TÜRKÇE

Anlam Bakımından Sözcükler………………………………………...1 Sözcüklerde Anlam İlişkileri………………………………………….3 Cümlede Anlam……………………………………………………….6 Ses Bilgisi……………………………………………………………...9 Paragraf Bilgisi………………………………………………………...13 Sözcüklerin Yapı Özellikleri…………………………………………..17 Yazım Kuralları………………………………………………………..22 Noktalama İşaretleri…………………………………………………....25 İşlevlerine Göre Kelimeler (Sözcük Türleri)…………………………..29 Fiil (Eylem)…………………………………………………………….38 Fiilimsi (Eylemsi)……………………………………………………...44 Ek-Fiil (Ek-Eylem)…………………………………………………….45 Fiil Çatısı………………………………………………………………46 Cümlenin Ögeleri………………………………………………………48 Cümle Bilgisi…………………………………………………………..50 Anlatım Bozukluğu…………………………………………………….52 ANLAM BAKIMINDAN SÖZCÜKLER (KELİMELER)
1) Gerçek (Sözlük) Anlam 2) Mecaz (Değişmece) Anlam 3) Somut Anlam 4) Soyut Anlam 5) Dolaylama 6) Terim Anlam 1) GERÇEK (SÖZLÜK) ANLAM Söylendiği zaman zihnimizde (aklımızda) oluşturduğu ilk anlama, temel anlamına gerçek anlam denir. Günlük hayatta en çok kullanılan anlamıdır. “Soğuk” sözcüğünün aklımıza gelen ilk anlamı; ısısı düşük olan, sıcak olmayandır. Bu sokağın çeşmelerinden soğuk sular akardı. “İnce” sözcüğünün aklımıza gelen ilk anlamı; dar olan, kalınlığı az olandır. Üzerinde ince bir gömlek vardı. “El” sözcüğünün aklımıza gelen ilk anlamı; kolun parmak uçlarına kadar olan, tutmaya ve iş yapmaya yarayan bölümdür. Elindeki kağıtları masanın üzerine bıraktı. Çocuk ağır çantayı kaldıramadı. Evin camlarını kırmışlar. Bahçedeki kuru otları yakmışlar. Top oynarken okulun camını kırmışlar. Bu karanlıkta dolaşmaktansa evde otururum. Terliyken soğuk bir şey içme. 2) MECAZ (DEĞİŞMECE) ANLAM Sözcüğün gerçek anlamından uzaklaşarak kazanmış olduğu yeni anlama mecaz anlam denir. Söylediklerimizin soğuk karşılanmasına üzüldüm. Yaşlı kadına yer vermen ince bir davranış. Dağın ardından iki el silah sesi geldi. Çocuğu ağır işlerde çalıştırmayın. Beni kırma, birlikte oynayalım. Sınavda yüksek not almazsam yandım. Ne olur beni kırma, tiyatroya birlikte gidelim. Bu karanlık işlerin hesabını sorarlar bir gün Geçmişi karanlık bu adama pek güvenmiyorum.

1

UYARI: İnsan veya başka bir varlığa ait bir özellik diğer varlıklara verilirse buna yan anlam veya yakıştırmaca denir. Şıklarda yan anlam yoksa mecaz kabul edilir.
Kapının kolu Arabanın torpido gözü Ayakkabının burnu Uçağın kanadı 3) SOMUT ANLAM Türkçede bazı sözcükler beş duyumuzun (görme, dokunma, işitme, koklama, tatma)“herhangi birisi ile” algılanabilen varlıkları karşılar. Böyle sözcüklere somut anlamlı sözcükler denir. Kitap, ağaç, soğuk, hava, Emine, su, mavi, taş… 4) SOYUT ANLAM Türkçe sözcüklerin bazısı da beş duyumuzun “herhangi birisi ile” algılayamadığımız varlıkları karşılar. Böyle sözcüklere soyut anlamlı sözcükler denir. Bunların varlığını aklımız ve hislerimizle algılayabiliriz. Allah, rüya, sevgi, neşe, hüzün, korku, iyilik, şüphe, cesaret, güzellik, barış, düşünmek…

UYARI: Bazı somut anlamlı kelimeler kullanıldıkları cümleye göre soyut; soyut anlamlılar da somut anlam kazanabilirler. “Yol” sözcüğü somut olduğu halde Bu işi yapmanın bir yolu olmalı. Örneğinde soyut anlam taşır. “Sevgi” sözcüğü soyut olduğu halde Sevgi en sevdiğim arkadaşımdır. Cümlesinde somut anlam kazanmıştır.
5) DOLAYLAMA Bir sözcükle anlatılabilecek bir kavramın birden fazla sözcükle anlatılmasına dolaylama denir. Ulu önder dünyaca sevilen bir kişiydi. Bu korkunç ses ormanlar kralına ait olmalı. Bu sene bacasız sanayiden çok para kazandık. Atatürk’ün hayatı beyaz perdeye aktarıldı. Zonguldak’ın geçim kaynağı kara elmastır. Yavru vatanda güzel bir tatil yaptık. Çukurova’da beyaz altına rağbet çok. Bizim takım yeni bir file bekçisi aldı. Ulu önder Mustafa Kemal ATATÜRK Ormanlar kıralı Aslan Bacasız sanayi Turizm Beyaz perde Sinema Kara elmas Kömür Yavru vatan Kıbrıs Beyaz altın Pamuk File bekçisi Kaleci Derya kuzusu Balık 6) TERİM ANLAM Bir bilim veya sanat dalıyla ilgili özel bir kavramı ifade eden sözcüklere terim anlamlı sözcükler denir. Matematik: Üçgen, denklem, kesir… Fen: Hücre, çekirdek, kuvvet… Dil Bilgisi: Yüklem, virgül, sıfat… Coğrafya: Dağ, enlem, ekvator… Edebiyat: Roman, uyak, dize… Müzik: Nota, porte, sol anahtarı… Tiyatro: Perde, sufle, sahne…

2

SÖZCÜKLERDE ANLAM İLİŞKİLERİ
1) Eş Anlamlı (Anlamdaş) Sözcükler 2) Eş Sesli (Sesteş) Sözcükler 3) Zıt (Karşıt) Anlamlı Sözcükler 4) Genel (Kapsamlı) – Özel (Dar) Anlam 5) Yansıma 6) İkileme 1) EŞ ANLAMLI (ANLAMDAŞ) SÖZCÜKLER Yazılışları ve okunuşları farklı, anlamları aynı olan sözcüklere eş anlamlı sözcükler denir. İsim = Ad Eser = Yapıt Cevap = Yanıt Mazi = Geçmiş Sene = yıl Güz = Sonbahar Zayıf = Sıska Neşeli = Şen Yasa = Kanun İstiklal = Bağımsızlık Müdafaa = Savunma

Güz mevsiminde ağaçlar yapraklarını döküyor. Buranın sonbahar yağmurları meşhurdur. Yasalara uymamız gerekir. Hakkımızı savunabilmek için kanunları bilmeliyiz. Son eserinde güncel olayları anlatır. Yapıtlarında oldukça sade bir dil kullanır.

UYARI: Eş anlamlı sözcüklerin aynı cümlede kullanılması anlatım bozukluğuna neden olur.
Yemek yemediğinden çok zayıf ve sıska oldu. Arkadaşımı bugün çok neşeli ve şen görüyorum. Cevap ve yanıt hakkını kullanmak istemiyor.

UYARI: Yakın anlamlı kelimeler eş anlamlı değildir.
Eş – Dost Yalan – Yanlış Doğru – Dürüst

Bayramlarda eşi dostu ziyaret etmeliyiz. Olayları yalan yanlış anlatıyor. Ödevini doğru dürüst yaramamış. 2) EŞ SESLİ (SESTEŞ) SÖZCÜKLER Yazılışları ve okunuşları aynı, anlamları farklı olan sözcüklere eş sesli sözcükler denir. Zihnimizde en az iki gerçek anlam çağrıştırır. Sol= Solmak fiili - Yön, sağ karşıtı El= Organ - Yabancı Yüz= surat, sima - Yüzmek fiili - 100, rakam Gül= Gülmek fiili – Çiçek - Çağıldayarak akma Gülünce yüzünde güller açardı. Kendi eliyle onu teslim etmişti ellere. Su akar güldür güldür. Mendilim dolu güldür. Yeri göğü yaratan Bir gün beni de güldür. Bahçede var yüz güzel Endam güzel yüz güzel Uzaklara açılma Kıyılarda yüz güzel

3

UYARI: İnceltme işareti ( ) ile birbirinden ayrılan kelimeler sesteş değildir.
Adet= Sayı Âdet= Gelenek, örf Hala= Babamızın kız kardeşi Hâlâ= Henüz, şimdilik Kar= Hava olayı Kâr= Kazanç Alem= Bayrak, kubbe, sancak Âlem= Âlem

3) ZIT (KARŞIT) ANLAMLI SÖZCÜKLER Aralarında bir ilgi bulunduğu halde anlamca birbiriyle çelişen, birbirinin karşıtı olan sözcüklere zıt anlamlı sözcükler denir. Her sözcüğün karşıtı yoktur. Pahalı x Ucuz Uzak x Yakın Acemi x Usta Açık x Kapalı Kalın x İnce Kolay x zor İleri x Geri Uzun x Kısa Gece x Gündüz Ağlamak x Gülmek Siyah x Beyaz Ak x Kara Cimri x Cömert İyi x Kötü İnmek x Çıkmak Aç x Tok Dar x Geniş En x Boy Bencil x Fedakar Güzel x Çirkin

UYARI: Bir sözcüğün olumsuzu o sözcüğün zıddı (karşıtı) demek değildir.
Akıllı Sulu Tatlı Gelmek Almak Olumsuzu Akılsız Susuz Tatsız Gelmemek Almamak Karşıtı Deli Kuru Acı Gitmek Vermek

4) GENEL (KAPSAMLI) – ÖZEL (DAR) ANLAM Bazı sözcükler kavramları veya varlıkları toplu olarak içine alır, yani kapsar. Bu sözcüklere genel anlamlı sözcükler denir. Bazı sözcükler de kavramları veya varlıkları toplu olarak içine almaz, bir varlığın veya kavramın içinde yer alır. Bu sözcüklere de özel anlamlı sözcükler denir. Güvercin Kuş Hayvan Canlı Varlık ÖZEL Papatya Çiçek Bitki Canlı Varlık 5) YANSIMA Doğada canlı veya cansız varlıkların çıkardıkları seslerin taklit edilmesiyle oluşan sözcüklere yansıma denir. Kalemin kırılırken çıkardığı çat sesi, Hayvanların çıkardığı me, miyav, hav hav gibi sesler. Bahçedeki köpek bütün gece havladı. Şelalenin şırıltısı ormanın içine kadar yayılıyordu. Duyulan tek ses yaprakların hışırtısıydı. Kedinin acı miyavlaması ile uyandı. GENEL

4

6) İKİLEME Anlatıma çekicilik kazandırmak, anlamı güçlendirmek amacıyla çeşitli sözcüklerin art arda kullanılmasıyla oluşan söz öbeklerine ikileme denir.

UYARI: İkilemeler her zaman ayrı yazılır. İkilemeyi oluşturan sözcüklerin arasına noktalama işaretleri
konmaz. İkilemi Çeşitleri 1) Aynı Sözcüğün Tekrarı İle Arkadaşınla güzel güzel oyna. Biriktirdiğin parayı azar azar harca. Ağır ağır çıkacaksın bu merdivenlerden Git güle güle uğurlar olsun. 2) Yakın Anlamlı Sözcükler İle Yalan yanlış bilgileri sil artık kafandan. Derslerine doğru dürüst çalış. Eş dost herkes oradaydı. 3) Karşıt Anlamlı Sözcükler İle Konuyu az çok o da benim kadar biliyor. Onunla aşağı yukarı on yıl önce tanıştık. İyi kötü geçinip gidiyoruz. 4) Biri Anlamlı Diğeri Anlamsız Sözcükler İle Ufak tefek bir çocuk içeri girdi. Hesap mesap bilmez o adam. Hayatın eğri büğrü yollarında ilerliyorum. Üzerinde eski püskü bir elbise vardı. 5) Her İkisi de Anlamsız Sözler İle Mırın kırın etme de olanları anlat. Şu ıvır zıvır eşyaları çöpe atın. Abuk subuk sözlerle herkesi çileden çıkardı. Sana kaç kere abur cubur yeme dedim. 6) Yansıma Olan Sözcükler İle Aralarında fısıl fısıl konuşuyorlar. Minik dere şırıl şırıl akıyordu. Bütün gece horul horul uyudu. Vur davula güm güm gümlesin.

5

yaşayış. olayları mecaz yoluyla belirten kalıplaşmış söz gruplarına deyim denir. yol gösterir. Taşıma su ile değirmen dönmez. Sözcüklerin yerleri değiştirilemez ve yerlerine başka sözcükler konulamaz. Ağız ağıza verip konuşuyorlar. Hayatta en hakiki mürşit ilimdir. Eksik bir şey bulamayınca çamur attılar. Milletlerin ortak düşünce. Taş taşı laf taşıma. Anonim sözlerdir. 2) Kalıplaşmış sözlerdir. Aldığı haberden sonra küplere bindi. merak etmek) 3) VECİZE (ÖZDEYİŞ) Ünlü kişilerce söylenmiş özlü sözlere vecize denir. inanış ve gelenekleri atasözüne yansır.(Mevlana) Başarısız ola ola başarıya ulaştım. Sabret işin çoğu gitti azı kaldı. Ne var ne yok diye göz attım. Ak akçe. Hak vermek Deli dolu Burnu büyümek Ağzı yanmak Burun kıvırmak Ateşle oynamak Can pazarı Ağız birliği etmek 3) Deyimleri oluşturan sözcükler çoğunlukla gerçek anlamından uzaklaşarak mecaz anlam kazanırlar. ne elbiseler gördüm içinde insandan eser yoktu. 2) En az iki sözcükten oluşur. (Thomas Edison) Güzellik görenin gözündedir. (Mustafa Kemal ATATÜRK) Dinlenmemek üzere yürümeye karar verenler asla ve asla yorulmazlar.CÜMLEDE (TÜMCEDE) ANLAM 1) Atasözü 2) Deyim 3) Vecize (Özdeyiş) 4) Koşul (Şart) Cümlesi 5) Neden – Sonuç Cümlesi 6) Tanım Cümlesi 7) Karşılaştırma cümlesi 8) Nesnel (Objektif) Yargı Bildiren Cümle 9) Öznel (Subjektif) Yargı Bildiren Cümle 10) Benzetme Cümlesi 11) Dolaylı Anlatım 1) ATASÖZÜ Milletlerin yüzyıllar boyunca geçirdikleri denemelerden ve bunlara dayanan düşüncelerden doğmuş olan sözlere atasözü denir. kara gün içindir. (Mustafa Kemal ATATÜRK) Ne insanlar gördüm üzerlerinde elbise yoktu. (kontrol etmek) Akşama kadar gözlerim yollarda kaldı. Özellikleri 1) Söyleyeni belli değildir. (Margaret Hungerford) 6 . Derdini söylemeyen derman bulamaz. 2) DEYİM Kavramları. (bekleyip durmak. Özellikleri 1) Kalıplaşmış söz öbekleridir. 3) Öğüt verir.

4) KOŞUL (ŞART) CÜMLESİ Bir olayın gerçekleşebilmesi için başka bir olayın varlığının gerektiğini bildiren cümlelere şart cümlesi denir. duyguların notalarla ifadesidir. -dan. -ince. 7) KARŞILAŞTIRMA CÜMLESİ Birden fazla nesneyi benzer veya farklı yönlerden kıyaslayan cümleye karşılaştırma cümlesi denir. şart olay Param yeterse kitap alacağım. Bilmediğinden yanlış yaptı. Açelya. Yalan söyledi diye işten attılar. daha” sözcükleri kullanılır. neden sonuç Cevabını bilmediği için soruyu boş bıraktı. mi edatıyla ve üzere sözcüğüyle yapılır. düşünceyi anlamlı kılma çabasıdır. 7 . Yazı. “en. “için. haritada küçültme oranıdır. Kitap. tarif eden cümlelere tanım cümlesi denir. birlikte başlayıp birlikte bitirmektir. “-se. Uyanamadığından derse geç kalmış. Gözlem ve deneye dayalı olduğu için herkesçe aynıdır. -dikçe gibi eklerle. Niçin sorusuyla bulunabilir. Sanat. en iyi dosttur. en sevdiğim çiçektir. -ınca.” Yarın hava güzel olursa dışarıya çıkarsın. Türkiye’de en yüksek sıcaklık yazın olur. -den. Gökyüzü bugün daha mavi görünüyor. -dıkça. kişiden kişiye değişmeyen tarafsız yargı bildiren cümlelere nesnel yargılı cümle denir. 8) NESNEL (OBJEKTİF) YARGI BİLDİREN CÜMLE Doğruluğu ya da yanlışlığı ispatlanabilen. Yazar romanlarındaki kahramanları çoğunlukla kadınlardan seçmiş. Dostluk. Ölçek. Arkadaşım o zaman da çalışkandı. Müzik. insanların düşünce ve isteklerini iletmek için yararlandıkları bir anlatım aracıdır. Sınıfımızda şu an yirmi beş öğrenci var. Ödevini yapmadıkça dışarı çıkmayacaksın. Korktuğu için şu sevimli köpeğe yaklaşamıyor. diye” ile yapılır. İstanbul Türkiye’nin en kalabalık şehridir. 5) NEDEN – SONUÇ CÜMLESİ Eylemin niçin yapıldığını (gerekçesini) ve sonucunda ne olduğunu bildiren cümlelere neden – sonuç cümlesi denir. 6) TANIM CÜMLESİ Bir kavramı belirgin özellikleriyle anlatan. İşim erken biterse eve gideceğim. mı. Kitabı haftaya vermek üzere aldım. Hastalandığı için okula gelemedi. İyi beslenince hastalanmazsın. Bilet bulursam tiyatroya gideceğim. Doğruyu söylemedikçe bu işte çalışamazsın. Oyundaki olaylar Ankara’da geçiyor. -sa. İnsan istedi mi başarılı olur. Ödevini yaparsan gezmeye gideriz. İyi düşününce nerede yanıldığını anlarsın.

Davetsiz misafir gibi ortada kaldı. yazıların ikinci kişinin ağzından yeniden ifade edilmesini dolaylı anlatım denir. 8 .9) ÖZNEL (SUBJEKTİF) YARGI BİLDİREN CÜMLE Doğruluğu ya da yanlışlığı ispatlanamayan. Öğretmenimiz çok ders çalışmamız gerektiğini söyledi. Pamuk gibi ellerin var. 10) BENZETME CÜMLESİ Bir varlığın başka bir varlığın özellikleriyle anlatıldığı cümlelere benzetme cümlesi denir. Bu sanatçının sesine bayılıyorum. Elma gibi yanakları var. 11) DOLAYLI ANLATIM Bir kişiye ait sözlerin. Dün izlediğim tiyatro çok güzeldi. Konunun son bölümlerini anlayamadığını söyledi. Mektubunda üç ay sonra döneceğini yazmış. Türkiye’nin en güzel şehri. Bu kitap beni çok etkiledi. kişiden kişiye değişen yargı bildiren cümlelere öznel yargılı cümle denir. Yaz en sevdiğim mevsimdir. İstanbul.

sabahleyin -(İ)MTIRAK: yeşilimtrak.İ. koşarken -YOR: gidiyor. Birleşik sözcüklerde ve tek heceli sözcüklerde büyük ünlü uyumu aranmaz. inceyse ince ünlü olur. arabadaki -KEN: Yaparken. sevmiyor -LEYİN: akşamleyin.Ü Öğütlerimiz Öğretmenim Öğrenci Koyunlar Konuşmacı Büyük Ünlü Uyumu İle İlgili Bazı Özellikler 1.Ü E. Türkçe oldukları halde zamanla ses değişikliğine uğramış kelimeler büyük ünlü uyumuna uymaz. İnsan Dünya Kitap Gazete Otomobil Televizyon Uyarı: Bazı yabancı sözcükler büyük ünlü uyumuna uyabilir. -Kİ: yarınki.O. akşamki. İskele (İtalyanca) Sosyal (Fransızca) Radyo (İngilizce) Emniyet (Arapça) 3.U A.U E.I.Ö.O.I. ekşimtrak -GİL: baklagil. halamgil. A.SES BİLGİSİ 1) Büyük ünlü uyumu 2) Küçük ünlü uyumu 3) Kaynaştırma harfleri 4) Ses düşmesi 5) Geniş ünlünün daralması 6) Ses türemesi 7) Sert sessiz yumuşaması 8) Sertleşme (sessiz benzeşmesi) 9) Ulama 10) Vurgu 1) BÜYÜK ÜNLÜ UYUMU DÜZ YUVARLAK Geniş Dar Geniş Kalın Dar a e ı i o ö u ü İnce Kalınlık incelik uyumudur. Türkçemize yabancı dillerden girmiş bazı kelimeler büyük ünlü uyumuna uymayabilir.Ö. Alma Elma Ana Anne Kangı Hangi Kala Kale Kardeş Karındaş – Kardaş 2. İlk hecedeki ünlü kalınsa sonraki hecelerdeki ünlü de kalın. turunçgil 9 . Kadıköy Türk Gecekondu Dört Hanımeli Ev 4.İ. Bazı ekler büyük ünlü uyumunu bozar.

SES DÜŞMESİ *Sonu “k” ile bitten sözcüklere küçültme eki geldiğinde “k” ünsüzü düşer. yapıyor. Ş. acak) Altışar (üleştirme eki. Anla – yor Anlıyor Yaşa – yor Yaşıyor Ye – yor Yiyor 6. Karın – ım Karnım Şekil – i Şekli Kayıp . Bir – cik Biricik Gül – cük Gülücük Genç – cik Gencecik 10 . (a-e-ı-i) (a-e-ı-i) Kapılar Bağımsızlık Çiçeklik Sıcaklık *Sözcüğün ilk hecesindeki sesli yuvarlak ise ondan sonra gelecek hecedeki sesli ya dar yuvarlak ya da düz geniş olmalıdır. -an) 4. -en. SES TÜREMESİ Tek heceli bazı sözcüklere küçültme eki getirildiğinde sesli türemesi olur. *Sözcüğün ilk hecesindeki ünlü harf düz ise diğer hecedeki ünlüler de düz olmalı. (a-e) (o-ö-u-ü) (u-ü) Sonsuzluk Dürüst Öğretmen Öğrenci Umutlarımız Sonuçlandırmak Uyarı: -yor eki uyumu bozar. Bu harflere kaynaştırma harfleri denir. İki kuralı vardır. KAYNAŞTIRMA HARFİ Türkçe bir sözcükte iki ünlü harf yan yana gelmez. Bahçeye Odanın Kapısı İkişer Anasının kuzusu (tamlama ekleri) Kaleyi fethettik (-i. Küçük – cük Küçücük Minik – cik Minicik Ufak – cık Ufacık *Bazı iki heceli sözcükler ünlü harfle başlayan bir ek aldıktan sonra hecelerindeki dar ünlü düşer. ü olur. -ar) Okuyan (fiilden sıfat yapan ek. i.2. KÜÇÜK ÜNLÜ UYUMU Düzlük yuvarlaklık uyumudur. S. u. -ecek. söylüyor… 3. Geliyor. Sesli ile bir sözcükten sonra sesli ile başlayan ek getirildiğinde araya Y. GENİŞ ÜNLÜ DARALMASI Son hecesi geniş seslilerle (a-e) bitten sözcüklere -yor eki getirildiğinde geniş sesliler daralarak ı.ol Kaybol Fikir – i Fikri 5. -e hal ekleri) Okuyacak (gelecek zaman eki. -er. N ünsüzlerinden biri gelir.

Yüklem. Türk askeri Mehmet Akif Ersoy 10. Kurallı fiil cümlesinde vurgu yüklemden önceki sözcüktedir. (F – S – T – K – Ç – Ş – H – P) + (c – d – g) ç Sokak – da Türk – ce Bas – gı Diş – ci Sokakta Türkçe Baskı Dişçi t k 9. Yüklem. P–ç–t–k b c d g.ğ Kitabım ağaca Yurdumuz Rengi Geleceğim Kitap – ım Ağaç – a Yurt – umuz Renk – I Gelecek – im Uyarı: Özel isimlerde yumuşama sadece söyleyişte olur. vurgu yüklem b. vurgu Çiçeği büyüten sevgidir. İsim cümlelerinde vurgu yüklemdedir. vurgu c. VURGU a. Söyleniş Yazılış Gemlik’e Gemliğe Zeynep’in Zeynebin Ahmet’e Ahmede 8. vurgu yüklem Annemle İatanbul’a yarın gideceğim. Yarın istanbul’a annemle gideceğim. Yüklem. ULAMA Ünsüz harfle bitten sözcükten sonra ünlü ile başlayan bir sözcük geldiği zaman ulama yapılır. Söylediklerinin hepsi güzel. Yüklem. Devrik fiil cümleelerinde vurgu yuklemdedir. yazışta olmaz. SERT SESSSİZ YUMUŞAMASI Süreksiz sessizlerle bitten bir kelime sesliyle başlayan bir ek aldığında sondaki sert sessizler yumuşar. Iki sözcük arasında noktalama işareti varsa ulama yapılmaz. vurgu yüklem Yarın annemle İstanbul’a gideceğim. Son tren de kalktı ben yetişemeden. vurgu 11 . vurgu Döndü son kuşlar da yuvalarına. SERTLEŞME (SESSİZ BENZEŞMESİ) Türkçe sözcüklerde sert sessizden sonra yine sert sessiz gelmelidir.7.

Diğer soru cümlelerinde vurgu soru bildiren ögenin üzerindedir. Bana ne aldın? Kim benimle gelmek ister? 12 . “mi”li soru cümlelerinde vurgu “mi” soru ekinden önceki sözcüktedir. Sen mi yaptın bütün bunları? Ayva çiçek açmış yaz mı gelecek? d.ç.

b) Gelişme Bölümü: Giriş cümlesiyle tanıtılan konu gelişme bölümünde açıklık kazanır ve iyice genişletilir. karşılaştırmalardan vb. bağlaçlara ve zamirlere bu bölümde kesinlikle yer verilmez. dostluk. Giriş bölümü bir cümleden oluşur. fakat. B) Oldukça başarılı bir anlatımı varmış. yalnız. örneklerle ve diğer düşüncelerle geliştirilen konunun bir sonuca bağlandığı bölümdür. Örnek: Yıllardır yurdu geziyor. Örnek: Kitle iletişim araçları. durum ve kavramdır. her türlü kavramdır. köyden kente göç. D) Bu nedenle halk türkülerinin ezgileri bir buz dağının su yüzündeki görüntüsü gibidir. söz söylenen. oysa. Konu ile ilgili örnekler verilir. ölüm. hakkında yazı yazılan. çünkü. B) Bize düşen görev bunları araştırmak. yararlanılır. Yukarıdaki parçanın konusu nedir? A) Teknolojik gelişim B) İletişim araçlarının işlevi C) Dünyadaki değişmeler D) İletişim araçlarındaki değişim 13 . incelemek. Konunun etkili bir şekilde anlatılması için benzetmelerden. Genellikle bir cümleden oluşur.PARAGRAF BİLGİSİ 1)Paragrafın Yapısı (Bölümleri) 2) Paragrafta Konu (İçerik) 3) Paragrafta Ana Düşünce (Ana Fikir) 4) Paragrafta Yardımcı (Yan) Düşünceler 5) Paragrafta Başlık 6) Paragraf Oluşturma 7) Paragraf Tamamlama 8) Duyulara Seslenme 9) Duygulara Seslenme 10) Anlatım Biçimleri 11) Düşünceyi geliştirme yolları 1) PARAGRAFIN YAPISI (BÖLÜMLERİ) a) Giriş Bölümü: Her paragrafın bir giriş bölümü vardır. ne var ki. C) Anadolu insanı. C) Hayal kırıklığına uğradım. Her şey konu olabilir. Cümleyi anlam ve yapı yönünden öncesine bağlayacak edatlara. şehir şehir. nasıl yaşarlar. (ama. Yaşam sevinci. Yazar bu parçada ne anlatıyor? Bu yazıda nelerden bahsediliyor? Gibi soru kalıpları bize “konu”yu verir. Bir paragrafın konusu. nelerden hoşlanırlar? Bir de büyük yazarmış. ne yerler. o paragrafta en genel anlamda üzerinde durulan olay. Anadolu’yu anlatmalarıdır. dil yanlışları. hızla değişen dünyanın temposundan kaynaklanan rahatsızlıklardan kurtarmak için hoşça vakit geçirmekten. c) Sonuç Bölümü: Paragrafın başında tanıtılan. madem…) Örnek: Aşağıdakilerden hangisi giriş cümlesi olur? A) Asıl kök ve öz derinliklerdedir. Ayrıntılara girmeden konu tanıtılır. Bu bölüm birden çok cümleden oluşur. kasaba kasaba. Anadolu insanını iyi tanıyor. olgu. Böylece düşünceye inandırıcılık kazandırılır. Örneklere yer verilmez. hasret en çok işlenen konulardır. sistematiği belirlenmemiş akımların içine sürüklenmeye kadar bir çok amaca hizmet etmeye başladı. gerçek değerini ortaya çıkarmaktır. Her yazının bir konusu vardır. Okudum onu ancak… Bu paragrafın sonuna aşağıdaki cümlelerden hangisinin getirilmesi uygundur? A) Anadolu’yu çok iyi anlatmış. yalnızlık. D) Türk yazarlarını yücelten. ezgilerin söz dokusuna yüklediği hayat hikayesini nesilden nesile taşıyagelmiştir. Bu bölüm yargı bildirir. 2) PARAGRAFTA KONU (İÇERİK) Üzerinde durulan. kitleleri bilgilendirmek ya da onları. Çoğu zaman ana düşüncenin bu bölümde verildiği görülmektedir. vatan sevgisi. Paragrafın yardımcı düşünceleri genellikle bu bölümde bulunur. ne yazık ki.

Yazar bu yazıyı niye yazmış? Yazarın vermek istediği mesaj nedir? Bu paragrafta vurgulanmak istenen düşünce nedir? Gibi soru kalıpları bize “ana düşünce”yi verir. Örnek: Sen Mehmetçiksin. Şiirde Mehmetçik ile ilgili olarak aşağıdakilerin hangisinden söz edilmemiştir? A) Yurdu için kendini feda edeceğinden. Önümüzde ışık. Bir paragrafın başlığı bulunurken öncelikle o yazının ne anlattığı belirlenmelidir. birlik beraberlik. Örnek: Şiir. B) Hürriyete değer verdiğinden. 5) PARAGRAFTA BAŞLIK Bir yazının başlığı. göz değmesin diye nazar boncuğu. o yazıda anlatılan konunun. Yardımcı düşünceler ana düşünceyi örnekler. Genellikle gelişme bölümünde bulunur. Sonra kuşlar. Hürriyet öpen dudak olarak Yürekte sen varsın. edebiyat türleri içinde sesle okunmayı en çok gerektiren sanattır. 2. dirlik ve düzenlik getirsin diye zincir haline gelmiş halkalar şeklinde gösterilir. serilen eve bolluk ve bereket getirsin diye ağacı. şiir de ses olarak dudaklarımızdan dökülmek içindir. vurgulanmak istenen ana düşüncenin en kısa. Nasıl tiyatro oynanmak içinse. birbirini bağlı zincir şeklindedir. gönlümüzde aşk. denilebilir.3) PARAGRAFTA ANA DÜŞÜNCE (ANA FİKİR) Bir yazının yazılmasına neden olan ve yazının özünü oluşturan düşünce ana düşüncedir. Paragrafa en uygun başlık aşağıdakilerden hangisidir? A) Şiir Okumanın Önemi B) Şiir ve Ses C) Sesin Önemi D) Şiir Sanatı 6) PARAGRAF OLUŞTURMA Giriş. Böylece verilmek istenen mesaj okuyucunun zihninde somutlaştırılmış olur. Örnek: El halısında desen. gelişme ve sonuç cümlelerinin bulunup bir anlam bütünlüğü içerisinde sıralanmasıdır. C) Kahramanlığının dünyaca bilindiğinden. başta sen varsın. 4) PARAGRAFTA YARDIMCI (YAN) DÜŞÜNCELER Her paragraf bir ana düşünce üzerine kurulur. 3. Doğarsın bu yurda adak olarak. C) Halı dokunurken şekiller kendiliğinden ortaya çıkar. Bu paragraftan aşağıdakilerden hangisi çıkarılamaz? Bu paragrafta aşağıdakilerden hangisine değinilmemiştir? Bu paragraftan aşağıdakilerden hangisine ulaşılamaz? Bu paragrafta aşağıdakilerin hangisinden söz edilmemiştir? Gibi soru kalıpları bize “yardımcı düşünce”yi bulmada yardımcı olur. yalın ve açık biçimidir. Örnek: 1. açıklar ve destekler. İnatçı bir rüzgar yeşilde alacağı varmış da alamamışcasına esiyor esiyordu. D) Milletçe sevildiğinden. sincaplar bu zamansız rüzgara hayret ederek üşüyorlardı. Buna sanatçının okuyucuya vermek istediği mesaj da denebilir. D) Bütün desenler. 4. Paragrafta vurgulanmak istenen düşünce nedir? A) Halı desenlerini herkes kendine göre yorumlayabilir. Bu düşüncenin anlaşılır ve inandırıcı kılınması için de yardımcı düşüncelere ihtiyaç vardır. Şiiri diğer edebiyat türlerinden ayıran en belirgin özellik. Toroslara vardığımda her taraf yeşillikler içindeydi. Şiirlerde ana düşünce yerini tema denir. B) Halıdaki desenlerin kendine özgü bir anlamı vardır. Ağaçları ve çiçekleri ürperişler içinde gördüm. Ana düşünce paragrafta bir cümle halinde verilebileceği gibi parçanın bütününe de serpiştirilebilir. Yukarıdaki cümlelerle bir paragraf oluşturulduğunda sıralama nasıl olur? A) 2-4-1-3 B) 4-3-2-1 C) 3-1-2-4 D) 1-3-4-2 14 . Bir paragrafta birden fazla yardımcı düşünce vardır. sese en çok bağlı sanat oluşudur.

tüm bunlar beni hayli düşündürdü. kendini tanımadan hayatın karmaşıklığı içinde buluveriyor kendini. C) Çocuklarımız henüz ilkokul döneminde ağır bir sınav maratonuna giriyorlar. B) nesnel davranmak zorundadır. Dağa çıktı. Örnek: … Adeta yarış atı gibi sınavdan sınava koşturuyorlar.Bu tipler yerel dilleriyle konuşturulur. b) ÖYKÜLEYİCİ ANLATIM Bir duygunun. çocukları sağlık yönünden ciddi şekilde etkiliyor Örnek: Sanat adamları daha çok düzeltmek. dokunma. istese de istemese de … Paragrafın sonuna aşağıdakilerden hangisinin gelmesi daha uygundur? A) kendi kişiliğini katar. D) Sınavlar. koklama). düşüncenin bir olay etrafında veya olaya bağlı olarak anlatılmasıyla oluşan anlatım tekniğine öyküleyici anlatım denir. Bu eserleri okuyan insanın yüzünde tatlı bir tebessüm belirir. Tanımlarla. Sonuçta çocuklar kendilerini yetiştiremiyor ve çeşitli sorunlarla karşı karşıya kalıyorlar. duyma. hem dardı. O zaman kendisine Battal’ın İbrahim diyorlardı ki. Örnek: Haldun Taner hikaye. (sitem. 15 . Paragrafın başına aşağıdaki cümlelerden hangisi getirilirse parça anlam yönünden tamamlanmış olur? A) Çocuklar güç işlerde çalıştırılmaktadır. seçer. örneklerle konunun en iyi biçimde anlaşılması sağlanır. Cümlelerde bu beş duyu organından herhangi birisiyle algılanan bir ayrıntıya yer verilebilir. dört arkadaşıyla bir gece hapisten kaçtı. tiyatro. tatma. C) olayları olduğu gibi verir. dağları büyük bir tehlikeye atan insanlar. zaman ve kişi gibi unsurlara rastlanır. D) gerçeğin peşinde koşar. giriş cümlesini ve sonuç cümlesini bulma ile ilgilidir. Çoklarının evini basıp paralarını aldı. coşku. 8) DUYULARA SESLENME İnsanın beş duyusu vardır (görme. O kadar dardı ki orda birbirine dokunur komşu evlerin saçağı. korku. Genellikle geçmiş zaman kullanılır. Aradım. B) Çocuklarımız gün geçtikçe sağlıklı bir eğitim olmaktadırlar. Çocuk. Sade ve sanatsız bir dil kullanılır. Çankırı ve Bolu arasındaki dağlarda gezdi. nerde Telgraf Sokağı? Diyen bir şair nasıl bir duygu içerisindedir? A) Umutsuz B) Karamsar C) Hasret D) Yalnızlık 10) ANLATIM BİÇİMLERİ a) AÇIKLAYICI ANLATIM Okuyucuyu herhangi bir konuda eğitmek ve ona bilgi vermek amacıyla başvurulan anlatım tekniğine açıklayıcı anlatım denir. hem şirindi. Örnek: Ayaşlı. merak. beş ay hapiste tutsak kaldıktan sonra. sevinç. gördüklerini olduğu gibi söylemek istememiştir. ümit. Hem güzel. yalnızlık…) Örnek: Doğduğum köyde bir sokak vardı. denizi. büyütür. Hikayelerinde genellikle büyük şehirdeki tipleri. ötüşerek karnını doyurmaya çalışan martılar. Ne oluyor bize? Buraları başkalarına mı satıyoruz? Diye acı acı düşündüm. iki yahut üç yıl Kastamonu. Öykülemede yer. ümitsizlik. bozulmuş ve iki yüzlü çevreleri anlatır. körfezin içinde birkaç kayık. Tiyatrolarında da gecekondu bölgesinin cahil insanlarını ele almıştır. Hemen hemen hiçbir sanat adamı. güzelleştirmek isteyenler arasından çıkar. Yukarıdaki parçada hangi duygumuzla ilgili bir ayrıntıya yer verilmemiştir? A) İşitme B) Koklama C) Görme D) Tatma 9) DUYGULARA SESLENME Duygu kalben algılanan hislerdir. Örnek: Kokuşmuş bir körfez. Adı üstünde: Telgraf sokağı. endişe.7) PARAGRAF TAMAMLAMA Paragraf tamamlama. makale ve fıkra türlerinde eserler vermiştir.

Düşüncenin kanıtlanması için örnekler verir. üzüntülerini bu nazım şekli ile anlatır. Sözün aktarılmadığı yerde tanık gösterme söz konusu olmaz. ulaşımıyla. Pencere önlerinde yığılı kitaplar. defterler. Anne çocuğuna ilişkin isteklerini. kendi sevincini. d) TANIK GÖSTERME (ALINTILAMA) Yazarın. okuyucunun zihninde daha da belirginleşmesini sağlamaktır. Bundan dolayıdır ki. donma diye bir korkunuz olmaz. Bir kere bu seçmelerde bile bir önyargının varlığından söz edilemez mi? Bu seçme bile bir önyargıdır. Örnek: Okuma tutkuların en asilidir. duvarın dibinde kömür sobası. Bunun için de kat kat giyeceklere gereksinmeniz yoktur. Betimlemede bir durum. Sıfatlara genişçe yer verilir. Tarık Buğra’nın Küçük Ağa’sı ve Halide Edip’in bir çok romanı bu muhteşem olayı işlemiştir. yiyecek ve giyecekleriyle insana bir sürü sıkıntılar verir. Örnek: Edebiyatımızda romancılar yaşadıkları dönemin ya da önceki dönemlerin izlerini eserlerine yansıtmışlardır. -tır. b) ÖRNEKLEME Anlatılan konuyla ilgili değişik örneklerin verilmesiyle oluşan yönteme örnekleme denir. Köşeye yakın. Örnek: Kış mevsiminden hiç hoşlanmam. Ekmek bedeni nasıl beslerse. Montesguie: “Çeyrek saatlik bir okumanın gideremediği bir kederim olmamıştır. Soğuğuyla.” der. Tanımlamada “nedir?” sorusunun cevabı bulunur ve tanım cümleleri genellikle “-dır. Yakup Kadri’nin Yaban’ı. Amaç konunun. haritalar… d) TARTIŞMACI ANLATIM Herhangi bir konunun farklı bir bakış açısıyla değerlendirilmesinden kaynaklanan anlatım tekniğine tartışmacı anlatım denir. Örnek: Ortada yeşil örtülü uzun bir masa. 11) DÜŞÜNCEYİ GELİŞTİRME YOLLARI a) TANIMLAMA (TARİF ETME) Bir kavrama ait belirleyici özelliklerin anlatılmasıyla oluşan yönteme tanımlama denir. Örnek: Annenin çocuğunu uyutmak için belli bir ezgiyle söylediği halk edebiyatı ürününe ninni denir. olay. Kişinin sadece adı yetmez. Öğrenci ödevleri. Konuşma havası sezilir. Yiyeceklerimizin büyük bir bölümü de yaz mevsiminin ürünleridir. Oysa yaz mevsimi öyle mi? Bir kere üşüme diye bir sorununuz. edebiyatımızda Milli Mücadele yıllarını konu edinen bir çok yapıt vardır. Eleştirmen. Örnek: Eleştirmen eseri ön yargıyla ele almamalıymış. Dolapta her birini bir öğretmenin kullandığı. c) KARŞILAŞTIRMA (MUKAYESE ETME) Birden fazla düşünce. Büyük yazarlar ömürlerinin çoğunu okumakla geçirirler. kavram ya da durumun birbiriyle kıyaslanmasıyla oluşan yönteme karşılaştırma denir. Karşı duvarda boydan boya dolap. -tir” ekleriyle veya “denir” ile biter. sözcüklerle resim yapma sanatına betimleyici anlatım denir. o da ruhu besler. karşılaştırmalar yapılır. Soru cümleleriyle yazıya akıcılık kazandırılır. varlık okuyucunun gözünde canlandırılır. Amaç karşı tarafın düşüncesini çürütmektir. iyi dileklerini. Kimisi kilitli kimisi kilitsiz. olay. düşüncelerini inandırıcı kılabilmek için ele aldığı konuda yetkili ve ünlü bir kimsenin sözlerinden alıntı yapmasıyla oluşan yönteme tanık gösterme denir.c) BETİMLEYİCİ ANLATIM (TASVİR) Gözleme dayanan anlatım tekniğine. küçük küçük gözler. Kıyısında tahta sandalyeler. Ya nasıl ele almalı? Ön yargıyla ele alınmamış tek bir sanat yapıtı bilmiyorum. tanıklar gösterilir. 16 . -dir. Yanıp yanmadığı belli değil. eleştiri yapmak için birtakım hazırlıklar ve seçmeler yapar. Kapının arkasında kıvrık ağaçtan yapılmış askılık.

.. Ekler.. sıfat. Dört çeşittir: a) b) c) d) Varlık kökleri : Çöl. ver. Basit Sözcük : Hiç ek almayan veya yapım ekleri dışındaki ekleri almış olan sözcüklere denir. YAPIM EKLERİ : Eklendiği köklerden yeni kelimeler türeten eklere denir... mirasyedi.. evci. Evli. başla. işleri anlatan köklere denir. sıra. Dilimizde isim kökleri en fazla üç heceden oluşur. Ev. git. evi. zarf. Fiil Kökleri İSİM KÖKLERİ : Bir varlığı. GÖVDE : E n az bir yapım eki almış olan sözcüklere denir. kelebek.. Örnek: Gel-. niteliği. kız. Kökler iki çeşittir: 1. Ama okul ile ok arasında bir ilgi yoktur. Duygu kökleri : Ah. araba. gözlük. .... tüh. Köklere getirilerek anlam kazanır.. Karaköy. gergin. İsim Kökleri 2. ey. hem fiil olabilecek köklere denir. evler. tek başlarına anlamsızdır. o. 2. Yapım Ekleri ÇEKİM EKLERİ : Eklendiği kelimenin anlamını ve türünü değiştirmeyen. bazen de türünü değiştirir. İki çeşit ek vardır: 1. Örnek: Karınca.. ile.. otur. Fakat bu kelimede “ok” kısmı da bir anlam taşır. YAPILARINA GÖRE SÖZCÜKLER 1. FİİL KÖKLERİ : Hareketleri. Nitelik kökleri : İyi. kötü.. otur-. Örnek: “Okul” kelimesinin kökü. Çekim Ekleri 2. Sesteş (Eşsesli ) Kökler : Kullanıldığı cümleye göre hem isim. güzel. “oku” fiilidir. EKLER Köklere getirilerek onların anlamlarını tamamlayan veya değiştiren parçalara ek denir.. İlgi kökleri : Ben. edat.. ev.. Kelimenin kökünün. anlamlı en küçük parçasına denir... vah.. Örnek: Uçak.SÖZCÜKLERİN YAPI ÖZELLİKLERİ KÖK : Bir kelimenin. 17 .. Türemiş Sözcük : İsim veya fiil köklerine çeşitli yapım ekleri getirilerek oluşan sözcüklerdir. geç. yol. İçinde bir yapım eki olan ve yeni kelimeler türetmeye elverişli birime gövde denir. Örnek: Yaz. Dedikodu. zamir. 3. için. Yapım ekleri eklendiği kök veya gövdelerin her zaman anlamını. daha küçük parçalara ayrılmayan. ilgiyi veya duyguyu en kısa biçimde tanıtan köklere denir. İsim kökleri cümle içinde “isim. yol. Birleşik Sözcük :İki veya daha fazla kelimenin birlikte kullanılmasıyla oluşan sözcüklerdir. kelimenin tamamı ile ilgili olmalıdır.. yolluk.. sadece cümledeki durumlarını belirten eklere denir.. sen. bağlaç ve ünlem” göreviyle kullanılabilir.

-a ‘dır. -im. (Ev.) b) İsmin -i hâli (Belirtme Durumu) : Ekleri. -u. -dan. (Evde. kapının kolu. İsimden fiil yapan ekler 3. kalem-i) c) İsmin -e hâli (Yönelme Durumu) : Ekleri -e. Ben (-ım. -sı.-üm) Kitab-ım Sen (-ın. (aşağı yukarı) g) Beyefendiler yemeğe gelmiyorlar mı hala. (Saygı) c) Daha nice Fatih’ler yetiştireceğiz. -ümüz) Kitab-ımız Siz (-ınız. -da . -i. -den.. Koyu yazılanlar kaynaştırma harfi. (Ev-e. – Beni aradığında dünyalar benim oldu. -un. -ü..) -ler. Durum ekleri olarak da adlandırılır. TAMLAMA (İLGİ) EKLERİ : İsim tamlamalarında kullanılan -ın. -um. (Her anlamı) f) Bu şehre ben dört yaşlarındayken yerleştik. okulda. -unuz. -ün ve -ı. -imiz. -un. -si. 18 . okula) d) İsmin -de hâli (Bulunma. -iniz.) 3. Hiç ek almayan veya hal ekleri dışındaki ekleri alan isimler yalın haldedir. (Abartma) b) Müdür beyler sizi görmek istiyor. HÂL EKLERİ : İsimlere gelerek onların durumlarını bildiren eklerdir. -in. araba-sı Biz (-ımız. Fiilden isim yapan ekler Çekim Ekleri a) İsim çekim ekleri *İyelik ekleri *Hal ekleri *Tamlama ekleri *Çoğul ekleri b) Fiil çekim ekleri *Kip ekleri *Kişi ekleri ÇEKİM EKLERİ A) İSİM ÇEKİM EKLERİ 1. -ünüz) Kitab-ınız Onlar (-ları. ÇOĞUL EKLERİ : İsimlere gelerek onların sayısını çoğaltan -lar. Fiilden fiil yapan ekler 4. (sitem. okullar. -leri) Kitap-ları Tekil Kişiler: Çoğul Kişiler: 2. (Evden. (Evler. -tan şeklindedir. (aile) e) Sabahları bir bardak süt içer. -u. -u. evim. (Benzerlik) d) Serpiller yarın bize gelecek... Ayrılma Durumu) : Ekleri.. -ü ekleridir. -ı.EKLER Yapım Ekleri 1. -i. -ü ‘dür. -su. (aynı ulustan olma) 4. İsimden isim yapan ekler 2. okulun duvarı. -i. -in. -ta şeklindedir.. -ün) Kitab-ın O (-ı. a) İsmin Yalın Hâli ( Yalın Durumu) : Belirli bir eki yoktur.) e) İsmin -den hâli (Çıkma. -ler ekleridir. -lar ekinin anlam özellikleri a) Pazardan dünyaları aldım. okuldan. -sü) Kitab-ı. -umuz. küçümseme) h) Kurtarma çalışmalarına İngilizler de katıldı. kalma durumu) : Ekleri -de. (Ali’nin defteri. İYELİK (AİTLİK) EKLERİ : Eklendiği ismin karşıladığı varlığın kime veya neye ait olduğunu bildiren eklere denir. bahçenin kapısı) *Altı çizililer tamlama ekleri. (Ev-i. -ten. evler.. -te.

5) -ı.. -um.Kişi eki) 3) Türkçe’de -ım. Fiilden isim yapma eki. hem kişi eki.). (Kaz-ı çalışmaları başladı). KİŞİ EKLERİ: Fiillere. -im.. (Ev-i-m. hem de fiilden fiil yapar.) a) Haber kipi ekleri: Zaman bildirimi yapan eklerdir. KİP EKLERİ : Fiillerin yapılış amacını ve zamanını bildiren eklere denir. yaz-ı (Yapım eki) 2) İyelik ekleri ile kişi ekleri karıştırılmamalıdır. bazen fiil yapar. -u... İyelik ekleri isimlere.. çoğul -k 2. -u. Ev-i yandı (İyelik eki) Ev-i yıktılar (Hâl eki) Veli-nin ev-i (Tamlama eki) Gez-i. -ü yapım ekleri hem fiilden isim yapar.. hem ek-fiil.(Yapım eki) 4) Aslında küçültme ve sevgi eki olan -cık bazen varlık isimleri yapar .. (Tatlı bir bakışı vardı.. (Geldi-m.. -iş ekleri bazen isim. tekil Eksiz 1.. Görülen Duyulan Şimdiki Gelecek geçmiş geçmiş zaman zaman Oku-du -muş -yor -ecek b) Dilek kipi ekleri: İstek belirtimi yapan eklerdir... (Tepe-cik. kip eklerinden sonra gelerek o işi kimin yaptığını belirten eklere denir. çoğul -lar Okudu- EKLERLE İLGİLİ ÖNEMLİ BİLGİLER: 1)Türkçe’de dört çeşit -ı. (Birbirlerine bakıştılar).İyelik eki) . kişi ekleri fiillere gelir. Dilek şart -sa İstek eki -y-a Gereklilik eki -malı Emir eki eki yok Geniş zaman -r Oku- 2. Fiilden fiil yapma eki.Fiilden isim yapma eki (Boyayı kaz-ı-dı).. -i. tekil -n 3. Bunların farkı cümlelerden anlaşılır.. (badem-cik) kelimesinde bir organın adı söz konusudur... hem de yapım eki olarak kullanılabilir: İç-im kan ağlıyor (İyelik eki) İstediğin parayı vereceğ-im (Kişi eki) Bugün dünden daha iyiy-im (Ek-fiil) Gözlerin bir iç-im su. gelecek. (Gelmiş.. yavru-cuk ) Bu örneklerde küçültme anlamı varken.Fiilden fiil yapma eki 6) -ış. gelir.) 1...B) FİİL ÇEKİM EKLERİ 1. (Geldi-m. -üm ekleri hem iyelik eki. çoğul -nuz 3. -i.. tekil -m 2.-ü vardır... okudu-n. 19 .

-ümsü: ekşi-msi 16) -layın. -le : kış-la . -çak. beri-ki. hem de türü değişir. -cu. -a.-su. Başlıca ekleri şunlardır: 1) 2) 3) 4) 5) 6) 7) 8) 9) 10) -la. gökte-ki) (Yapım ekleri her zaman kökten hemen sonra gelirken. -ncu. -sü : çocuk-su 15) -ımsı. boş-a. -l : ufa-l. çül: ev-cil. -siz. muhafaza etme” anlamında kullanılmıştır. balık-çıl.) 3) -lı. su-lu) 4) -sız.. -kir. 21) -man. -en : er-en. -leyin: akşam-leyin. sonra -ki yapım eki getirilir. ev-ci) (“Bek” kelimesi Eski Türkçe’de “koruma. -le: su-la. -ce.. -teş : soy-daş. -taş. -k : gec-i-k.. -al. top-u-k 26) -t : yaş-ı-t 27) -ay.. dar-al. y değişmesiyle “ yazın gidilecek yer “ anlamındadır.. Dört ana grupta incelenir: 1) İsimden İsim Yapma Ekleri : İsim köklerine gelerek bunlardan yeni isimler türeten eklere denir. 20 . -suz. 12) -ar. -nci... türünü değiştirmez. -kür : tü-kür. -cü : (Bek-çi. -deş. top-ak 25) -k : bebe-k. 17) -cileyin : ben-cileyin 18) -an. -cul... Ök-süz) (“Ök” kelimesi Eski Türkçe’de “öğ” şeklindedir ve “ana” anlamına gelir.. -ek : sol-ak. -men : koca-man 22) -aç. -er : sar-ar (sarı) -da.. Bu ekler sadece kelimenin anlamını değiştirir. -mse :azı-ı-msa. -kur. -çil. ala-ca 10) -daş. -ki ekinden önce köke bir çekim eki gelir. -ci. -umsu. püs-kür.. -kır. Bu eklerin başlıca olanları şunlardır: 1) -lık. yedi-nci. yerde-ki. -ncü : bir-i-nci. -ki ekinin bazen kökten hemen sonra geldiği de görülür. bazen de türünü değiştiren eklere yapım ekleri denir. -lük : (Gözlük. -lu. -e : yaş-a. çul.. -imsi. -luk. -er : beş-er. -de : şırıl-da. -ey : kuz-ey (Kuz : Güneş görmeyen yer) 28) -sul : yok-sul 29) -la. -cek. şimdi-ki.. -si.. yay-la ( Eski Türkçe’den günümüze z. -cül. Öte-ki. -cük : (Ufa-cık.. 2) İsimden Fiil Yapma Ekleri: İsim kök veya gövdelerine gelerek bunları fiile dönüştürür. -lik.. -çağız.) 6) -cık. -ceğiz. top-aç 23) -şın : sarı-şın 24) -ak. -r: deli-r-.) 5) -ki : (demin-ki.. -eç : kır-aç. çocuk-çağız) 9) -ca.. -süz ( Ev-siz. -çıl.YAPIM EKLERİ Kök veya gövdelerin her zaman anlamını. kız-an (olgun çocuk) 19) -ç: ana-ç 20) -cıl. -ça. -li. -çeğiz: (Köyceğiz. 13) -z : iki-z 14) -sı. -cuk. Bu tür ekleri alan kelimelerin hem anlamı.) 8) -cağız. -el: az-al. ses-teş 11) -ncı.. -msı.. -lü : (Ev-li. gecelik) 2) -cı. -ki eki bu kurala uymaz. -cil.. top-la. -çe : Türk-çe. -çek : (Büyü-cek.. küçü-cük) 7) -cak. -ar. -cik..

... -ıcı. -ak. -dur. -aç. : yar-a. -anak. -maca.. -eç : gül-eç. -geç : yüz-geç. -ce : eğlen-ce. -e : tık-a. -ış. -ici. Fiilden isim yapım eklerinin başlıcaları şunlardır: 1) 2) 3) 4) 5) 6) 7) 8) 9) 10) 11) 12) 13) 14) 15) 16) 17) 18) 19) 20) 21) 22) 23) 24) 25) 26) 27) 28) 29) 30) -mak. -t : geç-i-t. -ntı... -sak: tut-sak. -ar.... 21 . -guç. -nti. -gun.. -ücü : uç-ucu. -l : kır-ı-l... -ü : kaz-ı.... -r : aş-ı-r... -meç : yırt-maç.... -kü: say-gı. -üş : bak-ış. -ntu.. -u... -l : ışı-l. hem de türü değişir. -u. -i..... -kın. Bu ekleri alan kelimelerin hem anlamı.... -tur.. -enek: gör-enek. -elek : yat-alak. -gı. -gaç. -mece : bul-maca. -ü : gez-i... -t : kızar-t... -kan. -tır. -ken : sıkıl-gan. -gu.. -si. -ı. -gen. -mse: gül-ü-mse -ala.3) Fiilden Fiil Yapma Ekleri: Fiil kök veya gövdelerine gelerek bunlardan yeni fiiller türeten eklerdir. -i. öğret-men. -gın. -tir. -gıç. -me : kıy-ma. -mek : yapmak. -ma.. -kün : dal-gın. -dır. -ki. -ele : kov-ala 4) Fiilden İsim Yapma Ekleri : Fiil kök veya gövdelerine gelerek bunlardan isimler türeten eklerdir. -sı... sar-ma. -sü : sin-si.. -iş. -ga. -ca.. -er : çık-ar. -m : giy-i-m. -alak.... -gin. -maç. -uş... -tür : koş-tur. -gün. -ç : usan-ç. -su. -gü. -ge : böl-ge. Bu ekler kökün anlamını değiştirir fakat türünü değiştirmez.... -e.. -giç. -sel : uy-sal.. -ntü : boz-u-ntu. -sal. -ş : döv-ü-ş... -kun. Başlıca ekleri şunlardır: 1) 2) 3) 4) 5) 6) 7) 8) 9) 10) 11) -n: giy-i-n... -men : seç-men. -ı. -kı. -a. -k : çatla-k. -gi.. -ucu. -kin..... -gan. -ek : dön-ek... -ku.. -dir. -man.... -dür. -n : tüt-ü-n.. -a. -güç : dal-gıç.......

Sınavda başarılı olduğumu öğrenince dünyalar benim oldu. Bilal amca Sema teyze e) Kurum. milletlerin başkentlerine ait lisanlardır… Uyarı: İki noktadan sonra cümle niteliği olmayan örnekler sıralanırsa bu örnekler büyük harfle başlamaz. Cümle içinde. lisanımızı başka lisanlarla mukayese edelim: Başka lisanlar. Mehmet Bey Esra Hanım Uyarı: Akrabalık bildiren kelimeler büyük harfle yazılmaz. yer adları büyük harfle yazılır. Artık demir almak günü gelmişse zamandan.YAZIM KURALLARI (İMLA) 1) Büyük Harflerin Yazımı 2) Birleşik Kelimelerin Yazımı 3) Yön Adların Yazımı 4) Gün ve Ay Adlarının Yazımı 5) Sayıların Yazımı 6) “Mi” nin Yazımı 7) “De” nin Yazımı 8) “Ki” nin Yazımı 1) BÜYÜK HARFLERİN YAZIMI a) Cümle başları büyük harfle başlar. Hocası ona her zaman “Sen büyük bir alim olacaksın. gazete. defterler. Kişi adlarından önce ve sonra gelen saygı sözleri. 22 . Türkiye’ye Güneş tutulmasını izlemek için pek çok turist geldi. Acaba.” derdi. Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal Atatürk Av. d) Özel adlar büyük harfle başlar. Çantan adeta doluydu: kalemler. unvanlar ve lakaplar da büyük harfle başlar. Türk Dil Kurumu Ihlamurdere Caddesi Avrupa Çengelköy Uyarı: Kitap isimlerinde ve başlıklarda yer alan “ve. milli lisanımız bunlardan hangisi olacaktır? Bu suale cevap vermeden. Kırmızı ve Siyah Leyla ile Mecnun Kültürlü Olmak mı? f) Gezegen ve yıldız isimleri büyük harfle başlar. tırnak içine alınan cümleler de büyük harfle başlar. dergi ile mahalle. güneş ve ay” sözcükleri coğrafya ve gök bilimlerinde terim olarak kullanıldıkları zaman büyük harfle. ile. kuruluş. b) Nokta. sokak vb. Meçhule giden bir gemi kalkar bu limandan. testler… c) Şiirlerde mısraların ilk harfi büyük harfle başlar. Halley Satürn Venüs Uyarı: “Dünya. ünlem ve soru işaretlerinden sonra gelen cümlelerin ilk sözcüğü büyük harfle başlar. genel kavram bildirdikleri zaman küçük harfle başlar. veya” bağlaçlarıyla soru eki “mi” küçük harfle yazılır. iki nokta.

Türkiye’nin batısı nüfus olarak daha yoğun. Bulutlar kuzeyden gelmeye başladı. Pazar + ertesi Pazartesi Sütlü + aş Sütlaç Kayıp + etmek Kaybetmek His + etmek Hissetmek Ne + asıl Nasıl Ne + için Niçin *Birleşme esnasında benzetme yoluyla kelimelerden biri veya ikisi de anlamını değiştiriyorsa bu tür birleşik kelimeler bitişik yazılır. Türkiye’ye Batı destek veriyor. Babam 1 Ocak 1962 Cuma günü doğmuş. Doğu Anadolu Güney Amerika Güneydoğu Anadolu Uyarı: Yer-yön bildiren sözcükler özel isimlerden sonra gelirse veya bir varlığın yönünü gösterdiklerinde küçük harfle yazılır. Köpek balığı Yer elması Arap sabunu Deniz yolu Su böreği 3) YÖN ADLARININ YAZIMI Yer-yön ve yöre bildiren sözcükler birlikte kullanıldıkları isimlerden ayrı ve ilk harfleri büyük yazılır.2) BİRLEŞİK KELİMELERİN YAZIMI a) Bitişik Yazılanlar *Birleşme esnasında ses türemesi veya düşmesi oluyorsa bu tür birleşik kelimeler bitişik yazılır. Atatürk 19 Mayıs 1919’da Samsun’a çıktı. Tatile 13 Haziran. (15) on beş (155) yüz elli beş *Birleşme sırasında kelimelerden hiçbiri anlamını değiştirmiyorsa ayrı yazılır. Salı günü çıkacağız. Hasta olmak İşaret etmek Namaz kılmak İlan edilmek *Birden fazla kelimeden oluşan sayılar ayrı yazılır. Geçen yıl köye haziranda gitmiştik. Kuzeybatı Güneydoğu *Belgisiz sıfat ve zamirler bitişik yazılır. Uyarı: Batı sözcüğü eğer Avrupa yerine kullanılmışsa büyük harfle başlar. Deneme sınavı mayısın son haftasında yapılacakmış. Birkaç Biraz Hiçbir Birçoğu b) Ayrı Yazılanlar *Birleşme sırasında ses türemesi veya düşmesi olmayan yardımcı fiillerle isimler ayrı yazılır. 4) GÜN VE AY ADLARININ YAZIMI Belli bir tarihi bildiren gün ve ay adları büyük harfle yazılır. 23 . Keçi + boynuzu Keçiboynuzu (Bitki) Karga + burnu Kargaburnu (Alet) Dokuz + taş Dokuztaş (Oyun) Ayıkulağı (Bitki) Ayı + kulağı Hanım + eli Hanımeli *Ara yönler bitişik yazılır.

8) “Kİ” NİN YAZIMI Dilimizde üç değişik görevde “ki” kullanılmaktadır. Temiz mi temiz! (Pekiştirme) Güneş açtı mı çiçekler çıkar. belki” 24 . c) Bağlaç olan “ki”: Sözcüktür ayrı yazılır. a) Hal Eki “-de”: Ektir ismin sonuna bitişik yazılır. Onun kitabı bende kalmış. ta” şekli yoktur. Sev ki sevilesin. oysaki. yüz ve bin sayıları yazıyla gösterilir. Ben de sizinle geleceğim. Uyarı: Para ile ilgili işlemlerde ve belgelerde rakamlar bitişik yazılır. -ta” olur. Birden fazla sözcükten oluşan sayıların her sözcüğü ayrı yazılır. bile” anlamına gelir. Biliyorum ki bu iş böyle olmayacak. Uyarı: Hal eki “-de” sertleşmeye uğrayıp “-te.” şekillerine girer. b) Bağlaç Olan “de”: Kelimedir. sanki. Sınava yüz on yedi kişi başvurdu. Cümleden çıkartılınca cümlenin anlamı daralsa da anlatım bozulmaz. Bilal’in ödevi daha güzel olmuş. Birleşik yapılı cümle oluşturur. Bitirecek miyiz? Pikniğe siz de geliyor musunuz? Uyarı: “Mi” başka görevlerde de kullanılsa ayrı yazılır. Elmalar sepette ne güzel duruyor. Bilal’inki daha güzel olmuş. Dünkü sınav çok zordu. Çarşıdan ayakkabı da alacağız. Erzurum’un havası çok soğuk. Kardeşim sokakta top oynuyor. İsim tamlamalarında tamlanan ismin yerini tutar. Ünlü uyumuna uyarak “mı. Uyarı: Bağlaç olan “de” sertleşmeye uğramaz. halbuki. Çocuk elindeki parayı kaybetmiş. Bir ismin yerini veya zamanını gösteren sıfattır. Uyarı: “ki” bağlacı bazı sözcüklerde kalıplaşmış olduğu için bitişik yazılır. Yolun kenarındaki çiçekte gözüm kaldı. mu. b) İlgi Zamiri “-ki”: Ektir. mademki. ayrı yazılır. mü. “Çünkü.30’da Büyük felaketteki ölü sayısı 25. meğerki. Sınav yarın sabah 9. Kitap da okurum dergi de. a) Sıfat Yapan “ki”: Ektir. saat gibi sayısal verilere ait bilgiler ve büyük sayılar belirtilirken rakam kullanılır.000’e ulaştı. Kalbimdeki sevgin hiç bitmez. Böyle olur mu? Biz mi yapacağız? Uyarı: Kendinden sonra ek gelirse bu ekler “mi” ye bitişik yazılır. Ödeyeceğiniz miktar binbeşyüzyetmişiki liradır. (Zaman) 7) “DE” NİN YAZIMI Dilimizde iki tür “de” kullanımı vardır. “Dahi.5) SAYILARIN YAZIMI a) Yazınsal (edebi) metinlerde küçük sayılar. 6) “Mİ” NİN YAZIMI “Mi” soru eki kendinden önceki kelimeden ayrı yazılır. Malatya’nınki o kadar soğuk değil. kelimeye bitişik yazılır. sözcüğe bitişik yazılır. b) Para tutarı. Cümleden çıkartılamaz. Seninle tanışalı üç yıl oldu. “te.

25 .NOKTALAMA İŞARETLERİ 1) Nokta 2) Virgül 3) Noktalı Virgül 4) İki Nokta 5) Üç Nokta 6) Soru İşareti 7) Ünlem İşareti 8) Kesme İşareti 9) Tırnak İşareti 10) Parantez (Ayraç) İşareti 11) Kısa Çizgi 12) Uzun Çizgi Noktalama işaretleri: Okumayı ve anlamayı kolaylaştırmak için yazıda kullanılan işaretlere noktalama işaretleri denir. ay ve yıl bildiren rakamları birbirinden ayırmak için kullanılır. c) Özneyi ayırmak için konur. düşünür. sokak ç) Tarihlerin yazılışında gün. çiçek açmış ağaçlar. e) Matematikte çarpı işareti yerine kullanılır. Duraklama yerlerini belirlemekte.25’te kalktı.1985 d) Saat ve dakika rakamlarını birbirinden ayırmak için kullanılır. çevresinde olanları fark eder. 1) NOKTA (. Prof. Kırmızı güller. b) Sıralı cümleleri birbirinden ayırmak için konur. bu işi bitireceğiz. öyle dalmış ki az kalsın düşecekti. (Profesör) İng.10.) a) Bir yargı bildiren. Selma Hanım. Tren 12.) a) Birbiri ardına sıralanan eş görevli sözcük ve sözcük gruplarının arasına konur. Her insan duyar. 5. Biz. Güzelliğe.1990 15. Hafta sonu pikniğe gideceğiz. anlamca tamamlanmış bütün cümlelerden sonra konur. canlılığa ihtiyacım var. Deprem 3. Noktalama işaretlerinin işlevi. 05. ne olursa olsun.05 sularında meydana geldi. TBMM (Türkiye Büyük Millet Meclisi) cm (santimetre) c (karbon) c) Sıra bildirmek için sayılardan sonra kullanılır. trafik işaretlerinin işlevine benzetilebilir. (Sokak) Uyarı: Bazı kısaltmalardan sonra nokta kullanılmaz. 5 = 25 2) VİRGÜL (. neşeye. şırıl şırıl akan dereler bize gülümsüyordu. b) Kısaltmaların sonuna konulur. 4 = 12 5 . dönüyordu. Noktalama işaretlerinin yerinde ve doğru kullanılmasıyla duygu ve düşünceler açıkça ifade edilir. vurgu ve ton gibi özellikleri belirtmekte noktalama işaretlerinden faydalanılır. 3 . ç) Cümle içinde ara sözleri ayırmada ara sözün başına ve sonuna konur. çocukluk günlerinin geçtiği yere. Selim 7.07. konu III. (İngilizce) Sok. Dostluk özveri gerektirir. Köye.

Atatürk diyor ki: “Muallimler. doktoruna durumunu sordu. akşamda.06. 21 Şubat 1996 ğ) Tırnak içine alınmayan alıntı cümlelerden sonra konur. Fatma. biçim bilgisi b) Aktarılan sözden önce konur. ıspanak. bu ahval ve şerait içinde dahi birinci vazifen… ç) Benzer örneklerin sürdürülebileceğini göstermek için konur.h. Doğan. Benim için fark etmez. armut … 26 . dağlara çıkmak. Çok çalıştılar. Sayın Bakan. fakat başarılı olamadılar.k. 21. ayva. Barış adları verilir. Tatilde size geleceğim. lahana aldım. argo ve söylenmek istenmeyen sözcüklerin yerine konur. c) Alıntılarda alınmayan bölümlerin yerine konur. fakat. ç) Virgülle ayrılmış örnekleri farklı örneklerden ayırmak için kullanılır. 10. geç kalmayalım. İstanbul. Değerli arkadaşım.p Bu kitapta yer alan konu başlıkları şunlar: ses bilgisi. bu nur… b) Kaba. dedi. her zaman kahraman olamaz.ş. İhtiyar. h) Ondalık sayıların yazımında bölümleri ayırmada kullanılır. İnsan. sıkıntıdan bunalıyor.ç. ama her zaman insan olabilir. yeni nesil sizin eseriniz olacaktır. f) Hitaplardan sonra konur. peki.30 3) NOKTALI VİRGÜL (.d) İsimleşmiş sıfatları.” c) Karşılıklı konuşmalarda konur.) a) Cümle içinde virgüllerle ayrılmış tür veya takımları birbirinden ayırmak için konur. Bağlaçlardan önce kullanılır. c) “Ama.” Cenap Şehabeddin şöyle diyor: “Güzel fikir ihtiyarlamaz. Bu bahçede çok meyve yetişir: elma.Oğlum! Beni bırakma. g) Yer adlarını tarihlerden ayırmada kullanılır. portakal. Üzüntüden. hayır. 4) İKİ NOKTA (:) a) Kendisinden sonra açıklama yapılacak veya örnek verilecek olan cümleden sonra kullanılır. sabah da gelebilirsin.t. b) Ögeleri arasında virgül bulunan sıralı cümleleri birbirinden ayırmak için konur. dedi. Kız çocuklarına Yasemin. Dünyanın haline bakılırsa… Sonra bu pencere. çünkü” gibi bağlaçlarla bağlı cümleler arasına konur. taze fasulye. Haydi. 5) ÜÇ NOKTA (…) a) Sözün bir yerde kesilerek geri kalan kısmın okuyucuya bırakıldığı eksiltili cümlelerin sonuna konur. haydi” kullanılır.5 76. e) Kabul ve red bildiren kelimelerden sonra “evet. yalnız. Hayır. Gül. kırlarda dolaşmak istiyordu.1990 Ankara. Kadın yavaşça: . Küçük. bu konuda asla konuşmam. Dilimizdeki sert sessiz harfler şunlardır: f. erkek çocuklara ise Serhat. ağacın altında oturuyordu. O k… bir daha buraya gelmeyecek. Pazardan elma. adlardan ayırmada kullanılır. … İşte.s.

küçük harfle yapılan kısaltmalarda kelimenin okunuşuna göre ekler getirilir. Goethe’ler Washıngton’lu b) Kısaltmalara getirilen ekleri ayırmada kullanılır. 2’şer (Yanlış) İkişer (doğru) ç) Vezin dolayısıyla düşen sesin yerine kullanılır. Benzerlik anlamı katarsa ayrılır. c) Bilinmeyen tarih ve yer adlarının yerine konur. Bana. Büyük harfle yapılan kısaltmalarda harflerin okunuşuna. b) Kesin olmayan bilgileri göstermek için parantez içinde kullanılır. ileri! c) Alay ve küçümseme anlamı katmak için parantez içinde kullanılır. Eğitim Fakültesi dekanlığına Doğan Beyden gelen haber… Uyarı: Özel isimlere getirilen yapım ekleri kesme işareti ile ayrılmaz. acı.leri c) Sayılara getirilen ekleri ayırmada kullanılır. korku gibi duyguların anlatıldığı cümlelerde kullanılır. Buraya hangi yıl taşındıklarını bilmiyorum. Avrupalılaşmak Türkçenin Ankaralıdan Hristiyanlık Uyarı: . yazıyla gösterilir. Bu vatan nice M. İki şekilde kullanılır. 1995’te 8’inci Uyarı: Üleştirme sayıları rakamla değil. Bu şair 1497’de (?) ölmüş. Aliler akşam bize gelecekmiş. fakat içinde soru sözcüğü veya soru eki bulunan cümlelerden sonra soru işareti konmaz. şaşkınlık. Ey Türk Gençliği! Ordular! İlk hedefiniz Akdeniz’dir. uyarı ve seslenme sözlerinden sonra konur. Kemal’ler yetiştirir. Bu ücret (!) hepimize yetermiş. Prof. TBMM’nin THY’ye kg’dan mm’den Uyarı: Sonuna nokta konan kısaltmalara getirilen ekler ayrılmaz. Vah. biraz yardım eder misiniz? Uyarı: Soru anlamı olmayan. Türkiye’m Halit Ziya’dan Sema’ya Uyarı: Kurum ve kuruluş adlarına gelen ekler ile kişi adlarıyla kullanılan unvanlara gelen ekler kesme işaretiyle ayrılmaz. yavrum vah! b) Hitap. Uyarı: Yabancı isimlere getirilen yapım ekleri ve çokluk ekleri kesme işareti ile ayrılır. Karac’oğlan N’eylesin? 27 .ler eki özel isimleri “gil” (akrabalık) anlamı katarsa kesme işareti ile ayrılmaz. Eee! Yeter artık. 8) KESME İŞARETİ a) Özel isimlere getirilen çekim eklerini ayırmada kullanılır.a vb. doğum yeri (?) 7) ÜNLEM İŞARETİ (!) a) Sevinç.6) SORU İŞARETİ (?) a) Soru anlamı taşıyan cümle sonlarında kullanılır. Nesimi (? – 1404).ler Dr.

b) Alıntının veya bir sözün kime ait olduğunu göstermede kullanılır. 1997-1998 eğitim-öğretim yılı başladı. Fetih Marşı’nda bize “Fatih’in İstanbul’u fethettiği yaştasın!” diyerek sorumluluğumuzu hatırlatıyor. … gelemedi. Uyarı: Tırnak işaretinden sonra kesme işareti kullanılmaz. Arif Nihat. Peyami Safa “Dokuzuncu Hariciye Koğuşu”nda kendini anlatmaktadır. isimlerin yerini tutan kelimedir. Kütüphaneden “Yaban”ı aldım. Buraya gelirse -gelmeyeceğini tahmin ediyorum. (Mevlana) c) Tiyatro eserlerinde söz esnasındaki hareketleri göstermede kullanılır. Atatürk (1881-1938)’ün en büyük hedefi Türkiye’nin bağımsızlığıydı. Ankara-İstanbul arası 350km. Bizimkiler mi gelecek? . Uyarı: Üzerinde değişiklik yapılan alıntılar tırnak içinde gösterilmez. Sıfat “ismi” niteleyen bir kelimedir. … Türk Dil Kurumu’ nun yeni bir sözlük hazırladığını duyduk. Ya göründüğün gibi ol. Uyarı: Özel isimlerden sonra konan kesme işareti satır sonuna gelmişse kısa çizgi konmaz. b) Özellikle vurgulanmak istenen kelimeler ile eser ve yazar adları tırnak içine alınabilir.onunla konuşuruz. 10) PARANTEZ (AYRAÇ) İŞARETİ [ ( ) ] a) Bir sözün açıklaması veya eş anlamlısı olan kelimeler parantez içinde gösterilir. Atatürk o gün (19 Mayıs 1919) Samsun’a çıktı.) a) Satır sonuna sığmayan kelimeleri bölmede kullanılır. ç) Ek. 11) KISA ÇİZGİ ( . c) İki kavramın ortaklığını göstermede kullanılır. b) Ara sözleri ayırmada kullanılır. Zamir (adıl). Karagöz: (Yerinden kalkarak) Kim o? Uyarı: Parantez işaretinden sonra kesme işareti kullanılabilinir. ya da olduğun gibi görün.9) TIRNAK İŞARETİ (“ ”) a) Başka bir kişiden veya yazıdan alınan alıntılar (sözler) tırnak içinde gösterilir.Hayır… 28 . kök ve heceleri ayırmada kullanılır. Kazak-çı-lar-dan An-ka-ra-lı 12) UZUN ÇİZGİ ( ) Satır başıyla başlayan konuşmaları göstermek için kullanılır.

Böyle sözcüklere soyut anlamlı sözcükler denir. İsim (ad) 2. sevgi. İSİM (AD) Canlı. Edat 7. Sıfat (önad) 3. kalem. İstanbul. su. Kuveyt.. su. diğer varlıklar içinde tıpa tıp bir benzeri olmayan varlıklara verilen isimlerdir. kavramları tanıtmaya yarayan kelimelere isim denir. Tekir. Türkiye. işitme. barış. Örnek: Ağaç. şüphe 29 . toprak. korku. insan. İsimler çeşitli yönlerden sınıflara ayrılırlar. korku. yeşil… b. koşu..MADDELERİNE GÖRE İSİMLER a. Zamir (adıl) 4. Mehmet. ev. Atatürk. Türk Dil Kurumu. Örnek. Özel İsim: Dünyada tek olan. cesaret. neşe. Ünlem 1. İstanbul. cansız bütün varlıkları. Küçük Ağa. boyutları farklı bile olsa yazma işine yarayan cisimlere kalem denir. Bağlaç 8. Örnek.VARLIKLARIN VERİLİŞİNE GÖRE İSİMLER a. hava. Merkür. ağaç. heyecan… 2. İslamiyet. ağaç. Böyle sözcüklere somut anlamlı sözcükler denir. sevgi. Fiil (eylem) 6. tatma)“herhangi birisi ile” algılanabilen varlıkları karşılar. Japonlar. Bunların varlığını aklımız ve hislerimizle algılayabiliriz. Zarf (belirteç) 5. hüzün. ev. dokunma. gidiş vb. Soyut isim: Türkçe sözcüklerin bazısı da beş duyumuzun “herhangi birisi ile” algılayamadığımız varlıkları karşılar. iyilik. Kalem. Enver. Somut isim: Türkçede bazı sözcükler beş duyumuzun (görme. Anadolu. sıcak. Örneğin şekilleri. Allah.İŞLEVLERİNE GÖRE KELİMELER (SÖZCÜK TÜRLERİ) 1. koklama. Varlıklara Verilişlerine Göre Özel Cins İ S İ M L E R Maddelerine Göre Somut Soyut Tekil Varlıkların Sayılarına Göre Çoğul Topluluk 1. b. renkleri. hüzün. Karadeniz. Örnek. aynı türden olan varlıkların ortak isimleridir. Cins İsim: Aynı cinsten. çocuk. güzellik. Örnek.

Örnek. -un. göz nuru… 3.. tahta kapının kenarı. İSİMLERDE KÜÇÜLTME İsimlerde küçültme şu eklerle yapılır. dostça -()msi: mavimsi.3. Tamlanan eki Tamlayan eki Ek almaz Ek almaz Çelik kasa. insanlar. -ü Kapının kolu. çocuklar. -ü Güneş gözlüğü. Tamlanan eki Tamlayan eki -ın. -u. -i. Zincirleme İsim Tamlaması İkiden daha fazla ismin birbirini tamlamasıyla oluşsan isim tamlamalarıdır. sırma saç. ordu. irice. Topluluk ismi: Yapı itibarıyla tekil gibi görünen fakat anlamca birden fazla kavramı ifade eden isimlerdir. evin bahçesi. çocuk. sürü. kömür göz. insan. Amasya elması. İstanbul’un tarihi. kadıncağız -ce: büyükçe. el emeği. Belirtisiz İsim Tamlaması Sadece tamlananın ek aldığı isim tamlamalarıdır. -ün -ı. kır. orman. -in. ağaçlar. ekşimsi -()mtrak: ekşimtrak. kağıt mendil. evler. Çınar ağacının gölgesi. çocukcağız. Takısız İsim Tamlaması Tamlayanın da tamlananın da tamlama eklerini almadığı isim tamlamalarıdır. elma yanak…(benzetme) 4. ağaç. taş duvarın üstü… 30 . taş duvar.. millet. Tamlanan eki Tamlayan eki Ek almaz -ı. Belirtili İsim Tamlaması İsim tamlamasının her iki ögesinin de tamlama eklerine aldığı tamlamalardır.. Örnek. b. Örnek. çiçek. sınıfın panosu… 2. -u. mavimtrak İSİM TAMLAMALARI 1. adacık. c. -cık: mehmetçik.. kedicik -cağız: adamcağız.VARLIKLARIN SAYISINA GÖRE İSİMLER a. -i. çiçekler. Türkçe öğretmeni. -lar çoğul eki getirerek onları çoğul isim yaparız... Tekil isim: Bir tek varlığı veya kavramı karşılayan isimlerdir. kiraz dudak. tahta kaşık. sınıf. ev. naylon torba…(neden yapıldığı) Kurt adam. Çoğul isim: Tekil isimlere –ler.

o ülke. SIFATLAR Niteleme Sıfatları Biçim Renk Durum Belirtme Sıfatları İşaret Sıfatları Sayı Sıfatları Belirsiz Sıfatlar Soru Sıfatları Unvan Sıfatları 1. görev.. bu çocuk. sayı sıralarını ve ölçülerini belirten sıfatlardır. Öğretmen Sevim. kaç gün? .2. 2... 31 ... Sıfatlar görevlerine uygun olarak iki ana bölüme ayrılır. nasıl kumaş? … e. Zeliha Teyze. Ahmet Bey. hiçbir olay.Biçim belirtir: düz tahta. BELİRTME SIFATLARI a... Üleştirme sıfatları: ikişer ceviz. çalışkan öğrenci. sivri biber. Belgisiz sıfat: Önüne geldikleri adı kesinlik kazandırmadan belirten sıfatlardır.. Unvan sıfatı: adları derece. Yüzbaşı Mehmet. b. rütbe yönlerinden belirten ya da bu adlara “saygı” anlamı katan sıfatlardır. yüzer lira. NİTELEME SIFATLARI a.. bir gün.. beyaz gül. yeşil kumaş.. on ağaç. Sayı sıfatı: Önüne geldikleri adların sayılarını. Ali Efendi.. Bay Ali. birkaç kişi. şu ev. Sıra sayı sıfatları: üçüncü sınıf. Soru sıfatı: Önüne geldikleri adları soru yönünden belirten sıfatlardır. beriki kitap.... yüzde elli başarı. İşaret sıfatı: Önüne geldikleri adı işaret ederek yerini belirten sıfatlardır. d. Kesir sayı sıfatları: onda altı pay. ne iş yapıyor?. Asıl sayı sıfatları: yirmi kalem... öteki masa. b. c... c. ne kadar? . yirminci yüzyıl.Durum belirtir: güzel roman. dar oda. SIFAT (ÖNAD) İsimlerin önüne gelerek onları niteleyen veya belirten sözcüklere sıfat denir..Renk belirtir: kara koyun.

derince -cik: incecik. Üstünlük Derecesi: Daha sözcüğü ile yapılır. kısacık -()msi: ekşimsi.SIFATLARDA PEKİŞTİRME Niteleme sıfatlarının anlamlarını güçlendirmeye niteleme denir. 32 . Böylece sıfat adlaşmış olur. çırılçıplak. tertemiz. tatlılar (bir sıfat birden çok ad için kullanılabilir) Renkli. En üstünlük Derecesi: En sözcüğü ile yapılır. Aşırılık Derecesi: Çok. Gençlerin coşkusu yaşlıları da etkiledi. “m. kalemler (hem ad hem de sıfat birden çok olabilir) SIFATLARIN ADLAŞMASI (ADLAŞMIŞ SIFAT) Bazı sıfat tamlamalarında ad olan sözcük düşer.r. minicik. yeşilimsi -()mtrak: sarımtrak SIFATLARDA DERECELENDİRME 1. Daha güzel bir lokanta yok mu? 3. şirin bir köy (bir adı birden çok sıfat tamlayabilir) Lezzetli yemekler. dosdoğru… Yapayalnız. 4. harap ev… Küçük. kokulu silgiler. Bu köyde kavun kadar büyük patates var. pek sözcükleri ile yapılır. Bembeyaz.s” den uygun olanı getirilir. Çocuklara en güzel oyuncakları aldı. Birlikte çok güzel günler yaşamıştık. 2.p. Eşitlik Derecesi: Kadar. sapsarı. Bu yaramazlardan bıktım. kalınca. SIFAT TAMLAMASI (Sıfat + İsim) Sıfatların adları belirtmesi veya nitelemesiyle oluşan tamlamalara sıfat tamlaması denir. güpegündüz… SIFATLAARDA KÜÇÜLTME -ce: büyükçe. Bu yaramaz çocuklardan bıktım. Düşen adın ekleri ve anlamları sıfata geçer. gibi sözcükleri ile yapılır. İhtiyar esir. Genç insanların coşkusu yaşlı insanları da etkiledi.

benim. onlar. kırılma. Beni. si z. Benim kalemim. Ben-e Bana 2. Bu soruyu sadece siz çözebilirsiniz.“Ben” zamirinin tamlayan ve tamlanan eki -im’dir. saygı nedeniyle çoğul ekini alabilir. o. Siz kim oluyorsunuz? Sizden bir ricam olacak. sana dememiş miydim! 2. bazen sıfat. orası.Kişi (Şahıs) Zamirleri : İnsan isimlerinin yerini tutan zamirlere denir. Kişi Zamirinin Diğer Özellikleri: 1. Ayrıca dönüşlülük zamiri olarak da adlandırılan ve kişi zamirlerinin yerini tutabilen “kendi” kelimesi kişi zamiri olarak kabul edilir.“Siz” zamiri. iyelik eklerini.Sizleri unutur muyuz hiç! Kitabı Ali’ye verir misin? Kitabı ona verir misin? Sema ile Neşe çok iyi arkadaştır. şanslı biir milletin torunlarıyız. buradan. çoğul eklerini alır. onlar. bende. oradan. karşıki. incelik.. Biz. beriki. şurası. oralar. burayı.Bazen “saygı. şurayı. her zaman böyledir. şura. Bu konuda bizleri hiç hesaba katmıyorsunuz.. Onlar çok iyi arkadaştır. Bu böyle olmaz. Aynı kural “sen” zamiri için de geçerlidir... öteki. insan isimlerinin yerini tutarsa kişi zamiri. Kişi zamirlerinin sayısı altıdır. Bize Konyalı Paşa derler. bazen zamir. İsim İşaret Zamiri Sıfat Zarf N O T : “O” ve “Onlar” kelimeleri hem kişi zamiri. biz. orayı. 4. burada. Bu kelimeler. 3. Ben. 6. burası. şunlar.“Biz” zamiri çoğul ekini alarak abartma ve övünme anlamı kazanır. Böylesini hiç görmedim. “Böyle.ZAMİRLER Kelime Durumundaki Kişi Zamirleri İşaret Zamirleri Belirsiz Zamirler Soru Zamirleri KELİME BİÇİMİNDEKİ ZAMİRLER 1. şurada. buralar. orada. bazen zarf görevi üstlenir. o. sen. şuradan. O. şuralar. bunlar.Böbürlenmek amacıyla “ben” yerine “biz” zamiri kullanılır. Türkçe’de en çok kullanılan işaret zamirleri şunlardır: Bu. öfke” nedeniyle “sen” zamiri yerine “siz” zamiri kullanılır. Bazen “kendi” kelimesi yerini tuttuğu kişi zamiriyle birlikte kullanılarak anlamı pekiştirir. Ben. bura. şöyle. insan dışındaki varlıkların yerini tutarsa işaret zamiridir. (Kişi zamiri) / Onu hemen çöpe atın (İşaret Zamiri) Ek Görünümündeki İyelik Zamiri İlgi Zamiri 33 .İşaret Zamirleri :Varlıkları göstererek onların isimlerinin yerlerini tutan zamirlere denir. sizler.“Ben” zamiri. Ona telefon edeceğim. ora. kendim yazdım. 5. şu. hem de işaret zamiridir. -e ekini aldığında kökünde değişme olur. Böyle adamlar her zaman başarır. öyle” kelimeleri kullanılışına göre bazen isim. Bu yazıyı kendim yazdım / Bu yazıyı ben yazdım / Bu yazıyı ben. Bu zamirler hâl eklerini.

herhangi biri.kimisi. birtakımı. defterin. Buna göre şu cümlelerde fiilden önce gelen kelimeler. şunu bunu. Bir ismin yerini veya zamanını gösteren sıfattır. soru zamiridir. şundan bundan. Birkaç öğrenci. Yazıyı bu yazdı.İyelik (aitlik) Zamirleri: İsimlerin sonuna gelerek.Bu kelimelerin insanın veya insan dışı varlıkların yerini tuttuğu bazen anlaşılmaz. Aynı kelime “kaç lira ödeyerek” anlamına gelirse soru zarfı olur. nereye. Dünkü sınav çok zordu. kimler. Cebimdeki para düştü Sıfat (Yer) İlgi Zamiri Sıfat (Zaman) 34 . Bu elbiseyi kaça aldın? (Zarf) Fiilden önce gelen kelimeler genellikle zarf olduğu için . İlgi zamiri olan -ki daima kendisinden önce gelerek kelimeye bitişik yazılır. hangileri... Diğer soru kelimelerinin çoğu cümlede kullanılışlarına göre zamir. (Belgisiz zamir) * “Falan..(Belgisiz Zamir) Toplantıya falan adam geldi. bazıları.Belgisiz Zamirler (Belgisizlik ) :Hangi varlıkların yerini tuttuğu tam olarak belli olmayan zamirlere denir. İlgi zamiri her zaman insanlar için kullanılmaz. nereyi... Belgisiz zamirlerin sonundaki bu ekler kaldırılarak. şey. kaçtan. Kitapçıdan defter mefter aldı. (Belgisiz sıfat) EK BİÇİMİNDEKİ ZAMİRLER 1. hiçbiri. Bu cümlede “Onu” hem insanın yerini tutabilir hem de insan dışı varlıkların yerini tutabilir. fiili nitelemesi gerekir. -i. biri. Saat kaça geldi? (Zamir). Hasan’ın defteri – Hasan’ınki Sevgi’nin kitabı – Sevgi’ninki sınıfın tahtası – sınıfınki.(İyelik zamiri) 2. Bu arabayı nereden aldın? Bu yazıyı hanginiz yazdı? 4. her biri. İsmin yerini tutan -ki ekine ilgi zamiri denir. kaçı. Aynı kelimeler. -ü ekleri yer alır. “Kim” kelimesi her zaman soru zamiridir.sesi getirilerek yapılan ikilemelerde.. nerede..Soru Zamirleri: İsmin yerini tutan soru kelimelerine soru zamiri denir. Malatya’nınki o kadar soğuk değil. başkası. Zamir Sıfat Zarf “Kaça” kelimesi ismin yerini tutarsa soru zamiridir. Aradaki fark şudur: Cebimdeki düştü. Onu bana getir. Defterim. kimse. bu kelimeler bir ismi niteleyecek şekilde kullanılırsa.İlgi Zamiri Belirtili isim tamlamalarında. (İşaret Zamir) 3. ikinci kelime belgisiz zamirdir. hangimiz. falanca” kelimeleri de belgisiz zamir olarak kullanılır. o isimlerin kime ve neye ait olduğunu bildiren iyelik ekleri. şeyler. çoğu. hangisi. filan. Cansız varlıklar için de kullanılır. kimileri. kaçta. belgisiz sıfat oluşur. ismi nitelediğinde belgisiz sıfat olur. Örneklerden de anlaşılacağı gibi belgisiz zamirlerde bazı istisnalar dışında -ı. Bir kelimenin zarf olabilmesi için fiilden önce gelmesi yeterli değil. Bu durumda cümlenin söylendiği ortama dikkat edilir. kaçınız.. başkaları. fiilden önce gelen her kelimeyi zarf olarak algılayabiliriz. Pazardan ne aldın? Baban ne gün gelecek? Ne bakıyorsun tuhaf tuhaf. birkaçı. filan gelmedi. defterleri. Öğrencilerin birkaçı Zamir Sıfat Kelimenin başına -m. -u. En çok kullanılan soru zamirleri şunlardır: Kim. Bu nedenle ilgi zamiri ile karıştırılabilir. öteberi. Toplantıya falan geldi. herkes. aynı zamanda iyelik zamiri olarak da adlandırılır. nereden. birileri. Kamyonun lastiği Kamyonunki Erzurum’un havası çok soğuk. birçokları. neresi. kaçımız. kaçıncı. tamlanan durumundaki ismin yerine kullanılan “-ki” ekidir. neler. hepsi. NOT:“bu. Sıfat yapmaya yarayan -ki eki de kendisinden önce gelen kelimeye bitişik yazılır. nere.. Toplantıya falanca geldi. birazı. fiili nitelemediği için soru zarfı değil. sıfat veya zarf olabilir. birçoğu. şu” kelimeleri insan yerini tutsa bile kişi zamiri olmaz. ne. En çok kullanılan belgisiz zamirleri şunlardır: Bazısı. birisi.

(Zaman zarfı) 2.. Dün geldi. (Zarf) / İçeriye gir. kuzey. güney. sağ. Zarf olan ise zarf tümleci olur. geri. Şimdilik işi bıraktık. (İsim) / İleride size oturmaya geleceğim. fiil ve fiilimsilere yönelik olarak kullanıldığında mutlaka hal eklerini alır. dışarı. İçeriye gir. Şimdi gelirler. öte. isim olur. Doğuya gidelim. (İsim) -y:kaynaştırma harfi. beri” Bu kelimelerin yer-yön zarfı olabilmesi için mutlaka yalın halde olması ve fiil ya da fiilimsiyi nitelemesi gerekir. herhangi bir ek alırsa zarf olmaktan çıkar. İsim olan dolaylı tümleç olur. (Zarf) / Dünü unutalım. YER-YÖN ZARFLARI Fiil ve fiilimsilerin gerçekleşme yerini ve yönünü bildiren zarflardır. bazen zarf olur: İleride bir adam duruyor. isim olur. ZAMAN ZARFLARI Fiil ve fiilimsilerin yapılış zamanını bildiren zarflardır. Yer-yön zarflarının sayısı sekizdir: “İçeri. Biraz sonra görürsünüz. (Dolaylı tümleç) İçeri gir. ileri. Zaman bildiren her kelime zarf değildir.ZARFLAR Zaman Zarfları Yer – Yön Zarfları Azlık – Çokluk Zarfları Durum Zarfları Soru Zarfları 1. Zaman zarfları fiil ve fiilimsileri niteleyerek “ne zaman” sorusuna cevap verir. Erkenden kalkarız. (İsim) 35 .sol” kelimeleri. (Zarf Tümleci) Yön bildiren “doğu. Cümlenin ögelerinde nereye sorusu hem dolaylı tümleç hem de zarf tümleci olur. Bu nedenle bu kelimeler yön bildirdiği halde yer-yön zarfı olmaz. (İsim) “İleride” kelimesi cümlede kullanılışına göre bazen isim.. batı. Yukarıdaki sekiz kelime. yukarı. İçeri gir. e:ismin hal eki. aşağı.

(Üstünlük zarfı) / Daha güzel bir söz. daha ver.DURUM ZARFLARI Bunlar hâl ve tavır ifade eden zarflardır. Küçük kız güzelce süslendi. (Zarf) / Dünya kadar iş. Fiilin nasıl yapıldığını ve ne durumda olduğunu belirtirler. 5. b) Üstünlük Zarfları : iyi çalıştı.Zarfı Zarf Fiil “Daha” kelimesi “bir” kelimesiyle öbekleşince. (Eşitlik zarfı) / Cennet kadar güzel Ülkem. Bu yağmurda eve nasıl gideceksin? Dün ne kadar çalışmış? İşleri ne zaman bitireceksiniz? Niçin gitmedin? 36 . En güzel çiçek. Bu sınavda şansımı bir daha deneyeceğim. ismi niteleyerek sıfat olabilir: Bacak kadar çocuk. Miktar zarfları dörde ayrılır: a) Eşitlik Zarfları: “Kadar” ve “denli” edatlarıyla oluşan ve fiillerle fiilimsileri niteleyen öbeklerdir. çocuktur. Eşitlik Zarfı Sıfat İsim “Kadar” edatıyla oluşan öbekler. 4. Bu yetmedi. Çocuk bize öyle anlattı. Çocukça seviniyor. (Yineleme zarfı) c) En üstünlük Zarfı : Sıfatları ve zarfları niteleyen “en” kelimesidir. Ben de İsmet kadar çalıştım. / Daha Üst. MİKTAR (ÖLÇÜ. Bu zarfların en önemli özelliği fiil ve fiilimsilerden başka sıfatları ve zarfları da niteleyebilmesidir. bir işin tekrarlanacağını anlatır. fiilimsileri. (Sıfat) / Dünya kadar çalıştım. sıfatları ve zarfları niteleyen “daha” kelimesidir.SORU ZARFLARI Fiil ve fiilimsileri soru yoluyla belirten zarflardır.3. (Sıfat) Fiilleri. delice gülüyordu. Ve yineleme zarfı olur. AZLIK-ÇOKLUK) ZARFI Fiillerin ve fiilimsilerin miktarını bildiren zarflardır.Zarfı Sıfat İsim Üst. Ağır ağır çıkacaksın bu merdivenlerden. NİCELİK.

(karşılaştırma) Cennet kadar güzel vatanımız var. (uğruna) Senin için iyi şeyler söylenmiyor. oysa ne kadar da alışmıştık ona. şaşma. (süre) Senin kadar çalışanı görmedim. Elma ile muzu çok severim. Gelmek isterim yalnız çok işim var. (birliktelik) (-e) kadar On kadar kişi yemeğe gelecek. İmdat. heyecan. Hey! Arkadaşlar buraya bakın. öfke gibi duyguları coşkulu bir şekilde anlatan veya hitap (seslenme) gibi durumları belirten sözcüklerdir. 37 . (yaklaşık) Akşama kadar seni bekledim. (durum) Evde arkadaşımla yazılıya çalışıyorum. Kapıyı açtı ve dışarı çıktı. “ile” hem bağlaç hem de edat olabilmektedir. Birden çekip gitti. araç) Kalabalığa şüphe ile yaklaştı. yardım edin bana! Yooo! Buna dayanamam artık. Annem Ali ve Burak’ı çağırdı. cümle içinde kullanıldığında yan yana geldiği sözcükle anlam ilişkisi kuran sözcüklerdir. (sınırlama) BAĞLAÇ Tek başlarına anlamları yoktur. Bağlaçların görevi eş görevli sözcükleri ya da anlamca ilişkili cümleleri birbirine bağlamaktır. acıma. öğrencilere defter ve kitapsız gelmemelerini söyledi. “ile” yerine diğer bir bağlaç olan “ve” getiriliyorsa ile bağlaçtır. (benzetme) İçin Bu emeğim senin için. (ve gelir bağlaç) Babası ile pek anlaşamaz. korku. Yalnız ve ancak sözcükleri yerine bir başka bağlaç olan ama gelirse bu sözcükler bağlaç olur. (ve gelmez edat) 2. / Bu göz yaşlarım senin için. (vasıta. Sana anlatacağım ama kimseye söylemeyeceksin. Sadece gelirse edat olur. (benzetme) Gibi Elma gibi yanakları vardı. (sadece gelir edat) ÜNLEM Sevinç. Beni ne arıyor ne soruyor. Öğretmen.EDAT Tek başına anlamı olmayan. Belli başlı bazı edatlar: İle Saçını tarak ile taramış. (ama gelir bağlaç) Bu işi ancak sen yapabilirsin. (hakkında) Otobüsü kaçırdığı için derse geç geldi. Edat İle Bağlaç Karıştırılmamalı 1. Aaa! Çok konuştun ama. (ama gelir bağlaç) Bitirmeye çalışırım ancak hepsini değil. / Kağıtları makas ile kesmiş. (neden) Benim için en güzel hediye tatlı bir gülüştür. (bence) Yalnız O adam yalnız buraya gelir.

FİİL (EYLEM) Fiil (Eylem) : Varlıkların yaptıkları işleri. oku-. Durum Fiilleri: Fazla hareketi olmayan. C’de oyna(mak) durum bildirir. dur-. acık-. Sen ne kadar da büyümüşsün. kızar-... cümlede kullanılışına göre soyut olabilir: Babam biraz odun kırdı. Oluş fiillerinde kendi kendine olma anlamı vardır. (Soyut) Dikkat ! Bir kelimenin fiil olabilmesi için şu üç öğeyi bulundurması gerekir. D’de ise büyü(mek) irademizin dışında olur. Fiiller hareketlerine göre üç çeşittir: 1. Her iki fiil de kılış bildiriyor. (Somut) Arkadaşımın sözleri kalbimi kırdı.. oluş bildirir.. çöz(mek) için soruya ihtiyaç vardır. nesneyi etkilemeyen. ] Fiillerde Somutluk-Soyutluk Somut Fiiller: Beş duyu organından herhangi biriyle algılanabilen fiillere denir. yaz-.. ver-. kalk-.i . 1. Durum fiilleri çatı yönünden geçişsizdir. Bu nedenle iş ve kılış fiilleri çatısına göre geçişli fiillerdir. Bir de şu soruyu çözsene. ufaklık! [Cevap: A’da sev(mek) için birine ihtiyaç vardır. b) Kök veya gövde halindeyken kip eklerini alabilir. neyi” sorularına cevap verir. hareket. Düşün-.. insanlar tarafından genellikle bilinçli olarak gerçekleştirilen fiillerdir. Fiil tabanı 2. Örnek Soru: Aşağıdaki cümlelerin yüklemi olan fiillerden hangisi “oluş” bildirmektedir? A) B) C) D) Sizi çok seviyoruz. İş ve Kılış Fiilleri: Bir nesneyi olumlu olumsuz etkileyen. Şahıs eki Örnek Soru: Çekimli fiiller aşağıdakilerden hangisini göstermez? (1989-AL) A) Zaman B) Şahıs C) Hareket ve oluş D) Yer / Çözüm : Sev . es-.um İş-oluş-hareket Zaman Şahıs Cevap D 38 . Oluş Fiilleri: Bu fiillere “doğa fiilleri” de denir. -mak) alabilir.. Cevap D’dir.yor . Kip eki 3. Uyu-. Bu fiiller “kimi. Yağ-. Fiillerin en önemli özelliği harekettir. yat. Bazı somut fiiller. yeşer-... c) Kök ve gövde halindeyken mastar eklerini (-mek. B’de. hoşlan. insanlar tarafından bazen bilinçli. 2. biz istediğimiz için büyümeyiz. Fiillerin üç temel kuralı vardır: a) İş. hareketleri veya içinde bulundukları durumları bir kipe (yani zamana veya bir dileğe) ve kişilere bağlayarak bildiren kelimelere fiil denir. Kır-. belli bir süre devam eden. Bu fiillerin gerçekleşmesi irademize (isteğimize) bağlı değildir. Soyut Fiiller: Beş duyu organından herhangi biriyle algılanamayan. bazen bilinçsiz gerçekleştirilen ve sona ermeleri için başka bir fiilin başlaması gereken fiillerdir. Bu fiiller aslında gizli bir güç tarafından gerçekleştirilir. Çocuklar ne güzel de oynuyorlar. 3. Kır-. gürle-. fakat var olan fiillere denir..

yapılacağını veya yapılmakta olduğunu haber verirler..-ti. Fiil Tabanı -ecek/-acak şahıs eki Sev eceğ im Anla y acak sın Bekle y ecek .-dü. başkasından duymuştur.. Çalış acağ ız Başar acak sınız Gör ecek ler 4. Ancak söyleyen fiilin yapıldığını görmemiş. -müş Şahıs Eki Sev miş im Kazan mış sın Kork muş ---2..Şimdiki Zaman Kipi: Fiilin şu an gerçekleşmekte olduğunu bildirir. Geçmiş Zaman a.( ) yor eki kendinden önceki geniş sesliyi (a. -muş. Okur. oluşun. -miş. hareketin gerçekleşme zamanını. Bu yüzden di’li geçmiş zaman kipi de denir.çalışmazsınız) 39 .Gelecek Zaman Kipi: Fiilin daha sonra gerçekleşeceğini bildirir. Fiil tabanına -di eki getirilerek yapılır. Anlarız... Fiil Tabanı -dı. Yerine -me. -a -se.Sevmem..-tü şahıs eki Sev Yaz Oku Git Sat Uç di dı du ti tı tu m n ------k nız lar b. Fiil tabanına -( ) yor eki getirilir. -ma. Fiil tabanına -ecek.-di.anlamayız. Fiil tabanına -miş eki getirilerek yapılır. Haber verdikleri zamanın adıyla anılırlar. işin yapıldığını. 3. Fiil Tabanı -mış. -tı.. önceden gerçekleştiğini bildirir.-tu. Gör me yor um ----Görmüyorum. -maz kullanılır. HABER KİPLERİ : İşin. Ders çalışıyorum / Ders çalışmaktayım. e) daraltır.1) Kip Ekleri Kip Eki : Fiillerin yapılış amacını ve zamanını bildiren eklerle almış oldukları biçimine “kip” denir. -malı -e. -acak -( ) r Dilek Kipleri Gereklilik Kip İstek Şart Emir -meli. (Severim.. Kipler iki grupta incelenir: A) Bildirme (Haber) Kipleri B) Dilek (Tasarlama) Kipleri Haber (Zaman) Kipleri Geçmiş Zaman Şimdiki Zaman Gelecek Zaman Geniş Zaman -di -miş -( ) yor -ecek.-du.okumaz.. Sev (i) yor um Dikkat: ..çalışırsınız. Fiil tabanı+ [-( ) r ]+ şahıs eki (Sev-e-r-im) DİKKAT : Geniş zamanın olumsuzu yapılırken -( ) r kullanılmaz. -makta ekiyle de sağlanabilir. -acak getirilerek yapılır. -sa Eki yoktur.. Duyulan (-miş’li) Geçmiş Zaman Kipi : Fiilin. Dikkat: Şimdiki zaman anlamı -mekte.. 1.. Geniş Zaman Kipi: Fiilin her zaman yapıldığını veya yapılabileceğini bildirir. -mez. Fiil tabanına -( )r eki getirilerek yapılır. Görünen (-di’li) Geçmiş Zaman: Geçmişte yaşadığımız veya gördüğümüz fiilleri anlatmak için kullanılır..

otursun/gelsinler... Çalışırsan kazanırsın. /gelsin... 1. dur-. Sevmiş-sin . insan insana kavuşur” Cümlesindeki fiillerin zamanı hangi seçenekte doğru verilmiştir? (1994-EML) A) B) C) D) Şimdiki zaman-geniş zaman Geniş zaman-geniş zaman Gelecek zaman-gelecek zaman Geçmiş zaman-geçmiş zaman Çözüm: kavuş-maz / kavuş-ur (her zaman) (geniş zaman) (Geniş zamanın olumsuzu -mez.a . oluşun. -malı ekleri getirilerek yapılır.. 2. geniş z.(Sen) Örnek Soru : Aşağıdakilerden hangisi çekimli fiil değildir? A) Anlarım B) Anlamak C) Anlamazsın D) Anlıyorum Çözüm: Şimdi bu kelimelerde fiilin 3 temel öğesinin (taban. Fiil tabanına -meli. (meli) (sa) y (a) . 2. otursunlar) ÖZEL NOT : Dilek kiplerini şöyle formüle edebiliriz: Melisa’ya emir yok. Hem dilek hem de şart anlamı görülebilir.(Kendisinden bahsedilen) Dikkat: Fiilin bildirdiği şahısları aldıkları eklerden tanırız.sa (Şart kipi) Yaz x sın (Emir kipi) Cevap B 2) Şahıs Ekleri Şahıs Eki : Fiilin bildirdiği iş mutlaka canlı veya cansız bir varlık (özne) tarafından yapılır. Fiil tabanına -e.. emir kipindedir. Üçüncü tekil ve çoğul kişilere göre. -ma ile yapılır) DİLEK KİPLERİ 1.tekil ş. kip. 3.. İşte bu varlığa fiilin kişisi denir.t.(Kendisi söz söyleyen) Sen.. -a ekleri getirilerek yapılır.ş. (Dilek) İstek Kipi: Eylemin yapılması veya yapılmaması istendiği durumlarda kullanılır. Buna göre kök halindeki bütün fiiller. 40 ..sın (İstek kipi) / Yaz .. Emir Kipi : Eylemin yapılmasını veya yapılmamasını başkasından isteme durumunda kullanılır. dursunlar....malı (Gereklilik kipi) / Yaz .. ) Cevap B’dir. Türkçe’de üç tanesi tekil. -maz. Sevdi-m.(Kendisine söz söylenilen) O.Örnek Soru: “Dağ dağa kavuşmaz. dursun. şahıs) olup olmadığına bakalım: Anlarım (Fiil tabanı. otur-.... Ğenellikle birinci tekil ve birinci çoğul şahıslarda kullanılır. DİKKAT : Emir kipinin eki yoktur. veya -me. (Gel-.. Gereklilik Kipi : Eylemin mutlaka gerçekleşmesi gerektiğini bildirir.) Anlıyorum (Fiil tabanı. emir kipinde çekimlenmiş fiillere -sin eki getirilir..(Şart) / Şimdi Konya’da olabilsem. şimdiki z. hareketin gerçekleşmesi .(Ben).) Anlamak (Mastar eki alan fiiller artık fiil değil fiilin ismidir ve isimlerde kip ve şahıs kavramı yoktur. geniş zamanın olumsuzu. Sev-e-lim. 1.başka bir eylemin olması şartına bağlı olduğu durumlarda fiil tabanına -se. Örnek Soru: Aşağıdaki fiillerin hangisi emir kipindedir? (1987-FL) A) Yazasın B) Yazsın C) Yazmalı D) Yazsa Çözüm: Yaz . -sa ekleri getirilerek yapılır. 4.tekil ş. Ben. emir eki yok. (Sev-meli-y-iz) Dilek-Şart Kipi: İşin. üç tanesi çoğul olmak üzere altı tane şahıs vardır. çalışa-yım.) Anlamazsın (Fiil tabanı.

-di. -tı.-di. Sev (e) r im ----Sev (me) m / Bil (i) r sin. Fiil Tabanı + Kip Eki (Haber – Dilek) + Ek Fiil (Hikaye –idi. Rivayet birleşik zaman: Fiil kök veya gövdelerine herhangi bir kip eki getirildikten sonra “imiş” (-mış... Soru eki daima kelimeden ayrı yazılır. -mu. Görüş mü yor uz FİİLLERİN SORU ŞEKLİ Fiillerde soru anlamı “-mı. -muş. zamanlarına göre iki ana grupta incelenir: A.( ) r kip ekinin yerini alır. Gel-i-r-miş. kip ekinden sonra kişi ekleri getirilir.BASİT FİİLLER: Herhangi bir yapım eki almamış. -miş.Oku-y-acak-mış-sın (Kök-yardımcı ses-gelecek zam. -mez. ise (-sa. Türemiş fiil 3... Bileşik Zamanlı Fiiller BASİT ZAMANLI FİİLLER: Fiil kök veya gövdelerine herhangi bir kip eki getirilmesiyle oluşur. . -ma diğerlerinde ise -mez.) 41 . Bazı kaynaklarda birleşik zamanlı fiiller. Okuyacakmışsın .FİİLLERİN OLUMSUZLUK ŞEKLİ Fiil tabanı +Olumsuzluk Eki (-me. Soruları çözdünüz mü? Beni seviyor musun? ZAMANLARINA GÖRE FİİLLER Fiiller....eki-rivayet eki-2. -se) ek-fiilleri getirilerek oluşur. Gel-i-r-di. -du.) getirilerek oluşturulur. Basit Zamanlı Fiiller B. kişi ve olumsuzluk ekleri atıldıktan sonra geriye kalan iş.. Şart (Koşul) Birleşik Zaman: Fiil kök veya gövdelerine herhangi bir kip eki getirildikten sonra “ise” (se. Ve “. ağla-. fiilin bölünemeyen en küçük anlamlı parçasıdır. Şahıs ekleriyle ise bitişik yazılır. Türkçe’de basit zamanlı fiillerin tekil ve çoğul kişilere göre çekimlenişi tabloda gösterilmiştir. sorÇekimli bir fiilin kip. -mi.. Rivayet –imiş. gel-miş-se-m. İste mi yor um. -sa) getirilerek oluşturulur:Gel-i-r-se. -mi. Basit zamanlı fiillerde.Bil (mez) sin DİKKAT : Şimdiki zamanın olumsuzu yapılırken “ ( ) yor” eki -me. -ti.... hareket bildiren kısmı yapım eki almamış. gel-i-yor-du-m.. yani başka bir kelimeden türememiş veya başka bir kelimeyle de birleşmemiş fiil basit yapılıdır. oluş.-ma. -maz ile yapılır. BİLEŞİK (BİRLEŞİK) ZAMANLI FİİLLER: Fiil kök veya gövdelerine herhangi bir kip eki getirildikten sonra idi (-dı. Şart –ise) + Kişi (Şahıs) Eki Sev + miş + ti + m (miş’li geçmiş zamanın hikayesi) Bil + (i)yor + sa + lar (Şimdiki zamanın şartı) Gel + ecek + miş + ler (Gelecek zamanın rivayeti) Çalış + malı + ymış + sın (Gerekliliğin rivayeti) Al + sa + ydı + m (Şartın hikayesi) YAPILARINA GÖRE FİİLLER Türkçe’de fiiller yapı bakımından üçe ayrılır: 1. -tü). -tu.. Kök.. -mü” soru ekiyle sağlanır. şahıslarda -me. 2.tekil şahıs eki. Hikaye (öyküleme) birleşik zaman: Fiil kök veya gövdelerine herhangi bir kip eki getirildikten sonra “idi” (-dı. Birleşik zamanlı fiiller üçe ayrılır: 1. gel-miş-miş. -muş. kaç-. -müş). -dü. -imiş (-mış. -maz)+Kip +Şahıs Eki Sev me di m Gel me -y in DİKKAT : Geniş zamanın olumsuzu 1. -ma olumsuzluk ekini daraltarak -mı. “iki kip eki almış” fiil olarak da tanımlanır. Birleşik fiil 1.) getirilerek oluşturulur. Sev-. -mu. -mü haline sokar. 3.. başka bir kelimeyle de birleşmemiş kök durumundaki fiillerdir. Basit fiil 2.

Örnek Soru: “Olmak” fiili aşağıdaki cümlelerin hangisinde yardımcı fiil olarak kullanılmıştır? (1996 .(Ses düşmesi) Af-etaf-f-et.( Çat-la-. Üç yolla yapılır: a) Yardımcı fiille kurulan birleşik fiiller: İ S İ M Yardımcı Fiil etoleylekılYardım Başarılı etol- Not: Ol. 42 . C) Sabahtan beri içimde bir eziklik hissediyorum. gör-üş yaş-agiy-in Göz-lefiil isim fiil İsim Fiil fiil fiil fiil Dikkat ! Yansıma olan kelimelerle de fiil türetilebilir.TÜREMİŞ YAPILI FİİLLER: Fiil ya da isim köklerine yapım eki getirilerek türetilen fiillerdir. D) Akşam olunca sokaklar tenhalaştı. Eğer ünlü düşmesi veya ünsüz türemesi olmuyorsa ayrı yazılır. Cevap (A) : Av (isim) 3.FL / AÖL) A) B) C) D) Gideli iki yıl oluyor. sabah erkenden telefon ettim. nesne veya tümleç olarak alır. Cevap (A) : Giy-di (Basit) Örnek Soru : Aşağıdaki altı çizili kelimelerden hangisi isimden türemiş bir fiildir? A) Babam koca bir ayı avlamış. (Özne) Bu yaz ekinler erken oldu. DİKKAT ! Yardımcı fiille oluşturulan birleşik fiillerde ses düşmesi veya ses türemesi oluşuyorsa fiil bitişik yazılmalıdır. hav-la-) Örnek Soru: Hangi cümledeki yüklemin yapısı basittir? (19996 DPY) A) Yeni aldığı elbiseyi bugün giydi. B) İnsanları fikirlerinden dolayı küçümsemeyin. fısıl-da-.kelimesi tek başına yüklem olduğu zaman. C) Seyahatten dönen kardeşini yokladı.yardımcı fiili tek başına da fiil olarak kullanılabilir.(Ses türemesi) Terk etNamaz kılHasta olÖrnek Soru: Hangi cümlede birleşik fiil yoktur? (1993 EML) A) Bahçede çalışan komşumuza yardım edelim. (Yüklem) Evimizin bir de bahçesi olmalı. (Zarf Tümleci) Cevap (B) Çözüm: Ol. (Zarf Tümleci) Her şeyden önce insan olmalı. Ben hep sizin yanınızda olacağım. BİRLEŞİK YAPILI FİİLLER : İki ya da daha fazla kelimenin bir araya gelerek oluşturdukları fiillerdir.sabret. yatağından hafifçe doğruldu. Sabır-et. B) Çocuk. bana yapılanlara. yanındakini fiilleştirmek yerine onları özne.2. B) Bebeğe yedirdin mi mamasını? C) Bu kartları çok ucuza bastırdım. D) Alıştım artık. D) Dayıma.

okuyuver-.) kurallı birleşik fiiller de vardır. bir fiil .. -up. Bu fiillerde.. Bu tür sürerlilik fiilleri ayrı yazılır. Uyuyakal-.gelmeyiver veya Geliverme 2) Yeterlilik Fiili : Fiil kök veya gövdelerine -a. (Doğru) Yarın köye gidebilirim. Memleketim gözümde tütüyor ! Başka nereye başvurdunuz? Çok eziyet çekmiş. 43 . isim soylu kelime ya da kelimelerle bir fiilin bir araya gelmesiyle oluşur. Bu kelimelerden sonra “durmak. NOT : Türkçe’de en çok kullanılan kurallı birleşik fiiller bunlardır. ikincide kişinin kendisine bağlı olumsuzluk. Yaklaşma fiillerinin anlamı olumsuzdur. Veya . Gazeteyi yere atıverdi. Belki yarın köye dönerim. gelmek” fiilleri kullanılır. Yani bu fiillerin görünümü olumlu. Ayrıca bir fiilimsi. -mak mastar ekinin alabilen deyimler bu gruba girer. -ip. bir yardımcı fiilden oluşan (hazırlanmış ol-. kulak asma-. Bunların en yaygın olarak kullanılanları dört çeşittir. yapıver-. (Yanlış) Yeterlilik fiilinin olumsuzu üç şekilde yapılır: Alabilirim. kafa patlat-. Ortaya çıkan kelime “durmak. Ortaya çıkan kelime.. -üp ekleri getirilir. söyleyecek ol-. -i. öleyaz-. (Alamam) (Almayabilirim) (Alamayabilirim) Yukarıdaki üç olumsuz yeterlilik fiilinin aralarında anlam farkı vardır... (Önem vermeme) Fiil Tabanı -(i) ver (mek) Bak (ı)verTezlik fiilinin olumsuzu iki şekilde yapılır: Geliver. -e ekleri getirilir. gidedur-. bir fiilden (ağlayacağı tut-. kalmak. Bu nedenle yeterlilik fiillerinin bulunduğu cümlelerde olasılık zarflarının kullanılması dil yanlışlığına yol açar. Daima bitişik yazılır. Sürerlilik fiillerinin olumsuzu yoktur. -u. önem vermeme” anlamları görülür. Ortaya çıkan kelime “bilmek” fiiliyle birleştirilir. Tezlik fiilleri daima bitişik yazılır. (Doğru) Belki yarın köye gidebilirim. 4) Yaklaşma Fiili: Fiil kök veya gövdelerine -a.. süregel-. gider ol-.. gelmek” fiilleriyle birleştirilir. Ortaya çıkan kelime “vermek” fiiliyle birleştirilir. (Göz gezdir-..) c) Kurallı Birleşik Fiiller En az iki kelimenin belli bir kurala göre birleşmesiyle oluşan birleşik fiillerdir. gezebil-.. okuyabil-. -mek. kolaylık. Fiil kök veya gövdelerine -a. beklenmezlik. 3) Sürerlilik Fiili : İki şekilde yapılır. -e ekleri getirilir.) . Fiil kök veya gövdelerine -ıp.. Dilimizde çok değişik kurallı birleşik fiil vardır.. üçüncüde ise kişinin elinde olmayan nedenlerden doğan olumsuzluk söz konusudur. -e ekleri getirilir. kalmak. Yaklaşma fiilleri bitişik yazılır. Konuşup dur-. sürüp gel-. 1) Tezlik Fiili: Fiil kök ve gövdelerine -ı... Düşeyaz-... Yeterlilik fiillerinde genellikle olasılık anlamı görülür. Bu fiillerde bir işin yapılmasına gücün yetmesi. Geliver-. akıl ver-. -ü ekleri getirilir. Tezlik fiillerinde genellikle “çabukluk. Birincide kesinlik. kapı dinle-. seçiver.. işi başarma anlamları vardır. gidip dur-. göresi gel-... “yazmak” fiiliyle birleştirilir. az kalsın oluyordu” anlamları vardır. Bu tür sürerlilik fiilleri daima bitişik yazılır. Bu fiillerde “olmadı ama az daha olacaktı.b) Anlamca Kaynaşmış Birleşik Fiiller ( Deyim Halindeki Birleşik Fiiller) : Kelimelerin gerçek anlamlarından sıyrılmasıyla yani mecaz anlamda kullanılmasıyla oluşan birleşik fiillerdir. anlamı olumsuzdur. Yapabil-.. donup kal-. Bu nedenle yaklaşma fiilleri ayrıca olumsuz yapılamaz. Bunlar iki fiilden oluşmuştur. işin belli bir süre devam ettiği anlamı vardır.

kıyma. -mek. okumuş adam. (İsim) 2. -iş. 1. yemek. Görünmez kaza (Sıfat-fiil) / Buradan bizim ev görünmez. bazen isim göreviyle kullanılır. erek.. ekleri getirilerek yapılır. -ma. -ış. Bu yıl tarlaya buğday ekmek istiyorum. -ecek. Fiil kök veya gövdelerine -an. Bu hafta işe gitme. -maden. Fiil kök veya gövdelerine “-ip. SIFAT FİİL (ORTAÇ) Fiilin sıfata dönüştürülmüş şeklidir. -mek. -mez” ekleri getirilerek yapılır.) DİKKAT: Sıfat-fiil ekleriyle kip ekleri karıştırılmamalıdır. kazma. -dığında. İSİM FİİLLER (MASTAR) 2. -me eklerini alan bazı kelimeler bir nesnenin adı olarak kullanılabilir. -maksızın.. Koşa koşa geldi... BAĞ (ZARF) FİİL (ULUÇ) 1. -mez.. olmayacak iş 3. alış. -ince. -me karıştırılmamalıdır. -uş. zarf” gibi görevler üstlenen sözcüklere fiilimsi denir. -me ile isim-fiil eki olan -ma. (Sıfat-fiil) / Bayrama katılanlara izin verildi.. çakmak. Çocuk ağladıkça açıldı. -me. Fiil kök veya gövdelerine -mak. 44 . DİKKAT: Sıfat-fiil ekini alan fiiller. çıkmaz sokak. SIFAT FİİL (ORTAÇ) 3. -ma. -miş. -ası. yazma. (Fiil) DİKKAT: Sıfat-fiil eklerinin olumsuzları da yaygın olarak kullanılır. konuşmak.FİİLİMSİ (EYLEMSİ) Kip ve kişi ekleri almayan ama iş. DİKKAT: Olumsuzluk eki -ma. yemek. BAĞ (ZARF) FİİL (ULUÇ) Fiillerin durumunu.. Sıfatların her zaman bir ismi nitelediği gibi sıfat-fiiller de bir ismi niteler. -üş ekleri getirilerek oluşur. Tanıdık kişi. Öğretmen dersi anlatıp çıktı. İSİM FİİLLER (MASTAR) Fiilin adı demektir. Görmemiş adam. sıfat. sarma. tokmak. zamanını. oluş. (İsim) (Sıfat-fiiller çekim eki alarak isimleşir. -dıkça. -a. -dik. -e. Yazmak. Bayrama katılan öğrencilere izin verildi. (Olumsuz fiil) / Tatile gitme hazırlıkları başladı. -ar. (isim-fiil) Bakkaldan üç ekmek aldı. hareket veya durum anlamlarını özünde bulunduran ve cümle içinde “isim . Konuşmak bir sanattır. Ekmek. -eli. -ken. şeklini bildiren fiilimsilerdir. (İsim-fiil) DİKKAT: -mak.

/ Kim-miş beni soran / En iyi adam Odur. güzelmişsiniz. -tır. güzelmişsin. yorgunlar. -sin. -sınız. DİKKAT: “-dır” ek-fiili sadece 3. -du.Ek-fiilin şartı Ek-fiilin geniş zamanı İSİM + EK FİİL ( -dır. -sun.di. aynı zamanda ek-fiilin şimdiki zamanını karşılar. ÖNEMLİ: Ekfiil eklerinin üç görevi vardır: 1. Ek-fiilin geniş zamanı. yorgunsunuz. -tur.. Basit Zamanlı Fiili Birleşik zaman Yapar 3.. -muş. -dir. güzelmiş. -siniz. -mış. -ler) ekleri de Ek-fiilin geniş zamanını karşılar.Ek-fiilin görülen geçmiş zamanı 3.Ek-fiilin duyulan geçmiş zamanı 4. Ek-fiilin görülen geçmiş zamanı İSİM + EK FİİL (-idi. Hayat. Ek-fiiller genel olarak dört bölümde incelenir: 1. 45 . -dü-tı.şahıslarda kullanılır.m . İyi-dir. fiilimsilerin sonuna gelerek onları yüklem yapabilir. -tür) + ŞAHIS EKİ (-ım. çalışkandı. yorgundur. güzelmişler Ek-fiilin şartı İSİM + EK FİİL ( ise. -iz. Birinci ve ikinci şahıs çekimlerinde -dir yerine şahıs ekleri kullanılır. -ise Ek-fiillerin temel görevi İsim ve isim soylu kelimelere gelerek onları yüklem yaparlar. -tür. İsmi Yüklem Yapar 2. DİKKAT : Ek fiiller sadece isimleri değil. -tu. Ek-fiilin duyulan geçmiş zamanı İSİM + EK FİİL (-imiş. NOT : Ek-fiiller. Hastaysanız biraz istirahat ediniz. sağlıklı yaşamaktır. güzeldi. -im. -üm. -imiş. -sün. -ti. DİKKAT: Ek-fiilin şartı olan ise isim ve isim soylu kelimelere geldiğinde onları yüklem yapmaz. -dur. onları yüklem yapan eklere ek-fiil denir. -ız. Şart Cümlesi Yapar. -lar. sadece cümleye şart anlamı kazandırır. En güzel şey. güzelmişiz. -dı. -sın. -sunuz. -di. -uz.EK-FİİL (EK-EYLEM) İsim soylu kelimelerin sonuna gelerek. yorgunum. -idi. isim soylu olan zamirleri de yüklem yapabilirler. Benim en iyi arkadaşım sen-di-n. -um. -sünüz.. -se. yaşayınca güzeldir. Ek -fiil ekleri şunlardır: -dır. -müş) + ŞAHIS EKİ Güzelmişim. -miş.Ek-fiilin geniş zamanı 2. -tü ) + ŞAHIS EKİ Öğrenci-y. -sa) + ŞAHIS EKİ Hastaysanız. -üz. -dür.

Ettirgen eylemlerin yüklem olduğu cümlelerde özne işi kendisi yapmaz. -()r. Y. Bir cümlede eylemin kim tarafından yapıldığı belli ise etken çatılı eylem denir. Y. Hırsızlar sonunda yakalandı. Geçişli Fiiller b. kimi” sorularına cevap veren fiillerdir. Nesne alabiliyor olması yeterlidir. Etken Fiiller: Öznesi belli olan eylemler etkendir. Bütün gün ağladı. Oldurgan Fiiller ç. (geçişli) Çocuğa su içirdi.Ö. (gizli özne: o) Y. Geçişsiz Fiiller: Nesne alamayan fiiller geçişsizdir. Oldurgan Fiiller: Geçişsiz fiillerin “-()r. neyi. o fiil nesne alabiliyordur. / Bu haberi gazetede okumuştum. Bütün şiirlerini aynı kitapta topladı. b. 46 . Sabahtan beri durakta bekliyorum. geçişlidir. (oldurgan) İnsanlar gülüyor.Ö. İpucu: Bir fiilin başına “onu” sözcüğünü getirip okuyabiliyorsak. Y. -tir” ekleri getirilerek bunların geçişlilik dereceleri arttırılır. Geçişsiz Fiiller c. ÖZNELERİNE GÖRE FİİLLER a.Ö. Gerçek özne almaz. / Ben de çok özledim. / Ö.FİİL ÇATISI 1. Kuraklıktan gölün suyu çekildi. / Seyirciler taşkınlık yapmamaları için uyarıldı. G. NESNELERİNE GÖRE FİİLLER a. Öğrenciler bayramda sınıflarını süslediler. Ettirgen Fiiller 2. (geçişsiz) Anlattıklarıyla hepimizi ağlattı. başkasına yaptırır. Y. Bu fiiller “onu” sözcüğüyle okunamaz. S. Etken Fiiller b. Görmek / saklamak / bağlamak Uyarı: Fiilimizin geçişli olması için ille de cümle içersinde nesne almış olmasına gerek yoktur. / uyumak / gülmek / oturmak c. (ettirgen) Okumak okutmak Yazmak yazdırmak 2. Ettirgen Fiiller: Geçişli eylemlere “-t. Y. Edilgen Fiiller: Öznesi belli olmayan eylemler edilgen çatılıdır. (ettirgen) Yemekten sonra su içti.Ö. Edilgen Filler c. S. Annemi çok seviyorum. / G. Edilgen çatılı fiiller “-l. (oldurgan) Pişmek pişirmek Başlamak başlatmak Uyanmak uyandırmak ç. / Küçük çocuk durmadan ağlıyordu. ÖZNELERİNE GÖRE FİİLLER a. Ö. Dönüşlü Fiiller ç. -tir” eklerini alarak geçişli duruma gelmesine oldurgan fiil denir. Geçişlilik derecesi arttırılmış eylemlere ettirgen eylem denir. Beklediğimiz haber nihayet geldi. Y. Cümlede gizli özne olsa da fiil etkendir. NESNELERİNE GÖRE FİİLLER a. Sıcakta kaldığı için çocuk terlemiş. Yine yeşillendi fındık dalları. b. yükleme sorulan “ne. –n” çatı eklerini alır. (geçişli) Saçlarını kestirdi. Çok sevdiği kedisi kayboldu. Uyarı: Tabiat olayları edilgen olarak algılansalar bile etken olarak değerlendirilir. İşteş Fiiller 1. -t. Geçişli Fiiller: Nesne alan. Sözde özne alır. (geçişsiz) İnsanları güldürdü. Saçlarını kesti.

Koca Yusuf Amerika’da bile güreşmişti. (Edilgen fiil) Akşam önce kardeşim yıkandı. Bizi görünce sevindi. (Dönüşlü fiil) ç. birlikte veya karşılıklı yapıldığını gösteren fiillere işteş fiil denir. Hayatım boyunca bilgisizlikle savaştım. İşteş eylemler etken eylemlerden “-()ş” ekiyle türetilir. 47 . (karşılıklı) Bu konuyu uzun süre tartıştılar. Bebeğin saçları bir güzel tarandı. (Dönüşlü fiil) Araba güzelce yıkandı. gülüştük. Dönüşlü Fiiller: Öznenin yaptığı iş kendi üzerine dönüyorsa. İşteş Fiiller: Anlatılan işin birden fazla özne tarafından. ağlaştık. / giyindi / hazırlandı Uyarı: Edilgen fiillerle dönüşlü fiiller birbirine karıştırılmamalıdır. (Birlikte) Dikkat: Bazı fiiller –()ş eki almadıkları halde anlamca işteşlik özelliği gösterebilir. Oğlunun ölümüne kadın çok üzüldü.c. Fiil “-n. sabahleyin güzelce tarandı. (Edilgen fiil) Gül. -ı” eklerinden birini alır. / Düğüne giderken aynanın karşısında süslendi. (karşılıklı) Akşam kendi aramızda dertleştik. İki eski dost sonunda barıştı. Uzun süre bakıştılar. özne işi hem yapıyor hem de yaptığı işten etkileniyorsa bu tür fiillere dönüşlü fiil denir.

daha sonra yardımcı ögeleri (nesne. Asıl kök ve öz derinliklerdedir. Ben) B. Özneyi bulmak için yükleme “kim?. 48 . O. b) Belirtisiz Nesne: İsmin yalın durumda bulunan nesne türüdür. Y. B. Ben) Y. a) Belirtili Nesne: İsmin belirtme (-i) hal ekini alan nesne türüdür.CÜMLENİN ÖGELERİ Öge: Bir cümleyi oluşturan sözcük veya sözcük gruplarına öge denir. Öğretmen: “Sizler geleceğin mimarı olacaksınız. G. ne?” soruları sorulur. Söndürün lambaları. B) Yardımcı Ögeler 1) Nesne (Düz Tümleç): Cümlede öznenin yaptığı işten etkilenen sözcük veya söz gruplarına nesne denir.” derdi. B. Biz onu dün çarşıda gördük. Belirtili nesneyi bulabilmek için yükleme “neyi?. b) Sözde Özne: Bazı cümlelerde işi yapan belli değildir. oluş ve hareketi ya da yargıyı üzerinde taşıyan ögedir. Yüklemsiz cümle olmaz. akşama doğru yakalandı. 2) Özne: Bir cümlede yüklemin bildirdiği işi yapan ya da yargıyı üstüne alan ögeye denir. Y. Ağır ağır çıkacaksın. Özne Çeşitleri a) Gerçek Özne:Yüklemin bildirdiği yargıyı yapan ögenin cümlede kullanılmasıyla oluşan öznedir. nehirde balık tutmayı sevmez. Y. Cümlenin Ögeleri A) Temel Ögeler 1) Yüklem 2) Özne B) Yardımcı Ögeler 1) Nesne (Düz Tümleç) 2) Dolaylı Tümleç 3) Zarf Tümleci A) Temel Ögeler 1) Yüklem: Cümlede anlatılan iş. Ö.Ö.Ö.’li N. dün okuldan kovulmuş. Y. Ö. başak. (Gizli Ö. S. kimi?” soruları sorulur. Ögeler bulunurken önce temel ögeleri (yüklem. bu merdivenleri. Y. Y. Ö. Geceleyin bir ses böler uykumu. giden geminin ardından. Yahya Kemal güzel şiirler yazmıştır. Arkadaşım hata yaptığını kabul etti. Hırsız. Ö. Arkadaşıma yeni bir şiir kitabı aldım. Bakakalırım. Ali. Gizli özne de gerçek öznedir. özne). Yağmurlardan sonra büyürmüş. Halılar. zarf tümleci) bulmamız gerekir. B. Bu cümlelerde işten etkilenen öge sözde özne kabul edilir. uzaklara gideyim. Yükleme “ne?” sorusu sorulur. dolaylı tümleç.’siz N. Y. Durmadan annesini soruyordu.’li N. bin bir emekle dokundu. (Gizli Ö. Diğer bir deyişle edilgen çatılı fiillerle kurulan cümlelerin öznesidir. S.’siz N.

içeride.T. -den halinde bulunursa dolaylı tümleç olur. Z.’li Z. Y. Uyarı: İçeri . de e Neye? Neyde? Nereye? Nerede? Kime? Kimde? durum eklerini alan sözcüklerin cümlede üstlendikleri göreve den Neyden? Nereden? Kimden? Her ıstırap. Nasıl? Ne zaman? Niçin? Nereye? Ne kadar? Kim ile? Ne ile? Çocuk hıçkıra hıçkıra uzaklaştı. dışarı. 3) Zarf Tümleci: Yüklemi yön. Y. B. Mehmet kardeşini yukarı çağırdı. Y. D. Bana. Bu şiiri kar yağarken yazdım. vasıta. sebep. içeriden…) Kapıcı hızla aşağı indi. D. durum.T. Ö. Ö.T. Mehmet kardeşini yukarıdan çağırdı. Ve nereye sorusu sorulur.T. aşağı. Ö. Ö. Y.-de. insana ayrı bir şey öğretir. Z. ileri. Y. 49 .(İçeriye.’li N. İstanbul’a uçakla gittik.T.-den” dolaylı tümleç denir. Kapıcı hızla aşağıya indi Ö. Eğer adın -e. şart.2) Dolaylı Tümleç: Adın “-e.T. B.T. geri. B. D. okumaktan söz edin. Y.T. Z.’siz N. Bahçesinde solmayan güller varmış. miktar yönüyle etkileyen kelimelere zarf tümleci denir. Z. zaman. Z. Ö. -de.T. Ö. yukarı…gibi yer-yön zarfları kullanıldıkları bütün cümlelerde zarf tümleci olur. yükleme. Y. Yükleme.

Yağmurdan sonra büyürmüş. Güneş toprağı yeni yeni ısıtıyor. (sev) c. Uyarı: Bazı cümleler biçimce olumlu olduğu halde anlamca olumsuz olabilir. başak. Ona vereceğin en güzel hediye. yemek yandı! Dikkat. (kalmadı) Büyüklere böyle davranılır mı? (davranılmaz) Uyarı: Bazı cümleler biçimce olumsuz anlamca olumlu olabilir. Olur olmaz sözler söylüyor.Olumlu Cümle: Yüklemi olumlu olan ve bir işin yapıldığını veya yapılacağını bildiren cümlelerdir. Geç fark ettim. coşku. b.Anlamlarına Göre Cümle a.Kurallı Cümle: Yüklemi sonda olan cümledir. Yağmur aniden bastırınca nehir aniden coştu. Tatlı bir akşam vakti yolculuğumuz başladı. 3. b. köpek var! 50 . Su insanı boğar. Fiil Cümlesi: Yüklemi çekimli fiillerden oluşan cümledir. b. (seviyorum) Bu adam acımasız değil. Heyecen. Hangi yazarları seversin? Yarın Bolu’ya mı gidiyorsun? ç.Ögelerin Dizilişine Göre Cümle a. Hangi kitabı okuyacağına karar ver. Olaylar anlatılır gibi değil.Yüklemine Göre Cümle a. öfke vb bildirir. Ne ev kaldı ne bark. 2.Soru Cümlesi: Soru anlamı taşıyan ve cevap vermeyi gerektiren cümlelerdir. Evlerinde ekmek ve su yoktu. (acır) Gel de bu çocuğu sevme. taşın sert olduğunu. Bizim çocuk aslan gibidir. Eyvah. En büyük arzusu şair olmaktı. ateş yakarmış. Annesini ve babasını unutmadı. Sizi sevmiyor değilim.CÜMLE BİLGİSİ 1.Olumsuz Cümle: Anlamca olumsuz yüklemlerle kurulan cümlelerdir. Sanatçı için hayalin önemi büyüktür.Devrik Cümle: Yüklemi sonda bulunmayan cümlelerdir. kitaptır.İsim Cümlesi: Ad ya da ad soylu sözcüklerin veya söz öbeklerinin ek eylem alarak yüklem olduğu cümlelerdir. Verdiğin kitapları çok beğendim.Ünlem Cümlesi: İçinde ünlem sözcükleri bulunan cümlelerdir.

d. reçel sürüp yiyeceğim. -Ki’li Birleşik Cümle: Ki bağlacıyla yapılır.Basit Cümle: Tek bir yargı bildiren cümledir. İşin koşula bağlandığı cümlelerdir. 51 . Çalış ki kazanasın. -Bağımlı Sıralı: Cümleler arasında öge ortaklığı vardır. Sanat toplum içindir.Sırlı Cümle: Birden fazla cümlenin virgülle bağlandığı cümlelerdir. kazma kürek yaktırır. -Girişik Cümle: İçinde fiilimsi bulunan cümlelere denir. Ne yazık ki beni anlayamadın. Sabahtan akşama kadar kardeşimle oynadım. (Özne ortak “mart”) -Bağımsız Sıralı: Cümleler arasında öge ortaklığı yoktur. b. dil yarası onulmaz. Hem suçlu hem güçlü. (Özne ortak “o”) Mart kapıdan baktırır.Birleşik Cümle: Birden çok yargı içeren cümledir. yan cümlecik 1 yan cümlacik 2 temel cümle Duydum ki unutmuşsun. Duydum ki unutmuşsun.Bağlı Cümle: Birden fazla cümlenin bağlaçla bağlandığı cümlelerdir. Can çıkmadıkça huy çıkmaz. Son gülen iyi güler.Yapısına Göre Cümleler a. El yarası onulur. yan cümle c. Kitapları çok sever ve vaktinin çoğunu kitap okumaya ayırırdı. Tanıdığın varsa buraya çabuk alışırsın. içeri girdi. -Şart Birleşik Cümle. Hava güzel olursa dışarı çıkacağım. Kapıyı tıklattı.4. Yan Cümlacik Eve gider gitmez ekmeğe yağ. Ne konuştu ne açıklamamı dinledi. temel cüm. Okuldan çıkınca eve gideceğim.

sosyal ve siyasal yaşamımızı kökünden değiştirmiştir. Bu tür bilimsel çalışmalar. gereksiz sözcük kullanımı cümlenin duruluğunu bozar ve anlatım bozukluğu yaratır. Tatile ailesi ile birlikte çıkacaktı. Zor şartlar altında çalışan işçilerin sağlık durumları bozuldu. enflasyonun üç haneli rakamlara yükseldiğini öne sürdü. Vakfımıza karşılıksız bağışta bulundular. Zor şartlar altında çalışan işçilerin sağlık durumları aksadı. Bugün bir buzdolabının fiyatıyla on yıl önce bir araba satın alınabilirdi. Araba şu anda yola çıkmak üzere. Gereksiz Sözcük Kullanılması: İyi bir cümlede yeterli sayıda sözcük kullanılır. Bu anlatım bozukluğu şu şekillerde olabilir: Eş ve Yakın Anlamlı Sözcüklerin Aynı Cümle İçinde Kullanılması: Atatürk’ün yaptığı yenilikçi devrimler. Yatmadan dişlerini fırçalamayı unutma. Giyimlerinde. Bu tür bilimsel çalışmalar.ANLATIM BOZUKLUKLARI Anlatım bozukluklarının türlerini şöyle gruplandırabiliriz: 1. sosyal ve siyasal yaşamımızı kökünden değiştirmiştir. Başka bir deyişle gereksiz sözcüklere yer verilmez. Ortada böyle bir durum yoksa “savunma” yerine “öne sürme” ya da “iddia etme” kullanılır. Uyarı: “Sağlamak” ya da “katkıda bulunmak” elde edilmesi istenen olumlu bir sonuca ulaşmaktır. Avukat. Uyarı: “Savunma” bir saldırıya ya da düşünceye karşı olan davranıştır. Çömleğin üzerine yazılmış desenlere hayranlıkla bakıyordu. konuşmalarında ve davranışlarında bir gariplik yoktu. Verilen vaatlerin hiçbiri yerine getirilmedi. sanığın suçlu olduğunu öne sürüyor. aynı cümledeki başka sözcük ya da eklerde vardır. Hırsız. Gitmeden önce bir daha ara. Bunların çıkarılması anlamda bir daralmaya yol açmaz. Ülkenin bunalıma girmesini sağlayan bu tür açıklamalardan kaçınmak gerekir. anlatımında bozulma olmuyorsa ise gereksizdir. anlam inceliklerine dikkat edilmeden kullanılır. enflasyonun üç haneli rakamlara yükseldiğini savundu. Bu tür tatbikatlarda ölüm şansı her zaman mevcut. alçalarak havaalanına başarılı bir iniş yaptı. Çünkü. 52 . dilimizin zenginleşmesine neden olacak. Mecburen karakola gitmek zorunda kaldım. kadının kolundaki çantayı zorla çalıp kaçtı. Çünkü. Çömleğin üzerine çizilmiş desenlere hayranlıkla bakıyordu. sanığın suçlu olduğunu savunuyor. Atatürk’ün yaptığı devrimler. İstenmeyen sonuçlar ortaya çıktığında “neden olmak” kullanılır. Hırsız. Bir cümlede gereksiz sözcük bulunduğunu anlamak için. konuşmalarında ve davranış biçimlerinde bir gariplik yoktu. Böyle bir yanlışa düşmemek için hangi sözcüğün nerede kullanılıp nerede kullanılmayacağını çok iyi bilmek zorundayız. dilimizin zenginleşmesine katkıda bulunacak. sözcük cümleden çıkarılır. Muhalefet partileri. Bu durumda cümlenin anlam ve anlatımında bir bozulma oluyorsa o sözcük gerekli. Yatmadan önce dişlerini fırçalamayı unutma. Avukat. 2. Giyimlerinde. bu sözlerin anlamı. Sözcükleri kendi anlamını yansıtacak şekilde kullanmamak veya uygun olmayan yerde kullanmak anlatım bozukluğuna yol açar. Son yazdığı romanına isim bulmakta bir hayli zorlanmış. Bu tür tatbikatlarda ölüm olasılığı her zaman mevcut. Ülkenin bunalıma girmesine neden olan bu tür açıklamalardan kaçınmak gerekir. Bugün bir buzdolabının ücretiyle on yıl önce bir araba satın alınabilirdi. Sözcüğün Yanlış Anlamda Kullanılması: Dilimizde bazı sözcükler. Yukarıdaki cümlelerdeki altı çizili sözcükler gereksizdir. Muhalefet partileri. kadının kolundaki çantayı zorla alıp kaçtı. Uçak.

Yaşantısının en zor günlerini sürgüne gönderildiği Malta’da geçirdi. Bu kadar çekingen olmana gerek yok. 3. kesinlikle askeri bir çözüme başvurulmayacağını belirtti. girişken ol. sporculara yarardan çok zarar sağlamaktadır. Bu eski makineler artık işlevlerini yerine getiremiyor. Kapının önünde tamı tamına üç beş nöbetçi vardı. Toprağın oluşumunda başta gelen etken. Bu eski makineler artık işlemlerini yerine getiremiyor. Gazetede çıkan bu haber. rüzgârdır. Davranışlarıyla arkadaşlarının üzülmesine neden oldu. Bu sözcükler karıştırılıp birbirinin yerine kullanılırsa. iş güvencesinin olmadığını gösteriyor. Üç ay önce benzer bir yazı daha çıkmıştı. rüzgârdır. Kimi uyarıcı ilaçlar. Bu kadar çekimser olmana gerek yok. aralarına katıl. Kuşkusuz bütün çalışmalarının ödülünü sonunda belki alacaksın. genellikle “kesinlik” ve “olabilirlik” anlamı taşıyan sözlerin bir arada kullanılmasından kaynaklanır. cümlede iletilen yargıyla çelişen ya da karşıtlık yaratan sözlerin bir arada kullanılması önemli bir anlatım kusurudur. bakanın da kulağına erişmiş olmalı. aralarına katıl. İş kazalarının çokluğu. Milli Savunma Bakanı. iş güvenliğinin olmadığını gösteriyor. saygın kişiliğiyle çevresine örnek olmuştu. 53 . Birbiriyle Karıştırılan Sözcüklerin Kullanılması: Kimi sözcükler aynı kökten türediği için yazılış ve okunuş olarak birbirine benzer. kesinlikle askeri bir çözüme başvurulmayacağını umduğunu belirtti. Anlamları birbirine ters sözcüklerin aynı cümlede kullanılmasıdır. Aşağı yukarı tam üç ay önce benzer bir yazı daha çıkmıştı. Toprağın oluşumunda başta gelen etkin. ailesini ziyaret edeceğini zannediyorum. saygılı kişiliğiyle çevresine örnek olmuştu. Bu iki olay arasındaki ayrımı kimse hesaba katmıyor. Ahmet Bey. sporculara yarardan çok zarar vermektedir. Yaşamının en zor günlerini sürgüne gönderildiği Malta’da geçirdi. Bu iki olay arasındaki ayrıntıyı kimse hesaba katmıyor. Kimi uyarıcı ilaçlar. girişken ol. Güzelliğinin farkında olduğunu gösteren davranışlar sergiliyordu. Anlamca Çelişen Sözcüklerin Kullanılması: Anlamca cümlenin yargısıyla uyuşmayan. Onun önümüzdeki ay. anlatım bozukluğu ortaya çıkar. Kapının önünde üç beş nöbetçi vardı. Davranışlarıyla arkadaşlarının üzülmesini sağladı. ailesini mutlaka ziyaret edeceğini zannediyorum. Kuşkusuz bütün çalışmalarının ödülünü sonunda alacaksın. Gazetede çıkan bu haber. Onun önümüzdeki ay. Bunca gürültü patırtı en çok onu üzmüş olsa gerek. 4. Ahmet Bey. mutlaka bakanın da kulağına erişmiş olmalı. Eminim ki bunca gürültü patırtı en çok onu üzmüş olsa gerek. Bunca yağmura karşın barajlarda yeterince su birikmemiş. İş kazalarının çokluğu. Cümlenin anlamında çelişki.Güzelliğinin farkında olduğunu belirten davranışlar sergiliyordu. ancak bunların anlamları farklıdır. Milli Savunma Bakanı. Bunca yağmura karşılık barajlarda yeterince su birikmemiş.

Özne tekil Yüklem çoğul 54 . Mantıksal hataları ve tutarsızlıkları içeren cümleler. Mantıksal Tutarsızlık: Bir cümlede. Meyveler bu yıl geç çiçek açtı. hatta ölüme neden olabilir. önündeki yarışçıyı bir hamlede geçti. alay ya da küçümseme anlamı katılmak istenirse özne tekil. Dolayısıyla tamlananlar. Kaza yerine birçok askeri ve polis aracı geldi. İyi bir anlatımda sağlam bir düşünme ve mantık yürütme temel koşuldur. iletilmek istenen anlamın eksiksiz olabilmesi için düşünce ve mantık son derece önemlidir. dil bilgisi kurallarına uygun olsalar bile anlamı ve yargıyı eksiksiz iletmezler. Kardeşim bugün evde kalacak. Bundan on yıl önceydi. Kaza yerine birçok askeri araçla polis aracı geldi. Tamlama Yanlışlıkları: Sıfat ve isim tamlamalarının aynı tamlanana bağlanması anlatım bozukluğuna yol açar. Son turda atlet.Bu istek. Onun böyle işlerle uğraşmaya ne vakti vardı ne de bunun zamanıdır. Özne hayvan çoğul Yüklem tekil Yürümekten ayaklarım Özne organ çoğul geçti. özne çoğulsa yüklem de çoğul olur. Önlem alınmazsa bu hastalık ölüme. organ. Cümlede özne tekilse yüklem de tekil. arkasındaki yarışçıyı bir hamlede geçti. Onun böyle işlerle uğraşmaya ne vakti vardı ne de zamanıdır. İhaleye birçok yerli ve yabancı firma katıldı. Önümüzdeki haftanın önemli programlarından bazılarını sizlere hatırlatmaya çalıştık. 7. Özne Çoğul Yüklem Çoğul Bitki. Eğer özne ile yüklem arasında bir uyum yoksa. hiç onun kulağına gitmiş olabilir. Aradan haftalar Özne zaman çoğul ağrıdı. sıfat tamlamalarında tamlanan ek almaz. hayvan. Beyefendi hala kalkmadılar mı? Özne tekil Yüklem çoğul Ayşe Hanım henüz gelmediler. anlatım bozukluğu olur. Özne bitki çoğul Yüklem tekil Köpekler sabaha kadar havladı. Önlem alınmazsa bu hastalık kısmi felce. cansız varlıklar ve zaman adları. Bu önlemler ekonomik ve sağlık açısından olumlu sonuçlar verdi. İhaleye birçok yerli ve yabancı firmalar katıldı. Son turda atlet. Özne Tekil Yüklem Tekil Dostlar yıllar sonra bir araya geldiler. yüklem çoğul olur. 6. Bu önlemler ekonomik açıdan ve sağlık açısından olumlu sonuçlar verdi. niteliği farklı olduğundan ortak kullanılamaz. çoğul özne olarak kullanıldığında yüklem tekil olur. hiç şüphesiz onun kulağına gitmiş olabilir. Çünkü isim tamlamalarında tamlanan iyelik eki aldığı halde. Bu istek. Bundan aşağı yukarı on yıl önceydi. Yüklem tekil Yüklem tekil Söze saygı. olumlulukolumsuzluk ve şahıs bakımından özne ile yüklem arasında bir uyum olması gerekir. Bu tür yanlışlar genellikle dikkatsizlik sonucu ortaya çıkar. Önümüzdeki haftanın önemli programlarından bazılarını sizlere tanıtmaya çalıştık. Özne Yüklem Uyumsuzluğu (Uyuşmazlığı): İyi bir cümlede tekillik-çoğulluk. hatta kısmi felce neden olabilir. 5.

Özne Yüklem 1.Tekil kişi 1. hayret ediyordu. çoğul kişi olmalıdır. çoğul kişi olur. yüklem 1. Sen ve Ayşe (o) bana yardım edebilirsiniz. Ödevi sen ve ben Özne Yüklem 2. tekil kişi ve 2. Eğer özne “kimse. Tekil kişi 1. çoğul da olsa tekil yüklemle kullanılmalıdır. Çoğul kişi Özne 1. çoğul kişi olur. çoğul kişi olur. hiç kimse” gibi kelimelerden oluşuyorsa yüklem olumsuz olmalıdır. Cümlenin doğrusu şöyle olmalıdır: Hiçbiri onun öldüğüne inanmıyor. izledik. hazırlarız. herkes” gibi kelimelerden oluşuyorsa yüklem olumlu olmalıdır. ve 3. Çoğul kişi Özne 2. tekil kişi ise. bazı özneler ise olumsuz anlamlar verdiği için bu cümlelerin yüklemleri de özneye göre olumlu ya da olumsuz olması gerekir. ve 3. Cümlenin doğrusu şöyle olmalıdır: Ahmet ve kardeşi gezmeye gittiler. Özne Yüklem 1. Dolayısıyla anlatım bozukluğu olmuştur. ve 3. kimse üzülmüyordu. tekil kişi olduğuna göre cümlenin yüklemi 2. Çoğul kişi 1. üzülmüyordu. Çoğul kişi Özne 1. Bu durumda cümlenin yüklemi de “onlar” ı karşılayan 3. ve 3 çoğul kişi ise yüklem 1. “Hiçbiri onun öldüğüne inanmıyor.” cümlesinde “inanmayanlar” ve “hayret edenler” aynı kişiler fakat “hiçbiri” olumsuz bir özne olduğu için yüklemi de olumsuz çekimlendiği halde “hayret ediyordu” olumlu çekimlenmiştir. Herkes sevinç içindeydi.Cümlede özne kişi zamiri ise yüklemin kişi eki de aynı zamiri gösterir. Herkes onu seviyor. Eğer özne “hepsi. kimse üzmüyordu. Bu özne onlar zamiri ile anlatılır. Herkes sevinç içindeydi. Ben tiyatroya gidiyorum. ve 2.” Cümlesinin öznesi “ağaçlar” insan dışı bir varlık olduğu için. ve 1. herkes hayret ediyordu. Herkes onu seviyor. ve 3 çoğul kişi ise yüklem 2. Çoğul kişi “Ağaçlar yapraklarını döküyorlar. Şiir etkinliğini ben ve Ali (o) Özne Yüklem 1. hiçbiri. çoğul kişi olmalıdır. 55 . üzmüyordu. ve 3. Tekil kişi 2. Tekil kişi Biz yakında bu araştırmayı bitireceğiz.” cümlesinin öznesi “Ahmet ve kardeşi” iki kişiden oluşmuştur. Özne Yüklem 2. Özellikle sıralı cümlelerde farklı yüklemlerin aynı özneye bağlanması durumunda özne-yüklem uyumsuzluğunun ortaya çıkabileceğini unutmamalıyız. tekil kişi ve 1. Cümlenin doğrusu şöyle olmalıdır: Sen ve Berkay dün nereye gittiniz? Uyarı: Türkçede bazı özneler olumlu. Tekil kişi 1. “Sen ve Berkay dün nereye gitti?” cümlesinin öznesi 2. Cümlenin doğrusu şöyle olmalıdır: Ağaçlar yapraklarını döküyor. ve 3. “Ahmet ve kardeşi gezmeye gitti.