T.C.

MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI

MEGEP
(MESLEKÎ EĞİTİM VE ÖĞRETİM SİSTEMİNİN GÜÇLENDİRİLMESİ PROJESİ)

HİDROLİK SİSTEMLER

ANKARA 2005

İÇİNDEKİLER
T.C.........................................................................................................................I GİRİŞ ...................................................................................................................... - 1 ÖĞRENME FAALİYETİ-1......................................................................................... 2 1. HİDROLİĞİN PRENSİPLERİ ................................................................................ 2 1.1. Hidroliğin tanımı:.............................................................................................. 2 1.1.1. Endüstrideki Yeri Ve Önemi...................................................................... 2 1.1.2. Hidroliğin Uygulama Alanları ................................................................... 3 1.1.3. Hidrolik Sistemlerin Üstünlükleri ve Olumsuz Yönleri............................. 3 1.1.3. Hidrolik Prensipler ..................................................................................... 4 1.1.3.1. Hidrostatik Prensipler:......................................................................... 4 1.2. PASCAL KANUNU ......................................................................................... 6 UYGULAMA FAALİYETİ..................................................................................... 8 ÖĞRENME FAALİYETİ-2....................................................................................... 11 2. BERNOULLİ PRENSİBİ ...................................................................................... 11 ÖĞRENME FAALİYETİ-3....................................................................................... 17 3. İTME KUVVETİ, BASINÇ VE ALAN ARASINDAKİ İLİŞKİ......................... 17 UYGULAMA FAALİYETİ................................................................................... 20 ÖĞRENME FAALİYETİ-4....................................................................................... 23 4.1. Hidrolik Basinç Yükselticiler.......................................................................... 23 4.2. Hidrolik Sistemlerde Kullanılan Birimler ....................................................... 24 4.2.1. Basınç Birimleri: ...................................................................................... 24 4.2.2. İş Birimleri: .............................................................................................. 24 4.2.3. Kuvvet Birimleri ...................................................................................... 24 4.2.4. Güç Birimleri............................................................................................ 24 ÖĞRENME FAALİYETİ-5....................................................................................... 29 5.1. Hidrolik Devrelerin Ana Kısımları ................................................................. 29 5.2. Yağ Deposu ..................................................................................................... 31 5.2.1. Tanımı ve sembolü :................................................................................. 31 5.2.2. Yağ Deposu Seçiminde Önemli Noktalar: ............................................... 32 5.2.3. Yağ Isıtıcıları:........................................................................................... 32 5.2.4. Yağ Soğutucuları:..................................................................................... 33 5.2.4.1. Su İle Çalışan Soğutucular: ............................................................... 34 5.2.4.2-Hava Üflemeli Soğutucu.................................................................... 34 5.3.1. Tanımı ve Sembolü: ................................................................................. 35 5.3.2. Hidrolik Pompa Çeşitleri:......................................................................... 35 5.3.2.1. Sabit Kapasiteli Pompalar ................................................................. 35 5.3.2.1.1. Dişli Çarklı Pompalar:.................................................................... 36 5.3.2.1.2. Dişli Pompa Seçiminde Önemli Faktörler: .................................... 37 5.3.2.1.3. Dişli Çarklı Pompalarda Debi Hesaplanması................................. 38 5.3.2.1.4. İçten Eksantrik Dişli Çarklı Pompalarda Debi Hesabı:.................. 39 5.3.2.2- Paletli Pompalar:............................................................................... 39 5.3.2.2.1Paletli Pompa Çeşitleri:.................................................................... 40 i

5.3.2.2.2. Paletli Pompa Özellikleri: .............................................................. 40 5.3.2.2.3. Paletli Pompalarda Debi Hesabı:.................................................... 40 5.3.2.3- Pistonlu Pompalar: ............................................................................ 42 5.3.3. Pompaların Çalışma Prensibi: .................................................................. 43 5.3.4.Pompalarda Verimlilik: ............................................................................. 44 5.3.5. Pompa ve Akışkan Uyumu:...................................................................... 46 5.3.6. Pompa Seçimi:.......................................................................................... 46 5.3.7. Pompalarda Debinin Tanımı: ................................................................... 46 ÖĞRENME FAALİYETİ-6....................................................................................... 51 6. HİDROLİK SİLİNDİRLER................................................................................... 51 6.1 Görevleri ve Sembolü: ..................................................................................... 51 6.2 Hidrolik Silindirin Elemanları:......................................................................... 51 6.2.1- Silindir Gömleği: ..................................................................................... 52 6.2.2- Silindirlerin Et Kalınlığı Hesabı: ............................................................. 52 6.1.2.2- Piston................................................................................................. 54 6.1.3- Hidrolik Silindir Çeşitleri: ....................................................................... 57 6.3.1-Tek Etkili Silindir: .................................................................................... 57 6.3.2- Çift Etkili Silindir: ................................................................................... 58 6.1.3.4- Yastıklı Silindir:................................................................................ 59 6.4- Silindirlerde Piston Itme Kuvveti ................................................................... 60 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME......................................................................... 63 ÖĞRENME FAALİYETİ-7....................................................................................... 65 7. HİDROLİK MOTORLAR ..................................................................................... 65 7.2- Hidrolik Motorların Çeşitleri: ......................................................................... 66 7.3- Hidrolik Motorlarda Döndürme Momenti Ve Hesaplanması: ........................ 68 7.4-Hidrolik Motorların Kullanım Alanları: .......................................................... 68 7.5-Hidrolik Motorların Üstün Yönleri:................................................................. 69 ÖĞRENME FAALİYETİ-8....................................................................................... 73 8. VALFLER.............................................................................................................. 73 8.1- Valflerin Görevleri:......................................................................................... 73 8.2- Valf Çeşitleri:.................................................................................................. 73 8.2.1. Yön Kontrol Valfleri: ............................................................................... 73 8.2.1.1. Sürgülü Yön Kontrol Valfleri: .......................................................... 74 8.2.1.2. Yuvarlak (Dönerli) Yön Kontrol Valfleri: ........................................ 75 8.2.1.3. Yön Kontrol Valflerinde Yol Ve Konum:......................................... 75 8.2.1.4. Yön Kontrol Valflerinin Sembollerle İfade Edilmesi: ...................... 76 8.2.1.5. Yön Kontrol Valflerinin Çeşitleri: .................................................... 78 8.2.1.5.1. Yapıliş Biçimlerine Göre Yön Kontrol Valfleri:............................ 78 8.2.1.5.2. Yol ve Konumlarina Göre Yön Kontrol Valfleri: .......................... 79 8. 2.1.5.3. Kumanda Ediliş Biçimlerine Göre Valfler:................................... 83 8.2.2. Basınç Kontrol Valfleri: ........................................................................... 86 8.2.2.1- Emniyet Valfleri................................................................................ 86 8.2.2.2- Doğrudan Etkili Emniyet Valfi:........................................................ 86 ii

8.2.2.3- Dolaylı Etkili Emniyet Valfi:............................................................ 87 8.1.2.2.4-Pilot Kontrollü Emniyet Valfi:........................................................ 87 8.2.2.5- Basınç Düşürme Valfleri: ................................................................. 88 8.2.2.6- Basınç Sıralama Valfleri:.................................................................. 89 8.2.3- Akış Kontrol Valfleri: .............................................................................. 91 8.2.3.1- Akış Kontrol Valflerinin Çeşitleri: ................................................... 91 8.2.3.1.4- Çek Valfler:.................................................................................... 93 8.2.3.1.5-Çek Valfi Ayarlanabilen Akış Kontrol Valfi:................................. 93 8.2.3.1.6- Akışkanın Kontrol Edilmesi: ......................................................... 93 UYGULAMA FAALİYETİ................................................................................... 94 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME......................................................................... 94 ÖĞRENME FAALİYETİ-9....................................................................................... 97 9.1 . Görevleri ve Sembolü : .................................................................................. 97 9.2. Akümülatör Çeşitleri:...................................................................................... 97 9.2.1- Ağırlıklı Akümülatörler: .......................................................................... 98 9.2.2- Yaylı Akümülatörler: ............................................................................... 98 9.2.3- Diyaframlı Akümülatörler: ...................................................................... 99 9.2.4- Balonlu Akümülatörler: ........................................................................... 99 9.2.5- Pistonlu Akümülatörler:......................................................................... 100 9.3- Bağlantı Elemanları ...................................................................................... 100 9.3.1 . Borular ve Hortumlar ............................................................................ 100 9.3.1.1- Yapısal özellikleri: .......................................................................... 100 9.3.1.2- Boru Seçiminde Ve Montajında Dikkat Edilecek Noktalar:........... 102 9.3.1.3-Hidrolik Boru Çaplarının Hesaplanması:......................................... 102 9.4- Sızdırmazlık Elemanları................................................................................ 104 9.5-Manometreler................................................................................................. 105 9.5.1Manometre Seçiminde Dikkat Edilecek Noktalar:................................... 106 UYGULAMA FAALİYETİ................................................................................. 107 ÖĞRENME FAALİYETİ-10................................................................................... 111 10- HİDROLİK YAĞLAR....................................................................................... 111 10.1- Görevleri : ................................................................................................... 111 10.2-Akışkan Çeşitleri:......................................................................................... 111 10.3- Hidrolik Yağlarda Aranan Özellikler: ........................................................ 113 10.3.1. Viskozite: ............................................................................................ 113 10.3.2. Köpüklenme: ........................................................................................ 114 10.3.3. Yağlama Yeteneği:........................................................................... 115 10.3.4. Polimerleşme:................................................................................... 115 10.3.5. Oksidasyon:.......................................................................................... 115 10.3.6. Akma Noktası:...................................................................................... 115 10.3.7. Isıl Genleşme:....................................................................................... 116 10.3.8. Özgül Ağırlık: ...................................................................................... 116 10.3.9. Film Dayanımı: .................................................................................... 116 10.3.10. Alevalma Noktası:.............................................................................. 116 iii

UYGULAMA FAALİYETİ................................................................................. 117 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME....................................................................... 118 ÖĞRENME FAALİYETİ-11................................................................................... 121 11- HİDROLİK FİLTRELER .................................................................................. 121 11.1-Görevleri ve Sembolü: ................................................................................. 121 11.2. Hidrolik filtre çeşitleri:................................................................................ 121 11.2.1. Emiş Hattı Filtreleri:............................................................................. 122 11.2.2-Basınç Hattı Filtreleri:........................................................................... 122 11.2.3. Dönüş Hattı Filtreleri: ......................................................................... 122 11.3. Filtrelerin seçiminde Dikkat Edilecek Noktalar:......................................... 123 11.4. Filtrelerin Kirlenme Nedenleri:................................................................... 123 11.5. Filtrenin Bakımı Ve Temizliği: ................................................................... 123 ÖĞRENME FAALİYETİ-12................................................................................... 127 12. HİDROLİK DEVRE ÇİZİMİ............................................................................. 127 12.1. Hidrolik Devre Çiziminde Dikkat Edilecek Noktalar:................................ 127 12.2. Hidrolik Devre Çeşitleri:............................................................................. 127 12.2.1 Açık Hidrolik Devreler: ........................................................................ 127 12.1.2.2. Kapalı Hidrolik Devreler:.............................................................. 128 12.2.3 Yarı Kapalı Hidrolik Devreler: ............................................................. 129 12.1.2.4. Açık ve Kapalı Devrelerin Karşılaştırılması: ................................ 129 12.1.3. Çeşitli Hidrolik Devre Çizimleri:......................................................... 130 UYGULAMA FAALİYETİ................................................................................. 135 ÖĞRENME FAALİYETİ-13................................................................................... 139 13.1. Hidrolik Sistem Arızaları: .......................................................................... 139 13.1.1. Sitemde Çalışma Sırasında Gürültü: .................................................... 139 13.1.2. Hidrolik Devre Basıncının Düşmesi Veya Yükselmesi: ...................... 139 13.1.3. Hidrolik Devre Debisinin Düşmesi veya Yükselmesi: ....................... 140 13.1.4. Valflerde Meydana Gelen Arızalar: .................................................... 140 13.1.5. Pompalarda Meydana Gelen Arızalar: ................................................. 141 13.1.6. Devredeki Akışkanın Çabuk Isınması:................................................ 141 UYGULAMA FAALİYETİ................................................................................. 142 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME....................................................................... 143 MODÜL DEĞERLENDİRME ................................................................................ 145 KAYNAKLAR......................................................................................................... 146

iv

AÇIKLAMALAR
KOD ALAN DAL/MESLEK MODÜLÜN ADI MODÜLÜN TANIMI SÜRE ÖN KOŞUL YETERLİLİK Hidrolik prensipleri ile ilgili hesaplamaları devre elemanları ilgili hesapları yapmak, hidrolik devrelerde akışkan seçimi yapmak GENEL AMAÇ Hidrolik sistemler ile ilgili temel hesaplamaları yapabilecek, Hidrolik sistemlerin yapılarını tanıyabilecek,bakım ve onarımlarını yapabileceksiniz. AMAÇLAR 1. Pascal kanunu ile ilgili hesapları yapabileceksiniz. 2. Bernaulli kanunu ile ilgili hesapları yapabileceksiniz. 3. İtme kuvveti,basınç ve alan arasındaki ilişkileri hesaplayabilecek ve yorumlayabileceksiniz. 4. Hidrolik basınç yükselticisi ile ilgili hesapları yapabileceksiniz. 5. Hidrolik pompaları ile ilgili hesapları yapabileceksiniz. 6. Hidrolik silindirler ile ilgili hesapları yapabileceksiniz. 7. Hidrolik motorlar ile ilgili hesapları yapabileceksiniz. 8. Valfleri sembolleri ile ifade edebileceksiniz. 9. Hidrolik borular ile ilgili hesapları yapabileceksiniz. 10. Hidrolik yağların özelliklerini hidrolik devre ve hidrolik yağ kataloglarına göre tesbit edebilecek ve yağ seçimini kolaylıkla yapabileceksiniz. 11. Hidrolik filtre seçimi,devre ve hidrolik yağ kataloglarına göre yapabileceksiniz. 12. Hidrolik devre çizimi yapabileceksiniz. 13.iv Katalog ve standartlara uygun olarak hidrolik devrelerde bakım ve onarım yapabilecektir. 5250T0019 Otomotiv Teknolojisi Alanı Alan Ortak Hidrolik Sistemler Sıvı ile kontrol sistemlerini inceleyen eğitim materyalidir. 40/32

MODÜLÜN AMACI

EĞİTİM ÖĞRETİM ORTAMLARI VE DONANIMLARI Ortamlar:Sınıf.internet.video.kaynak kitaplar.hidrolik ile ilgili uğraş veren fabrika ve atölyeler Donanımlar:tv.kütüphane.atölye. v .vcd. ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME Bu modülün sonunda öğrencinin yeterlilik kazanıp kazanmadığı sözlü ve uygulamalı sınavla sınanacaktır. Modülün içinde yer alan her faaliyetten sonra verilen ölçme araçları ile kazandığınız bilgi ve becerileri ölçerek kendi kendinizi değerlendiriniz.

Bu nedenle insan ihtiyaçlarını en ekonomik.çalıştırabilecek ve bu sistemlerin bakımını yapabileceksiniz.İhtiyaçlarına cevap verilebildiği oranda bu bağın daha da güçlendiği görülmektedir. Hidrolik kumanda sistemleri mekanik olarak kumanda edilen sistemlerin çok daha az güç ve enerji harcanarak kumanda edilebilen sistemlerdir. Öğrenmek üzere almış olduğunuz bu modül ile yaşamın içerisinde hidrolik kontrol sistemlerinin nasıl yer aldığını öğreneceksiniz. Kullanım alanlarını da hızla yaygınlaştırmaktadır. Bunu öğrenirken hidroliğin temel prensipleri.Otomobilin yaşamına getirdiği yeniliklerle tanışan bireyler onunla bütünleşerek onu hayatının ayrılmaz birer parçası haline getirmiştir. Hidrolik sistemlerin imalatının ekonomik olması. -1- . az yer kaplamasından ötürü önemi daha da artmaktadır.Otomobil hiç şüphesiz ki kişilerin gelir gruplarının değişmesi ile hemen hemen herkesin ulaşabildiği bir obje haline gelmiştir. çalışma sistemleri ve parçaları hakkında gerekli bilgilere ulaşacak ve bu bilgileri kullanabilecek seviyeye ulaşacaksınız.Bu mödülü tamamladığınızda insan ihtiyaçlarını kolayca kontrol edebileceği sistemleri kurarak karşılayabilecek.GİRİŞ GİRİŞ Sevgili Öğrenci. Endüstrinin sürekli gelişmesi yeni bilgi ve becerileri gerektirmektedir. konforlu ve en az güç ile sistemleri kontrol ederek karşılayacağı için vazgeçilmezlerinden biri olacaktır.Teknolojik çalışmalar insan hayatını kolaylaştırmak üzere yapılmaktadır. Öğrenilmesi gereken bilgi ve teknolojiler arasında hidrolik önemi azımsanamıyacak bir yer tutmaktadır.

Hidrolik kontrollu makineler düzgün ve titreşimsiz çalışmakta olup kontrol edilmesi çok kolaydır. 1. vinçler. 1. test cihazları. Hidrolik sistemler pek çok endüstriyel tesiste yaygın olarak kullanılmaktadır. takım tezgâhları. hidrolik kaldıraçlar. sanayi tipi robotlar gibi pek çok uygulama alanı vardır. yağlama istasyonları. Hidrolik sistemler kontrol kolaylığı.ÖĞRENME FAALİYETİ-1 ÖĞRENME FAALİYETİ-1 AMAÇ Bu bilgi yaprağında Pascal kanunu ile ilgili hesapları yapabileceksiniz. ekonomik olması ve az yer kaplamalarından dolayı geniş bir uygulama alanı bulmuştur. 2 . Metal endüstrisinde tüm makinelerde hidrolik sistemler uygulanmaya başlanılmıştır Hidrolik sistemlerde güç iletimi kolaylaştığından tercih nedeni olmuştur. Hidrolik akışkanların mekanik hareketlerini inceleyen bilim alanıdır. Son dönemde elektroniğin hızla gelişmesine paralel olarak uygulama alanları çok hızlı bir şekilde genişlemiştir ve buna bağlı olarak yeni makineler geliştirilmiştir.bu sistemlerin oluşumuna katkı vermiş insanları öğreniniz. vites kutuları. doğrusal hareketler ile otomatik ve mekanik hareketler hidrolik sistemle kolay bir şekilde elde edilmektedir. damperli kamyonlar ve iş makineleri örnek gösterilebilir. Krikolar. Endüstrideki Yeri Ve Önemi Hidrolik sistemlerin uygulama alanı olarak taşıtların fren ve direksiyonları. Hidroliğin tanımı: Eski Yunanca’da su anlamına gelen hydro ile boru anlamına gelen aulis kelimelerinin birleştirilmesinden türetilmiştir. İlk dönemlerde boru içindeki suyun davranışlarını belirlemek için kullanılmıştır.1.1. asansörler. HİDROLİĞİN PRENSİPLERİ 1. Dairesel.1. ARAŞTIRMA Hidrolik kontrol sistemlerini araştırarak.

Basınç yükselmelerinde devre otomatik olarak kontrol edilir. Hidroliğin Uygulama Alanları Deniz ve Havacılıkta • • • • • • Gemi güverte vinçlerinde Gemilerin yük doldurma ve boşaltma işlerinde Gemi yön kontrol sistemlerinde Uzay teleskoplarında Uçak yön kontrol sistemlerinde Uçakların iniş kalkış sistemlerinde İş tezgâhlarında Preslerde Enjeksiyon preslerinde Kaldırma araçlarında Ağır sanayi makinelerınde • • • • • Endüstriyel Üretim Alanlarında • Barajların kapaklarının açılıp kapatılmasında • Türbinlerde • Nükleer santrallerde • Maden üretiminde • Demir ve çelik üretiminde • d-Hareketli mobil alanlarda • Taşıtlarda • Tarım makinelerinde • İş makinelerinde • Vinçlerde 1. Küçük basınçlarla büyük güçler elde edilebilir. Ekonomiktir. Rahatlıkla yön değiştirilebilir.1. Uzaktan kontrol edilebilir Bakımı.3. Hidrolik enerjinin elde edilmesi. Isıtma ve soğutma kendiliğinden gerçekleşir. Daha az yer kaplarlar 3 . Otomatik kumanda sistemi ile tek merkezden kontrol edilebilir. denetimi ve kontrolu kolaydır. Sistem çalışma sırasında kendi kendini yağlar.1. tamiri ve onarımı kolaydır. Parça ömrü uzundur. Sistem durmadan hız kontrolu yapılabilir.1. Hidrolik Sistemlerin Üstünlükleri ve Olumsuz Yönleri Enerji Üretim Alanlarında Hidrolik Sistemlerin Üstünlükleri: Diğer sistemlere göre sessiz ve gürültüsüz çalışırlar. Elektrikli ve elektronik kontrol sistemleri ile yeni makineler tasarlanabilir.2.

Sistem montajı sırasında borularda fazla kıvrım verilirse verim düşer. Şekil 1. da Pascal.Bunu önlemek için ısı ayarlayıcılar (eşanjör) devreye bağlanmaları gerekmektedir.1:Değişik Biçimli Kaplarda Hidrostatik Basinç P1=P2=P3=P4 diye belirtilir. 1. Hidrolik Prensipler M.Ö 282 ‘de Arşimet.Akışkanların sahip oldukları enerjilerin tesbitini yapmışlardır.Bulundukluarı Kabın Tabanına Uyguladığı Basıncın Bulunması: Bir kapta bulunan durgun sıvının.1.1 de görülmektedir. 1738 yılında ise Toriçelli ve Bernoulli hidrodinamik ve suların akış ve hareketlerini araştırdılar.kabın tabanına yaptığı basınç kabın yüksekliği ve sıvının yoğunluğu ile doğru orantılıdır. Hidrostatik Prensipler: Durgun sıvıların sahip oldukları davranışları inceleyen prensiptir.1. Bazı elemanlar ısıya karşı hassas olmaları nedeniyle özelliklerini kaybedebilirler. Elemanlar iyi seçilmez. Hidrostatik prensipler Hidrodinamik prensipler 1. Bağlantı ve rakorlarda yüksek basınçtan kaynaklanan kaçak ve sızıntı oluşabilir. Akışkanların sahip oldukları prensipleri iki maddede inceleyeceğiz.Hidrolik Sistemlerin Olumsuz Yönleri Sıvıların yüsek ısılara ulaşması ile yağ kaçakları oluşabilir ve verim düşebilir.3. 16 yy. Sıvıların.1. P = ρ × h× g P =Sıvının kabın tabanına yaptığı basınç ( kg/cm² ) h =Sıvı yüksekliği ( m ) ρ =Özgül kütle (kg/m³ ) g =Yerçekimi ivmesi ( m/s² ) 4 . Şekil 1. sistem iyi monte edilmez ise verimi düşer.3.

Uygulanan kuvvetin sonucunda oluşan basınç nedir? π ×d2 4 ( m² ) Verilenler: d= 5 cm=0.0019625 m² bulunur 4 4 4 4 150 N P= 2 = = 76433.81 m/s² Çözüm: P=h × q × g= 1 × 750 × 9.0025 0.ÖRNEK: Bir hidrolik presin yağ deposu presin üst kısmındadır.0019625 m = π ×d2 P=76433. kuvvetin şiddeti ile doğru ve yüzeyi ile ters orantılıdır.14 × 0.5 Pascal’dır.433 k Pa 5 .Yağın üst seviyesi ile pompa girişi arasındaki yükseklik 100 cm olduğuna göre pompanın girişindeki statik basınç ne kadardır? Verilenler: İstenen: P=? ρ = 0.2 de görüldüğü gibi P= F ⎡N ⎤ = =[Pa] A ⎢m2 ⎥ ⎣ ⎦ Burada: P=Meydana gelen basınç ( Pa ) F=Pistona uygulanan kuvvet (N) A=Piston yüzey alanı = ÖRNEK: Çapı 5 cm olan pistona uygulanan kuvvet 150 N’dur.14 × 0. Şekil.121 Pa= 74.00785 = = = 0.05 2 3. Kuvvetin alana etkimesi olarak da tanımlanabilir.121 Pa 0.75 gr/cm³’ tür. Şekil 1.2: Hidrostatik Prensip Kapalı Bir Baptaki Sıvıya Kuvvet Uygulandığında Sıvının Davranışları Kapalı bir kaptaki sıvıya uygulanan kuvvet sonucu kuvvetin meydana getirdiği basınç.05 m N=150 N Çözüm: A= İstenilen: A=? P=? 3.Kullanılan hidrolik yağının özgül kütlesi 0. 1.81 P=7357.75 gr/cm³ = 750 kg/m³ h= 100 cm = 1 m g=9.

2-Hidrodinamik Prensipler Bernoulli Prensibi Bu prensip 2 nolu bilgi yaprağında geniş olarak ifade edilecektir.Pascal Kanunu Bu kanun ile ilgili geniş bilgi aşağıda verilecektir.Bu prensiplerden yararlanılarak hidrolik sistemler ve hidrolik sistemlerle çalışan makineler geliştirilmiştir. 1.3: Pascal Prensibi 6 .2. Bu prensiplerin en önemli özelliği ise sisteme uygulanan küçük bir kuvvetin büyük kuvvetlere dönüşmesi olarak tanımlanmasıdır.1. PASCAL KANUNU Tanımı: Sıvı dolu bir kaba uygulanan kuvvet sonucu meydana gelen basınç sıvı tarafından kabın bütün yüzeylerine aynen iletilir.785 × d² Şekil 1. 1.3. Burada yerçekimi kuvveti ihmal edilmektedir. N P= 2 = Pa m A= π ×d2 4 =0.

Verilenler : N1=40 kg A1=5 cm² 0.02 = = 1600 N A1 0.02 m2 N1 × A2=N2 × A1 İstenilen: F2=? N2 = N1 × A2 40 × 0. S1 A2 F1 d1 = = = S 2 A1 F2 d 2 Örnek: Küçük pistona uygulanan kuvvet 40 N ve piston kesit alanı 5 cm²’dir.0005 m2 A2=200 cm² 0.Büyük piston kesit alanı 200 cm² olduğuna göre büyük pistona uygulanan kuvveti bulunuz.0005 7 .Pascal prensibine göre şu eşitlikleri yazmak mümkündür: F1 A1 = F1 × A2=F2 × A1 F2 A2 .

UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ İşlem Basamakları Pascal Kanunu Tanımla Pascal Kanununu Öğrenerek Çeşitli Hesaplamalar Yap Öneriler Paskal Kanunu ile ilgili detaylı bilgi için yararlanılan kaynaklar kısmına bakınız. 8 . Modül bilgi yapraraklarından sayfa 5 ve 6 ya bakınız.

sıvı tarafından kabın bütün yüzeylerine aynen iletilir “prensibi hangi bilim insanına aittir? a) Toriçelli b) Pascal c) Bernoulli d) Newton 5-“Boru çapı küçüldükçe akışkan hızı artar. boru çapı büyüdükçe akışkan hızı azalır basıncı artar” prensibini ortaya koyan bilim insanı kimdir? a) Toriçelli b) Pascal c) Bernoulli d) Newton 9 .ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME SORULAR 1-Suyun boru içindeki davranışlarını inceleyen bilim alanının adı nedir? a) Dinamik b) Statik c) Hidrolik d) Mekanik 2-Hidrolik aşağıda belirtilen hangi alanda kullanılmaz? a) İş makinelerinde b) Otomobillerde c) Vinçlerde d) Mekanik kontrol mekanizmalarında 3.Durgun sıvı hareketlerini inceleyen hidrolik prensibi hangisidir? a) Hidrostatik b) Hidrodinamik c) Hidroelektri d) Jeoloji 4-“ Sıvı dolu bir kaba uygulanan kuvvet sonucu meydana gelen basınç. basıncı düşer.

10 .Hatalarınızı bilgi yapraklarına tekrar dönerek düzeltiniz. Doğru cevaplarınızın sayısını belirleyerek kendinizi test ediniz.CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 C D A B C DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız.

11 .Prensibinde. sıkışmaz ve sabit debili bir akışta akım çizgisi boyunca toplam enerji sabittir. Debi:Belli kesitten birim zamanda geçen akışkan miktarına denir.boru çapı büyüdükçe akışkan hızı azalır basıncı artar şeklinde de ifade edilebilir. Akışkanın enerjisi potansiyel ve kinetik enerjinin toplamıdır. ARAŞTIRMA Bernoulli kimdir? Çeşitli kaynaklardan arştırarak Hidrolik bilimine katkılarını öğreniniz. Akışkan hızlı hareket ettikçe daha fazla enerji kullanılması gereklidir. BERNOULLİ PRENSİBİ Tanım: Sürekli. kanal ve nehirlerde suların akışını inceledi ve debiyi sabit kabul etti.akışkan potansiyel ve kinetik enerjiye sahiptir.de denilebilir.Toplam enerji sabittir. Kinetik Enerji:Akışkanın hareket halinde iken sahip olduğu enerjidir. Bernoulli boru.ÖĞRENME FAALİYETİ-2 ÖĞRENME FAALİYETİ-2 AMAÇ Bu öğrenme faaliyetinde Bernoulli Prensibi hakkında bilgi sahibi olacaksınız. 2.basıncı düşer. Potansiyel Enerji:Akışkanın basıncı sonucunda oluşan enerjidir. Toplam enerji=Potansiyel enerji+Kinetik enerji+Basınç kuvvetinin yaptığı iş olarak da tanımlanabilir. Boru çapı küçüldükçe akışkan hızı artar.sürtünmesiz.

A2 0.000706m 2 12 .A2 P V2 + + Z = Sabit ρ × g 2× g B1 P=Basınç (Pa) V=Akış hızı (m/s ) A=Boru kesit alanı (m² ) Z=Mutlak yükseklik (m ) ρ =Özgül ağırlık ( kg/m³ ) g= Yer çekimi ivmesi (9.002826 A2 = π × d12 = 0.06 2 = 0.V1.03 2 = 0.785 × 0.Bernoulli prensibine göre: P1.785 × 0.A1 P2.75m / sn olarak bulunur.1: Bernoulli prensibi Hacimsel debi hesabı aşağıdaki formülle hesaplanır A1 × V1 = A2 × V2 = Q( sabit ) Örnek 1: Çapı 3cm olan borudan geçen hidrolik akışkanın ortalama hızı 3 m/s dir. Aynı sistem içinde akışkan 6 cm’ lik boru çapından geçerken hızı ne olur? Verilenler: d1= 3 cm = 0.03 m D2= 6 cm =0.002826m 2 4 A1 × V1=A2 × V2 formülü esas alınarak eşitlik şu şekilde sağlanır: A ×V 0.000706 × 3 V2 = 1 1 = = 0.81 m/s² ) B2 akım çizgisi Z1 Z2 kıyaslama çizgisi P V2 P1 V2 + + Z1 = 2 + + Z2 ρ × g 2× g ρ × g 2× g Şekil 2.V2.06 m V1= 3 m/s Çözüm: İstenilenler: V2=? 4 π × d 22 A2 = = 0.

Farklı çaplara göre akışkan hızları ne olur? Verilenler: d1=10 cm = 0.00785 V2 = Q 11.66 × 10 −5 = = 0.005m / sn A3 0.’ dır.015m / sn A1 0.Örnek 2: Farklı çapları d1=10 cm .66 × 10 −5 m3/s 1000 × 60 Çözüm: A1 × V1=A2 × V2=A3 × V3= Q Sabit debi formülü esas alınarak V1 × A1= Q A2 = π × d 22 2 = 0.15 m İstenilenler V1=? V2=? V3=? A1 = π × d12 4 = 0.66 × 10 −5 V1 = = = 0.05m / sn A2 0.12 = 0. d3=15 cm olan bir borudan geçen akışkanın debisi 7 l/dak. d2=5 cm.1 m d2=5 cm = 0.785 × 0.785 × 0.15 2 = 0.0175 V2 × A2= Q V3 × A3= Q V3 = 13 .0176m 2 4 7 Q=7 l / dak = 7 dm³ / dak = = 11.66 × 10 −5 = = 0.05 2 = 0.00195 Q 11.785 × 0.00195m 2 Q 11.785 × d12 = 0.00785m 2 4 π × d 32 A3 = = 0.785 × d 32 = 0.785 × d 2 = 0.05 m d3=15 cm = 0.

ile ilgili Öneriler Bilgi yapraklarındaki örnek problem çözümlerinden faydalanınız 14 .UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ İşlem Basamakları 1-Bernoulli prensibi hesaplamalar yapınız.

“Sıkıştırılamayan basınçlı akışkanın geçtiği boruda hıza bağlı olarak yükseklik ve nokta yüksekliği toplamı her noktada aynıdır” prensibi hangi bilim insanına aittir? a)Toriçelli b)Pascal c)Bernoulli d)Newton 2.Akışkanın basıncı sonucunda oluşan enerjiye ne denir? a) Enerji b)Kinetik Enerji c)Sinerji d) Potansiyel Enerji 4- P1 V2 P V2 + 1 + Z1 = 2 + 2 + Z 2 ρ × g 2× g ρ × g 2× g a) Bernoulli b)Pascal c) Toriçelli d)Newton Formülü hangi prensibi ifade eder? 15 .Belli kesitten birim zamanda geçen akışkan miktarına ne denir? a) Hız b)Debi c)Sıvı d) Dinamik Enerji 3.ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME 1.

CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 C B D A DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız. 16 .Hatalarınızı bilgi yapraklarına tekrar dönerek düzeltiniz.Doğru cevaplarınızın sayısını belirleyerek kendinizi test ediniz.

pistonun alanı ( m² ) A2= 2. pistona etki eden kuvvet ( N ) A1= 1. 3. F1= 1.1: İtme. pistonun yer değiştirme mesafesi ( m ) 17 . pistona etki eden kuvvet ( N) F2= 2. BASINÇ VE ALAN ARASINDAKİ İLİŞKİ İtme kuvveti. Burada: P= N Pa m2 π ×d2 A= = m2 4 d= metre F= N × m 2 =Newton 2 m Şekil 3. basınç ( P ) ve kesit alanı ( A ) arasındaki ilişki şu formülle açıklanabilir. pistonun alanı ( m² ) S1= 1. pistonun yer değiştirme mesafesi ( m ) S2= 2. F= PxA dır.ÖĞRENME FAALİYETİ-3 ÖĞRENME FAALİYETİ-3 AMAÇ Bu bilgi yaprağı ile itme kuvveti basınç ve alan arasındaki ilişkileri hesaplayabilecek ve yorumlayabileceksiniz.” Bu kanuna göre itme kuvveti ( F ). ARAŞTIRMA İtme kuvvetinin basınç ve alan ile ilişkilerini çeşitli kaynaklardan ve işyerlerinden araştırıp bilgi sahibi olunuz. ”Kapalı bir kaba kuvvet uygulandığında meydana gelen basınç.akışkan tarafından kabın tüm yüzeylerine aynı oranda iletilir.Bu tür presler özellikle kaldırma araçlarında kullanılır. İTME KUVVETİ.iş pistonunun kesit alanını artırmak yoluyla büyük kuvvetler elde edilebilir. basınç ve alan arasında pascal kanununa göre ilişki kurulabilir.basınç ve alan ilişkisi Aşağıdaki şekilde baskı pistonuna uygulanan küçük kuvvetle.

S1 S2 ÖRNEK: 1000 N’ luk kuvvet uygulanan bir pistonun çapı 5 cm’dir.Sistemde oluşan basıncı bulunuz. A2 A1 Buradan = eşitliği ifade edilebilir. V1 = S1 × A1 . V2= S2 × A2 dir.05 m İstenilenler: A=? P=? 18 . Yer değiştiren sıvı hacmi ( V2 ) baskı sıvı hacmi ile aynı olduğuna göre V1=V2 iifade edilebilir. yer değiştirerek iş pistonuna gitmektedir. S1 × A1=S2 × A2 şeklinde ifade edilebilir. 2: Problem Şekli P1 = F1 A1 …… N F1 A1 F2 A2 P1= F2 A2 ….Şekil 3.. Veriler: F=1000 N d= 5 cm =0.N Buradan = eşitliği yazılabilir. Şekilde baskı pistonundaki sıvı hacmi ( V1 ).

S 2 ⇒ S 2 = = 1.) Verilenler : F1= 100 N D1= 30 mm=0.S1 = A2 .5mm S 2 A1 78. iş pistonunun ne kadar yukarıya kalkacağını hesaplayınız (Sürtünme kuvvetini dikkate almayınız.05 2 = 0.15 = 78.8 Pa 2 2 A1 π × d1 0.065 cm2 A2= 7.35cm = 13.785. 509 = 5.554 kPa 2 A 0.1 m S1= 15 cm= 0.0025 = 0.1 ⇒ F2 = P × A = 141542.15 m ÇÖZÜM: a) P1 = İstenilenler P =? F2=? S2=? F1 100 N 100 100 = = = = 141542.0007065 3.065.S 2 ⇒ 7.5 cm2 S1 A2 7. b)İş pistonunun uygulayabileceği en fazla kuvveti.85 × 10 −3 m2 = 78.03 4 4 b) P= F1 3.5 19 .03 m D2= 100 mm=0.785 × d 2 = 0.09 bar bulunur.5. 100 ÖRNEK: Bir hidrolik el presinin küçük pistonuna 100 N’ ü kuvvet uygulanıyor.065 × 10-4 m2= 7. büyük piston çapı 100 mm olduğuna göre : a)Uygulanan kuvvet sonucu oluşan basıncı.0019625m Değer bar cinsinden ifade edilmek istenirse: 1 bar= 100 kPa olduğu için.0.14 N / m 2 ( Paskal ) =509. c)Baskı pistonu 15 cm hareket ettiğinde.15 = = A1 .14 × 0.14 × 0.Küçük piston çapı 30 mm.1N A1 4 A1= 7.785 × 0.8 × = 1111.ÇÖZÜM: A= P= π ×d2 4 = 0.0019625m 2 F 1000 N = = 509554.065.

basınç ve alan faydalanınız. Öneriler yaprağındaki örneklerden 20 . İtme kuvveti. arasındaki ilişkileri ifade eden problemler çözünüz. Bilgi Basınç ve alan hesaplamaları yapınız. hesaplamaları yapınız.UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ İşlem Basamakları İtme kuvveti.

İtme. Piston kesit alanının artması sisteme ne şekilde etki eder? a)İtme kuvveti azalır b)İtme kuvveti artar c)Kolun küçük yapılması gerekir d)Hiçbir etkisi olmaz 21 .ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME 1. İtme kuvveti.basınç ve alan ilişkisi ile ne tür makinelar yapılabilir? a) Motorlar b)Kontrol mekanizmaları c)Yön değiştirme sistemleri d) Kaldırma araçları 3. basınç ve alan arasındaki ilişkiyi ifade eden formül hangisidir? a) P = F A V b) P = A S c) P = F V d) P = S 2.

22 .Hatalarınızı bilgi yapraklarına tekrar dönerek düzeltiniz.Doğru cevaplarınızın sayısını belirleyerek kendinizi test ediniz.CEVAP ANAHTARI 1 3 2 A B D DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız.

1: Hidrolik basınç yükseltici . çıkışta (P2) basıncı ile iki katına çıkar. Büyük kuvvetlerin itilmesi gereken yerlerde kullanılabilir. Yüksek basınç hidrolik silindirlerine güç vermekte kullanılır. F1=F2 olduğundan F1=P1 × A1 F2=P2 × A2 buradan P1 × A1=P2 × A2 şeklinde ifade edilebilir. delme kavrama veya doğrusal güç gerektiren diğer uygulamalarda kullanılan yükselticiler. Tutma. 4. Hidrolik Basinç Yükselticiler Tanım: Akışkanların basınçlarını 2 kat arttıran devre elemanlarıdır.1. 23 . Şekil 4. ARAŞTIRMA Çevrenizde bu tür işler yapan işyerlerini inceleyerek hidrolik basınç yükselticileri hakkında bilgi sahibi olunuz.ÖĞRENME FAALİYETİ-4 ÖĞRENME FAALİYETİ-4 AMAÇ Bu bilgi yaprağında hidrolik basınç yükselticilerinin hesaplamalarını yapmayı öğreneceksiniz. Girişte kullanılan akışkan veya hava olabilir. Giriş kısmından giren (P1) basıncı. tek basınçlı veya çift basınçlı sistemlerden güç alırlar. Kesit ölçüleri birbirinden farklı iki pistonun bir kol ile birbirine bağlanması ile oluşur. Bu amaçla kullanıldığında bir hava silindirinin tek başına kullanılmasıyla elde edilenden fazla iş yapılabilir. Yüksek basınçları uzun süre ısı üretmeksizin koruyabilirler. Ayrıca ek bir güç tüketimi ve karmaşık veya pahalı kontroller olmaksızın çalışırlar.

Küçük pistonun alanı 16 cm² ve büyük pistonun alanı ise 25 cm²’ dir.2.2.2.785 l 1 Galon = 3785 cm3 24 .ÖRNEK: Bir hidrolik basınç yükselticide itme pistonuna uygulanan basınç 8 bar’dır.m .2.m = 10 joule 4.1.5.2.102 kgf × m 1kgf.4.2. b) Küçük pistonun oluşturduğu basıncı bulunuz.0016 4.00135 HP 1 HP= 735.3.5 W 1 HP= 75 kgm/sn 1 kW= 860 kcal 1 kW= 1000 W 1 W = 1 Nm/sn 1 kal =4.0016 m2 a) F1 = P1 × A1 = 800 000 × 0.2. Basınç Birimleri: 1 bar= 14.1 kgf 4.5 PSI (Libre/inç2 ) 1 bar= 105 pascal = 105 N/m2 2 1 Pascal = 1 N/m2 1 bar= 1 kgf/cm 1 bar= 10 N/cm2 = 1 daN/cm2 4.185 joule 4.0025 = 2000 N F1= F2 = 2000 N b) P2 = İstenilenler F1 = ? F2 = ? p2 = ? F2 2000 = = 1 250 000 Pa = 12. Hidrolik Sistemlerde Kullanılan Birimler 4.5 bar A2 0. Hacim Birimleri: 1 Litre = 1 dm3 =1000 cm3 1 Litre = 0.0025 m2 A2 = 16 cm2 = 0. Kuvvet Birimleri: N = Newton 1 kgf = 10 N 2 1 N = 1 kgm/sn 1 daN= 10 N 1 N = 0. Verilenler: P1 = 8 bar = 800 kPa = 800 000 Pa A1 = 25 cm2 = 0. 0.264 Gal ( Galon:İngiliz birim sisteminde bir hacim ölçüsü) 1 Galon = 3. İş Birimleri: 1 joule = 1 N.Buna gore: a) Büyük ve küçük pistona etki eden kuvvetleri. Güç Birimleri : W = Watt 1 W = 0.

UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ İşlem Basamakları Hidrolik Basınç yükselticileri ile ilgili hesaplama uygulamaları yapınız. yukarıda gösterilmiştir. 25 . Öneriler Bilgi yaprağında ki örneklerden faydalanınız. Birimler bilgi yaprağında.

Aşağıdakilerden hangisi güç birimidir? a)Joule b)Watt c)Bar d)Litre 26 .ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME 1-Aşağıdakilerden hangisi basınç yükselticilerin üstünlüğüdür? a) Yüksek basıncı koruması b)Karmaşık kontrollere gerek duymaması c)Düşük güç tüketimli olması d)Hepsi 2-Akışkanların basıncını 2 katına yükselten cihazlara ne denir? a)Basınç yükseltici b)Silindir c)Pompa d)Hiçbiri 3-Aşağıdakilerden hangisi basınç birimidir? a)Joule b)Watt c)Bar d)Litre 4.

Aşağıdakilerden hangisi hacim birimidir? a)Joule b)Watt c)Bar d)Litre 27 .5.Aşağıdakilerden hangisi iş birimidir? a)Joule b)Watt c)Bar d)Litre 6.

28 .Doğru cevaplarınızın sayısını belirleyerek kendinizi test ediniz.CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 6 D A C B A D DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız.Hatalarınızı bilgi yapraklarına tekrar dönerek düzeltiniz.

çevrenizdeki bu tür iş yapan yerleri ziyaret ederek. öğreniniz ve pompalar hakkında bilgi alınız. 5. ARAŞTIRMA Hidrolik devre elemanlarını.ÖĞRENME FAALİYETİ-5 ÖĞRENME FAALİYETİ-5 AMAÇ Bu bilgi yaprağında hidrolik devrelerin ana kısımları ve pompalar hakkında bilgi sahibi olacaksınız.1. Hidrolik Devrelerin Ana Kısımları Hidrolik devrenin ana kısımları şunlardır: Yağ deposu Hidrolik pompalar Hidrolik silindirler Hidrolik motorlar Valfler Hidrolik akümülatörler Bağlantı elemanları Sızdırmazlık elemanları Manometreler 29 .

Şekil 5. Hidrolik Devre Elemanlarının Kesit Ve Sembolle Gösterilmesi 30 .1.

1. emiş hattından basılan yağ geriye dönüşte ısındığından bu ısıyı dışarı atar. Yağ deposu. Yağ deposunun ölçüsünün. Sistemden geçen toz.2. seviye göstergesi Termometre Yağ deposunun içinde emiş hattında basılan ve geriye dönen yağın ayrılmasını sağlayan bir perde ile emiş filtresi ve emiş borusu bulunur.5. tortu gibi maddeler dönüş filtreleri vasıtası ile temizlenir. 31 .3’ de görülmektedir.2’ de depo ise 5.Yağ deposu kesiti şekil 5. pislik. Şekil 5.2. hidrolik sistemde dolaşan yağın debisinin 3 5 kat fazlası oranında olması gerekmektedir.2: Yağ Deposu Ve Elemanları Şekil 5. Tanımı ve sembolü : Hidrolik sistemlerde en önemli enerji kaynağı olan sıvıların içinde depolandığı kaba yağ deposu veya yağ tankı denir.3: Endüstriyel Amaçlar İçin Büyük Tank Yağ tankı Ara perde Emiş filtresi Emiş hattı Dönüş hattı Boşaltma deliği Gözetleme deliği Kapak Pompa Elektrik motoru Max . ve min. Yağ Deposu 5. Depoda yağ hem dinlenir hem de depodaki filtre tarafından temizlenir.

Ekonomik olmalıdır.tortu vb. uç kısmı depo içinde kalacak şekilde monte edilir. Yağ Isıtıcıları: Hidrolik sistemin çalışma ortamına göre. Yağ sıcaklığının sıfır derecenin altına düşmesi yağın akıcılığı azaltıp viskozitesini arttırır. malzemeleri süzerek emiş hattından.2.Hidrolik sistemlerin yağ deposu 1. Depoda dönüş borusu tarafında eğim olmalıdır. Yağ Deposu Seçiminde Önemli Noktalar: Depo kapasitesi sistem için yeterli ölçüde olmalıdır. sistemden dönen yağ ile emiş borusu arasında plaka biçiminde yerleştirilen delikli bir sac malzemeden imal edilmiştir. talaş. Verim düşer.3 mm kalınlığında asit türü bileşiklere ve korozyona dayanımlı çelik saclardan yapılmalıdır. bilhassa kış aylarında veya ortam sıcaklığının düşük olması durumunda. depodaki yağ sıcaklığı düşebilir. Kolay sökülür takılır olmalıdır.5 . Şekil 5. Büyük kapasiteli sistemlerde ısınma gerekli olacağından depoya ısıtıcı takılmalıdır. Emiş ve dönüş boruları arasında türbülansı önleyerek yağın hızını azaltır. Yağ seviyesini gösteren kapak bulunmalıdır.4’ örneği görülen yağ ısıtıcıları elektrik devresi hareket alırlar. Depoya dönen yağın içindeki metal parçacıklarını ayırabilen mıknatıslı (manyetik) ayırıcı olmalıdır. Örneğin uçaklarda hassas devre elemanları soğuk ortamlarda ısınınıncaya kadar beklenir. Yağ ısıtıcıları emiş hattına pompadan önce depo üzerine. 5. sisteme temiz yağ gönderilmesini sağlar. Yağ boşaltma deliği bulunmalıdır. Deponun tabanı yağın kolay boşalmasını sağlamak için eğimli olmalıdır.5 katı kadar yukarıda monte edilmelidir. sistem çalışmaz. Hidrolik devreli düzenler genel olarak +80 oC ile .50 oC arasında çalı-şabilecek şekilde tasarlanmışlardır.2. Boru uçları 45° eğimli kesilmelidir. Emiş ve dönüş boruları depo tabanından boru çapının 22. 5. Sızıntı yapmamalıdır. Hidrolik sistemlerde depodaki yağın bulunduğu veya çalıştığı ortama göre ısıtıcı ve soğutucular gerekebilir. 32 . . Filtre ise sistemden dönen yağın içindeki pislik. Rezistans ile ısıtma sağlanır ve sıcaklık ayarı yapılabilir.2.3. Ara perde.

b-Hava üflemeli soğutucular.Şekil 5. Şekil 5. sistemde yağın azalmasına ve verimin düşmesine neden olur Bu sakıncayı ortadan kaldırmak için yağ soğutucuları kullanılır. Yağın viskozitesi düşer. Sürekli olan yağ kaçakları.2.5’ görüldüğü gibi. akıcılık oranı artar. Bundan dolayı sürtünen.5: Hidrolik Devrelerde Su Sistemli Yağ Soğutucuları 33 . Sistemde dolaşan yağ böylece soğutulmuş olur.4: Hidrolik Yağ Isıtıcısı 5. beraber çalışan parçalar arasında yağ filmi tabakası azalır.4. Şekil 5. Yağ Soğutucuları: Soğuk ortamların tersine çok sıcak ortamlarda çalışan hidrolik devrelerde akışkanın sıcaklığı yükselir. Hatta yağ kaçakları ve sızıntılar olabilir. Soğutucuların montajı depodaki dönüş borusu üzerine yapılır. İki çeşit soğutucu vardır: a-Su ile çalışan soğutucular.

vantilatör ile hava üfleyerek soğuma gerçekleştirilir. Resim 5.6 da görüldüğü gibi.2-Hava Üflemeli Soğutucu Hidrolik sistemlerde borunun içinden geçen akışkana.1.5’ te dönüş hattına monte edilmiş su ile çalışan soğutucu görülmektedir.2.4.7: Hidrolik Sistemlerde Isıtıcı ve Soğutucunun Montajı 34 . Böylece akışkanın soğuması sağlanmış olur. 5. Şekil 5. Şekil 5.6: Hava Üflemeli Yağ Soğutucu Şekil 5.5.2. Su İle Çalışan Soğutucular: Soğutucu düzeninin içinde akışkan yan yana sıralanmış çok sayıda boru içinden geçerken boruların dış yüzeylerinde soğuk suyun dolaşması sağlanır.4. Hidrolik sistemlerde su ile çalışan soğutucular yaygın olarak kullanılır.

2. Eksenel pistonlu pompalar 5. 5. Tanımı ve Sembolü: Şekil 5. Sabit Kapasiteli Pompalar Depodan aldığı akışkana hiç değişmeksizin sabit debide basınç yaptırarak çalışan pompalardır.3. kapasitelerine. Böylelikle sistemin ve piyasanın isteklerine cevap verilmiş olur.1. Hidrolik Pompa Çeşitleri: Hidrolik pompalar çalışma prensiplerine. Pistonlu pompalar • Eksenel pistonlu pompalar • Radyal pistonlu pompalar • Pistonlu el pompaları. Paletli pompalar 2. Akışkanın debisi ve çalışma basıncı önceden hesaplamalar yapılarak bulunur.8 Hidrolik Pompa Sembolü Elektrik motorundan aldığı hareketle depodaki yağı emerek büyük bir basınç üretip mekanik enerjiyi hidrolik enerjiye çeviren elemanlardır. Pompalar.1. Pompa seçimi yapılırken sistemin ihtiyaçlarına uygun olanı seçilmelidir. 35 . Hidrolik Pompalar 5. Pompalar çalıştıkları sürece sabit debide basınç elde etmek için kullanılırlar. a.3.Sabit Debili Pompalar Dişli çarklı pompalar • İçten dişli çarklı pompalar • İçten eksantrik dişli çarklı pompalar Paletli pompalar Değişken Kapasiteli (Debili) Pompalar) 1. basınç ölçülerine ve debilerine göre çeşitleri şunlardır. Hidrolik sistemin ihtiyaçlarına göre kapasiteleri farklı biçimde tasarlanır.3.3. Pompalar hidrostatik prensiplere göre çalıştıklarından akışkanı depodan emerek büyük bir basınca dönüştürürler. Aksi halde sistem verimli çalışmaz.2.5. hidrolik sistemin özelliklerine ve çalışma sistemlerine göre yapılır.

Bu durumda meydana gelecek basınç.1. debi ile çalışır.3. Helisel dişli çarklar ve bilyeli yataklamalarla sessiz çalışır. Orta basınçlarda düşük hacimlerde büyük güç elde edilebilir.250 bar çalışma basıncında çalışır. 35 . Dişli çapı ve diş derinliği daha fazla basınç elde edilmesine etki eder (Şekil 5.5. içten dişli çarklı pompalar ve içten eksantrik dişli çarklı pompalar. Tozlu ve kirli ortamlarda rahatlıkla çalışır. Dişli Çarklı Pompalar: Birbirleriyle beraber çalışan iki düz dişli çarktan ibaret olup yapıları basittir. bakımı kolaydır.8). Dişli çarklı pompaların. Elektrik motorundan aldığı hareketle depodan emdiği yağı dişlilerin dişleri arasından geçirerek büyük bir basınca dönüştürme prensibi ile çalışırlar. Akışkanı depodaki atmosfer basıncının etkisiyle diş boşluklarına doldurarak çıkış kısmından basınçla iter. Dişli Çarklı Pompaların Özellikleri: 1400 .100 cm3/dev. dişlilerin dönme hızına bağlıdır.8: Dişli Çarklı Pompa Kesiti Şekil 5.1. Basit yapılı oldukları için maliyetleri düşük.2. Dişli çarklar aşınmaya karşı sementasyon çeliğinden yapılır. Basınçlı yağ çıkışı Yağın taşınması Sıvı giriş Şekil 5. olmak üzere iki çeşidi vardır: 36 .2800 dev/dak ile çalışabilirler.8' te görüldüğü gibi dişli çarklar ok yönünde dönerek giriş kısmında boşluk (vakum) meydana getirir. 30 .

Bakım. gücü ve devir sayısı. Pompanın debisi. basınçla sisteme pompalanmış olur.9: İçten Dişli Çarklı Pompa Kesiti • İçten Eksantrik Dişli Çarklı Pompalar: Elektrik motoruna bağlı dişli çark ve çevredeki dişli çark farklı eksenlerde bulundukları için eksantrik bir şekilde çalışır. Çalışma sıcaklığının uygunluğu. Şekil 5.10) Şekil 5.Elektrik motoru. Gürültüsüz ve titreşimsiz oluşu. 37 .• İçten dişli çarklı pompalar Birbiri içinde çalışan iki dişli çarktan oluşur Şekil 5. Ekonomik olup olmadığı. Dönüş yönü değişebildiği için emiş ve basınç yönleri de değişebilir. miline bağlı dişli çarkın dönmesi ile kendi etrafındaki dişli çarkı döndürür.2.10: İçten Eksantrik Dişli Çarklı Pompa İçten eksantrik dişli çarklı pompalar. Dişli Pompa Seçiminde Önemli Faktörler: Çalışma basıncının sisteme uygunluğu.2.3. Depodan emilen sıvı. Boyutlarının uygunluğu vb. sisteme basınçla gönderilir (Şekil 5. onarım ve montaj kolaylığı.9’ görüldüğü gibi. 5. düşük basınç ve yüksek debi ile çalışması gereken sistemlere uygulanır. gibi faktörler göz önünde bulundurulur. Dişler arasına giren akışkan.1.

b × . bölüm dairesinin çapına ve devir sayısına bağlı olarak değişmektedir.5 Radyan/sn b = 30 mm = 3cm h = 10 mm = 1 cm Istenilenler : Q =? W=? Q = Do . Dişli çarklı pompalarda debi. h × . 1 . Dişlinin bölüm dairesi çapı 75 mm .3. b .3.14 × = Radyan /sn 60 W= 146. Pompa debisi ne olur? Verilenler N = 1400 dev/dk D0 = W=2 ×π × 75 mm = 7. Dişli Çarklı Pompalarda Debi Hesaplanması Dişli çarklı pompalarda debi.1.5 .5. W = cm3/ sn Q = 7. h .11: Dişli Çark Şekil 5. W = cm3 / sn bu formülde Q = Dişli çarklı pompanın debisi (cm3/sn) Do= Dişli çark bölüm dairesi çapı (cm) b = Dişli çark genişliği (cm) h = Diş yüksekliği (cm) W = Açısal hız. W = 2 × π × n 60 (Radyan/s ) Şekil 5. şu formülle bulunur: Q=Do × . 146.2 cm3/ sn bulunur 38 . 3 .5 cm n = Radyan / sn 60 1400 W = 2 × 3.2.12:Dişli Çarkların Yerleştirilişi Örnek Problem: Dişli Çarklı bir pompada pompa mili 1400 dev/dk ile dönmektedir. diş genişliğine dişlerin yüksekliğine.diş genişliği 30 mm ve diş yüksekliği 10 mm' dir.5 Q = 3296.

3. Sabit ve Değişken Kapasiteli Paletli Pompalar 5.3. İçten Eksantrik Dişli Çarklı Pompalarda Debi Hesabı: İçten eksantrik dişli çarklı pompalarda debi hesabı değişik formülle bulunur. 39 . Yalnız yapılışlarının hassas oluşu ve işçiliklerinin fazla olmasından dolayı pahalıdır. Dönen paletler.1.2. Orta basınçta çalışması gereken yerlerde başarı ile uygulanırlar. Burada D01 = Büyük dişlinin bölüm dairesi çapı (cm) D02 = Küçük dişlinin bölüm dairesi çapı (cm) W1 = Büyük dişlinin açısal hızı (rad/s) W2 = Küçük dişlinin açısal hızı (rad/s) b = Dişli genişliği (cm) h = Diş yüksekliği (cm) Q = Dişli çark pompa debisi (cm3/s) Değişken Kapasiteli Paletli Pompalar Şekil 5.5.4. Basılan akışkanın hacimsel küçülme ile basılması prensibi yönünden dişli çarklı pompalardan farkları yoktur.Paletli Pompalar: Dairesel bir rotorun içerisine yerleştirilen eksantrik bir kovan ve paletlerden oluşur. W1 = D02 × .13:. merkezkaç kuvvetinin tesiri ile kendi kanalları içinde eksantrikliğe uygun olarak. Her iki dişli çarkın çapları farklı olduğu için dönme hızları da farklı olacağından : D01 × . beraberinde getirdikleri akışkanı da sürükleyerek basınç hattından sisteme gönderirler.2. Q = (D01 × W1 + D02 × W2) × b × h = cm3/s Q = 2 × D01 × W1 × b × h = cm3/s olur. Paletler rotorun etrafındaki kanallara uygun bir toleransla alıştırılmışlardır.2.ok yönünde (Şekil 5.13) hareket ederler. Rotor döndükçe kanalların içindeki hareketli paletler.W2 bağıntısı yazılabilir.

Sabit olan tiplerin rotor kısmı sabit olduğu için. Şekil 5.3. Devreye uygun yağ kullanmak gerekir. Devirleri 1000 . Paletli Pompa Özellikleri: Çalışma basınçları 160 bar ve debileri 180 .1Paletli Pompa Çeşitleri: Paletli pompalar.2. olarak iki tipte yapılırlar.2.' dır. Dolayısıyla değişken tiplerin debileri de değişkendir. sabit kapasiteli.2.14: Paletli Pompada Debi Hesabı ve Elemanları 5. % 70 verimle çalışırlar. Boyutları küçüktür. Sürtünmeden dolayı kayıplar fazladır.3.3.3000 devir/dk.2.13) .2. Gürültüsüz ve titreşimsiz çalışma özellikleri vardır. Pompa iç yapısından dolayı kaçaklar fazladır. sabit ve değişken kapasiteli.2.3.η ( l/dk) 5. 2 × π × h × b × n × ( d + h) (l/dk) 1000 Gerçek debi = Q = Qt. Paletli Pompalarda Debi Hesabı: Teorik olarak debi =Qt= Bu formülde: t Qt = Teorik debi (l/dk ) Q = Gerçek debi (l/dk b = Paletin genişligi (cm) n = Pompa mili devir sayısı d = Rotorun çapı (cm) η = % olarak verimlilik 40 .2. Değişken olan tiplerin rotor ekseni değişebilmektedir (Şekil 5.5. denilmiştir.450 l/dk' dır. İşçilikleri fazladır.

14 × (30 + 15)+0. b = 20 cm .Pompanın bir devirde bastığı akışkan miktarı ise şu formülle bulunur: V = 2 × e × b × [π × (R + r) +s × n](cm) . R = 30 cm . 1 cm . b) Paletli pompanın bir devirde bastığı akışkan miktarını bulunuz. ή = % 70 e = 10 cm . olan paletli pompanın rotor çapı 20 cm paletin kursu 10 cm' dir.70 = 36.1 cm olup gövde iç çapı 30 cm' dir.92 l/dk b) V = 2 × e × b × [π × ( R +r )+s × n] cm3 V = 2 × 10 × 20 × [3.Pompa % 70 verimle çalışmaktadır.) = 52752 × 0. Q = ?.14 × 10 × 20 × 1400 × (20 + 10) = = 52752 l/dk 1000 1000 Q = Qt × η (l/dk. d = 20 cm . İstenilenler: Qt = ?. s = O. h = 10 cm .3)=112520 V= 112520 cm3/dk a) Qt = 41 . V=? 2 × π × h × b × n × (d + h) 2 × 3. Buna göre : a) Paletli pompanın debisini. Palet eksen kaçıklığı 10 cm.genişliği 20 cm ve kalınlığı 0. Verilenler: n = 1400 devir/dk. r = 30/2 = 15 cm.14 × (45)+ 140]= 400 × (281. . bu formülde V = Pompanın bir devirde bastığı akışkan miktarı (cm3) e = Eksen kaçıklığı (cm) b = Palet genişliği (cm) R = Gövde iç yarıçapı (cm) r = Rotor yarıçapı (cm) s = Palet kalınlığı (cm) n = Pompa mili devir sayısı Örnek Problem: Devir sayısı 1400 devir/dk.1 × 1400 ] V =400 × [3.

Eksenel pistonlu pompalar. 1200 bar' a kadar değişebilen basınç üretirler.15 görülmektedir.Pistonlu Pompalar: Pistonlu pompaların üç çeşidi vardır: • Eksenel pistonlu pompalar.16 görüldüğü gibi Eksantrik milin kaçıklığı kadar pistonlarda kurs ayarı yapılabilir. Eksenel Pistonlu pompa Şekil 5. piston bloku içerisinde hareket ederek çalışırlar.3.2.. Genel olarak iri gövdeli olup gürültülü çalışır Şekil 5. • Radyal pistonlu pompalar.15: Eksenel Pistonlu Pompa Kesiti Radyal Pistonlu Pompalar: Eksantrik olarak dönen bir milin etrafına pistonlar dikey olarak yerleştirilmiştir. Piston blokunun açısı ayarlanabilir. • Pistonlu el pompaları. debileri istenilen değerlere ayarlanabilir.5.3. Eksenel Pistonlu Pompalar: Pistonlar bir gövde içinde yataklanmış ve dönme hareketleri yapan bir. eksen kaçıklığı ölçüsü azaltılarak veya artırılarak yapılabilir Şekil 5.Şekil 5. Pistonların kursları büyütülüp küçültülerek. Radyal pistonlu pompalarda debi ayarı. değişik kapasitelerde yapılmalarına rağmen.16: Radyal Pistonlu Pompa Kesiti 42 .

43 . Elektrik motorunun dönmesi ile dişleri arasına aldıkları akışkanı basınç yaparak sisteme gönderirler.Pistonlu El Pompaları: El pompaları. Burada meydana gelen basınç. hacimsel büyüme veya hacimsel küçülme esasına dayanır. montaj sırasında dikkat edilmelidir.1: Pistonlu El Pompası Kesiti ve Yük Kaldırma Prensibi 5. ani elektrik kesilmeleri ya da sistemin devre dışı kalması gibi durumlarda kullanılırlar. Pompayı monte etmeden ve çalıştırmadan bazı kontroller gerçekleştirilmelidir.3. b) Elektrik motoru dönüş yönü ile pompanın dönüş yönüne.5 litre kadar yağ konulmalıdır. c) Sistemdeki emiş ve dönüş hattındaki valfler açık olmalıdır. Boru çapları küçüldükçe basınç artar. basınç meydana gelir. elektrik motorundan aldıkları mekanik enerji ile çalışırlar. Akışkanın depodan emilmesi hacimsel büyüme. Şekil 5. ç) Filtrelerin temiz olmalıdır.3.17). Dişli çarklı pompalara paralel olarak takılırlar. el presleri ve çeşitli basit mekanik uygulamalarda başarı ile kullanılır. uçaklarda iniş takımlarının açılmaması durumlarında faaliyete geçirilerek kazalar önlenmiş olur (Şekil 5. Bu kontroller şunlardır: a) Pompanın içinde hava düşmesini önlemek için pompayı çalıştırmadan önce basınç borusu kısmından 1 . Akışkanın sisteme basınçla gönderilmesi sırasında boru çaplarının büyük veya küçük olması basınca etki eder. El pompalarının yapıları basit olup emme-basma esasına göre çalışırlar. Örneğin tezgahlarda işlerin yarım kalması. El pompalarının kolu hareket ettirildiği zaman emiş hattından gelen sıvı bilyenin açılması ile basınç hattına geçerek oradan basınçla gönderilir. sisteme basınçla gönderilmesi sonucu hacimsel küçülme olduğundan. Kriko.1. Pompaların Çalışma Prensibi: Pompalar.

Bu yüzden elektrik motorundan elde edilen gücün bir kısmı kaybolur.98 civarındadır.Pompalarda Verimlilik: Pompaların verimli çalışması için üretici firmaların önerilerine uyulmalıdır. Aşağıdaki tabloda en çok kullanılan sabit debili pompaların tanımlanan büyüklükleri verilmiştir.1: Sabit Debili Pompaların Tanıtım Ölçüleri ve Büyüklükleri 44 . Pompalar çalışma esnasında birbiri üzerinden kayarak veya sürtünerek çalıştıkları için sürtünme verim kaybına neden olur. Pompaların parçalarının hassas toleranslarla alıştırılmış olması ve düzgün monte edilmesi verim kaybını önleyecektir. basınç düşmesini önleyecek ve verimi arttıracaktır.4. Genel olarak pompaların verimleri % 70 .5. Ayrıca depo ile pompa girişi arasındaki mesafenin iyi ayarlanmış olması.3. Tablo 5.

η = G1 η = % olarak verim Elektrik motorunun gücü P = G = Pompaya etki eden güç (kW) ( kilowatt ) G1 = Elektrik motorunun gücü (kW) Q = Pompanın debisi (cm3/dk ) P = Pompanın çalışma basıncı (Newton/cm2 = N/cm2 ) V = Pompadan geçen akışkan miktan (cm/dev) n= Pompa devir sayısı (dev/dk ) Pompalarda verimlilik hesaplanması yapılırken aşağıdaki değerler göz önünde bulundurulur.6 Watt = 10. η =? G = Q × P = 40 000 × 1600 = 64 × 106 = Ncm/dk 1 Ncm/dk = 1/60 × 100 Nm/sn = 1/6000 Watt eder. η = G1 16 G= 45 . Bu formülde. 64 × 10 6 = = 10666 Nm/s = 1066.6 kW 6000 10. G = Q × P değerleri ile hesaplan".6 G = = 0. 1000 Q × 1000 Pompanındevir sayısı = n V ×η G . Pompanın verimi ne olur ? Verilenler: Q = 40 l/dk = 40 000 cm3/dk .66 = % 66 verimle çalışmaktadır. P = 160 bar = 1600 N/cm2 G1 = 16 kW İstenilenler: G =?. Pompaya bağlı elektrik motorunun gücü 16 kW' tır.Q×G 450 ×η Q× P kw = bar = HP 600 ×η Q 450 × 17 V × n ×η Pompanın debisi= Q = = l / dak . Örnek Problem: 160 bar çalışma basıncı ile çalışan pompanın debisi 40 l / dk dır.

c) Pompanın çalışma basıncı.5. e) Gürültüsüz çalışması.7. Hidrolik pompa seçimi yapılırken dikkat edilecek noktalar şunlardır: a) Pompanın gücünün yeterli olması.3.5. kullanılan akışkanın viskozitesine (akıcılığına) bağlıdır. veya l/dk. f) Boyutlarının az yer kaplaması. kullanılır.Borunun belli kesitinden1 dakikada 1 litre akışkan geçmesi durumunda. Pompalarda Debinin Tanımı: Debi : Hidrolik sistemde pompanın birim zamanda sisteme göndermiş olduğu akışkan miktarına denir.3. b) Pompanın debisinin yeterli olması. Sistemde yeterli soğutmayı sağlayabilmelidir. . Pompanın verimli ve uyumlu çalışabilmesi için akışkanda aranan özellikler şunlardır: Pompada kullanılan akışkanın film dayanıklılığı (yapışkanlık özelliği) istenilen değerlerde olmalıdır. Sistemde meydana gelebilecek basınçlara karşı dayanıklı olmalıdır.6. Hidrolikte debi birimi olarak cm3/dk. 5. onarım ve montajının kolay olması gerekmektedir. h) Bakım. d) Çalışma ortamı sıcaklığının uygunluğu.3. dm3/dk. g) Ekonomik olup olmadığı. Uzun süre özelliklerini yitirmeden çalışabilmelidir. 46 . ç) Pompanın devir sayısı ve dönüş yönü. Pompa Seçimi: Hidrolik sistemlerde pompa seçimi yapılırken sistemin ihtiyaçlarına cevap veren pompalar seçilmelidir. akışkanın debisi l/dk. dır denilir. Pompa ve Akışkan Uyumu: Pompa ve akışkanın birbirine uyum sağlayabilmesi. 5. Viskozitesi uygun olmalıdır.

Pompalarda debiyi tanımlayınız ve hesaplaplayınız. Paletli pompalarda debi hesaplamaları yapınız. Hidrolik pompaların debi hesaplamalarını yapınız.UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ İşlem Basamakları Öneriler • • • • Bilgi yapraklarındaki örneklerden Dişli çarklı pompalarda debi faydalanınız. hesaplamaları yapınız. 47 .

ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME 1-Aşağıdakilerden hangisi hidrolik devrelerin ana kısımlarından değildir? a)Yağ deposu b)Hidrolik pompalar c)Valfler d)Manyetik şalterler 2-Yağ deposunun ölçüsü sistemde dolaşan yağın debisinin kaç katı oranında olmalıdır? a) 3-5 kat fazla b) 2 kat fazla c)3-5 kat az d) 2 kat az 3-Aşağıdakilerden hangisi hidrolik pompalardan değildir? a)Pistonlu pompalar b)Paletli pompalar c)Diyaframlı pompalar d)Dişli çarklı pompalar 4-Dişli çarklı pompalar enfazla ne kadar basınca dayanabilirler? a)10 bar b)250 bar c) 500 bar d)750 bar 5-Aşağıdakilerden hangisi paletli pompaların dezavantajıdır? a)Gürültülü çalışırlar b)Fazla titreşim yaparlar c)Kaçak fazla olur d)Devirleri çok düşüktür . 48 .

6-Genel olarak pompa verimleri ne kadardır? a) % 70-98 b) % 10-25 c) % 25-45 d) % 50-70 7-Sıvıların akışkanlık ölçüsünü ifade eden terim hangisidir? A)Galon b) Viskozite c) Litre d) Devir sayısı 49 .

50 .Doğru cevaplarınızın sayısını belirleyerek kendinizi test ediniz.CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 6 7 D A C B C A B DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız.Hatalarınızı bilgi yapraklarına tekrar dönerek düzeltiniz.

HİDROLİK SİLİNDİRLER 6. Bildiğimiz kamlı dişli çarklı biyel .1 ).1: Hidrolik Silindir Kesiti ve Elemanları 6.2 Hidrolik Silindirin Elemanları: a) Silindir gömleği b) Piston c) Piston kolu d) Sızdırmazlık elemanları e) Kapaklar 51 . Şekil 6.geri hareket ederek çalışırlar.ÖĞRENME FAALİYETİ-6 ÖĞRENME FAALİYETİ-6 AMAÇ Bu bilgi yaprağında hidrolil silindirler ile lgili hesaplamaları yapmayı öğreneceksiniz.1 Görevleri ve Sembolü: Hidrolik sistemlerde doğrusal hareket elde etmek için kullanılan devre elemanlarıdır. Hidrolik enerjiyi doğrusal olarak mekanik enerjiye dönüştüren elemanlardır.manivelalı mekanik doğrusal hareketleri hidrolik sistemlerde basınçlı akışkanın gücü ile alternatif doğrusal harekete dönüştürürler (Şekil 6. ARAŞTIRMA Hidrolik silindirlerin ne şekilde üretildiklerini çevrenizde üretim yapan işyerlerinde incelemeler yaparak öğreniniz. Düzenli biçimde ileri . 6.

Silindir gömlekleri hangi gereçten yapılırsa yapılsın iç yüzeyi iyi işlenmiş ve honlanmış olmalıdır.Silindirlerin Et Kalınlığı Hesabı: Silindirlerde et kalınlığı hesabı yapılırken en yüksek basınca dayanabilecek şekilde tasarlanır. Soğuk çekilmiş boruların iç yüzeyleri taşlanarak honlama işlemine tabi tutulursa silindir gömleği olarak kullanılması mümkündür.Silindir Gömleği: Yapısı Kullanıldıkları yerin özelliklerine göre dökme çelik. İyi verim alabilmek için silindir gömleği ile piston arasındaki sürtünme en aza indirilmelidir. Şekil 6. Boyuna kesit alınarak yapılan hesaplamalar enine kesit hesaplamalarından daha dayanıklı olurlar.:. Şekil 6.2. Silindir Gömleklerinin Enine ve Boyuna Kesiti 52 .Şekil 6.2).Yüksek basınca maruz kalan silindirierin enine ve boyuna kesit ölçüleri hesaplanmalıdır.3 ‘ silindir gömleklerinin enine ve boyuna kesitleri gösterilmiştir.2.1.2.6. Aksi halde sızdırma ve kaçaklardan dolayı verim düşer (Şekil 6.2: Silindir Gömlek Kesiti 6. Korozyona karşı dayanıklılık için çıkan sonuçlara (c) sabit değeri eklenmelidir. dökme demir ve alaşımlı çelik borulardan imal edilir.

L = 160 mm = 16 cm. Silindir gereci emniyet gerilmesi 600 kg / cm 2 olduğuna göre a) Silindirin et kalınlığını. Boyuna kesitteki et kalmllğı değeri fazla çıkacağmdan boyuna kesit hesaplamalan tercih edilmelidir. F = ó çem × A (kg) Enine kesitte et kalınlığı = e= P×d (cm) 4 × σ çem P×d + c (cm) 4 × σ çem Boyuna kesit alanı = A = 2. P = 40 kg / cm2 ó çem = 600 kg /cm 2 (emniyetli çekme gerilmesi) e=? A=? F=? istenilen/er : 53 . akma çelikten bir silindirin 40 kg / cm2 basınçta çalışması isteniyor.Silindirlerin et kalınlığı ve diğer değer hesapları yapılırken aşağıdaki formüllerden yararlanılır. c) Silindire etki eden kuvveti bulunuz. b) Silindir kesit alanını. ó çem = F A kg / cm2. L ( cm2) bu formüllerde Boyuna kesitte et kalınlığı = e = d D e P A F ó çem c = Silindir iç çapı (cm) = Silindir dış çapı (cm) = Silindir et kalınlığı (cm) = Çalışma basıncı (kg / cm2 ) = Kesit alanı (cm2) = Silindire etki eden kuvvet (kg) = Emniyetli çekme gerilmesi (kg / cm2 ) = Korozyon için sabit sayı = O. Örnek Problem: Çapı 120 mm uzunluğu 160 mm olan. 1 eklenmelidir. e . Verilenler : d = 120 mm.

Şekil 6.2. 1 = 0. = 5 mm ' dir. Pistonun hızlı hareket etmesi için silindire giren akışkanın miktarını artırmak gerekir.5 cm.1. 2 × σ çem 2 × 600 A = 2 × e × L = 2 × 0.geri şeklinde çalışan hidrolik silindirin önemli bir elemanıdır. 6. piston koluna bağlanmış bir elemandır. Piston Hızı: Piston hızı. Büyük ölçülü olanları dökme demir veya dökme çelikten üretilirler. bronz ve pirinçten imal edilirler. Kolay hareket ederek çalışırlar. silindire giren akışkanın miktarı ya da pompanın debisine göre ayarlanır.a) e= P×d 40 × 12 +c= + O.4). Çapları (d) silindir gömleği iç çapından (d1) biraz küçük tutulur. 54 . Piston üzerine takılan sızdırmazlık elemanlarının aşınması durumunda yağ kaçakları art-maya başlar ve verim düşerek güç kaybı oluşur.4’ görülmektedir.2. Hareketleri ileri .Piston Yapısı: Silindir gömleği içinde sızdırmazlık elemanı ile beraber çalışan. Sürekli yağlandıklarından korozyona karşı kendiliğinden korunmuş olurlar (Şekil 6. ó çem = F A F = ó çem × A = 600 × 16 = 9600 kg 'dır. Aşınan. b) c).5 × 16 = 16 cm2' dir.4: Piston ve Piston Kolu Kesiti Gereçleri genel olarak alüminyum. Sürtünme ve aşınma olmaması için üzerine sızdırmazlık elemanları geçirilerek bir noktadan sürtünmesi sağlanır. yıpranan sızdırmazlık elemanları yenisi ile değişimi sağlanır. Şekil 6.

A1 = 0.5 )? Verilenler: Q = 10 l/ dk = 10000 cm3 d1 = 40 mm = 4 cm d2 = 10 mm = 1 cm.49 m/dak 2 2 0. ) V = Pistonun giderken yol aldığı hacim (dm3) d = Piston çapı (cm) h = Piston kurs boyu (cm) 55 . Pistonun hareketli durumdaki hızı ne olur (Şekil 6. Eğer akışkan düzensiz akıyorsa sürtünmeden dolayı kayıplar artar ve pistonun hızı düşer. V= Q cm / dk bu A V = Piston hızı (cm/dk Q = Akışkanm debisi (cm3/dk A = Silindir kesit a/anı (cm 2 π ×d2 A= =0.785 × d2 4 Örnek Problem: Pompa debisi 10 l / dk olan bir pistonun çapı 40 mm ve piston kolu çapı 10 mm 'dir. Akışkanın viskozitesi de piston hızına etki eder. Pistonun Kursunu Tamamlama Zamanı Pistonun kursunu ne kadar zamanda tamamlayacağı şu formülle bulunur.Pistonun hızını azaltmak için ise akış miktarı azaltılmalıdır.785 × (4 2 − 12 ) olarak bulunur.96 m/dak 2 A1 0.785 × 4 2 10000 10000 V2= = == 849.785 × d2 A2 = 0.d22 ) V1= İstenilenler: V1 =? V2 = ? 10000 Q 10000 = = = 796.785 × ( d12 .17 cm/dak = 7 .785 × d1 0. Akış miktarını ayarlamak için akış kontrol valfleri kullanılır. Q V = π × d2 × h (dm3) bu formülde t = Pistonun kursunu tamamlama zamanı (s) Q = Akışkanm debisi (l/dk.785 × (d 1 − d 2 ) 0.25 cm/dak =8. t= V (sn).

Q 15 Piston Kolu Silindirik çubuk şeklinde olup pistona bağlanarak çalışır.Örnek Problem: Debisi 15 l/dk olan bir silindirde pistonun taradığı hacim 7 dm3 tür. Pompanın ürettiği basınç kuvvetini iş yapılmak istenilen yerlere iletir. 4 d= L2 . kursunu ne kadar zamanda tamamlar? Verilenler: Q = 15 l / dk V = 7 dm 3 t= İstenilenler: t=? V 7 × 60 = = 28 sn dir.EKS 10 6 ( cm ) L = 10 3 F= Fk ( kg ) EKS = cm bu formüllerde: Kol uzunluğu d4 F . L2 .3 10 6 = 4 16200000 10 6 = 4 16.EKS d = Piston kolu çapı (cm) L = Piston kol boyu (cm) F = Piston kolunu fIambaja zorlayan kuvvet (kg) Fk = Piston kolunu nambaja zorlayan kritik kuvvet (kg) EKS = Emniyet katsayısı Örnek Problem: Uzunluğu 300 mm olan bir piston kolu 6000 kg' lık biı kuvvetin etkisinde.F . Kol emniyet katsayısı 3 olduğuna göre piston kol çapı ne olur? ı Verilenler : L = 300 mm = 30 cm F = 6000 kg EKS = 3 4 İstenilenler : d= ? 4 d= dir. kalıyor.600.EKS = 10 6 30 2.2 = 2 cm= 20 mm 56 .F . Piston.

bir yükün yukarı kaldırılması ve indirilmesi amacı ile pres tezgahlarında sıkma . Yükün kaldırılması Baskı P Geri dönüşü baskı ile Şekil 6.3.3. Pistonun diğer tarafında basma yayı bulunduğundan akışkanın basınç etkisi kalkınca yayın itme gücü ile piston eski konumuna gelir (Şekil 6. silindire bir taraftan girer ve pistonu hareket ettirir. Piston koluna bir iş yaptırmış olur. kullanıldıkları yerin özelliklerine ve çalışma şartlarına göre geliştirilmişlerdir. Tek etkili silindirler. Yükün yukarı kaldırılmasından sonra basıncın etkisi kalkınca yükün ağırlığı ile kendiliğinden ilk konumuna gelir (Şekil 6.1.Hidrolik Silindir Çeşitleri: Hidrolik devrelerde kullanılan silindirler. Çalışma şartlarına göre silindirler şöyle çeşitleri: a)Tek etkili silindir b) Çift etkili silindirler c) Teleskopik silindir d) Yastıklı silindir e) Tandem silindir Şekil 6.1-Tek Etkili Silindir: Sıvı.7). taşlama tezgahlarında puntanın geriye çekilmesi işlemlerinde kullanılır.bükme.6: Tek Etkili Silindir KesitiŞekil 6.7: Tek Etkili Silindir ile Yük Kaldırılması 57 .6.5: Tek Etkili Silindir Sembolü 6.6).

8: Çift Etkili Silindir Kesiti ve Sembolü Çift etkili silindirlerin bir çeşidi de çift piston kollu silindirlerdir.yol sıvı çıkışı Şekil 6. Sızdırmaz eleman piston piston kolu Sızdırmaz eleman kapak 1 1.6. Pistonun hem ileri gidişinde hem de geriye dönüşünde iş yapılmış olur (Şekil 6.3. Çift etkili silindirler 2 yönlü çalışma yeteneğine sahiptir. çift etkili silindir denilir.2. yol sıvı girişi 2. 8).9). Silindirin diğer taraf-ındaki sıvının yolu depoya açıktır. Basınçlı sıvının silindire girişi ile piston hareket eder ve işlem yapılmış olur.9: Çift Etkili Çift Kollu Silindir Kesiti ve Sembolü 58 . Sızdırmaz eleman piston piston kolu Akışkan çıkışı 6. Bunlara çift kollu.Çift Etkili Silindir: Çift etkili silindirlerde basınçlı sıvı bir taraftan girer diğer taraftan depoya döner (Şekil 6.

11). Elemanlan ve Yastıklama İşleminin Yapılışı 6. Bu silindirlerde piston.1. (Şekil 6. yerlerde kullanılır (Şekil 6. Tek ve çift etkili olarak çalışma yeteneğine sahiptir.11: Yastıklı Silindir Kesiti. Şekil 6.Teleskopik Silindir: Birbiri içine geçmiş birden fazla silindirden oluşur. uçak sanayisinde ve hassas işlem gören endüstrilerde yaygın olarak tercih edilir. basınç iki taraftan çift yüzeye etki ettiği için.10: Teleskopik Silindir Kesiti ve Sembolü 6.4.10).3.Yastıklı Silindir: Hidrolik sistemlerde silindirlerin sessiz. Yastıklama neticesinde pistonun silindir uçlarına yaklaşıp geriye dönerken hızları kontrol altına alınır.5.12). Bu yatak yuvalarına “yastıklama” denilmektedir (Şekil 6.3. Genel olarak elektronik sanayisinde. gemilerin dümenlerinin iniş çıkışlarında vb. Şekil 6. silindirin uç kısımlarına yaklaştığı zaman uç kısımlardaki yataklamalardan dolayı yavaşlama sağlanmaktadır. 59 . büyük itme kuvvetlerinin gerektiği yerlerde tercih edilir.Tandem Silindir: İki veya daha fazla pistonun bir piston blokuna (aynı mil) bağlanması ile yapılan silindir şeklidir.1. gürültüsüz. ve titreşimsiz çalışması gereken yerlerde tercih nedenidir.6.3. Hidrolik silindirde.Bunlardan başka bayrak direği olarak.3.

Tek kollu silindirlerde iki tarafın kesit alanları farklıdır.13: Silindirlerde Kesitlere Göre İtme Kuvvetleri Değişikdir.Kapak Piston Piston kolu sızdırmaz eleman çıkış giriş çıkış Şekil 6. Bu kuvvet piston yüzeyinin büyüklüğüne bağlı olarak değişir.Silindirlerde Piston Itme Kuvveti Hidrolik silindirlerde pistona giren basınçlı sıvı.785 × (d 12 − d 2 ) (cm2) 60 . Pistonun çalışması esnasında verim kaybı da olabileceğinden hesaplamaları ona göre yapmak gerekmektedir.12: Tandem Silindir Kesiti. Şekil 6. piston yüzeyine kuvvet uygular.785 × d2 (cm2) ( ) 2 veya 0. Giriş tarafındaki itme kuvveti (F1) büyük olacaktır (Şekil 6. Piston kesit alanı küçüldükçe meydana gelen kuvvet küçülür.13).4. 6. F = P × A × η ( kg ) bu formülde F = Pistonun itme kuweti (N. bar) A = Silindir kesit alanı (cm2) η = Silindirin verimi % olarak A-A Kesitinde A = π ×d2 4 π × d12 − d 22 B-B Kesitinde A = 4 veya 0. kg) P = Çalışma basıncı (kg/cm2 . Elemanları ve Sembolü.

62 × 0.70 = 98907.Örnek Problem: Çapı 150 mm olan bir pistonun piston kol çapı 50 mm' dir.70=879200N'dir. Verilenler: İstenilenler: d1 = 150 mm = 15 cm F1 =? d2 = 50 mm = 5 cm F2 = ? P = 800 bar = 8000 N / cm2.785 × d2 (cm2) = 0.62 cm2 A2 = 0.785 × (d12.785 × (152 .2 N' dir.70 A1 = 0. 61 . Pistonun her iki tarafında oluşacak itme kuvvetini bulunuz. F2=P × A2 × η =8000 × 157 × 0.52) = 157 cm2 F1 = P × A1 × η = 800 × 176.d22) (cm2) = 0.785 × 152 = 176. Verimi % 70 olan tek kollu çift etkili silindirin çalışma basıncı 800 bar’dır. η = 0.

Öneriler Bilgi yapraklarındaki faydalanınız. 62 . Piston hızı hesaplamaları yapınız. örneklerden Pistonun itme ve çekme kuvveti hesaplamalarını yapınız. Piston kursu tamamlama hesplamalarını yapınız.UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ İşlem Basamakları • • • • Hidrolik silindir et kalınlığı hesaplamaları yapınız.

ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME 1-Hidrolik sistemlerde doğrusal hareket elde etmek için kullanılan devre elemanlarına ne denir? a)Pompa b)Piston c)Hidrolik silindir d)Valf 2-Aşağıdakilerden hangisi hidrolik silindirlerin elemanlarından değildir? a)Piston b)Pompa c)Silindir gömleği d)Piston kolu 3-Silindir gömlekleri aşağıdaki malzemelerden hangisinden imal edilirler? a)Alaşımlı çelik b)Demir c)Bakır d)Bronz 4-Aşağıdakilerden hangisi hidrolik silindir çeşitlerinden değildir? a)Tandem silindir b)Tek etkili silindir c)Teleskopik silindir d)Darbeli silindir 63 .

Doğru cevaplarınızın sayısını belirleyerek kendinizi test ediniz.CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 C B A D DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız.Hatalarınızı bilgi yapraklarına tekrar dönerek düzeltiniz. 64 .

ÖĞRENME FAALİYETİ-7 ÖĞRENME FAALİYETİ-7 AMAÇ Bu bilgi yaprağında hidrolik motorlar ile ilgili hesaplamaları öğreneceksiniz. 65 . Hidrolik motora giren sıvının miktarı ne kadar fazla olursa motorun devri o kadar yükselir. HİDROLİK MOTORLAR 7. basınçlı olarak girer. Basınçlı sıvı çıkışı Sıvı çıkışı Yağın taşınması Şekil 7. ARAŞTIRMA Hidrolik motorların ne amaçla üretildiklerini ve hidrolik uygulanılışlarını araştrınız. sistemleri aracılığı ile hidrolik enerjiyi dairesel harekete dönüştürür. Görevleri ve Sembolü: Hidrolik motorlar çalışma prensipleri bakımından hidrolik pompaların tersi bir sistemle çalışırlar.1. Hidrolik motorların ters yönde dönmesini sağlamak içinyön değiştirme valflerine baş vurulur. sistemlere 7. Basınçlı sıvı.1:Hidrolik Pompa Ve Motorlar Aynı Pensibe Göre Çalışırlar Hidrolik motorların devir sayıları. motora giren sıvının miktarına bağlıdır. Hidrolik pompaların aksine hidrolik motorlara sıvı.

Pistonlu motorlar (radyal ve eksenel) (Şekil 7.5).Motor gövdesi Dişliler Şekil 7. Paletli motorlar olmak üzere 3 tipte incelenir (Şekil 7.2. 2. 1.3 : Hidrolik Motor ile Döndürmesi Dairesel Hareket Elde Edilmesi Prensibi 7.4).4: Dişli Çark Sistemli Motorlar 66 .2 : Hidrolik Motorun Bir Elemam Şekil 7. 3. hidrolik pompalarda olduğu gibi çeşitlendirilir. Dişli çark sistemli motorlar (Resim 7.Hidrolik Motorların Çeşitleri: Hidrolik motorlar.8). Basınçlı sıvı girişi Şekil 7.

FTvve FN gibi kuvvetlere ayrışarak bir moment meydana getirir.) Şekil 7.7: Radyal Pistolu Motor 67 .6.5: Eksenel pistonlu motor ve çalışma prensibi (Eğik bir düzlem üzerinde kayan eksenel piston ve kendi ekseninde dönen bir tamburdan meydana gelir. F yönünde giren sıvı pistonu. iter.Şekil 7. Eğik Eksenel Pistonlu Motor Emme valfi Baskı yayı Piston Eksantrik mil piston dikey konumda Çıkış Şekil 7.

Döndürme momenti aşağıdaki formülle bulunur. gibi rakamlar düşük devir sayılır. Taşıtlarda. R (kgf. Bu oluşan moment hesaplanarak motor tipi tercihi yapılmalıdır.3. 7. Demir ve çelik sanayisinde. M = P. Haddehane ve döküm sanayisinde Ağır iş makinelerinde (greyder.4-Hidrolik Motorların Kullanım Alanları: Takım tezgâhlarında.Hidrolik Motorlarda Döndürme Momenti Ve Hesaplanması: Hidrolik motorlar dönerken döndürme momenti meydana gelir.m) veya (daN.Şekil 7.8 Paletli Motor Kesiti 7. Hidrolik motorların devir sayıları bakımından 100 devir/dk. Bu değerler 1000 devir/dk. Gemi sanayisinde. kepçe vb. 68 . gibi)yaygın kullanılır.m) M = Moment (döndürücü tesir) P = çevresel kuvvet (kgf). nın üzerine çıkmalıdır. (daN) R = çevresel yarıçap (m) Hidrolik motorların seçimi yapılırken bulunan değerlerden % 40 büyük değerler tercih edilmelidir.

fren yapma özellğine sahiptirler.7. Her tür makineye takılarak çalıştırılabilme özellikleri vardır. Debisi azaltılarak yavaşlatma. Harekete geçmeleri kolaydır. 69 . Dönmeye devam ederken hız değiştirme kolaylığı vardır. Yön değiştirme kolaylığı vardır. Hız ayarı kademesiz yapılabilir.5-Hidrolik Motorların Üstün Yönleri: Kullanım alanı yönünden ekonomiktirler.

70 .UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ İşlem Basamakları Hidrolik motorların döndürme momenti hesaplamalarını yapınız. Öneriler Bilgi yaprağındaki örneklemelerden faydalanınız.

ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME 1-Hidrolik enerjiyi dairesel harekete çeviren hidrolik sitem elemanı hangisidir? a)Pompa b)Hidrolik motorlar c)Hidrolik silindirler d) Depolar 2-Aşağıdakileden hangisi hidrolik motor çeşidi değildir? a)Dişli çarklı motorlar b)Pistonlu motorlar c)Paletli motorlar d) Diyaframlı pompalar 3-Hidrolik motorlarda devir sayıları en az ne olmalıdır? a)1000 dev/dak b)750 dev/dak c)500 dev/dak d) 250 dev/dak 4-Hidrolik motorlar aşağıdaki alanların hangisinde kullanılmaz? a)Demir sanayiinde b)Taşıtlarda c)Fırıncılıkta d) İş makinelarında 5-Aşağıdakilerden hangisi hidrolik motorların üstün yönlerinden değildir? a)Ekonomiktirler b)İlk hareketleri kolaydır c)Kademesiz hız ayarı yapılır d)Hiçbiri 71 .

Doğru cevaplarınızın sayısını belirleyerek kendinizi test ediniz. 72 .Hatalarınızı bilgi yapraklarına tekrar dönerek düzeltiniz.CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 B D A C D DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız.

hidrolik 73 . c) Akış (hız) kontrol valfleri. yönünü ve debisini kontrol eder. hidrolik motorların istenilen yönde dönmesini kontrol eder. yolunu açıp kapamak. sıvının yönünü kontrol etmektir. Yön Kontrol Valfleri: Yön kontrol valflerinin hidrolik sistemlerdeki görevi. d) Çek valfler olarak çeşitlendirilir. Elektroniğin gelişmesine paralel olarak programlanabilen.makinecilikte el değmeden yapılan otomasyon işlemleri örnek olarak gösterilebilir.1. ARAŞTIRMA Çevrenizde hidrolik sistemler ile iş yapan firmaları ziyaret ederek. Hidrolik sistemlerde akışkanın basıncını ayarlamak.Valflerin Görevleri: Valfler .2.Valf Çeşitleri: Hidrolik sistemlerde kullanılan valfler yaptıkları işlere göre a) Yön kontrol valfleri. b) Basınç kontrol valfleri. uzaktan kumanda edilebilen valfler hizmete sunulmuştur.1. Hidrolik sistemlerdeki silindirlerin istenilen yönde çalışmalarını. VALFLER Valfler. iş yapan elemanların istenilen yönde çalışmalarını sağlar.hidrolik sistemlerdeki sıvının basıncını. İşlemini tamamlayan sıvının depoya geri dönüşünü gerçekleştirir. 8. 8. 8. Sisteme istenilen yönlerde sıvı gönderir.2. sıvının istenilen yöne yöneltilmesini. Robot sistemli çalışan makineler. Hidrolik sisteme gönderilen basınç oranı valfler yardımı ile ayarlanır. Hidrolik sistemlerde hidrolik silindirlerin hareketini ileri-geri.ÖĞRENME FAALİYETİ-8 ÖĞRENME FAALİYETİ-8 AMAÇ Bu bilgi yaprağında valfler hakkında bilgi sahibi olacaksınız.yazılı ve görsel kaynakları araştırarak valflerin üretiliş amaçlarını ve kullanım alanlarını araştırınız. Çalışan. yönünü kontrol etmek için kullanılan devre elemanlarıdır. hidrolik sistemlerin en önemli elemanlarındandır. 8. uçaklarda otomatik olarak yapılan hareketler.

uzaktan kumandalı elektromanyetik valfler.1: Sürgülü Yön Kontrol Valfi Kesiti Şekil 8. Valfin 1. elektro . Yuvarlak (dönerli) yön kontrol valfleridir. Şekil 8. Sürgüleri. 74 .geri hareketleriyle olur. konumunda silindiri A yönünde.hidrolik valfler ve servo valfler üretilmiştir. piston ile silindir gömleği arasında sürtünen yüzeylerden oluşmaktadır Şekil 8. 3. Basınçlı sıvının sürgülü yön kontrol valfine girişi.sola yönlendirmekte kullanılırlar. hiçbir işlem olmaz. Sıvının yolu silindire açık (Pistonu A yönünde hareket ettirir). Valflerin seçiminde çevre şartları.1' de Birinci konumda sürgü geriye çekilmiş (A yönünde hareket oluşur). Sürgü ileriye itilmiş (B yönünde hareket oluşur ). 8.1. İstenildiği an yön değiştirme kolaylığı sağlar. Bunlar: Sürgülü yön kontrol valfleri. hidrolik sistemin basıncı ve iş gören makinelerin özellikleri dikkate alınmalıdır.).1 ' de görüldüğü üzere piston ve piston kolundan oluşup sürtünerek çalışırlar. Nötr konum.motorların dönme yönlerini sağa . yapıları birbirlerinden farklıdır. Bu valflerin konum değiştirmesi sürgünün ileri . Silidirden çıkan yağın depoya geri dönüşü.1. Teknolojinin gelişmesiyle birlikte otomatik kumandalı devrelerde. Çalışma ve görev yapma şekilleri aynı olmasına rağmen. elektromanyetik olarak kontrol edilirler.2. Yön kontrol valflerinin hidrolik sistemlerde en çok kullanılan iki çeşidi vardır. Akışkan silindire ters yönde girer (Silindirin B yönünde hareketini sağlar. Sürgülü Yön Kontrol Valfleri: Sürgülü yön kontrol valfleri el ile mekanik. konumunda B yönünde hareket ettirir.

yuvarlak parçaya açılan (+) biçiminde açılmış yollarla sıvı yönlendirilir.1. bir mile bağlanmış yuvarlak başlık döndürülerek sağlanmış olur (Şekil 8. sonra konum ifade edilir. 8. Hidrolik motorlarda veya silindirlerde yön değiştirme. Bir yön kontrol valflerinin ifade edilmesinde önce yol. 2: 4/3 Yuvarlak (Dönerli) Yön Kontrol Valfi Kesiti Şekil 8 2' de yuvarlak yön kontrol valfinde (P) Pompadan gelen basınçlı sıvı.8.3. Yuvarlak (Dönerli) Yön Kontrol Valfleri: Sürgülü yön kontrol valflerinde sıvının yönünün değiştirilmesi doğrusal hareketlerle yapılır. yol sayısı ve konumlarına göre anılır ve adlandırılır. Yuvarlak valflerde. Bir silindirde pistonun ileri gitmesi ve geri gelmesi 2 konum olarak adlandırılır (Şekil 8.2).2. Yön kontrol valflerinde bağlantı sayısı yol olarak adlandırılır. Yön Kontrol Valflerinde Yol Ve Konum: Yön kontrol valfleri. 3). 3 ' te pompadan gelen sıvı silindire girerek silindiri ileri doğru hareket ettirir.2.1. Şekil 8. (T) Depoya dönen sıvı. 4/2’ lik bir valfin tanımlamasını yaparsak: Şekil 8.2. olarak tanımlanır. Silindirden dönen sıvı depoya dönüyorsa bu valf 4 yolludur. Sıvıya yön verme işlemi. 75 . Silindirden dönen sıvı. iş yapma durumuna konum denir. Silindire iş yapmak üzere giden basınçlı sıvı.

2 kare. 1 .2. A = Silindire bir yönden giren uç (çalışma hattı). 8. T = Tanka (depoya) dönen uç (dönüş hattı).1. b çalışma pozisyonlarını.P . nötr konumlu olduğunu. Yön Kontrol Valflerinin Sembollerle İfade Edilmesi: Yön kontrol valflerini sembollerle ifade ederken çiziminde ve okunuşunda bazı kurallar vardır. O Sıfır. Sembollerin çiziminde kareler kullanılır (Şekil 8. valfin 2 konumlu olduğunu. Silindire diğer yönden giren uç (çalışma hattı).Konum Şekil 8.B .A P T 1. valfin 1 konumlu olduğunu.4. A . Şekil 8.3: 4/2’ Lik Yön Kontrol Valfi Kesiti Şekil 8.Konum 2. B =.T = 4 yollu olduğunu anlatır. 4). A ve B = 2 konumlu olduğunu. P = Pompadan gelen uç (basınç hattı). oklar akışkanın hareketini ve yönünü anlatır. 2 veya a. 1 kare. : Yön Kontrol Valf Konumlarının Sembolle İfadesi 76 . 3 'te.

Z = Pilot kontrol hatlarını.5: Yön Kontrol Valflerinin Sembol ile Açıklanması Yön kontrol valflerinde sıvının geçtiği yol ağızları büyük harflerle ifade edilir. X.B.Y.Şekil 8.S. P = Basınç hattını R. açık merkez kapalı merkez 77 .T = Dönüş hatlarını. 1. 0 = Nötr pozisyonu.C = Çalışma hatlarını. Servis Pozisyonları: açık merkez iki emiş hattı birleşik. A. L = Sızıntı hattını. 2 = Konum numaralarını ifade eder.

Şekil 8.1. Yapıliş Biçimlerine Göre Yön Kontrol Valfleri: Yön kontrol valfleri kullanma amaçlarına göre monte edildikleri yerlerde iki şekilde görev yaparlar.2.5. a) Normalde açık valfler b) Normalde kapalı valfler Normalde Açık Valfler: Takıldıkları yerlerde pompadan gelen basınçlı sıvı. valfin (P) yolundan girip çıkış yolu (A) dan geçerek çalışma hatlarına direkt olarak ulaşıyorsa bu tip valflere normalde açık valfler denir (Şekil 8. 8. konumda 2 no' lu mandala çarparak gidiş . Bu tip valfler imalat aşamasında açık veya kapalı olarak yapılırlar. konumda tabla 1 no' lu yönde giderken 1 no' lu mandala çarparak geriye döner.6: 4/2 Valfin Taşlama Tezgahında Uygulanışı Şekil 8.1. Tabla geriye dönerken 2.7).2.5.6 'daki taşlama tezgahı tablasının 2 konumu vardır. 1. Yön Kontrol Valflerinin Çeşitleri: Yön kontrol valfleri kullanış ve yapılış amaçlarına çeşitlendirilebilir: Yapılış biçimlerine göre (normalde açık 1 normalde kapalı) Yol ve konumlarına göre Kumanda ediliş biçimlerine göre göre aşağıdaki gibi 8.1. 78 .geliş işlemini bitirir.

2 / 2 valf b. 3 konumlu yön kontrol valfi ) (5 yollu.4 / 3 valf f. 2 konumlu yön kontrol valfi ) (3 yollu. Bu tip valfler basınçlı akışkanın çalışma hatlarına direkt olarak gitmesinin istenmediği durumlarda kullanılır (Şekil 8. .Şekil 8.7: Normalde Açık Valf Kesit ve Sembolü Normalde kapalı Valfler: Pompadan gelen basınçlı akışkanın yolu normal durumda kapalıdır. Akışkanın yolunu açmak için valfin butonuna bir itme kuvveti uygulanması gerekir.4 / 2 valf d. Bir girişi bir de çıkışı vardır (Şekil 8. 2 konumlu yön kontrol valfi ) (3 yollu. 3 konumlu yön kontrol valfi ) (4 yollu. 79 . Şekil 8.2.3 / 3 valf e. Yol ve Konumlarina Göre Yön Kontrol Valfleri: a.8).5.2. 2 konumlu yön kontrol valfi ) 2 / 2 Valfler: Bu valflerde iki yol.8: Normalde Kapalı Valf Kesit ve Sembolü 8. iki çalışma konumu vardır. 2 konumlu yön kontrol valfi ) (4 yollu. Genel olarak açma ve kapama olarak görev yaparlar.1. Bundan dolayı 2/2’ lik valf denilmiştir.3 / 2 valf c.9).5/ 2 valf (2 yollu.

Genel olarak tek etkili silindirlerde açmakapama görevi yaparlar. iki çalışma konumlu valflerdir. Çift etkili silindirlerin çalıştırılmasında kullanılır. 2.T) yolundan tanka dönüş yapar Şekil 8. Şekil 8.T) den tanka döner.10: 3 / 2 Valf Kesit ve Sembolü 4 / 2 Valfler: Dört yollu.11 'de pompadan gelen basınçlı sıvı 1.Hidrolik sistemlerde elle kumandalı olarak geri dönüşü yaylı olan 3/2 valfler kullanılır (Şekil 8. konumda (P) den girer ve silindire (A) yönünde iş yaptırır (B .11: 4 / 2 Valf Kesit ve Sembolü 80 .Şekil 8.9: 2 / 2 Valf Kesit ve Sembolü 3 / 2 Valfler: Üç yollu.10). Şekil 8. iki çalışma konumlu valflerdir. konumda yine (P) den giren akışkan (B) den geçerek piston kolunu geriye çeker. Akışkan (A .

Hidrolik motorların kontrol edilmesinde ve çift etkili silindirlere kumanda edilmesinde tercih edilirler.üç konumlu valflere denir. 5 / 2 valflerin önemli özelliği. konumları çalışma konumlarıdır. (O) konumu nötr.12: 3 / 3 Valf Kesit ve Sembolü 4/3 Valfler: Dört yollu .13: 4/3 Valf Kesit ve Sembolü 5/2 Valfler: Beş yollu.12). Titreşimsiz çalışma özelliklerine sahiptir. Şekil 8. 1. Üç farklı görevin yerine getirilmesi gereken yerlerde tercih nedenidirler. Merkez konumu açık veya kapalı olabilir (Şekil 8. üç konumlu valflere denir.13). silindire giren basınçlı sıvının diğer elemanlara da gönderilmesine ve yol vermesine yardımcı olmasıdır. ve 2. çift etkili silindirlerin kontrol ve kumandasında yaygın kullanımı söz konusudur. 3/3 valflerin iki çalışma konumu ve bir nötr konumu vardır. Şekil 8. Elektromanyetik yapılı olanlarda elektrik sinyali olmadığı zaman yayın etkisi ile nötr konuma gelir (Şekil 8. 81 . 50: Resim 2. Değişik tiplerde yapılmalarına rağmen. Ayrıca 5/2 valfler çift depo ile çalışmaya elverişli yapıdadırlar (Şekil 2. 19 ve 2.3/3 Valfler: Üç yollu. 20). iki çalışma konumlu valflere denir. Bir taraftan yay ile merkezlenir.

15: Servo Valf Kesit ve Sembolü 82 . 0.08 Watt' lık bir sinyal ile 100 kw' lık bir güç elde edilebilir (Şekil 8.3). 15. servo valf mekanizması aracılığı ile tekerleklerin döndürülmesinde büyük bir momente dönüşür. Şekil 8. Elektrohidrolik düzenlemelerde yaygın olarak kullanılırlar. Yani küçük kuvvetlerle büyük kuvvetlerin elde edilmesini sağlarlar.Şekil 8. Dolayısıyla tekerleklerin kolay dönmesi sağlanır. giriş kısmındaki küçük elektrik sinyalini büyük çıkış sinyaline dönüştürürler. Resim 8. Ayrıca belirli pozisyonları sürekli olarak tutmaya ve muhafaza etmeye yararlar.14: 5/2 Valf Kesit ve Sembolü Servo Yön Kontrol Valfleri: Servo valfler. Örneğin taşıt direksiyonlarında direksiyona etki eden küçük bir kuvvet.

Resim 8. Kumanda Ediliş Biçimlerine Göre Valfler: Hidrolik sistemlerde yön kontrol valflerinin kumanda ediliş biçimleri değişik şekillerde olmaktadır. Oransal valflerde genellikle kapalı durumdan açık.16: Oransal Elektromanyetik Yön Kontrol Valf Kesiti ve Sembolü 8. Elle. elektronik kumanda sistemleri ile uzaktan kumanda edilebilen valflerde üretilmiştir.Oransal Valfler Girişteki elektrik sinyallerini kuvvete dönüştürerek çalışırlar.1. Basıncın çıkış miktarını giriş kısmındaki elektrik sinyali ile orantı yaparak ayarlarlar (Şekil 8. otomatik ve yarı otomatik kumanda şekilleri olabildiği gibi. 83 . mekanik.17 de tablo biçiminde verilmiştir.3.4).5.16 . açık durumdan ka-palı duruma geçişlerde sürekli sıvı miktarı kontrol edilir. Oransal valflerin programlanabilir olması ile hidrolik devreler programlanarak çalıştırılabilir. Şekil 8. 2. Kumanda edilişierine göre yön kontrol valfleri şekil 8.

84 .

Şekil 8.17: Yön Kontrol Valflerinin Kontrol Resim ve Sembolle İfade Edilmeleri 85 .

Böylece yüksek basınçlardan devre elemanları korunmuş olur.Doğrudan Etkili Emniyet Valfi: Hidrolik devrelerdeki akışkanın basıncını önceden belirlenmiş değerler arasında tutarak sistemi emniyete alır.2.19: Doğrudan Etkili Ayarlanabilir Emniyet Valfinin Kapalı Konumu 86 .2. Basınç kontrol valfleri çalışma fonksiyonları bakımından dört çeşittir: Emniyet valfleri.2.2. (Şekil 8. Ayar vidası ile basınç istenilen değerlere ayarlanabilir.8. Şekil. Basınç Kontrol Valfleri: Hidrolik sistemlerde pompanın bastığı sıvının basınç değerini belli sınırlar arasında tutar.2.2.Doğrudan etkili emniyet valfi .Dolaylı etkili emniyet valfi .2. Boşaltma valflere.8. Hidrolik devreyi ve çalışan elemanları korur.1. Basınç düşürme valfleri.18).1: Basınç Kontrol Valfi 8. P Yay ayar vidası A Şekil 8. Basınç sıralama valfleri.19).Emniyet Valfleri Emniyet valflerinin üç çeşidi vardır: .Pilot kontrollü emniyet valfi 8. Basınç hattı üzerine montajı yapılır. Devrenin çalışma basıncının belli bir değerin üzerine çıkmasını engelleyerek sistemin düzenli ve güvenli çalışmasını sağlar (Şekil 8.

3. Böylece pompadan gelen basınçlı sıvı ile valf içindeki sıvı dolaylı olarak orantılı bir şekilde ayarlanmış olur. (Şekil 8.2. yüksek basınçlı düşük debili sıvıya yol verme yöntemi ile çalışırlar.20: Dolaylı Etkili Emniyet Valfi Kesiti 8. Emniyet valfinin üzerine ayrıca pilot kontrol (uyarı) valfi bağlanarak emniyet valfin de erken açılma olmamasını sağlar.2. (Şekil 8.1.2.21: Pilot Kontrollü Emniyet Valfi Kesiti ve Sembolü 87 .2.20) Piston dolaylı etkilenme piston konik kaplama yay Şekil 8. sıvının bir kısmı da (P2) basıncı ile diğer pistonu kapatmaya zorlar.4-Pilot Kontrollü Emniyet Valfi: Bu valfler.Dolaylı Etkili Emniyet Valfi: Hidrolik devrelerde basınç hattına takılarak sistemin basıncını kontrol eden valflerdir.21) Şekil 8.8. Bu valflerde basınçlı sıvı (P1) basıncı ile pistonu iterken.

Ayar vidası ile basınç. Şekil 8. Ayar vidası ile basınç.2.Basınç Düşürme Valfleri: Hidrolik sistemlerde birden fazla motor veya silindirin kullanıldığı yerlerde çalışırlar. Çalışma prensibi olarak giriş kısmından valfe giren basınçlı sıvı. Şekil 8.8. istenilen değerlere ayarlanabilir.23' de (A) kanalından giren ve basıncı (P1) olan akışkan (F2) kuvveti ile pistonu yaya karşı iterek gövde ile piston arasındaki dar kesitten geçer ve (B) den basınç değeri indirgenmiş olarak çıkar. Silindirlerden birinin basıncının diğerinden düşük olması gerekebilir. Çeşitleri: İki yollu basınç düşürme valfi Üç yollu basınç düşürme valfi İki Yollu Basınç Düşürme Valfi: Şekil 8.2. Değişik çalışma basınçları elde etmek için silindir veya motorlardan önce bağlanır. çıkış kısmında belirli değerlere indirgenir.22 'de (A) kanalından giren ve basıncı (P1) olan sıvı pistonu itmeye zorlar. Sıvının bir kısmı depoya geri döner. Pistona bağlı yayın itme kuvveti ile sıvının itme kuvvetlerinin dengelenmesi sonucunda (A) kanalından giren basınçlı sıvı (B) kanalından basınç değeri düşürülmüş olarak çıkar. istenilen değere ayarlanabilir. 88 .2: İki Yollu Basınç Düşürme Valfi Kesiti ve Sembolü Üç Yollu Basınç Düşürme Valfi: Valfe giren sıvının basınç değerini indirgemek için kullanılırlar.5. Takıldıkları yerlerde sisteme daha düşük değerde basınç gönderme görevi yaparlar.

2. Basınç düşürme işlemi önceden ayarlanır. 89 . Çalışma sırasında (P1) basıncı (P2) basıncından fazla olduğu zaman pistonu hareket ettirerek sıvıya yol verir (Şekil 8.6. birden fazla hidrolik motor veya hidrolik silindirin değişik zamanlarda devreye girmesi. Normalde kapalı konumda olurlar.2.Şekil 8.23: Üç Yollu Basınç Düşürme Valfi Kesiti ve Sembolü Şekil 8. ve farklı işlemler yapması istenilen durumlarda tercih edilir. 25).24: Üç Yollu Basınç Düşürme Valfinin Devre Üzerinde İfade Edilmesi 8.Basınç Sıralama Valfleri: Hidrolik sistemlerde. Pompadan gelen basıncın sırası ile silindirlere ve motorlara gönderilmesi işlemi düzen içinde gerçekleştirilir.

26: Basınç Sıralama Valfinin Hidrolik Devre Üzerinde İfade Edilmesi 8.27: Boşaltma Valfi Kesit ve Devre Üzerinde İfade Edilmesi 90 .7.2.Boşaltma Valfleri: Hidrolik devreli sıkma ve bağlama kalıplarındaki silindirlerde tercih edilir.25: Basınç Sıralama Valfi Kesit ve Sembolü Şekil 8.2. Şekil 8.27). Normalde kapalı olan valfe gelen sıvı (X) sinyali ile kendiliğinden açılır ve sıvı depoya geri gelir (Şekil 8. Boşaltma valflerinin çıkışları depoya bağlıdır.Şekil 8.

Değiştirilmesi olanaksızdır (Şekil 8.3.1.1.2.2. Şekil 8.29: Sabit Akış Kontrol Valfi Şekil 8. Çek valfi ayarlanabilen akış kontrol valfi.Ayarlanabilir Akış Kontrol Valfi: Hidrolik motorlar veya silindirlerde akışkanın hızının değişken. 91 .3.Sabit Akış Kontrol Valfi: Hidrolik sistemlerde hidrolik motorlar veya silindirlere gönderilecek sıvının miktarını azaltmak ve kontrol etmek için sabit kapasiteli akış kontrol valfleri tercih edilir.31 'de pompadan (P) gelen sıvının istenilen miktarda geçmesi için ayar vidası ayarlanır. Çek valfler. Şekil 8. kamlı düzen ya da otomatik olarak değişik şekillerde dizayn edilebilir.28).1. 8.2.3. Sıvının geçtiği kesit sabittir. 29).2. Bu özelliklerinden dolayı evlerdeki muslukların yaptıkları görevleri yaparlar (Şekil 8. Böylelikle silindir veya motorların hızını istenilen oranlarda ayarlama görevini yerine getirirler (Şekil 8.30: Ayarlanabilr Akış Kontrol Valfi 8.1.28: Akış Kontrol Valfi 8.Akış Kontrol Valflerinin Çeşitleri: Sabit akış kontrol valfi. 29-30)Sabit akış kontrol valflerinde belirli bir kesitten geçen akış miktarı ayarı yapılamadığından.2.8. Bu valflerde açma kapama bir vida.3.Akış Kontrol Valfleri: Hidrolik sistemlerde hidrolik motorlara veya hidrolik silindirlere giren sıvı miktarını ayarlama görevinde tercih edilirler. Yavaşlatma valfi. Şekil 8. kol. Ayarlanabilir akış kontrol valfi. ayarlanabilir olması gereken durumlarda tercih edilir. sıvı belirli bir değerde geçer.

8.2.3.1.3-Yavaşlatma Valfleri:

İğneli kısıcı

Radyal kısıcı

Aksiyal kısıcı

Eğik düzlemli kısıcı

Helisel kısıcı

Kamlı kısıcı

Şekil 8.31:Ayarlanabilir Akış Kontrol Valfi Kısıcıları

8.2.3.1.3-Yavaşlatma Valfleri:
Hidrolik sistemlerde, silindirlerdeki pistonun hızı veya diğer elemanların belli zamanlarda hızlarını azaltmak için tercih edilir. Silindire giden sıvının miktarını azaltmak yoluyla piston hızı yavaşlatılmış olur. Yavaşlatma valfleri genel olarak bir kam hareketi ile otomatik olarak çalışır.Kamın valfin makarasına bastığı noktada yavaşlatma başlamıştır.Yavaşlatmanın hızı, kamın eğimine bağlı olarak değişir (Şekil 8.32).

A Giriş Yavaşlatma valfi yay
Şekil 8.32: Yavaşlatma Valfi Elemanları

92

8.2.3.1.4- Çek Valfler: Bir yönden sıvının geçişine izin veren, diğer yönden sıvını geçişine vermeyen valflerdir. Valf içinde bir yay, bilye veya konik bir kapama parçasından oluşur. Şekil 8.33 'te sıvı (A) kanalından girerek bilye veya konik parçayı iter ve direkt olarak (B) kanalından çıkar.

B

A

Konik kapama parçalı A B
Şekil 8.33: Değişik Tiplerde Çek Valf Kesiti

bilyalı

8.2.3.1.5-Çek Valfi Ayarlanabilen Akış Kontrol Valfi: Hidrolik sistemlerde silindir içindeki pistonun her iki yöndeki gidiş - gelişlerini kontrol eden silindirin giriş ve çıkış hatlarına takılan valflerdir. Sıvının miktarı ve yönünü sınırlar. Şekil 8.34'te (A) kanalından giren sıvı ayarlanabilen bir kesitten geçerken sistemde çek valf bulunduğundan ayarlama kolay yapılır.

Şekil 8.34: Çek Valfli Ayarlanabilir Akış Kontrol Valf Kesiti

8.2.3.1.6- Akışkanın Kontrol Edilmesi: Hidrolik sistemlerde akışkanın kontrol edilmesi üç şekilde olur . 1. Hidrolik silindire giden sıvının kontrolü: Pompa ile silindir arasına akış kontrol valfi yerleştirilerek çift etkili silindirlerin kontrolu sağlanır. 2. Hidrolik silindirden çıkan sıvının kontrolü: Silindirden çıkan akışkanın kontrolü silindirden hemen sonra akış kontrol valfi takılarak sağlanır. 3. Silindire giden ve bir kısmı yağ deposuna dönen sıvının kontrolü: Akışkan, silindire girmeden bir kısmı akış kontrol valfinden geçerek depoya dönerken yapılan kontroldür.

93

UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ
İşlem Basamakları - Yön kontrol valflerinin görev ve sembolleri hakkında bilgi sahibi olunuz. - Basınç kontrol valflerinin görev ve sembolleri hakkında yeterli bilgi sahibi Bilgi yaprağındaki ilgili konulara olunuz. bakınız. - Akış kontrol valfleri ve sembolü hakkında bilgi sahibi olunuz. Öneriler

ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME
1-Hidrolik sistemlerde sıvıların yolunu açan,kapatan ve kontrol eden devre elemanı aşağıdakilerden hangisidir? a)Hidrolik pompa b)Valf c)Hidrolik silindir d)Hidrolik motor 2-Aşağıdakilerden hangisi valf çeşitlerinden değildir? a)Yön kontrol valfleri b) Basınç kontrol valfleri

94

5-Aşağıdakilerden hangisi basınç kontrol valfi çeşidi değildir? a)Emniyet valfleri b) Boşaltma valfleri c) Basınç düşürme valfleri d) Servo kontrol valfleri . 6-Hidrolik sistemlerde sıvı miktarını kontrol etmeye yarayan valf türü hangisidir? a)Yön kontrol valfleri b) Akış kontrol valfleri c) Basınç kontrol valfleri d) Çek valfler 95 .c)Akış kontrol valfleri d) Tandem valfler 3-Sistemde sıvıların yönünü kontrol eden valf hangisidir? a)Yön kontrol valfleri b) Basınç kontrol valfleri c)Akış kontrol valfleri d) Çek valfler 4-Pompanın bastığı sıvının değerini belli sınırlar içinde ayarlayan valf çeşidi hangisidir? a)Yön kontrol valfleri b) Akış kontrol valfleri c) Basınç kontrol valfleri d) Çek valfler .

Hatalarınızı bilgi yapraklarına tekrar dönerek düzeltiniz.CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 6 B D A C D B DEĞERLENDİRMELER Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız.Doğru cevaplarınızın sayısını belirleyerek kendinizi test ediniz. 96 .

9.1 .ÖĞRENME FAALİYETİ-9 ÖĞRENME FAALİYETİ-9 AMAÇ Bu bilgi yaprağında hidrolik akümülatörler hakkında bilgi sahibi olup hidrolik boruların hesaplamalarını öğreneceksiniz. 4. Yaylı akümülatörler. ARAŞTIRMA Hidrolik akümülatörlerin ne amaçla üretildiğini ve boru hesaplamaları hakkında ulaşabildiğin kaynaklardan bilgi edininiz. Ağırlıklı akümülatörler. c) Sızıntılardan kaynaklanan verim kayıplarını karşılar. Ağırlıklı yaylı balonlu gazlı pistonlu Şekil 9. Diyaframlı akümülatörler. 2. 9.1 :Akümülatör Çeşitleri 97 . d) Isı yükselmelerinde sıvıyı soğutur. 9. 5. 3. hidrolik enerjiyi basınç altında depolayan elemanlara denir. Balonlu akümülatörler. Görevleri ve Sembolü : a) Çalışma basıncını kontrol eder.2. HİDROLİK AKÜMÜLATÖRLER Hidrolik sistemlerde gerektiği zaman kullanılmak için bulundurulan. b) Sistemde oluşabilecek ani şokları ortadan kaldırır. Akümülatör Çeşitleri: 1. Pistonlu akümülatörler. e) Pompa arızalarında ve elektrik kesilmelerinde sistemi kısa bir süre besleyerek hareketin tamamlanmasını sağlar.

2.3). yayı yukarı doğru iter.2: Ağırlıklı Akümülatör 9. Devredeki sıvı basıncının düşmesi durumunda ağırlığın etkisiyle akümülatör içindeki sıvının devreye basılması ile sistemin bir süre daha basınç normale dönünceye kadar çalışmasını sağlar (Şekil 9.Yaylı Akümülatörler: Yaylı akümülatörlerde silindirin içine giren sıvının basıncı. Sabit basınç ve büyük hacim gereken yerlerde tercih edilir.2.3: Yaylı Akümülatör 98 .1. Şekil 9.Ağırlıklı Akümülatörler: Üstü açık silindire doldurulan akışkanın üzerine ağırlık konularak dengeleme yapılan akümülatör çeşididir.9. P Şekil 9.2. Hidrolik devrelerde basınç düştüğü zaman dengeleme sağlanmış olur (Şekil 9.2).

Diyaframlı Akümülatörler: Bir silindir içindeki azot gazı diyaframı 1/10 oranında sıkıştırarak akışkanın basıncını artırır. Gaz ve akışkan. Balonlu akümülatörler.9. gaz girişi için valfler (3). Gazların sıkıştırılması prensibi ile çalışır (Şekil 9.3. ve yağ girişinden (4) oluşur. Şekil 9. Küçük hacimli işlemler için uygulanır (Şekil 9. Gazlı akümülatörler de denilir. Şekil 9.2.4.2. kaynaklanmış veya dövülmüş bir basınç kabı (1).5: Balonlu Akümülatör 99 .Balonlu Akümülatörler: Kapalı bir silindir içine esneme özelliğine sahip (balon görünümlü ) bir eleman monte edilir.5).İçerisine azot gazı konularak dengeleme işlemi gerçekleştirilir.4). akümülatör balonu (2).4: Diyaframlı Akümülatör 9. balonla birbirlerinden ayrılır.

dış silindir borusu (1).1 . sıkıştırılan gaz genişler ve depolanan akışkanı devreye verir. Bu elemanlar: 1. Hidrolik sistemlerde kullanılacak çelik boruların özellikleri DIN 2391. bir yandan dahili basıncı alırken diğer yandan da gaz ve akışkan bölümleri arasında ayırma elemanı olarak kullanılan pistona kılavuzluk eder. Gaz kısmı önceden azot ile doldurulmuştur. 100 . Pistona gelen basınçlı sıvının pistonu itmesi ile azot gazı sıkışır ve böylece basınç artar. gaz bölümünün yukarıda olduğu dikey konumdur.6: Pistonlu Akümülatörler 9. piston (2) ile sızdırmazlık sistemi elemanı ve ön kapaklar (3.3.5. Borular ve Hortumlar 9. Basınç düştüğünde.Bağlantı Elemanları Hidrolik devre elemanlarının birbirleri ile bağlantılarının sağlanması ve basınçlı sıvıya iş yaptırmak üzere çalışacak bölümlere göndermekte kullanılan devre elemanlardır. Böylece. piston contalarının akışkandaki toz parçacıklarının oluşturacağı tortudan korunduğu.6).1. Silindir borusunun iki görevi vardır. Borular ve hortumlar. Rakorlardır.3. Borular.Yapısal özellikleri: Hidrolik devrelerde basınçlı sıvının depodan başlayarak alıcılara ve çalışma hatlarına kadar iletmekte kullanılırlar.Pistonlu Akümülatörler: Bir silindirin içinde pistonun üzerine azot gazı doldurularak imal edilir. Ancak tercih edilen konum. Pistonlu akümülatörler akışkan bölümü ile gaz sızdırmazlığına sahip ayırma elemanı olarak kullanılan pistonlu bir gaz bölümünden oluşurlar. Pistonlu akümülatörler her konumda monte edilebilirler. Ana elemanlar. Büyük hacimli çalışmalar için tercih nedenidir (Şekil 9. basınç yükseldiğinde pistonlu akümülatör dolar ve gaz sıkıştırılır. korozyona dayanıklı dikişsiz olarak yumuşak çeliklerden yapılır.1.3. Akışkan bölümü hidrolik devreye bağlıdır. 2.2. TS 301' de ifade edilmiştir. Şekil 9.9. 9. Hidrolik sistemlerde borular ve bezli lastik hortumlar kullanılır.4). akışkanın bulunduğu alan (5) ve gaz bağlantılarıdır (6).

1 2 3 Şekil 9.7). Şekil 9.Basınçlı sıvının çalışan alıcılara iletilmesinde bezli lastik hortumlar kullanılır. oksijen kaynağından ve elektrik cihazlarından uzak çalıştırılmalıdır.Hortum İç Tabakası (Elastomerdan) Şekil 9.9: Boru Bağlantısı Kesit Resmi Şekil 9.40 oC ile + 90 oC arasındadır. Çalıştıkları yerlerde metal talaşları olmamalıdır. Boruların takılıp sökülmeleri. Borular ve lastik hortumlar. bakımı ve tamiri kolay olmalıdır (Şekil 9.7.7: Esnek Hortum 1. Metal talaşları lastik hortumlara zarar verir.8: Rakor Kesit Şekil 9.13: Flanş Bağlantılı Boru 101 . 1000 bar basınca dayanıklı.11: Dıştan Vidalı Bağlantı Şekil 9. yerine monte edilmeden iç kısımlarının su veya kimyasal maddelerle temizlenmesi gerekir.Üst Tabaka (Poliüretan) 2. Bezli lastik hortumlar.8-9-10-11-12-13-14).12: Somunlu Boru Şekil 9.10: Çıkıntılı Boru Şekil 9. Boruların. Çelik borular ve bezli lastik hortumlar kullanılacakları ölçülere göre standartlarIa belirlenmiştir. üç kat tel tabaka ile örülmüş esnek hortumlardır (Şekil 9. Lastik hortumların çalışma sıcaklıkları .Basınç Taşıyan Çelik Örgü 3.

2. Basınç hattında kesit daralmamalıdır. ve çalışma hattının özellikleri bilinerek hesap yapılmalıdır. Sızdırma ve kaçak yapmamalıdır. 8.1. 5. 6.785 × d 2 (mm 2 ) 102 . Boruların iç yüzeyleri pürüzsüz ve temiz olmalıdır.Şekil 9. sızdırmaz ve güvenli olabilmeleri için ölçüleri uygun değerlerde belirlenmelidir. Boru bağlantılarında hata yapılmamalıdır. Pompanın debisi. Sisteme uygun çapta ve uzunlukta olmalıdır.3. Üzerine yeterince hava alma musluğu takılmalıdır. 7.Boru Seçiminde Ve Montajında Dikkat Edilecek Noktalar: 1. 4.14:Boru Bağlantı Şekilleri 9. ortalama hızı. Bu özellikler : V ×d2 Q= (l/dk) 21 d= A= Q × 21 (mm) V π ×d2 4 = 0. Takıldıkları yerlerde kıvrım sayısı az olmalıdır. 9.3.1.3-Hidrolik Boru Çaplarının Hesaplanması: Hidrolik sistemlerde kullanılacak boruların dayanıklı. Gereksiz eklerden kaçınılmalıdır. 2. 3.

Şekil9. Sızdırmazlığı sağlamaları için özel imalat yöntemleri vardır. 6 d= 11.15).15: Rakorlu Bağlantı Şekil 9. basınçlı akışkanın geçişine engel olmayacak şekilde imal edilmişlerdir (Şekil 9. Sistemde kullanılacak boru iç çapı ne olur? Verilenler: Q = 40 I/dk .21 = V 40.8 mm' dir.16: Rakor Bağlantı Kesiti 103 . Bu formüllerde Q = Akışkanın (pompanın) debisi (I /dk.21 = 11. V = 6 m/sn İstenilenler: d=? d= Q. rakor Şekil 9. Boruların birbirlerine bağlanmaları vida ve somun yardımıyla olur. Sızdırmazlığı sağlamaları için vidaların alın yüzeylerine conta konulur.Formülleri ile hesaplanır.16.8 mm 2-Rakorlar: Hidrolik devrelerde boruların devre elemanlarına bağlanması için kullanılan aparatlardır. Örnek Problem: Bir hidrolik devrede debisi 40 I/dk olan akışkanın ortalama hızı 6 m/sn' dir. Rakor iç kesitleri.) V = Ortalama akış hızı (m/sn) d = Boru iç çapı (mm) A = Boru kesit a/am (mm2) dır.

20: 4 Lü Rakor Şekil 9. . chemigum gibi gereçlerden. breon. yüksek basınca ve sıcaklıklara dayanıklıdır. poliamid. Esnek lastiklerden yapılanlar perbunan. Bezli gereçlerden yapılanlar. 104 . madeni yağlara dayanıklı olarak imal edilirler. bezli ve termoplastik gereçlerden (O . halon ve derlin.40 oC +120 oC . Teflon gereçler uzun ömürlü olup aşınmaya karşı dayanıklı.Sızdırmazlık Elemanları Hidrolik devrelerdeki sıvının yüksek basınç altında çalışmasından dolayı devrede kaçak ve sızıntılar meydana gelebilir.22-23).arası sıcaklıklara dayanıklıdırlar.19: T. V) şekillerinde standart ölçülerde imal edilirler (Şekil 9.18: Düz Bağlantı Resim 9.Şekil 9. flijon. Bu durum sistemin verimini düşürür.17: Düz Bağlantı Şekil 9.vb. gibi yüksek sıcaklıklara (+ 250 OC) dayanıklı gereçlerden imal edilirler. Sızdırmazlık elemanları genellikle esnek lastik.. Termoplastik olanlar teflon. Sıvı kaçaklarını ve sızdırmayı önlemek için sızdırmazlık elemanları kullanılır.4.21: 900 Eğik Rakor 9. hycar.U..yağ ortamında kayganlığa ve verimli çalışma yeteneğine sahiptir.Rakor Şekil 9.

Manivela koluna bağlı olan kremayer dişliyi hareket ettirir. Belirli noktalara takılarak o bölgenin basıncı kontrol altına alınmış olur (Şekil 9. 1 bar = 1 cm2 yüzeye etkiyen 10 Newton kuwetin yaptığı basınçtır. Atmosfer basıncı 76 cm. esnek yapıya sahip olan bakır borunun içinden geçerek manivela kolunu iter.24 'te ok yönünde giren basınçlı sıvı.23: Sızdırmazlık Elemanları 9. 1 atm. Hidrolik manometrelerde okunan basınç birimi bar’dır.5-Manometreler Hidrolik sistemlerde genellikle basınç hattına takılarak basınç ölçme görevi yaparlar. Şekil 9. Manometrelerde basınç at-mosfer (atü) cinsinden de ölçülür. 105 .Şekil 9. yüksekliğindeki civanın hidro-statik basıncına eşittir.Bu basınç atmosfer basıncının üzerinde bir değerdir.24). Kremayer dişliye bağlı olan ibre de hareket ederek basınç değerini gösterir. = 101 325 kN / m2 dir. Psi basınç birimi ile de ölçülür.Aşırı basınç yükselmeleri meydana geldiğinde elektrik sinyali gönderip kontağın atmasını sağlar ve meydana gelebilecek kazalar önlenmiş olur.22: Sızdırmazlık Elemanları Çeşit Ve Kullanım Yerleri Şekil 9. Manometrelerin gösterdiği basınç efektif basınçtır. Tezgâh veya makine çalışırken çalışma basıncı değerleri manometrelerden takip edilir.( N/cm2) veya (1 2 kg/cm ) olarak da okunur.

1Manometre Seçiminde Dikkat Edilecek Noktalar: Çalışma basıncı ile iş basıncı uygun olmalıdır (ölçüm aralığı). Manometre her zaman gerçek değerleri göstermelidir.0.24: Manometre Kesiti ve Devredeki Konumu 9. 106 . Hassasiyetleri O .5. Çalışma basıncına bağlı olarak bağlantı vidası ölçüsü ve dış çapı uygun olmalıdır.Şekil 9.1 bar değerinde olmalıdır.

bilgilerden faydalanınız.UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ İşlem Basamakları Öneriler Bilgi yaprğındaki Hidrolik devrelerde kullanılan boru çaplarının hesaplamalarını yapınız. örnek ve 107 .

ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME 1-Hidrolik enerjiyi basınç altında depolayan devre elemanının adı nedir? a)Pompa b)Hidrolik motor c)Hidrolik akümülatör d)Çek valf 2-Aşağıdakilerden hangisi akümülatör çeşitlerinden değildir? a)Yaylı akümülatör b)Balonlu akümülatör c)Pistonlu akümülatör d)Çek valfli akümülatör 3-Hidrolik devrelerde kullanılan boruların dayanabilecekleri en fazla basınç ne kadar olmalıdır? a)1000 bar b)500 bar c)250 bar d)100 bar 108 .

Lastik hortumların çalışma sıcaklıkları ne kadardır? a) – 100 0C b)-80 0C.-50 0C c)-40 0C +90 0C d)150 0C 5-Aşağıdakilerden hangisi sızdırmazlık elemanı malzemesi değildir? a)Perbunan b)Bakır c)Poliamid d)Breon 6-Teflon sızdırmazlık elemanlarının dayanım sıcaklıkları ne kadardır? a)100 0C b)150 0C c)500 0C d)250 0C 7-Manometrelerin gösterdiği basınç ne tür bir basınçtır? a)Efektif basınç b)İndike Basınç c)Termik basınç d)Statik basınç 109 .4.

CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 6 7 C D A C B D A

DEĞERLENDİRMELER Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız.Doğru cevaplarınızın sayısını belirleyerek kendinizi test ediniz.Hatalarınızı bilgi yapraklarına tekrar dönerek düzeltiniz.

110

ÖĞRENME FAALİYETİ-10 ÖĞRENME FAALİYETİ-10
AMAÇ
Bu bilgi yaprağında uygun hidrolik yağı seçimi yapılması hakkında bilgi sahibi olacaksınız.

ARAŞTIRMA
Hidrolik sistemlerde kullanılan yağlarda aranan özellikleri çeşitli kaynaklardan öğreniniz.

10- HİDROLİK YAĞLAR
10.1- Görevleri :
Hidrolik devrelerde kullanılan sıvılardır. Hidrolik enerjinin çalışan elemanlara iletilmesinde kullanılan sıvıların hidrolik akışkan olabilmesi için birtakım özelliklerinin olması gerekir. Hidrolik sistemlerde verimin alınabilmesi ve çalışan elemanların ekonomik ömrünün uzun olması için hidrolik yağlar kullanılır.

10.2-Akışkan Çeşitleri:
Su, Doğal yağlar, Sentetik (yapay) yağlar olarak üç gruptur.

Su:
Hidrolik sistemlerin bulunduğu ilk dönemlerde akışkan olarak su kullanılmıştır. Günümüzde de yüksek ısılı çalışma ortamlarının olduğu yerlerde, hidroelektrik santrallerinde ve türbinlerde su kullanılmaktadır. Fakat su paslanmaya (korozyon) sebep olduğundan mutlak kullanılması gereken yerlerde gliserin ya da pas önleyici kimyasallar katılarak kullanıma sunulmaktadır.

Doğal Yağlar:
Su kullanımının paslanmaya yol açması ve bazı olumsuzluklarının görülmesi sonucu, bitkilerden elde edilen ayçiçek yağı ve zeytinyağı hidrolik sistemlerde kullanılmaya başlanmıştır. Fakat yüksek basınçlarda uzun süre çalışması gereken yerlerde istenilen verime ulaşılamamıştır. Bu nedenle üreticiler sentetik yağ arayışına yönelmişlerdir.

111

Sentetik (Yapay) Yağlar:
Petrol ürünlerinden elde edilen yağlardır. Hidrolik sistemlerde akışkan olarak sentetik yağ kullanmanın amacı, hareket eden parçaların sürekli yağlanması nedeniyle oluşabilecek ısınma ve aşınmaları yok etmektir. Petrol ürünlerinden elde edilen yağlar yüksek sıcaklıklara karşı dayanıklılığı yüksek yağlardır. Hidrolik sistemlerde kullanılan yağlar, çalışan iki metal arasında bir yağ filmi tabakası oluşturarak aşınmayı azaltır. Verimin artmasına ve çalışan kısımların kendi-liğinden yağlanmasına yardımcı olur. Uzun süre yüksek basınç altında çalışabilecek ısıya dayanıklı, ihtiyacı karşılayabilen sentetik yağlar üretilmiş ve kullanıma sunulmuştur. ISO 6071 'e göre yağların çeşitleri şöyledir: HFA = Yağın su ile yaptığı (emüIsiyon) karışımdır. % 20 sentetik yağ ile % 80 su karışımından meydana gelir. HFB = Suyun yağ ile yaptığı (emülsiyon) karışımdır. % 60sentetik yağ ile % 40 su karışımından meydana gelir. HFC = İki veya daha fazla yağın su ile yaptığı (emülsiyon) karışımdır. % 60 'ı çeşitli sentetik yağlar, geriye kalan % 40 'ı sudur. HFD = İki veya daha fazla değişik özellikteki yağın (emülsiyon) karışımından meydana gelir. ISO 6071 'e ve SAE (Amerikan Mühendisler Birliği) standardına göre üretilen yağlar kış ve yaz mevsimlerine göre sınıflandırılırlar. Kış şartlarına göre; W10, W20, W30 gibi isimler alırlar. Bu rakamlar viskoziteyi ifade eder. W 10 düşük, W 40 yüksek viskozite anlamına gelir. Bu rakamlar yükseldikçe yağlar katılaşır, akıcılığı güçleşir. Hidrolik devreler için W10 - W20 numaralı yağlar, en iyi verimle çalışan yağlardır (Çizelge 10. 1). SAE Numarası 5W 10 W 20 W 20W 30 W 40 W 50 W Viskozite özellikleri -200 C ‘ ye göre 900 C ‘ ye göre Düşük Yüksek Düşük Yüksek 3 520 5 250 10 560 10 560 42 000 42 55 55 67 67 83 83 112

Tablo 10.1: SAE Standartlarına Göre - 20°C Ve 90°C Isı Arasında Ölçülen Sıcaklıklara Göre Yağ Numaraları ve Viskozitelerinin Ölçüleri

112

Hava kabarcıkları ise kavitasyon oluşturur. Viskozite: Sıvıların akmaya karşı gösterdiği dirence viskozite denir. Sistem ısındığında soğutma yapmalıdır. Isıl genleşme. Güç kaybına neden olmamalıdır. 11. Isı yükseldikçe viskozitesi azalır. Yağların oksijenle birleşmesi yağın ekonomik ömrünü kısaltır.3. 10.Hidrolik Yağlarda Aranan Özellikler: Hidrolik yağlarda bazı özelliklerin bulunması şarttır. Yapışkanlık özelliğinden ötürü sızdırmazlık sağlamalıdır.1 de bir saybolt viskozimetresi görülmektedir. (Su pasıanmaya neden olur. Yağın viskozitesinin sıcaklığa bağlı olarak değişmesine viskozite indeksi denir. Bu yüzden oksijenle birleşmeye karşı direnci yüksek olmalıdır. 113 . viskozimetre ile ölçülür. Polimerleşme. Yağların viskozitesi çalıştıkları ortamın sıcaklığına göre değişir. Yağlama yeteneği. ı) Film dayanımı. Yağların ısı ortamlarında viskozitesi. Şekil 10.10.) Yüksek basınçlarda çalışırken ısıya karşı özelliklerini kaybetmemelidir. içindeki hava ve suyu kolayca dışarı atabilmelidir.Çalışma şartlarından ötürü sistemin içine girebilecek pislikleri süzme özelliği olmalıdır. Akma noktası. Oksidasyon. Özgül ağırlık. Sistemin düzensiz çalışmasına neden olur. Alev alma noktasıdır Bu özellikleri genel olarak sıralamak gerekirse. Çalışan elemanlarda paslanma sorun olduğundan paslanmaya karşı koruyucu olmalıdır. Bir biri üzerinde hareket eden parçalar arasında film tabakası oluşturmalıdır.3. Köpüklenme. Isı azaldıkça viskozitesi artar. Bu özellikler şunlardır: Viskozite. Yağlar. Güç iletme özelliği bulunmalıdır. Yaz ve kış ortamına göre çalışabilecek viskozitesi uygun hidrolik yağlar tercih edilmelidir. Rastgele yağların kullanılması sistemde olumsuzluklar meydana gelmesine neden olur.1. Devre elemanlarını ve çalışan kısımları yağlama özelliği bulunmalıdır.

sistemin verimsiz ve titreşimli çalışmasına sebebiyet verir. Köpüklenme. Akışkan hareket halinde olduğu için dinamik viskozite de denir. aşınma olur ve hız azalır.1 Ns. Bu olumsuzluğu ortadan kaldırmak için. Depo içinde sisteme uygun filtre seçilmeli ve boruların ağzı (45°) eğik kesilmeli. Köpüklenme: Hidrolik devrelerde yağın içine hava karışmasıyla meydana gelen durumdur. basınç düşer. borular keskin (90°) köşeli bükülmemelidir. 1 Poise = 1 cm kalınlıktaki yağ filmi tabakasının kendi yağ tabakaları arasında bir saniyede bir cm hızla hareket edebilmesi için gereken kuvvete denir. emiş ve dönüş hattı arasına ara perde konularak türbülansa izin verilmemelidir (Şekil 10. 1 Poise = dyn × s = 100 cp (centipoise) = 0. Şekil 10. Büyük kavislerle bükülmelidir.2). hareket yavaşlar ve yüksek direnç oluşur. Kesitleri birdenbire daraltılmamalı. sızıntı artar. Bunun için devrede hava alma elemanları olmalıdır. Boruların kıvrım biçimi köpüklenme nedeni olabilir. Hidrolik sistemler için çalışma ortamları ve ısıları iyi hesapla-narak yağ tercihi yapılmalıdır.3.Yağların viskozitelerinin yüksek ve düşük oluşları hidrolik devrelerin çalış-tıkları ortamda sorun çıkarır. 114 . Birimi (Poise) dir. 10. Yüksek viskozitede ısı yükselir. (Şekil 10./m2 2 e×m Kinematik Viskozite: Akışkanın mutlak viskozitesinin kendi yoğunluğuna olan oranıdır. Birimi (Stoke) dir.2) iç yüzeyleri düzgün olmalıdır.1: Saybolt Viskozitemetresi İle Yağların Ölçümü Viskozite Çeşitleri: Mutlak Viskozite: Birbiri üzerinde kayan akışkanların kendi hareketleri arasında oluşan dirençtir. Viskozite düşük olduğunda ise pompa verimi düşer. 1 St (Stoke) = 100 mm2/s. Sistemin basıncı da azalır.2.

Akma Noktası: Hidrolik devre yağlarının akıcılık özelliğini kaybedip koyulaşmaya başladığı ısıya "akma noktası" denir.3. metal kısımların oksitlenmesine neden olur. çalışan parçaların hareketini rahatlatır.5. Çalışma ısıları düştükçe yağın viskozitesi artar yani akıcılığı azalır.6. Hidrolik yağlarda aranan bu nitelikler. Yağlama Yeteneği: Hidrolik devreler için iyi bir yağ. çalışan parçaları yağlamalıdır. Yağların akma noktası ve özellikleri üretici firmalar tarafından belirtilir. yüksek basınç ve ısıda yağın özelliğini korumasıdır. akıcılığına.Hareket eden parçalar arasında yağ filmi tabakası oluşturur. 10. Ayrıca yağın içindeki suyun da ayrışması veya çeşitli bölgelerden içeri giren oksijen.2: Yanlış Bükme ve Kesit Daralması 10.3.3. 115 .4. 10. Hidrolik devrelerde yağın çalışma sıcaklığı 50°C ila 100°C arasındadır.Şekil 10.3. viskozite indeksine ve içinde yabancı madde barındırmamasına bağlıdır.3. Yağlama yete-neğinin iyi olması. güç kaybını azaltır. Oksidasyon: Polimerleşme nedeni ile oluşan olumsuz durum. Bunun için hava ve suyun hidrolik devreden dışarıya atılması gerekir. Böyle durumlarda sistemin verimi de azalır. 10. yağın viskozitesine. hidrolik devre elemanla-rında oksit ve paslanma oluşturur. Polimerleşme: Hidrolik devrelerde. Yağ bu olumsuz şartlarda bozulmuyor ve moleküllerine ayrışmıyorsa polimerleşme özelliği iyidir.

10. ömrünü uzatır. 116 .0007 kat artış gösterir.3.7.90 . Genel olarak hidrolik yağların özgül ağırlıkları 0.200°C arasındaki ısılarda toz halinde (pülverize) püskürtüldükleri zaman yanmaya başladığı noktadır. Isıl genleşme neticesinde yağın hacmi artar. V= V0 × ∆t × α . ısıl genleşme sonucu hacminin artacağı hesaplanılarak doldurulmalıdır.0. Yağların film dayanımı özelliğinin iyi olması güç kaybını azaltır.3. Özgül Ağırlık: Hidrolik yağların 20°C ısıda birim hacminin ağırlığıdır. 1 oC sıcaklıkta bulunduğu hacminin 0.9.3.10. V=V0 + V1 ∆t =Yağın ısı sonucu artma miktarı 0C t2 = Son sıcaklık 0C t1 = İlk sıcaklık 0C V1 = Yağın hacim olarak artışı ( l ) V0 = Yağın ilk hacmi ( l ) V = Yağın son hacmi ( l ) α = Yağın genleşme oranı ( 1 0C da 0. Isıl Genleşme: Hidrolik devrelerde yağın ısısının artması ile yağda ısıl genleşmeler meydana gelir.8.95 N/dm3 olarak ifade edilir. Film Dayanımı: Yağın çalışan parçalara yapışma ve katman oluşturma özelliğidir. Artış şu formül ile hesaplanır: ∆t =t2 – t1 . Hidrolik devre-lerde birbiri ile çalışan parçalar arasında aşınma olmaması için yağ filmi tabakası meydana getirilir.10. Yağ. sistemde sıkışma oluş-masına neden olur. 10. Hacmi artan yağ.0007 katı oranında artış gösterir. Bu nedenle depoya doldurulacak yağ miktarı. Alevalma Noktası: Yağların 160°C .3. N/dm3 veya kgf /dm3 birimleri ile ölçülür.) 10. Sistemin.

Hidrolik yağ kutularındaki özellikleri kataloglarla karşılaştırınız. Hidrolik yağ kataloğundan sisteme uygun yağ seçimi yapınız. Sisteme uygun yağ seçimi yapmayı öğreniniz. Hidrolik yağ kutusu üzerindeki özellikler ile katalogdan belirlenen özellikleri karşılaştırınız. 117 .UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ İşlem Basamakları Hidrolik sistemin kataloğundan sistemde kullanılan yağın özelliklerini belirleyiniz. Öneriler Katalogları inceleyerek yağ özelliklerini öğreniniz.

ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME 1-Aşağıdakilerden hangisi hidrolik devrelerde kullanılan bir akışkan değildir? a)Su b)Doğal yağlar c)Reçine d )Sentetik yağlar 2-Sentetik yağların dünyada kullanılan standart numarası nedir? a)ISO 6071 b) ISO 6171 c) ISO 6170 d ) ISO 1671 3-İki veya daha fazla değişik özellikli yağın karışımıyla oluşan yağ kısaltması hangisidir? a) HFA b) HFB c) HFC d ) HFD 4-Aşağıdakilerden hangisi yağlarda aranan bir özellik değildir? a)Viskozite b) Sertleşme c) Oksidasyon d )Polimerleşme 118 .

Sıvıların akmaya karşı gösterdiği dirence ne denir? a)Viskozite b) Özgül ağırlık c) Oksidasyon d )Polimerleşme 6-Hidrolik boruları 900 kıvrılırsa ne gibi sorun meydana gelir? a)Viskozite artar b) Yağ yanar c) Oksitlenme olur d )Yağda köpük oluşur 7-Yüksek basınç ve ısıds yağın özelliğini korumasına ne denir? a)Viskozite b) Polimerleşme c) Oksidasyon d ) Köpüklenme 119 .5.

Hatalarınızı bilgi yapraklarına tekrar dönerek düzeltiniz.CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 6 7 C A D B A D B DEĞERLENDİRMELER Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız.Doğru cevaplarınızın sayısını belirleyerek kendinizi test ediniz. 120 .

metal parçacıkları vb. c) Dönüş hattı filtreleri. Filtreler özel madde emdirilmiş kağıtlardan veya madeni tel örgülü 5 mikron ölçüye kadar süzme özellikli malzemelerden imal edilirler. toz metaller ve görülmeyen pislikler olabilir. 11. b) Basınç hattı filtreleri. yabancı maddeler açık yerlerden ve çalışan silindirlerden girerek sıvnın özelliğini bozar.1: Filtreler 121 . Hidrolik filtre çeşitleri: a) Emiş hattı filtreleri. 11.2.1-Görevleri ve Sembolü: Hidrolik devrelerde yabancı maddelerin (kum. Çevre Şartlarından Oluşan Kirlenme: Sistemin tozlu ortamlarda çalışması sonucu. Bunları yok etmek için öncelikle düşük numaralı yağlarla devreyi çalıştırıp temizlenmeli sonra devrede çalışacak normal yağ kullanılmalıdır.HİDROLİK FİLTRELER 11. Sıvının özelliğini kaybetme nedenleri şunlardır: Montaj Sırasında Oluşan Kirlenme: Montaj sırasında yeni takılan parçalarda metal talaşları. Şekil 11. Yağın içinde oluşan tortu ve pislikler devrenin sağlıklı çalışmasına engel olarak verimi düşürür.) çalışan elemanlara zarar vermemesi için sisteme temiz sıvı göndermek için kullanılan devre elemanlardır. Sistemin çeşitli hatlarına takılarak devrede dolaşan sıvının içindeki pislikleri temizlemeye yararlar (Şekil 11. pislik.1).ÖĞRENME FAALİYETİ-11 AMAÇ ÖĞRENME FAALİYETİ-11 Bu bilgi yaprağında hidrolik devrelerde kullanılan filtreler hakkında bilgi sahibi olacaksınız ARAŞTIRMA Hidrolik sistemlerde kullanılan filtre çeşitlerini öğreniniz. Hidrolik Sistemin Çalışması Sonunda Oluşan Kirlenme: Hareketli elemanların aşınmaları sonucu metal talaşları ile ve çeşitli nedenlerden meydana gelen kirlenmelerdir.

(Şekil 11. Düşük basınçlı olduklarından çalıştıkları yerlerde aşırı basınçla çalışan devrelerde çalıştırılmamalıdır. Hareketli elemanlarda oluşacak sorunları önlemek için pompadan sonra takılarak çalıştırılırlar.1. Yapıları daha dayanıklı ve pahalıdır (Şekil 11. (Sıvı A kanalından girer.11.ye kadar süzme özelliği olan filtrelerden seçilmesi önerilir (Şekil 11.2: Emiş Hattı Filtresi ve Devreye Monte Edilmiş Şekli 11.2.). Ayrıca kirlenen sıvının depoya temiz olarak dönmesi için de ana dönüş hattına. Emiş hattı filtrelerinin tıkanması sonucu pompa zorlanır. verim düşer.13 mm. filtreden geçerek B kanalından çıkar.) Şekil 11. Depo içine yerleştirilerek pislikler kabaca burada süzülür.Temizlenmeleri biraz yorucu bir iştir.3. Kirlendikleri zaman elektrik sinyali veren filtreler üretilmiştir. Dönüş Hattı Filtreleri: Hidrolik sistemlerde dönüş hattına bağlanan düşük basınçlı filtrelere denir (Şekil 11.2). sızıntı hattına veya emniyet valfi dönüş hattına takılarak kirlenen sıvının temizlenmesini sağlar. devreye hava basar.3: Basıç Hattı Filtresi ve Devreye Montajı 11. (Akışkan A kanalından girer. 122 . Dönüş hattındaki sıvı.2. filtreden geçerek B kanalından çıkar. Depo içine konulan emiş hattı filtrelerinin 0.2. Zaman zaman temizlenmesi gerekir. dönüşünde devredeki kir ve pislikleri depoya döndürmeye çalışır.4 A kanalından giren sıvı filtre edildikten sonra B kanalından çıkış yapar.4).2-Basınç Hattı Filtreleri: Pompadan sonra takılarak korunması gereken elemanlara temiz sıvı göndermek için kullanılan filtrelerdir.3). Basınç hattı filtreleri paslanmaz çelikten imal edilmiş filtrelerdir. Emiş Hattı Filtreleri: Pompa emiş hattına monte edilir(Şekil 11.) Şekil 11.2).

kir ve pislik girmemesine dikkat edilmelidir. 1.Şekil 11. Filtrelerin Kirlenme Nedenleri: Yağ çalışma sırasında ısındığında yağın içindeki mineraller hava içindeki oksijenle birleşerek oksitlenir.4: Dönüş Hattı Filtresi ve Devreye Montajı 11. Sisteme toz. Filtrelerin seçiminde Dikkat Edilecek Noktalar: Hidrolik devrelerde kullanılan filtrelerin nerelerde. Hidrolik sistemdeki sıvının akış hızına. Akışkanın devre için uygunluğunu bilinmelidir.Oksitlenmenin etkisiyle parçaların aşınmasına neden olur. Filtreler takılmadan sistem çalıştırılmamalıdır. Filtreleme hassasiyeti gibi konulara dikkat edilmelidir.5. Filtrelerin sisteme uygunluğuna ve kolay temizlenebilirliğine. Buna göre. nasıl görev yapacaklarının iyi bilinmesi gerekir.) olarak debisine. tipi ve nasıl temizleneceği de bilinmelidir. 6. 4. Filtre edilecek olan sıvının (l/dk. 2. Paslanmaz çelikten filtreler temizlenerek yerine takılmalıdır 123 . 8. Filtrenin Bakımı Ve Temizliği: Depoya konulan akışkanın temiz olmasına dikkat edilmelidir. Bunun dışında sisteme dışardan sızan yabancı maddeler de filtrelerde temizlendiğinden bu sebeple oksitlenme ve yabancı maddeler filtrelerin kirlenmelerine neden olur. Filtrelerin özellikleri.4.3. 5. Isı ve montaj durumuna. 7. Hidrolik devrenin en yüksek basıncına. Filtrelerin bakımı için program yapılmalıdır. 3. 11. . Sistemin (bar) cinsinden basınç değerine. 11. Hidrolik devre için filtrenin (mikron) cinsinden süzme kapasitesine. Filtrelerin ne kadar zamanda değişeceği tespit edilmelidir.

Hidrolik devre için filtre süzme kapasitesini belirlemeyi öğren.UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ İşlem Basamakları Filtre edilecek akışkanın debisini belirlemeyi öğreniniz. Sistem basıncını ölçmeyi öğren. Hidrolik devrenin en yüksek basıncını belirleyiniz. Filtreleme hassasiyeti hakkında bilgi sahibi olunuz. Filtrenin sisteme uygunluğunu belirlemeyi öğreniniz. Akışkan hızı belirlemeyi öğreniniz. Bilgi yaprakları 124 . Öneriler Bkz.

ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME 1-Hidrolik sistemleri yabancı maddelerden temizleyen devre elemanları nelerdir? a)Pompa b) Filtre c)Hidrolik yağlar d)Rakorlar 2-Aşağıdakilerden hangisi filtre çeşidi değildir? a)Emiş hattı filtreleri b)Basınç hattı filtreleri c)Yaylı filtreler d)Dönüş hattı filtreleri 3-Düşük basınçla çalışan filtreler aşağıdakilerden hangisidir? a)Emiş hattı filtreleri b)Basınç hattı filtreleri c)Yaylı filtreler d)Dönüş hattı filtreleri 4.50 mm d) 1 mm 125 .Emiş hattı filtrelerinin emiş gücü ne kadar kadar olmalıdır? a)0.13 mm b)0.25 mm c)0.

Hatalarınızı bilgi yapraklarına tekrar dönerek düzeltiniz. 126 .CEVAP ANAHTARI 1234B C D A DEĞERLENDİRMELER Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız.Doğru cevaplarınızın sayısını belirleyerek kendinizi test ediniz.

12. Yön kontrol valfi çalıştırılıp 1. Standart semboller kullanılmalıdır (TS 1306.2. 12.1' de görülen açık devrede elektrik motorunun çalışması ile pompa. veya 2. 12. Devre sürekli açık olduğu için ısısı artan sıvının soğutulmasına yardımcı olur. ç) Valflerin kareleri eşit çizilmelidir. Akışkanın depoya dönmesi sırasında ısısı artar. Hidrolik devreli doğrusal hareket ile çalışan takım tezgâhları açık devreli tezgâhlardır.ÖĞRENME FAALİYETİ-12 ÖĞRENME FAALİYETİ-12 AMAÇ Bu bilgi yaprağında hidrolik devrelerin çizimi ve uyarlanışları hakkında bilgi sahibi olacaksınız. ARAŞTIRMA Hidrolik devrelerin uygulandığı makine ve araç gereçleri öğreniniz. Sistem çalışmasa bile devre sürekli açık kalır.1 Açık Hidrolik Devreler: Hidrolik silindirlerden çıkan sıvı doğrudan depoya döner ya da 2. DIN 24300). HİDROLİK DEVRE ÇİZİMİ 12. Hidrolik Devre Çeşitleri: Hidrolik devreler üç şekilde incelenebilir: Açık hidrolik devreler. Kumanda şekilleri belirtilmelidir. valf nötr konumda olduğu için depoya döner. Devre çizimlerinde silindir konumları genellikle yatay çizilmelidir. Hidrolik Devre Çiziminde Dikkat Edilecek Noktalar: Hidrolik devre çizimleri mümkün olduğu kadar küçük ölçekli olmalıdır. Çizgilerin durumları net olmalıdır. Sistem çalışıyormuş gibi düşünülmelidir. Yarı kapalı hidrolik devreler. sıvıyı sisteme gönderir. bir silindiri çalıştırmak üzere yola devam ederse böyle devrelere açık hidrolik devreler denilir. Kapalı hidrolik devreler.1. Devreye basınç kontrol (emniyet valfi) valfi konulduğu için basınç ayarlanır. Hidrolik devrelerin çiziminde teknik resim kurallarına uyulmalıdır. Şekil 12. Yön kontrol valfine giren akışkan.2. 127 . konuma getirilirse akışkan silindire girerek iş yapmış olur. Fazla akışkan depoya döner.

2' de pompadan çıkan basınçlı sıvı bir motora hareket vermektedir. Hidrolik motorların çalıştırılmasında başarıldır. silindirden çıktıktan sonra sıvının tamamı ya da bir bölümü tekrar pompaya giren oradan tekrar silindire dönerek çalışan devrelere denir. Bu sistemde akışkan sürekli devrettiğinden sıvının ısısı artabilir. Şekil 12.2.1. Hidrolik motordan çıkan sıvı 3/3' lük yön kontrol valfinden geçerek yeniden başka bir hidrolik motoru çalıştırabilme özelliğine sahiptir. Şekil 12. Kapalı Hidrolik Devreler: Hidrolik pompanın pompaladığı sıvı.Şekil 12. Küçük bir depo sıvı sistemin gereksinimini karşılamaya yeter.2.2: Kapalı Hidrolik Devre Çizimi 128 .1: Açık Hidrolik Devre Çizimi 12. Silindirden çıkan sıvı tekrar depoya dönmediği için yağ gereksinimi düşüktür.

3: Yarı Kapalı Devre Çizimi 12. Açık devrelerde iletilen kuvvet büyüktür.2. 129 . Bu nedenle yarı kapalı devrelerin uygulama alanları yaygındır (Şekil 12. Kapalı devrelerin açık devreye göre ısısı çabuk artar.3 Yarı Kapalı Hidrolik Devreler: Hidrolik silindirlerden dönen sıvının bir bölümü depoya dönerken diğer bir bölümü de tekrar silindirlere göndiriliyorsa buna yarı kapalı hidrolik devre denir. Kapalı devrelerde silindirden çıkan sıvı ile diğer elemanların kontrolü gerçekleştirilebilir. Kapalı devrelerde devrenin çalıştırılması için az sayıda devre elemanı gerekmektedir. Şekil 12. Bundan ötürü kapalı devreler taşıtlarda başarı ile uygulanır. Yarı kapalı devreli sistemlerde bir pompadan üretilen sıvıya ile birden fazla iş yaptırılabilir.12. Kapalı devrelerde sıvı çabuk kirlenir. 3) . kapalı devrelerde ise dönüş hattından alınan sinyallerle sağlanır. Açık ve Kapalı Devrelerin Karşılaştırılması: Açık devrelerin deposu büyük.2. Kapalı devrelerde motorların yön ve hız kontrol ayarları en hassas değerlerde ayarlanabilir. kapalı devrelerinki küçüktür.1.4.dinlenmesi ve soğutulması sağlanır. Açık devrelerde yağın depoya dönmesi ile sıvının temizlenmesi. Açık devrelerde kontrol basınç hattından. Kapalı devrelerde bu durum söz konusu değildir. Açık devrelerde ilk çalışma anında sisteme hava girer.

3.1.4: Hidrolik Vargel Tezgâhı Kesiti ve Sembollerle İfade Edilmesi 130 .12. Çeşitli Hidrolik Devre Çizimleri: Şekil 12.

Şekil 12.6: Taşlama Tezgâhı Kesiti ve Sembolik Resmi 131 .5: Planya Tezgâhı Sembol Resmi Şekil 12.

Şekil 12.7: Hidrolik Freze Tezgâhı Kesiti Sembolik Resmi

Şekil 12.8: Pres Tezgâhının Resmi ve Sembolik Çizimi

132

Şekil 12.9: El Presinin Resim Sembolik Çizimi

3 2

Şekil 12.10: Plastik Enjeksiyon Makinesinin Hidrolik Devre Şeması

133

15-Emniyet valfi 16-Pompa 17-Elektrik motoru

Şekil 12.11: Altı Değişik Hızın Elde Edildiği Hidrolik Devre Şeması

134

Hidrolik devre çizimi yapabilme becerisi geliştiriniz.UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ İşlem Basamakları Öneriler Bilgi yapraklarından Hidrolik devre çeşitlerini faydalanınız. 135 . öğreniniz. Hidrolik devre elemanlarını öğreniniz ve sembolleri ile ifade ediniz.

ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME 1-Aşağıdakilerden hangisi hidrolik devre çeşidi değildir? a)Açık hidrolik devreler b)Kapalı hidrolik devreler c)Yarı açık hidrolik devreler d)Yarı kapalı hidrolik devreler 2-Hidrolik silindirlerden çıkan sıvı doğrudan depoya döner ya da 2. bir silindiri çalıştırmak üzere yola devam ederse bu tür devrelerin adı nedir? a)Açık hidrolik devreler b)Kapalı hidrolik devreler c) Yarı kapalı hidrolik devreler d)Hiçbiri 3-Hidrolik pompanın pompaladığı sıvı. silindirden çıktıktan sonra sıvının tamamı ya da bir bölümü tekrar pompaya girerek oradan tekrar silindire dönerek çalışan devrenin adı nedir? a)Açık hidrolik devreler b)Kapalı hidrolik devreler c) Yarı kapalı hidrolik devreler d)Hiçbiri 136 .

4-Hidrolik silindirlerden dönen sıvının bir bölümü depoya dönerken diğer bir bölümü de tekrar silindirlere göndiriliyorsa bu devrenin adı nedir? a)Açık hidrolik devreler b)Kapalı hidrolik devreler c)Yarı kapalı hidrolik devreler d)Hiçbiri 137 .

CEVAP ANAHTARI 1234C A B C DEĞERLENDİRMELER Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız.Doğru cevaplarınızın sayısını belirleyerek kendinizi test ediniz.Hatalarınızı bilgi yapraklarına tekrar dönerek düzeltiniz. 138 .

Motor. Hidrolik Sistem Arızaları: 13. pompa ve elektrik motoru montaj bağlantıları iyi değildir. Çek valfin yayı kırılmıştır.2. Basınç düşürme valfi ayarı düşüktür.1. Yağda buharlaşma olmaktadır. 13. Yağ içinde ve sistemde hava vardır. Hidrolik devrelerde meydana gelen arızalar zaman kaybına. Hidrolik Devre Basıncının Düşmesi Veya Yükselmesi: Devre Basıncı Düşükse: • • Hidrolik pompa arızalıdır. Borularda dirsek ve kıvrım sayısı fazladır. Emiş hattı filtresi tıkalıdır. Emiş borusu çapı küçüktür. Emniyet valfinde arıza vardır.1.ÖĞRENME FAALİYETİ-13 ÖĞRENME FAALİYETİ-13 AMAÇ Bu Bilgi yaprağında hidrolik devrelerde meydana gelen arızalar hakkında bilgi sahibi olacaksınız. Bu sebeple hidrolik yağlarının seçiminin iyi yapılması ve çalışma şartlarına uygun tercih edilmesi gerekir.1. HiDROLiK DEVRELERDE OLUŞAN ARIZALAR VE NEDENLERİ Hidrolik devrelerde oluşan arızaların bir çoğu hidrolik yağların yanlış tercihinden kaynaklanır. Pompadaki yağ seviyesi düşüktür.1. 13. verimin düşmesine neden olur. Sitemde Çalışma Sırasında Gürültü: Pompa arızalıdır. 13. 139 . ARAŞTIRMA Hidrolik sistemlerle işyapan işyerlerini ziyaret ederek hidrolik sistemlerde meydana gelebilecek arızalar hakkında bilgi sahibi olunuz. Hidrolik devrelerin bakımının periyodik olarak yapılması gerekir.

Basınç düşürme valfinin ayarı düşüktür veya bozulmuştur. 13. Elektrik motorunun dönme yönü terstir.1. Pompa arızalıdır veya tıkalıdır. Sıvı seviyesi düşüktür. Pompa yataklarında boşluk vardır. Akışkanın içinde hava vardır. Pompanın hızı yetersizdir.4. Devre Basıncı Yüksekse: • • • • Dönüş hattı filtresi kirlenmesinden dolayı akışkan kirlenmiştir.): Emniyet valfinin basınç ayarı çok düşüktür. Debi Yüksek İse (Hareket Hızlıdır. Elektrik motoru devir sayısı uygun değildir. Valf istenilen konuma gelmiyordur. 13.): • • • • Basınç kontrol valfi ayarı fazladır. 140 . Valf içinde pislik vardır. Silindir keçelerinde kaçak vardır veya keçeler arızalıdır. Basınç kontrol valfi arızalıdır veya ayarı iyi yapılmamıştır. Akış kontrol valfi ayarı fazladır.1. Pompanın gücü gerekenden çoktur. Valf ayarı iyi değildir. Sıvının bütünü emniyet valfinden depoya geri dönmektedir. Sıvının viskozitesi yüksektir (yağ kalmamıştır). Emniyet Valflerinde Basınç Düşükse: Sıvı kirlidir. Valflerde Meydana Gelen Arızalar: • • • • • • • • Yön Kontrol Valflerinde Meydana Gelen Arızalar: Valfin sürtünme yüzeylerinde aşıntı oluşmuştur.3. Akış kontrol valfinin ayarı yetersizdir. Valf içindeki geri dönüş yayı kırılmıştır.• • • Hidrolik devrede kaçak ve sızıntılar vardır. Silindir veya elektrik motoru arızalıdır. Hareket eden yüzeylerde yağ azalmıştır. Valfin selenoid bağlantıları yanlıştır. Valfin içindeki yay kırıktır. Hidrolik Devre Debisinin Düşmesi veya Yükselmesi: • • • • • • • • • • Devre Debisi Düşük İse (Hareket Ağırdır.

Yağ seviyesi düşüktür. Emniyet valfi kapalı olabilir. Valf ayar yayı bozulmuştur. h) Sıvı kirlenmiş ve özelliğini yitirmiştir. 141 . Hidrolik pompa hava emiyordur. j) Soğutma sistemi bozulmuştur. l) Sıvının akıcılığı iyi değildir.6.1. f) Hidrolik devre dönüş hattı tıkalıdır. l) Pompa yıpranarak ömrünü doldurmuştur. j) Hidrolik pompanın mili aşınmıştır. i) Aşırı basınç düşmesi olmaktadır. k) Hidrolik sıvısı sisteme uygun değildir. Basınç ayarı bozulmuştur. m) Pompa tercihi doğru yapılmamıştır. g) Pompada boşluk vardır.5. k) Sıvıda sirkülasyon fazladır. Emiş borusu tıkanmıştır.1. Pompalarda Meydana Gelen Arızalar: e) f) g) h) i) Pompanın dönüş yönü terstir.• • • • Havalandırma kapağı açık olabilir. 13. 13. Emiş borusunun çapı küçüktür veya büyüktür. Devredeki Akışkanın Çabuk Isınması: e) Devredeki sıvıda hava vardır.

Arızalı hidrolik devre onarımını yapabilme becerisi kazanınız. yaprağındaki bilgilerden 142 .UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ İşlem Basamakları Öneriler Hidrolik devrelerde arızasını teşhis etme becerisi kazanınız. Bilgi faydalanınız.

143 .ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME 1-Hidrolik sistem arızalarının çoğu hangi sebepten kaynaklanır? a)Pompa arızasından b)Valflerin a rızalanmasından c)Yanlış yağ seçiminden d)Çek valf arızasından 2-Aşağıdaki arızalardan hangisi sistemin gürültülü çalışmasına neden olur? a)Pompa arızasından b)Silindir keçeleri arızalanmasından c)Elektrik motoru ters dönüyordur d)Sıvı seviyesi düşüktür 3-Hidrolik devre basıncı yüksekse olası arıza nedir? a)Pompa arızasından b)Silindir keçeleri arızalanmasından c)Elektrik motoru ters dönüyordur d)Sıvı seviyesi düşüktür 4-Hidrolik devre debisi düşük ise olası arıza nedir? a)Emiş filtresi tıkalıdır b)Silindir keçeleri arızalanmasından c)Elektrik motoru ters dönüyordur d)Sıvı kirlidir 5-Emniyet valfinde basınç düşük ise olası arıza nedir? a)Pompa arızasından b)Silindir keçeleri arızalanmasından c)Elektrik motoru ters dönüyordur d)Sıvı kirlidir 6-Pompada arıza var ise sebebi nedir? a) Silindir keçeleri arızalanmasından b) Pompa ters dönüyor c)Elektrik motoru ters dönüyordur d)Valfler arızalıdır 7-Hidrolik sıvısı çabuk ısınıyorsa muhtemel sebep nedir? a)Pompa arızasından b)Silindir keçeleri arızalanmasından c)Elektrik motoru ters dönüyordur dValfler arızalıdır.

Doğru cevaplarınızın sayısını belirleyerek kendinizi test ediniz.CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 6 7 C A A C D B A DEĞERLENDİRMELER Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız.Hatalarınızı bilgi yapraklarına tekrar dönerek düzeltiniz. 144 .

Yön kontrol valflerini sembollerle ifade etmek. Boru çaplarını hesaplamak. Bu değerlendirme için öğretmeninize başvurunuz. İtme kuvveti. Filtre edilecek sıvının debisini belirlemek. Bu modül ile ilgili ayrıntılı bilgileri farklı kaynaklarda ve internette bulabilirsiniz. Dişli çarklı pompalarda debi hesaplamaları yapmak. Hidrolik sistemde kullanılan yağın özelliklerinin belirlenmesi.MODÜL DEĞERLENDİRME MODÜL DEĞERLENDİRME DAVRANIŞ ÇOK İYİ İYİ OR TA GEÇ ER BAŞA RISIZ Pascal kanunu ile ilgili hesaplamaları yapmak. Modül çalışmaları ve araştırmalar sonucunda kazandığınız bilgi ve becerilerin ölçülmesi için öğretmeniniz size ölçme araçları uygulayacaktır. Hidrolik devre çizimi yapmak.basınç ve alan arasındaki ilişkiyi bulmak. Basınç control valflerini sembollerle ifade etmek. Arızalı hidrolik devre elemanlarının onarılması. Sistem basıncını belirlemek. Hidrolik basınç yükselticisi ile ilgili hesaplamaları yapmak. Hidrolik sistemde kullanılacak yağ seçimi. Ölçme sonuçlarına göre sizin modül ile ilgili durumunuz öğretmeniniz tarafından değerlendirilecektir. Bernoulli prensibi ile ilgili hesaplamaları yapmak. Hidrolik devre arızası teşhis edebilmek. Hidrolik devre elemanlarını belirlemek. Silindir et kalınlığını hesaplamak Pistonun itme ve çekme kuvvetlerini hesaplamak Hidrolik motorlarda döndürme momenti hesabı yapmak. Pompa debisi hesabı yapmak. 145 .

E.KAYNAKLAR KAYNAKLAR 1-KARTAL Faruk. 1998 2-KÜÇÜK Mehmet .B.hidrolik-pnömatik. M.2005) 146 .03. Birsen Yayınları .www. Hidrolik ve Pnömatik .B Yayınları . Hidrolik Arıza Arama Becerisini Geliştirme . Hidrolik ve Pnömatik . 1994 4.com (23.E. 2003 3-M. Yayınları .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful