T.C.

MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI

MEGEP
(MESLEKÎ EĞİTİM VE ÖĞRETİM SİSTEMİNİN GÜÇLENDİRİLMESİ PROJESİ)

HİDROLİK SİSTEMLER

ANKARA 2005

İÇİNDEKİLER
T.C.........................................................................................................................I GİRİŞ ...................................................................................................................... - 1 ÖĞRENME FAALİYETİ-1......................................................................................... 2 1. HİDROLİĞİN PRENSİPLERİ ................................................................................ 2 1.1. Hidroliğin tanımı:.............................................................................................. 2 1.1.1. Endüstrideki Yeri Ve Önemi...................................................................... 2 1.1.2. Hidroliğin Uygulama Alanları ................................................................... 3 1.1.3. Hidrolik Sistemlerin Üstünlükleri ve Olumsuz Yönleri............................. 3 1.1.3. Hidrolik Prensipler ..................................................................................... 4 1.1.3.1. Hidrostatik Prensipler:......................................................................... 4 1.2. PASCAL KANUNU ......................................................................................... 6 UYGULAMA FAALİYETİ..................................................................................... 8 ÖĞRENME FAALİYETİ-2....................................................................................... 11 2. BERNOULLİ PRENSİBİ ...................................................................................... 11 ÖĞRENME FAALİYETİ-3....................................................................................... 17 3. İTME KUVVETİ, BASINÇ VE ALAN ARASINDAKİ İLİŞKİ......................... 17 UYGULAMA FAALİYETİ................................................................................... 20 ÖĞRENME FAALİYETİ-4....................................................................................... 23 4.1. Hidrolik Basinç Yükselticiler.......................................................................... 23 4.2. Hidrolik Sistemlerde Kullanılan Birimler ....................................................... 24 4.2.1. Basınç Birimleri: ...................................................................................... 24 4.2.2. İş Birimleri: .............................................................................................. 24 4.2.3. Kuvvet Birimleri ...................................................................................... 24 4.2.4. Güç Birimleri............................................................................................ 24 ÖĞRENME FAALİYETİ-5....................................................................................... 29 5.1. Hidrolik Devrelerin Ana Kısımları ................................................................. 29 5.2. Yağ Deposu ..................................................................................................... 31 5.2.1. Tanımı ve sembolü :................................................................................. 31 5.2.2. Yağ Deposu Seçiminde Önemli Noktalar: ............................................... 32 5.2.3. Yağ Isıtıcıları:........................................................................................... 32 5.2.4. Yağ Soğutucuları:..................................................................................... 33 5.2.4.1. Su İle Çalışan Soğutucular: ............................................................... 34 5.2.4.2-Hava Üflemeli Soğutucu.................................................................... 34 5.3.1. Tanımı ve Sembolü: ................................................................................. 35 5.3.2. Hidrolik Pompa Çeşitleri:......................................................................... 35 5.3.2.1. Sabit Kapasiteli Pompalar ................................................................. 35 5.3.2.1.1. Dişli Çarklı Pompalar:.................................................................... 36 5.3.2.1.2. Dişli Pompa Seçiminde Önemli Faktörler: .................................... 37 5.3.2.1.3. Dişli Çarklı Pompalarda Debi Hesaplanması................................. 38 5.3.2.1.4. İçten Eksantrik Dişli Çarklı Pompalarda Debi Hesabı:.................. 39 5.3.2.2- Paletli Pompalar:............................................................................... 39 5.3.2.2.1Paletli Pompa Çeşitleri:.................................................................... 40 i

5.3.2.2.2. Paletli Pompa Özellikleri: .............................................................. 40 5.3.2.2.3. Paletli Pompalarda Debi Hesabı:.................................................... 40 5.3.2.3- Pistonlu Pompalar: ............................................................................ 42 5.3.3. Pompaların Çalışma Prensibi: .................................................................. 43 5.3.4.Pompalarda Verimlilik: ............................................................................. 44 5.3.5. Pompa ve Akışkan Uyumu:...................................................................... 46 5.3.6. Pompa Seçimi:.......................................................................................... 46 5.3.7. Pompalarda Debinin Tanımı: ................................................................... 46 ÖĞRENME FAALİYETİ-6....................................................................................... 51 6. HİDROLİK SİLİNDİRLER................................................................................... 51 6.1 Görevleri ve Sembolü: ..................................................................................... 51 6.2 Hidrolik Silindirin Elemanları:......................................................................... 51 6.2.1- Silindir Gömleği: ..................................................................................... 52 6.2.2- Silindirlerin Et Kalınlığı Hesabı: ............................................................. 52 6.1.2.2- Piston................................................................................................. 54 6.1.3- Hidrolik Silindir Çeşitleri: ....................................................................... 57 6.3.1-Tek Etkili Silindir: .................................................................................... 57 6.3.2- Çift Etkili Silindir: ................................................................................... 58 6.1.3.4- Yastıklı Silindir:................................................................................ 59 6.4- Silindirlerde Piston Itme Kuvveti ................................................................... 60 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME......................................................................... 63 ÖĞRENME FAALİYETİ-7....................................................................................... 65 7. HİDROLİK MOTORLAR ..................................................................................... 65 7.2- Hidrolik Motorların Çeşitleri: ......................................................................... 66 7.3- Hidrolik Motorlarda Döndürme Momenti Ve Hesaplanması: ........................ 68 7.4-Hidrolik Motorların Kullanım Alanları: .......................................................... 68 7.5-Hidrolik Motorların Üstün Yönleri:................................................................. 69 ÖĞRENME FAALİYETİ-8....................................................................................... 73 8. VALFLER.............................................................................................................. 73 8.1- Valflerin Görevleri:......................................................................................... 73 8.2- Valf Çeşitleri:.................................................................................................. 73 8.2.1. Yön Kontrol Valfleri: ............................................................................... 73 8.2.1.1. Sürgülü Yön Kontrol Valfleri: .......................................................... 74 8.2.1.2. Yuvarlak (Dönerli) Yön Kontrol Valfleri: ........................................ 75 8.2.1.3. Yön Kontrol Valflerinde Yol Ve Konum:......................................... 75 8.2.1.4. Yön Kontrol Valflerinin Sembollerle İfade Edilmesi: ...................... 76 8.2.1.5. Yön Kontrol Valflerinin Çeşitleri: .................................................... 78 8.2.1.5.1. Yapıliş Biçimlerine Göre Yön Kontrol Valfleri:............................ 78 8.2.1.5.2. Yol ve Konumlarina Göre Yön Kontrol Valfleri: .......................... 79 8. 2.1.5.3. Kumanda Ediliş Biçimlerine Göre Valfler:................................... 83 8.2.2. Basınç Kontrol Valfleri: ........................................................................... 86 8.2.2.1- Emniyet Valfleri................................................................................ 86 8.2.2.2- Doğrudan Etkili Emniyet Valfi:........................................................ 86 ii

8.2.2.3- Dolaylı Etkili Emniyet Valfi:............................................................ 87 8.1.2.2.4-Pilot Kontrollü Emniyet Valfi:........................................................ 87 8.2.2.5- Basınç Düşürme Valfleri: ................................................................. 88 8.2.2.6- Basınç Sıralama Valfleri:.................................................................. 89 8.2.3- Akış Kontrol Valfleri: .............................................................................. 91 8.2.3.1- Akış Kontrol Valflerinin Çeşitleri: ................................................... 91 8.2.3.1.4- Çek Valfler:.................................................................................... 93 8.2.3.1.5-Çek Valfi Ayarlanabilen Akış Kontrol Valfi:................................. 93 8.2.3.1.6- Akışkanın Kontrol Edilmesi: ......................................................... 93 UYGULAMA FAALİYETİ................................................................................... 94 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME......................................................................... 94 ÖĞRENME FAALİYETİ-9....................................................................................... 97 9.1 . Görevleri ve Sembolü : .................................................................................. 97 9.2. Akümülatör Çeşitleri:...................................................................................... 97 9.2.1- Ağırlıklı Akümülatörler: .......................................................................... 98 9.2.2- Yaylı Akümülatörler: ............................................................................... 98 9.2.3- Diyaframlı Akümülatörler: ...................................................................... 99 9.2.4- Balonlu Akümülatörler: ........................................................................... 99 9.2.5- Pistonlu Akümülatörler:......................................................................... 100 9.3- Bağlantı Elemanları ...................................................................................... 100 9.3.1 . Borular ve Hortumlar ............................................................................ 100 9.3.1.1- Yapısal özellikleri: .......................................................................... 100 9.3.1.2- Boru Seçiminde Ve Montajında Dikkat Edilecek Noktalar:........... 102 9.3.1.3-Hidrolik Boru Çaplarının Hesaplanması:......................................... 102 9.4- Sızdırmazlık Elemanları................................................................................ 104 9.5-Manometreler................................................................................................. 105 9.5.1Manometre Seçiminde Dikkat Edilecek Noktalar:................................... 106 UYGULAMA FAALİYETİ................................................................................. 107 ÖĞRENME FAALİYETİ-10................................................................................... 111 10- HİDROLİK YAĞLAR....................................................................................... 111 10.1- Görevleri : ................................................................................................... 111 10.2-Akışkan Çeşitleri:......................................................................................... 111 10.3- Hidrolik Yağlarda Aranan Özellikler: ........................................................ 113 10.3.1. Viskozite: ............................................................................................ 113 10.3.2. Köpüklenme: ........................................................................................ 114 10.3.3. Yağlama Yeteneği:........................................................................... 115 10.3.4. Polimerleşme:................................................................................... 115 10.3.5. Oksidasyon:.......................................................................................... 115 10.3.6. Akma Noktası:...................................................................................... 115 10.3.7. Isıl Genleşme:....................................................................................... 116 10.3.8. Özgül Ağırlık: ...................................................................................... 116 10.3.9. Film Dayanımı: .................................................................................... 116 10.3.10. Alevalma Noktası:.............................................................................. 116 iii

UYGULAMA FAALİYETİ................................................................................. 117 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME....................................................................... 118 ÖĞRENME FAALİYETİ-11................................................................................... 121 11- HİDROLİK FİLTRELER .................................................................................. 121 11.1-Görevleri ve Sembolü: ................................................................................. 121 11.2. Hidrolik filtre çeşitleri:................................................................................ 121 11.2.1. Emiş Hattı Filtreleri:............................................................................. 122 11.2.2-Basınç Hattı Filtreleri:........................................................................... 122 11.2.3. Dönüş Hattı Filtreleri: ......................................................................... 122 11.3. Filtrelerin seçiminde Dikkat Edilecek Noktalar:......................................... 123 11.4. Filtrelerin Kirlenme Nedenleri:................................................................... 123 11.5. Filtrenin Bakımı Ve Temizliği: ................................................................... 123 ÖĞRENME FAALİYETİ-12................................................................................... 127 12. HİDROLİK DEVRE ÇİZİMİ............................................................................. 127 12.1. Hidrolik Devre Çiziminde Dikkat Edilecek Noktalar:................................ 127 12.2. Hidrolik Devre Çeşitleri:............................................................................. 127 12.2.1 Açık Hidrolik Devreler: ........................................................................ 127 12.1.2.2. Kapalı Hidrolik Devreler:.............................................................. 128 12.2.3 Yarı Kapalı Hidrolik Devreler: ............................................................. 129 12.1.2.4. Açık ve Kapalı Devrelerin Karşılaştırılması: ................................ 129 12.1.3. Çeşitli Hidrolik Devre Çizimleri:......................................................... 130 UYGULAMA FAALİYETİ................................................................................. 135 ÖĞRENME FAALİYETİ-13................................................................................... 139 13.1. Hidrolik Sistem Arızaları: .......................................................................... 139 13.1.1. Sitemde Çalışma Sırasında Gürültü: .................................................... 139 13.1.2. Hidrolik Devre Basıncının Düşmesi Veya Yükselmesi: ...................... 139 13.1.3. Hidrolik Devre Debisinin Düşmesi veya Yükselmesi: ....................... 140 13.1.4. Valflerde Meydana Gelen Arızalar: .................................................... 140 13.1.5. Pompalarda Meydana Gelen Arızalar: ................................................. 141 13.1.6. Devredeki Akışkanın Çabuk Isınması:................................................ 141 UYGULAMA FAALİYETİ................................................................................. 142 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME....................................................................... 143 MODÜL DEĞERLENDİRME ................................................................................ 145 KAYNAKLAR......................................................................................................... 146

iv

AÇIKLAMALAR
KOD ALAN DAL/MESLEK MODÜLÜN ADI MODÜLÜN TANIMI SÜRE ÖN KOŞUL YETERLİLİK Hidrolik prensipleri ile ilgili hesaplamaları devre elemanları ilgili hesapları yapmak, hidrolik devrelerde akışkan seçimi yapmak GENEL AMAÇ Hidrolik sistemler ile ilgili temel hesaplamaları yapabilecek, Hidrolik sistemlerin yapılarını tanıyabilecek,bakım ve onarımlarını yapabileceksiniz. AMAÇLAR 1. Pascal kanunu ile ilgili hesapları yapabileceksiniz. 2. Bernaulli kanunu ile ilgili hesapları yapabileceksiniz. 3. İtme kuvveti,basınç ve alan arasındaki ilişkileri hesaplayabilecek ve yorumlayabileceksiniz. 4. Hidrolik basınç yükselticisi ile ilgili hesapları yapabileceksiniz. 5. Hidrolik pompaları ile ilgili hesapları yapabileceksiniz. 6. Hidrolik silindirler ile ilgili hesapları yapabileceksiniz. 7. Hidrolik motorlar ile ilgili hesapları yapabileceksiniz. 8. Valfleri sembolleri ile ifade edebileceksiniz. 9. Hidrolik borular ile ilgili hesapları yapabileceksiniz. 10. Hidrolik yağların özelliklerini hidrolik devre ve hidrolik yağ kataloglarına göre tesbit edebilecek ve yağ seçimini kolaylıkla yapabileceksiniz. 11. Hidrolik filtre seçimi,devre ve hidrolik yağ kataloglarına göre yapabileceksiniz. 12. Hidrolik devre çizimi yapabileceksiniz. 13.iv Katalog ve standartlara uygun olarak hidrolik devrelerde bakım ve onarım yapabilecektir. 5250T0019 Otomotiv Teknolojisi Alanı Alan Ortak Hidrolik Sistemler Sıvı ile kontrol sistemlerini inceleyen eğitim materyalidir. 40/32

MODÜLÜN AMACI

internet.atölye. v . ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME Bu modülün sonunda öğrencinin yeterlilik kazanıp kazanmadığı sözlü ve uygulamalı sınavla sınanacaktır. Modülün içinde yer alan her faaliyetten sonra verilen ölçme araçları ile kazandığınız bilgi ve becerileri ölçerek kendi kendinizi değerlendiriniz.kaynak kitaplar.kütüphane.vcd.EĞİTİM ÖĞRETİM ORTAMLARI VE DONANIMLARI Ortamlar:Sınıf.video.hidrolik ile ilgili uğraş veren fabrika ve atölyeler Donanımlar:tv.

Öğrenmek üzere almış olduğunuz bu modül ile yaşamın içerisinde hidrolik kontrol sistemlerinin nasıl yer aldığını öğreneceksiniz. Kullanım alanlarını da hızla yaygınlaştırmaktadır.Otomobil hiç şüphesiz ki kişilerin gelir gruplarının değişmesi ile hemen hemen herkesin ulaşabildiği bir obje haline gelmiştir.Bu mödülü tamamladığınızda insan ihtiyaçlarını kolayca kontrol edebileceği sistemleri kurarak karşılayabilecek. az yer kaplamasından ötürü önemi daha da artmaktadır. Bu nedenle insan ihtiyaçlarını en ekonomik.çalıştırabilecek ve bu sistemlerin bakımını yapabileceksiniz. Öğrenilmesi gereken bilgi ve teknolojiler arasında hidrolik önemi azımsanamıyacak bir yer tutmaktadır.GİRİŞ GİRİŞ Sevgili Öğrenci. Hidrolik sistemlerin imalatının ekonomik olması. çalışma sistemleri ve parçaları hakkında gerekli bilgilere ulaşacak ve bu bilgileri kullanabilecek seviyeye ulaşacaksınız. Bunu öğrenirken hidroliğin temel prensipleri. Endüstrinin sürekli gelişmesi yeni bilgi ve becerileri gerektirmektedir. -1- .Teknolojik çalışmalar insan hayatını kolaylaştırmak üzere yapılmaktadır. Hidrolik kumanda sistemleri mekanik olarak kumanda edilen sistemlerin çok daha az güç ve enerji harcanarak kumanda edilebilen sistemlerdir. konforlu ve en az güç ile sistemleri kontrol ederek karşılayacağı için vazgeçilmezlerinden biri olacaktır.İhtiyaçlarına cevap verilebildiği oranda bu bağın daha da güçlendiği görülmektedir.Otomobilin yaşamına getirdiği yeniliklerle tanışan bireyler onunla bütünleşerek onu hayatının ayrılmaz birer parçası haline getirmiştir.

Hidrolik kontrollu makineler düzgün ve titreşimsiz çalışmakta olup kontrol edilmesi çok kolaydır. İlk dönemlerde boru içindeki suyun davranışlarını belirlemek için kullanılmıştır. doğrusal hareketler ile otomatik ve mekanik hareketler hidrolik sistemle kolay bir şekilde elde edilmektedir. vites kutuları. vinçler. yağlama istasyonları. Hidrolik sistemler kontrol kolaylığı. Hidrolik akışkanların mekanik hareketlerini inceleyen bilim alanıdır.ÖĞRENME FAALİYETİ-1 ÖĞRENME FAALİYETİ-1 AMAÇ Bu bilgi yaprağında Pascal kanunu ile ilgili hesapları yapabileceksiniz.1. 2 .1. takım tezgâhları. sanayi tipi robotlar gibi pek çok uygulama alanı vardır. ekonomik olması ve az yer kaplamalarından dolayı geniş bir uygulama alanı bulmuştur. Krikolar.1. HİDROLİĞİN PRENSİPLERİ 1. Hidrolik sistemler pek çok endüstriyel tesiste yaygın olarak kullanılmaktadır. hidrolik kaldıraçlar. 1. Dairesel. test cihazları. Endüstrideki Yeri Ve Önemi Hidrolik sistemlerin uygulama alanı olarak taşıtların fren ve direksiyonları.bu sistemlerin oluşumuna katkı vermiş insanları öğreniniz. Hidroliğin tanımı: Eski Yunanca’da su anlamına gelen hydro ile boru anlamına gelen aulis kelimelerinin birleştirilmesinden türetilmiştir. Metal endüstrisinde tüm makinelerde hidrolik sistemler uygulanmaya başlanılmıştır Hidrolik sistemlerde güç iletimi kolaylaştığından tercih nedeni olmuştur. Son dönemde elektroniğin hızla gelişmesine paralel olarak uygulama alanları çok hızlı bir şekilde genişlemiştir ve buna bağlı olarak yeni makineler geliştirilmiştir. damperli kamyonlar ve iş makineleri örnek gösterilebilir. 1. asansörler. ARAŞTIRMA Hidrolik kontrol sistemlerini araştırarak.

Rahatlıkla yön değiştirilebilir. Hidroliğin Uygulama Alanları Deniz ve Havacılıkta • • • • • • Gemi güverte vinçlerinde Gemilerin yük doldurma ve boşaltma işlerinde Gemi yön kontrol sistemlerinde Uzay teleskoplarında Uçak yön kontrol sistemlerinde Uçakların iniş kalkış sistemlerinde İş tezgâhlarında Preslerde Enjeksiyon preslerinde Kaldırma araçlarında Ağır sanayi makinelerınde • • • • • Endüstriyel Üretim Alanlarında • Barajların kapaklarının açılıp kapatılmasında • Türbinlerde • Nükleer santrallerde • Maden üretiminde • Demir ve çelik üretiminde • d-Hareketli mobil alanlarda • Taşıtlarda • Tarım makinelerinde • İş makinelerinde • Vinçlerde 1. Sistem durmadan hız kontrolu yapılabilir.1.3. Uzaktan kontrol edilebilir Bakımı. Ekonomiktir. tamiri ve onarımı kolaydır. Küçük basınçlarla büyük güçler elde edilebilir. Sistem çalışma sırasında kendi kendini yağlar. denetimi ve kontrolu kolaydır. Hidrolik Sistemlerin Üstünlükleri ve Olumsuz Yönleri Enerji Üretim Alanlarında Hidrolik Sistemlerin Üstünlükleri: Diğer sistemlere göre sessiz ve gürültüsüz çalışırlar. Elektrikli ve elektronik kontrol sistemleri ile yeni makineler tasarlanabilir. Daha az yer kaplarlar 3 .2. Parça ömrü uzundur. Basınç yükselmelerinde devre otomatik olarak kontrol edilir.1.1. Otomatik kumanda sistemi ile tek merkezden kontrol edilebilir. Hidrolik enerjinin elde edilmesi. Isıtma ve soğutma kendiliğinden gerçekleşir.

Hidrolik Prensipler M. Akışkanların sahip oldukları prensipleri iki maddede inceleyeceğiz.Bulundukluarı Kabın Tabanına Uyguladığı Basıncın Bulunması: Bir kapta bulunan durgun sıvının.1:Değişik Biçimli Kaplarda Hidrostatik Basinç P1=P2=P3=P4 diye belirtilir.Akışkanların sahip oldukları enerjilerin tesbitini yapmışlardır.3. da Pascal. 1738 yılında ise Toriçelli ve Bernoulli hidrodinamik ve suların akış ve hareketlerini araştırdılar. sistem iyi monte edilmez ise verimi düşer. Hidrostatik prensipler Hidrodinamik prensipler 1.Bunu önlemek için ısı ayarlayıcılar (eşanjör) devreye bağlanmaları gerekmektedir.1.Ö 282 ‘de Arşimet.kabın tabanına yaptığı basınç kabın yüksekliği ve sıvının yoğunluğu ile doğru orantılıdır. Sıvıların. Bazı elemanlar ısıya karşı hassas olmaları nedeniyle özelliklerini kaybedebilirler. Sistem montajı sırasında borularda fazla kıvrım verilirse verim düşer. Şekil 1. Elemanlar iyi seçilmez. Bağlantı ve rakorlarda yüksek basınçtan kaynaklanan kaçak ve sızıntı oluşabilir. Şekil 1.1. 16 yy.3.1 de görülmektedir. P = ρ × h× g P =Sıvının kabın tabanına yaptığı basınç ( kg/cm² ) h =Sıvı yüksekliği ( m ) ρ =Özgül kütle (kg/m³ ) g =Yerçekimi ivmesi ( m/s² ) 4 . 1. Hidrostatik Prensipler: Durgun sıvıların sahip oldukları davranışları inceleyen prensiptir.Hidrolik Sistemlerin Olumsuz Yönleri Sıvıların yüsek ısılara ulaşması ile yağ kaçakları oluşabilir ve verim düşebilir.1.

Kullanılan hidrolik yağının özgül kütlesi 0. Şekil.2: Hidrostatik Prensip Kapalı Bir Baptaki Sıvıya Kuvvet Uygulandığında Sıvının Davranışları Kapalı bir kaptaki sıvıya uygulanan kuvvet sonucu kuvvetin meydana getirdiği basınç. Kuvvetin alana etkimesi olarak da tanımlanabilir.0025 0.81 m/s² Çözüm: P=h × q × g= 1 × 750 × 9.433 k Pa 5 .121 Pa 0.5 Pascal’dır.2 de görüldüğü gibi P= F ⎡N ⎤ = =[Pa] A ⎢m2 ⎥ ⎣ ⎦ Burada: P=Meydana gelen basınç ( Pa ) F=Pistona uygulanan kuvvet (N) A=Piston yüzey alanı = ÖRNEK: Çapı 5 cm olan pistona uygulanan kuvvet 150 N’dur.ÖRNEK: Bir hidrolik presin yağ deposu presin üst kısmındadır.75 gr/cm³’ tür.05 m N=150 N Çözüm: A= İstenilen: A=? P=? 3. kuvvetin şiddeti ile doğru ve yüzeyi ile ters orantılıdır.00785 = = = 0.75 gr/cm³ = 750 kg/m³ h= 100 cm = 1 m g=9.Yağın üst seviyesi ile pompa girişi arasındaki yükseklik 100 cm olduğuna göre pompanın girişindeki statik basınç ne kadardır? Verilenler: İstenen: P=? ρ = 0.81 P=7357.0019625 m² bulunur 4 4 4 4 150 N P= 2 = = 76433. Şekil 1.Uygulanan kuvvetin sonucunda oluşan basınç nedir? π ×d2 4 ( m² ) Verilenler: d= 5 cm=0.121 Pa= 74. 1.05 2 3.14 × 0.14 × 0.0019625 m = π ×d2 P=76433.

2.Bu prensiplerden yararlanılarak hidrolik sistemler ve hidrolik sistemlerle çalışan makineler geliştirilmiştir. 1. 1.Pascal Kanunu Bu kanun ile ilgili geniş bilgi aşağıda verilecektir.785 × d² Şekil 1. Bu prensiplerin en önemli özelliği ise sisteme uygulanan küçük bir kuvvetin büyük kuvvetlere dönüşmesi olarak tanımlanmasıdır. Burada yerçekimi kuvveti ihmal edilmektedir. N P= 2 = Pa m A= π ×d2 4 =0. PASCAL KANUNU Tanımı: Sıvı dolu bir kaba uygulanan kuvvet sonucu meydana gelen basınç sıvı tarafından kabın bütün yüzeylerine aynen iletilir.3: Pascal Prensibi 6 .3.1.2-Hidrodinamik Prensipler Bernoulli Prensibi Bu prensip 2 nolu bilgi yaprağında geniş olarak ifade edilecektir.

02 m2 N1 × A2=N2 × A1 İstenilen: F2=? N2 = N1 × A2 40 × 0. Verilenler : N1=40 kg A1=5 cm² 0. S1 A2 F1 d1 = = = S 2 A1 F2 d 2 Örnek: Küçük pistona uygulanan kuvvet 40 N ve piston kesit alanı 5 cm²’dir.02 = = 1600 N A1 0.Büyük piston kesit alanı 200 cm² olduğuna göre büyük pistona uygulanan kuvveti bulunuz.0005 m2 A2=200 cm² 0.0005 7 .Pascal prensibine göre şu eşitlikleri yazmak mümkündür: F1 A1 = F1 × A2=F2 × A1 F2 A2 .

8 . Modül bilgi yapraraklarından sayfa 5 ve 6 ya bakınız.UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ İşlem Basamakları Pascal Kanunu Tanımla Pascal Kanununu Öğrenerek Çeşitli Hesaplamalar Yap Öneriler Paskal Kanunu ile ilgili detaylı bilgi için yararlanılan kaynaklar kısmına bakınız.

ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME SORULAR 1-Suyun boru içindeki davranışlarını inceleyen bilim alanının adı nedir? a) Dinamik b) Statik c) Hidrolik d) Mekanik 2-Hidrolik aşağıda belirtilen hangi alanda kullanılmaz? a) İş makinelerinde b) Otomobillerde c) Vinçlerde d) Mekanik kontrol mekanizmalarında 3. boru çapı büyüdükçe akışkan hızı azalır basıncı artar” prensibini ortaya koyan bilim insanı kimdir? a) Toriçelli b) Pascal c) Bernoulli d) Newton 9 .Durgun sıvı hareketlerini inceleyen hidrolik prensibi hangisidir? a) Hidrostatik b) Hidrodinamik c) Hidroelektri d) Jeoloji 4-“ Sıvı dolu bir kaba uygulanan kuvvet sonucu meydana gelen basınç. sıvı tarafından kabın bütün yüzeylerine aynen iletilir “prensibi hangi bilim insanına aittir? a) Toriçelli b) Pascal c) Bernoulli d) Newton 5-“Boru çapı küçüldükçe akışkan hızı artar. basıncı düşer.

CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 C D A B C DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız. 10 .Hatalarınızı bilgi yapraklarına tekrar dönerek düzeltiniz. Doğru cevaplarınızın sayısını belirleyerek kendinizi test ediniz.

de denilebilir.Prensibinde. 2. Bernoulli boru. Akışkan hızlı hareket ettikçe daha fazla enerji kullanılması gereklidir. kanal ve nehirlerde suların akışını inceledi ve debiyi sabit kabul etti. Kinetik Enerji:Akışkanın hareket halinde iken sahip olduğu enerjidir. Akışkanın enerjisi potansiyel ve kinetik enerjinin toplamıdır.basıncı düşer.akışkan potansiyel ve kinetik enerjiye sahiptir. Potansiyel Enerji:Akışkanın basıncı sonucunda oluşan enerjidir. BERNOULLİ PRENSİBİ Tanım: Sürekli.sürtünmesiz. 11 . sıkışmaz ve sabit debili bir akışta akım çizgisi boyunca toplam enerji sabittir. ARAŞTIRMA Bernoulli kimdir? Çeşitli kaynaklardan arştırarak Hidrolik bilimine katkılarını öğreniniz.ÖĞRENME FAALİYETİ-2 ÖĞRENME FAALİYETİ-2 AMAÇ Bu öğrenme faaliyetinde Bernoulli Prensibi hakkında bilgi sahibi olacaksınız. Debi:Belli kesitten birim zamanda geçen akışkan miktarına denir. Boru çapı küçüldükçe akışkan hızı artar.Toplam enerji sabittir. Toplam enerji=Potansiyel enerji+Kinetik enerji+Basınç kuvvetinin yaptığı iş olarak da tanımlanabilir.boru çapı büyüdükçe akışkan hızı azalır basıncı artar şeklinde de ifade edilebilir.

A1 P2.03 m D2= 6 cm =0.002826 A2 = π × d12 = 0.75m / sn olarak bulunur.002826m 2 4 A1 × V1=A2 × V2 formülü esas alınarak eşitlik şu şekilde sağlanır: A ×V 0.06 m V1= 3 m/s Çözüm: İstenilenler: V2=? 4 π × d 22 A2 = = 0.1: Bernoulli prensibi Hacimsel debi hesabı aşağıdaki formülle hesaplanır A1 × V1 = A2 × V2 = Q( sabit ) Örnek 1: Çapı 3cm olan borudan geçen hidrolik akışkanın ortalama hızı 3 m/s dir.03 2 = 0.V1.81 m/s² ) B2 akım çizgisi Z1 Z2 kıyaslama çizgisi P V2 P1 V2 + + Z1 = 2 + + Z2 ρ × g 2× g ρ × g 2× g Şekil 2. A2 0.06 2 = 0.785 × 0.000706m 2 12 .Bernoulli prensibine göre: P1.785 × 0. Aynı sistem içinde akışkan 6 cm’ lik boru çapından geçerken hızı ne olur? Verilenler: d1= 3 cm = 0.000706 × 3 V2 = 1 1 = = 0.V2.A2 P V2 + + Z = Sabit ρ × g 2× g B1 P=Basınç (Pa) V=Akış hızı (m/s ) A=Boru kesit alanı (m² ) Z=Mutlak yükseklik (m ) ρ =Özgül ağırlık ( kg/m³ ) g= Yer çekimi ivmesi (9.

00785m 2 4 π × d 32 A3 = = 0. Farklı çaplara göre akışkan hızları ne olur? Verilenler: d1=10 cm = 0.05 m d3=15 cm = 0.12 = 0.15 m İstenilenler V1=? V2=? V3=? A1 = π × d12 4 = 0.785 × d 2 = 0.015m / sn A1 0.15 2 = 0.0176m 2 4 7 Q=7 l / dak = 7 dm³ / dak = = 11.785 × 0.785 × d12 = 0.00195m 2 Q 11.66 × 10 −5 = = 0.’ dır.00785 V2 = Q 11. d2=5 cm.785 × 0.05m / sn A2 0.0175 V2 × A2= Q V3 × A3= Q V3 = 13 .66 × 10 −5 V1 = = = 0.785 × 0.66 × 10 −5 m3/s 1000 × 60 Çözüm: A1 × V1=A2 × V2=A3 × V3= Q Sabit debi formülü esas alınarak V1 × A1= Q A2 = π × d 22 2 = 0.00195 Q 11.005m / sn A3 0.785 × d 32 = 0.1 m d2=5 cm = 0.Örnek 2: Farklı çapları d1=10 cm .66 × 10 −5 = = 0.05 2 = 0. d3=15 cm olan bir borudan geçen akışkanın debisi 7 l/dak.

ile ilgili Öneriler Bilgi yapraklarındaki örnek problem çözümlerinden faydalanınız 14 .UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ İşlem Basamakları 1-Bernoulli prensibi hesaplamalar yapınız.

Akışkanın basıncı sonucunda oluşan enerjiye ne denir? a) Enerji b)Kinetik Enerji c)Sinerji d) Potansiyel Enerji 4- P1 V2 P V2 + 1 + Z1 = 2 + 2 + Z 2 ρ × g 2× g ρ × g 2× g a) Bernoulli b)Pascal c) Toriçelli d)Newton Formülü hangi prensibi ifade eder? 15 .“Sıkıştırılamayan basınçlı akışkanın geçtiği boruda hıza bağlı olarak yükseklik ve nokta yüksekliği toplamı her noktada aynıdır” prensibi hangi bilim insanına aittir? a)Toriçelli b)Pascal c)Bernoulli d)Newton 2.Belli kesitten birim zamanda geçen akışkan miktarına ne denir? a) Hız b)Debi c)Sıvı d) Dinamik Enerji 3.ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME 1.

CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 C B D A DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız.Hatalarınızı bilgi yapraklarına tekrar dönerek düzeltiniz.Doğru cevaplarınızın sayısını belirleyerek kendinizi test ediniz. 16 .

basınç ve alan arasında pascal kanununa göre ilişki kurulabilir. 3.iş pistonunun kesit alanını artırmak yoluyla büyük kuvvetler elde edilebilir.basınç ve alan ilişkisi Aşağıdaki şekilde baskı pistonuna uygulanan küçük kuvvetle. Burada: P= N Pa m2 π ×d2 A= = m2 4 d= metre F= N × m 2 =Newton 2 m Şekil 3.” Bu kanuna göre itme kuvveti ( F ). İTME KUVVETİ. F1= 1. pistona etki eden kuvvet ( N ) A1= 1.akışkan tarafından kabın tüm yüzeylerine aynı oranda iletilir. ARAŞTIRMA İtme kuvvetinin basınç ve alan ile ilişkilerini çeşitli kaynaklardan ve işyerlerinden araştırıp bilgi sahibi olunuz.1: İtme.Bu tür presler özellikle kaldırma araçlarında kullanılır. ”Kapalı bir kaba kuvvet uygulandığında meydana gelen basınç. pistonun alanı ( m² ) S1= 1. pistonun alanı ( m² ) A2= 2. BASINÇ VE ALAN ARASINDAKİ İLİŞKİ İtme kuvveti. basınç ( P ) ve kesit alanı ( A ) arasındaki ilişki şu formülle açıklanabilir. pistonun yer değiştirme mesafesi ( m ) S2= 2.ÖĞRENME FAALİYETİ-3 ÖĞRENME FAALİYETİ-3 AMAÇ Bu bilgi yaprağı ile itme kuvveti basınç ve alan arasındaki ilişkileri hesaplayabilecek ve yorumlayabileceksiniz. F= PxA dır. pistona etki eden kuvvet ( N) F2= 2. pistonun yer değiştirme mesafesi ( m ) 17 .

yer değiştirerek iş pistonuna gitmektedir. S1 S2 ÖRNEK: 1000 N’ luk kuvvet uygulanan bir pistonun çapı 5 cm’dir. 2: Problem Şekli P1 = F1 A1 …… N F1 A1 F2 A2 P1= F2 A2 …. Veriler: F=1000 N d= 5 cm =0.N Buradan = eşitliği yazılabilir. V1 = S1 × A1 . A2 A1 Buradan = eşitliği ifade edilebilir..Sistemde oluşan basıncı bulunuz. Şekilde baskı pistonundaki sıvı hacmi ( V1 ). S1 × A1=S2 × A2 şeklinde ifade edilebilir. Yer değiştiren sıvı hacmi ( V2 ) baskı sıvı hacmi ile aynı olduğuna göre V1=V2 iifade edilebilir. V2= S2 × A2 dir.05 m İstenilenler: A=? P=? 18 .Şekil 3.

15 m ÇÖZÜM: a) P1 = İstenilenler P =? F2=? S2=? F1 100 N 100 100 = = = = 141542.5 19 .0007065 3.35cm = 13.ÇÖZÜM: A= P= π ×d2 4 = 0.0019625m 2 F 1000 N = = 509554.14 × 0.065. büyük piston çapı 100 mm olduğuna göre : a)Uygulanan kuvvet sonucu oluşan basıncı.1N A1 4 A1= 7.14 × 0.14 N / m 2 ( Paskal ) =509.09 bar bulunur.05 2 = 0.8 Pa 2 2 A1 π × d1 0.03 4 4 b) P= F1 3.03 m D2= 100 mm=0.15 = 78.5 cm2 S1 A2 7.) Verilenler : F1= 100 N D1= 30 mm=0.S1 = A2 .15 = = A1 .1 m S1= 15 cm= 0.S 2 ⇒ S 2 = = 1.5.785 × 0.554 kPa 2 A 0.065 cm2 A2= 7.8 × = 1111. 509 = 5.0019625m Değer bar cinsinden ifade edilmek istenirse: 1 bar= 100 kPa olduğu için.065.Küçük piston çapı 30 mm. 100 ÖRNEK: Bir hidrolik el presinin küçük pistonuna 100 N’ ü kuvvet uygulanıyor. iş pistonunun ne kadar yukarıya kalkacağını hesaplayınız (Sürtünme kuvvetini dikkate almayınız.0025 = 0.S 2 ⇒ 7.1 ⇒ F2 = P × A = 141542. c)Baskı pistonu 15 cm hareket ettiğinde.785 × d 2 = 0.5mm S 2 A1 78.065 × 10-4 m2= 7.85 × 10 −3 m2 = 78.0. b)İş pistonunun uygulayabileceği en fazla kuvveti.785.

Bilgi Basınç ve alan hesaplamaları yapınız. hesaplamaları yapınız. İtme kuvveti. arasındaki ilişkileri ifade eden problemler çözünüz.basınç ve alan faydalanınız. Öneriler yaprağındaki örneklerden 20 .UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ İşlem Basamakları İtme kuvveti.

İtme.basınç ve alan ilişkisi ile ne tür makinelar yapılabilir? a) Motorlar b)Kontrol mekanizmaları c)Yön değiştirme sistemleri d) Kaldırma araçları 3. Piston kesit alanının artması sisteme ne şekilde etki eder? a)İtme kuvveti azalır b)İtme kuvveti artar c)Kolun küçük yapılması gerekir d)Hiçbir etkisi olmaz 21 .ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME 1. İtme kuvveti. basınç ve alan arasındaki ilişkiyi ifade eden formül hangisidir? a) P = F A V b) P = A S c) P = F V d) P = S 2.

22 .Hatalarınızı bilgi yapraklarına tekrar dönerek düzeltiniz.CEVAP ANAHTARI 1 3 2 A B D DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız.Doğru cevaplarınızın sayısını belirleyerek kendinizi test ediniz.

çıkışta (P2) basıncı ile iki katına çıkar. Yüksek basınç hidrolik silindirlerine güç vermekte kullanılır. F1=F2 olduğundan F1=P1 × A1 F2=P2 × A2 buradan P1 × A1=P2 × A2 şeklinde ifade edilebilir. Bu amaçla kullanıldığında bir hava silindirinin tek başına kullanılmasıyla elde edilenden fazla iş yapılabilir.1. 23 .ÖĞRENME FAALİYETİ-4 ÖĞRENME FAALİYETİ-4 AMAÇ Bu bilgi yaprağında hidrolik basınç yükselticilerinin hesaplamalarını yapmayı öğreneceksiniz.1: Hidrolik basınç yükseltici . Şekil 4. Yüksek basınçları uzun süre ısı üretmeksizin koruyabilirler. Girişte kullanılan akışkan veya hava olabilir. Büyük kuvvetlerin itilmesi gereken yerlerde kullanılabilir. tek basınçlı veya çift basınçlı sistemlerden güç alırlar. Tutma. ARAŞTIRMA Çevrenizde bu tür işler yapan işyerlerini inceleyerek hidrolik basınç yükselticileri hakkında bilgi sahibi olunuz. Giriş kısmından giren (P1) basıncı. delme kavrama veya doğrusal güç gerektiren diğer uygulamalarda kullanılan yükselticiler. Hidrolik Basinç Yükselticiler Tanım: Akışkanların basınçlarını 2 kat arttıran devre elemanlarıdır. Ayrıca ek bir güç tüketimi ve karmaşık veya pahalı kontroller olmaksızın çalışırlar. Kesit ölçüleri birbirinden farklı iki pistonun bir kol ile birbirine bağlanması ile oluşur. 4.

5 W 1 HP= 75 kgm/sn 1 kW= 860 kcal 1 kW= 1000 W 1 W = 1 Nm/sn 1 kal =4.264 Gal ( Galon:İngiliz birim sisteminde bir hacim ölçüsü) 1 Galon = 3.5 PSI (Libre/inç2 ) 1 bar= 105 pascal = 105 N/m2 2 1 Pascal = 1 N/m2 1 bar= 1 kgf/cm 1 bar= 10 N/cm2 = 1 daN/cm2 4.2. Hidrolik Sistemlerde Kullanılan Birimler 4.ÖRNEK: Bir hidrolik basınç yükselticide itme pistonuna uygulanan basınç 8 bar’dır.1.m = 10 joule 4. Verilenler: P1 = 8 bar = 800 kPa = 800 000 Pa A1 = 25 cm2 = 0.185 joule 4. b) Küçük pistonun oluşturduğu basıncı bulunuz.2.Buna gore: a) Büyük ve küçük pistona etki eden kuvvetleri.Küçük pistonun alanı 16 cm² ve büyük pistonun alanı ise 25 cm²’ dir. İş Birimleri: 1 joule = 1 N.0016 m2 a) F1 = P1 × A1 = 800 000 × 0.0016 4.5 bar A2 0. 0. Basınç Birimleri: 1 bar= 14.0025 m2 A2 = 16 cm2 = 0.2.4.102 kgf × m 1kgf.0025 = 2000 N F1= F2 = 2000 N b) P2 = İstenilenler F1 = ? F2 = ? p2 = ? F2 2000 = = 1 250 000 Pa = 12. Kuvvet Birimleri: N = Newton 1 kgf = 10 N 2 1 N = 1 kgm/sn 1 daN= 10 N 1 N = 0.00135 HP 1 HP= 735. Hacim Birimleri: 1 Litre = 1 dm3 =1000 cm3 1 Litre = 0.2.2.2.1 kgf 4.m .5.3. Güç Birimleri : W = Watt 1 W = 0.2.785 l 1 Galon = 3785 cm3 24 .

25 .UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ İşlem Basamakları Hidrolik Basınç yükselticileri ile ilgili hesaplama uygulamaları yapınız. Öneriler Bilgi yaprağında ki örneklerden faydalanınız. yukarıda gösterilmiştir. Birimler bilgi yaprağında.

Aşağıdakilerden hangisi güç birimidir? a)Joule b)Watt c)Bar d)Litre 26 .ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME 1-Aşağıdakilerden hangisi basınç yükselticilerin üstünlüğüdür? a) Yüksek basıncı koruması b)Karmaşık kontrollere gerek duymaması c)Düşük güç tüketimli olması d)Hepsi 2-Akışkanların basıncını 2 katına yükselten cihazlara ne denir? a)Basınç yükseltici b)Silindir c)Pompa d)Hiçbiri 3-Aşağıdakilerden hangisi basınç birimidir? a)Joule b)Watt c)Bar d)Litre 4.

5.Aşağıdakilerden hangisi iş birimidir? a)Joule b)Watt c)Bar d)Litre 6.Aşağıdakilerden hangisi hacim birimidir? a)Joule b)Watt c)Bar d)Litre 27 .

Doğru cevaplarınızın sayısını belirleyerek kendinizi test ediniz.CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 6 D A C B A D DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız. 28 .Hatalarınızı bilgi yapraklarına tekrar dönerek düzeltiniz.

Hidrolik Devrelerin Ana Kısımları Hidrolik devrenin ana kısımları şunlardır: Yağ deposu Hidrolik pompalar Hidrolik silindirler Hidrolik motorlar Valfler Hidrolik akümülatörler Bağlantı elemanları Sızdırmazlık elemanları Manometreler 29 .ÖĞRENME FAALİYETİ-5 ÖĞRENME FAALİYETİ-5 AMAÇ Bu bilgi yaprağında hidrolik devrelerin ana kısımları ve pompalar hakkında bilgi sahibi olacaksınız.1. ARAŞTIRMA Hidrolik devre elemanlarını. çevrenizdeki bu tür iş yapan yerleri ziyaret ederek. öğreniniz ve pompalar hakkında bilgi alınız. 5.

Hidrolik Devre Elemanlarının Kesit Ve Sembolle Gösterilmesi 30 .1.Şekil 5.

3’ de görülmektedir. pislik. seviye göstergesi Termometre Yağ deposunun içinde emiş hattında basılan ve geriye dönen yağın ayrılmasını sağlayan bir perde ile emiş filtresi ve emiş borusu bulunur. emiş hattından basılan yağ geriye dönüşte ısındığından bu ısıyı dışarı atar. Tanımı ve sembolü : Hidrolik sistemlerde en önemli enerji kaynağı olan sıvıların içinde depolandığı kaba yağ deposu veya yağ tankı denir.1.3: Endüstriyel Amaçlar İçin Büyük Tank Yağ tankı Ara perde Emiş filtresi Emiş hattı Dönüş hattı Boşaltma deliği Gözetleme deliği Kapak Pompa Elektrik motoru Max .2’ de depo ise 5.2: Yağ Deposu Ve Elemanları Şekil 5. Şekil 5.5. ve min.Yağ deposu kesiti şekil 5. 31 . Sistemden geçen toz.2. Yağ deposunun ölçüsünün.2. Yağ deposu. Yağ Deposu 5. tortu gibi maddeler dönüş filtreleri vasıtası ile temizlenir. hidrolik sistemde dolaşan yağın debisinin 3 5 kat fazlası oranında olması gerekmektedir. Depoda yağ hem dinlenir hem de depodaki filtre tarafından temizlenir.

Ekonomik olmalıdır. 5. Filtre ise sistemden dönen yağın içindeki pislik. Yağ ısıtıcıları emiş hattına pompadan önce depo üzerine. Kolay sökülür takılır olmalıdır.2. Yağ boşaltma deliği bulunmalıdır. Deponun tabanı yağın kolay boşalmasını sağlamak için eğimli olmalıdır. Depoda dönüş borusu tarafında eğim olmalıdır. talaş.3 mm kalınlığında asit türü bileşiklere ve korozyona dayanımlı çelik saclardan yapılmalıdır. malzemeleri süzerek emiş hattından. Sızıntı yapmamalıdır. Büyük kapasiteli sistemlerde ısınma gerekli olacağından depoya ısıtıcı takılmalıdır.3. 32 . Emiş ve dönüş boruları depo tabanından boru çapının 22. Boru uçları 45° eğimli kesilmelidir. 5.Hidrolik sistemlerin yağ deposu 1. sistemden dönen yağ ile emiş borusu arasında plaka biçiminde yerleştirilen delikli bir sac malzemeden imal edilmiştir. bilhassa kış aylarında veya ortam sıcaklığının düşük olması durumunda. Depoya dönen yağın içindeki metal parçacıklarını ayırabilen mıknatıslı (manyetik) ayırıcı olmalıdır. Hidrolik devreli düzenler genel olarak +80 oC ile .5 katı kadar yukarıda monte edilmelidir.5 . Yağ Deposu Seçiminde Önemli Noktalar: Depo kapasitesi sistem için yeterli ölçüde olmalıdır.2. Yağ seviyesini gösteren kapak bulunmalıdır. . Hidrolik sistemlerde depodaki yağın bulunduğu veya çalıştığı ortama göre ısıtıcı ve soğutucular gerekebilir. sistem çalışmaz. Yağ sıcaklığının sıfır derecenin altına düşmesi yağın akıcılığı azaltıp viskozitesini arttırır. sisteme temiz yağ gönderilmesini sağlar. Rezistans ile ısıtma sağlanır ve sıcaklık ayarı yapılabilir. Verim düşer.4’ örneği görülen yağ ısıtıcıları elektrik devresi hareket alırlar. Şekil 5.2. Ara perde.50 oC arasında çalı-şabilecek şekilde tasarlanmışlardır. Emiş ve dönüş boruları arasında türbülansı önleyerek yağın hızını azaltır. uç kısmı depo içinde kalacak şekilde monte edilir. Örneğin uçaklarda hassas devre elemanları soğuk ortamlarda ısınınıncaya kadar beklenir.tortu vb. Yağ Isıtıcıları: Hidrolik sistemin çalışma ortamına göre. depodaki yağ sıcaklığı düşebilir.

Bundan dolayı sürtünen. Soğutucuların montajı depodaki dönüş borusu üzerine yapılır. Şekil 5. Hatta yağ kaçakları ve sızıntılar olabilir. Sürekli olan yağ kaçakları. b-Hava üflemeli soğutucular. akıcılık oranı artar.Şekil 5.5’ görüldüğü gibi. beraber çalışan parçalar arasında yağ filmi tabakası azalır.2.5: Hidrolik Devrelerde Su Sistemli Yağ Soğutucuları 33 . sistemde yağın azalmasına ve verimin düşmesine neden olur Bu sakıncayı ortadan kaldırmak için yağ soğutucuları kullanılır.4: Hidrolik Yağ Isıtıcısı 5. İki çeşit soğutucu vardır: a-Su ile çalışan soğutucular. Şekil 5. Yağ Soğutucuları: Soğuk ortamların tersine çok sıcak ortamlarda çalışan hidrolik devrelerde akışkanın sıcaklığı yükselir. Yağın viskozitesi düşer. Sistemde dolaşan yağ böylece soğutulmuş olur.4.

2.5.5’ te dönüş hattına monte edilmiş su ile çalışan soğutucu görülmektedir. Su İle Çalışan Soğutucular: Soğutucu düzeninin içinde akışkan yan yana sıralanmış çok sayıda boru içinden geçerken boruların dış yüzeylerinde soğuk suyun dolaşması sağlanır. Şekil 5.2. Resim 5.7: Hidrolik Sistemlerde Isıtıcı ve Soğutucunun Montajı 34 .6: Hava Üflemeli Yağ Soğutucu Şekil 5. Hidrolik sistemlerde su ile çalışan soğutucular yaygın olarak kullanılır. vantilatör ile hava üfleyerek soğuma gerçekleştirilir. Şekil 5.1.6 da görüldüğü gibi.4. Böylece akışkanın soğuması sağlanmış olur.4. 5.2-Hava Üflemeli Soğutucu Hidrolik sistemlerde borunun içinden geçen akışkana.

Pompalar hidrostatik prensiplere göre çalıştıklarından akışkanı depodan emerek büyük bir basınca dönüştürürler.2.2.3. Pistonlu pompalar • Eksenel pistonlu pompalar • Radyal pistonlu pompalar • Pistonlu el pompaları. Sabit Kapasiteli Pompalar Depodan aldığı akışkana hiç değişmeksizin sabit debide basınç yaptırarak çalışan pompalardır.1.3.8 Hidrolik Pompa Sembolü Elektrik motorundan aldığı hareketle depodaki yağı emerek büyük bir basınç üretip mekanik enerjiyi hidrolik enerjiye çeviren elemanlardır. a.5. basınç ölçülerine ve debilerine göre çeşitleri şunlardır. Pompa seçimi yapılırken sistemin ihtiyaçlarına uygun olanı seçilmelidir. Hidrolik Pompalar 5. 5.Sabit Debili Pompalar Dişli çarklı pompalar • İçten dişli çarklı pompalar • İçten eksantrik dişli çarklı pompalar Paletli pompalar Değişken Kapasiteli (Debili) Pompalar) 1. Hidrolik Pompa Çeşitleri: Hidrolik pompalar çalışma prensiplerine. Paletli pompalar 2. 35 .3. Pompalar çalıştıkları sürece sabit debide basınç elde etmek için kullanılırlar. Hidrolik sistemin ihtiyaçlarına göre kapasiteleri farklı biçimde tasarlanır. Akışkanın debisi ve çalışma basıncı önceden hesaplamalar yapılarak bulunur. Tanımı ve Sembolü: Şekil 5. Aksi halde sistem verimli çalışmaz.1. kapasitelerine. Eksenel pistonlu pompalar 5.3. Böylelikle sistemin ve piyasanın isteklerine cevap verilmiş olur. hidrolik sistemin özelliklerine ve çalışma sistemlerine göre yapılır. Pompalar.

Elektrik motorundan aldığı hareketle depodan emdiği yağı dişlilerin dişleri arasından geçirerek büyük bir basınca dönüştürme prensibi ile çalışırlar. dişlilerin dönme hızına bağlıdır. Dişli Çarklı Pompaların Özellikleri: 1400 . Bu durumda meydana gelecek basınç.3. Tozlu ve kirli ortamlarda rahatlıkla çalışır.5. içten dişli çarklı pompalar ve içten eksantrik dişli çarklı pompalar.2. Dişli çarklı pompaların.8: Dişli Çarklı Pompa Kesiti Şekil 5.1. Dişli çapı ve diş derinliği daha fazla basınç elde edilmesine etki eder (Şekil 5.2800 dev/dak ile çalışabilirler. 30 . bakımı kolaydır. Akışkanı depodaki atmosfer basıncının etkisiyle diş boşluklarına doldurarak çıkış kısmından basınçla iter. Dişli çarklar aşınmaya karşı sementasyon çeliğinden yapılır.8' te görüldüğü gibi dişli çarklar ok yönünde dönerek giriş kısmında boşluk (vakum) meydana getirir. debi ile çalışır. Basınçlı yağ çıkışı Yağın taşınması Sıvı giriş Şekil 5. Helisel dişli çarklar ve bilyeli yataklamalarla sessiz çalışır. 35 .8).250 bar çalışma basıncında çalışır.100 cm3/dev. olmak üzere iki çeşidi vardır: 36 .1. Dişli Çarklı Pompalar: Birbirleriyle beraber çalışan iki düz dişli çarktan ibaret olup yapıları basittir. Orta basınçlarda düşük hacimlerde büyük güç elde edilebilir. Basit yapılı oldukları için maliyetleri düşük.

gücü ve devir sayısı.2. gibi faktörler göz önünde bulundurulur. Şekil 5.Elektrik motoru.9: İçten Dişli Çarklı Pompa Kesiti • İçten Eksantrik Dişli Çarklı Pompalar: Elektrik motoruna bağlı dişli çark ve çevredeki dişli çark farklı eksenlerde bulundukları için eksantrik bir şekilde çalışır. Boyutlarının uygunluğu vb. sisteme basınçla gönderilir (Şekil 5. Dönüş yönü değişebildiği için emiş ve basınç yönleri de değişebilir. Bakım. Dişli Pompa Seçiminde Önemli Faktörler: Çalışma basıncının sisteme uygunluğu. basınçla sisteme pompalanmış olur. Depodan emilen sıvı. miline bağlı dişli çarkın dönmesi ile kendi etrafındaki dişli çarkı döndürür.10) Şekil 5.9’ görüldüğü gibi. onarım ve montaj kolaylığı. 5.2.3. Gürültüsüz ve titreşimsiz oluşu. Pompanın debisi. Çalışma sıcaklığının uygunluğu.10: İçten Eksantrik Dişli Çarklı Pompa İçten eksantrik dişli çarklı pompalar. 37 .1. düşük basınç ve yüksek debi ile çalışması gereken sistemlere uygulanır.• İçten dişli çarklı pompalar Birbiri içinde çalışan iki dişli çarktan oluşur Şekil 5. Dişler arasına giren akışkan. Ekonomik olup olmadığı.

W = 2 × π × n 60 (Radyan/s ) Şekil 5. b . bölüm dairesinin çapına ve devir sayısına bağlı olarak değişmektedir.3. Dişlinin bölüm dairesi çapı 75 mm . 3 .14 × = Radyan /sn 60 W= 146.5 Q = 3296.1.5 Radyan/sn b = 30 mm = 3cm h = 10 mm = 1 cm Istenilenler : Q =? W=? Q = Do . Pompa debisi ne olur? Verilenler N = 1400 dev/dk D0 = W=2 ×π × 75 mm = 7.5 cm n = Radyan / sn 60 1400 W = 2 × 3.11: Dişli Çark Şekil 5. h × .2 cm3/ sn bulunur 38 . W = cm3/ sn Q = 7.2.5. b × . h .diş genişliği 30 mm ve diş yüksekliği 10 mm' dir.3.12:Dişli Çarkların Yerleştirilişi Örnek Problem: Dişli Çarklı bir pompada pompa mili 1400 dev/dk ile dönmektedir. 1 . diş genişliğine dişlerin yüksekliğine. Dişli Çarklı Pompalarda Debi Hesaplanması Dişli çarklı pompalarda debi.5 . 146. şu formülle bulunur: Q=Do × . W = cm3 / sn bu formülde Q = Dişli çarklı pompanın debisi (cm3/sn) Do= Dişli çark bölüm dairesi çapı (cm) b = Dişli çark genişliği (cm) h = Diş yüksekliği (cm) W = Açısal hız. Dişli çarklı pompalarda debi.

Orta basınçta çalışması gereken yerlerde başarı ile uygulanırlar. beraberinde getirdikleri akışkanı da sürükleyerek basınç hattından sisteme gönderirler. Burada D01 = Büyük dişlinin bölüm dairesi çapı (cm) D02 = Küçük dişlinin bölüm dairesi çapı (cm) W1 = Büyük dişlinin açısal hızı (rad/s) W2 = Küçük dişlinin açısal hızı (rad/s) b = Dişli genişliği (cm) h = Diş yüksekliği (cm) Q = Dişli çark pompa debisi (cm3/s) Değişken Kapasiteli Paletli Pompalar Şekil 5.13:. W1 = D02 × . Yalnız yapılışlarının hassas oluşu ve işçiliklerinin fazla olmasından dolayı pahalıdır.5.4. merkezkaç kuvvetinin tesiri ile kendi kanalları içinde eksantrikliğe uygun olarak. Sabit ve Değişken Kapasiteli Paletli Pompalar 5.ok yönünde (Şekil 5. Rotor döndükçe kanalların içindeki hareketli paletler.13) hareket ederler.Paletli Pompalar: Dairesel bir rotorun içerisine yerleştirilen eksantrik bir kovan ve paletlerden oluşur.1.3.2. Paletler rotorun etrafındaki kanallara uygun bir toleransla alıştırılmışlardır. Basılan akışkanın hacimsel küçülme ile basılması prensibi yönünden dişli çarklı pompalardan farkları yoktur. Q = (D01 × W1 + D02 × W2) × b × h = cm3/s Q = 2 × D01 × W1 × b × h = cm3/s olur. Dönen paletler.2.3. 39 . İçten Eksantrik Dişli Çarklı Pompalarda Debi Hesabı: İçten eksantrik dişli çarklı pompalarda debi hesabı değişik formülle bulunur. Her iki dişli çarkın çapları farklı olduğu için dönme hızları da farklı olacağından : D01 × .2.W2 bağıntısı yazılabilir.

1Paletli Pompa Çeşitleri: Paletli pompalar. sabit ve değişken kapasiteli.3. Paletli Pompalarda Debi Hesabı: Teorik olarak debi =Qt= Bu formülde: t Qt = Teorik debi (l/dk ) Q = Gerçek debi (l/dk b = Paletin genişligi (cm) n = Pompa mili devir sayısı d = Rotorun çapı (cm) η = % olarak verimlilik 40 .5. Değişken olan tiplerin rotor ekseni değişebilmektedir (Şekil 5. İşçilikleri fazladır. Sabit olan tiplerin rotor kısmı sabit olduğu için. Pompa iç yapısından dolayı kaçaklar fazladır. 2 × π × h × b × n × ( d + h) (l/dk) 1000 Gerçek debi = Q = Qt. % 70 verimle çalışırlar.2. sabit kapasiteli. Gürültüsüz ve titreşimsiz çalışma özellikleri vardır.3. Devirleri 1000 .η ( l/dk) 5.2.2.2. Sürtünmeden dolayı kayıplar fazladır. Şekil 5. Paletli Pompa Özellikleri: Çalışma basınçları 160 bar ve debileri 180 .' dır.450 l/dk' dır.3.3. olarak iki tipte yapılırlar. Dolayısıyla değişken tiplerin debileri de değişkendir. Devreye uygun yağ kullanmak gerekir.2. denilmiştir.3000 devir/dk.13) .2.14: Paletli Pompada Debi Hesabı ve Elemanları 5.2. Boyutları küçüktür.

Palet eksen kaçıklığı 10 cm.Pompanın bir devirde bastığı akışkan miktarı ise şu formülle bulunur: V = 2 × e × b × [π × (R + r) +s × n](cm) . s = O.) = 52752 × 0.1 × 1400 ] V =400 × [3. 1 cm . d = 20 cm .Pompa % 70 verimle çalışmaktadır.3)=112520 V= 112520 cm3/dk a) Qt = 41 .14 × (30 + 15)+0.14 × (45)+ 140]= 400 × (281.14 × 10 × 20 × 1400 × (20 + 10) = = 52752 l/dk 1000 1000 Q = Qt × η (l/dk.92 l/dk b) V = 2 × e × b × [π × ( R +r )+s × n] cm3 V = 2 × 10 × 20 × [3. İstenilenler: Qt = ?. Q = ?.1 cm olup gövde iç çapı 30 cm' dir.genişliği 20 cm ve kalınlığı 0. olan paletli pompanın rotor çapı 20 cm paletin kursu 10 cm' dir. . Buna göre : a) Paletli pompanın debisini. r = 30/2 = 15 cm. V=? 2 × π × h × b × n × (d + h) 2 × 3. bu formülde V = Pompanın bir devirde bastığı akışkan miktarı (cm3) e = Eksen kaçıklığı (cm) b = Palet genişliği (cm) R = Gövde iç yarıçapı (cm) r = Rotor yarıçapı (cm) s = Palet kalınlığı (cm) n = Pompa mili devir sayısı Örnek Problem: Devir sayısı 1400 devir/dk. b = 20 cm .70 = 36. R = 30 cm . Verilenler: n = 1400 devir/dk. h = 10 cm . b) Paletli pompanın bir devirde bastığı akışkan miktarını bulunuz. ή = % 70 e = 10 cm .

5. Eksenel pistonlu pompalar.15: Eksenel Pistonlu Pompa Kesiti Radyal Pistonlu Pompalar: Eksantrik olarak dönen bir milin etrafına pistonlar dikey olarak yerleştirilmiştir. Pistonların kursları büyütülüp küçültülerek. • Radyal pistonlu pompalar.16 görüldüğü gibi Eksantrik milin kaçıklığı kadar pistonlarda kurs ayarı yapılabilir.3.Şekil 5. Genel olarak iri gövdeli olup gürültülü çalışır Şekil 5. eksen kaçıklığı ölçüsü azaltılarak veya artırılarak yapılabilir Şekil 5.16: Radyal Pistonlu Pompa Kesiti 42 . Eksenel Pistonlu Pompalar: Pistonlar bir gövde içinde yataklanmış ve dönme hareketleri yapan bir. değişik kapasitelerde yapılmalarına rağmen. 1200 bar' a kadar değişebilen basınç üretirler. debileri istenilen değerlere ayarlanabilir..3. Eksenel Pistonlu pompa Şekil 5. piston bloku içerisinde hareket ederek çalışırlar. Radyal pistonlu pompalarda debi ayarı. Piston blokunun açısı ayarlanabilir.2.Pistonlu Pompalar: Pistonlu pompaların üç çeşidi vardır: • Eksenel pistonlu pompalar.15 görülmektedir. • Pistonlu el pompaları.

Dişli çarklı pompalara paralel olarak takılırlar.5 litre kadar yağ konulmalıdır.1. Akışkanın depodan emilmesi hacimsel büyüme. ani elektrik kesilmeleri ya da sistemin devre dışı kalması gibi durumlarda kullanılırlar. montaj sırasında dikkat edilmelidir. Kriko. 43 . Pompayı monte etmeden ve çalıştırmadan bazı kontroller gerçekleştirilmelidir. c) Sistemdeki emiş ve dönüş hattındaki valfler açık olmalıdır. Burada meydana gelen basınç. el presleri ve çeşitli basit mekanik uygulamalarda başarı ile kullanılır. Akışkanın sisteme basınçla gönderilmesi sırasında boru çaplarının büyük veya küçük olması basınca etki eder. elektrik motorundan aldıkları mekanik enerji ile çalışırlar.1: Pistonlu El Pompası Kesiti ve Yük Kaldırma Prensibi 5.3. sisteme basınçla gönderilmesi sonucu hacimsel küçülme olduğundan. Elektrik motorunun dönmesi ile dişleri arasına aldıkları akışkanı basınç yaparak sisteme gönderirler. El pompalarının kolu hareket ettirildiği zaman emiş hattından gelen sıvı bilyenin açılması ile basınç hattına geçerek oradan basınçla gönderilir. Bu kontroller şunlardır: a) Pompanın içinde hava düşmesini önlemek için pompayı çalıştırmadan önce basınç borusu kısmından 1 . Örneğin tezgahlarda işlerin yarım kalması. b) Elektrik motoru dönüş yönü ile pompanın dönüş yönüne.Pistonlu El Pompaları: El pompaları. Pompaların Çalışma Prensibi: Pompalar. El pompalarının yapıları basit olup emme-basma esasına göre çalışırlar. basınç meydana gelir.3. ç) Filtrelerin temiz olmalıdır. hacimsel büyüme veya hacimsel küçülme esasına dayanır. Boru çapları küçüldükçe basınç artar. Şekil 5.17). uçaklarda iniş takımlarının açılmaması durumlarında faaliyete geçirilerek kazalar önlenmiş olur (Şekil 5.

1: Sabit Debili Pompaların Tanıtım Ölçüleri ve Büyüklükleri 44 .5. Bu yüzden elektrik motorundan elde edilen gücün bir kısmı kaybolur. Tablo 5.3. basınç düşmesini önleyecek ve verimi arttıracaktır.4. Pompaların parçalarının hassas toleranslarla alıştırılmış olması ve düzgün monte edilmesi verim kaybını önleyecektir. Genel olarak pompaların verimleri % 70 .Pompalarda Verimlilik: Pompaların verimli çalışması için üretici firmaların önerilerine uyulmalıdır.98 civarındadır. Ayrıca depo ile pompa girişi arasındaki mesafenin iyi ayarlanmış olması. Aşağıdaki tabloda en çok kullanılan sabit debili pompaların tanımlanan büyüklükleri verilmiştir. Pompalar çalışma esnasında birbiri üzerinden kayarak veya sürtünerek çalıştıkları için sürtünme verim kaybına neden olur.

66 = % 66 verimle çalışmaktadır. 1000 Q × 1000 Pompanındevir sayısı = n V ×η G .6 G = = 0. P = 160 bar = 1600 N/cm2 G1 = 16 kW İstenilenler: G =?. G = Q × P değerleri ile hesaplan".Q×G 450 ×η Q× P kw = bar = HP 600 ×η Q 450 × 17 V × n ×η Pompanın debisi= Q = = l / dak .6 Watt = 10. η =? G = Q × P = 40 000 × 1600 = 64 × 106 = Ncm/dk 1 Ncm/dk = 1/60 × 100 Nm/sn = 1/6000 Watt eder. η = G1 η = % olarak verim Elektrik motorunun gücü P = G = Pompaya etki eden güç (kW) ( kilowatt ) G1 = Elektrik motorunun gücü (kW) Q = Pompanın debisi (cm3/dk ) P = Pompanın çalışma basıncı (Newton/cm2 = N/cm2 ) V = Pompadan geçen akışkan miktan (cm/dev) n= Pompa devir sayısı (dev/dk ) Pompalarda verimlilik hesaplanması yapılırken aşağıdaki değerler göz önünde bulundurulur.6 kW 6000 10. η = G1 16 G= 45 . 64 × 10 6 = = 10666 Nm/s = 1066. Pompanın verimi ne olur ? Verilenler: Q = 40 l/dk = 40 000 cm3/dk . Örnek Problem: 160 bar çalışma basıncı ile çalışan pompanın debisi 40 l / dk dır. Bu formülde. Pompaya bağlı elektrik motorunun gücü 16 kW' tır.

46 . Sistemde yeterli soğutmayı sağlayabilmelidir. 5.5. Pompalarda Debinin Tanımı: Debi : Hidrolik sistemde pompanın birim zamanda sisteme göndermiş olduğu akışkan miktarına denir. Hidrolik pompa seçimi yapılırken dikkat edilecek noktalar şunlardır: a) Pompanın gücünün yeterli olması.3. g) Ekonomik olup olmadığı. Hidrolikte debi birimi olarak cm3/dk. f) Boyutlarının az yer kaplaması. dır denilir. 5.7.3. Viskozitesi uygun olmalıdır. Sistemde meydana gelebilecek basınçlara karşı dayanıklı olmalıdır. .6. dm3/dk. ç) Pompanın devir sayısı ve dönüş yönü.3. onarım ve montajının kolay olması gerekmektedir.5. Pompa Seçimi: Hidrolik sistemlerde pompa seçimi yapılırken sistemin ihtiyaçlarına cevap veren pompalar seçilmelidir. d) Çalışma ortamı sıcaklığının uygunluğu. akışkanın debisi l/dk. Pompanın verimli ve uyumlu çalışabilmesi için akışkanda aranan özellikler şunlardır: Pompada kullanılan akışkanın film dayanıklılığı (yapışkanlık özelliği) istenilen değerlerde olmalıdır. kullanılan akışkanın viskozitesine (akıcılığına) bağlıdır.Borunun belli kesitinden1 dakikada 1 litre akışkan geçmesi durumunda. h) Bakım. veya l/dk. Uzun süre özelliklerini yitirmeden çalışabilmelidir. c) Pompanın çalışma basıncı. e) Gürültüsüz çalışması. b) Pompanın debisinin yeterli olması. kullanılır. Pompa ve Akışkan Uyumu: Pompa ve akışkanın birbirine uyum sağlayabilmesi.

Hidrolik pompaların debi hesaplamalarını yapınız.UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ İşlem Basamakları Öneriler • • • • Bilgi yapraklarındaki örneklerden Dişli çarklı pompalarda debi faydalanınız. 47 . Pompalarda debiyi tanımlayınız ve hesaplaplayınız. hesaplamaları yapınız. Paletli pompalarda debi hesaplamaları yapınız.

ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME 1-Aşağıdakilerden hangisi hidrolik devrelerin ana kısımlarından değildir? a)Yağ deposu b)Hidrolik pompalar c)Valfler d)Manyetik şalterler 2-Yağ deposunun ölçüsü sistemde dolaşan yağın debisinin kaç katı oranında olmalıdır? a) 3-5 kat fazla b) 2 kat fazla c)3-5 kat az d) 2 kat az 3-Aşağıdakilerden hangisi hidrolik pompalardan değildir? a)Pistonlu pompalar b)Paletli pompalar c)Diyaframlı pompalar d)Dişli çarklı pompalar 4-Dişli çarklı pompalar enfazla ne kadar basınca dayanabilirler? a)10 bar b)250 bar c) 500 bar d)750 bar 5-Aşağıdakilerden hangisi paletli pompaların dezavantajıdır? a)Gürültülü çalışırlar b)Fazla titreşim yaparlar c)Kaçak fazla olur d)Devirleri çok düşüktür . 48 .

6-Genel olarak pompa verimleri ne kadardır? a) % 70-98 b) % 10-25 c) % 25-45 d) % 50-70 7-Sıvıların akışkanlık ölçüsünü ifade eden terim hangisidir? A)Galon b) Viskozite c) Litre d) Devir sayısı 49 .

CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 6 7 D A C B C A B DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız.Doğru cevaplarınızın sayısını belirleyerek kendinizi test ediniz.Hatalarınızı bilgi yapraklarına tekrar dönerek düzeltiniz. 50 .

1 Görevleri ve Sembolü: Hidrolik sistemlerde doğrusal hareket elde etmek için kullanılan devre elemanlarıdır.1 ). Düzenli biçimde ileri . HİDROLİK SİLİNDİRLER 6.ÖĞRENME FAALİYETİ-6 ÖĞRENME FAALİYETİ-6 AMAÇ Bu bilgi yaprağında hidrolil silindirler ile lgili hesaplamaları yapmayı öğreneceksiniz. 6.manivelalı mekanik doğrusal hareketleri hidrolik sistemlerde basınçlı akışkanın gücü ile alternatif doğrusal harekete dönüştürürler (Şekil 6. Şekil 6. ARAŞTIRMA Hidrolik silindirlerin ne şekilde üretildiklerini çevrenizde üretim yapan işyerlerinde incelemeler yaparak öğreniniz. Bildiğimiz kamlı dişli çarklı biyel .1: Hidrolik Silindir Kesiti ve Elemanları 6.geri hareket ederek çalışırlar. Hidrolik enerjiyi doğrusal olarak mekanik enerjiye dönüştüren elemanlardır.2 Hidrolik Silindirin Elemanları: a) Silindir gömleği b) Piston c) Piston kolu d) Sızdırmazlık elemanları e) Kapaklar 51 .

Silindirlerin Et Kalınlığı Hesabı: Silindirlerde et kalınlığı hesabı yapılırken en yüksek basınca dayanabilecek şekilde tasarlanır. Soğuk çekilmiş boruların iç yüzeyleri taşlanarak honlama işlemine tabi tutulursa silindir gömleği olarak kullanılması mümkündür. Şekil 6.2.2).:. Boyuna kesit alınarak yapılan hesaplamalar enine kesit hesaplamalarından daha dayanıklı olurlar. Aksi halde sızdırma ve kaçaklardan dolayı verim düşer (Şekil 6. Silindir Gömleklerinin Enine ve Boyuna Kesiti 52 . dökme demir ve alaşımlı çelik borulardan imal edilir.Şekil 6.Yüksek basınca maruz kalan silindirierin enine ve boyuna kesit ölçüleri hesaplanmalıdır.1. Şekil 6. Korozyona karşı dayanıklılık için çıkan sonuçlara (c) sabit değeri eklenmelidir.Silindir Gömleği: Yapısı Kullanıldıkları yerin özelliklerine göre dökme çelik. İyi verim alabilmek için silindir gömleği ile piston arasındaki sürtünme en aza indirilmelidir.3 ‘ silindir gömleklerinin enine ve boyuna kesitleri gösterilmiştir. Silindir gömlekleri hangi gereçten yapılırsa yapılsın iç yüzeyi iyi işlenmiş ve honlanmış olmalıdır.2.2: Silindir Gömlek Kesiti 6.6.2.

Boyuna kesitteki et kalmllğı değeri fazla çıkacağmdan boyuna kesit hesaplamalan tercih edilmelidir. Silindir gereci emniyet gerilmesi 600 kg / cm 2 olduğuna göre a) Silindirin et kalınlığını. ó çem = F A kg / cm2. L ( cm2) bu formüllerde Boyuna kesitte et kalınlığı = e = d D e P A F ó çem c = Silindir iç çapı (cm) = Silindir dış çapı (cm) = Silindir et kalınlığı (cm) = Çalışma basıncı (kg / cm2 ) = Kesit alanı (cm2) = Silindire etki eden kuvvet (kg) = Emniyetli çekme gerilmesi (kg / cm2 ) = Korozyon için sabit sayı = O. L = 160 mm = 16 cm. akma çelikten bir silindirin 40 kg / cm2 basınçta çalışması isteniyor. F = ó çem × A (kg) Enine kesitte et kalınlığı = e= P×d (cm) 4 × σ çem P×d + c (cm) 4 × σ çem Boyuna kesit alanı = A = 2. P = 40 kg / cm2 ó çem = 600 kg /cm 2 (emniyetli çekme gerilmesi) e=? A=? F=? istenilen/er : 53 . c) Silindire etki eden kuvveti bulunuz. Örnek Problem: Çapı 120 mm uzunluğu 160 mm olan. b) Silindir kesit alanını. e . Verilenler : d = 120 mm.Silindirlerin et kalınlığı ve diğer değer hesapları yapılırken aşağıdaki formüllerden yararlanılır. 1 eklenmelidir.

1. Şekil 6. yıpranan sızdırmazlık elemanları yenisi ile değişimi sağlanır. ó çem = F A F = ó çem × A = 600 × 16 = 9600 kg 'dır. Sürekli yağlandıklarından korozyona karşı kendiliğinden korunmuş olurlar (Şekil 6. Kolay hareket ederek çalışırlar. 54 . bronz ve pirinçten imal edilirler. Büyük ölçülü olanları dökme demir veya dökme çelikten üretilirler. 6. b) c).5 × 16 = 16 cm2' dir. Şekil 6.4: Piston ve Piston Kolu Kesiti Gereçleri genel olarak alüminyum.a) e= P×d 40 × 12 +c= + O. Pistonun hızlı hareket etmesi için silindire giren akışkanın miktarını artırmak gerekir. Sürtünme ve aşınma olmaması için üzerine sızdırmazlık elemanları geçirilerek bir noktadan sürtünmesi sağlanır. Aşınan.5 cm. 2 × σ çem 2 × 600 A = 2 × e × L = 2 × 0. = 5 mm ' dir. Piston üzerine takılan sızdırmazlık elemanlarının aşınması durumunda yağ kaçakları art-maya başlar ve verim düşerek güç kaybı oluşur.Piston Yapısı: Silindir gömleği içinde sızdırmazlık elemanı ile beraber çalışan.2. Hareketleri ileri .2. piston koluna bağlanmış bir elemandır. Piston Hızı: Piston hızı. Çapları (d) silindir gömleği iç çapından (d1) biraz küçük tutulur. silindire giren akışkanın miktarı ya da pompanın debisine göre ayarlanır.4).4’ görülmektedir. 1 = 0.geri şeklinde çalışan hidrolik silindirin önemli bir elemanıdır.

Akış miktarını ayarlamak için akış kontrol valfleri kullanılır.17 cm/dak = 7 .785 × d2 A2 = 0.785 × ( d12 . Pistonun Kursunu Tamamlama Zamanı Pistonun kursunu ne kadar zamanda tamamlayacağı şu formülle bulunur.785 × (d 1 − d 2 ) 0. V= Q cm / dk bu A V = Piston hızı (cm/dk Q = Akışkanm debisi (cm3/dk A = Silindir kesit a/anı (cm 2 π ×d2 A= =0.96 m/dak 2 A1 0.25 cm/dak =8. ) V = Pistonun giderken yol aldığı hacim (dm3) d = Piston çapı (cm) h = Piston kurs boyu (cm) 55 .785 × 4 2 10000 10000 V2= = == 849.785 × d2 4 Örnek Problem: Pompa debisi 10 l / dk olan bir pistonun çapı 40 mm ve piston kolu çapı 10 mm 'dir.49 m/dak 2 2 0. Eğer akışkan düzensiz akıyorsa sürtünmeden dolayı kayıplar artar ve pistonun hızı düşer. Akışkanın viskozitesi de piston hızına etki eder. Pistonun hareketli durumdaki hızı ne olur (Şekil 6.785 × d1 0.785 × (4 2 − 12 ) olarak bulunur.Pistonun hızını azaltmak için ise akış miktarı azaltılmalıdır.d22 ) V1= İstenilenler: V1 =? V2 = ? 10000 Q 10000 = = = 796. A1 = 0.5 )? Verilenler: Q = 10 l/ dk = 10000 cm3 d1 = 40 mm = 4 cm d2 = 10 mm = 1 cm. t= V (sn). Q V = π × d2 × h (dm3) bu formülde t = Pistonun kursunu tamamlama zamanı (s) Q = Akışkanm debisi (l/dk.

EKS d = Piston kolu çapı (cm) L = Piston kol boyu (cm) F = Piston kolunu fIambaja zorlayan kuvvet (kg) Fk = Piston kolunu nambaja zorlayan kritik kuvvet (kg) EKS = Emniyet katsayısı Örnek Problem: Uzunluğu 300 mm olan bir piston kolu 6000 kg' lık biı kuvvetin etkisinde.2 = 2 cm= 20 mm 56 .EKS 10 6 ( cm ) L = 10 3 F= Fk ( kg ) EKS = cm bu formüllerde: Kol uzunluğu d4 F .F . kursunu ne kadar zamanda tamamlar? Verilenler: Q = 15 l / dk V = 7 dm 3 t= İstenilenler: t=? V 7 × 60 = = 28 sn dir. L2 . Kol emniyet katsayısı 3 olduğuna göre piston kol çapı ne olur? ı Verilenler : L = 300 mm = 30 cm F = 6000 kg EKS = 3 4 İstenilenler : d= ? 4 d= dir.F .EKS = 10 6 30 2. Pompanın ürettiği basınç kuvvetini iş yapılmak istenilen yerlere iletir. Q 15 Piston Kolu Silindirik çubuk şeklinde olup pistona bağlanarak çalışır.3 10 6 = 4 16200000 10 6 = 4 16.600. kalıyor.Örnek Problem: Debisi 15 l/dk olan bir silindirde pistonun taradığı hacim 7 dm3 tür. 4 d= L2 . Piston.

3.7).6: Tek Etkili Silindir KesitiŞekil 6. Yükün kaldırılması Baskı P Geri dönüşü baskı ile Şekil 6.6. taşlama tezgahlarında puntanın geriye çekilmesi işlemlerinde kullanılır.1-Tek Etkili Silindir: Sıvı.5: Tek Etkili Silindir Sembolü 6. kullanıldıkları yerin özelliklerine ve çalışma şartlarına göre geliştirilmişlerdir. bir yükün yukarı kaldırılması ve indirilmesi amacı ile pres tezgahlarında sıkma . silindire bir taraftan girer ve pistonu hareket ettirir. Tek etkili silindirler.3.bükme. Piston koluna bir iş yaptırmış olur. Çalışma şartlarına göre silindirler şöyle çeşitleri: a)Tek etkili silindir b) Çift etkili silindirler c) Teleskopik silindir d) Yastıklı silindir e) Tandem silindir Şekil 6.Hidrolik Silindir Çeşitleri: Hidrolik devrelerde kullanılan silindirler.6).7: Tek Etkili Silindir ile Yük Kaldırılması 57 . Yükün yukarı kaldırılmasından sonra basıncın etkisi kalkınca yükün ağırlığı ile kendiliğinden ilk konumuna gelir (Şekil 6. Pistonun diğer tarafında basma yayı bulunduğundan akışkanın basınç etkisi kalkınca yayın itme gücü ile piston eski konumuna gelir (Şekil 6.1.

yol sıvı çıkışı Şekil 6.3. Sızdırmaz eleman piston piston kolu Akışkan çıkışı 6.2.9). Sızdırmaz eleman piston piston kolu Sızdırmaz eleman kapak 1 1. 8).8: Çift Etkili Silindir Kesiti ve Sembolü Çift etkili silindirlerin bir çeşidi de çift piston kollu silindirlerdir. yol sıvı girişi 2. Bunlara çift kollu. Pistonun hem ileri gidişinde hem de geriye dönüşünde iş yapılmış olur (Şekil 6. Basınçlı sıvının silindire girişi ile piston hareket eder ve işlem yapılmış olur.Çift Etkili Silindir: Çift etkili silindirlerde basınçlı sıvı bir taraftan girer diğer taraftan depoya döner (Şekil 6.6. çift etkili silindir denilir. Çift etkili silindirler 2 yönlü çalışma yeteneğine sahiptir. Silindirin diğer taraf-ındaki sıvının yolu depoya açıktır.9: Çift Etkili Çift Kollu Silindir Kesiti ve Sembolü 58 .

gürültüsüz. basınç iki taraftan çift yüzeye etki ettiği için. ve titreşimsiz çalışması gereken yerlerde tercih nedenidir. uçak sanayisinde ve hassas işlem gören endüstrilerde yaygın olarak tercih edilir.11). Yastıklama neticesinde pistonun silindir uçlarına yaklaşıp geriye dönerken hızları kontrol altına alınır.3.12). yerlerde kullanılır (Şekil 6. Şekil 6. Tek ve çift etkili olarak çalışma yeteneğine sahiptir. Elemanlan ve Yastıklama İşleminin Yapılışı 6.3. büyük itme kuvvetlerinin gerektiği yerlerde tercih edilir. Bu yatak yuvalarına “yastıklama” denilmektedir (Şekil 6.Teleskopik Silindir: Birbiri içine geçmiş birden fazla silindirden oluşur.4. Bu silindirlerde piston.3.10: Teleskopik Silindir Kesiti ve Sembolü 6.6. (Şekil 6.5. silindirin uç kısımlarına yaklaştığı zaman uç kısımlardaki yataklamalardan dolayı yavaşlama sağlanmaktadır.3. Şekil 6.Tandem Silindir: İki veya daha fazla pistonun bir piston blokuna (aynı mil) bağlanması ile yapılan silindir şeklidir.1.1. gemilerin dümenlerinin iniş çıkışlarında vb.10).Yastıklı Silindir: Hidrolik sistemlerde silindirlerin sessiz.11: Yastıklı Silindir Kesiti. Hidrolik silindirde.Bunlardan başka bayrak direği olarak. Genel olarak elektronik sanayisinde. 59 .

piston yüzeyine kuvvet uygular. F = P × A × η ( kg ) bu formülde F = Pistonun itme kuweti (N.13: Silindirlerde Kesitlere Göre İtme Kuvvetleri Değişikdir.12: Tandem Silindir Kesiti. bar) A = Silindir kesit alanı (cm2) η = Silindirin verimi % olarak A-A Kesitinde A = π ×d2 4 π × d12 − d 22 B-B Kesitinde A = 4 veya 0. Pistonun çalışması esnasında verim kaybı da olabileceğinden hesaplamaları ona göre yapmak gerekmektedir.785 × d2 (cm2) ( ) 2 veya 0.Kapak Piston Piston kolu sızdırmaz eleman çıkış giriş çıkış Şekil 6.13). Elemanları ve Sembolü. Şekil 6. 6.785 × (d 12 − d 2 ) (cm2) 60 . Piston kesit alanı küçüldükçe meydana gelen kuvvet küçülür. Giriş tarafındaki itme kuvveti (F1) büyük olacaktır (Şekil 6.4.Silindirlerde Piston Itme Kuvveti Hidrolik silindirlerde pistona giren basınçlı sıvı. Bu kuvvet piston yüzeyinin büyüklüğüne bağlı olarak değişir. kg) P = Çalışma basıncı (kg/cm2 . Tek kollu silindirlerde iki tarafın kesit alanları farklıdır.

Pistonun her iki tarafında oluşacak itme kuvvetini bulunuz.2 N' dir.785 × 152 = 176.70 = 98907.62 cm2 A2 = 0.785 × d2 (cm2) = 0. 61 .70 A1 = 0.62 × 0.Örnek Problem: Çapı 150 mm olan bir pistonun piston kol çapı 50 mm' dir.d22) (cm2) = 0. F2=P × A2 × η =8000 × 157 × 0. Verimi % 70 olan tek kollu çift etkili silindirin çalışma basıncı 800 bar’dır.52) = 157 cm2 F1 = P × A1 × η = 800 × 176.785 × (d12. η = 0.785 × (152 .70=879200N'dir. Verilenler: İstenilenler: d1 = 150 mm = 15 cm F1 =? d2 = 50 mm = 5 cm F2 = ? P = 800 bar = 8000 N / cm2.

örneklerden Pistonun itme ve çekme kuvveti hesaplamalarını yapınız.UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ İşlem Basamakları • • • • Hidrolik silindir et kalınlığı hesaplamaları yapınız. Öneriler Bilgi yapraklarındaki faydalanınız. Piston hızı hesaplamaları yapınız. 62 . Piston kursu tamamlama hesplamalarını yapınız.

ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME 1-Hidrolik sistemlerde doğrusal hareket elde etmek için kullanılan devre elemanlarına ne denir? a)Pompa b)Piston c)Hidrolik silindir d)Valf 2-Aşağıdakilerden hangisi hidrolik silindirlerin elemanlarından değildir? a)Piston b)Pompa c)Silindir gömleği d)Piston kolu 3-Silindir gömlekleri aşağıdaki malzemelerden hangisinden imal edilirler? a)Alaşımlı çelik b)Demir c)Bakır d)Bronz 4-Aşağıdakilerden hangisi hidrolik silindir çeşitlerinden değildir? a)Tandem silindir b)Tek etkili silindir c)Teleskopik silindir d)Darbeli silindir 63 .

CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 C B A D DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız. 64 .Hatalarınızı bilgi yapraklarına tekrar dönerek düzeltiniz.Doğru cevaplarınızın sayısını belirleyerek kendinizi test ediniz.

Görevleri ve Sembolü: Hidrolik motorlar çalışma prensipleri bakımından hidrolik pompaların tersi bir sistemle çalışırlar.1:Hidrolik Pompa Ve Motorlar Aynı Pensibe Göre Çalışırlar Hidrolik motorların devir sayıları. sistemlere 7. Hidrolik motora giren sıvının miktarı ne kadar fazla olursa motorun devri o kadar yükselir. ARAŞTIRMA Hidrolik motorların ne amaçla üretildiklerini ve hidrolik uygulanılışlarını araştrınız. 65 . HİDROLİK MOTORLAR 7. Basınçlı sıvı çıkışı Sıvı çıkışı Yağın taşınması Şekil 7. Hidrolik pompaların aksine hidrolik motorlara sıvı. Hidrolik motorların ters yönde dönmesini sağlamak içinyön değiştirme valflerine baş vurulur. basınçlı olarak girer.ÖĞRENME FAALİYETİ-7 ÖĞRENME FAALİYETİ-7 AMAÇ Bu bilgi yaprağında hidrolik motorlar ile ilgili hesaplamaları öğreneceksiniz. motora giren sıvının miktarına bağlıdır. sistemleri aracılığı ile hidrolik enerjiyi dairesel harekete dönüştürür. Basınçlı sıvı.1.

2. 3. Pistonlu motorlar (radyal ve eksenel) (Şekil 7.Hidrolik Motorların Çeşitleri: Hidrolik motorlar. Basınçlı sıvı girişi Şekil 7.4: Dişli Çark Sistemli Motorlar 66 . Dişli çark sistemli motorlar (Resim 7. 2.2 : Hidrolik Motorun Bir Elemam Şekil 7. 1. Paletli motorlar olmak üzere 3 tipte incelenir (Şekil 7.8).5).3 : Hidrolik Motor ile Döndürmesi Dairesel Hareket Elde Edilmesi Prensibi 7. hidrolik pompalarda olduğu gibi çeşitlendirilir.4).Motor gövdesi Dişliler Şekil 7.

6.) Şekil 7. Eğik Eksenel Pistonlu Motor Emme valfi Baskı yayı Piston Eksantrik mil piston dikey konumda Çıkış Şekil 7. F yönünde giren sıvı pistonu. FTvve FN gibi kuvvetlere ayrışarak bir moment meydana getirir. iter.Şekil 7.5: Eksenel pistonlu motor ve çalışma prensibi (Eğik bir düzlem üzerinde kayan eksenel piston ve kendi ekseninde dönen bir tamburdan meydana gelir.7: Radyal Pistolu Motor 67 .

3. gibi)yaygın kullanılır. Hidrolik motorların devir sayıları bakımından 100 devir/dk. Bu değerler 1000 devir/dk. 68 . R (kgf. Döndürme momenti aşağıdaki formülle bulunur.4-Hidrolik Motorların Kullanım Alanları: Takım tezgâhlarında. gibi rakamlar düşük devir sayılır. Bu oluşan moment hesaplanarak motor tipi tercihi yapılmalıdır. (daN) R = çevresel yarıçap (m) Hidrolik motorların seçimi yapılırken bulunan değerlerden % 40 büyük değerler tercih edilmelidir. Taşıtlarda. nın üzerine çıkmalıdır. Haddehane ve döküm sanayisinde Ağır iş makinelerinde (greyder.m) M = Moment (döndürücü tesir) P = çevresel kuvvet (kgf). kepçe vb. 7.m) veya (daN. Gemi sanayisinde. M = P.8 Paletli Motor Kesiti 7.Hidrolik Motorlarda Döndürme Momenti Ve Hesaplanması: Hidrolik motorlar dönerken döndürme momenti meydana gelir.Şekil 7. Demir ve çelik sanayisinde.

7. Hız ayarı kademesiz yapılabilir.5-Hidrolik Motorların Üstün Yönleri: Kullanım alanı yönünden ekonomiktirler. 69 . Harekete geçmeleri kolaydır. Yön değiştirme kolaylığı vardır. Dönmeye devam ederken hız değiştirme kolaylığı vardır. Her tür makineye takılarak çalıştırılabilme özellikleri vardır. Debisi azaltılarak yavaşlatma. fren yapma özellğine sahiptirler.

Öneriler Bilgi yaprağındaki örneklemelerden faydalanınız.UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ İşlem Basamakları Hidrolik motorların döndürme momenti hesaplamalarını yapınız. 70 .

ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME 1-Hidrolik enerjiyi dairesel harekete çeviren hidrolik sitem elemanı hangisidir? a)Pompa b)Hidrolik motorlar c)Hidrolik silindirler d) Depolar 2-Aşağıdakileden hangisi hidrolik motor çeşidi değildir? a)Dişli çarklı motorlar b)Pistonlu motorlar c)Paletli motorlar d) Diyaframlı pompalar 3-Hidrolik motorlarda devir sayıları en az ne olmalıdır? a)1000 dev/dak b)750 dev/dak c)500 dev/dak d) 250 dev/dak 4-Hidrolik motorlar aşağıdaki alanların hangisinde kullanılmaz? a)Demir sanayiinde b)Taşıtlarda c)Fırıncılıkta d) İş makinelarında 5-Aşağıdakilerden hangisi hidrolik motorların üstün yönlerinden değildir? a)Ekonomiktirler b)İlk hareketleri kolaydır c)Kademesiz hız ayarı yapılır d)Hiçbiri 71 .

Doğru cevaplarınızın sayısını belirleyerek kendinizi test ediniz. 72 .CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 B D A C D DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız.Hatalarınızı bilgi yapraklarına tekrar dönerek düzeltiniz.

Hidrolik sisteme gönderilen basınç oranı valfler yardımı ile ayarlanır.2. uzaktan kumanda edilebilen valfler hizmete sunulmuştur. Robot sistemli çalışan makineler. hidrolik motorların istenilen yönde dönmesini kontrol eder. hidrolik sistemlerin en önemli elemanlarındandır. ARAŞTIRMA Çevrenizde hidrolik sistemler ile iş yapan firmaları ziyaret ederek. iş yapan elemanların istenilen yönde çalışmalarını sağlar. Yön Kontrol Valfleri: Yön kontrol valflerinin hidrolik sistemlerdeki görevi. Hidrolik sistemlerdeki silindirlerin istenilen yönde çalışmalarını. VALFLER Valfler. d) Çek valfler olarak çeşitlendirilir. Elektroniğin gelişmesine paralel olarak programlanabilen.Valf Çeşitleri: Hidrolik sistemlerde kullanılan valfler yaptıkları işlere göre a) Yön kontrol valfleri. 8.ÖĞRENME FAALİYETİ-8 ÖĞRENME FAALİYETİ-8 AMAÇ Bu bilgi yaprağında valfler hakkında bilgi sahibi olacaksınız. uçaklarda otomatik olarak yapılan hareketler.1. 8. sıvının istenilen yöne yöneltilmesini. 8. hidrolik 73 . Hidrolik sistemlerde hidrolik silindirlerin hareketini ileri-geri. b) Basınç kontrol valfleri. yönünü kontrol etmek için kullanılan devre elemanlarıdır.hidrolik sistemlerdeki sıvının basıncını. 8. c) Akış (hız) kontrol valfleri. Çalışan.yazılı ve görsel kaynakları araştırarak valflerin üretiliş amaçlarını ve kullanım alanlarını araştırınız. sıvının yönünü kontrol etmektir.Valflerin Görevleri: Valfler .2. yönünü ve debisini kontrol eder. Sisteme istenilen yönlerde sıvı gönderir. yolunu açıp kapamak.1. Hidrolik sistemlerde akışkanın basıncını ayarlamak. İşlemini tamamlayan sıvının depoya geri dönüşünü gerçekleştirir.makinecilikte el değmeden yapılan otomasyon işlemleri örnek olarak gösterilebilir.

uzaktan kumandalı elektromanyetik valfler. hiçbir işlem olmaz. Akışkan silindire ters yönde girer (Silindirin B yönünde hareketini sağlar. piston ile silindir gömleği arasında sürtünen yüzeylerden oluşmaktadır Şekil 8.1. Sürgüleri. konumunda silindiri A yönünde. Valfin 1. Bu valflerin konum değiştirmesi sürgünün ileri . elektro . Valflerin seçiminde çevre şartları. Sürgülü Yön Kontrol Valfleri: Sürgülü yön kontrol valfleri el ile mekanik.1: Sürgülü Yön Kontrol Valfi Kesiti Şekil 8. konumunda B yönünde hareket ettirir. Teknolojinin gelişmesiyle birlikte otomatik kumandalı devrelerde. Basınçlı sıvının sürgülü yön kontrol valfine girişi. Silidirden çıkan yağın depoya geri dönüşü. Şekil 8. Yuvarlak (dönerli) yön kontrol valfleridir.geri hareketleriyle olur. Sıvının yolu silindire açık (Pistonu A yönünde hareket ettirir). 74 .sola yönlendirmekte kullanılırlar.1 ' de görüldüğü üzere piston ve piston kolundan oluşup sürtünerek çalışırlar.1.). Çalışma ve görev yapma şekilleri aynı olmasına rağmen. yapıları birbirlerinden farklıdır. elektromanyetik olarak kontrol edilirler. 8. Sürgü ileriye itilmiş (B yönünde hareket oluşur ).1' de Birinci konumda sürgü geriye çekilmiş (A yönünde hareket oluşur). Yön kontrol valflerinin hidrolik sistemlerde en çok kullanılan iki çeşidi vardır.2. hidrolik sistemin basıncı ve iş gören makinelerin özellikleri dikkate alınmalıdır. Bunlar: Sürgülü yön kontrol valfleri. Nötr konum. 3.hidrolik valfler ve servo valfler üretilmiştir.motorların dönme yönlerini sağa . İstenildiği an yön değiştirme kolaylığı sağlar.

4/2’ lik bir valfin tanımlamasını yaparsak: Şekil 8. 8.8. bir mile bağlanmış yuvarlak başlık döndürülerek sağlanmış olur (Şekil 8. yuvarlak parçaya açılan (+) biçiminde açılmış yollarla sıvı yönlendirilir. Silindire iş yapmak üzere giden basınçlı sıvı. 3). yol sayısı ve konumlarına göre anılır ve adlandırılır.3. 2: 4/3 Yuvarlak (Dönerli) Yön Kontrol Valfi Kesiti Şekil 8 2' de yuvarlak yön kontrol valfinde (P) Pompadan gelen basınçlı sıvı. sonra konum ifade edilir. Bir yön kontrol valflerinin ifade edilmesinde önce yol. 3 ' te pompadan gelen sıvı silindire girerek silindiri ileri doğru hareket ettirir. Yuvarlak (Dönerli) Yön Kontrol Valfleri: Sürgülü yön kontrol valflerinde sıvının yönünün değiştirilmesi doğrusal hareketlerle yapılır. Silindirden dönen sıvı depoya dönüyorsa bu valf 4 yolludur.2. Sıvıya yön verme işlemi. Yön Kontrol Valflerinde Yol Ve Konum: Yön kontrol valfleri. Silindirden dönen sıvı. iş yapma durumuna konum denir. Yön kontrol valflerinde bağlantı sayısı yol olarak adlandırılır.2.1.2). Bir silindirde pistonun ileri gitmesi ve geri gelmesi 2 konum olarak adlandırılır (Şekil 8. 75 . olarak tanımlanır.1. Hidrolik motorlarda veya silindirlerde yön değiştirme. Yuvarlak valflerde.2. Şekil 8. (T) Depoya dönen sıvı.

A P T 1.2. 4).Konum 2.3: 4/2’ Lik Yön Kontrol Valfi Kesiti Şekil 8. A . : Yön Kontrol Valf Konumlarının Sembolle İfadesi 76 . 8. nötr konumlu olduğunu. 1 kare. b çalışma pozisyonlarını. 3 'te. 2 veya a. T = Tanka (depoya) dönen uç (dönüş hattı). 2 kare. valfin 2 konumlu olduğunu.B . A ve B = 2 konumlu olduğunu. Şekil 8. P = Pompadan gelen uç (basınç hattı).4.P . Yön Kontrol Valflerinin Sembollerle İfade Edilmesi: Yön kontrol valflerini sembollerle ifade ederken çiziminde ve okunuşunda bazı kurallar vardır. valfin 1 konumlu olduğunu. 1 . Sembollerin çiziminde kareler kullanılır (Şekil 8. O Sıfır. B =.1.T = 4 yollu olduğunu anlatır. Silindire diğer yönden giren uç (çalışma hattı). oklar akışkanın hareketini ve yönünü anlatır.Konum Şekil 8. A = Silindire bir yönden giren uç (çalışma hattı).

B. P = Basınç hattını R. Servis Pozisyonları: açık merkez iki emiş hattı birleşik. A. açık merkez kapalı merkez 77 .5: Yön Kontrol Valflerinin Sembol ile Açıklanması Yön kontrol valflerinde sıvının geçtiği yol ağızları büyük harflerle ifade edilir. 1. X.T = Dönüş hatlarını. L = Sızıntı hattını.Y. 2 = Konum numaralarını ifade eder.C = Çalışma hatlarını.Z = Pilot kontrol hatlarını.Şekil 8.S. 0 = Nötr pozisyonu.

1. konumda tabla 1 no' lu yönde giderken 1 no' lu mandala çarparak geriye döner.5.5. 1.2. Yön Kontrol Valflerinin Çeşitleri: Yön kontrol valfleri kullanış ve yapılış amaçlarına çeşitlendirilebilir: Yapılış biçimlerine göre (normalde açık 1 normalde kapalı) Yol ve konumlarına göre Kumanda ediliş biçimlerine göre göre aşağıdaki gibi 8. 78 . Bu tip valfler imalat aşamasında açık veya kapalı olarak yapılırlar. 8. a) Normalde açık valfler b) Normalde kapalı valfler Normalde Açık Valfler: Takıldıkları yerlerde pompadan gelen basınçlı sıvı.6: 4/2 Valfin Taşlama Tezgahında Uygulanışı Şekil 8.geliş işlemini bitirir.7). konumda 2 no' lu mandala çarparak gidiş . valfin (P) yolundan girip çıkış yolu (A) dan geçerek çalışma hatlarına direkt olarak ulaşıyorsa bu tip valflere normalde açık valfler denir (Şekil 8.6 'daki taşlama tezgahı tablasının 2 konumu vardır. Yapıliş Biçimlerine Göre Yön Kontrol Valfleri: Yön kontrol valfleri kullanma amaçlarına göre monte edildikleri yerlerde iki şekilde görev yaparlar.1.1. Tabla geriye dönerken 2.Şekil 8.2.

Yol ve Konumlarina Göre Yön Kontrol Valfleri: a. Genel olarak açma ve kapama olarak görev yaparlar. 2 konumlu yön kontrol valfi ) (3 yollu.2.3 / 2 valf c. 3 konumlu yön kontrol valfi ) (4 yollu.8). 2 konumlu yön kontrol valfi ) (4 yollu. 2 konumlu yön kontrol valfi ) (3 yollu.1.4 / 3 valf f.9). Bundan dolayı 2/2’ lik valf denilmiştir. iki çalışma konumu vardır. Akışkanın yolunu açmak için valfin butonuna bir itme kuvveti uygulanması gerekir. .2 / 2 valf b.5/ 2 valf (2 yollu.Şekil 8. Bir girişi bir de çıkışı vardır (Şekil 8. Şekil 8. 79 .7: Normalde Açık Valf Kesit ve Sembolü Normalde kapalı Valfler: Pompadan gelen basınçlı akışkanın yolu normal durumda kapalıdır. Bu tip valfler basınçlı akışkanın çalışma hatlarına direkt olarak gitmesinin istenmediği durumlarda kullanılır (Şekil 8. 3 konumlu yön kontrol valfi ) (5 yollu.8: Normalde Kapalı Valf Kesit ve Sembolü 8. 2 konumlu yön kontrol valfi ) 2 / 2 Valfler: Bu valflerde iki yol.3 / 3 valf e.4 / 2 valf d.5.2.

Şekil 8.10).11 'de pompadan gelen basınçlı sıvı 1.T) yolundan tanka dönüş yapar Şekil 8.11: 4 / 2 Valf Kesit ve Sembolü 80 .Şekil 8.T) den tanka döner. iki çalışma konumlu valflerdir. konumda (P) den girer ve silindire (A) yönünde iş yaptırır (B .Hidrolik sistemlerde elle kumandalı olarak geri dönüşü yaylı olan 3/2 valfler kullanılır (Şekil 8. Genel olarak tek etkili silindirlerde açmakapama görevi yaparlar. konumda yine (P) den giren akışkan (B) den geçerek piston kolunu geriye çeker. iki çalışma konumlu valflerdir. Çift etkili silindirlerin çalıştırılmasında kullanılır.9: 2 / 2 Valf Kesit ve Sembolü 3 / 2 Valfler: Üç yollu. 2. Şekil 8.10: 3 / 2 Valf Kesit ve Sembolü 4 / 2 Valfler: Dört yollu. Akışkan (A .

19 ve 2. Merkez konumu açık veya kapalı olabilir (Şekil 8. çift etkili silindirlerin kontrol ve kumandasında yaygın kullanımı söz konusudur.12: 3 / 3 Valf Kesit ve Sembolü 4/3 Valfler: Dört yollu .13). konumları çalışma konumlarıdır. (O) konumu nötr.üç konumlu valflere denir. 50: Resim 2. Değişik tiplerde yapılmalarına rağmen. iki çalışma konumlu valflere denir. 3/3 valflerin iki çalışma konumu ve bir nötr konumu vardır. Şekil 8. Şekil 8. 81 . 1. ve 2. üç konumlu valflere denir. 20). silindire giren basınçlı sıvının diğer elemanlara da gönderilmesine ve yol vermesine yardımcı olmasıdır. Hidrolik motorların kontrol edilmesinde ve çift etkili silindirlere kumanda edilmesinde tercih edilirler. Üç farklı görevin yerine getirilmesi gereken yerlerde tercih nedenidirler. Bir taraftan yay ile merkezlenir. Ayrıca 5/2 valfler çift depo ile çalışmaya elverişli yapıdadırlar (Şekil 2. Titreşimsiz çalışma özelliklerine sahiptir.13: 4/3 Valf Kesit ve Sembolü 5/2 Valfler: Beş yollu.12). Elektromanyetik yapılı olanlarda elektrik sinyali olmadığı zaman yayın etkisi ile nötr konuma gelir (Şekil 8. 5 / 2 valflerin önemli özelliği.3/3 Valfler: Üç yollu.

3). Örneğin taşıt direksiyonlarında direksiyona etki eden küçük bir kuvvet. Elektrohidrolik düzenlemelerde yaygın olarak kullanılırlar.15: Servo Valf Kesit ve Sembolü 82 . Resim 8. Şekil 8. 15. 0. Ayrıca belirli pozisyonları sürekli olarak tutmaya ve muhafaza etmeye yararlar. Dolayısıyla tekerleklerin kolay dönmesi sağlanır. Yani küçük kuvvetlerle büyük kuvvetlerin elde edilmesini sağlarlar.14: 5/2 Valf Kesit ve Sembolü Servo Yön Kontrol Valfleri: Servo valfler.08 Watt' lık bir sinyal ile 100 kw' lık bir güç elde edilebilir (Şekil 8. giriş kısmındaki küçük elektrik sinyalini büyük çıkış sinyaline dönüştürürler.Şekil 8. servo valf mekanizması aracılığı ile tekerleklerin döndürülmesinde büyük bir momente dönüşür.

Şekil 8.3.16: Oransal Elektromanyetik Yön Kontrol Valf Kesiti ve Sembolü 8.5.16 .Oransal Valfler Girişteki elektrik sinyallerini kuvvete dönüştürerek çalışırlar.4). Basıncın çıkış miktarını giriş kısmındaki elektrik sinyali ile orantı yaparak ayarlarlar (Şekil 8. mekanik. Oransal valflerde genellikle kapalı durumdan açık. Elle. 2.17 de tablo biçiminde verilmiştir. Oransal valflerin programlanabilir olması ile hidrolik devreler programlanarak çalıştırılabilir.Resim 8. Kumanda edilişierine göre yön kontrol valfleri şekil 8.1. elektronik kumanda sistemleri ile uzaktan kumanda edilebilen valflerde üretilmiştir. Kumanda Ediliş Biçimlerine Göre Valfler: Hidrolik sistemlerde yön kontrol valflerinin kumanda ediliş biçimleri değişik şekillerde olmaktadır. açık durumdan ka-palı duruma geçişlerde sürekli sıvı miktarı kontrol edilir. otomatik ve yarı otomatik kumanda şekilleri olabildiği gibi. 83 .

84 .

Şekil 8.17: Yön Kontrol Valflerinin Kontrol Resim ve Sembolle İfade Edilmeleri 85 .

Boşaltma valflere.2.19: Doğrudan Etkili Ayarlanabilir Emniyet Valfinin Kapalı Konumu 86 .18).2. Basınç kontrol valfleri çalışma fonksiyonları bakımından dört çeşittir: Emniyet valfleri. Devrenin çalışma basıncının belli bir değerin üzerine çıkmasını engelleyerek sistemin düzenli ve güvenli çalışmasını sağlar (Şekil 8.Pilot kontrollü emniyet valfi 8. Ayar vidası ile basınç istenilen değerlere ayarlanabilir. Hidrolik devreyi ve çalışan elemanları korur.8.8.2.2. Basınç hattı üzerine montajı yapılır.19).Doğrudan Etkili Emniyet Valfi: Hidrolik devrelerdeki akışkanın basıncını önceden belirlenmiş değerler arasında tutarak sistemi emniyete alır.2.2. (Şekil 8. Basınç düşürme valfleri. Böylece yüksek basınçlardan devre elemanları korunmuş olur. P Yay ayar vidası A Şekil 8.Dolaylı etkili emniyet valfi .Doğrudan etkili emniyet valfi .1. Basınç Kontrol Valfleri: Hidrolik sistemlerde pompanın bastığı sıvının basınç değerini belli sınırlar arasında tutar.2.1: Basınç Kontrol Valfi 8.Emniyet Valfleri Emniyet valflerinin üç çeşidi vardır: . Basınç sıralama valfleri. Şekil.

20: Dolaylı Etkili Emniyet Valfi Kesiti 8. Böylece pompadan gelen basınçlı sıvı ile valf içindeki sıvı dolaylı olarak orantılı bir şekilde ayarlanmış olur.8. (Şekil 8.2.4-Pilot Kontrollü Emniyet Valfi: Bu valfler.2. Emniyet valfinin üzerine ayrıca pilot kontrol (uyarı) valfi bağlanarak emniyet valfin de erken açılma olmamasını sağlar.3.21: Pilot Kontrollü Emniyet Valfi Kesiti ve Sembolü 87 . yüksek basınçlı düşük debili sıvıya yol verme yöntemi ile çalışırlar. (Şekil 8.Dolaylı Etkili Emniyet Valfi: Hidrolik devrelerde basınç hattına takılarak sistemin basıncını kontrol eden valflerdir.1.2.21) Şekil 8. Bu valflerde basınçlı sıvı (P1) basıncı ile pistonu iterken.20) Piston dolaylı etkilenme piston konik kaplama yay Şekil 8. sıvının bir kısmı da (P2) basıncı ile diğer pistonu kapatmaya zorlar.2.

Şekil 8.22 'de (A) kanalından giren ve basıncı (P1) olan sıvı pistonu itmeye zorlar. Ayar vidası ile basınç.2. istenilen değere ayarlanabilir. Değişik çalışma basınçları elde etmek için silindir veya motorlardan önce bağlanır.2: İki Yollu Basınç Düşürme Valfi Kesiti ve Sembolü Üç Yollu Basınç Düşürme Valfi: Valfe giren sıvının basınç değerini indirgemek için kullanılırlar.8. Ayar vidası ile basınç. 88 . Çeşitleri: İki yollu basınç düşürme valfi Üç yollu basınç düşürme valfi İki Yollu Basınç Düşürme Valfi: Şekil 8.5.23' de (A) kanalından giren ve basıncı (P1) olan akışkan (F2) kuvveti ile pistonu yaya karşı iterek gövde ile piston arasındaki dar kesitten geçer ve (B) den basınç değeri indirgenmiş olarak çıkar. Çalışma prensibi olarak giriş kısmından valfe giren basınçlı sıvı. Takıldıkları yerlerde sisteme daha düşük değerde basınç gönderme görevi yaparlar. Pistona bağlı yayın itme kuvveti ile sıvının itme kuvvetlerinin dengelenmesi sonucunda (A) kanalından giren basınçlı sıvı (B) kanalından basınç değeri düşürülmüş olarak çıkar. istenilen değerlere ayarlanabilir. Sıvının bir kısmı depoya geri döner. Silindirlerden birinin basıncının diğerinden düşük olması gerekebilir. Şekil 8.Basınç Düşürme Valfleri: Hidrolik sistemlerde birden fazla motor veya silindirin kullanıldığı yerlerde çalışırlar.2. çıkış kısmında belirli değerlere indirgenir.

24: Üç Yollu Basınç Düşürme Valfinin Devre Üzerinde İfade Edilmesi 8. Çalışma sırasında (P1) basıncı (P2) basıncından fazla olduğu zaman pistonu hareket ettirerek sıvıya yol verir (Şekil 8.Şekil 8. ve farklı işlemler yapması istenilen durumlarda tercih edilir. 25).6. Basınç düşürme işlemi önceden ayarlanır. 89 .2.23: Üç Yollu Basınç Düşürme Valfi Kesiti ve Sembolü Şekil 8. birden fazla hidrolik motor veya hidrolik silindirin değişik zamanlarda devreye girmesi. Pompadan gelen basıncın sırası ile silindirlere ve motorlara gönderilmesi işlemi düzen içinde gerçekleştirilir.Basınç Sıralama Valfleri: Hidrolik sistemlerde.2. Normalde kapalı konumda olurlar.

27: Boşaltma Valfi Kesit ve Devre Üzerinde İfade Edilmesi 90 . Normalde kapalı olan valfe gelen sıvı (X) sinyali ile kendiliğinden açılır ve sıvı depoya geri gelir (Şekil 8. Şekil 8.2.2.27).25: Basınç Sıralama Valfi Kesit ve Sembolü Şekil 8.Şekil 8. Boşaltma valflerinin çıkışları depoya bağlıdır.26: Basınç Sıralama Valfinin Hidrolik Devre Üzerinde İfade Edilmesi 8.7.Boşaltma Valfleri: Hidrolik devreli sıkma ve bağlama kalıplarındaki silindirlerde tercih edilir.

29). Ayarlanabilir akış kontrol valfi. kol. 8. Çek valfi ayarlanabilen akış kontrol valfi.28: Akış Kontrol Valfi 8. sıvı belirli bir değerde geçer. Şekil 8.2.Akış Kontrol Valflerinin Çeşitleri: Sabit akış kontrol valfi.31 'de pompadan (P) gelen sıvının istenilen miktarda geçmesi için ayar vidası ayarlanır.1.2. Sıvının geçtiği kesit sabittir. Bu özelliklerinden dolayı evlerdeki muslukların yaptıkları görevleri yaparlar (Şekil 8.Sabit Akış Kontrol Valfi: Hidrolik sistemlerde hidrolik motorlar veya silindirlere gönderilecek sıvının miktarını azaltmak ve kontrol etmek için sabit kapasiteli akış kontrol valfleri tercih edilir.2.1. 29-30)Sabit akış kontrol valflerinde belirli bir kesitten geçen akış miktarı ayarı yapılamadığından. kamlı düzen ya da otomatik olarak değişik şekillerde dizayn edilebilir. ayarlanabilir olması gereken durumlarda tercih edilir.8. Bu valflerde açma kapama bir vida. Çek valfler.3.30: Ayarlanabilr Akış Kontrol Valfi 8. Şekil 8.Akış Kontrol Valfleri: Hidrolik sistemlerde hidrolik motorlara veya hidrolik silindirlere giren sıvı miktarını ayarlama görevinde tercih edilirler.28).2.1.3.Ayarlanabilir Akış Kontrol Valfi: Hidrolik motorlar veya silindirlerde akışkanın hızının değişken. 91 .3.1. Değiştirilmesi olanaksızdır (Şekil 8. Şekil 8.2.3. Böylelikle silindir veya motorların hızını istenilen oranlarda ayarlama görevini yerine getirirler (Şekil 8.29: Sabit Akış Kontrol Valfi Şekil 8. Yavaşlatma valfi.

8.2.3.1.3-Yavaşlatma Valfleri:

İğneli kısıcı

Radyal kısıcı

Aksiyal kısıcı

Eğik düzlemli kısıcı

Helisel kısıcı

Kamlı kısıcı

Şekil 8.31:Ayarlanabilir Akış Kontrol Valfi Kısıcıları

8.2.3.1.3-Yavaşlatma Valfleri:
Hidrolik sistemlerde, silindirlerdeki pistonun hızı veya diğer elemanların belli zamanlarda hızlarını azaltmak için tercih edilir. Silindire giden sıvının miktarını azaltmak yoluyla piston hızı yavaşlatılmış olur. Yavaşlatma valfleri genel olarak bir kam hareketi ile otomatik olarak çalışır.Kamın valfin makarasına bastığı noktada yavaşlatma başlamıştır.Yavaşlatmanın hızı, kamın eğimine bağlı olarak değişir (Şekil 8.32).

A Giriş Yavaşlatma valfi yay
Şekil 8.32: Yavaşlatma Valfi Elemanları

92

8.2.3.1.4- Çek Valfler: Bir yönden sıvının geçişine izin veren, diğer yönden sıvını geçişine vermeyen valflerdir. Valf içinde bir yay, bilye veya konik bir kapama parçasından oluşur. Şekil 8.33 'te sıvı (A) kanalından girerek bilye veya konik parçayı iter ve direkt olarak (B) kanalından çıkar.

B

A

Konik kapama parçalı A B
Şekil 8.33: Değişik Tiplerde Çek Valf Kesiti

bilyalı

8.2.3.1.5-Çek Valfi Ayarlanabilen Akış Kontrol Valfi: Hidrolik sistemlerde silindir içindeki pistonun her iki yöndeki gidiş - gelişlerini kontrol eden silindirin giriş ve çıkış hatlarına takılan valflerdir. Sıvının miktarı ve yönünü sınırlar. Şekil 8.34'te (A) kanalından giren sıvı ayarlanabilen bir kesitten geçerken sistemde çek valf bulunduğundan ayarlama kolay yapılır.

Şekil 8.34: Çek Valfli Ayarlanabilir Akış Kontrol Valf Kesiti

8.2.3.1.6- Akışkanın Kontrol Edilmesi: Hidrolik sistemlerde akışkanın kontrol edilmesi üç şekilde olur . 1. Hidrolik silindire giden sıvının kontrolü: Pompa ile silindir arasına akış kontrol valfi yerleştirilerek çift etkili silindirlerin kontrolu sağlanır. 2. Hidrolik silindirden çıkan sıvının kontrolü: Silindirden çıkan akışkanın kontrolü silindirden hemen sonra akış kontrol valfi takılarak sağlanır. 3. Silindire giden ve bir kısmı yağ deposuna dönen sıvının kontrolü: Akışkan, silindire girmeden bir kısmı akış kontrol valfinden geçerek depoya dönerken yapılan kontroldür.

93

UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ
İşlem Basamakları - Yön kontrol valflerinin görev ve sembolleri hakkında bilgi sahibi olunuz. - Basınç kontrol valflerinin görev ve sembolleri hakkında yeterli bilgi sahibi Bilgi yaprağındaki ilgili konulara olunuz. bakınız. - Akış kontrol valfleri ve sembolü hakkında bilgi sahibi olunuz. Öneriler

ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME
1-Hidrolik sistemlerde sıvıların yolunu açan,kapatan ve kontrol eden devre elemanı aşağıdakilerden hangisidir? a)Hidrolik pompa b)Valf c)Hidrolik silindir d)Hidrolik motor 2-Aşağıdakilerden hangisi valf çeşitlerinden değildir? a)Yön kontrol valfleri b) Basınç kontrol valfleri

94

6-Hidrolik sistemlerde sıvı miktarını kontrol etmeye yarayan valf türü hangisidir? a)Yön kontrol valfleri b) Akış kontrol valfleri c) Basınç kontrol valfleri d) Çek valfler 95 . 5-Aşağıdakilerden hangisi basınç kontrol valfi çeşidi değildir? a)Emniyet valfleri b) Boşaltma valfleri c) Basınç düşürme valfleri d) Servo kontrol valfleri .c)Akış kontrol valfleri d) Tandem valfler 3-Sistemde sıvıların yönünü kontrol eden valf hangisidir? a)Yön kontrol valfleri b) Basınç kontrol valfleri c)Akış kontrol valfleri d) Çek valfler 4-Pompanın bastığı sıvının değerini belli sınırlar içinde ayarlayan valf çeşidi hangisidir? a)Yön kontrol valfleri b) Akış kontrol valfleri c) Basınç kontrol valfleri d) Çek valfler .

96 .Doğru cevaplarınızın sayısını belirleyerek kendinizi test ediniz.Hatalarınızı bilgi yapraklarına tekrar dönerek düzeltiniz.CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 6 B D A C D B DEĞERLENDİRMELER Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız.

9. Ağırlıklı akümülatörler. 5.2. Görevleri ve Sembolü : a) Çalışma basıncını kontrol eder. 4. Balonlu akümülatörler.1 . hidrolik enerjiyi basınç altında depolayan elemanlara denir.ÖĞRENME FAALİYETİ-9 ÖĞRENME FAALİYETİ-9 AMAÇ Bu bilgi yaprağında hidrolik akümülatörler hakkında bilgi sahibi olup hidrolik boruların hesaplamalarını öğreneceksiniz. Ağırlıklı yaylı balonlu gazlı pistonlu Şekil 9. Akümülatör Çeşitleri: 1. 2. Yaylı akümülatörler. c) Sızıntılardan kaynaklanan verim kayıplarını karşılar. 3.1 :Akümülatör Çeşitleri 97 . Diyaframlı akümülatörler. 9. Pistonlu akümülatörler. ARAŞTIRMA Hidrolik akümülatörlerin ne amaçla üretildiğini ve boru hesaplamaları hakkında ulaşabildiğin kaynaklardan bilgi edininiz. d) Isı yükselmelerinde sıvıyı soğutur. HİDROLİK AKÜMÜLATÖRLER Hidrolik sistemlerde gerektiği zaman kullanılmak için bulundurulan. 9. e) Pompa arızalarında ve elektrik kesilmelerinde sistemi kısa bir süre besleyerek hareketin tamamlanmasını sağlar. b) Sistemde oluşabilecek ani şokları ortadan kaldırır.

2.3: Yaylı Akümülatör 98 .2).2. P Şekil 9.9.Ağırlıklı Akümülatörler: Üstü açık silindire doldurulan akışkanın üzerine ağırlık konularak dengeleme yapılan akümülatör çeşididir. Hidrolik devrelerde basınç düştüğü zaman dengeleme sağlanmış olur (Şekil 9. Şekil 9. yayı yukarı doğru iter.1. Devredeki sıvı basıncının düşmesi durumunda ağırlığın etkisiyle akümülatör içindeki sıvının devreye basılması ile sistemin bir süre daha basınç normale dönünceye kadar çalışmasını sağlar (Şekil 9.Yaylı Akümülatörler: Yaylı akümülatörlerde silindirin içine giren sıvının basıncı. Sabit basınç ve büyük hacim gereken yerlerde tercih edilir.3).2.2: Ağırlıklı Akümülatör 9.

5). Şekil 9. akümülatör balonu (2).4).Balonlu Akümülatörler: Kapalı bir silindir içine esneme özelliğine sahip (balon görünümlü ) bir eleman monte edilir.5: Balonlu Akümülatör 99 . ve yağ girişinden (4) oluşur. Şekil 9. Gaz ve akışkan. Balonlu akümülatörler. Gazların sıkıştırılması prensibi ile çalışır (Şekil 9.4.Diyaframlı Akümülatörler: Bir silindir içindeki azot gazı diyaframı 1/10 oranında sıkıştırarak akışkanın basıncını artırır.İçerisine azot gazı konularak dengeleme işlemi gerçekleştirilir. balonla birbirlerinden ayrılır. kaynaklanmış veya dövülmüş bir basınç kabı (1). Küçük hacimli işlemler için uygulanır (Şekil 9.4: Diyaframlı Akümülatör 9. gaz girişi için valfler (3).9.3.2. Gazlı akümülatörler de denilir.2.

Ana elemanlar. piston contalarının akışkandaki toz parçacıklarının oluşturacağı tortudan korunduğu. Akışkan bölümü hidrolik devreye bağlıdır.4). Borular ve hortumlar. Hidrolik sistemlerde kullanılacak çelik boruların özellikleri DIN 2391. 100 . Böylece.1. korozyona dayanıklı dikişsiz olarak yumuşak çeliklerden yapılır. Borular.Bağlantı Elemanları Hidrolik devre elemanlarının birbirleri ile bağlantılarının sağlanması ve basınçlı sıvıya iş yaptırmak üzere çalışacak bölümlere göndermekte kullanılan devre elemanlardır. gaz bölümünün yukarıda olduğu dikey konumdur.9.5. Silindir borusunun iki görevi vardır.6: Pistonlu Akümülatörler 9. bir yandan dahili basıncı alırken diğer yandan da gaz ve akışkan bölümleri arasında ayırma elemanı olarak kullanılan pistona kılavuzluk eder. TS 301' de ifade edilmiştir.6). Pistona gelen basınçlı sıvının pistonu itmesi ile azot gazı sıkışır ve böylece basınç artar.1. Basınç düştüğünde.Pistonlu Akümülatörler: Bir silindirin içinde pistonun üzerine azot gazı doldurularak imal edilir. Gaz kısmı önceden azot ile doldurulmuştur.Yapısal özellikleri: Hidrolik devrelerde basınçlı sıvının depodan başlayarak alıcılara ve çalışma hatlarına kadar iletmekte kullanılırlar. sıkıştırılan gaz genişler ve depolanan akışkanı devreye verir. Ancak tercih edilen konum.3. piston (2) ile sızdırmazlık sistemi elemanı ve ön kapaklar (3.3. Pistonlu akümülatörler akışkan bölümü ile gaz sızdırmazlığına sahip ayırma elemanı olarak kullanılan pistonlu bir gaz bölümünden oluşurlar. Hidrolik sistemlerde borular ve bezli lastik hortumlar kullanılır. Büyük hacimli çalışmalar için tercih nedenidir (Şekil 9.2. 9. Rakorlardır. Pistonlu akümülatörler her konumda monte edilebilirler. dış silindir borusu (1). Borular ve Hortumlar 9.1 . basınç yükseldiğinde pistonlu akümülatör dolar ve gaz sıkıştırılır.3. akışkanın bulunduğu alan (5) ve gaz bağlantılarıdır (6). Şekil 9. 2. Bu elemanlar: 1.

1 2 3 Şekil 9.7: Esnek Hortum 1.13: Flanş Bağlantılı Boru 101 . üç kat tel tabaka ile örülmüş esnek hortumlardır (Şekil 9.8-9-10-11-12-13-14). Çalıştıkları yerlerde metal talaşları olmamalıdır.10: Çıkıntılı Boru Şekil 9. Bezli lastik hortumlar.7). oksijen kaynağından ve elektrik cihazlarından uzak çalıştırılmalıdır.12: Somunlu Boru Şekil 9. Boruların.8: Rakor Kesit Şekil 9. Borular ve lastik hortumlar. Çelik borular ve bezli lastik hortumlar kullanılacakları ölçülere göre standartlarIa belirlenmiştir.40 oC ile + 90 oC arasındadır. Boruların takılıp sökülmeleri.Basınçlı sıvının çalışan alıcılara iletilmesinde bezli lastik hortumlar kullanılır. 1000 bar basınca dayanıklı.9: Boru Bağlantısı Kesit Resmi Şekil 9. yerine monte edilmeden iç kısımlarının su veya kimyasal maddelerle temizlenmesi gerekir.Hortum İç Tabakası (Elastomerdan) Şekil 9.11: Dıştan Vidalı Bağlantı Şekil 9. Lastik hortumların çalışma sıcaklıkları .7.Üst Tabaka (Poliüretan) 2. Metal talaşları lastik hortumlara zarar verir. Şekil 9.Basınç Taşıyan Çelik Örgü 3. bakımı ve tamiri kolay olmalıdır (Şekil 9.

Sızdırma ve kaçak yapmamalıdır.1. Boru bağlantılarında hata yapılmamalıdır.Şekil 9. Pompanın debisi.14:Boru Bağlantı Şekilleri 9. 8. Takıldıkları yerlerde kıvrım sayısı az olmalıdır.2.785 × d 2 (mm 2 ) 102 .1. Bu özellikler : V ×d2 Q= (l/dk) 21 d= A= Q × 21 (mm) V π ×d2 4 = 0. Basınç hattında kesit daralmamalıdır. ve çalışma hattının özellikleri bilinerek hesap yapılmalıdır. 7. 9.3-Hidrolik Boru Çaplarının Hesaplanması: Hidrolik sistemlerde kullanılacak boruların dayanıklı. ortalama hızı.3. Üzerine yeterince hava alma musluğu takılmalıdır. 3.Boru Seçiminde Ve Montajında Dikkat Edilecek Noktalar: 1. 4.3. Sisteme uygun çapta ve uzunlukta olmalıdır. Boruların iç yüzeyleri pürüzsüz ve temiz olmalıdır. 2. sızdırmaz ve güvenli olabilmeleri için ölçüleri uygun değerlerde belirlenmelidir. 6. 5. Gereksiz eklerden kaçınılmalıdır.

8 mm 2-Rakorlar: Hidrolik devrelerde boruların devre elemanlarına bağlanması için kullanılan aparatlardır. 6 d= 11. Bu formüllerde Q = Akışkanın (pompanın) debisi (I /dk.) V = Ortalama akış hızı (m/sn) d = Boru iç çapı (mm) A = Boru kesit a/am (mm2) dır.8 mm' dir. Örnek Problem: Bir hidrolik devrede debisi 40 I/dk olan akışkanın ortalama hızı 6 m/sn' dir.16: Rakor Bağlantı Kesiti 103 .Formülleri ile hesaplanır. Sızdırmazlığı sağlamaları için özel imalat yöntemleri vardır.21 = 11. basınçlı akışkanın geçişine engel olmayacak şekilde imal edilmişlerdir (Şekil 9. rakor Şekil 9. Boruların birbirlerine bağlanmaları vida ve somun yardımıyla olur. Şekil9.21 = V 40. Sızdırmazlığı sağlamaları için vidaların alın yüzeylerine conta konulur.15).15: Rakorlu Bağlantı Şekil 9. Sistemde kullanılacak boru iç çapı ne olur? Verilenler: Q = 40 I/dk .16. V = 6 m/sn İstenilenler: d=? d= Q. Rakor iç kesitleri.

yüksek basınca ve sıcaklıklara dayanıklıdır. Termoplastik olanlar teflon. poliamid.18: Düz Bağlantı Resim 9.40 oC +120 oC . halon ve derlin.yağ ortamında kayganlığa ve verimli çalışma yeteneğine sahiptir.Şekil 9.vb. bezli ve termoplastik gereçlerden (O . madeni yağlara dayanıklı olarak imal edilirler.U. Bezli gereçlerden yapılanlar.19: T. hycar.22-23). Sızdırmazlık elemanları genellikle esnek lastik.. breon. flijon. Bu durum sistemin verimini düşürür.arası sıcaklıklara dayanıklıdırlar..21: 900 Eğik Rakor 9. . 104 . Teflon gereçler uzun ömürlü olup aşınmaya karşı dayanıklı. Sıvı kaçaklarını ve sızdırmayı önlemek için sızdırmazlık elemanları kullanılır. chemigum gibi gereçlerden. Esnek lastiklerden yapılanlar perbunan.4. V) şekillerinde standart ölçülerde imal edilirler (Şekil 9.Sızdırmazlık Elemanları Hidrolik devrelerdeki sıvının yüksek basınç altında çalışmasından dolayı devrede kaçak ve sızıntılar meydana gelebilir.17: Düz Bağlantı Şekil 9. gibi yüksek sıcaklıklara (+ 250 OC) dayanıklı gereçlerden imal edilirler.20: 4 Lü Rakor Şekil 9.Rakor Şekil 9.

Şekil 9. Atmosfer basıncı 76 cm. 1 atm.5-Manometreler Hidrolik sistemlerde genellikle basınç hattına takılarak basınç ölçme görevi yaparlar.Şekil 9. Belirli noktalara takılarak o bölgenin basıncı kontrol altına alınmış olur (Şekil 9. Manometrelerde basınç at-mosfer (atü) cinsinden de ölçülür.24 'te ok yönünde giren basınçlı sıvı. 1 bar = 1 cm2 yüzeye etkiyen 10 Newton kuwetin yaptığı basınçtır. = 101 325 kN / m2 dir.22: Sızdırmazlık Elemanları Çeşit Ve Kullanım Yerleri Şekil 9. Manivela koluna bağlı olan kremayer dişliyi hareket ettirir. yüksekliğindeki civanın hidro-statik basıncına eşittir.Aşırı basınç yükselmeleri meydana geldiğinde elektrik sinyali gönderip kontağın atmasını sağlar ve meydana gelebilecek kazalar önlenmiş olur. Kremayer dişliye bağlı olan ibre de hareket ederek basınç değerini gösterir.23: Sızdırmazlık Elemanları 9. Psi basınç birimi ile de ölçülür. Hidrolik manometrelerde okunan basınç birimi bar’dır. Tezgâh veya makine çalışırken çalışma basıncı değerleri manometrelerden takip edilir. 105 . Manometrelerin gösterdiği basınç efektif basınçtır.Bu basınç atmosfer basıncının üzerinde bir değerdir.24).( N/cm2) veya (1 2 kg/cm ) olarak da okunur. esnek yapıya sahip olan bakır borunun içinden geçerek manivela kolunu iter.

1Manometre Seçiminde Dikkat Edilecek Noktalar: Çalışma basıncı ile iş basıncı uygun olmalıdır (ölçüm aralığı). Çalışma basıncına bağlı olarak bağlantı vidası ölçüsü ve dış çapı uygun olmalıdır. Hassasiyetleri O .Şekil 9.24: Manometre Kesiti ve Devredeki Konumu 9. Manometre her zaman gerçek değerleri göstermelidir.1 bar değerinde olmalıdır. 106 .5.0.

örnek ve 107 .UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ İşlem Basamakları Öneriler Bilgi yaprğındaki Hidrolik devrelerde kullanılan boru çaplarının hesaplamalarını yapınız. bilgilerden faydalanınız.

ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME 1-Hidrolik enerjiyi basınç altında depolayan devre elemanının adı nedir? a)Pompa b)Hidrolik motor c)Hidrolik akümülatör d)Çek valf 2-Aşağıdakilerden hangisi akümülatör çeşitlerinden değildir? a)Yaylı akümülatör b)Balonlu akümülatör c)Pistonlu akümülatör d)Çek valfli akümülatör 3-Hidrolik devrelerde kullanılan boruların dayanabilecekleri en fazla basınç ne kadar olmalıdır? a)1000 bar b)500 bar c)250 bar d)100 bar 108 .

-50 0C c)-40 0C +90 0C d)150 0C 5-Aşağıdakilerden hangisi sızdırmazlık elemanı malzemesi değildir? a)Perbunan b)Bakır c)Poliamid d)Breon 6-Teflon sızdırmazlık elemanlarının dayanım sıcaklıkları ne kadardır? a)100 0C b)150 0C c)500 0C d)250 0C 7-Manometrelerin gösterdiği basınç ne tür bir basınçtır? a)Efektif basınç b)İndike Basınç c)Termik basınç d)Statik basınç 109 .4.Lastik hortumların çalışma sıcaklıkları ne kadardır? a) – 100 0C b)-80 0C.

CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 6 7 C D A C B D A

DEĞERLENDİRMELER Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız.Doğru cevaplarınızın sayısını belirleyerek kendinizi test ediniz.Hatalarınızı bilgi yapraklarına tekrar dönerek düzeltiniz.

110

ÖĞRENME FAALİYETİ-10 ÖĞRENME FAALİYETİ-10
AMAÇ
Bu bilgi yaprağında uygun hidrolik yağı seçimi yapılması hakkında bilgi sahibi olacaksınız.

ARAŞTIRMA
Hidrolik sistemlerde kullanılan yağlarda aranan özellikleri çeşitli kaynaklardan öğreniniz.

10- HİDROLİK YAĞLAR
10.1- Görevleri :
Hidrolik devrelerde kullanılan sıvılardır. Hidrolik enerjinin çalışan elemanlara iletilmesinde kullanılan sıvıların hidrolik akışkan olabilmesi için birtakım özelliklerinin olması gerekir. Hidrolik sistemlerde verimin alınabilmesi ve çalışan elemanların ekonomik ömrünün uzun olması için hidrolik yağlar kullanılır.

10.2-Akışkan Çeşitleri:
Su, Doğal yağlar, Sentetik (yapay) yağlar olarak üç gruptur.

Su:
Hidrolik sistemlerin bulunduğu ilk dönemlerde akışkan olarak su kullanılmıştır. Günümüzde de yüksek ısılı çalışma ortamlarının olduğu yerlerde, hidroelektrik santrallerinde ve türbinlerde su kullanılmaktadır. Fakat su paslanmaya (korozyon) sebep olduğundan mutlak kullanılması gereken yerlerde gliserin ya da pas önleyici kimyasallar katılarak kullanıma sunulmaktadır.

Doğal Yağlar:
Su kullanımının paslanmaya yol açması ve bazı olumsuzluklarının görülmesi sonucu, bitkilerden elde edilen ayçiçek yağı ve zeytinyağı hidrolik sistemlerde kullanılmaya başlanmıştır. Fakat yüksek basınçlarda uzun süre çalışması gereken yerlerde istenilen verime ulaşılamamıştır. Bu nedenle üreticiler sentetik yağ arayışına yönelmişlerdir.

111

Sentetik (Yapay) Yağlar:
Petrol ürünlerinden elde edilen yağlardır. Hidrolik sistemlerde akışkan olarak sentetik yağ kullanmanın amacı, hareket eden parçaların sürekli yağlanması nedeniyle oluşabilecek ısınma ve aşınmaları yok etmektir. Petrol ürünlerinden elde edilen yağlar yüksek sıcaklıklara karşı dayanıklılığı yüksek yağlardır. Hidrolik sistemlerde kullanılan yağlar, çalışan iki metal arasında bir yağ filmi tabakası oluşturarak aşınmayı azaltır. Verimin artmasına ve çalışan kısımların kendi-liğinden yağlanmasına yardımcı olur. Uzun süre yüksek basınç altında çalışabilecek ısıya dayanıklı, ihtiyacı karşılayabilen sentetik yağlar üretilmiş ve kullanıma sunulmuştur. ISO 6071 'e göre yağların çeşitleri şöyledir: HFA = Yağın su ile yaptığı (emüIsiyon) karışımdır. % 20 sentetik yağ ile % 80 su karışımından meydana gelir. HFB = Suyun yağ ile yaptığı (emülsiyon) karışımdır. % 60sentetik yağ ile % 40 su karışımından meydana gelir. HFC = İki veya daha fazla yağın su ile yaptığı (emülsiyon) karışımdır. % 60 'ı çeşitli sentetik yağlar, geriye kalan % 40 'ı sudur. HFD = İki veya daha fazla değişik özellikteki yağın (emülsiyon) karışımından meydana gelir. ISO 6071 'e ve SAE (Amerikan Mühendisler Birliği) standardına göre üretilen yağlar kış ve yaz mevsimlerine göre sınıflandırılırlar. Kış şartlarına göre; W10, W20, W30 gibi isimler alırlar. Bu rakamlar viskoziteyi ifade eder. W 10 düşük, W 40 yüksek viskozite anlamına gelir. Bu rakamlar yükseldikçe yağlar katılaşır, akıcılığı güçleşir. Hidrolik devreler için W10 - W20 numaralı yağlar, en iyi verimle çalışan yağlardır (Çizelge 10. 1). SAE Numarası 5W 10 W 20 W 20W 30 W 40 W 50 W Viskozite özellikleri -200 C ‘ ye göre 900 C ‘ ye göre Düşük Yüksek Düşük Yüksek 3 520 5 250 10 560 10 560 42 000 42 55 55 67 67 83 83 112

Tablo 10.1: SAE Standartlarına Göre - 20°C Ve 90°C Isı Arasında Ölçülen Sıcaklıklara Göre Yağ Numaraları ve Viskozitelerinin Ölçüleri

112

Yağların viskozitesi çalıştıkları ortamın sıcaklığına göre değişir. Polimerleşme. 113 . Yağların ısı ortamlarında viskozitesi.1 de bir saybolt viskozimetresi görülmektedir. Yağların oksijenle birleşmesi yağın ekonomik ömrünü kısaltır.Hidrolik Yağlarda Aranan Özellikler: Hidrolik yağlarda bazı özelliklerin bulunması şarttır. Bu özellikler şunlardır: Viskozite. Isı yükseldikçe viskozitesi azalır.) Yüksek basınçlarda çalışırken ısıya karşı özelliklerini kaybetmemelidir. Köpüklenme. Bir biri üzerinde hareket eden parçalar arasında film tabakası oluşturmalıdır. Yaz ve kış ortamına göre çalışabilecek viskozitesi uygun hidrolik yağlar tercih edilmelidir. Sistem ısındığında soğutma yapmalıdır. Yağlama yeteneği.3. Yağın viskozitesinin sıcaklığa bağlı olarak değişmesine viskozite indeksi denir. Isıl genleşme. Oksidasyon.3. 10. Yapışkanlık özelliğinden ötürü sızdırmazlık sağlamalıdır. Hava kabarcıkları ise kavitasyon oluşturur. 11. Devre elemanlarını ve çalışan kısımları yağlama özelliği bulunmalıdır. viskozimetre ile ölçülür. Viskozite: Sıvıların akmaya karşı gösterdiği dirence viskozite denir.10. Sistemin düzensiz çalışmasına neden olur. Akma noktası. Güç kaybına neden olmamalıdır. (Su pasıanmaya neden olur. içindeki hava ve suyu kolayca dışarı atabilmelidir. ı) Film dayanımı. Çalışan elemanlarda paslanma sorun olduğundan paslanmaya karşı koruyucu olmalıdır. Isı azaldıkça viskozitesi artar. Alev alma noktasıdır Bu özellikleri genel olarak sıralamak gerekirse.1. Bu yüzden oksijenle birleşmeye karşı direnci yüksek olmalıdır. Güç iletme özelliği bulunmalıdır. Yağlar. Rastgele yağların kullanılması sistemde olumsuzluklar meydana gelmesine neden olur.Çalışma şartlarından ötürü sistemin içine girebilecek pislikleri süzme özelliği olmalıdır. Şekil 10. Özgül ağırlık.

2. 114 .2). emiş ve dönüş hattı arasına ara perde konularak türbülansa izin verilmemelidir (Şekil 10. borular keskin (90°) köşeli bükülmemelidir. 1 Poise = dyn × s = 100 cp (centipoise) = 0. sistemin verimsiz ve titreşimli çalışmasına sebebiyet verir. Köpüklenme: Hidrolik devrelerde yağın içine hava karışmasıyla meydana gelen durumdur. Depo içinde sisteme uygun filtre seçilmeli ve boruların ağzı (45°) eğik kesilmeli.Yağların viskozitelerinin yüksek ve düşük oluşları hidrolik devrelerin çalış-tıkları ortamda sorun çıkarır.3. Viskozite düşük olduğunda ise pompa verimi düşer. Büyük kavislerle bükülmelidir. Boruların kıvrım biçimi köpüklenme nedeni olabilir. hareket yavaşlar ve yüksek direnç oluşur. basınç düşer. (Şekil 10. Birimi (Poise) dir. sızıntı artar. Birimi (Stoke) dir. Sistemin basıncı da azalır. Köpüklenme. Hidrolik sistemler için çalışma ortamları ve ısıları iyi hesapla-narak yağ tercihi yapılmalıdır.1 Ns. Bunun için devrede hava alma elemanları olmalıdır. Kesitleri birdenbire daraltılmamalı. Yüksek viskozitede ısı yükselir. Akışkan hareket halinde olduğu için dinamik viskozite de denir. 10. Şekil 10. Bu olumsuzluğu ortadan kaldırmak için./m2 2 e×m Kinematik Viskozite: Akışkanın mutlak viskozitesinin kendi yoğunluğuna olan oranıdır.2) iç yüzeyleri düzgün olmalıdır. aşınma olur ve hız azalır.1: Saybolt Viskozitemetresi İle Yağların Ölçümü Viskozite Çeşitleri: Mutlak Viskozite: Birbiri üzerinde kayan akışkanların kendi hareketleri arasında oluşan dirençtir. 1 St (Stoke) = 100 mm2/s. 1 Poise = 1 cm kalınlıktaki yağ filmi tabakasının kendi yağ tabakaları arasında bir saniyede bir cm hızla hareket edebilmesi için gereken kuvvete denir.

3. Çalışma ısıları düştükçe yağın viskozitesi artar yani akıcılığı azalır. Hidrolik yağlarda aranan bu nitelikler. yağın viskozitesine. hidrolik devre elemanla-rında oksit ve paslanma oluşturur. çalışan parçaların hareketini rahatlatır.3. güç kaybını azaltır. Bunun için hava ve suyun hidrolik devreden dışarıya atılması gerekir. 115 . Yağ bu olumsuz şartlarda bozulmuyor ve moleküllerine ayrışmıyorsa polimerleşme özelliği iyidir. 10. Akma Noktası: Hidrolik devre yağlarının akıcılık özelliğini kaybedip koyulaşmaya başladığı ısıya "akma noktası" denir.Hareket eden parçalar arasında yağ filmi tabakası oluşturur.5. yüksek basınç ve ısıda yağın özelliğini korumasıdır. Yağlama Yeteneği: Hidrolik devreler için iyi bir yağ. Oksidasyon: Polimerleşme nedeni ile oluşan olumsuz durum.3. viskozite indeksine ve içinde yabancı madde barındırmamasına bağlıdır. Yağlama yete-neğinin iyi olması. Böyle durumlarda sistemin verimi de azalır.Şekil 10.4.3. Hidrolik devrelerde yağın çalışma sıcaklığı 50°C ila 100°C arasındadır. Ayrıca yağın içindeki suyun da ayrışması veya çeşitli bölgelerden içeri giren oksijen.3. akıcılığına. Polimerleşme: Hidrolik devrelerde. Yağların akma noktası ve özellikleri üretici firmalar tarafından belirtilir.6. 10. metal kısımların oksitlenmesine neden olur. çalışan parçaları yağlamalıdır. 10.2: Yanlış Bükme ve Kesit Daralması 10.

0007 kat artış gösterir. sistemde sıkışma oluş-masına neden olur. 1 oC sıcaklıkta bulunduğu hacminin 0.10.0007 katı oranında artış gösterir. Isıl genleşme neticesinde yağın hacmi artar. Sistemin.200°C arasındaki ısılarda toz halinde (pülverize) püskürtüldükleri zaman yanmaya başladığı noktadır. 10. Bu nedenle depoya doldurulacak yağ miktarı. Yağların film dayanımı özelliğinin iyi olması güç kaybını azaltır. Hidrolik devre-lerde birbiri ile çalışan parçalar arasında aşınma olmaması için yağ filmi tabakası meydana getirilir.3. 10. V= V0 × ∆t × α .) 10.0. Film Dayanımı: Yağın çalışan parçalara yapışma ve katman oluşturma özelliğidir.8.3. 116 .3.95 N/dm3 olarak ifade edilir.10.90 . Hacmi artan yağ. ısıl genleşme sonucu hacminin artacağı hesaplanılarak doldurulmalıdır. Özgül Ağırlık: Hidrolik yağların 20°C ısıda birim hacminin ağırlığıdır. ömrünü uzatır. Yağ. Artış şu formül ile hesaplanır: ∆t =t2 – t1 .3.7. N/dm3 veya kgf /dm3 birimleri ile ölçülür. V=V0 + V1 ∆t =Yağın ısı sonucu artma miktarı 0C t2 = Son sıcaklık 0C t1 = İlk sıcaklık 0C V1 = Yağın hacim olarak artışı ( l ) V0 = Yağın ilk hacmi ( l ) V = Yağın son hacmi ( l ) α = Yağın genleşme oranı ( 1 0C da 0. Alevalma Noktası: Yağların 160°C . Isıl Genleşme: Hidrolik devrelerde yağın ısısının artması ile yağda ısıl genleşmeler meydana gelir. Genel olarak hidrolik yağların özgül ağırlıkları 0.9.

Hidrolik yağ kataloğundan sisteme uygun yağ seçimi yapınız.UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ İşlem Basamakları Hidrolik sistemin kataloğundan sistemde kullanılan yağın özelliklerini belirleyiniz. Hidrolik yağ kutusu üzerindeki özellikler ile katalogdan belirlenen özellikleri karşılaştırınız. Öneriler Katalogları inceleyerek yağ özelliklerini öğreniniz. Hidrolik yağ kutularındaki özellikleri kataloglarla karşılaştırınız. Sisteme uygun yağ seçimi yapmayı öğreniniz. 117 .

ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME 1-Aşağıdakilerden hangisi hidrolik devrelerde kullanılan bir akışkan değildir? a)Su b)Doğal yağlar c)Reçine d )Sentetik yağlar 2-Sentetik yağların dünyada kullanılan standart numarası nedir? a)ISO 6071 b) ISO 6171 c) ISO 6170 d ) ISO 1671 3-İki veya daha fazla değişik özellikli yağın karışımıyla oluşan yağ kısaltması hangisidir? a) HFA b) HFB c) HFC d ) HFD 4-Aşağıdakilerden hangisi yağlarda aranan bir özellik değildir? a)Viskozite b) Sertleşme c) Oksidasyon d )Polimerleşme 118 .

Sıvıların akmaya karşı gösterdiği dirence ne denir? a)Viskozite b) Özgül ağırlık c) Oksidasyon d )Polimerleşme 6-Hidrolik boruları 900 kıvrılırsa ne gibi sorun meydana gelir? a)Viskozite artar b) Yağ yanar c) Oksitlenme olur d )Yağda köpük oluşur 7-Yüksek basınç ve ısıds yağın özelliğini korumasına ne denir? a)Viskozite b) Polimerleşme c) Oksidasyon d ) Köpüklenme 119 .5.

120 .Doğru cevaplarınızın sayısını belirleyerek kendinizi test ediniz.CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 6 7 C A D B A D B DEĞERLENDİRMELER Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız.Hatalarınızı bilgi yapraklarına tekrar dönerek düzeltiniz.

) çalışan elemanlara zarar vermemesi için sisteme temiz sıvı göndermek için kullanılan devre elemanlardır. b) Basınç hattı filtreleri. toz metaller ve görülmeyen pislikler olabilir. Çevre Şartlarından Oluşan Kirlenme: Sistemin tozlu ortamlarda çalışması sonucu. 11. Sıvının özelliğini kaybetme nedenleri şunlardır: Montaj Sırasında Oluşan Kirlenme: Montaj sırasında yeni takılan parçalarda metal talaşları. metal parçacıkları vb.2. Sistemin çeşitli hatlarına takılarak devrede dolaşan sıvının içindeki pislikleri temizlemeye yararlar (Şekil 11.1: Filtreler 121 . yabancı maddeler açık yerlerden ve çalışan silindirlerden girerek sıvnın özelliğini bozar. Hidrolik filtre çeşitleri: a) Emiş hattı filtreleri.HİDROLİK FİLTRELER 11. pislik. Yağın içinde oluşan tortu ve pislikler devrenin sağlıklı çalışmasına engel olarak verimi düşürür. Hidrolik Sistemin Çalışması Sonunda Oluşan Kirlenme: Hareketli elemanların aşınmaları sonucu metal talaşları ile ve çeşitli nedenlerden meydana gelen kirlenmelerdir. c) Dönüş hattı filtreleri. 11.1-Görevleri ve Sembolü: Hidrolik devrelerde yabancı maddelerin (kum.1). Şekil 11. Filtreler özel madde emdirilmiş kağıtlardan veya madeni tel örgülü 5 mikron ölçüye kadar süzme özellikli malzemelerden imal edilirler.ÖĞRENME FAALİYETİ-11 AMAÇ ÖĞRENME FAALİYETİ-11 Bu bilgi yaprağında hidrolik devrelerde kullanılan filtreler hakkında bilgi sahibi olacaksınız ARAŞTIRMA Hidrolik sistemlerde kullanılan filtre çeşitlerini öğreniniz. Bunları yok etmek için öncelikle düşük numaralı yağlarla devreyi çalıştırıp temizlenmeli sonra devrede çalışacak normal yağ kullanılmalıdır.

(Akışkan A kanalından girer.Temizlenmeleri biraz yorucu bir iştir.2: Emiş Hattı Filtresi ve Devreye Monte Edilmiş Şekli 11.ye kadar süzme özelliği olan filtrelerden seçilmesi önerilir (Şekil 11. Depo içine konulan emiş hattı filtrelerinin 0. Basınç hattı filtreleri paslanmaz çelikten imal edilmiş filtrelerdir. verim düşer. Depo içine yerleştirilerek pislikler kabaca burada süzülür. Kirlendikleri zaman elektrik sinyali veren filtreler üretilmiştir.3: Basıç Hattı Filtresi ve Devreye Montajı 11. filtreden geçerek B kanalından çıkar. 122 .3.2.1. dönüşünde devredeki kir ve pislikleri depoya döndürmeye çalışır.11. filtreden geçerek B kanalından çıkar. Ayrıca kirlenen sıvının depoya temiz olarak dönmesi için de ana dönüş hattına. devreye hava basar. Dönüş Hattı Filtreleri: Hidrolik sistemlerde dönüş hattına bağlanan düşük basınçlı filtrelere denir (Şekil 11.).) Şekil 11. Yapıları daha dayanıklı ve pahalıdır (Şekil 11. Emiş hattı filtrelerinin tıkanması sonucu pompa zorlanır.4). (Sıvı A kanalından girer.) Şekil 11.2).(Şekil 11. Hareketli elemanlarda oluşacak sorunları önlemek için pompadan sonra takılarak çalıştırılırlar.13 mm. Dönüş hattındaki sıvı.2-Basınç Hattı Filtreleri: Pompadan sonra takılarak korunması gereken elemanlara temiz sıvı göndermek için kullanılan filtrelerdir. Düşük basınçlı olduklarından çalıştıkları yerlerde aşırı basınçla çalışan devrelerde çalıştırılmamalıdır.4 A kanalından giren sıvı filtre edildikten sonra B kanalından çıkış yapar. sızıntı hattına veya emniyet valfi dönüş hattına takılarak kirlenen sıvının temizlenmesini sağlar.2).3). Zaman zaman temizlenmesi gerekir.2. Emiş Hattı Filtreleri: Pompa emiş hattına monte edilir(Şekil 11.2.

7. Akışkanın devre için uygunluğunu bilinmelidir. Filtreler takılmadan sistem çalıştırılmamalıdır. Filtrenin Bakımı Ve Temizliği: Depoya konulan akışkanın temiz olmasına dikkat edilmelidir. 6. Sistemin (bar) cinsinden basınç değerine.4: Dönüş Hattı Filtresi ve Devreye Montajı 11. Filtrelerin sisteme uygunluğuna ve kolay temizlenebilirliğine. kir ve pislik girmemesine dikkat edilmelidir.4.) olarak debisine. 8. Filtrelerin Kirlenme Nedenleri: Yağ çalışma sırasında ısındığında yağın içindeki mineraller hava içindeki oksijenle birleşerek oksitlenir. Sisteme toz.3.Şekil 11. tipi ve nasıl temizleneceği de bilinmelidir. 11. Hidrolik sistemdeki sıvının akış hızına. 2. Filtrelerin özellikleri. Filtrelerin seçiminde Dikkat Edilecek Noktalar: Hidrolik devrelerde kullanılan filtrelerin nerelerde. Filtrelerin bakımı için program yapılmalıdır. 5.5. Hidrolik devre için filtrenin (mikron) cinsinden süzme kapasitesine. Paslanmaz çelikten filtreler temizlenerek yerine takılmalıdır 123 . 11. Filtrelerin ne kadar zamanda değişeceği tespit edilmelidir. Bunun dışında sisteme dışardan sızan yabancı maddeler de filtrelerde temizlendiğinden bu sebeple oksitlenme ve yabancı maddeler filtrelerin kirlenmelerine neden olur. nasıl görev yapacaklarının iyi bilinmesi gerekir. Hidrolik devrenin en yüksek basıncına. . Buna göre. Isı ve montaj durumuna. Filtre edilecek olan sıvının (l/dk.Oksitlenmenin etkisiyle parçaların aşınmasına neden olur. 4. Filtreleme hassasiyeti gibi konulara dikkat edilmelidir. 1. 3.

Akışkan hızı belirlemeyi öğreniniz. Öneriler Bkz. Filtrenin sisteme uygunluğunu belirlemeyi öğreniniz. Hidrolik devre için filtre süzme kapasitesini belirlemeyi öğren. Filtreleme hassasiyeti hakkında bilgi sahibi olunuz.UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ İşlem Basamakları Filtre edilecek akışkanın debisini belirlemeyi öğreniniz. Hidrolik devrenin en yüksek basıncını belirleyiniz. Bilgi yaprakları 124 . Sistem basıncını ölçmeyi öğren.

ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME 1-Hidrolik sistemleri yabancı maddelerden temizleyen devre elemanları nelerdir? a)Pompa b) Filtre c)Hidrolik yağlar d)Rakorlar 2-Aşağıdakilerden hangisi filtre çeşidi değildir? a)Emiş hattı filtreleri b)Basınç hattı filtreleri c)Yaylı filtreler d)Dönüş hattı filtreleri 3-Düşük basınçla çalışan filtreler aşağıdakilerden hangisidir? a)Emiş hattı filtreleri b)Basınç hattı filtreleri c)Yaylı filtreler d)Dönüş hattı filtreleri 4.50 mm d) 1 mm 125 .25 mm c)0.13 mm b)0.Emiş hattı filtrelerinin emiş gücü ne kadar kadar olmalıdır? a)0.

CEVAP ANAHTARI 1234B C D A DEĞERLENDİRMELER Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız.Doğru cevaplarınızın sayısını belirleyerek kendinizi test ediniz.Hatalarınızı bilgi yapraklarına tekrar dönerek düzeltiniz. 126 .

Akışkanın depoya dönmesi sırasında ısısı artar.1. Devreye basınç kontrol (emniyet valfi) valfi konulduğu için basınç ayarlanır. Çizgilerin durumları net olmalıdır. DIN 24300). 12. 127 . Kapalı hidrolik devreler. veya 2. Sistem çalışıyormuş gibi düşünülmelidir.1' de görülen açık devrede elektrik motorunun çalışması ile pompa. Sistem çalışmasa bile devre sürekli açık kalır.2. Hidrolik devrelerin çiziminde teknik resim kurallarına uyulmalıdır. Hidrolik Devre Çeşitleri: Hidrolik devreler üç şekilde incelenebilir: Açık hidrolik devreler. Fazla akışkan depoya döner. sıvıyı sisteme gönderir. Standart semboller kullanılmalıdır (TS 1306. Şekil 12.1 Açık Hidrolik Devreler: Hidrolik silindirlerden çıkan sıvı doğrudan depoya döner ya da 2. ç) Valflerin kareleri eşit çizilmelidir. Devre sürekli açık olduğu için ısısı artan sıvının soğutulmasına yardımcı olur. 12. 12. HİDROLİK DEVRE ÇİZİMİ 12.ÖĞRENME FAALİYETİ-12 ÖĞRENME FAALİYETİ-12 AMAÇ Bu bilgi yaprağında hidrolik devrelerin çizimi ve uyarlanışları hakkında bilgi sahibi olacaksınız. bir silindiri çalıştırmak üzere yola devam ederse böyle devrelere açık hidrolik devreler denilir. valf nötr konumda olduğu için depoya döner. Yön kontrol valfine giren akışkan. konuma getirilirse akışkan silindire girerek iş yapmış olur. Kumanda şekilleri belirtilmelidir. Hidrolik devreli doğrusal hareket ile çalışan takım tezgâhları açık devreli tezgâhlardır. Hidrolik Devre Çiziminde Dikkat Edilecek Noktalar: Hidrolik devre çizimleri mümkün olduğu kadar küçük ölçekli olmalıdır. Yarı kapalı hidrolik devreler.2. Yön kontrol valfi çalıştırılıp 1. ARAŞTIRMA Hidrolik devrelerin uygulandığı makine ve araç gereçleri öğreniniz. Devre çizimlerinde silindir konumları genellikle yatay çizilmelidir.

2: Kapalı Hidrolik Devre Çizimi 128 . silindirden çıktıktan sonra sıvının tamamı ya da bir bölümü tekrar pompaya giren oradan tekrar silindire dönerek çalışan devrelere denir. Hidrolik motorların çalıştırılmasında başarıldır.2. Kapalı Hidrolik Devreler: Hidrolik pompanın pompaladığı sıvı. Hidrolik motordan çıkan sıvı 3/3' lük yön kontrol valfinden geçerek yeniden başka bir hidrolik motoru çalıştırabilme özelliğine sahiptir.1: Açık Hidrolik Devre Çizimi 12. Şekil 12. Bu sistemde akışkan sürekli devrettiğinden sıvının ısısı artabilir.1.2' de pompadan çıkan basınçlı sıvı bir motora hareket vermektedir. Şekil 12. Küçük bir depo sıvı sistemin gereksinimini karşılamaya yeter.Şekil 12. Silindirden çıkan sıvı tekrar depoya dönmediği için yağ gereksinimi düşüktür.2.

Kapalı devrelerde sıvı çabuk kirlenir. Kapalı devrelerde motorların yön ve hız kontrol ayarları en hassas değerlerde ayarlanabilir. 3) . Açık ve Kapalı Devrelerin Karşılaştırılması: Açık devrelerin deposu büyük. kapalı devrelerde ise dönüş hattından alınan sinyallerle sağlanır. kapalı devrelerinki küçüktür. Açık devrelerde iletilen kuvvet büyüktür. Bundan ötürü kapalı devreler taşıtlarda başarı ile uygulanır.1. Yarı kapalı devreli sistemlerde bir pompadan üretilen sıvıya ile birden fazla iş yaptırılabilir. Bu nedenle yarı kapalı devrelerin uygulama alanları yaygındır (Şekil 12. 129 .2. Kapalı devrelerde silindirden çıkan sıvı ile diğer elemanların kontrolü gerçekleştirilebilir.3: Yarı Kapalı Devre Çizimi 12.4. Kapalı devrelerde devrenin çalıştırılması için az sayıda devre elemanı gerekmektedir.12. Kapalı devrelerin açık devreye göre ısısı çabuk artar.2. Açık devrelerde kontrol basınç hattından. Açık devrelerde ilk çalışma anında sisteme hava girer. Kapalı devrelerde bu durum söz konusu değildir.3 Yarı Kapalı Hidrolik Devreler: Hidrolik silindirlerden dönen sıvının bir bölümü depoya dönerken diğer bir bölümü de tekrar silindirlere göndiriliyorsa buna yarı kapalı hidrolik devre denir. Şekil 12. Açık devrelerde yağın depoya dönmesi ile sıvının temizlenmesi.dinlenmesi ve soğutulması sağlanır.

1.12.3. Çeşitli Hidrolik Devre Çizimleri: Şekil 12.4: Hidrolik Vargel Tezgâhı Kesiti ve Sembollerle İfade Edilmesi 130 .

Şekil 12.6: Taşlama Tezgâhı Kesiti ve Sembolik Resmi 131 .5: Planya Tezgâhı Sembol Resmi Şekil 12.

Şekil 12.7: Hidrolik Freze Tezgâhı Kesiti Sembolik Resmi

Şekil 12.8: Pres Tezgâhının Resmi ve Sembolik Çizimi

132

Şekil 12.9: El Presinin Resim Sembolik Çizimi

3 2

Şekil 12.10: Plastik Enjeksiyon Makinesinin Hidrolik Devre Şeması

133

15-Emniyet valfi 16-Pompa 17-Elektrik motoru

Şekil 12.11: Altı Değişik Hızın Elde Edildiği Hidrolik Devre Şeması

134

135 . öğreniniz. Hidrolik devre çizimi yapabilme becerisi geliştiriniz.UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ İşlem Basamakları Öneriler Bilgi yapraklarından Hidrolik devre çeşitlerini faydalanınız. Hidrolik devre elemanlarını öğreniniz ve sembolleri ile ifade ediniz.

silindirden çıktıktan sonra sıvının tamamı ya da bir bölümü tekrar pompaya girerek oradan tekrar silindire dönerek çalışan devrenin adı nedir? a)Açık hidrolik devreler b)Kapalı hidrolik devreler c) Yarı kapalı hidrolik devreler d)Hiçbiri 136 .ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME 1-Aşağıdakilerden hangisi hidrolik devre çeşidi değildir? a)Açık hidrolik devreler b)Kapalı hidrolik devreler c)Yarı açık hidrolik devreler d)Yarı kapalı hidrolik devreler 2-Hidrolik silindirlerden çıkan sıvı doğrudan depoya döner ya da 2. bir silindiri çalıştırmak üzere yola devam ederse bu tür devrelerin adı nedir? a)Açık hidrolik devreler b)Kapalı hidrolik devreler c) Yarı kapalı hidrolik devreler d)Hiçbiri 3-Hidrolik pompanın pompaladığı sıvı.

4-Hidrolik silindirlerden dönen sıvının bir bölümü depoya dönerken diğer bir bölümü de tekrar silindirlere göndiriliyorsa bu devrenin adı nedir? a)Açık hidrolik devreler b)Kapalı hidrolik devreler c)Yarı kapalı hidrolik devreler d)Hiçbiri 137 .

CEVAP ANAHTARI 1234C A B C DEĞERLENDİRMELER Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız. 138 .Doğru cevaplarınızın sayısını belirleyerek kendinizi test ediniz.Hatalarınızı bilgi yapraklarına tekrar dönerek düzeltiniz.

Basınç düşürme valfi ayarı düşüktür. Hidrolik devrelerde meydana gelen arızalar zaman kaybına. Yağda buharlaşma olmaktadır. Sitemde Çalışma Sırasında Gürültü: Pompa arızalıdır.1. Çek valfin yayı kırılmıştır. ARAŞTIRMA Hidrolik sistemlerle işyapan işyerlerini ziyaret ederek hidrolik sistemlerde meydana gelebilecek arızalar hakkında bilgi sahibi olunuz.1. Motor. Yağ içinde ve sistemde hava vardır. 13. 139 . verimin düşmesine neden olur. Hidrolik Sistem Arızaları: 13. Emiş borusu çapı küçüktür.1. Bu sebeple hidrolik yağlarının seçiminin iyi yapılması ve çalışma şartlarına uygun tercih edilmesi gerekir.1.2. Emniyet valfinde arıza vardır. Hidrolik Devre Basıncının Düşmesi Veya Yükselmesi: Devre Basıncı Düşükse: • • Hidrolik pompa arızalıdır.ÖĞRENME FAALİYETİ-13 ÖĞRENME FAALİYETİ-13 AMAÇ Bu Bilgi yaprağında hidrolik devrelerde meydana gelen arızalar hakkında bilgi sahibi olacaksınız. Borularda dirsek ve kıvrım sayısı fazladır. 13. HiDROLiK DEVRELERDE OLUŞAN ARIZALAR VE NEDENLERİ Hidrolik devrelerde oluşan arızaların bir çoğu hidrolik yağların yanlış tercihinden kaynaklanır. pompa ve elektrik motoru montaj bağlantıları iyi değildir. Hidrolik devrelerin bakımının periyodik olarak yapılması gerekir. 13. Pompadaki yağ seviyesi düşüktür. Emiş hattı filtresi tıkalıdır.

4. Pompanın hızı yetersizdir. Valflerde Meydana Gelen Arızalar: • • • • • • • • Yön Kontrol Valflerinde Meydana Gelen Arızalar: Valfin sürtünme yüzeylerinde aşıntı oluşmuştur. Akış kontrol valfi ayarı fazladır. Pompa yataklarında boşluk vardır. 13. Valf içinde pislik vardır. Pompanın gücü gerekenden çoktur. Valf istenilen konuma gelmiyordur.1. Elektrik motorunun dönme yönü terstir. Valfin içindeki yay kırıktır.1. Akışkanın içinde hava vardır.• • • Hidrolik devrede kaçak ve sızıntılar vardır. Elektrik motoru devir sayısı uygun değildir. Sıvının bütünü emniyet valfinden depoya geri dönmektedir. 140 . Devre Basıncı Yüksekse: • • • • Dönüş hattı filtresi kirlenmesinden dolayı akışkan kirlenmiştir. Silindir veya elektrik motoru arızalıdır.3. Valf içindeki geri dönüş yayı kırılmıştır. Emniyet Valflerinde Basınç Düşükse: Sıvı kirlidir.): • • • • Basınç kontrol valfi ayarı fazladır. Hareket eden yüzeylerde yağ azalmıştır. Basınç düşürme valfinin ayarı düşüktür veya bozulmuştur. Basınç kontrol valfi arızalıdır veya ayarı iyi yapılmamıştır. Debi Yüksek İse (Hareket Hızlıdır. Pompa arızalıdır veya tıkalıdır.): Emniyet valfinin basınç ayarı çok düşüktür. Valf ayarı iyi değildir. Sıvının viskozitesi yüksektir (yağ kalmamıştır). Akış kontrol valfinin ayarı yetersizdir. Hidrolik Devre Debisinin Düşmesi veya Yükselmesi: • • • • • • • • • • Devre Debisi Düşük İse (Hareket Ağırdır. Sıvı seviyesi düşüktür. 13. Valfin selenoid bağlantıları yanlıştır. Silindir keçelerinde kaçak vardır veya keçeler arızalıdır.

h) Sıvı kirlenmiş ve özelliğini yitirmiştir.6.• • • • Havalandırma kapağı açık olabilir. Yağ seviyesi düşüktür. l) Pompa yıpranarak ömrünü doldurmuştur. Emiş borusu tıkanmıştır. f) Hidrolik devre dönüş hattı tıkalıdır. i) Aşırı basınç düşmesi olmaktadır. 13.5.1. Emiş borusunun çapı küçüktür veya büyüktür. k) Hidrolik sıvısı sisteme uygun değildir. Valf ayar yayı bozulmuştur. 13. Pompalarda Meydana Gelen Arızalar: e) f) g) h) i) Pompanın dönüş yönü terstir.1. l) Sıvının akıcılığı iyi değildir. k) Sıvıda sirkülasyon fazladır. j) Soğutma sistemi bozulmuştur. Devredeki Akışkanın Çabuk Isınması: e) Devredeki sıvıda hava vardır. g) Pompada boşluk vardır. 141 . Basınç ayarı bozulmuştur. Hidrolik pompa hava emiyordur. m) Pompa tercihi doğru yapılmamıştır. j) Hidrolik pompanın mili aşınmıştır. Emniyet valfi kapalı olabilir.

Bilgi faydalanınız.UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ İşlem Basamakları Öneriler Hidrolik devrelerde arızasını teşhis etme becerisi kazanınız. Arızalı hidrolik devre onarımını yapabilme becerisi kazanınız. yaprağındaki bilgilerden 142 .

ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME 1-Hidrolik sistem arızalarının çoğu hangi sebepten kaynaklanır? a)Pompa arızasından b)Valflerin a rızalanmasından c)Yanlış yağ seçiminden d)Çek valf arızasından 2-Aşağıdaki arızalardan hangisi sistemin gürültülü çalışmasına neden olur? a)Pompa arızasından b)Silindir keçeleri arızalanmasından c)Elektrik motoru ters dönüyordur d)Sıvı seviyesi düşüktür 3-Hidrolik devre basıncı yüksekse olası arıza nedir? a)Pompa arızasından b)Silindir keçeleri arızalanmasından c)Elektrik motoru ters dönüyordur d)Sıvı seviyesi düşüktür 4-Hidrolik devre debisi düşük ise olası arıza nedir? a)Emiş filtresi tıkalıdır b)Silindir keçeleri arızalanmasından c)Elektrik motoru ters dönüyordur d)Sıvı kirlidir 5-Emniyet valfinde basınç düşük ise olası arıza nedir? a)Pompa arızasından b)Silindir keçeleri arızalanmasından c)Elektrik motoru ters dönüyordur d)Sıvı kirlidir 6-Pompada arıza var ise sebebi nedir? a) Silindir keçeleri arızalanmasından b) Pompa ters dönüyor c)Elektrik motoru ters dönüyordur d)Valfler arızalıdır 7-Hidrolik sıvısı çabuk ısınıyorsa muhtemel sebep nedir? a)Pompa arızasından b)Silindir keçeleri arızalanmasından c)Elektrik motoru ters dönüyordur dValfler arızalıdır. 143 .

Doğru cevaplarınızın sayısını belirleyerek kendinizi test ediniz.CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 6 7 C A A C D B A DEĞERLENDİRMELER Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız.Hatalarınızı bilgi yapraklarına tekrar dönerek düzeltiniz. 144 .

Hidrolik basınç yükselticisi ile ilgili hesaplamaları yapmak. Hidrolik devre arızası teşhis edebilmek. Hidrolik sistemde kullanılacak yağ seçimi. Hidrolik devre çizimi yapmak. Dişli çarklı pompalarda debi hesaplamaları yapmak. Hidrolik devre elemanlarını belirlemek. Arızalı hidrolik devre elemanlarının onarılması. Modül çalışmaları ve araştırmalar sonucunda kazandığınız bilgi ve becerilerin ölçülmesi için öğretmeniniz size ölçme araçları uygulayacaktır.MODÜL DEĞERLENDİRME MODÜL DEĞERLENDİRME DAVRANIŞ ÇOK İYİ İYİ OR TA GEÇ ER BAŞA RISIZ Pascal kanunu ile ilgili hesaplamaları yapmak. Bu modül ile ilgili ayrıntılı bilgileri farklı kaynaklarda ve internette bulabilirsiniz. Basınç control valflerini sembollerle ifade etmek. Boru çaplarını hesaplamak. Hidrolik sistemde kullanılan yağın özelliklerinin belirlenmesi. Silindir et kalınlığını hesaplamak Pistonun itme ve çekme kuvvetlerini hesaplamak Hidrolik motorlarda döndürme momenti hesabı yapmak. Ölçme sonuçlarına göre sizin modül ile ilgili durumunuz öğretmeniniz tarafından değerlendirilecektir.basınç ve alan arasındaki ilişkiyi bulmak. Bu değerlendirme için öğretmeninize başvurunuz. İtme kuvveti. Yön kontrol valflerini sembollerle ifade etmek. Pompa debisi hesabı yapmak. Filtre edilecek sıvının debisini belirlemek. Bernoulli prensibi ile ilgili hesaplamaları yapmak. Sistem basıncını belirlemek. 145 .

B. Yayınları . M. Hidrolik Arıza Arama Becerisini Geliştirme .hidrolik-pnömatik. Hidrolik ve Pnömatik . 1994 4.B Yayınları . 2003 3-M.com (23.E.2005) 146 .E. 1998 2-KÜÇÜK Mehmet .KAYNAKLAR KAYNAKLAR 1-KARTAL Faruk.03. Birsen Yayınları . Hidrolik ve Pnömatik .www.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful