TANE BOYUTUNU SAPTAMADA KULLANILAN YÖNTEMLER

 Sertleştirilmiş bir çeliğin tane boyutunun saptanmasında östenitik tane boyutu ima edilir. Ostenitik tane boyutundan; çeliğin soğumasından ve östenitin diğer bir faza dönüşmesinden önceki tane boyutu anlaşılır. Orijinal ostenit taneleri genellikle çeliğin oda sıcaklığında soğuması sonucunda ortaya çıkar.

TANE BOYUTU ÖLÇÜM YÖNTEMLERİ 1. ASTM STANDARTLARI İLE SINIFLANDIRILAN TANE BOYUTU 2. ISO-İNDEX G 3. KESME GRAFİK YÖNTEMİ 4. KIRILMA DENEYİ

A- ASTM SATNDARTLARI İLE SINIFLANDIRILAN TANE BOYUTU
  Bu yöntem daha çok döküm malzemelerin kristal tane büyüklüklerini tespit etmek için kullanılır. Tane boyutunun mikroskopta 100 büyütmede tespiti yapılır. ASTM tane boyutu numarası 1 inç2’lik tane sayısına tekabül eder. Aşağıdaki tabloda gösterilmiştir.

astm 1 inç2 tane sayıs ı

0 0.5

1 1

2 2

3 4

4 8

5 16

6 32

7 64

8 128

9 256

10 512

 ASTM tane boyutu numarasının değerlendirilmesi standart tane boyutu çizelgesiyle veya özel merceklerle saptanır.8 mm çapa karşılık gelen 500 mm lik bir alan içindeki taneler sayılır. m = 2n(g/100)2 Burada g . Bu alandaki tane sayısı ‘n’ n = n1 + n2 den çıkarılabilir.  Aşağıdaki şekillerde yapıların özel merceklerle gösterimi verilmiştir.ISO-INDEX G  Bu yöntemde belli bir büyütmede inceleme sırasında transparant olamayan bir cam ekran veya bir mikrograf (fotoğraf) üzerinde 79.m (mm’deki tane sayısı) hesaplanabilir. Burada : n1 = dairenin tamamen içinde yer alan tanelerin sayısı n2 = daire tarafından kesilen tanelerin yarı sayısı n değerinden. ASTM tane boyutları 5 ve 7.5 için tane için tane boyutu B. Büyütme o şekilde seçilir ki alan içine en azından 50 tane sokulur.lineer büyütmedir. Tane boyutu numarası ‘N’ ile yüz büyütmedeki 1 inç2 deki tane sayısı ‘n’ arasında n = 2N-1 bağıntısı mevcuttur.  .  ISO-index G aşağıdaki bağıntıdan elde edilir.

005 inç uzunluğunda bir çizgi ile kesilen taneler sayılır.I)2 elde edilir.  Sonuç olarak: Sadece tam veya yarı birimler kayıt edildiğinden tüm pratik amaçlar için G.046 Bağıntısı mevcuttur.  Normal olarak 10 sayım yapılır. C-KESME GRAFİK YÖNTEMİ Başlıca yüksek hız çeliklerine uygulanan bu yöntemde.Bu ilişki aşağıdaki şekilde gösterilmiştir.Böylece ISO-İNDEX G çizelgelerden veya büyüteçten hesaplanır ki bu da ASTM tane boyutu numarasına uygun düşer. Kesme değeri (I) olarak bunların ortalamaları alınır. 20 Tane boyutu.3 ASTM E 112. n =2n-1 eşitliğinde N için çözüm yapılırsa  N = 2(log I /log 2) +3 Elde edilir.Tahmin ya bir transparant olmayan bir cam ekran veya ölçekli büyüteç yardımıyla yapılabilir.G = (log m /log 2) .1000 büyütmede 0.kesme ölçeği 15 10 5 0 5 10 Tane boyutu -ASTM ölçeği .ASTM’e eşit olarak alınabilir.63’e göre G ile ASTM arasında G = ASTM-0.Bu sayı kesme değeri I’yı direkt olarak gösterir.  Eğer ASTM tane boyutu numarasında (örneğin 100 büyütmede mikrograf üzerinde 1 inç2 deki tane sayısı olduğu gibi) ortalama tane boyutu kesme ölçeği (skalası)(I) üzerinde ifade edilirse n =(2.

Dolayısıyla bu yüzeyin incelenmesi östenitik tane boyutu hakkında bilgi verir. Bir sertleştirilmiş çelik kırıldığı zaman kırılma yüzeyi genellikle sertleştirilme öncesi mevcut olan östenitik tane sınırını takip eder. . Bu deney çeliğin karbürüzasyon sırasında tane büyümesine karşı hassasiyetini gösterir.Böyle bir hal çeliğin tane boyutunun tahminini kolaylaştırır.D-KIRILMA DENEYİ  Bu deney için bir seri sertleştirilmiş ve kırılmış deney parçaları bir mukayese ölçeği olarak kullanılır. Bu numuneler en büyük tane boyutu 1 ve en küçüğü 10 olmak üzere numaralandırılmıştır. TANE BOYUTUNUN SAPTANMASINA AİT ÖRNEKLER YÜZEY SERTLEŞTİRME İŞLEMİ UYGULANAN ÇELİKLER Bu tür çeliklerde tane boyutu genellikle McQuaid-Ehn yöntemiyle saptanır.  Aşağıdaki şekilde görüldüğü gibi Shepherds ve Jernkontorent’in olmak üzere 2 seri vardır.tane sınırlarında karbürler çökelir.    Çelik uzun süren karbürüzasyon işleminden sonra yavaşça soğutulursa.Çoğu pratik amaçlar için bu iki ölçek eşit olarak ifade edilir. Bu yöntemde çeliğe 925 o C de 8 saat karbürüzasyon uygulanır ve çelik karbürüzasyon Ortamında paketlenmiş haldeyken soğutulur.

Bu işlem için tane sınırı dağlayıcısını kullanmak gerekir.bununla beraber.Daha keskin hatlar pikrik asit içeren tane sınırı dağlayıcısı kullanıldığında ortaya çıkar. YAPI ÇELİĞİ VE TAKIM ÇELİĞİ  Su verilmiş ve temperlenmiş Cr-Ni ve Cr-Ni-Mo çeliklerinin tane sınırlarını ayırt etmek zor olabilir.Yüzey sertleştirme işlemi uygulanmış bir çelikte a-kaba taneli b-ince taneli yapılar YÜKSEK HIZ ÇELİKLERİ  Temperleme işlemi tane sınırlarını gizleyici bir eğilim gösterdiği için sertleştirilmiş yüksek hız çeliklerinde tane boyutunun mikroskop yardımıyla en iyi bir şekilde tespiti su verilmiş ve temperlenmiş haldeki numunelerde yapılır. Yandaki şekilde gösterilmiştir.bu örnekteki numune %5 nitrikasitle dağlanmıştır.600oC üzerindeki sıcaklıklarda tane sınırları daha keskin olur(aşağıdaki şekildeki gibi).  .525oC de 3 saat temperleme sonrası yavaş soğutma uygulamak suretiyle tane sınırları daha belirgin olarak ortaya çıkabilir.