TÜRKÇE

Anlam Bakımından Sözcükler………………………………………...1 Sözcüklerde Anlam İlişkileri………………………………………….3 Cümlede Anlam……………………………………………………….6 Ses Bilgisi……………………………………………………………...9 Paragraf Bilgisi………………………………………………………...13 Sözcüklerin Yapı Özellikleri…………………………………………..17 Yazım Kuralları………………………………………………………..22 Noktalama İşaretleri…………………………………………………....25 İşlevlerine Göre Kelimeler (Sözcük Türleri)…………………………..29 Fiil (Eylem)…………………………………………………………….38 Fiilimsi (Eylemsi)……………………………………………………...44 Ek-Fiil (Ek-Eylem)…………………………………………………….45 Fiil Çatısı………………………………………………………………46 Cümlenin Ögeleri………………………………………………………48 Cümle Bilgisi…………………………………………………………..50 Anlatım Bozukluğu…………………………………………………….52 ANLAM BAKIMINDAN SÖZCÜKLER (KELİMELER)
1) Gerçek (Sözlük) Anlam 2) Mecaz (Değişmece) Anlam 3) Somut Anlam 4) Soyut Anlam 5) Dolaylama 6) Terim Anlam 1) GERÇEK (SÖZLÜK) ANLAM Söylendiği zaman zihnimizde (aklımızda) oluşturduğu ilk anlama, temel anlamına gerçek anlam denir. Günlük hayatta en çok kullanılan anlamıdır. “Soğuk” sözcüğünün aklımıza gelen ilk anlamı; ısısı düşük olan, sıcak olmayandır. Bu sokağın çeşmelerinden soğuk sular akardı. “İnce” sözcüğünün aklımıza gelen ilk anlamı; dar olan, kalınlığı az olandır. Üzerinde ince bir gömlek vardı. “El” sözcüğünün aklımıza gelen ilk anlamı; kolun parmak uçlarına kadar olan, tutmaya ve iş yapmaya yarayan bölümdür. Elindeki kağıtları masanın üzerine bıraktı. Çocuk ağır çantayı kaldıramadı. Evin camlarını kırmışlar. Bahçedeki kuru otları yakmışlar. Top oynarken okulun camını kırmışlar. Bu karanlıkta dolaşmaktansa evde otururum. Terliyken soğuk bir şey içme. 2) MECAZ (DEĞİŞMECE) ANLAM Sözcüğün gerçek anlamından uzaklaşarak kazanmış olduğu yeni anlama mecaz anlam denir. Söylediklerimizin soğuk karşılanmasına üzüldüm. Yaşlı kadına yer vermen ince bir davranış. Dağın ardından iki el silah sesi geldi. Çocuğu ağır işlerde çalıştırmayın. Beni kırma, birlikte oynayalım. Sınavda yüksek not almazsam yandım. Ne olur beni kırma, tiyatroya birlikte gidelim. Bu karanlık işlerin hesabını sorarlar bir gün Geçmişi karanlık bu adama pek güvenmiyorum.

1

UYARI: İnsan veya başka bir varlığa ait bir özellik diğer varlıklara verilirse buna yan anlam veya yakıştırmaca denir. Şıklarda yan anlam yoksa mecaz kabul edilir.
Kapının kolu Arabanın torpido gözü Ayakkabının burnu Uçağın kanadı 3) SOMUT ANLAM Türkçede bazı sözcükler beş duyumuzun (görme, dokunma, işitme, koklama, tatma)“herhangi birisi ile” algılanabilen varlıkları karşılar. Böyle sözcüklere somut anlamlı sözcükler denir. Kitap, ağaç, soğuk, hava, Emine, su, mavi, taş… 4) SOYUT ANLAM Türkçe sözcüklerin bazısı da beş duyumuzun “herhangi birisi ile” algılayamadığımız varlıkları karşılar. Böyle sözcüklere soyut anlamlı sözcükler denir. Bunların varlığını aklımız ve hislerimizle algılayabiliriz. Allah, rüya, sevgi, neşe, hüzün, korku, iyilik, şüphe, cesaret, güzellik, barış, düşünmek…

UYARI: Bazı somut anlamlı kelimeler kullanıldıkları cümleye göre soyut; soyut anlamlılar da somut anlam kazanabilirler. “Yol” sözcüğü somut olduğu halde Bu işi yapmanın bir yolu olmalı. Örneğinde soyut anlam taşır. “Sevgi” sözcüğü soyut olduğu halde Sevgi en sevdiğim arkadaşımdır. Cümlesinde somut anlam kazanmıştır.
5) DOLAYLAMA Bir sözcükle anlatılabilecek bir kavramın birden fazla sözcükle anlatılmasına dolaylama denir. Ulu önder dünyaca sevilen bir kişiydi. Bu korkunç ses ormanlar kralına ait olmalı. Bu sene bacasız sanayiden çok para kazandık. Atatürk’ün hayatı beyaz perdeye aktarıldı. Zonguldak’ın geçim kaynağı kara elmastır. Yavru vatanda güzel bir tatil yaptık. Çukurova’da beyaz altına rağbet çok. Bizim takım yeni bir file bekçisi aldı. Ulu önder Mustafa Kemal ATATÜRK Ormanlar kıralı Aslan Bacasız sanayi Turizm Beyaz perde Sinema Kara elmas Kömür Yavru vatan Kıbrıs Beyaz altın Pamuk File bekçisi Kaleci Derya kuzusu Balık 6) TERİM ANLAM Bir bilim veya sanat dalıyla ilgili özel bir kavramı ifade eden sözcüklere terim anlamlı sözcükler denir. Matematik: Üçgen, denklem, kesir… Fen: Hücre, çekirdek, kuvvet… Dil Bilgisi: Yüklem, virgül, sıfat… Coğrafya: Dağ, enlem, ekvator… Edebiyat: Roman, uyak, dize… Müzik: Nota, porte, sol anahtarı… Tiyatro: Perde, sufle, sahne…

2

SÖZCÜKLERDE ANLAM İLİŞKİLERİ
1) Eş Anlamlı (Anlamdaş) Sözcükler 2) Eş Sesli (Sesteş) Sözcükler 3) Zıt (Karşıt) Anlamlı Sözcükler 4) Genel (Kapsamlı) – Özel (Dar) Anlam 5) Yansıma 6) İkileme 1) EŞ ANLAMLI (ANLAMDAŞ) SÖZCÜKLER Yazılışları ve okunuşları farklı, anlamları aynı olan sözcüklere eş anlamlı sözcükler denir. İsim = Ad Eser = Yapıt Cevap = Yanıt Mazi = Geçmiş Sene = yıl Güz = Sonbahar Zayıf = Sıska Neşeli = Şen Yasa = Kanun İstiklal = Bağımsızlık Müdafaa = Savunma

Güz mevsiminde ağaçlar yapraklarını döküyor. Buranın sonbahar yağmurları meşhurdur. Yasalara uymamız gerekir. Hakkımızı savunabilmek için kanunları bilmeliyiz. Son eserinde güncel olayları anlatır. Yapıtlarında oldukça sade bir dil kullanır.

UYARI: Eş anlamlı sözcüklerin aynı cümlede kullanılması anlatım bozukluğuna neden olur.
Yemek yemediğinden çok zayıf ve sıska oldu. Arkadaşımı bugün çok neşeli ve şen görüyorum. Cevap ve yanıt hakkını kullanmak istemiyor.

UYARI: Yakın anlamlı kelimeler eş anlamlı değildir.
Eş – Dost Yalan – Yanlış Doğru – Dürüst

Bayramlarda eşi dostu ziyaret etmeliyiz. Olayları yalan yanlış anlatıyor. Ödevini doğru dürüst yaramamış. 2) EŞ SESLİ (SESTEŞ) SÖZCÜKLER Yazılışları ve okunuşları aynı, anlamları farklı olan sözcüklere eş sesli sözcükler denir. Zihnimizde en az iki gerçek anlam çağrıştırır. Sol= Solmak fiili - Yön, sağ karşıtı El= Organ - Yabancı Yüz= surat, sima - Yüzmek fiili - 100, rakam Gül= Gülmek fiili – Çiçek - Çağıldayarak akma Gülünce yüzünde güller açardı. Kendi eliyle onu teslim etmişti ellere. Su akar güldür güldür. Mendilim dolu güldür. Yeri göğü yaratan Bir gün beni de güldür. Bahçede var yüz güzel Endam güzel yüz güzel Uzaklara açılma Kıyılarda yüz güzel

3

UYARI: İnceltme işareti ( ) ile birbirinden ayrılan kelimeler sesteş değildir.
Adet= Sayı Âdet= Gelenek, örf Hala= Babamızın kız kardeşi Hâlâ= Henüz, şimdilik Kar= Hava olayı Kâr= Kazanç Alem= Bayrak, kubbe, sancak Âlem= Âlem

3) ZIT (KARŞIT) ANLAMLI SÖZCÜKLER Aralarında bir ilgi bulunduğu halde anlamca birbiriyle çelişen, birbirinin karşıtı olan sözcüklere zıt anlamlı sözcükler denir. Her sözcüğün karşıtı yoktur. Pahalı x Ucuz Uzak x Yakın Acemi x Usta Açık x Kapalı Kalın x İnce Kolay x zor İleri x Geri Uzun x Kısa Gece x Gündüz Ağlamak x Gülmek Siyah x Beyaz Ak x Kara Cimri x Cömert İyi x Kötü İnmek x Çıkmak Aç x Tok Dar x Geniş En x Boy Bencil x Fedakar Güzel x Çirkin

UYARI: Bir sözcüğün olumsuzu o sözcüğün zıddı (karşıtı) demek değildir.
Akıllı Sulu Tatlı Gelmek Almak Olumsuzu Akılsız Susuz Tatsız Gelmemek Almamak Karşıtı Deli Kuru Acı Gitmek Vermek

4) GENEL (KAPSAMLI) – ÖZEL (DAR) ANLAM Bazı sözcükler kavramları veya varlıkları toplu olarak içine alır, yani kapsar. Bu sözcüklere genel anlamlı sözcükler denir. Bazı sözcükler de kavramları veya varlıkları toplu olarak içine almaz, bir varlığın veya kavramın içinde yer alır. Bu sözcüklere de özel anlamlı sözcükler denir. Güvercin Kuş Hayvan Canlı Varlık ÖZEL Papatya Çiçek Bitki Canlı Varlık 5) YANSIMA Doğada canlı veya cansız varlıkların çıkardıkları seslerin taklit edilmesiyle oluşan sözcüklere yansıma denir. Kalemin kırılırken çıkardığı çat sesi, Hayvanların çıkardığı me, miyav, hav hav gibi sesler. Bahçedeki köpek bütün gece havladı. Şelalenin şırıltısı ormanın içine kadar yayılıyordu. Duyulan tek ses yaprakların hışırtısıydı. Kedinin acı miyavlaması ile uyandı. GENEL

4

6) İKİLEME Anlatıma çekicilik kazandırmak, anlamı güçlendirmek amacıyla çeşitli sözcüklerin art arda kullanılmasıyla oluşan söz öbeklerine ikileme denir.

UYARI: İkilemeler her zaman ayrı yazılır. İkilemeyi oluşturan sözcüklerin arasına noktalama işaretleri
konmaz. İkilemi Çeşitleri 1) Aynı Sözcüğün Tekrarı İle Arkadaşınla güzel güzel oyna. Biriktirdiğin parayı azar azar harca. Ağır ağır çıkacaksın bu merdivenlerden Git güle güle uğurlar olsun. 2) Yakın Anlamlı Sözcükler İle Yalan yanlış bilgileri sil artık kafandan. Derslerine doğru dürüst çalış. Eş dost herkes oradaydı. 3) Karşıt Anlamlı Sözcükler İle Konuyu az çok o da benim kadar biliyor. Onunla aşağı yukarı on yıl önce tanıştık. İyi kötü geçinip gidiyoruz. 4) Biri Anlamlı Diğeri Anlamsız Sözcükler İle Ufak tefek bir çocuk içeri girdi. Hesap mesap bilmez o adam. Hayatın eğri büğrü yollarında ilerliyorum. Üzerinde eski püskü bir elbise vardı. 5) Her İkisi de Anlamsız Sözler İle Mırın kırın etme de olanları anlat. Şu ıvır zıvır eşyaları çöpe atın. Abuk subuk sözlerle herkesi çileden çıkardı. Sana kaç kere abur cubur yeme dedim. 6) Yansıma Olan Sözcükler İle Aralarında fısıl fısıl konuşuyorlar. Minik dere şırıl şırıl akıyordu. Bütün gece horul horul uyudu. Vur davula güm güm gümlesin.

5

CÜMLEDE (TÜMCEDE) ANLAM 1) Atasözü 2) Deyim 3) Vecize (Özdeyiş) 4) Koşul (Şart) Cümlesi 5) Neden – Sonuç Cümlesi 6) Tanım Cümlesi 7) Karşılaştırma cümlesi 8) Nesnel (Objektif) Yargı Bildiren Cümle 9) Öznel (Subjektif) Yargı Bildiren Cümle 10) Benzetme Cümlesi 11) Dolaylı Anlatım 1) ATASÖZÜ Milletlerin yüzyıllar boyunca geçirdikleri denemelerden ve bunlara dayanan düşüncelerden doğmuş olan sözlere atasözü denir. ne elbiseler gördüm içinde insandan eser yoktu. Aldığı haberden sonra küplere bindi. Ne var ne yok diye göz attım. Ağız ağıza verip konuşuyorlar. kara gün içindir. (kontrol etmek) Akşama kadar gözlerim yollarda kaldı. yaşayış. (Thomas Edison) Güzellik görenin gözündedir. (Mustafa Kemal ATATÜRK) Dinlenmemek üzere yürümeye karar verenler asla ve asla yorulmazlar. Sözcüklerin yerleri değiştirilemez ve yerlerine başka sözcükler konulamaz. Taşıma su ile değirmen dönmez. yol gösterir. Milletlerin ortak düşünce.(Mevlana) Başarısız ola ola başarıya ulaştım. (Mustafa Kemal ATATÜRK) Ne insanlar gördüm üzerlerinde elbise yoktu. (bekleyip durmak. Özellikleri 1) Kalıplaşmış söz öbekleridir. Anonim sözlerdir. Sabret işin çoğu gitti azı kaldı. 2) En az iki sözcükten oluşur. 3) Öğüt verir. Derdini söylemeyen derman bulamaz. Ak akçe. merak etmek) 3) VECİZE (ÖZDEYİŞ) Ünlü kişilerce söylenmiş özlü sözlere vecize denir. Hayatta en hakiki mürşit ilimdir. Eksik bir şey bulamayınca çamur attılar. olayları mecaz yoluyla belirten kalıplaşmış söz gruplarına deyim denir. Hak vermek Deli dolu Burnu büyümek Ağzı yanmak Burun kıvırmak Ateşle oynamak Can pazarı Ağız birliği etmek 3) Deyimleri oluşturan sözcükler çoğunlukla gerçek anlamından uzaklaşarak mecaz anlam kazanırlar. inanış ve gelenekleri atasözüne yansır. (Margaret Hungerford) 6 . Özellikleri 1) Söyleyeni belli değildir. 2) Kalıplaşmış sözlerdir. 2) DEYİM Kavramları. Taş taşı laf taşıma.

7 . 5) NEDEN – SONUÇ CÜMLESİ Eylemin niçin yapıldığını (gerekçesini) ve sonucunda ne olduğunu bildiren cümlelere neden – sonuç cümlesi denir. Doğruyu söylemedikçe bu işte çalışamazsın. en sevdiğim çiçektir. Bilet bulursam tiyatroya gideceğim. Ödevini yaparsan gezmeye gideriz. -dikçe gibi eklerle. Oyundaki olaylar Ankara’da geçiyor. Türkiye’de en yüksek sıcaklık yazın olur. Korktuğu için şu sevimli köpeğe yaklaşamıyor. kişiden kişiye değişmeyen tarafsız yargı bildiren cümlelere nesnel yargılı cümle denir. Arkadaşım o zaman da çalışkandı. Açelya. Sınıfımızda şu an yirmi beş öğrenci var. “için. mi edatıyla ve üzere sözcüğüyle yapılır. Uyanamadığından derse geç kalmış. İstanbul Türkiye’nin en kalabalık şehridir. Müzik. Niçin sorusuyla bulunabilir. İşim erken biterse eve gideceğim. mı. -dıkça. Dostluk. Yazı. Ödevini yapmadıkça dışarı çıkmayacaksın. Hastalandığı için okula gelemedi. 7) KARŞILAŞTIRMA CÜMLESİ Birden fazla nesneyi benzer veya farklı yönlerden kıyaslayan cümleye karşılaştırma cümlesi denir. Yazar romanlarındaki kahramanları çoğunlukla kadınlardan seçmiş. -ince. 6) TANIM CÜMLESİ Bir kavramı belirgin özellikleriyle anlatan. 8) NESNEL (OBJEKTİF) YARGI BİLDİREN CÜMLE Doğruluğu ya da yanlışlığı ispatlanabilen. duyguların notalarla ifadesidir. Gözlem ve deneye dayalı olduğu için herkesçe aynıdır. “en. Bilmediğinden yanlış yaptı. -den. düşünceyi anlamlı kılma çabasıdır. İnsan istedi mi başarılı olur. -ınca. Kitap. insanların düşünce ve isteklerini iletmek için yararlandıkları bir anlatım aracıdır. birlikte başlayıp birlikte bitirmektir. haritada küçültme oranıdır. İyi beslenince hastalanmazsın. en iyi dosttur. Yalan söyledi diye işten attılar. diye” ile yapılır. Gökyüzü bugün daha mavi görünüyor. -dan. İyi düşününce nerede yanıldığını anlarsın. Kitabı haftaya vermek üzere aldım. neden sonuç Cevabını bilmediği için soruyu boş bıraktı. -sa. tarif eden cümlelere tanım cümlesi denir. Sanat. Ölçek.4) KOŞUL (ŞART) CÜMLESİ Bir olayın gerçekleşebilmesi için başka bir olayın varlığının gerektiğini bildiren cümlelere şart cümlesi denir. daha” sözcükleri kullanılır.” Yarın hava güzel olursa dışarıya çıkarsın. şart olay Param yeterse kitap alacağım. “-se.

Elma gibi yanakları var. Yaz en sevdiğim mevsimdir.9) ÖZNEL (SUBJEKTİF) YARGI BİLDİREN CÜMLE Doğruluğu ya da yanlışlığı ispatlanamayan. Dün izlediğim tiyatro çok güzeldi. Pamuk gibi ellerin var. kişiden kişiye değişen yargı bildiren cümlelere öznel yargılı cümle denir. İstanbul. Mektubunda üç ay sonra döneceğini yazmış. yazıların ikinci kişinin ağzından yeniden ifade edilmesini dolaylı anlatım denir. Öğretmenimiz çok ders çalışmamız gerektiğini söyledi. Türkiye’nin en güzel şehri. Bu sanatçının sesine bayılıyorum. 11) DOLAYLI ANLATIM Bir kişiye ait sözlerin. 8 . 10) BENZETME CÜMLESİ Bir varlığın başka bir varlığın özellikleriyle anlatıldığı cümlelere benzetme cümlesi denir. Konunun son bölümlerini anlayamadığını söyledi. Davetsiz misafir gibi ortada kaldı. Bu kitap beni çok etkiledi.

arabadaki -KEN: Yaparken.İ.I. İskele (İtalyanca) Sosyal (Fransızca) Radyo (İngilizce) Emniyet (Arapça) 3.Ü E. Türkçe oldukları halde zamanla ses değişikliğine uğramış kelimeler büyük ünlü uyumuna uymaz.Ö.O. sevmiyor -LEYİN: akşamleyin.I. Alma Elma Ana Anne Kangı Hangi Kala Kale Kardeş Karındaş – Kardaş 2.O. sabahleyin -(İ)MTIRAK: yeşilimtrak. İnsan Dünya Kitap Gazete Otomobil Televizyon Uyarı: Bazı yabancı sözcükler büyük ünlü uyumuna uyabilir.Ü Öğütlerimiz Öğretmenim Öğrenci Koyunlar Konuşmacı Büyük Ünlü Uyumu İle İlgili Bazı Özellikler 1. halamgil.İ.SES BİLGİSİ 1) Büyük ünlü uyumu 2) Küçük ünlü uyumu 3) Kaynaştırma harfleri 4) Ses düşmesi 5) Geniş ünlünün daralması 6) Ses türemesi 7) Sert sessiz yumuşaması 8) Sertleşme (sessiz benzeşmesi) 9) Ulama 10) Vurgu 1) BÜYÜK ÜNLÜ UYUMU DÜZ YUVARLAK Geniş Dar Geniş Kalın Dar a e ı i o ö u ü İnce Kalınlık incelik uyumudur. İlk hecedeki ünlü kalınsa sonraki hecelerdeki ünlü de kalın. inceyse ince ünlü olur.Ö. turunçgil 9 . -Kİ: yarınki. ekşimtrak -GİL: baklagil. Türkçemize yabancı dillerden girmiş bazı kelimeler büyük ünlü uyumuna uymayabilir.U A. Birleşik sözcüklerde ve tek heceli sözcüklerde büyük ünlü uyumu aranmaz. akşamki. Bazı ekler büyük ünlü uyumunu bozar.U E. Kadıköy Türk Gecekondu Dört Hanımeli Ev 4. A. koşarken -YOR: gidiyor.

Bahçeye Odanın Kapısı İkişer Anasının kuzusu (tamlama ekleri) Kaleyi fethettik (-i. Geliyor. Sesli ile bir sözcükten sonra sesli ile başlayan ek getirildiğinde araya Y.2. İki kuralı vardır. Bu harflere kaynaştırma harfleri denir. ü olur. acak) Altışar (üleştirme eki. söylüyor… 3. *Sözcüğün ilk hecesindeki ünlü harf düz ise diğer hecedeki ünlüler de düz olmalı. Anla – yor Anlıyor Yaşa – yor Yaşıyor Ye – yor Yiyor 6. GENİŞ ÜNLÜ DARALMASI Son hecesi geniş seslilerle (a-e) bitten sözcüklere -yor eki getirildiğinde geniş sesliler daralarak ı. -ecek. SES TÜREMESİ Tek heceli bazı sözcüklere küçültme eki getirildiğinde sesli türemesi olur. N ünsüzlerinden biri gelir. SES DÜŞMESİ *Sonu “k” ile bitten sözcüklere küçültme eki geldiğinde “k” ünsüzü düşer. -er. i. -en. (a-e) (o-ö-u-ü) (u-ü) Sonsuzluk Dürüst Öğretmen Öğrenci Umutlarımız Sonuçlandırmak Uyarı: -yor eki uyumu bozar. KÜÇÜK ÜNLÜ UYUMU Düzlük yuvarlaklık uyumudur. -ar) Okuyan (fiilden sıfat yapan ek. S. Karın – ım Karnım Şekil – i Şekli Kayıp . -an) 4. Ş. (a-e-ı-i) (a-e-ı-i) Kapılar Bağımsızlık Çiçeklik Sıcaklık *Sözcüğün ilk hecesindeki sesli yuvarlak ise ondan sonra gelecek hecedeki sesli ya dar yuvarlak ya da düz geniş olmalıdır.ol Kaybol Fikir – i Fikri 5. -e hal ekleri) Okuyacak (gelecek zaman eki. Bir – cik Biricik Gül – cük Gülücük Genç – cik Gencecik 10 . u. yapıyor. KAYNAŞTIRMA HARFİ Türkçe bir sözcükte iki ünlü harf yan yana gelmez. Küçük – cük Küçücük Minik – cik Minicik Ufak – cık Ufacık *Bazı iki heceli sözcükler ünlü harfle başlayan bir ek aldıktan sonra hecelerindeki dar ünlü düşer.

vurgu yüklem b. İsim cümlelerinde vurgu yüklemdedir. SERTLEŞME (SESSİZ BENZEŞMESİ) Türkçe sözcüklerde sert sessizden sonra yine sert sessiz gelmelidir. vurgu yüklem Yarın annemle İstanbul’a gideceğim. vurgu Döndü son kuşlar da yuvalarına. VURGU a. (F – S – T – K – Ç – Ş – H – P) + (c – d – g) ç Sokak – da Türk – ce Bas – gı Diş – ci Sokakta Türkçe Baskı Dişçi t k 9. vurgu Çiçeği büyüten sevgidir. P–ç–t–k b c d g. Son tren de kalktı ben yetişemeden. Iki sözcük arasında noktalama işareti varsa ulama yapılmaz. Yarın istanbul’a annemle gideceğim. vurgu c. Söyleniş Yazılış Gemlik’e Gemliğe Zeynep’in Zeynebin Ahmet’e Ahmede 8. Söylediklerinin hepsi güzel. vurgu 11 . Devrik fiil cümleelerinde vurgu yuklemdedir. SERT SESSSİZ YUMUŞAMASI Süreksiz sessizlerle bitten bir kelime sesliyle başlayan bir ek aldığında sondaki sert sessizler yumuşar. yazışta olmaz.ğ Kitabım ağaca Yurdumuz Rengi Geleceğim Kitap – ım Ağaç – a Yurt – umuz Renk – I Gelecek – im Uyarı: Özel isimlerde yumuşama sadece söyleyişte olur. Türk askeri Mehmet Akif Ersoy 10. Yüklem. Yüklem.7. ULAMA Ünsüz harfle bitten sözcükten sonra ünlü ile başlayan bir sözcük geldiği zaman ulama yapılır. vurgu yüklem Annemle İatanbul’a yarın gideceğim. Yüklem. Yüklem. Kurallı fiil cümlesinde vurgu yüklemden önceki sözcüktedir.

ç. Bana ne aldın? Kim benimle gelmek ister? 12 . Sen mi yaptın bütün bunları? Ayva çiçek açmış yaz mı gelecek? d. “mi”li soru cümlelerinde vurgu “mi” soru ekinden önceki sözcüktedir. Diğer soru cümlelerinde vurgu soru bildiren ögenin üzerindedir.

PARAGRAF BİLGİSİ 1)Paragrafın Yapısı (Bölümleri) 2) Paragrafta Konu (İçerik) 3) Paragrafta Ana Düşünce (Ana Fikir) 4) Paragrafta Yardımcı (Yan) Düşünceler 5) Paragrafta Başlık 6) Paragraf Oluşturma 7) Paragraf Tamamlama 8) Duyulara Seslenme 9) Duygulara Seslenme 10) Anlatım Biçimleri 11) Düşünceyi geliştirme yolları 1) PARAGRAFIN YAPISI (BÖLÜMLERİ) a) Giriş Bölümü: Her paragrafın bir giriş bölümü vardır. karşılaştırmalardan vb. her türlü kavramdır. hızla değişen dünyanın temposundan kaynaklanan rahatsızlıklardan kurtarmak için hoşça vakit geçirmekten. Örnek: Yıllardır yurdu geziyor. Anadolu’yu anlatmalarıdır. yalnızlık. incelemek. sistematiği belirlenmemiş akımların içine sürüklenmeye kadar bir çok amaca hizmet etmeye başladı. D) Bu nedenle halk türkülerinin ezgileri bir buz dağının su yüzündeki görüntüsü gibidir. Örnek: Kitle iletişim araçları. ne var ki. yalnız. gerçek değerini ortaya çıkarmaktır. oysa. o paragrafta en genel anlamda üzerinde durulan olay. çünkü. B) Bize düşen görev bunları araştırmak. Cümleyi anlam ve yapı yönünden öncesine bağlayacak edatlara. Her şey konu olabilir. Böylece düşünceye inandırıcılık kazandırılır. ezgilerin söz dokusuna yüklediği hayat hikayesini nesilden nesile taşıyagelmiştir. Konu ile ilgili örnekler verilir. nasıl yaşarlar. C) Anadolu insanı. Bu bölüm birden çok cümleden oluşur. Paragrafın yardımcı düşünceleri genellikle bu bölümde bulunur. madem…) Örnek: Aşağıdakilerden hangisi giriş cümlesi olur? A) Asıl kök ve öz derinliklerdedir. kitleleri bilgilendirmek ya da onları. olgu. Okudum onu ancak… Bu paragrafın sonuna aşağıdaki cümlelerden hangisinin getirilmesi uygundur? A) Anadolu’yu çok iyi anlatmış. Giriş bölümü bir cümleden oluşur. vatan sevgisi. Yazar bu parçada ne anlatıyor? Bu yazıda nelerden bahsediliyor? Gibi soru kalıpları bize “konu”yu verir. B) Oldukça başarılı bir anlatımı varmış. dostluk. c) Sonuç Bölümü: Paragrafın başında tanıtılan. Anadolu insanını iyi tanıyor. şehir şehir. Genellikle bir cümleden oluşur. örneklerle ve diğer düşüncelerle geliştirilen konunun bir sonuca bağlandığı bölümdür. Yaşam sevinci. söz söylenen. C) Hayal kırıklığına uğradım. kasaba kasaba. 2) PARAGRAFTA KONU (İÇERİK) Üzerinde durulan. nelerden hoşlanırlar? Bir de büyük yazarmış. Örneklere yer verilmez. ne yazık ki. ölüm. Konunun etkili bir şekilde anlatılması için benzetmelerden. D) Türk yazarlarını yücelten. dil yanlışları. hasret en çok işlenen konulardır. bağlaçlara ve zamirlere bu bölümde kesinlikle yer verilmez. yararlanılır. b) Gelişme Bölümü: Giriş cümlesiyle tanıtılan konu gelişme bölümünde açıklık kazanır ve iyice genişletilir. ne yerler. Bu bölüm yargı bildirir. Yukarıdaki parçanın konusu nedir? A) Teknolojik gelişim B) İletişim araçlarının işlevi C) Dünyadaki değişmeler D) İletişim araçlarındaki değişim 13 . hakkında yazı yazılan. durum ve kavramdır. Ayrıntılara girmeden konu tanıtılır. köyden kente göç. Bir paragrafın konusu. (ama. Çoğu zaman ana düşüncenin bu bölümde verildiği görülmektedir. fakat. Her yazının bir konusu vardır.

Ağaçları ve çiçekleri ürperişler içinde gördüm. Şiirlerde ana düşünce yerini tema denir. Yukarıdaki cümlelerle bir paragraf oluşturulduğunda sıralama nasıl olur? A) 2-4-1-3 B) 4-3-2-1 C) 3-1-2-4 D) 1-3-4-2 14 . 4. birbirini bağlı zincir şeklindedir. vurgulanmak istenen ana düşüncenin en kısa. edebiyat türleri içinde sesle okunmayı en çok gerektiren sanattır. Toroslara vardığımda her taraf yeşillikler içindeydi. Bir paragrafın başlığı bulunurken öncelikle o yazının ne anlattığı belirlenmelidir. Sonra kuşlar. Yardımcı düşünceler ana düşünceyi örnekler. Örnek: 1. Nasıl tiyatro oynanmak içinse. 4) PARAGRAFTA YARDIMCI (YAN) DÜŞÜNCELER Her paragraf bir ana düşünce üzerine kurulur. Yazar bu yazıyı niye yazmış? Yazarın vermek istediği mesaj nedir? Bu paragrafta vurgulanmak istenen düşünce nedir? Gibi soru kalıpları bize “ana düşünce”yi verir. Şiirde Mehmetçik ile ilgili olarak aşağıdakilerin hangisinden söz edilmemiştir? A) Yurdu için kendini feda edeceğinden. 2. 5) PARAGRAFTA BAŞLIK Bir yazının başlığı. sese en çok bağlı sanat oluşudur. Bu paragraftan aşağıdakilerden hangisi çıkarılamaz? Bu paragrafta aşağıdakilerden hangisine değinilmemiştir? Bu paragraftan aşağıdakilerden hangisine ulaşılamaz? Bu paragrafta aşağıdakilerin hangisinden söz edilmemiştir? Gibi soru kalıpları bize “yardımcı düşünce”yi bulmada yardımcı olur. Böylece verilmek istenen mesaj okuyucunun zihninde somutlaştırılmış olur. Bir paragrafta birden fazla yardımcı düşünce vardır. şiir de ses olarak dudaklarımızdan dökülmek içindir. Önümüzde ışık. C) Halı dokunurken şekiller kendiliğinden ortaya çıkar. Örnek: El halısında desen. birlik beraberlik. D) Milletçe sevildiğinden. Buna sanatçının okuyucuya vermek istediği mesaj da denebilir. Örnek: Sen Mehmetçiksin. dirlik ve düzenlik getirsin diye zincir haline gelmiş halkalar şeklinde gösterilir. açıklar ve destekler. İnatçı bir rüzgar yeşilde alacağı varmış da alamamışcasına esiyor esiyordu. B) Hürriyete değer verdiğinden.3) PARAGRAFTA ANA DÜŞÜNCE (ANA FİKİR) Bir yazının yazılmasına neden olan ve yazının özünü oluşturan düşünce ana düşüncedir. Paragrafta vurgulanmak istenen düşünce nedir? A) Halı desenlerini herkes kendine göre yorumlayabilir. Doğarsın bu yurda adak olarak. denilebilir. başta sen varsın. yalın ve açık biçimidir. B) Halıdaki desenlerin kendine özgü bir anlamı vardır. Şiiri diğer edebiyat türlerinden ayıran en belirgin özellik. Bu düşüncenin anlaşılır ve inandırıcı kılınması için de yardımcı düşüncelere ihtiyaç vardır. Ana düşünce paragrafta bir cümle halinde verilebileceği gibi parçanın bütününe de serpiştirilebilir. Paragrafa en uygun başlık aşağıdakilerden hangisidir? A) Şiir Okumanın Önemi B) Şiir ve Ses C) Sesin Önemi D) Şiir Sanatı 6) PARAGRAF OLUŞTURMA Giriş. o yazıda anlatılan konunun. serilen eve bolluk ve bereket getirsin diye ağacı. C) Kahramanlığının dünyaca bilindiğinden. Genellikle gelişme bölümünde bulunur. göz değmesin diye nazar boncuğu. Hürriyet öpen dudak olarak Yürekte sen varsın. Örnek: Şiir. D) Bütün desenler. gelişme ve sonuç cümlelerinin bulunup bir anlam bütünlüğü içerisinde sıralanmasıdır. gönlümüzde aşk. 3. sincaplar bu zamansız rüzgara hayret ederek üşüyorlardı.

Sade ve sanatsız bir dil kullanılır. korku. C) Çocuklarımız henüz ilkokul döneminde ağır bir sınav maratonuna giriyorlar. B) Çocuklarımız gün geçtikçe sağlıklı bir eğitim olmaktadırlar. çocukları sağlık yönünden ciddi şekilde etkiliyor Örnek: Sanat adamları daha çok düzeltmek. Tanımlarla. Örnek: Kokuşmuş bir körfez. makale ve fıkra türlerinde eserler vermiştir. yalnızlık…) Örnek: Doğduğum köyde bir sokak vardı. giriş cümlesini ve sonuç cümlesini bulma ile ilgilidir. dört arkadaşıyla bir gece hapisten kaçtı. Yukarıdaki parçada hangi duygumuzla ilgili bir ayrıntıya yer verilmemiştir? A) İşitme B) Koklama C) Görme D) Tatma 9) DUYGULARA SESLENME Duygu kalben algılanan hislerdir. endişe. Dağa çıktı. güzelleştirmek isteyenler arasından çıkar. Aradım. merak.7) PARAGRAF TAMAMLAMA Paragraf tamamlama. D) gerçeğin peşinde koşar. O kadar dardı ki orda birbirine dokunur komşu evlerin saçağı. bozulmuş ve iki yüzlü çevreleri anlatır. B) nesnel davranmak zorundadır. Tiyatrolarında da gecekondu bölgesinin cahil insanlarını ele almıştır. tatma. coşku. iki yahut üç yıl Kastamonu. denizi. Öykülemede yer. O zaman kendisine Battal’ın İbrahim diyorlardı ki. 8) DUYULARA SESLENME İnsanın beş duyusu vardır (görme. tiyatro. sevinç. C) olayları olduğu gibi verir. Cümlelerde bu beş duyu organından herhangi birisiyle algılanan bir ayrıntıya yer verilebilir. Hikayelerinde genellikle büyük şehirdeki tipleri.Bu tipler yerel dilleriyle konuşturulur. Örnek: Haldun Taner hikaye. 15 . Bu eserleri okuyan insanın yüzünde tatlı bir tebessüm belirir. Hemen hemen hiçbir sanat adamı. düşüncenin bir olay etrafında veya olaya bağlı olarak anlatılmasıyla oluşan anlatım tekniğine öyküleyici anlatım denir. Ne oluyor bize? Buraları başkalarına mı satıyoruz? Diye acı acı düşündüm. (sitem. istese de istemese de … Paragrafın sonuna aşağıdakilerden hangisinin gelmesi daha uygundur? A) kendi kişiliğini katar. nerde Telgraf Sokağı? Diyen bir şair nasıl bir duygu içerisindedir? A) Umutsuz B) Karamsar C) Hasret D) Yalnızlık 10) ANLATIM BİÇİMLERİ a) AÇIKLAYICI ANLATIM Okuyucuyu herhangi bir konuda eğitmek ve ona bilgi vermek amacıyla başvurulan anlatım tekniğine açıklayıcı anlatım denir. Hem güzel. ümit. Örnek: Ayaşlı. seçer. dokunma. kendini tanımadan hayatın karmaşıklığı içinde buluveriyor kendini. körfezin içinde birkaç kayık. dağları büyük bir tehlikeye atan insanlar. ümitsizlik. örneklerle konunun en iyi biçimde anlaşılması sağlanır. Adı üstünde: Telgraf sokağı. Örnek: … Adeta yarış atı gibi sınavdan sınava koşturuyorlar. Çocuk. Genellikle geçmiş zaman kullanılır. hem şirindi. b) ÖYKÜLEYİCİ ANLATIM Bir duygunun. Çoklarının evini basıp paralarını aldı. Paragrafın başına aşağıdaki cümlelerden hangisi getirilirse parça anlam yönünden tamamlanmış olur? A) Çocuklar güç işlerde çalıştırılmaktadır. Sonuçta çocuklar kendilerini yetiştiremiyor ve çeşitli sorunlarla karşı karşıya kalıyorlar. D) Sınavlar. ötüşerek karnını doyurmaya çalışan martılar. tüm bunlar beni hayli düşündürdü. koklama). büyütür. zaman ve kişi gibi unsurlara rastlanır. duyma. gördüklerini olduğu gibi söylemek istememiştir. hem dardı. beş ay hapiste tutsak kaldıktan sonra. Çankırı ve Bolu arasındaki dağlarda gezdi.

Ekmek bedeni nasıl beslerse. Anne çocuğuna ilişkin isteklerini. Sözün aktarılmadığı yerde tanık gösterme söz konusu olmaz. Bir kere bu seçmelerde bile bir önyargının varlığından söz edilemez mi? Bu seçme bile bir önyargıdır. Bundan dolayıdır ki. Soğuğuyla. tanıklar gösterilir. varlık okuyucunun gözünde canlandırılır. kavram ya da durumun birbiriyle kıyaslanmasıyla oluşan yönteme karşılaştırma denir. eleştiri yapmak için birtakım hazırlıklar ve seçmeler yapar. Örnek: Eleştirmen eseri ön yargıyla ele almamalıymış. Kişinin sadece adı yetmez. -tır. b) ÖRNEKLEME Anlatılan konuyla ilgili değişik örneklerin verilmesiyle oluşan yönteme örnekleme denir. Örnek: Kış mevsiminden hiç hoşlanmam. olay. Örnek: Okuma tutkuların en asilidir. Karşı duvarda boydan boya dolap. c) KARŞILAŞTIRMA (MUKAYESE ETME) Birden fazla düşünce. Örnek: Edebiyatımızda romancılar yaşadıkları dönemin ya da önceki dönemlerin izlerini eserlerine yansıtmışlardır. Yiyeceklerimizin büyük bir bölümü de yaz mevsiminin ürünleridir. sözcüklerle resim yapma sanatına betimleyici anlatım denir. Pencere önlerinde yığılı kitaplar. Eleştirmen. defterler. o da ruhu besler. Amaç konunun. 11) DÜŞÜNCEYİ GELİŞTİRME YOLLARI a) TANIMLAMA (TARİF ETME) Bir kavrama ait belirleyici özelliklerin anlatılmasıyla oluşan yönteme tanımlama denir. Örnek: Annenin çocuğunu uyutmak için belli bir ezgiyle söylediği halk edebiyatı ürününe ninni denir. Konuşma havası sezilir. -tir” ekleriyle veya “denir” ile biter. Betimlemede bir durum. Sıfatlara genişçe yer verilir. küçük küçük gözler. ulaşımıyla. Kıyısında tahta sandalyeler. Kimisi kilitli kimisi kilitsiz. Büyük yazarlar ömürlerinin çoğunu okumakla geçirirler. -dir. Öğrenci ödevleri. haritalar… d) TARTIŞMACI ANLATIM Herhangi bir konunun farklı bir bakış açısıyla değerlendirilmesinden kaynaklanan anlatım tekniğine tartışmacı anlatım denir. Soru cümleleriyle yazıya akıcılık kazandırılır. Tarık Buğra’nın Küçük Ağa’sı ve Halide Edip’in bir çok romanı bu muhteşem olayı işlemiştir. Yanıp yanmadığı belli değil. edebiyatımızda Milli Mücadele yıllarını konu edinen bir çok yapıt vardır. Tanımlamada “nedir?” sorusunun cevabı bulunur ve tanım cümleleri genellikle “-dır. kendi sevincini. okuyucunun zihninde daha da belirginleşmesini sağlamaktır. 16 . Köşeye yakın. donma diye bir korkunuz olmaz. yiyecek ve giyecekleriyle insana bir sürü sıkıntılar verir.” der. duvarın dibinde kömür sobası. d) TANIK GÖSTERME (ALINTILAMA) Yazarın. Bunun için de kat kat giyeceklere gereksinmeniz yoktur. Dolapta her birini bir öğretmenin kullandığı. Kapının arkasında kıvrık ağaçtan yapılmış askılık.c) BETİMLEYİCİ ANLATIM (TASVİR) Gözleme dayanan anlatım tekniğine. Amaç karşı tarafın düşüncesini çürütmektir. Örnek: Ortada yeşil örtülü uzun bir masa. Oysa yaz mevsimi öyle mi? Bir kere üşüme diye bir sorununuz. düşüncelerini inandırıcı kılabilmek için ele aldığı konuda yetkili ve ünlü bir kimsenin sözlerinden alıntı yapmasıyla oluşan yönteme tanık gösterme denir. iyi dileklerini. üzüntülerini bu nazım şekli ile anlatır. Düşüncenin kanıtlanması için örnekler verir. olay. karşılaştırmalar yapılır. Montesguie: “Çeyrek saatlik bir okumanın gideremediği bir kederim olmamıştır. Ya nasıl ele almalı? Ön yargıyla ele alınmamış tek bir sanat yapıtı bilmiyorum. Yakup Kadri’nin Yaban’ı.

vah. zarf.. EKLER Köklere getirilerek onların anlamlarını tamamlayan veya değiştiren parçalara ek denir. sadece cümledeki durumlarını belirten eklere denir. ile. 3. hem fiil olabilecek köklere denir.. Örnek: “Okul” kelimesinin kökü. İsim kökleri cümle içinde “isim. Türemiş Sözcük : İsim veya fiil köklerine çeşitli yapım ekleri getirilerek oluşan sözcüklerdir. daha küçük parçalara ayrılmayan.. Dört çeşittir: a) b) c) d) Varlık kökleri : Çöl. git. Ama okul ile ok arasında bir ilgi yoktur. için. bazen de türünü değiştirir. anlamlı en küçük parçasına denir. İki çeşit ek vardır: 1. Örnek: Yaz. ey. Örnek: Gel-.. kötü. GÖVDE : E n az bir yapım eki almış olan sözcüklere denir. Birleşik Sözcük :İki veya daha fazla kelimenin birlikte kullanılmasıyla oluşan sözcüklerdir. Yapım ekleri eklendiği kök veya gövdelerin her zaman anlamını. kelebek. YAPILARINA GÖRE SÖZCÜKLER 1. Duygu kökleri : Ah.. edat. o. “oku” fiilidir. bağlaç ve ünlem” göreviyle kullanılabilir. kelimenin tamamı ile ilgili olmalıdır.. Ekler. sen. Köklere getirilerek anlam kazanır. Basit Sözcük : Hiç ek almayan veya yapım ekleri dışındaki ekleri almış olan sözcüklere denir.. tüh. Nitelik kökleri : İyi... Fiil Kökleri İSİM KÖKLERİ : Bir varlığı..SÖZCÜKLERİN YAPI ÖZELLİKLERİ KÖK : Bir kelimenin. otur. niteliği. geç. İsim Kökleri 2. Dilimizde isim kökleri en fazla üç heceden oluşur.. kız. evci. ilgiyi veya duyguyu en kısa biçimde tanıtan köklere denir. Çekim Ekleri 2. Yapım Ekleri ÇEKİM EKLERİ : Eklendiği kelimenin anlamını ve türünü değiştirmeyen.. Kelimenin kökünün. 17 .. Ev.. evi. . Sesteş (Eşsesli ) Kökler : Kullanıldığı cümleye göre hem isim... yol. ev. evler. sıfat. Evli. başla. otur-. mirasyedi. güzel. 2. Kökler iki çeşittir: 1. tek başlarına anlamsızdır. Dedikodu. Örnek: Uçak. FİİL KÖKLERİ : Hareketleri.. araba. Örnek: Karınca. Karaköy. Fakat bu kelimede “ok” kısmı da bir anlam taşır. yol. YAPIM EKLERİ : Eklendiği köklerden yeni kelimeler türeten eklere denir. sıra.. yolluk. ver. zamir. işleri anlatan köklere denir.... İlgi kökleri : Ben. gergin.. İçinde bir yapım eki olan ve yeni kelimeler türetmeye elverişli birime gövde denir.. gözlük..

-ı. -un. kapının kolu. -den. Ben (-ım. kalma durumu) : Ekleri -de. (Ev-i. İsimden fiil yapan ekler 3. (Benzerlik) d) Serpiller yarın bize gelecek. küçümseme) h) Kurtarma çalışmalarına İngilizler de katıldı. -ten.) b) İsmin -i hâli (Belirtme Durumu) : Ekleri. -i. (Evde. -lar ekinin anlam özellikleri a) Pazardan dünyaları aldım.) e) İsmin -den hâli (Çıkma. -ün ve -ı. -ta şeklindedir.. -leri) Kitap-ları Tekil Kişiler: Çoğul Kişiler: 2. Fiilden fiil yapan ekler 4. evler. (Ali’nin defteri. İYELİK (AİTLİK) EKLERİ : Eklendiği ismin karşıladığı varlığın kime veya neye ait olduğunu bildiren eklere denir. ÇOĞUL EKLERİ : İsimlere gelerek onların sayısını çoğaltan -lar. a) İsmin Yalın Hâli ( Yalın Durumu) : Belirli bir eki yoktur. 18 . – Beni aradığında dünyalar benim oldu. kalem-i) c) İsmin -e hâli (Yönelme Durumu) : Ekleri -e. (Evler. evim. okulun duvarı. -in. -sü) Kitab-ı. -ü ekleridir. (aile) e) Sabahları bir bardak süt içer.. -in.-üm) Kitab-ım Sen (-ın. -te. İsimden isim yapan ekler 2.. -imiz. -su. Durum ekleri olarak da adlandırılır. -a ‘dır. -u.. okuldan.. -tan şeklindedir. Fiilden isim yapan ekler Çekim Ekleri a) İsim çekim ekleri *İyelik ekleri *Hal ekleri *Tamlama ekleri *Çoğul ekleri b) Fiil çekim ekleri *Kip ekleri *Kişi ekleri ÇEKİM EKLERİ A) İSİM ÇEKİM EKLERİ 1. -u. -sı. -umuz.. okula) d) İsmin -de hâli (Bulunma.. Hiç ek almayan veya hal ekleri dışındaki ekleri alan isimler yalın haldedir. (Ev-e. (aşağı yukarı) g) Beyefendiler yemeğe gelmiyorlar mı hala. -ler ekleridir. Koyu yazılanlar kaynaştırma harfi. -um. (Evden. -im. -i. -unuz. -u. -dan. -iniz. (aynı ulustan olma) 4.) -ler. (Ev. -ümüz) Kitab-ımız Siz (-ınız. -da . -si. -i. HÂL EKLERİ : İsimlere gelerek onların durumlarını bildiren eklerdir. okulda. TAMLAMA (İLGİ) EKLERİ : İsim tamlamalarında kullanılan -ın. -ünüz) Kitab-ınız Onlar (-ları. (Abartma) b) Müdür beyler sizi görmek istiyor. Ayrılma Durumu) : Ekleri. -ün) Kitab-ın O (-ı. araba-sı Biz (-ımız. -un.EKLER Yapım Ekleri 1. -ü ‘dür. bahçenin kapısı) *Altı çizililer tamlama ekleri. okullar. (sitem. -ü. (Saygı) c) Daha nice Fatih’ler yetiştireceğiz. (Her anlamı) f) Bu şehre ben dört yaşlarındayken yerleştik.) 3.

Kişi eki) 3) Türkçe’de -ım.. İyelik ekleri isimlere. Bunların farkı cümlelerden anlaşılır. çoğul -nuz 3. (Tatlı bir bakışı vardı.. bazen fiil yapar. kip eklerinden sonra gelerek o işi kimin yaptığını belirten eklere denir.... tekil Eksiz 1.. -i. (Ev-i-m. (Birbirlerine bakıştılar).) a) Haber kipi ekleri: Zaman bildirimi yapan eklerdir. KİŞİ EKLERİ: Fiillere.. -im. tekil -m 2. tekil -n 3. hem kişi eki. -i. -ü yapım ekleri hem fiilden isim yapar... Fiilden isim yapma eki. yavru-cuk ) Bu örneklerde küçültme anlamı varken. hem de fiilden fiil yapar. 5) -ı.) 1. (Kaz-ı çalışmaları başladı). çoğul -k 2. Görülen Duyulan Şimdiki Gelecek geçmiş geçmiş zaman zaman Oku-du -muş -yor -ecek b) Dilek kipi ekleri: İstek belirtimi yapan eklerdir. hem de yapım eki olarak kullanılabilir: İç-im kan ağlıyor (İyelik eki) İstediğin parayı vereceğ-im (Kişi eki) Bugün dünden daha iyiy-im (Ek-fiil) Gözlerin bir iç-im su. -iş ekleri bazen isim..Fiilden isim yapma eki (Boyayı kaz-ı-dı). (Gelmiş.İyelik eki) . (badem-cik) kelimesinde bir organın adı söz konusudur..Fiilden fiil yapma eki 6) -ış. -u. hem ek-fiil. okudu-n..... 19 . (Geldi-m. Ev-i yandı (İyelik eki) Ev-i yıktılar (Hâl eki) Veli-nin ev-i (Tamlama eki) Gez-i. Dilek şart -sa İstek eki -y-a Gereklilik eki -malı Emir eki eki yok Geniş zaman -r Oku- 2... gelecek.. -üm ekleri hem iyelik eki. -um.). KİP EKLERİ : Fiillerin yapılış amacını ve zamanını bildiren eklere denir. kişi ekleri fiillere gelir. Fiilden fiil yapma eki. -u. çoğul -lar Okudu- EKLERLE İLGİLİ ÖNEMLİ BİLGİLER: 1)Türkçe’de dört çeşit -ı. (Geldi-m. gelir.... (Tepe-cik.B) FİİL ÇEKİM EKLERİ 1.-ü vardır. yaz-ı (Yapım eki) 2) İyelik ekleri ile kişi ekleri karıştırılmamalıdır.(Yapım eki) 4) Aslında küçültme ve sevgi eki olan -cık bazen varlık isimleri yapar ..

-ki eki bu kurala uymaz.... -r: deli-r-. -le : kış-la . -lük : (Gözlük. -a. -ça. türünü değiştirmez. -luk. 12) -ar. -deş.) 8) -cağız. beri-ki. -er : beş-er. -taş..-su. gecelik) 2) -cı. -suz. -süz ( Ev-siz.) 3) -lı.. -eç : kır-aç. -kur. küçü-cük) 7) -cak.) 5) -ki : (demin-ki.. -ar..YAPIM EKLERİ Kök veya gövdelerin her zaman anlamını.. -el: az-al.. -çeğiz: (Köyceğiz. -çak. y değişmesiyle “ yazın gidilecek yer “ anlamındadır. top-u-k 26) -t : yaş-ı-t 27) -ay. ses-teş 11) -ncı. Bu eklerin başlıca olanları şunlardır: 1) -lık. -en : er-en... boş-a. yay-la ( Eski Türkçe’den günümüze z. -çe : Türk-çe. -mse :azı-ı-msa. yerde-ki. -cik.... -lik..) 6) -cık. -ey : kuz-ey (Kuz : Güneş görmeyen yer) 28) -sul : yok-sul 29) -la. -men : koca-man 22) -aç. Öte-ki. dar-al. -lu. -li. -nci. balık-çıl.. -msı. ev-ci) (“Bek” kelimesi Eski Türkçe’de “koruma. 13) -z : iki-z 14) -sı. -umsu. -e : yaş-a. -kir. -k : gec-i-k. top-aç 23) -şın : sarı-şın 24) -ak. -imsi. yedi-nci. -ncü : bir-i-nci. -ce.. gökte-ki) (Yapım ekleri her zaman kökten hemen sonra gelirken. çül: ev-cil. -lü : (Ev-li. -leyin: akşam-leyin. su-lu) 4) -sız. -cül. 2) İsimden Fiil Yapma Ekleri: İsim kök veya gövdelerine gelerek bunları fiile dönüştürür.. -çek : (Büyü-cek. bazen de türünü değiştiren eklere yapım ekleri denir. -ki ekinden önce köke bir çekim eki gelir. 17) -cileyin : ben-cileyin 18) -an. -kır. -le: su-la. -çağız. -cu.. -kür : tü-kür. püs-kür.. çul. muhafaza etme” anlamında kullanılmıştır.. Dört ana grupta incelenir: 1) İsimden İsim Yapma Ekleri : İsim köklerine gelerek bunlardan yeni isimler türeten eklere denir. Bu ekler sadece kelimenin anlamını değiştirir. -ümsü: ekşi-msi 16) -layın. -al. Ök-süz) (“Ök” kelimesi Eski Türkçe’de “öğ” şeklindedir ve “ana” anlamına gelir. -siz. -çıl. sonra -ki yapım eki getirilir. Bu tür ekleri alan kelimelerin hem anlamı. -si. -cük : (Ufa-cık. kız-an (olgun çocuk) 19) -ç: ana-ç 20) -cıl. -de : şırıl-da. -cul. Başlıca ekleri şunlardır: 1) 2) 3) 4) 5) 6) 7) 8) 9) 10) -la. 20 . -ki ekinin bazen kökten hemen sonra geldiği de görülür.. 21) -man. -ncu. -teş : soy-daş.. hem de türü değişir. -cü : (Bek-çi. ala-ca 10) -daş. -l : ufa-l. -cil. -er : sar-ar (sarı) -da. top-la. -cuk. -cek. -ek : sol-ak. -sü : çocuk-su 15) -ımsı. top-ak 25) -k : bebe-k. -çil.. çocuk-çağız) 9) -ca. -ceğiz. şimdi-ki. -ci.

-gun.... -kın. -ucu. -tur.. -n : tüt-ü-n. -ken : sıkıl-gan. -mse: gül-ü-mse -ala..... -gaç. Bu ekleri alan kelimelerin hem anlamı. -ı. -ntı... -kı. -dur.. -tır. -eç : gül-eç. -ntu.. -ıcı...... -ış. -mece : bul-maca. -k : çatla-k.. -kan. -sel : uy-sal.. -dır.. -guç.. -maca. -a. Bu ekler kökün anlamını değiştirir fakat türünü değiştirmez... öğret-men. -gıç.3) Fiilden Fiil Yapma Ekleri: Fiil kök veya gövdelerine gelerek bunlardan yeni fiiller türeten eklerdir. -u. -ı. -ü : kaz-ı. -u. -a.... Başlıca ekleri şunlardır: 1) 2) 3) 4) 5) 6) 7) 8) 9) 10) 11) -n: giy-i-n.... -man. -ntü : boz-u-ntu... -üş : bak-ış. hem de türü değişir. -kün : dal-gın.. -e. -gı.. -su. -kin. -ç : usan-ç. Fiilden isim yapım eklerinin başlıcaları şunlardır: 1) 2) 3) 4) 5) 6) 7) 8) 9) 10) 11) 12) 13) 14) 15) 16) 17) 18) 19) 20) 21) 22) 23) 24) 25) 26) 27) 28) 29) 30) -mak. -r : aş-ı-r. -gu.. -men : seç-men. -tür : koş-tur. -ele : kov-ala 4) Fiilden İsim Yapma Ekleri : Fiil kök veya gövdelerine gelerek bunlardan isimler türeten eklerdir.. -ş : döv-ü-ş... -sü : sin-si.. -kun.. -ca. -ek : dön-ek. -er : çık-ar. -ücü : uç-ucu... -alak. -ü : gez-i. sar-ma.... -ici. -iş. -kü: say-gı.. -sak: tut-sak. -aç. -gan. -me : kıy-ma. -güç : dal-gıç. -giç. -sı. -uş... -gü.. -ar. -geç : yüz-geç.... -dür. -gün. -gın. -ge : böl-ge. -dir... -i. -t : geç-i-t.. -tir.. -ak. -m : giy-i-m.. 21 . -enek: gör-enek.... -sal. -nti. -maç.. -l : ışı-l. -meç : yırt-maç.... -e : tık-a... -si... -ma. -ce : eğlen-ce. -gin. -gi... -l : kır-ı-l. -gen.. -i. -ga. -ki. -t : kızar-t... -mek : yapmak. -ku. : yar-a.. -anak. -elek : yat-alak.

lisanımızı başka lisanlarla mukayese edelim: Başka lisanlar. genel kavram bildirdikleri zaman küçük harfle başlar. veya” bağlaçlarıyla soru eki “mi” küçük harfle yazılır. Artık demir almak günü gelmişse zamandan. d) Özel adlar büyük harfle başlar. testler… c) Şiirlerde mısraların ilk harfi büyük harfle başlar. Bilal amca Sema teyze e) Kurum. kuruluş. Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal Atatürk Av. iki nokta. Mehmet Bey Esra Hanım Uyarı: Akrabalık bildiren kelimeler büyük harfle yazılmaz. Çantan adeta doluydu: kalemler. dergi ile mahalle. güneş ve ay” sözcükleri coğrafya ve gök bilimlerinde terim olarak kullanıldıkları zaman büyük harfle. gazete. 22 .” derdi. tırnak içine alınan cümleler de büyük harfle başlar. b) Nokta. Türkiye’ye Güneş tutulmasını izlemek için pek çok turist geldi. defterler. ile. Acaba. Hocası ona her zaman “Sen büyük bir alim olacaksın. Türk Dil Kurumu Ihlamurdere Caddesi Avrupa Çengelköy Uyarı: Kitap isimlerinde ve başlıklarda yer alan “ve. Kişi adlarından önce ve sonra gelen saygı sözleri. yer adları büyük harfle yazılır. Halley Satürn Venüs Uyarı: “Dünya. Kırmızı ve Siyah Leyla ile Mecnun Kültürlü Olmak mı? f) Gezegen ve yıldız isimleri büyük harfle başlar. Sınavda başarılı olduğumu öğrenince dünyalar benim oldu. milli lisanımız bunlardan hangisi olacaktır? Bu suale cevap vermeden. ünlem ve soru işaretlerinden sonra gelen cümlelerin ilk sözcüğü büyük harfle başlar. unvanlar ve lakaplar da büyük harfle başlar. Meçhule giden bir gemi kalkar bu limandan. sokak vb.YAZIM KURALLARI (İMLA) 1) Büyük Harflerin Yazımı 2) Birleşik Kelimelerin Yazımı 3) Yön Adların Yazımı 4) Gün ve Ay Adlarının Yazımı 5) Sayıların Yazımı 6) “Mi” nin Yazımı 7) “De” nin Yazımı 8) “Ki” nin Yazımı 1) BÜYÜK HARFLERİN YAZIMI a) Cümle başları büyük harfle başlar. milletlerin başkentlerine ait lisanlardır… Uyarı: İki noktadan sonra cümle niteliği olmayan örnekler sıralanırsa bu örnekler büyük harfle başlamaz. Cümle içinde.

Salı günü çıkacağız. Köpek balığı Yer elması Arap sabunu Deniz yolu Su böreği 3) YÖN ADLARININ YAZIMI Yer-yön ve yöre bildiren sözcükler birlikte kullanıldıkları isimlerden ayrı ve ilk harfleri büyük yazılır. (15) on beş (155) yüz elli beş *Birleşme sırasında kelimelerden hiçbiri anlamını değiştirmiyorsa ayrı yazılır. Kuzeybatı Güneydoğu *Belgisiz sıfat ve zamirler bitişik yazılır. 4) GÜN VE AY ADLARININ YAZIMI Belli bir tarihi bildiren gün ve ay adları büyük harfle yazılır. Hasta olmak İşaret etmek Namaz kılmak İlan edilmek *Birden fazla kelimeden oluşan sayılar ayrı yazılır. Pazar + ertesi Pazartesi Sütlü + aş Sütlaç Kayıp + etmek Kaybetmek His + etmek Hissetmek Ne + asıl Nasıl Ne + için Niçin *Birleşme esnasında benzetme yoluyla kelimelerden biri veya ikisi de anlamını değiştiriyorsa bu tür birleşik kelimeler bitişik yazılır. Geçen yıl köye haziranda gitmiştik. Babam 1 Ocak 1962 Cuma günü doğmuş.2) BİRLEŞİK KELİMELERİN YAZIMI a) Bitişik Yazılanlar *Birleşme esnasında ses türemesi veya düşmesi oluyorsa bu tür birleşik kelimeler bitişik yazılır. Atatürk 19 Mayıs 1919’da Samsun’a çıktı. Türkiye’ye Batı destek veriyor. Tatile 13 Haziran. Uyarı: Batı sözcüğü eğer Avrupa yerine kullanılmışsa büyük harfle başlar. 23 . Birkaç Biraz Hiçbir Birçoğu b) Ayrı Yazılanlar *Birleşme sırasında ses türemesi veya düşmesi olmayan yardımcı fiillerle isimler ayrı yazılır. Türkiye’nin batısı nüfus olarak daha yoğun. Keçi + boynuzu Keçiboynuzu (Bitki) Karga + burnu Kargaburnu (Alet) Dokuz + taş Dokuztaş (Oyun) Ayıkulağı (Bitki) Ayı + kulağı Hanım + eli Hanımeli *Ara yönler bitişik yazılır. Bulutlar kuzeyden gelmeye başladı. Doğu Anadolu Güney Amerika Güneydoğu Anadolu Uyarı: Yer-yön bildiren sözcükler özel isimlerden sonra gelirse veya bir varlığın yönünü gösterdiklerinde küçük harfle yazılır. Deneme sınavı mayısın son haftasında yapılacakmış.

-ta” olur. Yolun kenarındaki çiçekte gözüm kaldı. Uyarı: Hal eki “-de” sertleşmeye uğrayıp “-te. 8) “Kİ” NİN YAZIMI Dilimizde üç değişik görevde “ki” kullanılmaktadır. Uyarı: Para ile ilgili işlemlerde ve belgelerde rakamlar bitişik yazılır. Cümleden çıkartılınca cümlenin anlamı daralsa da anlatım bozulmaz. Bilal’in ödevi daha güzel olmuş. Ödeyeceğiniz miktar binbeşyüzyetmişiki liradır. “Dahi. Bitirecek miyiz? Pikniğe siz de geliyor musunuz? Uyarı: “Mi” başka görevlerde de kullanılsa ayrı yazılır. Sınava yüz on yedi kişi başvurdu. Uyarı: Bağlaç olan “de” sertleşmeye uğramaz. halbuki. Birleşik yapılı cümle oluşturur.” şekillerine girer. Sev ki sevilesin. a) Sıfat Yapan “ki”: Ektir. oysaki. b) İlgi Zamiri “-ki”: Ektir. Biliyorum ki bu iş böyle olmayacak. Bilal’inki daha güzel olmuş. Ben de sizinle geleceğim. Bir ismin yerini veya zamanını gösteren sıfattır.000’e ulaştı. a) Hal Eki “-de”: Ektir ismin sonuna bitişik yazılır. “te. mü. Kardeşim sokakta top oynuyor. Kitap da okurum dergi de. bile” anlamına gelir. yüz ve bin sayıları yazıyla gösterilir. sanki. b) Bağlaç Olan “de”: Kelimedir. ta” şekli yoktur. Seninle tanışalı üç yıl oldu. Elmalar sepette ne güzel duruyor. kelimeye bitişik yazılır. Malatya’nınki o kadar soğuk değil. b) Para tutarı.5) SAYILARIN YAZIMI a) Yazınsal (edebi) metinlerde küçük sayılar. mu. Çarşıdan ayakkabı da alacağız. sözcüğe bitişik yazılır. ayrı yazılır. saat gibi sayısal verilere ait bilgiler ve büyük sayılar belirtilirken rakam kullanılır. İsim tamlamalarında tamlanan ismin yerini tutar. Kalbimdeki sevgin hiç bitmez. Temiz mi temiz! (Pekiştirme) Güneş açtı mı çiçekler çıkar. Cümleden çıkartılamaz.30’da Büyük felaketteki ölü sayısı 25. c) Bağlaç olan “ki”: Sözcüktür ayrı yazılır. Sınav yarın sabah 9. mademki. Birden fazla sözcükten oluşan sayıların her sözcüğü ayrı yazılır. 6) “Mİ” NİN YAZIMI “Mi” soru eki kendinden önceki kelimeden ayrı yazılır. belki” 24 . Dünkü sınav çok zordu. “Çünkü. Ünlü uyumuna uyarak “mı. Erzurum’un havası çok soğuk. Böyle olur mu? Biz mi yapacağız? Uyarı: Kendinden sonra ek gelirse bu ekler “mi” ye bitişik yazılır. Uyarı: “ki” bağlacı bazı sözcüklerde kalıplaşmış olduğu için bitişik yazılır. meğerki. (Zaman) 7) “DE” NİN YAZIMI Dilimizde iki tür “de” kullanımı vardır. Onun kitabı bende kalmış. Çocuk elindeki parayı kaybetmiş.

b) Sıralı cümleleri birbirinden ayırmak için konur. anlamca tamamlanmış bütün cümlelerden sonra konur. Köye. Selma Hanım. neşeye. 25 . 3 . 4 = 12 5 . vurgu ve ton gibi özellikleri belirtmekte noktalama işaretlerinden faydalanılır.) a) Bir yargı bildiren. Biz.1985 d) Saat ve dakika rakamlarını birbirinden ayırmak için kullanılır. b) Kısaltmaların sonuna konulur.1990 15. dönüyordu. (Profesör) İng. (İngilizce) Sok. Noktalama işaretlerinin yerinde ve doğru kullanılmasıyla duygu ve düşünceler açıkça ifade edilir. düşünür. çiçek açmış ağaçlar. şırıl şırıl akan dereler bize gülümsüyordu. Duraklama yerlerini belirlemekte.05 sularında meydana geldi. öyle dalmış ki az kalsın düşecekti. Noktalama işaretlerinin işlevi.NOKTALAMA İŞARETLERİ 1) Nokta 2) Virgül 3) Noktalı Virgül 4) İki Nokta 5) Üç Nokta 6) Soru İşareti 7) Ünlem İşareti 8) Kesme İşareti 9) Tırnak İşareti 10) Parantez (Ayraç) İşareti 11) Kısa Çizgi 12) Uzun Çizgi Noktalama işaretleri: Okumayı ve anlamayı kolaylaştırmak için yazıda kullanılan işaretlere noktalama işaretleri denir. Hafta sonu pikniğe gideceğiz. (Sokak) Uyarı: Bazı kısaltmalardan sonra nokta kullanılmaz. Prof. Dostluk özveri gerektirir. sokak ç) Tarihlerin yazılışında gün. c) Özneyi ayırmak için konur. Tren 12. Deprem 3. 5. çocukluk günlerinin geçtiği yere. çevresinde olanları fark eder. Her insan duyar. canlılığa ihtiyacım var. bu işi bitireceğiz. 1) NOKTA (.25’te kalktı.) a) Birbiri ardına sıralanan eş görevli sözcük ve sözcük gruplarının arasına konur.10. e) Matematikte çarpı işareti yerine kullanılır. Güzelliğe. trafik işaretlerinin işlevine benzetilebilir. 05. konu III. ne olursa olsun. Kırmızı güller. 5 = 25 2) VİRGÜL (. ay ve yıl bildiren rakamları birbirinden ayırmak için kullanılır.07. Selim 7. TBMM (Türkiye Büyük Millet Meclisi) cm (santimetre) c (karbon) c) Sıra bildirmek için sayılardan sonra kullanılır. ç) Cümle içinde ara sözleri ayırmada ara sözün başına ve sonuna konur.

Bu bahçede çok meyve yetişir: elma. portakal. Dilimizdeki sert sessiz harfler şunlardır: f. biçim bilgisi b) Aktarılan sözden önce konur. ağacın altında oturuyordu. armut … 26 . kırlarda dolaşmak istiyordu. 4) İKİ NOKTA (:) a) Kendisinden sonra açıklama yapılacak veya örnek verilecek olan cümleden sonra kullanılır. hayır. ç) Virgülle ayrılmış örnekleri farklı örneklerden ayırmak için kullanılır. e) Kabul ve red bildiren kelimelerden sonra “evet. Hayır. bu ahval ve şerait içinde dahi birinci vazifen… ç) Benzer örneklerin sürdürülebileceğini göstermek için konur. g) Yer adlarını tarihlerden ayırmada kullanılır.ş. sabah da gelebilirsin. 5) ÜÇ NOKTA (…) a) Sözün bir yerde kesilerek geri kalan kısmın okuyucuya bırakıldığı eksiltili cümlelerin sonuna konur. fakat. Benim için fark etmez.ç. Gül. bu nur… b) Kaba. çünkü” gibi bağlaçlarla bağlı cümleler arasına konur. Tatilde size geleceğim. O k… bir daha buraya gelmeyecek. … İşte. h) Ondalık sayıların yazımında bölümleri ayırmada kullanılır.p Bu kitapta yer alan konu başlıkları şunlar: ses bilgisi. Bağlaçlardan önce kullanılır.Oğlum! Beni bırakma. İhtiyar.d) İsimleşmiş sıfatları. fakat başarılı olamadılar. yalnız. Değerli arkadaşım. peki. dedi. ayva. Kadın yavaşça: . Sayın Bakan. İstanbul. doktoruna durumunu sordu. adlardan ayırmada kullanılır. f) Hitaplardan sonra konur. bu konuda asla konuşmam.k. Dünyanın haline bakılırsa… Sonra bu pencere.h. akşamda. dedi.1990 Ankara. 10. c) “Ama. Küçük. 21 Şubat 1996 ğ) Tırnak içine alınmayan alıntı cümlelerden sonra konur. İnsan. Çok çalıştılar. Fatma. haydi” kullanılır.) a) Cümle içinde virgüllerle ayrılmış tür veya takımları birbirinden ayırmak için konur.t. geç kalmayalım. her zaman kahraman olamaz. 21. b) Ögeleri arasında virgül bulunan sıralı cümleleri birbirinden ayırmak için konur. dağlara çıkmak. Barış adları verilir. yeni nesil sizin eseriniz olacaktır. ıspanak. taze fasulye. erkek çocuklara ise Serhat. Haydi. Pazardan elma. Kız çocuklarına Yasemin.” c) Karşılıklı konuşmalarda konur. Atatürk diyor ki: “Muallimler.s. ama her zaman insan olabilir. argo ve söylenmek istenmeyen sözcüklerin yerine konur. Üzüntüden. sıkıntıdan bunalıyor.” Cenap Şehabeddin şöyle diyor: “Güzel fikir ihtiyarlamaz. c) Alıntılarda alınmayan bölümlerin yerine konur. lahana aldım.30 3) NOKTALI VİRGÜL (. Doğan.5 76.06.

8) KESME İŞARETİ a) Özel isimlere getirilen çekim eklerini ayırmada kullanılır. Prof. şaşkınlık.leri c) Sayılara getirilen ekleri ayırmada kullanılır. Bu ücret (!) hepimize yetermiş. Benzerlik anlamı katarsa ayrılır. Goethe’ler Washıngton’lu b) Kısaltmalara getirilen ekleri ayırmada kullanılır. 1995’te 8’inci Uyarı: Üleştirme sayıları rakamla değil. korku gibi duyguların anlatıldığı cümlelerde kullanılır. Bu şair 1497’de (?) ölmüş. biraz yardım eder misiniz? Uyarı: Soru anlamı olmayan. TBMM’nin THY’ye kg’dan mm’den Uyarı: Sonuna nokta konan kısaltmalara getirilen ekler ayrılmaz. İki şekilde kullanılır. b) Kesin olmayan bilgileri göstermek için parantez içinde kullanılır. Uyarı: Yabancı isimlere getirilen yapım ekleri ve çokluk ekleri kesme işareti ile ayrılır. uyarı ve seslenme sözlerinden sonra konur. Türkiye’m Halit Ziya’dan Sema’ya Uyarı: Kurum ve kuruluş adlarına gelen ekler ile kişi adlarıyla kullanılan unvanlara gelen ekler kesme işaretiyle ayrılmaz.ler Dr. Buraya hangi yıl taşındıklarını bilmiyorum. fakat içinde soru sözcüğü veya soru eki bulunan cümlelerden sonra soru işareti konmaz. Bu vatan nice M. Avrupalılaşmak Türkçenin Ankaralıdan Hristiyanlık Uyarı: . yazıyla gösterilir. Büyük harfle yapılan kısaltmalarda harflerin okunuşuna. Karac’oğlan N’eylesin? 27 . Nesimi (? – 1404). Kemal’ler yetiştirir. ileri! c) Alay ve küçümseme anlamı katmak için parantez içinde kullanılır. küçük harfle yapılan kısaltmalarda kelimenin okunuşuna göre ekler getirilir. Eğitim Fakültesi dekanlığına Doğan Beyden gelen haber… Uyarı: Özel isimlere getirilen yapım ekleri kesme işareti ile ayrılmaz.a vb. yavrum vah! b) Hitap. Ey Türk Gençliği! Ordular! İlk hedefiniz Akdeniz’dir. Bana.ler eki özel isimleri “gil” (akrabalık) anlamı katarsa kesme işareti ile ayrılmaz. 2’şer (Yanlış) İkişer (doğru) ç) Vezin dolayısıyla düşen sesin yerine kullanılır. Eee! Yeter artık. c) Bilinmeyen tarih ve yer adlarının yerine konur. Vah. Aliler akşam bize gelecekmiş. doğum yeri (?) 7) ÜNLEM İŞARETİ (!) a) Sevinç.6) SORU İŞARETİ (?) a) Soru anlamı taşıyan cümle sonlarında kullanılır. acı.

(Mevlana) c) Tiyatro eserlerinde söz esnasındaki hareketleri göstermede kullanılır.) a) Satır sonuna sığmayan kelimeleri bölmede kullanılır. 1997-1998 eğitim-öğretim yılı başladı. c) İki kavramın ortaklığını göstermede kullanılır. Arif Nihat. Ankara-İstanbul arası 350km. Kazak-çı-lar-dan An-ka-ra-lı 12) UZUN ÇİZGİ ( ) Satır başıyla başlayan konuşmaları göstermek için kullanılır. Fetih Marşı’nda bize “Fatih’in İstanbul’u fethettiği yaştasın!” diyerek sorumluluğumuzu hatırlatıyor.9) TIRNAK İŞARETİ (“ ”) a) Başka bir kişiden veya yazıdan alınan alıntılar (sözler) tırnak içinde gösterilir. b) Alıntının veya bir sözün kime ait olduğunu göstermede kullanılır. Uyarı: Özel isimlerden sonra konan kesme işareti satır sonuna gelmişse kısa çizgi konmaz. Uyarı: Üzerinde değişiklik yapılan alıntılar tırnak içinde gösterilmez. isimlerin yerini tutan kelimedir. Bizimkiler mi gelecek? . Zamir (adıl). Kütüphaneden “Yaban”ı aldım. Sıfat “ismi” niteleyen bir kelimedir. Atatürk (1881-1938)’ün en büyük hedefi Türkiye’nin bağımsızlığıydı. 11) KISA ÇİZGİ ( . Buraya gelirse -gelmeyeceğini tahmin ediyorum. ç) Ek. Karagöz: (Yerinden kalkarak) Kim o? Uyarı: Parantez işaretinden sonra kesme işareti kullanılabilinir. b) Ara sözleri ayırmada kullanılır.onunla konuşuruz. Atatürk o gün (19 Mayıs 1919) Samsun’a çıktı. Ya göründüğün gibi ol. Uyarı: Tırnak işaretinden sonra kesme işareti kullanılmaz. 10) PARANTEZ (AYRAÇ) İŞARETİ [ ( ) ] a) Bir sözün açıklaması veya eş anlamlısı olan kelimeler parantez içinde gösterilir. … Türk Dil Kurumu’ nun yeni bir sözlük hazırladığını duyduk.Hayır… 28 . kök ve heceleri ayırmada kullanılır. Peyami Safa “Dokuzuncu Hariciye Koğuşu”nda kendini anlatmaktadır. ya da olduğun gibi görün. b) Özellikle vurgulanmak istenen kelimeler ile eser ve yazar adları tırnak içine alınabilir. … gelemedi.

Örnek. Tekir. Bağlaç 8. insan. Örneğin şekilleri. neşe. İSİM (AD) Canlı. koklama. İsimler çeşitli yönlerden sınıflara ayrılırlar.. Mehmet. Kuveyt. Örnek. çocuk. ev. Özel İsim: Dünyada tek olan. Örnek: Ağaç. heyecan… 2. kalem. Somut isim: Türkçede bazı sözcükler beş duyumuzun (görme. barış. İstanbul. hüzün. Cins İsim: Aynı cinsten. boyutları farklı bile olsa yazma işine yarayan cisimlere kalem denir. tatma)“herhangi birisi ile” algılanabilen varlıkları karşılar. Varlıklara Verilişlerine Göre Özel Cins İ S İ M L E R Maddelerine Göre Somut Soyut Tekil Varlıkların Sayılarına Göre Çoğul Topluluk 1. gidiş vb. İslamiyet. dokunma. güzellik. diğer varlıklar içinde tıpa tıp bir benzeri olmayan varlıklara verilen isimlerdir. ağaç. Zarf (belirteç) 5. toprak. Küçük Ağa. işitme. Atatürk.VARLIKLARIN VERİLİŞİNE GÖRE İSİMLER a. hüzün. su. ev. Karadeniz. Enver. Bunların varlığını aklımız ve hislerimizle algılayabiliriz. kavramları tanıtmaya yarayan kelimelere isim denir. hava. iyilik. Örnek. yeşil… b. sevgi. aynı türden olan varlıkların ortak isimleridir.. korku. su. şüphe 29 . Türk Dil Kurumu. Ünlem 1. İstanbul. Merkür. korku. Türkiye. Japonlar. Soyut isim: Türkçe sözcüklerin bazısı da beş duyumuzun “herhangi birisi ile” algılayamadığımız varlıkları karşılar.İŞLEVLERİNE GÖRE KELİMELER (SÖZCÜK TÜRLERİ) 1. Sıfat (önad) 3. Zamir (adıl) 4. Anadolu. cansız bütün varlıkları. Fiil (eylem) 6. koşu. b. Edat 7. Böyle sözcüklere soyut anlamlı sözcükler denir. Kalem. sevgi. ağaç.MADDELERİNE GÖRE İSİMLER a. renkleri. Allah. sıcak. Örnek. Böyle sözcüklere somut anlamlı sözcükler denir. cesaret. İsim (ad) 2.

tahta kaşık. taş duvar. Çınar ağacının gölgesi. insan. el emeği. Belirtili İsim Tamlaması İsim tamlamasının her iki ögesinin de tamlama eklerine aldığı tamlamalardır.3.. tahta kapının kenarı. Topluluk ismi: Yapı itibarıyla tekil gibi görünen fakat anlamca birden fazla kavramı ifade eden isimlerdir. dostça -()msi: mavimsi. mavimtrak İSİM TAMLAMALARI 1. evler. ağaçlar. -lar çoğul eki getirerek onları çoğul isim yaparız. kağıt mendil. -un. sınıf. sınıfın panosu… 2. kır. göz nuru… 3. irice. ordu. -u. çiçekler. taş duvarın üstü… 30 . çocuk. kedicik -cağız: adamcağız. Tekil isim: Bir tek varlığı veya kavramı karşılayan isimlerdir. evin bahçesi. -ü Kapının kolu. çocukcağız. sırma saç. Takısız İsim Tamlaması Tamlayanın da tamlananın da tamlama eklerini almadığı isim tamlamalarıdır. Örnek. Örnek. Zincirleme İsim Tamlaması İkiden daha fazla ismin birbirini tamlamasıyla oluşsan isim tamlamalarıdır. -i. insanlar. Örnek. -ün -ı. kiraz dudak. Belirtisiz İsim Tamlaması Sadece tamlananın ek aldığı isim tamlamalarıdır. millet. Türkçe öğretmeni. -i.. İstanbul’un tarihi. çiçek. İSİMLERDE KÜÇÜLTME İsimlerde küçültme şu eklerle yapılır. kömür göz. ağaç. Tamlanan eki Tamlayan eki -ın... -cık: mehmetçik. ekşimsi -()mtrak: ekşimtrak. -ü Güneş gözlüğü. sürü. naylon torba…(neden yapıldığı) Kurt adam. Tamlanan eki Tamlayan eki Ek almaz Ek almaz Çelik kasa.. ev. adacık. Çoğul isim: Tekil isimlere –ler. c. -u. b.. Amasya elması. kadıncağız -ce: büyükçe.VARLIKLARIN SAYISINA GÖRE İSİMLER a. çocuklar. orman. Tamlanan eki Tamlayan eki Ek almaz -ı. elma yanak…(benzetme) 4. -in.

. bu çocuk..Biçim belirtir: düz tahta.. Öğretmen Sevim. görev.Renk belirtir: kara koyun. sivri biber. Asıl sayı sıfatları: yirmi kalem..2. rütbe yönlerinden belirten ya da bu adlara “saygı” anlamı katan sıfatlardır. NİTELEME SIFATLARI a. beriki kitap. ne kadar? .. şu ev. nasıl kumaş? … e. on ağaç. beyaz gül. SIFAT (ÖNAD) İsimlerin önüne gelerek onları niteleyen veya belirten sözcüklere sıfat denir. yeşil kumaş. Sayı sıfatı: Önüne geldikleri adların sayılarını. b. çalışkan öğrenci. İşaret sıfatı: Önüne geldikleri adı işaret ederek yerini belirten sıfatlardır. Bay Ali.. Zeliha Teyze. Sıfatlar görevlerine uygun olarak iki ana bölüme ayrılır. kaç gün? . ne iş yapıyor?.. c.. öteki masa. b.... yirminci yüzyıl. SIFATLAR Niteleme Sıfatları Biçim Renk Durum Belirtme Sıfatları İşaret Sıfatları Sayı Sıfatları Belirsiz Sıfatlar Soru Sıfatları Unvan Sıfatları 1. yüzde elli başarı.Durum belirtir: güzel roman.. bir gün. dar oda. Belgisiz sıfat: Önüne geldikleri adı kesinlik kazandırmadan belirten sıfatlardır. yüzer lira. BELİRTME SIFATLARI a. Üleştirme sıfatları: ikişer ceviz... d.. Ahmet Bey. Kesir sayı sıfatları: onda altı pay. Unvan sıfatı: adları derece... Yüzbaşı Mehmet. 2. Sıra sayı sıfatları: üçüncü sınıf. sayı sıralarını ve ölçülerini belirten sıfatlardır.. birkaç kişi... Soru sıfatı: Önüne geldikleri adları soru yönünden belirten sıfatlardır. o ülke. Ali Efendi. hiçbir olay. 31 . c.

32 .s” den uygun olanı getirilir. Bu yaramaz çocuklardan bıktım. güpegündüz… SIFATLAARDA KÜÇÜLTME -ce: büyükçe. Üstünlük Derecesi: Daha sözcüğü ile yapılır. sapsarı. yeşilimsi -()mtrak: sarımtrak SIFATLARDA DERECELENDİRME 1. harap ev… Küçük. kısacık -()msi: ekşimsi. Böylece sıfat adlaşmış olur. Çocuklara en güzel oyuncakları aldı. kalınca. Genç insanların coşkusu yaşlı insanları da etkiledi. derince -cik: incecik. “m. 4.SIFATLARDA PEKİŞTİRME Niteleme sıfatlarının anlamlarını güçlendirmeye niteleme denir. çırılçıplak. şirin bir köy (bir adı birden çok sıfat tamlayabilir) Lezzetli yemekler. Gençlerin coşkusu yaşlıları da etkiledi. Bu yaramazlardan bıktım. Eşitlik Derecesi: Kadar. kalemler (hem ad hem de sıfat birden çok olabilir) SIFATLARIN ADLAŞMASI (ADLAŞMIŞ SIFAT) Bazı sıfat tamlamalarında ad olan sözcük düşer. tatlılar (bir sıfat birden çok ad için kullanılabilir) Renkli. pek sözcükleri ile yapılır. Düşen adın ekleri ve anlamları sıfata geçer. Daha güzel bir lokanta yok mu? 3. tertemiz. Aşırılık Derecesi: Çok.p. dosdoğru… Yapayalnız. İhtiyar esir. SIFAT TAMLAMASI (Sıfat + İsim) Sıfatların adları belirtmesi veya nitelemesiyle oluşan tamlamalara sıfat tamlaması denir. En üstünlük Derecesi: En sözcüğü ile yapılır. Bu köyde kavun kadar büyük patates var. 2. kokulu silgiler.r. Bembeyaz. Birlikte çok güzel günler yaşamıştık. minicik. gibi sözcükleri ile yapılır.

Bu zamirler hâl eklerini. 5. beriki. Böyle adamlar her zaman başarır. iyelik eklerini. bura. Ben-e Bana 2. öteki. Türkçe’de en çok kullanılan işaret zamirleri şunlardır: Bu. Bu soruyu sadece siz çözebilirsiniz. ora.Böbürlenmek amacıyla “ben” yerine “biz” zamiri kullanılır. şunlar. Bu yazıyı kendim yazdım / Bu yazıyı ben yazdım / Bu yazıyı ben.Bazen “saygı. Bu böyle olmaz. insan dışındaki varlıkların yerini tutarsa işaret zamiridir. Ayrıca dönüşlülük zamiri olarak da adlandırılan ve kişi zamirlerinin yerini tutabilen “kendi” kelimesi kişi zamiri olarak kabul edilir. burası.. Siz kim oluyorsunuz? Sizden bir ricam olacak. Benim kalemim. 3.Sizleri unutur muyuz hiç! Kitabı Ali’ye verir misin? Kitabı ona verir misin? Sema ile Neşe çok iyi arkadaştır. şuralar. sen. şanslı biir milletin torunlarıyız. Aynı kural “sen” zamiri için de geçerlidir. oralar.ZAMİRLER Kelime Durumundaki Kişi Zamirleri İşaret Zamirleri Belirsiz Zamirler Soru Zamirleri KELİME BİÇİMİNDEKİ ZAMİRLER 1.. orada. kırılma.İşaret Zamirleri :Varlıkları göstererek onların isimlerinin yerlerini tutan zamirlere denir. si z. çoğul eklerini alır. Biz. “Böyle. şuradan.Kişi (Şahıs) Zamirleri : İnsan isimlerinin yerini tutan zamirlere denir. -e ekini aldığında kökünde değişme olur. Onlar çok iyi arkadaştır. 6. şurası.“Ben” zamirinin tamlayan ve tamlanan eki -im’dir. benim. her zaman böyledir. orayı. o. Ben. insan isimlerinin yerini tutarsa kişi zamiri. sizler. bazen sıfat. 4. kendim yazdım.“Biz” zamiri çoğul ekini alarak abartma ve övünme anlamı kazanır. O. İsim İşaret Zamiri Sıfat Zarf N O T : “O” ve “Onlar” kelimeleri hem kişi zamiri. bazen zarf görevi üstlenir. bunlar. şurayı. buradan.. Böylesini hiç görmedim. incelik. hem de işaret zamiridir. orası.“Siz” zamiri. Ona telefon edeceğim. bende. sana dememiş miydim! 2.. (Kişi zamiri) / Onu hemen çöpe atın (İşaret Zamiri) Ek Görünümündeki İyelik Zamiri İlgi Zamiri 33 . Ben. karşıki. şöyle. Bazen “kendi” kelimesi yerini tuttuğu kişi zamiriyle birlikte kullanılarak anlamı pekiştirir. Kişi Zamirinin Diğer Özellikleri: 1. Kişi zamirlerinin sayısı altıdır. Bu kelimeler. burayı. oradan. Bize Konyalı Paşa derler. onlar. buralar. onlar. öyle” kelimeleri kullanılışına göre bazen isim. şurada. şu. öfke” nedeniyle “sen” zamiri yerine “siz” zamiri kullanılır. Beni. Bu konuda bizleri hiç hesaba katmıyorsunuz.“Ben” zamiri. saygı nedeniyle çoğul ekini alabilir. burada. şura. biz. bazen zamir. o.

Belgisiz Zamirler (Belgisizlik ) :Hangi varlıkların yerini tuttuğu tam olarak belli olmayan zamirlere denir. tamlanan durumundaki ismin yerine kullanılan “-ki” ekidir. Bu arabayı nereden aldın? Bu yazıyı hanginiz yazdı? 4. Diğer soru kelimelerinin çoğu cümlede kullanılışlarına göre zamir. Zamir Sıfat Zarf “Kaça” kelimesi ismin yerini tutarsa soru zamiridir. En çok kullanılan soru zamirleri şunlardır: Kim.(Belgisiz Zamir) Toplantıya falan adam geldi. Birkaç öğrenci. İlgi zamiri her zaman insanlar için kullanılmaz. birazı. filan gelmedi. Malatya’nınki o kadar soğuk değil. NOT:“bu. herkes. herhangi biri. şeyler. sıfat veya zarf olabilir. hepsi. Bu durumda cümlenin söylendiği ortama dikkat edilir.. Saat kaça geldi? (Zamir).(İyelik zamiri) 2. nereden..kimisi. nereye. hangileri. fiili nitelemediği için soru zarfı değil. hangisi... Örneklerden de anlaşılacağı gibi belgisiz zamirlerde bazı istisnalar dışında -ı. kaçınız. Pazardan ne aldın? Baban ne gün gelecek? Ne bakıyorsun tuhaf tuhaf. belgisiz sıfat oluşur. birtakımı. Cansız varlıklar için de kullanılır. fiili nitelemesi gerekir. Buna göre şu cümlelerde fiilden önce gelen kelimeler. (Belgisiz sıfat) EK BİÇİMİNDEKİ ZAMİRLER 1. Kamyonun lastiği Kamyonunki Erzurum’un havası çok soğuk. En çok kullanılan belgisiz zamirleri şunlardır: Bazısı. Bir ismin yerini veya zamanını gösteren sıfattır.Bu kelimelerin insanın veya insan dışı varlıkların yerini tuttuğu bazen anlaşılmaz. Aynı kelime “kaç lira ödeyerek” anlamına gelirse soru zarfı olur. bazıları.. -i. İsmin yerini tutan -ki ekine ilgi zamiri denir. Hasan’ın defteri – Hasan’ınki Sevgi’nin kitabı – Sevgi’ninki sınıfın tahtası – sınıfınki.İyelik (aitlik) Zamirleri: İsimlerin sonuna gelerek. çoğu. -ü ekleri yer alır. kaçımız. (İşaret Zamir) 3. birisi. hangimiz.. kimse. öteberi.. defterleri. birkaçı. her biri. Toplantıya falanca geldi. hiçbiri. Öğrencilerin birkaçı Zamir Sıfat Kelimenin başına -m. kimileri. kaçıncı. Cebimdeki para düştü Sıfat (Yer) İlgi Zamiri Sıfat (Zaman) 34 . Kitapçıdan defter mefter aldı. İlgi zamiri olan -ki daima kendisinden önce gelerek kelimeye bitişik yazılır. Onu bana getir. (Belgisiz zamir) * “Falan. ismi nitelediğinde belgisiz sıfat olur. Belgisiz zamirlerin sonundaki bu ekler kaldırılarak. başkası.Soru Zamirleri: İsmin yerini tutan soru kelimelerine soru zamiri denir.sesi getirilerek yapılan ikilemelerde. -u. filan. Bu cümlede “Onu” hem insanın yerini tutabilir hem de insan dışı varlıkların yerini tutabilir. birileri. Sıfat yapmaya yarayan -ki eki de kendisinden önce gelen kelimeye bitişik yazılır. Defterim. soru zamiridir. Bu nedenle ilgi zamiri ile karıştırılabilir. neler.İlgi Zamiri Belirtili isim tamlamalarında. Toplantıya falan geldi. ikinci kelime belgisiz zamirdir. nerede.. fiilden önce gelen her kelimeyi zarf olarak algılayabiliriz. kaçta. şey. Aradaki fark şudur: Cebimdeki düştü. şunu bunu. defterin.. Yazıyı bu yazdı. birçoğu. Bu elbiseyi kaça aldın? (Zarf) Fiilden önce gelen kelimeler genellikle zarf olduğu için . kaçı. şu” kelimeleri insan yerini tutsa bile kişi zamiri olmaz. başkaları. Bir kelimenin zarf olabilmesi için fiilden önce gelmesi yeterli değil. kaçtan. biri. falanca” kelimeleri de belgisiz zamir olarak kullanılır. neresi. birçokları. kimler. “Kim” kelimesi her zaman soru zamiridir. Dünkü sınav çok zordu. o isimlerin kime ve neye ait olduğunu bildiren iyelik ekleri. nere. Aynı kelimeler. nereyi. şundan bundan. bu kelimeler bir ismi niteleyecek şekilde kullanılırsa. ne. aynı zamanda iyelik zamiri olarak da adlandırılır.

fiil ve fiilimsilere yönelik olarak kullanıldığında mutlaka hal eklerini alır. Biraz sonra görürsünüz. aşağı. batı. (İsim) / İleride size oturmaya geleceğim. (Zarf Tümleci) Yön bildiren “doğu. Zaman bildiren her kelime zarf değildir. Erkenden kalkarız. Dün geldi. İçeriye gir. (Dolaylı tümleç) İçeri gir.. İsim olan dolaylı tümleç olur. dışarı. e:ismin hal eki. Yer-yön zarflarının sayısı sekizdir: “İçeri. Şimdi gelirler. (İsim) “İleride” kelimesi cümlede kullanılışına göre bazen isim. Bu nedenle bu kelimeler yön bildirdiği halde yer-yön zarfı olmaz. YER-YÖN ZARFLARI Fiil ve fiilimsilerin gerçekleşme yerini ve yönünü bildiren zarflardır. ZAMAN ZARFLARI Fiil ve fiilimsilerin yapılış zamanını bildiren zarflardır. ileri. (İsim) -y:kaynaştırma harfi. öte. (Zaman zarfı) 2. yukarı. (İsim) 35 .. kuzey. beri” Bu kelimelerin yer-yön zarfı olabilmesi için mutlaka yalın halde olması ve fiil ya da fiilimsiyi nitelemesi gerekir. Şimdilik işi bıraktık. (Zarf) / İçeriye gir. sağ. (Zarf) / Dünü unutalım. güney. Zarf olan ise zarf tümleci olur. Yukarıdaki sekiz kelime. İçeri gir. geri.ZARFLAR Zaman Zarfları Yer – Yön Zarfları Azlık – Çokluk Zarfları Durum Zarfları Soru Zarfları 1. isim olur. isim olur. Doğuya gidelim. bazen zarf olur: İleride bir adam duruyor. Zaman zarfları fiil ve fiilimsileri niteleyerek “ne zaman” sorusuna cevap verir.sol” kelimeleri. herhangi bir ek alırsa zarf olmaktan çıkar. Cümlenin ögelerinde nereye sorusu hem dolaylı tümleç hem de zarf tümleci olur.

5. Bu yağmurda eve nasıl gideceksin? Dün ne kadar çalışmış? İşleri ne zaman bitireceksiniz? Niçin gitmedin? 36 . bir işin tekrarlanacağını anlatır. (Zarf) / Dünya kadar iş. Ben de İsmet kadar çalıştım. (Eşitlik zarfı) / Cennet kadar güzel Ülkem. Bu yetmedi. Eşitlik Zarfı Sıfat İsim “Kadar” edatıyla oluşan öbekler. fiilimsileri. (Sıfat) / Dünya kadar çalıştım. b) Üstünlük Zarfları : iyi çalıştı. ismi niteleyerek sıfat olabilir: Bacak kadar çocuk.SORU ZARFLARI Fiil ve fiilimsileri soru yoluyla belirten zarflardır.Zarfı Sıfat İsim Üst. sıfatları ve zarfları niteleyen “daha” kelimesidir. Fiilin nasıl yapıldığını ve ne durumda olduğunu belirtirler. 4.Zarfı Zarf Fiil “Daha” kelimesi “bir” kelimesiyle öbekleşince.DURUM ZARFLARI Bunlar hâl ve tavır ifade eden zarflardır. Ağır ağır çıkacaksın bu merdivenlerden. En güzel çiçek. çocuktur.3. Bu zarfların en önemli özelliği fiil ve fiilimsilerden başka sıfatları ve zarfları da niteleyebilmesidir. (Yineleme zarfı) c) En üstünlük Zarfı : Sıfatları ve zarfları niteleyen “en” kelimesidir. AZLIK-ÇOKLUK) ZARFI Fiillerin ve fiilimsilerin miktarını bildiren zarflardır. Çocukça seviniyor. Miktar zarfları dörde ayrılır: a) Eşitlik Zarfları: “Kadar” ve “denli” edatlarıyla oluşan ve fiillerle fiilimsileri niteleyen öbeklerdir. Bu sınavda şansımı bir daha deneyeceğim. daha ver. delice gülüyordu. MİKTAR (ÖLÇÜ. (Üstünlük zarfı) / Daha güzel bir söz. NİCELİK. Ve yineleme zarfı olur. Çocuk bize öyle anlattı. / Daha Üst. (Sıfat) Fiilleri. Küçük kız güzelce süslendi.

(yaklaşık) Akşama kadar seni bekledim. (sadece gelir edat) ÜNLEM Sevinç. / Kağıtları makas ile kesmiş. Gelmek isterim yalnız çok işim var. Yalnız ve ancak sözcükleri yerine bir başka bağlaç olan ama gelirse bu sözcükler bağlaç olur. Annem Ali ve Burak’ı çağırdı. (vasıta. cümle içinde kullanıldığında yan yana geldiği sözcükle anlam ilişkisi kuran sözcüklerdir. (bence) Yalnız O adam yalnız buraya gelir. oysa ne kadar da alışmıştık ona. öfke gibi duyguları coşkulu bir şekilde anlatan veya hitap (seslenme) gibi durumları belirten sözcüklerdir. (benzetme) İçin Bu emeğim senin için. (ama gelir bağlaç) Bu işi ancak sen yapabilirsin. yardım edin bana! Yooo! Buna dayanamam artık. (neden) Benim için en güzel hediye tatlı bir gülüştür. (karşılaştırma) Cennet kadar güzel vatanımız var. “ile” hem bağlaç hem de edat olabilmektedir. acıma. Kapıyı açtı ve dışarı çıktı. (uğruna) Senin için iyi şeyler söylenmiyor. 37 . korku. öğrencilere defter ve kitapsız gelmemelerini söyledi. (ve gelir bağlaç) Babası ile pek anlaşamaz. (ama gelir bağlaç) Bitirmeye çalışırım ancak hepsini değil. Sadece gelirse edat olur. Hey! Arkadaşlar buraya bakın. heyecan. (hakkında) Otobüsü kaçırdığı için derse geç geldi. İmdat. Aaa! Çok konuştun ama. Birden çekip gitti. Öğretmen. Sana anlatacağım ama kimseye söylemeyeceksin. Elma ile muzu çok severim. Beni ne arıyor ne soruyor. (benzetme) Gibi Elma gibi yanakları vardı. (ve gelmez edat) 2. Edat İle Bağlaç Karıştırılmamalı 1. “ile” yerine diğer bir bağlaç olan “ve” getiriliyorsa ile bağlaçtır. Belli başlı bazı edatlar: İle Saçını tarak ile taramış. / Bu göz yaşlarım senin için. (birliktelik) (-e) kadar On kadar kişi yemeğe gelecek. (durum) Evde arkadaşımla yazılıya çalışıyorum.EDAT Tek başına anlamı olmayan. Bağlaçların görevi eş görevli sözcükleri ya da anlamca ilişkili cümleleri birbirine bağlamaktır. araç) Kalabalığa şüphe ile yaklaştı. şaşma. (sınırlama) BAĞLAÇ Tek başlarına anlamları yoktur. (süre) Senin kadar çalışanı görmedim.

Fiillerin üç temel kuralı vardır: a) İş.. yat. hareket. ufaklık! [Cevap: A’da sev(mek) için birine ihtiyaç vardır. Bazı somut fiiller. Soyut Fiiller: Beş duyu organından herhangi biriyle algılanamayan. Fiil tabanı 2. kalk-. Düşün-. Kır-.. Kır-. nesneyi etkilemeyen. Bu fiiller aslında gizli bir güç tarafından gerçekleştirilir. Örnek Soru: Aşağıdaki cümlelerin yüklemi olan fiillerden hangisi “oluş” bildirmektedir? A) B) C) D) Sizi çok seviyoruz. belli bir süre devam eden.. neyi” sorularına cevap verir. ] Fiillerde Somutluk-Soyutluk Somut Fiiller: Beş duyu organından herhangi biriyle algılanabilen fiillere denir. Oluş Fiilleri: Bu fiillere “doğa fiilleri” de denir.. fakat var olan fiillere denir.i . c) Kök ve gövde halindeyken mastar eklerini (-mek. bazen bilinçsiz gerçekleştirilen ve sona ermeleri için başka bir fiilin başlaması gereken fiillerdir. yaz-. 2. Şahıs eki Örnek Soru: Çekimli fiiller aşağıdakilerden hangisini göstermez? (1989-AL) A) Zaman B) Şahıs C) Hareket ve oluş D) Yer / Çözüm : Sev . Uyu-. acık-. (Somut) Arkadaşımın sözleri kalbimi kırdı. Fiiller hareketlerine göre üç çeşittir: 1. yeşer-. kızar-. Durum Fiilleri: Fazla hareketi olmayan. Sen ne kadar da büyümüşsün. 1. İş ve Kılış Fiilleri: Bir nesneyi olumlu olumsuz etkileyen. Kip eki 3. Bu nedenle iş ve kılış fiilleri çatısına göre geçişli fiillerdir.. dur-. b) Kök veya gövde halindeyken kip eklerini alabilir. cümlede kullanılışına göre soyut olabilir: Babam biraz odun kırdı. D’de ise büyü(mek) irademizin dışında olur.. biz istediğimiz için büyümeyiz. 3. çöz(mek) için soruya ihtiyaç vardır.um İş-oluş-hareket Zaman Şahıs Cevap D 38 . gürle-. Fiillerin en önemli özelliği harekettir.yor . Yağ-. Oluş fiillerinde kendi kendine olma anlamı vardır. hoşlan. (Soyut) Dikkat ! Bir kelimenin fiil olabilmesi için şu üç öğeyi bulundurması gerekir. Cevap D’dir. insanlar tarafından bazen bilinçli. Çocuklar ne güzel de oynuyorlar.. Bu fiiller “kimi. ver-. Her iki fiil de kılış bildiriyor. C’de oyna(mak) durum bildirir. insanlar tarafından genellikle bilinçli olarak gerçekleştirilen fiillerdir. -mak) alabilir. oku-.FİİL (EYLEM) Fiil (Eylem) : Varlıkların yaptıkları işleri. Bu fiillerin gerçekleşmesi irademize (isteğimize) bağlı değildir... oluş bildirir. Bir de şu soruyu çözsene. es-.. Durum fiilleri çatı yönünden geçişsizdir. B’de. hareketleri veya içinde bulundukları durumları bir kipe (yani zamana veya bir dileğe) ve kişilere bağlayarak bildiren kelimelere fiil denir.

anlamayız.. -acak getirilerek yapılır. Fiil tabanına -( ) yor eki getirilir. başkasından duymuştur... Bu yüzden di’li geçmiş zaman kipi de denir.. Geniş Zaman Kipi: Fiilin her zaman yapıldığını veya yapılabileceğini bildirir.çalışmazsınız) 39 . Fiil Tabanı -ecek/-acak şahıs eki Sev eceğ im Anla y acak sın Bekle y ecek . önceden gerçekleştiğini bildirir. -muş.( ) yor eki kendinden önceki geniş sesliyi (a. Fiil tabanına -ecek. 1.. Duyulan (-miş’li) Geçmiş Zaman Kipi : Fiilin. işin yapıldığını. -sa Eki yoktur. Fiil tabanına -( )r eki getirilerek yapılır. e) daraltır. Fiil tabanına -di eki getirilerek yapılır. -a -se. -maz kullanılır. HABER KİPLERİ : İşin. Gör me yor um ----Görmüyorum..-tü şahıs eki Sev Yaz Oku Git Sat Uç di dı du ti tı tu m n ------k nız lar b. Ders çalışıyorum / Ders çalışmaktayım.-tu. Sev (i) yor um Dikkat: . -ma. Ancak söyleyen fiilin yapıldığını görmemiş... Fiil tabanı+ [-( ) r ]+ şahıs eki (Sev-e-r-im) DİKKAT : Geniş zamanın olumsuzu yapılırken -( ) r kullanılmaz. Kipler iki grupta incelenir: A) Bildirme (Haber) Kipleri B) Dilek (Tasarlama) Kipleri Haber (Zaman) Kipleri Geçmiş Zaman Şimdiki Zaman Gelecek Zaman Geniş Zaman -di -miş -( ) yor -ecek. -miş. 3.. -tı.-dü. Görünen (-di’li) Geçmiş Zaman: Geçmişte yaşadığımız veya gördüğümüz fiilleri anlatmak için kullanılır.Gelecek Zaman Kipi: Fiilin daha sonra gerçekleşeceğini bildirir.Sevmem.-ti. -makta ekiyle de sağlanabilir. -müş Şahıs Eki Sev miş im Kazan mış sın Kork muş ---2.okumaz. Yerine -me.. Okur.. Fiil tabanına -miş eki getirilerek yapılır. Anlarız.. Fiil Tabanı -dı. Fiil Tabanı -mış. hareketin gerçekleşme zamanını.. oluşun. -mez. Dikkat: Şimdiki zaman anlamı -mekte. Çalış acağ ız Başar acak sınız Gör ecek ler 4.çalışırsınız.. Haber verdikleri zamanın adıyla anılırlar. (Severim. Geçmiş Zaman a.-di.Şimdiki Zaman Kipi: Fiilin şu an gerçekleşmekte olduğunu bildirir. -acak -( ) r Dilek Kipleri Gereklilik Kip İstek Şart Emir -meli.1) Kip Ekleri Kip Eki : Fiillerin yapılış amacını ve zamanını bildiren eklerle almış oldukları biçimine “kip” denir. -malı -e.-du. yapılacağını veya yapılmakta olduğunu haber verirler.

kip. (Gel-. otur-... -a ekleri getirilerek yapılır...(Sen) Örnek Soru : Aşağıdakilerden hangisi çekimli fiil değildir? A) Anlarım B) Anlamak C) Anlamazsın D) Anlıyorum Çözüm: Şimdi bu kelimelerde fiilin 3 temel öğesinin (taban. otursun/gelsinler.tekil ş. -malı ekleri getirilerek yapılır. -maz. Emir Kipi : Eylemin yapılmasını veya yapılmamasını başkasından isteme durumunda kullanılır. dur-. Hem dilek hem de şart anlamı görülebilir.(Ben). oluşun. DİKKAT : Emir kipinin eki yoktur..(Şart) / Şimdi Konya’da olabilsem. -sa ekleri getirilerek yapılır. çalışa-yım. Buna göre kök halindeki bütün fiiller. Ğenellikle birinci tekil ve birinci çoğul şahıslarda kullanılır. geniş z..ş. şahıs) olup olmadığına bakalım: Anlarım (Fiil tabanı. Türkçe’de üç tanesi tekil. 2.(Kendisine söz söylenilen) O.. Sev-e-lim. 1.sa (Şart kipi) Yaz x sın (Emir kipi) Cevap B 2) Şahıs Ekleri Şahıs Eki : Fiilin bildirdiği iş mutlaka canlı veya cansız bir varlık (özne) tarafından yapılır. otursunlar) ÖZEL NOT : Dilek kiplerini şöyle formüle edebiliriz: Melisa’ya emir yok. Sevmiş-sin . 1. emir kipinde çekimlenmiş fiillere -sin eki getirilir..başka bir eylemin olması şartına bağlı olduğu durumlarda fiil tabanına -se. /gelsin. İşte bu varlığa fiilin kişisi denir. Gereklilik Kipi : Eylemin mutlaka gerçekleşmesi gerektiğini bildirir.t. şimdiki z. Sevdi-m.Örnek Soru: “Dağ dağa kavuşmaz.. -ma ile yapılır) DİLEK KİPLERİ 1.. dursun. Fiil tabanına -e.. ) Cevap B’dir. Üçüncü tekil ve çoğul kişilere göre. 2.(Kendisi söz söyleyen) Sen. Fiil tabanına -meli..malı (Gereklilik kipi) / Yaz .(Kendisinden bahsedilen) Dikkat: Fiilin bildirdiği şahısları aldıkları eklerden tanırız. (Sev-meli-y-iz) Dilek-Şart Kipi: İşin.a . hareketin gerçekleşmesi . insan insana kavuşur” Cümlesindeki fiillerin zamanı hangi seçenekte doğru verilmiştir? (1994-EML) A) B) C) D) Şimdiki zaman-geniş zaman Geniş zaman-geniş zaman Gelecek zaman-gelecek zaman Geçmiş zaman-geçmiş zaman Çözüm: kavuş-maz / kavuş-ur (her zaman) (geniş zaman) (Geniş zamanın olumsuzu -mez... geniş zamanın olumsuzu.) Anlıyorum (Fiil tabanı. 4. Ben. Çalışırsan kazanırsın.. emir eki yok. Örnek Soru: Aşağıdaki fiillerin hangisi emir kipindedir? (1987-FL) A) Yazasın B) Yazsın C) Yazmalı D) Yazsa Çözüm: Yaz .) Anlamak (Mastar eki alan fiiller artık fiil değil fiilin ismidir ve isimlerde kip ve şahıs kavramı yoktur.) Anlamazsın (Fiil tabanı.. dursunlar. üç tanesi çoğul olmak üzere altı tane şahıs vardır.sın (İstek kipi) / Yaz . 3..tekil ş. 40 .. (meli) (sa) y (a) .. emir kipindedir. veya -me. (Dilek) İstek Kipi: Eylemin yapılması veya yapılmaması istendiği durumlarda kullanılır.

.-ma. kip ekinden sonra kişi ekleri getirilir. Okuyacakmışsın . Sev-.. -mü” soru ekiyle sağlanır... gel-miş-se-m.-di.. Basit Zamanlı Fiiller B. -dü.tekil şahıs eki.Bil (mez) sin DİKKAT : Şimdiki zamanın olumsuzu yapılırken “ ( ) yor” eki -me. -ma diğerlerinde ise -mez.. Rivayet –imiş. ağla-.) getirilerek oluşturulur. -mu. Bileşik Zamanlı Fiiller BASİT ZAMANLI FİİLLER: Fiil kök veya gövdelerine herhangi bir kip eki getirilmesiyle oluşur. şahıslarda -me. -mez. 2. -imiş (-mış..Oku-y-acak-mış-sın (Kök-yardımcı ses-gelecek zam. -miş. Gel-i-r-di. Soruları çözdünüz mü? Beni seviyor musun? ZAMANLARINA GÖRE FİİLLER Fiiller. -tü). başka bir kelimeyle de birleşmemiş kök durumundaki fiillerdir. Bazı kaynaklarda birleşik zamanlı fiiller. -ma olumsuzluk ekini daraltarak -mı. Rivayet birleşik zaman: Fiil kök veya gövdelerine herhangi bir kip eki getirildikten sonra “imiş” (-mış.. Kök. kaç-. Basit zamanlı fiillerde. -sa) getirilerek oluşturulur:Gel-i-r-se.) getirilerek oluşturulur. Basit fiil 2.. 3. oluş. -tı. Hikaye (öyküleme) birleşik zaman: Fiil kök veya gövdelerine herhangi bir kip eki getirildikten sonra “idi” (-dı. -muş. İste mi yor um. Şart (Koşul) Birleşik Zaman: Fiil kök veya gövdelerine herhangi bir kip eki getirildikten sonra “ise” (se. hareket bildiren kısmı yapım eki almamış. Birleşik fiil 1. Fiil Tabanı + Kip Eki (Haber – Dilek) + Ek Fiil (Hikaye –idi. -du. zamanlarına göre iki ana grupta incelenir: A. Şahıs ekleriyle ise bitişik yazılır. Birleşik zamanlı fiiller üçe ayrılır: 1..BASİT FİİLLER: Herhangi bir yapım eki almamış. Soru eki daima kelimeden ayrı yazılır.. -ti. -mu. Şart –ise) + Kişi (Şahıs) Eki Sev + miş + ti + m (miş’li geçmiş zamanın hikayesi) Bil + (i)yor + sa + lar (Şimdiki zamanın şartı) Gel + ecek + miş + ler (Gelecek zamanın rivayeti) Çalış + malı + ymış + sın (Gerekliliğin rivayeti) Al + sa + ydı + m (Şartın hikayesi) YAPILARINA GÖRE FİİLLER Türkçe’de fiiller yapı bakımından üçe ayrılır: 1. -di. Görüş mü yor uz FİİLLERİN SORU ŞEKLİ Fiillerde soru anlamı “-mı. -tu. .FİİLLERİN OLUMSUZLUK ŞEKLİ Fiil tabanı +Olumsuzluk Eki (-me. kişi ve olumsuzluk ekleri atıldıktan sonra geriye kalan iş. yani başka bir kelimeden türememiş veya başka bir kelimeyle de birleşmemiş fiil basit yapılıdır.. Ve “. -mü haline sokar. ise (-sa. Gel-i-r-miş. -mi. -maz)+Kip +Şahıs Eki Sev me di m Gel me -y in DİKKAT : Geniş zamanın olumsuzu 1. -müş). fiilin bölünemeyen en küçük anlamlı parçasıdır. Türkçe’de basit zamanlı fiillerin tekil ve çoğul kişilere göre çekimlenişi tabloda gösterilmiştir.( ) r kip ekinin yerini alır.. -maz ile yapılır. Sev (e) r im ----Sev (me) m / Bil (i) r sin.. -se) ek-fiilleri getirilerek oluşur. -mi. Türemiş fiil 3.) 41 .eki-rivayet eki-2. “iki kip eki almış” fiil olarak da tanımlanır.. -muş.. gel-miş-miş. BİLEŞİK (BİRLEŞİK) ZAMANLI FİİLLER: Fiil kök veya gövdelerine herhangi bir kip eki getirildikten sonra idi (-dı. sorÇekimli bir fiilin kip. gel-i-yor-du-m.

D) Alıştım artık. Cevap (A) : Giy-di (Basit) Örnek Soru : Aşağıdaki altı çizili kelimelerden hangisi isimden türemiş bir fiildir? A) Babam koca bir ayı avlamış.( Çat-la-. sabah erkenden telefon ettim.kelimesi tek başına yüklem olduğu zaman. yatağından hafifçe doğruldu. (Yüklem) Evimizin bir de bahçesi olmalı.(Ses türemesi) Terk etNamaz kılHasta olÖrnek Soru: Hangi cümlede birleşik fiil yoktur? (1993 EML) A) Bahçede çalışan komşumuza yardım edelim. BİRLEŞİK YAPILI FİİLLER : İki ya da daha fazla kelimenin bir araya gelerek oluşturdukları fiillerdir. bana yapılanlara. Eğer ünlü düşmesi veya ünsüz türemesi olmuyorsa ayrı yazılır. (Özne) Bu yaz ekinler erken oldu. DİKKAT ! Yardımcı fiille oluşturulan birleşik fiillerde ses düşmesi veya ses türemesi oluşuyorsa fiil bitişik yazılmalıdır. Cevap (A) : Av (isim) 3. (Zarf Tümleci) Her şeyden önce insan olmalı. D) Akşam olunca sokaklar tenhalaştı. Örnek Soru: “Olmak” fiili aşağıdaki cümlelerin hangisinde yardımcı fiil olarak kullanılmıştır? (1996 . B) İnsanları fikirlerinden dolayı küçümsemeyin.yardımcı fiili tek başına da fiil olarak kullanılabilir. Ben hep sizin yanınızda olacağım. gör-üş yaş-agiy-in Göz-lefiil isim fiil İsim Fiil fiil fiil fiil Dikkat ! Yansıma olan kelimelerle de fiil türetilebilir. fısıl-da-. Üç yolla yapılır: a) Yardımcı fiille kurulan birleşik fiiller: İ S İ M Yardımcı Fiil etoleylekılYardım Başarılı etol- Not: Ol. nesne veya tümleç olarak alır. B) Çocuk. Sabır-et. 42 .2. hav-la-) Örnek Soru: Hangi cümledeki yüklemin yapısı basittir? (19996 DPY) A) Yeni aldığı elbiseyi bugün giydi. D) Dayıma. C) Sabahtan beri içimde bir eziklik hissediyorum.TÜREMİŞ YAPILI FİİLLER: Fiil ya da isim köklerine yapım eki getirilerek türetilen fiillerdir.(Ses düşmesi) Af-etaf-f-et. (Zarf Tümleci) Cevap (B) Çözüm: Ol. C) Seyahatten dönen kardeşini yokladı. yanındakini fiilleştirmek yerine onları özne. B) Bebeğe yedirdin mi mamasını? C) Bu kartları çok ucuza bastırdım.sabret.FL / AÖL) A) B) C) D) Gideli iki yıl oluyor.

Düşeyaz-. süregel-. Veya . -ü ekleri getirilir. kapı dinle-. -u. ikincide kişinin kendisine bağlı olumsuzluk. Birincide kesinlik. Bu fiillerde. Fiil kök veya gövdelerine -ıp. 43 . Yani bu fiillerin görünümü olumlu.. az kalsın oluyordu” anlamları vardır.. 4) Yaklaşma Fiili: Fiil kök veya gövdelerine -a.. Uyuyakal-. Memleketim gözümde tütüyor ! Başka nereye başvurdunuz? Çok eziyet çekmiş. gidip dur-. kolaylık. Ortaya çıkan kelime “durmak. seçiver. Ayrıca bir fiilimsi.. 3) Sürerlilik Fiili : İki şekilde yapılır.b) Anlamca Kaynaşmış Birleşik Fiiller ( Deyim Halindeki Birleşik Fiiller) : Kelimelerin gerçek anlamlarından sıyrılmasıyla yani mecaz anlamda kullanılmasıyla oluşan birleşik fiillerdir. (Alamam) (Almayabilirim) (Alamayabilirim) Yukarıdaki üç olumsuz yeterlilik fiilinin aralarında anlam farkı vardır.. Belki yarın köye dönerim. kalmak. akıl ver-. isim soylu kelime ya da kelimelerle bir fiilin bir araya gelmesiyle oluşur. Yeterlilik fiillerinde genellikle olasılık anlamı görülür. Daima bitişik yazılır.. Konuşup dur-. Yaklaşma fiillerinin anlamı olumsuzdur. gidedur-. Bu nedenle yaklaşma fiilleri ayrıca olumsuz yapılamaz. sürüp gel-. “yazmak” fiiliyle birleştirilir. donup kal-. kafa patlat-. anlamı olumsuzdur. NOT : Türkçe’de en çok kullanılan kurallı birleşik fiiller bunlardır. bir fiilden (ağlayacağı tut-.gelmeyiver veya Geliverme 2) Yeterlilik Fiili : Fiil kök veya gövdelerine -a. -ip. kalmak.. bir fiil . beklenmezlik.) kurallı birleşik fiiller de vardır... işi başarma anlamları vardır.. gider ol-. Fiil kök veya gövdelerine -a. üçüncüde ise kişinin elinde olmayan nedenlerden doğan olumsuzluk söz konusudur. Ortaya çıkan kelime. Geliver-. -e ekleri getirilir. -mek. Bu kelimelerden sonra “durmak. Bunlar iki fiilden oluşmuştur.. (Doğru) Yarın köye gidebilirim. işin belli bir süre devam ettiği anlamı vardır. Tezlik fiilleri daima bitişik yazılır. (Göz gezdir-. Sürerlilik fiillerinin olumsuzu yoktur. yapıver-. -e ekleri getirilir. Bu nedenle yeterlilik fiillerinin bulunduğu cümlelerde olasılık zarflarının kullanılması dil yanlışlığına yol açar. -e ekleri getirilir. -up. Bu tür sürerlilik fiilleri ayrı yazılır. (Doğru) Belki yarın köye gidebilirim. Dilimizde çok değişik kurallı birleşik fiil vardır.. -mak mastar ekinin alabilen deyimler bu gruba girer. Bunların en yaygın olarak kullanılanları dört çeşittir. söyleyecek ol-.. okuyuver-. gezebil-. Gazeteyi yere atıverdi. bir yardımcı fiilden oluşan (hazırlanmış ol-. Ortaya çıkan kelime “bilmek” fiiliyle birleştirilir.. önem vermeme” anlamları görülür. Bu fiillerde bir işin yapılmasına gücün yetmesi. kulak asma-. Yaklaşma fiilleri bitişik yazılır. Ortaya çıkan kelime “vermek” fiiliyle birleştirilir. Bu tür sürerlilik fiilleri daima bitişik yazılır. öleyaz-. -i. 1) Tezlik Fiili: Fiil kök ve gövdelerine -ı.. göresi gel-..) c) Kurallı Birleşik Fiiller En az iki kelimenin belli bir kurala göre birleşmesiyle oluşan birleşik fiillerdir.. gelmek” fiilleriyle birleştirilir.) . Tezlik fiillerinde genellikle “çabukluk. (Yanlış) Yeterlilik fiilinin olumsuzu üç şekilde yapılır: Alabilirim. -üp ekleri getirilir... Bu fiillerde “olmadı ama az daha olacaktı. gelmek” fiilleri kullanılır. Yapabil-. (Önem vermeme) Fiil Tabanı -(i) ver (mek) Bak (ı)verTezlik fiilinin olumsuzu iki şekilde yapılır: Geliver. okuyabil-.

yazma. -miş. kıyma. -ar. -me eklerini alan bazı kelimeler bir nesnenin adı olarak kullanılabilir. 1. Tanıdık kişi. olmayacak iş 3. -me ile isim-fiil eki olan -ma. Fiil kök veya gövdelerine “-ip. tokmak. (İsim) 2.FİİLİMSİ (EYLEMSİ) Kip ve kişi ekleri almayan ama iş. -iş. alış. -mez. zarf” gibi görevler üstlenen sözcüklere fiilimsi denir. 44 . Fiil kök veya gövdelerine -an. erek. Sıfatların her zaman bir ismi nitelediği gibi sıfat-fiiller de bir ismi niteler. İSİM FİİLLER (MASTAR) 2. ekleri getirilerek yapılır. SIFAT FİİL (ORTAÇ) Fiilin sıfata dönüştürülmüş şeklidir. -ma. -dik. yemek. İSİM FİİLLER (MASTAR) Fiilin adı demektir. Ekmek. -eli. -maksızın. -ince. konuşmak. Fiil kök veya gövdelerine -mak.. bazen isim göreviyle kullanılır. Konuşmak bir sanattır. şeklini bildiren fiilimsilerdir. sarma. DİKKAT: Olumsuzluk eki -ma. -ası.. Yazmak.. hareket veya durum anlamlarını özünde bulunduran ve cümle içinde “isim . (Olumsuz fiil) / Tatile gitme hazırlıkları başladı. zamanını. -ken. (isim-fiil) Bakkaldan üç ekmek aldı. -uş. -dığında. Görmemiş adam.) DİKKAT: Sıfat-fiil ekleriyle kip ekleri karıştırılmamalıdır. yemek. Çocuk ağladıkça açıldı. -e. (Sıfat-fiil) / Bayrama katılanlara izin verildi. -dıkça. DİKKAT: Sıfat-fiil ekini alan fiiller. çıkmaz sokak. -ış.. Bayrama katılan öğrencilere izin verildi. -me. çakmak. Öğretmen dersi anlatıp çıktı. (İsim) (Sıfat-fiiller çekim eki alarak isimleşir. -ecek... oluş. -maden. BAĞ (ZARF) FİİL (ULUÇ) 1. BAĞ (ZARF) FİİL (ULUÇ) Fiillerin durumunu. sıfat. kazma. Bu yıl tarlaya buğday ekmek istiyorum. (Fiil) DİKKAT: Sıfat-fiil eklerinin olumsuzları da yaygın olarak kullanılır. -me karıştırılmamalıdır. -ma. okumuş adam. -mek. Bu hafta işe gitme. (İsim-fiil) DİKKAT: -mak. -mek. -a. Koşa koşa geldi. -üş ekleri getirilerek oluşur. SIFAT FİİL (ORTAÇ) 3. Görünmez kaza (Sıfat-fiil) / Buradan bizim ev görünmez. -mez” ekleri getirilerek yapılır..

yorgunsunuz. NOT : Ek-fiiller. DİKKAT: Ek-fiilin şartı olan ise isim ve isim soylu kelimelere geldiğinde onları yüklem yapmaz. En güzel şey. -üz.. Hayat. Hastaysanız biraz istirahat ediniz. -ise Ek-fiillerin temel görevi İsim ve isim soylu kelimelere gelerek onları yüklem yaparlar. -tü ) + ŞAHIS EKİ Öğrenci-y.. -sünüz. -sınız. güzelmişsiniz. güzelmiş. / Kim-miş beni soran / En iyi adam Odur.Ek-fiilin geniş zamanı 2. güzeldi. güzelmişler Ek-fiilin şartı İSİM + EK FİİL ( ise. Şart Cümlesi Yapar. -idi. yaşayınca güzeldir. -im. -sın. aynı zamanda ek-fiilin şimdiki zamanını karşılar. -tur. -tür. -se.Ek-fiilin şartı Ek-fiilin geniş zamanı İSİM + EK FİİL ( -dır. -ler) ekleri de Ek-fiilin geniş zamanını karşılar. -dü-tı. -dur. İsmi Yüklem Yapar 2. sağlıklı yaşamaktır. çalışkandı. -tır. onları yüklem yapan eklere ek-fiil denir. DİKKAT: “-dır” ek-fiili sadece 3. -tür) + ŞAHIS EKİ (-ım. -uz. -dı. güzelmişsin. Benim en iyi arkadaşım sen-di-n. -dür. Ek-fiiller genel olarak dört bölümde incelenir: 1. -sa) + ŞAHIS EKİ Hastaysanız. -imiş. -sün. -ız.Ek-fiilin duyulan geçmiş zamanı 4. ÖNEMLİ: Ekfiil eklerinin üç görevi vardır: 1. -tu. Ek -fiil ekleri şunlardır: -dır. yorgundur. -miş. İyi-dir. -siniz. -dir.m . DİKKAT : Ek fiiller sadece isimleri değil. yorgunlar. -üm.di. Ek-fiilin duyulan geçmiş zamanı İSİM + EK FİİL (-imiş. Birinci ve ikinci şahıs çekimlerinde -dir yerine şahıs ekleri kullanılır. yorgunum.. -muş. -du. -sunuz. -müş) + ŞAHIS EKİ Güzelmişim. -lar. -ti. -di. -sin. -mış. -um. -sun.şahıslarda kullanılır. -iz. Basit Zamanlı Fiili Birleşik zaman Yapar 3.Ek-fiilin görülen geçmiş zamanı 3. 45 .EK-FİİL (EK-EYLEM) İsim soylu kelimelerin sonuna gelerek. fiilimsilerin sonuna gelerek onları yüklem yapabilir. Ek-fiilin geniş zamanı. sadece cümleye şart anlamı kazandırır. güzelmişiz. isim soylu olan zamirleri de yüklem yapabilirler. Ek-fiilin görülen geçmiş zamanı İSİM + EK FİİL (-idi.

Edilgen çatılı fiiller “-l. NESNELERİNE GÖRE FİİLLER a. / Ö. (geçişsiz) Anlattıklarıyla hepimizi ağlattı. Edilgen Filler c. Y. -()r. –n” çatı eklerini alır. Etken Fiiller b. ÖZNELERİNE GÖRE FİİLLER a. Y. b. Gerçek özne almaz. Nesne alabiliyor olması yeterlidir. Oldurgan Fiiller: Geçişsiz fiillerin “-()r. / Küçük çocuk durmadan ağlıyordu. Ettirgen Fiiller 2. / Bu haberi gazetede okumuştum. S. Ettirgen eylemlerin yüklem olduğu cümlelerde özne işi kendisi yapmaz. Görmek / saklamak / bağlamak Uyarı: Fiilimizin geçişli olması için ille de cümle içersinde nesne almış olmasına gerek yoktur. neyi. (geçişsiz) İnsanları güldürdü.Ö. / Ben de çok özledim.Ö. 46 . / G. Hırsızlar sonunda yakalandı. Geçişsiz Fiiller: Nesne alamayan fiiller geçişsizdir. Oldurgan Fiiller ç. (geçişli) Saçlarını kestirdi. İpucu: Bir fiilin başına “onu” sözcüğünü getirip okuyabiliyorsak.Ö. Y. Bütün gün ağladı. Ö. (oldurgan) İnsanlar gülüyor. Saçlarını kesti. Beklediğimiz haber nihayet geldi. Kuraklıktan gölün suyu çekildi. Bu fiiller “onu” sözcüğüyle okunamaz. -tir” ekleri getirilerek bunların geçişlilik dereceleri arttırılır. Cümlede gizli özne olsa da fiil etkendir. Dönüşlü Fiiller ç. (gizli özne: o) Y. kimi” sorularına cevap veren fiillerdir. -tir” eklerini alarak geçişli duruma gelmesine oldurgan fiil denir. Y. Yine yeşillendi fındık dalları. / Seyirciler taşkınlık yapmamaları için uyarıldı. (geçişli) Çocuğa su içirdi. Öğrenciler bayramda sınıflarını süslediler. Ettirgen Fiiller: Geçişli eylemlere “-t. yükleme sorulan “ne. Sözde özne alır. NESNELERİNE GÖRE FİİLLER a. Geçişli Fiiller: Nesne alan. (ettirgen) Okumak okutmak Yazmak yazdırmak 2. Geçişli Fiiller b. Edilgen Fiiller: Öznesi belli olmayan eylemler edilgen çatılıdır. Y.Ö. Çok sevdiği kedisi kayboldu. Sabahtan beri durakta bekliyorum. Annemi çok seviyorum. / uyumak / gülmek / oturmak c. S. Bütün şiirlerini aynı kitapta topladı. G. Etken Fiiller: Öznesi belli olan eylemler etkendir.FİİL ÇATISI 1. -t. Bir cümlede eylemin kim tarafından yapıldığı belli ise etken çatılı eylem denir. başkasına yaptırır. Sıcakta kaldığı için çocuk terlemiş. (oldurgan) Pişmek pişirmek Başlamak başlatmak Uyanmak uyandırmak ç. İşteş Fiiller 1. o fiil nesne alabiliyordur. Y. Uyarı: Tabiat olayları edilgen olarak algılansalar bile etken olarak değerlendirilir. b. Geçişlilik derecesi arttırılmış eylemlere ettirgen eylem denir. Geçişsiz Fiiller c. ÖZNELERİNE GÖRE FİİLLER a. (ettirgen) Yemekten sonra su içti. geçişlidir.

c. İşteş eylemler etken eylemlerden “-()ş” ekiyle türetilir. (Edilgen fiil) Gül. (Edilgen fiil) Akşam önce kardeşim yıkandı. Hayatım boyunca bilgisizlikle savaştım. (Dönüşlü fiil) ç. Fiil “-n. Uzun süre bakıştılar. (karşılıklı) Bu konuyu uzun süre tartıştılar. ağlaştık. (karşılıklı) Akşam kendi aramızda dertleştik. Oğlunun ölümüne kadın çok üzüldü. özne işi hem yapıyor hem de yaptığı işten etkileniyorsa bu tür fiillere dönüşlü fiil denir. / giyindi / hazırlandı Uyarı: Edilgen fiillerle dönüşlü fiiller birbirine karıştırılmamalıdır. İki eski dost sonunda barıştı. (Dönüşlü fiil) Araba güzelce yıkandı. Bebeğin saçları bir güzel tarandı. 47 . Dönüşlü Fiiller: Öznenin yaptığı iş kendi üzerine dönüyorsa. Koca Yusuf Amerika’da bile güreşmişti. gülüştük. (Birlikte) Dikkat: Bazı fiiller –()ş eki almadıkları halde anlamca işteşlik özelliği gösterebilir. birlikte veya karşılıklı yapıldığını gösteren fiillere işteş fiil denir. Bizi görünce sevindi. -ı” eklerinden birini alır. sabahleyin güzelce tarandı. / Düğüne giderken aynanın karşısında süslendi. İşteş Fiiller: Anlatılan işin birden fazla özne tarafından.

48 . Özne Çeşitleri a) Gerçek Özne:Yüklemin bildirdiği yargıyı yapan ögenin cümlede kullanılmasıyla oluşan öznedir. dolaylı tümleç. Asıl kök ve öz derinliklerdedir. b) Belirtisiz Nesne: İsmin yalın durumda bulunan nesne türüdür. Y. Ö. Ö. G. giden geminin ardından.’siz N. S. başak. Yağmurlardan sonra büyürmüş. zarf tümleci) bulmamız gerekir.’li N. Y. Bu cümlelerde işten etkilenen öge sözde özne kabul edilir. bu merdivenleri. Yüklemsiz cümle olmaz. Arkadaşıma yeni bir şiir kitabı aldım. kimi?” soruları sorulur. Belirtili nesneyi bulabilmek için yükleme “neyi?. Y.” derdi. akşama doğru yakalandı. Bakakalırım. nehirde balık tutmayı sevmez. dün okuldan kovulmuş. Durmadan annesini soruyordu. B. Yükleme “ne?” sorusu sorulur. daha sonra yardımcı ögeleri (nesne. (Gizli Ö. Öğretmen: “Sizler geleceğin mimarı olacaksınız. Hırsız. O.’li N. Ögeler bulunurken önce temel ögeleri (yüklem. Ben) B. b) Sözde Özne: Bazı cümlelerde işi yapan belli değildir. B) Yardımcı Ögeler 1) Nesne (Düz Tümleç): Cümlede öznenin yaptığı işten etkilenen sözcük veya söz gruplarına nesne denir. Biz onu dün çarşıda gördük.CÜMLENİN ÖGELERİ Öge: Bir cümleyi oluşturan sözcük veya sözcük gruplarına öge denir. Ben) Y. Ali. (Gizli Ö. uzaklara gideyim. B. Geceleyin bir ses böler uykumu. Y. Cümlenin Ögeleri A) Temel Ögeler 1) Yüklem 2) Özne B) Yardımcı Ögeler 1) Nesne (Düz Tümleç) 2) Dolaylı Tümleç 3) Zarf Tümleci A) Temel Ögeler 1) Yüklem: Cümlede anlatılan iş. S. özne). Ağır ağır çıkacaksın. a) Belirtili Nesne: İsmin belirtme (-i) hal ekini alan nesne türüdür. ne?” soruları sorulur. B. Y. Yahya Kemal güzel şiirler yazmıştır.Ö. bin bir emekle dokundu. oluş ve hareketi ya da yargıyı üzerinde taşıyan ögedir. Halılar.Ö. Y. 2) Özne: Bir cümlede yüklemin bildirdiği işi yapan ya da yargıyı üstüne alan ögeye denir. Y. Diğer bir deyişle edilgen çatılı fiillerle kurulan cümlelerin öznesidir. Ö. Özneyi bulmak için yükleme “kim?.’siz N. Ö. Gizli özne de gerçek öznedir. Söndürün lambaları. Arkadaşım hata yaptığını kabul etti.

Ö. Bahçesinde solmayan güller varmış. geri. D. Eğer adın -e.T. sebep.T. içeride. Z. içeriden…) Kapıcı hızla aşağı indi. Ö. durum.(İçeriye. Mehmet kardeşini yukarı çağırdı. zaman. -de. Ö.T. Bana. Z. dışarı. insana ayrı bir şey öğretir. Y.’li N. B. ileri. Bu şiiri kar yağarken yazdım. Z. Kapıcı hızla aşağıya indi Ö. Ö. yükleme. -den halinde bulunursa dolaylı tümleç olur. D.-de.T. Nasıl? Ne zaman? Niçin? Nereye? Ne kadar? Kim ile? Ne ile? Çocuk hıçkıra hıçkıra uzaklaştı. Ve nereye sorusu sorulur.T. okumaktan söz edin. 3) Zarf Tümleci: Yüklemi yön. Y. Y.’li Z. Y.-den” dolaylı tümleç denir. de e Neye? Neyde? Nereye? Nerede? Kime? Kimde? durum eklerini alan sözcüklerin cümlede üstlendikleri göreve den Neyden? Nereden? Kimden? Her ıstırap. İstanbul’a uçakla gittik. Ö.T.T. yukarı…gibi yer-yön zarfları kullanıldıkları bütün cümlelerde zarf tümleci olur.T. Yükleme. 49 . D. Uyarı: İçeri . aşağı. şart. Z.2) Dolaylı Tümleç: Adın “-e. Mehmet kardeşini yukarıdan çağırdı. vasıta. miktar yönüyle etkileyen kelimelere zarf tümleci denir. Y. Y. Y. Ö.’siz N. B. Z.T. B.

İsim Cümlesi: Ad ya da ad soylu sözcüklerin veya söz öbeklerinin ek eylem alarak yüklem olduğu cümlelerdir. Uyarı: Bazı cümleler biçimce olumlu olduğu halde anlamca olumsuz olabilir. Tatlı bir akşam vakti yolculuğumuz başladı. En büyük arzusu şair olmaktı. Eyvah. b. (acır) Gel de bu çocuğu sevme. Yağmurdan sonra büyürmüş. ateş yakarmış. Sizi sevmiyor değilim. Olaylar anlatılır gibi değil.Devrik Cümle: Yüklemi sonda bulunmayan cümlelerdir. (kalmadı) Büyüklere böyle davranılır mı? (davranılmaz) Uyarı: Bazı cümleler biçimce olumsuz anlamca olumlu olabilir. Sanatçı için hayalin önemi büyüktür.CÜMLE BİLGİSİ 1. Yağmur aniden bastırınca nehir aniden coştu. Evlerinde ekmek ve su yoktu. Güneş toprağı yeni yeni ısıtıyor. 3.Ünlem Cümlesi: İçinde ünlem sözcükleri bulunan cümlelerdir. Geç fark ettim. Verdiğin kitapları çok beğendim. yemek yandı! Dikkat.Soru Cümlesi: Soru anlamı taşıyan ve cevap vermeyi gerektiren cümlelerdir. Hangi kitabı okuyacağına karar ver. b.Yüklemine Göre Cümle a.Ögelerin Dizilişine Göre Cümle a. (sev) c. 2. (seviyorum) Bu adam acımasız değil.Olumlu Cümle: Yüklemi olumlu olan ve bir işin yapıldığını veya yapılacağını bildiren cümlelerdir. Heyecen. kitaptır. Ne ev kaldı ne bark. Annesini ve babasını unutmadı. Olur olmaz sözler söylüyor. Su insanı boğar. başak.Kurallı Cümle: Yüklemi sonda olan cümledir. Bizim çocuk aslan gibidir. öfke vb bildirir. taşın sert olduğunu.Olumsuz Cümle: Anlamca olumsuz yüklemlerle kurulan cümlelerdir. Fiil Cümlesi: Yüklemi çekimli fiillerden oluşan cümledir. Ona vereceğin en güzel hediye. coşku.Anlamlarına Göre Cümle a. b. Hangi yazarları seversin? Yarın Bolu’ya mı gidiyorsun? ç. köpek var! 50 .

(Özne ortak “mart”) -Bağımsız Sıralı: Cümleler arasında öge ortaklığı yoktur. -Girişik Cümle: İçinde fiilimsi bulunan cümlelere denir.Yapısına Göre Cümleler a. Ne yazık ki beni anlayamadın.Basit Cümle: Tek bir yargı bildiren cümledir. Kitapları çok sever ve vaktinin çoğunu kitap okumaya ayırırdı.4. dil yarası onulmaz. Sanat toplum içindir. Yan Cümlacik Eve gider gitmez ekmeğe yağ. Tanıdığın varsa buraya çabuk alışırsın. Hava güzel olursa dışarı çıkacağım. Duydum ki unutmuşsun. 51 . Çalış ki kazanasın. -Bağımlı Sıralı: Cümleler arasında öge ortaklığı vardır. reçel sürüp yiyeceğim. Kapıyı tıklattı. -Şart Birleşik Cümle. -Ki’li Birleşik Cümle: Ki bağlacıyla yapılır.Birleşik Cümle: Birden çok yargı içeren cümledir. İşin koşula bağlandığı cümlelerdir. Hem suçlu hem güçlü. El yarası onulur. (Özne ortak “o”) Mart kapıdan baktırır.Bağlı Cümle: Birden fazla cümlenin bağlaçla bağlandığı cümlelerdir. temel cüm. d. yan cümle c. Ne konuştu ne açıklamamı dinledi. Can çıkmadıkça huy çıkmaz. Okuldan çıkınca eve gideceğim.Sırlı Cümle: Birden fazla cümlenin virgülle bağlandığı cümlelerdir. yan cümlecik 1 yan cümlacik 2 temel cümle Duydum ki unutmuşsun. Son gülen iyi güler. b. içeri girdi. Sabahtan akşama kadar kardeşimle oynadım. kazma kürek yaktırır.

52 . Çömleğin üzerine çizilmiş desenlere hayranlıkla bakıyordu. dilimizin zenginleşmesine katkıda bulunacak. Bu anlatım bozukluğu şu şekillerde olabilir: Eş ve Yakın Anlamlı Sözcüklerin Aynı Cümle İçinde Kullanılması: Atatürk’ün yaptığı yenilikçi devrimler. Bunların çıkarılması anlamda bir daralmaya yol açmaz. sosyal ve siyasal yaşamımızı kökünden değiştirmiştir. Başka bir deyişle gereksiz sözcüklere yer verilmez. sanığın suçlu olduğunu savunuyor. Hırsız. Vakfımıza karşılıksız bağışta bulundular. Gitmeden önce bir daha ara. enflasyonun üç haneli rakamlara yükseldiğini öne sürdü. Zor şartlar altında çalışan işçilerin sağlık durumları aksadı. Yatmadan önce dişlerini fırçalamayı unutma. konuşmalarında ve davranışlarında bir gariplik yoktu. Ülkenin bunalıma girmesine neden olan bu tür açıklamalardan kaçınmak gerekir. Giyimlerinde. Ülkenin bunalıma girmesini sağlayan bu tür açıklamalardan kaçınmak gerekir. Uçak. Son yazdığı romanına isim bulmakta bir hayli zorlanmış. Sözcükleri kendi anlamını yansıtacak şekilde kullanmamak veya uygun olmayan yerde kullanmak anlatım bozukluğuna yol açar. bu sözlerin anlamı. İstenmeyen sonuçlar ortaya çıktığında “neden olmak” kullanılır. Muhalefet partileri. sosyal ve siyasal yaşamımızı kökünden değiştirmiştir. anlatımında bozulma olmuyorsa ise gereksizdir. Bu durumda cümlenin anlam ve anlatımında bir bozulma oluyorsa o sözcük gerekli. Bu tür tatbikatlarda ölüm şansı her zaman mevcut. Atatürk’ün yaptığı devrimler. Bugün bir buzdolabının ücretiyle on yıl önce bir araba satın alınabilirdi. Sözcüğün Yanlış Anlamda Kullanılması: Dilimizde bazı sözcükler. Uyarı: “Savunma” bir saldırıya ya da düşünceye karşı olan davranıştır. Uyarı: “Sağlamak” ya da “katkıda bulunmak” elde edilmesi istenen olumlu bir sonuca ulaşmaktır. Yatmadan dişlerini fırçalamayı unutma. Gereksiz Sözcük Kullanılması: İyi bir cümlede yeterli sayıda sözcük kullanılır. Giyimlerinde. Çünkü. anlam inceliklerine dikkat edilmeden kullanılır. Hırsız. Çünkü. Araba şu anda yola çıkmak üzere. Bu tür bilimsel çalışmalar. Mecburen karakola gitmek zorunda kaldım. Avukat. konuşmalarında ve davranış biçimlerinde bir gariplik yoktu. Bu tür tatbikatlarda ölüm olasılığı her zaman mevcut. Yukarıdaki cümlelerdeki altı çizili sözcükler gereksizdir. Böyle bir yanlışa düşmemek için hangi sözcüğün nerede kullanılıp nerede kullanılmayacağını çok iyi bilmek zorundayız. kadının kolundaki çantayı zorla alıp kaçtı. enflasyonun üç haneli rakamlara yükseldiğini savundu. Tatile ailesi ile birlikte çıkacaktı. Ortada böyle bir durum yoksa “savunma” yerine “öne sürme” ya da “iddia etme” kullanılır. sözcük cümleden çıkarılır. alçalarak havaalanına başarılı bir iniş yaptı.ANLATIM BOZUKLUKLARI Anlatım bozukluklarının türlerini şöyle gruplandırabiliriz: 1. 2. gereksiz sözcük kullanımı cümlenin duruluğunu bozar ve anlatım bozukluğu yaratır. dilimizin zenginleşmesine neden olacak. kadının kolundaki çantayı zorla çalıp kaçtı. Verilen vaatlerin hiçbiri yerine getirilmedi. Bu tür bilimsel çalışmalar. sanığın suçlu olduğunu öne sürüyor. aynı cümledeki başka sözcük ya da eklerde vardır. Avukat. Bugün bir buzdolabının fiyatıyla on yıl önce bir araba satın alınabilirdi. Zor şartlar altında çalışan işçilerin sağlık durumları bozuldu. Bir cümlede gereksiz sözcük bulunduğunu anlamak için. Muhalefet partileri. Çömleğin üzerine yazılmış desenlere hayranlıkla bakıyordu.

Yaşantısının en zor günlerini sürgüne gönderildiği Malta’da geçirdi. Kapının önünde üç beş nöbetçi vardı. 53 . Ahmet Bey. Davranışlarıyla arkadaşlarının üzülmesini sağladı. Kuşkusuz bütün çalışmalarının ödülünü sonunda alacaksın. Ahmet Bey. Anlamca Çelişen Sözcüklerin Kullanılması: Anlamca cümlenin yargısıyla uyuşmayan. Cümlenin anlamında çelişki. Milli Savunma Bakanı. girişken ol. Birbiriyle Karıştırılan Sözcüklerin Kullanılması: Kimi sözcükler aynı kökten türediği için yazılış ve okunuş olarak birbirine benzer. Bu iki olay arasındaki ayrıntıyı kimse hesaba katmıyor. genellikle “kesinlik” ve “olabilirlik” anlamı taşıyan sözlerin bir arada kullanılmasından kaynaklanır. rüzgârdır. Milli Savunma Bakanı. aralarına katıl. Kimi uyarıcı ilaçlar. aralarına katıl. rüzgârdır.Güzelliğinin farkında olduğunu belirten davranışlar sergiliyordu. Bu kadar çekingen olmana gerek yok. mutlaka bakanın da kulağına erişmiş olmalı. saygın kişiliğiyle çevresine örnek olmuştu. Kuşkusuz bütün çalışmalarının ödülünü sonunda belki alacaksın. İş kazalarının çokluğu. Onun önümüzdeki ay. Gazetede çıkan bu haber. iş güvenliğinin olmadığını gösteriyor. anlatım bozukluğu ortaya çıkar. Kimi uyarıcı ilaçlar. Bu iki olay arasındaki ayrımı kimse hesaba katmıyor. Anlamları birbirine ters sözcüklerin aynı cümlede kullanılmasıdır. Onun önümüzdeki ay. iş güvencesinin olmadığını gösteriyor. 4. Bunca gürültü patırtı en çok onu üzmüş olsa gerek. sporculara yarardan çok zarar sağlamaktadır. ailesini mutlaka ziyaret edeceğini zannediyorum. saygılı kişiliğiyle çevresine örnek olmuştu. Aşağı yukarı tam üç ay önce benzer bir yazı daha çıkmıştı. Gazetede çıkan bu haber. ancak bunların anlamları farklıdır. Güzelliğinin farkında olduğunu gösteren davranışlar sergiliyordu. bakanın da kulağına erişmiş olmalı. Bu eski makineler artık işlevlerini yerine getiremiyor. Bu sözcükler karıştırılıp birbirinin yerine kullanılırsa. Üç ay önce benzer bir yazı daha çıkmıştı. Toprağın oluşumunda başta gelen etken. 3. Eminim ki bunca gürültü patırtı en çok onu üzmüş olsa gerek. kesinlikle askeri bir çözüme başvurulmayacağını belirtti. Kapının önünde tamı tamına üç beş nöbetçi vardı. kesinlikle askeri bir çözüme başvurulmayacağını umduğunu belirtti. İş kazalarının çokluğu. Davranışlarıyla arkadaşlarının üzülmesine neden oldu. cümlede iletilen yargıyla çelişen ya da karşıtlık yaratan sözlerin bir arada kullanılması önemli bir anlatım kusurudur. girişken ol. Bunca yağmura karşın barajlarda yeterince su birikmemiş. Bu eski makineler artık işlemlerini yerine getiremiyor. Yaşamının en zor günlerini sürgüne gönderildiği Malta’da geçirdi. ailesini ziyaret edeceğini zannediyorum. Bu kadar çekimser olmana gerek yok. Bunca yağmura karşılık barajlarda yeterince su birikmemiş. sporculara yarardan çok zarar vermektedir. Toprağın oluşumunda başta gelen etkin.

İyi bir anlatımda sağlam bir düşünme ve mantık yürütme temel koşuldur. Yüklem tekil Yüklem tekil Söze saygı. arkasındaki yarışçıyı bir hamlede geçti. Çünkü isim tamlamalarında tamlanan iyelik eki aldığı halde. Önlem alınmazsa bu hastalık kısmi felce. Aradan haftalar Özne zaman çoğul ağrıdı. Önümüzdeki haftanın önemli programlarından bazılarını sizlere hatırlatmaya çalıştık. 5. Özne Tekil Yüklem Tekil Dostlar yıllar sonra bir araya geldiler. Onun böyle işlerle uğraşmaya ne vakti vardı ne de bunun zamanıdır. sıfat tamlamalarında tamlanan ek almaz. Bu önlemler ekonomik ve sağlık açısından olumlu sonuçlar verdi. iletilmek istenen anlamın eksiksiz olabilmesi için düşünce ve mantık son derece önemlidir. Son turda atlet. Onun böyle işlerle uğraşmaya ne vakti vardı ne de zamanıdır. anlatım bozukluğu olur. Önlem alınmazsa bu hastalık ölüme. hatta kısmi felce neden olabilir. İhaleye birçok yerli ve yabancı firma katıldı. alay ya da küçümseme anlamı katılmak istenirse özne tekil. Özne bitki çoğul Yüklem tekil Köpekler sabaha kadar havladı. Bu önlemler ekonomik açıdan ve sağlık açısından olumlu sonuçlar verdi. Meyveler bu yıl geç çiçek açtı. yüklem çoğul olur. Bundan on yıl önceydi. Dolayısıyla tamlananlar.Bu istek. Kaza yerine birçok askeri ve polis aracı geldi. Önümüzdeki haftanın önemli programlarından bazılarını sizlere tanıtmaya çalıştık. Mantıksal Tutarsızlık: Bir cümlede. Bu tür yanlışlar genellikle dikkatsizlik sonucu ortaya çıkar. Özne hayvan çoğul Yüklem tekil Yürümekten ayaklarım Özne organ çoğul geçti. hiç onun kulağına gitmiş olabilir. çoğul özne olarak kullanıldığında yüklem tekil olur. Cümlede özne tekilse yüklem de tekil. Son turda atlet. Tamlama Yanlışlıkları: Sıfat ve isim tamlamalarının aynı tamlanana bağlanması anlatım bozukluğuna yol açar. dil bilgisi kurallarına uygun olsalar bile anlamı ve yargıyı eksiksiz iletmezler. hiç şüphesiz onun kulağına gitmiş olabilir. Özne tekil Yüklem çoğul 54 . niteliği farklı olduğundan ortak kullanılamaz. Eğer özne ile yüklem arasında bir uyum yoksa. 7. Bundan aşağı yukarı on yıl önceydi. Özne Yüklem Uyumsuzluğu (Uyuşmazlığı): İyi bir cümlede tekillik-çoğulluk. hatta ölüme neden olabilir. cansız varlıklar ve zaman adları. Mantıksal hataları ve tutarsızlıkları içeren cümleler. 6. özne çoğulsa yüklem de çoğul olur. önündeki yarışçıyı bir hamlede geçti. hayvan. Kaza yerine birçok askeri araçla polis aracı geldi. Kardeşim bugün evde kalacak. Beyefendi hala kalkmadılar mı? Özne tekil Yüklem çoğul Ayşe Hanım henüz gelmediler. İhaleye birçok yerli ve yabancı firmalar katıldı. organ. Bu istek. Özne Çoğul Yüklem Çoğul Bitki. olumlulukolumsuzluk ve şahıs bakımından özne ile yüklem arasında bir uyum olması gerekir.

Tekil kişi 1. Özne Yüklem 1. Cümlenin doğrusu şöyle olmalıdır: Sen ve Berkay dün nereye gittiniz? Uyarı: Türkçede bazı özneler olumlu. Sen ve Ayşe (o) bana yardım edebilirsiniz. Özne Yüklem 1. üzülmüyordu. Tekil kişi Biz yakında bu araştırmayı bitireceğiz.” cümlesinin öznesi “Ahmet ve kardeşi” iki kişiden oluşmuştur. Eğer özne “kimse. ve 3 çoğul kişi ise yüklem 1. çoğul kişi olur. Dolayısıyla anlatım bozukluğu olmuştur. çoğul kişi olur. kimse üzmüyordu. çoğul kişi olmalıdır. Cümlenin doğrusu şöyle olmalıdır: Ağaçlar yapraklarını döküyor. çoğul da olsa tekil yüklemle kullanılmalıdır. ve 2. Çoğul kişi 1. kimse üzülmüyordu. hiç kimse” gibi kelimelerden oluşuyorsa yüklem olumsuz olmalıdır. çoğul kişi olmalıdır. Çoğul kişi “Ağaçlar yapraklarını döküyorlar. ve 3. hayret ediyordu. Çoğul kişi Özne 2. “Ahmet ve kardeşi gezmeye gitti. Ben tiyatroya gidiyorum. Özne Yüklem 2. Şiir etkinliğini ben ve Ali (o) Özne Yüklem 1. Herkes sevinç içindeydi. ve 3. tekil kişi ve 1. hazırlarız. Herkes onu seviyor. herkes” gibi kelimelerden oluşuyorsa yüklem olumlu olmalıdır. Cümlenin doğrusu şöyle olmalıdır: Hiçbiri onun öldüğüne inanmıyor. ve 1. “Sen ve Berkay dün nereye gitti?” cümlesinin öznesi 2. Bu özne onlar zamiri ile anlatılır. Ödevi sen ve ben Özne Yüklem 2. izledik. üzmüyordu. Çoğul kişi Özne 1. yüklem 1. tekil kişi ve 2. Herkes onu seviyor. hiçbiri.” Cümlesinin öznesi “ağaçlar” insan dışı bir varlık olduğu için. “Hiçbiri onun öldüğüne inanmıyor. Çoğul kişi Özne 1. ve 3. ve 3. Bu durumda cümlenin yüklemi de “onlar” ı karşılayan 3.” cümlesinde “inanmayanlar” ve “hayret edenler” aynı kişiler fakat “hiçbiri” olumsuz bir özne olduğu için yüklemi de olumsuz çekimlendiği halde “hayret ediyordu” olumlu çekimlenmiştir. herkes hayret ediyordu. tekil kişi olduğuna göre cümlenin yüklemi 2.Cümlede özne kişi zamiri ise yüklemin kişi eki de aynı zamiri gösterir. tekil kişi ise. Tekil kişi 1. bazı özneler ise olumsuz anlamlar verdiği için bu cümlelerin yüklemleri de özneye göre olumlu ya da olumsuz olması gerekir. 55 . Tekil kişi 2. ve 3. Cümlenin doğrusu şöyle olmalıdır: Ahmet ve kardeşi gezmeye gittiler. Eğer özne “hepsi. çoğul kişi olur. Özellikle sıralı cümlelerde farklı yüklemlerin aynı özneye bağlanması durumunda özne-yüklem uyumsuzluğunun ortaya çıkabileceğini unutmamalıyız. ve 3 çoğul kişi ise yüklem 2. Herkes sevinç içindeydi.Tekil kişi 1.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful