TÜRKÇE

Anlam Bakımından Sözcükler………………………………………...1 Sözcüklerde Anlam İlişkileri………………………………………….3 Cümlede Anlam……………………………………………………….6 Ses Bilgisi……………………………………………………………...9 Paragraf Bilgisi………………………………………………………...13 Sözcüklerin Yapı Özellikleri…………………………………………..17 Yazım Kuralları………………………………………………………..22 Noktalama İşaretleri…………………………………………………....25 İşlevlerine Göre Kelimeler (Sözcük Türleri)…………………………..29 Fiil (Eylem)…………………………………………………………….38 Fiilimsi (Eylemsi)……………………………………………………...44 Ek-Fiil (Ek-Eylem)…………………………………………………….45 Fiil Çatısı………………………………………………………………46 Cümlenin Ögeleri………………………………………………………48 Cümle Bilgisi…………………………………………………………..50 Anlatım Bozukluğu…………………………………………………….52 ANLAM BAKIMINDAN SÖZCÜKLER (KELİMELER)
1) Gerçek (Sözlük) Anlam 2) Mecaz (Değişmece) Anlam 3) Somut Anlam 4) Soyut Anlam 5) Dolaylama 6) Terim Anlam 1) GERÇEK (SÖZLÜK) ANLAM Söylendiği zaman zihnimizde (aklımızda) oluşturduğu ilk anlama, temel anlamına gerçek anlam denir. Günlük hayatta en çok kullanılan anlamıdır. “Soğuk” sözcüğünün aklımıza gelen ilk anlamı; ısısı düşük olan, sıcak olmayandır. Bu sokağın çeşmelerinden soğuk sular akardı. “İnce” sözcüğünün aklımıza gelen ilk anlamı; dar olan, kalınlığı az olandır. Üzerinde ince bir gömlek vardı. “El” sözcüğünün aklımıza gelen ilk anlamı; kolun parmak uçlarına kadar olan, tutmaya ve iş yapmaya yarayan bölümdür. Elindeki kağıtları masanın üzerine bıraktı. Çocuk ağır çantayı kaldıramadı. Evin camlarını kırmışlar. Bahçedeki kuru otları yakmışlar. Top oynarken okulun camını kırmışlar. Bu karanlıkta dolaşmaktansa evde otururum. Terliyken soğuk bir şey içme. 2) MECAZ (DEĞİŞMECE) ANLAM Sözcüğün gerçek anlamından uzaklaşarak kazanmış olduğu yeni anlama mecaz anlam denir. Söylediklerimizin soğuk karşılanmasına üzüldüm. Yaşlı kadına yer vermen ince bir davranış. Dağın ardından iki el silah sesi geldi. Çocuğu ağır işlerde çalıştırmayın. Beni kırma, birlikte oynayalım. Sınavda yüksek not almazsam yandım. Ne olur beni kırma, tiyatroya birlikte gidelim. Bu karanlık işlerin hesabını sorarlar bir gün Geçmişi karanlık bu adama pek güvenmiyorum.

1

UYARI: İnsan veya başka bir varlığa ait bir özellik diğer varlıklara verilirse buna yan anlam veya yakıştırmaca denir. Şıklarda yan anlam yoksa mecaz kabul edilir.
Kapının kolu Arabanın torpido gözü Ayakkabının burnu Uçağın kanadı 3) SOMUT ANLAM Türkçede bazı sözcükler beş duyumuzun (görme, dokunma, işitme, koklama, tatma)“herhangi birisi ile” algılanabilen varlıkları karşılar. Böyle sözcüklere somut anlamlı sözcükler denir. Kitap, ağaç, soğuk, hava, Emine, su, mavi, taş… 4) SOYUT ANLAM Türkçe sözcüklerin bazısı da beş duyumuzun “herhangi birisi ile” algılayamadığımız varlıkları karşılar. Böyle sözcüklere soyut anlamlı sözcükler denir. Bunların varlığını aklımız ve hislerimizle algılayabiliriz. Allah, rüya, sevgi, neşe, hüzün, korku, iyilik, şüphe, cesaret, güzellik, barış, düşünmek…

UYARI: Bazı somut anlamlı kelimeler kullanıldıkları cümleye göre soyut; soyut anlamlılar da somut anlam kazanabilirler. “Yol” sözcüğü somut olduğu halde Bu işi yapmanın bir yolu olmalı. Örneğinde soyut anlam taşır. “Sevgi” sözcüğü soyut olduğu halde Sevgi en sevdiğim arkadaşımdır. Cümlesinde somut anlam kazanmıştır.
5) DOLAYLAMA Bir sözcükle anlatılabilecek bir kavramın birden fazla sözcükle anlatılmasına dolaylama denir. Ulu önder dünyaca sevilen bir kişiydi. Bu korkunç ses ormanlar kralına ait olmalı. Bu sene bacasız sanayiden çok para kazandık. Atatürk’ün hayatı beyaz perdeye aktarıldı. Zonguldak’ın geçim kaynağı kara elmastır. Yavru vatanda güzel bir tatil yaptık. Çukurova’da beyaz altına rağbet çok. Bizim takım yeni bir file bekçisi aldı. Ulu önder Mustafa Kemal ATATÜRK Ormanlar kıralı Aslan Bacasız sanayi Turizm Beyaz perde Sinema Kara elmas Kömür Yavru vatan Kıbrıs Beyaz altın Pamuk File bekçisi Kaleci Derya kuzusu Balık 6) TERİM ANLAM Bir bilim veya sanat dalıyla ilgili özel bir kavramı ifade eden sözcüklere terim anlamlı sözcükler denir. Matematik: Üçgen, denklem, kesir… Fen: Hücre, çekirdek, kuvvet… Dil Bilgisi: Yüklem, virgül, sıfat… Coğrafya: Dağ, enlem, ekvator… Edebiyat: Roman, uyak, dize… Müzik: Nota, porte, sol anahtarı… Tiyatro: Perde, sufle, sahne…

2

SÖZCÜKLERDE ANLAM İLİŞKİLERİ
1) Eş Anlamlı (Anlamdaş) Sözcükler 2) Eş Sesli (Sesteş) Sözcükler 3) Zıt (Karşıt) Anlamlı Sözcükler 4) Genel (Kapsamlı) – Özel (Dar) Anlam 5) Yansıma 6) İkileme 1) EŞ ANLAMLI (ANLAMDAŞ) SÖZCÜKLER Yazılışları ve okunuşları farklı, anlamları aynı olan sözcüklere eş anlamlı sözcükler denir. İsim = Ad Eser = Yapıt Cevap = Yanıt Mazi = Geçmiş Sene = yıl Güz = Sonbahar Zayıf = Sıska Neşeli = Şen Yasa = Kanun İstiklal = Bağımsızlık Müdafaa = Savunma

Güz mevsiminde ağaçlar yapraklarını döküyor. Buranın sonbahar yağmurları meşhurdur. Yasalara uymamız gerekir. Hakkımızı savunabilmek için kanunları bilmeliyiz. Son eserinde güncel olayları anlatır. Yapıtlarında oldukça sade bir dil kullanır.

UYARI: Eş anlamlı sözcüklerin aynı cümlede kullanılması anlatım bozukluğuna neden olur.
Yemek yemediğinden çok zayıf ve sıska oldu. Arkadaşımı bugün çok neşeli ve şen görüyorum. Cevap ve yanıt hakkını kullanmak istemiyor.

UYARI: Yakın anlamlı kelimeler eş anlamlı değildir.
Eş – Dost Yalan – Yanlış Doğru – Dürüst

Bayramlarda eşi dostu ziyaret etmeliyiz. Olayları yalan yanlış anlatıyor. Ödevini doğru dürüst yaramamış. 2) EŞ SESLİ (SESTEŞ) SÖZCÜKLER Yazılışları ve okunuşları aynı, anlamları farklı olan sözcüklere eş sesli sözcükler denir. Zihnimizde en az iki gerçek anlam çağrıştırır. Sol= Solmak fiili - Yön, sağ karşıtı El= Organ - Yabancı Yüz= surat, sima - Yüzmek fiili - 100, rakam Gül= Gülmek fiili – Çiçek - Çağıldayarak akma Gülünce yüzünde güller açardı. Kendi eliyle onu teslim etmişti ellere. Su akar güldür güldür. Mendilim dolu güldür. Yeri göğü yaratan Bir gün beni de güldür. Bahçede var yüz güzel Endam güzel yüz güzel Uzaklara açılma Kıyılarda yüz güzel

3

UYARI: İnceltme işareti ( ) ile birbirinden ayrılan kelimeler sesteş değildir.
Adet= Sayı Âdet= Gelenek, örf Hala= Babamızın kız kardeşi Hâlâ= Henüz, şimdilik Kar= Hava olayı Kâr= Kazanç Alem= Bayrak, kubbe, sancak Âlem= Âlem

3) ZIT (KARŞIT) ANLAMLI SÖZCÜKLER Aralarında bir ilgi bulunduğu halde anlamca birbiriyle çelişen, birbirinin karşıtı olan sözcüklere zıt anlamlı sözcükler denir. Her sözcüğün karşıtı yoktur. Pahalı x Ucuz Uzak x Yakın Acemi x Usta Açık x Kapalı Kalın x İnce Kolay x zor İleri x Geri Uzun x Kısa Gece x Gündüz Ağlamak x Gülmek Siyah x Beyaz Ak x Kara Cimri x Cömert İyi x Kötü İnmek x Çıkmak Aç x Tok Dar x Geniş En x Boy Bencil x Fedakar Güzel x Çirkin

UYARI: Bir sözcüğün olumsuzu o sözcüğün zıddı (karşıtı) demek değildir.
Akıllı Sulu Tatlı Gelmek Almak Olumsuzu Akılsız Susuz Tatsız Gelmemek Almamak Karşıtı Deli Kuru Acı Gitmek Vermek

4) GENEL (KAPSAMLI) – ÖZEL (DAR) ANLAM Bazı sözcükler kavramları veya varlıkları toplu olarak içine alır, yani kapsar. Bu sözcüklere genel anlamlı sözcükler denir. Bazı sözcükler de kavramları veya varlıkları toplu olarak içine almaz, bir varlığın veya kavramın içinde yer alır. Bu sözcüklere de özel anlamlı sözcükler denir. Güvercin Kuş Hayvan Canlı Varlık ÖZEL Papatya Çiçek Bitki Canlı Varlık 5) YANSIMA Doğada canlı veya cansız varlıkların çıkardıkları seslerin taklit edilmesiyle oluşan sözcüklere yansıma denir. Kalemin kırılırken çıkardığı çat sesi, Hayvanların çıkardığı me, miyav, hav hav gibi sesler. Bahçedeki köpek bütün gece havladı. Şelalenin şırıltısı ormanın içine kadar yayılıyordu. Duyulan tek ses yaprakların hışırtısıydı. Kedinin acı miyavlaması ile uyandı. GENEL

4

6) İKİLEME Anlatıma çekicilik kazandırmak, anlamı güçlendirmek amacıyla çeşitli sözcüklerin art arda kullanılmasıyla oluşan söz öbeklerine ikileme denir.

UYARI: İkilemeler her zaman ayrı yazılır. İkilemeyi oluşturan sözcüklerin arasına noktalama işaretleri
konmaz. İkilemi Çeşitleri 1) Aynı Sözcüğün Tekrarı İle Arkadaşınla güzel güzel oyna. Biriktirdiğin parayı azar azar harca. Ağır ağır çıkacaksın bu merdivenlerden Git güle güle uğurlar olsun. 2) Yakın Anlamlı Sözcükler İle Yalan yanlış bilgileri sil artık kafandan. Derslerine doğru dürüst çalış. Eş dost herkes oradaydı. 3) Karşıt Anlamlı Sözcükler İle Konuyu az çok o da benim kadar biliyor. Onunla aşağı yukarı on yıl önce tanıştık. İyi kötü geçinip gidiyoruz. 4) Biri Anlamlı Diğeri Anlamsız Sözcükler İle Ufak tefek bir çocuk içeri girdi. Hesap mesap bilmez o adam. Hayatın eğri büğrü yollarında ilerliyorum. Üzerinde eski püskü bir elbise vardı. 5) Her İkisi de Anlamsız Sözler İle Mırın kırın etme de olanları anlat. Şu ıvır zıvır eşyaları çöpe atın. Abuk subuk sözlerle herkesi çileden çıkardı. Sana kaç kere abur cubur yeme dedim. 6) Yansıma Olan Sözcükler İle Aralarında fısıl fısıl konuşuyorlar. Minik dere şırıl şırıl akıyordu. Bütün gece horul horul uyudu. Vur davula güm güm gümlesin.

5

(Mevlana) Başarısız ola ola başarıya ulaştım. kara gün içindir. (Mustafa Kemal ATATÜRK) Ne insanlar gördüm üzerlerinde elbise yoktu. Taş taşı laf taşıma. Ağız ağıza verip konuşuyorlar.CÜMLEDE (TÜMCEDE) ANLAM 1) Atasözü 2) Deyim 3) Vecize (Özdeyiş) 4) Koşul (Şart) Cümlesi 5) Neden – Sonuç Cümlesi 6) Tanım Cümlesi 7) Karşılaştırma cümlesi 8) Nesnel (Objektif) Yargı Bildiren Cümle 9) Öznel (Subjektif) Yargı Bildiren Cümle 10) Benzetme Cümlesi 11) Dolaylı Anlatım 1) ATASÖZÜ Milletlerin yüzyıllar boyunca geçirdikleri denemelerden ve bunlara dayanan düşüncelerden doğmuş olan sözlere atasözü denir. (Thomas Edison) Güzellik görenin gözündedir. yol gösterir. 2) En az iki sözcükten oluşur. Ak akçe. merak etmek) 3) VECİZE (ÖZDEYİŞ) Ünlü kişilerce söylenmiş özlü sözlere vecize denir. ne elbiseler gördüm içinde insandan eser yoktu. Özellikleri 1) Kalıplaşmış söz öbekleridir. Ne var ne yok diye göz attım. Eksik bir şey bulamayınca çamur attılar. Taşıma su ile değirmen dönmez. 2) Kalıplaşmış sözlerdir. olayları mecaz yoluyla belirten kalıplaşmış söz gruplarına deyim denir. Sözcüklerin yerleri değiştirilemez ve yerlerine başka sözcükler konulamaz. Sabret işin çoğu gitti azı kaldı. Derdini söylemeyen derman bulamaz. Anonim sözlerdir. Özellikleri 1) Söyleyeni belli değildir. Milletlerin ortak düşünce. 2) DEYİM Kavramları. (kontrol etmek) Akşama kadar gözlerim yollarda kaldı. (Margaret Hungerford) 6 . (Mustafa Kemal ATATÜRK) Dinlenmemek üzere yürümeye karar verenler asla ve asla yorulmazlar. (bekleyip durmak. Hayatta en hakiki mürşit ilimdir. Aldığı haberden sonra küplere bindi. yaşayış. 3) Öğüt verir. inanış ve gelenekleri atasözüne yansır. Hak vermek Deli dolu Burnu büyümek Ağzı yanmak Burun kıvırmak Ateşle oynamak Can pazarı Ağız birliği etmek 3) Deyimleri oluşturan sözcükler çoğunlukla gerçek anlamından uzaklaşarak mecaz anlam kazanırlar.

Ödevini yaparsan gezmeye gideriz. en sevdiğim çiçektir. şart olay Param yeterse kitap alacağım. Sanat. düşünceyi anlamlı kılma çabasıdır. İyi beslenince hastalanmazsın. “-se. mi edatıyla ve üzere sözcüğüyle yapılır. 8) NESNEL (OBJEKTİF) YARGI BİLDİREN CÜMLE Doğruluğu ya da yanlışlığı ispatlanabilen. -ince. Hastalandığı için okula gelemedi. Kitap. Türkiye’de en yüksek sıcaklık yazın olur. -dikçe gibi eklerle. Korktuğu için şu sevimli köpeğe yaklaşamıyor. Ödevini yapmadıkça dışarı çıkmayacaksın. “en.4) KOŞUL (ŞART) CÜMLESİ Bir olayın gerçekleşebilmesi için başka bir olayın varlığının gerektiğini bildiren cümlelere şart cümlesi denir. insanların düşünce ve isteklerini iletmek için yararlandıkları bir anlatım aracıdır. neden sonuç Cevabını bilmediği için soruyu boş bıraktı. -ınca. Arkadaşım o zaman da çalışkandı. İyi düşününce nerede yanıldığını anlarsın. Müzik. haritada küçültme oranıdır. duyguların notalarla ifadesidir. İşim erken biterse eve gideceğim. Uyanamadığından derse geç kalmış. Yalan söyledi diye işten attılar. Açelya. diye” ile yapılır. Yazı. Doğruyu söylemedikçe bu işte çalışamazsın. İnsan istedi mi başarılı olur. Bilmediğinden yanlış yaptı. Gökyüzü bugün daha mavi görünüyor. Niçin sorusuyla bulunabilir. -sa. 7) KARŞILAŞTIRMA CÜMLESİ Birden fazla nesneyi benzer veya farklı yönlerden kıyaslayan cümleye karşılaştırma cümlesi denir. Kitabı haftaya vermek üzere aldım. en iyi dosttur. Bilet bulursam tiyatroya gideceğim. mı. Yazar romanlarındaki kahramanları çoğunlukla kadınlardan seçmiş. 6) TANIM CÜMLESİ Bir kavramı belirgin özellikleriyle anlatan. birlikte başlayıp birlikte bitirmektir. Oyundaki olaylar Ankara’da geçiyor. tarif eden cümlelere tanım cümlesi denir. Sınıfımızda şu an yirmi beş öğrenci var. Gözlem ve deneye dayalı olduğu için herkesçe aynıdır. -dan. daha” sözcükleri kullanılır. -dıkça. kişiden kişiye değişmeyen tarafsız yargı bildiren cümlelere nesnel yargılı cümle denir. “için. Dostluk.” Yarın hava güzel olursa dışarıya çıkarsın. 7 . Ölçek. İstanbul Türkiye’nin en kalabalık şehridir. -den. 5) NEDEN – SONUÇ CÜMLESİ Eylemin niçin yapıldığını (gerekçesini) ve sonucunda ne olduğunu bildiren cümlelere neden – sonuç cümlesi denir.

Pamuk gibi ellerin var. Türkiye’nin en güzel şehri. Bu kitap beni çok etkiledi. kişiden kişiye değişen yargı bildiren cümlelere öznel yargılı cümle denir.9) ÖZNEL (SUBJEKTİF) YARGI BİLDİREN CÜMLE Doğruluğu ya da yanlışlığı ispatlanamayan. Yaz en sevdiğim mevsimdir. 11) DOLAYLI ANLATIM Bir kişiye ait sözlerin. yazıların ikinci kişinin ağzından yeniden ifade edilmesini dolaylı anlatım denir. Konunun son bölümlerini anlayamadığını söyledi. Davetsiz misafir gibi ortada kaldı. Öğretmenimiz çok ders çalışmamız gerektiğini söyledi. 8 . Dün izlediğim tiyatro çok güzeldi. 10) BENZETME CÜMLESİ Bir varlığın başka bir varlığın özellikleriyle anlatıldığı cümlelere benzetme cümlesi denir. Mektubunda üç ay sonra döneceğini yazmış. İstanbul. Bu sanatçının sesine bayılıyorum. Elma gibi yanakları var.

turunçgil 9 . sabahleyin -(İ)MTIRAK: yeşilimtrak.Ü Öğütlerimiz Öğretmenim Öğrenci Koyunlar Konuşmacı Büyük Ünlü Uyumu İle İlgili Bazı Özellikler 1. inceyse ince ünlü olur.Ö. Bazı ekler büyük ünlü uyumunu bozar. sevmiyor -LEYİN: akşamleyin.SES BİLGİSİ 1) Büyük ünlü uyumu 2) Küçük ünlü uyumu 3) Kaynaştırma harfleri 4) Ses düşmesi 5) Geniş ünlünün daralması 6) Ses türemesi 7) Sert sessiz yumuşaması 8) Sertleşme (sessiz benzeşmesi) 9) Ulama 10) Vurgu 1) BÜYÜK ÜNLÜ UYUMU DÜZ YUVARLAK Geniş Dar Geniş Kalın Dar a e ı i o ö u ü İnce Kalınlık incelik uyumudur. Birleşik sözcüklerde ve tek heceli sözcüklerde büyük ünlü uyumu aranmaz. ekşimtrak -GİL: baklagil. İskele (İtalyanca) Sosyal (Fransızca) Radyo (İngilizce) Emniyet (Arapça) 3.U E.İ. Türkçemize yabancı dillerden girmiş bazı kelimeler büyük ünlü uyumuna uymayabilir.Ö.Ü E. A. akşamki. halamgil.U A. Kadıköy Türk Gecekondu Dört Hanımeli Ev 4. arabadaki -KEN: Yaparken.O. -Kİ: yarınki.I.İ. İlk hecedeki ünlü kalınsa sonraki hecelerdeki ünlü de kalın. Türkçe oldukları halde zamanla ses değişikliğine uğramış kelimeler büyük ünlü uyumuna uymaz.I. Alma Elma Ana Anne Kangı Hangi Kala Kale Kardeş Karındaş – Kardaş 2. İnsan Dünya Kitap Gazete Otomobil Televizyon Uyarı: Bazı yabancı sözcükler büyük ünlü uyumuna uyabilir. koşarken -YOR: gidiyor.O.

-an) 4. Ş. söylüyor… 3. (a-e) (o-ö-u-ü) (u-ü) Sonsuzluk Dürüst Öğretmen Öğrenci Umutlarımız Sonuçlandırmak Uyarı: -yor eki uyumu bozar. Küçük – cük Küçücük Minik – cik Minicik Ufak – cık Ufacık *Bazı iki heceli sözcükler ünlü harfle başlayan bir ek aldıktan sonra hecelerindeki dar ünlü düşer. S. KÜÇÜK ÜNLÜ UYUMU Düzlük yuvarlaklık uyumudur. Bu harflere kaynaştırma harfleri denir. u. Bir – cik Biricik Gül – cük Gülücük Genç – cik Gencecik 10 . Anla – yor Anlıyor Yaşa – yor Yaşıyor Ye – yor Yiyor 6. -en. i.2. -ar) Okuyan (fiilden sıfat yapan ek. Bahçeye Odanın Kapısı İkişer Anasının kuzusu (tamlama ekleri) Kaleyi fethettik (-i. ü olur. -e hal ekleri) Okuyacak (gelecek zaman eki. N ünsüzlerinden biri gelir. Sesli ile bir sözcükten sonra sesli ile başlayan ek getirildiğinde araya Y. (a-e-ı-i) (a-e-ı-i) Kapılar Bağımsızlık Çiçeklik Sıcaklık *Sözcüğün ilk hecesindeki sesli yuvarlak ise ondan sonra gelecek hecedeki sesli ya dar yuvarlak ya da düz geniş olmalıdır. KAYNAŞTIRMA HARFİ Türkçe bir sözcükte iki ünlü harf yan yana gelmez. Karın – ım Karnım Şekil – i Şekli Kayıp . Geliyor. acak) Altışar (üleştirme eki. -ecek. *Sözcüğün ilk hecesindeki ünlü harf düz ise diğer hecedeki ünlüler de düz olmalı. SES DÜŞMESİ *Sonu “k” ile bitten sözcüklere küçültme eki geldiğinde “k” ünsüzü düşer.ol Kaybol Fikir – i Fikri 5. İki kuralı vardır. -er. GENİŞ ÜNLÜ DARALMASI Son hecesi geniş seslilerle (a-e) bitten sözcüklere -yor eki getirildiğinde geniş sesliler daralarak ı. yapıyor. SES TÜREMESİ Tek heceli bazı sözcüklere küçültme eki getirildiğinde sesli türemesi olur.

7. Yüklem. VURGU a. vurgu yüklem b. vurgu c. ULAMA Ünsüz harfle bitten sözcükten sonra ünlü ile başlayan bir sözcük geldiği zaman ulama yapılır. Yüklem. vurgu Çiçeği büyüten sevgidir. SERTLEŞME (SESSİZ BENZEŞMESİ) Türkçe sözcüklerde sert sessizden sonra yine sert sessiz gelmelidir. Söyleniş Yazılış Gemlik’e Gemliğe Zeynep’in Zeynebin Ahmet’e Ahmede 8. (F – S – T – K – Ç – Ş – H – P) + (c – d – g) ç Sokak – da Türk – ce Bas – gı Diş – ci Sokakta Türkçe Baskı Dişçi t k 9. Türk askeri Mehmet Akif Ersoy 10. Yüklem. Yüklem. vurgu 11 . Son tren de kalktı ben yetişemeden. yazışta olmaz. vurgu yüklem Yarın annemle İstanbul’a gideceğim. SERT SESSSİZ YUMUŞAMASI Süreksiz sessizlerle bitten bir kelime sesliyle başlayan bir ek aldığında sondaki sert sessizler yumuşar. Yarın istanbul’a annemle gideceğim.ğ Kitabım ağaca Yurdumuz Rengi Geleceğim Kitap – ım Ağaç – a Yurt – umuz Renk – I Gelecek – im Uyarı: Özel isimlerde yumuşama sadece söyleyişte olur. P–ç–t–k b c d g. Devrik fiil cümleelerinde vurgu yuklemdedir. İsim cümlelerinde vurgu yüklemdedir. vurgu Döndü son kuşlar da yuvalarına. Kurallı fiil cümlesinde vurgu yüklemden önceki sözcüktedir. Söylediklerinin hepsi güzel. Iki sözcük arasında noktalama işareti varsa ulama yapılmaz. vurgu yüklem Annemle İatanbul’a yarın gideceğim.

“mi”li soru cümlelerinde vurgu “mi” soru ekinden önceki sözcüktedir. Diğer soru cümlelerinde vurgu soru bildiren ögenin üzerindedir. Bana ne aldın? Kim benimle gelmek ister? 12 .ç. Sen mi yaptın bütün bunları? Ayva çiçek açmış yaz mı gelecek? d.

sistematiği belirlenmemiş akımların içine sürüklenmeye kadar bir çok amaca hizmet etmeye başladı. madem…) Örnek: Aşağıdakilerden hangisi giriş cümlesi olur? A) Asıl kök ve öz derinliklerdedir. D) Türk yazarlarını yücelten. C) Anadolu insanı. (ama. ne yerler. hasret en çok işlenen konulardır. Bu bölüm yargı bildirir. yalnız. fakat. ne yazık ki. Paragrafın yardımcı düşünceleri genellikle bu bölümde bulunur. Cümleyi anlam ve yapı yönünden öncesine bağlayacak edatlara. yararlanılır. kasaba kasaba. Okudum onu ancak… Bu paragrafın sonuna aşağıdaki cümlelerden hangisinin getirilmesi uygundur? A) Anadolu’yu çok iyi anlatmış. dil yanlışları. gerçek değerini ortaya çıkarmaktır. örneklerle ve diğer düşüncelerle geliştirilen konunun bir sonuca bağlandığı bölümdür. nasıl yaşarlar. Anadolu’yu anlatmalarıdır.PARAGRAF BİLGİSİ 1)Paragrafın Yapısı (Bölümleri) 2) Paragrafta Konu (İçerik) 3) Paragrafta Ana Düşünce (Ana Fikir) 4) Paragrafta Yardımcı (Yan) Düşünceler 5) Paragrafta Başlık 6) Paragraf Oluşturma 7) Paragraf Tamamlama 8) Duyulara Seslenme 9) Duygulara Seslenme 10) Anlatım Biçimleri 11) Düşünceyi geliştirme yolları 1) PARAGRAFIN YAPISI (BÖLÜMLERİ) a) Giriş Bölümü: Her paragrafın bir giriş bölümü vardır. Yaşam sevinci. incelemek. yalnızlık. şehir şehir. B) Oldukça başarılı bir anlatımı varmış. hakkında yazı yazılan. 2) PARAGRAFTA KONU (İÇERİK) Üzerinde durulan. Bir paragrafın konusu. Örnek: Yıllardır yurdu geziyor. Çoğu zaman ana düşüncenin bu bölümde verildiği görülmektedir. her türlü kavramdır. köyden kente göç. karşılaştırmalardan vb. olgu. D) Bu nedenle halk türkülerinin ezgileri bir buz dağının su yüzündeki görüntüsü gibidir. oysa. Giriş bölümü bir cümleden oluşur. Yukarıdaki parçanın konusu nedir? A) Teknolojik gelişim B) İletişim araçlarının işlevi C) Dünyadaki değişmeler D) İletişim araçlarındaki değişim 13 . o paragrafta en genel anlamda üzerinde durulan olay. c) Sonuç Bölümü: Paragrafın başında tanıtılan. Anadolu insanını iyi tanıyor. Konunun etkili bir şekilde anlatılması için benzetmelerden. vatan sevgisi. Konu ile ilgili örnekler verilir. Her yazının bir konusu vardır. kitleleri bilgilendirmek ya da onları. ölüm. durum ve kavramdır. Yazar bu parçada ne anlatıyor? Bu yazıda nelerden bahsediliyor? Gibi soru kalıpları bize “konu”yu verir. b) Gelişme Bölümü: Giriş cümlesiyle tanıtılan konu gelişme bölümünde açıklık kazanır ve iyice genişletilir. hızla değişen dünyanın temposundan kaynaklanan rahatsızlıklardan kurtarmak için hoşça vakit geçirmekten. Genellikle bir cümleden oluşur. bağlaçlara ve zamirlere bu bölümde kesinlikle yer verilmez. nelerden hoşlanırlar? Bir de büyük yazarmış. çünkü. Bu bölüm birden çok cümleden oluşur. C) Hayal kırıklığına uğradım. ezgilerin söz dokusuna yüklediği hayat hikayesini nesilden nesile taşıyagelmiştir. Böylece düşünceye inandırıcılık kazandırılır. söz söylenen. Her şey konu olabilir. Ayrıntılara girmeden konu tanıtılır. Örnek: Kitle iletişim araçları. dostluk. B) Bize düşen görev bunları araştırmak. ne var ki. Örneklere yer verilmez.

açıklar ve destekler. 2. sese en çok bağlı sanat oluşudur.3) PARAGRAFTA ANA DÜŞÜNCE (ANA FİKİR) Bir yazının yazılmasına neden olan ve yazının özünü oluşturan düşünce ana düşüncedir. Bir paragrafta birden fazla yardımcı düşünce vardır. serilen eve bolluk ve bereket getirsin diye ağacı. D) Bütün desenler. Örnek: Sen Mehmetçiksin. gelişme ve sonuç cümlelerinin bulunup bir anlam bütünlüğü içerisinde sıralanmasıdır. C) Kahramanlığının dünyaca bilindiğinden. Yukarıdaki cümlelerle bir paragraf oluşturulduğunda sıralama nasıl olur? A) 2-4-1-3 B) 4-3-2-1 C) 3-1-2-4 D) 1-3-4-2 14 . dirlik ve düzenlik getirsin diye zincir haline gelmiş halkalar şeklinde gösterilir. Şiiri diğer edebiyat türlerinden ayıran en belirgin özellik. C) Halı dokunurken şekiller kendiliğinden ortaya çıkar. gönlümüzde aşk. Toroslara vardığımda her taraf yeşillikler içindeydi. Önümüzde ışık. Bu düşüncenin anlaşılır ve inandırıcı kılınması için de yardımcı düşüncelere ihtiyaç vardır. Doğarsın bu yurda adak olarak. birbirini bağlı zincir şeklindedir. Örnek: Şiir. Bu paragraftan aşağıdakilerden hangisi çıkarılamaz? Bu paragrafta aşağıdakilerden hangisine değinilmemiştir? Bu paragraftan aşağıdakilerden hangisine ulaşılamaz? Bu paragrafta aşağıdakilerin hangisinden söz edilmemiştir? Gibi soru kalıpları bize “yardımcı düşünce”yi bulmada yardımcı olur. Genellikle gelişme bölümünde bulunur. o yazıda anlatılan konunun. Şiirde Mehmetçik ile ilgili olarak aşağıdakilerin hangisinden söz edilmemiştir? A) Yurdu için kendini feda edeceğinden. Örnek: El halısında desen. B) Halıdaki desenlerin kendine özgü bir anlamı vardır. İnatçı bir rüzgar yeşilde alacağı varmış da alamamışcasına esiyor esiyordu. B) Hürriyete değer verdiğinden. göz değmesin diye nazar boncuğu. şiir de ses olarak dudaklarımızdan dökülmek içindir. Örnek: 1. D) Milletçe sevildiğinden. Paragrafta vurgulanmak istenen düşünce nedir? A) Halı desenlerini herkes kendine göre yorumlayabilir. Şiirlerde ana düşünce yerini tema denir. başta sen varsın. Yazar bu yazıyı niye yazmış? Yazarın vermek istediği mesaj nedir? Bu paragrafta vurgulanmak istenen düşünce nedir? Gibi soru kalıpları bize “ana düşünce”yi verir. Ana düşünce paragrafta bir cümle halinde verilebileceği gibi parçanın bütününe de serpiştirilebilir. Nasıl tiyatro oynanmak içinse. Hürriyet öpen dudak olarak Yürekte sen varsın. Bir paragrafın başlığı bulunurken öncelikle o yazının ne anlattığı belirlenmelidir. birlik beraberlik. denilebilir. vurgulanmak istenen ana düşüncenin en kısa. 4) PARAGRAFTA YARDIMCI (YAN) DÜŞÜNCELER Her paragraf bir ana düşünce üzerine kurulur. Yardımcı düşünceler ana düşünceyi örnekler. 4. 3. edebiyat türleri içinde sesle okunmayı en çok gerektiren sanattır. sincaplar bu zamansız rüzgara hayret ederek üşüyorlardı. 5) PARAGRAFTA BAŞLIK Bir yazının başlığı. yalın ve açık biçimidir. Ağaçları ve çiçekleri ürperişler içinde gördüm. Böylece verilmek istenen mesaj okuyucunun zihninde somutlaştırılmış olur. Buna sanatçının okuyucuya vermek istediği mesaj da denebilir. Sonra kuşlar. Paragrafa en uygun başlık aşağıdakilerden hangisidir? A) Şiir Okumanın Önemi B) Şiir ve Ses C) Sesin Önemi D) Şiir Sanatı 6) PARAGRAF OLUŞTURMA Giriş.

ötüşerek karnını doyurmaya çalışan martılar. Paragrafın başına aşağıdaki cümlelerden hangisi getirilirse parça anlam yönünden tamamlanmış olur? A) Çocuklar güç işlerde çalıştırılmaktadır. tüm bunlar beni hayli düşündürdü. D) gerçeğin peşinde koşar. tiyatro. coşku. O kadar dardı ki orda birbirine dokunur komşu evlerin saçağı. güzelleştirmek isteyenler arasından çıkar. istese de istemese de … Paragrafın sonuna aşağıdakilerden hangisinin gelmesi daha uygundur? A) kendi kişiliğini katar. Hikayelerinde genellikle büyük şehirdeki tipleri. hem dardı. O zaman kendisine Battal’ın İbrahim diyorlardı ki. Hemen hemen hiçbir sanat adamı. iki yahut üç yıl Kastamonu. nerde Telgraf Sokağı? Diyen bir şair nasıl bir duygu içerisindedir? A) Umutsuz B) Karamsar C) Hasret D) Yalnızlık 10) ANLATIM BİÇİMLERİ a) AÇIKLAYICI ANLATIM Okuyucuyu herhangi bir konuda eğitmek ve ona bilgi vermek amacıyla başvurulan anlatım tekniğine açıklayıcı anlatım denir. beş ay hapiste tutsak kaldıktan sonra. Örnek: … Adeta yarış atı gibi sınavdan sınava koşturuyorlar. B) nesnel davranmak zorundadır. endişe. C) olayları olduğu gibi verir. Ne oluyor bize? Buraları başkalarına mı satıyoruz? Diye acı acı düşündüm. bozulmuş ve iki yüzlü çevreleri anlatır. Genellikle geçmiş zaman kullanılır. B) Çocuklarımız gün geçtikçe sağlıklı bir eğitim olmaktadırlar. Çocuk. Çoklarının evini basıp paralarını aldı. Hem güzel. makale ve fıkra türlerinde eserler vermiştir. merak. (sitem. zaman ve kişi gibi unsurlara rastlanır. Bu eserleri okuyan insanın yüzünde tatlı bir tebessüm belirir. ümit. Cümlelerde bu beş duyu organından herhangi birisiyle algılanan bir ayrıntıya yer verilebilir. Öykülemede yer. Aradım. dağları büyük bir tehlikeye atan insanlar. Dağa çıktı. dört arkadaşıyla bir gece hapisten kaçtı. Örnek: Kokuşmuş bir körfez. büyütür. düşüncenin bir olay etrafında veya olaya bağlı olarak anlatılmasıyla oluşan anlatım tekniğine öyküleyici anlatım denir. korku. Çankırı ve Bolu arasındaki dağlarda gezdi. koklama). denizi. Adı üstünde: Telgraf sokağı. D) Sınavlar. giriş cümlesini ve sonuç cümlesini bulma ile ilgilidir. çocukları sağlık yönünden ciddi şekilde etkiliyor Örnek: Sanat adamları daha çok düzeltmek. sevinç.Bu tipler yerel dilleriyle konuşturulur. yalnızlık…) Örnek: Doğduğum köyde bir sokak vardı. seçer. ümitsizlik. Sade ve sanatsız bir dil kullanılır. körfezin içinde birkaç kayık. Örnek: Ayaşlı. örneklerle konunun en iyi biçimde anlaşılması sağlanır. 15 . Tanımlarla. Yukarıdaki parçada hangi duygumuzla ilgili bir ayrıntıya yer verilmemiştir? A) İşitme B) Koklama C) Görme D) Tatma 9) DUYGULARA SESLENME Duygu kalben algılanan hislerdir. kendini tanımadan hayatın karmaşıklığı içinde buluveriyor kendini. b) ÖYKÜLEYİCİ ANLATIM Bir duygunun. C) Çocuklarımız henüz ilkokul döneminde ağır bir sınav maratonuna giriyorlar. Örnek: Haldun Taner hikaye. tatma. dokunma. 8) DUYULARA SESLENME İnsanın beş duyusu vardır (görme.7) PARAGRAF TAMAMLAMA Paragraf tamamlama. Tiyatrolarında da gecekondu bölgesinin cahil insanlarını ele almıştır. hem şirindi. gördüklerini olduğu gibi söylemek istememiştir. Sonuçta çocuklar kendilerini yetiştiremiyor ve çeşitli sorunlarla karşı karşıya kalıyorlar. duyma.

c) BETİMLEYİCİ ANLATIM (TASVİR) Gözleme dayanan anlatım tekniğine. varlık okuyucunun gözünde canlandırılır. Kişinin sadece adı yetmez. karşılaştırmalar yapılır. Eleştirmen. donma diye bir korkunuz olmaz. sözcüklerle resim yapma sanatına betimleyici anlatım denir. eleştiri yapmak için birtakım hazırlıklar ve seçmeler yapar. olay. -tir” ekleriyle veya “denir” ile biter. ulaşımıyla. Dolapta her birini bir öğretmenin kullandığı. üzüntülerini bu nazım şekli ile anlatır. kendi sevincini. Örnek: Annenin çocuğunu uyutmak için belli bir ezgiyle söylediği halk edebiyatı ürününe ninni denir. duvarın dibinde kömür sobası. Bir kere bu seçmelerde bile bir önyargının varlığından söz edilemez mi? Bu seçme bile bir önyargıdır. düşüncelerini inandırıcı kılabilmek için ele aldığı konuda yetkili ve ünlü bir kimsenin sözlerinden alıntı yapmasıyla oluşan yönteme tanık gösterme denir. Amaç karşı tarafın düşüncesini çürütmektir. b) ÖRNEKLEME Anlatılan konuyla ilgili değişik örneklerin verilmesiyle oluşan yönteme örnekleme denir. Betimlemede bir durum.” der. Sözün aktarılmadığı yerde tanık gösterme söz konusu olmaz. Ekmek bedeni nasıl beslerse. Tarık Buğra’nın Küçük Ağa’sı ve Halide Edip’in bir çok romanı bu muhteşem olayı işlemiştir. Pencere önlerinde yığılı kitaplar. Örnek: Edebiyatımızda romancılar yaşadıkları dönemin ya da önceki dönemlerin izlerini eserlerine yansıtmışlardır. Anne çocuğuna ilişkin isteklerini. 16 . Tanımlamada “nedir?” sorusunun cevabı bulunur ve tanım cümleleri genellikle “-dır. Köşeye yakın. Konuşma havası sezilir. Büyük yazarlar ömürlerinin çoğunu okumakla geçirirler. Örnek: Eleştirmen eseri ön yargıyla ele almamalıymış. haritalar… d) TARTIŞMACI ANLATIM Herhangi bir konunun farklı bir bakış açısıyla değerlendirilmesinden kaynaklanan anlatım tekniğine tartışmacı anlatım denir. Ya nasıl ele almalı? Ön yargıyla ele alınmamış tek bir sanat yapıtı bilmiyorum. c) KARŞILAŞTIRMA (MUKAYESE ETME) Birden fazla düşünce. 11) DÜŞÜNCEYİ GELİŞTİRME YOLLARI a) TANIMLAMA (TARİF ETME) Bir kavrama ait belirleyici özelliklerin anlatılmasıyla oluşan yönteme tanımlama denir. Örnek: Kış mevsiminden hiç hoşlanmam. Yiyeceklerimizin büyük bir bölümü de yaz mevsiminin ürünleridir. defterler. Kapının arkasında kıvrık ağaçtan yapılmış askılık. Kimisi kilitli kimisi kilitsiz. Bundan dolayıdır ki. edebiyatımızda Milli Mücadele yıllarını konu edinen bir çok yapıt vardır. Örnek: Okuma tutkuların en asilidir. Öğrenci ödevleri. iyi dileklerini. Yakup Kadri’nin Yaban’ı. kavram ya da durumun birbiriyle kıyaslanmasıyla oluşan yönteme karşılaştırma denir. Soğuğuyla. Yanıp yanmadığı belli değil. Amaç konunun. Montesguie: “Çeyrek saatlik bir okumanın gideremediği bir kederim olmamıştır. Düşüncenin kanıtlanması için örnekler verir. Örnek: Ortada yeşil örtülü uzun bir masa. olay. -tır. o da ruhu besler. yiyecek ve giyecekleriyle insana bir sürü sıkıntılar verir. -dir. Bunun için de kat kat giyeceklere gereksinmeniz yoktur. d) TANIK GÖSTERME (ALINTILAMA) Yazarın. tanıklar gösterilir. Sıfatlara genişçe yer verilir. okuyucunun zihninde daha da belirginleşmesini sağlamaktır. Kıyısında tahta sandalyeler. Soru cümleleriyle yazıya akıcılık kazandırılır. küçük küçük gözler. Karşı duvarda boydan boya dolap. Oysa yaz mevsimi öyle mi? Bir kere üşüme diye bir sorununuz.

. işleri anlatan köklere denir. zamir.. tek başlarına anlamsızdır. ilgiyi veya duyguyu en kısa biçimde tanıtan köklere denir. ile. GÖVDE : E n az bir yapım eki almış olan sözcüklere denir. gözlük. otur.. ey. hem fiil olabilecek köklere denir. Türemiş Sözcük : İsim veya fiil köklerine çeşitli yapım ekleri getirilerek oluşan sözcüklerdir. Karaköy. YAPILARINA GÖRE SÖZCÜKLER 1. Yapım ekleri eklendiği kök veya gövdelerin her zaman anlamını. 17 . niteliği. daha küçük parçalara ayrılmayan. Örnek: Gel-. Örnek: Yaz. Kelimenin kökünün. Örnek: “Okul” kelimesinin kökü. Fakat bu kelimede “ok” kısmı da bir anlam taşır. Çekim Ekleri 2. Dört çeşittir: a) b) c) d) Varlık kökleri : Çöl. “oku” fiilidir. Kökler iki çeşittir: 1. 2. tüh. sıfat. yol.. Nitelik kökleri : İyi. İçinde bir yapım eki olan ve yeni kelimeler türetmeye elverişli birime gövde denir. anlamlı en küçük parçasına denir.. Duygu kökleri : Ah. Ekler. o. evler. edat. sıra. ver..... İsim kökleri cümle içinde “isim. EKLER Köklere getirilerek onların anlamlarını tamamlayan veya değiştiren parçalara ek denir. güzel.. sadece cümledeki durumlarını belirten eklere denir. Birleşik Sözcük :İki veya daha fazla kelimenin birlikte kullanılmasıyla oluşan sözcüklerdir. kelimenin tamamı ile ilgili olmalıdır.SÖZCÜKLERİN YAPI ÖZELLİKLERİ KÖK : Bir kelimenin. otur-. evci.. evi. geç... kötü.. İsim Kökleri 2.. yol. Ama okul ile ok arasında bir ilgi yoktur. git. FİİL KÖKLERİ : Hareketleri. Yapım Ekleri ÇEKİM EKLERİ : Eklendiği kelimenin anlamını ve türünü değiştirmeyen.. Örnek: Karınca. Örnek: Uçak. araba.. yolluk.. ev. Sesteş (Eşsesli ) Kökler : Kullanıldığı cümleye göre hem isim. başla. sen. kız. Basit Sözcük : Hiç ek almayan veya yapım ekleri dışındaki ekleri almış olan sözcüklere denir. mirasyedi. ... Ev. 3. Fiil Kökleri İSİM KÖKLERİ : Bir varlığı. bağlaç ve ünlem” göreviyle kullanılabilir. için. İki çeşit ek vardır: 1. zarf. bazen de türünü değiştirir. kelebek. YAPIM EKLERİ : Eklendiği köklerden yeni kelimeler türeten eklere denir.. vah. Köklere getirilerek anlam kazanır.. İlgi kökleri : Ben.. Dedikodu. gergin. Evli.. Dilimizde isim kökleri en fazla üç heceden oluşur.

-a ‘dır. -leri) Kitap-ları Tekil Kişiler: Çoğul Kişiler: 2. -ün ve -ı. -ü ekleridir. (Ali’nin defteri. -den. (aşağı yukarı) g) Beyefendiler yemeğe gelmiyorlar mı hala. okulda. -ten. kalem-i) c) İsmin -e hâli (Yönelme Durumu) : Ekleri -e. Ben (-ım. -da . bahçenin kapısı) *Altı çizililer tamlama ekleri. -umuz. araba-sı Biz (-ımız. -i. -ı. -dan. -ler ekleridir. evim. a) İsmin Yalın Hâli ( Yalın Durumu) : Belirli bir eki yoktur. -im. kalma durumu) : Ekleri -de. (Ev-i. -ü. (Abartma) b) Müdür beyler sizi görmek istiyor. (Her anlamı) f) Bu şehre ben dört yaşlarındayken yerleştik. -ü ‘dür. (Evler. İYELİK (AİTLİK) EKLERİ : Eklendiği ismin karşıladığı varlığın kime veya neye ait olduğunu bildiren eklere denir. -un. Fiilden fiil yapan ekler 4. -si.EKLER Yapım Ekleri 1. -u. (aile) e) Sabahları bir bardak süt içer. -unuz. -un.) 3. İsimden fiil yapan ekler 3.. -i. (Evde. okula) d) İsmin -de hâli (Bulunma. (aynı ulustan olma) 4. -lar ekinin anlam özellikleri a) Pazardan dünyaları aldım. -te. (Evden. TAMLAMA (İLGİ) EKLERİ : İsim tamlamalarında kullanılan -ın. -in. (Benzerlik) d) Serpiller yarın bize gelecek.) -ler. -sü) Kitab-ı. kapının kolu. okullar. -ün) Kitab-ın O (-ı.. (Ev.. -um. okuldan.-üm) Kitab-ım Sen (-ın. İsimden isim yapan ekler 2. ÇOĞUL EKLERİ : İsimlere gelerek onların sayısını çoğaltan -lar. Ayrılma Durumu) : Ekleri. Fiilden isim yapan ekler Çekim Ekleri a) İsim çekim ekleri *İyelik ekleri *Hal ekleri *Tamlama ekleri *Çoğul ekleri b) Fiil çekim ekleri *Kip ekleri *Kişi ekleri ÇEKİM EKLERİ A) İSİM ÇEKİM EKLERİ 1. -u. (sitem. -ümüz) Kitab-ımız Siz (-ınız. HÂL EKLERİ : İsimlere gelerek onların durumlarını bildiren eklerdir. -sı.. evler.) e) İsmin -den hâli (Çıkma. 18 .. -ta şeklindedir. Koyu yazılanlar kaynaştırma harfi. – Beni aradığında dünyalar benim oldu. -imiz. Hiç ek almayan veya hal ekleri dışındaki ekleri alan isimler yalın haldedir.) b) İsmin -i hâli (Belirtme Durumu) : Ekleri. (Saygı) c) Daha nice Fatih’ler yetiştireceğiz. -in. okulun duvarı. -tan şeklindedir. Durum ekleri olarak da adlandırılır.. -iniz. (Ev-e.. -ünüz) Kitab-ınız Onlar (-ları. -i. küçümseme) h) Kurtarma çalışmalarına İngilizler de katıldı. -u. -su.

-i.Fiilden isim yapma eki (Boyayı kaz-ı-dı)... hem de fiilden fiil yapar... çoğul -k 2. 19 .. bazen fiil yapar.Kişi eki) 3) Türkçe’de -ım.. Ev-i yandı (İyelik eki) Ev-i yıktılar (Hâl eki) Veli-nin ev-i (Tamlama eki) Gez-i. tekil -m 2.(Yapım eki) 4) Aslında küçültme ve sevgi eki olan -cık bazen varlık isimleri yapar . -iş ekleri bazen isim. (Tepe-cik. kip eklerinden sonra gelerek o işi kimin yaptığını belirten eklere denir.) a) Haber kipi ekleri: Zaman bildirimi yapan eklerdir.. 5) -ı. Fiilden fiil yapma eki. yavru-cuk ) Bu örneklerde küçültme anlamı varken.). (Kaz-ı çalışmaları başladı). (Geldi-m. (Birbirlerine bakıştılar). tekil -n 3. kişi ekleri fiillere gelir. -i.B) FİİL ÇEKİM EKLERİ 1. (Geldi-m... gelecek. (badem-cik) kelimesinde bir organın adı söz konusudur. Dilek şart -sa İstek eki -y-a Gereklilik eki -malı Emir eki eki yok Geniş zaman -r Oku- 2. tekil Eksiz 1.. -im. hem de yapım eki olarak kullanılabilir: İç-im kan ağlıyor (İyelik eki) İstediğin parayı vereceğ-im (Kişi eki) Bugün dünden daha iyiy-im (Ek-fiil) Gözlerin bir iç-im su.) 1.. Fiilden isim yapma eki... -u.-ü vardır. Görülen Duyulan Şimdiki Gelecek geçmiş geçmiş zaman zaman Oku-du -muş -yor -ecek b) Dilek kipi ekleri: İstek belirtimi yapan eklerdir. KİŞİ EKLERİ: Fiillere..... (Gelmiş. hem ek-fiil. gelir. -üm ekleri hem iyelik eki... -um. okudu-n. yaz-ı (Yapım eki) 2) İyelik ekleri ile kişi ekleri karıştırılmamalıdır. çoğul -lar Okudu- EKLERLE İLGİLİ ÖNEMLİ BİLGİLER: 1)Türkçe’de dört çeşit -ı. (Ev-i-m. hem kişi eki. (Tatlı bir bakışı vardı. çoğul -nuz 3. KİP EKLERİ : Fiillerin yapılış amacını ve zamanını bildiren eklere denir. İyelik ekleri isimlere. -u. Bunların farkı cümlelerden anlaşılır.Fiilden fiil yapma eki 6) -ış....İyelik eki) . -ü yapım ekleri hem fiilden isim yapar.

. -teş : soy-daş. -luk. -ki eki bu kurala uymaz. Bu ekler sadece kelimenin anlamını değiştirir. hem de türü değişir. boş-a. -nci. -en : er-en. ev-ci) (“Bek” kelimesi Eski Türkçe’de “koruma. -el: az-al. Bu eklerin başlıca olanları şunlardır: 1) -lık. -ci. dar-al. Başlıca ekleri şunlardır: 1) 2) 3) 4) 5) 6) 7) 8) 9) 10) -la. balık-çıl.) 3) -lı.. 17) -cileyin : ben-cileyin 18) -an. -cuk. -msı. yay-la ( Eski Türkçe’den günümüze z. ala-ca 10) -daş.. çul. -çeğiz: (Köyceğiz. -ncü : bir-i-nci.. -çek : (Büyü-cek. püs-kür. -cul. Dört ana grupta incelenir: 1) İsimden İsim Yapma Ekleri : İsim köklerine gelerek bunlardan yeni isimler türeten eklere denir. -cu.YAPIM EKLERİ Kök veya gövdelerin her zaman anlamını. -lu. 2) İsimden Fiil Yapma Ekleri: İsim kök veya gövdelerine gelerek bunları fiile dönüştürür. Öte-ki. -li. -cül. -kür : tü-kür. -a. -ar. -sü : çocuk-su 15) -ımsı.. -ek : sol-ak. Bu tür ekleri alan kelimelerin hem anlamı. -çil. -kır. -çe : Türk-çe..-su. yedi-nci. y değişmesiyle “ yazın gidilecek yer “ anlamındadır. -cik.. -cil. -siz. şimdi-ki... -ki ekinden önce köke bir çekim eki gelir.. -kir.. sonra -ki yapım eki getirilir. -er : sar-ar (sarı) -da..) 6) -cık. -kur. -deş. -çağız. -çak. 12) -ar. çül: ev-cil.. bazen de türünü değiştiren eklere yapım ekleri denir. -al. -ceğiz. -e : yaş-a.. -ümsü: ekşi-msi 16) -layın.. -le: su-la. -lük : (Gözlük. top-aç 23) -şın : sarı-şın 24) -ak.) 5) -ki : (demin-ki. -er : beş-er. -men : koca-man 22) -aç. -çıl. -cü : (Bek-çi. -suz. -ça. -taş. -lü : (Ev-li. top-u-k 26) -t : yaş-ı-t 27) -ay. top-ak 25) -k : bebe-k. çocuk-çağız) 9) -ca. -le : kış-la . su-lu) 4) -sız. -eç : kır-aç.. küçü-cük) 7) -cak. 20 . beri-ki. -süz ( Ev-siz. türünü değiştirmez. 21) -man. ses-teş 11) -ncı. muhafaza etme” anlamında kullanılmıştır. -de : şırıl-da. -r: deli-r-. -si. -cek. kız-an (olgun çocuk) 19) -ç: ana-ç 20) -cıl. -ce. -imsi. -ki ekinin bazen kökten hemen sonra geldiği de görülür.. gökte-ki) (Yapım ekleri her zaman kökten hemen sonra gelirken.. -cük : (Ufa-cık. -leyin: akşam-leyin.. Ök-süz) (“Ök” kelimesi Eski Türkçe’de “öğ” şeklindedir ve “ana” anlamına gelir. -k : gec-i-k..) 8) -cağız. gecelik) 2) -cı.. -lik. -mse :azı-ı-msa.. -umsu. yerde-ki. 13) -z : iki-z 14) -sı... -l : ufa-l. top-la. -ey : kuz-ey (Kuz : Güneş görmeyen yer) 28) -sul : yok-sul 29) -la. -ncu.

-man. -tür : koş-tur. -ü : kaz-ı.. -ı... -gaç. -üş : bak-ış... : yar-a. -giç... -ü : gez-i.. -a.... -ntı. -ge : böl-ge.. -gıç....... Başlıca ekleri şunlardır: 1) 2) 3) 4) 5) 6) 7) 8) 9) 10) 11) -n: giy-i-n. -i. -k : çatla-k. 21 . -ar. -ç : usan-ç. -maca. -me : kıy-ma. -dür. -kı.. -anak. hem de türü değişir. -er : çık-ar. -tur. -t : geç-i-t... -tır.... -m : giy-i-m. -gı. -iş.... -gü. -ki.. -kin. -güç : dal-gıç.. -sü : sin-si.. -mek : yapmak.. -ga. -ku.. öğret-men. -ele : kov-ala 4) Fiilden İsim Yapma Ekleri : Fiil kök veya gövdelerine gelerek bunlardan isimler türeten eklerdir. -gin. -si... -gu. -sı. -ntu.. -tir... -gün.... -gan. -kün : dal-gın. -r : aş-ı-r. -t : kızar-t. -l : kır-ı-l.... -n : tüt-ü-n. -elek : yat-alak. -gen. -alak. -kü: say-gı.. -dir. -ucu...3) Fiilden Fiil Yapma Ekleri: Fiil kök veya gövdelerine gelerek bunlardan yeni fiiller türeten eklerdir. -men : seç-men. -guç. -ce : eğlen-ce. -dır. -aç.... -ücü : uç-ucu. -nti. -kın. -mece : bul-maca. -u. -a. -gın. -enek: gör-enek. -l : ışı-l.. -su..... -geç : yüz-geç.. -kan.... Bu ekleri alan kelimelerin hem anlamı. -maç. -ış. -ş : döv-ü-ş. Fiilden isim yapım eklerinin başlıcaları şunlardır: 1) 2) 3) 4) 5) 6) 7) 8) 9) 10) 11) 12) 13) 14) 15) 16) 17) 18) 19) 20) 21) 22) 23) 24) 25) 26) 27) 28) 29) 30) -mak. -sak: tut-sak. -ken : sıkıl-gan.. -i. -e : tık-a. -sel : uy-sal. -mse: gül-ü-mse -ala. -ı... -gi.. -ak.. -ici. -ıcı.. Bu ekler kökün anlamını değiştirir fakat türünü değiştirmez.. -ek : dön-ek.. -meç : yırt-maç. -gun.. -e. -u.. -uş.. -sal. -dur... -ma. -ntü : boz-u-ntu. -ca.. -eç : gül-eç. sar-ma.. -kun.

kuruluş. Cümle içinde. sokak vb. Hocası ona her zaman “Sen büyük bir alim olacaksın. Kişi adlarından önce ve sonra gelen saygı sözleri. lisanımızı başka lisanlarla mukayese edelim: Başka lisanlar.YAZIM KURALLARI (İMLA) 1) Büyük Harflerin Yazımı 2) Birleşik Kelimelerin Yazımı 3) Yön Adların Yazımı 4) Gün ve Ay Adlarının Yazımı 5) Sayıların Yazımı 6) “Mi” nin Yazımı 7) “De” nin Yazımı 8) “Ki” nin Yazımı 1) BÜYÜK HARFLERİN YAZIMI a) Cümle başları büyük harfle başlar. defterler. Mehmet Bey Esra Hanım Uyarı: Akrabalık bildiren kelimeler büyük harfle yazılmaz.” derdi. dergi ile mahalle. Meçhule giden bir gemi kalkar bu limandan. yer adları büyük harfle yazılır. Artık demir almak günü gelmişse zamandan. Türk Dil Kurumu Ihlamurdere Caddesi Avrupa Çengelköy Uyarı: Kitap isimlerinde ve başlıklarda yer alan “ve. tırnak içine alınan cümleler de büyük harfle başlar. milletlerin başkentlerine ait lisanlardır… Uyarı: İki noktadan sonra cümle niteliği olmayan örnekler sıralanırsa bu örnekler büyük harfle başlamaz. ünlem ve soru işaretlerinden sonra gelen cümlelerin ilk sözcüğü büyük harfle başlar. Çantan adeta doluydu: kalemler. unvanlar ve lakaplar da büyük harfle başlar. milli lisanımız bunlardan hangisi olacaktır? Bu suale cevap vermeden. Sınavda başarılı olduğumu öğrenince dünyalar benim oldu. Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal Atatürk Av. güneş ve ay” sözcükleri coğrafya ve gök bilimlerinde terim olarak kullanıldıkları zaman büyük harfle. Kırmızı ve Siyah Leyla ile Mecnun Kültürlü Olmak mı? f) Gezegen ve yıldız isimleri büyük harfle başlar. gazete. ile. Bilal amca Sema teyze e) Kurum. testler… c) Şiirlerde mısraların ilk harfi büyük harfle başlar. Türkiye’ye Güneş tutulmasını izlemek için pek çok turist geldi. Acaba. 22 . d) Özel adlar büyük harfle başlar. b) Nokta. veya” bağlaçlarıyla soru eki “mi” küçük harfle yazılır. genel kavram bildirdikleri zaman küçük harfle başlar. iki nokta. Halley Satürn Venüs Uyarı: “Dünya.

Geçen yıl köye haziranda gitmiştik. 23 . Türkiye’ye Batı destek veriyor.2) BİRLEŞİK KELİMELERİN YAZIMI a) Bitişik Yazılanlar *Birleşme esnasında ses türemesi veya düşmesi oluyorsa bu tür birleşik kelimeler bitişik yazılır. Salı günü çıkacağız. Kuzeybatı Güneydoğu *Belgisiz sıfat ve zamirler bitişik yazılır. Keçi + boynuzu Keçiboynuzu (Bitki) Karga + burnu Kargaburnu (Alet) Dokuz + taş Dokuztaş (Oyun) Ayıkulağı (Bitki) Ayı + kulağı Hanım + eli Hanımeli *Ara yönler bitişik yazılır. Tatile 13 Haziran. Birkaç Biraz Hiçbir Birçoğu b) Ayrı Yazılanlar *Birleşme sırasında ses türemesi veya düşmesi olmayan yardımcı fiillerle isimler ayrı yazılır. Köpek balığı Yer elması Arap sabunu Deniz yolu Su böreği 3) YÖN ADLARININ YAZIMI Yer-yön ve yöre bildiren sözcükler birlikte kullanıldıkları isimlerden ayrı ve ilk harfleri büyük yazılır. Bulutlar kuzeyden gelmeye başladı. (15) on beş (155) yüz elli beş *Birleşme sırasında kelimelerden hiçbiri anlamını değiştirmiyorsa ayrı yazılır. 4) GÜN VE AY ADLARININ YAZIMI Belli bir tarihi bildiren gün ve ay adları büyük harfle yazılır. Pazar + ertesi Pazartesi Sütlü + aş Sütlaç Kayıp + etmek Kaybetmek His + etmek Hissetmek Ne + asıl Nasıl Ne + için Niçin *Birleşme esnasında benzetme yoluyla kelimelerden biri veya ikisi de anlamını değiştiriyorsa bu tür birleşik kelimeler bitişik yazılır. Hasta olmak İşaret etmek Namaz kılmak İlan edilmek *Birden fazla kelimeden oluşan sayılar ayrı yazılır. Deneme sınavı mayısın son haftasında yapılacakmış. Uyarı: Batı sözcüğü eğer Avrupa yerine kullanılmışsa büyük harfle başlar. Doğu Anadolu Güney Amerika Güneydoğu Anadolu Uyarı: Yer-yön bildiren sözcükler özel isimlerden sonra gelirse veya bir varlığın yönünü gösterdiklerinde küçük harfle yazılır. Babam 1 Ocak 1962 Cuma günü doğmuş. Atatürk 19 Mayıs 1919’da Samsun’a çıktı. Türkiye’nin batısı nüfus olarak daha yoğun.

Erzurum’un havası çok soğuk. meğerki. Çarşıdan ayakkabı da alacağız. Uyarı: “ki” bağlacı bazı sözcüklerde kalıplaşmış olduğu için bitişik yazılır. oysaki. Birden fazla sözcükten oluşan sayıların her sözcüğü ayrı yazılır. Birleşik yapılı cümle oluşturur. Sev ki sevilesin. Onun kitabı bende kalmış. “Çünkü. Sınava yüz on yedi kişi başvurdu. “Dahi. Elmalar sepette ne güzel duruyor. Kitap da okurum dergi de. Kardeşim sokakta top oynuyor. Sınav yarın sabah 9. Ünlü uyumuna uyarak “mı. 8) “Kİ” NİN YAZIMI Dilimizde üç değişik görevde “ki” kullanılmaktadır. mademki. halbuki. Uyarı: Hal eki “-de” sertleşmeye uğrayıp “-te. b) İlgi Zamiri “-ki”: Ektir. bile” anlamına gelir. sözcüğe bitişik yazılır. b) Bağlaç Olan “de”: Kelimedir. Yolun kenarındaki çiçekte gözüm kaldı. Cümleden çıkartılamaz. 6) “Mİ” NİN YAZIMI “Mi” soru eki kendinden önceki kelimeden ayrı yazılır. belki” 24 . (Zaman) 7) “DE” NİN YAZIMI Dilimizde iki tür “de” kullanımı vardır.000’e ulaştı. mü. b) Para tutarı. Bir ismin yerini veya zamanını gösteren sıfattır. Uyarı: Bağlaç olan “de” sertleşmeye uğramaz. Bitirecek miyiz? Pikniğe siz de geliyor musunuz? Uyarı: “Mi” başka görevlerde de kullanılsa ayrı yazılır. İsim tamlamalarında tamlanan ismin yerini tutar. Uyarı: Para ile ilgili işlemlerde ve belgelerde rakamlar bitişik yazılır. ayrı yazılır. kelimeye bitişik yazılır. Ödeyeceğiniz miktar binbeşyüzyetmişiki liradır. Biliyorum ki bu iş böyle olmayacak. Temiz mi temiz! (Pekiştirme) Güneş açtı mı çiçekler çıkar. Malatya’nınki o kadar soğuk değil. mu. Bilal’inki daha güzel olmuş. Dünkü sınav çok zordu. Cümleden çıkartılınca cümlenin anlamı daralsa da anlatım bozulmaz. “te. c) Bağlaç olan “ki”: Sözcüktür ayrı yazılır. -ta” olur. Seninle tanışalı üç yıl oldu. Kalbimdeki sevgin hiç bitmez. yüz ve bin sayıları yazıyla gösterilir. Ben de sizinle geleceğim. a) Sıfat Yapan “ki”: Ektir. saat gibi sayısal verilere ait bilgiler ve büyük sayılar belirtilirken rakam kullanılır. a) Hal Eki “-de”: Ektir ismin sonuna bitişik yazılır. sanki. Böyle olur mu? Biz mi yapacağız? Uyarı: Kendinden sonra ek gelirse bu ekler “mi” ye bitişik yazılır. Çocuk elindeki parayı kaybetmiş. ta” şekli yoktur.” şekillerine girer. Bilal’in ödevi daha güzel olmuş.30’da Büyük felaketteki ölü sayısı 25.5) SAYILARIN YAZIMI a) Yazınsal (edebi) metinlerde küçük sayılar.

Deprem 3. şırıl şırıl akan dereler bize gülümsüyordu. Noktalama işaretlerinin yerinde ve doğru kullanılmasıyla duygu ve düşünceler açıkça ifade edilir. çevresinde olanları fark eder.25’te kalktı. 3 .05 sularında meydana geldi. canlılığa ihtiyacım var. trafik işaretlerinin işlevine benzetilebilir. ne olursa olsun. Köye. b) Sıralı cümleleri birbirinden ayırmak için konur. c) Özneyi ayırmak için konur. düşünür. çiçek açmış ağaçlar. sokak ç) Tarihlerin yazılışında gün. Noktalama işaretlerinin işlevi. Duraklama yerlerini belirlemekte.NOKTALAMA İŞARETLERİ 1) Nokta 2) Virgül 3) Noktalı Virgül 4) İki Nokta 5) Üç Nokta 6) Soru İşareti 7) Ünlem İşareti 8) Kesme İşareti 9) Tırnak İşareti 10) Parantez (Ayraç) İşareti 11) Kısa Çizgi 12) Uzun Çizgi Noktalama işaretleri: Okumayı ve anlamayı kolaylaştırmak için yazıda kullanılan işaretlere noktalama işaretleri denir. dönüyordu. TBMM (Türkiye Büyük Millet Meclisi) cm (santimetre) c (karbon) c) Sıra bildirmek için sayılardan sonra kullanılır. (İngilizce) Sok. Selim 7. Prof. ç) Cümle içinde ara sözleri ayırmada ara sözün başına ve sonuna konur. e) Matematikte çarpı işareti yerine kullanılır. Selma Hanım. öyle dalmış ki az kalsın düşecekti. Güzelliğe. anlamca tamamlanmış bütün cümlelerden sonra konur. 25 . 1) NOKTA (. Tren 12. konu III. 05. neşeye. ay ve yıl bildiren rakamları birbirinden ayırmak için kullanılır. Dostluk özveri gerektirir. Her insan duyar. 5 = 25 2) VİRGÜL (.1985 d) Saat ve dakika rakamlarını birbirinden ayırmak için kullanılır. çocukluk günlerinin geçtiği yere.) a) Birbiri ardına sıralanan eş görevli sözcük ve sözcük gruplarının arasına konur. (Profesör) İng.) a) Bir yargı bildiren. Kırmızı güller. vurgu ve ton gibi özellikleri belirtmekte noktalama işaretlerinden faydalanılır. bu işi bitireceğiz. 5. b) Kısaltmaların sonuna konulur. Hafta sonu pikniğe gideceğiz. 4 = 12 5 .07. (Sokak) Uyarı: Bazı kısaltmalardan sonra nokta kullanılmaz. Biz.10.1990 15.

p Bu kitapta yer alan konu başlıkları şunlar: ses bilgisi. Gül. b) Ögeleri arasında virgül bulunan sıralı cümleleri birbirinden ayırmak için konur. 5) ÜÇ NOKTA (…) a) Sözün bir yerde kesilerek geri kalan kısmın okuyucuya bırakıldığı eksiltili cümlelerin sonuna konur.d) İsimleşmiş sıfatları. dedi.) a) Cümle içinde virgüllerle ayrılmış tür veya takımları birbirinden ayırmak için konur. Değerli arkadaşım. fakat başarılı olamadılar. f) Hitaplardan sonra konur. İnsan. doktoruna durumunu sordu. İhtiyar. Doğan. Dünyanın haline bakılırsa… Sonra bu pencere.Oğlum! Beni bırakma.k. 21. Haydi.t. sıkıntıdan bunalıyor.ş. portakal.s. Küçük. … İşte. Benim için fark etmez.” c) Karşılıklı konuşmalarda konur. e) Kabul ve red bildiren kelimelerden sonra “evet. çünkü” gibi bağlaçlarla bağlı cümleler arasına konur. biçim bilgisi b) Aktarılan sözden önce konur. geç kalmayalım. ama her zaman insan olabilir. Atatürk diyor ki: “Muallimler. bu ahval ve şerait içinde dahi birinci vazifen… ç) Benzer örneklerin sürdürülebileceğini göstermek için konur. Bu bahçede çok meyve yetişir: elma. bu nur… b) Kaba. Fatma. h) Ondalık sayıların yazımında bölümleri ayırmada kullanılır. Sayın Bakan. yalnız. akşamda. ç) Virgülle ayrılmış örnekleri farklı örneklerden ayırmak için kullanılır.5 76. Hayır. armut … 26 . peki. lahana aldım. sabah da gelebilirsin. adlardan ayırmada kullanılır. hayır.ç. Kadın yavaşça: . kırlarda dolaşmak istiyordu.h. Bağlaçlardan önce kullanılır. dağlara çıkmak. erkek çocuklara ise Serhat. 21 Şubat 1996 ğ) Tırnak içine alınmayan alıntı cümlelerden sonra konur.06. fakat. Barış adları verilir. ağacın altında oturuyordu. Pazardan elma. bu konuda asla konuşmam. 4) İKİ NOKTA (:) a) Kendisinden sonra açıklama yapılacak veya örnek verilecek olan cümleden sonra kullanılır. Dilimizdeki sert sessiz harfler şunlardır: f. Üzüntüden. Kız çocuklarına Yasemin. Tatilde size geleceğim. haydi” kullanılır. ıspanak. ayva. g) Yer adlarını tarihlerden ayırmada kullanılır.30 3) NOKTALI VİRGÜL (. her zaman kahraman olamaz.” Cenap Şehabeddin şöyle diyor: “Güzel fikir ihtiyarlamaz. c) “Ama. O k… bir daha buraya gelmeyecek. yeni nesil sizin eseriniz olacaktır. c) Alıntılarda alınmayan bölümlerin yerine konur. taze fasulye. dedi.1990 Ankara. İstanbul. argo ve söylenmek istenmeyen sözcüklerin yerine konur. Çok çalıştılar. 10.

Buraya hangi yıl taşındıklarını bilmiyorum. Eee! Yeter artık. 1995’te 8’inci Uyarı: Üleştirme sayıları rakamla değil. Benzerlik anlamı katarsa ayrılır.ler Dr. Büyük harfle yapılan kısaltmalarda harflerin okunuşuna. Kemal’ler yetiştirir. Bu şair 1497’de (?) ölmüş. Bu vatan nice M. Karac’oğlan N’eylesin? 27 . Aliler akşam bize gelecekmiş.ler eki özel isimleri “gil” (akrabalık) anlamı katarsa kesme işareti ile ayrılmaz.6) SORU İŞARETİ (?) a) Soru anlamı taşıyan cümle sonlarında kullanılır. İki şekilde kullanılır. ileri! c) Alay ve küçümseme anlamı katmak için parantez içinde kullanılır. Eğitim Fakültesi dekanlığına Doğan Beyden gelen haber… Uyarı: Özel isimlere getirilen yapım ekleri kesme işareti ile ayrılmaz.leri c) Sayılara getirilen ekleri ayırmada kullanılır. b) Kesin olmayan bilgileri göstermek için parantez içinde kullanılır. küçük harfle yapılan kısaltmalarda kelimenin okunuşuna göre ekler getirilir. uyarı ve seslenme sözlerinden sonra konur.a vb. acı. Nesimi (? – 1404). Avrupalılaşmak Türkçenin Ankaralıdan Hristiyanlık Uyarı: . TBMM’nin THY’ye kg’dan mm’den Uyarı: Sonuna nokta konan kısaltmalara getirilen ekler ayrılmaz. Bu ücret (!) hepimize yetermiş. c) Bilinmeyen tarih ve yer adlarının yerine konur. 8) KESME İŞARETİ a) Özel isimlere getirilen çekim eklerini ayırmada kullanılır. korku gibi duyguların anlatıldığı cümlelerde kullanılır. şaşkınlık. Vah. Uyarı: Yabancı isimlere getirilen yapım ekleri ve çokluk ekleri kesme işareti ile ayrılır. Prof. Bana. yavrum vah! b) Hitap. Goethe’ler Washıngton’lu b) Kısaltmalara getirilen ekleri ayırmada kullanılır. Ey Türk Gençliği! Ordular! İlk hedefiniz Akdeniz’dir. biraz yardım eder misiniz? Uyarı: Soru anlamı olmayan. Türkiye’m Halit Ziya’dan Sema’ya Uyarı: Kurum ve kuruluş adlarına gelen ekler ile kişi adlarıyla kullanılan unvanlara gelen ekler kesme işaretiyle ayrılmaz. doğum yeri (?) 7) ÜNLEM İŞARETİ (!) a) Sevinç. yazıyla gösterilir. 2’şer (Yanlış) İkişer (doğru) ç) Vezin dolayısıyla düşen sesin yerine kullanılır. fakat içinde soru sözcüğü veya soru eki bulunan cümlelerden sonra soru işareti konmaz.

Atatürk o gün (19 Mayıs 1919) Samsun’a çıktı. Karagöz: (Yerinden kalkarak) Kim o? Uyarı: Parantez işaretinden sonra kesme işareti kullanılabilinir. Peyami Safa “Dokuzuncu Hariciye Koğuşu”nda kendini anlatmaktadır.Hayır… 28 . Ya göründüğün gibi ol. 1997-1998 eğitim-öğretim yılı başladı. b) Ara sözleri ayırmada kullanılır. Kazak-çı-lar-dan An-ka-ra-lı 12) UZUN ÇİZGİ ( ) Satır başıyla başlayan konuşmaları göstermek için kullanılır. Zamir (adıl). 11) KISA ÇİZGİ ( . b) Özellikle vurgulanmak istenen kelimeler ile eser ve yazar adları tırnak içine alınabilir. Uyarı: Üzerinde değişiklik yapılan alıntılar tırnak içinde gösterilmez. Sıfat “ismi” niteleyen bir kelimedir. Buraya gelirse -gelmeyeceğini tahmin ediyorum. c) İki kavramın ortaklığını göstermede kullanılır. Ankara-İstanbul arası 350km. Bizimkiler mi gelecek? . … Türk Dil Kurumu’ nun yeni bir sözlük hazırladığını duyduk. ç) Ek. Fetih Marşı’nda bize “Fatih’in İstanbul’u fethettiği yaştasın!” diyerek sorumluluğumuzu hatırlatıyor. Uyarı: Özel isimlerden sonra konan kesme işareti satır sonuna gelmişse kısa çizgi konmaz.) a) Satır sonuna sığmayan kelimeleri bölmede kullanılır. ya da olduğun gibi görün. isimlerin yerini tutan kelimedir. Uyarı: Tırnak işaretinden sonra kesme işareti kullanılmaz. Kütüphaneden “Yaban”ı aldım. Atatürk (1881-1938)’ün en büyük hedefi Türkiye’nin bağımsızlığıydı. … gelemedi. b) Alıntının veya bir sözün kime ait olduğunu göstermede kullanılır. kök ve heceleri ayırmada kullanılır. 10) PARANTEZ (AYRAÇ) İŞARETİ [ ( ) ] a) Bir sözün açıklaması veya eş anlamlısı olan kelimeler parantez içinde gösterilir.onunla konuşuruz. (Mevlana) c) Tiyatro eserlerinde söz esnasındaki hareketleri göstermede kullanılır. Arif Nihat.9) TIRNAK İŞARETİ (“ ”) a) Başka bir kişiden veya yazıdan alınan alıntılar (sözler) tırnak içinde gösterilir.

. İstanbul. sıcak. koklama. hüzün. aynı türden olan varlıkların ortak isimleridir. boyutları farklı bile olsa yazma işine yarayan cisimlere kalem denir. Örnek: Ağaç. işitme. Böyle sözcüklere somut anlamlı sözcükler denir. iyilik. Ünlem 1. Türkiye. Soyut isim: Türkçe sözcüklerin bazısı da beş duyumuzun “herhangi birisi ile” algılayamadığımız varlıkları karşılar. Örneğin şekilleri. Enver. kalem. Zamir (adıl) 4. Kalem. İstanbul. Özel İsim: Dünyada tek olan. tatma)“herhangi birisi ile” algılanabilen varlıkları karşılar. Bağlaç 8. Edat 7. heyecan… 2. Türk Dil Kurumu. Karadeniz. diğer varlıklar içinde tıpa tıp bir benzeri olmayan varlıklara verilen isimlerdir. barış. Anadolu. Örnek. Örnek. Somut isim: Türkçede bazı sözcükler beş duyumuzun (görme. renkleri. su. neşe. sevgi. Japonlar.İŞLEVLERİNE GÖRE KELİMELER (SÖZCÜK TÜRLERİ) 1. Atatürk. İsimler çeşitli yönlerden sınıflara ayrılırlar. hava. Cins İsim: Aynı cinsten.. koşu. gidiş vb. Bunların varlığını aklımız ve hislerimizle algılayabiliriz. insan. ev. ağaç. Sıfat (önad) 3. Varlıklara Verilişlerine Göre Özel Cins İ S İ M L E R Maddelerine Göre Somut Soyut Tekil Varlıkların Sayılarına Göre Çoğul Topluluk 1.MADDELERİNE GÖRE İSİMLER a. kavramları tanıtmaya yarayan kelimelere isim denir. Zarf (belirteç) 5. Örnek. su. Kuveyt. Tekir. Böyle sözcüklere soyut anlamlı sözcükler denir. ağaç. toprak. İSİM (AD) Canlı.VARLIKLARIN VERİLİŞİNE GÖRE İSİMLER a. İslamiyet. sevgi. Merkür. güzellik. şüphe 29 . korku. çocuk. Küçük Ağa. İsim (ad) 2. Örnek. cansız bütün varlıkları. cesaret. dokunma. ev. hüzün. yeşil… b. Allah. b. Fiil (eylem) 6. Mehmet. korku.

ağaç. kağıt mendil. Takısız İsim Tamlaması Tamlayanın da tamlananın da tamlama eklerini almadığı isim tamlamalarıdır. taş duvar. kedicik -cağız: adamcağız. sırma saç.. çocuklar. b. dostça -()msi: mavimsi. mavimtrak İSİM TAMLAMALARI 1. ekşimsi -()mtrak: ekşimtrak. millet. Zincirleme İsim Tamlaması İkiden daha fazla ismin birbirini tamlamasıyla oluşsan isim tamlamalarıdır. Amasya elması. -cık: mehmetçik. Belirtili İsim Tamlaması İsim tamlamasının her iki ögesinin de tamlama eklerine aldığı tamlamalardır. Çınar ağacının gölgesi.3. kır. Tamlanan eki Tamlayan eki Ek almaz Ek almaz Çelik kasa. sınıfın panosu… 2. -ü Kapının kolu. -un. İstanbul’un tarihi. Örnek. ağaçlar. Tamlanan eki Tamlayan eki Ek almaz -ı. sınıf. Türkçe öğretmeni. -in. -ün -ı. evler. Örnek. kadıncağız -ce: büyükçe.VARLIKLARIN SAYISINA GÖRE İSİMLER a. çiçek.. ordu. Örnek. çocuk. Tamlanan eki Tamlayan eki -ın. elma yanak…(benzetme) 4. Topluluk ismi: Yapı itibarıyla tekil gibi görünen fakat anlamca birden fazla kavramı ifade eden isimlerdir. evin bahçesi. -i. İSİMLERDE KÜÇÜLTME İsimlerde küçültme şu eklerle yapılır... tahta kapının kenarı. -u. çiçekler... c. Belirtisiz İsim Tamlaması Sadece tamlananın ek aldığı isim tamlamalarıdır. -u. -i. insan. orman. adacık. -ü Güneş gözlüğü. naylon torba…(neden yapıldığı) Kurt adam. kömür göz. tahta kaşık. Tekil isim: Bir tek varlığı veya kavramı karşılayan isimlerdir. ev. irice. sürü. kiraz dudak. çocukcağız. insanlar. -lar çoğul eki getirerek onları çoğul isim yaparız. göz nuru… 3. el emeği. Çoğul isim: Tekil isimlere –ler. taş duvarın üstü… 30 .

SIFAT (ÖNAD) İsimlerin önüne gelerek onları niteleyen veya belirten sözcüklere sıfat denir. rütbe yönlerinden belirten ya da bu adlara “saygı” anlamı katan sıfatlardır. çalışkan öğrenci.. bir gün... Belgisiz sıfat: Önüne geldikleri adı kesinlik kazandırmadan belirten sıfatlardır... o ülke. d. dar oda. yeşil kumaş. Sayı sıfatı: Önüne geldikleri adların sayılarını. sivri biber.. birkaç kişi.. NİTELEME SIFATLARI a..Durum belirtir: güzel roman. Bay Ali. c. Zeliha Teyze. on ağaç. Ahmet Bey. Kesir sayı sıfatları: onda altı pay.. sayı sıralarını ve ölçülerini belirten sıfatlardır. 31 .. görev.. ne iş yapıyor?. şu ev. Üleştirme sıfatları: ikişer ceviz... Sıfatlar görevlerine uygun olarak iki ana bölüme ayrılır. hiçbir olay. yüzde elli başarı.. Yüzbaşı Mehmet. BELİRTME SIFATLARI a. Ali Efendi. 2... Asıl sayı sıfatları: yirmi kalem.2. Soru sıfatı: Önüne geldikleri adları soru yönünden belirten sıfatlardır. yüzer lira. kaç gün? . c. b. b.. bu çocuk.Biçim belirtir: düz tahta. İşaret sıfatı: Önüne geldikleri adı işaret ederek yerini belirten sıfatlardır.Renk belirtir: kara koyun. Unvan sıfatı: adları derece.. Sıra sayı sıfatları: üçüncü sınıf.. SIFATLAR Niteleme Sıfatları Biçim Renk Durum Belirtme Sıfatları İşaret Sıfatları Sayı Sıfatları Belirsiz Sıfatlar Soru Sıfatları Unvan Sıfatları 1. Öğretmen Sevim. nasıl kumaş? … e. beyaz gül.. yirminci yüzyıl. ne kadar? . beriki kitap. öteki masa.

Bu yaramazlardan bıktım. İhtiyar esir. harap ev… Küçük. şirin bir köy (bir adı birden çok sıfat tamlayabilir) Lezzetli yemekler. 32 . Daha güzel bir lokanta yok mu? 3. gibi sözcükleri ile yapılır. güpegündüz… SIFATLAARDA KÜÇÜLTME -ce: büyükçe.r. derince -cik: incecik. Düşen adın ekleri ve anlamları sıfata geçer. 2. Aşırılık Derecesi: Çok. yeşilimsi -()mtrak: sarımtrak SIFATLARDA DERECELENDİRME 1. kalemler (hem ad hem de sıfat birden çok olabilir) SIFATLARIN ADLAŞMASI (ADLAŞMIŞ SIFAT) Bazı sıfat tamlamalarında ad olan sözcük düşer. “m. Gençlerin coşkusu yaşlıları da etkiledi. kalınca. Çocuklara en güzel oyuncakları aldı. Böylece sıfat adlaşmış olur. En üstünlük Derecesi: En sözcüğü ile yapılır. tatlılar (bir sıfat birden çok ad için kullanılabilir) Renkli. çırılçıplak. sapsarı. Birlikte çok güzel günler yaşamıştık.p. Bu yaramaz çocuklardan bıktım. dosdoğru… Yapayalnız. kokulu silgiler.SIFATLARDA PEKİŞTİRME Niteleme sıfatlarının anlamlarını güçlendirmeye niteleme denir. Bu köyde kavun kadar büyük patates var. Üstünlük Derecesi: Daha sözcüğü ile yapılır. kısacık -()msi: ekşimsi. minicik.s” den uygun olanı getirilir. Eşitlik Derecesi: Kadar. Genç insanların coşkusu yaşlı insanları da etkiledi. tertemiz. Bembeyaz. pek sözcükleri ile yapılır. SIFAT TAMLAMASI (Sıfat + İsim) Sıfatların adları belirtmesi veya nitelemesiyle oluşan tamlamalara sıfat tamlaması denir. 4.

şurayı.Sizleri unutur muyuz hiç! Kitabı Ali’ye verir misin? Kitabı ona verir misin? Sema ile Neşe çok iyi arkadaştır. Kişi zamirlerinin sayısı altıdır. (Kişi zamiri) / Onu hemen çöpe atın (İşaret Zamiri) Ek Görünümündeki İyelik Zamiri İlgi Zamiri 33 . Ben.. bazen sıfat. orada. bende. şuradan. bazen zamir. -e ekini aldığında kökünde değişme olur. sizler.Böbürlenmek amacıyla “ben” yerine “biz” zamiri kullanılır. her zaman böyledir. o. kırılma. iyelik eklerini. şurada. Benim kalemim. Ona telefon edeceğim. Kişi Zamirinin Diğer Özellikleri: 1.“Biz” zamiri çoğul ekini alarak abartma ve övünme anlamı kazanır. insan isimlerinin yerini tutarsa kişi zamiri. orayı. şunlar. Böyle adamlar her zaman başarır. çoğul eklerini alır. 5. buradan. Bu konuda bizleri hiç hesaba katmıyorsunuz. incelik. Onlar çok iyi arkadaştır. Bize Konyalı Paşa derler. Siz kim oluyorsunuz? Sizden bir ricam olacak. beriki. sana dememiş miydim! 2.. insan dışındaki varlıkların yerini tutarsa işaret zamiridir. 6. sen.Kişi (Şahıs) Zamirleri : İnsan isimlerinin yerini tutan zamirlere denir. Bu böyle olmaz. orası.İşaret Zamirleri :Varlıkları göstererek onların isimlerinin yerlerini tutan zamirlere denir. şura. Ben-e Bana 2. şuralar. onlar. öfke” nedeniyle “sen” zamiri yerine “siz” zamiri kullanılır.“Ben” zamiri. Bu kelimeler. bunlar. O. İsim İşaret Zamiri Sıfat Zarf N O T : “O” ve “Onlar” kelimeleri hem kişi zamiri. Bazen “kendi” kelimesi yerini tuttuğu kişi zamiriyle birlikte kullanılarak anlamı pekiştirir. Bu zamirler hâl eklerini. benim.Bazen “saygı. onlar. burası. Türkçe’de en çok kullanılan işaret zamirleri şunlardır: Bu. oradan.ZAMİRLER Kelime Durumundaki Kişi Zamirleri İşaret Zamirleri Belirsiz Zamirler Soru Zamirleri KELİME BİÇİMİNDEKİ ZAMİRLER 1. şurası. saygı nedeniyle çoğul ekini alabilir.“Ben” zamirinin tamlayan ve tamlanan eki -im’dir. 3. Ayrıca dönüşlülük zamiri olarak da adlandırılan ve kişi zamirlerinin yerini tutabilen “kendi” kelimesi kişi zamiri olarak kabul edilir. bura. buralar. öteki.. 4. Bu yazıyı kendim yazdım / Bu yazıyı ben yazdım / Bu yazıyı ben. o. ora. biz. karşıki. si z. oralar. hem de işaret zamiridir. “Böyle.. Beni. burada. bazen zarf görevi üstlenir. Bu soruyu sadece siz çözebilirsiniz. şu. kendim yazdım. şanslı biir milletin torunlarıyız. öyle” kelimeleri kullanılışına göre bazen isim. burayı. Aynı kural “sen” zamiri için de geçerlidir.“Siz” zamiri. Böylesini hiç görmedim. şöyle. Biz. Ben.

hiçbiri. şundan bundan. İlgi zamiri olan -ki daima kendisinden önce gelerek kelimeye bitişik yazılır. Kamyonun lastiği Kamyonunki Erzurum’un havası çok soğuk. Aynı kelime “kaç lira ödeyerek” anlamına gelirse soru zarfı olur. (İşaret Zamir) 3.(Belgisiz Zamir) Toplantıya falan adam geldi. hangileri. Bu elbiseyi kaça aldın? (Zarf) Fiilden önce gelen kelimeler genellikle zarf olduğu için . birçokları. Toplantıya falanca geldi. Aynı kelimeler. Belgisiz zamirlerin sonundaki bu ekler kaldırılarak. birkaçı.. ismi nitelediğinde belgisiz sıfat olur. -u. şeyler. (Belgisiz sıfat) EK BİÇİMİNDEKİ ZAMİRLER 1. Kitapçıdan defter mefter aldı. Yazıyı bu yazdı... nere.Soru Zamirleri: İsmin yerini tutan soru kelimelerine soru zamiri denir.. Zamir Sıfat Zarf “Kaça” kelimesi ismin yerini tutarsa soru zamiridir.. belgisiz sıfat oluşur. şu” kelimeleri insan yerini tutsa bile kişi zamiri olmaz.. Bu cümlede “Onu” hem insanın yerini tutabilir hem de insan dışı varlıkların yerini tutabilir. filan. ne. birisi. NOT:“bu. birazı.sesi getirilerek yapılan ikilemelerde.(İyelik zamiri) 2. neresi.. Hasan’ın defteri – Hasan’ınki Sevgi’nin kitabı – Sevgi’ninki sınıfın tahtası – sınıfınki. Saat kaça geldi? (Zamir). kimileri. başkaları. nerede. (Belgisiz zamir) * “Falan. Pazardan ne aldın? Baban ne gün gelecek? Ne bakıyorsun tuhaf tuhaf. kaçıncı. nereyi. Onu bana getir. başkası. nereye. Bir kelimenin zarf olabilmesi için fiilden önce gelmesi yeterli değil. kaçınız. En çok kullanılan belgisiz zamirleri şunlardır: Bazısı. Buna göre şu cümlelerde fiilden önce gelen kelimeler. birçoğu. Bir ismin yerini veya zamanını gösteren sıfattır.İlgi Zamiri Belirtili isim tamlamalarında. fiili nitelemediği için soru zarfı değil. falanca” kelimeleri de belgisiz zamir olarak kullanılır. En çok kullanılan soru zamirleri şunlardır: Kim. fiili nitelemesi gerekir. filan gelmedi. “Kim” kelimesi her zaman soru zamiridir. o isimlerin kime ve neye ait olduğunu bildiren iyelik ekleri. neler. Örneklerden de anlaşılacağı gibi belgisiz zamirlerde bazı istisnalar dışında -ı. İlgi zamiri her zaman insanlar için kullanılmaz. aynı zamanda iyelik zamiri olarak da adlandırılır.Belgisiz Zamirler (Belgisizlik ) :Hangi varlıkların yerini tuttuğu tam olarak belli olmayan zamirlere denir. -ü ekleri yer alır. Aradaki fark şudur: Cebimdeki düştü.. sıfat veya zarf olabilir. şey. Bu durumda cümlenin söylendiği ortama dikkat edilir. Bu arabayı nereden aldın? Bu yazıyı hanginiz yazdı? 4. hangisi.. tamlanan durumundaki ismin yerine kullanılan “-ki” ekidir. Öğrencilerin birkaçı Zamir Sıfat Kelimenin başına -m.İyelik (aitlik) Zamirleri: İsimlerin sonuna gelerek. kimler. birtakımı. hangimiz. kaçımız. öteberi. Toplantıya falan geldi. Sıfat yapmaya yarayan -ki eki de kendisinden önce gelen kelimeye bitişik yazılır. Diğer soru kelimelerinin çoğu cümlede kullanılışlarına göre zamir. Cansız varlıklar için de kullanılır. herkes. biri. kaçtan. fiilden önce gelen her kelimeyi zarf olarak algılayabiliriz. ikinci kelime belgisiz zamirdir. bazıları. birileri.Bu kelimelerin insanın veya insan dışı varlıkların yerini tuttuğu bazen anlaşılmaz. herhangi biri. Cebimdeki para düştü Sıfat (Yer) İlgi Zamiri Sıfat (Zaman) 34 . defterleri. Dünkü sınav çok zordu. kaçı. Bu nedenle ilgi zamiri ile karıştırılabilir. Malatya’nınki o kadar soğuk değil. kimse. hepsi. Birkaç öğrenci. -i. şunu bunu. defterin. çoğu. bu kelimeler bir ismi niteleyecek şekilde kullanılırsa. kaçta. soru zamiridir. her biri. nereden. İsmin yerini tutan -ki ekine ilgi zamiri denir.kimisi. Defterim.

ZAMAN ZARFLARI Fiil ve fiilimsilerin yapılış zamanını bildiren zarflardır. geri. (İsim) “İleride” kelimesi cümlede kullanılışına göre bazen isim. (Zarf Tümleci) Yön bildiren “doğu. Yukarıdaki sekiz kelime. kuzey. isim olur. ileri. Şimdilik işi bıraktık. e:ismin hal eki. sağ. (İsim) / İleride size oturmaya geleceğim. Doğuya gidelim. Zaman bildiren her kelime zarf değildir. öte. (Dolaylı tümleç) İçeri gir. YER-YÖN ZARFLARI Fiil ve fiilimsilerin gerçekleşme yerini ve yönünü bildiren zarflardır. yukarı. Biraz sonra görürsünüz. aşağı. Bu nedenle bu kelimeler yön bildirdiği halde yer-yön zarfı olmaz.sol” kelimeleri. güney. Zaman zarfları fiil ve fiilimsileri niteleyerek “ne zaman” sorusuna cevap verir.. Dün geldi. Erkenden kalkarız. beri” Bu kelimelerin yer-yön zarfı olabilmesi için mutlaka yalın halde olması ve fiil ya da fiilimsiyi nitelemesi gerekir. (İsim) -y:kaynaştırma harfi. (Zarf) / İçeriye gir. Yer-yön zarflarının sayısı sekizdir: “İçeri. batı. (İsim) 35 . İsim olan dolaylı tümleç olur. herhangi bir ek alırsa zarf olmaktan çıkar. bazen zarf olur: İleride bir adam duruyor. (Zaman zarfı) 2. Zarf olan ise zarf tümleci olur..ZARFLAR Zaman Zarfları Yer – Yön Zarfları Azlık – Çokluk Zarfları Durum Zarfları Soru Zarfları 1. Cümlenin ögelerinde nereye sorusu hem dolaylı tümleç hem de zarf tümleci olur. fiil ve fiilimsilere yönelik olarak kullanıldığında mutlaka hal eklerini alır. isim olur. (Zarf) / Dünü unutalım. dışarı. İçeri gir. İçeriye gir. Şimdi gelirler.

Çocuk bize öyle anlattı. Çocukça seviniyor. Eşitlik Zarfı Sıfat İsim “Kadar” edatıyla oluşan öbekler. (Eşitlik zarfı) / Cennet kadar güzel Ülkem. Bu yetmedi. AZLIK-ÇOKLUK) ZARFI Fiillerin ve fiilimsilerin miktarını bildiren zarflardır. b) Üstünlük Zarfları : iyi çalıştı. fiilimsileri.SORU ZARFLARI Fiil ve fiilimsileri soru yoluyla belirten zarflardır. (Yineleme zarfı) c) En üstünlük Zarfı : Sıfatları ve zarfları niteleyen “en” kelimesidir. çocuktur. Bu yağmurda eve nasıl gideceksin? Dün ne kadar çalışmış? İşleri ne zaman bitireceksiniz? Niçin gitmedin? 36 . (Sıfat) Fiilleri. ismi niteleyerek sıfat olabilir: Bacak kadar çocuk. MİKTAR (ÖLÇÜ.3. Bu zarfların en önemli özelliği fiil ve fiilimsilerden başka sıfatları ve zarfları da niteleyebilmesidir.Zarfı Sıfat İsim Üst. / Daha Üst. bir işin tekrarlanacağını anlatır. Fiilin nasıl yapıldığını ve ne durumda olduğunu belirtirler. (Üstünlük zarfı) / Daha güzel bir söz. 4.DURUM ZARFLARI Bunlar hâl ve tavır ifade eden zarflardır. daha ver. (Zarf) / Dünya kadar iş. sıfatları ve zarfları niteleyen “daha” kelimesidir. Ben de İsmet kadar çalıştım. Küçük kız güzelce süslendi. En güzel çiçek. delice gülüyordu. Ağır ağır çıkacaksın bu merdivenlerden. NİCELİK. Ve yineleme zarfı olur. (Sıfat) / Dünya kadar çalıştım. Miktar zarfları dörde ayrılır: a) Eşitlik Zarfları: “Kadar” ve “denli” edatlarıyla oluşan ve fiillerle fiilimsileri niteleyen öbeklerdir.Zarfı Zarf Fiil “Daha” kelimesi “bir” kelimesiyle öbekleşince. Bu sınavda şansımı bir daha deneyeceğim. 5.

Beni ne arıyor ne soruyor. (yaklaşık) Akşama kadar seni bekledim. Sadece gelirse edat olur. (vasıta. Hey! Arkadaşlar buraya bakın. Edat İle Bağlaç Karıştırılmamalı 1. 37 . / Bu göz yaşlarım senin için. Kapıyı açtı ve dışarı çıktı. / Kağıtları makas ile kesmiş. Yalnız ve ancak sözcükleri yerine bir başka bağlaç olan ama gelirse bu sözcükler bağlaç olur. korku. (ve gelir bağlaç) Babası ile pek anlaşamaz. (ama gelir bağlaç) Bu işi ancak sen yapabilirsin. (benzetme) İçin Bu emeğim senin için. “ile” yerine diğer bir bağlaç olan “ve” getiriliyorsa ile bağlaçtır. Annem Ali ve Burak’ı çağırdı. cümle içinde kullanıldığında yan yana geldiği sözcükle anlam ilişkisi kuran sözcüklerdir. Birden çekip gitti. Öğretmen. (sadece gelir edat) ÜNLEM Sevinç. Belli başlı bazı edatlar: İle Saçını tarak ile taramış. (ve gelmez edat) 2. öfke gibi duyguları coşkulu bir şekilde anlatan veya hitap (seslenme) gibi durumları belirten sözcüklerdir.EDAT Tek başına anlamı olmayan. oysa ne kadar da alışmıştık ona. (benzetme) Gibi Elma gibi yanakları vardı. (neden) Benim için en güzel hediye tatlı bir gülüştür. acıma. İmdat. (birliktelik) (-e) kadar On kadar kişi yemeğe gelecek. (bence) Yalnız O adam yalnız buraya gelir. (durum) Evde arkadaşımla yazılıya çalışıyorum. (sınırlama) BAĞLAÇ Tek başlarına anlamları yoktur. yardım edin bana! Yooo! Buna dayanamam artık. Sana anlatacağım ama kimseye söylemeyeceksin. Bağlaçların görevi eş görevli sözcükleri ya da anlamca ilişkili cümleleri birbirine bağlamaktır. Elma ile muzu çok severim. (uğruna) Senin için iyi şeyler söylenmiyor. (hakkında) Otobüsü kaçırdığı için derse geç geldi. (karşılaştırma) Cennet kadar güzel vatanımız var. heyecan. (ama gelir bağlaç) Bitirmeye çalışırım ancak hepsini değil. öğrencilere defter ve kitapsız gelmemelerini söyledi. şaşma. (süre) Senin kadar çalışanı görmedim. “ile” hem bağlaç hem de edat olabilmektedir. Aaa! Çok konuştun ama. Gelmek isterim yalnız çok işim var. araç) Kalabalığa şüphe ile yaklaştı.

Kır-. -mak) alabilir.. Fiillerin en önemli özelliği harekettir. Örnek Soru: Aşağıdaki cümlelerin yüklemi olan fiillerden hangisi “oluş” bildirmektedir? A) B) C) D) Sizi çok seviyoruz. Her iki fiil de kılış bildiriyor. Oluş fiillerinde kendi kendine olma anlamı vardır. dur-. nesneyi etkilemeyen. Bu fiiller aslında gizli bir güç tarafından gerçekleştirilir. İş ve Kılış Fiilleri: Bir nesneyi olumlu olumsuz etkileyen. Oluş Fiilleri: Bu fiillere “doğa fiilleri” de denir. oku-.. Durum Fiilleri: Fazla hareketi olmayan. 1. Bu fiiller “kimi. yeşer-. (Somut) Arkadaşımın sözleri kalbimi kırdı. B’de. C’de oyna(mak) durum bildirir. yaz-. Soyut Fiiller: Beş duyu organından herhangi biriyle algılanamayan. insanlar tarafından genellikle bilinçli olarak gerçekleştirilen fiillerdir. c) Kök ve gövde halindeyken mastar eklerini (-mek..FİİL (EYLEM) Fiil (Eylem) : Varlıkların yaptıkları işleri. biz istediğimiz için büyümeyiz. Cevap D’dir.. Fiil tabanı 2. Bu nedenle iş ve kılış fiilleri çatısına göre geçişli fiillerdir. Şahıs eki Örnek Soru: Çekimli fiiller aşağıdakilerden hangisini göstermez? (1989-AL) A) Zaman B) Şahıs C) Hareket ve oluş D) Yer / Çözüm : Sev . Fiiller hareketlerine göre üç çeşittir: 1. hareket. b) Kök veya gövde halindeyken kip eklerini alabilir. bazen bilinçsiz gerçekleştirilen ve sona ermeleri için başka bir fiilin başlaması gereken fiillerdir. Kır-. D’de ise büyü(mek) irademizin dışında olur.. kalk-.i . yat... çöz(mek) için soruya ihtiyaç vardır. 3. insanlar tarafından bazen bilinçli. acık-. oluş bildirir. ] Fiillerde Somutluk-Soyutluk Somut Fiiller: Beş duyu organından herhangi biriyle algılanabilen fiillere denir. kızar-. cümlede kullanılışına göre soyut olabilir: Babam biraz odun kırdı. Bazı somut fiiller.. belli bir süre devam eden. 2. Düşün-. Kip eki 3. hoşlan.yor . Çocuklar ne güzel de oynuyorlar. Bir de şu soruyu çözsene. gürle-. es-..um İş-oluş-hareket Zaman Şahıs Cevap D 38 . Yağ-. Uyu-. neyi” sorularına cevap verir. ver-. Durum fiilleri çatı yönünden geçişsizdir. fakat var olan fiillere denir. hareketleri veya içinde bulundukları durumları bir kipe (yani zamana veya bir dileğe) ve kişilere bağlayarak bildiren kelimelere fiil denir.. Sen ne kadar da büyümüşsün. (Soyut) Dikkat ! Bir kelimenin fiil olabilmesi için şu üç öğeyi bulundurması gerekir. Fiillerin üç temel kuralı vardır: a) İş. ufaklık! [Cevap: A’da sev(mek) için birine ihtiyaç vardır. Bu fiillerin gerçekleşmesi irademize (isteğimize) bağlı değildir.

Sevmem. Anlarız. (Severim. önceden gerçekleştiğini bildirir. -mez..-ti. Yerine -me. Kipler iki grupta incelenir: A) Bildirme (Haber) Kipleri B) Dilek (Tasarlama) Kipleri Haber (Zaman) Kipleri Geçmiş Zaman Şimdiki Zaman Gelecek Zaman Geniş Zaman -di -miş -( ) yor -ecek... -sa Eki yoktur. Dikkat: Şimdiki zaman anlamı -mekte.. Fiil tabanına -( ) yor eki getirilir. Ancak söyleyen fiilin yapıldığını görmemiş. -a -se.okumaz. Gör me yor um ----Görmüyorum.. hareketin gerçekleşme zamanını. -ma. Sev (i) yor um Dikkat: .. oluşun.anlamayız. Bu yüzden di’li geçmiş zaman kipi de denir.-di. Çalış acağ ız Başar acak sınız Gör ecek ler 4.. -makta ekiyle de sağlanabilir. Fiil Tabanı -dı. Fiil tabanına -ecek. Fiil tabanına -( )r eki getirilerek yapılır. işin yapıldığını. e) daraltır. -acak -( ) r Dilek Kipleri Gereklilik Kip İstek Şart Emir -meli.çalışırsınız.-tü şahıs eki Sev Yaz Oku Git Sat Uç di dı du ti tı tu m n ------k nız lar b.( ) yor eki kendinden önceki geniş sesliyi (a.-dü.. -muş.Şimdiki Zaman Kipi: Fiilin şu an gerçekleşmekte olduğunu bildirir. Fiil tabanına -miş eki getirilerek yapılır. 3. Fiil tabanına -di eki getirilerek yapılır.-tu.. Fiil tabanı+ [-( ) r ]+ şahıs eki (Sev-e-r-im) DİKKAT : Geniş zamanın olumsuzu yapılırken -( ) r kullanılmaz. -malı -e. -tı.1) Kip Ekleri Kip Eki : Fiillerin yapılış amacını ve zamanını bildiren eklerle almış oldukları biçimine “kip” denir. Fiil Tabanı -mış. Ders çalışıyorum / Ders çalışmaktayım.. -miş.. Okur. Görünen (-di’li) Geçmiş Zaman: Geçmişte yaşadığımız veya gördüğümüz fiilleri anlatmak için kullanılır.. başkasından duymuştur. -maz kullanılır. Geniş Zaman Kipi: Fiilin her zaman yapıldığını veya yapılabileceğini bildirir..-du.. Geçmiş Zaman a. -müş Şahıs Eki Sev miş im Kazan mış sın Kork muş ---2. HABER KİPLERİ : İşin. Haber verdikleri zamanın adıyla anılırlar. Fiil Tabanı -ecek/-acak şahıs eki Sev eceğ im Anla y acak sın Bekle y ecek . Duyulan (-miş’li) Geçmiş Zaman Kipi : Fiilin.Gelecek Zaman Kipi: Fiilin daha sonra gerçekleşeceğini bildirir.çalışmazsınız) 39 . 1. -acak getirilerek yapılır. yapılacağını veya yapılmakta olduğunu haber verirler.

Fiil tabanına -meli. 2.t. otur-..) Anlamazsın (Fiil tabanı. Ğenellikle birinci tekil ve birinci çoğul şahıslarda kullanılır. veya -me. Üçüncü tekil ve çoğul kişilere göre. emir kipindedir.) Anlıyorum (Fiil tabanı... (meli) (sa) y (a) .. dur-..malı (Gereklilik kipi) / Yaz . emir eki yok.(Kendisi söz söyleyen) Sen. üç tanesi çoğul olmak üzere altı tane şahıs vardır.a . -ma ile yapılır) DİLEK KİPLERİ 1. 4. (Dilek) İstek Kipi: Eylemin yapılması veya yapılmaması istendiği durumlarda kullanılır. Hem dilek hem de şart anlamı görülebilir. Buna göre kök halindeki bütün fiiller. dursun.. 3.. Çalışırsan kazanırsın. Emir Kipi : Eylemin yapılmasını veya yapılmamasını başkasından isteme durumunda kullanılır.Örnek Soru: “Dağ dağa kavuşmaz.. 2. geniş z. -malı ekleri getirilerek yapılır. (Sev-meli-y-iz) Dilek-Şart Kipi: İşin....başka bir eylemin olması şartına bağlı olduğu durumlarda fiil tabanına -se..sın (İstek kipi) / Yaz . şahıs) olup olmadığına bakalım: Anlarım (Fiil tabanı. otursunlar) ÖZEL NOT : Dilek kiplerini şöyle formüle edebiliriz: Melisa’ya emir yok.(Şart) / Şimdi Konya’da olabilsem. kip. oluşun. -sa ekleri getirilerek yapılır. şimdiki z. 1. 40 . Gereklilik Kipi : Eylemin mutlaka gerçekleşmesi gerektiğini bildirir.. -maz...tekil ş. dursunlar. emir kipinde çekimlenmiş fiillere -sin eki getirilir.(Kendisinden bahsedilen) Dikkat: Fiilin bildirdiği şahısları aldıkları eklerden tanırız..ş. Sev-e-lim. insan insana kavuşur” Cümlesindeki fiillerin zamanı hangi seçenekte doğru verilmiştir? (1994-EML) A) B) C) D) Şimdiki zaman-geniş zaman Geniş zaman-geniş zaman Gelecek zaman-gelecek zaman Geçmiş zaman-geçmiş zaman Çözüm: kavuş-maz / kavuş-ur (her zaman) (geniş zaman) (Geniş zamanın olumsuzu -mez. /gelsin.sa (Şart kipi) Yaz x sın (Emir kipi) Cevap B 2) Şahıs Ekleri Şahıs Eki : Fiilin bildirdiği iş mutlaka canlı veya cansız bir varlık (özne) tarafından yapılır. Örnek Soru: Aşağıdaki fiillerin hangisi emir kipindedir? (1987-FL) A) Yazasın B) Yazsın C) Yazmalı D) Yazsa Çözüm: Yaz . otursun/gelsinler. Sevmiş-sin . Türkçe’de üç tanesi tekil. İşte bu varlığa fiilin kişisi denir. DİKKAT : Emir kipinin eki yoktur. Fiil tabanına -e. Sevdi-m. 1. ) Cevap B’dir. -a ekleri getirilerek yapılır.) Anlamak (Mastar eki alan fiiller artık fiil değil fiilin ismidir ve isimlerde kip ve şahıs kavramı yoktur. geniş zamanın olumsuzu.. Ben..(Kendisine söz söylenilen) O. çalışa-yım.(Ben).. (Gel-. hareketin gerçekleşmesi .(Sen) Örnek Soru : Aşağıdakilerden hangisi çekimli fiil değildir? A) Anlarım B) Anlamak C) Anlamazsın D) Anlıyorum Çözüm: Şimdi bu kelimelerde fiilin 3 temel öğesinin (taban.tekil ş.

. -imiş (-mış.. Gel-i-r-di.. Gel-i-r-miş. başka bir kelimeyle de birleşmemiş kök durumundaki fiillerdir. kişi ve olumsuzluk ekleri atıldıktan sonra geriye kalan iş. -di. -dü. . -müş). -maz)+Kip +Şahıs Eki Sev me di m Gel me -y in DİKKAT : Geniş zamanın olumsuzu 1.. Bileşik Zamanlı Fiiller BASİT ZAMANLI FİİLLER: Fiil kök veya gövdelerine herhangi bir kip eki getirilmesiyle oluşur. -ti. Soruları çözdünüz mü? Beni seviyor musun? ZAMANLARINA GÖRE FİİLLER Fiiller.) getirilerek oluşturulur..tekil şahıs eki. Basit fiil 2... -du. Rivayet –imiş.Oku-y-acak-mış-sın (Kök-yardımcı ses-gelecek zam. oluş. gel-miş-se-m. -tü).. -mu. kaç-. -miş.) getirilerek oluşturulur.. -ma olumsuzluk ekini daraltarak -mı. -muş. -mi. gel-i-yor-du-m. Kök.. -maz ile yapılır. Fiil Tabanı + Kip Eki (Haber – Dilek) + Ek Fiil (Hikaye –idi.FİİLLERİN OLUMSUZLUK ŞEKLİ Fiil tabanı +Olumsuzluk Eki (-me. Birleşik zamanlı fiiller üçe ayrılır: 1. Hikaye (öyküleme) birleşik zaman: Fiil kök veya gövdelerine herhangi bir kip eki getirildikten sonra “idi” (-dı. “iki kip eki almış” fiil olarak da tanımlanır.) 41 .-di. Bazı kaynaklarda birleşik zamanlı fiiller. Şart –ise) + Kişi (Şahıs) Eki Sev + miş + ti + m (miş’li geçmiş zamanın hikayesi) Bil + (i)yor + sa + lar (Şimdiki zamanın şartı) Gel + ecek + miş + ler (Gelecek zamanın rivayeti) Çalış + malı + ymış + sın (Gerekliliğin rivayeti) Al + sa + ydı + m (Şartın hikayesi) YAPILARINA GÖRE FİİLLER Türkçe’de fiiller yapı bakımından üçe ayrılır: 1. Okuyacakmışsın . fiilin bölünemeyen en küçük anlamlı parçasıdır. Türemiş fiil 3. zamanlarına göre iki ana grupta incelenir: A. şahıslarda -me. Basit Zamanlı Fiiller B. -se) ek-fiilleri getirilerek oluşur. kip ekinden sonra kişi ekleri getirilir. -sa) getirilerek oluşturulur:Gel-i-r-se. Basit zamanlı fiillerde.( ) r kip ekinin yerini alır.. Soru eki daima kelimeden ayrı yazılır. Türkçe’de basit zamanlı fiillerin tekil ve çoğul kişilere göre çekimlenişi tabloda gösterilmiştir..eki-rivayet eki-2.. yani başka bir kelimeden türememiş veya başka bir kelimeyle de birleşmemiş fiil basit yapılıdır. Sev-. ağla-. Sev (e) r im ----Sev (me) m / Bil (i) r sin.Bil (mez) sin DİKKAT : Şimdiki zamanın olumsuzu yapılırken “ ( ) yor” eki -me.-ma. -muş. -ma diğerlerinde ise -mez. Rivayet birleşik zaman: Fiil kök veya gövdelerine herhangi bir kip eki getirildikten sonra “imiş” (-mış. Şahıs ekleriyle ise bitişik yazılır. 2. hareket bildiren kısmı yapım eki almamış. İste mi yor um. Şart (Koşul) Birleşik Zaman: Fiil kök veya gövdelerine herhangi bir kip eki getirildikten sonra “ise” (se. -mez.BASİT FİİLLER: Herhangi bir yapım eki almamış. 3. -mi. Ve “. -mü haline sokar. Görüş mü yor uz FİİLLERİN SORU ŞEKLİ Fiillerde soru anlamı “-mı.. Birleşik fiil 1. -tı. ise (-sa. BİLEŞİK (BİRLEŞİK) ZAMANLI FİİLLER: Fiil kök veya gövdelerine herhangi bir kip eki getirildikten sonra idi (-dı. -mu. -mü” soru ekiyle sağlanır.. -tu. gel-miş-miş. sorÇekimli bir fiilin kip..

B) Bebeğe yedirdin mi mamasını? C) Bu kartları çok ucuza bastırdım.sabret. 42 . D) Dayıma.TÜREMİŞ YAPILI FİİLLER: Fiil ya da isim köklerine yapım eki getirilerek türetilen fiillerdir.yardımcı fiili tek başına da fiil olarak kullanılabilir. Cevap (A) : Av (isim) 3. (Zarf Tümleci) Cevap (B) Çözüm: Ol. Cevap (A) : Giy-di (Basit) Örnek Soru : Aşağıdaki altı çizili kelimelerden hangisi isimden türemiş bir fiildir? A) Babam koca bir ayı avlamış. yanındakini fiilleştirmek yerine onları özne. fısıl-da-. D) Alıştım artık.2. DİKKAT ! Yardımcı fiille oluşturulan birleşik fiillerde ses düşmesi veya ses türemesi oluşuyorsa fiil bitişik yazılmalıdır.FL / AÖL) A) B) C) D) Gideli iki yıl oluyor. nesne veya tümleç olarak alır. Sabır-et. Üç yolla yapılır: a) Yardımcı fiille kurulan birleşik fiiller: İ S İ M Yardımcı Fiil etoleylekılYardım Başarılı etol- Not: Ol. Ben hep sizin yanınızda olacağım. B) İnsanları fikirlerinden dolayı küçümsemeyin. yatağından hafifçe doğruldu. Örnek Soru: “Olmak” fiili aşağıdaki cümlelerin hangisinde yardımcı fiil olarak kullanılmıştır? (1996 .kelimesi tek başına yüklem olduğu zaman. C) Seyahatten dönen kardeşini yokladı. C) Sabahtan beri içimde bir eziklik hissediyorum. B) Çocuk. (Zarf Tümleci) Her şeyden önce insan olmalı. bana yapılanlara. BİRLEŞİK YAPILI FİİLLER : İki ya da daha fazla kelimenin bir araya gelerek oluşturdukları fiillerdir.(Ses düşmesi) Af-etaf-f-et. (Yüklem) Evimizin bir de bahçesi olmalı. sabah erkenden telefon ettim. Eğer ünlü düşmesi veya ünsüz türemesi olmuyorsa ayrı yazılır.( Çat-la-. hav-la-) Örnek Soru: Hangi cümledeki yüklemin yapısı basittir? (19996 DPY) A) Yeni aldığı elbiseyi bugün giydi. gör-üş yaş-agiy-in Göz-lefiil isim fiil İsim Fiil fiil fiil fiil Dikkat ! Yansıma olan kelimelerle de fiil türetilebilir.(Ses türemesi) Terk etNamaz kılHasta olÖrnek Soru: Hangi cümlede birleşik fiil yoktur? (1993 EML) A) Bahçede çalışan komşumuza yardım edelim. (Özne) Bu yaz ekinler erken oldu. D) Akşam olunca sokaklar tenhalaştı.

gidip dur-. akıl ver-. öleyaz-. (Yanlış) Yeterlilik fiilinin olumsuzu üç şekilde yapılır: Alabilirim. isim soylu kelime ya da kelimelerle bir fiilin bir araya gelmesiyle oluşur. Belki yarın köye dönerim. Düşeyaz-. Uyuyakal-.. -ü ekleri getirilir. okuyabil-. okuyuver-. Yeterlilik fiillerinde genellikle olasılık anlamı görülür. (Doğru) Belki yarın köye gidebilirim. beklenmezlik. kolaylık. Bunlar iki fiilden oluşmuştur. önem vermeme” anlamları görülür. -e ekleri getirilir. Gazeteyi yere atıverdi.. üçüncüde ise kişinin elinde olmayan nedenlerden doğan olumsuzluk söz konusudur. (Doğru) Yarın köye gidebilirim. “yazmak” fiiliyle birleştirilir.. Bu fiillerde bir işin yapılmasına gücün yetmesi... Bu nedenle yaklaşma fiilleri ayrıca olumsuz yapılamaz.b) Anlamca Kaynaşmış Birleşik Fiiller ( Deyim Halindeki Birleşik Fiiller) : Kelimelerin gerçek anlamlarından sıyrılmasıyla yani mecaz anlamda kullanılmasıyla oluşan birleşik fiillerdir. Bunların en yaygın olarak kullanılanları dört çeşittir.. işin belli bir süre devam ettiği anlamı vardır. seçiver. söyleyecek ol-. bir fiilden (ağlayacağı tut-. az kalsın oluyordu” anlamları vardır.. gezebil-. Bu tür sürerlilik fiilleri ayrı yazılır. sürüp gel-.) . kalmak. Ortaya çıkan kelime “durmak.. NOT : Türkçe’de en çok kullanılan kurallı birleşik fiiller bunlardır. -ip. gelmek” fiilleriyle birleştirilir. kapı dinle-. Fiil kök veya gövdelerine -a.. Tezlik fiillerinde genellikle “çabukluk. Bu tür sürerlilik fiilleri daima bitişik yazılır. Sürerlilik fiillerinin olumsuzu yoktur. Veya .. işi başarma anlamları vardır. gider ol-. Tezlik fiilleri daima bitişik yazılır. anlamı olumsuzdur. Ayrıca bir fiilimsi. Bu nedenle yeterlilik fiillerinin bulunduğu cümlelerde olasılık zarflarının kullanılması dil yanlışlığına yol açar. -u. Daima bitişik yazılır. -e ekleri getirilir... Yaklaşma fiilleri bitişik yazılır. Bu fiillerde. Yaklaşma fiillerinin anlamı olumsuzdur. kafa patlat-. göresi gel-. -i.) c) Kurallı Birleşik Fiiller En az iki kelimenin belli bir kurala göre birleşmesiyle oluşan birleşik fiillerdir.) kurallı birleşik fiiller de vardır. Bu fiillerde “olmadı ama az daha olacaktı. Birincide kesinlik. kalmak... 1) Tezlik Fiili: Fiil kök ve gövdelerine -ı. -mek. Ortaya çıkan kelime. Konuşup dur-. donup kal-. Fiil kök veya gövdelerine -ıp..gelmeyiver veya Geliverme 2) Yeterlilik Fiili : Fiil kök veya gövdelerine -a. bir fiil . Geliver-. Yani bu fiillerin görünümü olumlu. (Alamam) (Almayabilirim) (Alamayabilirim) Yukarıdaki üç olumsuz yeterlilik fiilinin aralarında anlam farkı vardır. süregel-.. yapıver-. Bu kelimelerden sonra “durmak. Ortaya çıkan kelime “vermek” fiiliyle birleştirilir. -up. Ortaya çıkan kelime “bilmek” fiiliyle birleştirilir... (Önem vermeme) Fiil Tabanı -(i) ver (mek) Bak (ı)verTezlik fiilinin olumsuzu iki şekilde yapılır: Geliver. ikincide kişinin kendisine bağlı olumsuzluk. bir yardımcı fiilden oluşan (hazırlanmış ol-. 3) Sürerlilik Fiili : İki şekilde yapılır. -e ekleri getirilir. gelmek” fiilleri kullanılır. -mak mastar ekinin alabilen deyimler bu gruba girer. (Göz gezdir-. kulak asma-. 43 . Yapabil-. gidedur-. Dilimizde çok değişik kurallı birleşik fiil vardır. 4) Yaklaşma Fiili: Fiil kök veya gövdelerine -a. -üp ekleri getirilir. Memleketim gözümde tütüyor ! Başka nereye başvurdunuz? Çok eziyet çekmiş..

(isim-fiil) Bakkaldan üç ekmek aldı. kazma. zamanını. -a. Ekmek. yazma. tokmak. SIFAT FİİL (ORTAÇ) 3. -mez” ekleri getirilerek yapılır. -dıkça. hareket veya durum anlamlarını özünde bulunduran ve cümle içinde “isim . -dik. Sıfatların her zaman bir ismi nitelediği gibi sıfat-fiiller de bir ismi niteler.. -me. çıkmaz sokak.. (Olumsuz fiil) / Tatile gitme hazırlıkları başladı. DİKKAT: Olumsuzluk eki -ma. 44 . 1. -e. -uş. -mez. -maksızın.. sıfat. Bu yıl tarlaya buğday ekmek istiyorum. Çocuk ağladıkça açıldı. ekleri getirilerek yapılır. kıyma. -ma. Yazmak. olmayacak iş 3. İSİM FİİLLER (MASTAR) 2. zarf” gibi görevler üstlenen sözcüklere fiilimsi denir. yemek. -mek. -miş. Bayrama katılan öğrencilere izin verildi. -ken.FİİLİMSİ (EYLEMSİ) Kip ve kişi ekleri almayan ama iş. DİKKAT: Sıfat-fiil ekini alan fiiller.) DİKKAT: Sıfat-fiil ekleriyle kip ekleri karıştırılmamalıdır. konuşmak. Öğretmen dersi anlatıp çıktı. SIFAT FİİL (ORTAÇ) Fiilin sıfata dönüştürülmüş şeklidir.. -ış. -ecek. oluş. Konuşmak bir sanattır. -me ile isim-fiil eki olan -ma. -üş ekleri getirilerek oluşur. (Fiil) DİKKAT: Sıfat-fiil eklerinin olumsuzları da yaygın olarak kullanılır. (Sıfat-fiil) / Bayrama katılanlara izin verildi. Tanıdık kişi. -eli.. alış. -ar. şeklini bildiren fiilimsilerdir. -maden.. okumuş adam.. yemek. Görmemiş adam. Bu hafta işe gitme. bazen isim göreviyle kullanılır. Fiil kök veya gövdelerine -mak. İSİM FİİLLER (MASTAR) Fiilin adı demektir. sarma. Fiil kök veya gövdelerine -an. -dığında. -me eklerini alan bazı kelimeler bir nesnenin adı olarak kullanılabilir. -ası. (İsim) (Sıfat-fiiller çekim eki alarak isimleşir. BAĞ (ZARF) FİİL (ULUÇ) Fiillerin durumunu. (İsim-fiil) DİKKAT: -mak. çakmak. -ma. erek. -iş. Görünmez kaza (Sıfat-fiil) / Buradan bizim ev görünmez. (İsim) 2. Fiil kök veya gövdelerine “-ip. BAĞ (ZARF) FİİL (ULUÇ) 1. Koşa koşa geldi. -ince. -mek. -me karıştırılmamalıdır.

-tü ) + ŞAHIS EKİ Öğrenci-y. -sun. -tu. İyi-dir. NOT : Ek-fiiller. yorgunsunuz. -müş) + ŞAHIS EKİ Güzelmişim. -di. -ler) ekleri de Ek-fiilin geniş zamanını karşılar. güzeldi. -du.şahıslarda kullanılır. fiilimsilerin sonuna gelerek onları yüklem yapabilir. -tür. Ek-fiilin geniş zamanı. -sün. -sünüz. -tır. ÖNEMLİ: Ekfiil eklerinin üç görevi vardır: 1. sağlıklı yaşamaktır. -ız.Ek-fiilin şartı Ek-fiilin geniş zamanı İSİM + EK FİİL ( -dır. Şart Cümlesi Yapar. -tür) + ŞAHIS EKİ (-ım. -üz. güzelmişsin. Basit Zamanlı Fiili Birleşik zaman Yapar 3. Ek-fiilin duyulan geçmiş zamanı İSİM + EK FİİL (-imiş. -ise Ek-fiillerin temel görevi İsim ve isim soylu kelimelere gelerek onları yüklem yaparlar. İsmi Yüklem Yapar 2.EK-FİİL (EK-EYLEM) İsim soylu kelimelerin sonuna gelerek.. -siniz. Benim en iyi arkadaşım sen-di-n. -üm.Ek-fiilin geniş zamanı 2. En güzel şey. DİKKAT : Ek fiiller sadece isimleri değil. Hayat. 45 . yaşayınca güzeldir. -sunuz. güzelmişiz. -um.. -sin.. -sınız. güzelmiş. -lar. sadece cümleye şart anlamı kazandırır. Ek-fiiller genel olarak dört bölümde incelenir: 1. -ti. Ek-fiilin görülen geçmiş zamanı İSİM + EK FİİL (-idi. DİKKAT: “-dır” ek-fiili sadece 3. -dur. yorgundur. -dür. DİKKAT: Ek-fiilin şartı olan ise isim ve isim soylu kelimelere geldiğinde onları yüklem yapmaz. -dı. -mış. -dir. -dü-tı. Hastaysanız biraz istirahat ediniz. çalışkandı. -miş.di.Ek-fiilin duyulan geçmiş zamanı 4. -sa) + ŞAHIS EKİ Hastaysanız. Birinci ve ikinci şahıs çekimlerinde -dir yerine şahıs ekleri kullanılır.Ek-fiilin görülen geçmiş zamanı 3. aynı zamanda ek-fiilin şimdiki zamanını karşılar. isim soylu olan zamirleri de yüklem yapabilirler. -uz. yorgunlar. -iz. -im. -muş. -se. -tur. yorgunum. -imiş. -sın. -idi. onları yüklem yapan eklere ek-fiil denir. Ek -fiil ekleri şunlardır: -dır. güzelmişler Ek-fiilin şartı İSİM + EK FİİL ( ise. güzelmişsiniz.m . / Kim-miş beni soran / En iyi adam Odur.

Sözde özne alır. o fiil nesne alabiliyordur. (geçişli) Saçlarını kestirdi. 46 . Y. –n” çatı eklerini alır. / Ben de çok özledim. İşteş Fiiller 1. Sıcakta kaldığı için çocuk terlemiş. Edilgen Filler c. -t. Edilgen çatılı fiiller “-l. -()r. b. Beklediğimiz haber nihayet geldi. / Bu haberi gazetede okumuştum. Uyarı: Tabiat olayları edilgen olarak algılansalar bile etken olarak değerlendirilir. Görmek / saklamak / bağlamak Uyarı: Fiilimizin geçişli olması için ille de cümle içersinde nesne almış olmasına gerek yoktur. Etken Fiiller: Öznesi belli olan eylemler etkendir. Ettirgen Fiiller 2. Oldurgan Fiiller: Geçişsiz fiillerin “-()r. Annemi çok seviyorum. G. Nesne alabiliyor olması yeterlidir. NESNELERİNE GÖRE FİİLLER a. Y. başkasına yaptırır. Geçişli Fiiller: Nesne alan. (oldurgan) Pişmek pişirmek Başlamak başlatmak Uyanmak uyandırmak ç. Cümlede gizli özne olsa da fiil etkendir. -tir” eklerini alarak geçişli duruma gelmesine oldurgan fiil denir. S. / Ö.Ö. / uyumak / gülmek / oturmak c. ÖZNELERİNE GÖRE FİİLLER a. Geçişlilik derecesi arttırılmış eylemlere ettirgen eylem denir. Hırsızlar sonunda yakalandı. / G. Çok sevdiği kedisi kayboldu. / Küçük çocuk durmadan ağlıyordu. (gizli özne: o) Y. Bütün şiirlerini aynı kitapta topladı. b. Öğrenciler bayramda sınıflarını süslediler. / Seyirciler taşkınlık yapmamaları için uyarıldı.Ö. (ettirgen) Okumak okutmak Yazmak yazdırmak 2. kimi” sorularına cevap veren fiillerdir. Yine yeşillendi fındık dalları. (geçişsiz) İnsanları güldürdü. Geçişsiz Fiiller c. Ettirgen Fiiller: Geçişli eylemlere “-t. Kuraklıktan gölün suyu çekildi. (oldurgan) İnsanlar gülüyor. (ettirgen) Yemekten sonra su içti. Y. Y. Geçişsiz Fiiller: Nesne alamayan fiiller geçişsizdir. Geçişli Fiiller b. Saçlarını kesti. Gerçek özne almaz.Ö. Etken Fiiller b. NESNELERİNE GÖRE FİİLLER a.FİİL ÇATISI 1. Ettirgen eylemlerin yüklem olduğu cümlelerde özne işi kendisi yapmaz. Edilgen Fiiller: Öznesi belli olmayan eylemler edilgen çatılıdır. Y.Ö. İpucu: Bir fiilin başına “onu” sözcüğünü getirip okuyabiliyorsak. ÖZNELERİNE GÖRE FİİLLER a. Ö. Bir cümlede eylemin kim tarafından yapıldığı belli ise etken çatılı eylem denir. neyi. Dönüşlü Fiiller ç. (geçişli) Çocuğa su içirdi. Y. yükleme sorulan “ne. geçişlidir. Sabahtan beri durakta bekliyorum. Oldurgan Fiiller ç. -tir” ekleri getirilerek bunların geçişlilik dereceleri arttırılır. S. Bütün gün ağladı. (geçişsiz) Anlattıklarıyla hepimizi ağlattı. Bu fiiller “onu” sözcüğüyle okunamaz.

/ giyindi / hazırlandı Uyarı: Edilgen fiillerle dönüşlü fiiller birbirine karıştırılmamalıdır. 47 . (Dönüşlü fiil) Araba güzelce yıkandı. Fiil “-n. Bizi görünce sevindi. sabahleyin güzelce tarandı. Hayatım boyunca bilgisizlikle savaştım. Dönüşlü Fiiller: Öznenin yaptığı iş kendi üzerine dönüyorsa. -ı” eklerinden birini alır. birlikte veya karşılıklı yapıldığını gösteren fiillere işteş fiil denir. (Edilgen fiil) Akşam önce kardeşim yıkandı. Uzun süre bakıştılar. (Birlikte) Dikkat: Bazı fiiller –()ş eki almadıkları halde anlamca işteşlik özelliği gösterebilir. İşteş eylemler etken eylemlerden “-()ş” ekiyle türetilir. (karşılıklı) Bu konuyu uzun süre tartıştılar. Bebeğin saçları bir güzel tarandı. (karşılıklı) Akşam kendi aramızda dertleştik. özne işi hem yapıyor hem de yaptığı işten etkileniyorsa bu tür fiillere dönüşlü fiil denir. İki eski dost sonunda barıştı.c. ağlaştık. (Dönüşlü fiil) ç. (Edilgen fiil) Gül. İşteş Fiiller: Anlatılan işin birden fazla özne tarafından. Koca Yusuf Amerika’da bile güreşmişti. gülüştük. / Düğüne giderken aynanın karşısında süslendi. Oğlunun ölümüne kadın çok üzüldü.

’siz N. akşama doğru yakalandı. (Gizli Ö. a) Belirtili Nesne: İsmin belirtme (-i) hal ekini alan nesne türüdür. daha sonra yardımcı ögeleri (nesne. Belirtili nesneyi bulabilmek için yükleme “neyi?.” derdi. Söndürün lambaları. Y. S. oluş ve hareketi ya da yargıyı üzerinde taşıyan ögedir. Yağmurlardan sonra büyürmüş. Yahya Kemal güzel şiirler yazmıştır. kimi?” soruları sorulur. bu merdivenleri. dün okuldan kovulmuş. Halılar. Y. (Gizli Ö. Geceleyin bir ses böler uykumu. Ben) Y. B. Öğretmen: “Sizler geleceğin mimarı olacaksınız. Asıl kök ve öz derinliklerdedir.Ö. Ö. b) Belirtisiz Nesne: İsmin yalın durumda bulunan nesne türüdür. B. Arkadaşıma yeni bir şiir kitabı aldım. B) Yardımcı Ögeler 1) Nesne (Düz Tümleç): Cümlede öznenin yaptığı işten etkilenen sözcük veya söz gruplarına nesne denir. Özne Çeşitleri a) Gerçek Özne:Yüklemin bildirdiği yargıyı yapan ögenin cümlede kullanılmasıyla oluşan öznedir. nehirde balık tutmayı sevmez. S. Y. G. Hırsız. başak. Bu cümlelerde işten etkilenen öge sözde özne kabul edilir. Ö.Ö. Arkadaşım hata yaptığını kabul etti. Bakakalırım. Özneyi bulmak için yükleme “kim?. 2) Özne: Bir cümlede yüklemin bildirdiği işi yapan ya da yargıyı üstüne alan ögeye denir. O. B. Y. Diğer bir deyişle edilgen çatılı fiillerle kurulan cümlelerin öznesidir. Ö. giden geminin ardından. Y. özne). b) Sözde Özne: Bazı cümlelerde işi yapan belli değildir. Ali. Yüklemsiz cümle olmaz. dolaylı tümleç.’li N. Ağır ağır çıkacaksın. Yükleme “ne?” sorusu sorulur. zarf tümleci) bulmamız gerekir.’li N. Gizli özne de gerçek öznedir. Cümlenin Ögeleri A) Temel Ögeler 1) Yüklem 2) Özne B) Yardımcı Ögeler 1) Nesne (Düz Tümleç) 2) Dolaylı Tümleç 3) Zarf Tümleci A) Temel Ögeler 1) Yüklem: Cümlede anlatılan iş. Durmadan annesini soruyordu. Y. Ö. Y. ne?” soruları sorulur. Ögeler bulunurken önce temel ögeleri (yüklem. 48 . Biz onu dün çarşıda gördük. bin bir emekle dokundu. uzaklara gideyim.CÜMLENİN ÖGELERİ Öge: Bir cümleyi oluşturan sözcük veya sözcük gruplarına öge denir. Ben) B.’siz N.

’li Z. Bu şiiri kar yağarken yazdım. -den halinde bulunursa dolaylı tümleç olur. B. Mehmet kardeşini yukarı çağırdı. yükleme. Ö. Ö. Ö. içeriden…) Kapıcı hızla aşağı indi. Kapıcı hızla aşağıya indi Ö. Y.2) Dolaylı Tümleç: Adın “-e. aşağı. Y. Y.T.T. Y. Y.-de. geri.T. de e Neye? Neyde? Nereye? Nerede? Kime? Kimde? durum eklerini alan sözcüklerin cümlede üstlendikleri göreve den Neyden? Nereden? Kimden? Her ıstırap. Z. Nasıl? Ne zaman? Niçin? Nereye? Ne kadar? Kim ile? Ne ile? Çocuk hıçkıra hıçkıra uzaklaştı. Ö. Uyarı: İçeri . Z.T. şart. Y. D. zaman. Ve nereye sorusu sorulur. Z.(İçeriye. insana ayrı bir şey öğretir. Bana. sebep.T. İstanbul’a uçakla gittik. miktar yönüyle etkileyen kelimelere zarf tümleci denir.T. Z. Eğer adın -e.T.T. yukarı…gibi yer-yön zarfları kullanıldıkları bütün cümlelerde zarf tümleci olur. Ö. okumaktan söz edin. 49 . Mehmet kardeşini yukarıdan çağırdı. Y. durum. ileri. B.’li N.-den” dolaylı tümleç denir. Ö. Z. dışarı. B. 3) Zarf Tümleci: Yüklemi yön.T. içeride. Yükleme.’siz N. D. vasıta. Bahçesinde solmayan güller varmış. D. -de.

Hangi kitabı okuyacağına karar ver. Tatlı bir akşam vakti yolculuğumuz başladı. Uyarı: Bazı cümleler biçimce olumlu olduğu halde anlamca olumsuz olabilir. Sizi sevmiyor değilim.Ögelerin Dizilişine Göre Cümle a. Su insanı boğar. (acır) Gel de bu çocuğu sevme. Geç fark ettim.Devrik Cümle: Yüklemi sonda bulunmayan cümlelerdir.CÜMLE BİLGİSİ 1. ateş yakarmış. Ne ev kaldı ne bark. Olur olmaz sözler söylüyor. kitaptır. Yağmur aniden bastırınca nehir aniden coştu. Bizim çocuk aslan gibidir. En büyük arzusu şair olmaktı.Anlamlarına Göre Cümle a. Hangi yazarları seversin? Yarın Bolu’ya mı gidiyorsun? ç.Soru Cümlesi: Soru anlamı taşıyan ve cevap vermeyi gerektiren cümlelerdir. Yağmurdan sonra büyürmüş.Olumlu Cümle: Yüklemi olumlu olan ve bir işin yapıldığını veya yapılacağını bildiren cümlelerdir. Güneş toprağı yeni yeni ısıtıyor. Evlerinde ekmek ve su yoktu. yemek yandı! Dikkat.Olumsuz Cümle: Anlamca olumsuz yüklemlerle kurulan cümlelerdir. 3. b. Fiil Cümlesi: Yüklemi çekimli fiillerden oluşan cümledir. Eyvah. b. Heyecen. 2. taşın sert olduğunu. Verdiğin kitapları çok beğendim. (kalmadı) Büyüklere böyle davranılır mı? (davranılmaz) Uyarı: Bazı cümleler biçimce olumsuz anlamca olumlu olabilir. Olaylar anlatılır gibi değil. başak. köpek var! 50 . Ona vereceğin en güzel hediye. (sev) c. coşku.İsim Cümlesi: Ad ya da ad soylu sözcüklerin veya söz öbeklerinin ek eylem alarak yüklem olduğu cümlelerdir. Sanatçı için hayalin önemi büyüktür.Yüklemine Göre Cümle a.Ünlem Cümlesi: İçinde ünlem sözcükleri bulunan cümlelerdir. b.Kurallı Cümle: Yüklemi sonda olan cümledir. öfke vb bildirir. Annesini ve babasını unutmadı. (seviyorum) Bu adam acımasız değil.

Hava güzel olursa dışarı çıkacağım. yan cümle c. Yan Cümlacik Eve gider gitmez ekmeğe yağ. Ne konuştu ne açıklamamı dinledi. Hem suçlu hem güçlü.4.Basit Cümle: Tek bir yargı bildiren cümledir. İşin koşula bağlandığı cümlelerdir.Bağlı Cümle: Birden fazla cümlenin bağlaçla bağlandığı cümlelerdir. yan cümlecik 1 yan cümlacik 2 temel cümle Duydum ki unutmuşsun.Yapısına Göre Cümleler a. reçel sürüp yiyeceğim. 51 . El yarası onulur. -Şart Birleşik Cümle. (Özne ortak “o”) Mart kapıdan baktırır. Can çıkmadıkça huy çıkmaz. Sanat toplum içindir. Tanıdığın varsa buraya çabuk alışırsın. Duydum ki unutmuşsun. -Bağımlı Sıralı: Cümleler arasında öge ortaklığı vardır.Birleşik Cümle: Birden çok yargı içeren cümledir. Ne yazık ki beni anlayamadın. d. Kapıyı tıklattı. (Özne ortak “mart”) -Bağımsız Sıralı: Cümleler arasında öge ortaklığı yoktur. temel cüm.Sırlı Cümle: Birden fazla cümlenin virgülle bağlandığı cümlelerdir. dil yarası onulmaz. içeri girdi. -Ki’li Birleşik Cümle: Ki bağlacıyla yapılır. Okuldan çıkınca eve gideceğim. Kitapları çok sever ve vaktinin çoğunu kitap okumaya ayırırdı. b. kazma kürek yaktırır. -Girişik Cümle: İçinde fiilimsi bulunan cümlelere denir. Çalış ki kazanasın. Son gülen iyi güler. Sabahtan akşama kadar kardeşimle oynadım.

Bu durumda cümlenin anlam ve anlatımında bir bozulma oluyorsa o sözcük gerekli. Bu tür tatbikatlarda ölüm olasılığı her zaman mevcut. Atatürk’ün yaptığı devrimler. sosyal ve siyasal yaşamımızı kökünden değiştirmiştir. Uçak. sanığın suçlu olduğunu savunuyor. aynı cümledeki başka sözcük ya da eklerde vardır. Gereksiz Sözcük Kullanılması: İyi bir cümlede yeterli sayıda sözcük kullanılır. Bir cümlede gereksiz sözcük bulunduğunu anlamak için. anlam inceliklerine dikkat edilmeden kullanılır. Ülkenin bunalıma girmesine neden olan bu tür açıklamalardan kaçınmak gerekir. enflasyonun üç haneli rakamlara yükseldiğini savundu. Muhalefet partileri. enflasyonun üç haneli rakamlara yükseldiğini öne sürdü. Bu tür bilimsel çalışmalar. Tatile ailesi ile birlikte çıkacaktı. Araba şu anda yola çıkmak üzere. anlatımında bozulma olmuyorsa ise gereksizdir. dilimizin zenginleşmesine katkıda bulunacak. Bugün bir buzdolabının fiyatıyla on yıl önce bir araba satın alınabilirdi. sosyal ve siyasal yaşamımızı kökünden değiştirmiştir. Böyle bir yanlışa düşmemek için hangi sözcüğün nerede kullanılıp nerede kullanılmayacağını çok iyi bilmek zorundayız. bu sözlerin anlamı. sanığın suçlu olduğunu öne sürüyor. Sözcükleri kendi anlamını yansıtacak şekilde kullanmamak veya uygun olmayan yerde kullanmak anlatım bozukluğuna yol açar. Vakfımıza karşılıksız bağışta bulundular. Başka bir deyişle gereksiz sözcüklere yer verilmez. Avukat. gereksiz sözcük kullanımı cümlenin duruluğunu bozar ve anlatım bozukluğu yaratır. Yatmadan dişlerini fırçalamayı unutma. Ortada böyle bir durum yoksa “savunma” yerine “öne sürme” ya da “iddia etme” kullanılır. sözcük cümleden çıkarılır. kadının kolundaki çantayı zorla alıp kaçtı. Bugün bir buzdolabının ücretiyle on yıl önce bir araba satın alınabilirdi. Çünkü. alçalarak havaalanına başarılı bir iniş yaptı. Çömleğin üzerine çizilmiş desenlere hayranlıkla bakıyordu. Yatmadan önce dişlerini fırçalamayı unutma. dilimizin zenginleşmesine neden olacak. konuşmalarında ve davranışlarında bir gariplik yoktu. Muhalefet partileri.ANLATIM BOZUKLUKLARI Anlatım bozukluklarının türlerini şöyle gruplandırabiliriz: 1. Uyarı: “Sağlamak” ya da “katkıda bulunmak” elde edilmesi istenen olumlu bir sonuca ulaşmaktır. Mecburen karakola gitmek zorunda kaldım. Ülkenin bunalıma girmesini sağlayan bu tür açıklamalardan kaçınmak gerekir. 52 . Bu tür tatbikatlarda ölüm şansı her zaman mevcut. Çömleğin üzerine yazılmış desenlere hayranlıkla bakıyordu. Giyimlerinde. 2. Sözcüğün Yanlış Anlamda Kullanılması: Dilimizde bazı sözcükler. Hırsız. Uyarı: “Savunma” bir saldırıya ya da düşünceye karşı olan davranıştır. Gitmeden önce bir daha ara. Bu anlatım bozukluğu şu şekillerde olabilir: Eş ve Yakın Anlamlı Sözcüklerin Aynı Cümle İçinde Kullanılması: Atatürk’ün yaptığı yenilikçi devrimler. Avukat. Son yazdığı romanına isim bulmakta bir hayli zorlanmış. kadının kolundaki çantayı zorla çalıp kaçtı. Bunların çıkarılması anlamda bir daralmaya yol açmaz. Zor şartlar altında çalışan işçilerin sağlık durumları aksadı. Çünkü. Zor şartlar altında çalışan işçilerin sağlık durumları bozuldu. Bu tür bilimsel çalışmalar. konuşmalarında ve davranış biçimlerinde bir gariplik yoktu. Giyimlerinde. İstenmeyen sonuçlar ortaya çıktığında “neden olmak” kullanılır. Yukarıdaki cümlelerdeki altı çizili sözcükler gereksizdir. Verilen vaatlerin hiçbiri yerine getirilmedi. Hırsız.

3. mutlaka bakanın da kulağına erişmiş olmalı. Bu kadar çekimser olmana gerek yok. iş güvencesinin olmadığını gösteriyor. rüzgârdır. ancak bunların anlamları farklıdır. İş kazalarının çokluğu. Kimi uyarıcı ilaçlar. 53 . Toprağın oluşumunda başta gelen etken. Bu iki olay arasındaki ayrıntıyı kimse hesaba katmıyor. Yaşantısının en zor günlerini sürgüne gönderildiği Malta’da geçirdi. Milli Savunma Bakanı. Eminim ki bunca gürültü patırtı en çok onu üzmüş olsa gerek.Güzelliğinin farkında olduğunu belirten davranışlar sergiliyordu. Ahmet Bey. Kuşkusuz bütün çalışmalarının ödülünü sonunda belki alacaksın. genellikle “kesinlik” ve “olabilirlik” anlamı taşıyan sözlerin bir arada kullanılmasından kaynaklanır. Ahmet Bey. Bu eski makineler artık işlevlerini yerine getiremiyor. Gazetede çıkan bu haber. cümlede iletilen yargıyla çelişen ya da karşıtlık yaratan sözlerin bir arada kullanılması önemli bir anlatım kusurudur. girişken ol. İş kazalarının çokluğu. Toprağın oluşumunda başta gelen etkin. bakanın da kulağına erişmiş olmalı. anlatım bozukluğu ortaya çıkar. Bunca yağmura karşılık barajlarda yeterince su birikmemiş. sporculara yarardan çok zarar sağlamaktadır. saygılı kişiliğiyle çevresine örnek olmuştu. Bu eski makineler artık işlemlerini yerine getiremiyor. Kuşkusuz bütün çalışmalarının ödülünü sonunda alacaksın. aralarına katıl. Kimi uyarıcı ilaçlar. sporculara yarardan çok zarar vermektedir. Birbiriyle Karıştırılan Sözcüklerin Kullanılması: Kimi sözcükler aynı kökten türediği için yazılış ve okunuş olarak birbirine benzer. Kapının önünde tamı tamına üç beş nöbetçi vardı. kesinlikle askeri bir çözüme başvurulmayacağını belirtti. Davranışlarıyla arkadaşlarının üzülmesine neden oldu. Davranışlarıyla arkadaşlarının üzülmesini sağladı. Gazetede çıkan bu haber. Yaşamının en zor günlerini sürgüne gönderildiği Malta’da geçirdi. Üç ay önce benzer bir yazı daha çıkmıştı. Anlamca Çelişen Sözcüklerin Kullanılması: Anlamca cümlenin yargısıyla uyuşmayan. Anlamları birbirine ters sözcüklerin aynı cümlede kullanılmasıdır. ailesini mutlaka ziyaret edeceğini zannediyorum. Aşağı yukarı tam üç ay önce benzer bir yazı daha çıkmıştı. 4. kesinlikle askeri bir çözüme başvurulmayacağını umduğunu belirtti. aralarına katıl. Bu iki olay arasındaki ayrımı kimse hesaba katmıyor. Milli Savunma Bakanı. Bu kadar çekingen olmana gerek yok. Kapının önünde üç beş nöbetçi vardı. ailesini ziyaret edeceğini zannediyorum. Cümlenin anlamında çelişki. Onun önümüzdeki ay. saygın kişiliğiyle çevresine örnek olmuştu. Bunca gürültü patırtı en çok onu üzmüş olsa gerek. Bu sözcükler karıştırılıp birbirinin yerine kullanılırsa. Bunca yağmura karşın barajlarda yeterince su birikmemiş. Güzelliğinin farkında olduğunu gösteren davranışlar sergiliyordu. Onun önümüzdeki ay. rüzgârdır. iş güvenliğinin olmadığını gösteriyor. girişken ol.

hatta kısmi felce neden olabilir. iletilmek istenen anlamın eksiksiz olabilmesi için düşünce ve mantık son derece önemlidir. Aradan haftalar Özne zaman çoğul ağrıdı. Mantıksal Tutarsızlık: Bir cümlede. cansız varlıklar ve zaman adları. Özne Çoğul Yüklem Çoğul Bitki. hatta ölüme neden olabilir. Mantıksal hataları ve tutarsızlıkları içeren cümleler. Dolayısıyla tamlananlar. arkasındaki yarışçıyı bir hamlede geçti. sıfat tamlamalarında tamlanan ek almaz. özne çoğulsa yüklem de çoğul olur. İhaleye birçok yerli ve yabancı firma katıldı. hayvan. çoğul özne olarak kullanıldığında yüklem tekil olur. hiç onun kulağına gitmiş olabilir. Bu önlemler ekonomik ve sağlık açısından olumlu sonuçlar verdi. 6. Özne hayvan çoğul Yüklem tekil Yürümekten ayaklarım Özne organ çoğul geçti. Son turda atlet. Bu istek. anlatım bozukluğu olur.Bu istek. Eğer özne ile yüklem arasında bir uyum yoksa. Bu önlemler ekonomik açıdan ve sağlık açısından olumlu sonuçlar verdi. Bundan aşağı yukarı on yıl önceydi. Meyveler bu yıl geç çiçek açtı. Önümüzdeki haftanın önemli programlarından bazılarını sizlere tanıtmaya çalıştık. Özne Tekil Yüklem Tekil Dostlar yıllar sonra bir araya geldiler. Özne tekil Yüklem çoğul 54 . dil bilgisi kurallarına uygun olsalar bile anlamı ve yargıyı eksiksiz iletmezler. alay ya da küçümseme anlamı katılmak istenirse özne tekil. Önümüzdeki haftanın önemli programlarından bazılarını sizlere hatırlatmaya çalıştık. olumlulukolumsuzluk ve şahıs bakımından özne ile yüklem arasında bir uyum olması gerekir. 5. Tamlama Yanlışlıkları: Sıfat ve isim tamlamalarının aynı tamlanana bağlanması anlatım bozukluğuna yol açar. Kaza yerine birçok askeri ve polis aracı geldi. niteliği farklı olduğundan ortak kullanılamaz. 7. önündeki yarışçıyı bir hamlede geçti. yüklem çoğul olur. Özne Yüklem Uyumsuzluğu (Uyuşmazlığı): İyi bir cümlede tekillik-çoğulluk. Çünkü isim tamlamalarında tamlanan iyelik eki aldığı halde. Kardeşim bugün evde kalacak. Cümlede özne tekilse yüklem de tekil. organ. Özne bitki çoğul Yüklem tekil Köpekler sabaha kadar havladı. Bu tür yanlışlar genellikle dikkatsizlik sonucu ortaya çıkar. Beyefendi hala kalkmadılar mı? Özne tekil Yüklem çoğul Ayşe Hanım henüz gelmediler. Onun böyle işlerle uğraşmaya ne vakti vardı ne de bunun zamanıdır. Yüklem tekil Yüklem tekil Söze saygı. Önlem alınmazsa bu hastalık kısmi felce. Kaza yerine birçok askeri araçla polis aracı geldi. Son turda atlet. Onun böyle işlerle uğraşmaya ne vakti vardı ne de zamanıdır. İyi bir anlatımda sağlam bir düşünme ve mantık yürütme temel koşuldur. Bundan on yıl önceydi. Önlem alınmazsa bu hastalık ölüme. İhaleye birçok yerli ve yabancı firmalar katıldı. hiç şüphesiz onun kulağına gitmiş olabilir.

Cümlenin doğrusu şöyle olmalıdır: Hiçbiri onun öldüğüne inanmıyor. Özne Yüklem 1. hiçbiri. Bu özne onlar zamiri ile anlatılır. Özne Yüklem 1. Çoğul kişi Özne 1. ve 3. ve 3. hiç kimse” gibi kelimelerden oluşuyorsa yüklem olumsuz olmalıdır. Cümlenin doğrusu şöyle olmalıdır: Ahmet ve kardeşi gezmeye gittiler. Tekil kişi 1. kimse üzülmüyordu. bazı özneler ise olumsuz anlamlar verdiği için bu cümlelerin yüklemleri de özneye göre olumlu ya da olumsuz olması gerekir. Sen ve Ayşe (o) bana yardım edebilirsiniz. Özne Yüklem 2.” cümlesinin öznesi “Ahmet ve kardeşi” iki kişiden oluşmuştur. tekil kişi ise. Herkes sevinç içindeydi. çoğul kişi olmalıdır. ve 3 çoğul kişi ise yüklem 1. tekil kişi ve 2. çoğul da olsa tekil yüklemle kullanılmalıdır. Tekil kişi 2. Herkes onu seviyor. ve 2. çoğul kişi olur. ve 3. ve 1. tekil kişi olduğuna göre cümlenin yüklemi 2. Tekil kişi Biz yakında bu araştırmayı bitireceğiz.” Cümlesinin öznesi “ağaçlar” insan dışı bir varlık olduğu için.Cümlede özne kişi zamiri ise yüklemin kişi eki de aynı zamiri gösterir. ve 3. Ben tiyatroya gidiyorum. izledik. Çoğul kişi Özne 2.” cümlesinde “inanmayanlar” ve “hayret edenler” aynı kişiler fakat “hiçbiri” olumsuz bir özne olduğu için yüklemi de olumsuz çekimlendiği halde “hayret ediyordu” olumlu çekimlenmiştir. Özellikle sıralı cümlelerde farklı yüklemlerin aynı özneye bağlanması durumunda özne-yüklem uyumsuzluğunun ortaya çıkabileceğini unutmamalıyız. Dolayısıyla anlatım bozukluğu olmuştur. 55 . hazırlarız. Cümlenin doğrusu şöyle olmalıdır: Sen ve Berkay dün nereye gittiniz? Uyarı: Türkçede bazı özneler olumlu. çoğul kişi olur. Herkes sevinç içindeydi. Ödevi sen ve ben Özne Yüklem 2. “Hiçbiri onun öldüğüne inanmıyor. üzülmüyordu. Herkes onu seviyor. üzmüyordu. Çoğul kişi “Ağaçlar yapraklarını döküyorlar. çoğul kişi olur. Eğer özne “kimse. ve 3. ve 3 çoğul kişi ise yüklem 2. Eğer özne “hepsi.Tekil kişi 1. Bu durumda cümlenin yüklemi de “onlar” ı karşılayan 3. Şiir etkinliğini ben ve Ali (o) Özne Yüklem 1. “Sen ve Berkay dün nereye gitti?” cümlesinin öznesi 2. herkes” gibi kelimelerden oluşuyorsa yüklem olumlu olmalıdır. “Ahmet ve kardeşi gezmeye gitti. yüklem 1. Çoğul kişi Özne 1. çoğul kişi olmalıdır. Çoğul kişi 1. tekil kişi ve 1. Cümlenin doğrusu şöyle olmalıdır: Ağaçlar yapraklarını döküyor. hayret ediyordu. Tekil kişi 1. kimse üzmüyordu. herkes hayret ediyordu.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful