P. 1
Seyahatname 10

Seyahatname 10

|Views: 1,177|Likes:

More info:

Published by: gereklitarama.buray.net on Sep 25, 2011
Telif Hakkı:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF or read online from Scribd
See more
See less

12/28/2012

SEYAHATNAlUEst

H63

binde giinii bu kal'ai Fir-darn harab yebat[ 1] idiib azmi kenan Nil idiib canibi ~arka on bir saatde buhayrei Feyle kenannda mesk olundu Andan kalkuh vine §arka yedi sa at gidiib Nil kenannda Kal'ai Me§ev mukacldema rarif olunrnusdur Ciimle askeri bisyar mali ganavimleri He sahili Nile meks idiib karnil on bir saatlik ver asker sahili NiH ve hamunu Fevli leb berleb etm isdi Bu tahrr kal'ada ii~ giin teo kaild ferman olunub herkes mali ganaimleri ile vataru asliledne mo. teveecih oldular Badehu hakir dahi Hii sevin Kana varub Hamdi Huda boyle gazayi ekber size nasib olub sal irn iri ve ganimin memlekezinize vasIl olub hasretinize kavursasrruz Ve hamd §okorler kim cenabi §erifiniz sebebile boyle gazada bulunub iki ay edavi hizmet etdik Simden geru bize izin ver in iz kim Foncistan melikine varub nameleri ve emanet hedayalan vastl idelim did igirnizde h avl r tesekkiir idiib buyurdular kim Vallahiil azim biz SIZln hiisnii tiilfetinizden musahabet zarafetinizden haz idiib size taassuk etdik Lakin size bir nasihat idevim Kabul evlen Zira sizler kavmi Rumsuz Ve garibtidd ivarsiz Halen bizim m.iisafirimizsiz Miisliimanltk oldur kim herkese iyilik ideriz Nasihatim oidur kim simdi bu iite~perest Mugan vilayetlerin harab yebab idiib hisabm Allah biliir Mali garravirn ve bukadar behayim ve bihad ve bikrvas esiri §evayim aldik Bakrvvet iis sevf olan Mugan ve aresperesran haneberdus olub Foncistan ve Berberistan tariklerine crkub kutauttarik oldular Ve sair etrafrrnrzda olan dusmenlerimiz dahi ayag iizredir Biz size bu mahaide icazet vermeziz Insaallahu taala vilavetirnize varub anda sizinle iki ay safa idiib badehu Foncisrarun mevsim gemileri ile sizi goriderelim Ciimle 'atlarrrnz ve develeriniz bizde kalsrn deyu bu gune vafir nasihat etdi Amma bu pend (e) asIa rrz a vermeyi.ib mugber hatrr olur §eklin gosteriib tekrar reca evledigirnizde sabr idiib Insaallah i§iniz asan olur derken bir sadeli beli zilli eli hrstli basi clgah bir zagl adem geliib seraperde altmda pertab iderek Hiiseyin Kamn orriirrde secde idiib Ya su ltanrm Berberistan meliki geliyor devince Gelsiin didiler Hemen otak kapusun acub an vle otakdan iceri bukadar serbiirehne kavmi Berberi He geliib Karun van mda melik oturub opiisiib gori.i~diikdensonra an lara dahi edayi hizmet etdik Simdcngerti vilaverirnize gidelim Zira belki diismen bize musallat oIa Bizi hatirdan crkarrnrvub hini m.ahalde imdadrrmza vetisesiz de vu reca idiib izin taleb etdi Hiiseyin Kan Alerre's deyiib hakire hitab etdiler kim i~in Allah asan etdi Iste Foncistan meliki viiz bin askerle vilfivetirie gider Anlar ile Berberistana gidiib hakiri Berberistan me[1] Yildrz niishasi (yebab)

EVL1YA (:ELEBI

likine gosrer iib Bunlara izaz ikr am iderek Fonc melikine gorideresiz Gayet memnun oluruz didikde Berber meliki Alerre'si.i velayn deyiib verinden kalkub elin opmek murad idindi Men evledim Meger bunlarm de'bi kadimleri pek nruhabbet idiib tazim idecekleri m iisafir in elin oprnek sart imi§ Hamdi Lemyezel r efikr azim buldum devu sad giz §iikri.i Huda et dirn Hemen Berber Zemin meliki hakire hitab idiib al essabah vakti taravda azmi tarik ideriz deyu Hiiseyin Kan ile vedalasub gitdi Hakir h avmeme varub bir saat istirahat idi.ib ani gor diim Kan gelivor Derhal kan ve can basrma sicravub istikbale <;Ikub yed beved olub havmernize geldik Ardr sira iki katar deve viikii hurma ligi[ 1] hararlar icre gunagun fild isi ve gergerdan bovnuzlarr ve santa ve abnus agaclart ve on hicin i.izre virrni aded duhteri pakize ahteranlar kim. herbiri esmeriillevn mahbublar idi Ve on hicin siivar vir m i aded Mugan pece ve atesperest can vakrct kiva kiva bakrci esmerullevn ve ahmerulvech gi lmaru sahib iz'an lar ihsan etdi Ve kamil viiz , aded hicin tavusu ve iki pili menk.iirus verdi Ve filban ve §iitiirban ve gayri huddamandan elli aded esir zengiler veriib Bunlardan gavet ih tir az iizre olun Havinlerdir Ve firar iderler Kayd bend idiib her giee Berbere kavmine verin Anlar hrfz hiraset etsinler devu nasihat etdi Ve birer dab altun tibri ve on gay bovnuzu ziibat ve bes ziibat kedisi kafesile ve on kafes tutii guva ve bir kutu misk ve bir kutu anber ve bir kutu panzehir ve bir hicin yiikii kakule 0) kebir veriib bukadar ihsan ve in'amlardan sonra vafir it izar lar idiib Insallah avdetde vine yolunuz bizim k al'Ive ugrar Olm iva ilIa hayr deyiib gitdi Otajhn a gitdi Ertesi alessabah ciim le yiiklerimiz He amade olub Berberistan asked niimayan oIduklannda varub Hiisevin Kan He vedalesrnejie var drkda an lar dahi bin mikdarrj Z] bizi asker ile bizi bir saat vire gon der esiz gidiib [3] anda vedalasub vine te'kiden Berbere melikine bihad tenbihler evleviib Dayirende kondur deviib opii~iib avdet etdiler Hakir Berberl: meliki He atbasi beraber Berber'iler ile bir verde giderek yedi saatdc

Kal'ai Difna
Nil iciride bir cezirei azimde sekli murabba tula kal'adrr FiI incijiindcn vafir tob lar atdt Hen dejri ve hir imarcr vokdur Aneak m in ar esiz bir carn ii vardrr ristan hiikmunde olrnajiil e Berbere melikine ol kad ar
[I] Y.ldlz
[2 J» niishas:
»

bina bir k iicjik carsuv bazardan Bu kal'a Berbeh edeva geldikim

(Iifi)
(bizi) Iazla (gollderegidiib)

[31

tabir olunmaz Hedaya bu diyarlarda bezdir Andan aziz bir sev vokdur 01 dahi Saidi Aliden ve Misrrdan gelir Bu divarrn kavmi zaif ve nahif olduklanndan ziraat idici k avrn dejiill erdtr Yohsa Nil keriartarrnda bembe ve keten ve bersemi sim ve simsim ful ve erz ve ades ekseler alrun nebir[ 1] Arnrna bir alay behayim makulesi kuru kadid ve anld ve abld kavmdirler Andan alcssabah bu kal'a kavimruekarm olan ip§ure [2] bes viiz askerile bize ravin etdiler Zira 01 gice iki zengi ate§perest keferemiz firar etdi Biri filban idi Andan vine Nil ken ar mca canibi cenuba on saat

.

SEYAHATNAMESi

865

Emcla'hr Kal'ai

At'ku ( )~;I)

Bir cezirei vasi icirrde tobdan mebni sekli murabba bir kal'ai vasidir Canibi sarka karibdir Tas irer bir cezirededir Icind e ademi azdrr Ceziresi serapa abnus or man lar-drr Bunun dahi ha.kinli h edavasjle Berbere ha kirnin e bulu§ub vine cenuba 9 saat

Menzili kal'ai

Betni

(,jl_.)

[3]

Berber Zemin hiikmiinde bu dahi bir cezirede carkuse tula bina bir kal'ai ra'riadir imam Malik hazretleri aletni seyyahatlerinde bu diyara geliib halki islam He miiserref idiib maliki mezheb olduklanndan sonra imam Malik! kufi hat vardrr Ve bu kal'iye imam Malik hazretlerinin gelmesinin ash oldur k im Kutbiilaktab e§§e')·h izzeddin h azretler i havatda idi Anlar He miiserref olub gamyabl cihan veganei zeman feridi devran oidu Hala §eyh izzeddin hazretleri kal'a icinde medfundur Bu azizin havfinden ciimle ehB kal'a tasr-ada sakinlerdir Derunu kal'ada asIa bir ademi zad vokdur Zivar et in e varanlar kal'a kapusmdan icer i dahil olunca pay hiireh ne varrrIar Kal'ada degil bu kal'a bina ohrndujiu cezirede bir kimesne tebevviil tegayyuz[ 4] etmege kadir degillerdir Tekazavr haceti gelirse de ii~ giin ve bes giiriotur sa da kabrz durur Ta ki Nil ken arrna varrnavrnca def'i hacet idemez Bu haki amberpakde koyundan ve at ve deveden gayd hayvan besliyemezler Zira necasetleri necaseti galiz adir Ta bu merreb e ulu sultandir kiln bu cezirede bir kimesne fiili ~eni idemez Ve harami: ve zalitn giremez Ve kimse teselsiil idemez Mesb uru afak kutbu alehtlak mutasarrifinden ulu sultandtr Ve halk! mii'min ve miivahhidin Berber] kavmidir Has[1] Yildiz [2] » niishasi ~
» ;;

(biter) (Epsuvei)

[3]

:t

(Benni)
(tegavvut) Evliya <;elebi 10 ~ 55

[4]

»

866 tal art ve masumlarr def'i hacet erdiikde micverlere ider Badehu ta Nile doker-ler Bu derdi elim i daima ceker ler Bunu zivaret idiib vine ccnuba N il ~itince sekiz saat gidiih

Der medri

[1]

kal'ai intida

[2]

Nilin canibi garhisinde sckl i murabha Camii dahi ciimle tobdur Hak imi Giirce zengidir Bunun dahi hakimi ve ehli kal'asi Berberistan hakimine h cdavalar ile geliib bulusdular Andan on saat Nil kenarmca §iddeti hfirda gidiib

Der srf'atr kal'a{i) ireti§[3]
Kal'asi ve carnii tobdur Bin askeri ve elli bin zagl r eavasi var imaristan yerdir Hak irni Fcrcun Berbcri:dir Bunun dahi carsuv bazar i yokdur Andan besirici saatde

Kal'c..i Cebriyye
Bir tas kava bir kal'ai ru'rradrr Icirrde iie:; yuz mikdarr karmsdan evleri ve bir tobdan mebni rrrinaresiz camii var Bes viiz Berabere kavmi sakinlerdir Amma bu kal'a haricinde sahrarrigin olan kavmine Kahaili Cebriyye derler Ciimlesi mezhebi Cebrrdir Maliki degillerdir Amma vine taat ibadarlari yerinde bes vakti asia kazay[ 4] kornazlar ve bes vakti bir ezan He krlar lar Ve ezanlart birer k atdrr Amma bizim )( IIJ~-r ve iki c..)<ll'J'"L1 dir Min evvcli ve ahiri bovledir Amma anlarrn ..... birdir Ve ne canib o lursa secde iderler Ve sahibiilevkat degil(l)erdir Yirmi dort saatde bes kerre nemaz krlarlar Ne vakit olursa olsun V c bazr mahalde kasrrcem idiib bes vakti bir ikamet He krlarlar Kamederi dahi miikerrer dejril dir Ccbriyye mezhebinde hit alay kavmdir Andan on iki saatde

Kal'a(i) Hannak
Canibi garbda[5] tobdaridrr Amma kal'adan tasr a sa hran isiri maliki mezheh kavmi Berahere ve Cebr i mezheb kavmile muhtelit viiz bin reavavi esved Iikasr var Bu Fond ikliminde bunlar gibi seci tuvana ve
[1] Yddlz » [2] [3] » [4] » [5]
kann sdan Berberi niishasi
»

( medhi ) (irtid)

» »

"

(iremi~)
(kaaaya] (tobdan

haneleri

bir ka!' ai ~ckli muhammesdir var dir vc bir camii var

it;inde

yedi

yi.iz mikdan

SEYAHATN~"ESt

867

hicin ve filsiivar ve cidabaz kavm yokdur 5eyhlerinin ismi Sevh Asab ibni melik Kakaridrr Amma kal'a hakimi Hiisevin Forrci Berber! melikine geliib hedava getirdi Andan yedi saat

Fash Kal'a(i) Handek
Canibi garbda camii ile ciirn le tobdan bir altun tob misal bir kal'ai sagiredir Bu kal'a haricinde mutahassm olrnagivciiri bir kat dahi ka'rr zemine errnis hendegi oldujiundan kal'ai Hendek derler Bazr ver ler i rrhtrm dolma binadir Kal'a icinde iki viiz mikdan kamisdan Berberi evleri varclrr Cebri kavmini kal'iye komazlar Anlarrn saclari iki vanmdadrr Almlanndan enselerine dek trras iderler Ve sahran isin kavmdir Bu kal'a hakimi Hiiseyin viiz tulum boza Berberi h akirrrine piskej getiriib kavmi Berberi Idi Edha etdiler Andan on iki saat

Kal'ai Kuli
Nilin kurbinde tob bina ve camili ve U<,; iiz calas evli Berberiler v sakindir Hakimi Siilevman ibni Bestrdir Yiiz koyun ve bes deve kt1cegi ve vermis tuIum eksimis cleve siidii ve on cleve dart ckrnegi getirdi Andan

i§'arl Kal'a(i) Bakar
Tarafi garbda tobdarrdrr Ve sekl i tuli vaki olub Nilden sark canibi miinhedim olmus Icinde Berberi fukaralarr sakindir Hakimi Hiisevn i Foncidir Berabere melikine bir at ve ii~ deve hedaya getirdi Ve Berbere hfikimi mali gan avirnden aldugu filleri ve develeri ve gayri lazrm olmivan havvanatlarr ciimle bu Bakar sahr asrnda olan nebatat ve giyahatlan §iitiirban filban ve raileri ve reayalar ile saldrlar Ciimle hay van at taze can buldular Bu mahalde Donkola ahalisi mel ike giir uh giiruh Gazaruz muharek olsun de vu hedayalar ile istikbale <,;lkdIlar , Ve mali ganayimden bazr ulcrnava beser onar kovun ihsanlar evledi Andan bildimki bu Berberi rriel ik i hasisdir Zira layuad ve layuhsa kovundan gelen :ivan esraf ule ruava beser onar koyun ver ir-Ii or divarda ise on kovun bir zira asdar bezine verilir Bir zira be: ise Circede bir para ve iki cedide yani m angrr adrr Ve dirim haymesinde deve siidii ve dan ekrnejii verdi Daima kIllet ve hisser denaet iizr e • ay§ii nus iderdi Daima boza iciib giderdi Yine bu hakir ana nazar etmeyiib hiisnii iiIfet iderdi (Bevit ) Herkesin Mumkin gel'~egi giinliince degildir cilem oldukca ge~inmek gerek amma adem

868

EVLty A cm.sm

Ebvatr rnazruunu iizre bu divan gurbetde iltiyam idiib tevazu iderdim Ertesi alessabah ciimle asakiri Berber! pak l ibaslarrn giviib alat! silahlar ilc iktidarlarma gore kendiilerin tczvin idtib meliki Bcrberistan dahi asakiri sahib nanlarm vemin ve yesara cenacin [1] var tertib idiib bihisab [2] malt hl§th esbsii var ve hicinsiivar askerin dahi talia idi.ib dahi ileri bihisab kara nehre[3] benzer siir ii ve siir fii ) pivade eli harbah ve beli krrbah kavmlerin herbiri gfmagun lehcei mahsuslart He tegan ni iderek azrni rah iderlerdi Ve melik dahi kcndii tevabileri He yiiz altrms boy bevlcri ve kal'a kanlar i kusi! gebergelcrin calar ak avazei tablu diihk ve kusii mtkrcfe sadasi evce peyvestc olurdu Bu hal iizre Nil kenannca canibi cenuba yedi saat gidiib

Evsafr biladl Sudan :'jehri azim ve tahh kadim kal'ai Donkolai Berberistan
Bikavli Tevarihi Kibtrvan ihtida ~ehri iruar eden Donko! ibni Husam Nuh alevh isselamdrr Nuh nebi bin sene omrii az izi icr e Tufandansonra bir cayi selamet bulmajia kestiigiizar idcrck bu divarl arda nice sene tevattun etdi Badehu oglu Harna bir krz veriib 01 krzdan bir cigerku~e tevelhi d idiib Iisaru arabca ismine Donkol didiler Miir uru evvam ile bu Harnrn e vladr ve taal.luk att cok olub bir gun Hazreti Nuh ned ve nebi cernii kavm kabilesile bu Harm zivar et etmcge geliib mihman oldu Hikmeti Huda N uh [4] istirahat idiib canib al ud iken Nuh nebin in avret yeri acilur Bu oglu Ham gelUb babasi Nuh nebinin avret yeri a~lldlgm gor iiricck kahkaha He giilerek [5] senlik [6] volka [7] gidiib gayri biraderler kij Sam ve Yafesdir anlara dahi goster ir Anlar dahi §ermende olub hicablarmdan ga§" volub bir ihram He pederlerin setridcrlcrken N uh nebi habdan bidar olunea vine 01 Harm napuhte hande iderek avreti vanrna gider Hazreti Nuh anrn tebessii miirtden siial ider Sam ve Yafes kesfi avret 01-dugun nakiderler Hemen Nuh nebi il5hi sen padisahdan dilerim ki bu SaiDI muammer idub ruvi zeminde cemii padisahlarr bunun ziir .. r ivvet inden idiib inkrrariiddcvran nesilleri miirrkarrz olrmvub dii cihan[I] YIIdlz nilshasrfcenaheyn)
[21" [3]) [4]» »(bil£thisab)
»(bahre)
»

[51»
[6]» [7]»

»

» »(oynlyarak]

(Nuh) yak (Nuh) (;;enlink)

SEYAHATNAMESt

369

da serfiraz olalar deyu duasr m iistecab olub cernii mtiluk ana rniintehidir Ve cemii Arab ve Acern ve ce rrri i rniirscl miirsel peygamberan Sarna miintehidir Ve bu oglunl Harm

sclarinler
ve gayri hiisam(t)

dahi bu sidderi harh diyadarda m uarnrner idiib Cezirei Misrrd a lad ve ensabrn cok evle Ve havvanarlar m dahi bihisab evl e Lakin padisahr pervrdigardan dilerimki ben im avret ver irn rneksuf olub

evsen set-

reylemeyiib giildiigiy~iln kendinin ve evladrru n avret ver leri ve viicurlarr uryan olub biiryan gezeler Ve da im a birbirlerinin rnah ivvet in e giileler Ve ilahi di.inyada kendi.isi ve e vlarlarr in krr az iidd evr an vii zler i kara olub ahiretde viiz akhgl ver deyu Hama az im yavi duvalar idiib bie mr+Ila hi taalf bu Ham avreti varun da vc oglu Donkol yamnda oturub babasirun avret veri acrldijim nakl id iib gii lii stirkcn der an iiciirriin de viizii ve desti hamuna tehidir Hazreti Ham bu

k ar a oldu
dii sriiler Nuh dahi istiiva

v-' ii~ii

dahi hicablanndan daiHara col lere Ciimle kara Arablarrn nesli Hama miingayri evladlar ile Misrra geldiler Mezku r kalub nice yiiz bin evladlarr olub

Hartt

taraflannda

Ebiilesved oldu Badehu Harm Esvcd m er hu m olub devlet evladi Donkolaya nakl idiib z ern aru hiikfrmerirrde bu kal'ai Donkolai bina erd ibu k al'ava Donkola ve vilfivet] Esvedan dirler Tahfifi kelam olmagivciin Esvedarun hemzei evvelin hazf idiib Sudan dirler Zernarn kadimde ovle bit ~chri muazzam irniskim hal asan binalanndan bihad bikrvas esasr imaretler zahirdir. Bu [1] dahi Ebrehe lain harab givciin

a

etm isdir Hala imar olan kda ve burivarlarr evvelki irnaretirrin bir rnahallesinden ciiz'i_i kalmisdrr Amma k al'asi Nil ken arrru n canibi §arkisinde kari kadim ktrrmzr tuladan mebni §ekli murabbadan tu lan i hendeksiz bir kaI'ai atikdir Ve 3 bab [2] Biri Nile nazrrdrr Kal'a i,t_;inde ciimle altrviiz clli pismemis tugladan ker pic bina Berberi evleridir Yedi carnj i ve dokuz mescidi ve altr mekteb vat Ve bunlardan gavri imaret yokdur Ve bir valcm kay a iizere vaki olrnusdur Ve melik saray [3] dahi kal'a icinde robda ndrr Ve bizim konaglmlz dahi robtandir Bu se hr icre bundan rn arn ur evler yokdur A mm a bu Irisarm haricinde canibi ~arkda ii~ bin mikdan Berabere haneleri var .. dir Kimi ham topdarrdrr Kirni kamisdan ve kirni calasdan yani bag . kiilbeleri gibi calrdan evl Sr drr [4] Bir rnikd arr tula bina cam ilerrnde ibtida Foncistan padisahr n amrn a andan Ali Osmana dua ideler kim. h adirnirl harernevrrii s ~crifeyndir Gayet rnusalli malikiyyiilmezheb kavrn i [t] Yildiz niishasi
[2J»
P}»
»{var}

(Bunu) (saraYI) (evlerdir)

»
»

[4]»

870

EVLtYA

CELEBt

vardrr Asia gizbii gavbet ve suizan mesavi bilmezler Gaver milstakrvm adernler oldugtvciin §ehri hama [1] Mrsrrda ciimle tiiccar ve ehli sukun huddamlan kavrni Beraberedir Berabere reavasma derler Berber i askerisine derler Ciimle taifei askeri altrrus bin olur Amma Berabe .. resi ii~ kerre yiiz bin adem olur Ve bu var usda binden miitecaviz eel .. lab e yani Sudan ve istiivan ve Foncistan baairgarrlari sakin olurlar Ve Beraberesi ticaret ve ziraat ile mukayyed olub ~air ve diirre yani dart ekiib hiciib grdalarr arpa ve dan ekrnegi ve loihml tabri eeme1 eti ve siidiidiir Ve bozasi gayet memduhdur Ve ke d'i eti vemek rn iib ahclrr Cesedi kudda vani leziz kedi deviib vakti zaruretde verler Ve Nil z ii.. lali riu s iderler Bir kabilesi dahi sahralarda ziiraka [2] ve pit ve ger .. gerdan ve cevran savdii §ikar idiib trrnaklarr cataldrr deyu tenaviil iderler

Der vasfi hayvant ziiraka yani zerkepa

[3]

Hatta hanemiz sahibinin huddamlarr b ir ziirafe pece savd idiib kebab etdiler Amma olkadar semiz idikim tabir olunmaz Hakire tek .. lif etdiler Tenaviil itdik In saa llah he laldir Kitabda mahallin gorme dik E§kalde ve cesedde at kadardrr Postu stihr derisi gibi ve deve gerda .. nrndan diraz boynu var Ba§l keci bast gibi Amma dahi biiviikdiir El .. rna gozlii ve deve kulakli Boynuzlart gerdeninden bir siyah hat zah .. rindan ta diimmiine varrnca ~ekilmi§dir Kuvr-ugu Slglr kuyrugu gibi .. dir On ayaklart gayet alidir Ku; avaklarr gavet alcakdir Ve gerdeni dir az ile m iriare kaddi dirahtlere vetigiib filizlerin ver ler Ve zeminde gfmagfm givahati ranaviil id iib l2irin havvandrr Amma at ve slihn VC srdir lahrrrin den lezizdir Amma pu§ta pa urmada hakka ki zoruna pavdrr [4] Ahuyi Bagdad gibi segirdir Berberi kavmi hile ile §ikar iderler Bu divarrn Iahmi kfisfendin misk gibi ravihasi vardrr Zira ab, ca nb ahgm m letafetinden kuralarrnda gfrn agiirt nebatat givah atlar var dir kim asia bir diyar alefine miisabeheti yokdur Ve h avasrruri letafeti yi.iziinden mahbub ve mahbubesi olkadar rrriikah h al merali gazal i gozlii esmeriil1evn ve ahmeriilvech giilfahi [5] ref tar giiftan la .. tif ve zadf mabublart olur kim tabir olunrnazdrr Hakka ki nesli Nuh nebi ederler Amma Iibaslarr yokdur Birer ihram ve birer peste rn a l
I J] YIJdlZ niishasi » (hama) kelimesi (ziirafe) (zorlepa) (payd ar) yok

[2] [3] [4] [5]

» »

»
»
»

»

(gulfern)

SEYAHATNAMESI

871

hiir iinm iigler Kevsularm ormiisler Siddeti hardan gfiva nan eahime girmisler Ve yiiziiniin diiriib vanrmslar kadid ademlerdir Aroma gayet cer i ve §eci ve bahadrr lar ve gayetiilgaye cernma ve tarnrria kavrndir Ve hisser ve denayetlerinden [1] sebii ruz cihan gezeler Miift taam buiuriar ise verler Boyle papiirelrne kavmdir Hak.im ler i refik rmrz olan Mehmed ibni Hiisevin melikdir Hala Fone padisahrna tabidir Arun fermanile bizimle ate~perest sefer in de idi Amma vilaverleri gayer ernnii emandir Bir adem divarlarrnda kutauttarik 018a 01 an katliderler Bu diyarda dahi altun ve guru~ yokdur Carsuv bazar ve han ve hammam ve imar et sebil ve medrese ve bag ve bahce yokdur Maymun cokdur Ve meyve yokdur Postanlarrnda kavunu ve karpuzu cok dur Ve minare dahi yokdur Bozahaneleri ve kahve var drr Ve Cum'a gii nleri nice ccnasi haserat cern olub tasra varusda bir mevdaru azim varrlrr Anda hazar olub her kes m etarn beyiii ~ira ider Ve cabeca h urrna aga~lart vardir Bu seh irden hilad; N ube canibi §imale seksen konak ver gerii kaldr Ve bu seh ir iklimi evveldir Ve bu §ehrin gar-

bmda ~ehri Zegave
dahi iklimi evvelde sehrt azim irnis] Aruma gorrnedim Bu §ehri Donkolda ii~ giin melik ile sohbeti has idi.ih hak irn Hafir rneliki Kor Hfisevin Kanrn mali ganayimden alub Foncistan padisahrna gonder~ diigii hedayalan Berberistan meliki h azrr etdi Ve kendi malinden dahi bin re.'s cemel ve vetrn is fit ve bin slglr ve alri bin koyun ve besviiz ate§perest ve Mogan esirleri ve gayri ganayimden dahi gfmagun elyalan hanr etrnege rrrubaser et etrnejie basladi Hakir 01 rna ha lde asla gortinrneviib ~ehrin canibi erbaasrrida olan zi),aretlere gitdik Evvela kurafede E§§eyh ibni ibni isa Kubbesi iizerine bazr leylei Cum'ada nur yagan Andan alim Eueyh ihni Ebubekr Andan aUnt Ebiilkasrm hazletleri dahi bir kubbede asudedir Andan vine Kur afede E§§eyh Belil Andan E~§eyh Gulfimu llah Himmetleri hazrr ola Bunlari ziyaret Idiib hanemize geldiikte Berbedstan meliki hanemize geIUb miiserref idiib on iki deve He fiIi siyah di§i bela viikii" envar zahire we on heccan iizre yirmi siyah cerde gilman ve alti aded nisvan ve on tavusi hicin ve bir sun §em'dan ve bir hokkai kiibra iere sevlan guya la'ii Becleh saridrr Huddamlarrrmaa dahi iit; hicindeve vardi ve ozur diledi Ve bir kal'a Karim bir asked He ta Fancistana varrnca bizim hifz(ii) hirsetimiz iciin tayin evleviib saravma gidecek mahalde
(1) Yildiz uiishasi (denaederinden)

872

EVL1YA (:ELElli

huzuruna bir tob sof ve ik i viicudi[ 1] destar ve bir leyn[2] k alemkfir ve ik i rnikreme (i) h alkar verdijiiruizde derunu dilden hazidi.ib safasmdan raks etdi Zira anlar bu gfm e Rum metain gormcmi~lardir Bunl arr kabul idiib saravma gicliib dersaat bes aded bin amz karnil nasiikufte ve sir in giifre krzlar ve iki hicin viikii filclisi ve iki hicin yiikii kakulei kebir gonderdi Ve Fone pad isa hrnrn hedayasma ve kendii canibinden gideeek hedayalara seh ir kadrsi Hamdullah ibni Celab hazretlerin on bin adem He Fonea gitrn ege memur cvledi Alessabah melik He vedalasu b azrn i rah ev1eyiib eanibi cenuba Nil kenannca sekiz saat gid iib

Nil icinde bir cczire icre garba karib tula ile mebni bir kaI'ai kebirdir Banisin siial etdim Asla bilmediler Bunun dahi Donkola gibi i.i~ kapusu vardrr Amma Donkola gibl kava iizre degildir Tiirab iizre mebni ~ekli murabba bir kal'ai azimdir Foricistan hiiktniindedir Kal'a icinrle hane Berberi vardrr Tasra varusu ve carni leri ve bozahaneleri var-drr Gayri imaret yokdur Hakirni ii~ bin askere yedi bin Berabere r eavasma malikdir Cogu bizimle Firdaniye seferinde idiler Bu kal'a eeziresinde cok timsah olur Her bar koyun ve slgtr ve deve kapar Suva gark idiib yavrularma ncfeka ider Asvan t irnsahrridan mel'un timsahr var drr Herbirinin kaddi .krrk ar ve elltser zira geliir Andan vine Nil kenarrnca say agael orrnant icre sekiz saat gidiib

Vadiyiil Afarit
Bir sahrayi b ipavanrn canibi garb. nihayetinde meks olunub

Tarifi e§kali ifrite caduy Minelacayib ve minelgarayib ternasadrr
Evve lfi bu e§kali garibe bu piiste i alinin ta zirvesinde bir vasi meydamn eanibi erbaasrnda gunagun sengi hadJardan saridalvalar araste olrnus bir mevdanrn garbisi nihayetinde yedi amudu miintehay somaki bercem idiib birbirine muttasrl dik misler Bu yedi siitunun zirvei illisinde bir haceri vekpare vaz{ u ) nasb evlernisler Yedi amudu setridiib amudlara bar olub amudlar arurila berkarar olur Bu hrrmen cirmi vaz olunan sengi hara iizre tucdan bir karicrk div timsali etrnmisler kim adem gorfince zehresi cak olur Basi eflake sercekrnis

[11

Yildiz

niisha sr [cudi]
»

[2)>>

(balini)

I

\
SEYAHATNAMEst

873

Kevsuler in fitile fiti le per isan etrnis Gozler afitabl ate~taba karst ruesal gibi ~ule ver ir Ve kucajimda vine tucdan bir oiHun dizi iistiirie oturdub guva deragus idiib sag memesile slid verir sek lirrde bir rnahuf ve mehib ucube t imsal dir Ve memeleri k u sii Bagdad kadar vardrr Sag elini kaldurub Nifin canibi cenubdan tarafa geldiigi [1] kolun uzadub bir par majiile gosterir §cklinde durur Ve iki avaklari 01 mil minarelerin iisrtinden apih amudlann terne lirrde ol an sengi hfi.. ralara kadem ba~ml§ durur Arnrn a o vle rn usavk a l ve m iicefla tue sur etdir kim guva zehbi halisdir Ve ayai.h oriun dc bir havzu azim var kim sengi haradan ovulrnus Ir'; i_......!" havzu kebirdir kinde bir ki~i §ina .. verlik etse mii mki ndir Aruma bu rernasada taacciib idecek oldur kim bu amudlar iizre karardade olan d ivii miiermesin iki gozlerinden karih ya§ iki dizleri irzer-irre eereyan idLib andan a§agl incikleri rnesabesi yerinden niizul idiib iki bas parrn ak trr n ak lar r iizre bu kadar bin vildan beru cer evan ide ide gfiva mizab gibi ver evlemis Andan bu krrmrzr karrhkj Z] ya§ havzu azime dahil oldujiu demde 01 d ern didei nem abl rakik bevaz ma i safi olur Ve da irna bu havz leb ber leb durur Mai [3] Temmuzde bu mai nem yemi Kulziirn gibi saruya m avil olub ceruii sahibi maraz olanlar bun dan bir kerre n us idti b virrni amel idiib cernii ahlatr fasidei tahtani siir iib nu~ idenin r erigi ru vine humret verir Ve vine mahr Ternrnuzdan sonra kelevvel 01 abl hayat akar kur [4] Amma bizimle giden idelnler §iddeti hirda ii~i.ib ovle n us etdiler havzu bos etdiler Hakir dahi sifa niyyetine birfincan rius etdim Hakka ki mai ziit.lldir Ekseriya Nilin cenub tarafrndan yahud Habes divarrrun Zeyla sehci benderinden Portakal kiiffarlart hedaya virerek bu abl nabdan kalav ve kur surrlu cerre makulesi nice bin kum kumalan doldurub Hindistana ve Frengistana goriir iir ler kim ciizarn zah metirie ve frenk zahmetine mubrela olanlara ic ir iib diirrii beyza donerlermis Gaver nafidir Amrna iru'am n azar ile gor iilse bu amudu aIHer bir sahrada in sa olunrnuslar Bu siitunlardan bala bir kuh u b ihernta yok kiln iistad benna 01 kfih lar dan bir san'at He fev .. vare misal bu cadu timsalinin derununa gir iib didelerinden dembe .. clem dem cereyan idiib havzda mai zi.ilal 01 AsIa aklrrn ihata etmedi Ve bu meyillerde Eflarun ve Bukrat Sokrat Batlimos hukemalann ve gayri etrbbalarrn gayri ve Siir van i Yunani ve Timani vilavetirri hatlarrm satrr satrr vazrlrms ibretniima harlarr ve stltt kimya dahi
[1] Yildiz niishasi [rnahalle]
[2]» [3]»
»

(kanh) (Mahl)

[4]»

(olur)

874

EVLIYA

CELEBt

vazrlrrus kazrlrms durur Amma cenub i.izre krblernize trazrr Ebu Ali Sinanm He bu Ayet tahrir olurimusdur
li~-) • .;.... .:ill.\..., :

tarafmda olan slitunu zenburl ketebesile amud iizre kiln hat

~>~.

kitabet olunrnu s Dahi alrmda sene terkrvm etrnisler Vacibiissevr terna~agah yerdir Hakir[ 11 rrur ukarn trlsrrnarurn ile bu mahalle geldigimiz alamerin tahrir eyledim Andan alessabah vine sedd i rahl kilslerine turralar urtlub Nil kenarxnca cenuba on bir saat gidlib sidderi har~ dan kebab olub

Tavsifi Hiaarr Kenise
NiHn garbrnda bir seddi ve'cuc var bir kal'ai iisttivardrr Sahili Nilde kal'ai ibrimden sonra memduhu ali [2] kal'a budur Banisi Azrak cadudur Gerci ta~ kal'a deiHldir Serapa kart kadim tula ile mebnidir Amma gayet metin ve miistahkemdir Kapusu var Biri garba bir canibe biri Nile acrlrr Sekli murabba bir kal'ai rrrusarrna' dir Ve i~inde iki viiz mikdart tula bina biiyiitlar vacdir Ve bir camii var Arnrn a kal'a haricinde bin m ikdarr tob ve cim vc calasdan evleri ve yedi camii ve zaviyesi var Ve kirk aded bozasr [3] var Ve kapularrrun tahta kanatlarr iizre tirnsah der-iler i mrhhdrr Ve ciimle halkr esmeriillevn mahbub Berber i kavmidir Ve bu kal'iy e kenise tesmiye olunrnasmrn ash oldur kim bu kal'anm canibi garbmda kam il ii~ saat baid verde bir ferah feza ve hos hava verde Camii Hazreti Siileyman ale).hisseldm kenise srfat bina olunub mihrabi canibi vrldiz ri.izgarma ve Kudusii Serife dogru in sa olurrdugrvciin Kenise derler Bu kal'a dahi 01 ismile miisemmadir

Der slfal) Camii kadim
Bu cami cenbinde bir buharyei leziz var dir kim miirde cism iizre ilka evleseler belki havat bulurdu Hazreti Siilevman ins {ii) cin vuhuh)u tuyur ile tahtt Siileyman ile tayyi mekan idiib berheva tayran iderken bu buhayrei gorub veziri Asaf Ber hrvava ve ban musahib ecinne ve div ve perilerden Bu bukayriye ne derler deyu siial ider Anlar dahi Ya Siileyman Buna ,)L..,))jl .lI_j .~~~) derler Yani Cennet kapusundan ge.. Iir buhayre demekdir derler Ve :ibu havasm rarif ve tavsif iderler
[I] Yildrz nushasi
»

[2]»

[3])}

(dahi) (litem) "(bozahanesi)

SEYAHATNAMESi

875

Derhal Eminullah r iizgara ernrldiib cemii mahlUku Huda bile rriizul idiib bu vadide meks idiib canibi erbaaasrn kest (i.i) giizar iderek bu. hayrenin abl nabmdan nu!} idi.ib taze can bulur Tit ciimle div ve perilere ernridiib Bu menzilde benim iciin bir kaht ali ve bir camii siibhani bina idin deyiib bu caroii bina iderler kim meddahlar m idhatinde aciz ve tahririnde kalernler lilldir Badelhicre bu divar hal ki islam ile m iiserref olub Kudiisden Mekkeye vel v olundukda §imal canibine dahi bir rrrihr abr azirn ihdas cvlcrrrislcr H'ulasai ke larn d evrden velvotu nrnus boyle bir camii ziba yokdur Guya canibi erbaasrnrn der (ii) divar lari ve amuclu gunagunlarr yedi kudret He irrsa ol un m usdur islambolda Avasofva kubbesinden iki kat ali alt. aded kubbei serrrigundur Ve orrasrrida ciirn le kubbeleri [1] havale bir kubbei m inasr var imi§ Hazreti Risalet tevelliid itdikleri gice isnevn gicesi Takr Kesra ve KIZII Elrna ve kubbei ali miinhedim olmusdur Zira bir zemaru Kaffah nebidi bu cami put hane idi Ve nice bin-duvelden geru kalrms binayi kadirndir Ve canibi erbaasrnda nice bin suhuf nazil olrnus nebilerin sa vmaalar mda gayri [2] hatlart He al arnet ler i var Ve bu camiin enderun birununda ciirnle bin vediviiz aded somakii ah .. mergun var kim herbiri asmana sercekmis hemvar ve m usavk al ve miicella amudu ra'rialardrr Hakka ki la'li Bedahsan gibi kirrnrzr cevahirlerdir Birinin bir yerinde rahnedar veri yokdur Bu amudlara manend ne Kudiisde ve ne Samda ve ne Misrrda nazirleri yokdur Aroma Iskenderivvede ve islambolda ve Atinada ve Ayasulukda ve Avdmcikda cokdur Zira bu Aydrncrk sehri dahi Siilevrnan nebi Be lkis iciin bina idiib hala harabistanrnda nice viiz amudu seramedler paymali rimal olub yatarlar Ve bu Cami tulen ve arzen karnil beser vii: germe adrmdir Bu hisab iizre Mekkenin Mine bazarrnda olan Cam iiilhavf ve Cebeli Arafatda olan Camii ibrahim ve Arafat ve Mine bazarr bevnehiimasmda Cebeli Ferah dibinde Camii Miizdelife yani Mes'arufharam ve Mrsrrda Camii Amr ibniil As ve Samda Camii Ummevve ve Kastantaniyyede Avsofva bu zikrolunan cevamii kebirin ciimlesinden bu Sudan vilavetinde olan Camii Hazreti Si.iIeyman bii.. vtikdiir Zira kuvveti mucize He ve hidmeti ins ve peri ile bina olun .. musdur Ve ilmi hendese ve ilmi mimariden haberdar olan berh urdar olmus bir adem bu camii azirni gorse hakka ki SUleyman nebi iistadl kamil olub rnucizesin izhar evlernisdir Bu hakir edimi arzda kirk sekiz sene cihanbin olub on yedi pabisahlrk verde mamur aba~ dan olan memaliki m ahr uselercle boyle bir carnii nebiyyiillah gorrneYIldlz [2] »

[1J

niishasi »

(kubbelere) (iberi)

876

EvLlYA

CELEBi

dim Ve enderun birununda rnebsut olan ruhanu zenbur i ile guya Hind sadefk ar isi dosenmisdir Ve alettahkik fersinde incu ve sadef ve akik ve yemeni ve laei verd ve vesim ve pir uze makulesi z ikrvmet ha cer lcr do§enmi§dir Bir tasma vazived iden tasdan kavi ta§ olur Ve camiin canibi erbaasmda olan divarrn yiizleri ta vedi kubbei azimin devvarelerine varmca ser apa glInagun naksi bukalemun ebri ve mev .. vac surr'u Huda zikrvruet taslar kaphdlr Herbiri k aplr olan tahta rnisai taslarrn kadleri tulen ve arzan onar zirfidrr Ostadl kamil hak .. kaki ami! bu taslarr oyle b icm isk im gu va Hatayi ldglddlr Kat ol uridukdansonra iki tasr yanyana vaz idiib ebrilerinden gunaglll1 eskaller ve elvan §iikufe ve kitabeler niimayan oluriur Ve bu sengi m evvaclar oIkadar rniice lladrr kim guya ayinei iskenderdir Bu ulu cami iere ibadet iden musallinin r uku siicudlarr ve kivarn kuudlari saf saf safi miicella hacerlerde n iirn avan drr Ve rni hr abrn tarafeyninde Zebur Aver .. leri vardrr Ketebcsi U'"'\.;";'"

j\

;'31)

0'.\ l::~ J. U...;> I

vazar A.b. hayat hatlardtr kim merrner ler iizre tahrir olurimusdur Ve bu camiin alti kubbesinin icleri ciirnle mutalla elvan elvan sirca taslar ire miiriakkasdrr Amma minberi ii~ kademe He urue olunur kiirsi misal bir minberdir Ve minberi ve minaresi yokdur Ezaru dam iizre okurlar Ve bu camiin tasr asi etrafmda olan taslarrn herbiri krrkar ve ell iser zid.l melkidir [1] ilmi cerri eskal He bu sengi sakilleri bid bid iizre komak makduru beni Adem degildir Hakka ki karl divdir Amma bu Cami eger bir abadan -diyarda olavdi ~ift olurdu Lakin cernaari yok bir carrri i di.irrii yetimdir Arnrn a buhayresi iciiri ytlda bir kerre giiz evvamlarrnda cezirei Misrrda nice kerre yi.iz bin can insan ve gayri hayvan cern olub bu cami kinde ve nernan mda ve buhayrenin etrafmda nice kerre yiiz bin hayme ve hargah bu k adar m ah luk u Huda meks idiib krrk gice baz arr germagerm olur kim tabir olunmaz Ve bu buhayrei azim dairen madar on bir merhale yerdir iki tarafmda bu kadar m ah luk niizul idiib Hazreti Siileyman ic:;digi sudur deyu teberriiken ve teyemmiinen nu~ idiib hastalari ve ernr azt muhtelifeye m iibte lalarr iciib biemr ilitlah §iffa bulub krrkrncr gun bazarm infidadi giirrii oldukda .1.:..~.11 b iha vela had fil ve deve himarlara bu buhayrei mai canbahsm abl ho~gi.ivarlndan yiiklediib rulum tulu~ ve eerre cerre cemii Kafiristan ve Arabistan divarfarrna gotiirdiiklerinde bu on yedi merhale yer ihata iden buhayrede bir katra [11 Yildiz
niishast (mekkidir)

SEYAHATNAMESt

877

su kalrmvub biemrilillah senei atiyye gelince leb ber leb olur A zirn ternasadir Ve az im camiiinnurdur Icinde huddamlan ve ulemalan krrk aded sarr pir in c teneke He biniyya olunrnus k ap ularrn papayub ilme mesgul olurlar Ciiml e h alkr malikiilmezheblerdir Amma kavrni adem degildir Bunu tern asa idiib ve ibadet idiib vine rlgar ile kal'a(i) Keniseve geliib andan alessabah Nilin garb! ken arrnca

Ziyareti

e!j§eyh Diilib

am ubur idub on sekiz saatde sidd eti har cckerek ik i verde :ibnus ve sindyan agacla:n ormanlarmda araru id iib §emsi cihan tab zeva!e rriizul etdikde

Mecihi hasini

Abkur

Nilin sarkmda sek li murabba bir tob kal'acikdir i~inde iki vu z hanei calas ve bir cam ii balas vardrr Hakirni Foncistan tarafmdan Giirce narn bir hurnamdrr Ve kat' anrn iki k ap usu var Dukkarrlarr , ve hammam vekalesi ve bai.h yokdur Ve halkrrun viirejiirrde yai:b yokdur Kavmi vine Beraberdir Esmeri.illevn ve ahmeriilvech ademler~ dir Andan kalkub 4 saat canihi §illlale

Beledi Arkl
Kal'asi yok evleri cok Cami (i) var Aruma gav ct dar cn mid ir Halki dahi dart yerler Anda Ziyareti E§§eyh KuramullahitrrikiLbi ve ana karib E§§e:yh hacl Macid ve anrn cenbinde E§§eyh han ,:\fahmud kurbinde E§~e:)'h hac! 'Nelcui: Bunlar birer tobdan kubbei sag ir-elcr icinde asudelerdir Birer fatiha ile er vahr §eriflerin sad id iib vine Nil keriarrnca yedi viran kal'a ubur idiib ~otde filsiz ve rnavrnuri ve gergerdan zurafesiz vol lar He on bir saatde

Evaafr

r ebatr

Deffare

Nilin sarkmda tula bina sekli bademi bir kal'ai cedid m isl i hadiddir Sene tarihinde Mrsrr pa disah larrn.dan Elmelik Avbejiiittur man ig [1] Foncistan rneliki reavasiridan tezalliim. idiib Aybeg dahi dostluga binaan[2] Fone rnelj ki rrrurah ass m olsun deyu bu kal'ai bina etdirir Dayiren madar cirmi iki bin adirndrr Ve icinde tobdan camii ii~yiiz aded Berberi be vtler i ~imale ri agae u zre
vardrr azrr k.ap usr

[1] Yildiz sushasi [Aybegiittilrkmani] [2]» » (binaen)

878

EVLiYA

CELEBi

tirnsahr bicenah postlarr rrrrh hclrr Kapu iizre tarihi imaretden bir sev yokdur Andan on aln saat gidiib

sene

zikrolunan

E§kali leal' ai Melik idris
NiHn §arklnda bit musattah vasi sahra kenarmda sekli muhammes tobdan mebni bir kal'ai sagiredir i~inde bir cami ve yedi viiz hanesi ve sarka n az ir bir kapusu Cii mle halki esmeriillevnli Berber. kavmidir Munmin [1] ve muvahhid malikiyyiilmezhebler ve mahbub ve mahbubesi m iirntaz seramedlerdir Ahalisi gayet beleh ve abid kimesnelerdir Cemii zemanda anlardan isvan ve tugyan kizb ve hertak sekillt bit zelle anlardan sadrr olmannsdrr Mrsrra ve gayri ~ehir1ere varub hizmet iderIer Gavet mu'temed kavmdir Btl fclgadan [2] rihlet idiib dokuz saatde

Kal'ai Glrri
Nilin §arkisinde topdan ~ek1i miideyver bir kii~iik viran kal'acikdrr h rni [3] bin adrmdir Ve bir eamii Gayri imart yokdur Andan alessabah altr saat Nik [4] kenarmca mahsuldar sahalar [5] icre giderek

~ehri azimi kala] Halfahi
Bu dahi NiHn §arklnda topdan cvlerdir Bir camii var Gayri imaretden n isan yokdur Ciimle h alk i Zengilika kavmi Muhayi bibeka §iitiirIeb Berber [6] bunlar [7] gayri Muh kavrni derler Sedid ve eebbar ve ayyar ve tarrar rne§'ale gozlii adernlerdir Andan dahi hareket iderek on sekiz saatde

Evsufr mahmiyyei
Zernam Kadimde Badehu sultaru Fone
[1] Yrldiz » [2] » [3J » [4] niishasr
»
»
1>

§ehri azimi Ilgunu Donkola

bu seb ir Berberis, an meliki h iikrnii nd e irnis istila idiib hila rrrutasarmflarchr Aruma tahti

(mu'min) (kaladan : (cirrni]
• (Nil) (sahralar) (Bet berilerdir) (bunlara)

[5]
[6]

»

»

»
»

»
»

[71

SEYAHATNAMESi

879

Berberistan olmagile ciim le birialarr Berberi k arrdrr Gayet ~irin bir [1] sehirdir Kal'asm Fone [2] itdiikde eabeca miinhedim et mis Hala Donkolanm Berberistan kavmi Ah Ilgun deyu ah cekiib Ilgun Ce nneti bizim olsa ahiret Cenncti istemezdik derler Ta bu mertebe bu §iddeti har diyarda Sami Cermetrnesam misal sehr i irernzat drr Zernarn kadimde olan irnaratrrun kubbeleri ve kaa ve esvak larr ve kasrr havernaklarirun esaslarrna adem nazar etdiikde hayran olub engiist berdihen idiib dembeste kahr Ve bun dan [3] olan alavim at ve acavib at ve garayibatlar mejier Asvanda ola Ve bunun :'ib (u) havasi letafetinden bagr (4) ve bag~esinin Iimoriu turuncu ve hurmast ve gfm ag un fevakihin abdarl bunda mevcuddur Ha lkr ger<;i zaif ve nahif sivah <;er· dedir Amma gayet ten dii r iist ve gayet m iicam ma'chr

Hikmeti Huda
Havasmrn Ietafetinden zenanesi ve havvanlari senede ikiser ik iser dojjur ur Amma ademden gayri behayimleri beher sene ii<; kerre kuzular Arnma gayet nahif ve zaif kuzu lar r h asrl olur Ve rnerd (u) zen ani on senede halig olur Yedi avda ve sek iz avda vaz'r haml erdiikde ildz dogar Ve halk i Berabere reavasi ve salihlerdir Ve ziraarleri dan ve arpadrr Ve bag bostanlari ve develeri ve koyun ve slihr· Iarr cokdur Ve Berberistan ve Fondstan vc Sudanda bundan gavr [5] neft ve katran maadinleri vokdur Ve thea germablan <;okdur Ciimle memaliki mahruselerden ahalii vila vet ler [6] geli..ih bunda germablara gir iib mesakitelden \'C gavr i m ah uf ve m u hatar a emr azlardan halas olub ana rahminden dojirnu s gibi olur Anrnciin di varr Foncistanda ve Asvanda Ilgun halkr ve eamer iill evn bugd [7] enli mahbub ve mahbubesi ruak bu l ve muteberdic Ve [8] ~ehri Berberistan melikleri iisti.inden gideli devlctleri bergcste olub Fonca tabi oldular Hisabin Cenabi hut biliir k avrui l iibal arrdrr [9] Badehu bu sehirden vine eenuba serigistan daglan ve mahuf yollar ul';r idub kam il on sekiz saatde
[1] Yildrz [2]" [3] [4]" [5] ,. [6] [7]" [8]" [9] ,. niishasi .. " " ,,( (bir) yok (feth) (hunda) (bag) (gayri) a ha Iisi) (bugday) (bu) [bi payandir]

"

880

EVLty A CELEut

Der sitayi§i §e-hri azimi Koteray
Bu dahi

[1]

Fonci hi.ikmiinde Nilin sark tarafmda bir sebr i azim irrris Ha.la asa binalart ciharu dutrnus Evvel imaretden ancak yedi viiz mikdan haneler ve bir carni ve yedi viiz hane ve i.i~ aded asi hurma agac] var Gayri irnar eti harab drr Andan on bir saatde

~ehri Idey
Bu mahalde gemilere biniib ~arkdan garha ubur idiib ~ehri rernasa evl ed ik A''sarr kadimde bu [2] dahi §ehri az irn imis Hala eseri imardan alavimat Seddadivandan kubbe (i) m iihrakr tumturak rcvaldar varkim gu va desti milhendimden [3] henuz ~Ikml~ ibret n ii malar ve mureaddid hocr eli saravla araste §ehri m iizevvcn irn is Hala irnar ol an bii vurrlar r [4] iki bin mikdar miifid muhtasar Berber! haneleridir Eu kavrnin kinde malik i mezheb hak ile cebr i mezheb nahak Berabere ademleri muhtelitdir Fane meliki irnar ermis bir alay ki.istah kavmdir Bunlarrn §eyhleri §eyh Saidi Cebridir KIrk bin k ad ar cebri v e cebbar i kavme malikdir Amma curnlesi gayet §attr ve fettan kavmdir Sehr i Niiin garbmda yedi m ihrablr ve bir kac calas diikkan ve gayri imaret ve han yokdur Ve bunda bag ve bag~e ve burma ve tersim [5] olmaz Halkm m mek ulatlarr dan ve timsah ve kedi ve tilki ve misk kedisi ve Mik [6 J babgl verl er Tirnsah eti tenavi.il etdiklerinden §ecaat sahibi olub gah ice Bcrberistan ile cenk idiib mansur olurlar Budndan [7] dahi hareket idiib Nil kenarm ca sek iz saatde

Fane hiikm iindedir

Kal'ai Cilletiilmik

(8]

Sark canibinde basebden kal'ai ve bir cami ve alt. yiiz karnisdan ve tobdan b iivutlar drr Ani uhur idi.ih bes saatde

Kal'ai Noci
Haddi [1] Yrldrz
[2] l3] [4}

Foncdur
niishasi

Kal'as!

ci..imle azim

santa

agaclanndandlT

h;i

" ,. " " " "

[5]
[6]

[7]
(8)

,.

" " " " "

(Koseray) (bu) yok [miihend isden] (bi.iyutlan) (bersim) (Nil) (bundan)

"

(Hilletiilrnelik]

SEYAHA TNAMESt

881

rrhtrm , kiilbei

dolma cimfi toprakdrr Bir kapusu ve bir camii ahzanh bi.iyutlan var Bundan alessabah on saatde

ve

iki vuz

Evsafi ,ehri azim ve karl lcadirn kal'ai Arbaci
Nil 0) in canibi sark rncla bir vasi fezada ve nehatat alefzarh dar (Ii) diyarda bina olunrnus bir §irin §ehirdir Kalasr (d)i rahti rn iirrte halardandrr Birhirlerine vine hasebler He bend idiib icin camur ve dan saprvle ve ~im He rrh trm idiib dolma divarh tuladan metI:n kal'aidir [1] Zira bu diyarda b inalar icinde iki bin ii<; vrll ik aga~lar var dir Ve asla ~iiriimemi§dir Asi hurma ve santa ve etle ve sac ve zakk um sindyan gihi boyle agaclardan bina of un muj dur Ve sek li dord ko§e~ den tulfin! ve dayiren madar bin adrrndrr Ve i~inde vedi yiiz kamisdan ve calasdan evleri var Ve bir camii var Sarka nazrr bir kapusmrn kanatlart ;lsi hurma agaclndandu Cii m le evleri tob binadrr Zerre misal bu seh'irde tasdan alarnet yokdur Tarsra varusda ii~ bin hasrr ve karmj ve tobdan evler ve yedi cami ve on bir boza diikkam var Gayri imaristandan minare ve han hammam ve sebil ve medrese ve bag ve bag~e yokdur Amma bostan cokdur Ve bu §ehirde rrurkaddema Foncistan melikin in veziri Kan Pir sakin irnis Hala Foncistan melikinin karmdasi Kan Cercis sakin KIrk bin askere altr kerre viiz bin reaya Berabere kavmine melik [2] bir h al im ve selim k imesrie Serefi sohbetleri He miiserref olub hakir kam Kor Hii seviri Begin Firdaniye gazasmdan aldlgl mali ganayimden Berbere meliki kadrsi hedavalarr teslim idiib Hi.iseyin Kan size islam [3] eyledi didikde gaza ahval(in) siial idiib mavaka iizre nakl etdiklerinde secdei sukrerdt Ve Berber istan meIikinin dahi piskesler in getiriib safa etdi Bu rnahalde hakir dahi bir kavanoz miimessek esribe hummas ve bir mikreme ve don ve gomlek verdim Vafir haz 1-;-:' idi [4] Gaver helte [5] yani uguz adem

I

Kelann acibei

0

Bu Kan Cercis He ibtida rn iilakat oldugurnuz He bizi gortince kalkub bir kosede kenlenendi[
[1] Yrldiz
niishasr

mahalde tevabilerimiz 6] ve tercemarn ~agltub

[2] [3] [4] [5] [6]

:.
:I>
:0

..
:to

(kal'adir]

,.
:;, 1>

:to

:.

(malik) [selarn] (itdi) (beleh) (gizlendi) Evliya <;elebi 10 56

882

EVLtYA

CELEBt

bu civ ademler nedir [1] An lar dahl MISIr vezirinden karmdasrmz sulta [2] Fonca giderler didi Ya bunlar boyle akdir Yiizlerinin derisin yiizenlerden §ikayete mi geldi [3] Burrlarr boyle bevaz civ idenin hakkrridan geliib burrlarrn hakkr hak olsun dedi deyu terceman hakire bu kelimati ebIehiyyeti naklidince hakir alemi hayretde kalub Havfa ve dirig Basrma tiirabi rik kim on sekiz pad isah'hk ve krrall ik yerleri kest giizar iderek bu diyara diisurcliiri Ve boyle kelimatlar istima etdim Amma vine kendii talehimle oldu deyu hamd idiib kelimata agaz etdim Tercemana etdim Biz Mekke ve Medine au'lrarn mevlana miilukiilarabr velacem Kostantanivve Kavser i sultan Mehemrned Hamn kullarmdaniz Ve arn n hiikmiindeki tiirabda sakiniz Bi emr illahi taala 01 diyarlarda adetullah bunun iistiine caridir 01 divar larrn kavmi bizim gibi beyaz ola Ve bu sizin Foncistan ve Ber(her)istan ve Sudan ye Begangistan velhastl bu cezirei Mtsr icinde olan halk Hazreti Nuh ogiu Ham evladlar mdandir Ciimle sizin gibi viirleri gozleri ve sozler i bile boyle karadir Allahii Rabblilalemin sizi boyle siyah bizi boyle beyaz halk etdi Yohsa bizim viiziirniiz derisin kimse yiiziimedi Oyle olsa ve yiiziimiizden kan cereyan ederdi Yohsa biz §ikayete gelmedik Yiiziimiiz diicihanda ak iden Hakdrr Hakdan hakkr kim alrvirrnege kadirdir deyu valzane boyle kelimatlar idiib terceman bir bir Kan cercisi nacinse bir bir takrir idince ~ ':/1 ~ ':/1 deyu havretde kaluh taacciib iderek yantmda olan bir alay rag] ve dagi ademJe. rine hitab idiib Siz bunlarm gibi hismemis [4] civ ademler gordurniz mii deyu su al etdi Hele anda Mrsira ve Gazziye(dek) [5] seyyahat ermis Berber i ademi var idi Hemen 01 fethi kelarn idiib .!l.l ..!JI ~h\; ya Kan Cercis Ben Misir kavmin boyle pismemis ~iy kavm gordtim Zira 01 diyarda boyle siddeti harh §ems oImaz Aruriciin clv kahrlar deyince hakirin akh basmdan gitdi Slmdi bu divane kendi bizim ciirnlerniz uryan idiib bizim giin ese kon Bir kac giinde pissin derse CIZbIZ kebabr gihi piser i« ilahi sana slglnlrlm deviib tenuziiler [6] ve Ya Hafivz esmalanna miidavemet etdim Hamdi Huda olgfme bed hareket itmedi. Amma birinden [7] kalkub hakire dogru gelince bu fakir dahi kivarna geliib tabit [8] kadem durdum Aroma gozleeim huddamlarrmdadrr
[1] Yrldrz [2]» niishasi
» » » » »

(did i)
(sultam)

[3]»
[4]»

(geldiler)
bu kelime fazla

r 6]»
[7}»
[8]»

[5]"

~
»

(zagl) (neuziiler) (yerinden)
(sabit)

SEYAHATNAMESI

883

Anlar dahi alatl silahlarmdadrr Derhal vamrna musahiblerile geliib Gorelim ne gune tart titre esvab giyer deyu ku§aglm ~ozdiirmege ibram ilhah idiib gore lim viicudun dahi boyle yiiziin gibi ~iy midir Gorelirn didi Hemen bu ve hharm hakirin dibelek akh perisan olub iki kollarrm miiraftklanma dek acub gosterdim Yine amnla kanaat etmeyiib Elbette ku~agln ~oz esba [1] viicudun ~orelim deyu teklifi malavutaklar ettiikce can bajrma srcravu (b] hiddete geliib hakir gazaballid olurdum Ak.h kasrra bu hutur iderdikim Elbette bun lar bizi urvan id iib giinesde pi~irirler deyu havf iderdim Ve Bire meded hay deyu feryad iderdim (Der)hal bizimle Donkoleden Ha besl i cibirti ademleri Ya Kan Cercis Bunlar Rum kavmidir Bunlar boyle kelimatlarr ve boyle evta etvar teklifleri gorrnernialer ve i§itmemi~lerdir Bunlara Siz ku§a~bnlz ~oz Esbablarrmz alub sizi uryan idiib ciimle mal menaliniz garet idelim derler devu zan iderler i§te bu [2] silah tevabileri bellerinde ircer dorder bunduklan var Sirudi Arbaci sehrinde bir krlrc bazarr olur Sonra karrndasrn melik Kakana ne cevab verirsin didi.ikde varub verine durubj S'[tebessiim iderek biz(i) vanrna kaglrdl Hakir sehl istigna etdim Yiiz bin reca ile zanu bezanu meks idiib ban kelimatlar etdi Ve Qzur dileviib miiddeti medidi ornr icre bu di varda shin gibi civ adem gordiigiim yokdur Amnciin Gore lim deyu reca eyledik Yohsa ha§a .ve kelIa bizim size kasdrrniz ola deyu yerinden kalkub destimiz pus etmek ister Amma basrmzda §a§lnlz yani sanihnlz bozun gore lim didi Bildim ki bu ademde ciirurn alam eti vardir Deli ile hem eel is ve hem enis olmak divanelikdendir deviib Biz im basrrmzda destarrmrz boyle diraz oldujiurrun ash biz miicahidi fisebilu'llaluz Sehid oldugu~ muzda bununla sarub Jefniderler Alarneti Muhammedidir Ve rrzfu) vakarr ahmedidir Bunu ademin basmdan bozan rrzrn bozrna kdir Hala basrmizda boyle alamerdir deyu destarrmrz boarruvub boyle cevab verdim Hal [4] mesin vasdrgr ardmda altr §emame beyaz amber crkarub ihsan etdi Ve bir tobra odi.i maverdi ve iki tobr (a) akivk ve yemeni ve mercan cevzr bevva kadar iri habbeleri verdi Ve iki siyah bakire kizlar ve sekiz esmeriilvech gulamlar verdi Hakir dahi ana bart aeim def'Ivciin bir kil [5] verdim Gayet memnun oldu Amma hakir andan ziyade mesrur oldum Zira krllar [6] her giin viizer deve

.

[1] Yildiz niishasi (esbabi] [2]» » (pur) [3]» » (oturu b) [4]» » (derhal) [5]» » (fil) [6]» » (filler)

884

EVLtYA CELEBt

yiikii alef yerlerdi Ve sahrr yenlin [1] guya nrsfrn nu~ iderlerdi An .. dan u<;iincii gun kendusile vedalasub hedaya askerile vine Nil kena .. rrnca Foncistana azimet etdik Olgiin on iki saat gidiib

Tavsifi kal'a(i) Itsan
Nilin garbmda §ekli miidevver topdan bir kal'ai Ve bir cami ve alti yiiz tob ve calas palas evleri vardrr Hikmeti Huda h:ikimi Rumlu Kara Ali <;eIebi Tobhanede bir Ha'bese eariyesinden tevelliid etrrris bir fasih ve yarandan bir riazif celebi (i)di Habesden Zeylaa gidet ki [2 I alemi sabavetinde bu Fonea esir olub elli vrldan beru halas miimkin olmivub ehil iyal sahibi olrn us bir h alfik ve h alvii lkeldrn a§lkI §eyda can idi Badehu §ehrin cami ve hafta pazarr olan yerleri ve boz{a) hanelerinde hanende ve sazendeleri seyrii temasa idiib ~ehrinden tasra besatinlerde kavun ve karyon [3] fasli etmege ref tar iderek gitdik

Der beyanl vakil hali purmelal
Bu hakir sevvahr alem ve nedimi beni Adem Evlivai Giilseni aktarr alemi kestii giizar ve seyr(ii) temasavi sehrti divar iderek hrttai esved yani karalar divarmdan Sudan divarmm §ehirlerinden bu §ehri Itsan nam mahalde var'r kadem ve §ehrini seyrii temasa etrnege bezli hi .. mem Idiib arifane ve bu §ehri mezburun ku<;e ve bazarrm zavir ve savir oldugumuzdan sonra mezkur bostanda battih fash iderken me .. maliklerimizden Kfizrm ve Sohrab berpa durub canibi erbaiva nige .. randa idiler Zira biran [4] dideban ve nigahl basar o lmazdrm Zira ibrim ve Say §ehrinden Byte vasrvvet etdiler Hemen mezbur gulamlar Aga iki adem niimayan oldu Amma bilmem niye siivar olmuslar Bu canibe gelmek iizredirler deyu cevab etdikde vine silab.larrmz He mukayyed olun deviib karpuz vemege mesgul oldum Iste geldiler ikisi de beyaz ademlerdir Amma siivar oJduklan havvanlar i asla giirdiniz mi [5] budukdur (yokdur olacak) deyince hemen bir nefesler [6] Bektasi zemzemesi sadasr geliib hak ir ayag iizre kalknb bu canlara nazar etdim Gordiimki Abdalani Bektasfvandan ik i kalender sima ve
[1] Yrldiz niishasi
»

[2]» [3]»
[4]» [5]
l'>

[nehr i Nilin) (giderken) (karpuz) (ibran]

»

»

(gi:irdigimiz)
(nefiri)

16]»

SEYAHATNAMESl

885

iki zarif zinde tiivana ve [1] a§lkanl havra [2] karsudan rriimavan olub yakin oldukca sura reha buldurub makarm muasserde zemzeme .. . ler idiib ferah surlarrn calarak varurna geliib bade hiisselam [3] siivar oldugu dabbelerden niizul idiib birbirlerimiz He opii§i.ib Iicarm dab .. besi ellerinde iken oturdular Hemen hakir Bire gularnlar Su a~lklarln ellerinden havvarilarm alub gezdirdin Anlar idindi [4] Havir Bu hay .. vanlar zirtrh kismmdan cant ve kant cikrrus havvan eti tenaviil iden ademin vamna varmazlar Ve ovle ademler dahi geliimezler [5] devu cevab etdi Ya deyu taacciib etdim Birinin bir mehib gergeral [6] (i) di

Der beyanl slfatl gergerdan
Yanlaemda Rurnda viizeralarrn dabbetiilarz misal divan at larr var kim gayetiilgaye Hihml §ahml yerinde cesim ve semin atlar vardrr Guya ovle bit esbi kebirder Cildi slgln muvludur Lakin k ulajh dibinden ve zahrrndan diimmiine dek bir siyah radde seramed muvlarr vardrr Ba§1 vine at ba§l gibidir Gozler i elma gibi tasrada Miidevver ve rnii .. kahhal gozler! vardrr Ve at gibi iki kulaklart var Amma kameti mev .. zun gu§u huslardrr Ve alnrnda bir karru vardrr Dibi gavet kalrndir Ve ucu sehl miidevverdir Kaddi bes karrsdrr Goaler irrin vanlarrnda prnar yerinden ta burnundan giriib cikan riizgar mahalli baskadrr [7] bu .. rundur Ve [8] Kulaklan vasidir Disler i at gi (bi) dir Amma iki di§i birer vanmda birer karrs uzun Yerlerinden tasra cikrmsdir U clarr rrmhu sinandan riisan verir Gerdeni gayet kasirdir Amma omuziyle ve diJ.§iyle beraber yek pare bir gerdeni kutehdir Yelesi ta verde siir iirriir BiikHim biiklam [9] fitile fitiIe olrnuslar Percem yerinde bir ~aha var Percemi yokdur Ve ~ikemi husrevani: kiip kadardrr Ve ciissesini vite [10] at gibi Ve carpasr muyu azim parleri gibi [11] Amudvar krsa ve kahn ve catal trrnakh avaklardrr Ve kuvrugu dahi lie; at kuvrugu gibi kahn biikliim biikliim mergule ve mergulesar rlrms rakrvk muylu
[1] Yrldiz niishasi (arifan) [2]» » (Huda) (3]» ,. (badesselam} [4]» ,. (itdi) [5]» ,. (gelemezler) [6],. » (gergerdan) [7] » ,. (Burnu sommaki) [8] FazIa [9] Ylldlz niishasi (biikli.im bi.ikli.im) [10],. ,. (hussateym yine) [11],. » (gibidir)

886

EVLIYA

(:ELEBt

I

dummi.i nazifdir Ve olkadar tiivfinfidrr kim vile [1] sahasile[2] urub boynunda kalrrmrs Zira boynuzu havava riazrr miinharifdir Taakkul idiib Ia§ei fiIi cikararmvub ahir fil yaih gozlerin ama idiib ekseriva sebebi mevteleri oldiir [3] Ne kuvveti gerden ve [4] giiclii [5] vardrr k im bit fiIi eesimi gerdeni iizre sahasmda gezdirir Ve verlninjo] dahi merkebi boyle havvan idi

Tarifi dabbei kazlk boynuz
Lisam arabda bagali berr i derier Kanrdan ,asIa farkr yokdu tus kulaklan dibinde bogum bogum iki sivah inee bovnualari var Uclaei nisterden rrisan verir Ve trrrraklarr cataldrr Mezahibi erbaada verrilmesi helaldrr Ve gayet eiist capiikdiir Guya cevraridrr Ve iki serrede bir vae'r haml idermis Garib temasadir Bu a§lklar burrlarr kendiilere miisahhar idiib Iicamlar iiziib [7] zahrlanna palanlar urub binerlerdi Bu havvanlarr ternasa idiib bu canlar ile busanda [8] can sohbetleri idiib canrrniz taze can buldu Ve mahazar deve etirniz ve tavugumuz bulunub ~~ r~·bl\~ deviib teklif etdik Anlar dahi HaYIr biz: bu canh krsmmdan yedi senedir kim farigiz deyu biiga etdiler Sebebi aslin siial idiib [9] Hindistan gemileri ile adem karrndas Hind (d}en Cese (Habese) giderken Portakal kuffarlarr gemilerimiz alub iiciirniizii dahi esir evlediler Ve gemi ademler [10] anbarr icre bizi haps etdiler Bir kar-rndasrrruz merhum olub na'sr [11] kebab idiib bize yedirdiler Kamil bir avda 01 biraderimizi iki ki§i tenaviil etdik Bir avdansonra hikmeti Huda bu Bahri Okyunusda gezerken bir telatrurnu derva bid bir kenara atub kesitmiz [12] pare pare olub biz bir cebeli alive firar idiib bir :lb1 revanda gusl idiib iki§er rik'at salan siik'iir' krlub zieuh krsrm tenaviil etrnege tovbe etdik Sebebi oldur devu aiHadllar Ve ers; [13] giin bu hayvanlar bize geliib inaii irlfet etdiler Lisam hal ile
[1] Ylldlz niishasi (pile) [2])} »(;;ahasile) [3}" » (oldur) [4]» »(ne) [5]» »(payleri) [6]» "(birinin) [7]» ,,(urub) [8]») '" (bostanda) [9) Yrldiz niishasi (itdim itdiler) [10] Fazla [11] Ylld]z niishasi (na';nn) [12]" )} [kestirniz] [13]» » (ertesi)

\

SEYAHA TNAMESt

887

be(ge)ndiler Rala yedi vrldan beru bu hayvanlar ile serseri gezerir[ 1] Bir selamere crkmadik Kara Zengiler icinde k a[drk <;iy adem deyu bizi masharahga alrrjar deyu vafir §ikayet iizre olub birez [2] arpa ve dart ekmegi ve kavun ve karpuz tenaviil idiib sad ~iikrii Huda etdiler MeIer [3] yedi ay imi~ I-tayvanlart ile ot otlarlar imis Ban zeman §ehre girdikde taam vermeviib risva [4] idrlerrnis [5] Hakir kiistahane siial idiib De bagmrn giiliinden ve ne divarrmn haki pakiriden ve nehrin ablndan nus idiib maskati re'siniz ne divardir dedim Divan Rumda Konva kurbinde Larerrde sehr inderriz devu cevab etdiler Hakir itdim Sehriniz goriib bazreti Mevlana validesin camihinde [6] ziyaret evledik Ve Karaman Oglu Yakub ve Ibrah imin medresei ibret rrii m alarrn sevr (ii) ternasa itdim didikde haz etdiler Hemen hakir itdim Ev ihvam vefa Eger selarnete !;lkmak isterseniz bu hakirden bir kadem miinfek olman Bizi ref'ihjia [7] kabul evlen Sid muazzez ve miikerrem selametle biemr ill ah MlSIr d ivarrna cikabran [8] didikde dest berdest olub hakirden tecdidi biat idiib birbirlerimize nanpare veriib ii.;i.imiiz diinya ve ahiret karrndast olduk Bunlar He bir havli dahi tekelliim idi.ib ovle sahili biemanda abdalant Rum goriince miirgu carurna in§iraht sadr ve ze.vk.t derun hasil olub bostandan kalkub ref tar iderek Itsan kal'aisinde [9] kon ajhmrza geliib bunlara refiklerimiz van md a yer gosterdik Yine sohbetleri ile rrriiserref olub ismi ser iflertn siial etdim Bid Seyyid Nimetullah esbablardan diinya diimki etdim menazil dfesin ankasrfat ve biri Sevvid Harullah teklif etdik Havrr kabul etmeziz devu [10] Bunlara her ~eyden birer kat bulunan cikrnazrz ve Gor .. kat't Biz viiz YII a§iyan fukaradan

itba [11] etdiler Itsandan kalkub

kaf konagmda iderek

etrnis m iistagn i caniar bisirmar

Hemen cekerek

Zira[ 12] (evvel iir J!}>lli r.i ) fehvasrnca ve tavvi merahil

sidderi har ve rend

[1] Yrldiz niishasi (gezeriz) [2]:. :0 (biraz) {3]:> " (Meger) [4]:0 (risvay) [5]" » [iderlermis) [6]» :> (camiinde) {7]» " (refiklige) [8]:> » (~lkaram)
:0

[9]» [10] [11]:0 [12]:0

,,(kal'asmda) (Carullah) :0 (ibil) » (evveli.ir refik siimrnettarjyk]
l)

888

EVLtYA CELEBt

Kal' ai Bakis
On saatde Nilin canibi garbmda hasebden ka ladrr Ve evleri dahi ha§ebdir Bir camii muhtasan var Andan kaIkub menazil kat iderek vakti zuhurda ve ot [1] siddeti harda ve yedinci saatde

Kal'ai Hilletiir Rikabi
Nifin 1larkinda k al'ast hasebdir Ve camii ve gayri imareti yokdur Andan dokuz saatde Nil kenarmdan baid gidiib dahi

Hisara Hilletli) Ciindi Sevr
Hakimine Ciindi Sevr derier Hflkrmi ismile miisemma bir kal'ai haseb dir Ve eanibi gar'bdadrr Kal'ai [2] icinde bin aded hascbdcn ve tobdan ve kamrsdan Berberi evieri vardrr Bir cami var Aruma hurmasr olrn az Zemini gayet suredir Bu kal'adan ileri Fone padisahrna mi.ijdeciler ve bizim ademlerimiz kendi [3] Oniince eemii lredavalarrrmz ve mektublar ve namelerimiz hazrr idiib alessabah azmi rahr Sennar etdik Valii Murrsrr]' 4] olan efendimiz Keth iida ibrahim Pasanrn Foncistan melikine verdigi bir sade velkeridiiz att bir guhlmlmlz vedegine verdim Ye bir ari strrnalr katife eger ve divan han [5] ve palan rismesile ve srrrnah miirrakkas Mardin abavisi ile bit gulamimm vedegine verdim Ve on aded serbet kaselerin bir kah ve tepsisi iere zevn etdim Ve ii~ deste kemik gezli ve miizehheb gezli ve kiicugen oklarm destesin birer harir mikremive sarub huddamlarrma verdim Ve ii~ pervane vavlarrn dahi birer harir mikreme1ere sarub birer huddamima verdim Ve cemii huddamlanm pak Iibaslarr He tezvin idii (b) ileri ve heceanlan kezalik miizeyyen evleviib her ademim atbasi beraber olub name ve mekatibleri atlas kise icincle bir m iinakkas bog\;e icre onumiizce bir ademimizde olub el iizre gotiirerek Nil kenannca alti saat gidiib ani gorcliik ileriden bir gubarr sivah evci sernava pevveste olub gelmede iki saatden ant gordiik Nice bin atsiivar ve pi:1siivar ve hicin ve himar sjivar ademler istikbale ~lkub geldiler Ci.imleden geru Fonc melikinin Kanfini bir bevaz fili mahmudive siivar olub
[1] Yrldiz niishast :> » [2] [3]
[4]
:>

(01) (kal'
aSI)

(gitdi)

,.
»

(Mrsir)

[5]

[rahti )

\

SEYAHATNAMEst

889

anlar fil iizrehakir hussan iizre badess elam hal h atrr sorusub azmi rah iderek bir saat dahi gidiib sah ill NUde vetm is seksen hayme hargah niimayan olub mutallfi toplari ~a'§aaslndan didebinalar hire' lenirdi Veairi, etdi Bizzat sultan size istikbale cikdr Anda cen abrmza muritazrrlardrr devirice asia tertibimize hale! vermeviib vakrn vardrkda ciimle hedavalarr geri koyub Berberistan kadisr ile atb asr beraber otaglna varub anda ta namusiyye altmda n iiz.u] idiib a.dab iizre iki destimiz sinede varrrken hemen yerinden pertab idiib hakire kar§u geliib hemen hakir tevazu rneskenet ile Esse la m ii alevk iim ya s'ultarn Sudan Ve alevkjirn selam va huddarm Ali Osman deyiib destime vaprsub el ele olub obiiserek ve giiluscrek makanunda kaim olub hakiri dahi vanrnd a zanu bezanu etdirdi l:lJIJ "sUI).,,! me vdaru m uhabbete surnatr Muhammed geliib a.yi:ni Fone iizre taamlarrn tenaviil idiib ellerimiz ligen ibrik sabun He gusl idiib badehu bir cerde gulam bir hokka ile sultarnn huzuruna bir iey' getirdi Sultan iciriden alub eller ine siir iib yiizi.ine ve goziine siir'd iigii an otagm i~i rayihai itrr Cermet ile muattar olub cana safa verdi Isaret idiib gul Sm hokkai muvaceheme getiriib hakir dahi ovle evledim Bir ... ubarr ebvaz Amma g olkadar miiessir ravihasi varkim misk amber ve anber (a) run vanmda k.Hur degildir Hakir taacciib etdiikde der an tercernam Foncistam ~aglrub Tabur rtrr derIer deyu cevab etdi Andan veziri Kanfin geli.ib melik kula gina bir cevab didi Sultan dahi tercernana 01 dahi bize reddi cevab idiib gerird igin iz hedayalar tevabiiniz ile on iimiiz sira kesinler [1] didi (.... 1~'JI deyu cevab etdik Hemen saat canibi erbaadan koslere turralar urdub vine alavlarrmrz tertib iizre Sultan Dnli sua gidiib benim atrm yedek idiib biz Sultan He bir file bindik kim gfiva dabbetiilarzdrr Kasrrnda yedi ki§i idik Filbandan maada yirmi iki gtlman dahi var idi Bu hal jizr e alav giiruhu enbuh misal asker ~ekiliib ii~ saatde Sennare sehri karib oldukda tarikr ammln canibevninde kat enderkat adem dervasi Sultaru gorduklerrnde ta secde mertebesin iderlerdi Btl hal iizre Sennare niimayan olunca kal'adan toblar atrlub sadavi Allah Allah evce pevveste oldu Ve kaI'aya dahil olunca kfis ve mikrefe ve kudiim diibelekler calmub divam azim olub ciimle avant Fone hazrr olub Sultan rahtrnda berkarar iken kanun tizre varub ibtida name ve mektublarl veriib berram yani divan efendisi arabi mekrublarrmre krraat idiib bizi hadden efzun tarif ve tavsif etdiikde tahundan kalkub e1im eline alub taht iizre teklif etdi Hakir haddim dejiildir didim Ve name ve mektublan bus idiib kovnuna kodu Andan gayri hedavalari birer hirer hakir huzuruna koyub
[1] Ylldlz uiishasi (gelsinler)

890

EVLIYA

CEI ..EBi

ok lar ve vavlardan ve kaselerden zivade haz idiib safasrndan her oka birer birer nazar idiib taacci.ib iderdi Buyurdular kim Boyle zikrvmet ~eyi adem diism ene atar nu didi Hakir reddi cevab idiib Padisahlarm alit! dahi §ahane gerekdir Hini gazada bas halas ider Bu cevabdan . sehl hissetine haml etdim Badehu velkendiiz ati getirdim Andan dahi cihan kadar haz etdi Andan pak ve nazif besarivle koca surmavi doru gebt isei [1] getirdim iki taraftndan huddamlar kcsan berkesan cekrib bukadar zagi askeri gor iib bir veda sahili avaz etdikim gorenler havran kaldi Canibi erbaasindan kagan arslan gibi nigeran etdiikde gorenlertn zehreleri cak oldu Aruma hakir Iisam halin anlrvub dilim dilim olub ahir isim hak oldu Bu atr Sultan bu kadd (ii) kamet He ve bukadar ziklymet besat ile gortince karnil ikisaat bakdr Ve kendi ezanlan okundu Andan divandan crkdt Ve bize saravm m bir kosesinde Nil kenarrnda limon turunelu bagl irem misal bir konak veriib ciirnle huddarnlarrmrz He anda bin seksen ii~ Sa'baniil muazaammrn virruinci gun Sennareye clahil olduk

.

Evafr viiayeti Sudan ve tahtl Foncistan Kal'ai Sennare
Ertesi alessabah vine divan olub hakir melike Kor Hiiseyin Kanm gaza malinden gondercliigii hedavalarr ciimle teslim etdiler Badeddevan [2] melik ile iilfet idiib taam tenaviil etdik ibtida taamlari siirmet iizre arpa ekmegi ile za'teri Halildir Andan nimeti celildir kim evvel koyun kebabr ve ceyran ve deve eti ve d eve siidii He dan verier Vesselam Gayri taamlari asla bilmezler Pirince [3] ve ades ful gelirse Misrrdarr ve Circeden gelir Amma Rarnazan girince pirinc pilavr kabak kurkas ve karnebit pi§irdiler Yevmiyye bin tekne taarm mebzul idi Huzuruna bes gurre taam ve iki viiz Sudan tabak larr ile taam gelir Huddamlarrmrea elli ulbe taam tayin idiib dort vjiz dan ekmejii ve iki yiiz rubudarr atlarrrruz iciin beher vevm vastl idi Andan kendileri bir lralfrku halvelkelam ~eyhi §ab ~eklinde esmeriillevn ve bir vecihiilmanzar kaddi vasati ve basmda bevaz destara kezalik bevaz asdar givub daima ibadete mesguldiir Amma divan giinleri agzln ve burnun baiHar Ve huzuruna gelen ,akiler karrn iizre yani yiizii kovu yatub dava ider Miiddea alevh dahi varrma geliib oldahi yuzu
[1] Yildrz niishasi
» »

[2]»

(gebi~ei) (badeddivan)
[pirinc)

[3]»

SEYAHA TNAMESt

891

iizre vatub melik vanrnda kadilarr dava dinler Amma gayet fazll ulemavi malikidir Zira Berheristan Sudan divarlarr ciimle malikiyyiil mezhehdir Kaddar ismi Sefiuddin Sultanlarr Melik Kakan Vezir [1] Kafindir [2] Ve defterdari Dabir Kandir Katibi Berrani Ka bmdirSehir hakimi Sirdimdir Bebbavlarr Hacibdir Askeri tavifesi felam .. dir kim ciimle ii~ kerre yiiz bin kara zagi Urbana malikdir Lllufeler-i yokdur [3] Ve reaya ve beravasrnrn Irisabrn Cenabi Bari biliir Zira bu diinyada nekadar esbab giver adem var ise bu MISlr ceziresinde bin giz okadar uryan ve biiryan ve dan mah luku Huda vardrr Emrazr muhtelife nedir bilmeyiih muammer olurIar Ve §ehrinde ii~ §eyhiilis~ laml vardir Safii ve Maliki ve Hanbeli muktedileridir Amma HaneH miiftisi yokdur Ve nak ibulesraflarr vardrr Zira sadan kiramlan cabeca vardrr Bunlar daima divam melikde hazu-lardrr Darat azametleri ve §evketleri vokdur Ve esbabr ihtisamdan harir makulesi givrnezler Ciimle ayan beyaz gomlek ve beyaz destar ve pavleriride cimcime Vasatiilhal olanlarr pay biirehne ve serbi.irehne gezerler Bir ademe kad icab etse ciimle ayan e§raf rn esvcr cti le ya kad ve yahud nefvi beled iderler Ve nisvan tavifesi divana gelse melikin kaasma muttasil bir hocre vardrr Amn kamrs oriilmu§ kafesi ardmdan arzr hal ider Yohsa bu diyarda avret tasra namahrem huzurunda gezmek memnuatdandir Ve yedi sekiz avlrk verden gelen §akiler icii n bask a miisafirhaneleri vardrr Mekillat ve rne sr ub atlaran melik tarafmdan verirler Miisafiri:ne gayet ikram iderler Ve vilavetl er-i vasiatiil aktardrr Alti viiz krrk bes §ehir ve bin bes yiiz kal'a ve kirk [4] tih ve vermis cibali kebir ve ii~Viiz sahra ve kirk buhayre (i) hulii ve eHi buhayre (i) maliha malikdir Ve divarrnda krrk elvan maadini haslara malikdir kim bir padisah malik olmarmsdir Ciimleden ziyade ~ol ve colistanrnda altun tibri payimali rimaldir Aruma su'ban misal miiekkilleri vardrr Semi helah ili ile ademi heldk ider Yine boyle iken vakti seherde ciirnle vrlan ve crvanlarr nimecal L5] iken altun tibrin cern idiib firar iderler Ve giirnii§ madeni ve baku ve demir ve kursum ve neft ve katran ve gubarr cam biHur ve alci ta§l ve siir h ve k elarrnerrirriri nazifi ve kiikiirdiin dane dane latifi bir diyarda yokdur Bunun emsali nice maadinler ve rnutalsamath defavin kiinuzlar vardrr kim ciirnle . :.'ravegandir Aroma bir alay ugU% ve ugursuz tayife icirrde olmak He
[1] Yl)drz nushasi {veziri] [2]" [3]" [4]" [5]»
:t

" "
»

(Kanfindir] (yok) (bin) (bimecal)

892

EVLtYA CELEB!

iati h racrn a kadir dejiill erdir Ve behayim makulesi bikar bekar hovarda kavmi vacdrr Ve bu tayifenin ahvalfiti ve ev'Za etvarlarrn tahrir etsek
tatvili kelam olur Zaderi gibi ahvalatlari cokdur ki tahrir olurimaz

Der beyanl haddi Sudan
canibi krrk merhale baid Habes He miisa'dir Ve sark canibi on merhale yer Dumbiyye sultanile miisadir Ve cenub tarafrna iki avlrk yol Krrrnarika meIiki He rnii a'drr kim NiH Mubarekin re'si tu lu u bu Krrm anrka [1] diyartnda CebeliiIkamerden ~lkar Ve garb rarafi ii~ avlrk rah Beganske meliki He miisadrr Yrldiz taraft aln merhale yer Berbcristan meliki He hem hudud Ve cemii reavalarr He Berabere rea vast mahlUtdur Ve Nilin canibi ~arld rarafrnda vrldrz riizgarl iizre Alevi meliki He hem hududdur Bu vasiii laktar diyarda olan acayibatdan temasagahlarr var kim diller He tabir ve kilki cevahir nisar ile tahrir olunmaz Amrna mahallerinde alakader iittak a terkrvrn ideriz Ve boyle asude muazzam diyarda yahudi ve nasrani ve krbti ve rum ve ermeni ve firenk ve kizrlbas ve Hind ve Sind ve kavmi ervam yokdur Aruma bunyan kavmi vardrr Ate§ peresderdir Habesd (en) ticaret He geliib giderlcr Ve vilaveti Firdan ki arun fethinde hazrr olduk Anda Mugan kavmi vardrr kim bu Sudan hiikmiindedir Ve ciimlesi kadidi mahzdrr Bir tahmt sahm sahibi adem gorrnedim Capiik ve cemma' ve siddeti hara mii .. tehammil ademlerdir Kanaat idiib ciimle uryan ve biiryan gezerler Ve bu divarda asIa cuka ve kumas ve katife ve kemha ve hara ve gayri harir makulesi yokdur Ve altun gurus yokdur Ve muhtac degil. lerdir Aba ve ecdadlanndan boyle gorrniislerdir Tiiccarlarm getirdikled metal cleve koyun ve Slgtr ve camus ve dendam fiI ve sah ai gergerdan keler dl§l ve fil kalkanian ve ziibat ve kakulei kebir ve sadici Fond ve saka (n ) kuru berr! ve tuti ve abnu~ [2] ve pelasarrta ve sac agaclarl makulesi tahrir olunan mal menal He tiiccarlarrn metarn degi~ dok us iderler Asla bevi siralarrnda altun ve gurus \ yokdur Ve tibrleri gayet cokclur Amma kal idiib altun sikkeli etmejii bilmediklcrinden sikkeleri yokdur Amma hutbe1eri '.;okdur Arabi lisan line Curn'a gun hatibleri minberde va're iderken badetrarzrve ve taslive (;{_,1' ,)\.;; ~pl ~I .Jt.; ~r ,.-y,;_ IJ.' .JL' • .)U,WI .)\..Il~1 t:"J .)bJ-"J ;.':.\~ll -:-..... ) Badehu ~.... (.lI';J.il' J>I.;~·IJI l.';:kL. '&1..I:',J.r ~ ...... ,:,,~t .. deyiib ... .. J .JI Ayetin l\ :C)( til ave tidi.ib mi.iezzinler kamet idiib iki~er rik'at ~lkarlar Zahn ahiri ve siinnerleri [J] Yildiz
[2]»
niishasi (Krrmanka]

Simal

salatr Cum'ai eda idiib camiden asla krlmazlar De'bi kadimieri

))

(iibnus)

SEYAHA TNAMESt

893

budur Ve bir avreti menk6halige aldikda ta melik huzur urida bilmuvacehe nikah olrnavmca olmaz Cemii bi'ladlarda me lik derr izin gider Meliklerine peygamber kadar itibar iderler Carnie ~ikare giderken melikin yolunda durub secdive vakrn tazim iderler Boyle iken melikleri cam ive pivacle giderler Ve rra'Irnrn kendi elile alur Olkadar tevazu sahibi ademlerdir

Evsafr kaf'a] fahfr Sudan §ehri Siinnare[l]
Nilin canibi garbrnda vil avet! Sudan hakinde bir V3-sifezada kal'ai azim ve ~ehri kadimdir ibtida bani [2] Halha Kan melik binasrdir Ciimle rob ile mebni §ekli murabbadan tu lan] kal'ai metindir Amma hendegi yokdur Ve tasradan bir kat dahi h asebrlen mebni azim siitunu dirahtler ile citacrt biribirlerine bagityub ici rr htrm dolma haseb kal'adtr Bu mertebe tarif ve tavsif olunmadan murad oldur kim ibrim vilaverinden beru Nil kenarrnda pare sagir ve kehir kal'a ternasa etdik Bu ciimleden biiyukdiir Ve mamur ve miizevvendir Zira tahti Forrcistarrdrr Dayiren madar tula bina k al'asr iic bin adimdir Ve iic; kapusu ve kal'a icrude topdan Kakan idris Camii Minaresi vardir Ekseriya ubur etdijiimiz kal'alarrn camilerinde minareleri vokdur Ve melik saray (1) ve vezirleri ve erbabi divan ve ayan harreleri tobdan ve Nil trvn il e srvanrms kamis ve calasdan miifid muhrasar iki bin bagslz ve bagcesiz evlerdir Amma ciimleden melik saray (I) Nile n azrr havadar saravdrr Bir harnrnarru ve Nil kenarmda limon ve turunc ve hurmah ve revhan gtilistanlr miizevven saravdrr Bu kal'a icinde asia carsuv bazar yokdur Lakin kal'arun garbmda olan varusu azirn a lti bin aded top ve haseb ve kamrs ve calas ve hasrrdan evlerdir Ciimle tarivkr amlarl pak rimaldir Ve ekseriya bu divarrn nice kerre viiz bin kavmi karalar kara obalar ile konub gocer ler Sahrarrisin ademleri cokdur Tasr a varus kal'asm tamir termim murad idindiklerinde bu 'kavme ferman idiib Nil cezire1erinde h asrl olrnus ilgm ve santa ve sacrr [3] agaclarln develeri He getiriib kal'ai m armrr etmege mernuclardrr Yohsa Rum kal'asr gibi dizdarl ve neferatlart yokdur Amma sehl cebehane ve barudu sivah i ve eHi aded §ahi tob .. Ian ve ban tiife nk endazlan vardir Amma atmaga olkadar ciiret ide .. mezler Gayet vehham ve mii deik ve ihtimalci kavmdir Ve kal'a ka .. pulari lizre fiIi kebir inciklerinden demir bendler sarrlmis toblarr
[1] Y,ldlz niishasi [2]» [3J»
»
»

(Sennare) (banisi) (sac)

894

EVLtYA

CELEIJI

Havlr giilbank verir Bir sefer seriyyeye gitmisler Bu fil iistuh aru toblann develere viikl ediib gociir iir ler Ve yevmi Idde ve bizim Ramazan hilalinde hakire ragmen ciimle toblari endaht idiib kus vel .. velesi ve neft ve katran ciragam ci haru zeyn etdi Ve ta sabahadek bir hay huv yelvele etdiler kim guya suru hiimayundur Ve Habes zengilerl ve Mendehiyye zengileri bu sehr i nehb [ii] garete geldikle .. rinde habet idiib imdad iderler Berber bu Men debivve kayminden gayet havf uzr edir ler Anlar muslim degilferdir Hasriinesr! Inkar iderler Ve bu a§agl varusda yedi cami tobdan ve kirk mesacid calasdan ve u~yiiz diikkan h alasdan rniifid ve muhtasardrr Ve kahvehaneleri ve bozahaneleri bihisabdrr Beni Adelu cok olrnasi yiiziinden mamurdur Yohsa Rum ve Arab ve Acero ve Haleb binasi gibi binavi azimler cihetinden mamur dejiildfr Ve kargir binah han ve hammam ve bezazistan ve imaret ve sebil mekteb ve medaris roisilli binalar yokdur Zira bu seh irde bakla kadar ta§ dahi yokdur Haki paki olkadar latH .. dir kim fagfuru Cin misal kase ve gozeler vaprlsa miirnkiridir Ve gavet mahsuldardir Bir kite darrdan bes yiiz kite mahsuI alir Ve arpa ve bugday kezalik layuad hasll olur bir haki tutyaya malik diyardrr Abu havasmrn letafetinden sahib tabiat DIan melikler eabeca bagcel er insa etmisl er Limonu ve turuncu vardrr Amrna baglannda ruh vok .. dur Amma bostanlarr gavet ~okdur Siyah cerde mahbub ve mahbubelerine nihayet vokdur Yani esmeriiIlevn olrna cihetinden §iitiirleb ve abusiilvech zengi sifat ola Havir ovle degildir Oyle nerm ram mahbubu gillfam ref tart giiftarr §iveJc<arbintanlar var kim herbiri difi cl§lkl mecruh idii b nigeran iderler Jl:.lI';')Aj. .)l~:-, Zira yedi kudret He m.iikalrhal merali ve gazali gozlii ve §irin sozlii nazif ve seramed kame mahbubanlan olur kim goren hayran olur Mezhebi Malikide menkfihalige gor iib almak caizdir Ve rrikah i mut'a memnudur Amma ule .. malarr bir kavli zaif iizre mehiI verrnisler Bir iki haft (a) bir hatunu rrikahr mut'a ile istimaI idi.ib bir zira bez nikahin veriib kovub talagin yad idersin Mahbubeleri andan malurndur Aroma mahbubeleri ayan ve bevan ve urvan esmer iillevn grlmam hussanlan bir fula muhtac ve ave [1] ve girisne zac serseri gezerler Bir Iplik versen ii~ dort gun hizmet ider Bazrlarr def'i cu etmekcun hizmet iderler HaIled miikedder maaslar-i boyle mukadder olmus uryan kavmdir Amma gazaba geldikde tarfatiilayn iere ate§ pare olurlar Sevdavr mahz kavmi lecuedur Ve bu kavm kavrni Benkala ve Donkola ve Afnu ve Bornu ve Krrm anka ve Beganski kavmi gibi bed asrl degildir Herkes kuffiin goze.dir Zira melikleri dahi ovle bedcehre ve bihehre kavm deiHller ..
vardrr

[11

Yildiz niishasi

(ac)

SEYAHATNAMESi

895

dir Div ser ve ~iitiirleb ve pil pay ve gut end am deiHllerdir Gayet mevzun ve §irin ruy ve §irin kelam ve nigindan [1] ve hokkadihan ve esmeriillevn gerdan ve gabgabi ~ar[2] z:enehdanh ve hurma burun diirdihan siyah vech He giilfam dudaklar arasrnda ovle berrak ve pak ve hemvar dizilmi§ diirdane beyaz disleri var kim gu va herbiri birer diirrii h iirrniiadur Sanii Barive malumdur kim bunlarda olan nergis ve merali kudret vesmesile miikahhal cesmi gazaller var kim herbir nigehi bir nigehde bir nigah; a§inayi ile n igah agah isaret ider kim viicudu a§lk agah olur Amma esvab eskal (le}rinde hafifiilhal hiisiinde piirkemaldirler En agniyaslnln belinde birer ceyran derisi ve koyun sahtivaru baglar Kenarlarmda gunagun boncuklar He zeyn iderler Boncuk dahi bunda gavet makbuldur Ve eiHnlerinde birer Misir pestemah ve birer Iskenderivve ihrami vardir Ol dahi siddeti §ita mahallindedir Gayri zernan uryan ve girvandir Ve zenaneleri Saidi Ali ihramlari ve miinakkas kutnu carsaflar biiriiniib avaklarrna ve kollarrna virrniser ve otuzar srrcadan Haliliirrahman halhalleri ge<;i~ rirler Ve ciimle kelimatlarr Hazreti idris nebiden beri Iisaru iberi ile kelimat iderler

Liaam iberi
Evvela hisabi 8 JL' 9 JIJ 10 madude
~'J 11S~1

2

I.S,;...~

3

Jb

4

I~;J\

5

J~I)I

6

)l.il

7

)_,1b

Siiri Kakan Melik Belig kelimatlarlndandlr
JI..I.li1>->
T •

o,j'~'

~_I

Z,t:i

Jo;1

,:>I~

J!l..;

Giizel olaru
u''J J'.

r \:!:-

opsem [.4" Koynuma
~I,;..('

civam
JU';

sever kul ani canrmm caru Evvel rmsra tcmam oidu Tercemei evvel temam oidu

gorsem

ben am

~w 1J':"r,-1

I.p~!

Jb

lP~ ~:".

alsam
J~ii:

Sivah kolunu Benim
19~
0

Sineme sarsam sahrma Mrsrar salis ternam Misr ai terceme temam
,:>\"-'J ~~

emsem

bovn urna alsam

var

diin vada varrm
03'''1~ ~

!S~y~ [3] dese 0 yarim
i.J ':h; _.!} a§lkl

~:-I i.JI.? ben aru sevdim
~ i$l.l ....

Gonliimii

...rr') verdim

kiifiir mii etdim

oidum

koca zemam

[1} YlldlZ nilshasi (nilktedan] [2]» "(r;ahl) [3]» »( JJJU )

896

EVLtYA CELEBt

Misra Terceme
~\:H .j;1.i.i .,/'1':'

.Jw
sultan
~I:'~'

Nice
(_\....

.,);~

Kakan

t?4- ~ kul oldu her an sukran

~. ~_,...
~ .1. .'0

camnadrr

can

01 ola kurban

evleve

Makarm bavanmda [1] beste olunub okunur Ve bu sehrln irfanIan ve nisvanIan gfmagun feracete [2] okuvub def ve diibelek mikrefe ve kabaklar icine cakil taslari doldurub zifaf siirur gece ve giinleri calub bozay (1) ve sogan ve sarrrusajii viviib varsagrlar ve feracete yani murabhalar okurlar kiln tabir olunmaz Ve sitare zohreye mensub olduklarrndan ciirnle !2uh ve ~engiil ademlerdir Ricallerinin isimleri bu gunedir

Ermai beni Ademi Foncistan
Evvela idris ve Cercis ve Hamd isimleri gayet makbuldiir Ve NaSIr ve Fonku ve Apsurnba yani agadlr Ve Firma ve Adlan yani askeridir Ve Sirhac ve Besir ve DaniyaI [3] ve Ced elhi [4] ve Siinbiili yani Siileyman Ve Abderi van i Abdurrahman Ve Fisban yani hoca de.rnelcdir

A

Esmai nisvam Foncis (t) an
Daglite ve Haccici ve Kavra ve Havza yani Hafaza Ve Nuraha ve Eraba ve Huse ve Gan ivve ve Halime ve Makni ve Ameni ve Nefi§e ve Semame ve Mesika ve A§iye Sebika ve Hacce ve Bare ve Suv ve Care yani Carive Ve Hitte ve Medine ve Asani ve Hanife ve Serna Malftmurnuz oldujiu m ertebe valide ve hemsirelerirniain isimleri bu vech iizredir Amma bu avretlerin icirrde gayet fakireleri var drr Bu avretler avret verlerin koyun ve ceyran ve keci derisile setr idiib rnezkfir derinin ucun dilim idiib herbir piiskiiliine bone uk ile zevn iderIer Gayri vucudlar1 urvaridrr Ve §iddeti hardan esbab giyemezler Ve esvablarr dahi yokd~r Aba ve ecdadlarrndan Nuh nebi bedduasile ovle goregelm iglerd ir Amma hayvanlan gayet cokdur Amma kanr yokdur Ve mesrubatlarr abl Nil ve dan bozasi icerler Amma Kirrm bozasrrrdan ziyade sekir verir Mekuldtlarr dan ve
[IJ YIldlZ niishasi » [2] Ii [3] » [4] »
) )

(bayatide) (kiraheta) (Miidellil) (Hadella]

SEYAHATNAMESI

897

a (r) pa ekmegi ve koyun ked ve camus ve bakar ve cerriel ve fil ve gergerdan ve zorenpa ve ceyran ve dcvek uyu vurnurrasr ve kedi ve cleve kusu ve kazrk boynuz ve arslan ve k aplarrlarr heslevirb ver ler ve lezzetin gayet medh idcrIer Ve bu tenaviil etdikleri hayvanatlartn postlar m evler inc doser-ler Ve ceyran ve kuzu derisinden vasdrk iderler Ve avretleri hanelerin deve kusu viinleri He ve nice bin yumurtasile bovunlarrn zevn idiib bes alt. giin liik sekir verir deve siid iin nus idiib cilvelenirier Deve siidii bozadan zivade sekir ver ir Arak gibi sek ir ver ir ' Bag ve baikelerinde iiziimi.i olmamagile sarabr ve araki voledur Boza ve sudden gayri bir miikevvif ile altIde dejiillerdir Ve deve siidii bu mertebe sekir verrnesirrin ash haIfa kokii riarrurrda bir nebatatm kokiln ti koyub §arabdan ziyade sekir verir Hatta suva kosalar 01 sudan rrus iden serhos olur Amma bu d ivarrn siddeti hararetine bu miikevvifatlar rrru vafrk drr Ve ahalii vi lavet e biernr ill ah siddeti h:h tesir etrncz Hamdi Huda hakirc dahi tesir etmeyiib Arafatda ihramda oldugumuz. gibi pabiirehne ve serbiirehne geziib ehli Ponca tebaiyyet etrnisdik Bir gun tevabilerimizle §ikest~ h atrr ol madrk Zira badelasr ta sabahadek badi saba es iib ademe hay at verir Ve ab. Nil bu mahalde abt zi.iliildir Zira tulu mahalli cenuba bir avlrk yoldur Sure yerlere ve neft ve katran ve kiikiird ve hadid ve rih m aadinlerine ugramadan gelir Ve nice yiiz bin tur'alar icinde vrlan ve crvan ve mu r mar ve kepce kuvruk naru zehirnak hayvanlar gark olmus tur'alara ugramadan h erneri tulu idiib bu Foncistana gelir Anrniciin bu divarda Nil abl h avatdrr Amma gayet 151 cereyan ider Amma cevran tulum larm a dof duruelar kesbi hava idi.ib buz paresi olur Amma iridal iizr e DIan sudan icm ek makuldiir Zira pek barid su oldiyarda §iddeti har kavmine ziyade h arar er verdikce kesret i.izre rrus etdi.ikce ishal ernr azrn a ugrar Ve bu diyard (a) p ir e ve tahta biti olrnaz Zira cii ml e h al kr Say vajiile yaglanub gun esde ve carrrus gibi yatarlar Kehle ve pire ve tahta biti ise diihniyyat DIan yerlerde olmaz Ve bu diyarda hile ve gavga ve gaybet mesavi iftira ve zuliim ve kizb ve zina ve livata ve gammaz ve nemmamlik hilmezler Ve emrazr muhteli ..lerden ve zatiilcenb taun ve felc ve r a'sei viicud ve ciizarn ve sil ve §irpence ve ekele ve beras ve kuba ve humma velhasrl taun dahi nedir bilmezler Hemen eceli miisernrnalari geldiikde agn hastelrg] misal bir maraza m iibtela olub evvelden dahi zaif bir kac gun ekl (ii) §iirb etmediigi gibi ala miisafiri deyiib defn iderler Tatar ve Anabud kavmi gibi hasta ve mevtadan kacmaz lar Ve bir ademin oldiigiine ahii figan ve giryeii n alan etmezler Belki hande iderler Hakir siial idiib Niciin biiga evlem easiz didirn Biz dahi
Evliya Celebi : 10 57

898

EVL!YA

(:ELEBt

olsek gerek Niciin agIar(lz) Bir avrb ~ey degildir Kanundur Ciirnlemiz oliir deyu cevab etdiler Hulasai kelam tevekkiiI babrna yapl~ml~ bir alay kavmdir kim [1] \.!.al\.::J:l va milk [2] degil lerd ir Hemen bulursa tenaviil ider Bulmazsa cian geziib ahir Nilden balik savd idiib def'i eu evler Neticei lcelam bu Sudan d'ivar rnrn ah.valfitrna vaklfl esrar o ldugurrruz mertebe tarif ve tavsif idiib tahrir evlesek bir miidevven olur

IImi heyet ve ilmi iisturlib ve rub'u dayire He Irfifarn alub arzl beledin ve tul (ii) ne.harrn ve iklimin beyan ider
Evvela Hartt Istiiva ikIimi evvelde bulun musdur kim Berberistan ve Alevistan ve Dumbistan vilayetlerine ugrayub giee ve giindiiz beraber olan yerlere Hatti istiiva derler kim iklimi evveldir Amma bu vila yeti Sudan Hattl istiivadan icerj cenuba otuz bir merhakde [3] vardrk kim Medari Cedi hiikmi:indedir Bu medara hakim Batlimos iklimi evvel demisler Hatti istiiva ik lirni sanidedir derrrisler Amma Foncistan ve gice ve giindiiz beraber oldujiu diyarlardan otuz konak cenuba gidiib irtifa ile veravi Istiivavr ubur idiib on alt. derece ve yirmi bes dakika bulduk vessel.am Ve derbari Asvan Medan Cedinin ta vasatrrrdadrr Medardan iled hukemayi kudema tahrir ermemlslerdi Zira 01 asir larea §iddeti hardan ve tesiri seretandan imar ol m ad rgrndan iklim tahr ir etrnemialerdi Bala Misrr ceziresinin cenubu nihayeti burnunda Portakal kiiffarr istila idiib Bahri Muhit kenarrrida kal'alar yapub sehirl er biinyad idiib Nil basrridaki kavm He bevii §ira idiib Medarr Cediden ileri bir ik lirni vasa t kadar vilavet buldular Amma iklim deyu tahrir etmege liyakati yokdur Misrr ceziresi budunu [4] iki tarafi Bahri Umrnandrr Gayri t iirab yokdur kim biitiin bir iklim tahrir oluna Bahri Muhit verasmda cenuba bes bin mil baid bir arzr halive gorUniirmii~ Amrn a hala Ievlek kuslari anm iistiinden taver an idiib ubur etdiigiin gormiisler Camurdan beni Adem varamamrslardrr Zira varmajia Bahri U mman ve Bahri Okvurius manidir

12]
[3]

[1]

Yrl drz

niishasi

"
"
"

"
"

(1..!..11 ~ l~) (malik) {merhalede}
(burnunun)

[4]

"

SEYAHATNA.MESI

899

Zikri iklimi evvel
Oldur kim edayini [1] arz iizre ulemay ve hukemayi kudema §arkdan garha hir radde ~ekmi§lerdir Alelittifak ana ikllmi evvel demi§ler Amma bu dahi min indrllahdir Hazreti idrise ve Hazreti Daniyale ver diigii ilm ile tul diraz orniirlerm alemi seyyahatde gecirub ciharn tulen ve arzan sarkan ve garban kest giizar ide ide ala~ ullaha vakif olarak ibtida iklimi evvel tarh etdiler Bu iklim iiar e sarkdan garba gidiih arzrn on iki dereee ve kirk dakika bulub ana iklimi evvel didiler Bir dereee ve dakika noksan dejiilclir imdi bu dahi Cenabi Barinin ran [2] ezlisi He hHz! kiin ile boyle halk olub hukema vaklfl esrar olub iklimi evvel ve sani ve salis ve rabi ve hamis ve sadis ve sabi didiler An m verasi §iddeti §itadan siikna olmadujn ecilden iklimi ahar tahrir etmeyiib ikIimi sa bi 'd e kal di Amma bu Foncistan tarafrnda Hattl istiivanln ortasm da dahi v ilavet i Amran ve vila yeti Zene ve divan Habese karib §ehirler vardrr Bunlan dahi §iddeti hard an beni Adem sakin o'lrrra vu b iklim tarh etrnemisler Amma Viiz vrldan beru vila yeti Amran ve §ehri Zene mamur olrnus Insaallah mahallinde arzt beledi ve tul ( i ) neharile tahrir ideriz Amma bikavli Bukrat ve Sokrat iklimi evvelin vasati bu ubur etdigimiz Berberistan vilavetidir Arz! 16 derece 37 dakika olub atveli neharr 13 saat idi Bu ve bu iklimi evvelin tuli sarkdan garba bin iki viiz elli fersah verdir Ve arzr viiz krrk fersahdir Ve bin pare sehirleri var dir Ellisi sevadi muazzarnlardrr EvveIa Cez:ire (i) Serendib ve Hindu ve San'ane ve Togar ve Habet ve Ferahabad ve Ahmedabad ve Divabad ve Dohten ve Cezirei Habesde Zevla ve ~ehri Mukdisu ve §ehri Zene ve Sudan ve Berberistan ve Magr ib ve Fes ve Ferangu§[3] ve Tanca ve Sebte bagazlnda karar bulur Verasi Bahri Okvurrusdur Ve bu iklimi evvelde bikavli Padra ve Kolon virrn i eebeli azim ki zirvesi eflake sercekmis daglarchr Ve otuz nehri az irn vardrr Ciimle nehirlerinden NiH Mubareki azirudir Ve iki iklimden giizer idiib iklimi sani ahirinde Dimvat ve Resid §ehirleri dibinde Sahri Ruma munsab olur vesselarn

Ziyaretgahl tahtl Foncistan §ehri Sennare Evvela m erarisanrnda [4] E§§eyh Isa ve E~~eyh Biliil ve
Kandan ve EJ§eyh Sitvan ve Haci Meliibe ve E§§eyh Ali
[1] YlldlZ (2)" niishasi (edimi) ,,(iradetJ) ,,(Meranku~) ,,(mezaristanmda)

Hael ve Hacr.

[3]" [4]"

900

EVLlvA CELEB!

idris ve E~~eyh Ferec ve Hazreti Asrrn ve Hazreti Ali Kerremiiddini Adn i ve E§~eyh Hadi ibni Kakan ve ciimle kakanlardtr Bir rnahalde medfunlardrr Amma kubbeleri olkadar miizevven degillerdi [1] Ancak Selef Melik Kakanlarrmrzdrr deyu ziyaret iderler Herbirin ziyaret etdfikce birer fatiha ile yad idub selamerle Ruma crkmarmza himmetlerin reca iderdim Hamdi Huda duamrz hayyizi kabulde vak i olub bu ~ehri Foncanda [2] kirk g~n meks idiib seksen iiI,; Ramazarn ~erifin temamen Melik Kakan ile zevku safa idiib bir uryan biirvan idi etmisdir kim esvab giysek kibar [3] oluruz Aklbet akal eksere tabidir deyu hakirde tebaiyyeten deli crplakdan id idiib hakire Melik canibinden idiyye bir kat beyaz suzeni lip aceler ve elli Hatavi biirme bog-asl ve elli Gecer ab [4] kutnu ve bir fagfurl bohurdan ve bir torva trrnak od ve bir giihlbdan ve iki Habese carive gonderdi Hakir dahi hedayay (1) getiren a.demin huzurunda memluklarrrmza ve bize Kal'ai Irsanda refik olan Dervis Seyyid Nimetullah ve Dilri~ Seyyid Carullah (a) birer gocer at ve birer hiiriic bezler ver iib gelen ademe bir bogea don gornlek verdigim gibi aklr gitdi Melik Kakana bela vi azirn olan iki fil ve bir at ve iki cift bogca al alav kamiys serail [5] ve iki tob sof ve bir donluk al Iondirine ve bitdeste ferh dirham [61 destarr ve ii~ zerduz mikreme Bunlarr hakir kendii ademlerim He Melike gonderiib ademlerimize be, kutnu birer boynuz rubat [7] verub sadman geldiler Anlarm akabince Melik hanernize geliib taarni bizde tenaviil etdi Zira Hudav ahamd olsun iki memlukumuz gayet iistadi kfimil a~bar [8] idi Her Ievlei Ramazanda bizden onar elvan taam geliib tenaviil etdiikee safa iderdi Ve tabbah gularularrma ihsan iderdi Ziyadesile borekden ve baklavadan ve tencerede pi~mi§ sogarrl» ~i§ kebabrridan haz iderdi Badettaam bir alay Habes tii ccar larr ve verriceri cibirtileri geliib Habese gitmege izin isteviib imdad ve refik asker taleb etdiler Alerre's deyiib bin ath ve bin' hicinli iki bin piyade eli harbeli ademler verdi Hemen hakir firsat ganimetdir deyiib izin isteyiib refik [sted ik Alerre's Biz sizinle refikrz Beni Misrr vezirine gotiir Kulu kurbam olavrm Ve senin vanm .. dan bir an miinfek olmavrm Zira seninle gayetiilgaye hiisnii iilfet etdik
[1] YlldlZ niishasr (degillerdir) [2] (F oncistanda) " " [3] ., (kebab) [4] (Gociirat) " " (sera vii) [5] " " [6] ,. ,. (F erhad hani]

Pl

[8]

" "

"

(zubat)
(asbaz]

"

SEYlHATNAMEst

901

Allah senden r azr ola Hiisrrii hulkun ve halk[ 1] kelarnm bizi size a~lk etdi Insaallab bu askeri u~ gun ahkoruz Andan siz inle vilavetirrriain ibretniima olan yerlerin kest (ii) giizar iderek sizi gonderegideriz deyu vaade evledi Ertesi giin rah h edavalarr viir iidii Evvela yirmi deve viik ii arpa ve dan He miilemma beksamar misilli pekce pi~mi§ ckrnek ve elli sindvan zerigi rmzrak ve fil kalkam ve virrni ~ift fil di§i ve on ~ift gergerdan sahasr ve bir izar keler derisi ve bid iaar alaca misk kedisi derisi ve on krz ve on oglan habesi ellerinde birer kutu He geldiler Her kutuda amber ve misk ve seylan ve ak ivk ve zeberced ve kallemisk ve panzehir ve ayniissemek makulesi taslar He m alamal ve bir tavu si naka getirdiler kim guya bir hud idi Lah rm ~ahml verinde guya burakr refref idi Ve tahtr h iiku m etin de olan ktM' hak imledne riisumlar verdi Bu kadar ihsanlarr alub kabul etdik Insaallah Mrsrr veziri efendimiz iciin dahi hedayalar hazrr ideriz deyu hedavaIan getiren bas ademine bir alaca sam abasi ve bir sank ve bir bog~e don gomlek ve gavri adelnlerine on k isive varmca birer mikreme verdik Safa etdiler Ertesi giin pasanrn hedayalan geldi Yiiz tavusi hicini miizevven iizre eUi siyah mcmlfrk ve ellisi sivah cerde pakize krzlar ve eUi cleve yiikii defterile fil disleri ve gergerdan boynuzlan ve iki viiz fil k alkarn ve bin cift ka rgr ve viiz kaplan postu ve yiiz ~ift bebr postu ve bir yiik keler derisi ve be§ v iik misk kedisi postu vc on viik abnu§ ve on viik sindvan agacl ve iki viik tibr ve bir denk zubat ve bit denk zimran ve bir kutu misk ve altrms aded sername anber ve bir kutu hanneban bir gune sivah nebatatdrr Ademin drmajhn ra vib asr muattar ider Ve bir kutuvi kebir karcidan Bu dahi bir ot kokii diir Ravihasi bencfseden rniiessir dir Ve bir kutu sakankuru berri ve bir kutu diihni sekseban ve bir kokka diihni kibrit ve aln kutuyi kebir kakule (i) sagir veriib bu ciimlc makbuzumuz olub nameler icinde tahrir olundu Ve ertesi giin pasa kerb iidasma ve kapucrlar ketlriidasma ve hazinedart ve m iih iir dara ve §eyhiilaziz Bekri zade hazretlerine dahi mezkururiun hedayalan Anlart melik bir ade~ mine teslim etdi Hakir tavabtatlarrrruz ile mesveret idiib bu kadar bars sakilin ruzmerre yiikledi.ib indiriib bindirmesi [2] ve bize pavbend olmasin miilahaza idiib rnel ik He rniij avere dahi idiib anlar dahi Eger murad iderseniz bu ciimle korsuz
(hak) [bindirmesin]

hedayalan varrnca emn anlar

bizim vilayetirniz ernan gemivle vine her

gemilerine Anda menzilde

kovalim Ta Sellal vilavetirie
ga vri gemilere
[1] Yrldiz [2]»

uzre varrr lar

Siz karadan

niishasi

»

902

EVLly A CELEB!

gorii~iirsiiz Ve siz ve [1] biz mu'temed ademlerimiz kovalim deyu bu r e'vi tedbiri ahsen goriib ertesi iki viiz pare Nil gemileri geliib ciirrrle memalikleri ve gayri yiikleri gemilere mek Glat mesrubarlarr ile ademleri doldurub miitevekkil [2] alallah deviib kal'ai ibrimde bize m untazrr olrnajia gitdiler Ve pasava ve hakire verilen hedaya cemeller ve heccanlart dahi ciirnlesi melik ademleri He ve bizim tarafrrmzdan ii~ Berberi ademlerimiz He birden bir gun muhaddem gidiib gotiirmede giranbeha ve hafifiilbar olan esvalar-r varnrmsda alikovub elli u~ adem He melik vanrnda kaldrk Ertesi gun seksen bin atlt on bin heccanlt askeri derya misal He bizzat melik bizi alatarikussavdi veni. kar Foncistandan cikdik

Elfeliissani ve Seb'in
Bin seksen" ii~ RamazanUlmubarek idinin he§inci gun tahb Foncistan olan §ehri Sennareden bizzat melik He viliiyeti Remletiilhamal §ehrini seyr(fi) ternasa : iderek gordUgiimiiz ucubei dehrden ibret niimalarl beyan ider
Evvela ciimle Habes karbam halkrna haber olub anlarrn cibirti kavmleri tiifenkler atarak giilbank cekerek nice bin zikrvmet metalarr deve ve filler iizre tahmil olunub bizim (ala) alavlarrrmzdan mukaddem anlar yirmi bin asker ile alay idilb §ehirden ~lkub canibi ~imale gitdiler Bed tarafda melik dahi askeri bipavan He filler iizre kusii kakanbanlart dogerek mikrefe ve geberkelerin dogerek Sennare §eh. rinden ~lkub vine Nil kenarrnca cenub tarafma azimet olundu Hakir melikden siial etdim ki Sultarum Bizim Rum tarafr yolu §imal canibinedir Biz hod vine cenub tarafrna gideriz Ne hikmetdir didim Bizim Sudan vilavetinin mamur abadan ver ler i ve vacibiisseyr ares mutalsamati garineleri [3] bu taraf lardadrr Anrn iciin bu canibe gideriz Ve Foncistandan icre cenuba on merhale yer gidiib vilaverler-irniz dahi sevretmis 01 deviib kat"r menazH iderek dokuz saatde

Binayi Kadim Kal'ai Apsuka
Zeman I evvelde §ehri azim imis Asart esaslari rriirnava ndrr Amma kal'ast NiLin garb canibinde sindyan ve pelasanta ve sac agaclndan dolmadir hrtrm [4] kal'ai kavidir Cirrni ii~ bin adrmdir Ve sekli mu-

111
[2] [3]

YIldlZ
»

niishasi

» »
»

(size) (miitevekkilen)

..

(garibeleri)
(dolma rihtim]

[4J

:>

..
SEYAHATNAlUESl

903

rabbadan rulanice vaki olrrrusdur Bu kal'anrn eenbinde sahili Nilin bir cemeuzar yerinde hayme ve hargah lar ile meks olundu Ve olgii n melik divamnda seyr(ii) ternasa etdijiimiz acavibatr rbevan ider

Evaafr ibret niimayi acibe
Evvela melik hakiri haymesine davet idiib Hind seyirleri [1] iizre meks etdik Ani gordiik Mevdaru muhabbete nice bilk [2] adem cern olub serapesde orriirrde kat enderkat ademler zanu bezanu olub oturdular Ve ortada bir mevdam azim kaldi Ani gorduk ibtida on aded hanende ve sazendeler gfrriagfm sazlan ile melik seraperdesi orriiride leheci ruahsusalarr ile rehavi fasrllarr idiih hengame dayirelerine velvele veriib altr aded rakkas gularnaru mahl taban bid esmeriillevn Hindi pece biri kakiilleri per isan Frenk pece biri ahrneriilvech Sudani pece bid bir perizade Bu dort aded ademi zad zerduz orrltik ler ile huzuru melikde cer h urub ovle cevelan raks etdiler kim gfiva cerh i felek gibi deveran idiib gunagun lUubdebazhklar ve diIniivazhklar evlediler Amma ellerinde Arab ve Aeem ve Rum tarzr ~alparlarI[3] yok idi Fil di§inden kagld gihi inee inee bicmisler Bes on danesi bir verde kmn ab ile bagh calpare verin e anlar He ellerinde srkirdadub raks iderler kim makduru beser degildir Hasrh kelam ciimle evza'Iarrn bir bir tahrir etsek tatvi'li kelam olur Anlar fasrllarrn ternam idince karsudan bir arrk kara kuru kadidi mahz adem zahir olub pabiirehne ve serbiirehne Amma vine sivah deriden avret veririe bir kisbet givmis ovle daracik kelbeden ile vaprjrlruaz vadest kernig ine benzer bir kadid ciistii ~alak ve rinde Amma ayyarhk alarneti yiiziinden pehlivanhk kelamlarr soriindcn sadrr olub hir gu ne ref tar iderek mevdaru ma'rekive geldi kim guva ayaih altmda karrnca vardrr Hemen ki huzuru melike geldikde Ya Hay deviib havava pertab urub bes adem kaddi guva tayeran idiib zemine indikde adabl pehlivan var i m elike varub zemin pus idiib melike ve hakire havh dua etdi Ve geri geri gidiib karar idiib etdi Ya sultam Sudan Divarr Hittdistandan diyan Portakala geldim Andan hamdi ram ram olsun kim rnubarek cemalin gordiim Amma garibiiddivarrm Ve hal a uryan piiryan ve giryan nalintm Hila §imdi vakti seherdir Gayet ii§iidiim Su meyanda bir azim ares vaksrnlar Def'i sita idiib rsrnavim deyu reca idince meger
[I] YlldlZ niishasi
[ser irlerj ] (bin) (o;alpareleri)

[21 [3]

»
»

»

»

904

EVLIYA

<::EI~EBI

h azrr im is Derhal on fil viikti santa ve sac agaclarln daglar gibi odun Ylgub ares idiib derakab ate~i Nemrud vari alev ber alev olub ~era~ r eler i evce peyveste olunca mezkur kadid herif atej kenannda meks idlib kesbi hararet h asrl idilb derhal yerinden pertab etdi Ve meIik huzuruna geliib Ya sultan tl:::J~ .j~->';{' Hak ber ekat versin Ates ile ismdrm Amrn a karrum acdrr 5u mahalle bir serniz deve getiriib bogazlaslnlar Bu atesde kebab idiib huzurunda bir devevi tenaviil deyu [1] idevim deyu davavi merd. etdi Derakab melik ademleri bir sernin ve cesim cemel getirdiler kim gu va dabbetiilarz idi Derhal ares kenarmda iki verden bogaziIyub cereyan iden kanrn pehlivan ciimle riu~ etdi Ve derakab devenin cildin soyub deveyi pare pare idiib cildi iizre lahrnin baska ve uzuvlann ve kelle ve pacasm baska ve §irdeni ve baJ!;lrsagl ve viiregi ve cigeri ve sikenbesin baska ve batnrnda olan miizahrefattn baska Ylgddar Ve devei bogazhvan zebbahlar alarkrva gitdiler Hemen kadid adem melik huzuruna geliib Destur ya sultan deviib deveden bir parca lahmi semin kesiib arese blragub pi§irmege basladi Arnma pare pare pisince k ararr kalmayub derhal deve etin ceke ceke vernege bashvub anl vahidde deve etinden bir pare lahmi zaid kalrnadr Andan ciger ve viiregine miibaser et etdi Ve andan kemiklerini baltalar He krrub kiitiir k iit iir cigneyiib tenaviil iderdi Hemen agzlna koyunca hirenc ve biiria loru kusu gibi vutardr Melikin bazr ademleri cemelin kelle ve pacalarrn krrub herife verdiler Deran anlart dahi har gecirdi Ve bajitraakl arr ve iskenbesine baslrvub arrlari dahi pir pak etdi Ancak iskenberrin miizahrefatt k aldr Derakab ana dahi m iibaseret idiib havh necaset yedi Amrna melik teeddiib idiib men etdi Andan herif kalkub ref tar giiftar idiib sima iderken Vay karrn m Yay karrnrn diyerek melik varrm a geliib Ya sultan karru m dovrn adr Ve <;iy et k arrnrnr aglrt:dl Bu ates senin malmdir izni §crifin olursa andan dahi yiveyiITl He lal eylen deyu reca ediib b ellfil hk diledikde melik tebessiim idiib Helal olsun istersen ye lstersen cah ivrn gibi icinde van didi Hemen ares kenanna gehib belindeki kisbetin crkarub kendtivi hiisnii ihtiya .. rile 01 ate§i Nemrud icine Bismillah deviib ate§in bir kosesinden giriib alev piir [2] alev evce peyveste olmus ate§i hftr icinde olkadar sima ve luubdebaaliklar ve karsazlrkhar evleviib defn[3) sevartbinden ve kas ve kirpiginden bir ~ey kalrnavub ta vasati narda oturub vasla vasla ak rvkr yemeni misal ate~ pareleri bibak yer idi Amma hakir hay~ retde kalub irrr'arn nazar He nazar ider dirn 01 nan elim icinde oturub
[1] Fazla [2] Y.IdlZ nuslias. (ber) [3]» » [diheni]

SEYAHATNAl\IESl
l:.:..II~i-(~ ....1.:.)1

905

deyiib 01 hfir vilavetde nar yerken iki ellerin gahice iki bagalleri yani koltuklan altrna siiriib andan yuzune ve gozune ve cemii uzvuna siirerdi Ve 01 mahalde kendii viicudundan ban dart [1] siyah alev zahir olurdu Badehu atesden tasra cik ub melik huzurunda zemin pus eyledikde arka m iistajirak ol mus Bu hal iizre hakir saat dutdum Bir saatde bir devei ve bukadar ate§i Nemrudu tenaviil idi.ib endami iislubu ke1evvel rakik ve nahif ve zaif yani sahib sikem olrnamrs Akhm perisan olub dembeste ve hayran kaldim Andan pehlivan alameleirin as icre dal kiri[2] olub mevdaru ma'rekede baki kalan ares iizre sepe sepe isedik im ciirnle ternasacrvan sevli sidige gark ola yazub alarkiva karar etdiler Derhal peh livaru sabih hal ehli mal zehana geliib Ev melik Omriin mezid ve diismcnin yezid olsun Ve rikabrnda kelleleri pedcal [3] olsun Bana bir at ve bes deve viik ii fildisi ve kakulei kebir ve bes memllikii sagir ihsan evl e Yohsa §imdi bu ~ehri Apsukai sidigim sevl in e gark iderim didi.ikde melik recasm r kabul idi.ib vezirine tenbih evlcviib vezir dahi Alerresii velayn devince gayri sev isternez oidu Ve pehlivana mevdanda buubdebazhkIar iderek bardahlart def ve dayire kudiimler turralar He darblar ucur-Iar dr Ve sidik iIe soncn ares iizre on .fili menkiirusu harrrli teabh odun getiirub narr taze1eyiih nur etdiler Bu mabeynde pehlivan melik huzuruna varub itdi Ev hasihi.innesib evladi Nuh nebi alevb isselam Yed igim ate§ vuregim vakdr Ve ciim le halk bana bakdr kim ate§in buhan dibirnden crkdr Viicuduma gayet hararet miistevli oidu Sehidanl desti Kerb ela ervahlart sad ola Bana NiH Mubarekeden on tulum su getirsinler didiikde der an getirdiler i~mege m iibaseret etmeden hemen derya misal sevrancrlar bir cesim ve sem in adem geIiib fervad iderek tulumlar ile sularr alub kahz cvledi

Diger ve minelaci be ve garibe
Hemen herifi semin melik huzuruna varu h Ev su ltam Sudan Adalet evle Bu on tulum Nil suyunun besin ana ve besin bana ver kim yedi giindiir saim ve yedi gicedir kaim bir katra su icmcdim deyu yemin erdi Perhiz rivaaan bu mertebeye getirdim didiikde melik Ev imdi sana birsev getirsinler if tar idiib sana bu sudan bes tulum vereyim didiikde 01 et yiven ile bu yeni gelen aderl1. meydana [4] ma'rekede melik huzurunda cenk cidale agaze idiih birbirlerine ovle
[1] YlldlZ nu'shasl (dudii)
[2]»
» (

diraz )

[3])} [4]»

»
»

[perical}

[rneydam]

906

EvLlYA

CELEB!

kim ikisinin dahi endamlarmdan kan cereyan itdi 01 et yiyen kara ve kadidi mahz kant olkadar cikmadr Amma bu yeni gelen adem serniz olrnagile kam ve cam cikavazdi Amma ikisi de ~apiik birbirlerin katIe azimet etdiler Melik bu hali gorub mabevnlerine piirsilah ademler giriib avrrdrlar Andan melik beser tulum su verrnegi hiikmetdi Amma sonra gelen adem Arnan padisahrm Benim hararet ate§im cokdur Bu on tulum su sondiirmez Gor atesirnin niirnunesin dcviib bir kerre bir na're idiib mevdam muhabbetdc iki ellerin beline koyub mevlevi vat sima iclerek agZlndan n irn saat atcsler alev per [1] alev olub crkar Parca par ca §erareler ternasacrvarun iizerine nisar olunur Isre ya melik Benim yedi giin saim olmamda bukadar ate§ pevda etdim Arun iciiri on tulumu ana hiikmeylen didi Derhal bu ad [2] ma'kuldiir deyu ibtidadan deve eti viviib ate§ viven pehlivana Sen dahi arzr marifet evle didiler Derhal pehlivan 01 rnevdaru muhabbetde iki ellerin basr iizre koyub gfirragfi n lfiubedbazhk iderek sima idiib ciimle yediigi deve etlerin krzrl karilarr ile agZlndan par ca parca ~lkarub halk online baska baska Ylgardl Ve melik huzuruna geliih and a dahi virmi vasla lahrm cemel kay etdi Ve mabeynde bir kac kcrre ate§ dahi kay etdi Amma cok cikaram ad 1 Hatta hakirin bir gu larm kendi elite pe hlivamn agZlndan bir parca deve eti crkardr Amma ate§ cok cikmadi Bu et yiyen herifin bu gfirie marifetin obiir ate§ kusan hedf goriib Ya su [tarn Fonc Benim ate§im mi galib yohsa anrn et kusmasi hareketi mi galibdir devu feryad idince melik Kakan ve ciirnl e huzzar ternasacrvan kar ahacrvan Su ate§ kusan gerekdir deyu reca etdiler Melik dahi ovle hiikmetcli Ve ate§ kusan on kirba suyu alub kabz idiib mukaddema bogaelanan devenin iisriiharilarrndan ve postundan ve rniizah refatrrrdan bakavavi ciimle necsile bile tenaviil idi.ib bes krrba suyu beklemeden bila cur'a nu§ etdi Et kusan pehlivan evvel feryad idiib Bire 01 ate§i kusdu Harareti teskin oldu Amma benim hararetim cleve eti kusmak ile teskin olrmvub ate§ h arar eri bende bakidir didiikde Ya sen de ate~ini kay etsene didiler Pe hfivarn evvel ider ibtida geliib su iciin benimle cenk iderken viicuduma bilmern ne siirdii ve ne efsun etdi Arun iciin ate§i crkaramadrm didi Ve bana krvman Helak olurum deyu feryad figanlar id iib asudehal bit kosede miiteellim olub sogiib oturdu Ve bit kimesne haline merhamet idfib bir katra su vermediler Beri tarafda sonra gelen pehlivan evve1ki peh l'ivan m karsusuria vatub sultanln ihsan etdigi bes tulum suyu arkasr iizre vatub
[1] Yddlz niishasi [2]» (ber)
(rey)

fil siki ~ekdiler

SEYAHATNAlIIESt

907

agzlna dokdii ler Ciimlesin nus idiib bir kerre yerinden kalkub aksirdr ve oksiirdii Elh am dii li'llah Hararetim heruiz teskin oldu deyu eski pehlivana ragmen gozii oniinde reftar iderdi Badehu melik huzuruna geliib Ya sultan Adalet evle Evvelki pehlivana dahi bes rulu m su ihsan evle ki 01 dahi def'i atsan etsin deyu reca eyledigind~ musahibler taraf taraf Ma'kuldiir deyu ~1:" J. .ll.1 dir ibtida suvu 01 istedi deyu anlar dahi reca etdiler Derakab bes tulum SU)'U evvelki pe h livana getirdiler kim eleminden ve hararet ate~inden durdu gu verde can teslim idiib kab kara vanrnis Evvel dahi kara kuru arrk zaif adem idi Derhal bu ahval melike pur meal He pehlivant evvel merhum olmus didiler Melik hakire nazar idiib miiteellirn kiinan oldu Ve sefahet [1] idiib su virmed igimden he lak oidu N ekadar deve eti \'e nekadar ate~ yedi Hakka ki pehIivan idi deyu keridiive h avh levm itdi Hakir tesellii hatir verrnek icii n Oyle olur padisahrm Bunlar can pazar-lardrr [2] Canlarile oynarlar Masumlar §i§ebazhk iderken krrarlar Bu dahi anm nbkidrr didirn Tiz obor pe hlivam ~aglfln Zevk §evka miiteallik bazr ibret n.iim a sakalar itsin didi Pehlivan mevdaru hengameye geliib "~P\ya sultan Ben sag olavrm 01 bir ate§ perest benganl mel'un idi Cirrnle marifet izhar etdiii"H sihir He idi Amma hamdi Huda ben elmalikiyyiil mezheb [3] bir dindar Ebiizzeheb n am kulunum Cemii arzi marifet izhar itdigim rivazat ve perhiz mucahede iledir didi Melik itdi Amma 01 send en pehlivan idi Korkarrm hased babmdan ani helak etdin didiikde Ya sultan Eger ana ziyade muhabbetin var ise ban a ihsan evle Ben aru huzurunda diri kilam deyu azim davavi merd etdi Melik dahi yiiz deve virrnejie taahhfid etdi

Ve minel mudhiketiil acibe
Evvela bu pelrhvaru sani melikden bir yiii~ri.ik at alub mer hum pehlivarun n'a~l van m a varub atrn kuvr-ug'un a bir cebli [4] metin baghyub hablin bir ucun merb um peb livarirn bojiazma bagityub kendiisi ata siivar olub fakir an [5] olkadar taziyaneler ur drk irn at earn acrsmdan ve kuvrujiu derdinden bu sahra i~re segirdikce ku vrugundaki peb livanr garibin lesi doganci paftarasi gibi pur piiser [6] olub
[1] Yrldrz niishasi (;;efaat) [2]» [3]» »(canbazanlardlr)
»

[4]» [5])} [6],.

(malikiyyiil mezheb) »(habli) »(ata) » (pur piisur]

903

EVLtYA

c;ELEBt

ve har ha§ak icre evkfir olub bazr verden derileri viizifiib krzrl krzr] etleri dhir o ld u Bu meydanda siir iive siir iive merhurnun na'sm mclik huzuruna getir iib kodu Derhal melik Hay mel'un takk rvk bu fakire senin [1] hasrm kavi irnissink im bu fakirin la§esine boyle hakaret etdin Bire mel'un Nice diri etsen gerek At ayaglnda paymali rimal oldu deyu vafir itab etdi Hemen pehlivan Arnan va sultan Arnan sabr evle bir an deyub melik huzurunda dal zeker miizekker olub rnevvrtrn iizerine agzma ve cemii endaruma olkadar tcselsiil eyledikim 01 mevdam sidik se vl i sevlab etdi Ve bir ademe Iesiri agZln acdir ub 01 nu§ etdiigi bes tu lum suyu zekerinden rner humun agZlna isedikce lesin karru tulum giJ::.i ~i§iib merhumun karrn kurkur otmege basladr Derhal peh livaru sani Sultarum Gord'iin mii Benim sidigim bu ate§ pereste hayat viriib karru giiclemege basladr deyu bazr letaif'ler sovledi Sultan Bilmem gayrisin Bu fakiri da vavi merd etd ijiin iizre diri evle Yohsa seni katl iderim didiik· de Alerre'sii vel'ayn dcst ber dayire deyiib yardaklarl def ve kudiirne velvele viriib vine pehlivan melik huzuruna gcliib Ya sultan bu ate§ per estd ir Atc§i pek sever Bu rnevdaru muhabbetdeki ate§e on fil yiikii odun getirsinler didiikde derakab dajilar gibi santa ve sindvan aga<;larm evvelk i ate§ iizre brragub alev ber alev ate§i Nemrud evce peyveste oldu Bu atc§ kenar mda merhum olan p eh livarrrn agzlna isedigi sidikle karru camus sikemi gibi olrnusdu Ve viicudu epri [2] kaglz gibi rerigfirenk alaca alaca ahmer ve asfer ebvaz olub mficellfi olrnu sdu Ve mukaddema su i<;iin cenk etdiklerinde zahmhorde olan viicudunun krrrnrzr k rr-m izr karrlari durur idi Ve at kuvrujiunda pavmal oldujiu zahmleri pare pare dururdu Elhasrl bu hal iizre bu mevvit rncvdarn muhabbetde kalub pehlivan gayri Iuubclebaelrklnra mukavycd oldukda melik ibram idiib Bu mevtay (1) bir hal eyle Yohsa §imdi sen biliirsiin deyu ibram ilhah idince pehlivan (On bir satlr

rimal

tiirab

bo§ blrakdml§)
ve avakBu d a-

Ve ii<; zeberdest insan ile merhum peh livarun ellerinden larrndan vapisub bi>yJe terenniim iderlerdi Beyiti iite§perest
...~ • .r•... ;~ .:;!j r;_J"

Mi.ikerrerdir

r» Jl~... ..j J miikerrer

tl)

I"i.) 1")

('I) ("I; ("I)

hi miikerrerdir Bu gfm e teganni ile pch livan m lesin ellerinden ve avaklarrndan sallaya sallaya ate§i Nemrudun ta ayniilfiiline atdrk larr saat cavrr ~aylC ve catrr ~atlr yanmaga basladr Ve agzmdan .burunundan ciirrrle sidik

!1]
[2]»

Yrldiz

niishas:
»

(sen)

(ebri)

SEYAHATNAMESI

,

909

fevvare misal cikub ate§ iere neft ve katran gibi varrar dr Ve gunagun alevler evce pevveste olub bed rayiha ciimle rernasacivam mebhut sermest etdi Bu mahalde sultana haber etdiler kiln pe hlivaruri h u ddamlarrna firar idivor deyince Bire dutun deyu ii~ huddamrn ve peh .. Iivanm kendin' kayd bend ile sultan huzuruna getiriib Bire kafir Sen davayi merd idiib bu peb Iivaru did iderim deyu taahhiid etdin Badehu ate§perestdir deyu ate~e atdm Hala cavrr ca vrr vanmadadir Or ~u kcifirin boynun derken h emen eel lad dal tHh Behzadt bidad olub tigl grlafmclan cikar uh kellei pehlivan budur derken hem.en pehlivan ve terceman celladr bidad ile melik huzur undan pertab idi.ib iicer huddamile ate~i Nemrud icine gir iib ram ram clerken sima idiib ate§i paymal iderken hemen an merhum olan pehlivan dahi ya ram ram deyiib ayag iizerine kalkub iki pehlivan terceman birbirlerine koc kucak olub sima iderek tasr a cikub mel ik huzuruncla zern in bus etdiler Ak lrm pecisan olub dembeste ve mebh ut valih hayran olub k alrnrsrm Arnrna pehlivanlar dest pus etrn ege geldiklerinde viicud'larrna ciimle vag siir iinmiis idi Yohsa kendi yaglarl nu yohsa ark larr rnr idi Hakka ki mucize mertebe peb livanlrkdir Badeh u sultan bunlara viizer cleve ve viiz er koyun ve viiz sIglr ve viiz geci ve a ltrm s heser aded fil disler i ve iicer Hebesi koleler viriib sultana dua etdiler k i tahrir olundu

Duayi Hindi 0~ f'~QJ~ i.) I.S~_,\ v~~ ~,/'
J~.

SY. r.:__( ~ .
I.f·r\'

J~

r.)'L~I .J' jL'l; j\;

.0-~~ J.) J ) r: »:..~ l L;.~ .Y.lk J -'~ lb lk J _,J:, 11 0yo ~.;J5 .5::> Lu .y .;;~.::S'~ tic C~ U'" .:..-.-J~ ~~~ ~~~~($\ ~j~ Jd~ Ql~':JI~\)~\ is)'~ ~),~
~;.. w\-'j
I..S J Y

':J ~

J~

.:,._, j"

~j -\~ ~ l"::'~!:

:".-4 ~ Y"

IJ~.J.J";",

0 L.:: J ~

0J~ )Uj

lSI ~~ )lJj lSI .:..-.- ~ '7":'~ J

~~ ~~ lSI

~~

J:'\'; '\-~\

deyiib bu duadan sonra zernin bus idiib gitdiler Hakirin taacciib ettH~ine sultan haz idlib Dahi ne seyre ve ne ibret niimalar seyr idersem gerekdir kim herbiri vacibiisseyrdir didiler Ey imdi ihvaru vefa Huda alimusslrn velhafivvardrr Krrk iki senedir on sekiz padisahlrk memleketi ibret gozile nazzareye alub kesr giizar iderek ternasa etdim . Nice bin sihri miibin mertebesinde lUudbdebazhklar gordtim Amma bu mertebe sinembay sinayve[ 1] hadisi ve Fisagorsi gormeditn Ve bu
[1] Yildiz niishasi
(simyayr sinay]

910

EV!JYA
--

CELEBt

Foncistan ve Donkolistan diyarlannda nice ibret nurnavi icaz sevler gordiim Amma kilki cevahir zebamm kale getirsem tatvili kelfim olub krraat idene tasd i verir 01 ecilden tahfifi k elam He iktifa etdik Ezin canib Bu temasalardan sonra rnelik ile bu Apsuka kal'asmdan kalkub giderek Nil kenarmda bir hendeki azime rast geldik Umku elH zira idi Meger T'ufaru Nuhdan evvel NiH Mubarek bundan eereyan idiih garb canibde Bahri Okyunusa munsab olurrnus Tufandan sonra Seyfi Ziilyezen yedi Ijelalat kavalarm kesiib Nili Misrra akrdub bu hendek vabis kalrnisdrr Ani ubur idiib on ikinci saatde

Beledi Ebu Temir
Bir §ehri aairnclir Kalasr olm.amak ile beled tabir olunur Amma etrafmda vine hasebden kal'a misal cevirrnisler-dir Ve b en degi vardir Bu divarda ihtida hendek bu §ehirde gordiik Bu dahi Nilin eanibi 'garbmda iki bin m ikdarr calasdan ve karmsdan toprak ortiilii evlerdir KIrk elli mikdan diikkaularr ve bir miisafirhanesi ve aln k ahve hanesi ve on aded boz (a) hanesi vardir Ve yedi camii to pdarrdrr Kavmi malikilerdir Bunda mcIike nekadar hedeya getirdiler ise eiimle hakire ihsan etdi Andan vine Nil kenarmca vine eanibi cen uba nice nice fibfidan kuralar ubur iderek on saatde

Bu Sudad [1] sultamnrn bir Kan veziri bunda hiikiim h iikfimat ider Yiiz bin askere iki hin file ve vbes kerre yiiz bin reavava ve hilahisab ha vvanata malikdir Ecnasi mahllikat ile sultana kar§u cikdr kim J.~ lEJ)l.i. .:,L'C, ... dir Amma ne gone beni Ademler balk etmisdir kim (Misra)
L..~-~~
1

Bu vezir istikbalc cikdrkda iki fiIi az.im getirdi kim biri sud bevaz idi Bin vasrridadtr dirlerdi Yirmi kademe rter du ba n kemend ile crkrlrr filler idi 01 mertebe fit dahi gorrnemis idim Ve fil bunlara ovl e enis ve munis gamgiisar kim bir nan pare icii n kelb gibi ade. min akahince gezer Gayet iins iilfet irm islerd ir Ve Rumdaki filler kadar ekul degillerdir Ancak kesbi havadan cesim ve semindir Beni Ademe gayet ma'§ukdur Hatta Itsan kal'asmda refik ola (n) Dervis
[1] Yildiz niishasi
»

(Sudan)
( U. )

[2]

»

SEYAHATNA~lESl

911

Nimetullahln gerger dam filled gordi.ikce hi.icum id iib Der vis Ninletullah giic ile zabt iderdi Ve filler gerger daru gordiikde cihan basma dar olub hortumun berhava idiib gahice zeminden har ha§ak alub havaya prisk iir iib sah'il ururdu Guva bir bakire krz sadasi gibi hazin savtr vardir Ve herbir fiIin arkasrrida krrk ar mahbub Baganski memlUkleri siivar olub melike o vle h edava gelrnisdi Andan kalkub vine Nil kenarmca cenuba yedi saatde

Menzili kal'ai Boruste ~ehri Iberistan
Bu §ehre ala vi az irn He dahil oldukda taraf taraf kusii kakaniler ve geberge ve mikrefeler calrnub her sukda adenl dervast istikbale t;lkub sivah cerde nisvanlart dekkelerden -=...llj sadasi ile sehri velveleye virirlerdi Ve ciimle halkr melike nazar itmeviib Aya bu beyaz civ ademler nedir deyu taacciib idi.ib siibhanallah dirIerdi Barrlarr biz i goruo firar iderlerdi Bu kal'a dahi topdandir Ve alrr camii ve bir mirkdarr kamrsdan ve tobdan evleri var Cabeca calasdan dirkkfirrlarr ve bozahaneleri vat Foncistana tabi alti kerre viiz bin zengi ve esmeri.illevn kavmdir Lisanlarr ciimle arabidir [1] kim boyle kelimat iderler

Lis am iberi
Birden ona varrnca boyle ku 6 ca 7 ci 8 cu 9 ce 10 addederler
j a 1 Jl 2 ju 3 k<i 4 ki 5

Siiri hazreti Kaffah aleyhisselam
BaZI elfazr diirerbarlarr Iisaru farsi iizr e bulunrnusdur . t5~)j IS)~J. jlj ~~!J I",j LHiJj Terceme Sen bu cihana gelmeden m ader-i rahme gir mcden ~;Jj J) ":'j_,.:. ":'I.!..; • ,;~~..J f: ri!jl:,,"" Terceme Ar§ ve Kiirs olunmadan. oldu nasib vazdi kalem ~ jJJJj .::.j•.;..::.l.!.! . L ;_,> j~ ..) J_,j rl... Terceme Ham babasi Nuh Tufam. emrile kl vam et idi l.;'oj ~ r)j J..\. . I).J ":;j jl jJ..J Terceme Her can h alas olub. iman getirenler cok oldu . I; ..r~J I~.J J).A l::..J j)(' ~J j~; Tercerne Nuh' peygambere beli diven, kurtuldular kart uldular Bu ebvatlar tercemeleri He miifteiliin miifteili.in vezni iizre buIurrrrrusd ur Bundan malum oldukim ilmi ar uz ilmi farsi kadim imis Lisam Dehlevi: dahi bu iberi Iisanrna karibdir

r.

[1] YlldlZ niishasr (Iberidir)

912

EVLIYA

CELEB!

Makale
<l\llj~~ -"_

J~ i~":I<I,.k J~c(.~ l-_J '.~
_" ..... \'

d£ _

<till l....... UIJ)-J I..:>
4.~U)-J

JL
~ (i

~~~1

y:-Ai '" J~

~ \;'J <\>; i)\-lI~l.c r-~IJ.I

._;,~

J

JI.r "UI,_1_:7:J_ •

,,J1j ~~_)l.QJ~~~~ Jlsi

Bu Ayeti serif Iisam iberi iizr e Farsi . it i ~_ ~I_:,:~ 01;~~:- ~I..;_ ...:...:.... j.\ elfazlar ile Hazreti ibrahiIne nazi! olrnusdur imdi kelarru farsi ve Parsi ve gazi kelfimi Hak drr Cennetde Iisam arabivve ve lisaru farsi tekelliim oluna dirrris m iifessir in ler vardir Ji' 0.>.;,1.'1;\ ;;s>. .:.,.\'~ ... r){_lI .. .lc Ji! ~~~/6' buvurrnuslardrr Ve Iisam iberi arabi demekdir Kitabetde hurufIan beraberdir Ve IMzl ibed vasrrn nakl idince arabi olur Amma lisa,nl arabi vazrh lisandir Ve fesahat ve belagatlidir Amma farsi ~irin ve zarafetli Iisam latifdir Hatta ;'_l~ ~\-ll\ --,:!cJ ~. \~; S;'iIJ ;;;\} o.s"'~.JlJ"" L.; ~..Jall dernisler Ve bu divarr Foncistanda nice elsinei muhtelife1er vardrr Amma malumumuz olarilarr tahrir evledik Aroma bu Iisaru nazif ile Boruste sehri kavmi tekelliim etdiklerinde adem hayran k alrr Zira gayet muglak ~indaz [1] Iisandrr .Amma birbirlerine her soz basrrida .s_)I~ljl yani Sultanlm deyu tazim He tekelliim iderler Bay ve gedaya bovledir Ekseriva halkr afitab perestlerdirler Melike harac virirlcr Amma gayet anka bczirganlarr vardrr Meta'Iarr ile NiHn ba~{tn) ubur idiib ore canibinde sahili Bahri Okyunusda Portakal sehirlerine va .. rub Firenk He beviii ~ira iderler Alrun guru~ alnuyub meta' alrrlar Bu kal'a(i) Borusda [2] iki gun mihman olub halk ile ziyade h iisn ii iilfet idiib bazr l Ggatler in tahrir eyledik Halim ve seHm h alfik adem .. leri var

Hikmeti Huda
ikinci gice vakti nrsfullevlde iki vrldrz bid §arkdan ve biri garb .. dan zahir olub bu lehr iizre niizul idiib muallak durub ikisi de dit .. rediler Bir havh ditreyiib ikisi birbirine ovle dokusdular kim zemin asman lerzelendi Ve bu iki vrldizdan nice kerre viiz vildizlar crkub Borusne §ehri iizre ve sahrava diisirb nebatan ihrak etdi Ve iki biiviik vrldizlar vine tulu etdiigi merkezlerine gitdiler Bir saatden vine bu sehr iizre gelub birbirlerile olkadar cenk idi.ib urusdrlar ve dokus .. dular kim §erarelerinden ciimle asker l1erre ugradtlar Zira ordu icinde at ve deve ve filler vrldrzl arm atesfesan larrndan ciimle hayvanat iir .. kiib dest hamun bizimdir deyu diimlerin hotas idi.ib parekende ve
[I J YlldlZ [2) » niishasi » [cependaz] (Borustde )

SEYAHATNAMESI

913
[1] karn il

oldular Hasrh bu settare alti saati nu .. cumi bu §ehr iizre cenk idiib haymelerimiz orriirrde devabat makulerind en hir §ey kalmivub ciimle halk azabullah nazil olub israt saat alfirnetler id ir deyu tazarru' ve nalisler etdiler Ta ki vakti safii [2] ki olub seher ytldtZI ki canibi sarkdan lern'a urdu Mezkfir kevakiblerin biri §arka ve bid garba gidiib gaib oldular 01 ecilden bir giin dahi meks idiib cemii havvnnarlarrrmz bir iki konak yerlerden getirirdik Neuaiibif.lah krvarnetden bir alamet rernasa idi Andan alessabah kalkub 'line Nil kenannca cenub serntirre mamur flbfidan nebatat g ivalrat lr nazik kal'a [3] alefi icre on saat ubur idiib
per isart kclam iki

Medhi Kal'ai Donkude
Ahali(i) vila yet zu'munca Asaf Bcrhiya hukema talimile bina oIunan sehr in biri dahi budur derler Amma hakka ki sehr i azirn ve kadim imis Aruma hala harab fihfidanda sakinlerdir Alti bin kargir hanelerdir Kal'usi canibi garbdadrr Ve bir azim kfirgir kubbeli camii var Ve eskvak i muhtasarr var Amma beni Adem der vasrdrr Hususa sultan geIir miilahazaslle cemii zagi ve dagi ve bagi ve hag! kavm bu sehr icre malamal idi Hakirui Rahmiiddin Kan dir Vezir melike yiiz bin asker ile istikbale cik ub firavan hedayalar getirdi Kavmi malikiy .. yiilmezheblerdir Amma 'kedi ve gergerdan ve hirnarr berr i ve toprakdan hasrl olur bir srcan.i ve maymun ve cevran ve slgln ve hargu§ yerier Ve daglarrnda karrnan derIer kestane lezzetinde ici cek irclekl] bir mevvadir ani yerier Ve hiz ve remte mevmuvesi [4] hurde bahk gibi bir meyvedir Alcak aga'.;larda biter Gayet leziz ve mukavvidir Amma e§kalde hemen bahk gibidir Kuvr ujiurrdart biter Agaclk [5] kat etsen bahk yaih gibi ravihali yaih crkar Basma bit ii sen ibran kavmi bu agac yaglndan basrna siiriiniib bitden hahls olur Ve ak diis( en) gaze vesme gibi ii~ giln cekseler krrk Yllltk akr mahvider Amma kesret iizre cckrnivc Gazi.in kuvvei basarrn gaib ider Hakir bir hokkasma malik old uk Hamdi Huda iksiri azimdir Ve bu divar halkrrnn ziraatleri ciimle darrdrr Bugday ve §air ve gut [6] ve ades ve keten ve hammuz ve ber sim olmaz Ve bu seb irde sultan bir ademi senksar idiib katl etdi Miiteehhil iken bir bakirenin bikrin izale etdigivciin
[1J Yrldrz niishasi » [2] »
[3] [4] »
»

»
»
»

, [5] [6]

»

"

»

(seyyare) (~afii) (haifa) (meyvesi (agacl) (ful) Evliya <;elebi; 10 58

914

EvLlYA

CELEBt

belinden zemine gomiib reem etdiler Bahil gibi tas da bulunmaz Hele ne hal ile kat! etdiler Bu ~ehirden kalkub vine cenuba Nil kenannca giderken nice bin ejdeha misal timsahlan temasa iderck gah rimal ve gah tiir ab ve cibal asar ak dokuzuncu saatde

Evsaf ve acayibi· garayibi Cebeli Sindasr Hazreti idris
Bu cebelin damenindeki sahra icre askeri derya misal ile meks olunub melik ile tahtelfutur tenaviil idlib bin mikdart adem ile at ve hicine siivar olub yii: mikdan dahi bennalar ve Ferhadi kazma ve kiillinkler alub bu meks etdigimiz sa hrarrm garbmda rrim saat baid evci semaya kad cekrrris bir k iih u biilendi ah rnergfm safi sengi had.yi ibret niimun bir m iicel la ve musavkal cebeli alidir Bu cebel in §arka rrazrr tarafrrrda bir magara kapusu var Aruma r ihtim ~eddadi bina sed. olunrnus Derakab sultan bu kava dibinde bir rasdan o vulrnu s menhar teknesi var yani kurban idecek havzdur Anda yedi deve ve ve.di koyun ve yedi ke~i ve yedi horos ve yedi vrlan ve yedi kedi bojiazhvub kanlar menhar havzuna dolub ciirnle kavm ellerin bu kana hul asdrrub ellerin rrreakfir kayaya siirdiiler Ve sultan dahi byte idin didi Hakir Ni~iin boyle ideriz didim Boyle trlsrrn olrnusdur Her kim bu cebel icine girub taliin dutub murad maksudu ne ise hasrl olur mu olmaz mi haber almak murad idinirse bizim gibi ellerin bu havvanatl arrn karnria sokub kayalara siler Kurban irmis olur Ta ki acayibat goresin didi Amma sakrn zerre kadar havf hasvet cekme deyiib melik vasivvetler etdi Ve ciimle bennalara ferman etdi Klihu seramedin sed olan babrm m cz ku r kazrna ve kiiliinkler ile rene ina cekerek acdrklarrnca bir tarafdan halk kurban kanmdan miin hedim Dian kapudan i<;c.i kan nisar ide ide magaranrn kapusu a~tlub ibtida Sennar kadrsi ve melik Imarru ve Donkide varzi tezkir ve tekbir ile girdiler Ardlar [1] sua vlizeralart dahi akabince sultan cline vapisub nlagaranln icirie srvtu sa dasiz giri.ib adab iicre durdular Bir ak sakallt adem bir horos ile geliib horosu vafir urub horos feryad idcrken horosu tekbir ile kurban idiib kayadan ovul mus bir dolab hocresi var Anda koyunca alame lcirmas horos mevvitesi gayib olunca ciimle anda olan h uzzarr meclis hamd sena idiib bu gari azimin canibi erbaasmda kat enderkat kavadan kimesne [2] adem oturacak iskemleler var Ciimle yuz mikdar. kimesneler 01 mastabalarda oturub asudehal
[1] YlldlZ niishasi
»

.

[2]})

(ardlan) (k sme]

SEYAIL\ TNAMESt

915

olub durduk Ani gord iik Magar(a) rrm bir kosesinde zelzeleden rahnedar ol mus bir varrk kava veri var Andan bir savti hazin ile ibtida surna ve ud ve kanun ve santur ve tanbur ve rebab sadalarr He bir zemzeme(i} suznak nagematl kopub rast rnakarnrnda bediiru sti bir fash Hiisevin Bavkara oldukim hakirin kararr kal mr vub kararr raksda idevazdrm Badehu bir semai ve andan bes on .ivaZl rnuhrik bir yerden bir perdeden bir gun e kar okudular Amma elfazlan bir lisana miisabeheri vok idi Amma usul ahenk yerinde idi Anlar ternam idinee azarnet i Huda bir velvele ve gulgule ve debdebei kusii kerrenay ve tabl ve boru ve kudiim ve sahan ve ten cere sadalart istl ma olunub bunlar makami hasenide [1] bir fasrl etdiler kim bu kehfin ici ra'd gibi giir leviib kulaklarrrmz asammoldu Bu fasrl dahi ternam olunea hemen bu gar iere horos bogazhyan koea herif iki ellerin memesi iist iin e koyub mehterhane faslr olan tarafa miiteveccih olub giderken ciimlemize Avak iistiine kalkin deyu isaret idiib dendi ciirrrlive talia olub sada gelen kava dibine varub Esselarnii alcvkum ya sultaniil can deyu viiziin yire stird ii Hemen kava iciride bir avret aVaZl gibi bir savti siiznak ile Ve alevk iim iisselfim va b uddarm evladr Ham didi Andan 'Serrnar kadrsi varub Esselarnii alevk iim ya sulraniil can Ve alevkiirniisselam ya kadii Sennar ibni Zah ir ibni Yakub didi Hernen melik hakire Hazrr 01 Ben im akabimce sen de selam viriib gonlun muradm sdvle didi Nice viize ra ve ulemalar varub selam viriib herkesin IS1m resmile selamm ahr di Badehu melik adab iizre kayaya miitevveccih olub Esselarnii alevkiim va strltanti l can deyince Ve alevkumiisselarn ya zalirn Kakan ibni Sarend Kakan ibni idris Kakan ibni Ldvend Kakan Adalet eyle Basma vildralar dusclii iline vilavetirre vilavett Zencden ve vilayeti Dumbiyeden vagi asker gelir Gafil olma Aroma man sur muzaffersin Her sene buraya geli.ib kurbarilarrn evlen deyu sada gelince melik ne canibe oidu ise bes a lti kerre seedei §iikretdi Bu sadalar ciimle ravegan Iisaru Fonci idi Andan bir vezir Berberi kavminden olrnagile arun kal imatr iizre Iisaru berberice Hasta olursan h alas olub bir oglun viicuda gelir didi Andan melik hakire ciir'et viriib hulu ve husu ile varub Esselarnii aleykiim ya suitaniil can deyu buga evledim Hemen savtr ali ile Iisaru Ervarnm fesahat belagati iizre Ve alevkiirniisselarn ya sevvahr aIenl ve nedimi alem ve musahibi sultanan ve hahn h arne le i Kur'an Evliya Celebi ibni Dervis Mehemmedi Zrll] ibni Kara Ahmed ibni Demird zade Kara Mustafa pasa Esse hid ibni Durhan Bey ibni Yavuz er ibni Ece Yakub ibni Allahverdi Akay ibni Mehemmedi Kirmani ibni Tiirkan

G ,.~
I

(1) Yildrz niishasi [hiiseyni de]

916

EVUYA

CELEBl

Hoca Ahmedi Yesevi ihni Muhammed hanefi ~.~1("1':1'" .&1$.:. ... dev n ta ceddi ecdadrmiz Hazreti imam Hiisevne ve imam Alive va Fatrmetiizzehraya ve hazreti Risalete varrnca ~eceremizde tahrir ol uridujiu iizre ecdadlarrmrz yad idiib bid dilsad etdi Ve Misirda bir havli zeman viizarIar [1] He sohbet idiib nasivbin Kor ibrahim pasa ol ur Kamanihse [2] feth olur Misrr helc mclcj S] olur Defderdar Ahmed pasa Misrra gelir ve gider Koprii lii oglu oliir Kara vez ir olur Misrrda hasta olur Halas olursun Yine sen Mekkiye gidersin Yine Misrra gelirsin Kul lar m iciin gam verne Var safa geldin Habese git Hos gitd'in • didiikde ciimle huzzart meclis havretde kalddar Hakir Mebhut olmu~um Kolt ugurna giriib bir koseve hakiri kodular Ciirn le halk pesend evlediler kim senle bukadar kelimat etdi devu taaccii b etdiler Andan r efikrmrz Der vis Alii Halh ali ve Der vis Gaddi ve Dervjs Lerni ve ger .. gerden sahibi Dervis Nirnetullah selam virdikde cilmles inin selamlarrn savn ala ile alub isim resimleri ve kura ve kasabarlar Ir] vatarn asljled He ve eba an ced akraba ve taallukatlari He avan etdi Amma Der vis Alii HalhaHye Aleyna ya tarikiissalat Cebr'i dede dedi Ciirnle .. miz tebessiim idiib Der vis Ali hicab idiib sorira olkadar musal li 01dukim hakirin rubu' dairesi anrn koynundan gitmeviih vaktr salat olunea edavi farz iderdi Andan rnernlu kdrrriiz Behram varub selam virdi Ana dahi Alevna va Irairi mevlani] 4] didi Andan mernlukilm iiz Havdar selam virdi Ana dahi Alevna ya hayini ve livviirm iam didi Ve Husrev giilarn selam verdikde Ve alevktimiisseldm ya mahdumu miikerremi btladl Erdeli didi Hulasai kel am sultan He biz anda iken miitegavvir rnadud ademler ciiml e varub herkesin m uradr iizre haberler soyliyiib tesellii hatrr olub gavri sail kalmivub vine 01 horos bogaz ... lrvan kirnesne m evd arn muhahbete gelince icer indcn bir sadavi ceng] harbi: fash calmub cirmle halk surur sadman etdiler Fasrl tern am olub ciimle ademler tasra gitdiler Bu sahrada iic giin ii~ gice -meksidiib her giin cii rnle halk giir'iih guriih varub selam viciib Murad maksu datlarrn siial idiib siiallerinin srh hat haberin alub gelirlerdi Hakir dahi viieiim alrsub ii~ kerre vardrm Muradrm ~zre haberlerin aldrm Am .. rna mugavvebatr hamseden haber virmezdi U~iincii gun sultan ve ciirnle ayan kibar varub vine kurbanlar id iib bermal ar kehfin babrn kargir bina ile sed idub dua ve sena He gitdiler Meger her sene rna hr Ternmuzda ciirrrle divan Foncistan ve gavel Berberistan k avrrri bu sahra ya
[1] YIJdlZ niish asi (viizeralar] [2J» }) (Kamanicse] [3})) }) (hereii mere)

[4]»

})

( mevlayi

)

I
J

I

SEYAI-IATNAlUESl

917

cern olu b ii~ giin ii~ giee bovle cernivveti muradrn siial iderrnis Aruma

kiibra idiib herkes gorrlii

Hikmet
bu kim bu kehfin ici sengi haddan avur lrnus [1] bir garr az(i)n1dir Ve oyle rniice.lladrr kim vuhus tuyuru vahsi minkarrn aldirecek yer yokdur Ancak 01 sada gelen catlamis kava vardrr Gayri verleri rnusavkaldrr Bir adem gireeek yer yokdur Ya bu saz soz ve hay huy kerrcnav ku s ve nefir vc tabllar nedir Ya bu herkesin ismi ve res mile bilub haber verme nedir Akbm per isan oidu Acib sun Hudavi ibret niimadrr Sultana ve ban iht ivar ntidernalarm a siial etdim Gunagun haber virdiler Aneak heros bogazhyan kehfin hucldarm nakl etdikim Bu cibale Cebeli Hazreti idris der ler idris nebi zernaru saadetlerinde m elavikelere bu garda ders didigivciin idris derler Daima enisi munisi bu gar iere gerrubiyan idi idris nebi bu Ayeti serife ferrnarnrrca asmana urue itrnege niyyet etdi CAyet) (1~ (;ts:•• t;..,_,) l:; L4• .I... S6'~, ~_"I ,:-l:'cl\~ _;f ';IJ Andan eemii taallukatrn ve enis munisi gamgiisarr olan gerrubiyan perilere Bu garda saz soz ile eglenin Ben gelince sabr idiin deyu bunlara havrr dua idiib bu gar icre ciimle taalhrkatlarr gozden gavib olub idris nehi Asvan divarrnda asmana urue etd iigirre bu A.yeti serif delildir 01 zeman dan beru bu , kehf iere iki saatde bit nobet calmub azim divan olur kim gice ve giindiiz on iki fasrl ider Eger beni Adem gelir ve eger gelmez bu fazt1lar [2] ilahazelan ve inktraziiddevran boyle fasl olunmadadzr Ahau ecdadumzdan boyle gor dtik Ve boyle hizmet idiib eiimle gelen kurbanlarr bizim ziirriyyetimiz kurban idegelrn iglerclir Hala huddami sultan bizim [3] deyu cevab v ir iib gayri gfme haber virmedi El hasrl clembeste oldugum ternasa idi Andan melik savebaruria gel iib taam tenaviil etdik Hakir taacciib etdijiine anlar hande iderler Badehu bu sahradan kalkub vine Nil eenbindc canibi eenuba altr gun altr gice mahitabda dahi giderek vakti sabahada savd §ikar iderdik Bu

vadive

Va di ~ilcelan [4]
yani Ziilcelal Sahrasi dimek ola Bir sahrayi bipavandir Ve gayet mahsuldar ormanlar abl revaniar ve buhayreler ve nahlistan giilistanh ruh efza sahra vi can fezadrr Garb eanibinde onar fersah rriha-

L I]

Y I1dlZ niishasi
»

[oyulrnus

[2]» [3]»
[41»

~
»

[Iasillar] [biziz] (~ilcelah)

918

EVLiYA CELEBi

yeti Portakal firengi kal'alartndan sahili Sahri Muhitde sehri Spehtredir Arnma gormedim §ehri azim irnis Ve bu Silcehl.n Sahrasrnda iil; gun savd sikarlar idiib vermis fil ve on aln gergerdan ve nice bebrun ve bin hargu§ ve h'imarr berri ve kazrk bovnuz ve zurafe ve klisfendi yabani vel hasrl hadden birun ve kivasdan efzun havvanlar §ikar oldrkirn bu sahrada olan m ahluku Hudarnn yiiz kerre yiiz binde biri sayd o lurrrrradr Ta bu rnerrebe Cenabr Bari bu sahravi ecnasr mab luk ile malamal evlernisdtr Ve cezirei Misrrda boyle vasi mahsuldar sahravi hos hava yokdur Bu vadii hamun icre ceyran gergerdan kusferidi beyaban viverek dor diincii gun vakti zuhurda vetrni s seksen bin asker niimayan olub on fili menkiirusi iki ytiz gilman ve bintan He filled Remile hakirni hedaya cekiib alavi azim ile

Evsafr §ehri azim ve biliidl kadim Riimeyletil Himal
Hazreti Siitevrnanrn veziri Araf Berhiya bina etdiigi se.hirdir Mukaddema kura §ekilli bir beled irnis Asaf bu vrlda rahmi maderden miistak olub maskatr re'si oldrgivciin bu sehrl hikmet iizre bina idiib itmammda Hazreti Sii levrnaru ziyafete davet idiib kasrr alHer bina etrnis Ve her mahluku Hudarun elbette padisab larr vardrr Siileyman nebi ile anlari davet idiib herbirine birer kah birer havernak ve birer ruak'ad ve birer cay ve birer ruaksurei gfrnagfm He Nilin sahilin ovle abadan itmiskim yedi saat Nil kenarrnca cenuba yedi saat vine Nil kenarrnca simale g[magun k asrr lar bina idiib her ecnasi mab lukun suretlerin kasri iizre i..l.~ J.JI jjUo timsal itrnij, Amma ciimleden meb ib ecinne padisahlarr on ikidir Herbiri bir beyaz mermerden ve somakiden ve sengi siyahdan mahuf ve mehib suretleri var Aruma on iki dahi peri padisahlari var Kasrr larr vanmda beyaz mermerden insa olunmus kevsular m cim endercim idiib omuzlarr tizre cenaheylerine dii§uriib berzanu dururlar Hemen cernii viicudlarr beni Adem gibidir Aruma kanarlarr omuzu basmda zlvadedir Bir kasirda E§kali div Bu dahi insan gibi Amma baslarr kazan gibi ve kulaklart sinni [1] gibi ve iki bovnuzlarr alrmda ve iki azu d islcrj tasrada ve kuyruklan otururken dizleri iizre ve gozleri m iidevver ve ayaklannda ve ellerinde beser parmaklari arslan trrrrak lr kirrmzr somaki suretler idikim kasr icre dur urdu Andan bir kasrr azimde E~kali miirgu anka Hevhat sahrasrnda gordigim ukab kuslarr
[I] YlldlZ
niishasi

(sini )

SEYAHATNAl\IESl

919

gibi hammam kubbesi kadar ciissesi var Sommaki zenburiden bina olurrmus dcve gerdanb ve fil bash ve rni nk arr minare gibi ve kanatlari iki eanibe yayub gogi.is [1] afttaba viri.ib cifelerine perdaht vcrir §eklinde durur Ve kuvr ugunu [2] biik liirn biik liirn durur Ve ce mii viieudundaki til ylerine ji sta d i kalnil kemalin arz idiib oyle tise urmuskim cesrni insan hirelenir Vc iki avaklarrrun pece ler i [3] birer amudu azim gibi dururdu Ve bir kasirda Eskiili ]'vfilrgu semender Bu 01 kadar b iiviik degil Aruma gayet §irin suretli tuyurdur Guya .(_;olistanda m imakkas deve kuslarr olur 01 c§kaldedir Amma gerdanr krsadir Bu dahi somaki tasd andrr Cenah larrn acub durur Ve bir kasirda Timsali gulii. beyaban Beyaz mermerden adem ciissesinde Amma iki basr var Bir kellesi div §ekli ve bir ba~l ukab ba~h ve avaklarr deve tabanh ve kulaklan himar hulakh bir gfin e m a h lfik d ur imdi ihvani safa Cenabr Bari ruvi arzda nekadar ecn asi m ah lukat halk etdi ise ta karrnca ve kurbajia ve siirniik Iii bocek ve cekirge ve ve surican ve akreb ve civan vel hasrl ciirn le haseran azirn eskalferi bu Remile sehrt kurbinde hala durur Amma bu hakir ider Hasa bu eskal let-i beni Adem itmis ola Makduru beser dejiildir Ve m u'ciz e He dahi miimkin olrmva byle timsali acibelerdir kim ila hazelan bu kadar bin vrldan beri fena bulrnarmslar Guya z.iruhlar drr Heinen kudret ve azameti celal gazabrn kullanna izhar itmek icun Hakimi Mutlak bunlari tas eyJedi derim Zira agae insan bin VII omrii elsa bu e§kalleri Insa idiib bu hiisnii surete kornaga kadir degildir vesselam Amma bu kadar ecn ast mahlfikat pad isab larm m ta ortasmda serape.rde (i) Siileymanide bilateshih Hazreri Siileyman tahrm irmis Aruma Siileyman nebi sureti yokdur Bin paye iizre bir k asrrdrr kinde olkadar gilman per izade suretleri var Kimi ayag iizre kim i asasma davanrms kirni yatar kimi durur Boyle e~kali garibeler var Ciimlesi krrrmzr somakidendir kim ceseden bin a o'[un rrru sd ur Yohsa kaglda ve tasa kalem ile kazma yazma degildir Amma bu seraperde(i) Siileymani icr e nice bin e§kali pesendidelerin i~inde sihri icaz bir marifet gordiim Bir mahbub gulam kaki.illerin perisan idi.ib sag elinde bir dogan k ugu vardr Bu dojiana iistadi mermerber bir kolun kanat , velekler gosterrrris Adem hayran olur Ve elinde olan mahbub [4] nazar idiib dojian gibi bu anadan dogan sahbaz dahi bare [5] ba[1] [21 [3] [4] [5]
» »

,.
»

»

(gog-sun)
kuyrugu) [pencele ri] (bu dog-ana)

»
»
»

»
)l

(haze)

920

EVLIYA t;ELEBt

kub tebcssiirn etrnis Ovl e tasvir etmisk im h atavi kagld iizre Mani ve Behzad bu sureti vazmaga kad ir degildir vessclam Bu e~kalatl acibe .. leri ciirnle melik He sevr itmege malik olub vine §ehri Rem ileriil Hamale geldik

Evsafr §ehri Riimeyle
Bu sch ir in ab [u ) havasi [1] ferah fezasrfn ) Asaf Berhiya begeniib iki viiz ytlda bu §chri bina idiib imar ider Badehu NiH Mubarek tu lu ctdi.igi Cebeliil Kamere varub Nilin menbar iizre bir kubbe (i) niihtak idiib mil minareler ve acayibat garayibatdan trlsrmatlar ihdas icier Ve 01 diyarda Ziirnevle [2] nam bir hatun olub bina etdiigi Rii .. mcvle §ehrine gelir Nice sene saldn olur Meger hatunu hamile olmaz irnis Hikmeti Huda bu Riirnevl (e) §ehrinde hatun hamile olub vakit saari geldikde bir oglu viicuda gelub ismini Semcan kor Bu evlidl rahmi rna derden rrriistak oldugivciin hatununa rahm idi.ib bu ~ehri ehline hibe Eyler Hutunun ismi Riimeyle olub bunda hamile kaldrgivciin bu §ehre Riimeyletil Himal deyu ol avret ismile miisemma bir §ehri ternasadrr Amma evvelki ismi §ehri Berhiva idi byte ~ehri muazzam irniskirn hala Takr Kesradan ve binayi Halebden vc san'ati sehri Atine ve Kisdan [3] riisan virir Mil minareler ve amudu miinteha ve kubbe(i) aliler vat kiln herbirinin kadleri kehkesan asa ayyuka kad ~ekmi§dir Ve hala bunda olan mutalsamatlar ve kiiniiz defavirrler ve vecibiisseyr ibr et niima asariar var kim im'am nazar He nigeran olunsa adenl valih hayran olur Amma hala bu imaretden seh irde bin mikdar kargir bina haneler ve yedi carni rninaresiz ve yiiz diikkan ve bir han ve vir m i bozahane var Gayr (i) hammarn ve medrese yokdur Bu ~ehir Kam Rec'tisselam hedavalarm viriib on bin asker ile sultan askerine ta lia olub ~ehri Riimevl (e) den vine cenuba Nil kenarrnca gidiib besin ci saatde

Cebeli Dabbetiil Arz
Bir sahr-an m nihayetinde bu cebel damenine varub rneks "etdik ' Bir cemenzar yerdir Asla sadmandan alarnet vokdur Ancak vulcm k avavr ebvaz var-drr E§kali iicubetiiddelvri DabbetiU Arz Mezkur kava uzr e bir fiii azim ciissesi kadar dor d ayak iizre durur bevaz merrner[1] Ylldlz niishasr "
»

(havayi) (Riimeyle)

[2) (3)

»
»

(Kasdan]

SEYAHATNAMESI

921

den bir suretdir Gerdeni surahi servi gibi bir seramed gerdeni dirazdrr Kellesi adem gibidir Ve gayet mahbub sifatdir Lakin almrida bir servi boynuzu vardrr Ve kevsulari p er isan drr Ve kulaklan fil kulagl gibi vassi ve sarkrnis dur ur Ve gerdarunda yel (e) si yokdur Ve viicudunda postu kaplan al (a) east gibidir Ve kuvrujiu salk rm sacakdrr Ve dord avaklarr guya deve ayagl gibi cata ldrr Udannda rrrnaklarr vardir V c OlllUZ baslarrn da ik i kanadlanna iisrad ovle Ferhadi tise urrnuskim guva per acub taycran itroek iizre Bu §ckitde bir h avvaridlr Bu suretin ~imalinde vine bir p iist e (i) ali iizr e E~kali Deccali lain Carpa bir himan azirodir kim kaddi bes cida kadar var drr Sivah bir kara imar AsIa vri gune g ildir Amma dag pare bir eesim ve semin adem oturm us Bir gozii yok Cii mle viieudu bevaz mermcrdcn ve basm da destari sart tasdandir Bir elinde zekeri bir eli u V1ugu iizr e himara siivar durur Ve canibi erbaasmd a avret ve oglan ve dahi §apka takrlr [1] yahudiler ve gu n agfm k avrnlerin hcrbirinin ellerinde def ve nakkare vc diibelek ve cenk ve rebab ve iklig ve barbut velhastl bu ruvi arzda nckaJar saz maku'lesi mizameratlar var ise her ecnasm ellerinde birer aletleri He calar §cklinde tasdan bina olunub deeeal Hilnin basma iism iis'ler Bu dahi ve mindacavibatdandir Bunu dahi sevr ternasa idub vine melik ile bu sahraDIn eenubu tarafma bir saat gidiib
tasdan h dir ga de iist iiridc

E§kali tavil Ave ibni Unuk
Evci asmana sercekmis bir bevaz merrner kayay (1) iistad kat ide ide vine arkasi ve ornualarr kavava m uttasrl bir ave tasvir i idiib iki avak iizre durur Yine adem sifarmda Aroma seher vaktinde basr buludar icindedir Kevsularrt n ) tar krlrrus bir kaddi bala ademdir Ve avaklarr mermer amudlara benzer Boynunu nu [2] ell i adem k u caklrvamaz Basi Siileymaniyye Camii kubbesi kadar var drr Ve bazulart hemciinan siitunlar kadar vardir Ve bir eli zckerinde ve bir elinde bir nehenk baltk omzuna almis durur bir c§kali acihedir Ant dahi ternasa idiib eiimle askerle gociib bu sahr anrn eanibi rodosj S] riizkan iizre gidiib bir c;emenzar verde savd zikar iderek rocks evlcdik Andan vine melik ile atlara siivar olub iki viiz mikdan asker ile meks etd igimize karib
[1J Ylldlz niishasr (takyeli)

[2J Iazladrr [3] Yildiz niishasi

(lodos)

922

EVIJYA

CELEB!

Cebeli Sevriid diinya
evce miintehi olmus bit valcm dajirn ta zirvei alasma bit saatde giicile crku h vine 01 krrmrzr kayadan kesilme E!jki11i Bakarz ci.imle di;nya ~J ...IH21J .jb,,~... Hemen kullarrna sun'un iz har itmek iciin kuvvet kudret vir iib ya vah vile ya ilharm Rabban i He 01 asr m kullart memur olub boyle sari'at izhar ider-lermis Kamil iic bin Avasofva amudIan gibi amudu ahmerler iiz re diirrvavi goriiren slguln viicudun da bu amudlar avaklarr olmak iizre diz leri He catal trrnak larr ile nice bin vrlda bina itrnisler Sikerni vine bir kCthu azim kadar vardrr Ve bas: evce beraber Goalerirrin bebekleri Avasofva kubbesi kadar ve bovnuzlarrna hadd (i.i) hasr yokdur Ustad buna hir gun e tararna krl lar gosterrnisk im gfiva Rehavi katifedir Gordiikde aklrrmz per isan olub canibi erbaasrn iki saatde atlar He giicile devr idtib vakti gurub haymelerimize geldik Akrl irmez temasalardir Andan alesaabah bu kadar asker ile kalkub bu sahrarnn canibi garbma iic saat gidiib b ir cemensar verde meks etdik Anda
..,t1.:...l:..JI

E§kali ciimle diinya Semeki azim
Bu dahi bir cemenzar sahra icre bit tu lan (1) ce vaki olmus bir cebeli azi mi ti§eler He kese kese bir bahk tasviri Itm isler kim guVa nehengi Bahri Muhitdir Tuli kamil bin altrms adrmdrr Bunun dahi basi kuhu Demavend misaldir Viieudu pul pul zeyn olruusdu r Ve hikmeten basi bir buhayre kenarrna vaki ol rrrusdur AnI iistadi sihrabad emek sarf idiib bir mah i tasviri itrrrisk im fel ekde naziri vokd ur AnI ubur idiib vine canibi garbda bir saat baid

E§kali MeHiike (i) mukarribin
Hikmeti Huda bu sahrarnn nihayetinde iki d er e agzlnda dort aded evce rrriinkalib olrnus valcm rner ruer kaya iiare vine kayalardan ovu lrrrus bir cebel iizre bHate~bih Cebrail bir kava iizre Mika il ve beride istafil ve beride Hazreti Azrai! timsalleri var Elsiz ve avaksiz ve bassiz bir viicud Amma cevarihden bir §ey yokdur bir miinevver viiz var Canibi erbaasrnda dart catal kanatdir Ve iki catal kuvruk mesabesinde vine kayaya muttastl perr (ii) ballerin a<;ub/durur~ lar Dorclii dahi bir eskaldedir Kanarlari klihu balanln ta zirvesinden ta siiflisinedek bir naksi buk alemurrlardrr kim sihri icardir [1] Anlarr temasa idiib bunlara karib

ina

[1] Y.!d,z niishasi [icazdrr]

SEYAHA TNAMESt

923

Vadi (i) N aru Cahim
icre Yine tasdan insa olunrnus vrlan ve ~tyan ve akreb ve zebaniler acibelika bir avakli vc bir eHi gunagun ecnasr malUkatlar ve z ist ve ru [1] cadular timsali var ki m adem bakmajia havf ider Cehennem deresi derler Bu vadin [2] hakikati.ilhal vine Cehennem deresinden iki kava mabevninde helak olavazdtk Ve hisabm Cenabi Bari bil iir an girek vrlarrlar i ve katir vrlam ve akrebler var kim siddeti harda bu askerin hcngamIarrn [3] gor iince herbiri birer sii'b ana dorriib bir Berberi zaifi ve bir hi marl nahifi sokub der an can viriib ca nsrz kaldrlar Ani ubur idiib der (e) den tasra crkrnca taze can bulu b ana karib bir vadi (i) ferahistad (4) iere

iki eanibi evee sercckrnis kavalar

Vadi [i] Me'va
Yani Cennet deresi Evvela hakka ki bagl ir ernz atdrr A.b. hayatlar ve kendi viter kendi biter §cceri m iisrrrira tlar ile zeyn olmus bir fezadrr kim cereyan iden nehrin tarafeyninden gfmagun maksureler icre vine tasdan mahbub gularnlar vc mahbube kizla r oturmuslar bir hali harab yerdir Beni Ademden kimsc [5] yokdur Aneak Ternmuzda Mile [6] sehrin Nik [7] gark etdiikde ahalii Remile bu vadi (i) Me'vada ii~ av sakin olub zevk safa iderlerm is Sultan He hunda bu h avr i kasr icre tahtelkahve ten aviil idinee biilbiillerin hczar hezaran nagmesazhklarr eana safalar virdi Andan badettaam Vadi (i) Me'vadan cikub sahrarnn garbrna bir saat gidiib bir kt1hu bala dibinde

E§kali garibi siPbanl acayib
Yedi bash bir ejderb achr kim her seri eflak e sercekrnisdir Aruma vine birhirlerine muttasrldir Ve ciirule viicudu krrrmzr sornmaki tasdandrr Ve aln avajimm herbirini onar adem kueaklar kahn payelerdir Ve eatal tirnaklarr vardrr Herbir nahanleri rum'hu sinandan nisan vir ir En a§agl agzl garr yetiman kadar vasidir Ve viicudu kuhu yek paredir Ve kuvrujiun gee kllub ueu zahrrna muttasrl durur On avakIarrndan krc avaklarrna varrnca tuli yedi viiz adrmdir Hakirin b ir
l1] Yrldiz niishasi [zist ru] l> » (vadinin) [2J » » [3] (hengamelerin) » [Ieruhistan) [4] " » [5] [kirnesne) » [6] (Riimeyle)
;0 })

[7]

»

)}

(Nil)

924

EVLIYA

(:ELEllt

g ulfirm a~agl agZlndan iceri giriib tem asa idiib garr cahim gibi havf bir terriasadrr deyu nakletdi Amma melik hazretled buyurdular kim Hazreti Musa ile fir avn krssalari cemii tcvarih kiitiiblerinde masturdur 01 asu-da bu Remilede bir sehere var imis Fir av n buna haber goridcrub Sen dahi bir marifet izh ar idiib irndadrma gelesin deyu haber geldikde bu dahi yedi tu la srn a van ve beyan itmegi(_;iin bu yedi bash sii'bam sihr ile krrrruzi somakiden idiib kuvrugun kavsi kuzahvar devridiib harekete baslar Ta bina ol.unclujiu dagdan gajgarub [1] viiruverek bu cernenzar mahalle gelince bternrtlfah t as ol ub kalrrusdrr deyu melik ve ulemalan nakl etdiler Bu dahi sihr asar(l) sahih ibretj Z] ternasadir V c bu sahr an m canibi crbaasr boyle ternasagahl ardrr kim Ad ibni Seddad ve kavrni Semud ve Canbercan kavrninin a lavirn at garavibatl arr var kim ilmelvakivn avnelvakivn ve hakkalvakrvn hasil etdijiimiz iizre ciimle ternasa etdiklerirniz tahrir evlesek bir rniidevven olur Amma 01 astr lar-i n kavmine hezar ahsendir [3] kim krr rmzr sommaki sengln tasi kendiilere miisahhar idiib pevnir gibi oyub miin akkas idiib bu mertebe san'atlar icra ider lerrnis Zehi sarr'ati kamil Sad giz ...t\!.lJ~.!.UJ Andan vine bu sahra icre savd §ikar iderek on birinci saatde

Cebeli ~evam
Bu cebel dibinden bir abl nab cer evan ider Andan kalkub bi srnif lah ile canihi ~imalki [4] Mrsir canibinden azimet evlcdijiimlsde bu Cebeli Sevamda irtifa aldrm Tuli nehart ve arzr beledi ve Hattl istiivadan bu mahalle gelince vermis merhale ver Nil basrna dogru gitmislz Bu mahalde krbl errii marntz amel itmeyiib serseri dorier oldu Zira dahi uhur etrnisiz Ve . Mrsrrdan bu Cebeli Sevama gelince viiz seksen konakda gel iib Nil kenarrnda pare §ehir ve ka (a) ve kasabatlarr ternasa iderek ik i ay Firaniye [5] cenginde ve bir bucuk av Suadin sehri Sennaresinde boyle bazr yerlerde tekaiid iderek kamil sekiz ayda bu Sevam [6] dagm a varub bin sekiz [7] ii(_; Zilkaadesinin gurresinde hamdi Huda srhh at He

[ 11
[21 13] [4J
[5] l6]

Yrldiz
»
» »

niisha st (gar[farub) » [niirna]

~
»

»
»
I)

»
»
II

(ahsenddir) (canibi) (Firdaniye] (:;;evam) (seksen)

[7]

SEYAHATNAlUESt

925

vine vilayeti Sudana avdet eyledik Amma bu diyara o vle yagmurlar yagar kim fiIi seyl gotiir iir Aln ay giiz evvarnlarrn da gfiva Rum havasidrr Cebeli Sevarndan kalkub simale bes saat gidiib

Evsafi vilayeti se hr] Cersinka ve NiH Mubar'ek mablarn beyan ider
Azim vilaverdir Berberistan gibi bask a meliki vardrr Zernanr kadimde ulu sultan imisler Devletleri berkemse [1] olub Foncistana tabilerdir Cii mle mii'min ve miivahhid rrriisl im malikilerdir Hala meliki Sanul1ah Kan viiz bin asker ile Fonc sultanma krrk fil viik ii ve viiz hicin viik ii hedaya ile istikbale <;lkdl Ve meliki ii<; giin ahkoyub ziyafetler idiib kanlarma ve hakire hedayalar virdi U<; gun bu derva misal askerimiz bu Mersinka divarrnda gayib oldular Zira ei.imle evleri beyaz merrner daglar iere majiaralarda sakinlerdir Ve sahralarr dahi eiimle m iicel la beyaz merrnerdir Bu divar halkma Cenabi Allah ovle mermerberlik sarr'atr ver m isk irn sihd,s.ir nUi.garalan sahralarda ve daiHarda in§a iderler AsIa ziraat idecek ve nebatat giyahat biteeek yerleri yokdur Hemen miicella daglar ve sahralardir (Ayet) =i~b o- L.J L,.~.u ..tIJ>" ':II t..f';':IIJ mazmunu iizre bu diyarda olan kullarrn nice perveris ider ani beyan ider

Hflcmefi Hudayi

Rabbi Ibadr Iyzed

Mahr Temmuzdan evvel 01 faiIi m uh tart karnil b ir ay asmandan krrrmzr a lrnrnrs amberi ham misal bu d ivar a toprak yagdlrub cemii sahrada olan miicella mermer kayalan ik iser iicer ar su'n toprak setr ider Andan ce m ii ibadullah bu toprak iizr e her neve malik ise haki amberpak iizre gice ve gii ndiiz ziraat id er ler Ekser ziraatleri dandrr Zira cok mahsul virir Andan karh arie sahibi bu tohm iizre sernadan kifayet mikdan matar nazi! idiib ertesi ciimle sahralar cemenzar olur Bagbam Huda mur adi iizr e bu divarr sakvidtib krrkrncr giinde terekeleri hasrl olub m ahsu ll er in alub magaralar i icine kovub herkes nefakalan ile bay olub bal ik baglannda [2] haerrlivub maga ralarma ciimle ibadullah kapanrrlar Amma garlarirun bablarrn ovle sed idiib vek pare tasdan kapaklar itmislerdir kim iki tasm irntizacr mahal-~ linden bir katra su girmeviib bablarrn icerde n sed idi.ib kapanrnca.
[1] Yrldiz niishasi [berkeste j (2]» )} (yaglannda)

926

EVLlvA

CELEBt

vakt i Ternmuz dahi er isii b asmadan[ 1] iiC; av ovle matarlar bosarmb bu m iicel la taslar iizre yagan topraklan bu vil avetlerclen sevli revan surub Nile dok er Nil dahi seylden cusu hur-usa geliib 01 krrrmzi toprak camur ile Ternrnuzd a cereyan ider ek Mrsira gelmesinin sebebi bu vila yeti Harsink rva [2] yagan toprak sebebile MISJra Nil k tr rruzr camur gehib iii_; ay divarr Mrsrr Cennet eamuruna gark olub Nil c;ekildikce bu carn ur iizr e fellahin ziraat idiib ganimet olurlar hte Ternmuzda cii mle sular eksil iib Nili Mubarek zivade olub krrmrzr carnur gclmesinin ash bu bizim vardl~lmlz vi lfivet i Cersinkrva yagan yagmurlar ve tii rab lar sebebiledir Vesselarn Ve bu Cer-airrkrrrd an [3] Nilin ba~l eenuba otuz iki konak kalcli did (i) ler Amma varmak miivesser olrnadi Amma hamd (til ~iikrolsun kim Nilin iki canibinde olan mamur abadan vi lfivetleri ve kal'a ve sehr i acimler i ve asarl garibe ve acibeleri sevr (ii ) teruasa idi.ib itrnarm seyahat etdik Ve Nilin basrnda sehr i Kum kavminden adenlIer daima bu Cersi'nkrva §ehrine gelub ayniilhar ve tibr ve sengi rasuk getiriib bogasr ve gornlekl ik be: ve katran He degi~ iderler Anlar ile kclimat etdik Anlar naklerdiler k im Biz bu sehre N il b asrrrda n gelinee karadan gelemeziz Zira vol lari gayet mahuf ve muhatara yerlerdir kim sernrn i helab.il i gice [4] kuvruk gibi ve sii'ban ve or an gibi havfnak eanavarlar vardrr Ve vrlan ve ci van ve akreb ve fil ve gergerdan ve arslan ve kaplan ve bebr ve belek[5] ve ukkab ve gavri vrrtrcr canavarlar gayetiiIgaye ,;;ok olub dagisran senginstan yerler oldlgldan [6] abadan degildir 01 ecilden karadan gidilmez Ve 01 mahallcrde Sincere der ler bit kavm varchr Din dinayet [7] nedir bilmezler Kendiilerden g avr i bit m ah lfik gorseler elbette tutub kebab idiib verier didi Vc Nil Cebcl iil Kamer den akub bu mahalle geld igi gihidir Ta Bahri Ebvaza mah lut olunea boyle nehri aairnler Nile karrsmaz Ve gayri sular dahi yokdur Ciirnle n elrirler Nilden tu'r a tu'r a avrrlub vilaver vilavet cereyan ediib revider Ve Cebeliil Kamerdcn cikrnca sirnale bir gun akub andan bit deryamisal buhayriye dokril iir 01 buhayrei beb berleb idiib badehu tasub vine sirnale eereyan etdikce iki frrka olub bir frrkasi :lsi olan Seneere kavmi icre gider Bir frrkasi garb canibinde Portakal hiikmetdiigi
[I] Yil diz niishasi (asrnl;lndan) [2] ~ ~ (Cersinklya) [3] ~ »(Cersinkadan)

171»

[4] [5J» (61

~ (kepc;e) »(pclenk)
»(old'l'pndan) » (diyanet)

SEYAHATNAMESl

927

La~na diyarlarl i~inden cereyan ider Iste biz La<;na kavrnindeniz 01 diyarda vilavetler imiz zabt idub bizden harac ve o§iir alur deyu rnelik huzurunda nakletdi Ve 01 diyardan biz kabakdan bin a ol unrnus gernilere biniib §iimunlu [1] canavarlar kavfinden Nil He cereyan iderken bizim Lacna sehr ine ugrayan Nilin bir kolu vine bir buhayrei az ime ugrar Bu dahi Nilden cern olunan bir abl hayat buhayredir kim canibi erbaasrrida yedi gu ne kavm sakinlerdir Baska mcl ik ler dir Parrakal bunlara malik olrnadr didi Biz oL halic He cerevan iderek geliriz Badehu vine Nilin rnezkftr ik i firkasi vin e bir yere mab lut olub bu divara geliriz didi Hakir itd im Senin [2] Nil in basma varub gordtin mii deyu siial etdim Beli ii~ kerre gor diirn Bizim Lacn e §ehrine onar giirrluk yoldur Mezkfir buhayre iere gemilerle Karner §ehrine varrrrz Ge~en sene ammim oglu Portakal k.iiffarrn a esir olub arn n rrlakrvcrin fil di sler i ve bova kokleri goriiriib vardrm Kamer sehr (i) bir azirn sehirdir Hazre ti Siileyman Cebeliil Kamer iizrc Nilin basrrida iki kubbe ve iki kasrr siilcvrnani yapub zevli cebelde Kamer sehr in vapmrs Baja asan binalan ciimle divler oirrasrdrr Hala Nilin basr Portakal hiikmiindedir Ve Nilin tulu etdiigi Cebeliil Kamerin cenub tarafiru [3] eflake sercekruis ulu mahuf daglardrr Yedinci konakda 01 daglar m ardr cenuba gidiib Bahri Muhitdir Derva vakrn olmak He Portakal vermis vildan beru gemilerle geliib bizim divarlarrrmza ve Nil basrnda sehr i Kamere istila eyledi Ve ammi zad (e) mi Portakal elinden halas evlcviib iste bu sene ticar et He vilaverirniz Lacne sehr inde [4] bir a vda bu Cersinka vilavetin de sultarn Foncu ve cenabr ljerifinizi gor d iirn deyu kalkub melik huzurunda zemin bus etdiikde ~ s ultarnri musahibleri itdiler Biliiri.iz Bu adem 01 d ivar lrdrr Ve bir sadrkulkavl miisliiman ademdir Ve 01 diyarlar kendiilere karib olrnagile cok sevahat itrnisdir Ve her sene ticaret ile Foncistana geliib git rrrisd ir Mutemed ademdir didiler Hakikatiilhal bu MISlr ccziresinin garb canibinde Sebte bogazlndan ta Nilin bast ardrndan Habes divar rnd a Zevla bogaZlna varrn ca Mrsrr ccziresirrin 01 sahilleri ci.imle PortakaI firengi dest in dc old (u) gundan gavr 0) Hindistan cezirelerinden aln bin cezireye istila etm is Porrakaldrr Ve hakir herifi mezburdan NiH Mubarek menbai hakkrnda boyle mahuf ve muhatara ve kafir'istan ve abadan ol madrgrri dan srh h at haberin istima idince Nilin basrna gitmek arzulan derunden kat olub teselli bulduk Amma bu var[I) y,ldlz

[21}} [3J»
[4]:>

nus asi (sumumlu) » (Sen) » [tarafr] » (~ehrinden)

928

EVL1YA

CELEBi

dlgln'11ZCersinka vila vet in de krblerniz sirnal rar afrna idi Zira iklimi evvelden cenuba yirmi dokuz derece ileri gid ilrnisdi Ve bu Cersinka vilaverin de tem asa evledigtrniz acayibat garayibatdan sahrarun cenubu tar aft Donkrde vilfivet ile rrriisadrr : Sirnalinde Dumbive sultanile hem hududdur Ve vine §imal He vrldrz tarafi Habe s haki ile simrdasdrr Yrldrz canibinde Berberistan He hem civardir Garb tarafr ate~ perest Firdan vilaveti ile miisadrr vesselarn Ve hakir bu Cersinka §ehrinde [1] vine Foncistana avdet mahallinde esnavi kelamda derunice melike reca idiib didirnki Ceddin ruhrvciin olsun Su[2] divarlara gelmisken NiHn basrna varub seyr ternasa idernedik Hele andan mey'us old uk Amma Hazreti Allah askrna oisun frrsant [3] ganimet Bize bir kac viiz ademler kosub bir iki avda miisaruzda olan Fes pad isah ma ve Merankfis padisahma ve Kurtuba seh ri ve Tanca sehr-ine andan Cezayir ve Tunus ve Trrabl us vilaverler-in e ve and an Misrra cikub hedavalarrrmz ciirnl e vast] idiib Cezirei MlSIrI dairen madar sahat [4] itmis olam deyu Fone padtsahrridan izin taleb idiib cihan cihan reea eyledim Hemen dem melik kalkub alnrm bus idiib Vallahi senin bize getirdin [5] Mrsrr sul tarn namelerinde ovle tahrir itm isk im ciimle vilavetiri sevr (ti) terriasa etsin ve ibret rriirn a asarlart gorsiin Badehu bu karrndasrm Evliya Efendi (i) mu azzez ve mi.ikerrem ve salim in ve ganimin Misrra gonderestn buvurrnuslar Biz sizi Fes padisahrn a ve Merankuj viljivetler irrin \;;01 \;;OIistanl ve berr (ii) bevabanma sizi koyvirmez [6] Ve 01 taraflara hiikmiimiiz nafiz degildir Gayetiilgaye bieman susuz ve mahuf muhatara yerlerdir Ve sizcelin beyaz ademleri esir idiib pisir iib yerIer Ve her giz bu bizim divarrrmza shin gibi ademler gelmemisdir Gorrnczrnisiz Bizim divarrn b alkt sizi gordiikce taacciib idiib bize bin gfme siial iderler Ve 01 divara bir takrib He gitrncge sened yok Ve gidilmek miimkin degildir Kani Fes ve Merankus Bu Misrr ceziresinin nihayet (i) dir Ve voll art mesduddur 01 diyar ile mabeynimiz eanibi garba bes avhk yol ~olistandlr Vallahi biz siz i koyvirmeziz didiikde ciimle musahibleri ve Kan vezirleri alelittifak rrza virmediler Ve ciirule refik huddamlarrmiz Bu siddetl har diyarda bizar olduk didiler Hakir gayet miiteellim olub 01 gice istihare duasin tilavet idi.ib hah. naza vardrm Menamunda
[1] Yildrz {2J nus has
I

(sehrinden) (~u) (flrsat) (seyahat) (geti rdigi n) (koyvirmeziz.)

[3]
[4] [5]

"
"

" "
"

[6]

" " "

"

SEYAHATNAMEst

929

gorcliim ki bir cleve ku~egi iizr e berrii beyabanda siivar olub vernin ii yesara serseri olub fil ve gergerclanlar icin de sevran ve devran iderirn Ant gordiim Bir azim orman icinde bir cemeli kebir zahir olub hakiri kova kova derhal yeti§lib bindigirn kii~iik cleve He bu biiviik deve iizer irnize bindi Alttmdan k iicfik deve firar idiib ben deve altrn da muztartbiilhali piirrnelal kaldrm Vafir feza'u eeza' etdim Hemen katrrrrna -.l!IJef..,:: ,j~J Ayeti geliib tilavet etdim Ustiimden cleve kalkub firar etdi Ve hakir taze can bulub bu devei kova kova vetisub dutdum Ve bir krlic kaytanile boynun bagltyub bir miinhedim olrnus m inare iizre pkub deviye siivar oldum Ve refiklerimiz He Hab'es vihivetine revane olduk Badehu habdan bidar olub ilham He bu vakrai tabir etdim Bildim ki bize Misira gitmek havn-lrdir devu tabir idiib Fes ve Ferankusa [1] gitmeden dahi farig oIduk Andan melik ile alessabah tahtelfutur idiib ~eddi rahl kuslarr calmub §ehri Cersikdan [2] kalkub vine §imale Nilden baid a ln saat gid iib

Sahrayi Hrlfirrre
Andan alesseher kalkub vine sirnale on uc saatde

~ehri Cincife
Siileyman nebi asrmda marnur imis Asarl binalan paymal vebabdir Aneak iki bin kamrsdan ve tobdan evleri ve tic cami i ve bir kac diikkanlart var Hakim! Sedaridrr On bin askere malikdir Andan kalkub ertesi giin onuncu saatde

~ehri Riimeyletil Himal
Bunda bir giin rnek s idiib andan vine Nil kenartnea bine kal'adan kal'aya ve seh irdeu sehre mukadema diyarlarda meks icler-ek krrk bes giinde §imal can iugradlglmlz

Tahb Foncistan §ehri azimi Sennare[3]
ye srh hat He dahil olub ahalii vila yet istikbale cikub kal'adan toplar ~admanlar oldu Ve hakir vine koriagrrruzda kam il bir hafta tekaiid idiib badehu Misrra gitrnege izin taleb etdigirnizde melik hazrerler i earn gorriilclen Alerre'si velayn deviib hakire be~ Foncistan atr ve on . deve y iik ii zahayir ve on kutu mercan ve ak ivk ve sevlan ve ayniilhar ve misk ve anber ve zi.ibat ve ineu tesbih ve bir sahabe kalemi ve
[1] Yildrz niishasi

[2]»

(3]»

(MerankCqa) »(Cersinkadan) » (Si.innariye) Evliya <;elebi 10 59

930

EVLtYA (:ELEBt

I

bir suzeni cadir ve iki viiz aded Sennare tabaklari ve kaseler virdi Ve ha vrr dualar etdi Ve Kan Saki vezirin bin adem ile bizi ta Arbaci kal'asmda sultanrn karmdasrna goriirmege memur idiib elimize kaglZ' lar virdi Ertesi alessabah Sennareden crkub melik bizimle kamil bir menzil yer geliib andan melik ile opii~iib goriisiib agla~arak veda idiib 'birbirimizden muarakat [1] etdik Anlar Fonca bizler ~imale azimet idfib hismillah ile Fatiha t ilavet idiib azmi rah eyledik Sekiz saatde

~ehri Bakiys
Mukaddema Andan mevsufdur Andan

Kc..l'ai It§an Sehrl azimi kal' ai Arpaci
Balada m evsuf lardrr Bu ~ehirde Foncistan meliki karm dasrnr [2] bize N e ~iy ademler olursuz Yiiz ve gozun derisin kim yiizdii diyen . Oguz Canda mihrnan olub melikin bize refik verdigi Kan hakirden edayi hizmet idi [3] deyu kajirzlar alub avdet etdi

Hikmeti Huda
mazmunu iizre kacan Cenabi izzet bir ~ey Murad etdiikde ibtida arun esbabiru halk ider Zira her seve sebeb lazlmdtr Bir Ayeti kerimede l~..... l~~_ s'C~· nassr vardrr Meger Hakirni c::';1! ~ Mutlak bizi bir divar a dahi gondermegi takdir etrnis Ani gordiim Bes altr sivah cerde kimcsneler fasih ve belig tiirkce biliirler Haneme geliib vafir tekeIliim idub bunlar ile h avlr kelimatlar etdik Meger bunlar Habes kullari ve tiifenk eridaz ceberti agalan imi§ Uc;ii Habes diyannda Kamza [4] Ahmed pasarun adenlleri ve on kisisi Habe~' heglerinden Kara N aib nam vilfivet sahibi rozbarun [51 veziri ve biri Mehemmed Aga kerh iidasi imis Bunlar ticarer ile bu diyara gelmisler Bunlara havli iZ3Z ve ikram etdik Ve Habes bu §ehre kac giirrluk yoldur deyu siial etdim Yir mi giinliik rahat yoldur didiiklcrindc Habese gitmek arzularr hatrra geliib ciir'cte geldim Amma bunlara fa§ itmedim Ya in~allah ne gune Habese revane olursun didim Insallah
~\~.... "':'" ~.! I "UbIJI 1;1

[1] Yil drz niishasi

[2]» [3]" [4],. [5]»)

»

(mufarekat) [karmdasr]

»
» »

(itdi) [Far Iara)
(zorbamn)

SEYAIIATNAlUESl

931

varm degil obiir gun yevmi Ham isdir Bu §ehirden hareket ider iz didiler Hakir dahi Allah asan ide didim Bunlar menzillerine gitdiikde hikmeti Huda mukaddema sultarun pasava ve bize verd igi hedavalarrn ban sakillerin gem il er e tahrnil evleviib bir kac adenlimiz bile kornus idik Anlardan ikisi hasta olub bu Arbaci sehr inde kalrnrs Biri , sihre mii btelfi olruus Anlar cikagelcliler Bire siz bunda ne islersiz didim Vallahi siz sultan ile iceri Nil basrna dogru gidelden beru evvam muhalif olub gem iler g itrnejie iktidari elnuyub kirk gi.indi.ir - bunda kalrnislar idi Ue;i.illcii giindiir sizin bu canibe gelecegizi [1] Icidiib kalkdrlar Hala bu mahallere kariblerdir Sizi ibrim kal'asmda belkeseIer [2] gerek Bizler hasta kaldrk deyu vak n hali bir bir takrir etdiler Hakir dahi bunlara hazrr olun deyu tenbih etdim Ertesi gun sultarun karrndasr hakire lie; at on cleve zahire ve bes hicin iizre bes krz ve bes gularru siyah cerde ve altr cift fil disi ve bes cift gergerdan boynuzu ve bit kara derim cadir ve bir harar misk kedisi postu ve bit garar kaplan ve bebr postu virdi Ertesi amade olub melik karmdasi Kan Cercis ile vedalasub Habes askerile mulfikat olub azmi Habe§ etdik

Elfaslus Salis ve Seb'in Diyarr Sudanda ArpaCI se hrfrrde [3] Habes vilayetine gitdigimiz menazilleri beyan ider
Arbacidan sek iz bin pur silah asked islam ile sekiz gun cengelisran ve sengistan ve gah abnu§ [4] agacl ve gah santa d ir ahristarn icre canibi sirnal ile sark mab evnf n e gidiib Evve la

Evsafr Vadi(i) Koz
Nilin canibi sarkrnda sahralar icre bir mahsuldar sah radrr kim Habes canibinde Sudan meliki hiikmiindedir Habes ve Dongola ve Durnbiye ve Zenciye b.iikrrriirrde de~Hldir Bizzat Foncistan hu ducludur Hfik irrririe Koz derIer Bu diyarda vezire Koz derler Nilin garb caniblerinde vezire Kan derler Anlar sultarun sol vezirleridir Bu Nilin §arktnda Koz vezirleri sag kol vez ir id ir kim Koz derler Ut;
[1] Y rldrz niishasi
[2]» (geleceginizi) »(bekleseler) » (~ehrinden) » (abnus)

[3]" [4]»

932

EVLtYA CELEBt

kerre viiz bin askere ve on kerre yiiz bin Koz reavasrna malikdir Ciimlesi rnii'rnin muvahhid malikiyyiilmezheb kavmdirler Vezirlerine Koz didiklerivciin reavasi dahi 01 isim ile miisemma olub Koz kavmi derler Sed bahadir kavmdir Ciimle Urbanlardtr Ancak avret yerleri cevran ve arslan ve kaplan ve bebr postlarr He mesturdur Bu sahrada kirk bin rnikdarr karmsdan ve calasdan evleri ve eamileri vardrr Amma hakimler i Kozun sarav'[r) tasdan ve agaedan mebn(i) dir Aroma gayet merin dir Kal'asi bu saravdrr Ve ciirrrle evleri deve kusu dfeled ve yumurtalan He zeyn iderler Ve daglartnda eabeca 01 diyara mahsus meyveIeri var dir Ziyade mahsulleri darrdir Bugday arpa ve bersim ekmezler Ve daglarlnda somaki kayalan gordiik Ve kursun ve kiikiirt ve altun ve giimii§ maadinleri kendi biter kendi yiter Bit kimesne hasrl idiib mahsul alma sin bilmezler Bu sahrarun eanibi erbaasmda bog-az bogaz dereler vardrr Canibi garbdaki bojiazdan Ternmuzda Nil tugvan idinee mezkur bogazdan geliib bu sahray(i) ii~ ay gark idiib ta vasatr sahrada bir buhayre kalub ciimle ehli be .. led 01 buhayr (e) de def'i atsan iderler Canibi erbaasi on konak geIir bir buhavrei azimdir icinde kabakdan kelek gemHeri vardrr Ve gfmagun mahileri savd olunub tenaviil olunur Bu halicin eanibi erbaasrnda rnezkur Koz kavmi sakinlerdir Hakir Koz hakimine bir mikreme hedaya viriib bize ii~ deve ve bir gulam virdi Ve yiiz adem refik virdi Andan ertesi giin vine sirnale colistan iere giderken evci semaya peyveste olmus bir girdi sivah peyda oldu Aya bu ne devu ileri vardrk Meger bir ukkab kusu bir fil becei §ikar idiib verkcn filin a n asi geHib ukkab ile eenk idiib gubar berhava - olmasrmn ash 01 imi§ Alarkadan srvt sadasiz temasa iderken zalim ukkab bi.iyiik fiIi dahi zebun idi.ib basm a kondu Ve fiIi· bicare piirpare ve pece .. sinden avare hortumile h avl i korundu Amma faide itrneviib zebun oldu Hemen ciirnle refikrrruz mer hamet idiib bir u gtrrdan sadavi Allah Allaha reha buldurub tiifenkler atarak iizerIerine at burajimca hemen ukkab evci semaya tayeran idiib cenah larrnrn savesi zemine save salub afitabln su'Iesi zail oldu Gdva berhava ebri siyah idi Ol, mahaide lim rah fiBn Ani ukkab can yavrusun pare ubur etdik Oldahi fiI dahi hevIi frrsat bulu b firar etdi Fil pecen in yanma oyub hemen havava idiib meks bir havh geziib vardik Zaazmi Ve bu fil yavrusunun Bir mesafe minkarrna pare olub gurubda alarka alub gozlerin serseri bibak olunca iizerine yerinden semadan itmege vernis siiziili.ib basladr

He 01 fezada

k al dr Ve biz vine ukkab crkarub tenaviil yire brrakdi

fil yavrusu

id iib vakti

SEYAHATNAMESI

933

Cebeli Terca§
Bir ablnU§ [1] ormanh bir cebeli baladadlr Anda yem kesticiib mahitabda 01 gice sabahadek gidiib vine bir sehl ormanlik kenarmda istirahat idiib atlara vemler asub andan azrni §imal idiib

Vilayeti

Dumbiye

Foncistan hududu bu mahalde temam olub Dumbiye haddine kadem basdijinruz dem karban bast ve Kara N aib kethiidasr Taife Sirndengeru perisan gitmen Ve silahlarrruz ile mukayyed olun Dumb ive asiletine geldik Ve Maymunistan ve mahuf canavarlar icirie gir dik Gafil mebas deyu askeri agah etdiler Alti gun a ltr gice viik irrdirrneviib canibi sirnale kat'r menazil ve tavvi merahil iderek bazt Dumhive kuralarrna ugrayub hedaya vir iib iilfet iderek deve eti ve gergerdan eti viverek boza ve deve siid ii icerek alrr gun konub gocerek altinct giin kara tash kavalar mabevniride

Menzili §ehri Borega
Sultarn Dumbiye hudududur Bu mahalde iki ukkab Iesi iki kebce kuyruk Ieai bulduk Bunlar birbirleri He cenk idiib kebce kuyruk zehrinden ukkablar helak olmus Kebce kuvruklar dahi ukkablarrn minkarlarr zahminden helak ol rn uglar Amma ravihalarrndan ternasa idemedik Zira ravihalarr sam yeti gibi gelirdi Ve bu meks etdigimiz Borega kavalarrnda safi ukkab a§iyanlarl var idi Seb ruz ra'd val' giriv fervad ider ler-di Heebir i berhava pervaz urub perrii ehalin [2] .acsa guya Ali Osmarun basdarda kadrrgasi kadar ukkablardir CenahIarr ik i canibinde kiirekleridir Kuvr ugu gu ya badbarn kestidir Ta bu mertebe ukatlar [3] olub herbiri giinde birer ikiser fili ve gergerdanr savd idiib havaya gotiiriib andan zemine bragub pare pare oldukda tenaviil ider Ve berhava tayeran iderken cenah larr savesine Ali Osmarun askeri konsa haymeii sayeban lazlm degildir Bu §ehri Borega hakimi 01 gice bizi bekleyiib karb an halkmdan ban hedayalar virdiler Hikmeti ilah 01 bize hedaya virdi Sehri ciimle hasrrdan ve kamisdan evlerdir iki camii ve bir kac viiz hanesi vard] 4] Ve evlerinde her kesin biter kedisi
[I] Yddlz niishasi (€lbnus)
[2] (3] [4J
»
:0

,. ,.

~ "

(balin (ukkablar) (vardlr)

934

EVLtYA CELEBt

E§kiHi misk kedisi
Mukarrerdir Her sabah kallemiskin hayalan ve buru[ 1] arasmdan cikarrrlar Necaseti degildir Biemr illah terinden hast! olur Alaca kedi kadardrr Ve 01 sifarlr tiivii serd dort avakh ve trrnaklarr kopek trrriakIt Kedi tIrnagl gibi virtrcr trrnak degildir Basi kii<;iik kelb bash Burnu firenk zagar! gibi kivrrk burunlu ve kuvrugu kedi kuvrugundan kaba Evlerde kafcslcr icre beslerler Vahstdir Kedi gibi iin s iilfet itrnez Hakire bu Koz hakirni iki danesin kafes ile bagl~ladl Elbette sivahlr ve beyazh alaca olur Gayri gune olmak Ihtimali yokdur Amma r avihast ademin dimagm ruuattar ider Andan Borega sehrm den kalkub ertesi alessabah bir vadi(i) hamun iere giderken on bir dane mufrit fil i Mahmudiler be§i gayet sii(d) bevazr alttst sivah dag pare fil(1)er idi Bipak ve bi:perva orriim iize ve gah yemin ve vesarrrmza geciib alargadan bize ragmen ovnasarak urusarak dogii§erek kamil yedi saat gitdiler Alelittifak bizler dahi alatt silahdan bir §ey atrnadrk Ve sevr tema .. §a etdik Arnma biri gayet rne hib ve kebir koea fil idi Obiir filler gibi ctirrb iis hareket itmezdi Ve bir kac kerre vakrn geli.ib gu ya arzt cemal iderdi Gayet miidrik havvandrr Her payleri mil minare kadar ve dendanlan amudu burdinar[2] kadar ve hortumu guva dudu keh .. kesan kadar ve §ikenli kfisii safahan kadar ve gu§lart sofrai rindan kadar ve bast bamt husrevan kadar ve postu fer§i gariban kadar ve gorrii garr yetiman kadar var idi Bunlara asla bir fcrd destdirazhk it.. rne viib biz irrrle beraber giderierdi Sekizinci saatde

Menzili Ribde
Bu mahal dahi Durnbive meliki hiikmiindedir Bir kara daghk icre bir sulu yerdir Hemen zemini iicer dorder karrs kazrnca abl havat sular crkar Meger fakir filler Beni adem kuyu kazarlar devu hi .. zimle beraber gelmcler intn ash suva geIirler irnis Mukaddema asker konrnus Ao larrn vurdu yerindeki kuyulan filler i~lin tathir etdik Nu§ idiib ser hos oldular Ve bu sahrada havlr ciinbils etdiler Bu Ribde §ehrinde bir m ikdarr kamrsdan evler ve bir kamisdan camii var Ciimle h alkt sivah cerde Dumbiye kavmidir Esmeriillevn mahbubeleri meshurdur Andan kalkub on bir saat bir buhayre kenartnda m iirgzar giilistanh nebatat alefzarh gfmagfm mudhik rnavrnurrlarr te masa iderek

[11
[2]»

Y.Jdlz

niishasi (budu ) » (verdinar)

SEYAHATNA:\lESl

935

Evsafr

Kal'ai Nazdi

Bu dahi Dumbive hi.ikmiindedir Cerhac namrnda ..bir zerigi hakimi vardir Kirk bin asked Urbana malikdir Kal'asi evci semaya pevveste olmus Amma yukaru cikmaga kadir olrnadrjirrmzdan rernasa idernedik Ancak a§aglda varusu iki bin mikdan karmsdan ve calasdan iistii ropraklr hanelerdir iki camii ve bozahane ve d'iikkarrlarr on iinde kakulei kebir ve fil di§i ve sindyan ve pelasanta ve abnu~ [1] agaclart daglar gibi YIgtlml§dtr Andan alessabah kalkub vine simale amade olub giderken sii rii siirii fil ve gergerdan ve slgln ve ceyran ve hirnarr herd ve kazik boynuz hayvanlart var idi kim h isabm Hal ikr mahlUk bihir Ve .&1..:....).;" bu bir sahray idikim nebatatt ve gayd e§caratl ciharu dutmusdur Ve ku§c kll§e miirganlar savti hazinleri cana can bagl§byub rub a safa h asrl olurdu Meger Dumbiye vilavetinde bu hamunu miirgzara Vdai~e [2] derler im is Yrlda bir kerre buna Dumbiye meliki geliib savd §ikar ider imis Cabeca hayme mastabaIan ve matbah yerleri var Bu sahray (I) kamil tiC; glinde kona goc;e gfirtagfm sevler ternasa iderdik Bu sahravi cengel istanda maymunlar var kim Marzrvan hirnarr kadar bid birine si.ivar olrrrus Bazrsr kecilere siivar olrnuslar Bevaz ve alaca ve krz rl ve siyah ve zincabi ve mavi maymunlar var kim h isab m pe verd igarr Sani' billir Bazrsr omzunda nabutu g{iya kavasdir Yahud hir ise memurdur Acele gider Bazr iri mufrit maymunlar var drr Segirddigi mah alde yer dirrer Elhas11 gfiriagfm maymunlar var kim ademin aklr gi.ilmeden perisan olur Maskara mahliikdur Hakir vol iizr e iicer dane vavrusm bulub sevishaneler iizre koyub besledik Bu sahrada Dumbive sultaru hududu temam olub iklimi evvelde Habes hududuna dahil olub selamete geldik deyu kurbanlar kesdik Amma ertesi iklimi evvel hiikmii tesir idiib siddeti hardan tepemizden pisclik Amma biemr illdh asla zarar itmez Ve bu menzilde ileri karavol sekliride daima onar adem giderdi Gozlim.liz goriirken en ileri giden adem atdan tekerleniib at bizden tarafa kacub ob iir refikleri dahi atl arrnm boyunulanna [3] diisiib filhal har har soluyarak bize geldiler Bire nedir ash didik Vallahi bir kopce kuyruk var imis Garib adem bizclen iledde idi Kepce kuyruk melun sidigin herifin iistiirie serpince atdan vrkrlub at size kacdr derken hem en at dahi tepesi i.izre vikrlub can virdi Ant vahidede at
[1] Yildrz niisbasi (abnus) [2]» »(Vadi~e) [3] » « (boyunlarma)

936

EVLtYA

CELEBt

§i~iib dag gibi olub atrn vanrndan ciirule halk firar idiib at top gibi catladr Bire hal nice olur Gavri yol var mrdrr Andan gitsek deyu hay huv He tiifenkler atarak ileri ciir'et idiib vardik Kepce kuyruk didiikleri mel'un hemen ceyran sifath ve kaddi kametde dahi 01 ciissede Amma kuvrugu salkim sacak bir mel'un Daglar cikub gitdi Mezkfrr herifin varuna vardrk Guva prhtr olub rnahvr viicud itrnis Varman ve bakman Rayiha (i ) siimumu tesir ider deyu feryad etdiler Biz dahi brr ajiub vine azmi rah iderken ban refikler Havfa . Dirig Merhumun kemerinde yedi v iiz altun var idi deyu teessiif cek .. diler Ci faide Herifin lesi bulama olrnus ~)J (,"(A.I deyu vine §imale ka .. m.il altr gi.in alt. gice arsian ve kaplan Ve fil ve gergerdanh kara dag .. lar ve kara taslr verier ubur iderek

Menzili Vadi (i) Abra§
Habes hakindedir Canibi erbaasrnda abadilndan alametler var Ruha safa rayihalar (1) geliib filhal bu mahalle meks idiib asker ze.. mini kazub ahl hayat sular cikardilar Zira alti giinden suvurnuz az kalub krllet iiare istimal iderdik Ciimle asker in ve havvanatlarrn canlarr ver irre geliib yiizleri ayineye dorrdii ler Ve bihisab kaztlmrs kuyular bulduk Meger bu mah alle Mrsrrd an Habese giden asker ve tiiccar bunda koriar-lar-rms Hamdi Huda ~ah raha geldik Ve daima Ababide kavrni KIna §ehrinden bunda geliib sevahillenirler irnis Bunda dahi kuyular kazub def'i atsan etdik Andan kalkub iicer [1] giin kara rash ve kara dagh ve kara ycrlerde §iddeti hard an bizar olarak giderdik Amma ormanlar iere geldikde ravihai miski amberi hamdan drrnajilarrmrz rn uatrar olub her nefes med cezmimizden [2] havan ca vidan bulurduk Hakire [3] ban t iiccar Iralkrn dan siial idiib Bu rayihai tayyibe nedir didim Bu dajilar misk kedisi ve misk vilanIan He malamaldir Anm ravihasrdrr didiler Bunlarr ubur idiib iiciin .. eli giinde bir sahr avr b'ipavan nihayetinde

Menzili Ceheli Azhln
dameninde m eks idiib Habes eyaletidir Bu vadide Yesr i Urb ani ko .. nar On bin kara c;adtrh kara zengi kavmdirler Ve Caferi mezb eb indedirler Bu sahrada dahi esme kuyular kazdrk Abl hayat sularr cikdr Ertesi kalkub vine §imale giderken orriirrriize Siivevs dervast geliib
[IJ Yildiz [2])} (3]» niishasi
»
»

(iio;)
( cezbirnizden)

(hakir)

SEL\IIATi\' Al\[ESt

937

artik canihi §arka derya kenarmca giin kat'l menazil iderek

kara daglar

dameninde

kam il alti

Vilayeti Maymunistan
icre giderek daj"h ve tasr ve sahravt bimaasi gfmagun maymunlar ve ~ebekler ve sa'danlar ve zrmkulcler] 1] dutrnus Herbiri birer gune masharahk idiib aga~13rda hid ternasa idiib kimi a a kirni ka ka kimi vah vah deyu takla ve perendebazhk ve gfiriagu n lu ubdebazhk iderlerdi Mesakk at i ra hr hunlart tern as etmekden ferarnu s etdik Elb aS1l1 k elarn Hallaki Alem hayvanatlarda maymun gibi mudhik ve miidrik mahluk halk itmernisdir Amma menhusdur Gerci rernasasr def'i gam ider Amma beslemede murisi fakr alarneti var dir Lakin ternasasmda aleIn var drr Fil dahi miidrik h.avvandir Bu mavmu nistan (1) ubur idiib gah sengistan ve gah dagistan ve gah rimalistan ve gah Siivevs dervasi ken arrnca sengi haralar icre altrnci giinde

.Menzili

Drnlcrlfib

Bu vadide meks idiib esme k uvular kazub abl hayatlar cikdr Bu mahal Habes eyaletinde Sevakin sancagi kazasi haddindedir Ve Siivevs dervasi kenarrna karibdir Bu mahalde Kendiyye Urbavi sakinIerdir Ciimle viiz bin zengi Urban kavmdir ler Bu Dunki labm karsusm da §imal canibine Viiz elli mil baid Medinei Miinevvere iskelesi Yenbo kal'asr benderidir Mediniye ii~ merhale verdir Ve bu Dmki .. lab iskelesi azimdir Amma §ehri derva iciride

Cezire (i) Lii'lii
diir iskeleden rrii mavarrdrr Bu cezire icinde iicb il [2] kamisdan ve sazdan reaya evleri var Bir camileri ve bozahaneleri var Gayri asar ve ziraat idecek yer yokdur Ciimle halkt gavvaalardrr Sii vevs der vasmdan gunagun incu cikarrrlar Acib ve garib sun'u Huda diirrii vetim inculer cikar kim fmdik kadar olur Bu kavmin hak irnler i Hebes pasasr taraftndan bir aga hukurnet idiib crkan inculerden o§iir alub pasasma muhasebe vir ir Ve Drnk rlab iskelesine gelen gemilerden dahi giimriik ahr Ve bu Drnkrlabd an kalkub vine sirnale [3] cani[1] Yildiz niishasi (zenkaleler) [2J)O ,. (iit;bin) [3]» » (~imal)

938

EVLIYA CELEB!

bine gah Siivevs dervasi sahilince nak si bukalemun gfrn agfm Habcs ternasa iderek ertesi gun

gah dai:Har rcre siibhanel Hal lak tavukl arr ve tavusu bagl cinanlar (1)

Menzili Etle
Sevakin h iikmiiride bir vasi uz icr e k.urnsal verdir ;3adivye Urbani zengileri korrmusdu Kara cadrrlar ile kara nehir gibi kirk bin kavmd ir Habes pasasrria odak hakkt virirler Bunda dahi ilbl hayat esmeler vardrr Bundan dahi kalkub kam il altr giiride kara daiHar ve otlu sulu udal' iere kara sign siir'ii sii gibi siir ii sur (ii) filler sevahile inrnisler Anlan temasa sevr iderek

Menzili Kum liman
Bahri Kulziim van i Siivevs Dervasr kenarmda bir Iimam azimdir Amma abadanhk vokdur Bunda lebi deryada abl hayat sular kavnar Cii rnle tulumlardan sula rrrmz bosa lclub taze sular aldtk Andan alessabah kalkub u~ gun dahi Siiveys Dervasl kenarrnca gah kara ta§hk ve gah heyaz rakrvk saat kumu' icre incu sadefleri ve gunagi'In derva rn a h lfik u kahuklan ve niee kerre viiz bin elvan mahiler ternasa iderek Sab didiikleri Siivevs Dervasr iere olan aeayibatlar var kim ibret n iirn adrr Siihhanelhalik Byle bir sun'u H'udadrr kim hikmetine akrl irmeviib fikir feraset miitchavvir kala Derva icre gfiva Rumda crnar agaclarlna benzer azirn dirahtlerdir Lakin yapraklari yokdur Amma dah ve budajii cokdur Derva viiztiriden bir dahi yukaru cikrnaz Aroma ciissesi d erva icindedir ~·~4" rrU\ Bazr gemiler bosanub agaclna ugrayub pare pare olur Eger gemi kavi bina ise sabm dallarr ve budaklan [1] krrub kjit.iir k iit iir ubur ider ineu bu §ablutln dibinde olur Ve bu sabhk derya icre azim ormanlikdir i<;inde krrrc baiIgl olur Gark olan ge~ilerden ademleri ve incu cikaran gavvaslan eman virmeviib yudar Krrrc bahgl gayet mel'un halrkdrr Bu tcmasalarr iderek iiciiricii gun

Evaaf'r tahh kadim Cezirei §ehri Sevakin
Zemaru kadimde Lendha validesi Sevakine nam avretin temasa .. gahl imi§ Binalan arnri ib dastdrr Miiruru eyyamdan Durnb'ive sultam hiikmiinde iken sene tarihinde sultan Siilevman Han gazi asrrnda Misir veziri Tava§i Siileyman pasa ii~yiiz pare gernivle Hindistanda
[IJ Yrldrz niishasi (qalJarm ve budaklar m]

SEYAHATi'IAMESl

939

Divabadi ve Abrnedabadi Portakal elinden feth idiib vine Hind padisahma hibe idiib mansur ve muzaffer Yemene geliib anda Aden ve San'a ve Moha nam benderleri dahi Zcvdiler destinden feth id iib donanmai hiirnayun ile bu Habes ik lirn iri e gecrib kirk bin asker ile Ozdemir pasavfr ) bu diyarda serdarr muazzam idiib ibtida bu cez ire i Sevakin feth olunub ciim le kestiler lenger endaht olub Sev (a) kinde sakin oldular Feth (i) Ozdernir pasa m.iistakil h ak im vezir olub akalimi Habcse velvele saldi Sultan Gavrinin akr abalar m dan cerkesulasrl bir miidebbir yarar namdar ve ~eci ve bah adrr er inli§ Bu seh irde ciiml e karban halki ile beyii sir a idi.ib on iki giin tekaiid etdik Hakir kirk hicin devei bes yiiz gurusa viriib §ehl sebiikbar olduru Badehu sehrin ahvalarrna vakrf olub ternasasma bezli himmet etdik _Bu §ehri Sevakinin mukabelesinde Siiveys Dervasr a sirr ~inlal tarafm a derya iizre iicvii z milde benderi Cidde iskelesidir kim Mekkei Miikerreme [1] andan on iki saarde varrlur Anrnciin bu Sevakin §ehrinin kiblesi sirnale dogrudur Ve iklimi evveldir Ve btl Sevakin ceziresi ii~ mil sarkdan garba tulan! bir kiiciik adadrr Kara canibinden sada isidilrr Ta bukadar vak rricltr Ve bu cez ir e Habe§ pasasmrn bir tahtt dahi bu Sevakindir Amma pasa bunda sak in olrnaz Kairnrnakarru bes yiiz adem He hiikiim hiikfrmat idiib pasa va seney! viiz kise mahsul virir iskele basrnda pasa sar avm a hurde derier Giimriik and a ahrur Ciirnle kavimrnakam lar anda sak in olurlar Ozdcmir pasaru n bi na srdrr Ciirn le kargir ve metin ve miisrahkem sar avi kavidir Cern ii Hind ve Sind ve Yemen ve Habes gemileri ve celbeleri ve Hindistan karaka gerrrileri bu saraya van asiib o§iir alrmr Ve bu ~ehir viiz eHi akce payesile kazadrr Ve nahiyesi bir badihavadir Daima pasalar imam efendilerine zabt etdirir Sene vi vet mis seksen guru s olur Bir acayib kazavr asma .. nidir Ugrayan biliir Ve bu cezirei Sevakinde ciimle iki viiz altrrus kargir ve hasir ve karmsdan ve cal asdari evlerdir Ciimle toprak mii .. fid ve muhtasar hanelerdir Ve Ozdemir pasarun bir sad (e) ce bir minarei pestli camii var Ciimle tas binadtr Ve bir kac mesacidleri ve virrni mikdarr kacasdan yani calrdan ve h asirdan diikkfin larr var Ve iskele basrncla Banyan ka vmi yani ate§perest kafirlerin rnahzenler i var Her ecnas zikrvrnet meta'lar He memlu m ahaz irrler dir Btl zikrolu .. nan imaretlerden gayri han ve hammam ve imaret ve medrese ve bag ve bag<;e ve bostan yokdur Lakin bu caniblerde Foncistan ve Zencistan ganimet ve Dumhistan verdir melikleri vilfivetlerirrin kesisleme iskelesi olrnajiile gayet Ve bu cezirenin canibi kar adrr Beri tarafdan

[1 J YlldlZ

niishasi (Miikkerremeye)

940 ezan

EVLtYA

CELEBt

sadasr istima olunur Oltarafda lebi dervada ii~ aded kullei kadirnler vardrr Birbirlerine karibdir Tiifenk menzilidi'r Sevakin ceziresinde su olmayub bu tarafda olan sulari hrfz iciin bu ii~ krt'a kulleleri bina itrn ialer'd ir Ve gelen karban ve ayende ve revendegan bu Sevakine ubur idince mutahassm olrnagrvciin bir habayi [1] menas kullelerdir Bu kulleler olmasa zengi kavmleri Sevakinliye bir katra su virmezlerdi Ve Sevakinli susuzlukdan helak ol muslard rr [2] ilayevnlina haza gelen gemilerden Arzi Mukaddese suy(u) var mr devu Yemen ve Cidd (e) gemilerinden su isterler 01 ecilden [3] daima hrfz iderler Bazr hanelerde su sarrnclarr vardrr Ve bu kulleler arnri iciin gayet mamurdur [4] dahi Orta kal'a ve iicuncii Bogaz kal'asl Bunlar gayet mamur kal'ulardrr Su tasivacak gemileri var Ve baska baska dizdarlar i ve elliser a ltrmsar n eferatl aiu var Mah bernah ulilfelerin kullan pasadan ahrlar Eger pasa h avh asker He H abese geldi ise bazr tevabilerin bu kal'alara agavat ve neferat yazub hizmetlendirir Acib nezaketdir Ve bu kalalarrn bir kac §ahi darbzen to plarr ve cebehaneleri vardrr Ve ciirn] e §eddadi ta§ bina k alalardrr Birer tahta kanath kapulardir kim deryaya meksufdur Canibi erbaalannda tiifenk mazgal yerleri vardrr Daima ahali(i) kal'a amade olub tiifenk ler He su larr gozedir ler Ve seb ruz kavrklar He su larr cezirei Sevakine tasrr lar Andan

Evsafr §ehri kadimi Kif
Bu dahi Habes eyaletinde SeHm Haru Sani asrrnda Ozdemir pasa fethidir Zernarn evavilcle bu dahi Dumhiye meliki hiikmiinde bended az irn im is Lakin §imdi olkadar marnur degildir Canibi erbaasmda kadimi ezel asarl binalan a~ikaredir Sevadi muazzam ~ehr iruis Ve pasa kavirnrnakarnrna bu diyarda ka§if derler iki viiz adem He hiikilmet ider Ve sub asrlrgr pasanrn §atlrba~aSldlr Lebi derya olmak He bunda dahi gemiler yanasub giimriik ahrur Bu schir ciirnle ii~yiiz toprak ortiilii evlerdir Kimi topdan ve kimi hasrr ve kamisdan sevahil evleridir ~eddadl kargir binalar degildir Camii ve mesacid ve eUi mikdari esvaki mub tasarr varclrr Ve gayri hammam ve han ve bezazistan ve imaret ve medreseler yokdur Amma bir kac kahvehane ve bozahaneleri mukarrerdir Zira
[1] YlldlZ. niishasi (cay

121

i)

[3]»

(olurlardr] »(hu tarafdaki
»

suyu)

[4]»

(Ba.;; kal'a ve)

SEYAHATNAMESl

9U

bu iklimier boza kamdir Ve bag ve bag~esi yokdur Lakin kara canibi olmak ile bostanlart gayet cokdur Ve esme kuvu'larrn m abl hayat sularr firavarrdir Ve bu sehr in abl havasrnrn letafetinden vii z vasmda avret hamile kalub yiiz elli vasmda tiivanfi koealar hrtavi kralarrn bekarerin izale iderler Ve bu sehr i sevr ternasa idiih vine cezire [i) Sevakine geHib ciimle bart sakilleri ve bazr ziyade havvanIan ciimle kavimmakama virrni esir ve virm i nefer ademlerimiz ile Allah emaneti koyub on at ve on hicin ile virrni nefer ademlerimiz karadan vilayeti Dehleke gorrder iib hakir Kara nayibin ketb.iidasi Mehemrned Aga refikrmrz He bir Yemen eclebesi gemi ve siivar olub 1.-.-...- J It: ...~ .iulf-! Ayetin tilavet idiib miitevekkilen alallah olub azmi eezirei Eehlek evledik Deryaya crkub gordiiffi Bu geminin yeikenieri hasrrdan Neuzi.i billah Sab Dervasr iere gidiib geminin rebbarrlarr ve mellah fellfihlarr yani gernicileri kestinin basma oturup daima deryaya n azrr drr Kacan orrler in e sah gelsc yeminek yahut yesarek deyu gem inin k icrnda reise haber ider 01 dahi dum erri ana gore cevir ir Yay eger bu Yeminek Yesarek dive nin h ilafrnda reis bir arnel idcrse dcdejii dervava curnb bil Ve her adrmda bir kerrc fatiha fatiha diyerek gern i fatiha ile malamal oldu Hakikatiilhal bu gcmilerde fatiha olmasa 01 gemi bu dervada bir an selametle §inaverlik idemez Zira velkerri hasir rebbanlan fakir ve safrasi tas cakir vukii ferhavi ak ir ve mismarlarr habli hasir ve gerniler i altrnda dii h ni hair ve ici malarnal dakrvki §air elhasrl bu hal iizr e Siive vs deryasl iere §ab arasrnda seb ruz ubur iderek krvr sira krvr srra rene ina cekerck aln gi.inde nice cezirei kara [1] ugravub temasalar iderek ve nice cez ireleri ubur iderek

Evaafr

cezirei Dehlek

Melik Necasm tahti im is Bu dahi ibtida Hazreti Risaletpen ah asrrn da Hazreti Osmam Zinnureyn viiz pare gern ivle Ciddeden geliib feth itmisdir Badehu Melik Nccas istila idiib ta Selimi Sani asrrrid a feth ol musdur Bedesti cerk es Ozdemir pasa Habes eyaletinde kav immakarnlrkdrr On rnil ihata ider bu [2] cezirei vasidir Ve karaya karibdir Ancak bir top menzili baiddir Bu cezirede ineu crkar Matekaddem miifid ve muhtasar kalasr var irnis Halen miinhedim olub eabeea asart binalar n iima vand rr Ve viiz ell i akce ser if kazadir Lakin mesafei baide oltnak iIe Habes pasalarrnm irnarnlarrn a mii stcciren (31
(l] Yildiz niishast
[2]»)
[3]» »
»

(cezircler

e]

{bir}
(mi.inahharen)

9t2

EVLiYA

CELEBi

ihsan olunur Bu sehr iere ciimle alrr yiiz hane vardrr Temelleri n15f1' nadek tasdrr Aridan vuk ar rsr calasdrr Ve iistleri eiimle toprak ve ~a§dlr Ve bir kac dji kka n lar-r ve mahzenleri ve bir camii ve mesacidleri var drr Lakin evleri dardrr Bag ve bag'.;eleri yokdur Ve iskele basmda kavimrnekam saray (I) giirnr iik hanedir Ve kirk eIIi rrrikdarr mahzenler var dir Ci.imle tiiccarlarm metalart ile malamaldir Bunlardan gavri imaret makulesi binalan yokdur Ve her hanede birer rahmet cem olrnasrvciin su sarruclarr mukarrerdir 01 §iddeti harda su beyi ider ler Bunun da hi abr havasi latiftir Gayer [1] Ve esrnerji lIevn mahbub ve m ah hubeai cokrlur Ve bu cezirenin de eabeca verlerinde dart ziraat iderler Bostan larr dahi varclrr Ve gecileri gavet

ab.

i

cokdur

Minelacayib
Bu cezrr en m ciimle kecileri incu sadafi icirrderi cikan Ia~oz eti ver-Ier Ve diri balti:b ve ruzlanrrus salamura bahgl dahi ver ler Bir turfa Iika mudhik kose kecilerdir Ve l§.hnll sahrnl arr misk amberi ham gibi ravihai tavvibesi vardrr Btl cezir e 0) Hazreti Osman feth etdikde ciimle muhacirin e nsar ve erbabi soffa ve eshabi Resulullahlar medfundur Aruma kubbe ve alarn erler-i yokdur Ve isim resimleri 01mak [2] ile tahrir olun madi Ve bu cez irei Dehleki dahi seyr ternasa etdik [3 J ile Bahri Kulziim icre §ab belasrn seb ruz ceke ceke ca n ib i sarka m uvafrk evvam He vine sahili sun'u Huda kayalart ternasa iderek alt. milde yani bir giinde

Evsafr cezirei karai Musova
Kadim evvamdan beru Habes sultarrlarrn m tahtr olagelrnisdir Bu dahi ibtida Hazreti Osman fethidir ~" ..:u\~) Sonra Osman fethidir Sene tarihinde Selimi Sani asrmda bedesti Ozdemir pasa Hala Hcbcs pasa si ta htrdrr Matekaddern sulta nl ikdrr Ozdemir pasa basm a sorguc takub divan ider mis Hal§, yedi sultanltk yer ta htr hli· kurnctiridcdir Tarafi padisahi den on iki viik a kce h assi hiimayunu

Ali

vardrr Ciim le iizera mabeyninde MISlr Bagdad ve Budin veziri oturub Sam ve Maras vezirlerinin iistiine tasaddur ider Uiu l ik drr Lakin vilavet irrde timar ve ziamet olmamakla alavbeiii r ibasr ve timar dcfterdan ve defter emini yokdur Amrna mal dan ve ruznameci vc muhasebeci ve mukataacrlari kanun lizre
[1] Yddlz niishasi
»)

altrna sultanve cedeftervar-drr

[2}" [3]},

(gayet) kelirnesi (olmamak) (idiib yine gemi)

yok

SEYAHATNAlUEst

943

Zira yiiz on pare kal'iye malikdir Bu ka1'a kullarirun [1] olkadar mali firavan alrru r Zira basmak asmak urmak krrrnak atmak ve tutmak yeridir Merhum Mosdarh Mustafa pasa iki bin ceberti tiifenk endaz asker besleviib senede bin kise mal tahsil etdi Ve bin kise kadar ana karsrlik hedaya gelirdi Eger Hind ve Yemen ve Habe§ tii ccar larrn rencide ve aziirde haztr [2] itmeyiib istimaletler virirse senevi iic Hind karaka gemisi gelse bir kise ahr Bes on gemi gelirse ve krvasi remiidmisler (7) Evaletin hod haddi pavant yokdur Sarkdan garba bir vrl.lrk vol anrn hiikmi.indedir Hemen kuvveti kahiresine gore murad idinirse cihangir olur Eger cii r 'et sahibi olmazsa ancak giimruk ern in i payesile zabt ider Yine bervechi adalet badclharci vel· masraf bin kise olur Amma kara yiizlii kavme beyaz viiz goster irse viiz iki viiz adem He zabtu rabta kadir olur Evve la Foncistan melikine ve Dumbistan melikine ve Zenc melikine Alevi melikine ve Zevlagistan melikine hedayalar ile ademier goriderse ve karsu Yemen ve Hind padisab larrna elciler gonderse olkadar tiiccarlar gelir kim bihisab m ah firavanlar ahrur Ve bu Hab es matakadclem m evlevivver idi Hala ii<;yiiz payesile ihsan olunur Amma rahr diraz olrnak ile h ar ci hasrlindan ziyade ol masr sebebile b ir kim.sene talib olnuyub pasa imamIan pave ile alrrl ar K ura ve kasabatlar i kal'alar ve ~ehirlerclir Anlara nayib kor Senevi bin gur us olur Ve ha lki asla ~eriat ve tarikat ve hakikat ve rn ar ifet nedir bilmezler Bir alay dagi ve bagi vc zagl ve cildi siyah magi ve nart Cahrrn olacak duragi ragi ve aki kavrn i zerigilerclir kim din iman ve mezheb itikad nedir bilmezler Bir alay ecn asr mahlukar bu ikl imi Habesdedir Boyle kavmden ulemayi scr' nice bir akce ve bir habbe a lm ajia kadir ola Neuzi.ibilLih Bir m u hZIr . kapudan tasra crksa ya ~iddeti hardan ya badi s iim u m u .nardan ya zeng i (i) avvarr tarrardan helak olmak mukarrerdir Ruzrnerr e ciiml e Ervarn h alkr egninde bir bevaz Hind bezi ihram ve kemerinde bir ihram ile evkatlar guzer itmege muhracdrr Amma biernr illab i taala siddeti hart ademe ve h avvan ata tesir etmez Abl havasi gayet lat ifdir Hususa badelasr ta sabahadak badi saba iifii l i.ifi.iI esii b aden1e hayatl cavidan verir Ve bu Musova cez iresi karaya cenub canibine bir tiifenk menzili yerdir Sada isiclilir Yani bir mil vakrndir Ve pasa saravfr) bu cezirede lebi deryada ta~ bina bir saravdrr Bu dahi Ozdemir pasanrn birrasrdrr Lakin olkadar vasi ve mamur ve miizeyyen degildir Zira binasrrun devam sebati yokdur Ve ciimle
[1] Yrldiz [2] Yrldiz niishasi

Zira pasasi

(mevacibleri ceri olursa niishasi [hatrr]

ve mesarifleri

ciimle

deftardar

kalerniue

miifevvazclir

94·~

EVLIYA CELEB!

hurda hurda odalar drr Ve iizerleri serapa toprak orruhi hocrelerdir Ve giimrtige bu diyarda Hurda derier Pasa saravfi jdrr Ciimle t iiccar m rnetalari o~iirleri bu Pasa saravrnda alrmr Ciimle Portakal ve ingilis ve Felemenk ve Hind ve Sind Gin Rata ve Hoten ve Yemen ve Aden ve Konfuta ve Moha ve Lehse ve Cidde ve Yen .. bo ve Tur ve Siiveys gemileri ve bu zikrolunan vilavetler in kalyon ve karakalari bu Musova ceziresinde pasa saravma vanasirlar Zira hidf Iimandir Ve bu Musova krbl esi dah i §imal tarafm adrr Ve iklim.i evveldedir Karsu tarafi Siivevs der vasr iizre iki viiz mil Yemen divarrn m Lehse iskelesidir Karsu karsuva vaki olmagile muvafik eyyam ile iki til.; giinde bir Yemen gemileri geliib gitmekdedir Ve bu §ehrin binalarr rniifid muhtasar binalardrr Zira cezire olmak He aihr binaya tahammi.ilii vokdur Carnura aglr bina gark oIur Ci.imle bin alti viiz mikdarr kimi tasdan kimi calasdan kimi karmsdan ve kimi kacasdan yani calr ve crrprdan tahtani evlerdir Amma pap saravfr) fevkanidir Ve ciimle mihrabdrr Ciimleden cemaati kesiriye malik carsu icinde Ozdemir pasa Camii Bir tarzr kadim kargir tas bina ve bir alcacik m inar el i ve iistti toprak ortiilU ve iki kapulu bid yah kapusu ve bid car su kapulu cam ii atikdir Ve Ozdemir Ogiu ve Bosn ak Mustafa pasa camiin sag taraftnda bir kubbede medfurilardrr] 1] Ve Seyh Cemaliyye Camii kargir hinadir Seyh Cemali hazretleri anda medfun .. dur Bunlardan maada altr zaviye vardrr Evveia Kara Bey mescidi Bu asarlardan gayri han hammam ve medrese ve imaret ve sebil ve l.;e~me misilli binalar yokdur Ve ciimle viiz kadar diikkanlarr vardrr Cemii zik. vrnet Hind ve Sind tefaruklart anda bikrvmet bulunur Amma bezazistant yokdur Ve iskele basrnda yiiz mikdart han gibi benan 12] rna hzcrrl er i vardrr Cemii giranbeha e~yalar bu mahzenlerde buIunur Hatta misk ve amber ve kakule(i) kebir yiikile paymal yatar Zira bu mahzenler seddadi tas bina olmagile emin mahzenlerdir Ve bu cezirede asIa bag ve bag<;e yokdur Amma altun ve gurus gayet cokdur Huda hakki mahzenlerde cevahir murassaat ve altun gucuj kisesi Ylgm Ylgtn vatar Ve ciirnle h alkr esmerullevn sivah cerde kavrndir Bir kavmine Banyan derler Beyaz ve esmer olurlar Ciimlesi ate§ perestlerdir Miird olduldannda Ia§ei murdarlarrn ate§e yakarlar CiimIesi pak beyaz suzeni Hind esvablarr giyerler ve beyaz destar sararlar Ciimle Habes divarrnm irad masarifleri ve giimr iik defterdarlart anlarm elLerindedir Kaiemleri He ve fikir feraset ve iImi lrisablarr He
i

[1] Ozdemir oglu Osman pa~a Diyarbekir Ozdemir pasadir [2] Yildiz nushasl [biinyan]

de medfudur.

Burada

medfun

olan

babasi

SEYAHATNAMESi

945

bir daruki hisab idiib m asrufa k avd iderler Gayet hisabi kavmdir Ve divan Habesiri mutemed ademleridir Bu kavmde kizb ve biihtan sadrr olrnamrsdrr Ve muharrematdan §erab ve hrnz ir ve zir uh kisrm tenaviil itruek vokdur Ve taarm bash basma verier iki ki§i bir yere geliib yemezler Ve bir kimsenin dahi taarnrn yemezler Ve vedirmealer Meger kerrdiil n-iniri rrriisaf irler i ola Ve bu kavm gavet anka miistakim bazirgfinlardrr Ve hir an cenabet gezmezler Hind ve Sinde Foncistan ve Dumbistana ticaret idiib gccirrir-lcr Gayet hisab:i kavmdir Cemii zemanda bu kavmin isvan ve tugyan etdiklerin ferdi afedriden bir kimesne bilmeyiib istima olunrnamrsdrr Gayet halim ve sel irn ve halfik handru ademlerdir Ve gayet muhabbetli garibdost adelulerdir Hatta hakirden bin gur ugluk baai metal sakillerimiz seyriinnasdan ziyadeye alub inad m ulralefet etmediler Ve Habes pasasmm Banvaniler yedi r isveti ve abl ruvidir Kacan bir cedid pasa Habese keldikde bir miikellef bas agasm bu Banyanlar He Dumbistan padisahrna gonder ir Bir iilkesi ~ok ulu pad isah drr Hatta hakir Foncistandan bu Habes divarrna Kif ~ehrine gelince yirmi bir gun bu Dumbistan meliki hududunda ve kal'a ve seb irlerinde ve sahralarrn ubur iderek geidik Amma kenduy(i) gorrnedik Hemen on kerre viiz bin ulufesiz zagl askerf e ) malikdir Ve viiz kerre viiz bin bihisab reyayaya malik imis Varan pasa agalara ve Banyan kavmi nakI iderler Anda asIa taun olmamak He h alk i ik i viiz sene viiz eHi sene muammer ol u rrrrus V e abl h avasi tiltH mukavvi oldujiundan h alki cernrna olub tcnasiil bulur imis Bu Musova halki dahi cernrnadrr V c habes paaasr bu Durnbive sultan Ina elci goriderdikde incu ve yemeni ve ak ivk taslar ve ok yay ve krlic ve harhe ve tiifenk ve kursun ve barut ve neft ve katran ve yagh ~Jra agacl ve servi agacl ve servi kozala(h ve frridrk ve frsdik ve Rum cevzi ve bakrr sahan ve tencere aletleri ve bogasi ve don ve gornlek ve keten bezi iplik ve ibrisim bu zikrolunan esvalardan goriir iirler kim anda tahrir olunan esvalaem her bid iksiri azam misal tutvavi kemvabdir EI~i kam il cenuba [1] canibine bizirn geldigimiz yellar He bir ayda varrrlar Hedayalan sultana teslim idiib elcilere ve Banyanlara izaz ikram idiib oldahi pa sava ktr k eUi habesi nevreste gulamlar ve krrk elli habese mahbubei cihan duhterler ve ziibat kedisi ve keler derisi ve abnu~ ve minkan koknos ve lasei tuvuru hiima ve diihencfi a'ma ve kakulei kebir ve amberi ham amber ve panzehri sagir ve kalkaru fil ve krrbaci pil elhasil bu makule hedayalar He pasava ve rnsfi kadar hedaya He gelen elci agaya vir iib pasava gon.derir Andan sonra vilayetinde nekadar baairgan var ise ciimlesin metalarr He pa[1] Yildrz niishasi (cenub)

Evliya Celebi : 10 -

60

946

EVLtYA

CELEBt

§aya gonderiib pasa dahi giimriigiin alub Habes divari gan imet olur Bugdav ve arpa ve dan ve vag ve bal ve balmumu ve un ve ziibat ve kakule ve abunu§ agael ve gavr i esvalar ve kovun ve kuzu ve deve ve sign ve slgln ve ceyran ve keci velhasrl cemii mekulat mesrubat bu Dumbiye vilavet inclen gelir Hakir sulranrna girmege kasd etdim idi Lakin bu mahalde Habes divarm da az irn isyan tuihan olub ci.imle kul guliivvii am ediib Fortaci Ahmed pasa havfinden ve Kara N avib a§ktya zorba derdinden bir gice gemi ile karsu Yemende imarna varub dahil dii§dii Bed ta.rafda vilayet hakimsiz kalub hakir dahi garib kaldrm Ve gayri diyara dahi gidem edim Bu mahalde karadan gonderdiginl h uddamlarrrmz atl arrrmz ile geliib boyle cezire verde basirniza bir belavi siyah olub ahir her kese Ilt ivarm medar iderek bizzaruri bu Musovadan bir kaYlga biniib cenub canibine bir tiifenk rnenzili yer

Evsafr Cerrar basr
Atlarrmrz He gemilerden crkdik Bu Cerrar basr Musova cezieesinin gecit basmda iskelesidir Mukaddema deryadan gelmegile bu ma'diyei gormemisdik Kara canibinden gelen metalar ciimle bu iskeled en gemilere siivar olub Musovaya gecerler Zemam kadimde §ehir var irn is Halen har abdrr Cabeca agaehk ve bostanlik vardir Musova halkrnrmn eiimle havvanatlarr bu tarafda otlrvub gezerler Ve abl hayat kuyular var dir Musova ceziresinde su yokdur Badehu hakir bu Cerrar ba§(I)dan atlarrrmz a siivar olub iki saatde diiz vasi yerler icre

cirid

ovnavarak

Evsafr Kal'a(i) Harkova
Bu Kal'iye dahil olunca Kara Naib bege dahil diistib Hos geldiniz devii vafir tazim idiib destine bir destimal vir iib dest bus idelirn dedikde Estajifur ul lah Carum karmdasmiz Foncistan divarrnda] 1] beru bizim keth iidarmz Mehernrned Beg He refik olub bizi arzulamrssrz Lakin Dehlekden gemi ile Musovaya cikub 01 deli farfara Fortner pasa siz i ahkoyub bize gorrderrnedi Hele mel'un padisaha asi olub Zeydi rnezheb imam varrm a Yemene kacdr Cehenneme basr Padi;a. hrrna arz iderim didiikde Arzr hakire verin Bu ahvale vakrf oldum Misrr vezirine gotiireyim Andan efendirnize Hanl ideyim Andan m u[1] Y.ldlZ niishasi (diyanndan)

SEY AliA TNAMEsl

941

radm iz iizre Asitaniye gid(e)yiIn didijiimizde Vallah senin [1] HIZlr geldin Hele bir kac gun istirahat idiib mii safir im iz olub ahvale vakrf olun deyu hakire bir miikellef oda doseviib yirmi atlarrrmza ve yirmi neferatl arrrmza belegan mabelag miistevfa tayinatlar viriib hakir taze can buldum Derhal kendii adenllerime firar iden Ahmed pasanm mahn ve huddamlann ve ciiml e erzakrn ve kavimmakamliklarmda olan agalarr [2] ihzar idiib htikurnetler-in zabtu rabt itrnege tavusi ve hicin neccablarile adenller gonderdi Hakir ~ehri remasava basladrk Evvela bu Kal'a(i) Harkova matekaddemden bir sevadi muazzam kal'a(i) kadim im is Sene tarihinde bu dahi Ozdemir pasa fethidir Siivevs dervasi sahilinde bir havli biiyi..ik §eddadi tas bina kal'a(i) ativkdir Amma olkadar metin mamur degildir Dairen madar cirmi dort bin adrmdrr Ve §ekli murabba'drr Ve yedi kulesi var Ve altr kapusi var Evvella Bas kulIe k ap usr ve Hurde kapusi ve iskele kapusi ve Cebeli Cida kapusi ve Sevh Mazlum kapusi ve Su kapusi Ve lebi deryaya karib kosede ic kal'a baska m amur bir kal'· adrr Cirmi alti viiz adrmdrr Dervis Aga tamir ve termim itrnis bir metin ve cedid it:; k al'adrr Amrna rasra kal'a dahi boyle tarrrir ve termime muhtacdir Ve valrn kat kal'alardir Ve ic kalanrn bir kac sahi darbzen toplarr vardir Ve pasarun bu kal'ada bir miik ellef agasl iki viiz ademile kayimmakamhk ider Senevi pasava yiiz kise muhasebe virir Kendii ve dahi elli kise faiz kahr Ve viiz elli akce payesile bir kazayi miibrimdir Pasa imamlan b iikm ider Ve kal'a dizdari var Ve neferatlan pasa agavatlandlf Mah bemah vazife (0 muavvenclcr in pasadan alrrl ar Ey[3] tedarikdir Ve ekser iva pasa agalan bunda sakin olurla Zira Musova bir pis ova cezire verd ir Suy(u) gemilerle bu Hark ovadan gider Bu kal'amn canibi erbaasi e sm e kuvulardrr Ci.imlesi abi zi.iI£Hden nisan virir mfii tahirlerdir Matekaddem bu sulari hrfz iciin bu kal'alarl bina idiib eli vila yeti bu kal'alar sebebile feth(ii) teshire alub canibi erbaasm nehbii gayret idi.ib mali ganayimler He geliib bu kal'iye mutahassm olub asudcha1 olur larrrus Gaver mahallinde in~a ohrnrnuj kal'a(i) cankurtarandir Zira tarafmda [4] Kara Zengi asileri cokdur Ve bu kal'ai Hark ova iciude ci..imle yedi viiz kargir ve kamisdan ve kacasdan evler vardrr Ciimle toprak or tiil irdiir Ve virrni m ikdarr esvakr muhrasarr vardrr Ve yedi kahve ve bozasi [5] ve bit haru vardrr Ve bir Ozdemir Camii var Ve vedi
[1] Yildiz niishasi (sen) (2J» » (agalann) [3]» » (iyi) [4]), »(etrafmda) [51 '1> II (bozahanesi)

948

EVLiYA

CELEB!

zavi vesi var Gavr! imaretden n isan vokdur Harnmam bu divarda Ulzlm degildir Zira seb ruz h alki urvan geziib gark lI] al ude olub guya h amm am icin de d ur ur lar Bir sehr i garib ve acibdir Ve hanemiz sahibi Kara Navib ciirnle urban ve uryan kara Zengiler iizre mirli .. vad rr Ciimlesinin akdi halli ve zabti rabtr arun destindedir Hiik iirn hiikurnat sahibi zorba bir aderndir Hini ma'rekede ba§lna viiz bin asker cern irrnejie kadirdir ihsan iri'arm ve it'am ile ciirnle Habes divarrnrn halkrm bende idiib pa~Y(I) kayd(ii) bende cekrnisdir Ciimle soz bunundur Fort acr Ahmed pasa bunu tarh idiib kendiisi miistakil vezir olavrm didi Ahir idemeyiib ci han basm a dar olub Yemende imama firar etdi Kara Nayib daima bu Harkovada sakin oIur Ah .. meriillevn bir ar rk yiiz[ii iri gozlii ve kaba levend sozlii fasih tiir kce biliir ayende ve revendiye tavuklu ve kuzulu ve vogurrlu bujidav corb asr ve dan ek mejii tnebzuldiir Ciimle Hab es kavmi ve Foncistan ve Dumbistan ve Alevistan ve Ababide ka vrni ve sultarilarr bu kara Nayibin emrine fermanber ler dir kim acib isridracdir Ha dese bu i1<; pad isab da'n ii~ kerre yiiz bin zagl dagi asker gelir Amma bu askerin ciirnlesine bir ras atsan zagl perisan gibi olur lar Zira ac ve zac ve rrruhrac bisebat derme catma cii vusdur Ciirnlesi cek irge bacak ve agac bacak belinde nacak aclikdan salmcak gibi sal{1a )mr ac bir habbiye muhtac kavmdirler Bu Kara N avibin derdinden pasalar hemen giimriik payesinde hiikm idiib tasra vilfivetlerin hukrnii Kara Navib elindedir Hala be!? bin ceberti tiifenk endaz asker e ul ufe ve kisve virir Bu ceberti Kavmi Rum dan ve gavri Zengilerden segban sarrca ve veceri gib i tiifenk edenaz olarrlara ceberti k a vrn i der le r Cogu Habese kizlarm a miibtela olub lcalrru s Rum ogianiarldlr Srrtmda ve belinde birer futa pesterrial ve eliode bir tiifenk v e bir destmal ark alud olub bos ite menzil yok seklinde ayda iic gur usa ifnayi viicud idiib sebiikber sahra gezerler Ve bazr cer i olan pasa bu ceberti kavmin .. den asker cern idub eli vilaveri garet ide n Zengilcr in vilavcrlerin nehbii hasaret Idiib mali firavan tahsil eder Ve 01 havfden camii diyarlardan hedayalar geIir kim hadden efzun Bu gune incu Htir miiz dervasmda crkmak ihtimali yokdur Neticei meram pasa arif(ii) dana ise halk ile iilfet idiib senede bin kise mal alruak mukarrer Bin kise dahi hedaya olur Bes yiiz kisesin eyaletinde olan pare kal'anrn agavat ve neferatlanna ulufe verir Zira bu kal'alara Asitane tarafrndan bir habbe gelmez Ciimle mcvacibatlarr pasadan matlubdur Ve ke ndii agavatIarlna dahi ulufe virir Zira Habes cyaletinde savir diyarlar gibi hizmetler yokdur Ancak yirmi kavimmakamlrgr vardrr (1] YJldiz niishasr (ark)

SEYAHATNAMESI

949

Anlara dahi ulUfe verrr 01 agalann h iametkar larr dahi ulUfeli kal'a kullan vaz rlrr' EvveUi nayibe ve sehtr miisellimine ve serdara ve pasa kethiidasma vc kapucrlar kerhiid asma ve imama ve eminine mah bemah otuz iicer guru§ ulfife verir Ve kapuctlar boltik basisma ve m ehrerbase lara ve gayri bol iik basrlara ve casrrigir basrva ve emirahur a beser gurusdur i~ agalarlna on beser gurusdur Ve sayir kara kollukeulanna alessevivve beser gurusdur Kal'a ulufeler inden gayr (i) mah bemah elbetde bu ull'Ifelerin alrrIar Arnma iskeleler ernaneti eiirnle hizrnetlerden huzurlu ve avay id fevayidleri ziyade agahklardlf Eger tiearet dahi iderse nurun alanurdur Ve Hark ovadan arlarrrruza siivar olub canibi cenuba rubu' saat ' bir bogaz iere

Ziyareti §em'i alem ve ~Iragl hurrem e§§eyh hazreti Mazlumu adem
Aizzei kiramdan ulu su ltandrr Bir nice kerre keramatlar (1) zah ir ve bahir olmus Hala muta sarrrfiridendir Menakrblari hadden birun ve krvasdan efzundur Uzerinde tek ivve [1] ve kubbe kabul etmernis .. lerdir Hemen rahmeti Hudaya yiiz tutrnuslar Ve pasa ve avant vilfivet gahice hayrnei hargfib larrn ve matbahi Kevkfivusler in bir giin mukaddem gonderiib alatar ikiissevr varub eeyran ve h argus savdii §ikar idiib anda tenaviil iderler Gayet avgah yerdir Ve bazr levendat rnakulisi [2] krr k eHi pi.irsilah namdar fellah yigitler bir vir e cern olub bes on gunde daglarda yatub fil ve gergerdan ve bebr ve pelenk katl idiib fiIin disleri [3] ve postun ve gerger dan m bonuzun ve hotas iciin ku vrujiun getirub ricaret id er ler Acav ib vilfiveri §ikargahdlr Bu §ehri Harkovavfr) temamen sevr iiternasa idiib bin seksen ii~ idi Edhasin idiib bir gl]ne sevrii ternasalar i (r) dik Badehu idin besinci giin Kara Navibin miisellimleri vilavet vilavet zabt etrnejie gitdidiklerinde hakir kendliden mezun olub vine r efikrrmz olan Meh emmed Aga ile Harkovadan ~lkub canibi sarka gah ~olis (t) an ve gah sengistan gah lebi dervavi Siivevs gah cebeli Kara Kadisiler i iki giinde ubur idi.ib

Menzili CebeIi Yule (.J)_')
Habes Urbanlarr kara obalar ile sak in olurlar bir mahsuldar fezadrr Bu kavme Kadisi derler Yedi bin Zengi ve anka kavrndir
[1] YIldIZ niishasi [2]" ,,(
[3] (tekye)
rnakulesi]

,,(di~lerin)

9'50

EVLtYA

CELEBl

Aroma vine Urbandrrl ar Bunlarda olan siyah cerde mahbub VI! mahbube nleger Berberistanda oia Zira :ibl hayat kuyu sularr vardir Andan kalkub vine canibi §atka bit konak g idiib

Evaafr kal'a (i) Hindiye
Zemam kadimde Hind ravlarr bu iklime kadem basub bu kal'ai ihdas evlem isler Aruma olkadar metanet iizre bin a etrnem isler Tasdan kargir bina ve §ekli murabba Ve, dayiren madar cirrni yedi yiiz adrmdrr Siivevs dervasi kenarmda olrnajiile telfittumu derya esasm [1] divara cabeca tahne verrnisdir Bit agac kapusu iskele basmda Hurdeye naztr bir kapusu cenuba kara tar afma m eksufdur Habes eyaletinde saneak begi payesile pasarun bit agasl iki viiz ademile hiikiim h iikflmat idiib pasava senevi krrk kise verir Ve yiiz elli akce kazadrr Lakin pasa imarmmn nayibi kadidir Bu kal'a dahi Ozdemir pasamn fethidit Zira bir miifid muhrasar minaresiz cam ii ve iki mescidi vat Ciimle evleri kocasdan bina olurirnusdur Dizdarr ve neferatlatt eiimle pasa tevabileridir Ve cebehanesi ve on aded toplam vat Ve kal'adan tasra Zengi Urb anlarr kara obalar He meks etmisler Ve bu kavmin karlarl daglarda kakulei kebir ve bazr miimessek rayih (a) It nebatat ve giya~ hat cern iderler Ve her haym (e) lerinden [2] beser onar kalve misk kedisi besleviib kat iderler Ve bu Hindiye kal'asrndan hareket idiib vine §ark canibine sengistanlar iere ii~ konak gidiib vakti zuhurda

Menzili Kullei Tuzla
Lebi deryada Ozdemir pasa bir kullei azirn . bina etrnis Hala icinde kirk eUi adem ile bir pasa agasl kavimmakarndir Bunda carsuv bazar imaret ve camiden bir sev yokdur Amma ciimle divan Habese tuz bundan gider Sene V! krrk kise i'ltizarndir Gayet ala emanetdir Senede nice kerre viiz bin deve viikii leziz tuz hasrl olur Catal viike ii~ d'ivarri para ve havive yiike beser maksus para alrmr Ve bu Siiveys dervasi meddi cezimdir [3] Ta~dl~h mahalde bu sahraya derya vavrlur Cekildikde bi erncHla hi taa1.1 kalan su bevaz tuz olub kaltr Bu mahalde
[1] YddlZ niishasi (esas) (haymelerinde]

[2]"
[3]

,>

" "

(cezirdir)

I

SEYAHATNAMEst

951

on bin mikdarr Doncive derler bir kabile zengilerdir Filhal anlar tuzu cern idiib kulle dibine daglar gibi Ylgarlar ilama§aallah boyle tuz h asrl olur Bu mahalden yine tav idiib tarafi ~arka gah lebi der va ile gahice kumsal berriyye iere siddeti har aret cekerek kamil aln gunde §em'u Hudalarr ve mehib kfihu slvahlarr temasa iderek

Evsafr menzili

§ehri harabl Pehliile

Lebi deryada bir sehri azim irnis Ozdemir pasa feth etdiikde Portakal kiiffarr istila idiib k alasr [1] ve sehr in harab yebab etrnis Hali asan esaslarr zahirdir Icinde Alire kavmi derler bir kavrn sakinlerdir Ciimle vii: eHi bin pak pakize ruisk amberi ham He alude Abire kavmidir Amma mezahibi erbaadan ve gavri din diyanetden ve hasr iincsrden ve Ayet hadisden ve mergi mefacan;e taundan ve pir e ve kehleden ve gayri menahiyyatdan bihaber bihayir akvarui gar ibedir Ciimlesi bu sahralarda haymelerile meks idiib haddii hisablarm Cenabi Bari billir Aruma h aluk ademlerdir Ve ciirnlesi vine U'rbanIardrr Ancak avret yerleri bir deri He mesturlardrr Ve bu mahalde bir Iimaru az im var kim bin pare gemi malfikelam alrr Sekiz riizgardan ernin ve icinde asIa §abdan nisan yokdur Ve bu mahalde sakin olan Abire kavminin mek Glat mesrubatlari darrdir Ve koyun kecidir Ve cevran ve slihndu Ve mesrubatlarr deve siid ii ve bozadrr Bu rnahallerde at ve himar ve fil ve gergerdan ol maz tus sengi stan ve c;engelistan verler olmagile arslan ve kaplan ve pir [2] ve pel errk cok olur Ve bu Abire kavmi bu dajilarrn maymunlarmdan gayet sikavet etdiler Dayima bizimle eenk iderler Daga crkub abnu§ ve santa ve zakkum ve sac agaclan [3] aciziz Maymunlar geliib bizi esir idiib daglara gotiiriib tasarruf ider Ellerinden hal as miimkin degildir Kimi uyur kimi didebanhk ider Bir firsat bulub reha bulmak mjirnk in degildir Tasarruf ide ide cok ademirniz helak etrnialercli r Bizde ' ise alat] silah vok Bizler az anlar cok Necare Ahir bu verden hareket etmemiz mukarrerdir didiler Ve gayet mehib ve mufrit ve zeberdest maymunlar vardir Gice gel iib haymelerimizden ogian ve kiz ve avret kapub gatu. rtirler Hasrli kelarn acizmandeyiz deyu azim §ikayet etdiler Ve sirler dahi ubur iderken basiret iizre olun deyu nasihat etdiler Ertesi alesseher bu Bellida [4] Abire kavmi icinden hareket idiib vine §arka
[1] Y,ld,z niishasukal' asm) {pil] ,,(ke!mege) " [Behlulede]

[2]"
[3]"

.,

[4]"

952

EVLtVA

CELEBt

giderken hakikatiilhal fakir ler in nakli iizre azirn mehib maymunlar dag keciler ine ve dag slgtrlarma siivar olub agavat misal gezerlerdi Ciimle dag h avvarrlar i bu maymunlardan acizlerdir Ban mavmunlari gor diik Dag kedileri kucaldannda gezdiriib beslerler Ve bazrsin gordiik Ojiul lar m karrrrlarr altrnda salh vu b [1] gezdirirler Ve bazrsi oyle beyaz rnavrn uri mahbublar kim hem en bevaz tiftik kecilcr ine benzer Vecihiilmanzar ve sekli miinevver mavmurilardrr Bu ternasalari iderek alti giinde gah daglarda ve gah kuralarda ve gah Iebi derya rimalinde giderek

Evsafr

§ehri kadimi Zeyla

Zeman, kadimde Hindistan ravlarrmn b inasrdir Badehu sene 928 tarihindc vine Ozdemir pasa Portakal elinden feth etrnisdir Bahri Muhit keriar-mda bir kal'ai aeim ve bender! kadimdir Kal'asmm §ark canibi bir valcm kava iizre vaki olrn us i<; kal'asr vardrr Dayiren madar cirrni bes bin yedi vriz adrm sekli mu o amrnes bir §eddadi: kargir bin a kal'ai ust iivardrr Bahri Muhit icre Viiz mil bir burundur iki tarafi biner pare gemi ahr Iimam binazirlerdirkim sekiz rtizgar [2] riizgarm §iddetinden emindir Kal'arun iki babr var Hadid kapuIardrr Bir kapu deryaya ve bir kapu karaya naan-drr Dizdarr ve yedi yiiz neferatlari vardrr Habes ceziresinde boyle asked cok kal'a vokdur Ve cebehanesi ve vermis pare roplarr cokdur Zira Habesin ahiriil. hudududur Bu (nda)n sark canibine bu Habes ceziresin bu Zevla bogasmdan ta Nil basin dolasub Magrib Zeminde Sebte bojiazrna gelince bu Mrsir ceziresinin Bahri Muhit kenarlart ci.imle PortakaI kiiffan hiikmiindedir Ve hala bu ZeyIa k al'asr ile Portakal kiiffart mi_i~a'. drr Bu kal'ada pasanrn bir agasl iicviiz tevabii£e kavimmakamdir Pa§aya sene VI krrk kise muhasebe verir Aroma bazr sene taliine bes on Hindistan -gern isi ve bes on portakal firengi gemisi gelirse bes kise giirnr iik hasrl olur Amma giimriigii harbe ucile ver irler Kiiffar galibdir Muradt i.izre gcmilerin bal ve vag ve koyun sIgn pasdrrmasrmn ve gavri tnetalarla gemilerin doldurub avanta lenger idiib gider Eger pasa agasl bunlan [3] h iisrrii iilfet iderse kakule ve incu ve ziihat abnu§ ve fildi§i ve gergerdan boynuzu bu rnakrrle §eylerden hiisnii rrzalarr He giimriik verirler Hak ir vardrkda Kara Nayib kethudasi Mehmed Aga kavirnrnakarn olrnu sdu Taliine yedi pare Por[1] Ylldlz

[2J»

miinhasi (sakllyub) »(ruzgar) fazla

l3]»

»

(bunlarla)

\

\

\ SEYA HATNA.MESt

953

takal gemisi geliib kal'a altrndan lenger endaht DIu b vatdrlar Ve krrk bin gurus giimri.ik verdiler Ciimle metalarr keten bezi ve penbe ve cam agaci ~lraSl ve katran Bu diyarda cer ai suda kaynadub hastalara verirler Ve katram ziibat gibi vi lda bir kerre viicudlarrn a siiriiniib ~i. fa bulurlar Tutyayi iksiri azanldlr Bu kal'amn daiilarrna Cebeli Kadri derler Bilahisab Kadri kavmi derler bir k avrrrdj r Siyah zengiIerdir Amma biernr iflfih Tatar cehr el idir Ve k isvele ri tarmar ve seci ve babahadir kavmdir Ve gayet zeberdest ve divdest olduklanndan ziraat idiib daglarmdan nice gone m ah su lar cern idiib fiiruht iderler Hemen viiz kerre viiz bin kiisfendi kiihi ve gazali vahsi ve camusu habcsi savdi ~ikar idiib tuz icinde salamura pasdirivve] 1] idiih firenk kalvonlarrna fiiruht etdiklerinden bu kal'va Porta kaI anmiciin [2] gelir Ve bu Kadri cenhindeki mezkfir fldemler ciirnIe Kadri mezhebinde pek pakize ademlerdir Ve kal'anrn haricinde olan vermis seksen bin Banyan kavmi vardrr Ciimle pak beyaz suze ni Hindistan tarzi esbab giver ler Bu kavmi atc§perestler miir d olduklarrnda n aslar der[3] arese yakarlar Ve atese taparlar Amma Haltkdir demezler Ancak aba vc ecdadrrmz dan Boyle gordtik derler Garayib bunda kim ant vahid ccnabet gezmezler Hemen saat gusl iderler Ve raam yesele ve defi tekazayi hacet etseler 01 an gusl ideder Ve cernii viicudlan ve sivablarr musk amberi ham ve ziibat ile miilarnma'drr Mahbuh ve mahbubeleri ah m cr ve esmer ve beyaziillevn olurlar Habes ikliminde mahhuhei Zevla rnesl.urclur Merali ve gazali ve kagrz dudakh ve hokka aibzh ve krr mrzr ve sarr ve vesi] ve sivah ve beyaz gfmagun disle ri var kim her deridaru diirdane(i) bir gu ne bova ile bovavub baska bir hiisnii cemal vir misdir Ve ca ht zanahdanlart ve sim gabgablari dahi m iin akk agdrr Ve §ive ve ref tar giiftarlarr sir in mahbublart olur kim zebari clerinden Hitif ve nazif ve zarif ve a~Ik perest harifi zati serif cclebilerdir kim boyle <l§lkperestli kden sonra sakallanub ate§perest oIurlar j;t;:_!l. d~ Bunlar anka bazirganlardrr Bevii §iralan daima Hind Yemen ve Portakal firenkleri iledir iskelc basrnda m.ahazinlerinde n ice kerre yiiz bin guru§ matalarr vardrr Ekser iva ihtiIatlarl Hind tayifesiledir Zira kadim evvaruda bu diyar Hind desrinde iken bu k avrni narperest Hindden kalrnrsdrr ilahazelan bu kal'ai Zevlada Hindistan taraftndan bir el~i ve Yemen tarafi irnarnrndan bir rebba' elci ve Portakal tarafrndan bir bal yoz ve Ingilis kcferesi tarafmdan bir konsoIoz ve Kadri r eavasi tarafmdan bir Siinnisi
[1] Yddl7. niishasi [pasdrrrna] [21 » » (-;ok)
[3]»
»

(na'slann)

954

EVLtYA

CELEBt

bu kal'da kavimmakam He h iilciim h iik umatda bulunurlar Kal'ui hendeki az im dir Ekseriya pasa taraftndan hakimi hasn igir [1] basr olur ~A.la hiikiimetdir Ka l'a iciride bin mikdan kamisdan ve kocasdan evlerdir Bir camii ve bir bujidav anbarr ve su sarruolarr vardrr Kat' adan tasr a sularr kuyular ve bes on mikdari diikkanlarr ve kahvehane ve bozahaneleri var-drr Gavri hane ve imaret ve hammam yokdur Ve iklimi evvelin ta vasattnda olrnajila abl havasi gerci §iddeti har iizredir Aroma gavet latifdir Bes alri kerre taam vesen ablndan nus idinee gavet iilgave haZlmiiI ifr atd ir Derhal adem vine tahsili cu' ider Ta bu mertebe mutedil havasi var dir Ve cimar bu sehr in gavet le .. zizdir Ve hrtavi didikleri zenanelerinden kisi am hasrli gam masdarr insaru kan bu divar a ma hsusdur Her cemivvetde bakire bulunur mah .. bubeleri vardrr Ve gerci siddeti hardan adem esvab giyemez Aneak bir bevaz ihram egninde ve bir ih ram kemerinde ban mahalde vaktr asrda uryan dahi dursun Sidderi hart ve berdi hart miiessir degildir Adem daima tendiiriist durur Ruzmerre bir kac kerree irna idiib dervava girsen asla zarar isabet etmez Zira dervasi Bahri Kulz iim deiHldir[2]Bahri Muhitdir Bu Zevla bojiazr Siiveys dervasrndan tasra vaki olrrrusdur Ne kadar bu bahre gizlense{3] ademin avre:: yerlerin vakrnaz Zira bu Bahri Muhitde §ab olmaz Ve ~ab havfi olrnadrgmdan bu §ehri az im Hindistan karakalari ve Portakal karavanalarr ve Filipota ge .. mileri ve Ingilrere barcalari geliib bipak biperva (ya) nasrrl ar Herbiri biner adem ve ii~er viiz top ceker galvorilardrr Bu sehr in sark canibi karsusi vedi viiz mil Hirrdistarun Divaba ve Ahmedabad benderleridir kim bu Zevlaa k arsu karsudur Ve bu Zevlam vrldtz tarafma karsrsi ii~ viiz mil Yemen iskelesinden benderi dir kim Yemen in inti .. hai hudududur Andan ote §arka Le hsaruri hiikmiidiir Amma hakir Hinde ve Lahsa varrnadrm -,:::,L~ .r-! f1"~1 Hu lasai kelam bu divarr Habes vilayetlerinin c1bl ruyidir Zira bu diyarda badi nesim esiib ademe h avan cavidan verdijiindcn maada Rum tarzr e1bette herbaar baranl rahmet bihisab yagar Ve ekseriya matarr nisan diirrii sehvar misal dane dane yagdt!:h mah al ruyi deryaya sadefler ze vn olub danei n isarn kapmajia rn urrtazrr dururlar Huda alimdir ban sadef on kerre bazrsr bes kerre ve hazr sadef bir kerre darrel n isaru kapub dervanrn ka'> nna gitdigin bir k ac kerre gord iik Ve bu baranl rahmetin kataratlarr desti hamunlara ve cebeli ibret niimunlara diisicek biemri Huda 01.. kadar ncbatat giva harr gunagun hasil olurkim dere ve depelerde ~e[1] Yildrz
[2] Huradau

niizhasi (~a~njgir)
(Menzili [imam ~ahaya kadar olan kisrm yrldiz niishasioda yokdur.

[3) (girilse)

SEYABATNA.MEst

955

menzar ve §iiklifezann rayihai tayyibesinden ademin dirnagt muattar olur Ve bu menbutatdan cernii devabatlart othvub ovle lahmii sahm sahibi olub gayet mahbub havvan atlarr olur Koyunu ve kuzu su ve kecisi ve bakarr ve cern eli ve camusu ve ccvraru ve slglrl olkadar semiz ve Litif lahmleri olur kim misk anberi ham kokar Ve dervasmda nice kerre viiz bin elvan mahilerinde dahi misk r avih asr vardrr Bu hayvanatlann lfrhurnlarmdan tenaviiI idenler olkadar tenperver ve tendiiriist olur kim her §eb ehli ile bes on kerre alt iist olub Adem ve Havva grilesi iderler Gayet mukavvi u m an larr vardrr Ve bu divarda ademin kuvveti basarr ziyade oluvor Zira bu hakir Foncisramn Ferkaye vilavetinde iken 01 §iddeti harda u~ {.,JlI ayneynime guya bir perde arIZ olub gice alii gibi illetli olub ru zi rusende vine kelevvel ojurclu m Bu ZeyIa sehrmde safa idiib kamil bir ay tekaiididiib cesimIer im ayni ayni gazale doniib Arab mes'uli gibi miinevver olub §i.ikrii Yezdan etdim Ve mezkur havvanatlarm lahminden tenaviil iderek viicuda bir takvivercik hasrl olub sehl m iilfih harn oldukda hakire bir ri.iciiliyyetcik[l] has II olub Emmare ve Nevvame ve Mi.ihmil (e) nam refikr kadimlerimiz harekete geliib cima darn ar lart menii harekete geIiib Zarfa Mecik Bese nam sildhrrmz sehl luubdebazlijia baslrvub gozii ve kellesi kizarub kan etmek murad idindijiimde Huda r-azr: ola Razrvve ve Marzivve ve Mutmeine nam varrgar amellerimiz razi olrmyub hakirin epsern emrine itaat idiib opsem iznile def'i tufan idiib kanaat etdiler Bu latif (e) den murad bu Zevla sehr! velhasrl bu Habes divan gayet mukavvi divardir Hamdi Huda Habesin ahiriilhududu 'olan Zevlf sehrin ternamen seyr temasa idiib firar iden Manortrci Ahmed pasarun kaimmekarm olan casrrigir basi kay bend ile haps idiib h iikfimeri Kara Navib tarafmdan Hindi Car narmrrda kaimmekamlrgi veriib andan Kara Naib keth iidasile Zevladan vine Musovaya ve Harkovaya avdet etdigimiz beyan

Zeyladan gayri yollar ile Harkovaya avdetim beyan ider
Zevladan kalkub canibi garba tevecciih idiib vine Bahri Muhit ken arrrrda bu [2] bogaza rast geldik Umman bogan clerIer Karsu tarafi Yemendir Kur'am azimde (Ayet)";::!' ~\ .:f u· ~1 Ayeti bu bogazda Bahri Muhit hakkrndadir deyu miifessirin ovle tefsir
Evvelji
[1] (reciiliyyet)

[2] (bir)

956

EvLlYA

CELEBt

etrn iglcr Hakikatlilhal Bahri Muhit He Siiveys divarsmrn [1] -Meddi cezmi [2] telartumu fervadi ademi rrred h us ider Ve bu divarrn ineu crk ar ari gavvaslart nakli iizre bu bogazm asla nihayeti yokdur Gayet amikdir dcvu nakl etdiler Hakka ki Ayeti serife iizre feed amikdir Ve bu bojiaza ehli Habes ve melIahlar Babiilmendub derler Azirn ku hu bisiitun bogazdlr Karst Yemen daglart ravegandir Ancak on he§ mil vardir Yine bu bogazdan icer i Sahri Kulziimdiir kim canibi garba ta Siivevs benderine varmca bu korfez.in tuIi bin bes viiz mildir krb!e tarafi Yenmen ve Aden ve Mekke ve Medine ve Yenbo ve Muvevlah ve Turdur Cenub tarafr serapa Habes divan ve Kosevre iskelesidir V e bu Babr Mendub bagazl kavasi i.izre·

Ziyareti sultam mahbub lcibarr bahzub e§§eyh Hazreti Mendub
Evci asmana sercekmis ebri siyahlar iciride an'a [3] a~ivan bir sultam ali sandir kim avende ve revende reis tiiccarlar tekve sine nezerat gonderirler Bir kubbei ali icinde medfundur Hazreti Resul bunlarrn ruhu §erifiyc;iin berekan Mendub devu fatihai §erif rilavet evlemislerdir Mi.iverrih Banyan kavli iizre bunlar Bel'am ibni Baurun pederleridir kim Hazreti Musfi ile kolondur gazasmda Firavn gark oIdukda b ile idi d er ler Hazreti Musa bunlara Ya Memdub var Habe s bogazlnda vatan evle Fira vniler Ie§i bu deryadan tasra cikma~lnlar Gozet Ve bu Mekke devrasmu gavri kiiffar gemileri girmesinler Inktraziiddevran rrru tasarr rf irrde n olub anda nigehban 01 buyururlar Sultan Mendub bu mahalde geliib karni! bin viiz sene muammer olur Ve Hazreti Risalete niibiivvet gelince Hazreti Osman n ice bin sahabe He Habese geliib zivaret emislerdir deyu elsinei nasda meshuru ifak sult andrr Hakikatiilhal bu bogazdan iceri bir kiiffar gemisi girernez Hemen bu azizin merkadi piirenvartndan bir alev zflhir olub derhal (Ayet) I,hl J".:J ,::3/- J\; ~,;)>. "::'_J\~\ mazmunu iizre ihrak olub helflk olurlar Hamdi Huda bu hususda Yemen ve Mekke ve Medine caniblerinde olan benderler ve beliderler kafirden eminlerdir Ve blemr illah Bahri Siiveys icre sab dahi kafirlerin girmesine manidir Bu §ab dahi
[1] [3]
[deryasrrnn]

[2] (cezri )
(anka)

SEYAHATNAMEst

957

Hazreti Musa asrrrrda Firavn Kalvorider] 1] bojiazrnda (Ayet) 5.)K. ..;1;J\; r~I;,J\)},,~..;} Ayeti uzer ine Firavn gark oiduklannda bu derva iere biemrillah sab agaclarl hazretlerin ziyaret vakti asrd a ternarn

hasrl oidu icliib eanibi
olub

derler garbm

Hasrlr
lodosu

kelarn bu ~eyh Mendub iizre dajilar iere gidiib

magribe

karib

Kasabai

Seheri§a

(t.:.. j---)

Bir sahrada sevadr muazzam Irnis Hollen harabdir Icinde krrk elli bin Seher! kavm i sakinlerdir Bag ve ve bag.,;eIeri ve ziraat ideeek yerIeri vardtr Ve bu kavmin Iisanlari Hindi Iisanrna karibdir Ciirnle obalar ile sakin olub konup gocerler Gocmiven leri harabistan bostanlannda sakin olurlar Bu dahi iklimi evvddedir And an ve mahsullii sahralar icr e ibret alrrnci giinde vakti gark[ 2] rriirn a sunu Hudalarr rernasa bag ve

dajilar
iderek

Evsafr Kal'ai Vlkat (..:.IJ)
Hazreti Siilevrnan bin.asidrr derler Amberiyye sultarn hiikmiinde iken Ozdemir pasa yedi sene muhasara idiib bila feth avdet etdiiklerinde b iemcillah bu kal'a ahalisine bir taun miistevli olub ciimle halki kal'adan firar iderler ilael'an Habes eyaleti hiikmi.inde bag ve bag~e ve abl hayat sulu ab.1dan yerdir Kal'asrna cikmadrm Arnma a§agl riban bin

mikdarr

hasirdan

ve kamisdan

cvleri

var dir Halkr

dini Ahmed ve ha~n nesr ne idiigin bilmezler Amma gan imet vilfivetdir Bu dahi ik lirn i evvelde olrnagrn tuli n eh arr ve arzr beledi beraberdir Bunda Portakal k iitfar larr ticaret ile cok gelirler Hatta bir portakal civanr bizimle bile geliib van rm da islam ile miiserref olub hizmetimizdc oldu Ve bu Vrkat kalasi sabr alarrn Misrr §e~ ker (i) kamismdan latif ve nazif kasabr h asrl olur Arnma sehrin [3] crkarmasm bilmczler and an kalkub ertesi

mezhebi

gun

Evsafr §ehri Hediyye
Ba~h iremden girlistaru cok bir
[lJ [2J [3) (Konlondor ) (guru b) (~ekerin)

n isan ver ir husu tuvuru ve bag bostam ve nahlistan seb irdir Bu dahi iklimi evveldedir Ciimle halkr rnii s-

958

EVLtYA

CELEBt

lim. maliki mezhebleridir[ 1) Alti bin kadar calas evleri vardir Ve ii~ camileri var Ve h ak irn ler i ke n dirler inde nd ir Dajiistan ici olmagile Osrn an h olkadar varrn azlar Andan kalkub ertesi gun .

kiiciik kasaba sekillt yerdir Kara sach kara Zengi on bir m ikdarr Razdin kavmidirlcr Hazreti Siileyman ogiu rnelik Rac'im evHi.dmdanlz clerler Currrle mi.islimlcrdir Andan kalkub 01 gun nice daglar asub vakt i gurubda

Bir

Sahrayi Ferran
Bir mahsuldar fezadrr Ve bir halici abl nabda meks evleviib haymelertrnizde mihrnan old uk 01 gice hezar hezaranm fervadi figanrndan havati ebed bulduk Ve vakti seherde bir badi nesim esiib ci.imle miirgan savt i hazin He Halik! Biciina tevhid evlcdiler Biz dahi vakti fecr (i) eda idiib ca rpalarrrruza sii var olub kamil ii~ gun bir sahravi Heyhat misalde canibi cenuba gidiib kat'r menazil ve tavvi merahil idiib nice ibret niimalan ibret nazarr He temasa idiib dordiincii gun

Evsafr §ehri azim ve tahb kadim mahmiyyei Mukdisu
Miiverr iharn Barrivaru Habes bu seh ir hakkrnda Hazreti Siilevman b irrasrdrr derler Kacan kim Hazret i Siilevrnan alevhisselan Belkis Yemen diyarmdan getirdigi mahalde bu Mukdisu §ehrinde cemii mahluku Huda ile bu hamunda seraperdei SUleyman icre azameti daratln goster mck iciiri trnab ttnaba meks idiib Belkise istikbale crkdr Belkis dahi Yemende Seba §ehri padisahrrnn duhteri pakize ahteri idi Nice devlet gordu Amma bu darat azarneti ve bu insi dnni vuhus tuyuru goriib Be lkrvse bir de hset artZ olub seraperdeden haz ermeviib Belkis iciin bu Mukdisu §ehrin bina et di Hala su lraru Zencistan hiikmiinde bir seh ei m uazzamdrr Bag ve bag~esi ve kti~e ku~e firavan sulari ~aghyub miirgant hoselharun nagamati savti hazinleri cana safa ver ir Sehri halen 01 kadar mamur dejiildir ikIimi evvelden cenuba yirmi derece ileri ~lknll§dlr Bu se hr in krblesi vine tim ale dogrudur Ve Bahri Muhitin cenub tarafr sahilindedir Habes He vilaveti Zencin cenuburidadrr Ve halk. ciirnle miislim malikiyyiilmezheb ce~inirler
[1] (rnaliki mezheblerdir)

SEYAHATNAMESI

959

Amma ayini dini islama riayet idemezler Zira ulemalarr yokdur Amrna salfiti hamsei eda idi.ib savrm haccr dahi eda iderler Ve lisanlan arabidir Amma bir gayri istrlahat ibaratlarr var Kendiilere rnahsus bir lehcei garibedir Ve hakirnler-i kendii taraflarrndandrr Arnma hiikiim hiikumet nedir bilmezler Kacan birbirieri mabeynlerinde bir davalar i olsa eger ~ehirlerinde bir tiiccar var ise varub ana darusu-lar Eger 01 adem h avrr ve §er ne derse a n rn hiikmiine ferm.anber olurIar Gayet biileh ademierdir Aroma secil er dir Portatal kiiffan bunlann secaatinden vila vetler in e istila idemedi Halen ki §chirleri sahili bahirdedir Sahili bahirde olan divar lar hod ki.iffarm kar arga hlarrdrr Amma bunlara bir care Idernedi Dagl ve tast ve r agr ve baih ve karibi ve lragi eli harbeli zagl beni Adem dutmusdur Kara Nayib keth iidasi Mehernmed Aga r efikrrmz kavli iizre on kerre viiz bin asker olur didi Ve kaflr ile asIa beyi §ira etmeyiib ciimle m eralarrn ya kal'a (i) Zevlaa yahud Kal'ai Vikata veya kaI'a 0) Hark ovaya godiriirler Hurbelerin Ali Osmana okurlar Ekseriya daglar icin de yerli yurtlu bagh bag~eli helideleri var Bu kavme Beni Safvan derler Mukdisu §ehirlerinin alrindan bir nehri azim akar Canibi garbda Foncistan ve Dumbistan iciriden cereyan idiib gelir Nili Mubatek lezzetinde ve camurlu krrmrzr renk cereyan idiib §ehri Mukdisu altmda Bahri Muhite mahlut olur Ve Nil tugyan etdikde iclnde tirnsahr bicenah bulunur Mch rnecl kethada refiglrnlZdan [11 siial etdim Nilden bir frrka Durnbistan ve Rencistan [2] icinden cereyan iderek geliir deyu cevab etdi Ve bu Mukdisu §ehrin(~e kutbu cenubi ve siihevli verncrri gayet alcakda gor iirriir Aroma kutbu simali yani Demir Kazrk vrldrzi gorunmez Arunciin krblerriim alar rrmz bu diyarda serseri deveran idiib Rumda deveran etdiiiH gibi etmez oIdu vcsselam Ve bu sehirden kalkub vine canibi garba bir gun gidiib

Menzili vadi (i) Hunhas
Bit mahsuldar daglar ve ormanlar sahradlt~Andan ve mayrounlu tavvi rahl idiib ver-Ier asarak ertesi gUn kara

Menzili kabilei Hm'lcale
...A..silerdirOn bin mikdart yernler asub nlsfullevl olunca
(1J (refikrrmzdan] [2J (Zencistan)

Zengilerdir Bunda esmeler kazub atlara hareket idiib ertesi giin vakti gurubda

!)60

EVLty A CELEBi

rYlenzili sahili

Bahri

Siiveys

Bunda on bin m ikdar i Serebasi kavmi sakinlerdir Ve buniardan gayri ciimle krrk bin mikdart ahmer ve esmeriillevn 5.demlerdir Anfarm mabevnlerinde yatub deve e ti ve cleve siidii ve boza viviib iciib atlarrrnrz a dart veriib alessabah azrni rah idiib hasrli kelfim on bir giind (e) hamdi Huda

Menzili kal'a (i) Harkova
Kara Naibe bulusub Zevld h5.kimi olan gerirdigim pasa agasl casn igirb asr [J] Kara Naibe teslim evl eviib Kara Naib hakir(c) bir krltc ve bir at ve bir ineu tesbih ihsan iniib Hos geidin ve safa geldin Ve vine hav li seyahat idiib Habes ikliminin sark tarafr rri havetine var drn Havir makdem Safa geldin deyu vafir iltifat etdi Ve firar iden pasa agalann ciimle getirdiib haps idiib iizerlerinde olan malt padisahi tahsile mukavved olub hakir ertesi giin Mrsrr a gitrnege izin taleb erduk de Alerr e'sii velayn deviib almrn opdii Erresi alessabah hakiri futura davet idiib bir gline kaymak asel ve gfmagun r eceller tenaviil evle dik kim Huda a.limdir k avmagrn ve ase lin rayihai tavvibesi drmaglm!Z ~ak etdi Hakir el vrkark en koynumdan mikrememi dizim iistune kodum Kara Naib gorclirk de Ne acavib musanna mikreme olur devub 01 mikrcmei ve koynumdan iki mikreme dahi hazrr etrnisd irn Ve bir Dervis Ali hatrile miizehheb ve halkari en'arm serif ve bir saati latif verdim Gayet haz idiib Siibhancllah au anedek bu diyara ~ bu kadar viizera viikela geliib gitdiler Boyle bir Kelarm lzzet ve boyle bir saat bagl§lamadllar deyiib hemen verinden kalkub iceri hare me giriib der an dort mahbube biiriinciik gornl ekfi bakire habesc krrlar ve dort aded kulakh 1 [2] menkuslu esmeriillevn mahbube sibvan gilmanlar ve bir kutu ineu ve bir kutu sevlan ve bir kutu akivk ve bir kutu panzeh ir ve bir kutu misk ve ii~ §emame amber ve bir bur viik kakulci kebir ve e lli fil di~i ve bes gergerdan boynuzu ve altr fil kalkaru ve altt k argr sing (I) ve iki at ve altt hicin ve on deve viikii mekulat mesrubat veriib ozur dileyiib Mazur oisun deyiib bu ihsanlarr kabul idii b huddamlarrmiza reslim etdik Erresi alessabah pasa agala~ rmdan serikarda olanlardan on adem mahbus Misrr a gondermek iciin heccarrlarr ile haztr idiib ahalii vilavetin arzr mahzarlarile hakiri ve

.

[1] (va~nigi rbasr] [2} (kulaklan)

SEYAHATNArtIEst

961 ile ucvuz salt cirid He Kara Naib ile

kerhudasr Kara ath ve heccanh vedalasub

Mehemmed Aga rcfikr kadimimiz ademler mekfrlat mejrubarlarrrmz

Elfaslur Rabi ve Se'bin Bin seksen ii~ Rebiiilevveli gurresinde Habegderr MlSlra gitdigimiz menazilleri beyan ider
Evvela bismi ilah He Harkovadan mrvub 01 giin vakti asrda kalkub cezirei Musovaya ugra-

Menzili

mukabelei cezire (i) Dehlek yani mekaOI miihlik
olub alessabah ha ..

Balada mevsufdur Bunda bir gice mihman rine [1] Siiveys dervasi kenarmca ii~ giinde

~ehri Kif
Balada mevsufdur Andan ubur idi.ib [2]

Cezire (i) §ehri Sevakin
Bu dahi mukaddema memduhdur Bu seh ir ka imrnakamrnda Allah emaneti kodugumuz barr sakilleri ve ciirnle hicin ve develeri ve siyah memlukleri ve sayir h uddarnlarrmrz ciirnle srb h arde bulub a ldrk Amma ~chri Itsarrda refik olan Der vis Nfrncru ll ahrn siivar 01.. dugu gergerdan oliib boynuzun ve trr n ak larrn alrnrs Hakir ana bir hicin veriib ana siivar oldu Amma Dervis Carullahrn siivar oldugu kazrk boynuz ha vvaru gayet zinde idi Ve bu §ehirde deve ve hicin ve siyah kole ve krzdan kamil bin gurusluk barr sakiller bevi etdik Zira bu Habes karasmdan Mrsrr selametine cikmak yekrek pehlivanhkdtr Ve ikiyiiz gurusluk kakulei kebir fiiruht eyledik Arnma gurus ver ine Hindistan padisahrmn sikkesile memsukler i verdiler Srrm a gumu~tden [3] ~ubuk ~ekilmi§ teldir iki basr bir verde iizerine sikke urulmusdur Gayet Iatif nerm halis nazif simi var drr Ve bu Sevakinden kalkub canibi garba ciimle asker He gidiib ertesi gun
[1] (yine) [2] (andan) [3] (giimu~den) Evliya Celebi 10 61

962

EVL1YA CELEBt

Kum Lirrrarn
ve dahi

Vatle
ve dahi

Cezirei Lii'lii
ve dahi

~ehri Dunkrlab
ve dahi

Vilayeti Maymunistan
ve dahi

Cebeli Azlun
ve dahi

Menzili vadii Abra~
a kamil on yedi giinde dahil olduk Ve balada tahrir olunan me .. nazillerin mukaddema evsaflarr ve mabeynleri ne mikdar merhale yer idiigi tahrir olunmujdur Bu Abraj hakine kid em basinca Mrsirrn Saidi Alisinde sakin olur Kina ~ehrinden Ababide kavmi ii~ bin mikdarr kara havmel er He meks idiib sevahile ~lkmillar Esmeriillevn MlSIr Urbamdirlar Kelirnatlarr vine arabidir Amma bu divarda Abras kavminin bir aeayib ve garayib hos lehee lisanlan oldugundan Abras hakinlinin imarrundan ban kelimatlarm tahrir eyledik

Evvela Purasa Ekmek Anki Su Kivam Peynir, Dah Et Ari namni Gel otur Ari mangi Gel al akcevi Yamile kutu kurasa Yiirii getir ek» megi ~imiteveva Bire gidi kOf demekdir Ari line km dak kute Gel.

You're Reading a Free Preview

İndirme
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->