TÜRKÇE

Anlam Bakımından Sözcükler………………………………………...1 Sözcüklerde Anlam İlişkileri………………………………………….3 Cümlede Anlam……………………………………………………….6 Ses Bilgisi……………………………………………………………...9 Paragraf Bilgisi………………………………………………………...13 Sözcüklerin Yapı Özellikleri…………………………………………..17 Yazım Kuralları………………………………………………………..22 Noktalama İşaretleri…………………………………………………....25 İşlevlerine Göre Kelimeler (Sözcük Türleri)…………………………..29 Fiil (Eylem)…………………………………………………………….38 Fiilimsi (Eylemsi)……………………………………………………...44 Ek-Fiil (Ek-Eylem)…………………………………………………….45 Fiil Çatısı………………………………………………………………46 Cümlenin Ögeleri………………………………………………………48 Cümle Bilgisi…………………………………………………………..50 Anlatım Bozukluğu…………………………………………………….52 ANLAM BAKIMINDAN SÖZCÜKLER (KELİMELER)
1) Gerçek (Sözlük) Anlam 2) Mecaz (Değişmece) Anlam 3) Somut Anlam 4) Soyut Anlam 5) Dolaylama 6) Terim Anlam 1) GERÇEK (SÖZLÜK) ANLAM Söylendiği zaman zihnimizde (aklımızda) oluşturduğu ilk anlama, temel anlamına gerçek anlam denir. Günlük hayatta en çok kullanılan anlamıdır. “Soğuk” sözcüğünün aklımıza gelen ilk anlamı; ısısı düşük olan, sıcak olmayandır. Bu sokağın çeşmelerinden soğuk sular akardı. “İnce” sözcüğünün aklımıza gelen ilk anlamı; dar olan, kalınlığı az olandır. Üzerinde ince bir gömlek vardı. “El” sözcüğünün aklımıza gelen ilk anlamı; kolun parmak uçlarına kadar olan, tutmaya ve iş yapmaya yarayan bölümdür. Elindeki kağıtları masanın üzerine bıraktı. Çocuk ağır çantayı kaldıramadı. Evin camlarını kırmışlar. Bahçedeki kuru otları yakmışlar. Top oynarken okulun camını kırmışlar. Bu karanlıkta dolaşmaktansa evde otururum. Terliyken soğuk bir şey içme. 2) MECAZ (DEĞİŞMECE) ANLAM Sözcüğün gerçek anlamından uzaklaşarak kazanmış olduğu yeni anlama mecaz anlam denir. Söylediklerimizin soğuk karşılanmasına üzüldüm. Yaşlı kadına yer vermen ince bir davranış. Dağın ardından iki el silah sesi geldi. Çocuğu ağır işlerde çalıştırmayın. Beni kırma, birlikte oynayalım. Sınavda yüksek not almazsam yandım. Ne olur beni kırma, tiyatroya birlikte gidelim. Bu karanlık işlerin hesabını sorarlar bir gün Geçmişi karanlık bu adama pek güvenmiyorum.

1

UYARI: İnsan veya başka bir varlığa ait bir özellik diğer varlıklara verilirse buna yan anlam veya yakıştırmaca denir. Şıklarda yan anlam yoksa mecaz kabul edilir.
Kapının kolu Arabanın torpido gözü Ayakkabının burnu Uçağın kanadı 3) SOMUT ANLAM Türkçede bazı sözcükler beş duyumuzun (görme, dokunma, işitme, koklama, tatma)“herhangi birisi ile” algılanabilen varlıkları karşılar. Böyle sözcüklere somut anlamlı sözcükler denir. Kitap, ağaç, soğuk, hava, Emine, su, mavi, taş… 4) SOYUT ANLAM Türkçe sözcüklerin bazısı da beş duyumuzun “herhangi birisi ile” algılayamadığımız varlıkları karşılar. Böyle sözcüklere soyut anlamlı sözcükler denir. Bunların varlığını aklımız ve hislerimizle algılayabiliriz. Allah, rüya, sevgi, neşe, hüzün, korku, iyilik, şüphe, cesaret, güzellik, barış, düşünmek…

UYARI: Bazı somut anlamlı kelimeler kullanıldıkları cümleye göre soyut; soyut anlamlılar da somut anlam kazanabilirler. “Yol” sözcüğü somut olduğu halde Bu işi yapmanın bir yolu olmalı. Örneğinde soyut anlam taşır. “Sevgi” sözcüğü soyut olduğu halde Sevgi en sevdiğim arkadaşımdır. Cümlesinde somut anlam kazanmıştır.
5) DOLAYLAMA Bir sözcükle anlatılabilecek bir kavramın birden fazla sözcükle anlatılmasına dolaylama denir. Ulu önder dünyaca sevilen bir kişiydi. Bu korkunç ses ormanlar kralına ait olmalı. Bu sene bacasız sanayiden çok para kazandık. Atatürk’ün hayatı beyaz perdeye aktarıldı. Zonguldak’ın geçim kaynağı kara elmastır. Yavru vatanda güzel bir tatil yaptık. Çukurova’da beyaz altına rağbet çok. Bizim takım yeni bir file bekçisi aldı. Ulu önder Mustafa Kemal ATATÜRK Ormanlar kıralı Aslan Bacasız sanayi Turizm Beyaz perde Sinema Kara elmas Kömür Yavru vatan Kıbrıs Beyaz altın Pamuk File bekçisi Kaleci Derya kuzusu Balık 6) TERİM ANLAM Bir bilim veya sanat dalıyla ilgili özel bir kavramı ifade eden sözcüklere terim anlamlı sözcükler denir. Matematik: Üçgen, denklem, kesir… Fen: Hücre, çekirdek, kuvvet… Dil Bilgisi: Yüklem, virgül, sıfat… Coğrafya: Dağ, enlem, ekvator… Edebiyat: Roman, uyak, dize… Müzik: Nota, porte, sol anahtarı… Tiyatro: Perde, sufle, sahne…

2

SÖZCÜKLERDE ANLAM İLİŞKİLERİ
1) Eş Anlamlı (Anlamdaş) Sözcükler 2) Eş Sesli (Sesteş) Sözcükler 3) Zıt (Karşıt) Anlamlı Sözcükler 4) Genel (Kapsamlı) – Özel (Dar) Anlam 5) Yansıma 6) İkileme 1) EŞ ANLAMLI (ANLAMDAŞ) SÖZCÜKLER Yazılışları ve okunuşları farklı, anlamları aynı olan sözcüklere eş anlamlı sözcükler denir. İsim = Ad Eser = Yapıt Cevap = Yanıt Mazi = Geçmiş Sene = yıl Güz = Sonbahar Zayıf = Sıska Neşeli = Şen Yasa = Kanun İstiklal = Bağımsızlık Müdafaa = Savunma

Güz mevsiminde ağaçlar yapraklarını döküyor. Buranın sonbahar yağmurları meşhurdur. Yasalara uymamız gerekir. Hakkımızı savunabilmek için kanunları bilmeliyiz. Son eserinde güncel olayları anlatır. Yapıtlarında oldukça sade bir dil kullanır.

UYARI: Eş anlamlı sözcüklerin aynı cümlede kullanılması anlatım bozukluğuna neden olur.
Yemek yemediğinden çok zayıf ve sıska oldu. Arkadaşımı bugün çok neşeli ve şen görüyorum. Cevap ve yanıt hakkını kullanmak istemiyor.

UYARI: Yakın anlamlı kelimeler eş anlamlı değildir.
Eş – Dost Yalan – Yanlış Doğru – Dürüst

Bayramlarda eşi dostu ziyaret etmeliyiz. Olayları yalan yanlış anlatıyor. Ödevini doğru dürüst yaramamış. 2) EŞ SESLİ (SESTEŞ) SÖZCÜKLER Yazılışları ve okunuşları aynı, anlamları farklı olan sözcüklere eş sesli sözcükler denir. Zihnimizde en az iki gerçek anlam çağrıştırır. Sol= Solmak fiili - Yön, sağ karşıtı El= Organ - Yabancı Yüz= surat, sima - Yüzmek fiili - 100, rakam Gül= Gülmek fiili – Çiçek - Çağıldayarak akma Gülünce yüzünde güller açardı. Kendi eliyle onu teslim etmişti ellere. Su akar güldür güldür. Mendilim dolu güldür. Yeri göğü yaratan Bir gün beni de güldür. Bahçede var yüz güzel Endam güzel yüz güzel Uzaklara açılma Kıyılarda yüz güzel

3

UYARI: İnceltme işareti ( ) ile birbirinden ayrılan kelimeler sesteş değildir.
Adet= Sayı Âdet= Gelenek, örf Hala= Babamızın kız kardeşi Hâlâ= Henüz, şimdilik Kar= Hava olayı Kâr= Kazanç Alem= Bayrak, kubbe, sancak Âlem= Âlem

3) ZIT (KARŞIT) ANLAMLI SÖZCÜKLER Aralarında bir ilgi bulunduğu halde anlamca birbiriyle çelişen, birbirinin karşıtı olan sözcüklere zıt anlamlı sözcükler denir. Her sözcüğün karşıtı yoktur. Pahalı x Ucuz Uzak x Yakın Acemi x Usta Açık x Kapalı Kalın x İnce Kolay x zor İleri x Geri Uzun x Kısa Gece x Gündüz Ağlamak x Gülmek Siyah x Beyaz Ak x Kara Cimri x Cömert İyi x Kötü İnmek x Çıkmak Aç x Tok Dar x Geniş En x Boy Bencil x Fedakar Güzel x Çirkin

UYARI: Bir sözcüğün olumsuzu o sözcüğün zıddı (karşıtı) demek değildir.
Akıllı Sulu Tatlı Gelmek Almak Olumsuzu Akılsız Susuz Tatsız Gelmemek Almamak Karşıtı Deli Kuru Acı Gitmek Vermek

4) GENEL (KAPSAMLI) – ÖZEL (DAR) ANLAM Bazı sözcükler kavramları veya varlıkları toplu olarak içine alır, yani kapsar. Bu sözcüklere genel anlamlı sözcükler denir. Bazı sözcükler de kavramları veya varlıkları toplu olarak içine almaz, bir varlığın veya kavramın içinde yer alır. Bu sözcüklere de özel anlamlı sözcükler denir. Güvercin Kuş Hayvan Canlı Varlık ÖZEL Papatya Çiçek Bitki Canlı Varlık 5) YANSIMA Doğada canlı veya cansız varlıkların çıkardıkları seslerin taklit edilmesiyle oluşan sözcüklere yansıma denir. Kalemin kırılırken çıkardığı çat sesi, Hayvanların çıkardığı me, miyav, hav hav gibi sesler. Bahçedeki köpek bütün gece havladı. Şelalenin şırıltısı ormanın içine kadar yayılıyordu. Duyulan tek ses yaprakların hışırtısıydı. Kedinin acı miyavlaması ile uyandı. GENEL

4

6) İKİLEME Anlatıma çekicilik kazandırmak, anlamı güçlendirmek amacıyla çeşitli sözcüklerin art arda kullanılmasıyla oluşan söz öbeklerine ikileme denir.

UYARI: İkilemeler her zaman ayrı yazılır. İkilemeyi oluşturan sözcüklerin arasına noktalama işaretleri
konmaz. İkilemi Çeşitleri 1) Aynı Sözcüğün Tekrarı İle Arkadaşınla güzel güzel oyna. Biriktirdiğin parayı azar azar harca. Ağır ağır çıkacaksın bu merdivenlerden Git güle güle uğurlar olsun. 2) Yakın Anlamlı Sözcükler İle Yalan yanlış bilgileri sil artık kafandan. Derslerine doğru dürüst çalış. Eş dost herkes oradaydı. 3) Karşıt Anlamlı Sözcükler İle Konuyu az çok o da benim kadar biliyor. Onunla aşağı yukarı on yıl önce tanıştık. İyi kötü geçinip gidiyoruz. 4) Biri Anlamlı Diğeri Anlamsız Sözcükler İle Ufak tefek bir çocuk içeri girdi. Hesap mesap bilmez o adam. Hayatın eğri büğrü yollarında ilerliyorum. Üzerinde eski püskü bir elbise vardı. 5) Her İkisi de Anlamsız Sözler İle Mırın kırın etme de olanları anlat. Şu ıvır zıvır eşyaları çöpe atın. Abuk subuk sözlerle herkesi çileden çıkardı. Sana kaç kere abur cubur yeme dedim. 6) Yansıma Olan Sözcükler İle Aralarında fısıl fısıl konuşuyorlar. Minik dere şırıl şırıl akıyordu. Bütün gece horul horul uyudu. Vur davula güm güm gümlesin.

5

Sözcüklerin yerleri değiştirilemez ve yerlerine başka sözcükler konulamaz. (Mustafa Kemal ATATÜRK) Ne insanlar gördüm üzerlerinde elbise yoktu. kara gün içindir. (Margaret Hungerford) 6 . (Mustafa Kemal ATATÜRK) Dinlenmemek üzere yürümeye karar verenler asla ve asla yorulmazlar. ne elbiseler gördüm içinde insandan eser yoktu. yol gösterir. Ak akçe. Milletlerin ortak düşünce. olayları mecaz yoluyla belirten kalıplaşmış söz gruplarına deyim denir. Eksik bir şey bulamayınca çamur attılar. Derdini söylemeyen derman bulamaz. (kontrol etmek) Akşama kadar gözlerim yollarda kaldı. Hak vermek Deli dolu Burnu büyümek Ağzı yanmak Burun kıvırmak Ateşle oynamak Can pazarı Ağız birliği etmek 3) Deyimleri oluşturan sözcükler çoğunlukla gerçek anlamından uzaklaşarak mecaz anlam kazanırlar. Ne var ne yok diye göz attım. (Thomas Edison) Güzellik görenin gözündedir. 3) Öğüt verir. merak etmek) 3) VECİZE (ÖZDEYİŞ) Ünlü kişilerce söylenmiş özlü sözlere vecize denir. Aldığı haberden sonra küplere bindi. Hayatta en hakiki mürşit ilimdir. Anonim sözlerdir. Taşıma su ile değirmen dönmez. Özellikleri 1) Kalıplaşmış söz öbekleridir.CÜMLEDE (TÜMCEDE) ANLAM 1) Atasözü 2) Deyim 3) Vecize (Özdeyiş) 4) Koşul (Şart) Cümlesi 5) Neden – Sonuç Cümlesi 6) Tanım Cümlesi 7) Karşılaştırma cümlesi 8) Nesnel (Objektif) Yargı Bildiren Cümle 9) Öznel (Subjektif) Yargı Bildiren Cümle 10) Benzetme Cümlesi 11) Dolaylı Anlatım 1) ATASÖZÜ Milletlerin yüzyıllar boyunca geçirdikleri denemelerden ve bunlara dayanan düşüncelerden doğmuş olan sözlere atasözü denir. yaşayış. inanış ve gelenekleri atasözüne yansır. Taş taşı laf taşıma. Ağız ağıza verip konuşuyorlar. Özellikleri 1) Söyleyeni belli değildir. Sabret işin çoğu gitti azı kaldı.(Mevlana) Başarısız ola ola başarıya ulaştım. 2) Kalıplaşmış sözlerdir. 2) DEYİM Kavramları. 2) En az iki sözcükten oluşur. (bekleyip durmak.

daha” sözcükleri kullanılır. -sa. Açelya. 5) NEDEN – SONUÇ CÜMLESİ Eylemin niçin yapıldığını (gerekçesini) ve sonucunda ne olduğunu bildiren cümlelere neden – sonuç cümlesi denir. Ölçek. Bilet bulursam tiyatroya gideceğim. Doğruyu söylemedikçe bu işte çalışamazsın. İnsan istedi mi başarılı olur. mi edatıyla ve üzere sözcüğüyle yapılır. Arkadaşım o zaman da çalışkandı. “en. İşim erken biterse eve gideceğim. kişiden kişiye değişmeyen tarafsız yargı bildiren cümlelere nesnel yargılı cümle denir. Oyundaki olaylar Ankara’da geçiyor. Gözlem ve deneye dayalı olduğu için herkesçe aynıdır. İyi beslenince hastalanmazsın. -dıkça. diye” ile yapılır. Sanat. İstanbul Türkiye’nin en kalabalık şehridir.” Yarın hava güzel olursa dışarıya çıkarsın. -den. Ödevini yaparsan gezmeye gideriz. Yalan söyledi diye işten attılar. “için. şart olay Param yeterse kitap alacağım. -dan. Korktuğu için şu sevimli köpeğe yaklaşamıyor. en sevdiğim çiçektir. -ince. 7 . Yazar romanlarındaki kahramanları çoğunlukla kadınlardan seçmiş. haritada küçültme oranıdır.4) KOŞUL (ŞART) CÜMLESİ Bir olayın gerçekleşebilmesi için başka bir olayın varlığının gerektiğini bildiren cümlelere şart cümlesi denir. 8) NESNEL (OBJEKTİF) YARGI BİLDİREN CÜMLE Doğruluğu ya da yanlışlığı ispatlanabilen. Hastalandığı için okula gelemedi. -ınca. Kitabı haftaya vermek üzere aldım. Gökyüzü bugün daha mavi görünüyor. 6) TANIM CÜMLESİ Bir kavramı belirgin özellikleriyle anlatan. -dikçe gibi eklerle. tarif eden cümlelere tanım cümlesi denir. birlikte başlayıp birlikte bitirmektir. Ödevini yapmadıkça dışarı çıkmayacaksın. mı. Dostluk. neden sonuç Cevabını bilmediği için soruyu boş bıraktı. insanların düşünce ve isteklerini iletmek için yararlandıkları bir anlatım aracıdır. duyguların notalarla ifadesidir. Türkiye’de en yüksek sıcaklık yazın olur. Yazı. “-se. Müzik. düşünceyi anlamlı kılma çabasıdır. Kitap. Uyanamadığından derse geç kalmış. Niçin sorusuyla bulunabilir. en iyi dosttur. 7) KARŞILAŞTIRMA CÜMLESİ Birden fazla nesneyi benzer veya farklı yönlerden kıyaslayan cümleye karşılaştırma cümlesi denir. İyi düşününce nerede yanıldığını anlarsın. Sınıfımızda şu an yirmi beş öğrenci var. Bilmediğinden yanlış yaptı.

Türkiye’nin en güzel şehri. İstanbul. Pamuk gibi ellerin var.9) ÖZNEL (SUBJEKTİF) YARGI BİLDİREN CÜMLE Doğruluğu ya da yanlışlığı ispatlanamayan. Davetsiz misafir gibi ortada kaldı. Bu kitap beni çok etkiledi. Bu sanatçının sesine bayılıyorum. Yaz en sevdiğim mevsimdir. Dün izlediğim tiyatro çok güzeldi. 10) BENZETME CÜMLESİ Bir varlığın başka bir varlığın özellikleriyle anlatıldığı cümlelere benzetme cümlesi denir. Elma gibi yanakları var. 11) DOLAYLI ANLATIM Bir kişiye ait sözlerin. Öğretmenimiz çok ders çalışmamız gerektiğini söyledi. Konunun son bölümlerini anlayamadığını söyledi. Mektubunda üç ay sonra döneceğini yazmış. 8 . yazıların ikinci kişinin ağzından yeniden ifade edilmesini dolaylı anlatım denir. kişiden kişiye değişen yargı bildiren cümlelere öznel yargılı cümle denir.

O. inceyse ince ünlü olur.U E.I.İ. Türkçemize yabancı dillerden girmiş bazı kelimeler büyük ünlü uyumuna uymayabilir. Kadıköy Türk Gecekondu Dört Hanımeli Ev 4. sabahleyin -(İ)MTIRAK: yeşilimtrak.İ. arabadaki -KEN: Yaparken. sevmiyor -LEYİN: akşamleyin. Birleşik sözcüklerde ve tek heceli sözcüklerde büyük ünlü uyumu aranmaz. A.Ü E.SES BİLGİSİ 1) Büyük ünlü uyumu 2) Küçük ünlü uyumu 3) Kaynaştırma harfleri 4) Ses düşmesi 5) Geniş ünlünün daralması 6) Ses türemesi 7) Sert sessiz yumuşaması 8) Sertleşme (sessiz benzeşmesi) 9) Ulama 10) Vurgu 1) BÜYÜK ÜNLÜ UYUMU DÜZ YUVARLAK Geniş Dar Geniş Kalın Dar a e ı i o ö u ü İnce Kalınlık incelik uyumudur. akşamki. ekşimtrak -GİL: baklagil.U A. -Kİ: yarınki. İskele (İtalyanca) Sosyal (Fransızca) Radyo (İngilizce) Emniyet (Arapça) 3.Ü Öğütlerimiz Öğretmenim Öğrenci Koyunlar Konuşmacı Büyük Ünlü Uyumu İle İlgili Bazı Özellikler 1. İnsan Dünya Kitap Gazete Otomobil Televizyon Uyarı: Bazı yabancı sözcükler büyük ünlü uyumuna uyabilir.O.I. koşarken -YOR: gidiyor.Ö.Ö. Alma Elma Ana Anne Kangı Hangi Kala Kale Kardeş Karındaş – Kardaş 2. halamgil. Türkçe oldukları halde zamanla ses değişikliğine uğramış kelimeler büyük ünlü uyumuna uymaz. turunçgil 9 . Bazı ekler büyük ünlü uyumunu bozar. İlk hecedeki ünlü kalınsa sonraki hecelerdeki ünlü de kalın.

Sesli ile bir sözcükten sonra sesli ile başlayan ek getirildiğinde araya Y. söylüyor… 3. -ar) Okuyan (fiilden sıfat yapan ek. KAYNAŞTIRMA HARFİ Türkçe bir sözcükte iki ünlü harf yan yana gelmez. u.ol Kaybol Fikir – i Fikri 5. acak) Altışar (üleştirme eki. -en. -an) 4. ü olur. KÜÇÜK ÜNLÜ UYUMU Düzlük yuvarlaklık uyumudur. Bahçeye Odanın Kapısı İkişer Anasının kuzusu (tamlama ekleri) Kaleyi fethettik (-i. Karın – ım Karnım Şekil – i Şekli Kayıp . -e hal ekleri) Okuyacak (gelecek zaman eki. GENİŞ ÜNLÜ DARALMASI Son hecesi geniş seslilerle (a-e) bitten sözcüklere -yor eki getirildiğinde geniş sesliler daralarak ı. Ş. N ünsüzlerinden biri gelir. (a-e) (o-ö-u-ü) (u-ü) Sonsuzluk Dürüst Öğretmen Öğrenci Umutlarımız Sonuçlandırmak Uyarı: -yor eki uyumu bozar. Geliyor. -er. yapıyor.2. Küçük – cük Küçücük Minik – cik Minicik Ufak – cık Ufacık *Bazı iki heceli sözcükler ünlü harfle başlayan bir ek aldıktan sonra hecelerindeki dar ünlü düşer. -ecek. Anla – yor Anlıyor Yaşa – yor Yaşıyor Ye – yor Yiyor 6. İki kuralı vardır. Bu harflere kaynaştırma harfleri denir. i. S. SES TÜREMESİ Tek heceli bazı sözcüklere küçültme eki getirildiğinde sesli türemesi olur. SES DÜŞMESİ *Sonu “k” ile bitten sözcüklere küçültme eki geldiğinde “k” ünsüzü düşer. Bir – cik Biricik Gül – cük Gülücük Genç – cik Gencecik 10 . (a-e-ı-i) (a-e-ı-i) Kapılar Bağımsızlık Çiçeklik Sıcaklık *Sözcüğün ilk hecesindeki sesli yuvarlak ise ondan sonra gelecek hecedeki sesli ya dar yuvarlak ya da düz geniş olmalıdır. *Sözcüğün ilk hecesindeki ünlü harf düz ise diğer hecedeki ünlüler de düz olmalı.

vurgu Çiçeği büyüten sevgidir. Son tren de kalktı ben yetişemeden. vurgu 11 . Yüklem. vurgu yüklem Annemle İatanbul’a yarın gideceğim. Yüklem. vurgu c.ğ Kitabım ağaca Yurdumuz Rengi Geleceğim Kitap – ım Ağaç – a Yurt – umuz Renk – I Gelecek – im Uyarı: Özel isimlerde yumuşama sadece söyleyişte olur. SERTLEŞME (SESSİZ BENZEŞMESİ) Türkçe sözcüklerde sert sessizden sonra yine sert sessiz gelmelidir. Iki sözcük arasında noktalama işareti varsa ulama yapılmaz. VURGU a. vurgu yüklem Yarın annemle İstanbul’a gideceğim. Söylediklerinin hepsi güzel. vurgu Döndü son kuşlar da yuvalarına.7. (F – S – T – K – Ç – Ş – H – P) + (c – d – g) ç Sokak – da Türk – ce Bas – gı Diş – ci Sokakta Türkçe Baskı Dişçi t k 9. vurgu yüklem b. İsim cümlelerinde vurgu yüklemdedir. SERT SESSSİZ YUMUŞAMASI Süreksiz sessizlerle bitten bir kelime sesliyle başlayan bir ek aldığında sondaki sert sessizler yumuşar. Söyleniş Yazılış Gemlik’e Gemliğe Zeynep’in Zeynebin Ahmet’e Ahmede 8. Kurallı fiil cümlesinde vurgu yüklemden önceki sözcüktedir. Yarın istanbul’a annemle gideceğim. P–ç–t–k b c d g. ULAMA Ünsüz harfle bitten sözcükten sonra ünlü ile başlayan bir sözcük geldiği zaman ulama yapılır. Yüklem. Yüklem. Devrik fiil cümleelerinde vurgu yuklemdedir. Türk askeri Mehmet Akif Ersoy 10. yazışta olmaz.

Bana ne aldın? Kim benimle gelmek ister? 12 . “mi”li soru cümlelerinde vurgu “mi” soru ekinden önceki sözcüktedir.ç. Diğer soru cümlelerinde vurgu soru bildiren ögenin üzerindedir. Sen mi yaptın bütün bunları? Ayva çiçek açmış yaz mı gelecek? d.

olgu. ne var ki. D) Bu nedenle halk türkülerinin ezgileri bir buz dağının su yüzündeki görüntüsü gibidir. Yazar bu parçada ne anlatıyor? Bu yazıda nelerden bahsediliyor? Gibi soru kalıpları bize “konu”yu verir. bağlaçlara ve zamirlere bu bölümde kesinlikle yer verilmez. Bu bölüm yargı bildirir. D) Türk yazarlarını yücelten. o paragrafta en genel anlamda üzerinde durulan olay. köyden kente göç. ölüm. ne yerler. nasıl yaşarlar. hasret en çok işlenen konulardır. Yukarıdaki parçanın konusu nedir? A) Teknolojik gelişim B) İletişim araçlarının işlevi C) Dünyadaki değişmeler D) İletişim araçlarındaki değişim 13 . hızla değişen dünyanın temposundan kaynaklanan rahatsızlıklardan kurtarmak için hoşça vakit geçirmekten. c) Sonuç Bölümü: Paragrafın başında tanıtılan. dostluk. Ayrıntılara girmeden konu tanıtılır. şehir şehir. B) Bize düşen görev bunları araştırmak. (ama. Yaşam sevinci. Bir paragrafın konusu. kitleleri bilgilendirmek ya da onları. kasaba kasaba. Genellikle bir cümleden oluşur. Örnek: Yıllardır yurdu geziyor. Cümleyi anlam ve yapı yönünden öncesine bağlayacak edatlara. nelerden hoşlanırlar? Bir de büyük yazarmış. yararlanılır. hakkında yazı yazılan. yalnızlık. incelemek. Paragrafın yardımcı düşünceleri genellikle bu bölümde bulunur. madem…) Örnek: Aşağıdakilerden hangisi giriş cümlesi olur? A) Asıl kök ve öz derinliklerdedir. çünkü. Okudum onu ancak… Bu paragrafın sonuna aşağıdaki cümlelerden hangisinin getirilmesi uygundur? A) Anadolu’yu çok iyi anlatmış. Anadolu insanını iyi tanıyor. C) Hayal kırıklığına uğradım. örneklerle ve diğer düşüncelerle geliştirilen konunun bir sonuca bağlandığı bölümdür. 2) PARAGRAFTA KONU (İÇERİK) Üzerinde durulan. Konunun etkili bir şekilde anlatılması için benzetmelerden. Örneklere yer verilmez. yalnız. dil yanlışları.PARAGRAF BİLGİSİ 1)Paragrafın Yapısı (Bölümleri) 2) Paragrafta Konu (İçerik) 3) Paragrafta Ana Düşünce (Ana Fikir) 4) Paragrafta Yardımcı (Yan) Düşünceler 5) Paragrafta Başlık 6) Paragraf Oluşturma 7) Paragraf Tamamlama 8) Duyulara Seslenme 9) Duygulara Seslenme 10) Anlatım Biçimleri 11) Düşünceyi geliştirme yolları 1) PARAGRAFIN YAPISI (BÖLÜMLERİ) a) Giriş Bölümü: Her paragrafın bir giriş bölümü vardır. b) Gelişme Bölümü: Giriş cümlesiyle tanıtılan konu gelişme bölümünde açıklık kazanır ve iyice genişletilir. C) Anadolu insanı. söz söylenen. ne yazık ki. Örnek: Kitle iletişim araçları. Konu ile ilgili örnekler verilir. Bu bölüm birden çok cümleden oluşur. Her şey konu olabilir. ezgilerin söz dokusuna yüklediği hayat hikayesini nesilden nesile taşıyagelmiştir. Her yazının bir konusu vardır. Böylece düşünceye inandırıcılık kazandırılır. oysa. Giriş bölümü bir cümleden oluşur. gerçek değerini ortaya çıkarmaktır. sistematiği belirlenmemiş akımların içine sürüklenmeye kadar bir çok amaca hizmet etmeye başladı. B) Oldukça başarılı bir anlatımı varmış. Anadolu’yu anlatmalarıdır. vatan sevgisi. karşılaştırmalardan vb. Çoğu zaman ana düşüncenin bu bölümde verildiği görülmektedir. her türlü kavramdır. durum ve kavramdır. fakat.

birlik beraberlik. birbirini bağlı zincir şeklindedir. Bir paragrafın başlığı bulunurken öncelikle o yazının ne anlattığı belirlenmelidir. gönlümüzde aşk. Paragrafta vurgulanmak istenen düşünce nedir? A) Halı desenlerini herkes kendine göre yorumlayabilir. 4. Toroslara vardığımda her taraf yeşillikler içindeydi. edebiyat türleri içinde sesle okunmayı en çok gerektiren sanattır. yalın ve açık biçimidir. 4) PARAGRAFTA YARDIMCI (YAN) DÜŞÜNCELER Her paragraf bir ana düşünce üzerine kurulur. C) Halı dokunurken şekiller kendiliğinden ortaya çıkar. Bu düşüncenin anlaşılır ve inandırıcı kılınması için de yardımcı düşüncelere ihtiyaç vardır. Ağaçları ve çiçekleri ürperişler içinde gördüm. Önümüzde ışık. o yazıda anlatılan konunun. Örnek: El halısında desen. Nasıl tiyatro oynanmak içinse. Bu paragraftan aşağıdakilerden hangisi çıkarılamaz? Bu paragrafta aşağıdakilerden hangisine değinilmemiştir? Bu paragraftan aşağıdakilerden hangisine ulaşılamaz? Bu paragrafta aşağıdakilerin hangisinden söz edilmemiştir? Gibi soru kalıpları bize “yardımcı düşünce”yi bulmada yardımcı olur. 5) PARAGRAFTA BAŞLIK Bir yazının başlığı. Şiirde Mehmetçik ile ilgili olarak aşağıdakilerin hangisinden söz edilmemiştir? A) Yurdu için kendini feda edeceğinden. Paragrafa en uygun başlık aşağıdakilerden hangisidir? A) Şiir Okumanın Önemi B) Şiir ve Ses C) Sesin Önemi D) Şiir Sanatı 6) PARAGRAF OLUŞTURMA Giriş. D) Bütün desenler. B) Hürriyete değer verdiğinden.3) PARAGRAFTA ANA DÜŞÜNCE (ANA FİKİR) Bir yazının yazılmasına neden olan ve yazının özünü oluşturan düşünce ana düşüncedir. Hürriyet öpen dudak olarak Yürekte sen varsın. Ana düşünce paragrafta bir cümle halinde verilebileceği gibi parçanın bütününe de serpiştirilebilir. sincaplar bu zamansız rüzgara hayret ederek üşüyorlardı. sese en çok bağlı sanat oluşudur. 3. Genellikle gelişme bölümünde bulunur. Doğarsın bu yurda adak olarak. Buna sanatçının okuyucuya vermek istediği mesaj da denebilir. C) Kahramanlığının dünyaca bilindiğinden. gelişme ve sonuç cümlelerinin bulunup bir anlam bütünlüğü içerisinde sıralanmasıdır. Şiirlerde ana düşünce yerini tema denir. Böylece verilmek istenen mesaj okuyucunun zihninde somutlaştırılmış olur. Örnek: Sen Mehmetçiksin. Örnek: 1. göz değmesin diye nazar boncuğu. şiir de ses olarak dudaklarımızdan dökülmek içindir. Bir paragrafta birden fazla yardımcı düşünce vardır. 2. İnatçı bir rüzgar yeşilde alacağı varmış da alamamışcasına esiyor esiyordu. denilebilir. vurgulanmak istenen ana düşüncenin en kısa. Yazar bu yazıyı niye yazmış? Yazarın vermek istediği mesaj nedir? Bu paragrafta vurgulanmak istenen düşünce nedir? Gibi soru kalıpları bize “ana düşünce”yi verir. serilen eve bolluk ve bereket getirsin diye ağacı. açıklar ve destekler. Şiiri diğer edebiyat türlerinden ayıran en belirgin özellik. Yukarıdaki cümlelerle bir paragraf oluşturulduğunda sıralama nasıl olur? A) 2-4-1-3 B) 4-3-2-1 C) 3-1-2-4 D) 1-3-4-2 14 . Örnek: Şiir. dirlik ve düzenlik getirsin diye zincir haline gelmiş halkalar şeklinde gösterilir. başta sen varsın. Sonra kuşlar. Yardımcı düşünceler ana düşünceyi örnekler. D) Milletçe sevildiğinden. B) Halıdaki desenlerin kendine özgü bir anlamı vardır.

hem dardı. Genellikle geçmiş zaman kullanılır. Tiyatrolarında da gecekondu bölgesinin cahil insanlarını ele almıştır. Hemen hemen hiçbir sanat adamı. hem şirindi. Örnek: Haldun Taner hikaye. seçer. C) Çocuklarımız henüz ilkokul döneminde ağır bir sınav maratonuna giriyorlar. Hikayelerinde genellikle büyük şehirdeki tipleri. sevinç. dağları büyük bir tehlikeye atan insanlar. O kadar dardı ki orda birbirine dokunur komşu evlerin saçağı. dört arkadaşıyla bir gece hapisten kaçtı. makale ve fıkra türlerinde eserler vermiştir. zaman ve kişi gibi unsurlara rastlanır. Ne oluyor bize? Buraları başkalarına mı satıyoruz? Diye acı acı düşündüm. Örnek: … Adeta yarış atı gibi sınavdan sınava koşturuyorlar. b) ÖYKÜLEYİCİ ANLATIM Bir duygunun. istese de istemese de … Paragrafın sonuna aşağıdakilerden hangisinin gelmesi daha uygundur? A) kendi kişiliğini katar. iki yahut üç yıl Kastamonu. Sade ve sanatsız bir dil kullanılır. Sonuçta çocuklar kendilerini yetiştiremiyor ve çeşitli sorunlarla karşı karşıya kalıyorlar.Bu tipler yerel dilleriyle konuşturulur. tatma. Öykülemede yer. Bu eserleri okuyan insanın yüzünde tatlı bir tebessüm belirir. ümit. korku. kendini tanımadan hayatın karmaşıklığı içinde buluveriyor kendini. denizi. O zaman kendisine Battal’ın İbrahim diyorlardı ki. merak. Örnek: Ayaşlı. B) nesnel davranmak zorundadır. coşku. gördüklerini olduğu gibi söylemek istememiştir. Aradım. Dağa çıktı. D) Sınavlar. giriş cümlesini ve sonuç cümlesini bulma ile ilgilidir. Çoklarının evini basıp paralarını aldı. Adı üstünde: Telgraf sokağı. Çankırı ve Bolu arasındaki dağlarda gezdi. örneklerle konunun en iyi biçimde anlaşılması sağlanır. tüm bunlar beni hayli düşündürdü. bozulmuş ve iki yüzlü çevreleri anlatır. Tanımlarla. duyma. nerde Telgraf Sokağı? Diyen bir şair nasıl bir duygu içerisindedir? A) Umutsuz B) Karamsar C) Hasret D) Yalnızlık 10) ANLATIM BİÇİMLERİ a) AÇIKLAYICI ANLATIM Okuyucuyu herhangi bir konuda eğitmek ve ona bilgi vermek amacıyla başvurulan anlatım tekniğine açıklayıcı anlatım denir. körfezin içinde birkaç kayık. D) gerçeğin peşinde koşar. Çocuk. 15 . Cümlelerde bu beş duyu organından herhangi birisiyle algılanan bir ayrıntıya yer verilebilir. (sitem. Örnek: Kokuşmuş bir körfez. Paragrafın başına aşağıdaki cümlelerden hangisi getirilirse parça anlam yönünden tamamlanmış olur? A) Çocuklar güç işlerde çalıştırılmaktadır. B) Çocuklarımız gün geçtikçe sağlıklı bir eğitim olmaktadırlar. yalnızlık…) Örnek: Doğduğum köyde bir sokak vardı.7) PARAGRAF TAMAMLAMA Paragraf tamamlama. büyütür. endişe. 8) DUYULARA SESLENME İnsanın beş duyusu vardır (görme. dokunma. Yukarıdaki parçada hangi duygumuzla ilgili bir ayrıntıya yer verilmemiştir? A) İşitme B) Koklama C) Görme D) Tatma 9) DUYGULARA SESLENME Duygu kalben algılanan hislerdir. koklama). beş ay hapiste tutsak kaldıktan sonra. düşüncenin bir olay etrafında veya olaya bağlı olarak anlatılmasıyla oluşan anlatım tekniğine öyküleyici anlatım denir. çocukları sağlık yönünden ciddi şekilde etkiliyor Örnek: Sanat adamları daha çok düzeltmek. güzelleştirmek isteyenler arasından çıkar. ötüşerek karnını doyurmaya çalışan martılar. tiyatro. ümitsizlik. C) olayları olduğu gibi verir. Hem güzel.

iyi dileklerini. Anne çocuğuna ilişkin isteklerini. Pencere önlerinde yığılı kitaplar. Ya nasıl ele almalı? Ön yargıyla ele alınmamış tek bir sanat yapıtı bilmiyorum. Tarık Buğra’nın Küçük Ağa’sı ve Halide Edip’in bir çok romanı bu muhteşem olayı işlemiştir. sözcüklerle resim yapma sanatına betimleyici anlatım denir.c) BETİMLEYİCİ ANLATIM (TASVİR) Gözleme dayanan anlatım tekniğine. -dir. 11) DÜŞÜNCEYİ GELİŞTİRME YOLLARI a) TANIMLAMA (TARİF ETME) Bir kavrama ait belirleyici özelliklerin anlatılmasıyla oluşan yönteme tanımlama denir. Sözün aktarılmadığı yerde tanık gösterme söz konusu olmaz. tanıklar gösterilir. Örnek: Edebiyatımızda romancılar yaşadıkları dönemin ya da önceki dönemlerin izlerini eserlerine yansıtmışlardır. Eleştirmen. yiyecek ve giyecekleriyle insana bir sürü sıkıntılar verir. kendi sevincini. Karşı duvarda boydan boya dolap. haritalar… d) TARTIŞMACI ANLATIM Herhangi bir konunun farklı bir bakış açısıyla değerlendirilmesinden kaynaklanan anlatım tekniğine tartışmacı anlatım denir. Sıfatlara genişçe yer verilir. o da ruhu besler. c) KARŞILAŞTIRMA (MUKAYESE ETME) Birden fazla düşünce. defterler. karşılaştırmalar yapılır. Konuşma havası sezilir. varlık okuyucunun gözünde canlandırılır. Bunun için de kat kat giyeceklere gereksinmeniz yoktur. Büyük yazarlar ömürlerinin çoğunu okumakla geçirirler. Montesguie: “Çeyrek saatlik bir okumanın gideremediği bir kederim olmamıştır. edebiyatımızda Milli Mücadele yıllarını konu edinen bir çok yapıt vardır. Bundan dolayıdır ki. olay. Kıyısında tahta sandalyeler. Soru cümleleriyle yazıya akıcılık kazandırılır. Örnek: Eleştirmen eseri ön yargıyla ele almamalıymış. Kapının arkasında kıvrık ağaçtan yapılmış askılık. Öğrenci ödevleri. olay. Köşeye yakın. Yanıp yanmadığı belli değil. Soğuğuyla. Tanımlamada “nedir?” sorusunun cevabı bulunur ve tanım cümleleri genellikle “-dır. Düşüncenin kanıtlanması için örnekler verir. Örnek: Annenin çocuğunu uyutmak için belli bir ezgiyle söylediği halk edebiyatı ürününe ninni denir. Örnek: Kış mevsiminden hiç hoşlanmam. Amaç karşı tarafın düşüncesini çürütmektir. küçük küçük gözler. Bir kere bu seçmelerde bile bir önyargının varlığından söz edilemez mi? Bu seçme bile bir önyargıdır. eleştiri yapmak için birtakım hazırlıklar ve seçmeler yapar. Örnek: Ortada yeşil örtülü uzun bir masa.” der. d) TANIK GÖSTERME (ALINTILAMA) Yazarın. Ekmek bedeni nasıl beslerse. okuyucunun zihninde daha da belirginleşmesini sağlamaktır. Kimisi kilitli kimisi kilitsiz. kavram ya da durumun birbiriyle kıyaslanmasıyla oluşan yönteme karşılaştırma denir. Yiyeceklerimizin büyük bir bölümü de yaz mevsiminin ürünleridir. düşüncelerini inandırıcı kılabilmek için ele aldığı konuda yetkili ve ünlü bir kimsenin sözlerinden alıntı yapmasıyla oluşan yönteme tanık gösterme denir. Kişinin sadece adı yetmez. donma diye bir korkunuz olmaz. Dolapta her birini bir öğretmenin kullandığı. Amaç konunun. duvarın dibinde kömür sobası. Betimlemede bir durum. Yakup Kadri’nin Yaban’ı. b) ÖRNEKLEME Anlatılan konuyla ilgili değişik örneklerin verilmesiyle oluşan yönteme örnekleme denir. Oysa yaz mevsimi öyle mi? Bir kere üşüme diye bir sorununuz. Örnek: Okuma tutkuların en asilidir. -tır. üzüntülerini bu nazım şekli ile anlatır. ulaşımıyla. -tir” ekleriyle veya “denir” ile biter. 16 .

Yapım Ekleri ÇEKİM EKLERİ : Eklendiği kelimenin anlamını ve türünü değiştirmeyen. YAPIM EKLERİ : Eklendiği köklerden yeni kelimeler türeten eklere denir. zarf. .. Karaköy. gözlük. kelimenin tamamı ile ilgili olmalıdır. Ekler. Ama okul ile ok arasında bir ilgi yoktur. ey. ver. İçinde bir yapım eki olan ve yeni kelimeler türetmeye elverişli birime gövde denir. İki çeşit ek vardır: 1.. bazen de türünü değiştirir.. git. bağlaç ve ünlem” göreviyle kullanılabilir.. daha küçük parçalara ayrılmayan. Köklere getirilerek anlam kazanır. Örnek: Gel-. tüh.. kötü. İsim Kökleri 2. edat. güzel. anlamlı en küçük parçasına denir. Basit Sözcük : Hiç ek almayan veya yapım ekleri dışındaki ekleri almış olan sözcüklere denir.. kız.. ile... hem fiil olabilecek köklere denir.. GÖVDE : E n az bir yapım eki almış olan sözcüklere denir. yolluk. evci. geç. 2. Örnek: Karınca. Ev. mirasyedi. sen.. yol. İlgi kökleri : Ben. ilgiyi veya duyguyu en kısa biçimde tanıtan köklere denir. vah. Evli. Örnek: Uçak. 17 . zamir. Nitelik kökleri : İyi. Fakat bu kelimede “ok” kısmı da bir anlam taşır. için. Kelimenin kökünün.. YAPILARINA GÖRE SÖZCÜKLER 1. niteliği. evler. sıra. Dedikodu... tek başlarına anlamsızdır.. kelebek. Örnek: Yaz.. 3. “oku” fiilidir. FİİL KÖKLERİ : Hareketleri. Dilimizde isim kökleri en fazla üç heceden oluşur.. EKLER Köklere getirilerek onların anlamlarını tamamlayan veya değiştiren parçalara ek denir. Türemiş Sözcük : İsim veya fiil köklerine çeşitli yapım ekleri getirilerek oluşan sözcüklerdir. işleri anlatan köklere denir.. ev.. Fiil Kökleri İSİM KÖKLERİ : Bir varlığı.. Kökler iki çeşittir: 1. yol. başla. Çekim Ekleri 2. otur-. sadece cümledeki durumlarını belirten eklere denir. gergin... Duygu kökleri : Ah. Örnek: “Okul” kelimesinin kökü. o. sıfat..SÖZCÜKLERİN YAPI ÖZELLİKLERİ KÖK : Bir kelimenin. araba. evi. otur. Birleşik Sözcük :İki veya daha fazla kelimenin birlikte kullanılmasıyla oluşan sözcüklerdir. Sesteş (Eşsesli ) Kökler : Kullanıldığı cümleye göre hem isim. İsim kökleri cümle içinde “isim. Dört çeşittir: a) b) c) d) Varlık kökleri : Çöl. Yapım ekleri eklendiği kök veya gövdelerin her zaman anlamını..

EKLER Yapım Ekleri 1. Ben (-ım. okulda.-üm) Kitab-ım Sen (-ın. -un. (Her anlamı) f) Bu şehre ben dört yaşlarındayken yerleştik. evim. – Beni aradığında dünyalar benim oldu. -ü ekleridir. -den. a) İsmin Yalın Hâli ( Yalın Durumu) : Belirli bir eki yoktur.) b) İsmin -i hâli (Belirtme Durumu) : Ekleri. -tan şeklindedir. -ler ekleridir. -sı. (Ev-i. (aynı ulustan olma) 4. -ten. Durum ekleri olarak da adlandırılır. -dan. -um. -leri) Kitap-ları Tekil Kişiler: Çoğul Kişiler: 2. İYELİK (AİTLİK) EKLERİ : Eklendiği ismin karşıladığı varlığın kime veya neye ait olduğunu bildiren eklere denir. -ta şeklindedir. -i. -unuz. Fiilden isim yapan ekler Çekim Ekleri a) İsim çekim ekleri *İyelik ekleri *Hal ekleri *Tamlama ekleri *Çoğul ekleri b) Fiil çekim ekleri *Kip ekleri *Kişi ekleri ÇEKİM EKLERİ A) İSİM ÇEKİM EKLERİ 1. -in.. Ayrılma Durumu) : Ekleri. (Abartma) b) Müdür beyler sizi görmek istiyor. -ı. (aşağı yukarı) g) Beyefendiler yemeğe gelmiyorlar mı hala.) 3. -un. -ünüz) Kitab-ınız Onlar (-ları. (Ev-e. -su. -ü ‘dür. (aile) e) Sabahları bir bardak süt içer. -sü) Kitab-ı. (Benzerlik) d) Serpiller yarın bize gelecek.. -u. okula) d) İsmin -de hâli (Bulunma.. bahçenin kapısı) *Altı çizililer tamlama ekleri. evler. -lar ekinin anlam özellikleri a) Pazardan dünyaları aldım. -ün) Kitab-ın O (-ı. İsimden isim yapan ekler 2. -imiz. -u. -ümüz) Kitab-ımız Siz (-ınız. Hiç ek almayan veya hal ekleri dışındaki ekleri alan isimler yalın haldedir. İsimden fiil yapan ekler 3. (Ev. okuldan.. -a ‘dır. -da . -ü. (sitem. -si. -im. kapının kolu. -umuz. -u. ÇOĞUL EKLERİ : İsimlere gelerek onların sayısını çoğaltan -lar. -in. -te. -i. araba-sı Biz (-ımız. kalma durumu) : Ekleri -de. Fiilden fiil yapan ekler 4. kalem-i) c) İsmin -e hâli (Yönelme Durumu) : Ekleri -e. Koyu yazılanlar kaynaştırma harfi.. (Evde. okullar... 18 . (Evden. (Saygı) c) Daha nice Fatih’ler yetiştireceğiz. okulun duvarı. -iniz. küçümseme) h) Kurtarma çalışmalarına İngilizler de katıldı. HÂL EKLERİ : İsimlere gelerek onların durumlarını bildiren eklerdir. TAMLAMA (İLGİ) EKLERİ : İsim tamlamalarında kullanılan -ın. -i. (Evler.) -ler.) e) İsmin -den hâli (Çıkma. -ün ve -ı. (Ali’nin defteri.

KİP EKLERİ : Fiillerin yapılış amacını ve zamanını bildiren eklere denir. 19 . çoğul -k 2. -i.(Yapım eki) 4) Aslında küçültme ve sevgi eki olan -cık bazen varlık isimleri yapar . -ü yapım ekleri hem fiilden isim yapar...) a) Haber kipi ekleri: Zaman bildirimi yapan eklerdir. kip eklerinden sonra gelerek o işi kimin yaptığını belirten eklere denir. (Geldi-m.. yaz-ı (Yapım eki) 2) İyelik ekleri ile kişi ekleri karıştırılmamalıdır. hem ek-fiil. (Tatlı bir bakışı vardı. yavru-cuk ) Bu örneklerde küçültme anlamı varken. Ev-i yandı (İyelik eki) Ev-i yıktılar (Hâl eki) Veli-nin ev-i (Tamlama eki) Gez-i. -iş ekleri bazen isim. kişi ekleri fiillere gelir.. -u. Bunların farkı cümlelerden anlaşılır. tekil -m 2.Kişi eki) 3) Türkçe’de -ım.. (Ev-i-m. İyelik ekleri isimlere..-ü vardır.). (Tepe-cik. 5) -ı.. (Gelmiş.. bazen fiil yapar. (Geldi-m. -i...B) FİİL ÇEKİM EKLERİ 1. -u.İyelik eki) .. Görülen Duyulan Şimdiki Gelecek geçmiş geçmiş zaman zaman Oku-du -muş -yor -ecek b) Dilek kipi ekleri: İstek belirtimi yapan eklerdir..) 1. hem de fiilden fiil yapar.. tekil -n 3. Fiilden isim yapma eki. -im. çoğul -lar Okudu- EKLERLE İLGİLİ ÖNEMLİ BİLGİLER: 1)Türkçe’de dört çeşit -ı. tekil Eksiz 1. -um. gelecek. gelir. hem de yapım eki olarak kullanılabilir: İç-im kan ağlıyor (İyelik eki) İstediğin parayı vereceğ-im (Kişi eki) Bugün dünden daha iyiy-im (Ek-fiil) Gözlerin bir iç-im su. KİŞİ EKLERİ: Fiillere. (Birbirlerine bakıştılar)....Fiilden fiil yapma eki 6) -ış. Fiilden fiil yapma eki. (badem-cik) kelimesinde bir organın adı söz konusudur.. okudu-n.. (Kaz-ı çalışmaları başladı). -üm ekleri hem iyelik eki. Dilek şart -sa İstek eki -y-a Gereklilik eki -malı Emir eki eki yok Geniş zaman -r Oku- 2.. çoğul -nuz 3.Fiilden isim yapma eki (Boyayı kaz-ı-dı). hem kişi eki....

-ncu. -e : yaş-a. -leyin: akşam-leyin.. 2) İsimden Fiil Yapma Ekleri: İsim kök veya gövdelerine gelerek bunları fiile dönüştürür. -msı. hem de türü değişir. kız-an (olgun çocuk) 19) -ç: ana-ç 20) -cıl. -ça.-su. -lü : (Ev-li. Başlıca ekleri şunlardır: 1) 2) 3) 4) 5) 6) 7) 8) 9) 10) -la.. ev-ci) (“Bek” kelimesi Eski Türkçe’de “koruma. ses-teş 11) -ncı. -çe : Türk-çe. -si. -umsu. -ek : sol-ak. y değişmesiyle “ yazın gidilecek yer “ anlamındadır. -ki eki bu kurala uymaz. -deş. -nci. -k : gec-i-k. -cuk. -r: deli-r-.) 5) -ki : (demin-ki. -cek. -lu.) 8) -cağız. -le: su-la. Bu tür ekleri alan kelimelerin hem anlamı. dar-al. -ce. -de : şırıl-da. -cil. balık-çıl. -çil. -cük : (Ufa-cık. boş-a. -er : sar-ar (sarı) -da. gökte-ki) (Yapım ekleri her zaman kökten hemen sonra gelirken. Dört ana grupta incelenir: 1) İsimden İsim Yapma Ekleri : İsim köklerine gelerek bunlardan yeni isimler türeten eklere denir.YAPIM EKLERİ Kök veya gövdelerin her zaman anlamını. bazen de türünü değiştiren eklere yapım ekleri denir. -cül.. -teş : soy-daş. -cü : (Bek-çi. 20 . Ök-süz) (“Ök” kelimesi Eski Türkçe’de “öğ” şeklindedir ve “ana” anlamına gelir. -cul. -lik. küçü-cük) 7) -cak. -suz.) 3) -lı.. -kur. -cik. -kür : tü-kür. Bu ekler sadece kelimenin anlamını değiştirir.. -ceğiz.. -er : beş-er. -ci.. yay-la ( Eski Türkçe’den günümüze z. -sü : çocuk-su 15) -ımsı. -l : ufa-l. -kır. -taş. -li.. 12) -ar. top-u-k 26) -t : yaş-ı-t 27) -ay. yedi-nci. top-la. -luk. gecelik) 2) -cı.. Öte-ki. -cu. çul. 13) -z : iki-z 14) -sı. -eç : kır-aç.. -lük : (Gözlük... -çıl. yerde-ki. muhafaza etme” anlamında kullanılmıştır. -ümsü: ekşi-msi 16) -layın.... -men : koca-man 22) -aç... -el: az-al.... beri-ki. -ki ekinden önce köke bir çekim eki gelir. -imsi. -çağız.. su-lu) 4) -sız.. -a. -ey : kuz-ey (Kuz : Güneş görmeyen yer) 28) -sul : yok-sul 29) -la. -çeğiz: (Köyceğiz. -çek : (Büyü-cek. -en : er-en. -siz. -çak. -le : kış-la . -al. türünü değiştirmez. -süz ( Ev-siz. -ncü : bir-i-nci. çocuk-çağız) 9) -ca. top-aç 23) -şın : sarı-şın 24) -ak. -mse :azı-ı-msa. sonra -ki yapım eki getirilir. Bu eklerin başlıca olanları şunlardır: 1) -lık. -ki ekinin bazen kökten hemen sonra geldiği de görülür.) 6) -cık. şimdi-ki. 21) -man. -kir.. 17) -cileyin : ben-cileyin 18) -an. -ar.. ala-ca 10) -daş. püs-kür. çül: ev-cil. top-ak 25) -k : bebe-k.

-gen.. -me : kıy-ma.. -kın.. -gaç. -kun. -l : kır-ı-l. -kün : dal-gın.. -ntu... -dür. -m : giy-i-m. Fiilden isim yapım eklerinin başlıcaları şunlardır: 1) 2) 3) 4) 5) 6) 7) 8) 9) 10) 11) 12) 13) 14) 15) 16) 17) 18) 19) 20) 21) 22) 23) 24) 25) 26) 27) 28) 29) 30) -mak. -ış.... -ü : gez-i. -anak.. -giç... -t : kızar-t.. -gin. -sı. -sak: tut-sak. -ıcı.. -n : tüt-ü-n..... -dur. -mece : bul-maca.. : yar-a. -ak. -tür : koş-tur. 21 . -aç.. -ce : eğlen-ce. -i. -üş : bak-ış... -gıç.. -gan. -e. -geç : yüz-geç. -maç.. -tır. -sü : sin-si. -tir. -ntı.. -u.. -ga. -sel : uy-sal. -k : çatla-k. -men : seç-men...... -si. -ç : usan-ç.. -ele : kov-ala 4) Fiilden İsim Yapma Ekleri : Fiil kök veya gövdelerine gelerek bunlardan isimler türeten eklerdir. -man. -gün. -sal. -u. Başlıca ekleri şunlardır: 1) 2) 3) 4) 5) 6) 7) 8) 9) 10) 11) -n: giy-i-n.. -alak. -ge : böl-ge. -gi... -e : tık-a. -tur.3) Fiilden Fiil Yapma Ekleri: Fiil kök veya gövdelerine gelerek bunlardan yeni fiiller türeten eklerdir. -ntü : boz-u-ntu. -gun... -ek : dön-ek. -gın... -t : geç-i-t. -guç. -ü : kaz-ı. -kin. -ş : döv-ü-ş. -r : aş-ı-r... Bu ekler kökün anlamını değiştirir fakat türünü değiştirmez.. -gü.. -a. -meç : yırt-maç.. -mse: gül-ü-mse -ala... -elek : yat-alak.. -güç : dal-gıç.. -l : ışı-l... -dır. -ca. -a.... -ı. -ki. -kı.. -mek : yapmak. -uş.. hem de türü değişir. -iş. -ken : sıkıl-gan. öğret-men.. -gı.. -eç : gül-eç. -ucu. -ar. -ücü : uç-ucu. -i. -maca... -kü: say-gı. -ı.. -ku. -nti. -ma. -gu... -ici. sar-ma. -enek: gör-enek. -er : çık-ar. -kan. -dir... Bu ekleri alan kelimelerin hem anlamı.... -su.......

gazete. Acaba. yer adları büyük harfle yazılır. ünlem ve soru işaretlerinden sonra gelen cümlelerin ilk sözcüğü büyük harfle başlar. genel kavram bildirdikleri zaman küçük harfle başlar. Türk Dil Kurumu Ihlamurdere Caddesi Avrupa Çengelköy Uyarı: Kitap isimlerinde ve başlıklarda yer alan “ve. Cümle içinde. Meçhule giden bir gemi kalkar bu limandan. defterler. ile. Mehmet Bey Esra Hanım Uyarı: Akrabalık bildiren kelimeler büyük harfle yazılmaz. unvanlar ve lakaplar da büyük harfle başlar. Halley Satürn Venüs Uyarı: “Dünya. sokak vb. kuruluş. Kişi adlarından önce ve sonra gelen saygı sözleri. lisanımızı başka lisanlarla mukayese edelim: Başka lisanlar. Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal Atatürk Av. veya” bağlaçlarıyla soru eki “mi” küçük harfle yazılır. 22 . Sınavda başarılı olduğumu öğrenince dünyalar benim oldu. Bilal amca Sema teyze e) Kurum. milli lisanımız bunlardan hangisi olacaktır? Bu suale cevap vermeden.” derdi. d) Özel adlar büyük harfle başlar. Hocası ona her zaman “Sen büyük bir alim olacaksın. dergi ile mahalle. Artık demir almak günü gelmişse zamandan. Çantan adeta doluydu: kalemler. b) Nokta. Kırmızı ve Siyah Leyla ile Mecnun Kültürlü Olmak mı? f) Gezegen ve yıldız isimleri büyük harfle başlar. milletlerin başkentlerine ait lisanlardır… Uyarı: İki noktadan sonra cümle niteliği olmayan örnekler sıralanırsa bu örnekler büyük harfle başlamaz. iki nokta. tırnak içine alınan cümleler de büyük harfle başlar. Türkiye’ye Güneş tutulmasını izlemek için pek çok turist geldi.YAZIM KURALLARI (İMLA) 1) Büyük Harflerin Yazımı 2) Birleşik Kelimelerin Yazımı 3) Yön Adların Yazımı 4) Gün ve Ay Adlarının Yazımı 5) Sayıların Yazımı 6) “Mi” nin Yazımı 7) “De” nin Yazımı 8) “Ki” nin Yazımı 1) BÜYÜK HARFLERİN YAZIMI a) Cümle başları büyük harfle başlar. güneş ve ay” sözcükleri coğrafya ve gök bilimlerinde terim olarak kullanıldıkları zaman büyük harfle. testler… c) Şiirlerde mısraların ilk harfi büyük harfle başlar.

Kuzeybatı Güneydoğu *Belgisiz sıfat ve zamirler bitişik yazılır. Geçen yıl köye haziranda gitmiştik. (15) on beş (155) yüz elli beş *Birleşme sırasında kelimelerden hiçbiri anlamını değiştirmiyorsa ayrı yazılır. Salı günü çıkacağız. Türkiye’nin batısı nüfus olarak daha yoğun. Köpek balığı Yer elması Arap sabunu Deniz yolu Su böreği 3) YÖN ADLARININ YAZIMI Yer-yön ve yöre bildiren sözcükler birlikte kullanıldıkları isimlerden ayrı ve ilk harfleri büyük yazılır. 4) GÜN VE AY ADLARININ YAZIMI Belli bir tarihi bildiren gün ve ay adları büyük harfle yazılır. Uyarı: Batı sözcüğü eğer Avrupa yerine kullanılmışsa büyük harfle başlar. Türkiye’ye Batı destek veriyor.2) BİRLEŞİK KELİMELERİN YAZIMI a) Bitişik Yazılanlar *Birleşme esnasında ses türemesi veya düşmesi oluyorsa bu tür birleşik kelimeler bitişik yazılır. Keçi + boynuzu Keçiboynuzu (Bitki) Karga + burnu Kargaburnu (Alet) Dokuz + taş Dokuztaş (Oyun) Ayıkulağı (Bitki) Ayı + kulağı Hanım + eli Hanımeli *Ara yönler bitişik yazılır. Deneme sınavı mayısın son haftasında yapılacakmış. Doğu Anadolu Güney Amerika Güneydoğu Anadolu Uyarı: Yer-yön bildiren sözcükler özel isimlerden sonra gelirse veya bir varlığın yönünü gösterdiklerinde küçük harfle yazılır. Bulutlar kuzeyden gelmeye başladı. Atatürk 19 Mayıs 1919’da Samsun’a çıktı. Hasta olmak İşaret etmek Namaz kılmak İlan edilmek *Birden fazla kelimeden oluşan sayılar ayrı yazılır. 23 . Babam 1 Ocak 1962 Cuma günü doğmuş. Birkaç Biraz Hiçbir Birçoğu b) Ayrı Yazılanlar *Birleşme sırasında ses türemesi veya düşmesi olmayan yardımcı fiillerle isimler ayrı yazılır. Tatile 13 Haziran. Pazar + ertesi Pazartesi Sütlü + aş Sütlaç Kayıp + etmek Kaybetmek His + etmek Hissetmek Ne + asıl Nasıl Ne + için Niçin *Birleşme esnasında benzetme yoluyla kelimelerden biri veya ikisi de anlamını değiştiriyorsa bu tür birleşik kelimeler bitişik yazılır.

bile” anlamına gelir. Biliyorum ki bu iş böyle olmayacak. Uyarı: Hal eki “-de” sertleşmeye uğrayıp “-te.” şekillerine girer. Sınav yarın sabah 9. b) Para tutarı. saat gibi sayısal verilere ait bilgiler ve büyük sayılar belirtilirken rakam kullanılır. ayrı yazılır. mademki.5) SAYILARIN YAZIMI a) Yazınsal (edebi) metinlerde küçük sayılar. c) Bağlaç olan “ki”: Sözcüktür ayrı yazılır. Kalbimdeki sevgin hiç bitmez. Onun kitabı bende kalmış. Bitirecek miyiz? Pikniğe siz de geliyor musunuz? Uyarı: “Mi” başka görevlerde de kullanılsa ayrı yazılır. kelimeye bitişik yazılır. a) Sıfat Yapan “ki”: Ektir. Birleşik yapılı cümle oluşturur. b) İlgi Zamiri “-ki”: Ektir. sözcüğe bitişik yazılır. mü. Ünlü uyumuna uyarak “mı. Bilal’inki daha güzel olmuş. Çarşıdan ayakkabı da alacağız. halbuki.000’e ulaştı. Erzurum’un havası çok soğuk. Uyarı: “ki” bağlacı bazı sözcüklerde kalıplaşmış olduğu için bitişik yazılır. Ödeyeceğiniz miktar binbeşyüzyetmişiki liradır. “Çünkü. Uyarı: Bağlaç olan “de” sertleşmeye uğramaz. Cümleden çıkartılamaz. Seninle tanışalı üç yıl oldu. Yolun kenarındaki çiçekte gözüm kaldı. a) Hal Eki “-de”: Ektir ismin sonuna bitişik yazılır. Sınava yüz on yedi kişi başvurdu. Ben de sizinle geleceğim. Uyarı: Para ile ilgili işlemlerde ve belgelerde rakamlar bitişik yazılır. sanki. mu. (Zaman) 7) “DE” NİN YAZIMI Dilimizde iki tür “de” kullanımı vardır. oysaki. “te. Çocuk elindeki parayı kaybetmiş. Cümleden çıkartılınca cümlenin anlamı daralsa da anlatım bozulmaz. Elmalar sepette ne güzel duruyor. Böyle olur mu? Biz mi yapacağız? Uyarı: Kendinden sonra ek gelirse bu ekler “mi” ye bitişik yazılır. belki” 24 . Bir ismin yerini veya zamanını gösteren sıfattır. Kitap da okurum dergi de. yüz ve bin sayıları yazıyla gösterilir. Birden fazla sözcükten oluşan sayıların her sözcüğü ayrı yazılır. meğerki. Malatya’nınki o kadar soğuk değil. Dünkü sınav çok zordu.30’da Büyük felaketteki ölü sayısı 25. Sev ki sevilesin. 8) “Kİ” NİN YAZIMI Dilimizde üç değişik görevde “ki” kullanılmaktadır. İsim tamlamalarında tamlanan ismin yerini tutar. Kardeşim sokakta top oynuyor. 6) “Mİ” NİN YAZIMI “Mi” soru eki kendinden önceki kelimeden ayrı yazılır. b) Bağlaç Olan “de”: Kelimedir. “Dahi. -ta” olur. Temiz mi temiz! (Pekiştirme) Güneş açtı mı çiçekler çıkar. Bilal’in ödevi daha güzel olmuş. ta” şekli yoktur.

25 . ay ve yıl bildiren rakamları birbirinden ayırmak için kullanılır. TBMM (Türkiye Büyük Millet Meclisi) cm (santimetre) c (karbon) c) Sıra bildirmek için sayılardan sonra kullanılır. öyle dalmış ki az kalsın düşecekti. çiçek açmış ağaçlar.1985 d) Saat ve dakika rakamlarını birbirinden ayırmak için kullanılır. (İngilizce) Sok.07. şırıl şırıl akan dereler bize gülümsüyordu. trafik işaretlerinin işlevine benzetilebilir. Selim 7. düşünür. canlılığa ihtiyacım var. ne olursa olsun. Noktalama işaretlerinin işlevi. Dostluk özveri gerektirir.05 sularında meydana geldi. Kırmızı güller. çevresinde olanları fark eder. ç) Cümle içinde ara sözleri ayırmada ara sözün başına ve sonuna konur. Noktalama işaretlerinin yerinde ve doğru kullanılmasıyla duygu ve düşünceler açıkça ifade edilir. Biz. neşeye. Tren 12. anlamca tamamlanmış bütün cümlelerden sonra konur. 5 = 25 2) VİRGÜL (. 5. e) Matematikte çarpı işareti yerine kullanılır. Her insan duyar. Güzelliğe. b) Kısaltmaların sonuna konulur.25’te kalktı. bu işi bitireceğiz. 3 .10. Duraklama yerlerini belirlemekte. vurgu ve ton gibi özellikleri belirtmekte noktalama işaretlerinden faydalanılır. 1) NOKTA (. 05. Köye.1990 15. konu III. (Profesör) İng. c) Özneyi ayırmak için konur. Deprem 3. sokak ç) Tarihlerin yazılışında gün. 4 = 12 5 . Prof. çocukluk günlerinin geçtiği yere. Selma Hanım.) a) Bir yargı bildiren.) a) Birbiri ardına sıralanan eş görevli sözcük ve sözcük gruplarının arasına konur.NOKTALAMA İŞARETLERİ 1) Nokta 2) Virgül 3) Noktalı Virgül 4) İki Nokta 5) Üç Nokta 6) Soru İşareti 7) Ünlem İşareti 8) Kesme İşareti 9) Tırnak İşareti 10) Parantez (Ayraç) İşareti 11) Kısa Çizgi 12) Uzun Çizgi Noktalama işaretleri: Okumayı ve anlamayı kolaylaştırmak için yazıda kullanılan işaretlere noktalama işaretleri denir. (Sokak) Uyarı: Bazı kısaltmalardan sonra nokta kullanılmaz. b) Sıralı cümleleri birbirinden ayırmak için konur. dönüyordu. Hafta sonu pikniğe gideceğiz.

dedi.30 3) NOKTALI VİRGÜL (. ıspanak. Dilimizdeki sert sessiz harfler şunlardır: f. c) “Ama. … İşte. f) Hitaplardan sonra konur. ama her zaman insan olabilir.” c) Karşılıklı konuşmalarda konur. armut … 26 . argo ve söylenmek istenmeyen sözcüklerin yerine konur.5 76. Pazardan elma.” Cenap Şehabeddin şöyle diyor: “Güzel fikir ihtiyarlamaz. g) Yer adlarını tarihlerden ayırmada kullanılır. akşamda. Değerli arkadaşım. adlardan ayırmada kullanılır. b) Ögeleri arasında virgül bulunan sıralı cümleleri birbirinden ayırmak için konur. Çok çalıştılar. Sayın Bakan. çünkü” gibi bağlaçlarla bağlı cümleler arasına konur. portakal.1990 Ankara. dağlara çıkmak. h) Ondalık sayıların yazımında bölümleri ayırmada kullanılır. erkek çocuklara ise Serhat. İnsan. 21 Şubat 1996 ğ) Tırnak içine alınmayan alıntı cümlelerden sonra konur. Gül. yeni nesil sizin eseriniz olacaktır. ayva.ç. sıkıntıdan bunalıyor. Tatilde size geleceğim. O k… bir daha buraya gelmeyecek. Barış adları verilir. haydi” kullanılır. Kız çocuklarına Yasemin. Üzüntüden.ş.d) İsimleşmiş sıfatları. geç kalmayalım. kırlarda dolaşmak istiyordu. sabah da gelebilirsin. biçim bilgisi b) Aktarılan sözden önce konur.t. Hayır. 10. doktoruna durumunu sordu.h. Bu bahçede çok meyve yetişir: elma.) a) Cümle içinde virgüllerle ayrılmış tür veya takımları birbirinden ayırmak için konur. bu nur… b) Kaba. hayır. c) Alıntılarda alınmayan bölümlerin yerine konur. dedi. İstanbul. Doğan. e) Kabul ve red bildiren kelimelerden sonra “evet. Kadın yavaşça: . 5) ÜÇ NOKTA (…) a) Sözün bir yerde kesilerek geri kalan kısmın okuyucuya bırakıldığı eksiltili cümlelerin sonuna konur. ç) Virgülle ayrılmış örnekleri farklı örneklerden ayırmak için kullanılır. Fatma. peki.k. Atatürk diyor ki: “Muallimler. Haydi. Benim için fark etmez. Bağlaçlardan önce kullanılır. Dünyanın haline bakılırsa… Sonra bu pencere. yalnız.Oğlum! Beni bırakma. 21. her zaman kahraman olamaz. ağacın altında oturuyordu. fakat başarılı olamadılar. bu ahval ve şerait içinde dahi birinci vazifen… ç) Benzer örneklerin sürdürülebileceğini göstermek için konur. İhtiyar. lahana aldım.06. fakat. bu konuda asla konuşmam. 4) İKİ NOKTA (:) a) Kendisinden sonra açıklama yapılacak veya örnek verilecek olan cümleden sonra kullanılır. taze fasulye.p Bu kitapta yer alan konu başlıkları şunlar: ses bilgisi.s. Küçük.

leri c) Sayılara getirilen ekleri ayırmada kullanılır. ileri! c) Alay ve küçümseme anlamı katmak için parantez içinde kullanılır. Eee! Yeter artık. uyarı ve seslenme sözlerinden sonra konur. Türkiye’m Halit Ziya’dan Sema’ya Uyarı: Kurum ve kuruluş adlarına gelen ekler ile kişi adlarıyla kullanılan unvanlara gelen ekler kesme işaretiyle ayrılmaz. c) Bilinmeyen tarih ve yer adlarının yerine konur. 2’şer (Yanlış) İkişer (doğru) ç) Vezin dolayısıyla düşen sesin yerine kullanılır. Benzerlik anlamı katarsa ayrılır. yazıyla gösterilir. Buraya hangi yıl taşındıklarını bilmiyorum. 1995’te 8’inci Uyarı: Üleştirme sayıları rakamla değil.6) SORU İŞARETİ (?) a) Soru anlamı taşıyan cümle sonlarında kullanılır. Bana. korku gibi duyguların anlatıldığı cümlelerde kullanılır. Prof. küçük harfle yapılan kısaltmalarda kelimenin okunuşuna göre ekler getirilir. TBMM’nin THY’ye kg’dan mm’den Uyarı: Sonuna nokta konan kısaltmalara getirilen ekler ayrılmaz. acı. Büyük harfle yapılan kısaltmalarda harflerin okunuşuna. şaşkınlık. Aliler akşam bize gelecekmiş. doğum yeri (?) 7) ÜNLEM İŞARETİ (!) a) Sevinç.ler Dr. İki şekilde kullanılır. Nesimi (? – 1404). yavrum vah! b) Hitap. b) Kesin olmayan bilgileri göstermek için parantez içinde kullanılır. Kemal’ler yetiştirir. Bu vatan nice M. biraz yardım eder misiniz? Uyarı: Soru anlamı olmayan.a vb. fakat içinde soru sözcüğü veya soru eki bulunan cümlelerden sonra soru işareti konmaz. Avrupalılaşmak Türkçenin Ankaralıdan Hristiyanlık Uyarı: . Goethe’ler Washıngton’lu b) Kısaltmalara getirilen ekleri ayırmada kullanılır. Eğitim Fakültesi dekanlığına Doğan Beyden gelen haber… Uyarı: Özel isimlere getirilen yapım ekleri kesme işareti ile ayrılmaz. Uyarı: Yabancı isimlere getirilen yapım ekleri ve çokluk ekleri kesme işareti ile ayrılır. Bu ücret (!) hepimize yetermiş.ler eki özel isimleri “gil” (akrabalık) anlamı katarsa kesme işareti ile ayrılmaz. Ey Türk Gençliği! Ordular! İlk hedefiniz Akdeniz’dir. 8) KESME İŞARETİ a) Özel isimlere getirilen çekim eklerini ayırmada kullanılır. Bu şair 1497’de (?) ölmüş. Karac’oğlan N’eylesin? 27 . Vah.

onunla konuşuruz. b) Özellikle vurgulanmak istenen kelimeler ile eser ve yazar adları tırnak içine alınabilir. Uyarı: Üzerinde değişiklik yapılan alıntılar tırnak içinde gösterilmez. 11) KISA ÇİZGİ ( . Fetih Marşı’nda bize “Fatih’in İstanbul’u fethettiği yaştasın!” diyerek sorumluluğumuzu hatırlatıyor. Atatürk (1881-1938)’ün en büyük hedefi Türkiye’nin bağımsızlığıydı. Kütüphaneden “Yaban”ı aldım. b) Alıntının veya bir sözün kime ait olduğunu göstermede kullanılır. ya da olduğun gibi görün. kök ve heceleri ayırmada kullanılır.9) TIRNAK İŞARETİ (“ ”) a) Başka bir kişiden veya yazıdan alınan alıntılar (sözler) tırnak içinde gösterilir. b) Ara sözleri ayırmada kullanılır. Bizimkiler mi gelecek? . Ankara-İstanbul arası 350km. ç) Ek. Uyarı: Özel isimlerden sonra konan kesme işareti satır sonuna gelmişse kısa çizgi konmaz. 1997-1998 eğitim-öğretim yılı başladı. Arif Nihat. Buraya gelirse -gelmeyeceğini tahmin ediyorum. Peyami Safa “Dokuzuncu Hariciye Koğuşu”nda kendini anlatmaktadır. Zamir (adıl). … Türk Dil Kurumu’ nun yeni bir sözlük hazırladığını duyduk. c) İki kavramın ortaklığını göstermede kullanılır. 10) PARANTEZ (AYRAÇ) İŞARETİ [ ( ) ] a) Bir sözün açıklaması veya eş anlamlısı olan kelimeler parantez içinde gösterilir.) a) Satır sonuna sığmayan kelimeleri bölmede kullanılır. … gelemedi. Atatürk o gün (19 Mayıs 1919) Samsun’a çıktı. Sıfat “ismi” niteleyen bir kelimedir. (Mevlana) c) Tiyatro eserlerinde söz esnasındaki hareketleri göstermede kullanılır.Hayır… 28 . isimlerin yerini tutan kelimedir. Karagöz: (Yerinden kalkarak) Kim o? Uyarı: Parantez işaretinden sonra kesme işareti kullanılabilinir. Uyarı: Tırnak işaretinden sonra kesme işareti kullanılmaz. Kazak-çı-lar-dan An-ka-ra-lı 12) UZUN ÇİZGİ ( ) Satır başıyla başlayan konuşmaları göstermek için kullanılır. Ya göründüğün gibi ol.

Allah. Bağlaç 8. Zarf (belirteç) 5. Edat 7. tatma)“herhangi birisi ile” algılanabilen varlıkları karşılar. su. Cins İsim: Aynı cinsten. Somut isim: Türkçede bazı sözcükler beş duyumuzun (görme. İslamiyet. Merkür. Fiil (eylem) 6. barış. çocuk. korku. Örnek. korku. sevgi. İSİM (AD) Canlı. neşe. ağaç. dokunma. yeşil… b. Bunların varlığını aklımız ve hislerimizle algılayabiliriz. hüzün. Anadolu. cesaret. Böyle sözcüklere somut anlamlı sözcükler denir. Karadeniz. boyutları farklı bile olsa yazma işine yarayan cisimlere kalem denir. sıcak. cansız bütün varlıkları. Enver. heyecan… 2. Atatürk. Küçük Ağa. gidiş vb. ev. işitme. Kuveyt. koklama. insan. toprak. kavramları tanıtmaya yarayan kelimelere isim denir. İstanbul. su. Örnek: Ağaç.. hüzün. b. koşu. kalem. Varlıklara Verilişlerine Göre Özel Cins İ S İ M L E R Maddelerine Göre Somut Soyut Tekil Varlıkların Sayılarına Göre Çoğul Topluluk 1. İstanbul. Mehmet.MADDELERİNE GÖRE İSİMLER a. iyilik. Soyut isim: Türkçe sözcüklerin bazısı da beş duyumuzun “herhangi birisi ile” algılayamadığımız varlıkları karşılar. Örnek. Örneğin şekilleri. güzellik. Böyle sözcüklere soyut anlamlı sözcükler denir. diğer varlıklar içinde tıpa tıp bir benzeri olmayan varlıklara verilen isimlerdir. ağaç. aynı türden olan varlıkların ortak isimleridir. Özel İsim: Dünyada tek olan. sevgi.VARLIKLARIN VERİLİŞİNE GÖRE İSİMLER a.. şüphe 29 . Tekir. Japonlar. Zamir (adıl) 4. Örnek. Sıfat (önad) 3. renkleri. Ünlem 1. hava. İsim (ad) 2.İŞLEVLERİNE GÖRE KELİMELER (SÖZCÜK TÜRLERİ) 1. İsimler çeşitli yönlerden sınıflara ayrılırlar. ev. Örnek. Türkiye. Kalem. Türk Dil Kurumu.

-ün -ı. Belirtili İsim Tamlaması İsim tamlamasının her iki ögesinin de tamlama eklerine aldığı tamlamalardır.3. sınıfın panosu… 2. kömür göz. göz nuru… 3. millet. -in. Örnek. -i. sırma saç... irice. -lar çoğul eki getirerek onları çoğul isim yaparız. çocuk. kedicik -cağız: adamcağız. -cık: mehmetçik. Tamlanan eki Tamlayan eki -ın. Çınar ağacının gölgesi. çiçekler. çocuklar. -i. ağaçlar. Örnek. Zincirleme İsim Tamlaması İkiden daha fazla ismin birbirini tamlamasıyla oluşsan isim tamlamalarıdır. Amasya elması. Türkçe öğretmeni. Topluluk ismi: Yapı itibarıyla tekil gibi görünen fakat anlamca birden fazla kavramı ifade eden isimlerdir. kağıt mendil. adacık. naylon torba…(neden yapıldığı) Kurt adam. ekşimsi -()mtrak: ekşimtrak. taş duvar. ordu. kır. Çoğul isim: Tekil isimlere –ler. kadıncağız -ce: büyükçe. mavimtrak İSİM TAMLAMALARI 1. Tekil isim: Bir tek varlığı veya kavramı karşılayan isimlerdir. sınıf. Tamlanan eki Tamlayan eki Ek almaz -ı. İSİMLERDE KÜÇÜLTME İsimlerde küçültme şu eklerle yapılır. Örnek. taş duvarın üstü… 30 . ağaç. Belirtisiz İsim Tamlaması Sadece tamlananın ek aldığı isim tamlamalarıdır. orman. sürü. tahta kapının kenarı. Takısız İsim Tamlaması Tamlayanın da tamlananın da tamlama eklerini almadığı isim tamlamalarıdır. -un. elma yanak…(benzetme) 4. -u. el emeği.. Tamlanan eki Tamlayan eki Ek almaz Ek almaz Çelik kasa. insan. çocukcağız.. c.VARLIKLARIN SAYISINA GÖRE İSİMLER a. -ü Kapının kolu. tahta kaşık.. İstanbul’un tarihi. kiraz dudak. insanlar. ev.. çiçek. evler. evin bahçesi. dostça -()msi: mavimsi. -ü Güneş gözlüğü. b. -u.

Biçim belirtir: düz tahta..... b. d. nasıl kumaş? … e. 2. SIFAT (ÖNAD) İsimlerin önüne gelerek onları niteleyen veya belirten sözcüklere sıfat denir.. çalışkan öğrenci. on ağaç. öteki masa.. Yüzbaşı Mehmet.. dar oda.. sayı sıralarını ve ölçülerini belirten sıfatlardır. Öğretmen Sevim. beriki kitap. rütbe yönlerinden belirten ya da bu adlara “saygı” anlamı katan sıfatlardır. Bay Ali. Ali Efendi. bu çocuk.Renk belirtir: kara koyun. Üleştirme sıfatları: ikişer ceviz. Sayı sıfatı: Önüne geldikleri adların sayılarını. şu ev.... Zeliha Teyze. İşaret sıfatı: Önüne geldikleri adı işaret ederek yerini belirten sıfatlardır. Sıfatlar görevlerine uygun olarak iki ana bölüme ayrılır.. Belgisiz sıfat: Önüne geldikleri adı kesinlik kazandırmadan belirten sıfatlardır.. Soru sıfatı: Önüne geldikleri adları soru yönünden belirten sıfatlardır. BELİRTME SIFATLARI a. ne kadar? . sivri biber. Unvan sıfatı: adları derece. bir gün. Asıl sayı sıfatları: yirmi kalem. yeşil kumaş. Ahmet Bey.. ne iş yapıyor?. c. c. hiçbir olay.. yüzer lira. kaç gün? .. b. o ülke... yüzde elli başarı. birkaç kişi.2. Kesir sayı sıfatları: onda altı pay. beyaz gül. SIFATLAR Niteleme Sıfatları Biçim Renk Durum Belirtme Sıfatları İşaret Sıfatları Sayı Sıfatları Belirsiz Sıfatlar Soru Sıfatları Unvan Sıfatları 1. görev. 31 .. NİTELEME SIFATLARI a.Durum belirtir: güzel roman.. Sıra sayı sıfatları: üçüncü sınıf. yirminci yüzyıl.

Daha güzel bir lokanta yok mu? 3. 2. şirin bir köy (bir adı birden çok sıfat tamlayabilir) Lezzetli yemekler. Bu yaramazlardan bıktım. “m. Eşitlik Derecesi: Kadar. Aşırılık Derecesi: Çok. çırılçıplak. kokulu silgiler.SIFATLARDA PEKİŞTİRME Niteleme sıfatlarının anlamlarını güçlendirmeye niteleme denir.s” den uygun olanı getirilir.r. sapsarı. derince -cik: incecik. 4. kısacık -()msi: ekşimsi. kalemler (hem ad hem de sıfat birden çok olabilir) SIFATLARIN ADLAŞMASI (ADLAŞMIŞ SIFAT) Bazı sıfat tamlamalarında ad olan sözcük düşer. tatlılar (bir sıfat birden çok ad için kullanılabilir) Renkli. Çocuklara en güzel oyuncakları aldı. Gençlerin coşkusu yaşlıları da etkiledi. İhtiyar esir. kalınca. 32 .p. güpegündüz… SIFATLAARDA KÜÇÜLTME -ce: büyükçe. harap ev… Küçük. dosdoğru… Yapayalnız. SIFAT TAMLAMASI (Sıfat + İsim) Sıfatların adları belirtmesi veya nitelemesiyle oluşan tamlamalara sıfat tamlaması denir. gibi sözcükleri ile yapılır. Bu köyde kavun kadar büyük patates var. Birlikte çok güzel günler yaşamıştık. Düşen adın ekleri ve anlamları sıfata geçer. Bu yaramaz çocuklardan bıktım. pek sözcükleri ile yapılır. yeşilimsi -()mtrak: sarımtrak SIFATLARDA DERECELENDİRME 1. minicik. En üstünlük Derecesi: En sözcüğü ile yapılır. tertemiz. Üstünlük Derecesi: Daha sözcüğü ile yapılır. Genç insanların coşkusu yaşlı insanları da etkiledi. Böylece sıfat adlaşmış olur. Bembeyaz.

o. saygı nedeniyle çoğul ekini alabilir. şurayı. Ben-e Bana 2. 4. bende. bazen zarf görevi üstlenir.İşaret Zamirleri :Varlıkları göstererek onların isimlerinin yerlerini tutan zamirlere denir. Ben. sana dememiş miydim! 2. Ben. Bu kelimeler. “Böyle. şurada. ora.Böbürlenmek amacıyla “ben” yerine “biz” zamiri kullanılır. Bu soruyu sadece siz çözebilirsiniz. 3. karşıki. Kişi zamirlerinin sayısı altıdır.“Ben” zamirinin tamlayan ve tamlanan eki -im’dir. Biz. Bu yazıyı kendim yazdım / Bu yazıyı ben yazdım / Bu yazıyı ben. incelik. Ona telefon edeceğim. şuralar. insan isimlerinin yerini tutarsa kişi zamiri. sen.. şanslı biir milletin torunlarıyız. oralar. şunlar.. 5. Aynı kural “sen” zamiri için de geçerlidir. şöyle. öyle” kelimeleri kullanılışına göre bazen isim.“Biz” zamiri çoğul ekini alarak abartma ve övünme anlamı kazanır. 6. bunlar. Bu zamirler hâl eklerini. o. Onlar çok iyi arkadaştır. öfke” nedeniyle “sen” zamiri yerine “siz” zamiri kullanılır. bura. (Kişi zamiri) / Onu hemen çöpe atın (İşaret Zamiri) Ek Görünümündeki İyelik Zamiri İlgi Zamiri 33 . si z. burası. oradan. biz. sizler. orayı. burayı. şuradan. iyelik eklerini. çoğul eklerini alır. bazen sıfat.“Ben” zamiri. onlar. Bu böyle olmaz. orası. Ayrıca dönüşlülük zamiri olarak da adlandırılan ve kişi zamirlerinin yerini tutabilen “kendi” kelimesi kişi zamiri olarak kabul edilir. onlar. Bu konuda bizleri hiç hesaba katmıyorsunuz.Bazen “saygı. İsim İşaret Zamiri Sıfat Zarf N O T : “O” ve “Onlar” kelimeleri hem kişi zamiri. O. beriki. Böylesini hiç görmedim. şura. burada. insan dışındaki varlıkların yerini tutarsa işaret zamiridir.. -e ekini aldığında kökünde değişme olur. şurası.Kişi (Şahıs) Zamirleri : İnsan isimlerinin yerini tutan zamirlere denir.. orada. Benim kalemim. kendim yazdım. Bazen “kendi” kelimesi yerini tuttuğu kişi zamiriyle birlikte kullanılarak anlamı pekiştirir. şu. her zaman böyledir. öteki. Bize Konyalı Paşa derler. kırılma. Türkçe’de en çok kullanılan işaret zamirleri şunlardır: Bu.ZAMİRLER Kelime Durumundaki Kişi Zamirleri İşaret Zamirleri Belirsiz Zamirler Soru Zamirleri KELİME BİÇİMİNDEKİ ZAMİRLER 1. Kişi Zamirinin Diğer Özellikleri: 1. hem de işaret zamiridir. Böyle adamlar her zaman başarır. benim. bazen zamir. buralar. Siz kim oluyorsunuz? Sizden bir ricam olacak.“Siz” zamiri.Sizleri unutur muyuz hiç! Kitabı Ali’ye verir misin? Kitabı ona verir misin? Sema ile Neşe çok iyi arkadaştır. Beni. buradan.

sesi getirilerek yapılan ikilemelerde. -u. Defterim.kimisi. En çok kullanılan soru zamirleri şunlardır: Kim. ne. herhangi biri. birisi. çoğu. Cebimdeki para düştü Sıfat (Yer) İlgi Zamiri Sıfat (Zaman) 34 . Pazardan ne aldın? Baban ne gün gelecek? Ne bakıyorsun tuhaf tuhaf. ikinci kelime belgisiz zamirdir. başkası. şey. belgisiz sıfat oluşur. birtakımı. fiili nitelemesi gerekir. Bu arabayı nereden aldın? Bu yazıyı hanginiz yazdı? 4. hangisi. kaçı. (İşaret Zamir) 3. Bir kelimenin zarf olabilmesi için fiilden önce gelmesi yeterli değil. hangileri. Aradaki fark şudur: Cebimdeki düştü.. birkaçı. şundan bundan. nereyi. soru zamiridir. kaçta. En çok kullanılan belgisiz zamirleri şunlardır: Bazısı. nerede. her biri. filan gelmedi. kaçıncı. nere. -i. ismi nitelediğinde belgisiz sıfat olur. Zamir Sıfat Zarf “Kaça” kelimesi ismin yerini tutarsa soru zamiridir.. kimileri. kaçımız.. tamlanan durumundaki ismin yerine kullanılan “-ki” ekidir. neresi. şu” kelimeleri insan yerini tutsa bile kişi zamiri olmaz. hepsi. Bu durumda cümlenin söylendiği ortama dikkat edilir. hiçbiri.Belgisiz Zamirler (Belgisizlik ) :Hangi varlıkların yerini tuttuğu tam olarak belli olmayan zamirlere denir.(Belgisiz Zamir) Toplantıya falan adam geldi. Kamyonun lastiği Kamyonunki Erzurum’un havası çok soğuk.. NOT:“bu. Toplantıya falan geldi. Bir ismin yerini veya zamanını gösteren sıfattır. kimler.. Saat kaça geldi? (Zamir). Buna göre şu cümlelerde fiilden önce gelen kelimeler. nereye.Soru Zamirleri: İsmin yerini tutan soru kelimelerine soru zamiri denir. Onu bana getir. öteberi. birçoğu.İyelik (aitlik) Zamirleri: İsimlerin sonuna gelerek. İlgi zamiri her zaman insanlar için kullanılmaz.İlgi Zamiri Belirtili isim tamlamalarında. fiilden önce gelen her kelimeyi zarf olarak algılayabiliriz. Hasan’ın defteri – Hasan’ınki Sevgi’nin kitabı – Sevgi’ninki sınıfın tahtası – sınıfınki.. bu kelimeler bir ismi niteleyecek şekilde kullanılırsa.Bu kelimelerin insanın veya insan dışı varlıkların yerini tuttuğu bazen anlaşılmaz. falanca” kelimeleri de belgisiz zamir olarak kullanılır. fiili nitelemediği için soru zarfı değil. Birkaç öğrenci. şeyler. Örneklerden de anlaşılacağı gibi belgisiz zamirlerde bazı istisnalar dışında -ı. (Belgisiz zamir) * “Falan. Bu nedenle ilgi zamiri ile karıştırılabilir. Kitapçıdan defter mefter aldı. neler. aynı zamanda iyelik zamiri olarak da adlandırılır. bazıları. kimse. defterin. Aynı kelimeler. sıfat veya zarf olabilir. Cansız varlıklar için de kullanılır.(İyelik zamiri) 2.. filan. Belgisiz zamirlerin sonundaki bu ekler kaldırılarak. Aynı kelime “kaç lira ödeyerek” anlamına gelirse soru zarfı olur. birileri. İlgi zamiri olan -ki daima kendisinden önce gelerek kelimeye bitişik yazılır. hangimiz. Yazıyı bu yazdı.. Bu elbiseyi kaça aldın? (Zarf) Fiilden önce gelen kelimeler genellikle zarf olduğu için . kaçınız. kaçtan. “Kim” kelimesi her zaman soru zamiridir. birazı. birçokları. herkes. o isimlerin kime ve neye ait olduğunu bildiren iyelik ekleri. Sıfat yapmaya yarayan -ki eki de kendisinden önce gelen kelimeye bitişik yazılır. biri. Diğer soru kelimelerinin çoğu cümlede kullanılışlarına göre zamir. İsmin yerini tutan -ki ekine ilgi zamiri denir. Dünkü sınav çok zordu. nereden. şunu bunu. -ü ekleri yer alır. Öğrencilerin birkaçı Zamir Sıfat Kelimenin başına -m. başkaları. Malatya’nınki o kadar soğuk değil. Bu cümlede “Onu” hem insanın yerini tutabilir hem de insan dışı varlıkların yerini tutabilir. Toplantıya falanca geldi. (Belgisiz sıfat) EK BİÇİMİNDEKİ ZAMİRLER 1.. defterleri.

Bu nedenle bu kelimeler yön bildirdiği halde yer-yön zarfı olmaz. Yukarıdaki sekiz kelime. e:ismin hal eki. güney. İçeriye gir. Erkenden kalkarız. Dün geldi. (Zarf Tümleci) Yön bildiren “doğu. (Zaman zarfı) 2. Yer-yön zarflarının sayısı sekizdir: “İçeri. (Zarf) / Dünü unutalım.. İçeri gir.. ileri. Şimdi gelirler. Biraz sonra görürsünüz. (İsim) 35 . isim olur. Zaman bildiren her kelime zarf değildir. (İsim) “İleride” kelimesi cümlede kullanılışına göre bazen isim. geri. sağ. (İsim) -y:kaynaştırma harfi. bazen zarf olur: İleride bir adam duruyor. Cümlenin ögelerinde nereye sorusu hem dolaylı tümleç hem de zarf tümleci olur. Doğuya gidelim. (Dolaylı tümleç) İçeri gir.sol” kelimeleri. fiil ve fiilimsilere yönelik olarak kullanıldığında mutlaka hal eklerini alır. (Zarf) / İçeriye gir. aşağı. isim olur. (İsim) / İleride size oturmaya geleceğim. ZAMAN ZARFLARI Fiil ve fiilimsilerin yapılış zamanını bildiren zarflardır. beri” Bu kelimelerin yer-yön zarfı olabilmesi için mutlaka yalın halde olması ve fiil ya da fiilimsiyi nitelemesi gerekir. herhangi bir ek alırsa zarf olmaktan çıkar. Şimdilik işi bıraktık. YER-YÖN ZARFLARI Fiil ve fiilimsilerin gerçekleşme yerini ve yönünü bildiren zarflardır. dışarı. Zarf olan ise zarf tümleci olur. batı. öte. İsim olan dolaylı tümleç olur. kuzey.ZARFLAR Zaman Zarfları Yer – Yön Zarfları Azlık – Çokluk Zarfları Durum Zarfları Soru Zarfları 1. yukarı. Zaman zarfları fiil ve fiilimsileri niteleyerek “ne zaman” sorusuna cevap verir.

SORU ZARFLARI Fiil ve fiilimsileri soru yoluyla belirten zarflardır.Zarfı Zarf Fiil “Daha” kelimesi “bir” kelimesiyle öbekleşince. Bu sınavda şansımı bir daha deneyeceğim. (Eşitlik zarfı) / Cennet kadar güzel Ülkem. 5. (Sıfat) / Dünya kadar çalıştım. (Sıfat) Fiilleri. NİCELİK.3. (Yineleme zarfı) c) En üstünlük Zarfı : Sıfatları ve zarfları niteleyen “en” kelimesidir. Bu yağmurda eve nasıl gideceksin? Dün ne kadar çalışmış? İşleri ne zaman bitireceksiniz? Niçin gitmedin? 36 . b) Üstünlük Zarfları : iyi çalıştı. çocuktur. Ben de İsmet kadar çalıştım. daha ver. Bu zarfların en önemli özelliği fiil ve fiilimsilerden başka sıfatları ve zarfları da niteleyebilmesidir. delice gülüyordu.Zarfı Sıfat İsim Üst. Eşitlik Zarfı Sıfat İsim “Kadar” edatıyla oluşan öbekler. MİKTAR (ÖLÇÜ. bir işin tekrarlanacağını anlatır. Çocukça seviniyor. / Daha Üst. Miktar zarfları dörde ayrılır: a) Eşitlik Zarfları: “Kadar” ve “denli” edatlarıyla oluşan ve fiillerle fiilimsileri niteleyen öbeklerdir. AZLIK-ÇOKLUK) ZARFI Fiillerin ve fiilimsilerin miktarını bildiren zarflardır. Ve yineleme zarfı olur.DURUM ZARFLARI Bunlar hâl ve tavır ifade eden zarflardır. ismi niteleyerek sıfat olabilir: Bacak kadar çocuk. Küçük kız güzelce süslendi. (Üstünlük zarfı) / Daha güzel bir söz. Bu yetmedi. Ağır ağır çıkacaksın bu merdivenlerden. fiilimsileri. sıfatları ve zarfları niteleyen “daha” kelimesidir. Çocuk bize öyle anlattı. (Zarf) / Dünya kadar iş. 4. En güzel çiçek. Fiilin nasıl yapıldığını ve ne durumda olduğunu belirtirler.

öfke gibi duyguları coşkulu bir şekilde anlatan veya hitap (seslenme) gibi durumları belirten sözcüklerdir. oysa ne kadar da alışmıştık ona. (sadece gelir edat) ÜNLEM Sevinç. / Kağıtları makas ile kesmiş. Hey! Arkadaşlar buraya bakın. (karşılaştırma) Cennet kadar güzel vatanımız var. Bağlaçların görevi eş görevli sözcükleri ya da anlamca ilişkili cümleleri birbirine bağlamaktır. Belli başlı bazı edatlar: İle Saçını tarak ile taramış. acıma. (hakkında) Otobüsü kaçırdığı için derse geç geldi. şaşma. (ama gelir bağlaç) Bu işi ancak sen yapabilirsin. 37 . Elma ile muzu çok severim. Beni ne arıyor ne soruyor. (vasıta. araç) Kalabalığa şüphe ile yaklaştı. (sınırlama) BAĞLAÇ Tek başlarına anlamları yoktur. İmdat. Aaa! Çok konuştun ama. yardım edin bana! Yooo! Buna dayanamam artık. heyecan. (benzetme) Gibi Elma gibi yanakları vardı. (yaklaşık) Akşama kadar seni bekledim. (süre) Senin kadar çalışanı görmedim. Kapıyı açtı ve dışarı çıktı. Birden çekip gitti. (bence) Yalnız O adam yalnız buraya gelir. Öğretmen. cümle içinde kullanıldığında yan yana geldiği sözcükle anlam ilişkisi kuran sözcüklerdir. (benzetme) İçin Bu emeğim senin için. (birliktelik) (-e) kadar On kadar kişi yemeğe gelecek. (neden) Benim için en güzel hediye tatlı bir gülüştür. Sana anlatacağım ama kimseye söylemeyeceksin. Annem Ali ve Burak’ı çağırdı. Edat İle Bağlaç Karıştırılmamalı 1. öğrencilere defter ve kitapsız gelmemelerini söyledi. (ve gelmez edat) 2. “ile” hem bağlaç hem de edat olabilmektedir.EDAT Tek başına anlamı olmayan. “ile” yerine diğer bir bağlaç olan “ve” getiriliyorsa ile bağlaçtır. (uğruna) Senin için iyi şeyler söylenmiyor. (durum) Evde arkadaşımla yazılıya çalışıyorum. Yalnız ve ancak sözcükleri yerine bir başka bağlaç olan ama gelirse bu sözcükler bağlaç olur. Sadece gelirse edat olur. (ama gelir bağlaç) Bitirmeye çalışırım ancak hepsini değil. korku. Gelmek isterim yalnız çok işim var. (ve gelir bağlaç) Babası ile pek anlaşamaz. / Bu göz yaşlarım senin için.

Cevap D’dir. insanlar tarafından bazen bilinçli. ufaklık! [Cevap: A’da sev(mek) için birine ihtiyaç vardır.. Durum fiilleri çatı yönünden geçişsizdir. nesneyi etkilemeyen. Bu nedenle iş ve kılış fiilleri çatısına göre geçişli fiillerdir. Oluş Fiilleri: Bu fiillere “doğa fiilleri” de denir. Bu fiillerin gerçekleşmesi irademize (isteğimize) bağlı değildir. Bir de şu soruyu çözsene. Yağ-. ] Fiillerde Somutluk-Soyutluk Somut Fiiller: Beş duyu organından herhangi biriyle algılanabilen fiillere denir. cümlede kullanılışına göre soyut olabilir: Babam biraz odun kırdı. B’de. Oluş fiillerinde kendi kendine olma anlamı vardır. Uyu-. c) Kök ve gövde halindeyken mastar eklerini (-mek. Fiillerin en önemli özelliği harekettir. D’de ise büyü(mek) irademizin dışında olur. Örnek Soru: Aşağıdaki cümlelerin yüklemi olan fiillerden hangisi “oluş” bildirmektedir? A) B) C) D) Sizi çok seviyoruz. hareketleri veya içinde bulundukları durumları bir kipe (yani zamana veya bir dileğe) ve kişilere bağlayarak bildiren kelimelere fiil denir. yaz-. Durum Fiilleri: Fazla hareketi olmayan. (Somut) Arkadaşımın sözleri kalbimi kırdı. C’de oyna(mak) durum bildirir. hoşlan. Her iki fiil de kılış bildiriyor. İş ve Kılış Fiilleri: Bir nesneyi olumlu olumsuz etkileyen. es-. Fiillerin üç temel kuralı vardır: a) İş. Bu fiiller aslında gizli bir güç tarafından gerçekleştirilir..yor . hareket. 1..um İş-oluş-hareket Zaman Şahıs Cevap D 38 . Bazı somut fiiller.. Kır-. Şahıs eki Örnek Soru: Çekimli fiiller aşağıdakilerden hangisini göstermez? (1989-AL) A) Zaman B) Şahıs C) Hareket ve oluş D) Yer / Çözüm : Sev . 2... (Soyut) Dikkat ! Bir kelimenin fiil olabilmesi için şu üç öğeyi bulundurması gerekir. çöz(mek) için soruya ihtiyaç vardır. belli bir süre devam eden. biz istediğimiz için büyümeyiz. acık-.. bazen bilinçsiz gerçekleştirilen ve sona ermeleri için başka bir fiilin başlaması gereken fiillerdir. fakat var olan fiillere denir.. Kip eki 3. Düşün-. ver-.i . Sen ne kadar da büyümüşsün. insanlar tarafından genellikle bilinçli olarak gerçekleştirilen fiillerdir.. oluş bildirir. yat. Bu fiiller “kimi. -mak) alabilir.. b) Kök veya gövde halindeyken kip eklerini alabilir. neyi” sorularına cevap verir. 3. kızar-. Fiil tabanı 2. Çocuklar ne güzel de oynuyorlar. Soyut Fiiller: Beş duyu organından herhangi biriyle algılanamayan. oku-. Kır-. gürle-. kalk-. yeşer-. dur-.FİİL (EYLEM) Fiil (Eylem) : Varlıkların yaptıkları işleri. Fiiller hareketlerine göre üç çeşittir: 1.

Gelecek Zaman Kipi: Fiilin daha sonra gerçekleşeceğini bildirir. -acak getirilerek yapılır. Anlarız. -mez. -tı. Kipler iki grupta incelenir: A) Bildirme (Haber) Kipleri B) Dilek (Tasarlama) Kipleri Haber (Zaman) Kipleri Geçmiş Zaman Şimdiki Zaman Gelecek Zaman Geniş Zaman -di -miş -( ) yor -ecek. -sa Eki yoktur. hareketin gerçekleşme zamanını. -makta ekiyle de sağlanabilir. Çalış acağ ız Başar acak sınız Gör ecek ler 4.. Haber verdikleri zamanın adıyla anılırlar. Fiil Tabanı -ecek/-acak şahıs eki Sev eceğ im Anla y acak sın Bekle y ecek . Duyulan (-miş’li) Geçmiş Zaman Kipi : Fiilin.. HABER KİPLERİ : İşin. 1. Ders çalışıyorum / Ders çalışmaktayım. Görünen (-di’li) Geçmiş Zaman: Geçmişte yaşadığımız veya gördüğümüz fiilleri anlatmak için kullanılır. Geçmiş Zaman a. 3.-di.. Geniş Zaman Kipi: Fiilin her zaman yapıldığını veya yapılabileceğini bildirir. e) daraltır..-tu. -a -se. Fiil Tabanı -mış. oluşun... -ma. Dikkat: Şimdiki zaman anlamı -mekte.. Fiil tabanı+ [-( ) r ]+ şahıs eki (Sev-e-r-im) DİKKAT : Geniş zamanın olumsuzu yapılırken -( ) r kullanılmaz. yapılacağını veya yapılmakta olduğunu haber verirler. Fiil tabanına -ecek. -müş Şahıs Eki Sev miş im Kazan mış sın Kork muş ---2.okumaz.( ) yor eki kendinden önceki geniş sesliyi (a..-tü şahıs eki Sev Yaz Oku Git Sat Uç di dı du ti tı tu m n ------k nız lar b. -miş.Şimdiki Zaman Kipi: Fiilin şu an gerçekleşmekte olduğunu bildirir. Sev (i) yor um Dikkat: .. Fiil tabanına -( )r eki getirilerek yapılır. -maz kullanılır. (Severim. -acak -( ) r Dilek Kipleri Gereklilik Kip İstek Şart Emir -meli... Okur. önceden gerçekleştiğini bildirir. Ancak söyleyen fiilin yapıldığını görmemiş.. Fiil Tabanı -dı..-du. başkasından duymuştur.anlamayız.. Fiil tabanına -di eki getirilerek yapılır.-ti. Fiil tabanına -miş eki getirilerek yapılır.-dü. -muş. işin yapıldığını.1) Kip Ekleri Kip Eki : Fiillerin yapılış amacını ve zamanını bildiren eklerle almış oldukları biçimine “kip” denir. Yerine -me. -malı -e.çalışmazsınız) 39 . Bu yüzden di’li geçmiş zaman kipi de denir.Sevmem. Gör me yor um ----Görmüyorum.çalışırsınız. Fiil tabanına -( ) yor eki getirilir.

üç tanesi çoğul olmak üzere altı tane şahıs vardır. -sa ekleri getirilerek yapılır.. Fiil tabanına -meli. veya -me.) Anlamazsın (Fiil tabanı. 2. geniş zamanın olumsuzu.) Anlıyorum (Fiil tabanı.malı (Gereklilik kipi) / Yaz .(Ben).(Kendisinden bahsedilen) Dikkat: Fiilin bildirdiği şahısları aldıkları eklerden tanırız. oluşun. geniş z. Türkçe’de üç tanesi tekil. (meli) (sa) y (a) . Sevmiş-sin . (Dilek) İstek Kipi: Eylemin yapılması veya yapılmaması istendiği durumlarda kullanılır.. 4.(Kendisine söz söylenilen) O. şimdiki z..t.. otursun/gelsinler.ş. Sev-e-lim.a . /gelsin.Örnek Soru: “Dağ dağa kavuşmaz. insan insana kavuşur” Cümlesindeki fiillerin zamanı hangi seçenekte doğru verilmiştir? (1994-EML) A) B) C) D) Şimdiki zaman-geniş zaman Geniş zaman-geniş zaman Gelecek zaman-gelecek zaman Geçmiş zaman-geçmiş zaman Çözüm: kavuş-maz / kavuş-ur (her zaman) (geniş zaman) (Geniş zamanın olumsuzu -mez.. Ben. -malı ekleri getirilerek yapılır. dur-.. Ğenellikle birinci tekil ve birinci çoğul şahıslarda kullanılır. emir kipinde çekimlenmiş fiillere -sin eki getirilir. şahıs) olup olmadığına bakalım: Anlarım (Fiil tabanı..) Anlamak (Mastar eki alan fiiller artık fiil değil fiilin ismidir ve isimlerde kip ve şahıs kavramı yoktur... (Gel-. kip.(Kendisi söz söyleyen) Sen.sa (Şart kipi) Yaz x sın (Emir kipi) Cevap B 2) Şahıs Ekleri Şahıs Eki : Fiilin bildirdiği iş mutlaka canlı veya cansız bir varlık (özne) tarafından yapılır... 1.. Fiil tabanına -e..(Şart) / Şimdi Konya’da olabilsem. çalışa-yım. otur-.başka bir eylemin olması şartına bağlı olduğu durumlarda fiil tabanına -se. 1. 3. Buna göre kök halindeki bütün fiiller. Çalışırsan kazanırsın. -a ekleri getirilerek yapılır. -ma ile yapılır) DİLEK KİPLERİ 1. Hem dilek hem de şart anlamı görülebilir. Emir Kipi : Eylemin yapılmasını veya yapılmamasını başkasından isteme durumunda kullanılır. İşte bu varlığa fiilin kişisi denir. emir kipindedir.tekil ş. Örnek Soru: Aşağıdaki fiillerin hangisi emir kipindedir? (1987-FL) A) Yazasın B) Yazsın C) Yazmalı D) Yazsa Çözüm: Yaz . DİKKAT : Emir kipinin eki yoktur..sın (İstek kipi) / Yaz . 40 . Sevdi-m.. otursunlar) ÖZEL NOT : Dilek kiplerini şöyle formüle edebiliriz: Melisa’ya emir yok.. ) Cevap B’dir. emir eki yok. Gereklilik Kipi : Eylemin mutlaka gerçekleşmesi gerektiğini bildirir. Üçüncü tekil ve çoğul kişilere göre. dursunlar. dursun. 2... (Sev-meli-y-iz) Dilek-Şart Kipi: İşin. -maz..tekil ş. hareketin gerçekleşmesi .(Sen) Örnek Soru : Aşağıdakilerden hangisi çekimli fiil değildir? A) Anlarım B) Anlamak C) Anlamazsın D) Anlıyorum Çözüm: Şimdi bu kelimelerde fiilin 3 temel öğesinin (taban.

kaç-. -mü” soru ekiyle sağlanır... -maz ile yapılır. ise (-sa. Birleşik fiil 1.-di. oluş.) getirilerek oluşturulur. Sev-.. -mez. Bazı kaynaklarda birleşik zamanlı fiiller.Bil (mez) sin DİKKAT : Şimdiki zamanın olumsuzu yapılırken “ ( ) yor” eki -me. şahıslarda -me. -mü haline sokar. Rivayet –imiş.-ma. İste mi yor um. -miş. Basit zamanlı fiillerde. -se) ek-fiilleri getirilerek oluşur. Ve “. -müş).. Gel-i-r-miş. -muş.BASİT FİİLLER: Herhangi bir yapım eki almamış..tekil şahıs eki.. sorÇekimli bir fiilin kip.Oku-y-acak-mış-sın (Kök-yardımcı ses-gelecek zam. gel-miş-miş. Birleşik zamanlı fiiller üçe ayrılır: 1.. Şart –ise) + Kişi (Şahıs) Eki Sev + miş + ti + m (miş’li geçmiş zamanın hikayesi) Bil + (i)yor + sa + lar (Şimdiki zamanın şartı) Gel + ecek + miş + ler (Gelecek zamanın rivayeti) Çalış + malı + ymış + sın (Gerekliliğin rivayeti) Al + sa + ydı + m (Şartın hikayesi) YAPILARINA GÖRE FİİLLER Türkçe’de fiiller yapı bakımından üçe ayrılır: 1.. -tu. Sev (e) r im ----Sev (me) m / Bil (i) r sin. başka bir kelimeyle de birleşmemiş kök durumundaki fiillerdir. -tü). -ti. . Rivayet birleşik zaman: Fiil kök veya gövdelerine herhangi bir kip eki getirildikten sonra “imiş” (-mış. Görüş mü yor uz FİİLLERİN SORU ŞEKLİ Fiillerde soru anlamı “-mı..eki-rivayet eki-2. Kök. Şahıs ekleriyle ise bitişik yazılır. Türemiş fiil 3. -mi. -ma olumsuzluk ekini daraltarak -mı. gel-i-yor-du-m. kişi ve olumsuzluk ekleri atıldıktan sonra geriye kalan iş. hareket bildiren kısmı yapım eki almamış. -du. -dü. Hikaye (öyküleme) birleşik zaman: Fiil kök veya gövdelerine herhangi bir kip eki getirildikten sonra “idi” (-dı. Gel-i-r-di. fiilin bölünemeyen en küçük anlamlı parçasıdır. -ma diğerlerinde ise -mez. Basit fiil 2. -sa) getirilerek oluşturulur:Gel-i-r-se. -imiş (-mış. Bileşik Zamanlı Fiiller BASİT ZAMANLI FİİLLER: Fiil kök veya gövdelerine herhangi bir kip eki getirilmesiyle oluşur.... Okuyacakmışsın . BİLEŞİK (BİRLEŞİK) ZAMANLI FİİLLER: Fiil kök veya gövdelerine herhangi bir kip eki getirildikten sonra idi (-dı. -mu. Fiil Tabanı + Kip Eki (Haber – Dilek) + Ek Fiil (Hikaye –idi.FİİLLERİN OLUMSUZLUK ŞEKLİ Fiil tabanı +Olumsuzluk Eki (-me. kip ekinden sonra kişi ekleri getirilir. -mu. -di. zamanlarına göre iki ana grupta incelenir: A.. ağla-. Şart (Koşul) Birleşik Zaman: Fiil kök veya gövdelerine herhangi bir kip eki getirildikten sonra “ise” (se. -maz)+Kip +Şahıs Eki Sev me di m Gel me -y in DİKKAT : Geniş zamanın olumsuzu 1. yani başka bir kelimeden türememiş veya başka bir kelimeyle de birleşmemiş fiil basit yapılıdır. -muş.( ) r kip ekinin yerini alır.. 2. Türkçe’de basit zamanlı fiillerin tekil ve çoğul kişilere göre çekimlenişi tabloda gösterilmiştir. Soru eki daima kelimeden ayrı yazılır. 3. -mi. “iki kip eki almış” fiil olarak da tanımlanır.) 41 . Basit Zamanlı Fiiller B. gel-miş-se-m. -tı.) getirilerek oluşturulur.. Soruları çözdünüz mü? Beni seviyor musun? ZAMANLARINA GÖRE FİİLLER Fiiller..

bana yapılanlara.( Çat-la-. nesne veya tümleç olarak alır.2.sabret. (Özne) Bu yaz ekinler erken oldu.FL / AÖL) A) B) C) D) Gideli iki yıl oluyor. B) Çocuk. sabah erkenden telefon ettim. C) Sabahtan beri içimde bir eziklik hissediyorum. Üç yolla yapılır: a) Yardımcı fiille kurulan birleşik fiiller: İ S İ M Yardımcı Fiil etoleylekılYardım Başarılı etol- Not: Ol.TÜREMİŞ YAPILI FİİLLER: Fiil ya da isim köklerine yapım eki getirilerek türetilen fiillerdir. BİRLEŞİK YAPILI FİİLLER : İki ya da daha fazla kelimenin bir araya gelerek oluşturdukları fiillerdir. D) Akşam olunca sokaklar tenhalaştı.yardımcı fiili tek başına da fiil olarak kullanılabilir. (Yüklem) Evimizin bir de bahçesi olmalı. hav-la-) Örnek Soru: Hangi cümledeki yüklemin yapısı basittir? (19996 DPY) A) Yeni aldığı elbiseyi bugün giydi. B) İnsanları fikirlerinden dolayı küçümsemeyin. Cevap (A) : Giy-di (Basit) Örnek Soru : Aşağıdaki altı çizili kelimelerden hangisi isimden türemiş bir fiildir? A) Babam koca bir ayı avlamış. yanındakini fiilleştirmek yerine onları özne. (Zarf Tümleci) Cevap (B) Çözüm: Ol. Eğer ünlü düşmesi veya ünsüz türemesi olmuyorsa ayrı yazılır.kelimesi tek başına yüklem olduğu zaman. Örnek Soru: “Olmak” fiili aşağıdaki cümlelerin hangisinde yardımcı fiil olarak kullanılmıştır? (1996 . Sabır-et. DİKKAT ! Yardımcı fiille oluşturulan birleşik fiillerde ses düşmesi veya ses türemesi oluşuyorsa fiil bitişik yazılmalıdır. D) Alıştım artık.(Ses düşmesi) Af-etaf-f-et.(Ses türemesi) Terk etNamaz kılHasta olÖrnek Soru: Hangi cümlede birleşik fiil yoktur? (1993 EML) A) Bahçede çalışan komşumuza yardım edelim. Ben hep sizin yanınızda olacağım. (Zarf Tümleci) Her şeyden önce insan olmalı. D) Dayıma. Cevap (A) : Av (isim) 3. yatağından hafifçe doğruldu. B) Bebeğe yedirdin mi mamasını? C) Bu kartları çok ucuza bastırdım. C) Seyahatten dönen kardeşini yokladı. fısıl-da-. 42 . gör-üş yaş-agiy-in Göz-lefiil isim fiil İsim Fiil fiil fiil fiil Dikkat ! Yansıma olan kelimelerle de fiil türetilebilir.

-mak mastar ekinin alabilen deyimler bu gruba girer. gider ol-. -üp ekleri getirilir. Ortaya çıkan kelime. bir fiil ... kafa patlat-. -e ekleri getirilir. Memleketim gözümde tütüyor ! Başka nereye başvurdunuz? Çok eziyet çekmiş.. Tezlik fiillerinde genellikle “çabukluk. gelmek” fiilleriyle birleştirilir. işin belli bir süre devam ettiği anlamı vardır. öleyaz-.. okuyabil-. akıl ver-. donup kal-. Yeterlilik fiillerinde genellikle olasılık anlamı görülür.. işi başarma anlamları vardır. Fiil kök veya gövdelerine -a. 43 . süregel-. -i. -e ekleri getirilir.. -up. Bu fiillerde “olmadı ama az daha olacaktı. NOT : Türkçe’de en çok kullanılan kurallı birleşik fiiller bunlardır. (Doğru) Yarın köye gidebilirim. sürüp gel-. gidedur-. (Alamam) (Almayabilirim) (Alamayabilirim) Yukarıdaki üç olumsuz yeterlilik fiilinin aralarında anlam farkı vardır. Bunların en yaygın olarak kullanılanları dört çeşittir. -u. kolaylık. Düşeyaz-. ikincide kişinin kendisine bağlı olumsuzluk. Yaklaşma fiillerinin anlamı olumsuzdur. Daima bitişik yazılır. Ayrıca bir fiilimsi. Bu nedenle yeterlilik fiillerinin bulunduğu cümlelerde olasılık zarflarının kullanılması dil yanlışlığına yol açar.. beklenmezlik. seçiver. okuyuver-. Sürerlilik fiillerinin olumsuzu yoktur. (Yanlış) Yeterlilik fiilinin olumsuzu üç şekilde yapılır: Alabilirim. Tezlik fiilleri daima bitişik yazılır. göresi gel-. Ortaya çıkan kelime “bilmek” fiiliyle birleştirilir... Belki yarın köye dönerim. -e ekleri getirilir.. anlamı olumsuzdur. -ü ekleri getirilir.. Geliver-. Konuşup dur-. -mek. isim soylu kelime ya da kelimelerle bir fiilin bir araya gelmesiyle oluşur.b) Anlamca Kaynaşmış Birleşik Fiiller ( Deyim Halindeki Birleşik Fiiller) : Kelimelerin gerçek anlamlarından sıyrılmasıyla yani mecaz anlamda kullanılmasıyla oluşan birleşik fiillerdir. 3) Sürerlilik Fiili : İki şekilde yapılır. 4) Yaklaşma Fiili: Fiil kök veya gövdelerine -a. az kalsın oluyordu” anlamları vardır. Bu tür sürerlilik fiilleri daima bitişik yazılır. üçüncüde ise kişinin elinde olmayan nedenlerden doğan olumsuzluk söz konusudur..gelmeyiver veya Geliverme 2) Yeterlilik Fiili : Fiil kök veya gövdelerine -a. kalmak... Gazeteyi yere atıverdi. Bu nedenle yaklaşma fiilleri ayrıca olumsuz yapılamaz. (Göz gezdir-. Ortaya çıkan kelime “durmak. Bu fiillerde.. Bunlar iki fiilden oluşmuştur. “yazmak” fiiliyle birleştirilir. Bu kelimelerden sonra “durmak...) . 1) Tezlik Fiili: Fiil kök ve gövdelerine -ı. önem vermeme” anlamları görülür.) c) Kurallı Birleşik Fiiller En az iki kelimenin belli bir kurala göre birleşmesiyle oluşan birleşik fiillerdir. Birincide kesinlik. (Doğru) Belki yarın köye gidebilirim. Fiil kök veya gövdelerine -ıp.. kapı dinle-. gidip dur-. Ortaya çıkan kelime “vermek” fiiliyle birleştirilir.. kalmak. gelmek” fiilleri kullanılır. kulak asma-. Yapabil-. Uyuyakal-. Veya . bir fiilden (ağlayacağı tut-. -ip. Bu tür sürerlilik fiilleri ayrı yazılır. gezebil-. Yani bu fiillerin görünümü olumlu. Dilimizde çok değişik kurallı birleşik fiil vardır. bir yardımcı fiilden oluşan (hazırlanmış ol-. Bu fiillerde bir işin yapılmasına gücün yetmesi. yapıver-. söyleyecek ol-. (Önem vermeme) Fiil Tabanı -(i) ver (mek) Bak (ı)verTezlik fiilinin olumsuzu iki şekilde yapılır: Geliver. Yaklaşma fiilleri bitişik yazılır.) kurallı birleşik fiiller de vardır.

-uş. (İsim) (Sıfat-fiiller çekim eki alarak isimleşir. -eli. Konuşmak bir sanattır. oluş. yazma. (Fiil) DİKKAT: Sıfat-fiil eklerinin olumsuzları da yaygın olarak kullanılır.. zamanını. -me eklerini alan bazı kelimeler bir nesnenin adı olarak kullanılabilir. -mez” ekleri getirilerek yapılır. çakmak. zarf” gibi görevler üstlenen sözcüklere fiilimsi denir.) DİKKAT: Sıfat-fiil ekleriyle kip ekleri karıştırılmamalıdır. (İsim) 2. -dığında. Yazmak. BAĞ (ZARF) FİİL (ULUÇ) 1. -me karıştırılmamalıdır. -mek. -miş. -e. -me ile isim-fiil eki olan -ma... -dik. (Sıfat-fiil) / Bayrama katılanlara izin verildi. BAĞ (ZARF) FİİL (ULUÇ) Fiillerin durumunu. Fiil kök veya gövdelerine “-ip. -maksızın. DİKKAT: Sıfat-fiil ekini alan fiiller. SIFAT FİİL (ORTAÇ) 3. -a. -ası. yemek. -iş.FİİLİMSİ (EYLEMSİ) Kip ve kişi ekleri almayan ama iş. -mez. Fiil kök veya gövdelerine -an. okumuş adam. Bu yıl tarlaya buğday ekmek istiyorum. konuşmak. Bu hafta işe gitme. Çocuk ağladıkça açıldı. 1. sarma. Görmemiş adam. -ecek. Görünmez kaza (Sıfat-fiil) / Buradan bizim ev görünmez. Bayrama katılan öğrencilere izin verildi. ekleri getirilerek yapılır. -ış. -maden. sıfat. -dıkça. bazen isim göreviyle kullanılır. Ekmek. İSİM FİİLLER (MASTAR) 2. -ken. erek. olmayacak iş 3. Öğretmen dersi anlatıp çıktı.. (İsim-fiil) DİKKAT: -mak. alış. -ma.. İSİM FİİLLER (MASTAR) Fiilin adı demektir. yemek. tokmak. SIFAT FİİL (ORTAÇ) Fiilin sıfata dönüştürülmüş şeklidir. DİKKAT: Olumsuzluk eki -ma. 44 . hareket veya durum anlamlarını özünde bulunduran ve cümle içinde “isim . Fiil kök veya gövdelerine -mak.. (isim-fiil) Bakkaldan üç ekmek aldı.. Koşa koşa geldi. -ince. Tanıdık kişi. kıyma. şeklini bildiren fiilimsilerdir. -me. -üş ekleri getirilerek oluşur. Sıfatların her zaman bir ismi nitelediği gibi sıfat-fiiller de bir ismi niteler. (Olumsuz fiil) / Tatile gitme hazırlıkları başladı. kazma. -ma. -ar. -mek. çıkmaz sokak.

NOT : Ek-fiiller. güzelmiş. yaşayınca güzeldir. Basit Zamanlı Fiili Birleşik zaman Yapar 3. -sın. 45 . -du. -tır. -di. -müş) + ŞAHIS EKİ Güzelmişim.. çalışkandı. isim soylu olan zamirleri de yüklem yapabilirler.şahıslarda kullanılır. aynı zamanda ek-fiilin şimdiki zamanını karşılar. yorgunsunuz. -ti. Benim en iyi arkadaşım sen-di-n. ÖNEMLİ: Ekfiil eklerinin üç görevi vardır: 1. -dur. onları yüklem yapan eklere ek-fiil denir. -ler) ekleri de Ek-fiilin geniş zamanını karşılar. İyi-dir. İsmi Yüklem Yapar 2. -se. Ek-fiiller genel olarak dört bölümde incelenir: 1. güzeldi. -ise Ek-fiillerin temel görevi İsim ve isim soylu kelimelere gelerek onları yüklem yaparlar. yorgunum. Hayat. -dı. güzelmişiz. -imiş.Ek-fiilin geniş zamanı 2. Ek -fiil ekleri şunlardır: -dır. -sün. -tür) + ŞAHIS EKİ (-ım. -um. -siniz. Ek-fiilin duyulan geçmiş zamanı İSİM + EK FİİL (-imiş. -im. -sınız. -tu. fiilimsilerin sonuna gelerek onları yüklem yapabilir. -idi. Ek-fiilin görülen geçmiş zamanı İSİM + EK FİİL (-idi. -sin. -dü-tı. -sun. -tur.Ek-fiilin görülen geçmiş zamanı 3.Ek-fiilin duyulan geçmiş zamanı 4. Hastaysanız biraz istirahat ediniz. -uz. -muş. DİKKAT : Ek fiiller sadece isimleri değil.EK-FİİL (EK-EYLEM) İsim soylu kelimelerin sonuna gelerek. -mış. -üz. -lar. -tür.. DİKKAT: “-dır” ek-fiili sadece 3. DİKKAT: Ek-fiilin şartı olan ise isim ve isim soylu kelimelere geldiğinde onları yüklem yapmaz. -sunuz. yorgunlar. -dür.di. En güzel şey. güzelmişsiniz. -üm. -miş. güzelmişsin. / Kim-miş beni soran / En iyi adam Odur.m . -ız.. -dir. Ek-fiilin geniş zamanı. güzelmişler Ek-fiilin şartı İSİM + EK FİİL ( ise. -sünüz. Şart Cümlesi Yapar.Ek-fiilin şartı Ek-fiilin geniş zamanı İSİM + EK FİİL ( -dır. sağlıklı yaşamaktır. -iz. -tü ) + ŞAHIS EKİ Öğrenci-y. Birinci ve ikinci şahıs çekimlerinde -dir yerine şahıs ekleri kullanılır. sadece cümleye şart anlamı kazandırır. yorgundur. -sa) + ŞAHIS EKİ Hastaysanız.

/ Ö. (ettirgen) Okumak okutmak Yazmak yazdırmak 2. S. Bütün şiirlerini aynı kitapta topladı. (oldurgan) Pişmek pişirmek Başlamak başlatmak Uyanmak uyandırmak ç. Görmek / saklamak / bağlamak Uyarı: Fiilimizin geçişli olması için ille de cümle içersinde nesne almış olmasına gerek yoktur. -()r. / G. –n” çatı eklerini alır. ÖZNELERİNE GÖRE FİİLLER a. Yine yeşillendi fındık dalları. Annemi çok seviyorum. Edilgen Filler c. (gizli özne: o) Y. Bütün gün ağladı. S. Edilgen çatılı fiiller “-l. NESNELERİNE GÖRE FİİLLER a. Y. Öğrenciler bayramda sınıflarını süslediler. Y. neyi. (geçişli) Çocuğa su içirdi. b.Ö. ÖZNELERİNE GÖRE FİİLLER a. Bu fiiller “onu” sözcüğüyle okunamaz. Sabahtan beri durakta bekliyorum. / uyumak / gülmek / oturmak c. Y. Geçişli Fiiller: Nesne alan. Dönüşlü Fiiller ç. b. Saçlarını kesti. Gerçek özne almaz.Ö. İpucu: Bir fiilin başına “onu” sözcüğünü getirip okuyabiliyorsak. / Seyirciler taşkınlık yapmamaları için uyarıldı. Oldurgan Fiiller ç. G. Hırsızlar sonunda yakalandı. kimi” sorularına cevap veren fiillerdir. (ettirgen) Yemekten sonra su içti. / Küçük çocuk durmadan ağlıyordu. Y. başkasına yaptırır. geçişlidir. Bir cümlede eylemin kim tarafından yapıldığı belli ise etken çatılı eylem denir. Nesne alabiliyor olması yeterlidir. Cümlede gizli özne olsa da fiil etkendir. -tir” ekleri getirilerek bunların geçişlilik dereceleri arttırılır. Ettirgen Fiiller: Geçişli eylemlere “-t.FİİL ÇATISI 1. Ö. (geçişsiz) İnsanları güldürdü. Ettirgen Fiiller 2. (geçişli) Saçlarını kestirdi. Geçişli Fiiller b. (oldurgan) İnsanlar gülüyor. Sözde özne alır. NESNELERİNE GÖRE FİİLLER a. 46 . Edilgen Fiiller: Öznesi belli olmayan eylemler edilgen çatılıdır. Etken Fiiller: Öznesi belli olan eylemler etkendir.Ö. Geçişlilik derecesi arttırılmış eylemlere ettirgen eylem denir. -tir” eklerini alarak geçişli duruma gelmesine oldurgan fiil denir. İşteş Fiiller 1. Uyarı: Tabiat olayları edilgen olarak algılansalar bile etken olarak değerlendirilir. / Bu haberi gazetede okumuştum. Ettirgen eylemlerin yüklem olduğu cümlelerde özne işi kendisi yapmaz. (geçişsiz) Anlattıklarıyla hepimizi ağlattı. Y. Kuraklıktan gölün suyu çekildi. Etken Fiiller b. Çok sevdiği kedisi kayboldu. o fiil nesne alabiliyordur. Sıcakta kaldığı için çocuk terlemiş. Geçişsiz Fiiller c. Y. / Ben de çok özledim. Oldurgan Fiiller: Geçişsiz fiillerin “-()r. Beklediğimiz haber nihayet geldi.Ö. Geçişsiz Fiiller: Nesne alamayan fiiller geçişsizdir. -t. yükleme sorulan “ne.

birlikte veya karşılıklı yapıldığını gösteren fiillere işteş fiil denir. ağlaştık. İşteş eylemler etken eylemlerden “-()ş” ekiyle türetilir. sabahleyin güzelce tarandı. Hayatım boyunca bilgisizlikle savaştım. Bebeğin saçları bir güzel tarandı. özne işi hem yapıyor hem de yaptığı işten etkileniyorsa bu tür fiillere dönüşlü fiil denir. Dönüşlü Fiiller: Öznenin yaptığı iş kendi üzerine dönüyorsa. (karşılıklı) Akşam kendi aramızda dertleştik. gülüştük. Koca Yusuf Amerika’da bile güreşmişti. Uzun süre bakıştılar. (Birlikte) Dikkat: Bazı fiiller –()ş eki almadıkları halde anlamca işteşlik özelliği gösterebilir. (karşılıklı) Bu konuyu uzun süre tartıştılar. -ı” eklerinden birini alır. (Edilgen fiil) Akşam önce kardeşim yıkandı. (Dönüşlü fiil) ç. Bizi görünce sevindi. Oğlunun ölümüne kadın çok üzüldü. (Dönüşlü fiil) Araba güzelce yıkandı. İşteş Fiiller: Anlatılan işin birden fazla özne tarafından. / Düğüne giderken aynanın karşısında süslendi.c. / giyindi / hazırlandı Uyarı: Edilgen fiillerle dönüşlü fiiller birbirine karıştırılmamalıdır. 47 . Fiil “-n. (Edilgen fiil) Gül. İki eski dost sonunda barıştı.

Gizli özne de gerçek öznedir. dolaylı tümleç. nehirde balık tutmayı sevmez. Y. Asıl kök ve öz derinliklerdedir. Söndürün lambaları. Arkadaşıma yeni bir şiir kitabı aldım. Özneyi bulmak için yükleme “kim?. Y. Ö. Y. Yağmurlardan sonra büyürmüş. giden geminin ardından. Y. (Gizli Ö. S. Arkadaşım hata yaptığını kabul etti. uzaklara gideyim. Ö. Yahya Kemal güzel şiirler yazmıştır. Biz onu dün çarşıda gördük. bu merdivenleri.Ö. Öğretmen: “Sizler geleceğin mimarı olacaksınız. oluş ve hareketi ya da yargıyı üzerinde taşıyan ögedir. akşama doğru yakalandı. Özne Çeşitleri a) Gerçek Özne:Yüklemin bildirdiği yargıyı yapan ögenin cümlede kullanılmasıyla oluşan öznedir.’li N. Yükleme “ne?” sorusu sorulur. b) Belirtisiz Nesne: İsmin yalın durumda bulunan nesne türüdür. G.’siz N. başak. Ö. Belirtili nesneyi bulabilmek için yükleme “neyi?. B) Yardımcı Ögeler 1) Nesne (Düz Tümleç): Cümlede öznenin yaptığı işten etkilenen sözcük veya söz gruplarına nesne denir. Ağır ağır çıkacaksın. O. Ben) Y. B. Y. Ö.CÜMLENİN ÖGELERİ Öge: Bir cümleyi oluşturan sözcük veya sözcük gruplarına öge denir. Bu cümlelerde işten etkilenen öge sözde özne kabul edilir. Diğer bir deyişle edilgen çatılı fiillerle kurulan cümlelerin öznesidir. Y. Ali. Durmadan annesini soruyordu. Hırsız. B. zarf tümleci) bulmamız gerekir. 2) Özne: Bir cümlede yüklemin bildirdiği işi yapan ya da yargıyı üstüne alan ögeye denir. b) Sözde Özne: Bazı cümlelerde işi yapan belli değildir. Geceleyin bir ses böler uykumu.’li N. dün okuldan kovulmuş. B. Ögeler bulunurken önce temel ögeleri (yüklem. Ben) B. ne?” soruları sorulur. S. Cümlenin Ögeleri A) Temel Ögeler 1) Yüklem 2) Özne B) Yardımcı Ögeler 1) Nesne (Düz Tümleç) 2) Dolaylı Tümleç 3) Zarf Tümleci A) Temel Ögeler 1) Yüklem: Cümlede anlatılan iş.Ö. 48 . Bakakalırım. daha sonra yardımcı ögeleri (nesne.’siz N.” derdi. Y. Halılar. (Gizli Ö. Yüklemsiz cümle olmaz. a) Belirtili Nesne: İsmin belirtme (-i) hal ekini alan nesne türüdür. özne). bin bir emekle dokundu. kimi?” soruları sorulur.

okumaktan söz edin. zaman. B. D. durum. Mehmet kardeşini yukarı çağırdı. içeriden…) Kapıcı hızla aşağı indi. Y. Yükleme. D. D. -de.T. aşağı. B. 49 . miktar yönüyle etkileyen kelimelere zarf tümleci denir.’li N. -den halinde bulunursa dolaylı tümleç olur. Ö. içeride. Y.2) Dolaylı Tümleç: Adın “-e. Bana. Ö. Ö. Ö.’siz N.T. Bu şiiri kar yağarken yazdım. de e Neye? Neyde? Nereye? Nerede? Kime? Kimde? durum eklerini alan sözcüklerin cümlede üstlendikleri göreve den Neyden? Nereden? Kimden? Her ıstırap. Eğer adın -e. geri. İstanbul’a uçakla gittik. Z.T. Y. Z. Z. insana ayrı bir şey öğretir. Bahçesinde solmayan güller varmış.T. şart. ileri. Y. Kapıcı hızla aşağıya indi Ö.T. sebep. Uyarı: İçeri . Y. B.-de. Ve nereye sorusu sorulur. Mehmet kardeşini yukarıdan çağırdı. Nasıl? Ne zaman? Niçin? Nereye? Ne kadar? Kim ile? Ne ile? Çocuk hıçkıra hıçkıra uzaklaştı.’li Z. Z.(İçeriye.T.-den” dolaylı tümleç denir.T. Y. dışarı. Ö. Ö. yukarı…gibi yer-yön zarfları kullanıldıkları bütün cümlelerde zarf tümleci olur. Y. 3) Zarf Tümleci: Yüklemi yön. yükleme.T. Z.T. vasıta.

2.Kurallı Cümle: Yüklemi sonda olan cümledir. taşın sert olduğunu. başak.Soru Cümlesi: Soru anlamı taşıyan ve cevap vermeyi gerektiren cümlelerdir. yemek yandı! Dikkat. Tatlı bir akşam vakti yolculuğumuz başladı. (seviyorum) Bu adam acımasız değil.CÜMLE BİLGİSİ 1.Olumsuz Cümle: Anlamca olumsuz yüklemlerle kurulan cümlelerdir. coşku. Ona vereceğin en güzel hediye. Hangi kitabı okuyacağına karar ver. Güneş toprağı yeni yeni ısıtıyor. b. (kalmadı) Büyüklere böyle davranılır mı? (davranılmaz) Uyarı: Bazı cümleler biçimce olumsuz anlamca olumlu olabilir. En büyük arzusu şair olmaktı.Anlamlarına Göre Cümle a. Verdiğin kitapları çok beğendim. öfke vb bildirir. Su insanı boğar. köpek var! 50 . Sanatçı için hayalin önemi büyüktür. b. Geç fark ettim.Devrik Cümle: Yüklemi sonda bulunmayan cümlelerdir. Sizi sevmiyor değilim. Eyvah.Olumlu Cümle: Yüklemi olumlu olan ve bir işin yapıldığını veya yapılacağını bildiren cümlelerdir. (sev) c.Ögelerin Dizilişine Göre Cümle a. 3.Ünlem Cümlesi: İçinde ünlem sözcükleri bulunan cümlelerdir. Bizim çocuk aslan gibidir. b. Uyarı: Bazı cümleler biçimce olumlu olduğu halde anlamca olumsuz olabilir. Olur olmaz sözler söylüyor. Ne ev kaldı ne bark. Yağmurdan sonra büyürmüş. kitaptır. Yağmur aniden bastırınca nehir aniden coştu. Olaylar anlatılır gibi değil. Heyecen. (acır) Gel de bu çocuğu sevme. Evlerinde ekmek ve su yoktu. ateş yakarmış.İsim Cümlesi: Ad ya da ad soylu sözcüklerin veya söz öbeklerinin ek eylem alarak yüklem olduğu cümlelerdir.Yüklemine Göre Cümle a. Hangi yazarları seversin? Yarın Bolu’ya mı gidiyorsun? ç. Fiil Cümlesi: Yüklemi çekimli fiillerden oluşan cümledir. Annesini ve babasını unutmadı.

(Özne ortak “o”) Mart kapıdan baktırır.Yapısına Göre Cümleler a. Ne yazık ki beni anlayamadın.4. Son gülen iyi güler. (Özne ortak “mart”) -Bağımsız Sıralı: Cümleler arasında öge ortaklığı yoktur.Sırlı Cümle: Birden fazla cümlenin virgülle bağlandığı cümlelerdir. -Şart Birleşik Cümle. Can çıkmadıkça huy çıkmaz. dil yarası onulmaz.Birleşik Cümle: Birden çok yargı içeren cümledir. Çalış ki kazanasın. -Ki’li Birleşik Cümle: Ki bağlacıyla yapılır. 51 . -Girişik Cümle: İçinde fiilimsi bulunan cümlelere denir. temel cüm. Sabahtan akşama kadar kardeşimle oynadım. reçel sürüp yiyeceğim. Ne konuştu ne açıklamamı dinledi. -Bağımlı Sıralı: Cümleler arasında öge ortaklığı vardır. içeri girdi. yan cümle c. d. El yarası onulur. Kitapları çok sever ve vaktinin çoğunu kitap okumaya ayırırdı. Tanıdığın varsa buraya çabuk alışırsın. Sanat toplum içindir. b. İşin koşula bağlandığı cümlelerdir. yan cümlecik 1 yan cümlacik 2 temel cümle Duydum ki unutmuşsun. Yan Cümlacik Eve gider gitmez ekmeğe yağ. Hem suçlu hem güçlü.Basit Cümle: Tek bir yargı bildiren cümledir. Duydum ki unutmuşsun. kazma kürek yaktırır. Hava güzel olursa dışarı çıkacağım.Bağlı Cümle: Birden fazla cümlenin bağlaçla bağlandığı cümlelerdir. Kapıyı tıklattı. Okuldan çıkınca eve gideceğim.

İstenmeyen sonuçlar ortaya çıktığında “neden olmak” kullanılır. Bir cümlede gereksiz sözcük bulunduğunu anlamak için. Çünkü. Vakfımıza karşılıksız bağışta bulundular. Yukarıdaki cümlelerdeki altı çizili sözcükler gereksizdir. Yatmadan dişlerini fırçalamayı unutma. sanığın suçlu olduğunu öne sürüyor. Avukat. dilimizin zenginleşmesine katkıda bulunacak. Giyimlerinde. Hırsız. dilimizin zenginleşmesine neden olacak. Çömleğin üzerine çizilmiş desenlere hayranlıkla bakıyordu. sanığın suçlu olduğunu savunuyor. Bu tür bilimsel çalışmalar. Çünkü. kadının kolundaki çantayı zorla çalıp kaçtı. gereksiz sözcük kullanımı cümlenin duruluğunu bozar ve anlatım bozukluğu yaratır. Uyarı: “Sağlamak” ya da “katkıda bulunmak” elde edilmesi istenen olumlu bir sonuca ulaşmaktır. Tatile ailesi ile birlikte çıkacaktı. 2. Giyimlerinde. Verilen vaatlerin hiçbiri yerine getirilmedi. Zor şartlar altında çalışan işçilerin sağlık durumları aksadı. Bugün bir buzdolabının fiyatıyla on yıl önce bir araba satın alınabilirdi. Böyle bir yanlışa düşmemek için hangi sözcüğün nerede kullanılıp nerede kullanılmayacağını çok iyi bilmek zorundayız. anlam inceliklerine dikkat edilmeden kullanılır. 52 . bu sözlerin anlamı. Mecburen karakola gitmek zorunda kaldım. Bugün bir buzdolabının ücretiyle on yıl önce bir araba satın alınabilirdi. Ülkenin bunalıma girmesini sağlayan bu tür açıklamalardan kaçınmak gerekir. Gitmeden önce bir daha ara. enflasyonun üç haneli rakamlara yükseldiğini öne sürdü. konuşmalarında ve davranışlarında bir gariplik yoktu. Başka bir deyişle gereksiz sözcüklere yer verilmez. anlatımında bozulma olmuyorsa ise gereksizdir. Çömleğin üzerine yazılmış desenlere hayranlıkla bakıyordu. Araba şu anda yola çıkmak üzere. Bu durumda cümlenin anlam ve anlatımında bir bozulma oluyorsa o sözcük gerekli. Uyarı: “Savunma” bir saldırıya ya da düşünceye karşı olan davranıştır. konuşmalarında ve davranış biçimlerinde bir gariplik yoktu. Bu tür bilimsel çalışmalar. Yatmadan önce dişlerini fırçalamayı unutma. Bu tür tatbikatlarda ölüm olasılığı her zaman mevcut. Uçak. Zor şartlar altında çalışan işçilerin sağlık durumları bozuldu. Son yazdığı romanına isim bulmakta bir hayli zorlanmış. Muhalefet partileri. alçalarak havaalanına başarılı bir iniş yaptı. kadının kolundaki çantayı zorla alıp kaçtı. Atatürk’ün yaptığı devrimler. aynı cümledeki başka sözcük ya da eklerde vardır. Bu anlatım bozukluğu şu şekillerde olabilir: Eş ve Yakın Anlamlı Sözcüklerin Aynı Cümle İçinde Kullanılması: Atatürk’ün yaptığı yenilikçi devrimler. sözcük cümleden çıkarılır. Bunların çıkarılması anlamda bir daralmaya yol açmaz. sosyal ve siyasal yaşamımızı kökünden değiştirmiştir. Hırsız. Sözcükleri kendi anlamını yansıtacak şekilde kullanmamak veya uygun olmayan yerde kullanmak anlatım bozukluğuna yol açar. Sözcüğün Yanlış Anlamda Kullanılması: Dilimizde bazı sözcükler. Ülkenin bunalıma girmesine neden olan bu tür açıklamalardan kaçınmak gerekir. Muhalefet partileri. enflasyonun üç haneli rakamlara yükseldiğini savundu. Gereksiz Sözcük Kullanılması: İyi bir cümlede yeterli sayıda sözcük kullanılır.ANLATIM BOZUKLUKLARI Anlatım bozukluklarının türlerini şöyle gruplandırabiliriz: 1. Ortada böyle bir durum yoksa “savunma” yerine “öne sürme” ya da “iddia etme” kullanılır. sosyal ve siyasal yaşamımızı kökünden değiştirmiştir. Bu tür tatbikatlarda ölüm şansı her zaman mevcut. Avukat.

Bunca gürültü patırtı en çok onu üzmüş olsa gerek. Ahmet Bey. aralarına katıl. Kimi uyarıcı ilaçlar. İş kazalarının çokluğu. rüzgârdır. Onun önümüzdeki ay. Kimi uyarıcı ilaçlar. Gazetede çıkan bu haber. Birbiriyle Karıştırılan Sözcüklerin Kullanılması: Kimi sözcükler aynı kökten türediği için yazılış ve okunuş olarak birbirine benzer. mutlaka bakanın da kulağına erişmiş olmalı. girişken ol. Bu kadar çekimser olmana gerek yok. Kuşkusuz bütün çalışmalarının ödülünü sonunda belki alacaksın. ancak bunların anlamları farklıdır. Davranışlarıyla arkadaşlarının üzülmesine neden oldu. Bunca yağmura karşın barajlarda yeterince su birikmemiş. 4. ailesini ziyaret edeceğini zannediyorum. Kapının önünde tamı tamına üç beş nöbetçi vardı. Kuşkusuz bütün çalışmalarının ödülünü sonunda alacaksın. saygın kişiliğiyle çevresine örnek olmuştu. Bu iki olay arasındaki ayrıntıyı kimse hesaba katmıyor. Ahmet Bey. Yaşamının en zor günlerini sürgüne gönderildiği Malta’da geçirdi. Bu iki olay arasındaki ayrımı kimse hesaba katmıyor. Aşağı yukarı tam üç ay önce benzer bir yazı daha çıkmıştı. girişken ol. sporculara yarardan çok zarar sağlamaktadır. Milli Savunma Bakanı. iş güvenliğinin olmadığını gösteriyor. genellikle “kesinlik” ve “olabilirlik” anlamı taşıyan sözlerin bir arada kullanılmasından kaynaklanır. Bu sözcükler karıştırılıp birbirinin yerine kullanılırsa.Güzelliğinin farkında olduğunu belirten davranışlar sergiliyordu. bakanın da kulağına erişmiş olmalı. aralarına katıl. Gazetede çıkan bu haber. Kapının önünde üç beş nöbetçi vardı. iş güvencesinin olmadığını gösteriyor. Milli Savunma Bakanı. Bunca yağmura karşılık barajlarda yeterince su birikmemiş. kesinlikle askeri bir çözüme başvurulmayacağını umduğunu belirtti. saygılı kişiliğiyle çevresine örnek olmuştu. cümlede iletilen yargıyla çelişen ya da karşıtlık yaratan sözlerin bir arada kullanılması önemli bir anlatım kusurudur. anlatım bozukluğu ortaya çıkar. Toprağın oluşumunda başta gelen etkin. İş kazalarının çokluğu. Eminim ki bunca gürültü patırtı en çok onu üzmüş olsa gerek. Davranışlarıyla arkadaşlarının üzülmesini sağladı. Cümlenin anlamında çelişki. Yaşantısının en zor günlerini sürgüne gönderildiği Malta’da geçirdi. ailesini mutlaka ziyaret edeceğini zannediyorum. Güzelliğinin farkında olduğunu gösteren davranışlar sergiliyordu. rüzgârdır. Anlamları birbirine ters sözcüklerin aynı cümlede kullanılmasıdır. 3. Anlamca Çelişen Sözcüklerin Kullanılması: Anlamca cümlenin yargısıyla uyuşmayan. Bu eski makineler artık işlemlerini yerine getiremiyor. Toprağın oluşumunda başta gelen etken. kesinlikle askeri bir çözüme başvurulmayacağını belirtti. 53 . Onun önümüzdeki ay. Bu kadar çekingen olmana gerek yok. sporculara yarardan çok zarar vermektedir. Bu eski makineler artık işlevlerini yerine getiremiyor. Üç ay önce benzer bir yazı daha çıkmıştı.

hayvan. Bu istek. cansız varlıklar ve zaman adları. Özne Çoğul Yüklem Çoğul Bitki. Onun böyle işlerle uğraşmaya ne vakti vardı ne de zamanıdır.Bu istek. Tamlama Yanlışlıkları: Sıfat ve isim tamlamalarının aynı tamlanana bağlanması anlatım bozukluğuna yol açar. çoğul özne olarak kullanıldığında yüklem tekil olur. Bu tür yanlışlar genellikle dikkatsizlik sonucu ortaya çıkar. hiç şüphesiz onun kulağına gitmiş olabilir. İyi bir anlatımda sağlam bir düşünme ve mantık yürütme temel koşuldur. Cümlede özne tekilse yüklem de tekil. Beyefendi hala kalkmadılar mı? Özne tekil Yüklem çoğul Ayşe Hanım henüz gelmediler. hatta kısmi felce neden olabilir. Özne Tekil Yüklem Tekil Dostlar yıllar sonra bir araya geldiler. Önlem alınmazsa bu hastalık ölüme. Son turda atlet. Kardeşim bugün evde kalacak. Özne hayvan çoğul Yüklem tekil Yürümekten ayaklarım Özne organ çoğul geçti. 5. Dolayısıyla tamlananlar. Onun böyle işlerle uğraşmaya ne vakti vardı ne de bunun zamanıdır. İhaleye birçok yerli ve yabancı firma katıldı. Önümüzdeki haftanın önemli programlarından bazılarını sizlere tanıtmaya çalıştık. Önlem alınmazsa bu hastalık kısmi felce. Yüklem tekil Yüklem tekil Söze saygı. özne çoğulsa yüklem de çoğul olur. iletilmek istenen anlamın eksiksiz olabilmesi için düşünce ve mantık son derece önemlidir. Mantıksal hataları ve tutarsızlıkları içeren cümleler. sıfat tamlamalarında tamlanan ek almaz. Önümüzdeki haftanın önemli programlarından bazılarını sizlere hatırlatmaya çalıştık. Son turda atlet. Özne tekil Yüklem çoğul 54 . yüklem çoğul olur. Mantıksal Tutarsızlık: Bir cümlede. 7. Kaza yerine birçok askeri araçla polis aracı geldi. Bu önlemler ekonomik ve sağlık açısından olumlu sonuçlar verdi. anlatım bozukluğu olur. Kaza yerine birçok askeri ve polis aracı geldi. Özne Yüklem Uyumsuzluğu (Uyuşmazlığı): İyi bir cümlede tekillik-çoğulluk. Aradan haftalar Özne zaman çoğul ağrıdı. İhaleye birçok yerli ve yabancı firmalar katıldı. Özne bitki çoğul Yüklem tekil Köpekler sabaha kadar havladı. Eğer özne ile yüklem arasında bir uyum yoksa. Bu önlemler ekonomik açıdan ve sağlık açısından olumlu sonuçlar verdi. Çünkü isim tamlamalarında tamlanan iyelik eki aldığı halde. organ. 6. arkasındaki yarışçıyı bir hamlede geçti. alay ya da küçümseme anlamı katılmak istenirse özne tekil. hiç onun kulağına gitmiş olabilir. önündeki yarışçıyı bir hamlede geçti. olumlulukolumsuzluk ve şahıs bakımından özne ile yüklem arasında bir uyum olması gerekir. Meyveler bu yıl geç çiçek açtı. dil bilgisi kurallarına uygun olsalar bile anlamı ve yargıyı eksiksiz iletmezler. Bundan on yıl önceydi. niteliği farklı olduğundan ortak kullanılamaz. hatta ölüme neden olabilir. Bundan aşağı yukarı on yıl önceydi.

bazı özneler ise olumsuz anlamlar verdiği için bu cümlelerin yüklemleri de özneye göre olumlu ya da olumsuz olması gerekir. ve 3. “Sen ve Berkay dün nereye gitti?” cümlesinin öznesi 2. Eğer özne “kimse. 55 .” Cümlesinin öznesi “ağaçlar” insan dışı bir varlık olduğu için. “Hiçbiri onun öldüğüne inanmıyor.Cümlede özne kişi zamiri ise yüklemin kişi eki de aynı zamiri gösterir. yüklem 1. Herkes sevinç içindeydi. Çoğul kişi Özne 1. hazırlarız. çoğul kişi olur. üzmüyordu. Tekil kişi 2. Ben tiyatroya gidiyorum. Özne Yüklem 1. hiçbiri. Herkes onu seviyor. Özne Yüklem 2. Herkes onu seviyor.” cümlesinin öznesi “Ahmet ve kardeşi” iki kişiden oluşmuştur. tekil kişi ve 1. “Ahmet ve kardeşi gezmeye gitti. Çoğul kişi “Ağaçlar yapraklarını döküyorlar. tekil kişi ise. Tekil kişi Biz yakında bu araştırmayı bitireceğiz. Cümlenin doğrusu şöyle olmalıdır: Ağaçlar yapraklarını döküyor. ve 3 çoğul kişi ise yüklem 2. ve 3. izledik. Çoğul kişi Özne 2.” cümlesinde “inanmayanlar” ve “hayret edenler” aynı kişiler fakat “hiçbiri” olumsuz bir özne olduğu için yüklemi de olumsuz çekimlendiği halde “hayret ediyordu” olumlu çekimlenmiştir. Çoğul kişi Özne 1. çoğul da olsa tekil yüklemle kullanılmalıdır. Çoğul kişi 1. hiç kimse” gibi kelimelerden oluşuyorsa yüklem olumsuz olmalıdır. çoğul kişi olur. Cümlenin doğrusu şöyle olmalıdır: Sen ve Berkay dün nereye gittiniz? Uyarı: Türkçede bazı özneler olumlu. kimse üzülmüyordu. çoğul kişi olmalıdır. herkes hayret ediyordu. Sen ve Ayşe (o) bana yardım edebilirsiniz. ve 3. ve 1. kimse üzmüyordu. herkes” gibi kelimelerden oluşuyorsa yüklem olumlu olmalıdır. çoğul kişi olmalıdır.Tekil kişi 1. Eğer özne “hepsi. Özne Yüklem 1. Tekil kişi 1. tekil kişi olduğuna göre cümlenin yüklemi 2. Şiir etkinliğini ben ve Ali (o) Özne Yüklem 1. çoğul kişi olur. Bu durumda cümlenin yüklemi de “onlar” ı karşılayan 3. Özellikle sıralı cümlelerde farklı yüklemlerin aynı özneye bağlanması durumunda özne-yüklem uyumsuzluğunun ortaya çıkabileceğini unutmamalıyız. ve 3 çoğul kişi ise yüklem 1. üzülmüyordu. Cümlenin doğrusu şöyle olmalıdır: Ahmet ve kardeşi gezmeye gittiler. ve 2. Bu özne onlar zamiri ile anlatılır. ve 3. Ödevi sen ve ben Özne Yüklem 2. Dolayısıyla anlatım bozukluğu olmuştur. Cümlenin doğrusu şöyle olmalıdır: Hiçbiri onun öldüğüne inanmıyor. Tekil kişi 1. Herkes sevinç içindeydi. tekil kişi ve 2. ve 3. hayret ediyordu.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful