 'dir.25 cm/dak =8. Eğer akışkan düzensiz akıyorsa sürtünmeden dolayı kayıplar artar ve pistonun hızı düşer.

L2 .2 = 2 cm= 20 mm 56 .EKS 10 6 ( cm ) L = 10 3 F= Fk ( kg ) EKS = cm bu formüllerde: Kol uzunluğu d4 F . kalıyor.600. Piston.F .EKS = 10 6 30 2.3 10 6 = 4 16200000 10 6 = 4 16. Q 15 Piston Kolu Silindirik çubuk şeklinde olup pistona bağlanarak çalışır. Kol emniyet katsayısı 3 olduğuna göre piston kol çapı ne olur? ı Verilenler : L = 300 mm = 30 cm F = 6000 kg EKS = 3 4 İstenilenler : d= ? 4 d= dir. Pompanın ürettiği basınç kuvvetini iş yapılmak istenilen yerlere iletir. kursunu ne kadar zamanda tamamlar? Verilenler: Q = 15 l / dk V = 7 dm 3 t= İstenilenler: t=? V 7 × 60 = = 28 sn dir.Örnek Problem: Debisi 15 l/dk olan bir silindirde pistonun taradığı hacim 7 dm3 tür. 4 d= L2 .F .EKS d = Piston kolu çapı (cm) L = Piston kol boyu (cm) F = Piston kolunu fIambaja zorlayan kuvvet (kg) Fk = Piston kolunu nambaja zorlayan kritik kuvvet (kg) EKS = Emniyet katsayısı Örnek Problem: Uzunluğu 300 mm olan bir piston kolu 6000 kg' lık biı kuvvetin etkisinde.

Hidrolik Silindir Çeşitleri: Hidrolik devrelerde kullanılan silindirler. Çalışma şartlarına göre silindirler şöyle çeşitleri: a)Tek etkili silindir b) Çift etkili silindirler c) Teleskopik silindir d) Yastıklı silindir e) Tandem silindir Şekil 6.6).7). kullanıldıkları yerin özelliklerine ve çalışma şartlarına göre geliştirilmişlerdir.5: Tek Etkili Silindir Sembolü 6.3.7: Tek Etkili Silindir ile Yük Kaldırılması 57 .3. Tek etkili silindirler. bir yükün yukarı kaldırılması ve indirilmesi amacı ile pres tezgahlarında sıkma . Yükün yukarı kaldırılmasından sonra basıncın etkisi kalkınca yükün ağırlığı ile kendiliğinden ilk konumuna gelir (Şekil 6. Pistonun diğer tarafında basma yayı bulunduğundan akışkanın basınç etkisi kalkınca yayın itme gücü ile piston eski konumuna gelir (Şekil 6.6.6: Tek Etkili Silindir KesitiŞekil 6. Yükün kaldırılması Baskı P Geri dönüşü baskı ile Şekil 6. Piston koluna bir iş yaptırmış olur.bükme.1. silindire bir taraftan girer ve pistonu hareket ettirir. taşlama tezgahlarında puntanın geriye çekilmesi işlemlerinde kullanılır.1-Tek Etkili Silindir: Sıvı.

Çift Etkili Silindir: Çift etkili silindirlerde basınçlı sıvı bir taraftan girer diğer taraftan depoya döner (Şekil 6.2.9). Sızdırmaz eleman piston piston kolu Sızdırmaz eleman kapak 1 1. Silindirin diğer taraf-ındaki sıvının yolu depoya açıktır. Bunlara çift kollu. Sızdırmaz eleman piston piston kolu Akışkan çıkışı 6. çift etkili silindir denilir. Basınçlı sıvının silindire girişi ile piston hareket eder ve işlem yapılmış olur. yol sıvı girişi 2.yol sıvı çıkışı Şekil 6.8: Çift Etkili Silindir Kesiti ve Sembolü Çift etkili silindirlerin bir çeşidi de çift piston kollu silindirlerdir. Pistonun hem ileri gidişinde hem de geriye dönüşünde iş yapılmış olur (Şekil 6.3.6.9: Çift Etkili Çift Kollu Silindir Kesiti ve Sembolü 58 . 8). Çift etkili silindirler 2 yönlü çalışma yeteneğine sahiptir.

uçak sanayisinde ve hassas işlem gören endüstrilerde yaygın olarak tercih edilir.Bunlardan başka bayrak direği olarak.1. Şekil 6.5. basınç iki taraftan çift yüzeye etki ettiği için. Tek ve çift etkili olarak çalışma yeteneğine sahiptir. Elemanlan ve Yastıklama İşleminin Yapılışı 6.4.11). yerlerde kullanılır (Şekil 6.Teleskopik Silindir: Birbiri içine geçmiş birden fazla silindirden oluşur.3.6. 59 . gemilerin dümenlerinin iniş çıkışlarında vb. Bu yatak yuvalarına “yastıklama” denilmektedir (Şekil 6.Tandem Silindir: İki veya daha fazla pistonun bir piston blokuna (aynı mil) bağlanması ile yapılan silindir şeklidir. (Şekil 6. silindirin uç kısımlarına yaklaştığı zaman uç kısımlardaki yataklamalardan dolayı yavaşlama sağlanmaktadır.Yastıklı Silindir: Hidrolik sistemlerde silindirlerin sessiz. Bu silindirlerde piston.3.10).11: Yastıklı Silindir Kesiti. Şekil 6. gürültüsüz. Yastıklama neticesinde pistonun silindir uçlarına yaklaşıp geriye dönerken hızları kontrol altına alınır. Hidrolik silindirde. Genel olarak elektronik sanayisinde. büyük itme kuvvetlerinin gerektiği yerlerde tercih edilir. ve titreşimsiz çalışması gereken yerlerde tercih nedenidir.3.10: Teleskopik Silindir Kesiti ve Sembolü 6.1.3.12).

Elemanları ve Sembolü.13).Kapak Piston Piston kolu sızdırmaz eleman çıkış giriş çıkış Şekil 6. Bu kuvvet piston yüzeyinin büyüklüğüne bağlı olarak değişir. Giriş tarafındaki itme kuvveti (F1) büyük olacaktır (Şekil 6. Şekil 6. F = P × A × η ( kg ) bu formülde F = Pistonun itme kuweti (N.785 × (d 12 − d 2 ) (cm2) 60 . piston yüzeyine kuvvet uygular.4. 6. Tek kollu silindirlerde iki tarafın kesit alanları farklıdır. kg) P = Çalışma basıncı (kg/cm2 . Pistonun çalışması esnasında verim kaybı da olabileceğinden hesaplamaları ona göre yapmak gerekmektedir.Silindirlerde Piston Itme Kuvveti Hidrolik silindirlerde pistona giren basınçlı sıvı.12: Tandem Silindir Kesiti.13: Silindirlerde Kesitlere Göre İtme Kuvvetleri Değişikdir. bar) A = Silindir kesit alanı (cm2) η = Silindirin verimi % olarak A-A Kesitinde A = π ×d2 4 π × d12 − d 22 B-B Kesitinde A = 4 veya 0.785 × d2 (cm2) ( ) 2 veya 0. Piston kesit alanı küçüldükçe meydana gelen kuvvet küçülür.

Pistonun her iki tarafında oluşacak itme kuvvetini bulunuz.70 A1 = 0. F2=P × A2 × η =8000 × 157 × 0.785 × d2 (cm2) = 0.785 × (d12. Verilenler: İstenilenler: d1 = 150 mm = 15 cm F1 =? d2 = 50 mm = 5 cm F2 = ? P = 800 bar = 8000 N / cm2. 61 . η = 0.Örnek Problem: Çapı 150 mm olan bir pistonun piston kol çapı 50 mm' dir.785 × 152 = 176.2 N' dir.70=879200N'dir.52) = 157 cm2 F1 = P × A1 × η = 800 × 176.70 = 98907.d22) (cm2) = 0.62 × 0.785 × (152 .62 cm2 A2 = 0. Verimi % 70 olan tek kollu çift etkili silindirin çalışma basıncı 800 bar’dır.

UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ İşlem Basamakları • • • • Hidrolik silindir et kalınlığı hesaplamaları yapınız. Piston hızı hesaplamaları yapınız. Öneriler Bilgi yapraklarındaki faydalanınız. örneklerden Pistonun itme ve çekme kuvveti hesaplamalarını yapınız. 62 . Piston kursu tamamlama hesplamalarını yapınız.

ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME 1-Hidrolik sistemlerde doğrusal hareket elde etmek için kullanılan devre elemanlarına ne denir? a)Pompa b)Piston c)Hidrolik silindir d)Valf 2-Aşağıdakilerden hangisi hidrolik silindirlerin elemanlarından değildir? a)Piston b)Pompa c)Silindir gömleği d)Piston kolu 3-Silindir gömlekleri aşağıdaki malzemelerden hangisinden imal edilirler? a)Alaşımlı çelik b)Demir c)Bakır d)Bronz 4-Aşağıdakilerden hangisi hidrolik silindir çeşitlerinden değildir? a)Tandem silindir b)Tek etkili silindir c)Teleskopik silindir d)Darbeli silindir 63 .

Doğru cevaplarınızın sayısını belirleyerek kendinizi test ediniz.Hatalarınızı bilgi yapraklarına tekrar dönerek düzeltiniz.CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 C B A D DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız. 64 .

1:Hidrolik Pompa Ve Motorlar Aynı Pensibe Göre Çalışırlar Hidrolik motorların devir sayıları. motora giren sıvının miktarına bağlıdır. Basınçlı sıvı çıkışı Sıvı çıkışı Yağın taşınması Şekil 7. basınçlı olarak girer. Görevleri ve Sembolü: Hidrolik motorlar çalışma prensipleri bakımından hidrolik pompaların tersi bir sistemle çalışırlar. ARAŞTIRMA Hidrolik motorların ne amaçla üretildiklerini ve hidrolik uygulanılışlarını araştrınız. Hidrolik motorların ters yönde dönmesini sağlamak içinyön değiştirme valflerine baş vurulur. sistemlere 7. sistemleri aracılığı ile hidrolik enerjiyi dairesel harekete dönüştürür. Basınçlı sıvı. Hidrolik motora giren sıvının miktarı ne kadar fazla olursa motorun devri o kadar yükselir. 65 .1. Hidrolik pompaların aksine hidrolik motorlara sıvı.ÖĞRENME FAALİYETİ-7 ÖĞRENME FAALİYETİ-7 AMAÇ Bu bilgi yaprağında hidrolik motorlar ile ilgili hesaplamaları öğreneceksiniz. HİDROLİK MOTORLAR 7.

4). Pistonlu motorlar (radyal ve eksenel) (Şekil 7. 3. Dişli çark sistemli motorlar (Resim 7. 1.Hidrolik Motorların Çeşitleri: Hidrolik motorlar.2.4: Dişli Çark Sistemli Motorlar 66 .Motor gövdesi Dişliler Şekil 7.5). 2.3 : Hidrolik Motor ile Döndürmesi Dairesel Hareket Elde Edilmesi Prensibi 7. Basınçlı sıvı girişi Şekil 7.8). hidrolik pompalarda olduğu gibi çeşitlendirilir. Paletli motorlar olmak üzere 3 tipte incelenir (Şekil 7.2 : Hidrolik Motorun Bir Elemam Şekil 7.

Şekil 7. iter.) Şekil 7. F yönünde giren sıvı pistonu.5: Eksenel pistonlu motor ve çalışma prensibi (Eğik bir düzlem üzerinde kayan eksenel piston ve kendi ekseninde dönen bir tamburdan meydana gelir.6.7: Radyal Pistolu Motor 67 . FTvve FN gibi kuvvetlere ayrışarak bir moment meydana getirir. Eğik Eksenel Pistonlu Motor Emme valfi Baskı yayı Piston Eksantrik mil piston dikey konumda Çıkış Şekil 7.

(daN) R = çevresel yarıçap (m) Hidrolik motorların seçimi yapılırken bulunan değerlerden % 40 büyük değerler tercih edilmelidir.3. Haddehane ve döküm sanayisinde Ağır iş makinelerinde (greyder. Demir ve çelik sanayisinde. M = P. Bu oluşan moment hesaplanarak motor tipi tercihi yapılmalıdır. 7. gibi)yaygın kullanılır. Taşıtlarda. Gemi sanayisinde. Hidrolik motorların devir sayıları bakımından 100 devir/dk. R (kgf. 68 .m) veya (daN. Bu değerler 1000 devir/dk.m) M = Moment (döndürücü tesir) P = çevresel kuvvet (kgf).4-Hidrolik Motorların Kullanım Alanları: Takım tezgâhlarında. Döndürme momenti aşağıdaki formülle bulunur.Hidrolik Motorlarda Döndürme Momenti Ve Hesaplanması: Hidrolik motorlar dönerken döndürme momenti meydana gelir.8 Paletli Motor Kesiti 7. gibi rakamlar düşük devir sayılır. nın üzerine çıkmalıdır. kepçe vb.Şekil 7.

69 . Hız ayarı kademesiz yapılabilir. fren yapma özellğine sahiptirler. Harekete geçmeleri kolaydır.7. Her tür makineye takılarak çalıştırılabilme özellikleri vardır.5-Hidrolik Motorların Üstün Yönleri: Kullanım alanı yönünden ekonomiktirler. Debisi azaltılarak yavaşlatma. Yön değiştirme kolaylığı vardır. Dönmeye devam ederken hız değiştirme kolaylığı vardır.

Öneriler Bilgi yaprağındaki örneklemelerden faydalanınız. 70 .UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ İşlem Basamakları Hidrolik motorların döndürme momenti hesaplamalarını yapınız.

ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME 1-Hidrolik enerjiyi dairesel harekete çeviren hidrolik sitem elemanı hangisidir? a)Pompa b)Hidrolik motorlar c)Hidrolik silindirler d) Depolar 2-Aşağıdakileden hangisi hidrolik motor çeşidi değildir? a)Dişli çarklı motorlar b)Pistonlu motorlar c)Paletli motorlar d) Diyaframlı pompalar 3-Hidrolik motorlarda devir sayıları en az ne olmalıdır? a)1000 dev/dak b)750 dev/dak c)500 dev/dak d) 250 dev/dak 4-Hidrolik motorlar aşağıdaki alanların hangisinde kullanılmaz? a)Demir sanayiinde b)Taşıtlarda c)Fırıncılıkta d) İş makinelarında 5-Aşağıdakilerden hangisi hidrolik motorların üstün yönlerinden değildir? a)Ekonomiktirler b)İlk hareketleri kolaydır c)Kademesiz hız ayarı yapılır d)Hiçbiri 71 .

Hatalarınızı bilgi yapraklarına tekrar dönerek düzeltiniz.Doğru cevaplarınızın sayısını belirleyerek kendinizi test ediniz. 72 .CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 B D A C D DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız.

Elektroniğin gelişmesine paralel olarak programlanabilen. Sisteme istenilen yönlerde sıvı gönderir. Hidrolik sistemlerde hidrolik silindirlerin hareketini ileri-geri. hidrolik motorların istenilen yönde dönmesini kontrol eder.yazılı ve görsel kaynakları araştırarak valflerin üretiliş amaçlarını ve kullanım alanlarını araştırınız. hidrolik sistemlerin en önemli elemanlarındandır.2. iş yapan elemanların istenilen yönde çalışmalarını sağlar. İşlemini tamamlayan sıvının depoya geri dönüşünü gerçekleştirir. Yön Kontrol Valfleri: Yön kontrol valflerinin hidrolik sistemlerdeki görevi. yönünü ve debisini kontrol eder. Hidrolik sistemlerde akışkanın basıncını ayarlamak. 8.1. sıvının yönünü kontrol etmektir. Hidrolik sistemlerdeki silindirlerin istenilen yönde çalışmalarını.ÖĞRENME FAALİYETİ-8 ÖĞRENME FAALİYETİ-8 AMAÇ Bu bilgi yaprağında valfler hakkında bilgi sahibi olacaksınız.Valflerin Görevleri: Valfler .makinecilikte el değmeden yapılan otomasyon işlemleri örnek olarak gösterilebilir.Valf Çeşitleri: Hidrolik sistemlerde kullanılan valfler yaptıkları işlere göre a) Yön kontrol valfleri. uçaklarda otomatik olarak yapılan hareketler. uzaktan kumanda edilebilen valfler hizmete sunulmuştur. b) Basınç kontrol valfleri. hidrolik 73 .2. 8. Robot sistemli çalışan makineler. ARAŞTIRMA Çevrenizde hidrolik sistemler ile iş yapan firmaları ziyaret ederek. yolunu açıp kapamak. d) Çek valfler olarak çeşitlendirilir. 8. Çalışan.1.hidrolik sistemlerdeki sıvının basıncını. sıvının istenilen yöne yöneltilmesini. c) Akış (hız) kontrol valfleri. 8. yönünü kontrol etmek için kullanılan devre elemanlarıdır. VALFLER Valfler. Hidrolik sisteme gönderilen basınç oranı valfler yardımı ile ayarlanır.

Sürgülü Yön Kontrol Valfleri: Sürgülü yön kontrol valfleri el ile mekanik.1. 8. uzaktan kumandalı elektromanyetik valfler. Valfin 1. İstenildiği an yön değiştirme kolaylığı sağlar. Bunlar: Sürgülü yön kontrol valfleri. Silidirden çıkan yağın depoya geri dönüşü. 74 .2.hidrolik valfler ve servo valfler üretilmiştir. Nötr konum. Yuvarlak (dönerli) yön kontrol valfleridir. yapıları birbirlerinden farklıdır. piston ile silindir gömleği arasında sürtünen yüzeylerden oluşmaktadır Şekil 8.1: Sürgülü Yön Kontrol Valfi Kesiti Şekil 8.1' de Birinci konumda sürgü geriye çekilmiş (A yönünde hareket oluşur). Valflerin seçiminde çevre şartları. Akışkan silindire ters yönde girer (Silindirin B yönünde hareketini sağlar. hiçbir işlem olmaz. Sürgüleri.geri hareketleriyle olur. konumunda B yönünde hareket ettirir. Yön kontrol valflerinin hidrolik sistemlerde en çok kullanılan iki çeşidi vardır.1 ' de görüldüğü üzere piston ve piston kolundan oluşup sürtünerek çalışırlar.sola yönlendirmekte kullanılırlar. 3. Basınçlı sıvının sürgülü yön kontrol valfine girişi. hidrolik sistemin basıncı ve iş gören makinelerin özellikleri dikkate alınmalıdır.motorların dönme yönlerini sağa . elektromanyetik olarak kontrol edilirler. Bu valflerin konum değiştirmesi sürgünün ileri .). Şekil 8. Çalışma ve görev yapma şekilleri aynı olmasına rağmen. Teknolojinin gelişmesiyle birlikte otomatik kumandalı devrelerde. elektro . Sürgü ileriye itilmiş (B yönünde hareket oluşur ). Sıvının yolu silindire açık (Pistonu A yönünde hareket ettirir).1. konumunda silindiri A yönünde.

yuvarlak parçaya açılan (+) biçiminde açılmış yollarla sıvı yönlendirilir.2).1.8. Yön kontrol valflerinde bağlantı sayısı yol olarak adlandırılır. Silindirden dönen sıvı depoya dönüyorsa bu valf 4 yolludur. Bir yön kontrol valflerinin ifade edilmesinde önce yol. Yuvarlak (Dönerli) Yön Kontrol Valfleri: Sürgülü yön kontrol valflerinde sıvının yönünün değiştirilmesi doğrusal hareketlerle yapılır. iş yapma durumuna konum denir. Bir silindirde pistonun ileri gitmesi ve geri gelmesi 2 konum olarak adlandırılır (Şekil 8.2. Sıvıya yön verme işlemi. Silindire iş yapmak üzere giden basınçlı sıvı.3. 3 ' te pompadan gelen sıvı silindire girerek silindiri ileri doğru hareket ettirir. Hidrolik motorlarda veya silindirlerde yön değiştirme.2. Yön Kontrol Valflerinde Yol Ve Konum: Yön kontrol valfleri. Şekil 8. bir mile bağlanmış yuvarlak başlık döndürülerek sağlanmış olur (Şekil 8. Silindirden dönen sıvı. 2: 4/3 Yuvarlak (Dönerli) Yön Kontrol Valfi Kesiti Şekil 8 2' de yuvarlak yön kontrol valfinde (P) Pompadan gelen basınçlı sıvı. sonra konum ifade edilir. olarak tanımlanır. 4/2’ lik bir valfin tanımlamasını yaparsak: Şekil 8. 8.1.2. (T) Depoya dönen sıvı. 75 . yol sayısı ve konumlarına göre anılır ve adlandırılır. Yuvarlak valflerde. 3).

Konum Şekil 8. A ve B = 2 konumlu olduğunu.Konum 2. b çalışma pozisyonlarını. 2 veya a. 1 . valfin 2 konumlu olduğunu. 4). T = Tanka (depoya) dönen uç (dönüş hattı).3: 4/2’ Lik Yön Kontrol Valfi Kesiti Şekil 8.1. P = Pompadan gelen uç (basınç hattı). Yön Kontrol Valflerinin Sembollerle İfade Edilmesi: Yön kontrol valflerini sembollerle ifade ederken çiziminde ve okunuşunda bazı kurallar vardır. A . A = Silindire bir yönden giren uç (çalışma hattı).A P T 1. 8. O Sıfır. : Yön Kontrol Valf Konumlarının Sembolle İfadesi 76 .4. Silindire diğer yönden giren uç (çalışma hattı).P . Şekil 8. valfin 1 konumlu olduğunu. 2 kare. nötr konumlu olduğunu. oklar akışkanın hareketini ve yönünü anlatır.2. 3 'te. B =.B . Sembollerin çiziminde kareler kullanılır (Şekil 8. 1 kare.T = 4 yollu olduğunu anlatır.

B.Z = Pilot kontrol hatlarını. L = Sızıntı hattını.Şekil 8. 0 = Nötr pozisyonu.C = Çalışma hatlarını.Y. Servis Pozisyonları: açık merkez iki emiş hattı birleşik.5: Yön Kontrol Valflerinin Sembol ile Açıklanması Yön kontrol valflerinde sıvının geçtiği yol ağızları büyük harflerle ifade edilir. 1. X. P = Basınç hattını R.S.T = Dönüş hatlarını. 2 = Konum numaralarını ifade eder. açık merkez kapalı merkez 77 . A.

1. a) Normalde açık valfler b) Normalde kapalı valfler Normalde Açık Valfler: Takıldıkları yerlerde pompadan gelen basınçlı sıvı.7).5. valfin (P) yolundan girip çıkış yolu (A) dan geçerek çalışma hatlarına direkt olarak ulaşıyorsa bu tip valflere normalde açık valfler denir (Şekil 8. Yapıliş Biçimlerine Göre Yön Kontrol Valfleri: Yön kontrol valfleri kullanma amaçlarına göre monte edildikleri yerlerde iki şekilde görev yaparlar. Yön Kontrol Valflerinin Çeşitleri: Yön kontrol valfleri kullanış ve yapılış amaçlarına çeşitlendirilebilir: Yapılış biçimlerine göre (normalde açık 1 normalde kapalı) Yol ve konumlarına göre Kumanda ediliş biçimlerine göre göre aşağıdaki gibi 8. Bu tip valfler imalat aşamasında açık veya kapalı olarak yapılırlar. 1.2.2. konumda tabla 1 no' lu yönde giderken 1 no' lu mandala çarparak geriye döner.5. Tabla geriye dönerken 2.geliş işlemini bitirir.1. konumda 2 no' lu mandala çarparak gidiş .Şekil 8.6: 4/2 Valfin Taşlama Tezgahında Uygulanışı Şekil 8. 78 .1.6 'daki taşlama tezgahı tablasının 2 konumu vardır. 8.

3 konumlu yön kontrol valfi ) (4 yollu.4 / 2 valf d. Bu tip valfler basınçlı akışkanın çalışma hatlarına direkt olarak gitmesinin istenmediği durumlarda kullanılır (Şekil 8.2. 79 . .Şekil 8.1. 2 konumlu yön kontrol valfi ) 2 / 2 Valfler: Bu valflerde iki yol.5.9). Bir girişi bir de çıkışı vardır (Şekil 8. iki çalışma konumu vardır. Akışkanın yolunu açmak için valfin butonuna bir itme kuvveti uygulanması gerekir.8: Normalde Kapalı Valf Kesit ve Sembolü 8. 3 konumlu yön kontrol valfi ) (5 yollu.2 / 2 valf b. 2 konumlu yön kontrol valfi ) (4 yollu.7: Normalde Açık Valf Kesit ve Sembolü Normalde kapalı Valfler: Pompadan gelen basınçlı akışkanın yolu normal durumda kapalıdır.3 / 2 valf c. Şekil 8.3 / 3 valf e. 2 konumlu yön kontrol valfi ) (3 yollu.8).2.5/ 2 valf (2 yollu.4 / 3 valf f. Bundan dolayı 2/2’ lik valf denilmiştir. Yol ve Konumlarina Göre Yön Kontrol Valfleri: a. Genel olarak açma ve kapama olarak görev yaparlar. 2 konumlu yön kontrol valfi ) (3 yollu.

T) den tanka döner. Genel olarak tek etkili silindirlerde açmakapama görevi yaparlar.Hidrolik sistemlerde elle kumandalı olarak geri dönüşü yaylı olan 3/2 valfler kullanılır (Şekil 8. iki çalışma konumlu valflerdir.9: 2 / 2 Valf Kesit ve Sembolü 3 / 2 Valfler: Üç yollu. Çift etkili silindirlerin çalıştırılmasında kullanılır. Akışkan (A . Şekil 8. Şekil 8.Şekil 8. konumda (P) den girer ve silindire (A) yönünde iş yaptırır (B .11: 4 / 2 Valf Kesit ve Sembolü 80 .10: 3 / 2 Valf Kesit ve Sembolü 4 / 2 Valfler: Dört yollu.10).11 'de pompadan gelen basınçlı sıvı 1.T) yolundan tanka dönüş yapar Şekil 8. iki çalışma konumlu valflerdir. 2. konumda yine (P) den giren akışkan (B) den geçerek piston kolunu geriye çeker.

Elektromanyetik yapılı olanlarda elektrik sinyali olmadığı zaman yayın etkisi ile nötr konuma gelir (Şekil 8. konumları çalışma konumlarıdır.üç konumlu valflere denir. 50: Resim 2. iki çalışma konumlu valflere denir. Hidrolik motorların kontrol edilmesinde ve çift etkili silindirlere kumanda edilmesinde tercih edilirler. 1. 81 . 19 ve 2.3/3 Valfler: Üç yollu. Ayrıca 5/2 valfler çift depo ile çalışmaya elverişli yapıdadırlar (Şekil 2.12).12: 3 / 3 Valf Kesit ve Sembolü 4/3 Valfler: Dört yollu . Titreşimsiz çalışma özelliklerine sahiptir. 20). 5 / 2 valflerin önemli özelliği. Şekil 8. üç konumlu valflere denir. Üç farklı görevin yerine getirilmesi gereken yerlerde tercih nedenidirler. (O) konumu nötr. silindire giren basınçlı sıvının diğer elemanlara da gönderilmesine ve yol vermesine yardımcı olmasıdır.13). 3/3 valflerin iki çalışma konumu ve bir nötr konumu vardır. Merkez konumu açık veya kapalı olabilir (Şekil 8. çift etkili silindirlerin kontrol ve kumandasında yaygın kullanımı söz konusudur. Değişik tiplerde yapılmalarına rağmen. ve 2. Şekil 8. Bir taraftan yay ile merkezlenir.13: 4/3 Valf Kesit ve Sembolü 5/2 Valfler: Beş yollu.

Yani küçük kuvvetlerle büyük kuvvetlerin elde edilmesini sağlarlar. Şekil 8. Resim 8.15: Servo Valf Kesit ve Sembolü 82 .08 Watt' lık bir sinyal ile 100 kw' lık bir güç elde edilebilir (Şekil 8. Dolayısıyla tekerleklerin kolay dönmesi sağlanır.14: 5/2 Valf Kesit ve Sembolü Servo Yön Kontrol Valfleri: Servo valfler. 15. 0. servo valf mekanizması aracılığı ile tekerleklerin döndürülmesinde büyük bir momente dönüşür. Örneğin taşıt direksiyonlarında direksiyona etki eden küçük bir kuvvet.3). Ayrıca belirli pozisyonları sürekli olarak tutmaya ve muhafaza etmeye yararlar. giriş kısmındaki küçük elektrik sinyalini büyük çıkış sinyaline dönüştürürler. Elektrohidrolik düzenlemelerde yaygın olarak kullanılırlar.Şekil 8.

Oransal valflerin programlanabilir olması ile hidrolik devreler programlanarak çalıştırılabilir. mekanik.17 de tablo biçiminde verilmiştir. Oransal valflerde genellikle kapalı durumdan açık. Şekil 8.16: Oransal Elektromanyetik Yön Kontrol Valf Kesiti ve Sembolü 8. açık durumdan ka-palı duruma geçişlerde sürekli sıvı miktarı kontrol edilir. otomatik ve yarı otomatik kumanda şekilleri olabildiği gibi.Resim 8.3. 2. Elle.Oransal Valfler Girişteki elektrik sinyallerini kuvvete dönüştürerek çalışırlar.4). Basıncın çıkış miktarını giriş kısmındaki elektrik sinyali ile orantı yaparak ayarlarlar (Şekil 8. 83 .16 .5. elektronik kumanda sistemleri ile uzaktan kumanda edilebilen valflerde üretilmiştir. Kumanda Ediliş Biçimlerine Göre Valfler: Hidrolik sistemlerde yön kontrol valflerinin kumanda ediliş biçimleri değişik şekillerde olmaktadır.1. Kumanda edilişierine göre yön kontrol valfleri şekil 8.

84 .

17: Yön Kontrol Valflerinin Kontrol Resim ve Sembolle İfade Edilmeleri 85 .Şekil 8.

2.2. P Yay ayar vidası A Şekil 8.2. Basınç sıralama valfleri.1: Basınç Kontrol Valfi 8.19).Emniyet Valfleri Emniyet valflerinin üç çeşidi vardır: .2. Böylece yüksek basınçlardan devre elemanları korunmuş olur. Basınç hattı üzerine montajı yapılır.Doğrudan etkili emniyet valfi .18).2. Boşaltma valflere. Basınç Kontrol Valfleri: Hidrolik sistemlerde pompanın bastığı sıvının basınç değerini belli sınırlar arasında tutar. (Şekil 8. Ayar vidası ile basınç istenilen değerlere ayarlanabilir. Basınç kontrol valfleri çalışma fonksiyonları bakımından dört çeşittir: Emniyet valfleri. Devrenin çalışma basıncının belli bir değerin üzerine çıkmasını engelleyerek sistemin düzenli ve güvenli çalışmasını sağlar (Şekil 8.8.2.Dolaylı etkili emniyet valfi . Basınç düşürme valfleri.8. Şekil.19: Doğrudan Etkili Ayarlanabilir Emniyet Valfinin Kapalı Konumu 86 .2. Hidrolik devreyi ve çalışan elemanları korur.1.Pilot kontrollü emniyet valfi 8.Doğrudan Etkili Emniyet Valfi: Hidrolik devrelerdeki akışkanın basıncını önceden belirlenmiş değerler arasında tutarak sistemi emniyete alır.

Emniyet valfinin üzerine ayrıca pilot kontrol (uyarı) valfi bağlanarak emniyet valfin de erken açılma olmamasını sağlar.4-Pilot Kontrollü Emniyet Valfi: Bu valfler.20: Dolaylı Etkili Emniyet Valfi Kesiti 8.8.2. (Şekil 8.1.2.21: Pilot Kontrollü Emniyet Valfi Kesiti ve Sembolü 87 .Dolaylı Etkili Emniyet Valfi: Hidrolik devrelerde basınç hattına takılarak sistemin basıncını kontrol eden valflerdir. (Şekil 8.20) Piston dolaylı etkilenme piston konik kaplama yay Şekil 8. Böylece pompadan gelen basınçlı sıvı ile valf içindeki sıvı dolaylı olarak orantılı bir şekilde ayarlanmış olur.2. sıvının bir kısmı da (P2) basıncı ile diğer pistonu kapatmaya zorlar. Bu valflerde basınçlı sıvı (P1) basıncı ile pistonu iterken.3.21) Şekil 8. yüksek basınçlı düşük debili sıvıya yol verme yöntemi ile çalışırlar.2.

88 . Çalışma prensibi olarak giriş kısmından valfe giren basınçlı sıvı. Silindirlerden birinin basıncının diğerinden düşük olması gerekebilir.2. Pistona bağlı yayın itme kuvveti ile sıvının itme kuvvetlerinin dengelenmesi sonucunda (A) kanalından giren basınçlı sıvı (B) kanalından basınç değeri düşürülmüş olarak çıkar. Ayar vidası ile basınç. Şekil 8. Çeşitleri: İki yollu basınç düşürme valfi Üç yollu basınç düşürme valfi İki Yollu Basınç Düşürme Valfi: Şekil 8.23' de (A) kanalından giren ve basıncı (P1) olan akışkan (F2) kuvveti ile pistonu yaya karşı iterek gövde ile piston arasındaki dar kesitten geçer ve (B) den basınç değeri indirgenmiş olarak çıkar. Sıvının bir kısmı depoya geri döner. Değişik çalışma basınçları elde etmek için silindir veya motorlardan önce bağlanır. istenilen değere ayarlanabilir. istenilen değerlere ayarlanabilir.2.Basınç Düşürme Valfleri: Hidrolik sistemlerde birden fazla motor veya silindirin kullanıldığı yerlerde çalışırlar. Ayar vidası ile basınç.22 'de (A) kanalından giren ve basıncı (P1) olan sıvı pistonu itmeye zorlar.5.2: İki Yollu Basınç Düşürme Valfi Kesiti ve Sembolü Üç Yollu Basınç Düşürme Valfi: Valfe giren sıvının basınç değerini indirgemek için kullanılırlar. Şekil 8. çıkış kısmında belirli değerlere indirgenir.8. Takıldıkları yerlerde sisteme daha düşük değerde basınç gönderme görevi yaparlar.

Çalışma sırasında (P1) basıncı (P2) basıncından fazla olduğu zaman pistonu hareket ettirerek sıvıya yol verir (Şekil 8. ve farklı işlemler yapması istenilen durumlarda tercih edilir.2. 89 . Normalde kapalı konumda olurlar. 25).6. birden fazla hidrolik motor veya hidrolik silindirin değişik zamanlarda devreye girmesi. Pompadan gelen basıncın sırası ile silindirlere ve motorlara gönderilmesi işlemi düzen içinde gerçekleştirilir.24: Üç Yollu Basınç Düşürme Valfinin Devre Üzerinde İfade Edilmesi 8.Basınç Sıralama Valfleri: Hidrolik sistemlerde.23: Üç Yollu Basınç Düşürme Valfi Kesiti ve Sembolü Şekil 8. Basınç düşürme işlemi önceden ayarlanır.Şekil 8.2.

Normalde kapalı olan valfe gelen sıvı (X) sinyali ile kendiliğinden açılır ve sıvı depoya geri gelir (Şekil 8.2.27). Şekil 8. Boşaltma valflerinin çıkışları depoya bağlıdır.27: Boşaltma Valfi Kesit ve Devre Üzerinde İfade Edilmesi 90 .25: Basınç Sıralama Valfi Kesit ve Sembolü Şekil 8.2.Şekil 8.Boşaltma Valfleri: Hidrolik devreli sıkma ve bağlama kalıplarındaki silindirlerde tercih edilir.26: Basınç Sıralama Valfinin Hidrolik Devre Üzerinde İfade Edilmesi 8.7.

8. 29). kamlı düzen ya da otomatik olarak değişik şekillerde dizayn edilebilir.Akış Kontrol Valfleri: Hidrolik sistemlerde hidrolik motorlara veya hidrolik silindirlere giren sıvı miktarını ayarlama görevinde tercih edilirler. Bu valflerde açma kapama bir vida.28). 29-30)Sabit akış kontrol valflerinde belirli bir kesitten geçen akış miktarı ayarı yapılamadığından.2.1.3. Bu özelliklerinden dolayı evlerdeki muslukların yaptıkları görevleri yaparlar (Şekil 8.3. Sıvının geçtiği kesit sabittir. Şekil 8.Ayarlanabilir Akış Kontrol Valfi: Hidrolik motorlar veya silindirlerde akışkanın hızının değişken.28: Akış Kontrol Valfi 8. kol.Sabit Akış Kontrol Valfi: Hidrolik sistemlerde hidrolik motorlar veya silindirlere gönderilecek sıvının miktarını azaltmak ve kontrol etmek için sabit kapasiteli akış kontrol valfleri tercih edilir.1.31 'de pompadan (P) gelen sıvının istenilen miktarda geçmesi için ayar vidası ayarlanır.1.1.2. Değiştirilmesi olanaksızdır (Şekil 8.29: Sabit Akış Kontrol Valfi Şekil 8. Yavaşlatma valfi. ayarlanabilir olması gereken durumlarda tercih edilir.2. Böylelikle silindir veya motorların hızını istenilen oranlarda ayarlama görevini yerine getirirler (Şekil 8.30: Ayarlanabilr Akış Kontrol Valfi 8. Ayarlanabilir akış kontrol valfi.2.3.Akış Kontrol Valflerinin Çeşitleri: Sabit akış kontrol valfi. Çek valfler. 8. 91 .3. Çek valfi ayarlanabilen akış kontrol valfi.2. Şekil 8. sıvı belirli bir değerde geçer. Şekil 8.

8.2.3.1.3-Yavaşlatma Valfleri:

İğneli kısıcı

Radyal kısıcı

Aksiyal kısıcı

Eğik düzlemli kısıcı

Helisel kısıcı

Kamlı kısıcı

Şekil 8.31:Ayarlanabilir Akış Kontrol Valfi Kısıcıları

8.2.3.1.3-Yavaşlatma Valfleri:
Hidrolik sistemlerde, silindirlerdeki pistonun hızı veya diğer elemanların belli zamanlarda hızlarını azaltmak için tercih edilir. Silindire giden sıvının miktarını azaltmak yoluyla piston hızı yavaşlatılmış olur. Yavaşlatma valfleri genel olarak bir kam hareketi ile otomatik olarak çalışır.Kamın valfin makarasına bastığı noktada yavaşlatma başlamıştır.Yavaşlatmanın hızı, kamın eğimine bağlı olarak değişir (Şekil 8.32).

A Giriş Yavaşlatma valfi yay
Şekil 8.32: Yavaşlatma Valfi Elemanları

92

8.2.3.1.4- Çek Valfler: Bir yönden sıvının geçişine izin veren, diğer yönden sıvını geçişine vermeyen valflerdir. Valf içinde bir yay, bilye veya konik bir kapama parçasından oluşur. Şekil 8.33 'te sıvı (A) kanalından girerek bilye veya konik parçayı iter ve direkt olarak (B) kanalından çıkar.

B

A

Konik kapama parçalı A B
Şekil 8.33: Değişik Tiplerde Çek Valf Kesiti

bilyalı

8.2.3.1.5-Çek Valfi Ayarlanabilen Akış Kontrol Valfi: Hidrolik sistemlerde silindir içindeki pistonun her iki yöndeki gidiş - gelişlerini kontrol eden silindirin giriş ve çıkış hatlarına takılan valflerdir. Sıvının miktarı ve yönünü sınırlar. Şekil 8.34'te (A) kanalından giren sıvı ayarlanabilen bir kesitten geçerken sistemde çek valf bulunduğundan ayarlama kolay yapılır.

Şekil 8.34: Çek Valfli Ayarlanabilir Akış Kontrol Valf Kesiti

8.2.3.1.6- Akışkanın Kontrol Edilmesi: Hidrolik sistemlerde akışkanın kontrol edilmesi üç şekilde olur . 1. Hidrolik silindire giden sıvının kontrolü: Pompa ile silindir arasına akış kontrol valfi yerleştirilerek çift etkili silindirlerin kontrolu sağlanır. 2. Hidrolik silindirden çıkan sıvının kontrolü: Silindirden çıkan akışkanın kontrolü silindirden hemen sonra akış kontrol valfi takılarak sağlanır. 3. Silindire giden ve bir kısmı yağ deposuna dönen sıvının kontrolü: Akışkan, silindire girmeden bir kısmı akış kontrol valfinden geçerek depoya dönerken yapılan kontroldür.

93

UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ
İşlem Basamakları - Yön kontrol valflerinin görev ve sembolleri hakkında bilgi sahibi olunuz. - Basınç kontrol valflerinin görev ve sembolleri hakkında yeterli bilgi sahibi Bilgi yaprağındaki ilgili konulara olunuz. bakınız. - Akış kontrol valfleri ve sembolü hakkında bilgi sahibi olunuz. Öneriler

ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME
1-Hidrolik sistemlerde sıvıların yolunu açan,kapatan ve kontrol eden devre elemanı aşağıdakilerden hangisidir? a)Hidrolik pompa b)Valf c)Hidrolik silindir d)Hidrolik motor 2-Aşağıdakilerden hangisi valf çeşitlerinden değildir? a)Yön kontrol valfleri b) Basınç kontrol valfleri

94

5-Aşağıdakilerden hangisi basınç kontrol valfi çeşidi değildir? a)Emniyet valfleri b) Boşaltma valfleri c) Basınç düşürme valfleri d) Servo kontrol valfleri .c)Akış kontrol valfleri d) Tandem valfler 3-Sistemde sıvıların yönünü kontrol eden valf hangisidir? a)Yön kontrol valfleri b) Basınç kontrol valfleri c)Akış kontrol valfleri d) Çek valfler 4-Pompanın bastığı sıvının değerini belli sınırlar içinde ayarlayan valf çeşidi hangisidir? a)Yön kontrol valfleri b) Akış kontrol valfleri c) Basınç kontrol valfleri d) Çek valfler . 6-Hidrolik sistemlerde sıvı miktarını kontrol etmeye yarayan valf türü hangisidir? a)Yön kontrol valfleri b) Akış kontrol valfleri c) Basınç kontrol valfleri d) Çek valfler 95 .

Doğru cevaplarınızın sayısını belirleyerek kendinizi test ediniz. 96 .CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 6 B D A C D B DEĞERLENDİRMELER Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız.Hatalarınızı bilgi yapraklarına tekrar dönerek düzeltiniz.

2. Görevleri ve Sembolü : a) Çalışma basıncını kontrol eder. hidrolik enerjiyi basınç altında depolayan elemanlara denir. 4. Akümülatör Çeşitleri: 1. 5. 2.ÖĞRENME FAALİYETİ-9 ÖĞRENME FAALİYETİ-9 AMAÇ Bu bilgi yaprağında hidrolik akümülatörler hakkında bilgi sahibi olup hidrolik boruların hesaplamalarını öğreneceksiniz. e) Pompa arızalarında ve elektrik kesilmelerinde sistemi kısa bir süre besleyerek hareketin tamamlanmasını sağlar. c) Sızıntılardan kaynaklanan verim kayıplarını karşılar. HİDROLİK AKÜMÜLATÖRLER Hidrolik sistemlerde gerektiği zaman kullanılmak için bulundurulan. Yaylı akümülatörler. Ağırlıklı yaylı balonlu gazlı pistonlu Şekil 9. d) Isı yükselmelerinde sıvıyı soğutur. b) Sistemde oluşabilecek ani şokları ortadan kaldırır. 3.1 :Akümülatör Çeşitleri 97 . Ağırlıklı akümülatörler. Diyaframlı akümülatörler. Pistonlu akümülatörler. 9. Balonlu akümülatörler. 9.1 . ARAŞTIRMA Hidrolik akümülatörlerin ne amaçla üretildiğini ve boru hesaplamaları hakkında ulaşabildiğin kaynaklardan bilgi edininiz. 9.

yayı yukarı doğru iter. Hidrolik devrelerde basınç düştüğü zaman dengeleme sağlanmış olur (Şekil 9.Ağırlıklı Akümülatörler: Üstü açık silindire doldurulan akışkanın üzerine ağırlık konularak dengeleme yapılan akümülatör çeşididir.2.2.3). Devredeki sıvı basıncının düşmesi durumunda ağırlığın etkisiyle akümülatör içindeki sıvının devreye basılması ile sistemin bir süre daha basınç normale dönünceye kadar çalışmasını sağlar (Şekil 9. Sabit basınç ve büyük hacim gereken yerlerde tercih edilir.9. P Şekil 9. Şekil 9.1.Yaylı Akümülatörler: Yaylı akümülatörlerde silindirin içine giren sıvının basıncı.2.2: Ağırlıklı Akümülatör 9.2).3: Yaylı Akümülatör 98 .

4). kaynaklanmış veya dövülmüş bir basınç kabı (1). Küçük hacimli işlemler için uygulanır (Şekil 9.3.4: Diyaframlı Akümülatör 9. Gaz ve akışkan. balonla birbirlerinden ayrılır.4.5).9.2.2. Gazların sıkıştırılması prensibi ile çalışır (Şekil 9. ve yağ girişinden (4) oluşur. Balonlu akümülatörler. Şekil 9.İçerisine azot gazı konularak dengeleme işlemi gerçekleştirilir.Balonlu Akümülatörler: Kapalı bir silindir içine esneme özelliğine sahip (balon görünümlü ) bir eleman monte edilir. Şekil 9. Gazlı akümülatörler de denilir.Diyaframlı Akümülatörler: Bir silindir içindeki azot gazı diyaframı 1/10 oranında sıkıştırarak akışkanın basıncını artırır.5: Balonlu Akümülatör 99 . gaz girişi için valfler (3). akümülatör balonu (2).

2. 9. Pistonlu akümülatörler her konumda monte edilebilirler. Pistona gelen basınçlı sıvının pistonu itmesi ile azot gazı sıkışır ve böylece basınç artar. TS 301' de ifade edilmiştir. bir yandan dahili basıncı alırken diğer yandan da gaz ve akışkan bölümleri arasında ayırma elemanı olarak kullanılan pistona kılavuzluk eder. Akışkan bölümü hidrolik devreye bağlıdır. piston contalarının akışkandaki toz parçacıklarının oluşturacağı tortudan korunduğu. Hidrolik sistemlerde borular ve bezli lastik hortumlar kullanılır. Borular. Ana elemanlar. Basınç düştüğünde. Gaz kısmı önceden azot ile doldurulmuştur.9. gaz bölümünün yukarıda olduğu dikey konumdur. Ancak tercih edilen konum. Bu elemanlar: 1.3.1.Bağlantı Elemanları Hidrolik devre elemanlarının birbirleri ile bağlantılarının sağlanması ve basınçlı sıvıya iş yaptırmak üzere çalışacak bölümlere göndermekte kullanılan devre elemanlardır.1. Borular ve hortumlar.1 . Böylece.Yapısal özellikleri: Hidrolik devrelerde basınçlı sıvının depodan başlayarak alıcılara ve çalışma hatlarına kadar iletmekte kullanılırlar. basınç yükseldiğinde pistonlu akümülatör dolar ve gaz sıkıştırılır.2.4). korozyona dayanıklı dikişsiz olarak yumuşak çeliklerden yapılır.6). Borular ve Hortumlar 9.3.6: Pistonlu Akümülatörler 9. 100 . Hidrolik sistemlerde kullanılacak çelik boruların özellikleri DIN 2391. dış silindir borusu (1). Rakorlardır. Şekil 9. piston (2) ile sızdırmazlık sistemi elemanı ve ön kapaklar (3. sıkıştırılan gaz genişler ve depolanan akışkanı devreye verir.Pistonlu Akümülatörler: Bir silindirin içinde pistonun üzerine azot gazı doldurularak imal edilir. akışkanın bulunduğu alan (5) ve gaz bağlantılarıdır (6). Pistonlu akümülatörler akışkan bölümü ile gaz sızdırmazlığına sahip ayırma elemanı olarak kullanılan pistonlu bir gaz bölümünden oluşurlar.5. Silindir borusunun iki görevi vardır.3. Büyük hacimli çalışmalar için tercih nedenidir (Şekil 9.

üç kat tel tabaka ile örülmüş esnek hortumlardır (Şekil 9. yerine monte edilmeden iç kısımlarının su veya kimyasal maddelerle temizlenmesi gerekir. Çelik borular ve bezli lastik hortumlar kullanılacakları ölçülere göre standartlarIa belirlenmiştir.Basınç Taşıyan Çelik Örgü 3.7.Hortum İç Tabakası (Elastomerdan) Şekil 9.12: Somunlu Boru Şekil 9. 1 2 3 Şekil 9.9: Boru Bağlantısı Kesit Resmi Şekil 9. oksijen kaynağından ve elektrik cihazlarından uzak çalıştırılmalıdır. Şekil 9.8: Rakor Kesit Şekil 9.7: Esnek Hortum 1. Lastik hortumların çalışma sıcaklıkları .11: Dıştan Vidalı Bağlantı Şekil 9. 1000 bar basınca dayanıklı.Basınçlı sıvının çalışan alıcılara iletilmesinde bezli lastik hortumlar kullanılır. Çalıştıkları yerlerde metal talaşları olmamalıdır.10: Çıkıntılı Boru Şekil 9.7). Metal talaşları lastik hortumlara zarar verir. Borular ve lastik hortumlar. Boruların. Bezli lastik hortumlar.Üst Tabaka (Poliüretan) 2.13: Flanş Bağlantılı Boru 101 .8-9-10-11-12-13-14).40 oC ile + 90 oC arasındadır. bakımı ve tamiri kolay olmalıdır (Şekil 9. Boruların takılıp sökülmeleri.

2.3.14:Boru Bağlantı Şekilleri 9.785 × d 2 (mm 2 ) 102 . Pompanın debisi. Boruların iç yüzeyleri pürüzsüz ve temiz olmalıdır. 3. 7.1. Basınç hattında kesit daralmamalıdır. 8. Üzerine yeterince hava alma musluğu takılmalıdır. Sisteme uygun çapta ve uzunlukta olmalıdır. ortalama hızı. Sızdırma ve kaçak yapmamalıdır. Takıldıkları yerlerde kıvrım sayısı az olmalıdır. Bu özellikler : V ×d2 Q= (l/dk) 21 d= A= Q × 21 (mm) V π ×d2 4 = 0.3-Hidrolik Boru Çaplarının Hesaplanması: Hidrolik sistemlerde kullanılacak boruların dayanıklı. 9. 2.Boru Seçiminde Ve Montajında Dikkat Edilecek Noktalar: 1.1.Şekil 9. Boru bağlantılarında hata yapılmamalıdır. 6. ve çalışma hattının özellikleri bilinerek hesap yapılmalıdır. 4. Gereksiz eklerden kaçınılmalıdır. sızdırmaz ve güvenli olabilmeleri için ölçüleri uygun değerlerde belirlenmelidir. 5.3.

Rakor iç kesitleri. 6 d= 11.8 mm' dir. V = 6 m/sn İstenilenler: d=? d= Q.16. basınçlı akışkanın geçişine engel olmayacak şekilde imal edilmişlerdir (Şekil 9.15: Rakorlu Bağlantı Şekil 9. Örnek Problem: Bir hidrolik devrede debisi 40 I/dk olan akışkanın ortalama hızı 6 m/sn' dir. Sızdırmazlığı sağlamaları için özel imalat yöntemleri vardır.21 = 11.) V = Ortalama akış hızı (m/sn) d = Boru iç çapı (mm) A = Boru kesit a/am (mm2) dır. Sızdırmazlığı sağlamaları için vidaların alın yüzeylerine conta konulur. Şekil9. Boruların birbirlerine bağlanmaları vida ve somun yardımıyla olur. Bu formüllerde Q = Akışkanın (pompanın) debisi (I /dk.8 mm 2-Rakorlar: Hidrolik devrelerde boruların devre elemanlarına bağlanması için kullanılan aparatlardır.15). rakor Şekil 9. Sistemde kullanılacak boru iç çapı ne olur? Verilenler: Q = 40 I/dk .Formülleri ile hesaplanır.16: Rakor Bağlantı Kesiti 103 .21 = V 40.

hycar.22-23). madeni yağlara dayanıklı olarak imal edilirler. flijon.21: 900 Eğik Rakor 9. Teflon gereçler uzun ömürlü olup aşınmaya karşı dayanıklı. V) şekillerinde standart ölçülerde imal edilirler (Şekil 9.19: T.arası sıcaklıklara dayanıklıdırlar.18: Düz Bağlantı Resim 9. Bezli gereçlerden yapılanlar. halon ve derlin.U.40 oC +120 oC ..4. Esnek lastiklerden yapılanlar perbunan. yüksek basınca ve sıcaklıklara dayanıklıdır..yağ ortamında kayganlığa ve verimli çalışma yeteneğine sahiptir. chemigum gibi gereçlerden. poliamid.vb.20: 4 Lü Rakor Şekil 9.Rakor Şekil 9. Sıvı kaçaklarını ve sızdırmayı önlemek için sızdırmazlık elemanları kullanılır.Sızdırmazlık Elemanları Hidrolik devrelerdeki sıvının yüksek basınç altında çalışmasından dolayı devrede kaçak ve sızıntılar meydana gelebilir. bezli ve termoplastik gereçlerden (O .Şekil 9. 104 . Bu durum sistemin verimini düşürür. gibi yüksek sıcaklıklara (+ 250 OC) dayanıklı gereçlerden imal edilirler.17: Düz Bağlantı Şekil 9. Sızdırmazlık elemanları genellikle esnek lastik. Termoplastik olanlar teflon. . breon.

Belirli noktalara takılarak o bölgenin basıncı kontrol altına alınmış olur (Şekil 9. esnek yapıya sahip olan bakır borunun içinden geçerek manivela kolunu iter. = 101 325 kN / m2 dir.Aşırı basınç yükselmeleri meydana geldiğinde elektrik sinyali gönderip kontağın atmasını sağlar ve meydana gelebilecek kazalar önlenmiş olur. 1 atm. Tezgâh veya makine çalışırken çalışma basıncı değerleri manometrelerden takip edilir.Şekil 9.5-Manometreler Hidrolik sistemlerde genellikle basınç hattına takılarak basınç ölçme görevi yaparlar. 105 .( N/cm2) veya (1 2 kg/cm ) olarak da okunur.22: Sızdırmazlık Elemanları Çeşit Ve Kullanım Yerleri Şekil 9. Hidrolik manometrelerde okunan basınç birimi bar’dır. Psi basınç birimi ile de ölçülür. Kremayer dişliye bağlı olan ibre de hareket ederek basınç değerini gösterir. Manometrelerde basınç at-mosfer (atü) cinsinden de ölçülür. 1 bar = 1 cm2 yüzeye etkiyen 10 Newton kuwetin yaptığı basınçtır.24). Şekil 9.23: Sızdırmazlık Elemanları 9. Manivela koluna bağlı olan kremayer dişliyi hareket ettirir. yüksekliğindeki civanın hidro-statik basıncına eşittir. Atmosfer basıncı 76 cm.Bu basınç atmosfer basıncının üzerinde bir değerdir. Manometrelerin gösterdiği basınç efektif basınçtır.24 'te ok yönünde giren basınçlı sıvı.

106 . Manometre her zaman gerçek değerleri göstermelidir. Çalışma basıncına bağlı olarak bağlantı vidası ölçüsü ve dış çapı uygun olmalıdır.5.24: Manometre Kesiti ve Devredeki Konumu 9.0.1Manometre Seçiminde Dikkat Edilecek Noktalar: Çalışma basıncı ile iş basıncı uygun olmalıdır (ölçüm aralığı).1 bar değerinde olmalıdır. Hassasiyetleri O .Şekil 9.

örnek ve 107 . bilgilerden faydalanınız.UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ İşlem Basamakları Öneriler Bilgi yaprğındaki Hidrolik devrelerde kullanılan boru çaplarının hesaplamalarını yapınız.

ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME 1-Hidrolik enerjiyi basınç altında depolayan devre elemanının adı nedir? a)Pompa b)Hidrolik motor c)Hidrolik akümülatör d)Çek valf 2-Aşağıdakilerden hangisi akümülatör çeşitlerinden değildir? a)Yaylı akümülatör b)Balonlu akümülatör c)Pistonlu akümülatör d)Çek valfli akümülatör 3-Hidrolik devrelerde kullanılan boruların dayanabilecekleri en fazla basınç ne kadar olmalıdır? a)1000 bar b)500 bar c)250 bar d)100 bar 108 .

Lastik hortumların çalışma sıcaklıkları ne kadardır? a) – 100 0C b)-80 0C.-50 0C c)-40 0C +90 0C d)150 0C 5-Aşağıdakilerden hangisi sızdırmazlık elemanı malzemesi değildir? a)Perbunan b)Bakır c)Poliamid d)Breon 6-Teflon sızdırmazlık elemanlarının dayanım sıcaklıkları ne kadardır? a)100 0C b)150 0C c)500 0C d)250 0C 7-Manometrelerin gösterdiği basınç ne tür bir basınçtır? a)Efektif basınç b)İndike Basınç c)Termik basınç d)Statik basınç 109 .4.

CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 6 7 C D A C B D A

DEĞERLENDİRMELER Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız.Doğru cevaplarınızın sayısını belirleyerek kendinizi test ediniz.Hatalarınızı bilgi yapraklarına tekrar dönerek düzeltiniz.

110

ÖĞRENME FAALİYETİ-10 ÖĞRENME FAALİYETİ-10
AMAÇ
Bu bilgi yaprağında uygun hidrolik yağı seçimi yapılması hakkında bilgi sahibi olacaksınız.

ARAŞTIRMA
Hidrolik sistemlerde kullanılan yağlarda aranan özellikleri çeşitli kaynaklardan öğreniniz.

10- HİDROLİK YAĞLAR
10.1- Görevleri :
Hidrolik devrelerde kullanılan sıvılardır. Hidrolik enerjinin çalışan elemanlara iletilmesinde kullanılan sıvıların hidrolik akışkan olabilmesi için birtakım özelliklerinin olması gerekir. Hidrolik sistemlerde verimin alınabilmesi ve çalışan elemanların ekonomik ömrünün uzun olması için hidrolik yağlar kullanılır.

10.2-Akışkan Çeşitleri:
Su, Doğal yağlar, Sentetik (yapay) yağlar olarak üç gruptur.

Su:
Hidrolik sistemlerin bulunduğu ilk dönemlerde akışkan olarak su kullanılmıştır. Günümüzde de yüksek ısılı çalışma ortamlarının olduğu yerlerde, hidroelektrik santrallerinde ve türbinlerde su kullanılmaktadır. Fakat su paslanmaya (korozyon) sebep olduğundan mutlak kullanılması gereken yerlerde gliserin ya da pas önleyici kimyasallar katılarak kullanıma sunulmaktadır.

Doğal Yağlar:
Su kullanımının paslanmaya yol açması ve bazı olumsuzluklarının görülmesi sonucu, bitkilerden elde edilen ayçiçek yağı ve zeytinyağı hidrolik sistemlerde kullanılmaya başlanmıştır. Fakat yüksek basınçlarda uzun süre çalışması gereken yerlerde istenilen verime ulaşılamamıştır. Bu nedenle üreticiler sentetik yağ arayışına yönelmişlerdir.

111

Sentetik (Yapay) Yağlar:
Petrol ürünlerinden elde edilen yağlardır. Hidrolik sistemlerde akışkan olarak sentetik yağ kullanmanın amacı, hareket eden parçaların sürekli yağlanması nedeniyle oluşabilecek ısınma ve aşınmaları yok etmektir. Petrol ürünlerinden elde edilen yağlar yüksek sıcaklıklara karşı dayanıklılığı yüksek yağlardır. Hidrolik sistemlerde kullanılan yağlar, çalışan iki metal arasında bir yağ filmi tabakası oluşturarak aşınmayı azaltır. Verimin artmasına ve çalışan kısımların kendi-liğinden yağlanmasına yardımcı olur. Uzun süre yüksek basınç altında çalışabilecek ısıya dayanıklı, ihtiyacı karşılayabilen sentetik yağlar üretilmiş ve kullanıma sunulmuştur. ISO 6071 'e göre yağların çeşitleri şöyledir: HFA = Yağın su ile yaptığı (emüIsiyon) karışımdır. % 20 sentetik yağ ile % 80 su karışımından meydana gelir. HFB = Suyun yağ ile yaptığı (emülsiyon) karışımdır. % 60sentetik yağ ile % 40 su karışımından meydana gelir. HFC = İki veya daha fazla yağın su ile yaptığı (emülsiyon) karışımdır. % 60 'ı çeşitli sentetik yağlar, geriye kalan % 40 'ı sudur. HFD = İki veya daha fazla değişik özellikteki yağın (emülsiyon) karışımından meydana gelir. ISO 6071 'e ve SAE (Amerikan Mühendisler Birliği) standardına göre üretilen yağlar kış ve yaz mevsimlerine göre sınıflandırılırlar. Kış şartlarına göre; W10, W20, W30 gibi isimler alırlar. Bu rakamlar viskoziteyi ifade eder. W 10 düşük, W 40 yüksek viskozite anlamına gelir. Bu rakamlar yükseldikçe yağlar katılaşır, akıcılığı güçleşir. Hidrolik devreler için W10 - W20 numaralı yağlar, en iyi verimle çalışan yağlardır (Çizelge 10. 1). SAE Numarası 5W 10 W 20 W 20W 30 W 40 W 50 W Viskozite özellikleri -200 C ‘ ye göre 900 C ‘ ye göre Düşük Yüksek Düşük Yüksek 3 520 5 250 10 560 10 560 42 000 42 55 55 67 67 83 83 112

Tablo 10.1: SAE Standartlarına Göre - 20°C Ve 90°C Isı Arasında Ölçülen Sıcaklıklara Göre Yağ Numaraları ve Viskozitelerinin Ölçüleri

112

Yaz ve kış ortamına göre çalışabilecek viskozitesi uygun hidrolik yağlar tercih edilmelidir.1. Oksidasyon. Sistemin düzensiz çalışmasına neden olur.Hidrolik Yağlarda Aranan Özellikler: Hidrolik yağlarda bazı özelliklerin bulunması şarttır.3. Yağların oksijenle birleşmesi yağın ekonomik ömrünü kısaltır. Yağın viskozitesinin sıcaklığa bağlı olarak değişmesine viskozite indeksi denir. Bu özellikler şunlardır: Viskozite. 113 . Yağlama yeteneği. (Su pasıanmaya neden olur. Hava kabarcıkları ise kavitasyon oluşturur. Şekil 10.10.1 de bir saybolt viskozimetresi görülmektedir. viskozimetre ile ölçülür. Akma noktası. içindeki hava ve suyu kolayca dışarı atabilmelidir. Bu yüzden oksijenle birleşmeye karşı direnci yüksek olmalıdır. Yapışkanlık özelliğinden ötürü sızdırmazlık sağlamalıdır. 10. 11.3. Alev alma noktasıdır Bu özellikleri genel olarak sıralamak gerekirse. ı) Film dayanımı. Yağların viskozitesi çalıştıkları ortamın sıcaklığına göre değişir. Rastgele yağların kullanılması sistemde olumsuzluklar meydana gelmesine neden olur. Viskozite: Sıvıların akmaya karşı gösterdiği dirence viskozite denir. Çalışan elemanlarda paslanma sorun olduğundan paslanmaya karşı koruyucu olmalıdır. Köpüklenme.Çalışma şartlarından ötürü sistemin içine girebilecek pislikleri süzme özelliği olmalıdır. Güç kaybına neden olmamalıdır. Yağlar. Özgül ağırlık. Isı yükseldikçe viskozitesi azalır. Sistem ısındığında soğutma yapmalıdır. Güç iletme özelliği bulunmalıdır. Bir biri üzerinde hareket eden parçalar arasında film tabakası oluşturmalıdır. Devre elemanlarını ve çalışan kısımları yağlama özelliği bulunmalıdır. Polimerleşme. Yağların ısı ortamlarında viskozitesi. Isı azaldıkça viskozitesi artar. Isıl genleşme.) Yüksek basınçlarda çalışırken ısıya karşı özelliklerini kaybetmemelidir.

(Şekil 10. Kesitleri birdenbire daraltılmamalı.2) iç yüzeyleri düzgün olmalıdır. emiş ve dönüş hattı arasına ara perde konularak türbülansa izin verilmemelidir (Şekil 10.1 Ns. Depo içinde sisteme uygun filtre seçilmeli ve boruların ağzı (45°) eğik kesilmeli.3.2).1: Saybolt Viskozitemetresi İle Yağların Ölçümü Viskozite Çeşitleri: Mutlak Viskozite: Birbiri üzerinde kayan akışkanların kendi hareketleri arasında oluşan dirençtir. Bu olumsuzluğu ortadan kaldırmak için. Birimi (Stoke) dir. Köpüklenme.2. hareket yavaşlar ve yüksek direnç oluşur. Sistemin basıncı da azalır. Hidrolik sistemler için çalışma ortamları ve ısıları iyi hesapla-narak yağ tercihi yapılmalıdır. sistemin verimsiz ve titreşimli çalışmasına sebebiyet verir. Yüksek viskozitede ısı yükselir. aşınma olur ve hız azalır. basınç düşer. Boruların kıvrım biçimi köpüklenme nedeni olabilir. Bunun için devrede hava alma elemanları olmalıdır. 1 St (Stoke) = 100 mm2/s. 1 Poise = dyn × s = 100 cp (centipoise) = 0. 10. 1 Poise = 1 cm kalınlıktaki yağ filmi tabakasının kendi yağ tabakaları arasında bir saniyede bir cm hızla hareket edebilmesi için gereken kuvvete denir. 114 .Yağların viskozitelerinin yüksek ve düşük oluşları hidrolik devrelerin çalış-tıkları ortamda sorun çıkarır. Akışkan hareket halinde olduğu için dinamik viskozite de denir./m2 2 e×m Kinematik Viskozite: Akışkanın mutlak viskozitesinin kendi yoğunluğuna olan oranıdır. sızıntı artar. Viskozite düşük olduğunda ise pompa verimi düşer. borular keskin (90°) köşeli bükülmemelidir. Büyük kavislerle bükülmelidir. Şekil 10. Birimi (Poise) dir. Köpüklenme: Hidrolik devrelerde yağın içine hava karışmasıyla meydana gelen durumdur.

Bunun için hava ve suyun hidrolik devreden dışarıya atılması gerekir.4. Yağlama Yeteneği: Hidrolik devreler için iyi bir yağ.3. Ayrıca yağın içindeki suyun da ayrışması veya çeşitli bölgelerden içeri giren oksijen.3. çalışan parçaları yağlamalıdır. akıcılığına. 10. çalışan parçaların hareketini rahatlatır.Hareket eden parçalar arasında yağ filmi tabakası oluşturur. Yağların akma noktası ve özellikleri üretici firmalar tarafından belirtilir. viskozite indeksine ve içinde yabancı madde barındırmamasına bağlıdır. metal kısımların oksitlenmesine neden olur. yüksek basınç ve ısıda yağın özelliğini korumasıdır. Hidrolik yağlarda aranan bu nitelikler. Hidrolik devrelerde yağın çalışma sıcaklığı 50°C ila 100°C arasındadır. 10.3.Şekil 10. Oksidasyon: Polimerleşme nedeni ile oluşan olumsuz durum.6. 115 . Çalışma ısıları düştükçe yağın viskozitesi artar yani akıcılığı azalır. Böyle durumlarda sistemin verimi de azalır. Akma Noktası: Hidrolik devre yağlarının akıcılık özelliğini kaybedip koyulaşmaya başladığı ısıya "akma noktası" denir. güç kaybını azaltır.3. Polimerleşme: Hidrolik devrelerde. hidrolik devre elemanla-rında oksit ve paslanma oluşturur.3. yağın viskozitesine. Yağlama yete-neğinin iyi olması.5. Yağ bu olumsuz şartlarda bozulmuyor ve moleküllerine ayrışmıyorsa polimerleşme özelliği iyidir.2: Yanlış Bükme ve Kesit Daralması 10. 10.

3. Özgül Ağırlık: Hidrolik yağların 20°C ısıda birim hacminin ağırlığıdır. 116 . Yağ. Yağların film dayanımı özelliğinin iyi olması güç kaybını azaltır. 10. Isıl genleşme neticesinde yağın hacmi artar.3. Bu nedenle depoya doldurulacak yağ miktarı. Hacmi artan yağ.3.) 10.0. V=V0 + V1 ∆t =Yağın ısı sonucu artma miktarı 0C t2 = Son sıcaklık 0C t1 = İlk sıcaklık 0C V1 = Yağın hacim olarak artışı ( l ) V0 = Yağın ilk hacmi ( l ) V = Yağın son hacmi ( l ) α = Yağın genleşme oranı ( 1 0C da 0. Genel olarak hidrolik yağların özgül ağırlıkları 0. V= V0 × ∆t × α .9. N/dm3 veya kgf /dm3 birimleri ile ölçülür.0007 kat artış gösterir. 10.0007 katı oranında artış gösterir. ömrünü uzatır.8.95 N/dm3 olarak ifade edilir. 1 oC sıcaklıkta bulunduğu hacminin 0. sistemde sıkışma oluş-masına neden olur. Artış şu formül ile hesaplanır: ∆t =t2 – t1 .10. Film Dayanımı: Yağın çalışan parçalara yapışma ve katman oluşturma özelliğidir.200°C arasındaki ısılarda toz halinde (pülverize) püskürtüldükleri zaman yanmaya başladığı noktadır.90 .3. Alevalma Noktası: Yağların 160°C . Hidrolik devre-lerde birbiri ile çalışan parçalar arasında aşınma olmaması için yağ filmi tabakası meydana getirilir. Sistemin.7. ısıl genleşme sonucu hacminin artacağı hesaplanılarak doldurulmalıdır.10. Isıl Genleşme: Hidrolik devrelerde yağın ısısının artması ile yağda ısıl genleşmeler meydana gelir.

Hidrolik yağ kataloğundan sisteme uygun yağ seçimi yapınız. Öneriler Katalogları inceleyerek yağ özelliklerini öğreniniz. Hidrolik yağ kutusu üzerindeki özellikler ile katalogdan belirlenen özellikleri karşılaştırınız. 117 . Sisteme uygun yağ seçimi yapmayı öğreniniz.UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ İşlem Basamakları Hidrolik sistemin kataloğundan sistemde kullanılan yağın özelliklerini belirleyiniz. Hidrolik yağ kutularındaki özellikleri kataloglarla karşılaştırınız.

ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME 1-Aşağıdakilerden hangisi hidrolik devrelerde kullanılan bir akışkan değildir? a)Su b)Doğal yağlar c)Reçine d )Sentetik yağlar 2-Sentetik yağların dünyada kullanılan standart numarası nedir? a)ISO 6071 b) ISO 6171 c) ISO 6170 d ) ISO 1671 3-İki veya daha fazla değişik özellikli yağın karışımıyla oluşan yağ kısaltması hangisidir? a) HFA b) HFB c) HFC d ) HFD 4-Aşağıdakilerden hangisi yağlarda aranan bir özellik değildir? a)Viskozite b) Sertleşme c) Oksidasyon d )Polimerleşme 118 .

5.Sıvıların akmaya karşı gösterdiği dirence ne denir? a)Viskozite b) Özgül ağırlık c) Oksidasyon d )Polimerleşme 6-Hidrolik boruları 900 kıvrılırsa ne gibi sorun meydana gelir? a)Viskozite artar b) Yağ yanar c) Oksitlenme olur d )Yağda köpük oluşur 7-Yüksek basınç ve ısıds yağın özelliğini korumasına ne denir? a)Viskozite b) Polimerleşme c) Oksidasyon d ) Köpüklenme 119 .

CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 6 7 C A D B A D B DEĞERLENDİRMELER Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız.Doğru cevaplarınızın sayısını belirleyerek kendinizi test ediniz. 120 .Hatalarınızı bilgi yapraklarına tekrar dönerek düzeltiniz.

1).ÖĞRENME FAALİYETİ-11 AMAÇ ÖĞRENME FAALİYETİ-11 Bu bilgi yaprağında hidrolik devrelerde kullanılan filtreler hakkında bilgi sahibi olacaksınız ARAŞTIRMA Hidrolik sistemlerde kullanılan filtre çeşitlerini öğreniniz. Şekil 11.1: Filtreler 121 . Hidrolik filtre çeşitleri: a) Emiş hattı filtreleri. Çevre Şartlarından Oluşan Kirlenme: Sistemin tozlu ortamlarda çalışması sonucu.) çalışan elemanlara zarar vermemesi için sisteme temiz sıvı göndermek için kullanılan devre elemanlardır. Filtreler özel madde emdirilmiş kağıtlardan veya madeni tel örgülü 5 mikron ölçüye kadar süzme özellikli malzemelerden imal edilirler. metal parçacıkları vb. Sıvının özelliğini kaybetme nedenleri şunlardır: Montaj Sırasında Oluşan Kirlenme: Montaj sırasında yeni takılan parçalarda metal talaşları. c) Dönüş hattı filtreleri. Yağın içinde oluşan tortu ve pislikler devrenin sağlıklı çalışmasına engel olarak verimi düşürür.1-Görevleri ve Sembolü: Hidrolik devrelerde yabancı maddelerin (kum. Hidrolik Sistemin Çalışması Sonunda Oluşan Kirlenme: Hareketli elemanların aşınmaları sonucu metal talaşları ile ve çeşitli nedenlerden meydana gelen kirlenmelerdir. yabancı maddeler açık yerlerden ve çalışan silindirlerden girerek sıvnın özelliğini bozar.HİDROLİK FİLTRELER 11. 11. toz metaller ve görülmeyen pislikler olabilir. 11. Sistemin çeşitli hatlarına takılarak devrede dolaşan sıvının içindeki pislikleri temizlemeye yararlar (Şekil 11. Bunları yok etmek için öncelikle düşük numaralı yağlarla devreyi çalıştırıp temizlenmeli sonra devrede çalışacak normal yağ kullanılmalıdır.2. pislik. b) Basınç hattı filtreleri.

Depo içine yerleştirilerek pislikler kabaca burada süzülür.2-Basınç Hattı Filtreleri: Pompadan sonra takılarak korunması gereken elemanlara temiz sıvı göndermek için kullanılan filtrelerdir. sızıntı hattına veya emniyet valfi dönüş hattına takılarak kirlenen sıvının temizlenmesini sağlar. Yapıları daha dayanıklı ve pahalıdır (Şekil 11. filtreden geçerek B kanalından çıkar.2).11. dönüşünde devredeki kir ve pislikleri depoya döndürmeye çalışır. Dönüş Hattı Filtreleri: Hidrolik sistemlerde dönüş hattına bağlanan düşük basınçlı filtrelere denir (Şekil 11. Ayrıca kirlenen sıvının depoya temiz olarak dönmesi için de ana dönüş hattına.2: Emiş Hattı Filtresi ve Devreye Monte Edilmiş Şekli 11. 122 .Temizlenmeleri biraz yorucu bir iştir. Emiş hattı filtrelerinin tıkanması sonucu pompa zorlanır. Emiş Hattı Filtreleri: Pompa emiş hattına monte edilir(Şekil 11. (Akışkan A kanalından girer.2.).4 A kanalından giren sıvı filtre edildikten sonra B kanalından çıkış yapar.ye kadar süzme özelliği olan filtrelerden seçilmesi önerilir (Şekil 11. Zaman zaman temizlenmesi gerekir.) Şekil 11. Hareketli elemanlarda oluşacak sorunları önlemek için pompadan sonra takılarak çalıştırılırlar. Depo içine konulan emiş hattı filtrelerinin 0. Basınç hattı filtreleri paslanmaz çelikten imal edilmiş filtrelerdir.3).13 mm.) Şekil 11.4).3: Basıç Hattı Filtresi ve Devreye Montajı 11.2).(Şekil 11. Dönüş hattındaki sıvı. Düşük basınçlı olduklarından çalıştıkları yerlerde aşırı basınçla çalışan devrelerde çalıştırılmamalıdır.3. verim düşer. Kirlendikleri zaman elektrik sinyali veren filtreler üretilmiştir.2. devreye hava basar. (Sıvı A kanalından girer.2.1. filtreden geçerek B kanalından çıkar.

6. Sisteme toz. .5. Filtreleme hassasiyeti gibi konulara dikkat edilmelidir. 8. Hidrolik sistemdeki sıvının akış hızına. tipi ve nasıl temizleneceği de bilinmelidir. Filtrelerin bakımı için program yapılmalıdır. Buna göre.4. Hidrolik devrenin en yüksek basıncına. 3. Filtrelerin sisteme uygunluğuna ve kolay temizlenebilirliğine. 11. Sistemin (bar) cinsinden basınç değerine. Filtreler takılmadan sistem çalıştırılmamalıdır.Oksitlenmenin etkisiyle parçaların aşınmasına neden olur. 4. 1. kir ve pislik girmemesine dikkat edilmelidir. 2. Filtrelerin seçiminde Dikkat Edilecek Noktalar: Hidrolik devrelerde kullanılan filtrelerin nerelerde.3. Isı ve montaj durumuna. 5.4: Dönüş Hattı Filtresi ve Devreye Montajı 11. Filtrenin Bakımı Ve Temizliği: Depoya konulan akışkanın temiz olmasına dikkat edilmelidir. Akışkanın devre için uygunluğunu bilinmelidir. 7. Filtrelerin özellikleri. Paslanmaz çelikten filtreler temizlenerek yerine takılmalıdır 123 .Şekil 11. Bunun dışında sisteme dışardan sızan yabancı maddeler de filtrelerde temizlendiğinden bu sebeple oksitlenme ve yabancı maddeler filtrelerin kirlenmelerine neden olur. 11. nasıl görev yapacaklarının iyi bilinmesi gerekir. Filtre edilecek olan sıvının (l/dk.) olarak debisine. Hidrolik devre için filtrenin (mikron) cinsinden süzme kapasitesine. Filtrelerin Kirlenme Nedenleri: Yağ çalışma sırasında ısındığında yağın içindeki mineraller hava içindeki oksijenle birleşerek oksitlenir. Filtrelerin ne kadar zamanda değişeceği tespit edilmelidir.

Hidrolik devrenin en yüksek basıncını belirleyiniz. Akışkan hızı belirlemeyi öğreniniz. Filtreleme hassasiyeti hakkında bilgi sahibi olunuz. Hidrolik devre için filtre süzme kapasitesini belirlemeyi öğren. Bilgi yaprakları 124 .UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ İşlem Basamakları Filtre edilecek akışkanın debisini belirlemeyi öğreniniz. Sistem basıncını ölçmeyi öğren. Filtrenin sisteme uygunluğunu belirlemeyi öğreniniz. Öneriler Bkz.

50 mm d) 1 mm 125 .25 mm c)0.13 mm b)0.Emiş hattı filtrelerinin emiş gücü ne kadar kadar olmalıdır? a)0.ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME 1-Hidrolik sistemleri yabancı maddelerden temizleyen devre elemanları nelerdir? a)Pompa b) Filtre c)Hidrolik yağlar d)Rakorlar 2-Aşağıdakilerden hangisi filtre çeşidi değildir? a)Emiş hattı filtreleri b)Basınç hattı filtreleri c)Yaylı filtreler d)Dönüş hattı filtreleri 3-Düşük basınçla çalışan filtreler aşağıdakilerden hangisidir? a)Emiş hattı filtreleri b)Basınç hattı filtreleri c)Yaylı filtreler d)Dönüş hattı filtreleri 4.

Hatalarınızı bilgi yapraklarına tekrar dönerek düzeltiniz.CEVAP ANAHTARI 1234B C D A DEĞERLENDİRMELER Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız. 126 .Doğru cevaplarınızın sayısını belirleyerek kendinizi test ediniz.

Çizgilerin durumları net olmalıdır. Devreye basınç kontrol (emniyet valfi) valfi konulduğu için basınç ayarlanır. Hidrolik Devre Çiziminde Dikkat Edilecek Noktalar: Hidrolik devre çizimleri mümkün olduğu kadar küçük ölçekli olmalıdır. ç) Valflerin kareleri eşit çizilmelidir. 12. Şekil 12. Hidrolik devreli doğrusal hareket ile çalışan takım tezgâhları açık devreli tezgâhlardır. Sistem çalışıyormuş gibi düşünülmelidir. 12. DIN 24300). sıvıyı sisteme gönderir.ÖĞRENME FAALİYETİ-12 ÖĞRENME FAALİYETİ-12 AMAÇ Bu bilgi yaprağında hidrolik devrelerin çizimi ve uyarlanışları hakkında bilgi sahibi olacaksınız. Devre çizimlerinde silindir konumları genellikle yatay çizilmelidir.1' de görülen açık devrede elektrik motorunun çalışması ile pompa. Kumanda şekilleri belirtilmelidir. Akışkanın depoya dönmesi sırasında ısısı artar. Hidrolik devrelerin çiziminde teknik resim kurallarına uyulmalıdır.1. valf nötr konumda olduğu için depoya döner. ARAŞTIRMA Hidrolik devrelerin uygulandığı makine ve araç gereçleri öğreniniz. 12. Hidrolik Devre Çeşitleri: Hidrolik devreler üç şekilde incelenebilir: Açık hidrolik devreler. bir silindiri çalıştırmak üzere yola devam ederse böyle devrelere açık hidrolik devreler denilir. Kapalı hidrolik devreler. Yön kontrol valfine giren akışkan. veya 2.1 Açık Hidrolik Devreler: Hidrolik silindirlerden çıkan sıvı doğrudan depoya döner ya da 2. konuma getirilirse akışkan silindire girerek iş yapmış olur.2. 127 . HİDROLİK DEVRE ÇİZİMİ 12. Yarı kapalı hidrolik devreler.2. Devre sürekli açık olduğu için ısısı artan sıvının soğutulmasına yardımcı olur. Standart semboller kullanılmalıdır (TS 1306. Sistem çalışmasa bile devre sürekli açık kalır. Fazla akışkan depoya döner. Yön kontrol valfi çalıştırılıp 1.

1.2.Şekil 12.2' de pompadan çıkan basınçlı sıvı bir motora hareket vermektedir.2: Kapalı Hidrolik Devre Çizimi 128 .2. Hidrolik motordan çıkan sıvı 3/3' lük yön kontrol valfinden geçerek yeniden başka bir hidrolik motoru çalıştırabilme özelliğine sahiptir. Silindirden çıkan sıvı tekrar depoya dönmediği için yağ gereksinimi düşüktür. Şekil 12. Kapalı Hidrolik Devreler: Hidrolik pompanın pompaladığı sıvı. Bu sistemde akışkan sürekli devrettiğinden sıvının ısısı artabilir. Hidrolik motorların çalıştırılmasında başarıldır. Şekil 12. Küçük bir depo sıvı sistemin gereksinimini karşılamaya yeter. silindirden çıktıktan sonra sıvının tamamı ya da bir bölümü tekrar pompaya giren oradan tekrar silindire dönerek çalışan devrelere denir.1: Açık Hidrolik Devre Çizimi 12.

Kapalı devrelerde devrenin çalıştırılması için az sayıda devre elemanı gerekmektedir.1. 129 . kapalı devrelerde ise dönüş hattından alınan sinyallerle sağlanır. Kapalı devrelerde motorların yön ve hız kontrol ayarları en hassas değerlerde ayarlanabilir. Açık ve Kapalı Devrelerin Karşılaştırılması: Açık devrelerin deposu büyük. Kapalı devrelerde silindirden çıkan sıvı ile diğer elemanların kontrolü gerçekleştirilebilir. Bundan ötürü kapalı devreler taşıtlarda başarı ile uygulanır.12. Kapalı devrelerde sıvı çabuk kirlenir.2.2. Kapalı devrelerde bu durum söz konusu değildir.dinlenmesi ve soğutulması sağlanır. Açık devrelerde ilk çalışma anında sisteme hava girer. Yarı kapalı devreli sistemlerde bir pompadan üretilen sıvıya ile birden fazla iş yaptırılabilir. Bu nedenle yarı kapalı devrelerin uygulama alanları yaygındır (Şekil 12. Açık devrelerde yağın depoya dönmesi ile sıvının temizlenmesi.4. Açık devrelerde kontrol basınç hattından.3: Yarı Kapalı Devre Çizimi 12. Kapalı devrelerin açık devreye göre ısısı çabuk artar.3 Yarı Kapalı Hidrolik Devreler: Hidrolik silindirlerden dönen sıvının bir bölümü depoya dönerken diğer bir bölümü de tekrar silindirlere göndiriliyorsa buna yarı kapalı hidrolik devre denir. Şekil 12. 3) . Açık devrelerde iletilen kuvvet büyüktür. kapalı devrelerinki küçüktür.

Çeşitli Hidrolik Devre Çizimleri: Şekil 12.12.1.4: Hidrolik Vargel Tezgâhı Kesiti ve Sembollerle İfade Edilmesi 130 .3.

5: Planya Tezgâhı Sembol Resmi Şekil 12.6: Taşlama Tezgâhı Kesiti ve Sembolik Resmi 131 .Şekil 12.

Şekil 12.7: Hidrolik Freze Tezgâhı Kesiti Sembolik Resmi

Şekil 12.8: Pres Tezgâhının Resmi ve Sembolik Çizimi

132

Şekil 12.9: El Presinin Resim Sembolik Çizimi

3 2

Şekil 12.10: Plastik Enjeksiyon Makinesinin Hidrolik Devre Şeması

133

15-Emniyet valfi 16-Pompa 17-Elektrik motoru

Şekil 12.11: Altı Değişik Hızın Elde Edildiği Hidrolik Devre Şeması

134

Hidrolik devre elemanlarını öğreniniz ve sembolleri ile ifade ediniz. öğreniniz. Hidrolik devre çizimi yapabilme becerisi geliştiriniz. 135 .UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ İşlem Basamakları Öneriler Bilgi yapraklarından Hidrolik devre çeşitlerini faydalanınız.

bir silindiri çalıştırmak üzere yola devam ederse bu tür devrelerin adı nedir? a)Açık hidrolik devreler b)Kapalı hidrolik devreler c) Yarı kapalı hidrolik devreler d)Hiçbiri 3-Hidrolik pompanın pompaladığı sıvı. silindirden çıktıktan sonra sıvının tamamı ya da bir bölümü tekrar pompaya girerek oradan tekrar silindire dönerek çalışan devrenin adı nedir? a)Açık hidrolik devreler b)Kapalı hidrolik devreler c) Yarı kapalı hidrolik devreler d)Hiçbiri 136 .ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME 1-Aşağıdakilerden hangisi hidrolik devre çeşidi değildir? a)Açık hidrolik devreler b)Kapalı hidrolik devreler c)Yarı açık hidrolik devreler d)Yarı kapalı hidrolik devreler 2-Hidrolik silindirlerden çıkan sıvı doğrudan depoya döner ya da 2.

4-Hidrolik silindirlerden dönen sıvının bir bölümü depoya dönerken diğer bir bölümü de tekrar silindirlere göndiriliyorsa bu devrenin adı nedir? a)Açık hidrolik devreler b)Kapalı hidrolik devreler c)Yarı kapalı hidrolik devreler d)Hiçbiri 137 .

138 .CEVAP ANAHTARI 1234C A B C DEĞERLENDİRMELER Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız.Hatalarınızı bilgi yapraklarına tekrar dönerek düzeltiniz.Doğru cevaplarınızın sayısını belirleyerek kendinizi test ediniz.

1. Emiş hattı filtresi tıkalıdır. Emiş borusu çapı küçüktür. HiDROLiK DEVRELERDE OLUŞAN ARIZALAR VE NEDENLERİ Hidrolik devrelerde oluşan arızaların bir çoğu hidrolik yağların yanlış tercihinden kaynaklanır. Hidrolik Sistem Arızaları: 13. Borularda dirsek ve kıvrım sayısı fazladır.ÖĞRENME FAALİYETİ-13 ÖĞRENME FAALİYETİ-13 AMAÇ Bu Bilgi yaprağında hidrolik devrelerde meydana gelen arızalar hakkında bilgi sahibi olacaksınız.1. Basınç düşürme valfi ayarı düşüktür. Hidrolik devrelerde meydana gelen arızalar zaman kaybına. Motor. Hidrolik devrelerin bakımının periyodik olarak yapılması gerekir. Hidrolik Devre Basıncının Düşmesi Veya Yükselmesi: Devre Basıncı Düşükse: • • Hidrolik pompa arızalıdır. 139 .2. 13. pompa ve elektrik motoru montaj bağlantıları iyi değildir.1. Emniyet valfinde arıza vardır. Bu sebeple hidrolik yağlarının seçiminin iyi yapılması ve çalışma şartlarına uygun tercih edilmesi gerekir. 13. Yağ içinde ve sistemde hava vardır. ARAŞTIRMA Hidrolik sistemlerle işyapan işyerlerini ziyaret ederek hidrolik sistemlerde meydana gelebilecek arızalar hakkında bilgi sahibi olunuz. Sitemde Çalışma Sırasında Gürültü: Pompa arızalıdır. Yağda buharlaşma olmaktadır. 13.1. verimin düşmesine neden olur. Pompadaki yağ seviyesi düşüktür. Çek valfin yayı kırılmıştır.

Silindir veya elektrik motoru arızalıdır. Devre Basıncı Yüksekse: • • • • Dönüş hattı filtresi kirlenmesinden dolayı akışkan kirlenmiştir. Basınç kontrol valfi arızalıdır veya ayarı iyi yapılmamıştır. Pompa yataklarında boşluk vardır.• • • Hidrolik devrede kaçak ve sızıntılar vardır. Pompa arızalıdır veya tıkalıdır. 140 . 13.): • • • • Basınç kontrol valfi ayarı fazladır. Sıvı seviyesi düşüktür. Pompanın hızı yetersizdir. Hidrolik Devre Debisinin Düşmesi veya Yükselmesi: • • • • • • • • • • Devre Debisi Düşük İse (Hareket Ağırdır. Valf içinde pislik vardır. Valf ayarı iyi değildir. Valf istenilen konuma gelmiyordur.): Emniyet valfinin basınç ayarı çok düşüktür.4. Valfin selenoid bağlantıları yanlıştır. Sıvının bütünü emniyet valfinden depoya geri dönmektedir. Sıvının viskozitesi yüksektir (yağ kalmamıştır). Akış kontrol valfinin ayarı yetersizdir. Valf içindeki geri dönüş yayı kırılmıştır. Emniyet Valflerinde Basınç Düşükse: Sıvı kirlidir. Elektrik motoru devir sayısı uygun değildir. Debi Yüksek İse (Hareket Hızlıdır. Akış kontrol valfi ayarı fazladır. Akışkanın içinde hava vardır. Elektrik motorunun dönme yönü terstir. Silindir keçelerinde kaçak vardır veya keçeler arızalıdır. Valfin içindeki yay kırıktır. 13. Hareket eden yüzeylerde yağ azalmıştır.3. Valflerde Meydana Gelen Arızalar: • • • • • • • • Yön Kontrol Valflerinde Meydana Gelen Arızalar: Valfin sürtünme yüzeylerinde aşıntı oluşmuştur. Pompanın gücü gerekenden çoktur.1.1. Basınç düşürme valfinin ayarı düşüktür veya bozulmuştur.

5.1. k) Hidrolik sıvısı sisteme uygun değildir. g) Pompada boşluk vardır. Basınç ayarı bozulmuştur.• • • • Havalandırma kapağı açık olabilir. Devredeki Akışkanın Çabuk Isınması: e) Devredeki sıvıda hava vardır. Emniyet valfi kapalı olabilir. j) Hidrolik pompanın mili aşınmıştır. Pompalarda Meydana Gelen Arızalar: e) f) g) h) i) Pompanın dönüş yönü terstir. h) Sıvı kirlenmiş ve özelliğini yitirmiştir. Emiş borusunun çapı küçüktür veya büyüktür. k) Sıvıda sirkülasyon fazladır. Hidrolik pompa hava emiyordur. Yağ seviyesi düşüktür. i) Aşırı basınç düşmesi olmaktadır. Emiş borusu tıkanmıştır. l) Sıvının akıcılığı iyi değildir.1. 141 . 13. f) Hidrolik devre dönüş hattı tıkalıdır. Valf ayar yayı bozulmuştur. 13. l) Pompa yıpranarak ömrünü doldurmuştur. m) Pompa tercihi doğru yapılmamıştır.6. j) Soğutma sistemi bozulmuştur.

UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ İşlem Basamakları Öneriler Hidrolik devrelerde arızasını teşhis etme becerisi kazanınız. Bilgi faydalanınız. Arızalı hidrolik devre onarımını yapabilme becerisi kazanınız. yaprağındaki bilgilerden 142 .

143 .ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME 1-Hidrolik sistem arızalarının çoğu hangi sebepten kaynaklanır? a)Pompa arızasından b)Valflerin a rızalanmasından c)Yanlış yağ seçiminden d)Çek valf arızasından 2-Aşağıdaki arızalardan hangisi sistemin gürültülü çalışmasına neden olur? a)Pompa arızasından b)Silindir keçeleri arızalanmasından c)Elektrik motoru ters dönüyordur d)Sıvı seviyesi düşüktür 3-Hidrolik devre basıncı yüksekse olası arıza nedir? a)Pompa arızasından b)Silindir keçeleri arızalanmasından c)Elektrik motoru ters dönüyordur d)Sıvı seviyesi düşüktür 4-Hidrolik devre debisi düşük ise olası arıza nedir? a)Emiş filtresi tıkalıdır b)Silindir keçeleri arızalanmasından c)Elektrik motoru ters dönüyordur d)Sıvı kirlidir 5-Emniyet valfinde basınç düşük ise olası arıza nedir? a)Pompa arızasından b)Silindir keçeleri arızalanmasından c)Elektrik motoru ters dönüyordur d)Sıvı kirlidir 6-Pompada arıza var ise sebebi nedir? a) Silindir keçeleri arızalanmasından b) Pompa ters dönüyor c)Elektrik motoru ters dönüyordur d)Valfler arızalıdır 7-Hidrolik sıvısı çabuk ısınıyorsa muhtemel sebep nedir? a)Pompa arızasından b)Silindir keçeleri arızalanmasından c)Elektrik motoru ters dönüyordur dValfler arızalıdır.

Doğru cevaplarınızın sayısını belirleyerek kendinizi test ediniz. 144 .Hatalarınızı bilgi yapraklarına tekrar dönerek düzeltiniz.CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 6 7 C A A C D B A DEĞERLENDİRMELER Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız.

Bu modül ile ilgili ayrıntılı bilgileri farklı kaynaklarda ve internette bulabilirsiniz. Hidrolik devre elemanlarını belirlemek. Arızalı hidrolik devre elemanlarının onarılması.MODÜL DEĞERLENDİRME MODÜL DEĞERLENDİRME DAVRANIŞ ÇOK İYİ İYİ OR TA GEÇ ER BAŞA RISIZ Pascal kanunu ile ilgili hesaplamaları yapmak. Yön kontrol valflerini sembollerle ifade etmek. Dişli çarklı pompalarda debi hesaplamaları yapmak. Silindir et kalınlığını hesaplamak Pistonun itme ve çekme kuvvetlerini hesaplamak Hidrolik motorlarda döndürme momenti hesabı yapmak. Bu değerlendirme için öğretmeninize başvurunuz. Hidrolik sistemde kullanılan yağın özelliklerinin belirlenmesi. 145 . Bernoulli prensibi ile ilgili hesaplamaları yapmak. Ölçme sonuçlarına göre sizin modül ile ilgili durumunuz öğretmeniniz tarafından değerlendirilecektir. Pompa debisi hesabı yapmak. Modül çalışmaları ve araştırmalar sonucunda kazandığınız bilgi ve becerilerin ölçülmesi için öğretmeniniz size ölçme araçları uygulayacaktır. Hidrolik devre arızası teşhis edebilmek. İtme kuvveti.basınç ve alan arasındaki ilişkiyi bulmak. Hidrolik devre çizimi yapmak. Filtre edilecek sıvının debisini belirlemek. Sistem basıncını belirlemek. Boru çaplarını hesaplamak. Hidrolik basınç yükselticisi ile ilgili hesaplamaları yapmak. Hidrolik sistemde kullanılacak yağ seçimi. Basınç control valflerini sembollerle ifade etmek.

Birsen Yayınları . 1994 4.B Yayınları .B. 1998 2-KÜÇÜK Mehmet .E.hidrolik-pnömatik.www.com (23.03.E. Yayınları . M. Hidrolik ve Pnömatik .KAYNAKLAR KAYNAKLAR 1-KARTAL Faruk. 2003 3-M.2005) 146 . Hidrolik ve Pnömatik . Hidrolik Arıza Arama Becerisini Geliştirme .