P. 1
Turkce Dil Bilgisi

Turkce Dil Bilgisi

|Views: 323|Likes:
Yayınlayan: tasarimdevi

More info:

Published by: tasarimdevi on Aug 16, 2011
Telif Hakkı:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

11/14/2013

pdf

text

original

TÜRKÇE

Anlam Bakımından Sözcükler………………………………………...1 Sözcüklerde Anlam İlişkileri………………………………………….3 Cümlede Anlam……………………………………………………….6 Ses Bilgisi……………………………………………………………...9 Paragraf Bilgisi………………………………………………………...13 Sözcüklerin Yapı Özellikleri…………………………………………..17 Yazım Kuralları………………………………………………………..22 Noktalama İşaretleri…………………………………………………....25 İşlevlerine Göre Kelimeler (Sözcük Türleri)…………………………..29 Fiil (Eylem)…………………………………………………………….38 Fiilimsi (Eylemsi)……………………………………………………...44 Ek-Fiil (Ek-Eylem)…………………………………………………….45 Fiil Çatısı………………………………………………………………46 Cümlenin Ögeleri………………………………………………………48 Cümle Bilgisi…………………………………………………………..50 Anlatım Bozukluğu…………………………………………………….52 ANLAM BAKIMINDAN SÖZCÜKLER (KELİMELER)
1) Gerçek (Sözlük) Anlam 2) Mecaz (Değişmece) Anlam 3) Somut Anlam 4) Soyut Anlam 5) Dolaylama 6) Terim Anlam 1) GERÇEK (SÖZLÜK) ANLAM Söylendiği zaman zihnimizde (aklımızda) oluşturduğu ilk anlama, temel anlamına gerçek anlam denir. Günlük hayatta en çok kullanılan anlamıdır. “Soğuk” sözcüğünün aklımıza gelen ilk anlamı; ısısı düşük olan, sıcak olmayandır. Bu sokağın çeşmelerinden soğuk sular akardı. “İnce” sözcüğünün aklımıza gelen ilk anlamı; dar olan, kalınlığı az olandır. Üzerinde ince bir gömlek vardı. “El” sözcüğünün aklımıza gelen ilk anlamı; kolun parmak uçlarına kadar olan, tutmaya ve iş yapmaya yarayan bölümdür. Elindeki kağıtları masanın üzerine bıraktı. Çocuk ağır çantayı kaldıramadı. Evin camlarını kırmışlar. Bahçedeki kuru otları yakmışlar. Top oynarken okulun camını kırmışlar. Bu karanlıkta dolaşmaktansa evde otururum. Terliyken soğuk bir şey içme. 2) MECAZ (DEĞİŞMECE) ANLAM Sözcüğün gerçek anlamından uzaklaşarak kazanmış olduğu yeni anlama mecaz anlam denir. Söylediklerimizin soğuk karşılanmasına üzüldüm. Yaşlı kadına yer vermen ince bir davranış. Dağın ardından iki el silah sesi geldi. Çocuğu ağır işlerde çalıştırmayın. Beni kırma, birlikte oynayalım. Sınavda yüksek not almazsam yandım. Ne olur beni kırma, tiyatroya birlikte gidelim. Bu karanlık işlerin hesabını sorarlar bir gün Geçmişi karanlık bu adama pek güvenmiyorum.

1

UYARI: İnsan veya başka bir varlığa ait bir özellik diğer varlıklara verilirse buna yan anlam veya yakıştırmaca denir. Şıklarda yan anlam yoksa mecaz kabul edilir.
Kapının kolu Arabanın torpido gözü Ayakkabının burnu Uçağın kanadı 3) SOMUT ANLAM Türkçede bazı sözcükler beş duyumuzun (görme, dokunma, işitme, koklama, tatma)“herhangi birisi ile” algılanabilen varlıkları karşılar. Böyle sözcüklere somut anlamlı sözcükler denir. Kitap, ağaç, soğuk, hava, Emine, su, mavi, taş… 4) SOYUT ANLAM Türkçe sözcüklerin bazısı da beş duyumuzun “herhangi birisi ile” algılayamadığımız varlıkları karşılar. Böyle sözcüklere soyut anlamlı sözcükler denir. Bunların varlığını aklımız ve hislerimizle algılayabiliriz. Allah, rüya, sevgi, neşe, hüzün, korku, iyilik, şüphe, cesaret, güzellik, barış, düşünmek…

UYARI: Bazı somut anlamlı kelimeler kullanıldıkları cümleye göre soyut; soyut anlamlılar da somut anlam kazanabilirler. “Yol” sözcüğü somut olduğu halde Bu işi yapmanın bir yolu olmalı. Örneğinde soyut anlam taşır. “Sevgi” sözcüğü soyut olduğu halde Sevgi en sevdiğim arkadaşımdır. Cümlesinde somut anlam kazanmıştır.
5) DOLAYLAMA Bir sözcükle anlatılabilecek bir kavramın birden fazla sözcükle anlatılmasına dolaylama denir. Ulu önder dünyaca sevilen bir kişiydi. Bu korkunç ses ormanlar kralına ait olmalı. Bu sene bacasız sanayiden çok para kazandık. Atatürk’ün hayatı beyaz perdeye aktarıldı. Zonguldak’ın geçim kaynağı kara elmastır. Yavru vatanda güzel bir tatil yaptık. Çukurova’da beyaz altına rağbet çok. Bizim takım yeni bir file bekçisi aldı. Ulu önder Mustafa Kemal ATATÜRK Ormanlar kıralı Aslan Bacasız sanayi Turizm Beyaz perde Sinema Kara elmas Kömür Yavru vatan Kıbrıs Beyaz altın Pamuk File bekçisi Kaleci Derya kuzusu Balık 6) TERİM ANLAM Bir bilim veya sanat dalıyla ilgili özel bir kavramı ifade eden sözcüklere terim anlamlı sözcükler denir. Matematik: Üçgen, denklem, kesir… Fen: Hücre, çekirdek, kuvvet… Dil Bilgisi: Yüklem, virgül, sıfat… Coğrafya: Dağ, enlem, ekvator… Edebiyat: Roman, uyak, dize… Müzik: Nota, porte, sol anahtarı… Tiyatro: Perde, sufle, sahne…

2

SÖZCÜKLERDE ANLAM İLİŞKİLERİ
1) Eş Anlamlı (Anlamdaş) Sözcükler 2) Eş Sesli (Sesteş) Sözcükler 3) Zıt (Karşıt) Anlamlı Sözcükler 4) Genel (Kapsamlı) – Özel (Dar) Anlam 5) Yansıma 6) İkileme 1) EŞ ANLAMLI (ANLAMDAŞ) SÖZCÜKLER Yazılışları ve okunuşları farklı, anlamları aynı olan sözcüklere eş anlamlı sözcükler denir. İsim = Ad Eser = Yapıt Cevap = Yanıt Mazi = Geçmiş Sene = yıl Güz = Sonbahar Zayıf = Sıska Neşeli = Şen Yasa = Kanun İstiklal = Bağımsızlık Müdafaa = Savunma

Güz mevsiminde ağaçlar yapraklarını döküyor. Buranın sonbahar yağmurları meşhurdur. Yasalara uymamız gerekir. Hakkımızı savunabilmek için kanunları bilmeliyiz. Son eserinde güncel olayları anlatır. Yapıtlarında oldukça sade bir dil kullanır.

UYARI: Eş anlamlı sözcüklerin aynı cümlede kullanılması anlatım bozukluğuna neden olur.
Yemek yemediğinden çok zayıf ve sıska oldu. Arkadaşımı bugün çok neşeli ve şen görüyorum. Cevap ve yanıt hakkını kullanmak istemiyor.

UYARI: Yakın anlamlı kelimeler eş anlamlı değildir.
Eş – Dost Yalan – Yanlış Doğru – Dürüst

Bayramlarda eşi dostu ziyaret etmeliyiz. Olayları yalan yanlış anlatıyor. Ödevini doğru dürüst yaramamış. 2) EŞ SESLİ (SESTEŞ) SÖZCÜKLER Yazılışları ve okunuşları aynı, anlamları farklı olan sözcüklere eş sesli sözcükler denir. Zihnimizde en az iki gerçek anlam çağrıştırır. Sol= Solmak fiili - Yön, sağ karşıtı El= Organ - Yabancı Yüz= surat, sima - Yüzmek fiili - 100, rakam Gül= Gülmek fiili – Çiçek - Çağıldayarak akma Gülünce yüzünde güller açardı. Kendi eliyle onu teslim etmişti ellere. Su akar güldür güldür. Mendilim dolu güldür. Yeri göğü yaratan Bir gün beni de güldür. Bahçede var yüz güzel Endam güzel yüz güzel Uzaklara açılma Kıyılarda yüz güzel

3

UYARI: İnceltme işareti ( ) ile birbirinden ayrılan kelimeler sesteş değildir.
Adet= Sayı Âdet= Gelenek, örf Hala= Babamızın kız kardeşi Hâlâ= Henüz, şimdilik Kar= Hava olayı Kâr= Kazanç Alem= Bayrak, kubbe, sancak Âlem= Âlem

3) ZIT (KARŞIT) ANLAMLI SÖZCÜKLER Aralarında bir ilgi bulunduğu halde anlamca birbiriyle çelişen, birbirinin karşıtı olan sözcüklere zıt anlamlı sözcükler denir. Her sözcüğün karşıtı yoktur. Pahalı x Ucuz Uzak x Yakın Acemi x Usta Açık x Kapalı Kalın x İnce Kolay x zor İleri x Geri Uzun x Kısa Gece x Gündüz Ağlamak x Gülmek Siyah x Beyaz Ak x Kara Cimri x Cömert İyi x Kötü İnmek x Çıkmak Aç x Tok Dar x Geniş En x Boy Bencil x Fedakar Güzel x Çirkin

UYARI: Bir sözcüğün olumsuzu o sözcüğün zıddı (karşıtı) demek değildir.
Akıllı Sulu Tatlı Gelmek Almak Olumsuzu Akılsız Susuz Tatsız Gelmemek Almamak Karşıtı Deli Kuru Acı Gitmek Vermek

4) GENEL (KAPSAMLI) – ÖZEL (DAR) ANLAM Bazı sözcükler kavramları veya varlıkları toplu olarak içine alır, yani kapsar. Bu sözcüklere genel anlamlı sözcükler denir. Bazı sözcükler de kavramları veya varlıkları toplu olarak içine almaz, bir varlığın veya kavramın içinde yer alır. Bu sözcüklere de özel anlamlı sözcükler denir. Güvercin Kuş Hayvan Canlı Varlık ÖZEL Papatya Çiçek Bitki Canlı Varlık 5) YANSIMA Doğada canlı veya cansız varlıkların çıkardıkları seslerin taklit edilmesiyle oluşan sözcüklere yansıma denir. Kalemin kırılırken çıkardığı çat sesi, Hayvanların çıkardığı me, miyav, hav hav gibi sesler. Bahçedeki köpek bütün gece havladı. Şelalenin şırıltısı ormanın içine kadar yayılıyordu. Duyulan tek ses yaprakların hışırtısıydı. Kedinin acı miyavlaması ile uyandı. GENEL

4

6) İKİLEME Anlatıma çekicilik kazandırmak, anlamı güçlendirmek amacıyla çeşitli sözcüklerin art arda kullanılmasıyla oluşan söz öbeklerine ikileme denir.

UYARI: İkilemeler her zaman ayrı yazılır. İkilemeyi oluşturan sözcüklerin arasına noktalama işaretleri
konmaz. İkilemi Çeşitleri 1) Aynı Sözcüğün Tekrarı İle Arkadaşınla güzel güzel oyna. Biriktirdiğin parayı azar azar harca. Ağır ağır çıkacaksın bu merdivenlerden Git güle güle uğurlar olsun. 2) Yakın Anlamlı Sözcükler İle Yalan yanlış bilgileri sil artık kafandan. Derslerine doğru dürüst çalış. Eş dost herkes oradaydı. 3) Karşıt Anlamlı Sözcükler İle Konuyu az çok o da benim kadar biliyor. Onunla aşağı yukarı on yıl önce tanıştık. İyi kötü geçinip gidiyoruz. 4) Biri Anlamlı Diğeri Anlamsız Sözcükler İle Ufak tefek bir çocuk içeri girdi. Hesap mesap bilmez o adam. Hayatın eğri büğrü yollarında ilerliyorum. Üzerinde eski püskü bir elbise vardı. 5) Her İkisi de Anlamsız Sözler İle Mırın kırın etme de olanları anlat. Şu ıvır zıvır eşyaları çöpe atın. Abuk subuk sözlerle herkesi çileden çıkardı. Sana kaç kere abur cubur yeme dedim. 6) Yansıma Olan Sözcükler İle Aralarında fısıl fısıl konuşuyorlar. Minik dere şırıl şırıl akıyordu. Bütün gece horul horul uyudu. Vur davula güm güm gümlesin.

5

Milletlerin ortak düşünce. Hayatta en hakiki mürşit ilimdir. Ak akçe. Sabret işin çoğu gitti azı kaldı. Eksik bir şey bulamayınca çamur attılar.CÜMLEDE (TÜMCEDE) ANLAM 1) Atasözü 2) Deyim 3) Vecize (Özdeyiş) 4) Koşul (Şart) Cümlesi 5) Neden – Sonuç Cümlesi 6) Tanım Cümlesi 7) Karşılaştırma cümlesi 8) Nesnel (Objektif) Yargı Bildiren Cümle 9) Öznel (Subjektif) Yargı Bildiren Cümle 10) Benzetme Cümlesi 11) Dolaylı Anlatım 1) ATASÖZÜ Milletlerin yüzyıllar boyunca geçirdikleri denemelerden ve bunlara dayanan düşüncelerden doğmuş olan sözlere atasözü denir. Taşıma su ile değirmen dönmez. Aldığı haberden sonra küplere bindi. (Margaret Hungerford) 6 . Ne var ne yok diye göz attım. 3) Öğüt verir. kara gün içindir. Ağız ağıza verip konuşuyorlar. olayları mecaz yoluyla belirten kalıplaşmış söz gruplarına deyim denir. Sözcüklerin yerleri değiştirilemez ve yerlerine başka sözcükler konulamaz. inanış ve gelenekleri atasözüne yansır. yol gösterir. Özellikleri 1) Kalıplaşmış söz öbekleridir. yaşayış. 2) DEYİM Kavramları. Anonim sözlerdir. Özellikleri 1) Söyleyeni belli değildir. ne elbiseler gördüm içinde insandan eser yoktu. merak etmek) 3) VECİZE (ÖZDEYİŞ) Ünlü kişilerce söylenmiş özlü sözlere vecize denir. Taş taşı laf taşıma. (kontrol etmek) Akşama kadar gözlerim yollarda kaldı. (Thomas Edison) Güzellik görenin gözündedir. (Mustafa Kemal ATATÜRK) Dinlenmemek üzere yürümeye karar verenler asla ve asla yorulmazlar. (Mustafa Kemal ATATÜRK) Ne insanlar gördüm üzerlerinde elbise yoktu. 2) En az iki sözcükten oluşur. (bekleyip durmak.(Mevlana) Başarısız ola ola başarıya ulaştım. Derdini söylemeyen derman bulamaz. 2) Kalıplaşmış sözlerdir. Hak vermek Deli dolu Burnu büyümek Ağzı yanmak Burun kıvırmak Ateşle oynamak Can pazarı Ağız birliği etmek 3) Deyimleri oluşturan sözcükler çoğunlukla gerçek anlamından uzaklaşarak mecaz anlam kazanırlar.

-dan. mi edatıyla ve üzere sözcüğüyle yapılır. Müzik. Bilmediğinden yanlış yaptı. -ınca. Oyundaki olaylar Ankara’da geçiyor. -dıkça. 7) KARŞILAŞTIRMA CÜMLESİ Birden fazla nesneyi benzer veya farklı yönlerden kıyaslayan cümleye karşılaştırma cümlesi denir. Dostluk. mı. Arkadaşım o zaman da çalışkandı. duyguların notalarla ifadesidir. neden sonuç Cevabını bilmediği için soruyu boş bıraktı. Doğruyu söylemedikçe bu işte çalışamazsın. -ince. İşim erken biterse eve gideceğim. Ölçek. daha” sözcükleri kullanılır. diye” ile yapılır. Sanat. “en. 5) NEDEN – SONUÇ CÜMLESİ Eylemin niçin yapıldığını (gerekçesini) ve sonucunda ne olduğunu bildiren cümlelere neden – sonuç cümlesi denir. 6) TANIM CÜMLESİ Bir kavramı belirgin özellikleriyle anlatan. en iyi dosttur. Kitap. birlikte başlayıp birlikte bitirmektir. haritada küçültme oranıdır. Yalan söyledi diye işten attılar. Açelya. tarif eden cümlelere tanım cümlesi denir. -sa. en sevdiğim çiçektir. Türkiye’de en yüksek sıcaklık yazın olur. Korktuğu için şu sevimli köpeğe yaklaşamıyor. Hastalandığı için okula gelemedi.4) KOŞUL (ŞART) CÜMLESİ Bir olayın gerçekleşebilmesi için başka bir olayın varlığının gerektiğini bildiren cümlelere şart cümlesi denir. şart olay Param yeterse kitap alacağım. Gökyüzü bugün daha mavi görünüyor. “-se. Yazı. kişiden kişiye değişmeyen tarafsız yargı bildiren cümlelere nesnel yargılı cümle denir. “için. Sınıfımızda şu an yirmi beş öğrenci var.” Yarın hava güzel olursa dışarıya çıkarsın. Niçin sorusuyla bulunabilir. Ödevini yapmadıkça dışarı çıkmayacaksın. Gözlem ve deneye dayalı olduğu için herkesçe aynıdır. -dikçe gibi eklerle. insanların düşünce ve isteklerini iletmek için yararlandıkları bir anlatım aracıdır. 7 . İnsan istedi mi başarılı olur. İstanbul Türkiye’nin en kalabalık şehridir. Yazar romanlarındaki kahramanları çoğunlukla kadınlardan seçmiş. Ödevini yaparsan gezmeye gideriz. İyi düşününce nerede yanıldığını anlarsın. düşünceyi anlamlı kılma çabasıdır. Uyanamadığından derse geç kalmış. 8) NESNEL (OBJEKTİF) YARGI BİLDİREN CÜMLE Doğruluğu ya da yanlışlığı ispatlanabilen. İyi beslenince hastalanmazsın. Bilet bulursam tiyatroya gideceğim. -den. Kitabı haftaya vermek üzere aldım.

Pamuk gibi ellerin var. yazıların ikinci kişinin ağzından yeniden ifade edilmesini dolaylı anlatım denir. Bu sanatçının sesine bayılıyorum. Bu kitap beni çok etkiledi. İstanbul. Mektubunda üç ay sonra döneceğini yazmış. Türkiye’nin en güzel şehri. 8 . 10) BENZETME CÜMLESİ Bir varlığın başka bir varlığın özellikleriyle anlatıldığı cümlelere benzetme cümlesi denir. 11) DOLAYLI ANLATIM Bir kişiye ait sözlerin. Konunun son bölümlerini anlayamadığını söyledi. Davetsiz misafir gibi ortada kaldı. Elma gibi yanakları var. Yaz en sevdiğim mevsimdir. Öğretmenimiz çok ders çalışmamız gerektiğini söyledi.9) ÖZNEL (SUBJEKTİF) YARGI BİLDİREN CÜMLE Doğruluğu ya da yanlışlığı ispatlanamayan. Dün izlediğim tiyatro çok güzeldi. kişiden kişiye değişen yargı bildiren cümlelere öznel yargılı cümle denir.

SES BİLGİSİ 1) Büyük ünlü uyumu 2) Küçük ünlü uyumu 3) Kaynaştırma harfleri 4) Ses düşmesi 5) Geniş ünlünün daralması 6) Ses türemesi 7) Sert sessiz yumuşaması 8) Sertleşme (sessiz benzeşmesi) 9) Ulama 10) Vurgu 1) BÜYÜK ÜNLÜ UYUMU DÜZ YUVARLAK Geniş Dar Geniş Kalın Dar a e ı i o ö u ü İnce Kalınlık incelik uyumudur.İ. A.Ü E. Türkçemize yabancı dillerden girmiş bazı kelimeler büyük ünlü uyumuna uymayabilir.Ö. Bazı ekler büyük ünlü uyumunu bozar. Türkçe oldukları halde zamanla ses değişikliğine uğramış kelimeler büyük ünlü uyumuna uymaz.I.O. koşarken -YOR: gidiyor.U A. akşamki.Ö. İnsan Dünya Kitap Gazete Otomobil Televizyon Uyarı: Bazı yabancı sözcükler büyük ünlü uyumuna uyabilir.O. Birleşik sözcüklerde ve tek heceli sözcüklerde büyük ünlü uyumu aranmaz. -Kİ: yarınki. İskele (İtalyanca) Sosyal (Fransızca) Radyo (İngilizce) Emniyet (Arapça) 3. arabadaki -KEN: Yaparken. sevmiyor -LEYİN: akşamleyin.U E. ekşimtrak -GİL: baklagil.İ. inceyse ince ünlü olur.Ü Öğütlerimiz Öğretmenim Öğrenci Koyunlar Konuşmacı Büyük Ünlü Uyumu İle İlgili Bazı Özellikler 1.I. halamgil. Alma Elma Ana Anne Kangı Hangi Kala Kale Kardeş Karındaş – Kardaş 2. İlk hecedeki ünlü kalınsa sonraki hecelerdeki ünlü de kalın. turunçgil 9 . Kadıköy Türk Gecekondu Dört Hanımeli Ev 4. sabahleyin -(İ)MTIRAK: yeşilimtrak.

Karın – ım Karnım Şekil – i Şekli Kayıp . -en. -e hal ekleri) Okuyacak (gelecek zaman eki. Ş. Geliyor. S. KAYNAŞTIRMA HARFİ Türkçe bir sözcükte iki ünlü harf yan yana gelmez. Bir – cik Biricik Gül – cük Gülücük Genç – cik Gencecik 10 . acak) Altışar (üleştirme eki. Bahçeye Odanın Kapısı İkişer Anasının kuzusu (tamlama ekleri) Kaleyi fethettik (-i. ü olur. İki kuralı vardır. -ar) Okuyan (fiilden sıfat yapan ek. -er. i. söylüyor… 3. (a-e) (o-ö-u-ü) (u-ü) Sonsuzluk Dürüst Öğretmen Öğrenci Umutlarımız Sonuçlandırmak Uyarı: -yor eki uyumu bozar.ol Kaybol Fikir – i Fikri 5. Bu harflere kaynaştırma harfleri denir. Küçük – cük Küçücük Minik – cik Minicik Ufak – cık Ufacık *Bazı iki heceli sözcükler ünlü harfle başlayan bir ek aldıktan sonra hecelerindeki dar ünlü düşer. -an) 4. Sesli ile bir sözcükten sonra sesli ile başlayan ek getirildiğinde araya Y.2. -ecek. GENİŞ ÜNLÜ DARALMASI Son hecesi geniş seslilerle (a-e) bitten sözcüklere -yor eki getirildiğinde geniş sesliler daralarak ı. yapıyor. SES DÜŞMESİ *Sonu “k” ile bitten sözcüklere küçültme eki geldiğinde “k” ünsüzü düşer. *Sözcüğün ilk hecesindeki ünlü harf düz ise diğer hecedeki ünlüler de düz olmalı. (a-e-ı-i) (a-e-ı-i) Kapılar Bağımsızlık Çiçeklik Sıcaklık *Sözcüğün ilk hecesindeki sesli yuvarlak ise ondan sonra gelecek hecedeki sesli ya dar yuvarlak ya da düz geniş olmalıdır. u. KÜÇÜK ÜNLÜ UYUMU Düzlük yuvarlaklık uyumudur. N ünsüzlerinden biri gelir. SES TÜREMESİ Tek heceli bazı sözcüklere küçültme eki getirildiğinde sesli türemesi olur. Anla – yor Anlıyor Yaşa – yor Yaşıyor Ye – yor Yiyor 6.

İsim cümlelerinde vurgu yüklemdedir. vurgu yüklem b. vurgu c. SERTLEŞME (SESSİZ BENZEŞMESİ) Türkçe sözcüklerde sert sessizden sonra yine sert sessiz gelmelidir. vurgu yüklem Annemle İatanbul’a yarın gideceğim. ULAMA Ünsüz harfle bitten sözcükten sonra ünlü ile başlayan bir sözcük geldiği zaman ulama yapılır. Yarın istanbul’a annemle gideceğim. Kurallı fiil cümlesinde vurgu yüklemden önceki sözcüktedir. Söylediklerinin hepsi güzel. vurgu yüklem Yarın annemle İstanbul’a gideceğim. Iki sözcük arasında noktalama işareti varsa ulama yapılmaz. P–ç–t–k b c d g. Devrik fiil cümleelerinde vurgu yuklemdedir. Yüklem.7. Yüklem. yazışta olmaz. SERT SESSSİZ YUMUŞAMASI Süreksiz sessizlerle bitten bir kelime sesliyle başlayan bir ek aldığında sondaki sert sessizler yumuşar. vurgu Çiçeği büyüten sevgidir. Yüklem. VURGU a. Türk askeri Mehmet Akif Ersoy 10. vurgu 11 . Son tren de kalktı ben yetişemeden. vurgu Döndü son kuşlar da yuvalarına. Yüklem. (F – S – T – K – Ç – Ş – H – P) + (c – d – g) ç Sokak – da Türk – ce Bas – gı Diş – ci Sokakta Türkçe Baskı Dişçi t k 9. Söyleniş Yazılış Gemlik’e Gemliğe Zeynep’in Zeynebin Ahmet’e Ahmede 8.ğ Kitabım ağaca Yurdumuz Rengi Geleceğim Kitap – ım Ağaç – a Yurt – umuz Renk – I Gelecek – im Uyarı: Özel isimlerde yumuşama sadece söyleyişte olur.

Diğer soru cümlelerinde vurgu soru bildiren ögenin üzerindedir. Bana ne aldın? Kim benimle gelmek ister? 12 . “mi”li soru cümlelerinde vurgu “mi” soru ekinden önceki sözcüktedir.ç. Sen mi yaptın bütün bunları? Ayva çiçek açmış yaz mı gelecek? d.

Bir paragrafın konusu. durum ve kavramdır. hızla değişen dünyanın temposundan kaynaklanan rahatsızlıklardan kurtarmak için hoşça vakit geçirmekten. yalnız. nelerden hoşlanırlar? Bir de büyük yazarmış. yalnızlık. D) Bu nedenle halk türkülerinin ezgileri bir buz dağının su yüzündeki görüntüsü gibidir. Örnek: Yıllardır yurdu geziyor. Ayrıntılara girmeden konu tanıtılır. Her yazının bir konusu vardır. madem…) Örnek: Aşağıdakilerden hangisi giriş cümlesi olur? A) Asıl kök ve öz derinliklerdedir. Anadolu insanını iyi tanıyor.PARAGRAF BİLGİSİ 1)Paragrafın Yapısı (Bölümleri) 2) Paragrafta Konu (İçerik) 3) Paragrafta Ana Düşünce (Ana Fikir) 4) Paragrafta Yardımcı (Yan) Düşünceler 5) Paragrafta Başlık 6) Paragraf Oluşturma 7) Paragraf Tamamlama 8) Duyulara Seslenme 9) Duygulara Seslenme 10) Anlatım Biçimleri 11) Düşünceyi geliştirme yolları 1) PARAGRAFIN YAPISI (BÖLÜMLERİ) a) Giriş Bölümü: Her paragrafın bir giriş bölümü vardır. Konunun etkili bir şekilde anlatılması için benzetmelerden. Bu bölüm birden çok cümleden oluşur. Giriş bölümü bir cümleden oluşur. karşılaştırmalardan vb. ne yerler. Konu ile ilgili örnekler verilir. 2) PARAGRAFTA KONU (İÇERİK) Üzerinde durulan. ne yazık ki. hakkında yazı yazılan. vatan sevgisi. Örnek: Kitle iletişim araçları. nasıl yaşarlar. c) Sonuç Bölümü: Paragrafın başında tanıtılan. B) Oldukça başarılı bir anlatımı varmış. söz söylenen. ezgilerin söz dokusuna yüklediği hayat hikayesini nesilden nesile taşıyagelmiştir. Anadolu’yu anlatmalarıdır. dostluk. dil yanlışları. (ama. her türlü kavramdır. D) Türk yazarlarını yücelten. köyden kente göç. Yaşam sevinci. b) Gelişme Bölümü: Giriş cümlesiyle tanıtılan konu gelişme bölümünde açıklık kazanır ve iyice genişletilir. Her şey konu olabilir. gerçek değerini ortaya çıkarmaktır. Cümleyi anlam ve yapı yönünden öncesine bağlayacak edatlara. Bu bölüm yargı bildirir. kitleleri bilgilendirmek ya da onları. Genellikle bir cümleden oluşur. fakat. Paragrafın yardımcı düşünceleri genellikle bu bölümde bulunur. C) Anadolu insanı. hasret en çok işlenen konulardır. Örneklere yer verilmez. sistematiği belirlenmemiş akımların içine sürüklenmeye kadar bir çok amaca hizmet etmeye başladı. ne var ki. Okudum onu ancak… Bu paragrafın sonuna aşağıdaki cümlelerden hangisinin getirilmesi uygundur? A) Anadolu’yu çok iyi anlatmış. kasaba kasaba. Yukarıdaki parçanın konusu nedir? A) Teknolojik gelişim B) İletişim araçlarının işlevi C) Dünyadaki değişmeler D) İletişim araçlarındaki değişim 13 . ölüm. B) Bize düşen görev bunları araştırmak. bağlaçlara ve zamirlere bu bölümde kesinlikle yer verilmez. çünkü. yararlanılır. oysa. şehir şehir. C) Hayal kırıklığına uğradım. örneklerle ve diğer düşüncelerle geliştirilen konunun bir sonuca bağlandığı bölümdür. Yazar bu parçada ne anlatıyor? Bu yazıda nelerden bahsediliyor? Gibi soru kalıpları bize “konu”yu verir. o paragrafta en genel anlamda üzerinde durulan olay. olgu. Çoğu zaman ana düşüncenin bu bölümde verildiği görülmektedir. Böylece düşünceye inandırıcılık kazandırılır. incelemek.

göz değmesin diye nazar boncuğu. 5) PARAGRAFTA BAŞLIK Bir yazının başlığı. başta sen varsın. Ana düşünce paragrafta bir cümle halinde verilebileceği gibi parçanın bütününe de serpiştirilebilir. serilen eve bolluk ve bereket getirsin diye ağacı. B) Hürriyete değer verdiğinden. 4) PARAGRAFTA YARDIMCI (YAN) DÜŞÜNCELER Her paragraf bir ana düşünce üzerine kurulur. İnatçı bir rüzgar yeşilde alacağı varmış da alamamışcasına esiyor esiyordu. Nasıl tiyatro oynanmak içinse. Ağaçları ve çiçekleri ürperişler içinde gördüm. 3. Toroslara vardığımda her taraf yeşillikler içindeydi. denilebilir. Şiirlerde ana düşünce yerini tema denir. yalın ve açık biçimidir. şiir de ses olarak dudaklarımızdan dökülmek içindir. gönlümüzde aşk. Örnek: Şiir. Genellikle gelişme bölümünde bulunur. sese en çok bağlı sanat oluşudur. edebiyat türleri içinde sesle okunmayı en çok gerektiren sanattır. Yardımcı düşünceler ana düşünceyi örnekler. B) Halıdaki desenlerin kendine özgü bir anlamı vardır. Örnek: 1. Bu düşüncenin anlaşılır ve inandırıcı kılınması için de yardımcı düşüncelere ihtiyaç vardır. gelişme ve sonuç cümlelerinin bulunup bir anlam bütünlüğü içerisinde sıralanmasıdır. C) Halı dokunurken şekiller kendiliğinden ortaya çıkar. Bir paragrafın başlığı bulunurken öncelikle o yazının ne anlattığı belirlenmelidir. Yukarıdaki cümlelerle bir paragraf oluşturulduğunda sıralama nasıl olur? A) 2-4-1-3 B) 4-3-2-1 C) 3-1-2-4 D) 1-3-4-2 14 . Bu paragraftan aşağıdakilerden hangisi çıkarılamaz? Bu paragrafta aşağıdakilerden hangisine değinilmemiştir? Bu paragraftan aşağıdakilerden hangisine ulaşılamaz? Bu paragrafta aşağıdakilerin hangisinden söz edilmemiştir? Gibi soru kalıpları bize “yardımcı düşünce”yi bulmada yardımcı olur. Paragrafa en uygun başlık aşağıdakilerden hangisidir? A) Şiir Okumanın Önemi B) Şiir ve Ses C) Sesin Önemi D) Şiir Sanatı 6) PARAGRAF OLUŞTURMA Giriş. Bir paragrafta birden fazla yardımcı düşünce vardır. Hürriyet öpen dudak olarak Yürekte sen varsın. sincaplar bu zamansız rüzgara hayret ederek üşüyorlardı. Şiirde Mehmetçik ile ilgili olarak aşağıdakilerin hangisinden söz edilmemiştir? A) Yurdu için kendini feda edeceğinden. Sonra kuşlar. D) Milletçe sevildiğinden. açıklar ve destekler. Böylece verilmek istenen mesaj okuyucunun zihninde somutlaştırılmış olur. birbirini bağlı zincir şeklindedir.3) PARAGRAFTA ANA DÜŞÜNCE (ANA FİKİR) Bir yazının yazılmasına neden olan ve yazının özünü oluşturan düşünce ana düşüncedir. Paragrafta vurgulanmak istenen düşünce nedir? A) Halı desenlerini herkes kendine göre yorumlayabilir. 4. Doğarsın bu yurda adak olarak. Şiiri diğer edebiyat türlerinden ayıran en belirgin özellik. dirlik ve düzenlik getirsin diye zincir haline gelmiş halkalar şeklinde gösterilir. Yazar bu yazıyı niye yazmış? Yazarın vermek istediği mesaj nedir? Bu paragrafta vurgulanmak istenen düşünce nedir? Gibi soru kalıpları bize “ana düşünce”yi verir. vurgulanmak istenen ana düşüncenin en kısa. birlik beraberlik. Örnek: El halısında desen. Buna sanatçının okuyucuya vermek istediği mesaj da denebilir. Önümüzde ışık. Örnek: Sen Mehmetçiksin. C) Kahramanlığının dünyaca bilindiğinden. D) Bütün desenler. o yazıda anlatılan konunun. 2.

yalnızlık…) Örnek: Doğduğum köyde bir sokak vardı. dört arkadaşıyla bir gece hapisten kaçtı. dokunma. Öykülemede yer. Ne oluyor bize? Buraları başkalarına mı satıyoruz? Diye acı acı düşündüm. koklama). gördüklerini olduğu gibi söylemek istememiştir. Yukarıdaki parçada hangi duygumuzla ilgili bir ayrıntıya yer verilmemiştir? A) İşitme B) Koklama C) Görme D) Tatma 9) DUYGULARA SESLENME Duygu kalben algılanan hislerdir. Sonuçta çocuklar kendilerini yetiştiremiyor ve çeşitli sorunlarla karşı karşıya kalıyorlar. ümit.7) PARAGRAF TAMAMLAMA Paragraf tamamlama. Bu eserleri okuyan insanın yüzünde tatlı bir tebessüm belirir. Aradım. Çoklarının evini basıp paralarını aldı. O zaman kendisine Battal’ın İbrahim diyorlardı ki. ümitsizlik. iki yahut üç yıl Kastamonu. Örnek: Kokuşmuş bir körfez. denizi. seçer. b) ÖYKÜLEYİCİ ANLATIM Bir duygunun. tüm bunlar beni hayli düşündürdü. Örnek: … Adeta yarış atı gibi sınavdan sınava koşturuyorlar. hem şirindi. makale ve fıkra türlerinde eserler vermiştir. Örnek: Ayaşlı. O kadar dardı ki orda birbirine dokunur komşu evlerin saçağı. Tiyatrolarında da gecekondu bölgesinin cahil insanlarını ele almıştır. Paragrafın başına aşağıdaki cümlelerden hangisi getirilirse parça anlam yönünden tamamlanmış olur? A) Çocuklar güç işlerde çalıştırılmaktadır. ötüşerek karnını doyurmaya çalışan martılar. dağları büyük bir tehlikeye atan insanlar. Adı üstünde: Telgraf sokağı. örneklerle konunun en iyi biçimde anlaşılması sağlanır.Bu tipler yerel dilleriyle konuşturulur. giriş cümlesini ve sonuç cümlesini bulma ile ilgilidir. Çocuk. körfezin içinde birkaç kayık. Sade ve sanatsız bir dil kullanılır. B) Çocuklarımız gün geçtikçe sağlıklı bir eğitim olmaktadırlar. bozulmuş ve iki yüzlü çevreleri anlatır. büyütür. D) gerçeğin peşinde koşar. Hikayelerinde genellikle büyük şehirdeki tipleri. C) Çocuklarımız henüz ilkokul döneminde ağır bir sınav maratonuna giriyorlar. zaman ve kişi gibi unsurlara rastlanır. 8) DUYULARA SESLENME İnsanın beş duyusu vardır (görme. 15 . (sitem. hem dardı. Örnek: Haldun Taner hikaye. sevinç. Dağa çıktı. endişe. Hemen hemen hiçbir sanat adamı. tiyatro. coşku. D) Sınavlar. korku. Tanımlarla. Çankırı ve Bolu arasındaki dağlarda gezdi. B) nesnel davranmak zorundadır. tatma. istese de istemese de … Paragrafın sonuna aşağıdakilerden hangisinin gelmesi daha uygundur? A) kendi kişiliğini katar. Genellikle geçmiş zaman kullanılır. güzelleştirmek isteyenler arasından çıkar. duyma. C) olayları olduğu gibi verir. Hem güzel. düşüncenin bir olay etrafında veya olaya bağlı olarak anlatılmasıyla oluşan anlatım tekniğine öyküleyici anlatım denir. kendini tanımadan hayatın karmaşıklığı içinde buluveriyor kendini. nerde Telgraf Sokağı? Diyen bir şair nasıl bir duygu içerisindedir? A) Umutsuz B) Karamsar C) Hasret D) Yalnızlık 10) ANLATIM BİÇİMLERİ a) AÇIKLAYICI ANLATIM Okuyucuyu herhangi bir konuda eğitmek ve ona bilgi vermek amacıyla başvurulan anlatım tekniğine açıklayıcı anlatım denir. beş ay hapiste tutsak kaldıktan sonra. çocukları sağlık yönünden ciddi şekilde etkiliyor Örnek: Sanat adamları daha çok düzeltmek. merak. Cümlelerde bu beş duyu organından herhangi birisiyle algılanan bir ayrıntıya yer verilebilir.

okuyucunun zihninde daha da belirginleşmesini sağlamaktır. yiyecek ve giyecekleriyle insana bir sürü sıkıntılar verir. Betimlemede bir durum. Ekmek bedeni nasıl beslerse. karşılaştırmalar yapılır. Bunun için de kat kat giyeceklere gereksinmeniz yoktur. ulaşımıyla. Oysa yaz mevsimi öyle mi? Bir kere üşüme diye bir sorununuz. Büyük yazarlar ömürlerinin çoğunu okumakla geçirirler. Tanımlamada “nedir?” sorusunun cevabı bulunur ve tanım cümleleri genellikle “-dır. -tir” ekleriyle veya “denir” ile biter. Ya nasıl ele almalı? Ön yargıyla ele alınmamış tek bir sanat yapıtı bilmiyorum. c) KARŞILAŞTIRMA (MUKAYESE ETME) Birden fazla düşünce. kavram ya da durumun birbiriyle kıyaslanmasıyla oluşan yönteme karşılaştırma denir. Örnek: Kış mevsiminden hiç hoşlanmam. Pencere önlerinde yığılı kitaplar. Anne çocuğuna ilişkin isteklerini. küçük küçük gözler. Köşeye yakın. düşüncelerini inandırıcı kılabilmek için ele aldığı konuda yetkili ve ünlü bir kimsenin sözlerinden alıntı yapmasıyla oluşan yönteme tanık gösterme denir. Kişinin sadece adı yetmez. Örnek: Ortada yeşil örtülü uzun bir masa. Bundan dolayıdır ki. Montesguie: “Çeyrek saatlik bir okumanın gideremediği bir kederim olmamıştır. Kıyısında tahta sandalyeler. iyi dileklerini. Örnek: Annenin çocuğunu uyutmak için belli bir ezgiyle söylediği halk edebiyatı ürününe ninni denir. kendi sevincini. olay. b) ÖRNEKLEME Anlatılan konuyla ilgili değişik örneklerin verilmesiyle oluşan yönteme örnekleme denir. Sıfatlara genişçe yer verilir. Amaç karşı tarafın düşüncesini çürütmektir. Sözün aktarılmadığı yerde tanık gösterme söz konusu olmaz. Yanıp yanmadığı belli değil. -tır. defterler. eleştiri yapmak için birtakım hazırlıklar ve seçmeler yapar. Bir kere bu seçmelerde bile bir önyargının varlığından söz edilemez mi? Bu seçme bile bir önyargıdır. sözcüklerle resim yapma sanatına betimleyici anlatım denir. d) TANIK GÖSTERME (ALINTILAMA) Yazarın. Dolapta her birini bir öğretmenin kullandığı. Eleştirmen. donma diye bir korkunuz olmaz. Kapının arkasında kıvrık ağaçtan yapılmış askılık. Konuşma havası sezilir. Amaç konunun. Düşüncenin kanıtlanması için örnekler verir. Soğuğuyla. Yakup Kadri’nin Yaban’ı. Tarık Buğra’nın Küçük Ağa’sı ve Halide Edip’in bir çok romanı bu muhteşem olayı işlemiştir. üzüntülerini bu nazım şekli ile anlatır.c) BETİMLEYİCİ ANLATIM (TASVİR) Gözleme dayanan anlatım tekniğine. o da ruhu besler. duvarın dibinde kömür sobası. tanıklar gösterilir. Örnek: Edebiyatımızda romancılar yaşadıkları dönemin ya da önceki dönemlerin izlerini eserlerine yansıtmışlardır. haritalar… d) TARTIŞMACI ANLATIM Herhangi bir konunun farklı bir bakış açısıyla değerlendirilmesinden kaynaklanan anlatım tekniğine tartışmacı anlatım denir. -dir. Örnek: Okuma tutkuların en asilidir. olay. Öğrenci ödevleri. varlık okuyucunun gözünde canlandırılır. Örnek: Eleştirmen eseri ön yargıyla ele almamalıymış. Karşı duvarda boydan boya dolap. Yiyeceklerimizin büyük bir bölümü de yaz mevsiminin ürünleridir. edebiyatımızda Milli Mücadele yıllarını konu edinen bir çok yapıt vardır. Soru cümleleriyle yazıya akıcılık kazandırılır. Kimisi kilitli kimisi kilitsiz. 16 .” der. 11) DÜŞÜNCEYİ GELİŞTİRME YOLLARI a) TANIMLAMA (TARİF ETME) Bir kavrama ait belirleyici özelliklerin anlatılmasıyla oluşan yönteme tanımlama denir.

yol... ev. . güzel. yolluk.. o. İsim Kökleri 2. kötü. geç. Sesteş (Eşsesli ) Kökler : Kullanıldığı cümleye göre hem isim.. Ev. işleri anlatan köklere denir.. “oku” fiilidir. İlgi kökleri : Ben. Ekler. İsim kökleri cümle içinde “isim. mirasyedi.. git. Örnek: Yaz. Çekim Ekleri 2. Türemiş Sözcük : İsim veya fiil köklerine çeşitli yapım ekleri getirilerek oluşan sözcüklerdir. Ama okul ile ok arasında bir ilgi yoktur. yol.. Fakat bu kelimede “ok” kısmı da bir anlam taşır. başla.. sadece cümledeki durumlarını belirten eklere denir. Kökler iki çeşittir: 1. evi. Köklere getirilerek anlam kazanır. tüh. İçinde bir yapım eki olan ve yeni kelimeler türetmeye elverişli birime gövde denir. bazen de türünü değiştirir.... için. anlamlı en küçük parçasına denir.. gergin.. Örnek: Uçak.. Fiil Kökleri İSİM KÖKLERİ : Bir varlığı.. edat. bağlaç ve ünlem” göreviyle kullanılabilir. ilgiyi veya duyguyu en kısa biçimde tanıtan köklere denir. daha küçük parçalara ayrılmayan. GÖVDE : E n az bir yapım eki almış olan sözcüklere denir. sen. Kelimenin kökünün.. zamir. İki çeşit ek vardır: 1. sıfat. Basit Sözcük : Hiç ek almayan veya yapım ekleri dışındaki ekleri almış olan sözcüklere denir. EKLER Köklere getirilerek onların anlamlarını tamamlayan veya değiştiren parçalara ek denir. Yapım ekleri eklendiği kök veya gövdelerin her zaman anlamını. otur-. Örnek: Karınca. tek başlarına anlamsızdır. ver. ile. Örnek: “Okul” kelimesinin kökü.. kız. araba. 2... kelebek. sıra. YAPILARINA GÖRE SÖZCÜKLER 1. vah. 17 .. gözlük.. Dört çeşittir: a) b) c) d) Varlık kökleri : Çöl. niteliği. Duygu kökleri : Ah. Karaköy. FİİL KÖKLERİ : Hareketleri. YAPIM EKLERİ : Eklendiği köklerden yeni kelimeler türeten eklere denir. Dedikodu.. Nitelik kökleri : İyi. evler. Evli. Dilimizde isim kökleri en fazla üç heceden oluşur.. evci.SÖZCÜKLERİN YAPI ÖZELLİKLERİ KÖK : Bir kelimenin. Birleşik Sözcük :İki veya daha fazla kelimenin birlikte kullanılmasıyla oluşan sözcüklerdir. otur. 3. Örnek: Gel-. zarf.. kelimenin tamamı ile ilgili olmalıdır. ey. Yapım Ekleri ÇEKİM EKLERİ : Eklendiği kelimenin anlamını ve türünü değiştirmeyen. hem fiil olabilecek köklere denir.

-ten. -sı. 18 . bahçenin kapısı) *Altı çizililer tamlama ekleri. küçümseme) h) Kurtarma çalışmalarına İngilizler de katıldı. (Evler. -in. -sü) Kitab-ı. -unuz. -i. İYELİK (AİTLİK) EKLERİ : Eklendiği ismin karşıladığı varlığın kime veya neye ait olduğunu bildiren eklere denir. -i. -ü ‘dür. -ümüz) Kitab-ımız Siz (-ınız. Hiç ek almayan veya hal ekleri dışındaki ekleri alan isimler yalın haldedir. -su. -ü ekleridir. -da . İsimden isim yapan ekler 2..) b) İsmin -i hâli (Belirtme Durumu) : Ekleri. okuldan. -ün) Kitab-ın O (-ı. okullar. Koyu yazılanlar kaynaştırma harfi. Durum ekleri olarak da adlandırılır. -imiz. (aşağı yukarı) g) Beyefendiler yemeğe gelmiyorlar mı hala. evim. -u. kalem-i) c) İsmin -e hâli (Yönelme Durumu) : Ekleri -e. kalma durumu) : Ekleri -de. -um. Ben (-ım. araba-sı Biz (-ımız. -ünüz) Kitab-ınız Onlar (-ları.. (aile) e) Sabahları bir bardak süt içer. (Ev-i.) 3. (sitem.) -ler.. a) İsmin Yalın Hâli ( Yalın Durumu) : Belirli bir eki yoktur. -i. okulun duvarı. -un.EKLER Yapım Ekleri 1. -iniz. -te. Fiilden isim yapan ekler Çekim Ekleri a) İsim çekim ekleri *İyelik ekleri *Hal ekleri *Tamlama ekleri *Çoğul ekleri b) Fiil çekim ekleri *Kip ekleri *Kişi ekleri ÇEKİM EKLERİ A) İSİM ÇEKİM EKLERİ 1. -leri) Kitap-ları Tekil Kişiler: Çoğul Kişiler: 2. -si. -im. evler. kapının kolu. -den. (aynı ulustan olma) 4. – Beni aradığında dünyalar benim oldu. -umuz. okula) d) İsmin -de hâli (Bulunma. -dan. (Ev. -u. -tan şeklindedir. İsimden fiil yapan ekler 3. (Ali’nin defteri. -in.. HÂL EKLERİ : İsimlere gelerek onların durumlarını bildiren eklerdir. Fiilden fiil yapan ekler 4.. -ler ekleridir. -ü. okulda.. (Benzerlik) d) Serpiller yarın bize gelecek.) e) İsmin -den hâli (Çıkma. Ayrılma Durumu) : Ekleri. (Abartma) b) Müdür beyler sizi görmek istiyor. -un. -a ‘dır. -lar ekinin anlam özellikleri a) Pazardan dünyaları aldım. -ı. (Ev-e.-üm) Kitab-ım Sen (-ın.. (Saygı) c) Daha nice Fatih’ler yetiştireceğiz. (Evden. -u. ÇOĞUL EKLERİ : İsimlere gelerek onların sayısını çoğaltan -lar. -ün ve -ı. -ta şeklindedir. (Evde. TAMLAMA (İLGİ) EKLERİ : İsim tamlamalarında kullanılan -ın. (Her anlamı) f) Bu şehre ben dört yaşlarındayken yerleştik.

. KİŞİ EKLERİ: Fiillere. (badem-cik) kelimesinde bir organın adı söz konusudur. (Gelmiş.Fiilden fiil yapma eki 6) -ış. -um. gelir. (Ev-i-m. Ev-i yandı (İyelik eki) Ev-i yıktılar (Hâl eki) Veli-nin ev-i (Tamlama eki) Gez-i. Bunların farkı cümlelerden anlaşılır.. Fiilden isim yapma eki. yavru-cuk ) Bu örneklerde küçültme anlamı varken. Fiilden fiil yapma eki. hem ek-fiil. -u.. tekil Eksiz 1. (Geldi-m. kişi ekleri fiillere gelir..İyelik eki) .... KİP EKLERİ : Fiillerin yapılış amacını ve zamanını bildiren eklere denir. tekil -m 2. çoğul -lar Okudu- EKLERLE İLGİLİ ÖNEMLİ BİLGİLER: 1)Türkçe’de dört çeşit -ı. hem de fiilden fiil yapar.. yaz-ı (Yapım eki) 2) İyelik ekleri ile kişi ekleri karıştırılmamalıdır. (Geldi-m... okudu-n. hem de yapım eki olarak kullanılabilir: İç-im kan ağlıyor (İyelik eki) İstediğin parayı vereceğ-im (Kişi eki) Bugün dünden daha iyiy-im (Ek-fiil) Gözlerin bir iç-im su. Dilek şart -sa İstek eki -y-a Gereklilik eki -malı Emir eki eki yok Geniş zaman -r Oku- 2. hem kişi eki. kip eklerinden sonra gelerek o işi kimin yaptığını belirten eklere denir. bazen fiil yapar.. -üm ekleri hem iyelik eki. -i. -ü yapım ekleri hem fiilden isim yapar.. -i. çoğul -nuz 3..).. (Kaz-ı çalışmaları başladı).B) FİİL ÇEKİM EKLERİ 1.(Yapım eki) 4) Aslında küçültme ve sevgi eki olan -cık bazen varlık isimleri yapar . gelecek. İyelik ekleri isimlere.... (Tepe-cik.Kişi eki) 3) Türkçe’de -ım.. Görülen Duyulan Şimdiki Gelecek geçmiş geçmiş zaman zaman Oku-du -muş -yor -ecek b) Dilek kipi ekleri: İstek belirtimi yapan eklerdir. -iş ekleri bazen isim.. -u.) a) Haber kipi ekleri: Zaman bildirimi yapan eklerdir. -im. çoğul -k 2.. 19 ..-ü vardır. 5) -ı..Fiilden isim yapma eki (Boyayı kaz-ı-dı). tekil -n 3.) 1. (Tatlı bir bakışı vardı. (Birbirlerine bakıştılar).

-lu. -imsi. -ça. -ceğiz. -çek : (Büyü-cek. hem de türü değişir. -cü : (Bek-çi. -kür : tü-kür. -deş. -ümsü: ekşi-msi 16) -layın. -le: su-la. -en : er-en. -si. -kir. çul... -sü : çocuk-su 15) -ımsı. yay-la ( Eski Türkçe’den günümüze z. -men : koca-man 22) -aç. -siz. dar-al. balık-çıl. -çeğiz: (Köyceğiz. -ki ekinin bazen kökten hemen sonra geldiği de görülür. -suz. Bu tür ekleri alan kelimelerin hem anlamı. -cil. top-ak 25) -k : bebe-k.. top-u-k 26) -t : yaş-ı-t 27) -ay. -eç : kır-aç. -teş : soy-daş.) 5) -ki : (demin-ki. -ce. -ki eki bu kurala uymaz.. ev-ci) (“Bek” kelimesi Eski Türkçe’de “koruma. türünü değiştirmez.. y değişmesiyle “ yazın gidilecek yer “ anlamındadır. -de : şırıl-da.. -leyin: akşam-leyin. -cul. -er : beş-er. -çak. -er : sar-ar (sarı) -da. -le : kış-la . 20 . 21) -man.) 6) -cık. gecelik) 2) -cı. ala-ca 10) -daş. -el: az-al. -l : ufa-l. Başlıca ekleri şunlardır: 1) 2) 3) 4) 5) 6) 7) 8) 9) 10) -la. -ki ekinden önce köke bir çekim eki gelir... yedi-nci. -e : yaş-a. -çe : Türk-çe. -al. çül: ev-cil. gökte-ki) (Yapım ekleri her zaman kökten hemen sonra gelirken... şimdi-ki. Bu ekler sadece kelimenin anlamını değiştirir. 2) İsimden Fiil Yapma Ekleri: İsim kök veya gövdelerine gelerek bunları fiile dönüştürür. -lik.. -ar. sonra -ki yapım eki getirilir. -nci. -cuk. -msı.-su. -lü : (Ev-li... -ey : kuz-ey (Kuz : Güneş görmeyen yer) 28) -sul : yok-sul 29) -la. -ncu.) 3) -lı. -cül. -süz ( Ev-siz. su-lu) 4) -sız. Bu eklerin başlıca olanları şunlardır: 1) -lık. Ök-süz) (“Ök” kelimesi Eski Türkçe’de “öğ” şeklindedir ve “ana” anlamına gelir. -li.. 13) -z : iki-z 14) -sı. boş-a. beri-ki. -cük : (Ufa-cık. -mse :azı-ı-msa. -umsu. top-la. muhafaza etme” anlamında kullanılmıştır.YAPIM EKLERİ Kök veya gövdelerin her zaman anlamını. -k : gec-i-k. çocuk-çağız) 9) -ca. -ci.. kız-an (olgun çocuk) 19) -ç: ana-ç 20) -cıl. ses-teş 11) -ncı.) 8) -cağız. 12) -ar.. top-aç 23) -şın : sarı-şın 24) -ak.. -cu. -r: deli-r-.. -cek. Öte-ki. küçü-cük) 7) -cak. -kır. -cik. 17) -cileyin : ben-cileyin 18) -an. -taş. Dört ana grupta incelenir: 1) İsimden İsim Yapma Ekleri : İsim köklerine gelerek bunlardan yeni isimler türeten eklere denir. -ncü : bir-i-nci. -a. -çağız.. bazen de türünü değiştiren eklere yapım ekleri denir. -lük : (Gözlük.. yerde-ki.. -çıl. -luk.. -ek : sol-ak. püs-kür... -çil. -kur.

-nti. -ı. -gan... -dür.. -e : tık-a.. hem de türü değişir. -sel : uy-sal.. -gu.. -tur. -ek : dön-ek. -kun. Başlıca ekleri şunlardır: 1) 2) 3) 4) 5) 6) 7) 8) 9) 10) 11) -n: giy-i-n. -aç.. -gen. -ga. -mece : bul-maca. -k : çatla-k... -kin. -giç... -gin. -i.. -r : aş-ı-r. -ele : kov-ala 4) Fiilden İsim Yapma Ekleri : Fiil kök veya gövdelerine gelerek bunlardan isimler türeten eklerdir. -su... -m : giy-i-m. -u.. -gın. -kan.. -kı..... -üş : bak-ış.. Bu ekleri alan kelimelerin hem anlamı. -a. -iş.. -uş.... Bu ekler kökün anlamını değiştirir fakat türünü değiştirmez..... -ç : usan-ç... -mek : yapmak.. -ki. -ntü : boz-u-ntu.... -alak. -si.. -anak. -ış. -sı. sar-ma. -ku...... -maca.. -ntı. -guç.. -e. -ntu. -elek : yat-alak.. -ü : gez-i. -enek: gör-enek... -dır... -geç : yüz-geç. -ücü : uç-ucu. -man. -t : kızar-t. -eç : gül-eç.. -ma. -güç : dal-gıç.. -tür : koş-tur. -gü. -me : kıy-ma.. -ıcı.. -ı... -dir. -gı. -kün : dal-gın. -sal.. -tır.. -ge : böl-ge.. -t : geç-i-t. -ici.. -mse: gül-ü-mse -ala. -er : çık-ar. -kın. -gün.. -meç : yırt-maç. -gi. -ca. -dur... -l : ışı-l. -ce : eğlen-ce.. -ar. -u. : yar-a.. -maç. -l : kır-ı-l. -a.. -tir... -n : tüt-ü-n.. -ü : kaz-ı. -gaç. -i. -kü: say-gı. -gun...3) Fiilden Fiil Yapma Ekleri: Fiil kök veya gövdelerine gelerek bunlardan yeni fiiller türeten eklerdir. 21 . -ş : döv-ü-ş. -sak: tut-sak... -ak. -gıç.. -ken : sıkıl-gan. -sü : sin-si. -ucu. Fiilden isim yapım eklerinin başlıcaları şunlardır: 1) 2) 3) 4) 5) 6) 7) 8) 9) 10) 11) 12) 13) 14) 15) 16) 17) 18) 19) 20) 21) 22) 23) 24) 25) 26) 27) 28) 29) 30) -mak. öğret-men.. -men : seç-men.

Acaba. unvanlar ve lakaplar da büyük harfle başlar. lisanımızı başka lisanlarla mukayese edelim: Başka lisanlar. Bilal amca Sema teyze e) Kurum. veya” bağlaçlarıyla soru eki “mi” küçük harfle yazılır. b) Nokta. Kişi adlarından önce ve sonra gelen saygı sözleri. Türk Dil Kurumu Ihlamurdere Caddesi Avrupa Çengelköy Uyarı: Kitap isimlerinde ve başlıklarda yer alan “ve.YAZIM KURALLARI (İMLA) 1) Büyük Harflerin Yazımı 2) Birleşik Kelimelerin Yazımı 3) Yön Adların Yazımı 4) Gün ve Ay Adlarının Yazımı 5) Sayıların Yazımı 6) “Mi” nin Yazımı 7) “De” nin Yazımı 8) “Ki” nin Yazımı 1) BÜYÜK HARFLERİN YAZIMI a) Cümle başları büyük harfle başlar. milli lisanımız bunlardan hangisi olacaktır? Bu suale cevap vermeden. d) Özel adlar büyük harfle başlar. ile. Türkiye’ye Güneş tutulmasını izlemek için pek çok turist geldi. genel kavram bildirdikleri zaman küçük harfle başlar. Çantan adeta doluydu: kalemler. Artık demir almak günü gelmişse zamandan. Meçhule giden bir gemi kalkar bu limandan. yer adları büyük harfle yazılır. dergi ile mahalle. tırnak içine alınan cümleler de büyük harfle başlar. ünlem ve soru işaretlerinden sonra gelen cümlelerin ilk sözcüğü büyük harfle başlar. milletlerin başkentlerine ait lisanlardır… Uyarı: İki noktadan sonra cümle niteliği olmayan örnekler sıralanırsa bu örnekler büyük harfle başlamaz. defterler. gazete. kuruluş. iki nokta. Kırmızı ve Siyah Leyla ile Mecnun Kültürlü Olmak mı? f) Gezegen ve yıldız isimleri büyük harfle başlar.” derdi. Mehmet Bey Esra Hanım Uyarı: Akrabalık bildiren kelimeler büyük harfle yazılmaz. Hocası ona her zaman “Sen büyük bir alim olacaksın. Halley Satürn Venüs Uyarı: “Dünya. 22 . Cümle içinde. güneş ve ay” sözcükleri coğrafya ve gök bilimlerinde terim olarak kullanıldıkları zaman büyük harfle. testler… c) Şiirlerde mısraların ilk harfi büyük harfle başlar. Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal Atatürk Av. sokak vb. Sınavda başarılı olduğumu öğrenince dünyalar benim oldu.

Keçi + boynuzu Keçiboynuzu (Bitki) Karga + burnu Kargaburnu (Alet) Dokuz + taş Dokuztaş (Oyun) Ayıkulağı (Bitki) Ayı + kulağı Hanım + eli Hanımeli *Ara yönler bitişik yazılır. Atatürk 19 Mayıs 1919’da Samsun’a çıktı. Türkiye’ye Batı destek veriyor. Hasta olmak İşaret etmek Namaz kılmak İlan edilmek *Birden fazla kelimeden oluşan sayılar ayrı yazılır. Bulutlar kuzeyden gelmeye başladı. Geçen yıl köye haziranda gitmiştik. Birkaç Biraz Hiçbir Birçoğu b) Ayrı Yazılanlar *Birleşme sırasında ses türemesi veya düşmesi olmayan yardımcı fiillerle isimler ayrı yazılır. Babam 1 Ocak 1962 Cuma günü doğmuş. (15) on beş (155) yüz elli beş *Birleşme sırasında kelimelerden hiçbiri anlamını değiştirmiyorsa ayrı yazılır. Tatile 13 Haziran. Kuzeybatı Güneydoğu *Belgisiz sıfat ve zamirler bitişik yazılır. Deneme sınavı mayısın son haftasında yapılacakmış. Uyarı: Batı sözcüğü eğer Avrupa yerine kullanılmışsa büyük harfle başlar. 4) GÜN VE AY ADLARININ YAZIMI Belli bir tarihi bildiren gün ve ay adları büyük harfle yazılır. Türkiye’nin batısı nüfus olarak daha yoğun. 23 . Doğu Anadolu Güney Amerika Güneydoğu Anadolu Uyarı: Yer-yön bildiren sözcükler özel isimlerden sonra gelirse veya bir varlığın yönünü gösterdiklerinde küçük harfle yazılır. Köpek balığı Yer elması Arap sabunu Deniz yolu Su böreği 3) YÖN ADLARININ YAZIMI Yer-yön ve yöre bildiren sözcükler birlikte kullanıldıkları isimlerden ayrı ve ilk harfleri büyük yazılır. Pazar + ertesi Pazartesi Sütlü + aş Sütlaç Kayıp + etmek Kaybetmek His + etmek Hissetmek Ne + asıl Nasıl Ne + için Niçin *Birleşme esnasında benzetme yoluyla kelimelerden biri veya ikisi de anlamını değiştiriyorsa bu tür birleşik kelimeler bitişik yazılır.2) BİRLEŞİK KELİMELERİN YAZIMI a) Bitişik Yazılanlar *Birleşme esnasında ses türemesi veya düşmesi oluyorsa bu tür birleşik kelimeler bitişik yazılır. Salı günü çıkacağız.

Sev ki sevilesin. “Çünkü. Erzurum’un havası çok soğuk. Çarşıdan ayakkabı da alacağız.30’da Büyük felaketteki ölü sayısı 25. Bitirecek miyiz? Pikniğe siz de geliyor musunuz? Uyarı: “Mi” başka görevlerde de kullanılsa ayrı yazılır. Biliyorum ki bu iş böyle olmayacak. a) Hal Eki “-de”: Ektir ismin sonuna bitişik yazılır. Temiz mi temiz! (Pekiştirme) Güneş açtı mı çiçekler çıkar. “te. Malatya’nınki o kadar soğuk değil. (Zaman) 7) “DE” NİN YAZIMI Dilimizde iki tür “de” kullanımı vardır. Uyarı: Hal eki “-de” sertleşmeye uğrayıp “-te. b) İlgi Zamiri “-ki”: Ektir. Onun kitabı bende kalmış. kelimeye bitişik yazılır. Elmalar sepette ne güzel duruyor. 6) “Mİ” NİN YAZIMI “Mi” soru eki kendinden önceki kelimeden ayrı yazılır. Kardeşim sokakta top oynuyor. c) Bağlaç olan “ki”: Sözcüktür ayrı yazılır. Kitap da okurum dergi de. mu.” şekillerine girer. Birleşik yapılı cümle oluşturur. oysaki. yüz ve bin sayıları yazıyla gösterilir. b) Bağlaç Olan “de”: Kelimedir. Cümleden çıkartılınca cümlenin anlamı daralsa da anlatım bozulmaz. Böyle olur mu? Biz mi yapacağız? Uyarı: Kendinden sonra ek gelirse bu ekler “mi” ye bitişik yazılır.5) SAYILARIN YAZIMI a) Yazınsal (edebi) metinlerde küçük sayılar. sözcüğe bitişik yazılır. a) Sıfat Yapan “ki”: Ektir. Ben de sizinle geleceğim. Seninle tanışalı üç yıl oldu. Sınav yarın sabah 9. Kalbimdeki sevgin hiç bitmez. belki” 24 . saat gibi sayısal verilere ait bilgiler ve büyük sayılar belirtilirken rakam kullanılır. b) Para tutarı. Sınava yüz on yedi kişi başvurdu. -ta” olur. ayrı yazılır. Bilal’in ödevi daha güzel olmuş.000’e ulaştı. Uyarı: Para ile ilgili işlemlerde ve belgelerde rakamlar bitişik yazılır. 8) “Kİ” NİN YAZIMI Dilimizde üç değişik görevde “ki” kullanılmaktadır. sanki. Bilal’inki daha güzel olmuş. “Dahi. Ünlü uyumuna uyarak “mı. Birden fazla sözcükten oluşan sayıların her sözcüğü ayrı yazılır. mü. İsim tamlamalarında tamlanan ismin yerini tutar. ta” şekli yoktur. meğerki. Uyarı: “ki” bağlacı bazı sözcüklerde kalıplaşmış olduğu için bitişik yazılır. bile” anlamına gelir. Dünkü sınav çok zordu. Yolun kenarındaki çiçekte gözüm kaldı. Ödeyeceğiniz miktar binbeşyüzyetmişiki liradır. Çocuk elindeki parayı kaybetmiş. Cümleden çıkartılamaz. halbuki. Bir ismin yerini veya zamanını gösteren sıfattır. mademki. Uyarı: Bağlaç olan “de” sertleşmeye uğramaz.

ay ve yıl bildiren rakamları birbirinden ayırmak için kullanılır. canlılığa ihtiyacım var. (Sokak) Uyarı: Bazı kısaltmalardan sonra nokta kullanılmaz. neşeye. Selim 7. sokak ç) Tarihlerin yazılışında gün. 4 = 12 5 . Noktalama işaretlerinin yerinde ve doğru kullanılmasıyla duygu ve düşünceler açıkça ifade edilir. 25 . TBMM (Türkiye Büyük Millet Meclisi) cm (santimetre) c (karbon) c) Sıra bildirmek için sayılardan sonra kullanılır. 3 . vurgu ve ton gibi özellikleri belirtmekte noktalama işaretlerinden faydalanılır.1990 15. trafik işaretlerinin işlevine benzetilebilir. (İngilizce) Sok. Her insan duyar.NOKTALAMA İŞARETLERİ 1) Nokta 2) Virgül 3) Noktalı Virgül 4) İki Nokta 5) Üç Nokta 6) Soru İşareti 7) Ünlem İşareti 8) Kesme İşareti 9) Tırnak İşareti 10) Parantez (Ayraç) İşareti 11) Kısa Çizgi 12) Uzun Çizgi Noktalama işaretleri: Okumayı ve anlamayı kolaylaştırmak için yazıda kullanılan işaretlere noktalama işaretleri denir. Kırmızı güller. Deprem 3. Köye. düşünür. Dostluk özveri gerektirir. Hafta sonu pikniğe gideceğiz.25’te kalktı.) a) Birbiri ardına sıralanan eş görevli sözcük ve sözcük gruplarının arasına konur. konu III. Prof. (Profesör) İng. b) Sıralı cümleleri birbirinden ayırmak için konur. 1) NOKTA (. Duraklama yerlerini belirlemekte. Güzelliğe.1985 d) Saat ve dakika rakamlarını birbirinden ayırmak için kullanılır.) a) Bir yargı bildiren. b) Kısaltmaların sonuna konulur. dönüyordu.07.10. Selma Hanım. çevresinde olanları fark eder. ne olursa olsun. Noktalama işaretlerinin işlevi. çiçek açmış ağaçlar. e) Matematikte çarpı işareti yerine kullanılır. ç) Cümle içinde ara sözleri ayırmada ara sözün başına ve sonuna konur. c) Özneyi ayırmak için konur. 5. öyle dalmış ki az kalsın düşecekti.05 sularında meydana geldi. anlamca tamamlanmış bütün cümlelerden sonra konur. 05. çocukluk günlerinin geçtiği yere. Tren 12. bu işi bitireceğiz. şırıl şırıl akan dereler bize gülümsüyordu. 5 = 25 2) VİRGÜL (. Biz.

f) Hitaplardan sonra konur. c) Alıntılarda alınmayan bölümlerin yerine konur. Kadın yavaşça: . e) Kabul ve red bildiren kelimelerden sonra “evet.” c) Karşılıklı konuşmalarda konur. her zaman kahraman olamaz. taze fasulye. yalnız. kırlarda dolaşmak istiyordu.1990 Ankara. Çok çalıştılar. Benim için fark etmez. fakat. h) Ondalık sayıların yazımında bölümleri ayırmada kullanılır. portakal.06. Atatürk diyor ki: “Muallimler. Gül. 10. dağlara çıkmak. armut … 26 . İstanbul. bu nur… b) Kaba. hayır. O k… bir daha buraya gelmeyecek. Haydi. İnsan. biçim bilgisi b) Aktarılan sözden önce konur. Pazardan elma.) a) Cümle içinde virgüllerle ayrılmış tür veya takımları birbirinden ayırmak için konur. dedi. bu konuda asla konuşmam. ama her zaman insan olabilir. g) Yer adlarını tarihlerden ayırmada kullanılır. akşamda.p Bu kitapta yer alan konu başlıkları şunlar: ses bilgisi. Bağlaçlardan önce kullanılır. ayva.5 76. Kız çocuklarına Yasemin. bu ahval ve şerait içinde dahi birinci vazifen… ç) Benzer örneklerin sürdürülebileceğini göstermek için konur.k.30 3) NOKTALI VİRGÜL (.” Cenap Şehabeddin şöyle diyor: “Güzel fikir ihtiyarlamaz. Tatilde size geleceğim. ç) Virgülle ayrılmış örnekleri farklı örneklerden ayırmak için kullanılır.ş. Dilimizdeki sert sessiz harfler şunlardır: f. çünkü” gibi bağlaçlarla bağlı cümleler arasına konur. yeni nesil sizin eseriniz olacaktır. fakat başarılı olamadılar. ıspanak. Doğan. … İşte. b) Ögeleri arasında virgül bulunan sıralı cümleleri birbirinden ayırmak için konur. adlardan ayırmada kullanılır. 21. Dünyanın haline bakılırsa… Sonra bu pencere.t. geç kalmayalım. Barış adları verilir. 4) İKİ NOKTA (:) a) Kendisinden sonra açıklama yapılacak veya örnek verilecek olan cümleden sonra kullanılır.d) İsimleşmiş sıfatları. erkek çocuklara ise Serhat. 21 Şubat 1996 ğ) Tırnak içine alınmayan alıntı cümlelerden sonra konur. c) “Ama. Sayın Bakan. lahana aldım. ağacın altında oturuyordu. sabah da gelebilirsin. Bu bahçede çok meyve yetişir: elma. 5) ÜÇ NOKTA (…) a) Sözün bir yerde kesilerek geri kalan kısmın okuyucuya bırakıldığı eksiltili cümlelerin sonuna konur. Üzüntüden. Fatma. Hayır. Küçük. dedi. sıkıntıdan bunalıyor. Değerli arkadaşım. haydi” kullanılır.s. İhtiyar.Oğlum! Beni bırakma. peki.h. argo ve söylenmek istenmeyen sözcüklerin yerine konur.ç. doktoruna durumunu sordu.

Türkiye’m Halit Ziya’dan Sema’ya Uyarı: Kurum ve kuruluş adlarına gelen ekler ile kişi adlarıyla kullanılan unvanlara gelen ekler kesme işaretiyle ayrılmaz. b) Kesin olmayan bilgileri göstermek için parantez içinde kullanılır. Benzerlik anlamı katarsa ayrılır. Kemal’ler yetiştirir. doğum yeri (?) 7) ÜNLEM İŞARETİ (!) a) Sevinç. Prof. Vah. Eğitim Fakültesi dekanlığına Doğan Beyden gelen haber… Uyarı: Özel isimlere getirilen yapım ekleri kesme işareti ile ayrılmaz. Avrupalılaşmak Türkçenin Ankaralıdan Hristiyanlık Uyarı: . Bu ücret (!) hepimize yetermiş. Uyarı: Yabancı isimlere getirilen yapım ekleri ve çokluk ekleri kesme işareti ile ayrılır. 2’şer (Yanlış) İkişer (doğru) ç) Vezin dolayısıyla düşen sesin yerine kullanılır. Nesimi (? – 1404). Bu şair 1497’de (?) ölmüş.6) SORU İŞARETİ (?) a) Soru anlamı taşıyan cümle sonlarında kullanılır. Eee! Yeter artık. küçük harfle yapılan kısaltmalarda kelimenin okunuşuna göre ekler getirilir. Aliler akşam bize gelecekmiş. TBMM’nin THY’ye kg’dan mm’den Uyarı: Sonuna nokta konan kısaltmalara getirilen ekler ayrılmaz. Karac’oğlan N’eylesin? 27 . İki şekilde kullanılır. uyarı ve seslenme sözlerinden sonra konur. fakat içinde soru sözcüğü veya soru eki bulunan cümlelerden sonra soru işareti konmaz. acı.leri c) Sayılara getirilen ekleri ayırmada kullanılır. Ey Türk Gençliği! Ordular! İlk hedefiniz Akdeniz’dir. c) Bilinmeyen tarih ve yer adlarının yerine konur. şaşkınlık. korku gibi duyguların anlatıldığı cümlelerde kullanılır. ileri! c) Alay ve küçümseme anlamı katmak için parantez içinde kullanılır.a vb. biraz yardım eder misiniz? Uyarı: Soru anlamı olmayan. Bana. Bu vatan nice M.ler Dr.ler eki özel isimleri “gil” (akrabalık) anlamı katarsa kesme işareti ile ayrılmaz. yazıyla gösterilir. Büyük harfle yapılan kısaltmalarda harflerin okunuşuna. Buraya hangi yıl taşındıklarını bilmiyorum. 8) KESME İŞARETİ a) Özel isimlere getirilen çekim eklerini ayırmada kullanılır. yavrum vah! b) Hitap. Goethe’ler Washıngton’lu b) Kısaltmalara getirilen ekleri ayırmada kullanılır. 1995’te 8’inci Uyarı: Üleştirme sayıları rakamla değil.

Kütüphaneden “Yaban”ı aldım. Sıfat “ismi” niteleyen bir kelimedir. ç) Ek. Ya göründüğün gibi ol. b) Alıntının veya bir sözün kime ait olduğunu göstermede kullanılır. Uyarı: Tırnak işaretinden sonra kesme işareti kullanılmaz. Karagöz: (Yerinden kalkarak) Kim o? Uyarı: Parantez işaretinden sonra kesme işareti kullanılabilinir. Zamir (adıl). … gelemedi. Uyarı: Özel isimlerden sonra konan kesme işareti satır sonuna gelmişse kısa çizgi konmaz. Atatürk o gün (19 Mayıs 1919) Samsun’a çıktı. Peyami Safa “Dokuzuncu Hariciye Koğuşu”nda kendini anlatmaktadır. c) İki kavramın ortaklığını göstermede kullanılır. Fetih Marşı’nda bize “Fatih’in İstanbul’u fethettiği yaştasın!” diyerek sorumluluğumuzu hatırlatıyor. b) Özellikle vurgulanmak istenen kelimeler ile eser ve yazar adları tırnak içine alınabilir. Bizimkiler mi gelecek? . Ankara-İstanbul arası 350km. 10) PARANTEZ (AYRAÇ) İŞARETİ [ ( ) ] a) Bir sözün açıklaması veya eş anlamlısı olan kelimeler parantez içinde gösterilir. 1997-1998 eğitim-öğretim yılı başladı. Uyarı: Üzerinde değişiklik yapılan alıntılar tırnak içinde gösterilmez. … Türk Dil Kurumu’ nun yeni bir sözlük hazırladığını duyduk. 11) KISA ÇİZGİ ( .onunla konuşuruz. Buraya gelirse -gelmeyeceğini tahmin ediyorum. b) Ara sözleri ayırmada kullanılır. Arif Nihat. isimlerin yerini tutan kelimedir. Kazak-çı-lar-dan An-ka-ra-lı 12) UZUN ÇİZGİ ( ) Satır başıyla başlayan konuşmaları göstermek için kullanılır.9) TIRNAK İŞARETİ (“ ”) a) Başka bir kişiden veya yazıdan alınan alıntılar (sözler) tırnak içinde gösterilir. ya da olduğun gibi görün. Atatürk (1881-1938)’ün en büyük hedefi Türkiye’nin bağımsızlığıydı.) a) Satır sonuna sığmayan kelimeleri bölmede kullanılır.Hayır… 28 . kök ve heceleri ayırmada kullanılır. (Mevlana) c) Tiyatro eserlerinde söz esnasındaki hareketleri göstermede kullanılır.

Zamir (adıl) 4. cansız bütün varlıkları. kavramları tanıtmaya yarayan kelimelere isim denir. İSİM (AD) Canlı. Allah. korku. Küçük Ağa. Zarf (belirteç) 5. hava. Tekir. İstanbul. gidiş vb. ağaç. Türk Dil Kurumu. çocuk. Örnek. Somut isim: Türkçede bazı sözcükler beş duyumuzun (görme. ağaç. boyutları farklı bile olsa yazma işine yarayan cisimlere kalem denir. aynı türden olan varlıkların ortak isimleridir. Karadeniz. İstanbul.VARLIKLARIN VERİLİŞİNE GÖRE İSİMLER a. Soyut isim: Türkçe sözcüklerin bazısı da beş duyumuzun “herhangi birisi ile” algılayamadığımız varlıkları karşılar. Sıfat (önad) 3. Bağlaç 8. Japonlar. sevgi. Örneğin şekilleri. Bunların varlığını aklımız ve hislerimizle algılayabiliriz. heyecan… 2. Örnek: Ağaç. Varlıklara Verilişlerine Göre Özel Cins İ S İ M L E R Maddelerine Göre Somut Soyut Tekil Varlıkların Sayılarına Göre Çoğul Topluluk 1. renkleri. Anadolu. işitme. Ünlem 1. Böyle sözcüklere soyut anlamlı sözcükler denir. Cins İsim: Aynı cinsten.. İslamiyet. İsimler çeşitli yönlerden sınıflara ayrılırlar. koşu. İsim (ad) 2. Fiil (eylem) 6. neşe. koklama. Atatürk. Kalem. sıcak. Özel İsim: Dünyada tek olan. Türkiye. korku. barış. toprak..MADDELERİNE GÖRE İSİMLER a. Kuveyt. ev. hüzün. hüzün. sevgi. b. tatma)“herhangi birisi ile” algılanabilen varlıkları karşılar. diğer varlıklar içinde tıpa tıp bir benzeri olmayan varlıklara verilen isimlerdir.İŞLEVLERİNE GÖRE KELİMELER (SÖZCÜK TÜRLERİ) 1. Edat 7. Örnek. ev. Mehmet. insan. su. Örnek. kalem. cesaret. şüphe 29 . Örnek. Merkür. Böyle sözcüklere somut anlamlı sözcükler denir. Enver. dokunma. su. yeşil… b. güzellik. iyilik.

.3. İstanbul’un tarihi. sınıf. -u. göz nuru… 3. Örnek. -i. tahta kapının kenarı. ağaç.. -ün -ı. adacık. b. çiçekler. ev. -i. Tamlanan eki Tamlayan eki Ek almaz -ı. kağıt mendil.. İSİMLERDE KÜÇÜLTME İsimlerde küçültme şu eklerle yapılır. ekşimsi -()mtrak: ekşimtrak. Amasya elması. c. taş duvarın üstü… 30 . Türkçe öğretmeni. kedicik -cağız: adamcağız. tahta kaşık. -ü Kapının kolu. dostça -()msi: mavimsi. çocuklar. çocukcağız. Tekil isim: Bir tek varlığı veya kavramı karşılayan isimlerdir. Belirtisiz İsim Tamlaması Sadece tamlananın ek aldığı isim tamlamalarıdır. Belirtili İsim Tamlaması İsim tamlamasının her iki ögesinin de tamlama eklerine aldığı tamlamalardır. kadıncağız -ce: büyükçe. mavimtrak İSİM TAMLAMALARI 1. ağaçlar. naylon torba…(neden yapıldığı) Kurt adam. Tamlanan eki Tamlayan eki Ek almaz Ek almaz Çelik kasa. el emeği. Çınar ağacının gölgesi. -in. -cık: mehmetçik. ordu. Örnek. evler. Tamlanan eki Tamlayan eki -ın. elma yanak…(benzetme) 4. sürü. orman. Topluluk ismi: Yapı itibarıyla tekil gibi görünen fakat anlamca birden fazla kavramı ifade eden isimlerdir. irice. Takısız İsim Tamlaması Tamlayanın da tamlananın da tamlama eklerini almadığı isim tamlamalarıdır. kır. çocuk. Örnek. evin bahçesi. çiçek. taş duvar. -lar çoğul eki getirerek onları çoğul isim yaparız. Çoğul isim: Tekil isimlere –ler. -u.. kömür göz. sırma saç.. kiraz dudak. -ü Güneş gözlüğü. sınıfın panosu… 2.VARLIKLARIN SAYISINA GÖRE İSİMLER a. insan. millet.. insanlar. Zincirleme İsim Tamlaması İkiden daha fazla ismin birbirini tamlamasıyla oluşsan isim tamlamalarıdır. -un.

beriki kitap. BELİRTME SIFATLARI a. Ali Efendi. yüzde elli başarı. SIFAT (ÖNAD) İsimlerin önüne gelerek onları niteleyen veya belirten sözcüklere sıfat denir..Renk belirtir: kara koyun. Belgisiz sıfat: Önüne geldikleri adı kesinlik kazandırmadan belirten sıfatlardır.. kaç gün? .. Yüzbaşı Mehmet. 2.Biçim belirtir: düz tahta... Soru sıfatı: Önüne geldikleri adları soru yönünden belirten sıfatlardır.Durum belirtir: güzel roman. o ülke. ne kadar? . b. c.2. NİTELEME SIFATLARI a. on ağaç. sayı sıralarını ve ölçülerini belirten sıfatlardır. görev. d. yüzer lira. bir gün. birkaç kişi. çalışkan öğrenci. Asıl sayı sıfatları: yirmi kalem. nasıl kumaş? … e. İşaret sıfatı: Önüne geldikleri adı işaret ederek yerini belirten sıfatlardır. ne iş yapıyor?.. Sıfatlar görevlerine uygun olarak iki ana bölüme ayrılır... dar oda.. Üleştirme sıfatları: ikişer ceviz. c. yirminci yüzyıl.. hiçbir olay..... Bay Ali. yeşil kumaş.. beyaz gül. öteki masa.. Sayı sıfatı: Önüne geldikleri adların sayılarını. bu çocuk.. rütbe yönlerinden belirten ya da bu adlara “saygı” anlamı katan sıfatlardır. b. Zeliha Teyze.. sivri biber. Unvan sıfatı: adları derece. Öğretmen Sevim. SIFATLAR Niteleme Sıfatları Biçim Renk Durum Belirtme Sıfatları İşaret Sıfatları Sayı Sıfatları Belirsiz Sıfatlar Soru Sıfatları Unvan Sıfatları 1. Ahmet Bey. Kesir sayı sıfatları: onda altı pay. şu ev. 31 .. Sıra sayı sıfatları: üçüncü sınıf..

kısacık -()msi: ekşimsi. Daha güzel bir lokanta yok mu? 3.SIFATLARDA PEKİŞTİRME Niteleme sıfatlarının anlamlarını güçlendirmeye niteleme denir. Genç insanların coşkusu yaşlı insanları da etkiledi. Çocuklara en güzel oyuncakları aldı. tatlılar (bir sıfat birden çok ad için kullanılabilir) Renkli. 32 . Gençlerin coşkusu yaşlıları da etkiledi.s” den uygun olanı getirilir. pek sözcükleri ile yapılır. çırılçıplak. gibi sözcükleri ile yapılır. Eşitlik Derecesi: Kadar. minicik. İhtiyar esir. Bembeyaz. güpegündüz… SIFATLAARDA KÜÇÜLTME -ce: büyükçe. En üstünlük Derecesi: En sözcüğü ile yapılır. 2. harap ev… Küçük. Bu köyde kavun kadar büyük patates var. Üstünlük Derecesi: Daha sözcüğü ile yapılır.p. Böylece sıfat adlaşmış olur. SIFAT TAMLAMASI (Sıfat + İsim) Sıfatların adları belirtmesi veya nitelemesiyle oluşan tamlamalara sıfat tamlaması denir. tertemiz. “m. şirin bir köy (bir adı birden çok sıfat tamlayabilir) Lezzetli yemekler. Aşırılık Derecesi: Çok. 4. Bu yaramaz çocuklardan bıktım. Düşen adın ekleri ve anlamları sıfata geçer. derince -cik: incecik. kokulu silgiler. Birlikte çok güzel günler yaşamıştık. Bu yaramazlardan bıktım. yeşilimsi -()mtrak: sarımtrak SIFATLARDA DERECELENDİRME 1. dosdoğru… Yapayalnız. kalemler (hem ad hem de sıfat birden çok olabilir) SIFATLARIN ADLAŞMASI (ADLAŞMIŞ SIFAT) Bazı sıfat tamlamalarında ad olan sözcük düşer. sapsarı. kalınca.r.

. beriki. şunlar. saygı nedeniyle çoğul ekini alabilir. Böylesini hiç görmedim. hem de işaret zamiridir. her zaman böyledir. burayı..Kişi (Şahıs) Zamirleri : İnsan isimlerinin yerini tutan zamirlere denir. 4. Bu yazıyı kendim yazdım / Bu yazıyı ben yazdım / Bu yazıyı ben. Türkçe’de en çok kullanılan işaret zamirleri şunlardır: Bu. o.Sizleri unutur muyuz hiç! Kitabı Ali’ye verir misin? Kitabı ona verir misin? Sema ile Neşe çok iyi arkadaştır. karşıki. şurayı. ora. bazen zamir. insan isimlerinin yerini tutarsa kişi zamiri. şu. öfke” nedeniyle “sen” zamiri yerine “siz” zamiri kullanılır. Bu konuda bizleri hiç hesaba katmıyorsunuz. Böyle adamlar her zaman başarır. sen. buralar. 3. oradan.İşaret Zamirleri :Varlıkları göstererek onların isimlerinin yerlerini tutan zamirlere denir. Bu kelimeler. şuralar. (Kişi zamiri) / Onu hemen çöpe atın (İşaret Zamiri) Ek Görünümündeki İyelik Zamiri İlgi Zamiri 33 . bazen zarf görevi üstlenir. orada.“Siz” zamiri. bura. oralar. şöyle. Ben. bende. o. öyle” kelimeleri kullanılışına göre bazen isim.“Biz” zamiri çoğul ekini alarak abartma ve övünme anlamı kazanır. sizler. kendim yazdım. iyelik eklerini.Böbürlenmek amacıyla “ben” yerine “biz” zamiri kullanılır. Ona telefon edeceğim. 5. Bu soruyu sadece siz çözebilirsiniz. şuradan. O.“Ben” zamiri.. şanslı biir milletin torunlarıyız. bazen sıfat. Ben. Kişi Zamirinin Diğer Özellikleri: 1. Ayrıca dönüşlülük zamiri olarak da adlandırılan ve kişi zamirlerinin yerini tutabilen “kendi” kelimesi kişi zamiri olarak kabul edilir. Bu böyle olmaz. orası. Onlar çok iyi arkadaştır. benim. Benim kalemim. burada. -e ekini aldığında kökünde değişme olur. buradan. Bu zamirler hâl eklerini. onlar. si z. Ben-e Bana 2. incelik. onlar. Bazen “kendi” kelimesi yerini tuttuğu kişi zamiriyle birlikte kullanılarak anlamı pekiştirir.ZAMİRLER Kelime Durumundaki Kişi Zamirleri İşaret Zamirleri Belirsiz Zamirler Soru Zamirleri KELİME BİÇİMİNDEKİ ZAMİRLER 1.. 6. Biz. şura. “Böyle. öteki. burası. İsim İşaret Zamiri Sıfat Zarf N O T : “O” ve “Onlar” kelimeleri hem kişi zamiri. çoğul eklerini alır. biz. orayı.Bazen “saygı. şurada. sana dememiş miydim! 2. bunlar. şurası.“Ben” zamirinin tamlayan ve tamlanan eki -im’dir. Siz kim oluyorsunuz? Sizden bir ricam olacak. Beni. kırılma. insan dışındaki varlıkların yerini tutarsa işaret zamiridir. Aynı kural “sen” zamiri için de geçerlidir. Kişi zamirlerinin sayısı altıdır. Bize Konyalı Paşa derler.

kaçı. kimler. kaçta. ikinci kelime belgisiz zamirdir. Birkaç öğrenci. hiçbiri. birçokları. -u. nereden. Öğrencilerin birkaçı Zamir Sıfat Kelimenin başına -m. falanca” kelimeleri de belgisiz zamir olarak kullanılır. (Belgisiz sıfat) EK BİÇİMİNDEKİ ZAMİRLER 1. Bu elbiseyi kaça aldın? (Zarf) Fiilden önce gelen kelimeler genellikle zarf olduğu için .(İyelik zamiri) 2. Aynı kelimeler. nerede. Bu durumda cümlenin söylendiği ortama dikkat edilir. İlgi zamiri olan -ki daima kendisinden önce gelerek kelimeye bitişik yazılır.. Cebimdeki para düştü Sıfat (Yer) İlgi Zamiri Sıfat (Zaman) 34 . Sıfat yapmaya yarayan -ki eki de kendisinden önce gelen kelimeye bitişik yazılır. Örneklerden de anlaşılacağı gibi belgisiz zamirlerde bazı istisnalar dışında -ı. (İşaret Zamir) 3. birisi. başkası. şeyler... kimileri. aynı zamanda iyelik zamiri olarak da adlandırılır.(Belgisiz Zamir) Toplantıya falan adam geldi. şunu bunu.. “Kim” kelimesi her zaman soru zamiridir. Buna göre şu cümlelerde fiilden önce gelen kelimeler. Hasan’ın defteri – Hasan’ınki Sevgi’nin kitabı – Sevgi’ninki sınıfın tahtası – sınıfınki.. (Belgisiz zamir) * “Falan.. hangileri. nere. Bir ismin yerini veya zamanını gösteren sıfattır.. şu” kelimeleri insan yerini tutsa bile kişi zamiri olmaz. kaçınız.. filan.sesi getirilerek yapılan ikilemelerde. Malatya’nınki o kadar soğuk değil.Belgisiz Zamirler (Belgisizlik ) :Hangi varlıkların yerini tuttuğu tam olarak belli olmayan zamirlere denir. Aradaki fark şudur: Cebimdeki düştü. hangimiz. bazıları. bu kelimeler bir ismi niteleyecek şekilde kullanılırsa. İsmin yerini tutan -ki ekine ilgi zamiri denir. Toplantıya falan geldi. Yazıyı bu yazdı. İlgi zamiri her zaman insanlar için kullanılmaz. Bir kelimenin zarf olabilmesi için fiilden önce gelmesi yeterli değil. birazı. Dünkü sınav çok zordu. başkaları. Belgisiz zamirlerin sonundaki bu ekler kaldırılarak. Toplantıya falanca geldi. Onu bana getir. herhangi biri. Cansız varlıklar için de kullanılır. şundan bundan. Bu cümlede “Onu” hem insanın yerini tutabilir hem de insan dışı varlıkların yerini tutabilir. -i. kimse. hangisi. o isimlerin kime ve neye ait olduğunu bildiren iyelik ekleri. ismi nitelediğinde belgisiz sıfat olur. Aynı kelime “kaç lira ödeyerek” anlamına gelirse soru zarfı olur. Saat kaça geldi? (Zamir). belgisiz sıfat oluşur.. defterin. nereyi. neler. şey. defterleri. Defterim. tamlanan durumundaki ismin yerine kullanılan “-ki” ekidir.kimisi. hepsi. biri. Kitapçıdan defter mefter aldı. En çok kullanılan belgisiz zamirleri şunlardır: Bazısı.Soru Zamirleri: İsmin yerini tutan soru kelimelerine soru zamiri denir. herkes. fiili nitelemediği için soru zarfı değil. fiilden önce gelen her kelimeyi zarf olarak algılayabiliriz. Pazardan ne aldın? Baban ne gün gelecek? Ne bakıyorsun tuhaf tuhaf. Kamyonun lastiği Kamyonunki Erzurum’un havası çok soğuk. her biri. NOT:“bu. filan gelmedi. birkaçı.İlgi Zamiri Belirtili isim tamlamalarında. neresi. çoğu. birtakımı. En çok kullanılan soru zamirleri şunlardır: Kim. Bu arabayı nereden aldın? Bu yazıyı hanginiz yazdı? 4.İyelik (aitlik) Zamirleri: İsimlerin sonuna gelerek. öteberi. sıfat veya zarf olabilir.Bu kelimelerin insanın veya insan dışı varlıkların yerini tuttuğu bazen anlaşılmaz. kaçtan. kaçımız. birileri. Bu nedenle ilgi zamiri ile karıştırılabilir. Diğer soru kelimelerinin çoğu cümlede kullanılışlarına göre zamir. soru zamiridir. Zamir Sıfat Zarf “Kaça” kelimesi ismin yerini tutarsa soru zamiridir. ne. fiili nitelemesi gerekir. -ü ekleri yer alır. kaçıncı. birçoğu. nereye.

(Zaman zarfı) 2. Şimdi gelirler. ileri. Erkenden kalkarız. Yukarıdaki sekiz kelime. Şimdilik işi bıraktık. (İsim) / İleride size oturmaya geleceğim. (Zarf) / Dünü unutalım. (İsim) “İleride” kelimesi cümlede kullanılışına göre bazen isim.. e:ismin hal eki. Doğuya gidelim. bazen zarf olur: İleride bir adam duruyor. aşağı.ZARFLAR Zaman Zarfları Yer – Yön Zarfları Azlık – Çokluk Zarfları Durum Zarfları Soru Zarfları 1. (Zarf Tümleci) Yön bildiren “doğu. dışarı. geri. Dün geldi. (Dolaylı tümleç) İçeri gir. isim olur. Zaman zarfları fiil ve fiilimsileri niteleyerek “ne zaman” sorusuna cevap verir.sol” kelimeleri. yukarı. YER-YÖN ZARFLARI Fiil ve fiilimsilerin gerçekleşme yerini ve yönünü bildiren zarflardır. (İsim) 35 . öte. güney. herhangi bir ek alırsa zarf olmaktan çıkar. İçeriye gir. Bu nedenle bu kelimeler yön bildirdiği halde yer-yön zarfı olmaz. beri” Bu kelimelerin yer-yön zarfı olabilmesi için mutlaka yalın halde olması ve fiil ya da fiilimsiyi nitelemesi gerekir. (Zarf) / İçeriye gir. fiil ve fiilimsilere yönelik olarak kullanıldığında mutlaka hal eklerini alır. Biraz sonra görürsünüz. Zaman bildiren her kelime zarf değildir. İçeri gir. isim olur. Cümlenin ögelerinde nereye sorusu hem dolaylı tümleç hem de zarf tümleci olur. (İsim) -y:kaynaştırma harfi. sağ. batı. Zarf olan ise zarf tümleci olur. Yer-yön zarflarının sayısı sekizdir: “İçeri.. ZAMAN ZARFLARI Fiil ve fiilimsilerin yapılış zamanını bildiren zarflardır. kuzey. İsim olan dolaylı tümleç olur.

Bu yağmurda eve nasıl gideceksin? Dün ne kadar çalışmış? İşleri ne zaman bitireceksiniz? Niçin gitmedin? 36 . 5. Ben de İsmet kadar çalıştım. / Daha Üst. MİKTAR (ÖLÇÜ. En güzel çiçek. fiilimsileri. Bu yetmedi. Bu zarfların en önemli özelliği fiil ve fiilimsilerden başka sıfatları ve zarfları da niteleyebilmesidir. Küçük kız güzelce süslendi. Ve yineleme zarfı olur. Çocuk bize öyle anlattı.SORU ZARFLARI Fiil ve fiilimsileri soru yoluyla belirten zarflardır. (Zarf) / Dünya kadar iş.DURUM ZARFLARI Bunlar hâl ve tavır ifade eden zarflardır. (Yineleme zarfı) c) En üstünlük Zarfı : Sıfatları ve zarfları niteleyen “en” kelimesidir. (Eşitlik zarfı) / Cennet kadar güzel Ülkem. sıfatları ve zarfları niteleyen “daha” kelimesidir. delice gülüyordu. Çocukça seviniyor.Zarfı Sıfat İsim Üst.3. (Üstünlük zarfı) / Daha güzel bir söz.Zarfı Zarf Fiil “Daha” kelimesi “bir” kelimesiyle öbekleşince. Miktar zarfları dörde ayrılır: a) Eşitlik Zarfları: “Kadar” ve “denli” edatlarıyla oluşan ve fiillerle fiilimsileri niteleyen öbeklerdir. daha ver. (Sıfat) Fiilleri. 4. b) Üstünlük Zarfları : iyi çalıştı. Ağır ağır çıkacaksın bu merdivenlerden. (Sıfat) / Dünya kadar çalıştım. Fiilin nasıl yapıldığını ve ne durumda olduğunu belirtirler. bir işin tekrarlanacağını anlatır. çocuktur. Eşitlik Zarfı Sıfat İsim “Kadar” edatıyla oluşan öbekler. Bu sınavda şansımı bir daha deneyeceğim. AZLIK-ÇOKLUK) ZARFI Fiillerin ve fiilimsilerin miktarını bildiren zarflardır. NİCELİK. ismi niteleyerek sıfat olabilir: Bacak kadar çocuk.

/ Bu göz yaşlarım senin için. Elma ile muzu çok severim. Gelmek isterim yalnız çok işim var.EDAT Tek başına anlamı olmayan. oysa ne kadar da alışmıştık ona. şaşma. / Kağıtları makas ile kesmiş. (karşılaştırma) Cennet kadar güzel vatanımız var. Aaa! Çok konuştun ama. Hey! Arkadaşlar buraya bakın. (ve gelir bağlaç) Babası ile pek anlaşamaz. Bağlaçların görevi eş görevli sözcükleri ya da anlamca ilişkili cümleleri birbirine bağlamaktır. Edat İle Bağlaç Karıştırılmamalı 1. Yalnız ve ancak sözcükleri yerine bir başka bağlaç olan ama gelirse bu sözcükler bağlaç olur. (hakkında) Otobüsü kaçırdığı için derse geç geldi. Kapıyı açtı ve dışarı çıktı. “ile” yerine diğer bir bağlaç olan “ve” getiriliyorsa ile bağlaçtır. (sadece gelir edat) ÜNLEM Sevinç. “ile” hem bağlaç hem de edat olabilmektedir. (vasıta. İmdat. acıma. (ama gelir bağlaç) Bitirmeye çalışırım ancak hepsini değil. korku. (benzetme) İçin Bu emeğim senin için. (bence) Yalnız O adam yalnız buraya gelir. (yaklaşık) Akşama kadar seni bekledim. Belli başlı bazı edatlar: İle Saçını tarak ile taramış. (benzetme) Gibi Elma gibi yanakları vardı. (neden) Benim için en güzel hediye tatlı bir gülüştür. yardım edin bana! Yooo! Buna dayanamam artık. (birliktelik) (-e) kadar On kadar kişi yemeğe gelecek. 37 . (süre) Senin kadar çalışanı görmedim. Annem Ali ve Burak’ı çağırdı. (uğruna) Senin için iyi şeyler söylenmiyor. Birden çekip gitti. (durum) Evde arkadaşımla yazılıya çalışıyorum. Sadece gelirse edat olur. araç) Kalabalığa şüphe ile yaklaştı. (ama gelir bağlaç) Bu işi ancak sen yapabilirsin. öğrencilere defter ve kitapsız gelmemelerini söyledi. Öğretmen. cümle içinde kullanıldığında yan yana geldiği sözcükle anlam ilişkisi kuran sözcüklerdir. (sınırlama) BAĞLAÇ Tek başlarına anlamları yoktur. Sana anlatacağım ama kimseye söylemeyeceksin. öfke gibi duyguları coşkulu bir şekilde anlatan veya hitap (seslenme) gibi durumları belirten sözcüklerdir. (ve gelmez edat) 2. heyecan. Beni ne arıyor ne soruyor.

hareketleri veya içinde bulundukları durumları bir kipe (yani zamana veya bir dileğe) ve kişilere bağlayarak bildiren kelimelere fiil denir. (Soyut) Dikkat ! Bir kelimenin fiil olabilmesi için şu üç öğeyi bulundurması gerekir. çöz(mek) için soruya ihtiyaç vardır. Her iki fiil de kılış bildiriyor. Cevap D’dir. Kır-. kızar-. ] Fiillerde Somutluk-Soyutluk Somut Fiiller: Beş duyu organından herhangi biriyle algılanabilen fiillere denir. Örnek Soru: Aşağıdaki cümlelerin yüklemi olan fiillerden hangisi “oluş” bildirmektedir? A) B) C) D) Sizi çok seviyoruz. b) Kök veya gövde halindeyken kip eklerini alabilir. belli bir süre devam eden. Bir de şu soruyu çözsene..um İş-oluş-hareket Zaman Şahıs Cevap D 38 . bazen bilinçsiz gerçekleştirilen ve sona ermeleri için başka bir fiilin başlaması gereken fiillerdir. Bu fiiller aslında gizli bir güç tarafından gerçekleştirilir. Kır-. Uyu-. Yağ-. neyi” sorularına cevap verir. yeşer-.FİİL (EYLEM) Fiil (Eylem) : Varlıkların yaptıkları işleri. D’de ise büyü(mek) irademizin dışında olur. oku-. Bazı somut fiiller. Bu nedenle iş ve kılış fiilleri çatısına göre geçişli fiillerdir. insanlar tarafından bazen bilinçli. oluş bildirir. dur-.. fakat var olan fiillere denir. Bu fiiller “kimi. nesneyi etkilemeyen.. Kip eki 3. Düşün-. 2. İş ve Kılış Fiilleri: Bir nesneyi olumlu olumsuz etkileyen.. Soyut Fiiller: Beş duyu organından herhangi biriyle algılanamayan.. Çocuklar ne güzel de oynuyorlar. es-. yaz-. Fiiller hareketlerine göre üç çeşittir: 1. Oluş fiillerinde kendi kendine olma anlamı vardır. Fiillerin üç temel kuralı vardır: a) İş.i . kalk-. Oluş Fiilleri: Bu fiillere “doğa fiilleri” de denir. insanlar tarafından genellikle bilinçli olarak gerçekleştirilen fiillerdir. -mak) alabilir. yat. Durum Fiilleri: Fazla hareketi olmayan. Bu fiillerin gerçekleşmesi irademize (isteğimize) bağlı değildir. gürle-. acık-. hoşlan. cümlede kullanılışına göre soyut olabilir: Babam biraz odun kırdı. c) Kök ve gövde halindeyken mastar eklerini (-mek. 1. ver-.. B’de. Durum fiilleri çatı yönünden geçişsizdir.. 3. ufaklık! [Cevap: A’da sev(mek) için birine ihtiyaç vardır. Şahıs eki Örnek Soru: Çekimli fiiller aşağıdakilerden hangisini göstermez? (1989-AL) A) Zaman B) Şahıs C) Hareket ve oluş D) Yer / Çözüm : Sev ... hareket. C’de oyna(mak) durum bildirir.yor .. (Somut) Arkadaşımın sözleri kalbimi kırdı. Sen ne kadar da büyümüşsün. biz istediğimiz için büyümeyiz. Fiillerin en önemli özelliği harekettir. Fiil tabanı 2.

Anlarız. -a -se. e) daraltır. -acak getirilerek yapılır. -miş.. Geçmiş Zaman a. Fiil tabanına -ecek..Sevmem.-dü..anlamayız. (Severim..çalışmazsınız) 39 . Okur..-tü şahıs eki Sev Yaz Oku Git Sat Uç di dı du ti tı tu m n ------k nız lar b. 1.1) Kip Ekleri Kip Eki : Fiillerin yapılış amacını ve zamanını bildiren eklerle almış oldukları biçimine “kip” denir. -makta ekiyle de sağlanabilir. 3. Duyulan (-miş’li) Geçmiş Zaman Kipi : Fiilin. -ma.okumaz. hareketin gerçekleşme zamanını. Fiil tabanı+ [-( ) r ]+ şahıs eki (Sev-e-r-im) DİKKAT : Geniş zamanın olumsuzu yapılırken -( ) r kullanılmaz.( ) yor eki kendinden önceki geniş sesliyi (a... önceden gerçekleştiğini bildirir. Haber verdikleri zamanın adıyla anılırlar.Şimdiki Zaman Kipi: Fiilin şu an gerçekleşmekte olduğunu bildirir. -maz kullanılır.. Fiil Tabanı -dı.Gelecek Zaman Kipi: Fiilin daha sonra gerçekleşeceğini bildirir. -müş Şahıs Eki Sev miş im Kazan mış sın Kork muş ---2... Bu yüzden di’li geçmiş zaman kipi de denir. Ancak söyleyen fiilin yapıldığını görmemiş. HABER KİPLERİ : İşin.. Çalış acağ ız Başar acak sınız Gör ecek ler 4. Dikkat: Şimdiki zaman anlamı -mekte.-tu. Fiil tabanına -( )r eki getirilerek yapılır. Yerine -me. işin yapıldığını. Fiil Tabanı -ecek/-acak şahıs eki Sev eceğ im Anla y acak sın Bekle y ecek . Fiil tabanına -di eki getirilerek yapılır. Gör me yor um ----Görmüyorum...-ti. Fiil Tabanı -mış.-di.çalışırsınız. yapılacağını veya yapılmakta olduğunu haber verirler. Ders çalışıyorum / Ders çalışmaktayım. -muş. oluşun. Görünen (-di’li) Geçmiş Zaman: Geçmişte yaşadığımız veya gördüğümüz fiilleri anlatmak için kullanılır. -mez. Kipler iki grupta incelenir: A) Bildirme (Haber) Kipleri B) Dilek (Tasarlama) Kipleri Haber (Zaman) Kipleri Geçmiş Zaman Şimdiki Zaman Gelecek Zaman Geniş Zaman -di -miş -( ) yor -ecek. Fiil tabanına -miş eki getirilerek yapılır. başkasından duymuştur. -tı. -malı -e. Fiil tabanına -( ) yor eki getirilir. Sev (i) yor um Dikkat: .-du. -sa Eki yoktur. Geniş Zaman Kipi: Fiilin her zaman yapıldığını veya yapılabileceğini bildirir.. -acak -( ) r Dilek Kipleri Gereklilik Kip İstek Şart Emir -meli.

Hem dilek hem de şart anlamı görülebilir.. kip.. insan insana kavuşur” Cümlesindeki fiillerin zamanı hangi seçenekte doğru verilmiştir? (1994-EML) A) B) C) D) Şimdiki zaman-geniş zaman Geniş zaman-geniş zaman Gelecek zaman-gelecek zaman Geçmiş zaman-geçmiş zaman Çözüm: kavuş-maz / kavuş-ur (her zaman) (geniş zaman) (Geniş zamanın olumsuzu -mez. Ğenellikle birinci tekil ve birinci çoğul şahıslarda kullanılır. Emir Kipi : Eylemin yapılmasını veya yapılmamasını başkasından isteme durumunda kullanılır.sın (İstek kipi) / Yaz . 4. Sev-e-lim. İşte bu varlığa fiilin kişisi denir.. otursun/gelsinler.tekil ş. emir eki yok. Üçüncü tekil ve çoğul kişilere göre. 2. Gereklilik Kipi : Eylemin mutlaka gerçekleşmesi gerektiğini bildirir. veya -me. otursunlar) ÖZEL NOT : Dilek kiplerini şöyle formüle edebiliriz: Melisa’ya emir yok..(Kendisinden bahsedilen) Dikkat: Fiilin bildirdiği şahısları aldıkları eklerden tanırız. -ma ile yapılır) DİLEK KİPLERİ 1..(Sen) Örnek Soru : Aşağıdakilerden hangisi çekimli fiil değildir? A) Anlarım B) Anlamak C) Anlamazsın D) Anlıyorum Çözüm: Şimdi bu kelimelerde fiilin 3 temel öğesinin (taban. 2..tekil ş.. Sevdi-m. emir kipindedir. emir kipinde çekimlenmiş fiillere -sin eki getirilir.t. /gelsin. dursunlar. çalışa-yım. (meli) (sa) y (a) . geniş z. -maz. Örnek Soru: Aşağıdaki fiillerin hangisi emir kipindedir? (1987-FL) A) Yazasın B) Yazsın C) Yazmalı D) Yazsa Çözüm: Yaz . Buna göre kök halindeki bütün fiiller..(Kendisi söz söyleyen) Sen. 1. Türkçe’de üç tanesi tekil. Çalışırsan kazanırsın. (Dilek) İstek Kipi: Eylemin yapılması veya yapılmaması istendiği durumlarda kullanılır. Fiil tabanına -meli.. -a ekleri getirilerek yapılır. şahıs) olup olmadığına bakalım: Anlarım (Fiil tabanı. 3. üç tanesi çoğul olmak üzere altı tane şahıs vardır. oluşun. -malı ekleri getirilerek yapılır. 40 .) Anlamazsın (Fiil tabanı. geniş zamanın olumsuzu... DİKKAT : Emir kipinin eki yoktur. Fiil tabanına -e. dursun.. ) Cevap B’dir.(Kendisine söz söylenilen) O.Örnek Soru: “Dağ dağa kavuşmaz. Sevmiş-sin .. Ben.. şimdiki z.) Anlıyorum (Fiil tabanı. dur-.) Anlamak (Mastar eki alan fiiller artık fiil değil fiilin ismidir ve isimlerde kip ve şahıs kavramı yoktur.(Ben).sa (Şart kipi) Yaz x sın (Emir kipi) Cevap B 2) Şahıs Ekleri Şahıs Eki : Fiilin bildirdiği iş mutlaka canlı veya cansız bir varlık (özne) tarafından yapılır.ş..... hareketin gerçekleşmesi .(Şart) / Şimdi Konya’da olabilsem.a ..malı (Gereklilik kipi) / Yaz . -sa ekleri getirilerek yapılır.başka bir eylemin olması şartına bağlı olduğu durumlarda fiil tabanına -se. (Sev-meli-y-iz) Dilek-Şart Kipi: İşin. 1. (Gel-. otur-.

Rivayet birleşik zaman: Fiil kök veya gövdelerine herhangi bir kip eki getirildikten sonra “imiş” (-mış. -mü haline sokar.) getirilerek oluşturulur.. kip ekinden sonra kişi ekleri getirilir. hareket bildiren kısmı yapım eki almamış. Soruları çözdünüz mü? Beni seviyor musun? ZAMANLARINA GÖRE FİİLLER Fiiller. -tü).) 41 . Türemiş fiil 3. -tu. Şahıs ekleriyle ise bitişik yazılır.. -ma diğerlerinde ise -mez. Okuyacakmışsın .. Basit zamanlı fiillerde. Bazı kaynaklarda birleşik zamanlı fiiller... -mez.( ) r kip ekinin yerini alır. -ma olumsuzluk ekini daraltarak -mı. gel-i-yor-du-m. 3. ağla-.-di. kaç-. -du. zamanlarına göre iki ana grupta incelenir: A. -mi. -sa) getirilerek oluşturulur:Gel-i-r-se. -muş.. Gel-i-r-di. -imiş (-mış. -se) ek-fiilleri getirilerek oluşur. oluş.. Sev (e) r im ----Sev (me) m / Bil (i) r sin. yani başka bir kelimeden türememiş veya başka bir kelimeyle de birleşmemiş fiil basit yapılıdır. Şart –ise) + Kişi (Şahıs) Eki Sev + miş + ti + m (miş’li geçmiş zamanın hikayesi) Bil + (i)yor + sa + lar (Şimdiki zamanın şartı) Gel + ecek + miş + ler (Gelecek zamanın rivayeti) Çalış + malı + ymış + sın (Gerekliliğin rivayeti) Al + sa + ydı + m (Şartın hikayesi) YAPILARINA GÖRE FİİLLER Türkçe’de fiiller yapı bakımından üçe ayrılır: 1.. şahıslarda -me.. .) getirilerek oluşturulur. başka bir kelimeyle de birleşmemiş kök durumundaki fiillerdir. 2. Basit Zamanlı Fiiller B. Birleşik fiil 1. Görüş mü yor uz FİİLLERİN SORU ŞEKLİ Fiillerde soru anlamı “-mı. kişi ve olumsuzluk ekleri atıldıktan sonra geriye kalan iş.. -mü” soru ekiyle sağlanır.FİİLLERİN OLUMSUZLUK ŞEKLİ Fiil tabanı +Olumsuzluk Eki (-me.... Şart (Koşul) Birleşik Zaman: Fiil kök veya gövdelerine herhangi bir kip eki getirildikten sonra “ise” (se. İste mi yor um. Hikaye (öyküleme) birleşik zaman: Fiil kök veya gövdelerine herhangi bir kip eki getirildikten sonra “idi” (-dı. sorÇekimli bir fiilin kip. Birleşik zamanlı fiiller üçe ayrılır: 1. -maz ile yapılır. Fiil Tabanı + Kip Eki (Haber – Dilek) + Ek Fiil (Hikaye –idi. Soru eki daima kelimeden ayrı yazılır. -mu. -dü.eki-rivayet eki-2. -maz)+Kip +Şahıs Eki Sev me di m Gel me -y in DİKKAT : Geniş zamanın olumsuzu 1.tekil şahıs eki. Basit fiil 2. -tı. -mi. -miş.Oku-y-acak-mış-sın (Kök-yardımcı ses-gelecek zam. Bileşik Zamanlı Fiiller BASİT ZAMANLI FİİLLER: Fiil kök veya gövdelerine herhangi bir kip eki getirilmesiyle oluşur. -muş. -mu. Ve “.. BİLEŞİK (BİRLEŞİK) ZAMANLI FİİLLER: Fiil kök veya gövdelerine herhangi bir kip eki getirildikten sonra idi (-dı. Gel-i-r-miş.Bil (mez) sin DİKKAT : Şimdiki zamanın olumsuzu yapılırken “ ( ) yor” eki -me.-ma. Kök.. “iki kip eki almış” fiil olarak da tanımlanır. -di.. gel-miş-se-m.BASİT FİİLLER: Herhangi bir yapım eki almamış. -müş). Sev-. Türkçe’de basit zamanlı fiillerin tekil ve çoğul kişilere göre çekimlenişi tabloda gösterilmiştir. gel-miş-miş. fiilin bölünemeyen en küçük anlamlı parçasıdır. ise (-sa. -ti. Rivayet –imiş.

Sabır-et. Örnek Soru: “Olmak” fiili aşağıdaki cümlelerin hangisinde yardımcı fiil olarak kullanılmıştır? (1996 . D) Alıştım artık. Eğer ünlü düşmesi veya ünsüz türemesi olmuyorsa ayrı yazılır. hav-la-) Örnek Soru: Hangi cümledeki yüklemin yapısı basittir? (19996 DPY) A) Yeni aldığı elbiseyi bugün giydi. bana yapılanlara. D) Dayıma.(Ses türemesi) Terk etNamaz kılHasta olÖrnek Soru: Hangi cümlede birleşik fiil yoktur? (1993 EML) A) Bahçede çalışan komşumuza yardım edelim. D) Akşam olunca sokaklar tenhalaştı.kelimesi tek başına yüklem olduğu zaman. sabah erkenden telefon ettim. Üç yolla yapılır: a) Yardımcı fiille kurulan birleşik fiiller: İ S İ M Yardımcı Fiil etoleylekılYardım Başarılı etol- Not: Ol.FL / AÖL) A) B) C) D) Gideli iki yıl oluyor. 42 . yanındakini fiilleştirmek yerine onları özne. nesne veya tümleç olarak alır. (Zarf Tümleci) Cevap (B) Çözüm: Ol. (Zarf Tümleci) Her şeyden önce insan olmalı. Cevap (A) : Giy-di (Basit) Örnek Soru : Aşağıdaki altı çizili kelimelerden hangisi isimden türemiş bir fiildir? A) Babam koca bir ayı avlamış.TÜREMİŞ YAPILI FİİLLER: Fiil ya da isim köklerine yapım eki getirilerek türetilen fiillerdir.2. fısıl-da-. BİRLEŞİK YAPILI FİİLLER : İki ya da daha fazla kelimenin bir araya gelerek oluşturdukları fiillerdir. B) Çocuk. C) Seyahatten dönen kardeşini yokladı.(Ses düşmesi) Af-etaf-f-et. yatağından hafifçe doğruldu.( Çat-la-. B) İnsanları fikirlerinden dolayı küçümsemeyin. Cevap (A) : Av (isim) 3. (Özne) Bu yaz ekinler erken oldu. B) Bebeğe yedirdin mi mamasını? C) Bu kartları çok ucuza bastırdım. Ben hep sizin yanınızda olacağım. gör-üş yaş-agiy-in Göz-lefiil isim fiil İsim Fiil fiil fiil fiil Dikkat ! Yansıma olan kelimelerle de fiil türetilebilir.sabret. C) Sabahtan beri içimde bir eziklik hissediyorum.yardımcı fiili tek başına da fiil olarak kullanılabilir. DİKKAT ! Yardımcı fiille oluşturulan birleşik fiillerde ses düşmesi veya ses türemesi oluşuyorsa fiil bitişik yazılmalıdır. (Yüklem) Evimizin bir de bahçesi olmalı.

işin belli bir süre devam ettiği anlamı vardır. donup kal-. 1) Tezlik Fiili: Fiil kök ve gövdelerine -ı. -üp ekleri getirilir. Ortaya çıkan kelime “durmak. gider ol-..) c) Kurallı Birleşik Fiiller En az iki kelimenin belli bir kurala göre birleşmesiyle oluşan birleşik fiillerdir.. kapı dinle-. (Doğru) Yarın köye gidebilirim. gidedur-. Ayrıca bir fiilimsi. ikincide kişinin kendisine bağlı olumsuzluk. kalmak.. -u.gelmeyiver veya Geliverme 2) Yeterlilik Fiili : Fiil kök veya gövdelerine -a. -mak mastar ekinin alabilen deyimler bu gruba girer. okuyabil-. işi başarma anlamları vardır. 43 . (Alamam) (Almayabilirim) (Alamayabilirim) Yukarıdaki üç olumsuz yeterlilik fiilinin aralarında anlam farkı vardır. Fiil kök veya gövdelerine -a.. NOT : Türkçe’de en çok kullanılan kurallı birleşik fiiller bunlardır. gelmek” fiilleri kullanılır. Bu nedenle yaklaşma fiilleri ayrıca olumsuz yapılamaz. gezebil-. süregel-. Bunların en yaygın olarak kullanılanları dört çeşittir. Bunlar iki fiilden oluşmuştur. önem vermeme” anlamları görülür..) . yapıver-. -e ekleri getirilir. az kalsın oluyordu” anlamları vardır. Birincide kesinlik... Belki yarın köye dönerim. Sürerlilik fiillerinin olumsuzu yoktur... Yaklaşma fiilleri bitişik yazılır. Bu kelimelerden sonra “durmak. gidip dur-. kafa patlat-. gelmek” fiilleriyle birleştirilir.. 3) Sürerlilik Fiili : İki şekilde yapılır.. -e ekleri getirilir. Bu tür sürerlilik fiilleri ayrı yazılır. Bu nedenle yeterlilik fiillerinin bulunduğu cümlelerde olasılık zarflarının kullanılması dil yanlışlığına yol açar. 4) Yaklaşma Fiili: Fiil kök veya gövdelerine -a. (Göz gezdir-. Bu fiillerde “olmadı ama az daha olacaktı. Ortaya çıkan kelime “bilmek” fiiliyle birleştirilir. Daima bitişik yazılır. (Yanlış) Yeterlilik fiilinin olumsuzu üç şekilde yapılır: Alabilirim. Fiil kök veya gövdelerine -ıp. göresi gel-. Konuşup dur-... seçiver. Düşeyaz-. beklenmezlik. üçüncüde ise kişinin elinde olmayan nedenlerden doğan olumsuzluk söz konusudur. -mek.) kurallı birleşik fiiller de vardır. bir yardımcı fiilden oluşan (hazırlanmış ol-. söyleyecek ol-. öleyaz-. (Önem vermeme) Fiil Tabanı -(i) ver (mek) Bak (ı)verTezlik fiilinin olumsuzu iki şekilde yapılır: Geliver. Yaklaşma fiillerinin anlamı olumsuzdur. -up. Yeterlilik fiillerinde genellikle olasılık anlamı görülür. Uyuyakal-. Bu fiillerde bir işin yapılmasına gücün yetmesi.. -ü ekleri getirilir... anlamı olumsuzdur. Veya . -e ekleri getirilir. bir fiil ... isim soylu kelime ya da kelimelerle bir fiilin bir araya gelmesiyle oluşur. Geliver-. akıl ver-. Gazeteyi yere atıverdi. Tezlik fiillerinde genellikle “çabukluk. Memleketim gözümde tütüyor ! Başka nereye başvurdunuz? Çok eziyet çekmiş. Ortaya çıkan kelime. -i.b) Anlamca Kaynaşmış Birleşik Fiiller ( Deyim Halindeki Birleşik Fiiller) : Kelimelerin gerçek anlamlarından sıyrılmasıyla yani mecaz anlamda kullanılmasıyla oluşan birleşik fiillerdir. sürüp gel-. Tezlik fiilleri daima bitişik yazılır. Ortaya çıkan kelime “vermek” fiiliyle birleştirilir. Yapabil-. kolaylık. Dilimizde çok değişik kurallı birleşik fiil vardır. kulak asma-. Yani bu fiillerin görünümü olumlu. kalmak. bir fiilden (ağlayacağı tut-. Bu tür sürerlilik fiilleri daima bitişik yazılır. Bu fiillerde. -ip.. (Doğru) Belki yarın köye gidebilirim. okuyuver-. “yazmak” fiiliyle birleştirilir.

-maden. -mek. Konuşmak bir sanattır. -ış. Fiil kök veya gövdelerine -mak. kazma.. -miş. -dik. (Olumsuz fiil) / Tatile gitme hazırlıkları başladı. -me eklerini alan bazı kelimeler bir nesnenin adı olarak kullanılabilir. -dığında. (Sıfat-fiil) / Bayrama katılanlara izin verildi. alış. yemek. sıfat. -üş ekleri getirilerek oluşur. Sıfatların her zaman bir ismi nitelediği gibi sıfat-fiiller de bir ismi niteler. Yazmak. İSİM FİİLLER (MASTAR) 2. okumuş adam. DİKKAT: Olumsuzluk eki -ma. zarf” gibi görevler üstlenen sözcüklere fiilimsi denir. bazen isim göreviyle kullanılır.FİİLİMSİ (EYLEMSİ) Kip ve kişi ekleri almayan ama iş. hareket veya durum anlamlarını özünde bulunduran ve cümle içinde “isim .. Çocuk ağladıkça açıldı. Bayrama katılan öğrencilere izin verildi. -ecek. İSİM FİİLLER (MASTAR) Fiilin adı demektir. Ekmek. -mez” ekleri getirilerek yapılır. (İsim-fiil) DİKKAT: -mak. -uş. Fiil kök veya gövdelerine “-ip.. (isim-fiil) Bakkaldan üç ekmek aldı. Fiil kök veya gövdelerine -an. -dıkça. -ken. Bu yıl tarlaya buğday ekmek istiyorum. -eli. BAĞ (ZARF) FİİL (ULUÇ) 1. Bu hafta işe gitme. 1. SIFAT FİİL (ORTAÇ) Fiilin sıfata dönüştürülmüş şeklidir. zamanını. BAĞ (ZARF) FİİL (ULUÇ) Fiillerin durumunu. -ası.. Görünmez kaza (Sıfat-fiil) / Buradan bizim ev görünmez. çıkmaz sokak.. (İsim) 2. erek. tokmak. yemek. SIFAT FİİL (ORTAÇ) 3. -a.. -maksızın. 44 . şeklini bildiren fiilimsilerdir. kıyma. Tanıdık kişi. -ince. -ma. Görmemiş adam. ekleri getirilerek yapılır. -e. olmayacak iş 3. -me. DİKKAT: Sıfat-fiil ekini alan fiiller. (İsim) (Sıfat-fiiller çekim eki alarak isimleşir.) DİKKAT: Sıfat-fiil ekleriyle kip ekleri karıştırılmamalıdır. Koşa koşa geldi. -mek. (Fiil) DİKKAT: Sıfat-fiil eklerinin olumsuzları da yaygın olarak kullanılır. Öğretmen dersi anlatıp çıktı. -ma. -me ile isim-fiil eki olan -ma. -ar. yazma. sarma. çakmak. -me karıştırılmamalıdır.. oluş. -iş. konuşmak. -mez.

-ler) ekleri de Ek-fiilin geniş zamanını karşılar. -tu. -muş. -um. Hayat. -sa) + ŞAHIS EKİ Hastaysanız. -tü ) + ŞAHIS EKİ Öğrenci-y. -dı. -ız. Şart Cümlesi Yapar.. -üz. 45 . -müş) + ŞAHIS EKİ Güzelmişim. -tür.m . -sun. -miş. -im. Ek-fiiller genel olarak dört bölümde incelenir: 1. -dür.şahıslarda kullanılır.EK-FİİL (EK-EYLEM) İsim soylu kelimelerin sonuna gelerek. -tür) + ŞAHIS EKİ (-ım.Ek-fiilin görülen geçmiş zamanı 3. -se. -ise Ek-fiillerin temel görevi İsim ve isim soylu kelimelere gelerek onları yüklem yaparlar. -tır. yorgunsunuz. güzeldi. güzelmişsiniz.. yaşayınca güzeldir. Birinci ve ikinci şahıs çekimlerinde -dir yerine şahıs ekleri kullanılır.di. İsmi Yüklem Yapar 2. sadece cümleye şart anlamı kazandırır. Ek -fiil ekleri şunlardır: -dır. -sunuz. -üm. -lar. onları yüklem yapan eklere ek-fiil denir.Ek-fiilin şartı Ek-fiilin geniş zamanı İSİM + EK FİİL ( -dır. yorgundur. -sünüz. DİKKAT : Ek fiiller sadece isimleri değil.Ek-fiilin duyulan geçmiş zamanı 4. -mış. ÖNEMLİ: Ekfiil eklerinin üç görevi vardır: 1. çalışkandı. DİKKAT: “-dır” ek-fiili sadece 3. güzelmişsin. yorgunlar. Hastaysanız biraz istirahat ediniz. -ti. -sınız. -tur. -dü-tı. Benim en iyi arkadaşım sen-di-n. fiilimsilerin sonuna gelerek onları yüklem yapabilir. Ek-fiilin geniş zamanı.Ek-fiilin geniş zamanı 2. -di. güzelmişler Ek-fiilin şartı İSİM + EK FİİL ( ise. / Kim-miş beni soran / En iyi adam Odur. aynı zamanda ek-fiilin şimdiki zamanını karşılar. sağlıklı yaşamaktır. -dur. güzelmişiz. Basit Zamanlı Fiili Birleşik zaman Yapar 3. -du. DİKKAT: Ek-fiilin şartı olan ise isim ve isim soylu kelimelere geldiğinde onları yüklem yapmaz. -dir. NOT : Ek-fiiller. En güzel şey. -idi. yorgunum. Ek-fiilin duyulan geçmiş zamanı İSİM + EK FİİL (-imiş. -siniz. -imiş. -uz. -sin.. -iz. -sün. Ek-fiilin görülen geçmiş zamanı İSİM + EK FİİL (-idi. İyi-dir. -sın. isim soylu olan zamirleri de yüklem yapabilirler. güzelmiş.

(ettirgen) Okumak okutmak Yazmak yazdırmak 2. Yine yeşillendi fındık dalları.FİİL ÇATISI 1. Dönüşlü Fiiller ç. Ettirgen Fiiller 2. (gizli özne: o) Y. Çok sevdiği kedisi kayboldu.Ö.Ö. / Bu haberi gazetede okumuştum. Edilgen çatılı fiiller “-l. ÖZNELERİNE GÖRE FİİLLER a. -t. –n” çatı eklerini alır. Sabahtan beri durakta bekliyorum. / Ö. Hırsızlar sonunda yakalandı. Etken Fiiller: Öznesi belli olan eylemler etkendir. Oldurgan Fiiller ç. Geçişli Fiiller b.Ö. başkasına yaptırır. Ettirgen Fiiller: Geçişli eylemlere “-t. Saçlarını kesti. Edilgen Fiiller: Öznesi belli olmayan eylemler edilgen çatılıdır. / uyumak / gülmek / oturmak c. Nesne alabiliyor olması yeterlidir. (geçişsiz) Anlattıklarıyla hepimizi ağlattı. / Küçük çocuk durmadan ağlıyordu. neyi. S. (ettirgen) Yemekten sonra su içti. (geçişli) Saçlarını kestirdi. / Seyirciler taşkınlık yapmamaları için uyarıldı. İpucu: Bir fiilin başına “onu” sözcüğünü getirip okuyabiliyorsak. (geçişli) Çocuğa su içirdi. (oldurgan) İnsanlar gülüyor. Cümlede gizli özne olsa da fiil etkendir. İşteş Fiiller 1. Gerçek özne almaz. Öğrenciler bayramda sınıflarını süslediler. Bütün şiirlerini aynı kitapta topladı. 46 . (oldurgan) Pişmek pişirmek Başlamak başlatmak Uyanmak uyandırmak ç. Sözde özne alır. ÖZNELERİNE GÖRE FİİLLER a. Etken Fiiller b. Görmek / saklamak / bağlamak Uyarı: Fiilimizin geçişli olması için ille de cümle içersinde nesne almış olmasına gerek yoktur. (geçişsiz) İnsanları güldürdü. Geçişlilik derecesi arttırılmış eylemlere ettirgen eylem denir. Sıcakta kaldığı için çocuk terlemiş. b. Bir cümlede eylemin kim tarafından yapıldığı belli ise etken çatılı eylem denir. geçişlidir. NESNELERİNE GÖRE FİİLLER a. Y. Ettirgen eylemlerin yüklem olduğu cümlelerde özne işi kendisi yapmaz. Geçişli Fiiller: Nesne alan. o fiil nesne alabiliyordur.Ö. Edilgen Filler c. -tir” ekleri getirilerek bunların geçişlilik dereceleri arttırılır. G. Y. Kuraklıktan gölün suyu çekildi. S. Geçişsiz Fiiller: Nesne alamayan fiiller geçişsizdir. Y. Ö. Y. kimi” sorularına cevap veren fiillerdir. Bu fiiller “onu” sözcüğüyle okunamaz. Uyarı: Tabiat olayları edilgen olarak algılansalar bile etken olarak değerlendirilir. Y. yükleme sorulan “ne. b. -()r. Geçişsiz Fiiller c. / G. -tir” eklerini alarak geçişli duruma gelmesine oldurgan fiil denir. / Ben de çok özledim. Annemi çok seviyorum. NESNELERİNE GÖRE FİİLLER a. Beklediğimiz haber nihayet geldi. Y. Bütün gün ağladı. Oldurgan Fiiller: Geçişsiz fiillerin “-()r.

(Dönüşlü fiil) ç. (Edilgen fiil) Akşam önce kardeşim yıkandı. İki eski dost sonunda barıştı. (karşılıklı) Bu konuyu uzun süre tartıştılar. -ı” eklerinden birini alır. ağlaştık. Bizi görünce sevindi. İşteş Fiiller: Anlatılan işin birden fazla özne tarafından. Dönüşlü Fiiller: Öznenin yaptığı iş kendi üzerine dönüyorsa. Fiil “-n. Hayatım boyunca bilgisizlikle savaştım. 47 . (Dönüşlü fiil) Araba güzelce yıkandı. (Edilgen fiil) Gül. sabahleyin güzelce tarandı. özne işi hem yapıyor hem de yaptığı işten etkileniyorsa bu tür fiillere dönüşlü fiil denir. İşteş eylemler etken eylemlerden “-()ş” ekiyle türetilir. Koca Yusuf Amerika’da bile güreşmişti. Oğlunun ölümüne kadın çok üzüldü.c. birlikte veya karşılıklı yapıldığını gösteren fiillere işteş fiil denir. / giyindi / hazırlandı Uyarı: Edilgen fiillerle dönüşlü fiiller birbirine karıştırılmamalıdır. (karşılıklı) Akşam kendi aramızda dertleştik. Bebeğin saçları bir güzel tarandı. gülüştük. / Düğüne giderken aynanın karşısında süslendi. (Birlikte) Dikkat: Bazı fiiller –()ş eki almadıkları halde anlamca işteşlik özelliği gösterebilir. Uzun süre bakıştılar.

S. Y. Ağır ağır çıkacaksın. Y. Diğer bir deyişle edilgen çatılı fiillerle kurulan cümlelerin öznesidir. Cümlenin Ögeleri A) Temel Ögeler 1) Yüklem 2) Özne B) Yardımcı Ögeler 1) Nesne (Düz Tümleç) 2) Dolaylı Tümleç 3) Zarf Tümleci A) Temel Ögeler 1) Yüklem: Cümlede anlatılan iş. Biz onu dün çarşıda gördük. Yüklemsiz cümle olmaz. Y. B.Ö. Y. Ali. S. Ben) Y. Öğretmen: “Sizler geleceğin mimarı olacaksınız. Geceleyin bir ses böler uykumu. nehirde balık tutmayı sevmez. (Gizli Ö. Durmadan annesini soruyordu. Arkadaşım hata yaptığını kabul etti. Ö. zarf tümleci) bulmamız gerekir. Yahya Kemal güzel şiirler yazmıştır. B) Yardımcı Ögeler 1) Nesne (Düz Tümleç): Cümlede öznenin yaptığı işten etkilenen sözcük veya söz gruplarına nesne denir. kimi?” soruları sorulur.’siz N.CÜMLENİN ÖGELERİ Öge: Bir cümleyi oluşturan sözcük veya sözcük gruplarına öge denir. giden geminin ardından.’li N. Yükleme “ne?” sorusu sorulur. Özneyi bulmak için yükleme “kim?. bu merdivenleri. b) Sözde Özne: Bazı cümlelerde işi yapan belli değildir. Bakakalırım. Arkadaşıma yeni bir şiir kitabı aldım. Y.’siz N. Ö. özne). Halılar. bin bir emekle dokundu. Söndürün lambaları. Özne Çeşitleri a) Gerçek Özne:Yüklemin bildirdiği yargıyı yapan ögenin cümlede kullanılmasıyla oluşan öznedir. Ögeler bulunurken önce temel ögeleri (yüklem. akşama doğru yakalandı. a) Belirtili Nesne: İsmin belirtme (-i) hal ekini alan nesne türüdür. Y. B. G. başak. 48 . Ben) B. (Gizli Ö.’li N. oluş ve hareketi ya da yargıyı üzerinde taşıyan ögedir.” derdi. Belirtili nesneyi bulabilmek için yükleme “neyi?. uzaklara gideyim. dolaylı tümleç. O. b) Belirtisiz Nesne: İsmin yalın durumda bulunan nesne türüdür. Ö. 2) Özne: Bir cümlede yüklemin bildirdiği işi yapan ya da yargıyı üstüne alan ögeye denir. Asıl kök ve öz derinliklerdedir. Gizli özne de gerçek öznedir. ne?” soruları sorulur. Y. daha sonra yardımcı ögeleri (nesne. B. Bu cümlelerde işten etkilenen öge sözde özne kabul edilir. Yağmurlardan sonra büyürmüş. Ö. Hırsız.Ö. dün okuldan kovulmuş.

Uyarı: İçeri . Z. D. yukarı…gibi yer-yön zarfları kullanıldıkları bütün cümlelerde zarf tümleci olur.-den” dolaylı tümleç denir. yükleme. durum. Bana.T. Z. Mehmet kardeşini yukarıdan çağırdı. D. dışarı.T. Z. Z. Z. Ve nereye sorusu sorulur.T. Ö.T. B.T. Y.’li Z. Y. aşağı. insana ayrı bir şey öğretir. okumaktan söz edin. Y. şart. Y. içeride. Y. Ö. zaman.2) Dolaylı Tümleç: Adın “-e.T.T.-de.T. geri. Mehmet kardeşini yukarı çağırdı. Nasıl? Ne zaman? Niçin? Nereye? Ne kadar? Kim ile? Ne ile? Çocuk hıçkıra hıçkıra uzaklaştı. -de. Bu şiiri kar yağarken yazdım. B. Y. miktar yönüyle etkileyen kelimelere zarf tümleci denir. içeriden…) Kapıcı hızla aşağı indi.T.’siz N. İstanbul’a uçakla gittik. Eğer adın -e. vasıta. 49 . Yükleme. Ö. Kapıcı hızla aşağıya indi Ö. -den halinde bulunursa dolaylı tümleç olur. sebep.(İçeriye. D. ileri. B.’li N. 3) Zarf Tümleci: Yüklemi yön. de e Neye? Neyde? Nereye? Nerede? Kime? Kimde? durum eklerini alan sözcüklerin cümlede üstlendikleri göreve den Neyden? Nereden? Kimden? Her ıstırap. Bahçesinde solmayan güller varmış. Ö. Y. Ö. Ö.

b. Su insanı boğar. coşku.İsim Cümlesi: Ad ya da ad soylu sözcüklerin veya söz öbeklerinin ek eylem alarak yüklem olduğu cümlelerdir.Kurallı Cümle: Yüklemi sonda olan cümledir. ateş yakarmış. Sizi sevmiyor değilim. En büyük arzusu şair olmaktı. Bizim çocuk aslan gibidir.Olumlu Cümle: Yüklemi olumlu olan ve bir işin yapıldığını veya yapılacağını bildiren cümlelerdir. Fiil Cümlesi: Yüklemi çekimli fiillerden oluşan cümledir.Ögelerin Dizilişine Göre Cümle a. Evlerinde ekmek ve su yoktu. köpek var! 50 . Güneş toprağı yeni yeni ısıtıyor. (kalmadı) Büyüklere böyle davranılır mı? (davranılmaz) Uyarı: Bazı cümleler biçimce olumsuz anlamca olumlu olabilir. Eyvah. Olur olmaz sözler söylüyor. Olaylar anlatılır gibi değil.Ünlem Cümlesi: İçinde ünlem sözcükleri bulunan cümlelerdir. Uyarı: Bazı cümleler biçimce olumlu olduğu halde anlamca olumsuz olabilir.Anlamlarına Göre Cümle a. Yağmur aniden bastırınca nehir aniden coştu. Ona vereceğin en güzel hediye. (seviyorum) Bu adam acımasız değil.Olumsuz Cümle: Anlamca olumsuz yüklemlerle kurulan cümlelerdir.Yüklemine Göre Cümle a. başak. Annesini ve babasını unutmadı. (acır) Gel de bu çocuğu sevme. (sev) c.Devrik Cümle: Yüklemi sonda bulunmayan cümlelerdir. kitaptır. öfke vb bildirir. 3. b. Heyecen.CÜMLE BİLGİSİ 1.Soru Cümlesi: Soru anlamı taşıyan ve cevap vermeyi gerektiren cümlelerdir. Yağmurdan sonra büyürmüş. taşın sert olduğunu. Verdiğin kitapları çok beğendim. Hangi kitabı okuyacağına karar ver. Ne ev kaldı ne bark. Sanatçı için hayalin önemi büyüktür. yemek yandı! Dikkat. Geç fark ettim. b. Tatlı bir akşam vakti yolculuğumuz başladı. 2. Hangi yazarları seversin? Yarın Bolu’ya mı gidiyorsun? ç.

Ne konuştu ne açıklamamı dinledi. El yarası onulur. d. Sabahtan akşama kadar kardeşimle oynadım. dil yarası onulmaz. Kitapları çok sever ve vaktinin çoğunu kitap okumaya ayırırdı. Okuldan çıkınca eve gideceğim. Yan Cümlacik Eve gider gitmez ekmeğe yağ. (Özne ortak “o”) Mart kapıdan baktırır. Hem suçlu hem güçlü. -Şart Birleşik Cümle. Sanat toplum içindir.Bağlı Cümle: Birden fazla cümlenin bağlaçla bağlandığı cümlelerdir. yan cümle c. Duydum ki unutmuşsun. Tanıdığın varsa buraya çabuk alışırsın. -Bağımlı Sıralı: Cümleler arasında öge ortaklığı vardır. -Girişik Cümle: İçinde fiilimsi bulunan cümlelere denir. Kapıyı tıklattı.Sırlı Cümle: Birden fazla cümlenin virgülle bağlandığı cümlelerdir.Basit Cümle: Tek bir yargı bildiren cümledir. 51 . Çalış ki kazanasın. kazma kürek yaktırır. İşin koşula bağlandığı cümlelerdir. (Özne ortak “mart”) -Bağımsız Sıralı: Cümleler arasında öge ortaklığı yoktur. Ne yazık ki beni anlayamadın.Yapısına Göre Cümleler a. yan cümlecik 1 yan cümlacik 2 temel cümle Duydum ki unutmuşsun.4.Birleşik Cümle: Birden çok yargı içeren cümledir. -Ki’li Birleşik Cümle: Ki bağlacıyla yapılır. b. Son gülen iyi güler. temel cüm. içeri girdi. Hava güzel olursa dışarı çıkacağım. Can çıkmadıkça huy çıkmaz. reçel sürüp yiyeceğim.

Uçak. Çömleğin üzerine çizilmiş desenlere hayranlıkla bakıyordu. Bugün bir buzdolabının ücretiyle on yıl önce bir araba satın alınabilirdi. Zor şartlar altında çalışan işçilerin sağlık durumları aksadı. enflasyonun üç haneli rakamlara yükseldiğini öne sürdü.ANLATIM BOZUKLUKLARI Anlatım bozukluklarının türlerini şöyle gruplandırabiliriz: 1. 52 . Bu tür tatbikatlarda ölüm şansı her zaman mevcut. dilimizin zenginleşmesine neden olacak. konuşmalarında ve davranış biçimlerinde bir gariplik yoktu. Zor şartlar altında çalışan işçilerin sağlık durumları bozuldu. Yatmadan dişlerini fırçalamayı unutma. Bir cümlede gereksiz sözcük bulunduğunu anlamak için. alçalarak havaalanına başarılı bir iniş yaptı. Son yazdığı romanına isim bulmakta bir hayli zorlanmış. Ortada böyle bir durum yoksa “savunma” yerine “öne sürme” ya da “iddia etme” kullanılır. Uyarı: “Savunma” bir saldırıya ya da düşünceye karşı olan davranıştır. Avukat. Yukarıdaki cümlelerdeki altı çizili sözcükler gereksizdir. Uyarı: “Sağlamak” ya da “katkıda bulunmak” elde edilmesi istenen olumlu bir sonuca ulaşmaktır. Muhalefet partileri. enflasyonun üç haneli rakamlara yükseldiğini savundu. Bugün bir buzdolabının fiyatıyla on yıl önce bir araba satın alınabilirdi. anlam inceliklerine dikkat edilmeden kullanılır. Atatürk’ün yaptığı devrimler. Bu anlatım bozukluğu şu şekillerde olabilir: Eş ve Yakın Anlamlı Sözcüklerin Aynı Cümle İçinde Kullanılması: Atatürk’ün yaptığı yenilikçi devrimler. Bu tür tatbikatlarda ölüm olasılığı her zaman mevcut. Gitmeden önce bir daha ara. dilimizin zenginleşmesine katkıda bulunacak. Ülkenin bunalıma girmesine neden olan bu tür açıklamalardan kaçınmak gerekir. kadının kolundaki çantayı zorla alıp kaçtı. Mecburen karakola gitmek zorunda kaldım. Hırsız. Başka bir deyişle gereksiz sözcüklere yer verilmez. sanığın suçlu olduğunu savunuyor. Ülkenin bunalıma girmesini sağlayan bu tür açıklamalardan kaçınmak gerekir. Avukat. sözcük cümleden çıkarılır. Giyimlerinde. sosyal ve siyasal yaşamımızı kökünden değiştirmiştir. Çünkü. sosyal ve siyasal yaşamımızı kökünden değiştirmiştir. gereksiz sözcük kullanımı cümlenin duruluğunu bozar ve anlatım bozukluğu yaratır. Bu durumda cümlenin anlam ve anlatımında bir bozulma oluyorsa o sözcük gerekli. konuşmalarında ve davranışlarında bir gariplik yoktu. Çünkü. Bu tür bilimsel çalışmalar. Araba şu anda yola çıkmak üzere. 2. Vakfımıza karşılıksız bağışta bulundular. Hırsız. Bunların çıkarılması anlamda bir daralmaya yol açmaz. Yatmadan önce dişlerini fırçalamayı unutma. Çömleğin üzerine yazılmış desenlere hayranlıkla bakıyordu. anlatımında bozulma olmuyorsa ise gereksizdir. kadının kolundaki çantayı zorla çalıp kaçtı. Bu tür bilimsel çalışmalar. Sözcükleri kendi anlamını yansıtacak şekilde kullanmamak veya uygun olmayan yerde kullanmak anlatım bozukluğuna yol açar. Tatile ailesi ile birlikte çıkacaktı. İstenmeyen sonuçlar ortaya çıktığında “neden olmak” kullanılır. Böyle bir yanlışa düşmemek için hangi sözcüğün nerede kullanılıp nerede kullanılmayacağını çok iyi bilmek zorundayız. Muhalefet partileri. Giyimlerinde. sanığın suçlu olduğunu öne sürüyor. bu sözlerin anlamı. Verilen vaatlerin hiçbiri yerine getirilmedi. Gereksiz Sözcük Kullanılması: İyi bir cümlede yeterli sayıda sözcük kullanılır. Sözcüğün Yanlış Anlamda Kullanılması: Dilimizde bazı sözcükler. aynı cümledeki başka sözcük ya da eklerde vardır.

saygılı kişiliğiyle çevresine örnek olmuştu. rüzgârdır. Anlamca Çelişen Sözcüklerin Kullanılması: Anlamca cümlenin yargısıyla uyuşmayan. Kapının önünde tamı tamına üç beş nöbetçi vardı. Bunca yağmura karşılık barajlarda yeterince su birikmemiş. ailesini ziyaret edeceğini zannediyorum. Aşağı yukarı tam üç ay önce benzer bir yazı daha çıkmıştı. Davranışlarıyla arkadaşlarının üzülmesine neden oldu. Ahmet Bey. aralarına katıl. Toprağın oluşumunda başta gelen etken. aralarına katıl. Yaşantısının en zor günlerini sürgüne gönderildiği Malta’da geçirdi. Birbiriyle Karıştırılan Sözcüklerin Kullanılması: Kimi sözcükler aynı kökten türediği için yazılış ve okunuş olarak birbirine benzer. Toprağın oluşumunda başta gelen etkin. Kapının önünde üç beş nöbetçi vardı. Kimi uyarıcı ilaçlar. saygın kişiliğiyle çevresine örnek olmuştu. girişken ol. Bunca yağmura karşın barajlarda yeterince su birikmemiş. Bu iki olay arasındaki ayrımı kimse hesaba katmıyor. cümlede iletilen yargıyla çelişen ya da karşıtlık yaratan sözlerin bir arada kullanılması önemli bir anlatım kusurudur. 3. Yaşamının en zor günlerini sürgüne gönderildiği Malta’da geçirdi. Cümlenin anlamında çelişki. kesinlikle askeri bir çözüme başvurulmayacağını umduğunu belirtti. 4. sporculara yarardan çok zarar sağlamaktadır. Kuşkusuz bütün çalışmalarının ödülünü sonunda belki alacaksın. girişken ol. Bu eski makineler artık işlemlerini yerine getiremiyor. Milli Savunma Bakanı. Bu kadar çekingen olmana gerek yok. iş güvenliğinin olmadığını gösteriyor. Bu sözcükler karıştırılıp birbirinin yerine kullanılırsa. İş kazalarının çokluğu. mutlaka bakanın da kulağına erişmiş olmalı. Gazetede çıkan bu haber. İş kazalarının çokluğu. iş güvencesinin olmadığını gösteriyor. genellikle “kesinlik” ve “olabilirlik” anlamı taşıyan sözlerin bir arada kullanılmasından kaynaklanır. Kuşkusuz bütün çalışmalarının ödülünü sonunda alacaksın. Davranışlarıyla arkadaşlarının üzülmesini sağladı. Bu eski makineler artık işlevlerini yerine getiremiyor. bakanın da kulağına erişmiş olmalı. Üç ay önce benzer bir yazı daha çıkmıştı. Kimi uyarıcı ilaçlar. anlatım bozukluğu ortaya çıkar. rüzgârdır. kesinlikle askeri bir çözüme başvurulmayacağını belirtti. Anlamları birbirine ters sözcüklerin aynı cümlede kullanılmasıdır. 53 . ancak bunların anlamları farklıdır. Ahmet Bey. Bunca gürültü patırtı en çok onu üzmüş olsa gerek. ailesini mutlaka ziyaret edeceğini zannediyorum. Gazetede çıkan bu haber. Bu kadar çekimser olmana gerek yok. Onun önümüzdeki ay. Milli Savunma Bakanı.Güzelliğinin farkında olduğunu belirten davranışlar sergiliyordu. sporculara yarardan çok zarar vermektedir. Bu iki olay arasındaki ayrıntıyı kimse hesaba katmıyor. Güzelliğinin farkında olduğunu gösteren davranışlar sergiliyordu. Onun önümüzdeki ay. Eminim ki bunca gürültü patırtı en çok onu üzmüş olsa gerek.

Özne hayvan çoğul Yüklem tekil Yürümekten ayaklarım Özne organ çoğul geçti. Onun böyle işlerle uğraşmaya ne vakti vardı ne de bunun zamanıdır. Kaza yerine birçok askeri araçla polis aracı geldi. Bu istek. hatta ölüme neden olabilir. Özne Tekil Yüklem Tekil Dostlar yıllar sonra bir araya geldiler. anlatım bozukluğu olur. özne çoğulsa yüklem de çoğul olur. Yüklem tekil Yüklem tekil Söze saygı.Bu istek. Onun böyle işlerle uğraşmaya ne vakti vardı ne de zamanıdır. yüklem çoğul olur. Son turda atlet. dil bilgisi kurallarına uygun olsalar bile anlamı ve yargıyı eksiksiz iletmezler. Beyefendi hala kalkmadılar mı? Özne tekil Yüklem çoğul Ayşe Hanım henüz gelmediler. İhaleye birçok yerli ve yabancı firmalar katıldı. arkasındaki yarışçıyı bir hamlede geçti. organ. İyi bir anlatımda sağlam bir düşünme ve mantık yürütme temel koşuldur. Aradan haftalar Özne zaman çoğul ağrıdı. Dolayısıyla tamlananlar. Eğer özne ile yüklem arasında bir uyum yoksa. alay ya da küçümseme anlamı katılmak istenirse özne tekil. Bundan aşağı yukarı on yıl önceydi. Bu tür yanlışlar genellikle dikkatsizlik sonucu ortaya çıkar. İhaleye birçok yerli ve yabancı firma katıldı. hayvan. Özne Yüklem Uyumsuzluğu (Uyuşmazlığı): İyi bir cümlede tekillik-çoğulluk. olumlulukolumsuzluk ve şahıs bakımından özne ile yüklem arasında bir uyum olması gerekir. Özne tekil Yüklem çoğul 54 . Bundan on yıl önceydi. Kaza yerine birçok askeri ve polis aracı geldi. sıfat tamlamalarında tamlanan ek almaz. cansız varlıklar ve zaman adları. Meyveler bu yıl geç çiçek açtı. Önlem alınmazsa bu hastalık kısmi felce. 6. Çünkü isim tamlamalarında tamlanan iyelik eki aldığı halde. çoğul özne olarak kullanıldığında yüklem tekil olur. niteliği farklı olduğundan ortak kullanılamaz. hiç şüphesiz onun kulağına gitmiş olabilir. Kardeşim bugün evde kalacak. Önlem alınmazsa bu hastalık ölüme. Cümlede özne tekilse yüklem de tekil. iletilmek istenen anlamın eksiksiz olabilmesi için düşünce ve mantık son derece önemlidir. Bu önlemler ekonomik açıdan ve sağlık açısından olumlu sonuçlar verdi. Tamlama Yanlışlıkları: Sıfat ve isim tamlamalarının aynı tamlanana bağlanması anlatım bozukluğuna yol açar. 5. Önümüzdeki haftanın önemli programlarından bazılarını sizlere hatırlatmaya çalıştık. Özne bitki çoğul Yüklem tekil Köpekler sabaha kadar havladı. hatta kısmi felce neden olabilir. Son turda atlet. Mantıksal hataları ve tutarsızlıkları içeren cümleler. Bu önlemler ekonomik ve sağlık açısından olumlu sonuçlar verdi. 7. Özne Çoğul Yüklem Çoğul Bitki. Mantıksal Tutarsızlık: Bir cümlede. hiç onun kulağına gitmiş olabilir. Önümüzdeki haftanın önemli programlarından bazılarını sizlere tanıtmaya çalıştık. önündeki yarışçıyı bir hamlede geçti.

Herkes sevinç içindeydi.” cümlesinin öznesi “Ahmet ve kardeşi” iki kişiden oluşmuştur. “Sen ve Berkay dün nereye gitti?” cümlesinin öznesi 2. kimse üzmüyordu. Tekil kişi Biz yakında bu araştırmayı bitireceğiz. Eğer özne “hepsi. ve 1. Bu özne onlar zamiri ile anlatılır. Çoğul kişi 1. Özne Yüklem 2. tekil kişi olduğuna göre cümlenin yüklemi 2. Herkes sevinç içindeydi. ve 3 çoğul kişi ise yüklem 2. Tekil kişi 1. çoğul kişi olur. Cümlenin doğrusu şöyle olmalıdır: Sen ve Berkay dün nereye gittiniz? Uyarı: Türkçede bazı özneler olumlu. Özellikle sıralı cümlelerde farklı yüklemlerin aynı özneye bağlanması durumunda özne-yüklem uyumsuzluğunun ortaya çıkabileceğini unutmamalıyız. Ödevi sen ve ben Özne Yüklem 2. çoğul kişi olur.” cümlesinde “inanmayanlar” ve “hayret edenler” aynı kişiler fakat “hiçbiri” olumsuz bir özne olduğu için yüklemi de olumsuz çekimlendiği halde “hayret ediyordu” olumlu çekimlenmiştir. çoğul kişi olmalıdır. ve 3. Herkes onu seviyor. Çoğul kişi Özne 1. ve 3. Cümlenin doğrusu şöyle olmalıdır: Ahmet ve kardeşi gezmeye gittiler. çoğul kişi olmalıdır. izledik. Şiir etkinliğini ben ve Ali (o) Özne Yüklem 1. üzmüyordu.” Cümlesinin öznesi “ağaçlar” insan dışı bir varlık olduğu için. çoğul kişi olur. Eğer özne “kimse. Dolayısıyla anlatım bozukluğu olmuştur. Çoğul kişi “Ağaçlar yapraklarını döküyorlar. 55 . hazırlarız. herkes” gibi kelimelerden oluşuyorsa yüklem olumlu olmalıdır. “Ahmet ve kardeşi gezmeye gitti. ve 3 çoğul kişi ise yüklem 1. Ben tiyatroya gidiyorum. herkes hayret ediyordu. üzülmüyordu. Bu durumda cümlenin yüklemi de “onlar” ı karşılayan 3. ve 3. bazı özneler ise olumsuz anlamlar verdiği için bu cümlelerin yüklemleri de özneye göre olumlu ya da olumsuz olması gerekir. hiç kimse” gibi kelimelerden oluşuyorsa yüklem olumsuz olmalıdır. Çoğul kişi Özne 2. kimse üzülmüyordu. tekil kişi ve 1. yüklem 1. Çoğul kişi Özne 1. çoğul da olsa tekil yüklemle kullanılmalıdır. tekil kişi ve 2. Özne Yüklem 1.Cümlede özne kişi zamiri ise yüklemin kişi eki de aynı zamiri gösterir. Sen ve Ayşe (o) bana yardım edebilirsiniz. Cümlenin doğrusu şöyle olmalıdır: Hiçbiri onun öldüğüne inanmıyor. Özne Yüklem 1. Cümlenin doğrusu şöyle olmalıdır: Ağaçlar yapraklarını döküyor. hayret ediyordu. ve 3. tekil kişi ise. “Hiçbiri onun öldüğüne inanmıyor. ve 2. Tekil kişi 1. Tekil kişi 2.Tekil kişi 1. hiçbiri. Herkes onu seviyor. ve 3.

You're Reading a Free Preview

İndirme
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->