TÜRKÇE

Anlam Bakımından Sözcükler………………………………………...1 Sözcüklerde Anlam İlişkileri………………………………………….3 Cümlede Anlam……………………………………………………….6 Ses Bilgisi……………………………………………………………...9 Paragraf Bilgisi………………………………………………………...13 Sözcüklerin Yapı Özellikleri…………………………………………..17 Yazım Kuralları………………………………………………………..22 Noktalama İşaretleri…………………………………………………....25 İşlevlerine Göre Kelimeler (Sözcük Türleri)…………………………..29 Fiil (Eylem)…………………………………………………………….38 Fiilimsi (Eylemsi)……………………………………………………...44 Ek-Fiil (Ek-Eylem)…………………………………………………….45 Fiil Çatısı………………………………………………………………46 Cümlenin Ögeleri………………………………………………………48 Cümle Bilgisi…………………………………………………………..50 Anlatım Bozukluğu…………………………………………………….52 ANLAM BAKIMINDAN SÖZCÜKLER (KELİMELER)
1) Gerçek (Sözlük) Anlam 2) Mecaz (Değişmece) Anlam 3) Somut Anlam 4) Soyut Anlam 5) Dolaylama 6) Terim Anlam 1) GERÇEK (SÖZLÜK) ANLAM Söylendiği zaman zihnimizde (aklımızda) oluşturduğu ilk anlama, temel anlamına gerçek anlam denir. Günlük hayatta en çok kullanılan anlamıdır. “Soğuk” sözcüğünün aklımıza gelen ilk anlamı; ısısı düşük olan, sıcak olmayandır. Bu sokağın çeşmelerinden soğuk sular akardı. “İnce” sözcüğünün aklımıza gelen ilk anlamı; dar olan, kalınlığı az olandır. Üzerinde ince bir gömlek vardı. “El” sözcüğünün aklımıza gelen ilk anlamı; kolun parmak uçlarına kadar olan, tutmaya ve iş yapmaya yarayan bölümdür. Elindeki kağıtları masanın üzerine bıraktı. Çocuk ağır çantayı kaldıramadı. Evin camlarını kırmışlar. Bahçedeki kuru otları yakmışlar. Top oynarken okulun camını kırmışlar. Bu karanlıkta dolaşmaktansa evde otururum. Terliyken soğuk bir şey içme. 2) MECAZ (DEĞİŞMECE) ANLAM Sözcüğün gerçek anlamından uzaklaşarak kazanmış olduğu yeni anlama mecaz anlam denir. Söylediklerimizin soğuk karşılanmasına üzüldüm. Yaşlı kadına yer vermen ince bir davranış. Dağın ardından iki el silah sesi geldi. Çocuğu ağır işlerde çalıştırmayın. Beni kırma, birlikte oynayalım. Sınavda yüksek not almazsam yandım. Ne olur beni kırma, tiyatroya birlikte gidelim. Bu karanlık işlerin hesabını sorarlar bir gün Geçmişi karanlık bu adama pek güvenmiyorum.

1

UYARI: İnsan veya başka bir varlığa ait bir özellik diğer varlıklara verilirse buna yan anlam veya yakıştırmaca denir. Şıklarda yan anlam yoksa mecaz kabul edilir.
Kapının kolu Arabanın torpido gözü Ayakkabının burnu Uçağın kanadı 3) SOMUT ANLAM Türkçede bazı sözcükler beş duyumuzun (görme, dokunma, işitme, koklama, tatma)“herhangi birisi ile” algılanabilen varlıkları karşılar. Böyle sözcüklere somut anlamlı sözcükler denir. Kitap, ağaç, soğuk, hava, Emine, su, mavi, taş… 4) SOYUT ANLAM Türkçe sözcüklerin bazısı da beş duyumuzun “herhangi birisi ile” algılayamadığımız varlıkları karşılar. Böyle sözcüklere soyut anlamlı sözcükler denir. Bunların varlığını aklımız ve hislerimizle algılayabiliriz. Allah, rüya, sevgi, neşe, hüzün, korku, iyilik, şüphe, cesaret, güzellik, barış, düşünmek…

UYARI: Bazı somut anlamlı kelimeler kullanıldıkları cümleye göre soyut; soyut anlamlılar da somut anlam kazanabilirler. “Yol” sözcüğü somut olduğu halde Bu işi yapmanın bir yolu olmalı. Örneğinde soyut anlam taşır. “Sevgi” sözcüğü soyut olduğu halde Sevgi en sevdiğim arkadaşımdır. Cümlesinde somut anlam kazanmıştır.
5) DOLAYLAMA Bir sözcükle anlatılabilecek bir kavramın birden fazla sözcükle anlatılmasına dolaylama denir. Ulu önder dünyaca sevilen bir kişiydi. Bu korkunç ses ormanlar kralına ait olmalı. Bu sene bacasız sanayiden çok para kazandık. Atatürk’ün hayatı beyaz perdeye aktarıldı. Zonguldak’ın geçim kaynağı kara elmastır. Yavru vatanda güzel bir tatil yaptık. Çukurova’da beyaz altına rağbet çok. Bizim takım yeni bir file bekçisi aldı. Ulu önder Mustafa Kemal ATATÜRK Ormanlar kıralı Aslan Bacasız sanayi Turizm Beyaz perde Sinema Kara elmas Kömür Yavru vatan Kıbrıs Beyaz altın Pamuk File bekçisi Kaleci Derya kuzusu Balık 6) TERİM ANLAM Bir bilim veya sanat dalıyla ilgili özel bir kavramı ifade eden sözcüklere terim anlamlı sözcükler denir. Matematik: Üçgen, denklem, kesir… Fen: Hücre, çekirdek, kuvvet… Dil Bilgisi: Yüklem, virgül, sıfat… Coğrafya: Dağ, enlem, ekvator… Edebiyat: Roman, uyak, dize… Müzik: Nota, porte, sol anahtarı… Tiyatro: Perde, sufle, sahne…

2

SÖZCÜKLERDE ANLAM İLİŞKİLERİ
1) Eş Anlamlı (Anlamdaş) Sözcükler 2) Eş Sesli (Sesteş) Sözcükler 3) Zıt (Karşıt) Anlamlı Sözcükler 4) Genel (Kapsamlı) – Özel (Dar) Anlam 5) Yansıma 6) İkileme 1) EŞ ANLAMLI (ANLAMDAŞ) SÖZCÜKLER Yazılışları ve okunuşları farklı, anlamları aynı olan sözcüklere eş anlamlı sözcükler denir. İsim = Ad Eser = Yapıt Cevap = Yanıt Mazi = Geçmiş Sene = yıl Güz = Sonbahar Zayıf = Sıska Neşeli = Şen Yasa = Kanun İstiklal = Bağımsızlık Müdafaa = Savunma

Güz mevsiminde ağaçlar yapraklarını döküyor. Buranın sonbahar yağmurları meşhurdur. Yasalara uymamız gerekir. Hakkımızı savunabilmek için kanunları bilmeliyiz. Son eserinde güncel olayları anlatır. Yapıtlarında oldukça sade bir dil kullanır.

UYARI: Eş anlamlı sözcüklerin aynı cümlede kullanılması anlatım bozukluğuna neden olur.
Yemek yemediğinden çok zayıf ve sıska oldu. Arkadaşımı bugün çok neşeli ve şen görüyorum. Cevap ve yanıt hakkını kullanmak istemiyor.

UYARI: Yakın anlamlı kelimeler eş anlamlı değildir.
Eş – Dost Yalan – Yanlış Doğru – Dürüst

Bayramlarda eşi dostu ziyaret etmeliyiz. Olayları yalan yanlış anlatıyor. Ödevini doğru dürüst yaramamış. 2) EŞ SESLİ (SESTEŞ) SÖZCÜKLER Yazılışları ve okunuşları aynı, anlamları farklı olan sözcüklere eş sesli sözcükler denir. Zihnimizde en az iki gerçek anlam çağrıştırır. Sol= Solmak fiili - Yön, sağ karşıtı El= Organ - Yabancı Yüz= surat, sima - Yüzmek fiili - 100, rakam Gül= Gülmek fiili – Çiçek - Çağıldayarak akma Gülünce yüzünde güller açardı. Kendi eliyle onu teslim etmişti ellere. Su akar güldür güldür. Mendilim dolu güldür. Yeri göğü yaratan Bir gün beni de güldür. Bahçede var yüz güzel Endam güzel yüz güzel Uzaklara açılma Kıyılarda yüz güzel

3

UYARI: İnceltme işareti ( ) ile birbirinden ayrılan kelimeler sesteş değildir.
Adet= Sayı Âdet= Gelenek, örf Hala= Babamızın kız kardeşi Hâlâ= Henüz, şimdilik Kar= Hava olayı Kâr= Kazanç Alem= Bayrak, kubbe, sancak Âlem= Âlem

3) ZIT (KARŞIT) ANLAMLI SÖZCÜKLER Aralarında bir ilgi bulunduğu halde anlamca birbiriyle çelişen, birbirinin karşıtı olan sözcüklere zıt anlamlı sözcükler denir. Her sözcüğün karşıtı yoktur. Pahalı x Ucuz Uzak x Yakın Acemi x Usta Açık x Kapalı Kalın x İnce Kolay x zor İleri x Geri Uzun x Kısa Gece x Gündüz Ağlamak x Gülmek Siyah x Beyaz Ak x Kara Cimri x Cömert İyi x Kötü İnmek x Çıkmak Aç x Tok Dar x Geniş En x Boy Bencil x Fedakar Güzel x Çirkin

UYARI: Bir sözcüğün olumsuzu o sözcüğün zıddı (karşıtı) demek değildir.
Akıllı Sulu Tatlı Gelmek Almak Olumsuzu Akılsız Susuz Tatsız Gelmemek Almamak Karşıtı Deli Kuru Acı Gitmek Vermek

4) GENEL (KAPSAMLI) – ÖZEL (DAR) ANLAM Bazı sözcükler kavramları veya varlıkları toplu olarak içine alır, yani kapsar. Bu sözcüklere genel anlamlı sözcükler denir. Bazı sözcükler de kavramları veya varlıkları toplu olarak içine almaz, bir varlığın veya kavramın içinde yer alır. Bu sözcüklere de özel anlamlı sözcükler denir. Güvercin Kuş Hayvan Canlı Varlık ÖZEL Papatya Çiçek Bitki Canlı Varlık 5) YANSIMA Doğada canlı veya cansız varlıkların çıkardıkları seslerin taklit edilmesiyle oluşan sözcüklere yansıma denir. Kalemin kırılırken çıkardığı çat sesi, Hayvanların çıkardığı me, miyav, hav hav gibi sesler. Bahçedeki köpek bütün gece havladı. Şelalenin şırıltısı ormanın içine kadar yayılıyordu. Duyulan tek ses yaprakların hışırtısıydı. Kedinin acı miyavlaması ile uyandı. GENEL

4

6) İKİLEME Anlatıma çekicilik kazandırmak, anlamı güçlendirmek amacıyla çeşitli sözcüklerin art arda kullanılmasıyla oluşan söz öbeklerine ikileme denir.

UYARI: İkilemeler her zaman ayrı yazılır. İkilemeyi oluşturan sözcüklerin arasına noktalama işaretleri
konmaz. İkilemi Çeşitleri 1) Aynı Sözcüğün Tekrarı İle Arkadaşınla güzel güzel oyna. Biriktirdiğin parayı azar azar harca. Ağır ağır çıkacaksın bu merdivenlerden Git güle güle uğurlar olsun. 2) Yakın Anlamlı Sözcükler İle Yalan yanlış bilgileri sil artık kafandan. Derslerine doğru dürüst çalış. Eş dost herkes oradaydı. 3) Karşıt Anlamlı Sözcükler İle Konuyu az çok o da benim kadar biliyor. Onunla aşağı yukarı on yıl önce tanıştık. İyi kötü geçinip gidiyoruz. 4) Biri Anlamlı Diğeri Anlamsız Sözcükler İle Ufak tefek bir çocuk içeri girdi. Hesap mesap bilmez o adam. Hayatın eğri büğrü yollarında ilerliyorum. Üzerinde eski püskü bir elbise vardı. 5) Her İkisi de Anlamsız Sözler İle Mırın kırın etme de olanları anlat. Şu ıvır zıvır eşyaları çöpe atın. Abuk subuk sözlerle herkesi çileden çıkardı. Sana kaç kere abur cubur yeme dedim. 6) Yansıma Olan Sözcükler İle Aralarında fısıl fısıl konuşuyorlar. Minik dere şırıl şırıl akıyordu. Bütün gece horul horul uyudu. Vur davula güm güm gümlesin.

5

kara gün içindir. Eksik bir şey bulamayınca çamur attılar. Ak akçe. 3) Öğüt verir. Hayatta en hakiki mürşit ilimdir. (Mustafa Kemal ATATÜRK) Dinlenmemek üzere yürümeye karar verenler asla ve asla yorulmazlar. Anonim sözlerdir. yaşayış. 2) En az iki sözcükten oluşur. Aldığı haberden sonra küplere bindi. Hak vermek Deli dolu Burnu büyümek Ağzı yanmak Burun kıvırmak Ateşle oynamak Can pazarı Ağız birliği etmek 3) Deyimleri oluşturan sözcükler çoğunlukla gerçek anlamından uzaklaşarak mecaz anlam kazanırlar. (Thomas Edison) Güzellik görenin gözündedir. Özellikleri 1) Söyleyeni belli değildir. Özellikleri 1) Kalıplaşmış söz öbekleridir. 2) Kalıplaşmış sözlerdir.CÜMLEDE (TÜMCEDE) ANLAM 1) Atasözü 2) Deyim 3) Vecize (Özdeyiş) 4) Koşul (Şart) Cümlesi 5) Neden – Sonuç Cümlesi 6) Tanım Cümlesi 7) Karşılaştırma cümlesi 8) Nesnel (Objektif) Yargı Bildiren Cümle 9) Öznel (Subjektif) Yargı Bildiren Cümle 10) Benzetme Cümlesi 11) Dolaylı Anlatım 1) ATASÖZÜ Milletlerin yüzyıllar boyunca geçirdikleri denemelerden ve bunlara dayanan düşüncelerden doğmuş olan sözlere atasözü denir. merak etmek) 3) VECİZE (ÖZDEYİŞ) Ünlü kişilerce söylenmiş özlü sözlere vecize denir. ne elbiseler gördüm içinde insandan eser yoktu. Taşıma su ile değirmen dönmez. (Margaret Hungerford) 6 . Sözcüklerin yerleri değiştirilemez ve yerlerine başka sözcükler konulamaz. inanış ve gelenekleri atasözüne yansır. (Mustafa Kemal ATATÜRK) Ne insanlar gördüm üzerlerinde elbise yoktu. Ne var ne yok diye göz attım. Taş taşı laf taşıma. yol gösterir. Sabret işin çoğu gitti azı kaldı. Derdini söylemeyen derman bulamaz. olayları mecaz yoluyla belirten kalıplaşmış söz gruplarına deyim denir. Ağız ağıza verip konuşuyorlar. Milletlerin ortak düşünce. 2) DEYİM Kavramları.(Mevlana) Başarısız ola ola başarıya ulaştım. (bekleyip durmak. (kontrol etmek) Akşama kadar gözlerim yollarda kaldı.

Ödevini yapmadıkça dışarı çıkmayacaksın. Uyanamadığından derse geç kalmış. “en. İnsan istedi mi başarılı olur. -den. Ödevini yaparsan gezmeye gideriz. 5) NEDEN – SONUÇ CÜMLESİ Eylemin niçin yapıldığını (gerekçesini) ve sonucunda ne olduğunu bildiren cümlelere neden – sonuç cümlesi denir. İyi düşününce nerede yanıldığını anlarsın. tarif eden cümlelere tanım cümlesi denir. Türkiye’de en yüksek sıcaklık yazın olur. Sanat. Yazı. Doğruyu söylemedikçe bu işte çalışamazsın. diye” ile yapılır. 8) NESNEL (OBJEKTİF) YARGI BİLDİREN CÜMLE Doğruluğu ya da yanlışlığı ispatlanabilen. -dikçe gibi eklerle. 7) KARŞILAŞTIRMA CÜMLESİ Birden fazla nesneyi benzer veya farklı yönlerden kıyaslayan cümleye karşılaştırma cümlesi denir. mı. Korktuğu için şu sevimli köpeğe yaklaşamıyor. neden sonuç Cevabını bilmediği için soruyu boş bıraktı.” Yarın hava güzel olursa dışarıya çıkarsın. Kitap. haritada küçültme oranıdır. -dan. Gökyüzü bugün daha mavi görünüyor. -dıkça. Oyundaki olaylar Ankara’da geçiyor. -ince. Sınıfımızda şu an yirmi beş öğrenci var. duyguların notalarla ifadesidir. düşünceyi anlamlı kılma çabasıdır. Hastalandığı için okula gelemedi. “için. İyi beslenince hastalanmazsın. Dostluk.4) KOŞUL (ŞART) CÜMLESİ Bir olayın gerçekleşebilmesi için başka bir olayın varlığının gerektiğini bildiren cümlelere şart cümlesi denir. Ölçek. Bilet bulursam tiyatroya gideceğim. 6) TANIM CÜMLESİ Bir kavramı belirgin özellikleriyle anlatan. -ınca. İşim erken biterse eve gideceğim. Arkadaşım o zaman da çalışkandı. Kitabı haftaya vermek üzere aldım. insanların düşünce ve isteklerini iletmek için yararlandıkları bir anlatım aracıdır. -sa. en sevdiğim çiçektir. Niçin sorusuyla bulunabilir. Yazar romanlarındaki kahramanları çoğunlukla kadınlardan seçmiş. mi edatıyla ve üzere sözcüğüyle yapılır. Gözlem ve deneye dayalı olduğu için herkesçe aynıdır. Yalan söyledi diye işten attılar. Müzik. İstanbul Türkiye’nin en kalabalık şehridir. 7 . kişiden kişiye değişmeyen tarafsız yargı bildiren cümlelere nesnel yargılı cümle denir. şart olay Param yeterse kitap alacağım. en iyi dosttur. Bilmediğinden yanlış yaptı. Açelya. “-se. daha” sözcükleri kullanılır. birlikte başlayıp birlikte bitirmektir.

Mektubunda üç ay sonra döneceğini yazmış. Dün izlediğim tiyatro çok güzeldi. 11) DOLAYLI ANLATIM Bir kişiye ait sözlerin. Öğretmenimiz çok ders çalışmamız gerektiğini söyledi. 8 . Türkiye’nin en güzel şehri. Pamuk gibi ellerin var. kişiden kişiye değişen yargı bildiren cümlelere öznel yargılı cümle denir. Bu kitap beni çok etkiledi. Bu sanatçının sesine bayılıyorum. Konunun son bölümlerini anlayamadığını söyledi. Elma gibi yanakları var. İstanbul. 10) BENZETME CÜMLESİ Bir varlığın başka bir varlığın özellikleriyle anlatıldığı cümlelere benzetme cümlesi denir. Davetsiz misafir gibi ortada kaldı.9) ÖZNEL (SUBJEKTİF) YARGI BİLDİREN CÜMLE Doğruluğu ya da yanlışlığı ispatlanamayan. Yaz en sevdiğim mevsimdir. yazıların ikinci kişinin ağzından yeniden ifade edilmesini dolaylı anlatım denir.

Türkçemize yabancı dillerden girmiş bazı kelimeler büyük ünlü uyumuna uymayabilir.İ. -Kİ: yarınki.U E. Birleşik sözcüklerde ve tek heceli sözcüklerde büyük ünlü uyumu aranmaz. ekşimtrak -GİL: baklagil. İlk hecedeki ünlü kalınsa sonraki hecelerdeki ünlü de kalın.Ö. İnsan Dünya Kitap Gazete Otomobil Televizyon Uyarı: Bazı yabancı sözcükler büyük ünlü uyumuna uyabilir.Ö.Ü Öğütlerimiz Öğretmenim Öğrenci Koyunlar Konuşmacı Büyük Ünlü Uyumu İle İlgili Bazı Özellikler 1. Kadıköy Türk Gecekondu Dört Hanımeli Ev 4. Alma Elma Ana Anne Kangı Hangi Kala Kale Kardeş Karındaş – Kardaş 2. A.I. Bazı ekler büyük ünlü uyumunu bozar. Türkçe oldukları halde zamanla ses değişikliğine uğramış kelimeler büyük ünlü uyumuna uymaz. İskele (İtalyanca) Sosyal (Fransızca) Radyo (İngilizce) Emniyet (Arapça) 3.O. inceyse ince ünlü olur.SES BİLGİSİ 1) Büyük ünlü uyumu 2) Küçük ünlü uyumu 3) Kaynaştırma harfleri 4) Ses düşmesi 5) Geniş ünlünün daralması 6) Ses türemesi 7) Sert sessiz yumuşaması 8) Sertleşme (sessiz benzeşmesi) 9) Ulama 10) Vurgu 1) BÜYÜK ÜNLÜ UYUMU DÜZ YUVARLAK Geniş Dar Geniş Kalın Dar a e ı i o ö u ü İnce Kalınlık incelik uyumudur. akşamki. sevmiyor -LEYİN: akşamleyin. sabahleyin -(İ)MTIRAK: yeşilimtrak. halamgil.I.Ü E.O.U A.İ. turunçgil 9 . koşarken -YOR: gidiyor. arabadaki -KEN: Yaparken.

*Sözcüğün ilk hecesindeki ünlü harf düz ise diğer hecedeki ünlüler de düz olmalı. N ünsüzlerinden biri gelir. SES DÜŞMESİ *Sonu “k” ile bitten sözcüklere küçültme eki geldiğinde “k” ünsüzü düşer. İki kuralı vardır. i. Geliyor. ü olur. Bir – cik Biricik Gül – cük Gülücük Genç – cik Gencecik 10 . Küçük – cük Küçücük Minik – cik Minicik Ufak – cık Ufacık *Bazı iki heceli sözcükler ünlü harfle başlayan bir ek aldıktan sonra hecelerindeki dar ünlü düşer. KAYNAŞTIRMA HARFİ Türkçe bir sözcükte iki ünlü harf yan yana gelmez. -en. Ş. acak) Altışar (üleştirme eki.ol Kaybol Fikir – i Fikri 5. (a-e-ı-i) (a-e-ı-i) Kapılar Bağımsızlık Çiçeklik Sıcaklık *Sözcüğün ilk hecesindeki sesli yuvarlak ise ondan sonra gelecek hecedeki sesli ya dar yuvarlak ya da düz geniş olmalıdır. KÜÇÜK ÜNLÜ UYUMU Düzlük yuvarlaklık uyumudur. SES TÜREMESİ Tek heceli bazı sözcüklere küçültme eki getirildiğinde sesli türemesi olur. söylüyor… 3. Karın – ım Karnım Şekil – i Şekli Kayıp . -an) 4. Anla – yor Anlıyor Yaşa – yor Yaşıyor Ye – yor Yiyor 6. -er. (a-e) (o-ö-u-ü) (u-ü) Sonsuzluk Dürüst Öğretmen Öğrenci Umutlarımız Sonuçlandırmak Uyarı: -yor eki uyumu bozar. -ar) Okuyan (fiilden sıfat yapan ek. Sesli ile bir sözcükten sonra sesli ile başlayan ek getirildiğinde araya Y.2. yapıyor. Bahçeye Odanın Kapısı İkişer Anasının kuzusu (tamlama ekleri) Kaleyi fethettik (-i. -e hal ekleri) Okuyacak (gelecek zaman eki. u. GENİŞ ÜNLÜ DARALMASI Son hecesi geniş seslilerle (a-e) bitten sözcüklere -yor eki getirildiğinde geniş sesliler daralarak ı. -ecek. S. Bu harflere kaynaştırma harfleri denir.

vurgu Çiçeği büyüten sevgidir. vurgu yüklem Annemle İatanbul’a yarın gideceğim. SERTLEŞME (SESSİZ BENZEŞMESİ) Türkçe sözcüklerde sert sessizden sonra yine sert sessiz gelmelidir. Söyleniş Yazılış Gemlik’e Gemliğe Zeynep’in Zeynebin Ahmet’e Ahmede 8. vurgu yüklem b. Yüklem. (F – S – T – K – Ç – Ş – H – P) + (c – d – g) ç Sokak – da Türk – ce Bas – gı Diş – ci Sokakta Türkçe Baskı Dişçi t k 9. SERT SESSSİZ YUMUŞAMASI Süreksiz sessizlerle bitten bir kelime sesliyle başlayan bir ek aldığında sondaki sert sessizler yumuşar. vurgu yüklem Yarın annemle İstanbul’a gideceğim. Son tren de kalktı ben yetişemeden. Iki sözcük arasında noktalama işareti varsa ulama yapılmaz. Kurallı fiil cümlesinde vurgu yüklemden önceki sözcüktedir. vurgu 11 .ğ Kitabım ağaca Yurdumuz Rengi Geleceğim Kitap – ım Ağaç – a Yurt – umuz Renk – I Gelecek – im Uyarı: Özel isimlerde yumuşama sadece söyleyişte olur. İsim cümlelerinde vurgu yüklemdedir. Yarın istanbul’a annemle gideceğim.7. VURGU a. ULAMA Ünsüz harfle bitten sözcükten sonra ünlü ile başlayan bir sözcük geldiği zaman ulama yapılır. vurgu Döndü son kuşlar da yuvalarına. Türk askeri Mehmet Akif Ersoy 10. Söylediklerinin hepsi güzel. Yüklem. Devrik fiil cümleelerinde vurgu yuklemdedir. P–ç–t–k b c d g. Yüklem. yazışta olmaz. Yüklem. vurgu c.

Bana ne aldın? Kim benimle gelmek ister? 12 . “mi”li soru cümlelerinde vurgu “mi” soru ekinden önceki sözcüktedir.ç. Sen mi yaptın bütün bunları? Ayva çiçek açmış yaz mı gelecek? d. Diğer soru cümlelerinde vurgu soru bildiren ögenin üzerindedir.

yalnız. D) Bu nedenle halk türkülerinin ezgileri bir buz dağının su yüzündeki görüntüsü gibidir. Anadolu insanını iyi tanıyor. her türlü kavramdır. Yukarıdaki parçanın konusu nedir? A) Teknolojik gelişim B) İletişim araçlarının işlevi C) Dünyadaki değişmeler D) İletişim araçlarındaki değişim 13 . dostluk. B) Oldukça başarılı bir anlatımı varmış. fakat. ne var ki. çünkü. durum ve kavramdır. nelerden hoşlanırlar? Bir de büyük yazarmış. b) Gelişme Bölümü: Giriş cümlesiyle tanıtılan konu gelişme bölümünde açıklık kazanır ve iyice genişletilir. c) Sonuç Bölümü: Paragrafın başında tanıtılan. incelemek. sistematiği belirlenmemiş akımların içine sürüklenmeye kadar bir çok amaca hizmet etmeye başladı. madem…) Örnek: Aşağıdakilerden hangisi giriş cümlesi olur? A) Asıl kök ve öz derinliklerdedir. hızla değişen dünyanın temposundan kaynaklanan rahatsızlıklardan kurtarmak için hoşça vakit geçirmekten. 2) PARAGRAFTA KONU (İÇERİK) Üzerinde durulan. B) Bize düşen görev bunları araştırmak. yararlanılır. söz söylenen. ölüm. bağlaçlara ve zamirlere bu bölümde kesinlikle yer verilmez. Örnek: Yıllardır yurdu geziyor. ne yerler. o paragrafta en genel anlamda üzerinde durulan olay. kitleleri bilgilendirmek ya da onları. Anadolu’yu anlatmalarıdır. Konunun etkili bir şekilde anlatılması için benzetmelerden. Böylece düşünceye inandırıcılık kazandırılır. ne yazık ki. karşılaştırmalardan vb. Yaşam sevinci. Cümleyi anlam ve yapı yönünden öncesine bağlayacak edatlara. ezgilerin söz dokusuna yüklediği hayat hikayesini nesilden nesile taşıyagelmiştir. C) Anadolu insanı. vatan sevgisi. oysa. Örneklere yer verilmez. (ama. örneklerle ve diğer düşüncelerle geliştirilen konunun bir sonuca bağlandığı bölümdür. Her yazının bir konusu vardır. D) Türk yazarlarını yücelten. Yazar bu parçada ne anlatıyor? Bu yazıda nelerden bahsediliyor? Gibi soru kalıpları bize “konu”yu verir. Paragrafın yardımcı düşünceleri genellikle bu bölümde bulunur. Genellikle bir cümleden oluşur. Bu bölüm yargı bildirir. yalnızlık. Çoğu zaman ana düşüncenin bu bölümde verildiği görülmektedir. Bir paragrafın konusu. C) Hayal kırıklığına uğradım. gerçek değerini ortaya çıkarmaktır. Giriş bölümü bir cümleden oluşur. Bu bölüm birden çok cümleden oluşur. hakkında yazı yazılan. kasaba kasaba. Okudum onu ancak… Bu paragrafın sonuna aşağıdaki cümlelerden hangisinin getirilmesi uygundur? A) Anadolu’yu çok iyi anlatmış. Örnek: Kitle iletişim araçları. dil yanlışları. Ayrıntılara girmeden konu tanıtılır. şehir şehir.PARAGRAF BİLGİSİ 1)Paragrafın Yapısı (Bölümleri) 2) Paragrafta Konu (İçerik) 3) Paragrafta Ana Düşünce (Ana Fikir) 4) Paragrafta Yardımcı (Yan) Düşünceler 5) Paragrafta Başlık 6) Paragraf Oluşturma 7) Paragraf Tamamlama 8) Duyulara Seslenme 9) Duygulara Seslenme 10) Anlatım Biçimleri 11) Düşünceyi geliştirme yolları 1) PARAGRAFIN YAPISI (BÖLÜMLERİ) a) Giriş Bölümü: Her paragrafın bir giriş bölümü vardır. hasret en çok işlenen konulardır. köyden kente göç. Her şey konu olabilir. olgu. nasıl yaşarlar. Konu ile ilgili örnekler verilir.

Bu paragraftan aşağıdakilerden hangisi çıkarılamaz? Bu paragrafta aşağıdakilerden hangisine değinilmemiştir? Bu paragraftan aşağıdakilerden hangisine ulaşılamaz? Bu paragrafta aşağıdakilerin hangisinden söz edilmemiştir? Gibi soru kalıpları bize “yardımcı düşünce”yi bulmada yardımcı olur. başta sen varsın. Şiiri diğer edebiyat türlerinden ayıran en belirgin özellik.3) PARAGRAFTA ANA DÜŞÜNCE (ANA FİKİR) Bir yazının yazılmasına neden olan ve yazının özünü oluşturan düşünce ana düşüncedir. Bu düşüncenin anlaşılır ve inandırıcı kılınması için de yardımcı düşüncelere ihtiyaç vardır. B) Halıdaki desenlerin kendine özgü bir anlamı vardır. Yardımcı düşünceler ana düşünceyi örnekler. Hürriyet öpen dudak olarak Yürekte sen varsın. 2. Genellikle gelişme bölümünde bulunur. açıklar ve destekler. Örnek: El halısında desen. denilebilir. serilen eve bolluk ve bereket getirsin diye ağacı. İnatçı bir rüzgar yeşilde alacağı varmış da alamamışcasına esiyor esiyordu. Bir paragrafta birden fazla yardımcı düşünce vardır. Sonra kuşlar. Bir paragrafın başlığı bulunurken öncelikle o yazının ne anlattığı belirlenmelidir. Şiirlerde ana düşünce yerini tema denir. 4) PARAGRAFTA YARDIMCI (YAN) DÜŞÜNCELER Her paragraf bir ana düşünce üzerine kurulur. gelişme ve sonuç cümlelerinin bulunup bir anlam bütünlüğü içerisinde sıralanmasıdır. o yazıda anlatılan konunun. Yukarıdaki cümlelerle bir paragraf oluşturulduğunda sıralama nasıl olur? A) 2-4-1-3 B) 4-3-2-1 C) 3-1-2-4 D) 1-3-4-2 14 . birbirini bağlı zincir şeklindedir. Paragrafa en uygun başlık aşağıdakilerden hangisidir? A) Şiir Okumanın Önemi B) Şiir ve Ses C) Sesin Önemi D) Şiir Sanatı 6) PARAGRAF OLUŞTURMA Giriş. Buna sanatçının okuyucuya vermek istediği mesaj da denebilir. Ana düşünce paragrafta bir cümle halinde verilebileceği gibi parçanın bütününe de serpiştirilebilir. dirlik ve düzenlik getirsin diye zincir haline gelmiş halkalar şeklinde gösterilir. şiir de ses olarak dudaklarımızdan dökülmek içindir. Şiirde Mehmetçik ile ilgili olarak aşağıdakilerin hangisinden söz edilmemiştir? A) Yurdu için kendini feda edeceğinden. yalın ve açık biçimidir. Örnek: Sen Mehmetçiksin. vurgulanmak istenen ana düşüncenin en kısa. 5) PARAGRAFTA BAŞLIK Bir yazının başlığı. Toroslara vardığımda her taraf yeşillikler içindeydi. B) Hürriyete değer verdiğinden. Nasıl tiyatro oynanmak içinse. Yazar bu yazıyı niye yazmış? Yazarın vermek istediği mesaj nedir? Bu paragrafta vurgulanmak istenen düşünce nedir? Gibi soru kalıpları bize “ana düşünce”yi verir. edebiyat türleri içinde sesle okunmayı en çok gerektiren sanattır. sese en çok bağlı sanat oluşudur. Paragrafta vurgulanmak istenen düşünce nedir? A) Halı desenlerini herkes kendine göre yorumlayabilir. D) Milletçe sevildiğinden. C) Halı dokunurken şekiller kendiliğinden ortaya çıkar. C) Kahramanlığının dünyaca bilindiğinden. Böylece verilmek istenen mesaj okuyucunun zihninde somutlaştırılmış olur. 4. Önümüzde ışık. Örnek: 1. 3. sincaplar bu zamansız rüzgara hayret ederek üşüyorlardı. D) Bütün desenler. Örnek: Şiir. göz değmesin diye nazar boncuğu. Ağaçları ve çiçekleri ürperişler içinde gördüm. gönlümüzde aşk. Doğarsın bu yurda adak olarak. birlik beraberlik.

Çankırı ve Bolu arasındaki dağlarda gezdi. b) ÖYKÜLEYİCİ ANLATIM Bir duygunun. endişe. Sade ve sanatsız bir dil kullanılır. istese de istemese de … Paragrafın sonuna aşağıdakilerden hangisinin gelmesi daha uygundur? A) kendi kişiliğini katar. merak. makale ve fıkra türlerinde eserler vermiştir. çocukları sağlık yönünden ciddi şekilde etkiliyor Örnek: Sanat adamları daha çok düzeltmek. O zaman kendisine Battal’ın İbrahim diyorlardı ki. Tiyatrolarında da gecekondu bölgesinin cahil insanlarını ele almıştır. büyütür. Örnek: Haldun Taner hikaye. körfezin içinde birkaç kayık. Yukarıdaki parçada hangi duygumuzla ilgili bir ayrıntıya yer verilmemiştir? A) İşitme B) Koklama C) Görme D) Tatma 9) DUYGULARA SESLENME Duygu kalben algılanan hislerdir. dört arkadaşıyla bir gece hapisten kaçtı. gördüklerini olduğu gibi söylemek istememiştir. zaman ve kişi gibi unsurlara rastlanır. Paragrafın başına aşağıdaki cümlelerden hangisi getirilirse parça anlam yönünden tamamlanmış olur? A) Çocuklar güç işlerde çalıştırılmaktadır. D) Sınavlar. dokunma. denizi. C) olayları olduğu gibi verir. koklama). Adı üstünde: Telgraf sokağı. tatma. D) gerçeğin peşinde koşar. Örnek: … Adeta yarış atı gibi sınavdan sınava koşturuyorlar. ümitsizlik. Hemen hemen hiçbir sanat adamı. O kadar dardı ki orda birbirine dokunur komşu evlerin saçağı. 15 . B) Çocuklarımız gün geçtikçe sağlıklı bir eğitim olmaktadırlar. coşku. Çocuk. Hem güzel. tiyatro.7) PARAGRAF TAMAMLAMA Paragraf tamamlama.Bu tipler yerel dilleriyle konuşturulur. C) Çocuklarımız henüz ilkokul döneminde ağır bir sınav maratonuna giriyorlar. B) nesnel davranmak zorundadır. dağları büyük bir tehlikeye atan insanlar. Bu eserleri okuyan insanın yüzünde tatlı bir tebessüm belirir. Genellikle geçmiş zaman kullanılır. kendini tanımadan hayatın karmaşıklığı içinde buluveriyor kendini. tüm bunlar beni hayli düşündürdü. seçer. düşüncenin bir olay etrafında veya olaya bağlı olarak anlatılmasıyla oluşan anlatım tekniğine öyküleyici anlatım denir. bozulmuş ve iki yüzlü çevreleri anlatır. sevinç. hem dardı. yalnızlık…) Örnek: Doğduğum köyde bir sokak vardı. hem şirindi. ötüşerek karnını doyurmaya çalışan martılar. (sitem. giriş cümlesini ve sonuç cümlesini bulma ile ilgilidir. Öykülemede yer. Cümlelerde bu beş duyu organından herhangi birisiyle algılanan bir ayrıntıya yer verilebilir. korku. Çoklarının evini basıp paralarını aldı. Dağa çıktı. Aradım. örneklerle konunun en iyi biçimde anlaşılması sağlanır. duyma. Örnek: Kokuşmuş bir körfez. Tanımlarla. Sonuçta çocuklar kendilerini yetiştiremiyor ve çeşitli sorunlarla karşı karşıya kalıyorlar. Örnek: Ayaşlı. 8) DUYULARA SESLENME İnsanın beş duyusu vardır (görme. Hikayelerinde genellikle büyük şehirdeki tipleri. güzelleştirmek isteyenler arasından çıkar. ümit. beş ay hapiste tutsak kaldıktan sonra. nerde Telgraf Sokağı? Diyen bir şair nasıl bir duygu içerisindedir? A) Umutsuz B) Karamsar C) Hasret D) Yalnızlık 10) ANLATIM BİÇİMLERİ a) AÇIKLAYICI ANLATIM Okuyucuyu herhangi bir konuda eğitmek ve ona bilgi vermek amacıyla başvurulan anlatım tekniğine açıklayıcı anlatım denir. Ne oluyor bize? Buraları başkalarına mı satıyoruz? Diye acı acı düşündüm. iki yahut üç yıl Kastamonu.

Yakup Kadri’nin Yaban’ı. o da ruhu besler. sözcüklerle resim yapma sanatına betimleyici anlatım denir. Örnek: Eleştirmen eseri ön yargıyla ele almamalıymış. küçük küçük gözler. Tanımlamada “nedir?” sorusunun cevabı bulunur ve tanım cümleleri genellikle “-dır.” der. Tarık Buğra’nın Küçük Ağa’sı ve Halide Edip’in bir çok romanı bu muhteşem olayı işlemiştir. Yiyeceklerimizin büyük bir bölümü de yaz mevsiminin ürünleridir. düşüncelerini inandırıcı kılabilmek için ele aldığı konuda yetkili ve ünlü bir kimsenin sözlerinden alıntı yapmasıyla oluşan yönteme tanık gösterme denir. olay. Sıfatlara genişçe yer verilir. Örnek: Kış mevsiminden hiç hoşlanmam. Betimlemede bir durum. Amaç konunun. Soğuğuyla. Kimisi kilitli kimisi kilitsiz. Karşı duvarda boydan boya dolap. kendi sevincini. edebiyatımızda Milli Mücadele yıllarını konu edinen bir çok yapıt vardır. Bir kere bu seçmelerde bile bir önyargının varlığından söz edilemez mi? Bu seçme bile bir önyargıdır. -dir. donma diye bir korkunuz olmaz. yiyecek ve giyecekleriyle insana bir sürü sıkıntılar verir. Köşeye yakın. Öğrenci ödevleri. Ekmek bedeni nasıl beslerse. eleştiri yapmak için birtakım hazırlıklar ve seçmeler yapar. tanıklar gösterilir. Eleştirmen. Kişinin sadece adı yetmez. Ya nasıl ele almalı? Ön yargıyla ele alınmamış tek bir sanat yapıtı bilmiyorum. karşılaştırmalar yapılır. Montesguie: “Çeyrek saatlik bir okumanın gideremediği bir kederim olmamıştır. 11) DÜŞÜNCEYİ GELİŞTİRME YOLLARI a) TANIMLAMA (TARİF ETME) Bir kavrama ait belirleyici özelliklerin anlatılmasıyla oluşan yönteme tanımlama denir. Kapının arkasında kıvrık ağaçtan yapılmış askılık. Kıyısında tahta sandalyeler. -tir” ekleriyle veya “denir” ile biter. Pencere önlerinde yığılı kitaplar. c) KARŞILAŞTIRMA (MUKAYESE ETME) Birden fazla düşünce. Anne çocuğuna ilişkin isteklerini. varlık okuyucunun gözünde canlandırılır. ulaşımıyla. iyi dileklerini. Amaç karşı tarafın düşüncesini çürütmektir. d) TANIK GÖSTERME (ALINTILAMA) Yazarın. Örnek: Okuma tutkuların en asilidir. Örnek: Ortada yeşil örtülü uzun bir masa. üzüntülerini bu nazım şekli ile anlatır. Bundan dolayıdır ki.c) BETİMLEYİCİ ANLATIM (TASVİR) Gözleme dayanan anlatım tekniğine. Dolapta her birini bir öğretmenin kullandığı. Düşüncenin kanıtlanması için örnekler verir. Yanıp yanmadığı belli değil. Örnek: Annenin çocuğunu uyutmak için belli bir ezgiyle söylediği halk edebiyatı ürününe ninni denir. okuyucunun zihninde daha da belirginleşmesini sağlamaktır. -tır. Konuşma havası sezilir. Örnek: Edebiyatımızda romancılar yaşadıkları dönemin ya da önceki dönemlerin izlerini eserlerine yansıtmışlardır. haritalar… d) TARTIŞMACI ANLATIM Herhangi bir konunun farklı bir bakış açısıyla değerlendirilmesinden kaynaklanan anlatım tekniğine tartışmacı anlatım denir. defterler. Soru cümleleriyle yazıya akıcılık kazandırılır. Oysa yaz mevsimi öyle mi? Bir kere üşüme diye bir sorununuz. Bunun için de kat kat giyeceklere gereksinmeniz yoktur. b) ÖRNEKLEME Anlatılan konuyla ilgili değişik örneklerin verilmesiyle oluşan yönteme örnekleme denir. Sözün aktarılmadığı yerde tanık gösterme söz konusu olmaz. duvarın dibinde kömür sobası. kavram ya da durumun birbiriyle kıyaslanmasıyla oluşan yönteme karşılaştırma denir. Büyük yazarlar ömürlerinin çoğunu okumakla geçirirler. 16 . olay.

Basit Sözcük : Hiç ek almayan veya yapım ekleri dışındaki ekleri almış olan sözcüklere denir.. İçinde bir yapım eki olan ve yeni kelimeler türetmeye elverişli birime gövde denir. . kötü. “oku” fiilidir.SÖZCÜKLERİN YAPI ÖZELLİKLERİ KÖK : Bir kelimenin. Örnek: Karınca. başla. gergin. niteliği. edat. ev. zamir. araba. evler. yolluk. anlamlı en küçük parçasına denir. güzel. Örnek: Yaz.. GÖVDE : E n az bir yapım eki almış olan sözcüklere denir. sıfat.. 2.. YAPIM EKLERİ : Eklendiği köklerden yeni kelimeler türeten eklere denir. Örnek: “Okul” kelimesinin kökü. Ev. geç. Kökler iki çeşittir: 1. kelimenin tamamı ile ilgili olmalıdır. Kelimenin kökünün. Fakat bu kelimede “ok” kısmı da bir anlam taşır. ey. zarf. Yapım ekleri eklendiği kök veya gövdelerin her zaman anlamını.. Birleşik Sözcük :İki veya daha fazla kelimenin birlikte kullanılmasıyla oluşan sözcüklerdir. Dilimizde isim kökleri en fazla üç heceden oluşur. otur-. Yapım Ekleri ÇEKİM EKLERİ : Eklendiği kelimenin anlamını ve türünü değiştirmeyen.. Evli. İki çeşit ek vardır: 1. vah. yol. Nitelik kökleri : İyi. Türemiş Sözcük : İsim veya fiil köklerine çeşitli yapım ekleri getirilerek oluşan sözcüklerdir. Fiil Kökleri İSİM KÖKLERİ : Bir varlığı... Ekler... mirasyedi. işleri anlatan köklere denir. ile. Örnek: Gel-. sen. daha küçük parçalara ayrılmayan. İlgi kökleri : Ben. o. Örnek: Uçak. İsim kökleri cümle içinde “isim. tek başlarına anlamsızdır. İsim Kökleri 2. kelebek. tüh. bağlaç ve ünlem” göreviyle kullanılabilir. gözlük.. YAPILARINA GÖRE SÖZCÜKLER 1. Ama okul ile ok arasında bir ilgi yoktur.. Dört çeşittir: a) b) c) d) Varlık kökleri : Çöl. kız. EKLER Köklere getirilerek onların anlamlarını tamamlayan veya değiştiren parçalara ek denir. 17 . Duygu kökleri : Ah.. için. ilgiyi veya duyguyu en kısa biçimde tanıtan köklere denir. Karaköy.. sıra. 3. otur. Köklere getirilerek anlam kazanır.. bazen de türünü değiştirir... evi. Çekim Ekleri 2.. Dedikodu. sadece cümledeki durumlarını belirten eklere denir.. hem fiil olabilecek köklere denir. yol. git.. FİİL KÖKLERİ : Hareketleri. evci. Sesteş (Eşsesli ) Kökler : Kullanıldığı cümleye göre hem isim.. ver....

a) İsmin Yalın Hâli ( Yalın Durumu) : Belirli bir eki yoktur.-üm) Kitab-ım Sen (-ın. -su. (Ev. Durum ekleri olarak da adlandırılır. – Beni aradığında dünyalar benim oldu. evler. (aile) e) Sabahları bir bardak süt içer. (Evde.) -ler.. bahçenin kapısı) *Altı çizililer tamlama ekleri.EKLER Yapım Ekleri 1. -ten. İsimden fiil yapan ekler 3. -leri) Kitap-ları Tekil Kişiler: Çoğul Kişiler: 2. evim.. Fiilden isim yapan ekler Çekim Ekleri a) İsim çekim ekleri *İyelik ekleri *Hal ekleri *Tamlama ekleri *Çoğul ekleri b) Fiil çekim ekleri *Kip ekleri *Kişi ekleri ÇEKİM EKLERİ A) İSİM ÇEKİM EKLERİ 1. İYELİK (AİTLİK) EKLERİ : Eklendiği ismin karşıladığı varlığın kime veya neye ait olduğunu bildiren eklere denir. (Ev-e. (Ali’nin defteri. (aşağı yukarı) g) Beyefendiler yemeğe gelmiyorlar mı hala. okuldan.) e) İsmin -den hâli (Çıkma. -umuz. -lar ekinin anlam özellikleri a) Pazardan dünyaları aldım. Koyu yazılanlar kaynaştırma harfi. -i.. okulun duvarı... -ta şeklindedir. -te. -ü. TAMLAMA (İLGİ) EKLERİ : İsim tamlamalarında kullanılan -ın. -i. (Saygı) c) Daha nice Fatih’ler yetiştireceğiz. -u. -ünüz) Kitab-ınız Onlar (-ları.. -ler ekleridir. okula) d) İsmin -de hâli (Bulunma. -in. -ü ‘dür. okullar. -ı. -u. -den. (Abartma) b) Müdür beyler sizi görmek istiyor.) b) İsmin -i hâli (Belirtme Durumu) : Ekleri. (Evden. -im. küçümseme) h) Kurtarma çalışmalarına İngilizler de katıldı. -iniz. -ümüz) Kitab-ımız Siz (-ınız. ÇOĞUL EKLERİ : İsimlere gelerek onların sayısını çoğaltan -lar. kalem-i) c) İsmin -e hâli (Yönelme Durumu) : Ekleri -e. -ü ekleridir. okulda. (aynı ulustan olma) 4.. -imiz. -ün ve -ı. Ben (-ım.) 3. -i. Fiilden fiil yapan ekler 4. -tan şeklindedir. kapının kolu. -in. -si. (Evler. Hiç ek almayan veya hal ekleri dışındaki ekleri alan isimler yalın haldedir. araba-sı Biz (-ımız. -um. (sitem. -da . (Her anlamı) f) Bu şehre ben dört yaşlarındayken yerleştik. -un. -un. -sü) Kitab-ı. (Ev-i. İsimden isim yapan ekler 2. -a ‘dır. (Benzerlik) d) Serpiller yarın bize gelecek. Ayrılma Durumu) : Ekleri. kalma durumu) : Ekleri -de. HÂL EKLERİ : İsimlere gelerek onların durumlarını bildiren eklerdir. -dan. -sı. -u. 18 . -unuz. -ün) Kitab-ın O (-ı.

(badem-cik) kelimesinde bir organın adı söz konusudur. KİŞİ EKLERİ: Fiillere.).. (Tepe-cik. tekil Eksiz 1. hem de fiilden fiil yapar. kip eklerinden sonra gelerek o işi kimin yaptığını belirten eklere denir.. Fiilden fiil yapma eki.. -iş ekleri bazen isim.. Görülen Duyulan Şimdiki Gelecek geçmiş geçmiş zaman zaman Oku-du -muş -yor -ecek b) Dilek kipi ekleri: İstek belirtimi yapan eklerdir. gelir. 5) -ı.Kişi eki) 3) Türkçe’de -ım.. gelecek. bazen fiil yapar.. İyelik ekleri isimlere...Fiilden fiil yapma eki 6) -ış. yaz-ı (Yapım eki) 2) İyelik ekleri ile kişi ekleri karıştırılmamalıdır. çoğul -k 2. Ev-i yandı (İyelik eki) Ev-i yıktılar (Hâl eki) Veli-nin ev-i (Tamlama eki) Gez-i.İyelik eki) .-ü vardır.. -u.) a) Haber kipi ekleri: Zaman bildirimi yapan eklerdir. Bunların farkı cümlelerden anlaşılır.. okudu-n. 19 ... -um.Fiilden isim yapma eki (Boyayı kaz-ı-dı). hem ek-fiil. hem kişi eki. tekil -m 2.. -i... -i. -ü yapım ekleri hem fiilden isim yapar. kişi ekleri fiillere gelir. tekil -n 3.(Yapım eki) 4) Aslında küçültme ve sevgi eki olan -cık bazen varlık isimleri yapar . yavru-cuk ) Bu örneklerde küçültme anlamı varken. (Gelmiş.B) FİİL ÇEKİM EKLERİ 1. -im. hem de yapım eki olarak kullanılabilir: İç-im kan ağlıyor (İyelik eki) İstediğin parayı vereceğ-im (Kişi eki) Bugün dünden daha iyiy-im (Ek-fiil) Gözlerin bir iç-im su. (Geldi-m... -üm ekleri hem iyelik eki. (Birbirlerine bakıştılar). (Geldi-m. çoğul -nuz 3. (Kaz-ı çalışmaları başladı).. KİP EKLERİ : Fiillerin yapılış amacını ve zamanını bildiren eklere denir. Fiilden isim yapma eki. çoğul -lar Okudu- EKLERLE İLGİLİ ÖNEMLİ BİLGİLER: 1)Türkçe’de dört çeşit -ı.) 1.. (Ev-i-m.. -u. Dilek şart -sa İstek eki -y-a Gereklilik eki -malı Emir eki eki yok Geniş zaman -r Oku- 2. (Tatlı bir bakışı vardı...

. -umsu. -msı. -ki ekinin bazen kökten hemen sonra geldiği de görülür. -imsi. beri-ki. çocuk-çağız) 9) -ca.) 5) -ki : (demin-ki... -ki eki bu kurala uymaz. -cil. türünü değiştirmez.-su. -cu. -lü : (Ev-li. -çak. y değişmesiyle “ yazın gidilecek yer “ anlamındadır. muhafaza etme” anlamında kullanılmıştır. 2) İsimden Fiil Yapma Ekleri: İsim kök veya gövdelerine gelerek bunları fiile dönüştürür.. dar-al. -le: su-la. ses-teş 11) -ncı. -ncu. -ci. Bu tür ekleri alan kelimelerin hem anlamı. -suz. -lik.. hem de türü değişir. -ey : kuz-ey (Kuz : Güneş görmeyen yer) 28) -sul : yok-sul 29) -la. -sü : çocuk-su 15) -ımsı.. -ceğiz. gecelik) 2) -cı. -cül.. top-la.. -mse :azı-ı-msa.. yedi-nci. -luk.) 3) -lı. -ça. Öte-ki. -kir.) 6) -cık.. balık-çıl. su-lu) 4) -sız... Bu ekler sadece kelimenin anlamını değiştirir. -cul.. -er : sar-ar (sarı) -da. -çağız. yay-la ( Eski Türkçe’den günümüze z.. -cik. gökte-ki) (Yapım ekleri her zaman kökten hemen sonra gelirken. -de : şırıl-da. boş-a. Başlıca ekleri şunlardır: 1) 2) 3) 4) 5) 6) 7) 8) 9) 10) -la. -er : beş-er. top-aç 23) -şın : sarı-şın 24) -ak. -leyin: akşam-leyin. 12) -ar... -kır. -ncü : bir-i-nci. top-u-k 26) -t : yaş-ı-t 27) -ay.. küçü-cük) 7) -cak. -r: deli-r-.) 8) -cağız. -l : ufa-l. -çek : (Büyü-cek. -çeğiz: (Köyceğiz. -en : er-en. -deş. -çıl. çül: ev-cil.. -si. bazen de türünü değiştiren eklere yapım ekleri denir.. şimdi-ki. -ek : sol-ak.. püs-kür. -lük : (Gözlük. -nci. -eç : kır-aç. -süz ( Ev-siz. kız-an (olgun çocuk) 19) -ç: ana-ç 20) -cıl.. -li. Bu eklerin başlıca olanları şunlardır: 1) -lık. -le : kış-la .YAPIM EKLERİ Kök veya gövdelerin her zaman anlamını. -kur.. sonra -ki yapım eki getirilir. -cük : (Ufa-cık. -cuk. -k : gec-i-k. -e : yaş-a. -ki ekinden önce köke bir çekim eki gelir. -ar. -çil. -çe : Türk-çe.. 13) -z : iki-z 14) -sı. Ök-süz) (“Ök” kelimesi Eski Türkçe’de “öğ” şeklindedir ve “ana” anlamına gelir. yerde-ki. -al. -el: az-al. -siz. -cek. -lu. ev-ci) (“Bek” kelimesi Eski Türkçe’de “koruma. çul. ala-ca 10) -daş. -teş : soy-daş. -kür : tü-kür. 17) -cileyin : ben-cileyin 18) -an. -cü : (Bek-çi. 20 . -taş. -ce. -a. top-ak 25) -k : bebe-k. -men : koca-man 22) -aç. Dört ana grupta incelenir: 1) İsimden İsim Yapma Ekleri : İsim köklerine gelerek bunlardan yeni isimler türeten eklere denir.. -ümsü: ekşi-msi 16) -layın. 21) -man.

.. -iş. -gın. -ca... -mece : bul-maca. -giç. Başlıca ekleri şunlardır: 1) 2) 3) 4) 5) 6) 7) 8) 9) 10) 11) -n: giy-i-n. -ış. -i. -ek : dön-ek.3) Fiilden Fiil Yapma Ekleri: Fiil kök veya gövdelerine gelerek bunlardan yeni fiiller türeten eklerdir. -gun. -kan..... -l : kır-ı-l... -enek: gör-enek.. -ı. -e.. -ma. -kün : dal-gın.. -uş. -maca.. -a. -anak. -sal. -gü. -mse: gül-ü-mse -ala.. -r : aş-ı-r. -ku.... -ken : sıkıl-gan. -er : çık-ar. -men : seç-men. -u.. -aç. -kı. -kin.. -tur. -alak. -m : giy-i-m. -sel : uy-sal. -geç : yüz-geç.. -dur..... -gi. -ucu.. 21 . -gaç...... -güç : dal-gıç. -l : ışı-l... -elek : yat-alak.. -tır. -mek : yapmak. -üş : bak-ış. -man.... -gin. -k : çatla-k.. -ü : gez-i. hem de türü değişir.. -ü : kaz-ı.. -su. -eç : gül-eç. -ntü : boz-u-ntu. -gı. -gen.... -nti. -ar.. -gün. -si. -meç : yırt-maç.. sar-ma.. -a.. -guç.. -tür : koş-tur... -gan... -me : kıy-ma. -u.. Fiilden isim yapım eklerinin başlıcaları şunlardır: 1) 2) 3) 4) 5) 6) 7) 8) 9) 10) 11) 12) 13) 14) 15) 16) 17) 18) 19) 20) 21) 22) 23) 24) 25) 26) 27) 28) 29) 30) -mak... -ge : böl-ge. -ga. -ici.. -sü : sin-si.. -gıç. -dır. -ak.... -tir. -ıcı. -ı. -i. -dir.. öğret-men. -kun. : yar-a. -ç : usan-ç.. -ce : eğlen-ce. -sak: tut-sak. -sı... -dür.. -maç.. -ki. -kın. -t : kızar-t. -n : tüt-ü-n. -ntı.... -ücü : uç-ucu. -gu. -t : geç-i-t.. -ntu. -e : tık-a. Bu ekler kökün anlamını değiştirir fakat türünü değiştirmez. -ele : kov-ala 4) Fiilden İsim Yapma Ekleri : Fiil kök veya gövdelerine gelerek bunlardan isimler türeten eklerdir... -ş : döv-ü-ş.. Bu ekleri alan kelimelerin hem anlamı. -kü: say-gı.

unvanlar ve lakaplar da büyük harfle başlar.YAZIM KURALLARI (İMLA) 1) Büyük Harflerin Yazımı 2) Birleşik Kelimelerin Yazımı 3) Yön Adların Yazımı 4) Gün ve Ay Adlarının Yazımı 5) Sayıların Yazımı 6) “Mi” nin Yazımı 7) “De” nin Yazımı 8) “Ki” nin Yazımı 1) BÜYÜK HARFLERİN YAZIMI a) Cümle başları büyük harfle başlar. Kırmızı ve Siyah Leyla ile Mecnun Kültürlü Olmak mı? f) Gezegen ve yıldız isimleri büyük harfle başlar. Türkiye’ye Güneş tutulmasını izlemek için pek çok turist geldi. 22 . b) Nokta. Sınavda başarılı olduğumu öğrenince dünyalar benim oldu. veya” bağlaçlarıyla soru eki “mi” küçük harfle yazılır. Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal Atatürk Av. milletlerin başkentlerine ait lisanlardır… Uyarı: İki noktadan sonra cümle niteliği olmayan örnekler sıralanırsa bu örnekler büyük harfle başlamaz. dergi ile mahalle. gazete. tırnak içine alınan cümleler de büyük harfle başlar. ünlem ve soru işaretlerinden sonra gelen cümlelerin ilk sözcüğü büyük harfle başlar. Meçhule giden bir gemi kalkar bu limandan. Halley Satürn Venüs Uyarı: “Dünya. defterler. Bilal amca Sema teyze e) Kurum. milli lisanımız bunlardan hangisi olacaktır? Bu suale cevap vermeden. Kişi adlarından önce ve sonra gelen saygı sözleri. Türk Dil Kurumu Ihlamurdere Caddesi Avrupa Çengelköy Uyarı: Kitap isimlerinde ve başlıklarda yer alan “ve. genel kavram bildirdikleri zaman küçük harfle başlar. Çantan adeta doluydu: kalemler. iki nokta. Cümle içinde. Hocası ona her zaman “Sen büyük bir alim olacaksın. yer adları büyük harfle yazılır. lisanımızı başka lisanlarla mukayese edelim: Başka lisanlar. ile. sokak vb. güneş ve ay” sözcükleri coğrafya ve gök bilimlerinde terim olarak kullanıldıkları zaman büyük harfle. d) Özel adlar büyük harfle başlar. Mehmet Bey Esra Hanım Uyarı: Akrabalık bildiren kelimeler büyük harfle yazılmaz. kuruluş. Acaba. testler… c) Şiirlerde mısraların ilk harfi büyük harfle başlar.” derdi. Artık demir almak günü gelmişse zamandan.

(15) on beş (155) yüz elli beş *Birleşme sırasında kelimelerden hiçbiri anlamını değiştirmiyorsa ayrı yazılır. Kuzeybatı Güneydoğu *Belgisiz sıfat ve zamirler bitişik yazılır. Uyarı: Batı sözcüğü eğer Avrupa yerine kullanılmışsa büyük harfle başlar. Hasta olmak İşaret etmek Namaz kılmak İlan edilmek *Birden fazla kelimeden oluşan sayılar ayrı yazılır. Deneme sınavı mayısın son haftasında yapılacakmış. Salı günü çıkacağız. Babam 1 Ocak 1962 Cuma günü doğmuş. Köpek balığı Yer elması Arap sabunu Deniz yolu Su böreği 3) YÖN ADLARININ YAZIMI Yer-yön ve yöre bildiren sözcükler birlikte kullanıldıkları isimlerden ayrı ve ilk harfleri büyük yazılır. Birkaç Biraz Hiçbir Birçoğu b) Ayrı Yazılanlar *Birleşme sırasında ses türemesi veya düşmesi olmayan yardımcı fiillerle isimler ayrı yazılır. Atatürk 19 Mayıs 1919’da Samsun’a çıktı. Doğu Anadolu Güney Amerika Güneydoğu Anadolu Uyarı: Yer-yön bildiren sözcükler özel isimlerden sonra gelirse veya bir varlığın yönünü gösterdiklerinde küçük harfle yazılır. Türkiye’nin batısı nüfus olarak daha yoğun. Pazar + ertesi Pazartesi Sütlü + aş Sütlaç Kayıp + etmek Kaybetmek His + etmek Hissetmek Ne + asıl Nasıl Ne + için Niçin *Birleşme esnasında benzetme yoluyla kelimelerden biri veya ikisi de anlamını değiştiriyorsa bu tür birleşik kelimeler bitişik yazılır. Keçi + boynuzu Keçiboynuzu (Bitki) Karga + burnu Kargaburnu (Alet) Dokuz + taş Dokuztaş (Oyun) Ayıkulağı (Bitki) Ayı + kulağı Hanım + eli Hanımeli *Ara yönler bitişik yazılır.2) BİRLEŞİK KELİMELERİN YAZIMI a) Bitişik Yazılanlar *Birleşme esnasında ses türemesi veya düşmesi oluyorsa bu tür birleşik kelimeler bitişik yazılır. Bulutlar kuzeyden gelmeye başladı. Türkiye’ye Batı destek veriyor. 4) GÜN VE AY ADLARININ YAZIMI Belli bir tarihi bildiren gün ve ay adları büyük harfle yazılır. Geçen yıl köye haziranda gitmiştik. Tatile 13 Haziran. 23 .

İsim tamlamalarında tamlanan ismin yerini tutar. mu. Kardeşim sokakta top oynuyor. Uyarı: Hal eki “-de” sertleşmeye uğrayıp “-te. sözcüğe bitişik yazılır. Yolun kenarındaki çiçekte gözüm kaldı. Kitap da okurum dergi de. Bilal’in ödevi daha güzel olmuş. halbuki. Birden fazla sözcükten oluşan sayıların her sözcüğü ayrı yazılır. “te. Uyarı: Para ile ilgili işlemlerde ve belgelerde rakamlar bitişik yazılır. Cümleden çıkartılamaz. Çarşıdan ayakkabı da alacağız. Ödeyeceğiniz miktar binbeşyüzyetmişiki liradır. ta” şekli yoktur. mü. Dünkü sınav çok zordu. b) İlgi Zamiri “-ki”: Ektir. Elmalar sepette ne güzel duruyor. c) Bağlaç olan “ki”: Sözcüktür ayrı yazılır. Erzurum’un havası çok soğuk. meğerki. Onun kitabı bende kalmış. oysaki. belki” 24 . ayrı yazılır. Kalbimdeki sevgin hiç bitmez. sanki. a) Hal Eki “-de”: Ektir ismin sonuna bitişik yazılır. kelimeye bitişik yazılır. Seninle tanışalı üç yıl oldu.30’da Büyük felaketteki ölü sayısı 25. Sınava yüz on yedi kişi başvurdu.5) SAYILARIN YAZIMI a) Yazınsal (edebi) metinlerde küçük sayılar. mademki. “Dahi. 8) “Kİ” NİN YAZIMI Dilimizde üç değişik görevde “ki” kullanılmaktadır. (Zaman) 7) “DE” NİN YAZIMI Dilimizde iki tür “de” kullanımı vardır. Uyarı: Bağlaç olan “de” sertleşmeye uğramaz. Temiz mi temiz! (Pekiştirme) Güneş açtı mı çiçekler çıkar. b) Bağlaç Olan “de”: Kelimedir. Böyle olur mu? Biz mi yapacağız? Uyarı: Kendinden sonra ek gelirse bu ekler “mi” ye bitişik yazılır. 6) “Mİ” NİN YAZIMI “Mi” soru eki kendinden önceki kelimeden ayrı yazılır. saat gibi sayısal verilere ait bilgiler ve büyük sayılar belirtilirken rakam kullanılır. Çocuk elindeki parayı kaybetmiş.” şekillerine girer. yüz ve bin sayıları yazıyla gösterilir. Bitirecek miyiz? Pikniğe siz de geliyor musunuz? Uyarı: “Mi” başka görevlerde de kullanılsa ayrı yazılır. -ta” olur. Malatya’nınki o kadar soğuk değil. Biliyorum ki bu iş böyle olmayacak. bile” anlamına gelir.000’e ulaştı. b) Para tutarı. Bilal’inki daha güzel olmuş. Birleşik yapılı cümle oluşturur. Uyarı: “ki” bağlacı bazı sözcüklerde kalıplaşmış olduğu için bitişik yazılır. Cümleden çıkartılınca cümlenin anlamı daralsa da anlatım bozulmaz. “Çünkü. Ünlü uyumuna uyarak “mı. a) Sıfat Yapan “ki”: Ektir. Bir ismin yerini veya zamanını gösteren sıfattır. Sev ki sevilesin. Sınav yarın sabah 9. Ben de sizinle geleceğim.

çiçek açmış ağaçlar.07.NOKTALAMA İŞARETLERİ 1) Nokta 2) Virgül 3) Noktalı Virgül 4) İki Nokta 5) Üç Nokta 6) Soru İşareti 7) Ünlem İşareti 8) Kesme İşareti 9) Tırnak İşareti 10) Parantez (Ayraç) İşareti 11) Kısa Çizgi 12) Uzun Çizgi Noktalama işaretleri: Okumayı ve anlamayı kolaylaştırmak için yazıda kullanılan işaretlere noktalama işaretleri denir. ç) Cümle içinde ara sözleri ayırmada ara sözün başına ve sonuna konur. (Sokak) Uyarı: Bazı kısaltmalardan sonra nokta kullanılmaz. Deprem 3. b) Kısaltmaların sonuna konulur.) a) Bir yargı bildiren. canlılığa ihtiyacım var. şırıl şırıl akan dereler bize gülümsüyordu. bu işi bitireceğiz. Duraklama yerlerini belirlemekte.05 sularında meydana geldi. 1) NOKTA (. Selim 7. dönüyordu. Kırmızı güller. neşeye. öyle dalmış ki az kalsın düşecekti. Hafta sonu pikniğe gideceğiz. c) Özneyi ayırmak için konur. 3 . Noktalama işaretlerinin yerinde ve doğru kullanılmasıyla duygu ve düşünceler açıkça ifade edilir. konu III. b) Sıralı cümleleri birbirinden ayırmak için konur. Güzelliğe. 05. düşünür. 5 = 25 2) VİRGÜL (. 4 = 12 5 . Selma Hanım. ne olursa olsun.) a) Birbiri ardına sıralanan eş görevli sözcük ve sözcük gruplarının arasına konur. (Profesör) İng. Her insan duyar. çevresinde olanları fark eder. Köye. Prof.1990 15. sokak ç) Tarihlerin yazılışında gün. çocukluk günlerinin geçtiği yere. Dostluk özveri gerektirir. anlamca tamamlanmış bütün cümlelerden sonra konur. (İngilizce) Sok.10. Tren 12. 25 . ay ve yıl bildiren rakamları birbirinden ayırmak için kullanılır. 5. TBMM (Türkiye Büyük Millet Meclisi) cm (santimetre) c (karbon) c) Sıra bildirmek için sayılardan sonra kullanılır. vurgu ve ton gibi özellikleri belirtmekte noktalama işaretlerinden faydalanılır. e) Matematikte çarpı işareti yerine kullanılır. trafik işaretlerinin işlevine benzetilebilir. Biz.1985 d) Saat ve dakika rakamlarını birbirinden ayırmak için kullanılır.25’te kalktı. Noktalama işaretlerinin işlevi.

fakat.p Bu kitapta yer alan konu başlıkları şunlar: ses bilgisi.30 3) NOKTALI VİRGÜL (. Bu bahçede çok meyve yetişir: elma. çünkü” gibi bağlaçlarla bağlı cümleler arasına konur. fakat başarılı olamadılar. ama her zaman insan olabilir.s. Dilimizdeki sert sessiz harfler şunlardır: f. dedi. erkek çocuklara ise Serhat. İstanbul. Üzüntüden. sıkıntıdan bunalıyor. 5) ÜÇ NOKTA (…) a) Sözün bir yerde kesilerek geri kalan kısmın okuyucuya bırakıldığı eksiltili cümlelerin sonuna konur. hayır.” c) Karşılıklı konuşmalarda konur. Sayın Bakan. Değerli arkadaşım. c) “Ama. Dünyanın haline bakılırsa… Sonra bu pencere. f) Hitaplardan sonra konur. yalnız. Bağlaçlardan önce kullanılır. ayva. sabah da gelebilirsin. h) Ondalık sayıların yazımında bölümleri ayırmada kullanılır. e) Kabul ve red bildiren kelimelerden sonra “evet.5 76. argo ve söylenmek istenmeyen sözcüklerin yerine konur. geç kalmayalım.06. c) Alıntılarda alınmayan bölümlerin yerine konur. 10. O k… bir daha buraya gelmeyecek.) a) Cümle içinde virgüllerle ayrılmış tür veya takımları birbirinden ayırmak için konur.h. adlardan ayırmada kullanılır. Pazardan elma. Kız çocuklarına Yasemin. dağlara çıkmak. g) Yer adlarını tarihlerden ayırmada kullanılır. Fatma. bu ahval ve şerait içinde dahi birinci vazifen… ç) Benzer örneklerin sürdürülebileceğini göstermek için konur.1990 Ankara. biçim bilgisi b) Aktarılan sözden önce konur. 21. bu nur… b) Kaba. Gül.t. Doğan. 4) İKİ NOKTA (:) a) Kendisinden sonra açıklama yapılacak veya örnek verilecek olan cümleden sonra kullanılır. ıspanak. İnsan. b) Ögeleri arasında virgül bulunan sıralı cümleleri birbirinden ayırmak için konur. İhtiyar.Oğlum! Beni bırakma.ş. Kadın yavaşça: . ağacın altında oturuyordu. doktoruna durumunu sordu. Benim için fark etmez. Tatilde size geleceğim. portakal. Barış adları verilir. akşamda. armut … 26 . her zaman kahraman olamaz. peki. Hayır. Atatürk diyor ki: “Muallimler.ç.d) İsimleşmiş sıfatları. haydi” kullanılır. bu konuda asla konuşmam.” Cenap Şehabeddin şöyle diyor: “Güzel fikir ihtiyarlamaz. taze fasulye. lahana aldım. Haydi.k. dedi. … İşte. 21 Şubat 1996 ğ) Tırnak içine alınmayan alıntı cümlelerden sonra konur. ç) Virgülle ayrılmış örnekleri farklı örneklerden ayırmak için kullanılır. Küçük. kırlarda dolaşmak istiyordu. yeni nesil sizin eseriniz olacaktır. Çok çalıştılar.

c) Bilinmeyen tarih ve yer adlarının yerine konur. Avrupalılaşmak Türkçenin Ankaralıdan Hristiyanlık Uyarı: . Vah. Uyarı: Yabancı isimlere getirilen yapım ekleri ve çokluk ekleri kesme işareti ile ayrılır.leri c) Sayılara getirilen ekleri ayırmada kullanılır. İki şekilde kullanılır. doğum yeri (?) 7) ÜNLEM İŞARETİ (!) a) Sevinç. Aliler akşam bize gelecekmiş. Benzerlik anlamı katarsa ayrılır. Ey Türk Gençliği! Ordular! İlk hedefiniz Akdeniz’dir. TBMM’nin THY’ye kg’dan mm’den Uyarı: Sonuna nokta konan kısaltmalara getirilen ekler ayrılmaz. Goethe’ler Washıngton’lu b) Kısaltmalara getirilen ekleri ayırmada kullanılır.6) SORU İŞARETİ (?) a) Soru anlamı taşıyan cümle sonlarında kullanılır.ler Dr. küçük harfle yapılan kısaltmalarda kelimenin okunuşuna göre ekler getirilir. biraz yardım eder misiniz? Uyarı: Soru anlamı olmayan. Eee! Yeter artık. 2’şer (Yanlış) İkişer (doğru) ç) Vezin dolayısıyla düşen sesin yerine kullanılır.ler eki özel isimleri “gil” (akrabalık) anlamı katarsa kesme işareti ile ayrılmaz.a vb. Bu vatan nice M. Bu şair 1497’de (?) ölmüş. korku gibi duyguların anlatıldığı cümlelerde kullanılır. Buraya hangi yıl taşındıklarını bilmiyorum. Bu ücret (!) hepimize yetermiş. uyarı ve seslenme sözlerinden sonra konur. b) Kesin olmayan bilgileri göstermek için parantez içinde kullanılır. Bana. Kemal’ler yetiştirir. Karac’oğlan N’eylesin? 27 . şaşkınlık. Eğitim Fakültesi dekanlığına Doğan Beyden gelen haber… Uyarı: Özel isimlere getirilen yapım ekleri kesme işareti ile ayrılmaz. Büyük harfle yapılan kısaltmalarda harflerin okunuşuna. Türkiye’m Halit Ziya’dan Sema’ya Uyarı: Kurum ve kuruluş adlarına gelen ekler ile kişi adlarıyla kullanılan unvanlara gelen ekler kesme işaretiyle ayrılmaz. Nesimi (? – 1404). ileri! c) Alay ve küçümseme anlamı katmak için parantez içinde kullanılır. acı. fakat içinde soru sözcüğü veya soru eki bulunan cümlelerden sonra soru işareti konmaz. Prof. 8) KESME İŞARETİ a) Özel isimlere getirilen çekim eklerini ayırmada kullanılır. yazıyla gösterilir. yavrum vah! b) Hitap. 1995’te 8’inci Uyarı: Üleştirme sayıları rakamla değil.

Hayır… 28 . Atatürk o gün (19 Mayıs 1919) Samsun’a çıktı. Fetih Marşı’nda bize “Fatih’in İstanbul’u fethettiği yaştasın!” diyerek sorumluluğumuzu hatırlatıyor. Uyarı: Tırnak işaretinden sonra kesme işareti kullanılmaz. Uyarı: Üzerinde değişiklik yapılan alıntılar tırnak içinde gösterilmez. c) İki kavramın ortaklığını göstermede kullanılır. Ya göründüğün gibi ol. b) Özellikle vurgulanmak istenen kelimeler ile eser ve yazar adları tırnak içine alınabilir.onunla konuşuruz. Arif Nihat. Uyarı: Özel isimlerden sonra konan kesme işareti satır sonuna gelmişse kısa çizgi konmaz. Sıfat “ismi” niteleyen bir kelimedir. Ankara-İstanbul arası 350km. Bizimkiler mi gelecek? . isimlerin yerini tutan kelimedir. 11) KISA ÇİZGİ ( . ya da olduğun gibi görün. Karagöz: (Yerinden kalkarak) Kim o? Uyarı: Parantez işaretinden sonra kesme işareti kullanılabilinir. Buraya gelirse -gelmeyeceğini tahmin ediyorum. 10) PARANTEZ (AYRAÇ) İŞARETİ [ ( ) ] a) Bir sözün açıklaması veya eş anlamlısı olan kelimeler parantez içinde gösterilir. … Türk Dil Kurumu’ nun yeni bir sözlük hazırladığını duyduk. Kazak-çı-lar-dan An-ka-ra-lı 12) UZUN ÇİZGİ ( ) Satır başıyla başlayan konuşmaları göstermek için kullanılır. … gelemedi. (Mevlana) c) Tiyatro eserlerinde söz esnasındaki hareketleri göstermede kullanılır. Zamir (adıl). Atatürk (1881-1938)’ün en büyük hedefi Türkiye’nin bağımsızlığıydı. Peyami Safa “Dokuzuncu Hariciye Koğuşu”nda kendini anlatmaktadır.9) TIRNAK İŞARETİ (“ ”) a) Başka bir kişiden veya yazıdan alınan alıntılar (sözler) tırnak içinde gösterilir. ç) Ek. b) Alıntının veya bir sözün kime ait olduğunu göstermede kullanılır. 1997-1998 eğitim-öğretim yılı başladı. Kütüphaneden “Yaban”ı aldım. kök ve heceleri ayırmada kullanılır.) a) Satır sonuna sığmayan kelimeleri bölmede kullanılır. b) Ara sözleri ayırmada kullanılır.

İstanbul. Cins İsim: Aynı cinsten. sevgi.VARLIKLARIN VERİLİŞİNE GÖRE İSİMLER a. aynı türden olan varlıkların ortak isimleridir. Ünlem 1. heyecan… 2. sevgi. İslamiyet. su. Örnek. Atatürk. hava. iyilik. Somut isim: Türkçede bazı sözcükler beş duyumuzun (görme. kalem. renkleri. Özel İsim: Dünyada tek olan. Anadolu. korku. İSİM (AD) Canlı... Karadeniz. çocuk. boyutları farklı bile olsa yazma işine yarayan cisimlere kalem denir. Zarf (belirteç) 5. işitme. diğer varlıklar içinde tıpa tıp bir benzeri olmayan varlıklara verilen isimlerdir. kavramları tanıtmaya yarayan kelimelere isim denir. sıcak. İsimler çeşitli yönlerden sınıflara ayrılırlar. Merkür.İŞLEVLERİNE GÖRE KELİMELER (SÖZCÜK TÜRLERİ) 1.MADDELERİNE GÖRE İSİMLER a. şüphe 29 . İstanbul. Bunların varlığını aklımız ve hislerimizle algılayabiliriz. Küçük Ağa. Örnek. Varlıklara Verilişlerine Göre Özel Cins İ S İ M L E R Maddelerine Göre Somut Soyut Tekil Varlıkların Sayılarına Göre Çoğul Topluluk 1. toprak. korku. dokunma. koşu. Örneğin şekilleri. yeşil… b. Kuveyt. Bağlaç 8. cesaret. koklama. Edat 7. güzellik. Böyle sözcüklere soyut anlamlı sözcükler denir. Japonlar. su. hüzün. Fiil (eylem) 6. hüzün. tatma)“herhangi birisi ile” algılanabilen varlıkları karşılar. Kalem. ağaç. cansız bütün varlıkları. ev. Allah. Enver. Böyle sözcüklere somut anlamlı sözcükler denir. İsim (ad) 2. Örnek: Ağaç. Türkiye. ağaç. Sıfat (önad) 3. barış. Örnek. b. Zamir (adıl) 4. neşe. gidiş vb. Soyut isim: Türkçe sözcüklerin bazısı da beş duyumuzun “herhangi birisi ile” algılayamadığımız varlıkları karşılar. insan. Türk Dil Kurumu. Mehmet. Tekir. ev. Örnek.

insan. çocuklar. Türkçe öğretmeni.. tahta kaşık. -u. evin bahçesi. ekşimsi -()mtrak: ekşimtrak. Örnek. Örnek. kömür göz.3. kiraz dudak. ağaç. -lar çoğul eki getirerek onları çoğul isim yaparız. sınıfın panosu… 2. -ün -ı. insanlar. orman. c. göz nuru… 3. sınıf. kedicik -cağız: adamcağız. elma yanak…(benzetme) 4.. millet. çocukcağız. b.VARLIKLARIN SAYISINA GÖRE İSİMLER a. ordu. -u. irice. Belirtisiz İsim Tamlaması Sadece tamlananın ek aldığı isim tamlamalarıdır. Çoğul isim: Tekil isimlere –ler. evler. dostça -()msi: mavimsi. Amasya elması. ev. Tamlanan eki Tamlayan eki -ın. Tekil isim: Bir tek varlığı veya kavramı karşılayan isimlerdir. çiçekler. kadıncağız -ce: büyükçe. İSİMLERDE KÜÇÜLTME İsimlerde küçültme şu eklerle yapılır. sürü. Belirtili İsim Tamlaması İsim tamlamasının her iki ögesinin de tamlama eklerine aldığı tamlamalardır. taş duvar. Zincirleme İsim Tamlaması İkiden daha fazla ismin birbirini tamlamasıyla oluşsan isim tamlamalarıdır. -i. Tamlanan eki Tamlayan eki Ek almaz Ek almaz Çelik kasa. el emeği. -ü Kapının kolu. -un. Takısız İsim Tamlaması Tamlayanın da tamlananın da tamlama eklerini almadığı isim tamlamalarıdır. mavimtrak İSİM TAMLAMALARI 1. adacık... çocuk. -i. çiçek.. Tamlanan eki Tamlayan eki Ek almaz -ı. taş duvarın üstü… 30 . -in. -cık: mehmetçik. ağaçlar. Topluluk ismi: Yapı itibarıyla tekil gibi görünen fakat anlamca birden fazla kavramı ifade eden isimlerdir. kağıt mendil. naylon torba…(neden yapıldığı) Kurt adam. kır. Çınar ağacının gölgesi. sırma saç. Örnek. tahta kapının kenarı.. İstanbul’un tarihi. -ü Güneş gözlüğü.

birkaç kişi. yüzer lira. Ali Efendi. beriki kitap.. SIFAT (ÖNAD) İsimlerin önüne gelerek onları niteleyen veya belirten sözcüklere sıfat denir. Asıl sayı sıfatları: yirmi kalem. Ahmet Bey... beyaz gül.. Sayı sıfatı: Önüne geldikleri adların sayılarını. çalışkan öğrenci.Renk belirtir: kara koyun. yüzde elli başarı. c. ne iş yapıyor?. Yüzbaşı Mehmet. şu ev. d. Üleştirme sıfatları: ikişer ceviz. o ülke. Bay Ali. hiçbir olay.2. Zeliha Teyze.. NİTELEME SIFATLARI a.. 2... İşaret sıfatı: Önüne geldikleri adı işaret ederek yerini belirten sıfatlardır. rütbe yönlerinden belirten ya da bu adlara “saygı” anlamı katan sıfatlardır.. SIFATLAR Niteleme Sıfatları Biçim Renk Durum Belirtme Sıfatları İşaret Sıfatları Sayı Sıfatları Belirsiz Sıfatlar Soru Sıfatları Unvan Sıfatları 1. Sıfatlar görevlerine uygun olarak iki ana bölüme ayrılır. Belgisiz sıfat: Önüne geldikleri adı kesinlik kazandırmadan belirten sıfatlardır... yirminci yüzyıl. sayı sıralarını ve ölçülerini belirten sıfatlardır. Unvan sıfatı: adları derece. Kesir sayı sıfatları: onda altı pay. sivri biber. yeşil kumaş. kaç gün? . bu çocuk.. b. nasıl kumaş? … e.. öteki masa.. Soru sıfatı: Önüne geldikleri adları soru yönünden belirten sıfatlardır.Biçim belirtir: düz tahta. bir gün. görev.. Sıra sayı sıfatları: üçüncü sınıf. ne kadar? ... c.. b. 31 . dar oda... on ağaç.Durum belirtir: güzel roman. BELİRTME SIFATLARI a. Öğretmen Sevim.

2. kalınca. En üstünlük Derecesi: En sözcüğü ile yapılır. tatlılar (bir sıfat birden çok ad için kullanılabilir) Renkli. çırılçıplak. Çocuklara en güzel oyuncakları aldı. kısacık -()msi: ekşimsi. güpegündüz… SIFATLAARDA KÜÇÜLTME -ce: büyükçe. harap ev… Küçük. Bu yaramaz çocuklardan bıktım. “m. İhtiyar esir.p. Böylece sıfat adlaşmış olur. 4. Daha güzel bir lokanta yok mu? 3. tertemiz. Aşırılık Derecesi: Çok. minicik.s” den uygun olanı getirilir. Bembeyaz. gibi sözcükleri ile yapılır. derince -cik: incecik. Üstünlük Derecesi: Daha sözcüğü ile yapılır. Eşitlik Derecesi: Kadar. Bu köyde kavun kadar büyük patates var. dosdoğru… Yapayalnız. Gençlerin coşkusu yaşlıları da etkiledi. SIFAT TAMLAMASI (Sıfat + İsim) Sıfatların adları belirtmesi veya nitelemesiyle oluşan tamlamalara sıfat tamlaması denir.r. Düşen adın ekleri ve anlamları sıfata geçer. kokulu silgiler. 32 . sapsarı. Birlikte çok güzel günler yaşamıştık. kalemler (hem ad hem de sıfat birden çok olabilir) SIFATLARIN ADLAŞMASI (ADLAŞMIŞ SIFAT) Bazı sıfat tamlamalarında ad olan sözcük düşer. yeşilimsi -()mtrak: sarımtrak SIFATLARDA DERECELENDİRME 1. Genç insanların coşkusu yaşlı insanları da etkiledi. şirin bir köy (bir adı birden çok sıfat tamlayabilir) Lezzetli yemekler.SIFATLARDA PEKİŞTİRME Niteleme sıfatlarının anlamlarını güçlendirmeye niteleme denir. pek sözcükleri ile yapılır. Bu yaramazlardan bıktım.

-e ekini aldığında kökünde değişme olur. her zaman böyledir.Sizleri unutur muyuz hiç! Kitabı Ali’ye verir misin? Kitabı ona verir misin? Sema ile Neşe çok iyi arkadaştır. o. Ben-e Bana 2. Bu yazıyı kendim yazdım / Bu yazıyı ben yazdım / Bu yazıyı ben.“Ben” zamiri. orayı. Kişi Zamirinin Diğer Özellikleri: 1. Böyle adamlar her zaman başarır. onlar. 6. karşıki.Bazen “saygı. buralar. oradan. şöyle. “Böyle. Bu kelimeler. öteki. Türkçe’de en çok kullanılan işaret zamirleri şunlardır: Bu. burayı. Böylesini hiç görmedim. orada. İsim İşaret Zamiri Sıfat Zarf N O T : “O” ve “Onlar” kelimeleri hem kişi zamiri.ZAMİRLER Kelime Durumundaki Kişi Zamirleri İşaret Zamirleri Belirsiz Zamirler Soru Zamirleri KELİME BİÇİMİNDEKİ ZAMİRLER 1. ora.Böbürlenmek amacıyla “ben” yerine “biz” zamiri kullanılır. insan isimlerinin yerini tutarsa kişi zamiri. Kişi zamirlerinin sayısı altıdır. bazen sıfat. Ayrıca dönüşlülük zamiri olarak da adlandırılan ve kişi zamirlerinin yerini tutabilen “kendi” kelimesi kişi zamiri olarak kabul edilir. bazen zamir. şu. şurayı. oralar. Benim kalemim. benim. kendim yazdım. sen. Onlar çok iyi arkadaştır. Bu soruyu sadece siz çözebilirsiniz. insan dışındaki varlıkların yerini tutarsa işaret zamiridir. saygı nedeniyle çoğul ekini alabilir. şura. orası. burası. O. Beni. iyelik eklerini. öfke” nedeniyle “sen” zamiri yerine “siz” zamiri kullanılır. bende. hem de işaret zamiridir. 4.. Bazen “kendi” kelimesi yerini tuttuğu kişi zamiriyle birlikte kullanılarak anlamı pekiştirir. Bize Konyalı Paşa derler. o. Bu böyle olmaz. şuradan. Bu konuda bizleri hiç hesaba katmıyorsunuz. şurada. şuralar. Ben. Ben. beriki.Kişi (Şahıs) Zamirleri : İnsan isimlerinin yerini tutan zamirlere denir.“Biz” zamiri çoğul ekini alarak abartma ve övünme anlamı kazanır. bura. Bu zamirler hâl eklerini.. öyle” kelimeleri kullanılışına göre bazen isim. Aynı kural “sen” zamiri için de geçerlidir. biz.“Ben” zamirinin tamlayan ve tamlanan eki -im’dir.. Ona telefon edeceğim. 3. çoğul eklerini alır. kırılma. onlar. şunlar. bazen zarf görevi üstlenir. Biz.İşaret Zamirleri :Varlıkları göstererek onların isimlerinin yerlerini tutan zamirlere denir. si z. sizler. incelik. buradan.. sana dememiş miydim! 2. bunlar. burada. (Kişi zamiri) / Onu hemen çöpe atın (İşaret Zamiri) Ek Görünümündeki İyelik Zamiri İlgi Zamiri 33 . 5. şurası. şanslı biir milletin torunlarıyız. Siz kim oluyorsunuz? Sizden bir ricam olacak.“Siz” zamiri.

Pazardan ne aldın? Baban ne gün gelecek? Ne bakıyorsun tuhaf tuhaf. hiçbiri. Dünkü sınav çok zordu. Örneklerden de anlaşılacağı gibi belgisiz zamirlerde bazı istisnalar dışında -ı. çoğu.(Belgisiz Zamir) Toplantıya falan adam geldi. Aradaki fark şudur: Cebimdeki düştü. Hasan’ın defteri – Hasan’ınki Sevgi’nin kitabı – Sevgi’ninki sınıfın tahtası – sınıfınki. her biri. şeyler. nereyi. fiili nitelemediği için soru zarfı değil.. Bir kelimenin zarf olabilmesi için fiilden önce gelmesi yeterli değil. fiilden önce gelen her kelimeyi zarf olarak algılayabiliriz. bu kelimeler bir ismi niteleyecek şekilde kullanılırsa. Belgisiz zamirlerin sonundaki bu ekler kaldırılarak. neresi. şu” kelimeleri insan yerini tutsa bile kişi zamiri olmaz. hangileri. aynı zamanda iyelik zamiri olarak da adlandırılır. defterleri. kaçta. hangimiz. kaçınız. birisi.. birileri. sıfat veya zarf olabilir. kaçımız. biri. neler.İyelik (aitlik) Zamirleri: İsimlerin sonuna gelerek.Soru Zamirleri: İsmin yerini tutan soru kelimelerine soru zamiri denir. başkaları. falanca” kelimeleri de belgisiz zamir olarak kullanılır. -ü ekleri yer alır. Cansız varlıklar için de kullanılır. Bu durumda cümlenin söylendiği ortama dikkat edilir. -i. Bu nedenle ilgi zamiri ile karıştırılabilir. Bu elbiseyi kaça aldın? (Zarf) Fiilden önce gelen kelimeler genellikle zarf olduğu için .. En çok kullanılan belgisiz zamirleri şunlardır: Bazısı. nereye. Zamir Sıfat Zarf “Kaça” kelimesi ismin yerini tutarsa soru zamiridir. Onu bana getir. birkaçı. tamlanan durumundaki ismin yerine kullanılan “-ki” ekidir. Öğrencilerin birkaçı Zamir Sıfat Kelimenin başına -m. kaçtan. İsmin yerini tutan -ki ekine ilgi zamiri denir. Defterim. o isimlerin kime ve neye ait olduğunu bildiren iyelik ekleri. başkası. nerede. kimileri. şundan bundan. Aynı kelime “kaç lira ödeyerek” anlamına gelirse soru zarfı olur. kaçıncı. Bu arabayı nereden aldın? Bu yazıyı hanginiz yazdı? 4. ismi nitelediğinde belgisiz sıfat olur. filan gelmedi.. Saat kaça geldi? (Zamir). şey. defterin.. Aynı kelimeler. herkes. filan.sesi getirilerek yapılan ikilemelerde. herhangi biri. hangisi. nere.Belgisiz Zamirler (Belgisizlik ) :Hangi varlıkların yerini tuttuğu tam olarak belli olmayan zamirlere denir. öteberi... İlgi zamiri her zaman insanlar için kullanılmaz. ne. NOT:“bu.kimisi. Sıfat yapmaya yarayan -ki eki de kendisinden önce gelen kelimeye bitişik yazılır. İlgi zamiri olan -ki daima kendisinden önce gelerek kelimeye bitişik yazılır. hepsi. Birkaç öğrenci. bazıları. kimse.. (İşaret Zamir) 3. Cebimdeki para düştü Sıfat (Yer) İlgi Zamiri Sıfat (Zaman) 34 . Bir ismin yerini veya zamanını gösteren sıfattır. Diğer soru kelimelerinin çoğu cümlede kullanılışlarına göre zamir.Bu kelimelerin insanın veya insan dışı varlıkların yerini tuttuğu bazen anlaşılmaz. Yazıyı bu yazdı. kimler. Toplantıya falan geldi. birçokları. En çok kullanılan soru zamirleri şunlardır: Kim.İlgi Zamiri Belirtili isim tamlamalarında. Kitapçıdan defter mefter aldı. Bu cümlede “Onu” hem insanın yerini tutabilir hem de insan dışı varlıkların yerini tutabilir. (Belgisiz zamir) * “Falan. birazı.(İyelik zamiri) 2.. Malatya’nınki o kadar soğuk değil. -u. Buna göre şu cümlelerde fiilden önce gelen kelimeler. “Kim” kelimesi her zaman soru zamiridir. birtakımı. soru zamiridir. fiili nitelemesi gerekir. birçoğu. kaçı. şunu bunu. Toplantıya falanca geldi. belgisiz sıfat oluşur. Kamyonun lastiği Kamyonunki Erzurum’un havası çok soğuk. nereden. ikinci kelime belgisiz zamirdir. (Belgisiz sıfat) EK BİÇİMİNDEKİ ZAMİRLER 1.

Dün geldi. Bu nedenle bu kelimeler yön bildirdiği halde yer-yön zarfı olmaz. (Zaman zarfı) 2. (İsim) / İleride size oturmaya geleceğim. ZAMAN ZARFLARI Fiil ve fiilimsilerin yapılış zamanını bildiren zarflardır. İsim olan dolaylı tümleç olur. fiil ve fiilimsilere yönelik olarak kullanıldığında mutlaka hal eklerini alır. Biraz sonra görürsünüz. İçeri gir. Erkenden kalkarız. batı. güney. kuzey. aşağı. (İsim) 35 . Cümlenin ögelerinde nereye sorusu hem dolaylı tümleç hem de zarf tümleci olur. isim olur. Doğuya gidelim. isim olur. yukarı. (İsim) -y:kaynaştırma harfi. geri. (İsim) “İleride” kelimesi cümlede kullanılışına göre bazen isim. YER-YÖN ZARFLARI Fiil ve fiilimsilerin gerçekleşme yerini ve yönünü bildiren zarflardır. Yukarıdaki sekiz kelime. ileri. İçeriye gir. herhangi bir ek alırsa zarf olmaktan çıkar. dışarı. Zaman bildiren her kelime zarf değildir. (Dolaylı tümleç) İçeri gir. beri” Bu kelimelerin yer-yön zarfı olabilmesi için mutlaka yalın halde olması ve fiil ya da fiilimsiyi nitelemesi gerekir. Şimdilik işi bıraktık. sağ. Zarf olan ise zarf tümleci olur. öte.sol” kelimeleri. Yer-yön zarflarının sayısı sekizdir: “İçeri. bazen zarf olur: İleride bir adam duruyor. Şimdi gelirler. (Zarf) / Dünü unutalım.. (Zarf Tümleci) Yön bildiren “doğu..ZARFLAR Zaman Zarfları Yer – Yön Zarfları Azlık – Çokluk Zarfları Durum Zarfları Soru Zarfları 1. e:ismin hal eki. Zaman zarfları fiil ve fiilimsileri niteleyerek “ne zaman” sorusuna cevap verir. (Zarf) / İçeriye gir.

MİKTAR (ÖLÇÜ. Bu yetmedi. 4. Fiilin nasıl yapıldığını ve ne durumda olduğunu belirtirler. bir işin tekrarlanacağını anlatır. (Zarf) / Dünya kadar iş. (Üstünlük zarfı) / Daha güzel bir söz. Ve yineleme zarfı olur. Eşitlik Zarfı Sıfat İsim “Kadar” edatıyla oluşan öbekler. (Eşitlik zarfı) / Cennet kadar güzel Ülkem. / Daha Üst.Zarfı Sıfat İsim Üst. 5. Bu zarfların en önemli özelliği fiil ve fiilimsilerden başka sıfatları ve zarfları da niteleyebilmesidir. delice gülüyordu. Bu yağmurda eve nasıl gideceksin? Dün ne kadar çalışmış? İşleri ne zaman bitireceksiniz? Niçin gitmedin? 36 . Bu sınavda şansımı bir daha deneyeceğim. ismi niteleyerek sıfat olabilir: Bacak kadar çocuk. (Yineleme zarfı) c) En üstünlük Zarfı : Sıfatları ve zarfları niteleyen “en” kelimesidir. (Sıfat) / Dünya kadar çalıştım. Ağır ağır çıkacaksın bu merdivenlerden. AZLIK-ÇOKLUK) ZARFI Fiillerin ve fiilimsilerin miktarını bildiren zarflardır. fiilimsileri. b) Üstünlük Zarfları : iyi çalıştı. Çocukça seviniyor.DURUM ZARFLARI Bunlar hâl ve tavır ifade eden zarflardır. Çocuk bize öyle anlattı. (Sıfat) Fiilleri.Zarfı Zarf Fiil “Daha” kelimesi “bir” kelimesiyle öbekleşince. daha ver. sıfatları ve zarfları niteleyen “daha” kelimesidir. NİCELİK.SORU ZARFLARI Fiil ve fiilimsileri soru yoluyla belirten zarflardır.3. Küçük kız güzelce süslendi. Miktar zarfları dörde ayrılır: a) Eşitlik Zarfları: “Kadar” ve “denli” edatlarıyla oluşan ve fiillerle fiilimsileri niteleyen öbeklerdir. En güzel çiçek. Ben de İsmet kadar çalıştım. çocuktur.

yardım edin bana! Yooo! Buna dayanamam artık. Öğretmen. Beni ne arıyor ne soruyor. şaşma. / Kağıtları makas ile kesmiş. Aaa! Çok konuştun ama. (ama gelir bağlaç) Bitirmeye çalışırım ancak hepsini değil. Belli başlı bazı edatlar: İle Saçını tarak ile taramış. (uğruna) Senin için iyi şeyler söylenmiyor. (ve gelir bağlaç) Babası ile pek anlaşamaz. araç) Kalabalığa şüphe ile yaklaştı. Hey! Arkadaşlar buraya bakın. Gelmek isterim yalnız çok işim var. (durum) Evde arkadaşımla yazılıya çalışıyorum. Bağlaçların görevi eş görevli sözcükleri ya da anlamca ilişkili cümleleri birbirine bağlamaktır. Elma ile muzu çok severim. Kapıyı açtı ve dışarı çıktı. (benzetme) Gibi Elma gibi yanakları vardı. Birden çekip gitti. Yalnız ve ancak sözcükleri yerine bir başka bağlaç olan ama gelirse bu sözcükler bağlaç olur. (hakkında) Otobüsü kaçırdığı için derse geç geldi. İmdat. (sadece gelir edat) ÜNLEM Sevinç. (birliktelik) (-e) kadar On kadar kişi yemeğe gelecek. (yaklaşık) Akşama kadar seni bekledim. heyecan. “ile” hem bağlaç hem de edat olabilmektedir. acıma. öğrencilere defter ve kitapsız gelmemelerini söyledi. Annem Ali ve Burak’ı çağırdı. / Bu göz yaşlarım senin için. (süre) Senin kadar çalışanı görmedim.EDAT Tek başına anlamı olmayan. oysa ne kadar da alışmıştık ona. öfke gibi duyguları coşkulu bir şekilde anlatan veya hitap (seslenme) gibi durumları belirten sözcüklerdir. “ile” yerine diğer bir bağlaç olan “ve” getiriliyorsa ile bağlaçtır. Edat İle Bağlaç Karıştırılmamalı 1. (benzetme) İçin Bu emeğim senin için. (ve gelmez edat) 2. (ama gelir bağlaç) Bu işi ancak sen yapabilirsin. cümle içinde kullanıldığında yan yana geldiği sözcükle anlam ilişkisi kuran sözcüklerdir. korku. (bence) Yalnız O adam yalnız buraya gelir. 37 . (sınırlama) BAĞLAÇ Tek başlarına anlamları yoktur. (neden) Benim için en güzel hediye tatlı bir gülüştür. Sana anlatacağım ama kimseye söylemeyeceksin. (karşılaştırma) Cennet kadar güzel vatanımız var. Sadece gelirse edat olur. (vasıta.

. Şahıs eki Örnek Soru: Çekimli fiiller aşağıdakilerden hangisini göstermez? (1989-AL) A) Zaman B) Şahıs C) Hareket ve oluş D) Yer / Çözüm : Sev .. Cevap D’dir. Oluş fiillerinde kendi kendine olma anlamı vardır. insanlar tarafından genellikle bilinçli olarak gerçekleştirilen fiillerdir. Bu fiillerin gerçekleşmesi irademize (isteğimize) bağlı değildir. Oluş Fiilleri: Bu fiillere “doğa fiilleri” de denir. insanlar tarafından bazen bilinçli. ] Fiillerde Somutluk-Soyutluk Somut Fiiller: Beş duyu organından herhangi biriyle algılanabilen fiillere denir.. Düşün-.. nesneyi etkilemeyen. (Soyut) Dikkat ! Bir kelimenin fiil olabilmesi için şu üç öğeyi bulundurması gerekir.FİİL (EYLEM) Fiil (Eylem) : Varlıkların yaptıkları işleri.. acık-. D’de ise büyü(mek) irademizin dışında olur.. bazen bilinçsiz gerçekleştirilen ve sona ermeleri için başka bir fiilin başlaması gereken fiillerdir. belli bir süre devam eden. çöz(mek) için soruya ihtiyaç vardır. es-. fakat var olan fiillere denir.. yeşer-. cümlede kullanılışına göre soyut olabilir: Babam biraz odun kırdı. ver-. neyi” sorularına cevap verir. Uyu-.. kızar-.yor .. Fiillerin en önemli özelliği harekettir. Soyut Fiiller: Beş duyu organından herhangi biriyle algılanamayan. kalk-. gürle-. Kip eki 3. -mak) alabilir. yat. hareket. Bazı somut fiiller. Sen ne kadar da büyümüşsün. Bu fiiller “kimi. C’de oyna(mak) durum bildirir. Kır-. Fiil tabanı 2. yaz-. hoşlan. Fiiller hareketlerine göre üç çeşittir: 1. Bir de şu soruyu çözsene. ufaklık! [Cevap: A’da sev(mek) için birine ihtiyaç vardır. dur-. Örnek Soru: Aşağıdaki cümlelerin yüklemi olan fiillerden hangisi “oluş” bildirmektedir? A) B) C) D) Sizi çok seviyoruz.i . 2.um İş-oluş-hareket Zaman Şahıs Cevap D 38 . Çocuklar ne güzel de oynuyorlar. İş ve Kılış Fiilleri: Bir nesneyi olumlu olumsuz etkileyen. Yağ-. oluş bildirir. (Somut) Arkadaşımın sözleri kalbimi kırdı. Kır-. oku-. 3. biz istediğimiz için büyümeyiz. hareketleri veya içinde bulundukları durumları bir kipe (yani zamana veya bir dileğe) ve kişilere bağlayarak bildiren kelimelere fiil denir. Durum fiilleri çatı yönünden geçişsizdir. 1. Durum Fiilleri: Fazla hareketi olmayan. b) Kök veya gövde halindeyken kip eklerini alabilir. Bu fiiller aslında gizli bir güç tarafından gerçekleştirilir. B’de.. Her iki fiil de kılış bildiriyor. Bu nedenle iş ve kılış fiilleri çatısına göre geçişli fiillerdir. c) Kök ve gövde halindeyken mastar eklerini (-mek. Fiillerin üç temel kuralı vardır: a) İş.

-tı. Görünen (-di’li) Geçmiş Zaman: Geçmişte yaşadığımız veya gördüğümüz fiilleri anlatmak için kullanılır. Sev (i) yor um Dikkat: .-du..Sevmem. -müş Şahıs Eki Sev miş im Kazan mış sın Kork muş ---2.çalışırsınız. -ma..-dü. -acak -( ) r Dilek Kipleri Gereklilik Kip İstek Şart Emir -meli.1) Kip Ekleri Kip Eki : Fiillerin yapılış amacını ve zamanını bildiren eklerle almış oldukları biçimine “kip” denir. hareketin gerçekleşme zamanını.çalışmazsınız) 39 . e) daraltır. Fiil Tabanı -mış. -a -se.. yapılacağını veya yapılmakta olduğunu haber verirler. -sa Eki yoktur. Okur. Yerine -me. 1. Fiil tabanına -( )r eki getirilerek yapılır..okumaz. HABER KİPLERİ : İşin.. Haber verdikleri zamanın adıyla anılırlar.-di. Fiil tabanına -ecek.. 3. Fiil tabanına -di eki getirilerek yapılır. Duyulan (-miş’li) Geçmiş Zaman Kipi : Fiilin.. Anlarız.-tü şahıs eki Sev Yaz Oku Git Sat Uç di dı du ti tı tu m n ------k nız lar b. -maz kullanılır. Fiil Tabanı -dı. Ancak söyleyen fiilin yapıldığını görmemiş. Çalış acağ ız Başar acak sınız Gör ecek ler 4. Geniş Zaman Kipi: Fiilin her zaman yapıldığını veya yapılabileceğini bildirir. önceden gerçekleştiğini bildirir. Geçmiş Zaman a.. başkasından duymuştur. Dikkat: Şimdiki zaman anlamı -mekte. Bu yüzden di’li geçmiş zaman kipi de denir.-ti.. -malı -e. -miş.. Fiil tabanı+ [-( ) r ]+ şahıs eki (Sev-e-r-im) DİKKAT : Geniş zamanın olumsuzu yapılırken -( ) r kullanılmaz... Fiil tabanına -( ) yor eki getirilir. Fiil Tabanı -ecek/-acak şahıs eki Sev eceğ im Anla y acak sın Bekle y ecek .-tu. -muş. -makta ekiyle de sağlanabilir. Gör me yor um ----Görmüyorum.. Kipler iki grupta incelenir: A) Bildirme (Haber) Kipleri B) Dilek (Tasarlama) Kipleri Haber (Zaman) Kipleri Geçmiş Zaman Şimdiki Zaman Gelecek Zaman Geniş Zaman -di -miş -( ) yor -ecek. Ders çalışıyorum / Ders çalışmaktayım. işin yapıldığını. oluşun.Şimdiki Zaman Kipi: Fiilin şu an gerçekleşmekte olduğunu bildirir. Fiil tabanına -miş eki getirilerek yapılır. -mez. (Severim.( ) yor eki kendinden önceki geniş sesliyi (a..anlamayız. -acak getirilerek yapılır.Gelecek Zaman Kipi: Fiilin daha sonra gerçekleşeceğini bildirir.

40 . dursun. Çalışırsan kazanırsın..(Kendisi söz söyleyen) Sen.. 4.(Şart) / Şimdi Konya’da olabilsem.. Sevmiş-sin .. şimdiki z. 3.. dursunlar.... Hem dilek hem de şart anlamı görülebilir. otur-.. 2. (Dilek) İstek Kipi: Eylemin yapılması veya yapılmaması istendiği durumlarda kullanılır.(Kendisinden bahsedilen) Dikkat: Fiilin bildirdiği şahısları aldıkları eklerden tanırız. 1.ş. Buna göre kök halindeki bütün fiiller. oluşun.(Ben). şahıs) olup olmadığına bakalım: Anlarım (Fiil tabanı. Ğenellikle birinci tekil ve birinci çoğul şahıslarda kullanılır.) Anlamak (Mastar eki alan fiiller artık fiil değil fiilin ismidir ve isimlerde kip ve şahıs kavramı yoktur.. Sev-e-lim. -malı ekleri getirilerek yapılır. Örnek Soru: Aşağıdaki fiillerin hangisi emir kipindedir? (1987-FL) A) Yazasın B) Yazsın C) Yazmalı D) Yazsa Çözüm: Yaz . geniş zamanın olumsuzu.. -maz.başka bir eylemin olması şartına bağlı olduğu durumlarda fiil tabanına -se. geniş z.. çalışa-yım.sa (Şart kipi) Yaz x sın (Emir kipi) Cevap B 2) Şahıs Ekleri Şahıs Eki : Fiilin bildirdiği iş mutlaka canlı veya cansız bir varlık (özne) tarafından yapılır. 1. üç tanesi çoğul olmak üzere altı tane şahıs vardır. -a ekleri getirilerek yapılır. Ben. veya -me. insan insana kavuşur” Cümlesindeki fiillerin zamanı hangi seçenekte doğru verilmiştir? (1994-EML) A) B) C) D) Şimdiki zaman-geniş zaman Geniş zaman-geniş zaman Gelecek zaman-gelecek zaman Geçmiş zaman-geçmiş zaman Çözüm: kavuş-maz / kavuş-ur (her zaman) (geniş zaman) (Geniş zamanın olumsuzu -mez.Örnek Soru: “Dağ dağa kavuşmaz.t. (Sev-meli-y-iz) Dilek-Şart Kipi: İşin. otursun/gelsinler.) Anlamazsın (Fiil tabanı. Üçüncü tekil ve çoğul kişilere göre. Sevdi-m. kip. /gelsin. Gereklilik Kipi : Eylemin mutlaka gerçekleşmesi gerektiğini bildirir..(Kendisine söz söylenilen) O.sın (İstek kipi) / Yaz . 2.a . otursunlar) ÖZEL NOT : Dilek kiplerini şöyle formüle edebiliriz: Melisa’ya emir yok. emir kipinde çekimlenmiş fiillere -sin eki getirilir.) Anlıyorum (Fiil tabanı.(Sen) Örnek Soru : Aşağıdakilerden hangisi çekimli fiil değildir? A) Anlarım B) Anlamak C) Anlamazsın D) Anlıyorum Çözüm: Şimdi bu kelimelerde fiilin 3 temel öğesinin (taban.. -sa ekleri getirilerek yapılır.. (Gel-. ) Cevap B’dir. (meli) (sa) y (a) . dur-.malı (Gereklilik kipi) / Yaz . Fiil tabanına -meli. emir kipindedir.. hareketin gerçekleşmesi . DİKKAT : Emir kipinin eki yoktur. Emir Kipi : Eylemin yapılmasını veya yapılmamasını başkasından isteme durumunda kullanılır.tekil ş. -ma ile yapılır) DİLEK KİPLERİ 1.. emir eki yok.. Türkçe’de üç tanesi tekil. Fiil tabanına -e.. İşte bu varlığa fiilin kişisi denir.tekil ş.

tekil şahıs eki. kişi ve olumsuzluk ekleri atıldıktan sonra geriye kalan iş.FİİLLERİN OLUMSUZLUK ŞEKLİ Fiil tabanı +Olumsuzluk Eki (-me. -maz)+Kip +Şahıs Eki Sev me di m Gel me -y in DİKKAT : Geniş zamanın olumsuzu 1. -tu. Rivayet –imiş. yani başka bir kelimeden türememiş veya başka bir kelimeyle de birleşmemiş fiil basit yapılıdır. Sev (e) r im ----Sev (me) m / Bil (i) r sin. Şart –ise) + Kişi (Şahıs) Eki Sev + miş + ti + m (miş’li geçmiş zamanın hikayesi) Bil + (i)yor + sa + lar (Şimdiki zamanın şartı) Gel + ecek + miş + ler (Gelecek zamanın rivayeti) Çalış + malı + ymış + sın (Gerekliliğin rivayeti) Al + sa + ydı + m (Şartın hikayesi) YAPILARINA GÖRE FİİLLER Türkçe’de fiiller yapı bakımından üçe ayrılır: 1. -mü” soru ekiyle sağlanır.-di. gel-miş-miş. BİLEŞİK (BİRLEŞİK) ZAMANLI FİİLLER: Fiil kök veya gövdelerine herhangi bir kip eki getirildikten sonra idi (-dı. Basit fiil 2. -tü). -müş). Gel-i-r-miş. başka bir kelimeyle de birleşmemiş kök durumundaki fiillerdir.. -mu. -mü haline sokar. -sa) getirilerek oluşturulur:Gel-i-r-se.. Fiil Tabanı + Kip Eki (Haber – Dilek) + Ek Fiil (Hikaye –idi. Gel-i-r-di. . oluş. 3. Şahıs ekleriyle ise bitişik yazılır. -mu. -tı. Sev-... Şart (Koşul) Birleşik Zaman: Fiil kök veya gövdelerine herhangi bir kip eki getirildikten sonra “ise” (se. -muş. Soru eki daima kelimeden ayrı yazılır. -se) ek-fiilleri getirilerek oluşur. -mi.. Türemiş fiil 3....BASİT FİİLLER: Herhangi bir yapım eki almamış..Bil (mez) sin DİKKAT : Şimdiki zamanın olumsuzu yapılırken “ ( ) yor” eki -me.) 41 . -maz ile yapılır. kaç-. Bileşik Zamanlı Fiiller BASİT ZAMANLI FİİLLER: Fiil kök veya gövdelerine herhangi bir kip eki getirilmesiyle oluşur. -mez.Oku-y-acak-mış-sın (Kök-yardımcı ses-gelecek zam. Soruları çözdünüz mü? Beni seviyor musun? ZAMANLARINA GÖRE FİİLLER Fiiller. -mi.. gel-i-yor-du-m. hareket bildiren kısmı yapım eki almamış. -imiş (-mış. 2. sorÇekimli bir fiilin kip. Okuyacakmışsın ...) getirilerek oluşturulur. fiilin bölünemeyen en küçük anlamlı parçasıdır. -di. -ti. “iki kip eki almış” fiil olarak da tanımlanır.( ) r kip ekinin yerini alır. -ma olumsuzluk ekini daraltarak -mı.. -ma diğerlerinde ise -mez. Basit zamanlı fiillerde. Bazı kaynaklarda birleşik zamanlı fiiller. gel-miş-se-m. Birleşik fiil 1.. Ve “. ağla-. Birleşik zamanlı fiiller üçe ayrılır: 1.. Kök. ise (-sa.eki-rivayet eki-2. şahıslarda -me. Hikaye (öyküleme) birleşik zaman: Fiil kök veya gövdelerine herhangi bir kip eki getirildikten sonra “idi” (-dı. Görüş mü yor uz FİİLLERİN SORU ŞEKLİ Fiillerde soru anlamı “-mı.-ma. zamanlarına göre iki ana grupta incelenir: A.. -dü. -du.) getirilerek oluşturulur. -miş. Rivayet birleşik zaman: Fiil kök veya gövdelerine herhangi bir kip eki getirildikten sonra “imiş” (-mış. Türkçe’de basit zamanlı fiillerin tekil ve çoğul kişilere göre çekimlenişi tabloda gösterilmiştir. kip ekinden sonra kişi ekleri getirilir. Basit Zamanlı Fiiller B. İste mi yor um. -muş.

fısıl-da-. bana yapılanlara. hav-la-) Örnek Soru: Hangi cümledeki yüklemin yapısı basittir? (19996 DPY) A) Yeni aldığı elbiseyi bugün giydi.TÜREMİŞ YAPILI FİİLLER: Fiil ya da isim köklerine yapım eki getirilerek türetilen fiillerdir. D) Alıştım artık. Cevap (A) : Av (isim) 3. Cevap (A) : Giy-di (Basit) Örnek Soru : Aşağıdaki altı çizili kelimelerden hangisi isimden türemiş bir fiildir? A) Babam koca bir ayı avlamış.kelimesi tek başına yüklem olduğu zaman. Eğer ünlü düşmesi veya ünsüz türemesi olmuyorsa ayrı yazılır. B) Çocuk. DİKKAT ! Yardımcı fiille oluşturulan birleşik fiillerde ses düşmesi veya ses türemesi oluşuyorsa fiil bitişik yazılmalıdır. D) Dayıma. sabah erkenden telefon ettim. yanındakini fiilleştirmek yerine onları özne. gör-üş yaş-agiy-in Göz-lefiil isim fiil İsim Fiil fiil fiil fiil Dikkat ! Yansıma olan kelimelerle de fiil türetilebilir. (Zarf Tümleci) Cevap (B) Çözüm: Ol.sabret. (Zarf Tümleci) Her şeyden önce insan olmalı. (Özne) Bu yaz ekinler erken oldu. Ben hep sizin yanınızda olacağım. B) İnsanları fikirlerinden dolayı küçümsemeyin. yatağından hafifçe doğruldu. C) Seyahatten dönen kardeşini yokladı.(Ses düşmesi) Af-etaf-f-et. nesne veya tümleç olarak alır. 42 .FL / AÖL) A) B) C) D) Gideli iki yıl oluyor.2. Üç yolla yapılır: a) Yardımcı fiille kurulan birleşik fiiller: İ S İ M Yardımcı Fiil etoleylekılYardım Başarılı etol- Not: Ol.(Ses türemesi) Terk etNamaz kılHasta olÖrnek Soru: Hangi cümlede birleşik fiil yoktur? (1993 EML) A) Bahçede çalışan komşumuza yardım edelim.yardımcı fiili tek başına da fiil olarak kullanılabilir. Sabır-et. (Yüklem) Evimizin bir de bahçesi olmalı. B) Bebeğe yedirdin mi mamasını? C) Bu kartları çok ucuza bastırdım. Örnek Soru: “Olmak” fiili aşağıdaki cümlelerin hangisinde yardımcı fiil olarak kullanılmıştır? (1996 . BİRLEŞİK YAPILI FİİLLER : İki ya da daha fazla kelimenin bir araya gelerek oluşturdukları fiillerdir. C) Sabahtan beri içimde bir eziklik hissediyorum. D) Akşam olunca sokaklar tenhalaştı.( Çat-la-.

Tezlik fiilleri daima bitişik yazılır. (Önem vermeme) Fiil Tabanı -(i) ver (mek) Bak (ı)verTezlik fiilinin olumsuzu iki şekilde yapılır: Geliver. Tezlik fiillerinde genellikle “çabukluk. Bu nedenle yeterlilik fiillerinin bulunduğu cümlelerde olasılık zarflarının kullanılması dil yanlışlığına yol açar. -e ekleri getirilir.. kalmak. Bu kelimelerden sonra “durmak. okuyuver-.. bir fiilden (ağlayacağı tut-. ikincide kişinin kendisine bağlı olumsuzluk. 1) Tezlik Fiili: Fiil kök ve gövdelerine -ı. önem vermeme” anlamları görülür. sürüp gel-. Veya .. (Doğru) Yarın köye gidebilirim. söyleyecek ol-.. yapıver-. Bu fiillerde bir işin yapılmasına gücün yetmesi.) kurallı birleşik fiiller de vardır. kulak asma-. işi başarma anlamları vardır. akıl ver-. 4) Yaklaşma Fiili: Fiil kök veya gövdelerine -a. Geliver-. Ortaya çıkan kelime “durmak. Bu tür sürerlilik fiilleri ayrı yazılır. -e ekleri getirilir. Sürerlilik fiillerinin olumsuzu yoktur. Düşeyaz-. kolaylık. bir fiil . gelmek” fiilleri kullanılır. (Göz gezdir-. işin belli bir süre devam ettiği anlamı vardır. -i. Ortaya çıkan kelime. üçüncüde ise kişinin elinde olmayan nedenlerden doğan olumsuzluk söz konusudur. “yazmak” fiiliyle birleştirilir. göresi gel-.. Konuşup dur-. 43 . gider ol-. beklenmezlik.gelmeyiver veya Geliverme 2) Yeterlilik Fiili : Fiil kök veya gövdelerine -a. NOT : Türkçe’de en çok kullanılan kurallı birleşik fiiller bunlardır. Ortaya çıkan kelime “vermek” fiiliyle birleştirilir.. Fiil kök veya gövdelerine -a. isim soylu kelime ya da kelimelerle bir fiilin bir araya gelmesiyle oluşur. Dilimizde çok değişik kurallı birleşik fiil vardır. kalmak. -ü ekleri getirilir. Yapabil-. (Doğru) Belki yarın köye gidebilirim. Bunlar iki fiilden oluşmuştur.... Yaklaşma fiilleri bitişik yazılır. Ortaya çıkan kelime “bilmek” fiiliyle birleştirilir.b) Anlamca Kaynaşmış Birleşik Fiiller ( Deyim Halindeki Birleşik Fiiller) : Kelimelerin gerçek anlamlarından sıyrılmasıyla yani mecaz anlamda kullanılmasıyla oluşan birleşik fiillerdir. (Alamam) (Almayabilirim) (Alamayabilirim) Yukarıdaki üç olumsuz yeterlilik fiilinin aralarında anlam farkı vardır.. öleyaz-. Daima bitişik yazılır.) c) Kurallı Birleşik Fiiller En az iki kelimenin belli bir kurala göre birleşmesiyle oluşan birleşik fiillerdir. Bunların en yaygın olarak kullanılanları dört çeşittir. gezebil-. -ip. kafa patlat-. anlamı olumsuzdur. okuyabil-. az kalsın oluyordu” anlamları vardır. Ayrıca bir fiilimsi... -mak mastar ekinin alabilen deyimler bu gruba girer. Yeterlilik fiillerinde genellikle olasılık anlamı görülür.) . -up. gidip dur-. Fiil kök veya gövdelerine -ıp.. gidedur-. Yaklaşma fiillerinin anlamı olumsuzdur. Uyuyakal-.. 3) Sürerlilik Fiili : İki şekilde yapılır... süregel-. Bu fiillerde. -e ekleri getirilir. -üp ekleri getirilir. Memleketim gözümde tütüyor ! Başka nereye başvurdunuz? Çok eziyet çekmiş. gelmek” fiilleriyle birleştirilir. kapı dinle-. donup kal-. Yani bu fiillerin görünümü olumlu.. (Yanlış) Yeterlilik fiilinin olumsuzu üç şekilde yapılır: Alabilirim. Birincide kesinlik.. -u.. Bu fiillerde “olmadı ama az daha olacaktı. Gazeteyi yere atıverdi. seçiver. -mek. Belki yarın köye dönerim. bir yardımcı fiilden oluşan (hazırlanmış ol-. Bu tür sürerlilik fiilleri daima bitişik yazılır. Bu nedenle yaklaşma fiilleri ayrıca olumsuz yapılamaz.

-maden. (İsim) 2. -maksızın. -e. 1. -me ile isim-fiil eki olan -ma. çakmak. yemek. SIFAT FİİL (ORTAÇ) 3. Öğretmen dersi anlatıp çıktı. sıfat. Sıfatların her zaman bir ismi nitelediği gibi sıfat-fiiller de bir ismi niteler.. Konuşmak bir sanattır. şeklini bildiren fiilimsilerdir. yemek. -ış. 44 . Ekmek. -mek. SIFAT FİİL (ORTAÇ) Fiilin sıfata dönüştürülmüş şeklidir. (İsim-fiil) DİKKAT: -mak. DİKKAT: Sıfat-fiil ekini alan fiiller. oluş. BAĞ (ZARF) FİİL (ULUÇ) Fiillerin durumunu. -ince. bazen isim göreviyle kullanılır. DİKKAT: Olumsuzluk eki -ma. Görmemiş adam. -me eklerini alan bazı kelimeler bir nesnenin adı olarak kullanılabilir. -me. -dığında. Fiil kök veya gövdelerine “-ip.. erek. -ası. İSİM FİİLLER (MASTAR) Fiilin adı demektir. kıyma. -mez. İSİM FİİLLER (MASTAR) 2. tokmak.) DİKKAT: Sıfat-fiil ekleriyle kip ekleri karıştırılmamalıdır. -eli.. Bu hafta işe gitme.. yazma. zamanını. çıkmaz sokak. BAĞ (ZARF) FİİL (ULUÇ) 1.. (İsim) (Sıfat-fiiller çekim eki alarak isimleşir. -dik. -ken. Bu yıl tarlaya buğday ekmek istiyorum. -miş. Görünmez kaza (Sıfat-fiil) / Buradan bizim ev görünmez. -mek. -ecek. Fiil kök veya gövdelerine -an. (Olumsuz fiil) / Tatile gitme hazırlıkları başladı.. -mez” ekleri getirilerek yapılır.FİİLİMSİ (EYLEMSİ) Kip ve kişi ekleri almayan ama iş. -ar. Fiil kök veya gövdelerine -mak. -iş. Koşa koşa geldi. (isim-fiil) Bakkaldan üç ekmek aldı. olmayacak iş 3. sarma. Yazmak. Bayrama katılan öğrencilere izin verildi. zarf” gibi görevler üstlenen sözcüklere fiilimsi denir. ekleri getirilerek yapılır.. -ma. -a. konuşmak. Çocuk ağladıkça açıldı. kazma. -uş. -üş ekleri getirilerek oluşur. okumuş adam. -ma. (Fiil) DİKKAT: Sıfat-fiil eklerinin olumsuzları da yaygın olarak kullanılır. (Sıfat-fiil) / Bayrama katılanlara izin verildi. -me karıştırılmamalıdır. -dıkça. hareket veya durum anlamlarını özünde bulunduran ve cümle içinde “isim . Tanıdık kişi. alış.

şahıslarda kullanılır. -lar. -sa) + ŞAHIS EKİ Hastaysanız. / Kim-miş beni soran / En iyi adam Odur. 45 . -dür. -tu. güzeldi. Ek-fiilin geniş zamanı.EK-FİİL (EK-EYLEM) İsim soylu kelimelerin sonuna gelerek. sadece cümleye şart anlamı kazandırır. -sin. -dı. -tür) + ŞAHIS EKİ (-ım.di. yorgunum. sağlıklı yaşamaktır. -tü ) + ŞAHIS EKİ Öğrenci-y. aynı zamanda ek-fiilin şimdiki zamanını karşılar. Ek -fiil ekleri şunlardır: -dır. -üm. -sunuz. -sun. fiilimsilerin sonuna gelerek onları yüklem yapabilir. -uz. -sın. -idi. Şart Cümlesi Yapar. -tır. Hastaysanız biraz istirahat ediniz. -ız. Hayat. -um. Benim en iyi arkadaşım sen-di-n. DİKKAT: Ek-fiilin şartı olan ise isim ve isim soylu kelimelere geldiğinde onları yüklem yapmaz. yaşayınca güzeldir. ÖNEMLİ: Ekfiil eklerinin üç görevi vardır: 1. DİKKAT: “-dır” ek-fiili sadece 3. -müş) + ŞAHIS EKİ Güzelmişim. -im. -imiş. NOT : Ek-fiiller. -di. -sünüz. Ek-fiilin duyulan geçmiş zamanı İSİM + EK FİİL (-imiş. -du. -ler) ekleri de Ek-fiilin geniş zamanını karşılar. yorgunsunuz. -sün. -ise Ek-fiillerin temel görevi İsim ve isim soylu kelimelere gelerek onları yüklem yaparlar. -miş. -iz. isim soylu olan zamirleri de yüklem yapabilirler. En güzel şey.Ek-fiilin şartı Ek-fiilin geniş zamanı İSİM + EK FİİL ( -dır. güzelmişsiniz.m . İyi-dir. yorgundur. Ek-fiiller genel olarak dört bölümde incelenir: 1.. -mış. -siniz. çalışkandı. -dü-tı. -ti.. -muş. Ek-fiilin görülen geçmiş zamanı İSİM + EK FİİL (-idi.Ek-fiilin duyulan geçmiş zamanı 4. -sınız. güzelmiş. -tür. Basit Zamanlı Fiili Birleşik zaman Yapar 3. güzelmişsin. yorgunlar.Ek-fiilin geniş zamanı 2. -dur. güzelmişiz. -tur..Ek-fiilin görülen geçmiş zamanı 3. güzelmişler Ek-fiilin şartı İSİM + EK FİİL ( ise. -dir. Birinci ve ikinci şahıs çekimlerinde -dir yerine şahıs ekleri kullanılır. -se. -üz. onları yüklem yapan eklere ek-fiil denir. DİKKAT : Ek fiiller sadece isimleri değil. İsmi Yüklem Yapar 2.

Edilgen çatılı fiiller “-l. Y. Yine yeşillendi fındık dalları. Y. Y. / Seyirciler taşkınlık yapmamaları için uyarıldı. Kuraklıktan gölün suyu çekildi. Geçişlilik derecesi arttırılmış eylemlere ettirgen eylem denir. G. -()r. Cümlede gizli özne olsa da fiil etkendir. S.FİİL ÇATISI 1. Bütün gün ağladı. Etken Fiiller: Öznesi belli olan eylemler etkendir. / Ben de çok özledim. Beklediğimiz haber nihayet geldi. Sabahtan beri durakta bekliyorum. (oldurgan) Pişmek pişirmek Başlamak başlatmak Uyanmak uyandırmak ç. Geçişsiz Fiiller: Nesne alamayan fiiller geçişsizdir. Geçişli Fiiller: Nesne alan. İşteş Fiiller 1. Edilgen Filler c. / Küçük çocuk durmadan ağlıyordu. Oldurgan Fiiller ç. Nesne alabiliyor olması yeterlidir. Sıcakta kaldığı için çocuk terlemiş. o fiil nesne alabiliyordur. / G. / Ö. / Bu haberi gazetede okumuştum. Ettirgen Fiiller: Geçişli eylemlere “-t. Görmek / saklamak / bağlamak Uyarı: Fiilimizin geçişli olması için ille de cümle içersinde nesne almış olmasına gerek yoktur. (gizli özne: o) Y. Y. Bu fiiller “onu” sözcüğüyle okunamaz. Ö. NESNELERİNE GÖRE FİİLLER a. b. -tir” eklerini alarak geçişli duruma gelmesine oldurgan fiil denir. İpucu: Bir fiilin başına “onu” sözcüğünü getirip okuyabiliyorsak. Hırsızlar sonunda yakalandı. Etken Fiiller b. Sözde özne alır. (ettirgen) Yemekten sonra su içti. / uyumak / gülmek / oturmak c. ÖZNELERİNE GÖRE FİİLLER a.Ö. S. Annemi çok seviyorum. Uyarı: Tabiat olayları edilgen olarak algılansalar bile etken olarak değerlendirilir. Geçişli Fiiller b. Y. b. Ettirgen Fiiller 2. 46 . başkasına yaptırır. Y. Gerçek özne almaz. -tir” ekleri getirilerek bunların geçişlilik dereceleri arttırılır. Saçlarını kesti. NESNELERİNE GÖRE FİİLLER a. Edilgen Fiiller: Öznesi belli olmayan eylemler edilgen çatılıdır. yükleme sorulan “ne. Çok sevdiği kedisi kayboldu. geçişlidir. (oldurgan) İnsanlar gülüyor. (geçişli) Çocuğa su içirdi. –n” çatı eklerini alır. Geçişsiz Fiiller c. Ettirgen eylemlerin yüklem olduğu cümlelerde özne işi kendisi yapmaz. Oldurgan Fiiller: Geçişsiz fiillerin “-()r. (ettirgen) Okumak okutmak Yazmak yazdırmak 2. ÖZNELERİNE GÖRE FİİLLER a. kimi” sorularına cevap veren fiillerdir. (geçişsiz) İnsanları güldürdü. -t.Ö.Ö. (geçişsiz) Anlattıklarıyla hepimizi ağlattı. Dönüşlü Fiiller ç.Ö. Bir cümlede eylemin kim tarafından yapıldığı belli ise etken çatılı eylem denir. Bütün şiirlerini aynı kitapta topladı. (geçişli) Saçlarını kestirdi. Öğrenciler bayramda sınıflarını süslediler. neyi.

ağlaştık. İşteş Fiiller: Anlatılan işin birden fazla özne tarafından. Bebeğin saçları bir güzel tarandı. birlikte veya karşılıklı yapıldığını gösteren fiillere işteş fiil denir. Oğlunun ölümüne kadın çok üzüldü. (Dönüşlü fiil) Araba güzelce yıkandı. sabahleyin güzelce tarandı. 47 . Bizi görünce sevindi. / giyindi / hazırlandı Uyarı: Edilgen fiillerle dönüşlü fiiller birbirine karıştırılmamalıdır. İşteş eylemler etken eylemlerden “-()ş” ekiyle türetilir. (karşılıklı) Bu konuyu uzun süre tartıştılar.c. Fiil “-n. (Edilgen fiil) Gül. özne işi hem yapıyor hem de yaptığı işten etkileniyorsa bu tür fiillere dönüşlü fiil denir. Dönüşlü Fiiller: Öznenin yaptığı iş kendi üzerine dönüyorsa. (Dönüşlü fiil) ç. (karşılıklı) Akşam kendi aramızda dertleştik. -ı” eklerinden birini alır. gülüştük. Hayatım boyunca bilgisizlikle savaştım. Uzun süre bakıştılar. / Düğüne giderken aynanın karşısında süslendi. Koca Yusuf Amerika’da bile güreşmişti. İki eski dost sonunda barıştı. (Birlikte) Dikkat: Bazı fiiller –()ş eki almadıkları halde anlamca işteşlik özelliği gösterebilir. (Edilgen fiil) Akşam önce kardeşim yıkandı.

daha sonra yardımcı ögeleri (nesne. Biz onu dün çarşıda gördük. Y. S. Yağmurlardan sonra büyürmüş. Ö. B. 2) Özne: Bir cümlede yüklemin bildirdiği işi yapan ya da yargıyı üstüne alan ögeye denir. dün okuldan kovulmuş. (Gizli Ö. Y. a) Belirtili Nesne: İsmin belirtme (-i) hal ekini alan nesne türüdür. Ben) Y. bin bir emekle dokundu. Özne Çeşitleri a) Gerçek Özne:Yüklemin bildirdiği yargıyı yapan ögenin cümlede kullanılmasıyla oluşan öznedir. b) Belirtisiz Nesne: İsmin yalın durumda bulunan nesne türüdür. Ağır ağır çıkacaksın. Ö. Yüklemsiz cümle olmaz. Yahya Kemal güzel şiirler yazmıştır. Ögeler bulunurken önce temel ögeleri (yüklem. S. akşama doğru yakalandı. Y. ne?” soruları sorulur. Diğer bir deyişle edilgen çatılı fiillerle kurulan cümlelerin öznesidir. Bakakalırım. Cümlenin Ögeleri A) Temel Ögeler 1) Yüklem 2) Özne B) Yardımcı Ögeler 1) Nesne (Düz Tümleç) 2) Dolaylı Tümleç 3) Zarf Tümleci A) Temel Ögeler 1) Yüklem: Cümlede anlatılan iş. Ö. kimi?” soruları sorulur. B. Y. b) Sözde Özne: Bazı cümlelerde işi yapan belli değildir. Öğretmen: “Sizler geleceğin mimarı olacaksınız. zarf tümleci) bulmamız gerekir. Y. Durmadan annesini soruyordu.’siz N. B) Yardımcı Ögeler 1) Nesne (Düz Tümleç): Cümlede öznenin yaptığı işten etkilenen sözcük veya söz gruplarına nesne denir. Bu cümlelerde işten etkilenen öge sözde özne kabul edilir.Ö. Y. Asıl kök ve öz derinliklerdedir.’li N.CÜMLENİN ÖGELERİ Öge: Bir cümleyi oluşturan sözcük veya sözcük gruplarına öge denir. Yükleme “ne?” sorusu sorulur. giden geminin ardından. Y. bu merdivenleri. dolaylı tümleç. özne). Arkadaşım hata yaptığını kabul etti. oluş ve hareketi ya da yargıyı üzerinde taşıyan ögedir. Söndürün lambaları. Arkadaşıma yeni bir şiir kitabı aldım. nehirde balık tutmayı sevmez.” derdi.’li N. Ben) B. Belirtili nesneyi bulabilmek için yükleme “neyi?. Ali.Ö. Halılar. O. Özneyi bulmak için yükleme “kim?. G. Hırsız.’siz N. Ö. Gizli özne de gerçek öznedir. Geceleyin bir ses böler uykumu. B. 48 . uzaklara gideyim. (Gizli Ö. başak.

’siz N. Nasıl? Ne zaman? Niçin? Nereye? Ne kadar? Kim ile? Ne ile? Çocuk hıçkıra hıçkıra uzaklaştı. Ö. insana ayrı bir şey öğretir. Eğer adın -e. yükleme. Kapıcı hızla aşağıya indi Ö. Y. Ö.T. B. zaman. B. Y. D. durum. Bu şiiri kar yağarken yazdım.2) Dolaylı Tümleç: Adın “-e. Z. Uyarı: İçeri . miktar yönüyle etkileyen kelimelere zarf tümleci denir. geri. şart. Yükleme. ileri. sebep. içeriden…) Kapıcı hızla aşağı indi. 3) Zarf Tümleci: Yüklemi yön.T.T. Z. B. Ö. D. 49 . dışarı. Ö. Ö. aşağı. Y. vasıta. Mehmet kardeşini yukarı çağırdı. Z. Ö.’li N.(İçeriye.-de. içeride. -de. Y. Y. okumaktan söz edin. Z. Bana. yukarı…gibi yer-yön zarfları kullanıldıkları bütün cümlelerde zarf tümleci olur. Mehmet kardeşini yukarıdan çağırdı. Ve nereye sorusu sorulur.-den” dolaylı tümleç denir.T. D. Z.T.T. İstanbul’a uçakla gittik. Bahçesinde solmayan güller varmış. -den halinde bulunursa dolaylı tümleç olur.T. Y.T.T.’li Z. de e Neye? Neyde? Nereye? Nerede? Kime? Kimde? durum eklerini alan sözcüklerin cümlede üstlendikleri göreve den Neyden? Nereden? Kimden? Her ıstırap. Y.

Olur olmaz sözler söylüyor. köpek var! 50 . öfke vb bildirir.Yüklemine Göre Cümle a. Hangi kitabı okuyacağına karar ver.Olumsuz Cümle: Anlamca olumsuz yüklemlerle kurulan cümlelerdir. Ne ev kaldı ne bark.Kurallı Cümle: Yüklemi sonda olan cümledir. yemek yandı! Dikkat. başak.İsim Cümlesi: Ad ya da ad soylu sözcüklerin veya söz öbeklerinin ek eylem alarak yüklem olduğu cümlelerdir. Ona vereceğin en güzel hediye. Fiil Cümlesi: Yüklemi çekimli fiillerden oluşan cümledir. (seviyorum) Bu adam acımasız değil. Uyarı: Bazı cümleler biçimce olumlu olduğu halde anlamca olumsuz olabilir. Olaylar anlatılır gibi değil. taşın sert olduğunu.Devrik Cümle: Yüklemi sonda bulunmayan cümlelerdir. En büyük arzusu şair olmaktı. Su insanı boğar. Yağmurdan sonra büyürmüş. Güneş toprağı yeni yeni ısıtıyor. (kalmadı) Büyüklere böyle davranılır mı? (davranılmaz) Uyarı: Bazı cümleler biçimce olumsuz anlamca olumlu olabilir. 2. (acır) Gel de bu çocuğu sevme. Sanatçı için hayalin önemi büyüktür. Verdiğin kitapları çok beğendim. Heyecen. (sev) c. b.CÜMLE BİLGİSİ 1. Bizim çocuk aslan gibidir. kitaptır.Ünlem Cümlesi: İçinde ünlem sözcükleri bulunan cümlelerdir. Sizi sevmiyor değilim. 3. Geç fark ettim. Yağmur aniden bastırınca nehir aniden coştu. Hangi yazarları seversin? Yarın Bolu’ya mı gidiyorsun? ç.Soru Cümlesi: Soru anlamı taşıyan ve cevap vermeyi gerektiren cümlelerdir. Annesini ve babasını unutmadı. Tatlı bir akşam vakti yolculuğumuz başladı.Anlamlarına Göre Cümle a. b.Ögelerin Dizilişine Göre Cümle a. ateş yakarmış. coşku. b. Eyvah.Olumlu Cümle: Yüklemi olumlu olan ve bir işin yapıldığını veya yapılacağını bildiren cümlelerdir. Evlerinde ekmek ve su yoktu.

-Girişik Cümle: İçinde fiilimsi bulunan cümlelere denir. Tanıdığın varsa buraya çabuk alışırsın. Ne yazık ki beni anlayamadın. El yarası onulur. Ne konuştu ne açıklamamı dinledi.Yapısına Göre Cümleler a. İşin koşula bağlandığı cümlelerdir. Can çıkmadıkça huy çıkmaz. -Şart Birleşik Cümle. Duydum ki unutmuşsun.Bağlı Cümle: Birden fazla cümlenin bağlaçla bağlandığı cümlelerdir. Kapıyı tıklattı. kazma kürek yaktırır. Kitapları çok sever ve vaktinin çoğunu kitap okumaya ayırırdı. içeri girdi. Sabahtan akşama kadar kardeşimle oynadım. Sanat toplum içindir. d. (Özne ortak “o”) Mart kapıdan baktırır. yan cümlecik 1 yan cümlacik 2 temel cümle Duydum ki unutmuşsun. reçel sürüp yiyeceğim. -Ki’li Birleşik Cümle: Ki bağlacıyla yapılır. Okuldan çıkınca eve gideceğim. Hem suçlu hem güçlü. 51 .Sırlı Cümle: Birden fazla cümlenin virgülle bağlandığı cümlelerdir. Son gülen iyi güler.Basit Cümle: Tek bir yargı bildiren cümledir. temel cüm. Hava güzel olursa dışarı çıkacağım. yan cümle c.4. dil yarası onulmaz.Birleşik Cümle: Birden çok yargı içeren cümledir. b. (Özne ortak “mart”) -Bağımsız Sıralı: Cümleler arasında öge ortaklığı yoktur. Çalış ki kazanasın. Yan Cümlacik Eve gider gitmez ekmeğe yağ. -Bağımlı Sıralı: Cümleler arasında öge ortaklığı vardır.

dilimizin zenginleşmesine neden olacak. Muhalefet partileri. Çömleğin üzerine yazılmış desenlere hayranlıkla bakıyordu. Ülkenin bunalıma girmesini sağlayan bu tür açıklamalardan kaçınmak gerekir. Çünkü. Başka bir deyişle gereksiz sözcüklere yer verilmez. dilimizin zenginleşmesine katkıda bulunacak. aynı cümledeki başka sözcük ya da eklerde vardır. gereksiz sözcük kullanımı cümlenin duruluğunu bozar ve anlatım bozukluğu yaratır. Ortada böyle bir durum yoksa “savunma” yerine “öne sürme” ya da “iddia etme” kullanılır. Tatile ailesi ile birlikte çıkacaktı. Bu tür bilimsel çalışmalar. alçalarak havaalanına başarılı bir iniş yaptı. Uyarı: “Savunma” bir saldırıya ya da düşünceye karşı olan davranıştır. bu sözlerin anlamı.ANLATIM BOZUKLUKLARI Anlatım bozukluklarının türlerini şöyle gruplandırabiliriz: 1. Bu tür tatbikatlarda ölüm olasılığı her zaman mevcut. enflasyonun üç haneli rakamlara yükseldiğini savundu. Giyimlerinde. sosyal ve siyasal yaşamımızı kökünden değiştirmiştir. Verilen vaatlerin hiçbiri yerine getirilmedi. enflasyonun üç haneli rakamlara yükseldiğini öne sürdü. Çömleğin üzerine çizilmiş desenlere hayranlıkla bakıyordu. kadının kolundaki çantayı zorla alıp kaçtı. Muhalefet partileri. sanığın suçlu olduğunu öne sürüyor. Zor şartlar altında çalışan işçilerin sağlık durumları aksadı. Uçak. Zor şartlar altında çalışan işçilerin sağlık durumları bozuldu. Bir cümlede gereksiz sözcük bulunduğunu anlamak için. Bu tür bilimsel çalışmalar. Giyimlerinde. Sözcüğün Yanlış Anlamda Kullanılması: Dilimizde bazı sözcükler. Son yazdığı romanına isim bulmakta bir hayli zorlanmış. sanığın suçlu olduğunu savunuyor. Bu anlatım bozukluğu şu şekillerde olabilir: Eş ve Yakın Anlamlı Sözcüklerin Aynı Cümle İçinde Kullanılması: Atatürk’ün yaptığı yenilikçi devrimler. sosyal ve siyasal yaşamımızı kökünden değiştirmiştir. Bu durumda cümlenin anlam ve anlatımında bir bozulma oluyorsa o sözcük gerekli. anlam inceliklerine dikkat edilmeden kullanılır. Gitmeden önce bir daha ara. anlatımında bozulma olmuyorsa ise gereksizdir. Bugün bir buzdolabının fiyatıyla on yıl önce bir araba satın alınabilirdi. Böyle bir yanlışa düşmemek için hangi sözcüğün nerede kullanılıp nerede kullanılmayacağını çok iyi bilmek zorundayız. Mecburen karakola gitmek zorunda kaldım. Yatmadan dişlerini fırçalamayı unutma. konuşmalarında ve davranış biçimlerinde bir gariplik yoktu. Avukat. Çünkü. Vakfımıza karşılıksız bağışta bulundular. Hırsız. Hırsız. Ülkenin bunalıma girmesine neden olan bu tür açıklamalardan kaçınmak gerekir. Atatürk’ün yaptığı devrimler. Gereksiz Sözcük Kullanılması: İyi bir cümlede yeterli sayıda sözcük kullanılır. İstenmeyen sonuçlar ortaya çıktığında “neden olmak” kullanılır. Bu tür tatbikatlarda ölüm şansı her zaman mevcut. Yukarıdaki cümlelerdeki altı çizili sözcükler gereksizdir. Uyarı: “Sağlamak” ya da “katkıda bulunmak” elde edilmesi istenen olumlu bir sonuca ulaşmaktır. kadının kolundaki çantayı zorla çalıp kaçtı. 2. sözcük cümleden çıkarılır. Avukat. Bunların çıkarılması anlamda bir daralmaya yol açmaz. Sözcükleri kendi anlamını yansıtacak şekilde kullanmamak veya uygun olmayan yerde kullanmak anlatım bozukluğuna yol açar. Araba şu anda yola çıkmak üzere. 52 . konuşmalarında ve davranışlarında bir gariplik yoktu. Yatmadan önce dişlerini fırçalamayı unutma. Bugün bir buzdolabının ücretiyle on yıl önce bir araba satın alınabilirdi.

Güzelliğinin farkında olduğunu belirten davranışlar sergiliyordu. iş güvenliğinin olmadığını gösteriyor. Birbiriyle Karıştırılan Sözcüklerin Kullanılması: Kimi sözcükler aynı kökten türediği için yazılış ve okunuş olarak birbirine benzer. Aşağı yukarı tam üç ay önce benzer bir yazı daha çıkmıştı. Kapının önünde tamı tamına üç beş nöbetçi vardı. Cümlenin anlamında çelişki. Kimi uyarıcı ilaçlar. aralarına katıl. iş güvencesinin olmadığını gösteriyor. Güzelliğinin farkında olduğunu gösteren davranışlar sergiliyordu. ailesini mutlaka ziyaret edeceğini zannediyorum. 3. anlatım bozukluğu ortaya çıkar. Gazetede çıkan bu haber. Kimi uyarıcı ilaçlar. sporculara yarardan çok zarar vermektedir. Milli Savunma Bakanı. Toprağın oluşumunda başta gelen etken. 53 . Davranışlarıyla arkadaşlarının üzülmesine neden oldu. Gazetede çıkan bu haber. Ahmet Bey. Milli Savunma Bakanı. Anlamları birbirine ters sözcüklerin aynı cümlede kullanılmasıdır. Anlamca Çelişen Sözcüklerin Kullanılması: Anlamca cümlenin yargısıyla uyuşmayan. genellikle “kesinlik” ve “olabilirlik” anlamı taşıyan sözlerin bir arada kullanılmasından kaynaklanır. saygılı kişiliğiyle çevresine örnek olmuştu. Davranışlarıyla arkadaşlarının üzülmesini sağladı. Bu eski makineler artık işlevlerini yerine getiremiyor. Bunca yağmura karşın barajlarda yeterince su birikmemiş. girişken ol. cümlede iletilen yargıyla çelişen ya da karşıtlık yaratan sözlerin bir arada kullanılması önemli bir anlatım kusurudur. rüzgârdır. Kuşkusuz bütün çalışmalarının ödülünü sonunda belki alacaksın. Bu iki olay arasındaki ayrıntıyı kimse hesaba katmıyor. Bu eski makineler artık işlemlerini yerine getiremiyor. aralarına katıl. Yaşamının en zor günlerini sürgüne gönderildiği Malta’da geçirdi. İş kazalarının çokluğu. Bunca yağmura karşılık barajlarda yeterince su birikmemiş. Üç ay önce benzer bir yazı daha çıkmıştı. ancak bunların anlamları farklıdır. sporculara yarardan çok zarar sağlamaktadır. kesinlikle askeri bir çözüme başvurulmayacağını umduğunu belirtti. 4. Eminim ki bunca gürültü patırtı en çok onu üzmüş olsa gerek. mutlaka bakanın da kulağına erişmiş olmalı. Ahmet Bey. kesinlikle askeri bir çözüme başvurulmayacağını belirtti. Yaşantısının en zor günlerini sürgüne gönderildiği Malta’da geçirdi. bakanın da kulağına erişmiş olmalı. Bu iki olay arasındaki ayrımı kimse hesaba katmıyor. Kapının önünde üç beş nöbetçi vardı. saygın kişiliğiyle çevresine örnek olmuştu. Kuşkusuz bütün çalışmalarının ödülünü sonunda alacaksın. Bu kadar çekingen olmana gerek yok. Bu sözcükler karıştırılıp birbirinin yerine kullanılırsa. rüzgârdır. Onun önümüzdeki ay. İş kazalarının çokluğu. girişken ol. Onun önümüzdeki ay. ailesini ziyaret edeceğini zannediyorum. Bu kadar çekimser olmana gerek yok. Bunca gürültü patırtı en çok onu üzmüş olsa gerek. Toprağın oluşumunda başta gelen etkin.

yüklem çoğul olur. Tamlama Yanlışlıkları: Sıfat ve isim tamlamalarının aynı tamlanana bağlanması anlatım bozukluğuna yol açar. Eğer özne ile yüklem arasında bir uyum yoksa. Mantıksal hataları ve tutarsızlıkları içeren cümleler. Özne Çoğul Yüklem Çoğul Bitki. hatta kısmi felce neden olabilir. özne çoğulsa yüklem de çoğul olur. arkasındaki yarışçıyı bir hamlede geçti. Önlem alınmazsa bu hastalık ölüme. İhaleye birçok yerli ve yabancı firma katıldı. Beyefendi hala kalkmadılar mı? Özne tekil Yüklem çoğul Ayşe Hanım henüz gelmediler. Bundan aşağı yukarı on yıl önceydi. 5. çoğul özne olarak kullanıldığında yüklem tekil olur. Yüklem tekil Yüklem tekil Söze saygı. 6. alay ya da küçümseme anlamı katılmak istenirse özne tekil. dil bilgisi kurallarına uygun olsalar bile anlamı ve yargıyı eksiksiz iletmezler. sıfat tamlamalarında tamlanan ek almaz. Özne Tekil Yüklem Tekil Dostlar yıllar sonra bir araya geldiler. Son turda atlet. organ. Bundan on yıl önceydi. anlatım bozukluğu olur. 7. iletilmek istenen anlamın eksiksiz olabilmesi için düşünce ve mantık son derece önemlidir. Kaza yerine birçok askeri araçla polis aracı geldi. Dolayısıyla tamlananlar. Önlem alınmazsa bu hastalık kısmi felce. önündeki yarışçıyı bir hamlede geçti. hayvan. Bu önlemler ekonomik ve sağlık açısından olumlu sonuçlar verdi. niteliği farklı olduğundan ortak kullanılamaz. Önümüzdeki haftanın önemli programlarından bazılarını sizlere tanıtmaya çalıştık. cansız varlıklar ve zaman adları. Özne Yüklem Uyumsuzluğu (Uyuşmazlığı): İyi bir cümlede tekillik-çoğulluk. hiç şüphesiz onun kulağına gitmiş olabilir. hatta ölüme neden olabilir. Çünkü isim tamlamalarında tamlanan iyelik eki aldığı halde. Bu önlemler ekonomik açıdan ve sağlık açısından olumlu sonuçlar verdi. Özne bitki çoğul Yüklem tekil Köpekler sabaha kadar havladı.Bu istek. Aradan haftalar Özne zaman çoğul ağrıdı. Önümüzdeki haftanın önemli programlarından bazılarını sizlere hatırlatmaya çalıştık. Son turda atlet. İhaleye birçok yerli ve yabancı firmalar katıldı. Kardeşim bugün evde kalacak. Mantıksal Tutarsızlık: Bir cümlede. Kaza yerine birçok askeri ve polis aracı geldi. hiç onun kulağına gitmiş olabilir. İyi bir anlatımda sağlam bir düşünme ve mantık yürütme temel koşuldur. Onun böyle işlerle uğraşmaya ne vakti vardı ne de zamanıdır. Bu tür yanlışlar genellikle dikkatsizlik sonucu ortaya çıkar. olumlulukolumsuzluk ve şahıs bakımından özne ile yüklem arasında bir uyum olması gerekir. Özne tekil Yüklem çoğul 54 . Onun böyle işlerle uğraşmaya ne vakti vardı ne de bunun zamanıdır. Meyveler bu yıl geç çiçek açtı. Özne hayvan çoğul Yüklem tekil Yürümekten ayaklarım Özne organ çoğul geçti. Bu istek. Cümlede özne tekilse yüklem de tekil.

Cümlenin doğrusu şöyle olmalıdır: Ağaçlar yapraklarını döküyor. Cümlenin doğrusu şöyle olmalıdır: Ahmet ve kardeşi gezmeye gittiler. ve 3. Özellikle sıralı cümlelerde farklı yüklemlerin aynı özneye bağlanması durumunda özne-yüklem uyumsuzluğunun ortaya çıkabileceğini unutmamalıyız. Özne Yüklem 1. Özne Yüklem 1. Sen ve Ayşe (o) bana yardım edebilirsiniz. Özne Yüklem 2. Çoğul kişi Özne 1. üzülmüyordu. çoğul kişi olur. ve 3. Şiir etkinliğini ben ve Ali (o) Özne Yüklem 1. Tekil kişi 2. “Sen ve Berkay dün nereye gitti?” cümlesinin öznesi 2. çoğul kişi olmalıdır. hayret ediyordu.Cümlede özne kişi zamiri ise yüklemin kişi eki de aynı zamiri gösterir. Çoğul kişi Özne 2. ve 3 çoğul kişi ise yüklem 2. Çoğul kişi Özne 1. “Hiçbiri onun öldüğüne inanmıyor. ve 2. Ödevi sen ve ben Özne Yüklem 2. “Ahmet ve kardeşi gezmeye gitti. Cümlenin doğrusu şöyle olmalıdır: Sen ve Berkay dün nereye gittiniz? Uyarı: Türkçede bazı özneler olumlu. Herkes onu seviyor. çoğul da olsa tekil yüklemle kullanılmalıdır. hiç kimse” gibi kelimelerden oluşuyorsa yüklem olumsuz olmalıdır. Çoğul kişi 1.” Cümlesinin öznesi “ağaçlar” insan dışı bir varlık olduğu için. herkes hayret ediyordu. üzmüyordu. 55 . Herkes sevinç içindeydi. Herkes onu seviyor. Dolayısıyla anlatım bozukluğu olmuştur. bazı özneler ise olumsuz anlamlar verdiği için bu cümlelerin yüklemleri de özneye göre olumlu ya da olumsuz olması gerekir.” cümlesinde “inanmayanlar” ve “hayret edenler” aynı kişiler fakat “hiçbiri” olumsuz bir özne olduğu için yüklemi de olumsuz çekimlendiği halde “hayret ediyordu” olumlu çekimlenmiştir. Tekil kişi 1. Eğer özne “hepsi. ve 3 çoğul kişi ise yüklem 1. izledik. Tekil kişi 1. Çoğul kişi “Ağaçlar yapraklarını döküyorlar. Eğer özne “kimse. hiçbiri. Tekil kişi Biz yakında bu araştırmayı bitireceğiz. tekil kişi ise. çoğul kişi olur. tekil kişi olduğuna göre cümlenin yüklemi 2. tekil kişi ve 2. ve 3. kimse üzülmüyordu. ve 1. tekil kişi ve 1. herkes” gibi kelimelerden oluşuyorsa yüklem olumlu olmalıdır. kimse üzmüyordu.Tekil kişi 1. yüklem 1. Herkes sevinç içindeydi. çoğul kişi olur. hazırlarız. Cümlenin doğrusu şöyle olmalıdır: Hiçbiri onun öldüğüne inanmıyor. Ben tiyatroya gidiyorum. Bu özne onlar zamiri ile anlatılır. Bu durumda cümlenin yüklemi de “onlar” ı karşılayan 3. ve 3. çoğul kişi olmalıdır.” cümlesinin öznesi “Ahmet ve kardeşi” iki kişiden oluşmuştur. ve 3.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful