P. 1
10. Sinif Kimya PDF

10. Sinif Kimya PDF

|Views: 3,996|Likes:
Yayınlayan: meschemy

More info:

Published by: meschemy on Aug 14, 2011
Telif Hakkı:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

05/25/2013

pdf

text

original

10.

SINIF

ATOMUN YAPISI

K‹MYA

z y

x

ATOMUN YAPISI

• Atom ve Elektrik • Atom Modellerinin Tarihsel Geliflimi • Kuantum Mekani¤inin Geliflimi • Atomun Kuantum Modeli • Ba¤›l Atom Kütlesi Yaklafl›m› ve Mol Kavram›

5

K‹MYA

ATOMUN YAPISI ATOM VE ELEKTR‹K

10. SINIF

Baz› cisimleri pozitif (+) ya da negatif (–) elektrik yükü tafl›rlar. Her ikisi negatif ya da pozitif yüklü iki cisim birbirinin iterken, negatif ve pozitif yüklü iki cisim birbirlerini çeker (nötürlerler). Bütün maddeler yüklü parçac›klardan oluflur. Elektriksel olarak nötür olan bir cisim, eflit say›da negatif ve pozitif yüke sahip oldu¤u için net yükü s›f›rd›r.E¤er pozitif yük say›s› negatif yük say›s›ndan fazlaysa, cisim net pozitif yüke sahiptir. E¤er negatif yük say›s› pozitif yük say›s›ndan fazlaysa, cisim net negatif yüke sahiptir. Saçlar›m›z› tararken oldu¤u gibi, cismin sürtünmesi sonucunda bir durgun elektrik yükü oluflur. Bu olayda sürtme ile bir k›s›m negatif yükler ayr›l›r (fiekil – 1). Bir cismin bir ucu pozitif yükle yüklendi¤inde, di¤er ucunda ayn› miktarda negatif yük oluflur ve böylece yük dengelenmifl olur.

(a)

(b)

fi e k i l – 1 : (a) Elektrik yüklü ebonit tarak. E¤er ebonit tara¤› bir kumafla sürtersek durgun yük oluflur ve yaklaflt›r›ld›¤›nda ka¤›t parçalar›n› çeker. (b) Ortadaki resimde her iki cisim de pozitif elektrik yükü tafl›r. Benzer yük tafl›yan cisimler birbirini iterler. Soldaki cisimler herhangi bir elektrik yükü tafl›mad›¤›ndan birbirileri üzerine kuvvet uygulamazlar. Sa¤daki cisimler z›t yükler tafl›rlar (biri pozitif ve di¤eri negatif) ve birbirilerini çekerler.
fiekil – 2

+ – N S

fiekil – 2 deki elektrik yüklü parçac›klar›n, bir manyetik alandan geçerken nas›l davrand›klar› görülmektedir. Manyetik alanda bu parçac›klar alana dik bir düzlemdeki do¤rusal yollar›ndan saptamaktad›r. Manyetik alan›, kuzey kutbundan güney kutbuna do¤ru, gözle görünmeyen “kuvvet çizgileri” fleklinde düflünürüz.

Elekt ronlar›n Keflfi
Bugün bildi¤imiz eski tip bilgisayar monitörleri ve televizyon ekranlar› katot ›fl›nlar› tüpü (KIT) denen bir düzenek içerir.KIT, bilgisayar monitörü ve televizyonlar›n kalbidir. ‹lk katot ›fl›n› tüpü Micheal Faraday taraf›ndan, yaklafl›k 150 y›l önce yap›lm›flt›r. Faraday, havas› boflalt›lm›fl bir cam borunun iki ucuna bir do¤ru ak›m üreteci ba¤lam›fl, tüpün negatif uç ba¤lanm›fl ucundan, yani katodundan ç›kan ›fl›n›n pozitif uç ba¤lanm›fl ucuna yani anoda gitti¤ini görmüfltür. Böylece Faraday katot ›fl›nlar›n›n keflfini gerçeklefltirmifltir. Daha sonraki araflt›rmac›lar katot ›fl›nlar›n›n tüp içinde bir do¤ru boyunca yol ald›klar›n› ve katodun yap›lm›fl oldu¤u maddeye (demir, platin, vb.) ba¤l› olmad›klar›n› bulmufllard›r.

Faraday Kanunlar›
1. Kanun: Bir elektroliz olay›nda katot ve anot reaksiyonu sonucu meydana gelen cismin kütlesi, eletrolitten geçen elektrik ak›m›n› miktar› ile do¤ru orant›l›d›r. 2. Kanun: Ayn› elektrik ak›m› miktar› ile meydana gelen cisimlerin farkl› kütleleri, o cisimlerin eflde¤er gram kütleleri ile do¤ru orant›l›d›r. Faraday kanunlar›ndan anot ve katotta toplanan madde miktar› m=A.Ι.t (A= maddeye ba¤l› bir sabit) formülünden hesaplanabilir. Burada Ι.t de¤eri devreden geçen yük miktar›na (Q) eflittir. Örne¤in; AgNO3 çözeltisinden 1x118 mg Ag a盤a ç›karan elektrik yükü miktar› 1 coulomb (C) tur.

6

10. SINIF

ATOMUN YAPISI

K‹MYA

fiekil –3 Katot Ifl›nlar› Tüpü:William Crooks’un gelifltirdi¤i katot ›fl›n› tüpü

Gerçekte katot ›fl›nlar› gözle görülmezler. Ancak çarpt›klar› bir yüzeyden yayd›klar› ›fl›kla görülebilirler. Katot ›fl›n› tüpünün ucu ›fl›ldayabilen maddelerle boyan›r ve böylece katot ›fl›nlar› görülebilir. Yüksek enerjili bir ›fl›n›n bir madde yüzeyine çarpmas›yla ›fl›k yay›lmas›na fleurasans denir. Katot ›fl›nlar›n›n önemli bir özelli¤i de elektrik ve manyetik alanda, t›pk› negatif yüklü bir parçac›k gibi sapmaya u¤ramas›d›r. Yo¤unlaflt›r›c› Plakalar (E)

+ N S

– M›knat›s
fiekil – 4 Bir elektriksel alanda katot ›fl›nlar›n›n sapmas›. Katot ›fl›nlar› demeti soldan sa¤a do¤ru elektriksel olarak yüklü plakalar (E) boyunca hareket ederken sapmaya u¤rarlar. Beklendi¤i gibi, negatif yüklü parçac›klar saparlar. fiekil – 5 Bir manyetik alanda katot ›fl›nlar›n›n sapmas›. Katot ›fl›nlar› demeti soldan sa¤a do¤ru m›knat›s alan›nda (M) hareket ederken sapmaya u¤rarlar. Beklendi¤i gibi negatif yüklü parçac›klar saparlar.

1897 de J.J. Thomson flekil – 6 daki yöntemi kullanarak, katot ›fl›nlar›n›n kütlesinin (m) yüküne (e) oran›n›, yani m/e de¤erini hesaplad›. Yine Thomson, katot ›fl›nlar›n›n, bütün atomlarda bulunan, negatif yüklü temel parçac›klar oldu¤unu ileri sürdü. Katot ›fl›nlar›n›n özellikleri katotun bilefliminden ba¤›ms›zd›r. Bundan sonra katot ›fl›nlar›na elektron ad› verilir. Bu terimi ilk defa kullanan bilim insan› George Stoney’dir.

+ N S

fiekil – 6: Katot ›fl›nlar›nda kütle – yük, m/e oran›n›n belirlenmesi. E¤er katot ›fl›nlar› demetini elektriksel ve manyetik alan kuvvetleri ters yönde dengelerse, ekrana çarpan katot ›fl›nlar› sapmaya u¤ramazlar. Elektrik ve manyetik alan kuvvetleri di¤er verilerle birlikte bilindi¤inde, m/e de¤eri hesaplanabilir. Yap›lan duyarl› ölçümler sonunda bu oran –5,6857 . 10–9 g/C bulunmufltur (katot ›fl›nlar› negatif yüklü olduklar›ndan, kütle –yük oran› da negatiftir).

7

K‹MYA

ATOMUN YAPISI

10. SINIF

Robert Millikan 1906 – 1914 y›llar› aras›nda bir dizi “ya¤ damlas›” deneyi yaparak elektron yükünü (e) tayin etmifltir (fiekil – 7 ). Elektronun yükü 1,6022.10–19 C dur. Bu de¤er, elektronun kütle / yük ba¤›nt›s›nda yerine konuldu¤unda, kütle (m) için, 9,1094.10–28 g de¤eri bulunur.

Millikan’›n Ya¤ Damlama Deneyi

fiekil – 7 X – ›fl›nlar› (X) gibi ›fl›nlar iyonlar (elektrik yüklü atom ya da moleküller) oluflturur. Bu iyonlardan baz›lar› damlac›klara kat›larak, onlar› yüklü hale getirir. Elektirik yüklü plakalar aras›na gelen damlalar›n h›z› ya artar ya da azal›r. H›z›n nas›l de¤iflece¤i damlac›klar üzerindeki yükün büyüklü¤üne ve iflaretine ba¤l›d›r. Millikan, çok say›da damlac›¤›n davran›fl›n› inceleyerek elde etti¤i sonuçlardan hareket etmifl ve bu damlac›k üzerindeki yük–büyüklü¤ünün, q, elektron yükünün, e, katlar› oldu¤unu bulmufltur. Yani, q=ne ( n = 1, 2, 3, ...) oldu¤unu saptam›flt›r.

Elektron, bütün atomlarda bulunan temel bir tanecik oldu¤u kabul edildikten sonra, bu elektronlar›n atom içinde nas›l bulunduklar› araflt›r›lmaya bafllanm›flt›r. Öne sürülen çeflitli modeller içinde J. J. Thomson’un atom modeli en fazla taraftar toplayan model olmufltur. Thomson’a göre, nötür bir atomda eksi yükü dengeleyen art› yükler bulunmal› ve bu art› yükler bulut fleklinde olmal›d›r. Elektronlar bu pozitif yük bulutu içinde yüzmelidir. (fiekil – 8)

+2

+2

+2

Helyum atomu He

Helyum iyonu He+

Helyum iyonu He2+

fiekil – 8:Bu modele göre helyum atomu pozitif bir yük bulutu (+2) ve iki elektron (–) tafl›r. E¤er helyum atomu bir elektron kaybederse, yük kazan›r ve bir iyon olur. Bu iyon He+ fleklinde gösterilir ve +1 net yüke sahiptir. E¤er helyum her iki elektronunu da kaybederse He2+ iyonu oluflur.

8

10. SINIF

ATOMUN YAPISI
Moseley Deneyleriyle Atom Numaral›r›n›n Belirlenmesi

K‹MYA

1913 de H. G. J. Moseley elementlerin X – ›fl›n› spektrumlar› üzerine yap›lan baz› çal›flmalar gerçeklefltirmifltir. X – ›fl›nlar›, elektromanyetik ›fl›malar›n yüksek frekansl› bir fleklidir. Katot ›fl›nlar›n›n (elektronlar) katot–›fl›nlar› tüpünün anoduna çarpt›r›lmas› ile elde edilir. Anot hedef olarak adland›r›l›r. Moseley, X – ›fl›nlar› sal›n›m›n› elektronlar›n atom çekirde¤ine daha yak›n bir enerji seviyesine geçiflleri ile aç›kland›. Moseley, elektron kabuklar›n›n enerjisi çekirdek yüküne ba¤l› oldu¤una göre, yay›nlanan X – ›fl›nlar›n›n frekans›n›n da hedef atomlar›n çekirdek yüklerine ba¤l› olmalar› gerekti¤i sonucunu ç›kard›. Son gelifltirilen teknikleri kullanan Moseley, X – ›fl›n› spektrumlar›n›n foto¤raflar›n› elde etti ve spektrum çizgilerini frekanslar›na ay›rd›. Ca dan Zn ye kadar olan elementler için elde etti¤i spektrumlar fiekil–9 da gösterilmifltir.

fiekil – 9: Baz› elementler için Moseley’in X–›fl›n› spektrumlar› En üstteki Ca dan bafllayarak her element için iki çizgi görebilisiniz. Ardarda gelen her elemente çizgiler sola do¤ru, deneyde kullan›lan X–›fl›nlar›n›n frekans›n›n artma yönünde kaymaktad›r. ‹kiden fazla çizginin görüldü¤ü yerlerde örnek, safs›zl›k olarak bir ya da daha çok element içermektedir. Örne¤in, dikkat edilirse Co spektrumundaki çizgilerden biri Fe spektrumundaki bir çizgiye denk gelmektedir. Bir di¤eri de Ni spektrumundakine denktir. Bir bak›r çinko alafl›m› olan pirinç, iki Cu için, iki de Zn için spektrum çizgileri göstermektedir.

Ca. Ti. V. Cr. Mn. Fe Co Ni Cu Pirinç

fiekil – 9

Moseley, X–›fl›nlar› frekans› ile elementlerin çekirdeklerindeki yük say›s› ve Mendeleev’in periyodik, çizelgesindeki yerleri aras›nda bir iliflkinin oldu¤unu buldu. Örne¤in, çizelgedeki onüçüncü element olan alüminyumun atom numaras› 13 olarak iflaretlendi. Moseley eflitli¤i ν = A(Z – b)2 olup, burada ν, X–›fl›n›n›n frekans›, Z atom numaras›, A ve b sabitlerdir. Moseley bu iliflkiyi kullanarak üç yeni elementi önceden tahmin etmifltir. (Z = 43,61 ve 75). Bunlar, s›ras›yla 1937, 1945 ve 1925 te keflfedilmifllerdir. Böylece, periyodik çizelgenin, üzerinde çal›flt›¤› kesiminde (Z = 13 ten Z = 79 a kadar) yeni bir elementin bulunamayaca¤›n› ispat edilmifltir. Mevcut tüm atom numaralar› kesinlefltirilmifltir.

9

bir teleskop ucuna yerlefltirilen çinko sülfür tabakas›na çarpt›klar› zaman meydana getirecekleri ›fl›lt›lar yard›m›yla saptanacakt›. Fakat baz›lar› büyük aç›lar yaparak saparlar. art› yüklerin elektronlar›n› içine alacak flekilde hareket eden bir atmosfer oluflturdu¤unu düflünmüfl ve ayn› erikli pudingteki eriklerin hareketine benzetmifltir. Atomun çok büyük bir k›sm› bofl bir uzay parças›d›r. ★ Yaklafl›k 20. Atomun kendisi elektrik yükü bak›m›ndan nötürdür. ancak baz› alfa parçac›klar› bulut içinde elektronlarla karfl›laflt›klar›nda hafif saç›lmaya ya da sapmaya u¤rayacaklard›. Bu deney de çok ince alt›n yapraklar›na alfa parçac›klar› gönderdiler ve afla¤›daki verileri elde ettiler. Bu saç›lmay› inceledikleri zaman. J. çekirdek denen çok küçük bir bölgede yo¤unlafl›r. Pozitif yükün büyüklü¤ü her atomda farkl›d›r ve elementin atom kütlesinin yaklafl›k yar›s›d›r. Alfa parçac›klar›n›n saç›lmas›. ★ Yine bir kaç tanesi yapra¤› geçemez ve tam geriye döner. Teleskop Kurflun Blok Alfa parçac›klar› Alt›n yaprak fiekil – 11: Teleskop alt›n yapra¤› içeren çember etraf›nda dönebilmektedir. bulutun ince kesimlerinden geçerken büyük oranda bir sapmaya u¤ramayacak. SINIF Thomson. alfa parçac›klar› demeti.000 de biri. Bu modeli Thomson erikli pudinge benzetmifltir. 2. Bunun için Thomson’un atom modelini (küresel pozitif yük bulutu içinde da¤›lm›fl elektronlar) temel ald›lar. 3. 1. Thomson. Alfa parçac›klar›n›n ço¤u alt›n yapraktan sapmaks›z›n geçer. ★ Alt›n yapra¤a gelen α parçac›klar›n›n büyük ço¤unlu¤u sapmaya u¤ramadan geçer. atomun iç yap›s›n› ortaya ç›karmak için. elektronlar›n atom içindeki da¤›l›m› ile ilgili baz› bilgiler edinebileceklerini umuyorlard›. Bir atomun kütlesinin çok büyük bir k›sm› ve pozitif yükün tümü. bu modelinde her atomun belirli say›da elektron ve bu eksi yükleri dengeleyecek kadar art› yükten olufltu¤unu düflünüyordu. 10 . yapra¤› geçerken önemli miktarda sapar. çekirdek yüküne eflit say›da elektron bulunur. Rutherford’un beklentisine göre. atomun yap›s›nda pozitif (+) ve negatif (–) parçac›klar›n varl›¤›n keflfettikten sonra bir çok bilim insan› taraf›ndan kabul gören atom modelini oluflturmufltur.K‹MYA ATOMUN YAPISI ATOM MODELLER‹N‹N TAR‹HSEL GEL‹fi‹M‹ 10. Art› yük ortam› – – Elektronlar – – – – – – – – – fiekil – 10 1909 da Rutherford ve yard›mc›s› Hans Geiger. alfa parçac›klar›ndan yararlanarak bir dizi araflt›rma yapt›lar. Rutherford deneyle ilgili aç›klamas›n› atom çekirde¤i olarak bilinen bir atom modeli üzerine kurdu. Thomson. Çekirde¤in d›fl›nda. J. Bu atom modeli flu özelliklere sahiptir.

Bu görünümler ayn› andaki görüntülerse. Frekans›n birimi genellikle 1/saniye olup. bir ipte hareket eden dalgay› gördü¤ümüz gibi göremeyiz.10. orta çizginin üstünde. bir ortamda enerji tafl›yan bir uyar›c›d›r. Denizde küçük bir kay›kta oturan bir kifli. Orta çizgi esas al›nd›¤›nda dalga. bu çizgiden en uzaktaki yüksek noktalar veya tepeler ile orta çizginin alt›nda en uzaktaki alçak noktalar veya çukurlardan oluflur. Elektrik alan› bilefleni Manyetik alan bilefleni Genlik Yay›lma do¤rusu (a) (b) Elektrik alan› bilefleni Manyetik alan bilefleni Yay›lma do¤rusu Genlik fiekil – 14 : Elektromanyetik Dalgalar Bu iki farkl› elektromanyetik dalga flekli. Dalgan›n orta çizgisinin üstündeki maksimum yüksekli¤ine “genlik” denir. dalgan›n önemli bir özelli¤idir. Su dalgalar› çok bilinen türden olmakla birlikte. SINIF ATOMUN YAPISI Art› yüklü çekirdek 90° den daha büyük aç› ile yans›yan α – parçac›¤› + + K‹MYA + + + yans›yan α – parçac›¤› + + + Hafif yans›yan α – parçac›¤› do¤rultusu de¤iflmeyen α – parçac›¤› + + + + + + + + ‹nce atl›n levha fiekil – 12 Elektromanyetik Ifl›ma Elektromanyetik ›fl›ma elektrik ve manyetik alanlar›n dalgalar fleklinde yay›ld›¤› cam gibi bir ortam veya vakumdan yay›nlanan enerji fleklidir. (a) dakinin daha uzun dalgaboyu ve daha düflük frekansa ve (b) dekinin daha k›sa dalgaboyu ve daha yüksek frekansa sahip oldu¤u söylenebilir. Dalgaboyu. fiekil – 13 Gerçekte elektromanyetik dalgay›. Bir di¤er belirli özelli¤i bir noktadan birim zamanda geçerken tepe veya çukur say›s› olarak verilen “ν" ile gösterilen . Bilinen bir dalga için. frekanst›r. elektrik ve manyetik bileflenlerin frekans›. ‹pin küçük bir k›sm›n›n mavi boya ile iflaretlenmifl oldu¤unu düflünün. Su yüzeyine dik olarak hareket eden dalgalar kay›¤› periyodik olarak yukar› afla¤› hareket ettirir. di¤er ucunun elinizde oldu¤unu düflünelim.5 m/s dir. Uzun bir ipin bir ucunun dire¤e ba¤l›. ipte bir dalga hareketi oluflacakt›r. muhtemel bir dalga hareketi fark edecektir. 11 . Birbirini izleyen iki tepenin en üst noktalar› (veya iki çukurun en alt noktalar›) aras›ndaki uzakl›¤a “dalgaboyu” denir ve lamda “λ" ile gösterilir. Bir dalgan›n frekans› (ν) ile dalgaboyunu λ çarp›m› dalgan›n birim zamanda ald›¤› yolu ifade eder örne¤in flekildeki dalgaboyu 03 m ve frekans› 5s–1 (yani el saniyede üç kez yukar› afla¤› hareket etmekte) ise dalgan›n h›z› 03 m .5s–1 = 1. dalgalar hakk›ndaki temel terimleri ve baz› önemli kavramlar› aç›klayabilmek için daha basit bir dalga hareketini ele alal›m. dalgaboyu ve genli¤i birbirinin t›pk›s›d›r. Dalga. Elinizi yukar› afla¤› hareket ettirdi¤inizde. Dalga ip boyunca yürürken boyal› k›s›m basitçe yukar› afla¤› hareket eder. elektrik ve manyetik alanlar›n dik olarak yay›ld›¤›n› göstermektedir. saniyedeki çevrim say›s› olarak tan›mlan›r.

10−7 m ⇒ 6. Bu de¤ere ›fl›k h›z› denir ve c harfi ile simgelenir. SINIF fiekilde görüldü¤ü gibi manyetik alanla ilgili ›fl›ma bilefleni. c=ν. elektrik alan› bilefleninin bulundu¤u düzleme dik bir düzlemde yay›l›r.108 m/s sabit bir h›zla yay›lmas›d›r.K‹MYA ATOMUN YAPISI 10. Dalgaboyu ve Elektromanyetik Ifl›man›n H›z› 1024 Frekans (s ) –1 1022 1020 1018 1016 1014 1012 1010 108 106 104 γ ›fl›nlar› X ›fl›nlar› Morötesi Dalga boyu (m) 10–16 10–14 10–12 10–10 10–8 10–6 10–4 10–2 K›z›lötesi Mikro dalga Radyo dalgalar› 100 102 104 Görünür Bölge λ = 400 500 600 700 mm fiekil – 15 : Elektromanyetik Spektrum En k›sa dalgaboyu mordan en uzun dalgaboyundaki k›rm›z›ya kadar uzanan görünür bölge. Manyetik alan bir m›knat›s› çevreleyen bölgede bulunur. Elektriksel alan›n varl›¤›. Ifl›k h›z›. 10−9 m = 600 . çok say›da elektromanyetik ›fl›ma çok k›sa dalgaboyuna sahiptir. Elektromanyetik ›fl›man›n belirgin özelli¤i. Elektriksel alan elektrik ile yüklü bir taneci¤in çevresindeki bölgedir. 10m ) fiekil – 15 te baz› çok bilinen elektromanyetik ›fl›malar›n frekanslar› ve olas› dalgaboyu aral›klar› görülmektedir. Buna göre bu ›fl›¤›n frekans› kaç Hz’d›r? ŒÇ Ö Z Ü M Önce ›fl›¤›n dalgaboyunu nanometreden metreye dönüfltürüp sonra eflitli¤e uygulayal›m: λ = 600 nm . fiekilde elektromanyetik ›fl›man›n dalgaboyunun yüksek frekanslarda daha k›sa. dalgaboyu ve frekans aras›nda afla¤›daki ba¤›nt› vard›r. vakumdan yaklafl›k 3.10−5 m 1nm c = 3. düflük frekanslarda daha uzun oldu¤u gerçe¤i de vurgulanmaktad›r. tüm spektrumun yaln›zca küçük bir k›sm›n› kapsar. Bununla birlikte. elektrik yüklü bir nesne elektrik alan›na sokulurken oluflan karfl› koyma kuvvetinin alg›lanmas› ile anlafl›labilir.λ Frekans. Elekromanyetik ›fl›man›n di¤er flekillerinden baz›lar›n›n yaklafl›k dalgaboyu ve frekans aral›klar› da –9 flekilde gösterilmifltir. Frekans birimi s–1 ya da hertz (Hz). (1nm = 1 .10 8 m/s ν=? 12 . Bir sodyum buhar› lambas›ndan yay›lan ›fl›¤›n büyük bir bölümü yaklafl›k 600 nm dalgaboyuna sahiptir. 1 . dalgaboyunun birimi metre (m) dir.

SINIF ATOMUN YAPISI K‹MYA Eflitli¤i v = c / λ fleklinde yazarak “ν” yü hesaplayal›m. Birbirine yak›n ince iki yar›ktan ›fl›k geçirildi¤inde. Bu konu ile ilgili olarak yap›lan çal›flmalardan birisi de Young deneyidir. Maksimum noktalar› ayd›nl›k. flekil – 18 de görüldü¤ü gibi ayd›nl›k ve karanl›k çizgiler (saçaklar) görülür. Bu olay su dalgalar›ndaki giriflim olay›na benzer. ν= c 3. (b) Yokedici giriflimde iki dalgan›n tepe ve çukurlar› birbiriyle çak›flmaz(ayn› fazda deil) ve dalgalar söner. E¤er iki dalgadan birinin tepesi di¤er dalgan›n çukuruna denk gelecek flekilde birleflirse dalgalar söner ve su yüzeyi düzleflir.10−5 m E¤er bir göle iki tafl› ayn› anda ve birbirine yak›n atarsak tafllar›n suya çarpt›¤› noktalardan ç›kan dalgalar› gözlemleriz. Her iki dalga tepesi ve çukurlar› birbirine denk gelecek flekilde kar›flt›r›ld›¤›nda. Bu durumda dalgan›n genli¤i azal›r. her iki dalgan›n tepeleri ve çukurlar› birbiri ile çak›flm›flt›r (ayn› fazda) ve bunun sonucu iki dalgan›n tepe ve çukurlar› birbirine eklenmifltir. fiekil – 16 (a) (b) fiekil – 17 : Birbiri üzerine binen iki dalgan›n giriflimi (a) fiiddetlendirici giriflimde. Mavi ›fl›kla yap›lan bu deneyden ayd›nl›k ve karanl›k saçaklar›n oluflmas›.10. minimum noktalar› karanl›kt›r.1014 s−1 = 5 . fiekil – 18 fiekil – 19 13 . Bu iki dalga grubu birbiriyle kesiflir ve dalgan›n devam etti¤i ve yok oldu¤u bölgeler oluflacak flekilde engebeli desenler meydana gelir.10 8 m s−1 = = 5 . 1014 Hz λ 6. Bu durumda dalgan›n genli¤i artar. ›fl›¤›n perde üzerindeki baz› noktalarda birbirini söndürdü¤ünü baz› noktalarda ise birbirini güçlendirdi¤ini anl›yoruz. Bu durumda dalgalar›n faz› ayn›d›r ve dalgalar›n toplam› “fliddetlendirici giriflim” fleklinde isimlendirilir. Bu durumdaki dalgalar farkl› fazdad›r ve dalgalar›n sönmesine “yokedici giriflim” denir. suda en yüksek tepe ve derin çukurlar› oluflturacak flekilde birleflirler.

62. s›cak kat› maddelerden ›fl›k yay›nlanmas›n› tam olarak aç›klayamam›flt›r. Klasik kuram›n yaklafl›m›nda yay›nlanan ›fl›¤›n fliddeti kesikli çizgi ile gösterildi¤i gibi sürekli artmaktad›r. dalga boyu ile düzgün bir flekilde ve ›fl›k kayna¤›n›n s›cakl›¤›na ba¤l› olarak belirli bir dalga boyunda maksimum de¤erine ulafl›r. dalga tepesi ile çukuru karfl›laflt›¤›nda birbirini söndürür. E = h . Ifl›ma fliddeti Klasik kuram T : 7000 K T : 5000 K Dalga boyu (λ)(nm) 0 250 500 750 1000 1250 Klasik kuram atom spektrumlar›n› aç›klayamad›¤› gibi “siyah cisim ›fl›mas›” olarak bilinen. Çukur ve tepe noktalar› kar›flarak maksimum ve minimum noktalar› oluflturur. donuk k›rm›z› renkten.s (Planck sabiti) Planck’a göre bir elektromanyetik ›fl›ma kuantumunun enerjisi ›fl›man›n frekans› ile do¤ru orant›l›d›r. Planck’›n modelinde. Çünkü. ›s›t›lan cismin yüzeyindeki bir grup atom ayn› frekansa sahip titreflim yapar. Buna ba¤l› olarak Planck afla¤›daki denklemi ç›karm›flt›r. Çünkü iki dalga tepesi veya dalga çukuru birbirini güçlendirir. Su dalgalar›ndaki giriflimde dalga katar› denilen maksimum çizgiler Young deneyinde ayd›nl›k noktalar› oluflturur. Bu ›fl›k fliddeti. fiekil – 20 Ifl›k yayan s›cak cisimlerin yayd›klar› bu ›fl›k bir prizmada da¤›larak sürekli bir renk spektrumu oluflturabilir. Bir sistemin izin verilen iki enerji seviyesi aras›ndaki fark›n sahip oldu¤u de¤ere “enerji kuantumu” denir. Ifl›k dalgalar›n›n birbirini söndürdü¤ü noktada karanl›k görünür. klasik kuram bir sistemin sahip olabilece¤i enerjiye bir s›n›rlama getirmezken. SINIF fiekil – 19 da çift yar›kta giriflimin diyagram› çizilmifltir.10–34 j. Kuantum Kuram› S›cak cisimlerin farkl› renklerde ›fl›k yayd›¤› bilinmektedir. Yay›nlanan ›fl›¤›n rengi. h = 6. Kuantum kuram› bu enerjiyi belirli de¤erlerdeki özel paketler fleklinde s›n›rlanm›flt›r.ν 14 . Planck’›n kuram› ile klasik kuram aras›ndaki temel fark. Max Planck 1900 y›l›nda ›fl›k fliddetinin sürekli artmad›¤›n› ileri sürdü ve “Enerji de madde gibi sürekli de¤ildir” yorumunu yapt›. Planck’›n s›cakl›k ile frekans da¤›l›m›n› araflt›r›d›¤› deneylerden elde etti¤i verileri ve kendi kuram›n› kullanarak “h” sabiti için bir de¤er tespit etti. beyaz renge kadar de¤iflmektedir.K‹MYA ATOMUN YAPISI 10. Minimum noktalar› ise karanl›k saçaklar› oluflturur. Dolay›s›yla daha ayd›nl›k bir bölge oluflturur. Titreflim yapan bu atom grubu bir enerjiye sahip olmal›d›r.

Kuantum varsay›m› ile ilgili baflar›y› Albert Einstein fotoelektrik olay› ile yakalam›flt›r. 2. S›cak cisimlerden yay›nlanan ›fl›may› aç›klamak amac›yla ortaya at›lan bu hipotez di¤er alanlarda uygulan›ncaya kadar genel bir kavram olarak kabul görememifltir. koflul sa¤land›¤›nda yay›nlanan elektron say›s› ›fl›¤›n fliddetine ba¤l›d›r. Siyah cismin d›fl›ndaki olaylarda da baflar›yla uyguland›ktan sonra bu kavram çok önemli bir kuram olarak kabul görmüfltür. Yay›nlanan elektronlar›n kinetik enerjisi ›fl›¤›n frekans›na ba¤l›d›r.s Atom Spektrumlar› Beyaz ›fl›k prizmadan geçti¤inde (flekil – 22) ya da flelale yak›nlar›nda havadaki su zerrelerinin sebep oldu¤u gökkufla¤› olufltu¤unda (flekil – 23) da¤›l›ma u¤rayan ›fl›k çok say›da dalga boyu bilefleninden meydana geldi¤i için görünür bölge spektrumu ya da di¤er ad›yla “sürekli spektrum” meydana getirir. 1905 y›l›nda Einstein elektromanyetik ›fl›man›n tanecik karakterine sahip oldu¤unu söylemifl ve sonralar› G. 2.108 m/s ° λ = Fotonun dalga boyu (A) n tane fotonun enerjisi En = n.c λ j. fiekil – 21 fiimdi fotonun enerjisini ve toplam fotonun enerjisini hesaplamak için kullan›laca¤›m›z formülleri yazal›m: E = hν = h. Lewis’in “foton” ad›n› verdi¤i bu ›fl›k taneci¤inin “E = hν” eflitli¤i ile hesaplanabilecek enerjiye sahip oldu¤unu belirtmifltir.10.62.hν = n h. Bu olayda: 1. Elekronun yay›nlanmas›. Fotoelektrik Olay› Belirli metallerin yüzeyine ›fl›k çarpt›¤›nda metalden elektron boflal›m› gerçekleflmesine “fotoelektrik olay›” denir. N. gelen ›fl›¤›n frekans›n›n yaln›zca belirli bir eflik de¤erinin (ν0) üzerine ç›kmas›yla mümkündür.10 ν = Fotonun frekans› (s–1) c = Ifl›k h›z› = 3. 3. fiekil – 22 fiekil – 23 15 . SINIF ATOMUN YAPISI K‹MYA Planck’›n kendisi de dahil olmak üzere bilim çevreleri ilk baflta kuantum hipotezine flüpheyle yaklaflt›lar.c λ –34 h = Planck sabiti = 6.

1 nm dalga boylar›na sahip iki farkl› menekfle rengi çizgi spektrumu mevcuttur. Bu atom modelinin aç›klamakta aciz kald›¤› bir nokta vard›r.1 nm 656. elektronlar›n bu çekirdek etraf›nda dairesel ya da eliptik yörüngelerde döndü¤ünü ve elektronlar ile çekirdek aras›nda büyük bir boflluk oldu¤unu ö¤renmifltik. Her elementin kendine özgü bir spektrumu vard›r. Hidrojen lambas›ndan gelen ›fl›k k›rm›z› – mor renkte görünür. Elektrik boflal›m› gerçekleflti¤inde helyum atomlar› bu enerjiyi so¤urur ve sonra bu enerjiyi ›fl›k olarak yay›nlarlar.1 nm dalga boyuna sahip yeflilimsi mavi. fiekil – 24 fiekil – 25 te ›fl›k kayna¤› düflük bas›nçl› helyum gaz› içeren bir lambad›r. Atom spektrumlar› aras›nda en ayr›nt›l› incelenen hidrojen elementininkidir (fiekil – 26). 434 nm ve 140. Bunun d›fl›nda 486. 16 700 .K‹MYA ATOMUN YAPISI 10. Oysa ki elektronlar coulomb kuvvetinin etkisiyle çekirdek çevresinde dönerken ivmeli bir hareket yaparlar. Da¤›lan ›fl›¤›n renkli bileflenleri alg›lan›r ve foto¤raf filmi üzerine kaydedilir. E¤er ›fl›k kayna¤› gaz içerisinden geçen elektrik boflal›m› fleklinde ise spektrumda sadece belirli renkler gözlenir. Bu ›fl›¤›n en önemli dalga boyu bilefleni 656. Helyum atomunda gözle görülebilin 6 tane çizgi mevcuttur. Rutherford’un atom modelinde. Elde edilen ›fl›k dar bir yar›ktan geçerek prizma üzerine düfler ve prizma ›fl›¤› da¤›t›r.3 nm dalga boyuna sahip k›rm›z› ›fl›kt›r. 7500 7000 6500 6000 Prizma Yar›k 5500 Helyum lambas› Foto¤raf pla¤› 5000 4500 4000 fiekil – 25 400 450 500 550 600 650 410 nm 434 nm 486.3 nm fiekil – 26 Ayn› ifllem bir baflka atoma ait lamba ile yap›ld›¤›nda farkl› çizgi spektrumlar› elde edilmifl ve bu durum atomun yap›s› hakk›ndaki çizgi spektrumlar›n› kullanarak baz› ipuçlar› elde edilebilece¤ini göstermiflitir. elektronlar›n neden çekirde¤e düflmedi¤idir. Bu nokta. atomun merkezinde pozitif (+) yüklü a¤›r çekirdek bulundu¤unu. SINIF E¤er ›fl›k kayna¤› az say›da dalga boyu bilefleni içeriyorsa oluflan spektrum “kesikli çizgi spektrumu” olacakt›r.

18.. Çekirdekten tamamen uzaklaflm›fl olan elektronun enerjisi s›f›r kabul edilmektedir. ivmeli hareket yapan cisim ›fl›ma yaparak enerji kaybetmelidir. Bu geçifl s›ras›nda d›flar›ya foton yay›n›m› ile ›fl›ma yap›l›r. ° rn = n2 ... a0.⎜ ⎜ 2 ⎟ denklemi ile hesaplama yap›l›r.. s) 3.V.. varsay›m: h Kararl› enerji seviyesinde dönen elektronlar›n aç›sal momentumu (L = m . . nin tam katlar›na eflittir. Rutherford’un atom modelindeki eksiklikleri giderebilemek için yapt›¤› çal›flmalar sonucunda üç varsay›m ortaya koymufltur. ›fl›ma gerçeklefltirmeden çekirdek etraf›nda belirli yörüngelerle dönerler.r).. bu yörüngedeki elektronlar›n h›z›n› ve enerjisini hesaplama imkan› tan›r. Bohr Atom Modeli Bohr.. 2.. hidrojen atomunda izin verilen yörüngelerin yar›çaplar› tahmin edilebilir.ν = h.10. Bu durumda elektronlar›n enerjilerini kaybederek spiral bir yörünge çizip çekirde¤e düflmesi gerekir. 2π h L = m. a0 = 0. varsay›m: Bir elektron yüksek enerjili kararl› bir yörüngeden düflük enerjili kararl› bir yörüngeye kendili¤inden geçebilir. 1. n = 1..) h = Planck sabiti (6. ⎟ ⎝n ⎠ 17 . 2π n = Yörünge numaras› (1..53 A (53pm) Bohr kuram›. varsay›m: Elektronlar.62....10 −18 . SINIF ATOMUN YAPISI K‹MYA Elektron Çekirdek Elektromanyetik ›fl›ma fiekil – 27 Klasik kuramlara göre. 3. ⎛ Z2 ⎞ En = −2..10–34 j..c λ Eilk = Elektronun bulundu¤u yörüngedeki ilk enerjisi Eson = Elektronun bulundu¤u son yörüngedeki enerjisi ν = Yay›lan fotonun frekans› λ = Yay›lan fotonun dalga boyu Bohr kuram›nda. Çekirdekten çok uzaktaki bir serbest elektron çekirde¤e do¤ru çekilerek bir “n” yörüngesine yerleflti¤inde elektronun enerjisi azal›r ve – iflaretli olarak. Eilk enenji (foton) Eson fiekil – 28 E ilk − E son = h. 3 . V.. Oysa elektronlar çekirde¤e düflmemektedir. 2. Bu fotonun enerjisi afla¤›daki formül ile bulunur.r = n. 2.

n=∞ E∞ = 0 E5= –2.18 . 10 –18 n=5 n=4 n=3 Pacshen serisi 1 = –2. Hidrojen atomunun Bohr modeli afla¤›da verilmifltir. 10 42 E3= –2. 10–18 1 = –8. Atom uyar›ld›¤›nda elektron daha yüksek yörüngelere geçer (siyah oklarla gösterildi¤i gibi). .. E¤er elektron büyük say›l› yörüngelerden n = 1 seviyesine inerse mor ötesi ›fl›k yay›nlar.) birinde bulunmaktad›r. (n = 1). elektron ise ba¤›ms›z yörüngelerden (n = 1.. 10–20J 52 –18 1 = –1. Yüksek yörüngelerden n = 1 seviyesine inildi¤i serilere Lyman serisi denir. Yüksek yörüngelerden n = 3 seviyesine inildi¤inde k›z›l ötesi ›fl›nlar yay›nlan›r. Elektron uyar›lmas› Ifl›k yay›nlamas› n=4 r = 16a0 n=3 r = 9a0 n=2 r = 4a0 n=1 r = a0 fiekil – 29 Modelde çekirdek merkezde.K‹MYA ATOMUN YAPISI 10. Bu.18 . Elektron daha düflük yörüngelere dönerken ›fl›k yay›nlamas› gerçekleflir. SINIF Hidrojen atomunun enerji seviyeleri ya da di¤er bir ifadeyle izin verilen yörüngeleri bu denklem ile hesaplan›r. 10–18 1 = –2. Normal olarak.72 . 18 .. Elektron yüksek yörüngelerden n = 2 seviyesine inerse bu durum da görünür ›fl›k yay›nlar.42 . Bu seriye Balmer serisi denir.18 .(Z : atom numaras›.18.45 . 10–19J 32 n=2 Balmer serisi E2= –2. Lyman serisini temsil eden bu geçifller k›rm›z› ve mavi oklarla gösterilmifltir. 10–19J 22 n=1 Lyman serisi E1= –2. en düflük izin verilen enerji düzeyine “temel hal” denir.10-18 j enerji kazan›rsa iyonlafl›r (siyah ok).18 . 10–18J 12 Tabloya göre bir elektron n = 1 seviyesindeyken 2.. 10 –18 1 = –5.18 . hidrojen atomunun elektronu çekirde¤e en yak›n yörüngede bulunur. 2. 10–19J E4= –2.36 .18 . n = yörünge say›s›) Bu enerji düzeylerinin flematik gösterimi afla¤›daki gibidir. Bu seriye Paschen serisi denir.

18.10 8 λ λ = 4. Es = Ei − hn foton formülünden türetilerek ν foton = Ei − Es formülü ile hesaplan›r. h 19 .10−34.3. h Bir fotonun so¤urulabilmesi için. fotonun enerjisinin ilk ve son haller aras›ndaki enerji fark›na tam olarak denk gelmesi gerekir. ⎛ 2 ⎞ ⎛ ⎞ Z2 ⎛ Z2 ⎞ Z Z2 ΔE = Es − Ei = ⎜−2.10–9m) ŒÇ ö z ü m ni = 4 ns = 2 ⎛ 1 1 ⎞ 1⎞ −18 ⎛ 1 −19 ΔE = −2. Böylelikle hidrojen “uyar›lm›fl hale” gelir.). Fotonun frekans›. 86. Örnek Hidrojenin Balmer serisinde n = 4 seviyesinden n = 2 seviyesine geçifli s›ras›ndaki spektrum çizgisinin dalga boyu kaç nm dir? (1nm = 1.10−18 ⎜ 2 − 2 ⎟ ⎜ ⎟ ⎜n ⎟ ⎜ ns ⎟ ⎝ ni ⎠ ⎝ s ni ⎠ ⎝ ⎠ Es = Elektronun son yörüngedeki enerjisi Ei = Elektronun ilk yörüngedeki enerjisi ns = Son enerji düzeyi ns = ‹lk enerji düzeyi Z = Atom numaras› Burada hidrojen atomundan bahsedildi¤i için Z yerine 1 yaz›l›r.62.18.09. ‹ki düzey aras›ndaki enerji fark›n›n hesaplanmas› için afla¤›daki formül kullan›l›r.10–34 j. De¤erin negatif ç›kmas› enerji yay›n›m› oldu¤unu gösterir. SINIF ATOMUN YAPISI K‹MYA Elektron bir enerji kuantumu (foton) kazand›¤›nda daha yüksek enerji düzeyine geçer (n : 2. çekirde¤e yak›n bir yörüngeye indi¤inde iki enerji düzeyi aras›ndaki fark kadar enerji yay›nlan›r. 62.09.10−18.10–19 j 4.10 m/s h = 6. s E = 4..10.c formülünü kullanarak dalga boyunu hesaplayal›m. . 3.10−19 = 6.. Bohr atom kuram›nda bir atom kümesindeki atomlar›n uyar›lmas›n›n hemen ard›ndan belirli frekansa sahip foton yayarlar ve daha düflük enerjili hallere geçerler.10 J ⎝4 6⎠ ⎝22 42 ⎠ h. 18. 09.10 −18 ⎜ − ⎟ = −2.10−7 m = 486 nm Bohr atom kuram›nda atomlar›n yay›lma spektrumlar› anlamak için bir model oluflturulur.18.18 ⎜ − ⎟ = −4.10−18 ⋅ 2 ⎟ = −2. λ E= 8 c = 3. hνfoton = Es – Ei Bu formülden yararlanarak so¤urulan fotonun frekans› ν foton = Es − Ei formülü ile hesaplan›r. 18. 2 ⎟ − ⎜−2. Elektron..

SINIF Yay›lma spektroskopisi fiekil – 30 Örne¤in uyar›lmas› Dedektör Eson nson Yar›k Eilk nilk Dalgaboyu Prizma So¤urma spektroskopisi fiekil – 31 Bohr atom modeli.18.10−18 Z formülündeki Z olacakt›r.18.18. Bu 2 durumda de¤iflen tek fley En = −2. Hidrojen atomu için temel halde bulunan elektrona Bohr gösterimi uyguland›¤›nda ni = 1. ns = ∞ olacakt›r. 2 n Örnek Bir defa iyonlaflm›fl He+1 iyonunun spektrumunda Balmer serisinin n = 5 ten n = 2 ye geçiflinde yay›nlanan enerjinin dalga boyu kaç nm dir? (2He) 20 . Bu durumda serbest elektronun enerjisi s›f›r olur.10 −18 = 2. ⎜ ⎟ n2 ⎠ 12 ⎝ + +2 Bohr modeli hidrojen atomuna benzer flekilde tek elektron içeren 2He ve 3Li iyonlar› için de uygulanabilir. temel haldeki (n = 1) bir elektronu atomdan uzaklaflt›rmak için gerekli olan enerjiye sahip olan bir foton söz konusu oldu¤unda elektron serbest hale geçer ve atom iyonlaflm›fl olur. ⎛ Z2 ⎞ 12 ⎟ = 2. katyonlar›n oluflumu hakk›nda bilgi vermektedir.K‹MYA ATOMUN YAPISI Örne¤in uyar›lmas› Dedektör Eilk nilk Yar›k Prizma Eson nson Dalgaboyu 10. Bu durumda afla¤›daki ba¤›nt› elde edilir.18. hνfoton = Ei = – E1 Buradaki Ei de¤eri hidrojenin “iyonlaflma enerjisi” de¤eridir.10 −18 J hν foton = E i = −E1 = −⎜−2.10 −18 . Hidrojen atomu ile etkileflimi sonunda.

18.10−18 = 6. 83. 18. ΔE = −2.10−8 m = 109 nm Örnek ‹ki defa iyonlaflm›fl Li+2 iyonunun spektrumunda Balmer serisinin n = 4 ten n = 2 ye geçiflinde yay›nlanan enerjinin dalga boyu kaç nm dir? (3Li) ŒÇ ö z ü m ni = 4 ns = 2 ⎛ 32 32 ⎞ −18 enerji a盤a ç›kar.10 8 λ λ = 10.10 ⎜ 4 − 25 ⎟ = −1.10−18. ⎜ 1⎟ 9 ⎠ 9 ⎝ ⎠ ⎝3 E = hν ⇒ 1 94.18. = 1 94.68.10 J ⎝ ⎠ 5 ⎠ ⎝2 E= hc formülünden λ 1. 18.3.10 −18 = 6. ⎜ ⎟ ns ⎠ ⎝ ni ⎛22 22 ⎞ 4 ⎞ −18 ⎛ 4 −18 enerji a盤a ç›kar.9. 83.10 −18 ⎜ ⎟ ⎜ 2 − 2 ⎟ = −2.10 −8 = 53. 18. hν = mc2 c ν= eflitli¤i yukar›daki ba¤›nt› ile birlefltirildi¤inde λ h.10−18 ⎜ − 1⎟ = 2.62. 93.10−18 J .10 −34 .10−18 ⎜ 2 − 2 ⎟ formülünden. ›fl›k ve maddenin do¤as›n› dikkate alm›fl ve “küçük tanecikler bezen dalgaya benzer özellikler gösterebilirler” yorumunu ortaya atm›flt›r.10−34 ν .68.c = mc 2 λ 21 .39.62.10−18 ⎜ 2 − ⎟ = −2.10. Einstein denildi¤inde akla ilk gelen denklemi yani E = mc2 formülününde Broglie fark›ndayd›. Önceden ö¤rendi¤imiz E = hν formülü ile yukar›daki formül birlefltirilebilir. 62. ›fl›¤›n örne¤in bir prizmadan geçmesi sonucunda spektrum fleklinde saç›lmas› ›fl›¤›n hem dalga hem de tanecik özelli¤ine sahip olabilece¤i düflüncesi ortaya ç›km›flt›. SINIF ATOMUN YAPISI K‹MYA ŒÇ ö z ü m ni = 5 ns = 2 ⎛ Z2 Z2 ⎞ ΔE = −2. 18. fotoelektrik olay›n› aç›klarken ›fl›¤›n fotonlardan oluflan tanecikli bir yap›ya sahip oldu¤undan bahsetmiflti Ancak.10 −18 ⎜ ⎜ 2 − 2 ⎟ = −3.10 −18 = 6.10 8 ⇒ λ = 5.3.18. Louis de Broglie.9 nm λ Örnek Hidrojen atomu spektrumunda temel enerji seviyesindeki elektronun n = 3 seviyesine ç›kmas› için so¤urulan fotonun frekans› kaç s–1 olmal›d›r? (1H) ŒÇ ö z ü m ⎛ 12 1⎞ ⎛1 ⎞ 8 ΔE = −2.10 −34 .1015 s−1 KUANTUM MEKAN‹⁄‹N‹N GEL‹fi‹M‹ Dalga – Tanecik ‹kilisi Einstein. ΔE = −2. ν = 2.10 J ⎟ 4 ⎠ ⎝2 3.

elektronlar gibi tanecik demetlerinin de dalgalara ait özellikleri tafl›mas› gerekir.10−34 J. Örne¤in k›r›n›m gerçeklefltirilebilmelidir.K‹MYA ATOMUN YAPISI 10.10 7 h = 6. fiekil – 32 22 .107 m/s 5 h 6.10 −34 = = 1. Young’un deneyinde oldu¤u gibi dalgalar›n da¤›ld›¤› nesneler aras›ndaki uzakl›k.10−31 kg                                             = λ Velektron = 3.62.10 −31.1.10–9 m) ŒÇ ö z ü m m elektron = 9.10 −9 m = 1. De Broglie.21.s = 6. Meselâ X – ›fl›nlar› (dalga boyu yaklafl›k 100 pm) gibi yüksek enerjili ›fl›nlar aras›ndaki uzakl›k yaklafl›k 200 pm olan atom demetlerine sahip metalik alüminyum taraf›ndan da¤›t›l›r ve k›r›n›m olay› gerçekleflir.6.10 8 m/s = 6.21 nm mv 9. Örnek Ifl›k h›z›n›n beflte biri kadar bir h›zla hareket eden elektronlara efllik eden dalgan›n dalga boyu kaç nm dir? (1 nm = 1.62. SINIF De Broglie bu ba¤›nt›y› gelifltirdi ve m : fotonun göreceli kütlesi h λ= λ : Dalga boyu mv ν : Taneci¤in h›z› h : Plack sabiti eflitli¤ine ulaflt›.1.10−34 kg m 2 /s De Broglie’nin dalga tanecik ikilisine göre e¤er küçük taneciklerin madde dalgalar› mevcut ise. ›fl›man›n dalga boyuna eflitse k›r›lma gerçekleflir ve giriflim gözlenir.62. maddesel taneciklerle bir arada oldu¤u kabul edilen dalgalara “madde dalgalar›” demifltir.

Mikroskop Mikroskop Foton – Elektron Foton – Elektron fiekil – 34 23 . Heisenberg belirsizlik ilkesi bir taneci¤in ayn› anda konumunun ve momentumunun büyük bir duyarl›l›kla ölçülemeyece¤ini belirtmektedir.2005-2008 K‹MYA ATOMUN YAPISI For Evaluation Only. Bohr. H Germer yavafl hareket eden bir elektron demetinin nikel kristal taraf›ndan k›r›n›ma u¤rad›¤›n› ispat ettiler. SINIF Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company. Örne¤in. çember bir yörüngedeki elektronu merkeze do¤ru iten aç›sal bir momentumun varoldu¤unu temel bir dayana¤› olmadan kabullenmifltir. ν) belirleyemeyiz. J Davisson ve L. Böylelikle maddenin tanecik – dalga özellikleri ispatlanm›fl oldu. C. fiekil – 33 Bohr Atom Modelinin Yetersizlikleri Bohr modelinin hidrojen atomu ve tek elektronlu iyonlar için uygulan›fl› baflar›l› sonuçlar vermesine karfl›n çok elektronlu atom ve iyonlar›n yay›lma spektrumlar›n›n Bohr modeliyle aç›klanamad›¤› anlafl›lm›flt›r. Bunun d›fl›nda Bohr modeli manyetik alan›n yay›lma spektrumuna etkisini aç›klayamamaktad›r. Ayr›ca atomun üç boyutlu olmas›na karfl›n modelin düzlemsel olmas› bir çeliflkiyi do¤urmaktad›r. nereye gidece¤ini belirleyemeyiz. Bunun d›fl›nda Heisenberg belirsizlik ilkesi de Bohr atom modelinin yerini yeni bir modelin almas› gerektigini ortaya koymufltur. Yani taneci¤in nerede oldu¤unu biliyorsak bu durumda nereden gelip.10. bir taneci¤in konumunu kesin olarak belirlemek istersek bu durumda elektronun momentumunu (m .

Art›k bundan sonra yörünge yerine atomik orbitallerden sözetmemiz gerekir. Böylelikle . ATOM KUANTUM MODEL‹ Schrödinger kuantum mekani¤ini bafllatarak fizik ve kimyada çok önemli bir 盤›r açm›flt›r. hidrojen atomu için Schrödinger denkleminin çözümünden ç›kar›lmaktad›r. atomdaki bir elektronun dalga fonksiyonu olarak düflünülür.K‹MYA Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company. Elektron belirli bir orbitalde denildi¤inde elektron yo¤unlu¤unun veya elektronun bulunma ihtimalinin bu orbitale ait dalga fonksiyonunun karesi ile tan›mland›¤› ifade edilmektedir. Her atomik orbitale ait bir enerji ve elektron yo¤unlu¤u vard›r. bu çok elektronlu atomlar için do¤ru de¤ildir. hidrojen atomundan elde edilen enerjiler ve dalga fonksiyonlar›. bir atomun yap›s›ndaki elektronun yerini tam olarak belirleyemeyece¤imizi söylese de.Bu kuantum say›lar› ile hidrojen atomunun tam bir teorisi oluflturulur. K›saca görece¤imiz gibi. Örne¤in. elektronlar›n hidrojen ve di¤er atomlarda da¤›l›mlar›n› vermek için üç kuantum say›s› gerekmektedir. Bu say›lar bafl kuantum say›s› (n). 2. Dördüncü bir kuantum say›s› –spin kuantum say›s› (ms) ise belirli bir elektronun davran›fl›n› tan›mlar ve atom içerisindeki elektronlar›n tan›m›n› tamamlam›fl olur. hirdojen atomundan farkl› ise de bu farkl›l›¤›n çok fazla olmad›¤› varsay›lmaktad›r. Baflkuantum say›s›. Denkleminde hidrojen atomunun elektonunun bulunabilece¤i enerji seviyelerini ve dalga fonksiyonlar›n› Ψ ile tan›mlamaktad›r. ayn› zamanda belirli bir orbitaldeki elektronun çekirde¤e olan ortalama uzakl›¤› ile orant›l›d›r. hidrojen Schrödinger denklemi. Kuantum teorisi. Bu say›lar atomik orbitalleri ve bunlardaki elektronlar› tan›mlamada kullan›l›rlar. aç›sal momentum kuantum say›s› (l) ve magnetik kuantum say›s›(ml) olarak adland›r›l›r. Bu yaklafl›m çok elektronlu atomlar›n davran›fllar› için do¤ru aç›klamalar getirmektedir. 3 gibi tam say›lar olabilir. Hidrojen atomunda.2005-2008 ATOMUN YAPISI 10. çok elektronlu atomlar›n davran›fl›. n ne kadar büyükse orbitalde elektronun çekirde¤e olan ortalama uzakl›¤› o kadar büyük olur. birden fazla elektron içeren atomlar için çözümü bulunamamaktad›r. atomun belirli bölgesinde bir elektron bulunma olas›l›¤›n› verir. Elektron yo¤unlu¤u kavram›. Ancak yap›lan çal›flmalar sonucunda bu güçlü¤ün üstesinden k›smen de olsa gelinmifltir. Atomik orbital. Bu say›lar. daha karmafl›k atomlar için yaklafl›k çözümler verebilir. bir proton ve bir elektrondan oluflan hidrojen atomu için kolayl›kla çözülebilmekte ise de. ise Kuantum Say›lar› Kuantum mekani¤inde. n’nin de¤eri orbital enerjisini belirler. ile Bafl Kuantum Say›s› (n) Bafl kuantum say›s› (n) 1. SINIF For Evaluation Only. elektronun bulunabilme ihtimalinin yüksek oldu¤u bölgeyi tan›mlar. 24 . Bu dalga fonksiyonlar› ve enerji seviyeleri kuantum say›lar› ile belirlenir.

SINIF Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company. 0. 0. Verilen bir l için. +1 1 3 2s 2px. e¤er l = 0 ise. l = 2 için.. l = 0 ve 1. Ayn› n ve l de¤erindeki bir veya daha fazla orbital ise altkabuk olarak isimlendirilir. burada 2 say›s› n de¤erini ve s ile p de l de¤erlerini temsil eder. Bunlar› daha sonra görece¤iz. bunlar da –1. (2l + 1) = 5 ve ml için befl olas›l›k vard›r ve bunlara karfl›l›k gelen befl adet d orbitali için de belirli indisler tan›mlanmas› gerekir. 25 . (2l + 1) adet ml olabilir ve bu say›lar afla¤›daki flekilde bulunur. l için 0 ve 1 olmak üzere iki olas›l›k vard›r. E¤er n = 1 ise. belirli bir l alt kabu¤undaki orbitallerin say›s›n› vermektedir. M a n y e t i k K u a n t u m S a y › s › ( m l) Manyetik kuantum say›s› (ml) bir orbitalin uzaydaki yönünü belirler. [(2x2)+1] yani befl tane ml de¤eri mevcuttur. +l E¤er l = 0 ise ml = 0 d›r. ml’nin toplam say›s›.. Örne¤in. l = 1 ise p orbitaline karfl›l›k gelmektedir. l = 2 ise. E¤er n = 2 ise. ml –2. 0..2005-2008 K‹MYA ATOMUN YAPISI For Evaluation Only. 0.. 3dz2 Tabloda kuantum say›lar› ve atomik orbitaller aras›ndaki iliflki gösterilmektedir. Verilen bir n için . s orbitaline . ve 1 dir. n’e ba¤l›d›r. 2pz 0 3 1 2 0 –1. l’nin de¤eri genellikle s p. 0. l’nin alabilece¤i de¤erler. Üç kuantum say›s› üzerindeki tart›flmay› tamamlamak üzere. –l. . ml’nin de¤erleri aç›sal momentum kuantum say›s› olan l’ye ba¤l›d›r. Atomik Orbitaller n l ml Orbital Say›s› Atomik Orbitallerin Gösterimi 1s 1 0 0 1 0 2 1 0 –1. +2 1 3 5 3s 3px. Ayn› n de¤erine ait orbitallere kabuk denmektedir. (çünkü ml için –1. (–l + 1). d gibi harflerle gösterilir. l Orbital ismi 0 s 1 p 2 d 3 f 4 g 5 h Bu durumda. 1 veya 2 olabilir.. +1 –2. Aç›sal Momentum Kuantum Say›s› ( l) ye Aç›sal momentum say›s› (l) bize orbitallerin “fleklini” anlat›r. 3dxz. 3dyz. –1. l = 1 durumunda.. l de¤eri 0 ile (n–1) aras›ndaki tamsay›lar olabilir. Bu altkabuklar 2s ve 2p altkabuklar› isimlerini al›rlar. Ayn› flekilde n = 3 için. böylelikle sadece bir tanesi “s” orbitali olabilir. 3pz 3dxy. 0 ve 1 olmak üzere üç de¤er vard›r). n = 2 kabu¤u iki altkabuktan oluflmaktad›r.10. Bir altkabuk içinde. l = 1 için. üç m de¤eri olabilir. 2py. l de¤eri 0.. +1. –1. . l nin de¤eri = (n – 1) = (1 – 1) = 0 olur. 1 ve 2 olabilir. 0. s. 3dx2–y2. (2l + 1) = 3 olur ve üç adet ml de¤eri veya üç adet p orbitali olabilir. n = 2 ve l = 1 durumuna bakal›m.l = 0 oldu¤u zaman (2l + 1) = 1 olur ve sadece bir ml de¤eri bulunabilir. 3py.(+l –1). Bunlar. fiimdi p ve d orbitallerini ayr› ayr› inceleyelim. n ve l de¤erleri bir 2p alt kabu¤unu belirler ve bu altkabukta üç tane 2p orbitali vard›r.

(b) Noktalar. Ortadaki flekiller : Merkezinde çekirde¤in yer ald›¤› bir düzlemde yük yo¤unlu¤u veya elektron olas›l›¤›n›n noktalarla gösterilmesi. halter fleklindeki bölgenin iki yumrusunun içerisindedir. her iki tarafta maksimum de¤ere ve çekirdekten geçen bir çizgi üzerinde (örne¤in x. SINIF For Evaluation Only. Noktalar›n daha s›k oldu¤u bölgelerde elektronun bulunma olas›l›¤› daha yüksektir ve elektron yük yo¤unlu¤u daha büyüktür. Bu bölge küresel simetriye sahip de¤ildir.K‹MYA Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company. örne¤in xz düzleminde yük yo¤unlu¤u ve elektronun bulunma olas›l›¤›n› göstermektedir. Alttaki resimler : Elektron yük yo¤unlu¤unun %90 ›n› veya elektron bulunma olas›l›¤›n›n %90 ›n› içine alan küresel gösterim. y veya z ekseni) çekirdekten (r) uzakl›¤›nda tekrar s›f›ra eflitlenir. çekirdekten geçen bir düzlemde. 2 ψ1s 2 ψ2s 2 ψ3s r Çekirdekten uzakl›¤› r r r r r 1s (a) üst indis 2s (b) 3s (c) fiekil – 35 : 1s. (c) Elektron bulunma olas›l›klar›n›n ve yük yo¤unluklar›n›n üç boyutlu olarak gösterimi. 26 . Ψ2p 2 z z y r r x x (a) (b) (c) fiekil – 36 : Bir 2p orbitalinin yük yo¤unlu¤u ve elektron olas›l›¤›n›n üç gösterim flekli: (a) ψ2 nin de¤eri çekirdekte s›f›rd›r. Bir elektronun bulunma olas›l›¤›n›n en yüksek oldu¤u yer.2005-2008 ATOMUN YAPISI 10. Üstteki grafikler : r in fonksiyonu olarak yük yo¤unlu¤u veya elektron olas›l›k yo¤unlu¤u (ψ2). Olas›l›k gölgeli düzlemde s›f›ra düfler [dü¤üm düzlemi (yz düzlemi)]. 2s ve 3s orbitallerinin elektron olas›l›¤› ve yük yo¤unlu¤unun üç gösterim flekli (a) 1s orbitali. (b) 2s orbitali (c) 3s orbitali.

bunlar elektrik yükleri ile kar›flt›r›lmamal›d›r. Ama as›l olan p orbitalinin üç türden oluflan bir tak›m oluflturmas› ve yönelmelerinin flekilde gösterildi¤i gibi olmas›d›r. xz. orjinal dalga fonksiyonlar›n›n fazlar›n› belirtmekte olup. Atomun Elektron Yap›s› y – + + – (a) dx2 x + – y z – + x – + x + – – y2 (b) dxy z z + (c) dxz – + y – + – x + – (d) dyz (e) dz2 fiekil – 38 : Befl tür d orbitalinin kesitleri: Befl tür orbitalinin aç›sal fonksiyonlar›n›n. px ve py orbitallerinin durumu daha karmafl›kt›r. Yumrulardaki iflaretler. py . yz ve di¤erlerinin gösterimi kuantum say›lar›na ba¤l›d›r.10. l kuantum say›s›na eflittir. Bu flekilde dxy orbitalinin dü¤üm düzlemleri gösterilmifltir (dz 2 orbitalinin dü¤üm yüzeyleri gerçetke koni fleklindedirler). Daha yüksek say›l› kabuklarda p orbitalleri biraz farkl›l›k gösterirler. 27 . Bu orbitallerin her biri hem ml = 1 hem de ml = –1 den kaynaklanan etkiye sahiptirler. z z y – + – + x + – + – + x y z y + – x + – z y – + x z + – + y x – dxy dxz dyz dx2–y2 alt dindis z 2 fiekil – 39 : Befl tür d orbitalinin gösterimi xy. bu tür iki düzlem vard›r. Fakat tüm p orbitallerinin gösteriminde yukar›daki flekiller kullan›lacakt›r. yukar›da belirtilen düzlemlerdeki iki boyutlu kesitleri. fakat bunun ayr›nt›s› burada ele al›nmayacakt›r.2005-2008 K‹MYA ATOMUN YAPISI For Evaluation Only. pz orbitalinin manyetik kuantum say›s› ml = 0 d›r. Bir orbitalin dü¤üm yüzeyi say›s›. pz ile simgelenirler. y ve z eksenleri üzerinde gösterilirler ve px. d orbitalleri için. z y xz ekseni + z y – + x – + x x xy ekseni – py pz px fiekil – 37 :Üç 2p orbitali: p orbitalleri genellikle birbirine dik x. SINIF z y Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company.

S N e– e– N S fiekil – 40 :Elektron Spininin Simgesel Canland›rmas› : Elektron spininin iki olas›l›¤› ve bunlara efllik eden manyetik alanlar görülmektedir. Böylelikle atom demetinin ikiye ayr›ld›¤› gözlenmifltir. 3. Spin Kuantum Say›s› (m s) Dalga mekani¤i. bir f›r›nda buharlaflt›r›lm›fl ve gümüfl atomlar› demeti tekdüze olmayan bir manyetik alandan geçirilmifltir. 4. Elektron spin kuantum say›s› ms + 1 1 (yukar› yönelik okla simgelenir. gümüfl atomlar› taraf›ndan oluflturulan manyetik 2 alanla. kalan 24 elektronun spini ise bunlara z›t yöndedir. SINIF For Evaluation Only. elektron orbitallerinin tan›mlanmas›nda kullanabildi¤imiz üç kuantum say›s› aç›klam›flt›r. 2.2005-2008 ATOMUN YAPISI 10. dünyan›n ekseni etraf›nda dönüflüne benzer flekilde. 28 . Gümüfl atomundaki 23 elektronun spini bir yönde. Bu nedenle. Fakat bunlara ek olarak dördüncü kuantum say›s›na gereksinim duyulmaktad›r. Elektron. Bunun sonucu olarak elektron çiftlerinde net manyetik alan söz konusu de¤ildir. ↑) veya − (afla¤› yönelik okla simge2 2 lenir. Spinleri birbirine z›t elektronlardan oluflan elektron çifti (eflleflmifl iki elektron) bir manyetik alan oluflturmaz. d›fltan uygulanan manyetik alan›n etkileflimi sonucu.K‹MYA Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company. Bu dönme olay›na “spin” denilmektedir. birbirini söndüren z›t manyetik alanlara sahiptirler. ms nin de¤eri di¤er üç kantum say›s›n›n de¤erine ba¤l› de¤ildir. spininden dolay› bir manyetik alan oluflturur. atom demeti ikiye ayr›l›r. Z›t spinli iki elektron. Bu olay›n basitlefltirilmifl aç›klamas› afla¤›daki gibi yap›labilir. kendi ekseni etraf›nda döndü¤ünü kabul ederek aç›klanabilece¤i keflfedildi. kendi ekseni etraf›nda dönüflüne benzer flekilde. fiekil – 40 a bak›ld›¤›nda “elektron spini” için iki olas›l›k görülmektedir. sil Elektron Spininin Varl›¤›n›n Kan›t› : fiekilde– 41 deki deneyde gümüfl. Çok say›da gümüfl atomundan oluflmufl gümüfl atomu demetinde eflleflmemifl elektronun spininin + veya − 1 2 1 olmas› flans› birbirine eflittir. Hidrojen spektrumundaki aç›klanmayan baz› noktalar›n elektronun. Dolay›s› ile oluflan manyetik alan›n yönü yaln›zca eflleflmemifl olan elektronun spinine ba¤l›d›r. ↓)de¤erlerini alabilir. 1.

Çok elekküçük harf yaklasik tronlu atomlarda elektronlar aras›ndaki karfl›l›kl› itmenin de dikkate al›nmas› zorunludur. çekirdek yükünün artmas› ile artar. Çok elektronlu atomlarda elektronlar birbirlerinden mümkün oldu¤unca uzaklaflmaya çal›fl›rlar ve elektronlar›n hareketleri karmafl›k bir hale gelir. çekirdek ve di¤er elektronlar›n bulundu¤u ortamda. 3p ve 3d orbitalleri eflenerjilidir. Alan fliddeti baz› do¤rultularda di¤er do¤rultulardakinden daha kuvvetli olmal›d›r. Bu sebeple . bir elektron tek bafl›naym›fl gibi kabul edilir.10. 3s 3p 3d Enerji 2s 2p 1s Hidrojen atomuna ait ilk üç elektron kabu¤unun orbital enerji diyagram› 3d 3p 3s Enerji 2p 2s 1s Çok eletronlu bir atoma ait ilk üç elektron kabu¤unun orbital enerji diyagram› 29 . (E¤er manyetik alan tekdüze olsayd› atom demeti bir kuvvetin etkisinde kalmayacakt›.) küçük harf Çok Elektronlu Atomlar Schrödinger denklemi hidrojen atomu için yani tek bir elektron içeren bir atom için gelifltirmiflti. Bunun sonucunda. Çok elektronlu atomlarda çekirdek ile elektron aras›ndaki çekim kuvveti. atom numaras› artt›kça orbital enerjileri azal›r. Bu tür bir çözümle bulunan elektron orbitalleri hidrojen atomu için bulunanlarla ayn›d›r ve hidrojene benzer orbitaller olarak isimlendirilebilir. SINIF Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company. Hidrojen atomunda 2s ve 2p orbitalleri ile 3s. Ancak ayn› l kuantum say›s›na sahip orbitaller eflenerjili olacakt›r. Demet ikiye ayr›l›r. bu çok tanecikli yap›daki problemin Çözümü ancak de¤erlerle yap›l›r.2005-2008 K‹MYA ATOMUN YAPISI For Evaluation Only. Ag atomlar› F›r›n Yar›k M›knat›s Dedektör fiekil – 41 :Stern – Gerlach Deneyi : F›r›nda buharlaflt›r›lan gümüfl atomlar› bir yar›ktan geçirilerek demet haline getirilir ve bu demet tekdüze olmayan bir manyetik alandan geçirilir. Ayn› zamanda çok elektronlu atomlarda orbital enerjileri orbitalin türüne ba¤l›d›r ve bir bafl kabuktaki farkl› l kuantum say›s›na sahip orbitaller eflenerjili de¤ildir. Yaklafl›k Çözüm için.

Fakat bu durumda iki elektronun spin kuantum say›lar› (ms) farkl› olmal›d›r. 6p. 5f. Gösterimi (k›salt›lm›fl) : Si : 1s2 2s2 2p6 3s2 3p2 2 1 Si : 1s2 2s2 2p2 2py 2p2 3s2 3px 3p13p0 x z y z Gösterimi (ayr›nt›l›) : Orbital diyagram› : Si : 1s 2s 2p 3s 3p 30 . 7s. 3p. atomun enerjisini en aza indirecek flekilde yerleflirler. Elektronlar›n orbitallere yerleflmesindeki kesin s›ra. bir alt kabu¤un alabilece¤i elektron say›s›. atomlara ait yay›lma spektrumlar›n›n karmafl›k yap›s›n›. Her bir orbitalde ancak iki elektron bulunabilece¤inden. Elektronlar bunu sa¤layabilmek için yar› dolu bir orbitaldeki elektronla eflleflme yerine efl enerjili bofl bir orbitale yerleflirler. 7p 1s 2s 3s 4s 5s 6s 7s 2p 3p 4p 5p 6p 7p 3d 4d 5d 6d 4f 5f b) Bir atomda hiçbir zaman dört kuantum say›s› da ayn› olan iki elektron bulunamaz (Pauli d›fllama ilkesi). 6d. 2s. 4f. Bu davran›fl.K‹MYA ti'yi sil Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company. SINIF For Evaluation Only. Hund kural› olarak bilinen bu kurala göre. 1s. ‹ki elektronun bu üç kuantum say›s› ayn› olabilir. bir atomda bütün kuantum say›lar› ayn› olan iki elektronun var olmayaca¤› görüflüne dayanarak aç›klam›flt›r. Elektronlar›n bir bafl kabuktaki alt kabuklara. Elementlerde elektron da¤›l›m›n›n belirlenmesinde. 5d. 4p. Pauli. 3s. 6s. 5 orbitalden oluflan d alt kabu¤unun alabilece¤i elektron say›s› 10 dur. ayn› tür elektriksel yüke sahip olan elektronlar›n birbirinden olabildi¤ince uzaklaflmaya çal›flmalar› ile aç›klanabilir.2005-2008 ATOMUN YAPISI 10. Elektron Da¤›l›m›n›n Gösterilifli Farkl› element atomlar›ndaki elektron da¤›l›mlar›n› ele almadan önce. Baflka bir deyiflle. tarz›nda bir s›ra ile yerleflti¤ini göstermektedir. elektron da¤›l›mlar›n›n nas›l gösterebilece¤ini ö¤renelim. ‹lk üç kuantum say›s› n. baz› deneysel çal›flmalarla ortaya ç›kar›lm›flt›r. 5s. 4s. 5p. 4d. orbitallerin elektronlar taraf›ndan doldurulmas› afla¤›daki flekilde olur. Elektronlar›n Orbititallere Yerleflim Kurallar› a) Elekronlar orbitallere. deneylere dayan›larak kurgulanan bu yerleflim s›ras› izlenmelidir. spektroskopik ve manyetik yöntemler baflta olmak üzere. c) Elektronlar eflenerjili orbitallere öncelikle birer birer yeleflirler. Örne¤in. 2p. bir orbitalde yaln›zca iki elektron bulunabilir ve bu elektronlar z›t bes spinle2 re sahip olmal›d›rlar. üç orbitalden oluflan p alt kabu¤unun alabilece¤i elektron say›s› 6. atomunun elektron da¤›l›m› afla¤›daki üç yöntemden biri ile gösterilebilir. Bu durumda. l ve ml özgün bir orbitali belirler. önce 1s sonra 2s ve 2p vb. tek bir orbitalden oluflan s alt kabu¤unun alabilece¤i elektron say›s› iki. Bir kaç ayr›cal›k d›fl›nda. alt kabuktaki orbital say›s›n›n 2 kat›na eflittir. 3d. bu atom olabildi¤ince çok say›da eflleflmemifl elektrona sahip olma e¤ilimi gösterir.

atomun düflük enerjili halini daha iyi temsil etti¤ini do¤rulam›flt›r. her üç yöntemde de 14 elektron yaz›lm›flt›r. Aufbau ‹fllemi : Elektron da¤›l›mlar›n› yazmada aufbau kural› kullan›l›r. Örne¤in atomunun ⎝ 2⎠ 1s ve 2s orbitallerindeki elektronlar eflleflmifllerdir. afla¤› do¤ru çizilmifl ok ⎝ 2⎠ silisyum ⎛ 1⎞ spinin ⎜− ⎟ oldu¤unu belirtir.[↑] [↓] [ ]fleklinde de¤il [↑] [↑] [ ] fleklinde çizilmifltir. Silisyumun atom numaras› 14 oldu¤undan. karbon atomunun 3p alt kabu¤u. bir önceki elektronla paralel spinli (Hund kural›) olarak girer. Bor atomunda 2p alt kabu¤u dolmaya bafllar ve elektron da¤›l›m› 1s 2s 2p fleklinde yaz›l›r. Be. (↑↓). enerji düzeyleri diyagram›na benzemektedir. orbitallere tekil olarak yerleflmifl elektronlar›n paralel spine sahip oldu¤u bir elektronik yap›n›n. C. Karbon atomunun elektron da¤›l›m› orbital diyagram› yöntemi ile flu flekilde gösterilebilir. Elektron için en düflük enerji hali 1s orbitalidir. Kuramlar ve denemeler. ikisi 3s ve son ikisi de 3p alt kabu¤undad›r. Bu durumda ilave edilecek bir elektronun hangi orbitale girece¤inin belirlenmesi gerekir.10. Z = 2. B. He. Ancak burada enerji art›fl› afla¤›dan yukar›ya de¤il. Gelen ikinci elektron da¤›l›m› 1s orbitaline z›t spinli olarak girer ve helyumun elektron da¤›l›m› 2 1s dir. üçüncüsünün ise bofl oldu¤u gösterilmifltir. Bu gösterim. Z = 3. Orbital diyagram› ise her bir alt kabu¤u tek tek orbitallere ay›rm›flt›r (kutular fleklinde çizilmifl). Ayr›nt›l› gösterimde ise elektronlar›n yerlefliminde Hund kural›na uyuldu¤u aç›kça belirtilmifl olup. bu elektron bofl 2 1 orbitallerden enerjisi en düflük olan 2s orbitaline girer ve elektron da¤›l›m› 1s 2s dir. Ayn› alt kabukta bulunan farkl› orbitallere teker teker yerleflmifl elektronlar paralel spinlidirler (oklar ayn› yönde çizilir). K›salt›lm›fl gösterim eflit enerjili orbitallere elektronlar›n nas›l da¤›lt›¤›n› göstermeyip. Bu nedenle. ikisi 2s. Berilyum atomunun elektron da¤›l›m› 1s 2s dir. 2 2 1 Z = 5. Ayn› orbitalde bulunan z›t spinli iki elektron eflleflmifltir. ⎛ 1⎞ Orbitallerdeki elektronlar oklarla gösterilmifltir. H. 1s 2s 2p 31 . Üçüncü elektron 1s orbitaline giremez (Pauli d›fllama ilkesi).2005-2008 K‹MYA ATOMUN YAPISI For Evaluation Only. Z = 1. Daha az kararl› elektron da¤›l›m›na sahip atomlara ise uyarlanm›fl haldeki atomlar denir. en kararl› ya da enerji yönünden en uygun olan da¤›l›m. 2 2 Z = 4. Gelen son elektron da 2p alt kabu¤una girer. Fakat 2p orbitallerinden bofl olan›na. soldan sa¤a do¤rudur. Yukar›ya do¤ru çizilmifl ok spinin ⎜+ ⎟ . Li. SINIF Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company. Bu elektronlardan ikisi 1s. orbital diyagram›nda. Z = 6. Bu nedenle. yaln›zca her bir alt kabuktaki toplam elektron say›s›n› gösterir. Bir atomdan hemen sonra gelen atomun çekirde¤indeki proton say›s› bir. temel hal olarak adland›r›lan elektron da¤›l›m›d›r. nötron say›s› bir veya daha fazla artar. alt›s› 2p. Burada bahsedilen izole atomlar için. Dolay›s› ile hidrojenin elektron da¤›l›m› 1s1 dir. 3p alt kabu¤unun 3p orbitallerinin ikisinde de birer elektronun bulundu¤u.

2s ve 2p düzeni neonun elektron da¤›l›m› oldu¤undan [Ne] ile simgelenir.2005-2008 ATOMUN YAPISI 10. yukar›da anlat›lan lityumdan neona kadar olan 8 elementle yak›n paralellik gösterir. Na dan Ar ye kadar. 32 . bir sonraki alt kabuk olan 3d yerine 4s dolar. Azotta eflleflmemifl elektron say›s› en fazla iken (3).K‹MYA Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company. K: [Ar] 4s 1 ve Ca:[Ar] 4s2 Z = 21 – 30. K ve Ca. Na [Ne]3s1 Mg 3s 2 Al 3s 2 3p 1 Si 3s 2 3p 2 P 3s 2 3p 3 S 3s 2 3p 4 CI 3s 2 3p 5 Ar 3s 2 3p 6 Z = 19 ve 20. bu dizide 10 element yer al›r. Argondan sonra. Bu periyotta 1s2 2s2 2p6 3s2 3p6 da¤›l›m› [Ar] ile simgeleyerek potasyum ve kalsiyumun elektron da¤›l›m›n› afla¤›daki gibi yap›labilir. En yüksek bafl kuantum say›s›na sahip elektron kabu¤unda (en d›fl kabuk veya de¤erlik kabu¤u) bulunan elektronlara de¤erlik elektronlar› denir. (a) yaz›m fleklinde bir bafl kabu¤un tüm alt kabuklar› birarada yaz›ld›ktan sonra. d alt kabu¤unun alabilece¤i toplam elektron say›s› 10 oldu¤una göre. N O F Ne 1s 2s 2p 1s2 2s2 2p6 Z = 11 – 18. Üçüncü periyodun di¤er elementlerinin yaln›zca de¤erlik kabuklar›n›n elektron düzeni gösterilmifltir. Bu elementlerin orbital diyagramlar› flu flekildedir. Sc dan Zn ya kadar. neonda s›f›r olur. Ancak bu kez elektronlar 3s ve 3p orbitallerine girerler ve tüm elementlerin 1s. Z = 7 – 10. Dizinin ilk elementi olan skandiyumun elektron da¤›l›m› iki flekilde yaz›labilir 1 2 (a) Sc: [Ar] 3d 4s ya da (b) Sc: [Ar] 4s23d1 Her iki yaz›m flekli de yayg›n olarak kullan›lmaktad›r. en yüksek bafl kuantum düzeyinin alt kabuklar› yaz›lmaya bafllanm›flt›r. Ne ye kadar. Sodyumdan argona kadar elementlerin yer ald›¤› bu dizideki 8 element. (b) yaz›m fleklinde ise orbitaller dolum s›ras›na göre yaz›lm›flt›r. SINIF For Evaluation Only. Bu elementler dizesinde temel ortak yan. Azottan neona kadar dört elementlik dizide 2p orbitallerinin dolmas› tamamlan›r. Daha sonraki elementlerin elektron da¤›l›m›n› ise [Ne] ile bafllan›r. üçüncü kabu¤un d orbital- lerin dolmas›d›r.

Rb den Xe a kadar. 33 . ancak hepsi tam olarak belirlenememifltir. birkaç istisna d›fl›nda. 4f.10. Cs dan Rn a kadar. 6d ve varsay›m olarak 7p alt kabuklar› dolar. bak›r ve krom d›fl›nda. d orbitalleri düzenli bir flekilde dolar. bir kararl›l›¤a sahip olmas›d›r. Bak›r ve kromun bu düzenden sapmas›n›n nedeni. Fr dan ?. 3d alt kabu¤undaki elektron da¤›l›m›n›n. Onsekiz elementlik bu dizide. 5d ve 6p alt kabuklar› dolar ve seri radon ile tamamlan›r. 5f. Ga dan Kr ye kadar. Z = 31 – 36. Rn: [Xe] 4f145d106s26p6 ya da Rn: [Xe] 6s24f145d106p6 Z = 87 – ?. Kr: [Ar] 3d104s24p6 ya da Kr: [Ar] 4s23d104p6 Z = 37 – 54. s›ra ile 7s. Cr (3d5) da oldu¤u gibi yar› dolu veya Cu (3d10) da oldu¤u gibi tam dolu hallerde. Son y›llarda 7p alt kabu¤unun dolmakta oldu¤u yeni elementler keflfedilmifl. 4d ve 5p alt kabuklar› dolar ve dizi ksenon ile son bulur. Alt› elementlik bu dizide 4p alt kabu¤u dolar ve kriptonla tamamlan›r. s›ra ile 6s. Xe: [Kr] 4d105s25p6 ya da Xe: [Kr] 5s24d105p6 Z = 56 – 86. SINIF Sc: [Ar] ATOMUN YAPISI [Ar] 3d1 4s2 [Ar] 3d2 4s2 [Ar] 3d3 4s2 [Ar] 3d5 4s1 [Ar] 3d5 4s2 [Ar] 3d6 4s2 [Ar] 3d7 4s2 [Ar] 3d8 4s2 [Ar] 3d10 4s1 [Ar] 3d10 4s2 3d 4s ya da ya da ya da ya da ya da ya da ya da ya da ya da ya da K‹MYA [Ar] 4s2 3d1 [Ar] 4s2 3d2 [Ar] 4s2 3d3 [Ar] 4s1 3d5 [Ar] 4s2 3d5 [Ar] 4s2 3d6 [Ar] 4s2 3d7 [Ar] 4s2 3d8 [Ar] 4s1 3d10 [Ar] 4s2 3d10 Ti: [Ar] V: [Ar] Cr: [Ar] Mn: [Ar] Fe: [Ar] Co: [Ar] Ni: [Ar] Cu: [Ar] Zn: [Ar] Bu dizide. 32 elementlik bu dizide. s›ra ile 5s. Fransiyum ile bafllayan bu dizide.

✤ Uyar›lm›fl atom karars›zd›r. temel duruma göre daha kolay elektron verir. E) X ile Y ayn› elementin atomlar›d›r. Y de ise 4s de bulunmas› gereken elektron daha yüksek enerjili olan 5s de bulundu¤una göre. uyar›lm›fl hali birden fazla say›dad›r. ✤ Bir atomun temel elektron düzeninin d›fl›ndaki bir elektron düzeni. elektronlar›n çekirdek etraf›nda homojen da¤›l›m› ve çekirde¤in elektronlar üzerinde eflit ve dengeli bir kuvvet uygulamas›n› sa¤lar. ŒÇ ö z ü m A) X temel hal elektron dizilifli kurallar›na uygun yaz›lm›flt›r. 4s dekine göre çekirde¤e daha uzak oldu¤undan. X daha kararl› hali gösterir. Y den elektron kopartmak X e göre daha kolayd›r (Yanl›fl) C) X in enerjisi Y ninkinden düflük oldu¤undan. SINIF For Evaluation Only. X’in uyar›lm›fl halidir. ✤ Atomu uyar›lm›fl hale getirmek için enerji verilmesi gerekir. ✤ Uyar›lm›fl atom. Uyar›lm›fl düzenin temel elektron düzenine dönüflümü ise ekzotermik (enerji veren) bir olayd›r. D) X ten Y’ye geçifl için enerji gerekir. (Do¤ru) Küresel Simetri ✤ En yüksek enerji düzeyindeki bitifl orbital tak›m›n›n yar› dolu ya da tam dolu olmas› halidir. Örne¤in bor (5B) elementi için 2 2 1 1s 2s 2p ⇒ Temel hal 1s 2 2s 2 3s1 ⎫ ⎪ ⎪ 1s 2 2s 2 3p1 ⎬ Uyar›lm›fl hallerdir. (Do¤ru) D) X’e enerji verilerek Y haline dönüfltürülür. ✤ Bir atomun temel hali bir tane.K‹MYA Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company. (Do¤ru) B) 5s deki elektron. Elektron bulutlar›n›n çekirde¤e daha çok yaklaflmalar›ndan dolay› potan- 34 . hacim ve aktiflik gibi özellikleri de¤iflir. çekirde¤in çekim kuvveti daha zay›ft›r. Y’den daha kararl›d›r. ✤ Atomu uyarmak için verilen enerji iyonlaflma enerjisiden küçük olmal›d›r. uyar›lm›fl hal düzenidir. Uyar›lm›fl atom temel hâle dönerken ›fl›k yay›nlar. ✤ Bu durum. C) X. ATOMLARIN UYARILMIfi HAL ELEKTRON D‹Z‹L‹fiLER‹ ✤ Bir atomda elektron. olabilir. B) Y ve X’den 1 er elektron kopartmak için gereken enerjiler eflittir. ⎪ 1s 2 2s 2 4s1⎪ ⎭ Örnek sil X : 1s2 2s2 2p6 3s2 3p6 4s1 2 2 6 2 6 Y : 1s 2s 2p 3s 3p 5s1sil sil Yukar›da elektron diziliflleri verilen X ve Y nötr atomlar› için afla¤›daki ifadelerden hangisi yanl›fl olur? sil A) Y. Elektron atomdan kopmam›flt›r. E) Her ikisinin de 19 elektronu bulundu¤undan ayn› elemente aittirler. bulunmas› gereken orbitalde de¤il de daha yüksek enerjili bir orbitalde bulunuyorsa bu tür atoma “uyar›lm›fl atom” denir.2005-2008 ATOMUN YAPISI 10. X in uyar›lm›fl halidir. iyon de¤ildir. Y. ✤ Uyar›lma ile bir atomun elektron bafl›na düflen ortalama çekim kuvveti.

10. SINIF ✤ Temel elektron dizilifli. Fakat bunlar istisnai durumlard›r. Bu tür taneciklerden elektron koparmak zordur. Yar› dolu Tam dolu s1 s2 3 p p6 5 d d10 7 f f14 orbitallerinden biriyle biterse atom küresel simetri özelli¤i gösterir. Atom Numaras› 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 Sembol H He Li Be B C N O F Ne Na Mg Al Si P S CI Ar K Ca Sc Ti V Cr Mn Fe Co Ni Cu Zn Ga Ge As Se Br Kr Elektron Atom Konfigürasyonu Numaras› 1s1 1s2 [He]2s1 [He]2s2 [He]2s22p1 [He]2s22p2 [He]2s22p3 [He]2s22p4 [He]2s22p5 [He]2s22p6 [Ne]3s1 [Ne]3s2 [Ne]3s23p1 [Ne]3s23p2 [Ne]3s23p3 [Ne]3s23p4 [Ne]3s23p5 [Ne]3s23p6 [Ar]4s1 [Ar]4s1 [Ar]4s23d1 [Ar]4s23d2 [Ar]4s23d3 [Ar]4s13d5 [Ar]4s23d5 [Ar]4s 3d [Ar]4s 3d [Ar]4s 3d [Ar]4s 3d [Ar]4s 3d 2 2 1 2 2 2 6 7 8 10 10 10 1 Sembol Rb Sr Y Zr Nb Mo Tc Ru Rh Pd Ag Cd Ιn Sn Sb Te Ι Xe Cs Ba La Ce Pr Nd Pm Sm Eu Gd Tb Dy Ho Ef Tm Yb Lu Hf Elektron Atom Konfigürasyonu Numaras› [Kr]5s1 [Kr]5s2 [Kr]5s24d1 [Kr]5s24d2 [Kr]5s14d4 [Kr]5s14d5 [Kr]5s24d5 [Kr]5s14d7 [Kr]5s14d8 [Kr]4d10 [Kr]5s14d10 [Kr]5s24d10 [Kr]5s24d105p1 [Kr]5s24d105p2 [Kr]5s24d105p3 [Kr]5s24d105p4 [Kr]5s24d105p5 [Kr]5s24d105p6 [Xe]6s1 [Xe]6s2 [Xe]6s25d1 [Xe]6s24f15d1 [Xe]6s24f3 [Xe]6s24f4 [Xe]6s24f5 [Xe]6s 4f [Xe]6s 4f 2 2 2 2 2 2 6 7 7 9 10 11 1 Sembol Ta W Re Os Ιr Pt Au Hg Tl Pb Bi Po At Rn Fr Ra Ac Th Pa U Np Pu Am Cm Bk Cf Es Fm Md No Lr Rf Ha Sg Ns Mt Elektron Konfigürasyonu [Xe]6s24f145d3 [Xe]6s24f145d4 [Xe]6s24f145d5 [Xe]6s24f145d6 [Xe]6s24f145d7 [Xe]6s14f145d9 [Xe]6s14f145d10 [Xe]6s24f145d10 [Xe]6s24f145d106p1 [Xe]6s24f145d106p2 [Xe]6s24f145d106p3 [Xe]6s24f145d106p4 [Xe]6s24f145d106p5 [Xe]6s24f145d106p6 [Rn]7s1 [Rn]7s2 [Rn]7s26d1 [Rn]7s26d2 [Rn]7s25f26d1 [Rn]7s25f36d1 [Rn]7s25f46d1 [Rn]7s25f6 [Rn]7s25f7 [Rn]7s25f76d1 [Rn]7s25f9 [Rn]7s 5f [Rn]7s 5f [Rn]7s 5f [Rn]7s 5f [Rn]7s 5f 2 2 2 2 2 2 10 11 12 13 14 14 1 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74 75 76 77 78 79 80 81 82 83 84 85 86 87 88 89 90 91 92 93 94 95 96 98 99 100 101 102 103 104 105 106 107 108 109 [Xe]6s 4f 5d [Xe]6s 4f [Xe]6s 4f [Xe]6s 4f [Ar]4s 3d 4p [Rn]7s 5f 6d [Ar]4s23d104p2 [Ar]4s23d104p3 [Ar]4s23d104p4 [Ar]4s23d104p5 [Ar]4s23d104p6 [Xe]6s24f12 [Xe]6s24f13 [Xe]6s24f14 [Xe]6s25d1 [Xe]6s24f145d2 [Rn]7s25f146d2 [Rn]7s25f146d3 [Rn]7s25f146d4 [Rn]7s25f146d5 [Rn]7s25f146d7 Tabloda da görüldü¤ü gibi baz› elementlerin elektronlar›n›n orbitallere yerleflimi kural d›fl›d›r. 35 . ATOMUN YAPISI K‹MYA siyel enerji azal›r ve atom daha kararl› hale gelir.

10–24 gram olarak tespit edilmifltir. Buradaki 1 akb de¤eri 1. Mesela iki hidrojen ve bir oksijen atomunun birleflmesinden su olufltu¤u ifadesinin anlam›n› farkettiler. 36 . Atom ve moleküller normal yollarla say›lamad›¤› için miktarlar›n›n. Say›lamayacak çokluktaki tek çeflit maddenin miktar› “mol” birimi ile ifade edilmektedir.66.5 g 79. H2SO4 bilefli¤inin mol kütlesini hesaplayal›m (H:1. O:16. 1 mol tam 12 gram 12 C atomunun yap›s›ndaki tanecik say›s› olarak kabul görmektedir. Önceleri bu hesaplama 1H atomu üzerinden yap›l›rd› ve kütlelerdeki tam say› yerine onlara yak›n say›lar›n ç›kmas› deney hatalar›na ba¤lan›yordu. Yani di¤er bir ifadeyle bir elementin ölçülen kütlesiyle. 1 mol hidrojen atomu ile 1 mol hidrojen molekülü ifadesi ayn› anlama gelmemektedir. Buradan di¤er elementlerin kütleleri hakk›nda bilgi edinebilir miyiz? Bileflik HF H2O HCI HBr HΙ NH3 Bileflik Kütlesi 20 g 18 g 36. S : 32) 1 mol H2SO4 bilefli¤i 1 mol CO2 bilefli¤i 1 mol C = 12 g + 2 mol O = 32 g 44 gram 2 mol H = 2 g 1 mol S = 32 g 4 mol O = 64 g + 98 gram Tam bu noktada önemli bir yan›lg›y› düzeltmemiz gerekiyor. Dalton baflta olmak kayd›yla ba¤›l say›lar›n önemini kavramaya bafllam›fllard›. Örne¤in marketten pirinç ald›¤›m›zda pirinçleri sayarak de¤il paket ya da kilo ile al›r›z. 9 g 14 g Yukar›daki tabloda da görüldü¤ü gibi hidrojenin kütlesini yaklafl›k 1 gram ald›¤›m›zda hidrojenli bilefliklerdeki di¤er elementlerin kütlelerinin hesab› verilmifltir.9 g 126. SINIF Bilim insanlar›.9 g 17 g Hidrojenin Kütlesi 1g 2x1=2g 1g 1g 1g 3x1=3g Di¤er Elementin Kütlesi 19 g 16 g 35. 1 mol hidrojen atomu = 1 mol H 1 mol hidrojen molekülü ya da 1 mol hidrojen gaz› = 1 mol H2 anlam›na gelir. kütle ölçümü gibi farkl› yollar›n benimsenmesi gerekiyordu. belirli ancak say›lamayan atom say›s› aras›ndaki iliflkinin a盤a kavuflmas› gerekiyordu. Böylelikle say›lamayacak kadar büyük bir de¤eri say›labilecek birimlere çevirmifl oluruz.9 g 127. Bu tabloda da görüldü¤ü gibi elementlerin kütleleri hidrojenin kütlesinin katlar›ym›fl gibi düflünülebilir. Örne¤in “Flor atomunun kütlesi hidrojenin 19 kat›d›r” diyebiliriz.5 g 80.K‹MYA ATOMUN YAPISI BA⁄IL ATOM KÜTLES‹ YAKLAfiIMI VE MOL KAVRAMI 10. fiimdi baz› bilefliklerin mol kütlelerini inceleyelim: Örne¤in CO2 bilefli¤ini ele alal›m. Ba¤›l atom kütlesi 1 tane hidrojen atomunun kütlesi olarak kabul edildi¤inde yaklafl›k olarak 1 akb al›nmaktad›r.

Karfl›m›za ç›kan 6. SINIF fiimdi baflka örnekleri inceleyelim : Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company. kütlenin küçük bir k›sm› enerjiye dönüflür.0067 4.2005-2008 K‹MYA ATOMUN YAPISI For Evaluation Only. proton ve nötronlardan oluflurken.1023 –24 Yukar›daki ifllemler sonucunda da görüldü¤ü gibi bir atomun mol kütlesi.66. 37 .81 40.098 26. Kütle Spektrometresi : Tek bir atomun kütlesini. 1.0079 1. Uluslararas› kabule göre 1 tane 12C atomunun kütlesi 12 akb dir. (N : 14) 1 mol azot atomu = 1 mol N = 14 g 1 mol azot gaz› = 1 mol N2 = 14 x 2 = 28 gram Afla¤›da baz› tek atomlar›n kütleleri verilmifltir.0079 x 1.0079 14.10 nokta koy –24 = 6.066 x 1. Bu nedenle tek bir atomun kütlesinin belirlenmesi için deneysel verilere ihtiyaç duyulmaktad›r.0079 akb (1. Örnek 1 mol azot atomu ve 1 mol azot gaz›n›n kütlelerini bulunuz. o atomun tek atom kütlesine 23 bölündü¤ünde karfl›m›za ç›kan de¤er 1 mol içerisindeki atom say›s›d›r. Ç›kan 6. Atom H Atom Kütlesi(akb) 1.0079 gram Bölüm 1.066 79.066 x 1.10 32.98 Atom S Br B Ca P Atom kütlesi(akb) 32.066 32. yaln›zca temel taneciklerin kütlelerini toplayarak bulamay›z. Bu say› N = N0 = NA fleklinde gösterilebilir.02 .10–24g) 32.97 fiimdi verilen tek atom kütleleri ile bu elementlerden baz›lar›n›n mol kütlelerini birbirine bölelim.02. Bu ifllem için kütle spektrometresi kullan›lmaktad›r.066 akb (32. Di¤er elementlerin kütleleri bu standarda göre belirlenmektedir. Atom H N He K Al Atom Kütlesi(akb) 1. 10 de¤erine Avogadro say›s› denilmifltir.904 10.021023 g S = 6.10. 1023 de¤eri 1 molün ifade etti¤i yaklafl›k say›d›r.66.0026 39.0079 . Bu enerjiye proton ve nötronu bir arada tutan ba¤lanma enerjisi denilmektedir ve miktar›n› tam olarak kestiremeyiz.078 30.66.66. Bir atom çekirde¤i.02 .066 gram 32.10–24g) Mol Kütlesi (g) 1.

Farkl› kütlelerdeki iyonlar sayac›n farkl› bölgelerine çarparlar. Bu farkl› kütleli ayn› cins atomlara “izotop atomlar” denilmektedir. 38 . elektron bombard›man› ile iyon haline getirilir. küçük harf fiekil – 42 :Cihaz›n alt taraf›nda gaz Örnek. Oluflan pozitif iyonlar. M›knat›s ‹vmelendirici alan Art› yük plaka Eksi yük plaka Kütlelerine göre sapan iyonlar En küçük kütleli iyonlar En büyük kütleli iyonlar Manyetik alan M›knat›s Kay›t aleti (foto¤raf plakas›) fiekil – 43 kütlesinden Kütle spektrometresinden c›va buhar› geçirildi¤inde elde edilen spektrum de¤erleri ve c›va kütleleri flekil – 42 de verilmifltir. flekilde görülen h›z seçici plakalar ve sayfaya dik olan manyetik alan içine gönderilir. Bu bölgelere gelen iyonlar›n miktarlar› sayaç taraf›ndan ölçülür.2005-2008 ATOMUN YAPISI 10. Burada c›van›n tek atom kütlesinin farkl› farkl› sonuçlar›n ç›kmas› c›va buhar›n›n içerisinde farkl› kütlelere sahip c›va atomlar›n›n varl›¤›n› ortaya koymaktad›r. SINIF For Evaluation Only.K‹MYA Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company. C›van›n kütle spektrumu afla¤›daki grafikte verilmifltir. Yaln›z belli h›zlardaki iyonlar buradan geçer ve manyetik alan taraf›ndan dairesel yollar alacak flekilde sapt›r›l›r.

1023) 39 .84 200 Hg % 23.10. Bu ifadenin eski karfl›l›¤› atom – gramd›r. (N:6. Buna göre CI atomunun ortalama atom kütlesi kaçt›r? ŒÇ ö z ü m Ortalama atom kütlesi = % 37 CI x M37Cl + % 35 CI x M35Cl = % 25 . SINIF Atomlar›n ba¤›l say›s› Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company.02 199 Hg % 16. 25 20 15 10 5 Kütle numaras› 196 197 198 199 200 201 202 203 204 Kütle spektrumundaki de¤erlere göre c›van›n do¤ada bulunma yüzdeleri. 37 + %75 .5 alt satir Mol Atom (Atom – Gram): Daha önce 1 mol = 6.13 201 Hg % 13.1023 tane oldu¤unu söylemifltik.2005-2008 K‹MYA ATOMUN YAPISI For Evaluation Only. Örne¤in c›van›n ortalama atom kütlesi 200. Burada tane dedi¤imiz eleman› atom olarak ald›¤›m›zda mol atom yani atomun molünü ele alm›fl oluruz.85 Yukar›daki durum atomlar›n kütle numaralar›n›n tam say›lar olmas›na karfl›n 12C hariç di¤er atomlar›n kütlelerinin tam say› olmad›¤›n› kan›tlamaktad›r.02.02.22 202 Hg % 29. 1 mol denince içindeki atom say›s›n›n N tane oldu¤unu unutmamal›y›z. Bu say›n›n gram cinsinden ifadesi atomun bir molünün karfl›l›¤›d›r. Her elementin bir atom kütlesi vard›r.8 204 Hg % 6.59 akb olur. 35CI %75 olarak tespit edilmifltir. C›va ‹zotopu Bulunma Yüzdesi 196 Hg % 0.146 198 Hg % 10. Çünkü izotoplar›n do¤ada bulunma yüzdeleri ile kütlelerinin çarp›m›n›n toplamlar› bize o atomun ortalama atom kütlesini verecektir. Örnek CI atomunun do¤ada bulunan iki izotopunun bulunma yüzdeleri yaklafl›k olarak 37CI %25. 35 = 35.

. Bu X atomunun atom kütlesi kaçt›r? (N: 6. C2H6. atomlar ise içindeki parçalar› gösterir.40 = 120 gramd›r.1023) ŒÇ ö z ü m : Atom kütlesinin. SO3. O2.. Yukar›daki Örneklerde bilefliklerin bir molleri içindeki atomlar belirtilmifltir. C3H8. Ayn› bilefliklerin birer tane moleküllerini incelersek: 1 tane H2O molekülü 2 tane H atomu⎫ ⎪ ⎬3 tane atom ⎪ 1 tane O atomu⎭ Örnek 1 tane X atomu 4.1023 tane X atomu 4. a) Kaç moldür? b) Kaç tane atom içerir? (Al:27) 2 mol Al atomu ⎫ ⎪ 3 mol S atomu ⎬ 17 mol atom ⎪ 12 mol O atomu⎭ ŒÇ ö z ü m : a) font farkli 1 mol C6H12O6 molekülü 1 mol ise x 6 mol C atomu ⎫ ⎪ 1 mol C6H 12O6 molekülü atom 12 mol H atomu⎬ 24 mol ⎪ 6 mol O atomu ⎭ 27 g Alüminyum atomu 5.. bir molünün kütlesi oldu¤u hat›rlan›rsa.4 g Alüminyum atomu küçük harf 5. C6H12O6 .2005-2008 ATOMUN YAPISI 10.10–23 g/mol = 24 g 40 . MOL MOLEKÜL (Molekül – Gram) Molekül: En az iki atomdan oluflmufl bir yap›d›r. Molekül bir bütünü. 4.10–23 g d›r.1023 .2 mol atom N tane atom içeriyorsa x x = 0. SINIF For Evaluation Only.4 g alüminyum atomu. CO2. Örnek 5. a) Kaç moldür? b) Kaç gramd›r? (Ca:40. ŒÇ ö z ü m : 1 mol H2O molekülü 1mol ise x 2 mol H atomu⎫ ⎪ ⎬ 3 mol atom 1 mol O atomu⎪ ⎭ a) N tane atom 3N tane atom x= 3 = 3 mol Ca atomu 1 1 mol ise 3 mol 1 mol SO3 molekülü 1 mol S atomu ⎫ ⎪ ⎬ 4 mol atom 3 mol O atomu⎪ ⎭ 1 mol Al2(SO4)3 molekülü b) 40 gram Ca x x=3.K‹MYA Örnek 3N tane atom içeren Ca elementi. H2. Avogadro say›s›: N) Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company.10–23 ise x 1 tane C2H6 molekülü 2 tane C atomu⎫ ⎪ ⎬8 tane atom 6 tane H atomu⎪ ⎭ x =6. 4 x= = 0. mol alüminyum atomu 2 27 b) 1 mol atom 0. CCl4.2N tane Al atomu içerir. 1 tane X atomu 6.

2 mol x x=0.2 mol C2H6 8 mol atom x 1 tane C6H12O6 molekülü 6 tane C atomu ⎫ ⎪ 12 tane H atomu⎬24 tane atom ⎪ 6 tane O atomu ⎭ x=1. a) Kaç mol moleküldür? b) Kaç tane molekül içerir? (C:12. 30 30 41 .5 N tane CO2 molekülü Örnek 6 g C2H6 molekülü.6 mol O atomu x= 0. b) 1 mol C2H6 2 mol C atomu⎫ ⎪ ⎬8 tane atom 6 mol H atomu⎪ ⎭ 1 mol C2H6 0. O:16) a) Kaç mol moleküldür? b) Kaç mol O atomu içerir? (S:32.5 mol CO2 molekülü b) 1 mol CO2 0.2 mol SO3 molekülü b) 3 mol O atomu 1 mol SO3 te 0.2005-2008 K‹MYA ATOMUN YAPISI For Evaluation Only.10. O:16) ŒÇ ö z ü m a) C2H6 = 24 + 6 = 30 g/mol 30 gC2H6 6g 1 mol x ŒÇ ö z ü m : 30 g NO 15 g NO x = NO= 14 + 16 = 30 g/mol 2 mol atom x x= 0. H:1) Örnek 15 g NO bilefli¤inde kaç mol atom vard›r? (N:14.5 mol CO2 N tane CO2 molekülü x x=0. Örnek 22 g CO2 molekülü. a) Kaç mol moleküldür? b) Kaç mol atom içerir? (C:12.2 mol C2H6 molekülü 15. O:16) ŒÇ ö z ü m : a) CO2 = 12 +32 = 44 g/mol 44g CO2 22g CO2 1 mol x ŒÇ ö z ü m : a) SO3 = 32 + 48 = 80 g/mol 80 g SO3 1 mol 16 g x x = 0.2 30 = = 1 mol atom vard›r.6 mol atom Örnek 16 g SO3 molekülü. SINIF 1 tane Al2(SO4)3 molekülü 2 tane Al atomu ⎫ ⎪ 3 tane S atomu ⎬17 tane atom ⎪ 12 tane O atomu⎭ Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company.

1 molde N tane tanecik oldu¤unu unutmay›n. a) Kaç moldür? (C:12.2 mol C2H4 molekülü Örnek 4N tane atom içeren CO bilefli¤i kaç moldür? (N: Avogadro say›s›) b) Kaç tane molekül içerir? ŒÇ ö z ü m : 1 mol C2H4 de 0.2 .2) + (1. N tane atom x x =1.2 = 1 mol atom 28 x = 0. molekülün içindeki parçad›r.5 mol C 2H6 molekülü ŒÇ ö z ü m : Molekül ile atom aras›ndaki iliflkiye dikkat edin. N tane atom 3. H:1) Örnek 14 g N2 molekülünde kaç mol atom vard›r? (N:14) ŒÇ ö z ü m : arayi aç ŒÇ ö z ü m : C2H4 = (12 .2 mol 6. N tane atom 42 .2005-2008 ATOMUN YAPISI 10.6 g C2H4 molekülü. SINIF For Evaluation Only. 1 mol C2H4 0. N tane atom d) Kaç tane atom içerir? x=1. Örnek 5.N tane H atomu 6. 6 mol atom 1 mol C 2H6 molekülü x x= 0.4) = 28 g/mol 28 g C2H4 5.2 . Atom.6 g C2H4 1 mol molekül x N2 = 28g/mol 2 mol atom x 28 gN2 14gN2 x = 14.2 mol C2H4 de N tane molekül varsa x ŒÇ ö z ü m : 1 mol CO x 2 N tane atom 4 N tane atom x=0.2 mol atom vard›r.N tane C atomu 4.2 mol C2H4 x 2. N tane C2H4 molekülü c) Kaç mol atom içerir? x= 2 mol CO molekülü ŒÇ ö z ü m : 1 mol C2H4 molekülü Örnek 3 N tane atom içeren C2H4 kaç moldür? ŒÇ ö z ü m : 1 mol C2H4 2 mol C atomu 4 mol H atomu 1 mol C2H4molekülü 0.K‹MYA Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company.

2 mol C2H4 4 mol H atomu x ŒÇ ö z ü m : 1 mol CH4 de x 12 g C varsa 6gC x = 0.2 mol C2H4 24 g C içerirse x x = 4.8 g H içerir. 1 mol C2H4 0.8 . i) Kaç gram C ve kaç gram H içerir? ŒÇ ö z ü m : 1 mol C2H4molekülü 0.10 23 = 3. f) Kaç tane C atomu içerir? j) 1 tane C2H4 molekülü kaç gramd›r? ŒÇ ö z ü m : 1 mol C2H4 molekülü 0. N tane H atomu x ŒÇ ö z ü m : H2O = 2 + 16 = 18 g/mol 23 6.2 mol C2H4 4 g H içerirse x x = 0.10 tane H2O molekülü 1 tane H2Omolekülü 18 g ise x x= 18 6.2 mol C2H4 4 . SINIF e) Kaç mol C atomu içerir? Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company. N tane C atomu 28 g C2H4 N tane molekül x 1 tane molekül x= 28 g N Örnek 6 g C içeren CH4 kaç moldür? (C:12) g) Kaç mol H atomu içerir? ŒÇ ö z ü m : 1 mol C2H4 molekülü 0. O: 16. N tane C atomu x ŒÇ ö z ü m : x = 0.5 mol CH4 x = 0.10 23 g x = 0.8 g C içerir.10.2 mol C2H4 2 .4 . N tane H atomu 43 .8 mol H atomu Örnek 1 tane H2O molekülü kaç gramd›r? h) Kaç tane H atomu içerir? (H: 1. Avogadro say›s›: 6.2 mol x = 0.4 mol C atomu 2 mol C atomu x ŒÇ ö z ü m : 1 mol C2H4 0.1023) arayi aç ŒÇ ö z ü m : 1 mol C2H4 0.2005-2008 K‹MYA ATOMUN YAPISI For Evaluation Only.

16 = 44 g/mol 2 mol O atomu içeren CO2 1 mol O atomu içeren CO2 x= 22 g 44 g ise x Yukar›daki maddelerin mol say›lar›na göre. 32 gram S içeren SO2 16 gram S içeren SO2 x= 1. 18 mol atom içeren C2H5OH Yukar›daki maddelerin kütlelerinin büyükten küçü¤e do¤ru s›ralamas› nas›ld›r? (H:1. C3H8 = 12.5 mol C3H8 x=22 g 44 g ise x x= 2.5 mol atom Cevap I > II > III 3 mol atom varsa x 44 . 3 g H içeren C3H6 II. 1 mol CH4 0.5 mol atom III.5 mol CH4 III. C:12. büyükten küçü¤e do¤ru s›ralan›fl› nas›ld›r? (C:16.5 mol C3H6 II. CO2 = 12 + 2. 0. H: 1) III. O:16) ŒÇ ö z ü m : I. SINIF II. 2 mol O içeren H2O III.K‹MYA Örnek I. 1 mol H2O x 1 mol O atomu 2 mol O atomu x = 2 mol H2O III. 1 mol O atomu içeren CO2 III. 2 mol O2 II.3 + 1. 2 mol atom içeren C2H6 ATOMUN YAPISI 10.5 mol C3H8 I. büyükten küçü¤e s›ralan›fl› nas›ld›r? (S: 32) Örnek I. 16 gr S içeren SO2 Yukar›da verilen maddelerin içerdikleri atom say›lar›na göre.25 mol C2H6 Cevap II > I > III I. 9 mol atom içeren C2H5OH 1 mol 18 mol atom içeren C2H5OH x= 2 mol x mol ŒÇ ö z ü m : I. 1 mol C2H6 x 8 mol atom 2 mol atom Örnek x = 0. 4 g H içeren C3H8 II.8 = 44 g/mol 1 mol C3H8 0.5 mol CH4 5 mol atom x x= 0. 2 + 1. 1 mol C3H6 de x 6 g H atomu 3 g H atomu C2H5OH = 12 . 1 mol O2 2 mol O2 2 mol O atomu x ŒÇ ö z ü m : 1 mol C3H8 x mol 8 g H içerirse 4gH x= 4 mol O atomu II.6 = 46 g/mol 1 mol C2H5OH 46 g 2 mol C2H5OH x x= 92 g Cevap III > I = II x = 0.

Bunlar›n mol atom say›lar›n› 12 de eflitlersek.10. NO bilefli¤inde X 16 g O 9. O: 16) A) 8. 2 mol C atomu içerir X = 1 mol C atomu içerir. 3.5 mol C2H6 (III.1023 mol H atomu içerir. II ve III ŒÇ ö z ü m : I.1023 mol H atomu içerir. 1 mol C2H6 0.6 g 0. Toplam O kütlesi 144 +16 =160 g Yan›t E 45 .5 mol C2H6 (II. CO2 nin 4 mol oldu¤unu görürüz. 1 mol C2H6 0. I. I. büyükten küçü¤e do¤ru s›ralan›fl› nas›l olur? ŒÇ ö z ü m : 1 mol N2O3 te 3X16=48 g O var. 1 mol C2H6 0. 1 mol CO2 de 3 mol atom vard›r.16 = 48 g O X= 144 g O var 16 g O var. 23 yarg›lar›ndan hangileri do¤rudur? (N: 6. 20 mol H atomu 4 mol H atomu 160 g XH3OH da X=32 g Yan›t B tane molekül içerir. do¤ru) III. 6 mol H atomu içerir.2 mol N2O3 te MA NO ŒÇ ö z ü m : 1 mol H2 de 2 mol atom vard›r. X =3. II. Yan›t C Örnek 20 mol H atomu içeren XH3OH bilefli¤inin kütlesi 160 gram oldu¤una göre. H2 II. 3 mol atom hidrojen içerir.6 g O X=18 g NO bilefli¤inde bulunur. 1 mol C atomu içerir. N2O4 III.5 mol C2H6 gaz› için.2 mol N2O3 ve m gram NO bilefliklerindeki oksijen kütleleri eflit oldu¤una göre “m” kaçt›r? (N: 14. SINIF Örnek Eflit say›da atom içeren. XH3OH nin mol kütlesi nedir? (H: 1. X = 3 mol H atomu içerir. do¤ru) II. Örnek 3 mol N2O3 ve 1 mol N2O gazlar›n›n kar›fl›m› kaç gram oksijen içerir? (O:16) A) 16 B) 32 C) 64 D) 128 E) 160 ŒÇ ö z ü m : 1 mol N2O3 de 3 mol N2O3 de 1 mol N2O da 3. X=9.10 23 ŒÇ ö z ü m : 1 mol XH3OH bilefli¤inde 4 mol H atomu bulunmaktad›r. Cevap I > III > II = 14+16=30 g/mol 30 g . O: 16) A) 12 B) 32 C) 64 D) 128 E) 180 Örnek 0. III. CO2 ATOMUN YAPISI Örnek K‹MYA 0. H2 nin 6 mol.5 mol C2H6 (I. do¤ru) Yan›t E 6. 1 mol N2O4 de 6 mol atom vard›r.4 B) 9.10 ) A) Yaln›z I B) Yaln›z II C) Yaln›z III D) I ve II E) I. N2O4 ün 2 mol.6 C) 18 D) 24 E) 36 maddelerinin mol say›lar›na göre.

II. 23 11Na taneci¤i ve +1 24 11 Na taneci¤i ile ilgili ola- rak.2005-2008 ÇÖZÜMLÜ TEST 10. Bu izotoplar›n bulunma yüzdeleri s›ras›yla % 60. Elektronlar (–1) yüklüdür. Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company. Nötron yüksüzdür.2 B) 63. Atomun yap›s› için. Atomun temel tanecikleri için. 64Cu ve 65Cu olmak üzere üç izotop halinde bulunmaktad›r. Atomun yüklü yap›s› ile ilgili olarak. Katyondur. (+) yüklüdür. ‹zotopturlar. II ve III I. Çekirde¤i oluflturan taneciklere nükleon denir. Çekirdek yükü azalm›flt›r. I. II. III. II. yarg›lar›ndan hangileri yanl›flt›r? A) Yaln›z I B) Yaln›z II C) Yaln›z III D) I ve II E) II ve III 3. III. Bak›r'›n ortalama atom a¤›rl›¤› kaçt›r? A) 63.5 E) 64. (–) yüklü iyonlara anyon denir. iyon haline geçerken elektron vermektedir. 4. I. II. X atomu. Kimyasal özellikleri ayn›d›r. II ve III 5. (+) yüklü iyonlara katyon denir. III. II ve III 2. I.8 kütlesi 46 . II. III. Buna göre. Fiziksel özellikleri farkl›d›r. Proton. SINIF For Evaluation Only. I.5 C) 64 D) 64. III. yarg›lar›ndan hangileri söylenebilir? A) Yaln›z I B) I ve II C) Yaln›z III D) II ve III E) I. II ve III 6. tan›mlamalar›ndan hangileri söylenebilir? A) Yaln›z I B) Yaln›z II C) Yaln›z III D) II ve III E) I. nötron ve elektron olarak üç temel taneci¤i vard›r. yarg›lar›ndan hangileri do¤rudur? A) Yaln›z I B) Yaln›z II C) I ve II D) II ve III E) I. Atomun (+) ya da (–) yük kazanm›fl haline iyon denir. Çekirdek ve elektronlar olarak iki k›s›mdan oluflur. yarg›lar›ndan hangileri söylenebilir? A) Yaln›z I B) Yaln›z II C) Yaln›z III D) I ve II E) I. % 30 ve % 10 oldu¤una göre. Bak›r elementi tabiatta 61Cu. Proton (+1) yüklüdür.K‹MYA 1.

19 20 39 K ile 37Cl izotondur. Atom türleri için verilen. I. 58X izotupunun atomundaki proton (p) nötron (n) ve elektron – (e ) say›lar› kaçt›r? 11. III.2005-2008 K‹MYA ÇÖZÜMLÜ TEST For Evaluation Only. SINIF Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company. 10. 15 25 7. nötr X. 1s2 2s2 2p6 4s1 III. 1s2 2s2 2p6 3s2 3p6 4s1 3d5 Yukar›da elektron da¤›l›mlar› verilen atomlardan hangileri uyar›lm›fl durumdad›r? A) Yaln›z I B) Yaln›z II C) Yaln›z III D) I ve II E) II ve III A) B) C) D) E) p 24 26 25 28 28 n 31 30 36 31 30 e 25 26 25 28 28 12. II ve III 0 0 61 +3 8. 19 17 31 –3 P ile 55 Mn+7 izoelektroniktir. Yn iyonundan üç elektron ald›¤›nda iki iyonun yükleri eflitleniyor. X+2: 1s2 2s2 2p6 Y+4: 1s2 2s2 2p6 Z–3: 1s2 2s2 2p6 Yukar›da baz› iyonlar›n elektron diziliflleri verilmifltir. I. II. Ayn› elementin. Buna göre n de¤eri kaçt›r? A) –2 B) –1 C) 0 D) +2 E) +3 örneklerinden hangileri do¤rudur? A) Yalnz› I B) Yaln›z II C) Yaln›z III D) I ve II E) I. Y ve Z atomlar›n›n de¤erlik elektron say›lar›n›n karfl›laflt›rmas› nas›ld›r? A) X > Y > Z B) Y > Z > X C) Z > X > Y D) X > Y = Z E) Z > Y > X 47 .10. XO–2 iyonununda 58 elektron ve 60 nötron 4 bulundu¤una göre. X+4 iyonu. 9. 40 K ile 40 Ca izobard›r. Bir elementin X iyonununda 25 elektron vard›r. 1s2 2s2 2pX 2pY 2p1 Z II. X elementinin kütle numaras› kaçt›r? (16O) 8 A) 24 B) 28 C) 32 D) 52 E) 56 Buna göre.

(–) yüklü iyonlar ise anyondur.64 + 10. ( Ortalama atom) a¤›rl›¤› = %60 63Cu + %30 64Cu + %10 65Cu 100 63. yüklü haline de iyon denir. Atom hücre gibi düflünülecek olursa. Buradaki taneciklerin biri nötr di¤eri iyon halde oldu¤u için. hacmi son derece küçük olan çekirdek. Protonlar›n say›s› atom numaras›n› temsil eder. merkezinde. çekirde¤in çevresinde ise elektronlar›n bulundu¤u yörüngeler (enerji seviyeleri) yani orbitaller bulunmaktad›r. (+) yüklü iyonlar katyon.5 10 = = Yan›t B 48 . Protonlar çekirdekte bulunan (+1) yüklü taneciklerdir. d›flar›ya elektron vermiflse (+) yüklenir.60 + 30. Atom elektron al›p verdi¤inde çekirdek yap›s› ve dolay›s›yla çekirdek yükü (Yani atom numaras›) de¤iflmez. iyon haline geçerken elektron verdi¤inden (+) yüklenir. SINIF 1.K‹MYA ÇÖZÜMLER 10. Nötronlar çekirdekte bulunan ve kütlesi yaklafl›k olarak protonun kütlesine eflit olan yüksüz taneciklerdir. ‹zotop taneciklerin ikisi de nötr halde veya ikisi de ayn› iyon olsayd› kimyasal özellikleri ayn› olacakt›. Atom numaralar› ayn› kütle numaralar› farkl› oldu¤undan izotopturlar. Yan›t E 6. Yan›t C 3. Yan›t E 5. ‹zotop tanecikler ister iyon halde isterse nötr halde olsunlar fiziksel özellikleri daima farkl›d›r. atom nötr iken say›lar› proton say›lar›na eflit olan (–1) yüklü taneciklerdir. Yan›t E 4.65 100 378 + 192 + 65 = 10 365 = 63.Verilen öncüllerin üçü de do¤rudur. Atomun yüksüz haline nötr atom. (+) yüklü iyon katyondur. yani ayn› elementin iki taneci¤inin elektron say›s› farkl› oldu¤undan kimyasal özellikleri farkl›d›r. Yan›t C 2. çekirdekte de nükleon denilen proton ve nötronlardan ibaret bir kütle. Her üç öncül de do¤rudur. Atom d›flar›dan elektron alm›flsa (–). X atomu. Elektronlar ise yörüngelerde bulunan.

X iyonunun proton say›s›. atom numaralar› farkl› olan atomlar izotondur. 58 X atomu için: KN = ps + ns den. Bu s›rada.8 = 56 ⇒ X = 24 olur. 58 = 28 + ns ⇒ ns = 30 olur. Nötron say›lar› ayn›. Elektron seviye de¤ifltirmemifl. Atom numaralar› farkl› eflit say›da elektron bulunduran tanecikler birbirinin izoelektroni¤idir. Oksijenin 16 – 8 = 8 nötronu vard›r. Yan›t B 12. Küresel simetride uyar›lma söz konusu de¤ildir. 3s1 de bulunan elektron 4s1'e gönderilmifltir.8) = 32 60 – 32 = 28 28 + 24 = 52 Yan›t D 12X: 14Y: 7Z: 1s2 2s2 2p6 3s2 De¤erlik elektron say›s›: 2 De¤erlik elektron say›s›: 4 1s2 2s2 2p6 3s2 3p2 1s2 2s2 2p3 De¤erlik elektron say›s›: 5 De¤erlik elektron say›lar› Z > Y > X fleklinde olur. SINIF ÇÖZÜMLER K‹MYA 7. 9. Öncül uyar›lma olay›d›r. Yan›t E 49 . XO–2 iyonu (–2) yüklü de¤il de yüksüz olsayd› 4 elektron say›s› 58 – 2 = 56 olacakt›. ayn› enerji seviyesindedir. II. II. III. X+4 iyonu 3 elektron ald›¤›nda yükü (+1) olur. ‹yon yükü = ps – es dan. Öncül ise küresel simetri olay›d›r. I do¤rudur. de ise 20'fler nötronlar› vard›r. Yüksüz halde ps = es oldu¤undan XO–2 de top4 lam 56 proton 60 nötron vard›r. Kütle numaralar› ayn›.10. (4. 14Y ve 7Z olur. Proton say›s›: X + 4. Çünkü normal da¤›lma (Yani temel duruma) göre 3s1 ile bitmeliydi. I. Verilen Örneklerin üçü de do¤rudur. atom numaralar› farkl› olan atomlar izobard›r.Üçünün de 10'ar elektronu vard›r. +3 = ps – 25 ⇒ ps = 28 61 58 X ve X izotop oldu¤u için proton say›lar› eflittir. Yan›t E 8. Yn iyonu 3 elektron verdi¤inden yükü 3 artarak (n + 3) olmufl ve (+1)'e eflitlenmifl olur. Yan›t E 61 +3 11. II. Bu durumda atom numaralar› 12X. Yn + 3 e– → Yn+3 n + 3 = +1 den n = –2 olmal›d›r. de do¤rudur. Yan›t A 10. Öncül 1s2 2s2 2p1temel durumdur.

Bilefli¤in kütlece %30 u B oldu¤unablok ve göre A B nin atom kütleleri afla¤›dakilerden hangisinde do¤ru verilmifltir? A) B) C) D) E) A 56 64 28 14 28 B 48 16 8 32 12 3. X2Y=7. C:12. X2Z bilefli¤inin 0. YZ3 bilefli¤inin 0.2 gram Yukar›da iki bilefli¤in 0.3 mol B atomu içermektedir.8 gram X2YZ4=14. C:12) A) 3 B) 4 C) 5 D) 6 E) 8 8.1 molü. X2O3 bilefli¤inin 0. II. H:1) A) 56 B) 60 C) 90 D) 96 E) 108 2. C:12. Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company.1 er mollerinin kütleleri verilmifltir. 0.2 molü 12. 4. N: Avogadro say›s›) A) Yaln›z I B) Yaln›z II C) Yaln›z III D) I ve II E) I ve III 7. 0.3 mol C3Hx bilefli¤i 12 gram ise “x” de¤eri afla¤›dakilerden hangisidir? (H:1. 0.2 moldür. Toplam 0. III. Molekül kütlesi 80 olan bir bilefli¤in 0. 1 mol Z atomu kaç gramd›r? (N:Avogadro say›s›) A) 64 B) 16 C) 64N D) 64 N E) 16 N 50 .4 N tane atom içerir.4 gram Hidrojen atomu içerir. N:Avogadro say›s›) A) B) C) D) E) 0.6 N tane atom içerir. 0. 2.2005-2008 10. Buna göre X2YZ4 bilefli¤inin 1 molü kaç gramd›r? A) 142 B) 140 C) 122 D) 80 E) 62 3 mol C2H6 bilefli¤i kaç gramd›r? (C:12. Evaluation 5. Buna göre X in atom kütlesi kaçt›r? (O:16) A) 16 B) 24 C) 31 D) 35 E) 40 Buna göre.4 molü 44 gramd›r.4 gram. 0.8 gram C2H4 bilefli¤i için afla¤›daki aç›klamaküçük harf lardan hangisi yanl›flt›r? (H:1. 8 gram C3H4 bilefli¤i ile ilgili. SINIF ForTEST – 1 Only.2 mol atom içerir.K‹MYA 1.1 moldür.1 molü ise 8 gramd›r.2 mol A ve 0. 1. 1. küçük harf 6. yarg›lar›ndan hangileri do¤rudur? (H:1.2 mol karbon atomu içerir. 0.3 N tane Hidrojen atomu içerir. I.

Avogadro say›s› N ile gösterildi¤ine göre 0. kar›fl›mda bulunan C3H8 gaz›n›n mol say›s› afla¤›dakilerden hangisidir? (H:1. 0.2005-2008 K‹MYA TEST – 1 For Evaluation Only.2 gramd›r.6 mol C2H4 ve C3H8 gaz kar›fl›m›n›n 0.1N C) 0. A2Ox bilefli¤inin 1 molü 108 gramd›r.9N 10. Buna göre A ve B nin atom kütleleri kaçt›r? A) B) C) D) E) A 12 16 14 16 28 B 16 12 16 14 48 11.10. C:12) A) 0. Buna göre.2 mol C2H4 gaz kar›fl›m›nda toplam kaç gram karbon vard›r? (C:12) A) 6 B) 7.4 D) 9.5 5.2 C) 0.6 E) 12 16.4 gram A elementi bulundu¤una göre A elementinin atom kütlesi ve “x” de¤eri afla¤›dakilerin hangisinde do¤ru verilmifltir? A) B) C) D) E) A 12 12 12 14 14 x 2 3 5 5 3 alt satir 14. Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company.3 D) 0. 0.1 mol CyH4 kar›fl›m›nda 0. SINIF 9. 0. 16 N II.3N D) 0.6 molü 23.4 g bileflikte 1. A2B3 bilefli¤inin 1 molü 76 gramd›r. O:16) A) Yaln›z I B) Yaln›z II C) Yaln›z III D) I ve III E) II ve III 51 . 13 .4 mol hidrojen atomu içeren X3H8 gaz› 2.1 B) 0.4 E) 0.8 mol karbon ile 2 mol hidrojen bulundu¤una göre X ve Y kaçt›r? A) B) C) D) E) x 8 8 6 6 8 y 2 3 2 3 5 15. N 16 Aç›klama çizgiyi uzat 1 mol oksijen atomunun kütlesi 1 tane oksijen molekülünün kütlesi 1 gram oksijen gaz›ndaki molekül sa y›s› 12.7N E) 0. 32 N III.2 C) 8. AB bilefli¤inin 1 molü 30 gram. 0.1 mol MgCl2 bilefli¤inde toplam kaç tane atom vard›r? alt satir A) N B) 0.1 mol C3H4 ve 0.2 gram ise X in atom kütlesi kaçt›r? (H:1) A) 8 B) 12 C) 14 D) 16 E) 27 Yukar›daki niceliklerden hangilerinin karfl›s›ndaki aç›klama do¤rudur? (N: Avogadro say›s›.2 mol C3Hx ile 0. Nicelik I.

25 0.05 B) 0.8 gramd›r. O:16) A) B) C) D) E) 0. C:12) 2.15 0. N tane CO 2 blok molekülü için afla¤›daki aç›klamalardan hangisi yanl›flt›r? (C:12.1 C) 0. Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company. 6 g C içerir. Kar›fl›mda molce % kaç Oksijen vard›r? (H:1. S:32) A) 0.8 gramd›r. 52 .2005-2008 10. SO2 ve O2 gazlar› kar›fl›m›n›n 0.6 mol hidrojen (H) bulunmaktad›r. Buna göre kar›fl›mdaki gazlar›n mol say›lar› kaçt›r? (C3H4 :40. Bu bilefli¤in 0.15 0.4 mol CxH2 kar›fl›m›nda toplam 16.30 C2H6 0. 2N tane oksijen atomu içerir.1 molünde 0.12 D) 0. Avogadro say›s› N oldu¤una göre. 14 g d›r.3 molü 12.10 0. Buna göre x ve y kaçt›r? (C:12) A) B) C) D) E) x 2 2 4 2 3 y 3 4 2 6 2 5.24 A) B) C) D) E) x 3 3 3 4 6 y 4 6 8 3 8 3.4 molünün kütlesi 13 gramd›r. Kar›fl›mdaki SO2 kaç moldür? (O:16.0 gramd›r.5 molü 4.20 0.25 0.8 gram karbon (C) ve 1. Evaluation 4. O :16) A) 10 B) 20 C) 40 D) 60 E) 80 0.K‹MYA 1. C3H4 ve C2H6 gazlar› kar›fl›m›n›n 0. 0.2 mol C3Hy ve 0.5 moldür. Hidrojen ve oksijen gazlar› kar›fl›m›n›n 0. SINIF ForTEST – 2 Only.5 mol atom oksijen içerir.10 6. 0.8 mol H atomu bulundu¤una göre x ve y kaçt›r? (H:1.2 E) 0.20 0.30 0. C2H6 :30) C3H4 A) B) C) D) E) 0.2 mol CxHy bilefli¤i 8.

C:12. SINIF 7. Toplam 2. C:12) A) 12.8 mol karbon (C) içerir. 10. 1 mol O2 gaz› için. O:16) A) Yaln›z I B) Yaln›z I C) Yaln›z III D) I ve III E) I.2 mol BC bilefli¤i 6 gramd›r. XOm bilefli¤inde kütlece %50 X vard›r. bu kar›fl›mdaki karbon kaç gramd›r? (H:1.2 molü 12. 2N tane oksijen atomu içerir. A) B) C) D) E) XOm bilefli¤inin 0. 1 mol oksijen molekülü içerir.4 gram.10. 0.2 C) 14. Avogadro say›s› N N ise afla¤›dakilerden hangisini ifade eder? 32 A) B) C) D) E) 1 mol atom oksijenin kütlesini 1 mol oksijenin kütlesini 1 mol oksijen gaz›ndaki molekül say›s›n› 1gram oksijendeki molekül say›s›n› 1 mol oksijen molekülünün kütlesini 8. C:12) A) B) C) D) E) x 6 6 4 4 2 y 3 4 3 4 3 Oksijenin atom kütlesi 16. Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company.6 E) 17. X in atom kütlesi ve (m) say›s› kaçt›r? (O:16) X 32 31 32 31 32 m 5 5 3 3 2 53 . 25.8 alt satir 13. 0.6 gramd›r. 0. H:1) A) B) C) D) E) 0.2 mol CyH8 kar›fl›m›nda 0.8 N tane karbon (C) atomu içerir.1 mol C2Hx ve 0.8 B) 13. 32 g d›r.2 mol C3H4 ve 0. 11.4 D) 16.8 mol karbon ve 2 mol H atomu vard›r. II ve III 12.1 mol AB2 bilefli¤i 4. I. III. II. 0.2005-2008 K‹MYA TEST – 2 For Evaluation Only.8 gram oldu¤una göre.8 gram ise. CH4 ve C3H8 den oluflan gaz kar›fl›m›n›n 0.4 mol C3H8 gaz kar›fl›m› için afla¤›dakilerden hangisi do¤rudur? (N: Avogadro say›s›. AB3C bilefli¤inin 1 molünün kütlesi kaç gramd›r? A) 68 D) 80 B) 74 E) 88 C) 76 9.8 mol atom içerir. 8 gram Hidrojen içerir.6 molü 20. 0. Buna göre. Buna göre x ve y kaçt›r? (H:1. yarg›lar›ndan hangileri do¤rudur? (N:Avogadro say›s›.

Atomda pozitif yükün tümü çok küçük bir hacimde toplanm›flt›r. Ç›kan katot ›fl›nlar› pozitif alana do¤ru sapar. I. III.1010 E) 6. Çok az bir k›sm› ise yapra¤› geçemeyip geriye yans›r. Atomda pozitif ve negatif yüklü tanecikler homojen olarak da¤›lm›flt›r. SINIF 1. II ve III yarg›lar›ndan hangilerine var›lamaz? 3. Yukar›daki verilere göre Rutherford’un atom modelinde.25. – Yukar›daki düzenek ile ilgili olarak.25.106 B) 12. X atomu buhar› ile elde edilen lambadan yay›lan ›fl›¤›n büyük bir k›sm› yaklafl›k 480 nm dalga boyuna sahiptir. Katot ›fl›n› tüpüdür. Rutherford deneyinde elde edilen verilerin baz›lar› flöyledir. III.1014 54 . II. yarg›lar›ndan hangileri do¤rudur? A) Yaln›z I B) Yaln›z II C) I ve II D) I ve III E) I.5. y ve z ile gösterilen ifadeler hangi seçenekte do¤ru verilmifltir? x y z A) Genlik Dalga boyu Frekans B) Dalga boyu Frekans Yay›lma do¤rultusu C) Dalga boyu Genlik Frekans D) Frekans Dalga boyu Genlik E) Dalga boyu Genlik Yay›lma do¤rultusu 5. Ç›kan ›fl›nlar negatif yüklüdür.106 C) 14. Yaklafl›k 20000 de biri yapra¤› geçerken ciddi bir flekilde sapmaya u¤rar. • • • Alt›n yapra¤a α parçac›klar›n ço¤unlu¤u sapmaya u¤ramadan geçer.4.K‹MYA TEST – 3 10.1016 D) 6.J. Thomson Albert Einstein Robert Millikan 4. Atomun büyük bir k›sm› boflluktur. y x z Yukar›daki dalga modelinde x.25. 2. + II. Buna göre bu ›fl›¤›n frekans› kaç Hz dir? A) 6. II ve III B) Yaln›z III D) I ve III C) I ve II E) I. A) Yaln›z I I. Elektronlar›n keflfinde önemli bir etken olan katot ›fl›n› tüpünü ilk olarak keflfeden bilim insan› afla¤›dakilerden hangisidir? A) B) C) D) E) Max Planck Micheal Faraday J.

36.10–19 D) 1. SINIF 6.45.36.635. II ve III B) 434 –11 C) 434.10–19 1. periyotta oldu¤u bilinen temel haldeki bir atomun elektronlar›n›n yukar›daki orbitallerden hangilerinde olamayaca¤› kesindir? A) Yaln›z I B) Yaln›z II C) I ve II E) I.635.635.10 E1= –2. y ve z 9.10 –19 Yukar›daki atomda gerçekleflen yörüngeler aras› elektron geçifllerinden hangileri sonucunda enerji a盤a ç›kar? j j A) Yaln›z x B) Yaln›z y D) y ve z C) x ve z –18 Yukar›daki hidrojen atomuna ait enerji düzeyleri verilmifltir.78.10 –19 j n=4 n=3 n=2 n=1 E3= –2.10–9 E) 45.10 D) I ve III 55 .10–18 B) 4.10–19 E) x.09.09.10–9m) A) 434.18.42.18.10–19 E) 2.635. n = ∞ n=5 E∞=0 E5= –8. –20 K‹MYA j x y z n=4 y n=3 E4= –1.10–19 4.10 –19 j n=2 x n=1 E2= –5.10–18 C) 4. Buna göre x ve y ile gösterilen enerji düzeyleri aras›ndaki elektron geçifllerinde a盤a ç›kan enerjiler hangi seçenekte do¤ru verilmifltir? x A) 1. z z y x x y I z y – II x III 7.72.10 –20 D) 19.10–18 1.10 9 2.09.09.10–18 y 4. Hidrojen atomunun elektronunun n = 5 seviyesinden n = 2 seviyesine geçifli s›ras›ndaki spektrum çizgisinin dalga boyu kaç nm dir? (1 nm = 1.86.10.10–18 1.10 TEST – 3 8.

I. Çekirde¤in hacminin atomunun tüm hacmine göre çok küçük oldu¤u III. II. Elektron III. Atomlar için. II ve III 56 . Evaluation 4. Bir elementin kütlesini ve hacmini afla¤›dakilerden hangisi belirler? 2. C) (+) yüklü iyon nötr hale geçti¤inde elektron say›s› artar. D) H+ + e– → H tepkimesi endotermiktir. E) (–) yüklü iyon nötr hale geçti¤inde çekirde¤indeki tanecik say›s› de¤iflmez. III. Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company. Atomun kütlesinin çok büyük bir k›sm›n›n çekirdekte toplanm›fl oldu¤u II. Atom numaras› ayn› kütle numaras› farkl› olan atomlara izobar atomlar denir. I. Atom ve yap›s›yla ilgili olarak afla¤›daki ifadelerden hangisi yanl›flt›r? A) Nötr atom. Çekirdek yükleri ayn›. II ve III A) B) C) D) E) 3.2005-2008 10. Nötron say›lar› ayn› II. Elektron say›lar› ayn› X ve Y taneciklerinin ayn› elemente ait oldu¤unu yukar›dakilerden hangileri kesinlikle belirtir? A) Yaln›z I B) Yaln›z II C) I ve II D) II ve III E) I ve III I. B) Nötr atomdan elektron koparmak için atoma enerji verilmelidir. Çekirdek yükleri ayn› III. Atomlar›n ancak belirli enerjileri so¤urabildi¤i gerçeklerinden hangileri Rutherford Modeli ile ortaya konulmufltur? A) Yaln›z I B) Yaln›z II C) I ve II D) I ve III E) I. II ve III 5. Nötron Atom Kütlesi Proton Nötron Elektron Elektron Çekirdek Atom Hacmi Proton + Nötron Proton Proton + Nötron Proton + Elektron Orbitaller (yörünge) düzenle taneciklerinden hangileri kesinlikle bulunur? A) Yaln›z I B) Yaln›z II D) I ve II C) Yaln›z III E) I. (–) yüklü duruma geçti¤inde elektron say›s› artar. Proton say›s› ayn›. yarg›lar›ndan hangileri do¤rudur? 6. nötron say›s› farkl› atomlara izotop denir. Proton II. Nötr bir ortamda. I.K‹MYA 1. elektron say›lar› farkl› olanlara iyon denir. SINIF ForTEST – 4 Only. düzenle A) Yaln›z I B) Yaln›z II D) I ve III C) Yaln›z III E) I.

Z bir elektron verirse katota giden iyon olur. III. Katyonlarda elektron fazlal›¤› vard›r. (+1) de¤erlikli bir iyon için. Çekirdek kütlesi de¤iflir. II ve III 12. Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company. Elektron dan hangileri elektriksel alanda sapmaya u¤rar? A) Yaln›z I 8.10. Proton say›s› artar. düzenle III. X atomu bir elektron al›rsa anyon olur. Nötr X atomu 2 elektron al›yor. SINIF 7. Afla¤›daki iyonlar›n elektron say›lar› eflit oldu¤una göre hangisinin atom numaras› en küçüktür? A) X–3 B) Y–1 C) Z+1 D) R+3 E) T+4 Buna göre. Y+1 bir elektron al›rsa nötr olur. II. Kimyasal özelli¤i de¤iflir. I. II ve III 9. 11. ‹yonlar için. Anyon (+) yüklü iyondur. Proton say›s› elektron say›s›na eflitse o atom nötrdür. I. Proton II. Atomun temel tanecikleri olan. 10. Nötron say›s› artar. yarg›lar›ndan hangileri do¤rudur? A) I ve II B) Yaln›z III C) I ve III D) II ve III E) I. I. Nötron III. II ve III kütlesi 13. Bir elementin atom a¤›rl›¤› hangisine eflittir? A) B) C) D) E) Proton say›s›na Nötron say›s›na Elektron say›s›na Proton ve nötron say›lar›n›n toplam›na Elektron ve proton say›lar› toplam›na 57 . yarg›lar›ndan hangileri söylenebilir? A) Yaln›z II B) I ve II C) I ve III D) II ve III E) I. II. II ve III B) I ve II C) I ve III D) Yaln›z III E) I. afla¤›daki ifadelerden hangisi do¤rudur? A) B) C) D) E) ‹zotopu oluflur. Nötr hale geçmek için bir elektron al›r. II.2005-2008 K‹MYA TEST – 4 For Evaluation Only. Nötr atomundan 1 elektron eksiktir. Proton say›s› elektron say›s›ndan bir fazla d›r. yarg›lar›ndan hangileri söylenebilir? A) I ve II B) Yaln›z III C) I ve III D) II ve III E) I. Atomun yüksüz ya da yüklü durumu için. III. I.

K‹MYA TEST – 5 10. III. II ve III 6. II ve III A) Yaln›z I B) II ve IV C) II ve V D) III ve IV E) III ve V I. Azot elementinin atomlar›n›n farkl› olmas›. Kimyasal özellikleri niceliklerinden hangileri farkl›d›r? A) Yaln›z II B) I ve II C) Yaln›z III D) I ve III E) I. Nötron say›s› III. Kütle numaralar› ayn› A) Yaln›z I B) Yaln›z II C) Yaln›z III D) II ve III E) I. I. Proton say›s› II. 204 +2 82X iyonlar› için. II ve III 58 . 3. II. Nötr izotop atomlarda afla¤›daki seçeneklerden hangisi farkl›d›r? A) B) C) D) E) Fiziksel özellikler Kimyasal özellikler Elektron say›lar› Proton say›lar› Atom numaralar› X Y Z T+2 Kütle Numaras› 24 19 20 25 Elektron say›s› 12 10 10 10 Yukar›daki tabloya göre. Elektron say›lar› III. ‹zotop atomlarda. IV. II ve III 8. yarg›lar›ndan hangileri do¤ru olabilir? A) Yaln›z I B) I ve II C) Yaln›z II D) Yaln›z III E) I. Çap› büyümüfltür. Atom kütlesi Nötron say›s› Proton say›s› Fiziksel özellik Kimyasal özellik niceliklerinden hangileri ayn›d›r? 7. X+n iyonu haline geçmifltir. SINIF 1. III. ‹zotop atomlar için afla¤›dakilerden hangisi kesinlikle do¤rudur? I. Proton say›lar› ayn› II. Nötron say›lar› ayn› III. I. Kimyasal özellikleri de¤iflmifltir. Nötron say›lar› II. Nötr X atomunun elektronlar›na uygulad›¤› çekim kuvveti azalm›fl ise. Elektron say›s› niceliklerinden hangilerine ba¤l›d›r? A) Yaln›z I B) Yaln›z II C) Yaln›z III D) I ve II E) I. hangi iki element birbirinin izotopudur? A) X ile Y B) X ile Z C) X ile T D) Z ile T E) Y ile Z 4. V. Afla¤›dakilerden hangisine sahip olan iyonun (+2) de¤erlikli oldu¤u kesindir? A) B) C) D) E) 12 12 10 12 14 proton proton proton proton nötron + + + + + 10 10 12 14 12 elektron nötron elektron nötron elektron 5. II. 2. I.

yarg›lar›ndan hangileri yanl›flt›r? A) I ve II B) Yaln›z II C) I ve IV D) I ve III E) I.2005-2008 K‹MYA TEST – 5 For Evaluation Only. Art› yüklü iyonun çap› nötr atomun çap›ndan elektron sayisi küçüktür. II. – – – +2 X atomu X iyonuna. III. Nötron say›s› II. I. Eksi yüklü iyonun yörünge say›s›. Atom numaras› (a) kütle numaras› (3a+2) olan bir elementin atomunun çekirde¤indeki nötron say›s› kaçt›r? A) 2a B) a+1 C) 2a+1 D) 2a+2 E) 4a+2 11. –2 Y iyonu Y atomuna Z+1 iyonu Z–1 iyonuna dönüflürken elektron say›lar› nas›l de¤iflir? X Artar Azal›r Artar Azal›r De¤iflmez Y Artar Azal›r Azal›r Azal›r De¤iflmez Z De¤iflmez Azal›r Artar Artar Artar 14. SINIF farkli Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company. Yörünge say›lar› ayn› olan atomlar›n çaplar› birbirine eflittir. elektron sayisindan I. 24X 52 +2 54 ve 26Y+2iyonlar›nda. 12. Proton say›s› III. Nötr bir atomdan izotopunu elde etmek için atomda hangi de¤ifliklik yap›lmal›d›r? A) B) C) D) E) Elektron almal› Proton eklenmeli Nötron uzaklaflt›rmal› Proton uzaklaflt›rmal› Elektron uzaklaflt›rmal› A) B) C) D) E) 59 . atomunun yörünge say›s›ndan bir fazlad›r. II ve III 10.9. Elektron say›s› niceliklerinden hangileri eflittir? A) Yaln›z I B) I ve II C) Yaln›z III D) I ve III E) II ve III 18 0 Zaman 13. elektron sayilari Atomun yap›s› için. 20X+2 iyonunun 20X0atomuna dönüflmesi s›ras›nda elektron say›s›nda meydana gelen de¤iflmeyi hangi grafik do¤ru göstermektedir? Elektron say›s› Elektron say›s› A) B) 20 18 0 C) Elektron say›s› Zaman 20 18 0 D) Elektron say›s› Zaman 2 0 Zaman E) 2 0 Elektron say›s› Zaman 10.

nötron ve elektron say›lar›n›n toplam›na eflittir. I. D) En son d orbitalinde bir elektron bulunduran atomda toplam 15 orbital vard›r.0 D) 16. kütlesi 39 K izotopu ile % 18.1 C) 39. III.5 b ve 16. ForTEST – 5 alt satir Evaluation Only. enerji seviyesinde en fazla 2 elektron bulunur. X2'nin kütle numaras› nedir? A) 34 B) 35 C) 36 D) 37 E) 38 Bu örnekteki potasyumun ortalama atom a¤›rl›¤› kaçt›r? A) 38. X1 izotopunun kütle numaras› 35 oldu¤una göre. yarg›lar›ndan hangileri do¤rudur? A) Yaln›z I B) Yaln›z II C) Yaln›z III D I ve II E) II ve III 60 .9 B) 38. B) p orbitalleri 2. Atomun yap›s›yla ilgili. proton. C) f orbitalleri tam doldu¤unda 14 elektron bulundurur. Atom numaras›.K‹MYA 15. Bir potasyum örne¤inde % 90 10 50K izotopu bulunuyor. Bu iyonun nötron say›s›. X elementinin atom a¤›rl›¤› 35. proton say›s›ndan 9. Bu elementin X1 ve X2 izotoplar›n›n tabiatta bulunma yüzdeleri s›ra ile % 80 ve % 20 dir.4'dür.2 D) 39.1 E) 17. Proton ve nötronlar atomun çekirde¤indedir. E) 1.5 B) 16. II. nötron ve elektron say›lar› toplam› 111 dir. Atomun orbital yap›s› için afla¤›dakilerden hangisi söylenemez? A) Her enerji seviyesinde s orbitali bir tanedir. Atomun kütle numaras› proton say›s› ile nötron say›s›n›n toplam›na eflittir. aXc iyonunun proton. Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company. enerji seviyesinden bafllar.2 17. c de¤erleri afla¤›dakilerden hangisi olabilir? a 30 36 33 35 33 b 39 42 42 44 42 c +3 –3 –1 +2 –3 kütlece kütlesi 16 17 19.9 E) 40.2005-2008 tür SINIF 10.0 C) 16. 20. b. elektron say›s›ndan 6 fazla oldu¤una göre a. % 90 O ve % 10 O izotoplar›ndan oluflan bir kar›fl›mdaki oksijenin ba¤›l atom a¤›rl›¤› nedir? A) B) C) D) E) A) 16.

SINIF PER‹YOD‹K S‹STEM K‹MYA PER‹YOD‹K S‹STEM • Periyodik Sistemin Tarihçesi • Özelliklerde Periyodik De¤iflim • Elementlerin Özellikleri 61 .10.

SINIF For Evaluation Only.Ni Br Pd Ι John Newland Pt. Li Lityum Kütle 6.2005-2008 PER‹YOD‹K S‹STEM 10. H Li Be B C N O F Na Mg Al Si P S CI K Ca Cr Ti Mn Fe Wolfgang’›n periyodik tablosu (Triadlar Kural›) esit nin üstü oldugunu ndeki ve Wolfgang Döberenier söyledi altyndaki Alman kimyac› Wolfgang Döberenier yapt›¤› ilk periyodik tablo çal›flmas›nda elementler üçlü gruplar halinde s›ralad›.La U Ta Th C Si Ti Ιn Zr Sn W Hg N P Mn As O S Fe Se Di. elementlerin artan atom numaralar›na göre s›raland›¤› ve kimsayal özellikleri benzer olan elementlerin alt alta gelecek flekilde yerlefltirildi¤i tablodur.Ir Li Na K Cu Rb Ag Cs Tl Be Mg Ca Zn Sr Cd Ba.Mo Ro. yüzy›l bafllar›nda bafllad›. metal mi? yoksa yar› metal mi? oldu¤unu gösterir. PER‹YOD‹K TABLO Elementlerin s›n›fland›r›lmas›na dair ilk çal›flmalar 19. Periyodik tabloda elementler öyle s›ralanm›flt›r ki özellikleri düzenli (periyodik) olarak de¤iflir.Ru Sb Nb Bi Te Au Cs Newland’›n periyodik tablosu (Oktav Kural›) 62 . bunlar›n simgelerini.1 = 46 = 23 2 2 K Potasyum Kütle 39. Böyle bir s›n›fland›rmada elementlerin özelliklerinin belirli bir düzen içerisinde olmas› ile kimyac›lar›n ifli kolaylaflacakt›. 1 Daha sonralar› ‹ngiliz kimyac› John Newland elementleri 8’li gruplara ay›rd›. atom numaralar›n› ve ba¤›l atom kütlelerini gösteren tablodur. H F CI Co.9 + 39. Bir elementin tablodaki yeri. Elementleri kütle numaralar›na göre yerlefltirdi¤i için ortadaki elementin kütlesi üstü ve alt› elementlerin kütle numaras› ortalamas›na eflittir. Günümüzde kullan›lmakta olan periyodik tablo.9 Na Sodyum Kütle 6. T›pk› müzikteki oktav›n 8 sesi gibi benzer özelliklerin tekrarland›¤›n› görmüfltür.V Pb B Al Cr Y Ce.K‹MYA Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company. bildi¤imiz elementleri. Periyodik tablo.

Alexandre Beguyer Alexandre’nin periyodik tablosu Günümüzde kulland›¤›m›z periyodik tablo Dimitri Mendeleyev’dir. yüzy›l bafllar›nda kimyasal çözümleme yöntemlerinde h›zl› geliflmeler elementlerin ve bilefliklerin fiziksel ve kimyasal özelliklerine iliflkin çok genifl bir bilgi birikimine neden oldu. Meyer isimli bi baflka bilim adam› da Mendeleyev’in periyodik tablosuna benzer bir tablo oluflturmufltur.2005-2008 K‹MYA PER‹YOD‹K S‹STEM For Evaluation Only. her birinde 7 element bulunan (lityumdan flora ve sodyumdan klora) iki k›smen dolu periyot ile alt›nda üç bofl periyot bulunuyordu. galyum ve germanyum elementleri bulunarak boflluklar doldurulmaya baflland›. Mendeleyev 1871 de tablosunu yeniden düzenledi ve 17 elementin yerini (do¤ru biçimde) de¤ifltirdi. 63 . 1869’da. Alman kimyac› Lothar yakindir Mayer de. potasyumdan broma ve rubidyumdan iyoda kadar olan elementlerin s›raland›¤› ikisi tümüyle doluydu. gruba demir. Mendeleyev tablosunda baz› boflluklar b›rakt› ve bu yerlerin henüz bulunmam›fl elementlerle doldurulaca¤›n› ön gördü. uzun periyotlar›n her birinin 7 elementlik iki periyoda ayr›ld›¤› ve 8. Mendeleyev’in periyodik tablosu o güne de¤in tek bafl›na incelenmifl kimyasal ba¤lant›lar›n pek ço¤unun birlikte gözlemlenmesini de olanakl› k›ld›.Cu Dimitri Mendeleyev Mendeleyev’in periyodik tablosu 19. Mendeleyev’den ba¤›ms›z olarak hemen hemen ayn› zamanda benzer bir s›n›flama yöntemi gelifltirdi. Ayn› y›llarda Alexandre Beguyer benzer özellikteki elementleri dikey olarak yerlefltiren iyon ve bilefliklerin bulundu¤u tablo haz›rlam›flt›r. Mendeleyev’in haz›rlad›¤› ilk periyodik tablo 17 grup (sütun) ile periyotlardan olufluyordu. periyotlardan.10.Co Ni. Grup I 1 2 3 4 Meyer H U Na K Grup II Be Mg Ca Grup III B Al ? Grup IV C Si Ti Grup V N P V Grup VI O S Cr Grup VII F CI Mn Grup VIII Fe. kobalt. nikel gibi üç merkezi elementin yerlefltirildi¤i 8 sütunluk yeni bir tablo haz›rlad›. Mendeleyev periyodik tabloyu oluflturuken. SINIF Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company. Ama bu sistem önceleri pek kabul görmedi. Bunun sonuncunda bilim adamlar› elementler için çeflitli s›n›fland›rma sistemleri gelifltirmeye çal›flt›lar. Gerçekte de bunu izleyen 20 y›l içinde skandiyum. Daha sonra Lothar Meyer ile birlikte. elementlerin artan atom a¤›rl›klar›na göre dizildiklerinde özelliklerinin de periyodik olarak de¤iflti¤ini ifade eden periyodik in tablosuna yasay› gelifltirdi ve gözlemledi¤i ba¤lant›lar› sergilemek için bir periyodik tablo haz›rlad›. Rus kimyac› Dimitri ‹vonaviç Mendeleyev 1860’larda elementlerin özellikleri aras›nda iliflkileri ayr›nt›l› olarak araflt›rmaya bafllad›. bunun üstünde.

8 1 Li Na K Rb Cs Fr Henry Mosoley 2 Be Mg Ca Sr Ba Ra Sc Y La Ac Ti Zr Hf V Nb Ta Cr Mo W Mn Tc Re Fe Ru Os Co Rh Ιr Ni Pd Pt Cu Zn Ag Cd Au Hg H 3 B Al Ga Ιn T› 4 C Si Ge Sn Pd 5 N P As Sb Bi 6 O S Se Te Po 7 F CI Br Ι At He Ne Ar Kr Xe Rn Mosoley’in Periyodik Tablosu ‹lerleyen zamanlarda Glenn Seabog’un tablonun alt›na iki s›ra eklemesi ile periyodik tablonun bugünkü flekli olufltu. Periyodik tabloda 7 periyot. Mendeleyev’in haz›rlad›¤› periyodik tablonun hatalar› Henry Moseley taraf›ndan düzeltilip elementler atom numaralar›na göre yerlefltirildi. Periyodik tabloda düfley sütunlara grup yatay s›ralara ise periyot denir. PER‹YOTLAR GRUPLAR 64 . Meyer’in periyodik tablosunda elementler fiziksel özelliklerine göre s›ralan›rken. argon. Mendeleyev atom a¤›rl›¤›na göre elementleri s›ralam›flt›r. SINIF Lord Rayleigh (John William Strutt) ve Sir William Ramsay’in 1894 den bafllayarak soygazlar olarak an›lan helyum.K‹MYA PER‹YOD‹K S‹STEM 10. kobalt – nikel ve tellür – iyot çiftlerinde. birinci elementlerin atom a¤›rl›klar› daha büyük olmakla birlikte periyodik sistemdeki konumlar› ikinci elementlerden önce geliyordu. neon. Daha sonralar› elementlerin atom a¤›rl›klar› yeniden belirlenip tabloda düzeltmeler yap›ld›ysa da. radon ve ksenonu bulmalar›ndan sonra. Bu tutars›zl›k atom yap›s›n›n iyice anlafl›lmas›ndan sonra çözümlendi. kripton. atom a¤›rl›klar›na göre dizilme düzenine uymuyordu. Mendeleyev ile Meyer’in 1871 deki tablolar›nda özelliklerine bak›larak yerlefltirilmifl olan baz› elementlerin bu yerleri. Mendeleyev ve öbür kimyac›lar periyodik tabloya yeni bir “s›f›r” grubunun eklenmesini önerdiler ve s›f›rdan sekize kadar olan gruplar›n yer ald›¤› k›sa periyotlu tabloyu gelifltirdiler. Bu tablo 1930’lara kadar kullan›ld›. Örne¤in argon – potasyum. 18 tane grup vard›r.

sertlik. parlakl›k.Grup) 2A (10. iletkenlik ve elektron alma yat›nl›klar› bak›m›ndan birbirine benzerdir.10. Bunlar›.Grup) (12. periyotta 8. (18. yar›metal gibi s›n›fland›r›labilirler.Grup) (9. 32.Grup) (6.Grup) (11. 4 ve 5. periyotlardaki 18’er element bulunmaktad›r.Grup) (5. metal.Grup) 3A 4A 5A 6A 7A He Ne Ar Kr Xe Rn (3. periyotta H ve He elementleri bulunur. Bu periyotta hidrojen (1) ile helyum (2) yer al›r. Periyodik tablonun haz›rlanmas›ndaki en önemli sebep kimyasal özellikler hakk›nda genellemeler yapmakt›r. Birinci k›sa periyotta lityumdan (3) neona (10) kadar olan elementler. 3 tanesi 8B grubu olmak flart›yla 10 tane B grubu (geçifl metalleri) bulunmaktad›r. 2.Grup) (8.Grup) Be Mg Ca Sr Ba Ra B C N P O S F Cl Br Ι At 3B 4B 5B 6B 7B 8B 8B 8B 1B 2B 65 .Grup) 1A H Li Na K Rb Cs Fr (2.Grup) 8A (1. Periyodik tabloda 8 tane A grubu (bafl grup). Ayn› grupta olan elementler. SINIF PER‹YOD‹K S‹STEM K‹MYA 1. do¤al olarak bulunmufl ya da yapay yolla elde edilmifl olan 107 element artan atom numaralar›na göre yedi yatay periyotta s›ralan›r. elementlik en son uzun periyot tamamlanmam›flt›r. Periyotlar : Periyodik sistemin bugün kullan›lan uzun periyotlu biçimde. Kimya bilimindeki yeni geliflmeler sonucunda bu duruma yeni bir aç›klama getirilmifl ve gruplar 1 ile 18 aras›nda numaraland›r›lm›flt›r. lantanitlerin ayr› tutulmas›yla 18 sütunda toplanm›flt›r ve özellikleri birinci ve ikinci uzun periyottaki elementlerinkine çok benzeyen elementler bu elementlerin alt›nda yer al›r. Birinci uzun periyotta potasyumdan (19) kriptona (36). soygaz. ve 3. Periyotlar›n uzunluklar› farkl›d›r. Periyodik Tablodaki Gruplar : Periyodik tablodaki düfley 18 tane sütuna grup denilir.Grup) (14. ametal.Grup) (16.Grup) (4. Periyodik tablonun belli bölgelerinde olmak üzere elementler.Grup) (13.Grup) (17. ‹lk periyot hidrojen periyodudur. her birinde 18 elementin bulundu¤u iki uzun periyot izler. ikinci k›sa periyotta ise sodyumdan (11) argona (18) kadar olan elementler yer al›r.Grup) (15. Bu periyot ikinci en uzun periyottur ve atom numaras› 118 olan elementlerle tamamlanacakt›r.Grup) (7. lantandan (atom numaras› 57) lütesyuma (71) kadar uzanan lantanitler dizisi ile aktinyumdan (89) lavrensiyuma (103) akinitler dizisi bu periyotlar›n alt›nda ayr›ca s›ralan›r. Bunun ard›ndan her birinde 8 element bulunan iki k›sa periyot uzan›r. ikinci uzun periyotta rubidyumdan (37) ksenona (54) kadar olan elementler bulunur. Sezyumdan (55) radona (86) kadar uzanan 32 elementlik çok uzun alt›nc› periyot.

K‹MYA

PER‹YOD‹K S‹STEM

10. SINIF

66

10. SINIF

PER‹YOD‹K S‹STEM ÖZELL‹KLERDE PER‹YOD‹K DE⁄‹fi‹M

K‹MYA

Periyodik Tablodaki De¤iflimler : Yar›çap : Bir elementin atom çap›, atom hacmi ya da atom yar›çap› kavramlar› birbirinden farkl› olmas›na ra¤men k›yaslama yap›l›rken ayn› yöntem kullan›l›r. ‹yonlar›n çap› k›yaslan›rken proton say›s› – elekton say›s› de¤erleri karfl›laflt›r›l›r. Atom yar› çap› k›yaslan›rken öncelikle katman say›s› ya da di¤er bir ifadeyle periyot say›s›na bak›l›r. Periyot say›s› fazla olan atomun yar› çap› daha büyük olacakt›r.

Örnek

3p

11p

3Li 3Li

= 1s2 2s1

11Na 2 2 6 1 11Na = 1s 2s 2p 3s

Yar› çap = 11Na > 3Li

Örnek

4p

17p

4Be 2 2 4Be = 1s 2s 17Cl 17Cl

= 1s2 2s2 2p6 3s23p5

Yar› çap = 17Cl > 4Be

E¤er atomlar ayn› periyotta ise bu durumda atomlar›n proton say›lar›na bak›l›r. Ayn› katman say›s›na sahip olan atomlardan proton say›s› fazla olan atomun en d›fl katmandaki elektronlar›n› çekme gücü daha fazla olaca¤› için yar›çap daha küçüktür.

Örnek

4p

9p

4Be 4Be

9F 9F

= 1s2 2s2

= 1s2 2s2 2p5

Yar› çap = 4Be > 9F

Bu iki durum incelendi¤inde ayn› grupta proton say›s› artt›kça periyot say›s› artaca¤› için yar›çap artar. Yani “ayn› grupta yukar›dan afla¤›ya do¤ru inildikçe yar› çap artar.” Ayn› periyotta proton say›s› artt›kça son katmandaki elektronlar çekirdek taraf›ndan daha fazla çekilece¤i için yar›çap azal›r. Yani “ayn› periyotta soldan sa¤a do¤ru gidildikçe yar›çap azal›r”.

67

K‹MYA

PER‹YOD‹K S‹STEM

10. SINIF

‹yonlar›n yar› çap› k›yaslan›rken yukar›daki durumlar geçerlidir. Ancak burada bilinmesi gereken iki durum daha vard›r. Bir atom elektron verdi¤inde elektron say›s› azalacak ve elektron bafl›na düflen çekim gücü artacakt›r. Bu durumda yar›çap küçülecektir.

örnek

11p

11p

11Na 11Na

11Na

+1

=

1s2

2s2 2p63s1

11Na

=

1s2

2s2 2p6

Buradan flu yorumu ç›karabiliriz; Metaller bileflik olufltururken elektron verecekleri için yar›çap küçülür. Bir atom elektron ald›¤›nda elektron say›s› artacakt›r ve elektron bafl›na düflen çekim gücü azalaca¤› için yar›çap artacakt›r.

9p

9p

9F 9F

=

1s2

2s2 2p5

9F

–1

9F

–1

= 1s2 2s2 2p6

Buradan flu yorum ç›kar›labilir; Ametaller iyonik bileflik olufltururken elektron alacaklar› için yar›çap artar. Kovalent Yar›çap : Atomlar aras› tek kovalent ba¤ ile ba¤lanm›fl olan molekülde atomlar›n çekirdekleri aras›ndaki uzakl›¤›n yar›s› yar›çap olarak ifade edilir. Bir X atomunun yapt›¤› gaz faz›ndaki X2 molekülünü düflünelim:
157 pm

X

X

Yukar›daki flekilde de görüldü¤ü gibi ok ile gösterilen 157 pm de¤eri X in kovalent yar›çap›d›r. ‹yon Yar›çap› : ‹yonik ba¤ ile ba¤lanm›fl olan iyonlar›n çekirdekleri aras›ndaki uzakl›¤a denir. ‹yonik bilefliklerde iyonlar›n büyüklü¤ü eflde¤er olmayaca¤› için aralar›ndaki uzakl›k katyon ve anyon aras›nda uygun olarak paylafl›lacakt›r. Örne¤in Cl– anyonunun yar›çap› 181 pm dir. Buradan hareketle NaCl bilefli¤inde Cl– bilindi¤i için çekirdekleri aras›ndaki uzakl›ktan bu de¤er ç›kar›ld›¤›nda Na+1 katyonunun yar›çap› bulunur. Ayn› flekilde Na2O bilefli¤inde çekirdekler aras›ndaki uzakl›ktan Na+1 ç›kar›ld›¤›nda ise O–2 iyonunun yar› çap› tespit edilmifl olur.
140pm 99pm

Na+ 239pm O–2

Na+

68

10. SINIF

PER‹YOD‹K S‹STEM

K‹MYA

Metal Yar›çap› : Kristal haldeki kat› metallerde yan yana bulunan iki atomun çekirdekleri aras›ndaki uzakl›¤›n yar›s›d›r.

Örnek Na atomunu inceleyelim:
186pm

Na

Na B C N O F

Li 152

Be 111 88 77 75 73 71

Li

+

Be

+2

N

3–

O

2–

F

59

27

171

140

133

Al Na 186 Mg 143 160
Al Na
+ 3+

Si 117

P 110

S 104

Cl 99

Mg

+2

53 99 72

P

3–

S

2–

Cl

212

184

181

V K 227 Ca 197 Sc 161 Ti 132 145
V
2+

Cr Mn 125
Cr
+2

Fe 124 124
Fe
+2

Co Ni 125
Co
+2

Cu Zn 128 125
Cu
+

Ga 122

Ge 122

As 121

Se 117

Br 125

133

K

+

Ca

+2

Sc

+3

Ti

+2

79
V
3+

75
Cr
3+

Mn

2+

77
Fe
3+

75
Co
3+

Ni

2+

96
Cu
2+

Zn

2+

Ga

3+

Se

2–

Br

138

100

75

86 64 62

83 65 61

70 73

75

62

198

196

Rb 248

Sr 215

Ag 144
+

Cd 149
2+

Ιn 163
+

Sn 141
2+

Te 140
3+

Te 137

Ι 133

Rb

+

Sr

+2

Ag

Cd

Ιn

Sn

Sb

Te

2–

Ι

149

113 115

95

79

93

76

221

220

Baz› atom ve iyon yar›çaplar›n›n karfl›laflt›r›lmas› Metaller için metal yar›çaplar›, ametaller için tek kovalent yar›çaplar ve iyonlar için iyon yar›çaplar›n›n de¤erleri, pikometre (pm) olarak verilmifltir.

69

K‹MYA

Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company,2005-2008 PER‹YOD‹K S‹STEM 10. SINIF For Evaluation Only.

2. ‹yonlaflma Enerjisi Tan›m: Gaz faz›nda nötr bir atomdan bir elektron koparmak için verilmesi gereken enerjiye 1. iyonlaflma enerjisi (1. ‹.E) denir. Bunu denklemde yazal›m.
+1 – X(g)+ enerji → X + e 1.‹E – +1 X(k) + enerji → X(g) + e 1.‹E de¤ildir. – +1 +2 X(g) + enerji → X(g) + 1e 2.‹E +2) +3 X((g) + enerji → X(g) + e– 3.‹E

Her bir iyonlaflma enerjisi için ayr› ayr› enerji verilmesi gerekir. – –
+3 – X(g)+ enerji → X + 3e 3.‹E olamaz çünkü toplam enerji verilerek elde edilen iyon 3.‹E denk gelmez.

farkli renk

‹yonlaflma enerjisi endotermik (Is› alan) bir olayd›r.

– Bir atomdan her elektron kopar›lmas› için verilen enerji bir öncekinden büyük olacakt›r. Çünkü her seferinde elektron bafl›na düflen çekim gücü artar. 1.‹.E. < 2.‹.E. < 3.‹.E < 4.‹.E < ............ ‹yonlaflma enerjileri periyodik tabloda incelenirken ayn› periyotta öncelikle atomlar›n grup numaras›na bak›l›r. Grup numaras› büyük olan atomun iyonlaflma enerjisi de¤eri genellikle büyüktür.

örnek

11p

15p

11Na 2 2 6 1 11Na = 1s 2s 2p 3s

15P 2 2 6 2 3 15P = 1s 2s 2p 3s 3p

1A grubu

5A grubu

Bu iki atomun 1. iyonlaflma enerjilerini k›yaslad›¤›m›zda 15 protonu olan P atomunun en d›fl yörüngedeki elektronlara uygulad›¤› çekim gücü daha fazla olaca¤› için 1. iyonlaflma enerjileri aras›ndaki iliflki; 1.‹.E = P > Na fleklindedir.

‹lk iki periyottaki atomlar›n 1.‹.E. de¤erlerini gösteren grafik afla¤›daki gibi olacakt›r.
1.iyonlaflma enerjisi

He Ne F N H Be Li B Atom numaras› C O

70

Bununla ilgili ç›kan sorularda bu noktaya fazlaca de¤inilmektedir. Bu grafikte dikkati çeken baz› önemli noktalar› inceleyelim.E. H = 5A.‹. 8A 5A 2A 3A 1A 4A 7A 6A 1A Atom numaras› Küresel simetri özelli¤i gösteren özellikle 2A ve 5A grubu elementlerinin iyonlaflma enerjisi de¤erleri ayn› periyotta kendilerinden bir sonra gelen gruptaki elementinkinden büyüktür. 1. 71 . 1. Sorularda özellikle bu noktaya dikkat etmek gerekir. Dolay›s›yla kararl› yap›dan elektron koparmak zordur. 3A 2A .‹. ve Y = 8A olacakt›r. 1. Atom numaras› E¤er kesikli çizgi grafikte var ise bu durumda atom numaralar› ard›fl›k olan C. Dikkat edersek gruplar›n s›ralanmas›nda baz› gruplar yer de¤ifltirmifltir. M ve Y elementlerinin grup numaralar› C = 4A.10. Ayn› periyotta 1. atomlar›n grup numaralar› ile ilgili ifadeler kesin de¤ildir. H. Not: 1A 3A 2A 4A 6A 5A 7A 8A – Ayn› periyotta iyonlaflma enerjisinin genelde art›fl› yukar›daki gibidir. M = 7A. 8A 5A 2A 1A 3A 1A Atom numaras› 4A 7A 6A yanda verilen Yukar›da iflaretlenen noktalar›n birbirine benzedi¤ini fark etmiflsinizdir. Küresel simetri özelli¤i gösteren gruplar kararl›d›r. E. Grafikteki kesikli çizgi yoksa C = 1A ya da 4A grubu elementi H = 2A ya da 5A grubu elementi E = 3A ya da 6A gubu elementi Y M = 4A ya da 7A grubu elementi M Y = 5A ya da 8A grubu elementi olabilir.E. 6A 5A s2p1 s2 s2p4 s2p3 Küresel Küresel simetri simetri vard›r vard›r – 2A ve 5A gruplar›nda küresel simetri özelli¤i bulunmaktad›r.2005-2008 K‹MYA PER‹YOD‹K S‹STEM For Evaluation Only.‹. SINIF Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company.E. E = 6A. Ama bunun d›fl›nda. 8A en kararl› (tam küresel simetri özelli¤i) yap›dad›r. H Burada H ve Y elementlerinin küresel simetri özelli¤i gösteC E rece¤i kesindir.Bunun temel sebebi küresel simetrinin atoma verdi¤i k›smi kararl›l›kt›r.‹E en büyük olan grup 8A d›r.

1s2 2s2 2p3 Y: 1s2 2s2 2p4 8 Z: 1s2 2s2 2p5 9 7X: Ayn› periyot elementi olan X. Buna göre: 1. 17CI.K‹MYA Örnek 7X. Çünkü küresel simetri özelli¤i vard›r. 20Ca. 9Z Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company. elementlerinin 1. – Çap›n tersi iyonlaflma enerjisi oldu¤una göre. sonrada onun tersini alarak 1. Çap: X > Y > Z fleklindedir.‹E göre s›ralamalar›nda hangisinin 1.‹E: Z > Y > X ⇒ s›ralamas› yanl›fl olur.2005-2008 PER‹YOD‹K S‹STEM 10. 8Y. iyonlaflma enerjilerine göre s›ralan›fl› afla¤›dakilerden hangisinde do¤ru olarak ve- ve rilmifltir? A) X > Y > Z B) X > Z > Y C) Z > X > Y D) Z > Y > X E) Y > X > Z ŒÇözüm Elementlerin elektron dizilifllerini yazarak çap s›ralamalar›n›. 15P atomlar›n›n 1. Z > Y > X 7A 6A 5A → yer de¤ifltirmelidir. Yan›t C ve Örnek 11Na. 1. Y ve Z'nin çaplar› aras›nda grup numaras› küçük olan›n çap› büyüktür.‹E: Z > X > Y fleklindedir. 12Mg.‹E en büyüktür? A) Na B) Cl C) Ca D) Mg E) P ŒÇözüm 11Na 17CI 20Ca 12Mg 15P Elementlerin elektron dizilifllerini yazal›m: = 1s2 2s2 2p6 3s1 = 1s2 2s2 2p6 3s2 3p5 = 1s2 2s2 2p6 3s2 3p6 4s2 = 1s2 2s2 2p6 3s2 = 1s2 2s2 2p6 3s2 3p3 72 . SINIF For Evaluation Only.‹E göre s›ralamay› bulabiliriz. Buna göre.

durum: 2. Cu en büyük di¤erlerinin son yörüngelerindeki e– say›lar›na göre. Ancak 2. III. Y ve Z için alternatif iki farkl› durum vard›r. Yan›t B tür ve Örnek 1. duruma göre (5A–8A) bileflik yapamaz. SINIF Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company.10. X ile Z'de küresel simetri vard›r. II I. Çap›n tersi 1. duruma göre (2A–3A) alafl›m yaparken 2. (s2 p3). yarg›lar›ndan hangileri kesinlikle do¤rudur? A) Yaln›z I C) Yaln›z III E) I ve III B) Yaln›z I D) I ve II ŒÇözüm Grafikte X. Buna göre. duruma göre (5A–6A) alafl›m yapamaz. Çap: Ca > Na > Mg > P > CI fleklindedir. X ile Z elementleri her iki durumda da küresel simetri özelli¤i gösterir. durum: I. X ile Y elementleri aras›nda 1. Genel grafikte iki farkl› k›r›lma noktas› vard›r. Y ve Z elementlerine ait iyonlaflma enerjisi (1.‹E oldu¤una göre 1. X ile Y alafl›m yapar. 8A (s2 p6) Kesinlikle do¤rudur. X = 2A. X ile Z elementleri 1. X ile Z bileflik yapar. III. (s2).‹E)–grup numaralar› (G. Bunlar› yazal›m. Ca Atom çaplar›na göre s›ralamas› baflkuant say›lar›na bakarak. kesin degildir Yan›t C 73 . Kesinlik yoktur. II.N) aras›ndaki grafik verilmifltir. duruma göre (2A–5A) bileflik yapar. 5A (s2 p3) Y = 5A. O yüzden kesin de¤ildir.2005-2008 K‹MYA PER‹YOD‹K S‹STEM For Evaluation Only.‹E Z yukarida X Y GN Yanda X. X 2A 5A Y 3A 6A Z 5A 8A 1.‹E = CI> P > Mg > Na > Ca olur. II. Buna göre.

II. +1 11Na = Yaklafl›k 8 kat art›fl vard›r Y: 182 356 2142 Z: Yaklafl›k 6 kat art›fl vard›r 108 212 1482 Yaklafl›k 7 kat art›fl vard›r 185 390 714 T: 74 . SINIF 4. kesin de¤ildir. Buna göre. örne¤in 11Na elementi için 11Na = 1s2 2s2 2p6 3s1 diziliflinden 1 elektron koparmak için verilecek enerji az iken.‹E – 4185 1785 1516 Yukar›daki tabloda A grubu elementlerine ait ilk dört iyonlaflma enerjisi de¤erleri verilmifltir. yarg›lar›ndan hangileri do¤rudur? A) Yaln›z I B) I ve II C) I ve III D) II ve III E) I. II ve III ŒÇözüm Bu tarz iyonlaflma enerjisi ile ilgili tablo sorular›nda elementlerin iyonlaflma enerjileri aras›ndaki art›fl fark›na bak›l›r.‹E 895 356 212 390 3.‹E – X: 1A 4185 Y: 2A 1785 Z: 2A 1596 Art›fl yok T: 4A grubu olabilir. soruda verilen her bir atomun ‹yonlaflma enerjilerindeki aralar›ndaki art›fl› kontrol ederek grup numaralar›n› bulal›m. III. Bu art›fl en az 4–5 kat olmal›d›r. E¤er bu art›fla verilen tabloda rastlanm›yorsa en son verilen iyonlaflma enerjisi grup numaras›na denk gelebilir.‹E 112 2.K‹MYA Örnek Atom X Y Z T 1. T'nin de¤erlik elektron say›s› en büyüktür. ‹E den en az 4–5 kat daha fazla enerji gerekecektir.‹E 1620 4. Buna göre. X: 1. Buna göre. I.‹E 895 3.‹E 1620 2142 1482 714 PER‹YOD‹K S‹STEM 10. Y'nin çap› Z'den büyüktür. 1s2 2s2 2p6 elektron dizilifline sahip yap›dan elektron koparmak oldukça zor olacak ve 1. X’in atom numaras› 3 tür.‹E 112 182 108 185 2.

E = Na+1 > Ne > F–1 = 1s2 2s2 2p6 = 1s2 2s2 2p6 fiu ana kadarki yap›lan aç›klamalardan iyonlaflma enerjisinin periyodik tablodaki de¤iflimi flöyle olur.E de¤eri daha küçük olacakt›r. X'e ait toplam 3 elektron kopar›lm›fl 4. de¤erlik elektron say›s› en büyüktür. Çünkü X e ait 4.‹.10. +1 11Na –1 9F 10Ne = 1s2 2s2 2p6 ‹. 75 . Öncül do¤rudur. ‹E artacakt›r. proton say›s› fazla olan›n son katman›ndaki elektronlara uygulayaca¤› çekim gücü fazla olaca¤› için elektron bafl›na düflen çekim gücü fazla olur. T nin grup numaras› en büyük oldu¤una göre.‹E enerjisi verilmemifltir. Z: 108) Buna göre grupta Y yukar›da Z afla¤›dad›r. ametallerinki ise yüksektir. III.E de¤eri genellikle artar. I.‹. (Y: 182. Tablodan 1. Çap› büyük olan Z'dir. Bir periyodun iyonlaflma enerjisi de¤eri en yüksek olan atomu soygazd›r.2005-2008 K‹MYA PER‹YOD‹K S‹STEM For Evaluation Only. Y ve Z ayn› grup elementleridir. de¤erleri k›yaslan›rken bu durumda periyot say›s›na (katman say›s›) bak›l›r. Bunlara ait bir grup kutusu çizecek olursak: 1. Bu nedenle ‹. X in atom numaras› 3 tür. Periyot say›s› fazla olan atomun son katman›ndaki elektronlara uygulayaca¤› çekim gücü periyot say›s› az olan ayn› gruptaki di¤er elemente göre daha az olaca¤› için 1.‹E büyük Y elementidir.‹E artar 2A Y Y çap artar – Grupta afla¤›dan yukar›ya do¤ru 1. elektron olmad›¤› için kopar›lamam›flt›r.E de¤eri daha büyüktür. • • • Ayn› periyotta soldan sa¤a do¤ru gidildikçe ‹. Ayn› grupta yukar›dan afla¤›ya do¤ru inildikçe ‹.E de¤eri azal›r. ler Metallerin iyonlaflma enerjileri düflük. SINIF Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company. Öncül yanl›flt›r. Buna göre. (X = 1 Y=2 Z=2 T = 4) Öncül do¤rudur.E. Yan›t B E¤er elementlerin grup numaralar› ayn› ise 1. 9p 17p 9F 17Cl 2 2 5 9F = 1s 2s 2p 2 2 6 2 5 17Cl = 1s 2s 2p 3s 3p 1. I.‹E = F > Cl 7A grubu 7A grubu Bu iki durumun d›fl›nda kalan elektron say›s› ve dizilifli ayn› olan iki tanecikten birer elektron koparmak için gerekli olan enerji miktarlar› karfl›laflt›r›ld›¤›nda.

‹flte bu enerjiye o elementin elektron ilgisi denir.K‹MYA PER‹YOD‹K S‹STEM 10. = F > N dir.‹. Soygazlar hariç ayn› periyotta grup numaras› büyük olan elementin elektron ilgisi de¤eri daha büyüktür. katman say›s› az olan›nkine göre daha az olaca¤› için elektron ilgisi de¤eri daha küçük olacakt›r.‹. 7p 15p 7N 15P 15P 7F = 1s2 2s2 2p3 5A grubu = 1s2 2s2 2p6 3s2 3p3 5A grubu E. X(g) + 1e– → X–1 + Q1 (g) X(g) + 1e–→ Y–1 + Q2 (g) Farkl› elementlerin elektron ilgisi de¤erleri k›yaslan›rken öncelikle grup numaras›na bak›l›r. Bir elementin elektron al›rken d›flar›ya verdi¤i enerji ne kadar fazla ise o elementin elektron ilgisi de o derece büyüktür. di¤erleri oktete ulaflt›¤› için kolay kolay elektron al›fl–veriflinde bulunmazlar. fiu ana kadarki aç›klamalardan afla¤›dakileri ç›karabiliriz: • • Ayn› periyotta soldan sa¤a do¤ru gidildikçe (soygaz hariç) elektron ilgisi artar. Ayn› grupta yukar›dan afla¤›ya do¤ru inildikçe elektron ilgisi de¤eri genellikle azal›r.‹. = N > P dir. E¤er elektron ilgileri k›yaslanan elementlerin grup numaralar› ayn› ise periyot (katman) say›s› fazla olan›n son katmana uygulad›¤› çekim gücü.) : Gaz faz›ndaki bir ametalin son katman›na 1 elektron almas› s›ras›nda d›flar›ya bir enerji verilir. Soygazlar›n elektron diziliflleri incelendi¤inde He dublet. SINIF Elektron ‹lgisi (E. 76 . e– e– 9p 7p 9F 7F 7N = 1s2 2s2 2p5 7N = 1s2 2s2 2p3 7A grubu 5A grubu E.

1 H 2.N = k[‹.0 – 1.0 Sb 1.0 At 2.2 Ca 1.6 Nb 1.8 Pd 2.4 5 V 1.8 2.5 Ga 1.5 15 N 3.9 Tl 1. Periyodik tabloda ametallerin elektronegativite de¤erleri daha büyüktür.9 La 1.4 13 B 2.8 Sn 1.9 8 Fe 1. Bir atomun elektronegativite de¤eri ne kadar küçükse o atom o derece aktif bir metaldir.8 Pb 1.‹.9 K 0.5 17 F 4.9 Ra 0.2 4 Ti 1.9 S 2.9 Na 0.‹.3 Y 1.5 Cs 0.10.5 Se 2.0 14 C 2.8 Ge 1.6 6 Cr 1.E.8 Fr 0.0 dan düflük 2.7 Ba 0. Bu nedenle periyodik tabloda ayn› periyotta soldan sa¤a do¤ru gidildikçe elektronegativite de¤eri artar.8 Rh 2.2 Au 2. elektronegatiflikler bir grupta yukar›dan afla¤›ya do¤ru azal›r. Periyodik tabloda soygazlar›n elektronegativite de¤erleri dikkate al›nmaz.0 16 O 3.4 Li 1.) ile çarp›lmas› sonucuda Flor (F) atomu için 4 de¤erini verecek flekilde keyfi 2 olarak kullan›lm›fl bir say›d›r.4 Re 1.] 2 Burada k de¤eri (‹.1 Hf 1.8 P 2. + E. iyonlaflma enerjisi de¤eri ile elektron ilgisi de¤erinin toplam›n›n 2 ye bölünmesi ve bu de¤erin bir k sabiti ile çarp›lmas› sonucu elektronegatifli¤in say›sal de¤eri bulunmufl olur.6 Mo 1.9 Os 2. bir periyotta soldan sa¤a do¤ru artar.1 As 2.5 – 1.2 10 Ni 1.0 – 2.2 9 Co 1.6 Cd 1.2 Ιr 2. Ayn› grupta afla¤›dan yukar›ya do¤ru ç›k›ld›kça atomun elektronu kendine çekme gücü artar yani elektronegativite de¤eri artar.5 1.9 1. E.5 – 2.4 Te 2.0 Sr 1.5 W 2.0 – 4.5 Zr 1.9 Po 2.9 12 Zn 1. 77 .5 Tc 1.8 Ru 2.0 Br 2. SINIF PER‹YOD‹K S‹STEM K‹MYA Elektronegatiflik : Bir atomun.8 Rb 0.0 Al 1.3 Ta 1.2 Genel bir kural olarak. Afla¤›daki tabloda elementlerin elektronegativite de¤erleri gösterilmifltir. ba¤l› oldu¤u di¤er atomlardan elektron çekebilme yetene¤ine “elektronegatiflik” denir.9 Ag 1.7 Ι 2. Atomlar›n elektronegatiflik de¤erlerine say›sal olarak bir yorum getiren Mulliken yorumuna göre bir atomun 1.8 7 Mn 1.2 11 Cu 1.7 3. + E. Buradan hareketle bulunan k de¤eri di¤er atomlara uyguland›¤›nda tüm atomlar›n elektronegatiflik de¤erleri ortaya ç›km›flt›r.1 Cl 3.0 3 Sc 1.2 Pt 2.8 Bi 1.4 Hg 1.1 2 1.0 Ιn 1.6 Si 1.E.0 Be 1.8 Mg 1.

(SO2. Çünkü ametalik aktiflik elektron alma e¤ilimidir.. Genel olarak ametallerin zengin oksijenli bileflikleri asidik oksit olarak bilinir. Bu da metalik aktifli¤in daha büyük oldu¤unu gösterir. Bu metal oksitlere “bazik oksit” ya da “baz anhidritleri” denir. CaO. 2 = 1s 2s 2p 3s 3p 2 2 6 2 E¤er farkl› iki atomun son katmanlar›ndaki elektron say›lar› eflit ise bu durumda elektronlar›n çekirdekten uzakl›¤›na bak›l›r. NO2.. Son katmandaki elektron say›s› ne kadar az ise atom o kadar aktif bir metaldir. Periyodik tabloda metalik aktifli¤inin k›yaslan›fl› son katmandaki elektron say›s›na ba¤l›d›r. K2O. SINIF Metalik Aktiflik (Elektron verme e¤ilimi) : Bir atomun elektron vermeye yatk›nl›¤› metalik aktiflik olarak bilinir. Elementlerin Asit – Baz Özellikleri : Na2O gibi baz› metal oksitleri su ile tepkimeye girerek bazik metal hidroksitleri meydana getirirler. gibi örnekler verebiliriz. ayn› grupta yukar›dan afla¤›ya do¤ru metalik aktiflik artar. Elekronegatiflik ise bu e¤ilimin say›sal göstergesidir. Baz› ametal oksitler ise su ile tepkimeye girerek asidik çözelti meydana getirirler. Katman say›s› fazla olan›n en d›fl katmandaki elektronunu daha kolay verdi¤i görülür.K‹MYA PER‹YOD‹K S‹STEM 10. Örnek 11Na 19K = 1s2 2s2 2p6 3s1 2 2 6 2 6 1 Metalik Aktiflik = K > Na fleklindedir = 1s 2s 2p 3s 3p 4s Yukar›daki aç›klamalardan flu yorumu ç›karabiliriz: Periyodik tabloda ayn› periyotta soldan sa¤a do¤ru metalik aktiflik azal›r. P2O5 .. Bu metal oksitlere “asidik oksit” ya da “asit anhidritleri” denir.. Na2O(k) + H2O(s) → 2NaOH(suda) sodyum oksit sodyum hidroksit Metal oksitlere BaO. Örnek 2 2 6 1 11Na = 1s 2s 2p 3s 14Si Metalik Aktiflik = Na > Si fleklindedir. Ametalik Aktiflik (Elektron alma e¤ilimi) : Ametalik aktifli¤in periyodik tablodaki de¤iflimi elektronegativitenin de¤iflim yönleri ile ayn›d›r..) 78 .

sa¤dan sola do¤ru gidildikçe bazik karakterleri artar. Bunlar›n d›fl›nda 3. 1.Grup 3.Grup 6. Ayn› grupta yukar›dan afla¤›ya do¤ru inildikçe oksitlerin bazik özelli¤i artar. hem de bazlar›n kuvvetli olanlar› ile tepkime verir.Grup 4.Grup 2. Al2O3(k) + 6HCI(suda) → 2AICI3(suda) + 3H2O bazik asidik Al2O3(k) + 2NaOH(suda) + 3H2O → 2Na[Al(OH)4](suda) asidik bazik Periyodik tablo için genel bir yorum yaparsak. periyot elementlerinden fosfor (P).Grup 5. Ayn› periyotta soldan sa¤a do¤ru gidildikçe oksitlerin asidik karakteri.10.Grup . baz oksitler mavi ve amtofer oksitler gri renkte gösterilmifltir. Fosfor P(OH)5 ⇒ (H3PO4 + H2O) Kükürt S(OH)6 ⇒ (H2 SO4 + 2H2O) Klor Cl(OH)7 ⇒ (HClO4 + 3H2O) 79 7.Grup O S Se Te Po Li Be B C N F Na Mg Al Si P Cl K Ca Ga Ge As Br Rb Sr Ιn Sn Sb Ι Cs Ba Tl Pb Sn At s– ve p– blok elementlerinin asit. kükürt (S) ve klorun (CI) hidroksit bileflenlerinden de bahsedebiliriz. baz ve amtofer oksitleri Asit oksitler k›rm›z›. SINIF CO2(g) + H2O(s) → H2CO3(suda) karbondioksit karbonik asit PER‹YOD‹K S‹STEM K‹MYA Alüminyum gibi baz› metallerin (amfoter metaller) oksitleri ise hem asit. ‹flte bu tür oksitlere ise “amfoter oksit” denir.

iyonlaflma enerji de¤eri 1. Elektronegatiflik Atom numaras› 35 olan Brom (Br) elementinin afla¤›da belirtilen periyodik özelliklerini verilen elementlerin özellikleri ile karfl›laflt›r›n›z.‹yonlaflma enerjisi Atom yar›çap› Metalik aktilik K > Na Rb > K Periyodik tabloda ayn› periyotta atom numaras› artt›kça metalik aktiflik artar.2005-2008 PER‹YOD‹K S‹STEM 10. 80 . SINIF For Evaluation Only. Atom numaras› 19 olan Potasyum (K) elementinin afla¤›da belirtilen periyodik özelliklerini verilen elementlerin özellikleri ile karfl›laflt›r›n›z.10–3 kj/mol da küçük olan atomlar genellikle metal. Periyodik özellikler 11Na 37Rb NEDEN? 1. Atom yar›çap› Elektron ilgisi diger sayfa Elektronegatiflik 1 . Periyodik özellikler 9F 17CI NEDEN? 1.‹yonlaflma enerjisi Br > F Br > F Br nin katman say›s› F ve Cl inkinden fazla oldu¤u için yar›çap› ikisininkinden de büyüktür.K‹MYA Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company. büyük olanlar ise genelikle ametaldir.

2005-2008 K‹MYA PER‹YOD‹K S‹STEM For Evaluation Only.4 Kükürt (S) 16 1 Oksijen (O) 8 1.‹yonlaflma enerjisi (kj.10–3 / mol ) Metal Ametal Kalsiyum (Ca) 20 0. Bu aç›klamaya göre afla¤›daki tabloda belirtilen elementlerin metal veya ametal oldu¤unu belirtiniz. Element Atom Numaras› 1.35 Hidroje (H) 1 1. SINIF Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company.9 Sodyum (Na) 11 0.3 n 81 .7 Berilyum (Be) 4 0.10.5 Azot (N) 7 1.6 ✔ – Flor (F) 9 1.

• Erime noktas› artar. (Ayn› periyotta) • Atom numaras› artar. • Kütle numaras› artar. p. Periyodik tablonun en aktif metalleri bu bloktad›r. Bu bloklar s. SINIF Periyodik Tabloda Bloklar ve Özellikleri : s d p f Periyodik tabloda elementlerin elektron dizilifllerine göre bloklar oluflturulmufltur. 1A 1H 3Li 11Na 19K 37Rb 55Cs 87Fr (Ayn› grupta) 2A 4B 12Mg 20Ca 38Sr 56Ba 88Ra • Atom numaras› artar. • Oksitlerin asidik özelli¤i artar. • Oksitlerin bazik özelli¤i artar.K‹MYA PER‹YOD‹K S‹STEM ELEMENTLER‹N ÖZELL‹KLER‹ 10. • Elektron ilgisi artar. ‹yonlaflma enerjisinin art›fl› atomun son katmandaki elektronunu daha zor vermesinden kaynaklan›r. • ‹yonlaflma enerjisi artar. • Elektron ilgisi azal›r. Bu durumda ise metalik aktiflik artar. 1A (1. Yani atom daha kolay elektron verir. • Erime noktas› azal›r. Ayn› grupta yukar›dan afla¤›ya do¤ru gidildikçe iyonlaflma enerjisi azal›r. • Metalik aktiflik azal›r. • ‹yonlaflma enerjisi azal›r. Ayn› gruptaki elementlerin genellikle benzer kimyasal özellikler gösterdi¤i tespit edilmifltir. ve f bloklar›d›r. fiimdi periyodik tablodaki baz› gruplar› ve elementlerinin baz› özelliklerini inceleyelim: 82 . d. Bunun temel sebeplerinden birisi de iyonlaflma enerjisinin yani elektron koparabilmek için gerekli olan enerjinin artmas›d›r.grup) ve 2A (2. • Metalik aktiflik artar.grup) grubu elementleri bu blokta yer al›r. Bir atom son katmandaki elektronu ne kadar zor veriyorsa metalik aktifli¤i o kadar düflüktür. s blo¤unda metalik aktiflik ayn› periyotta soldan sa¤a do¤ru gidildikçe azal›r. s blo¤u Bu bloktaki elementlerden H (Hidrojen) hariç hepsi metaldir. s blo¤unda elementlerin periyodik özelliklerinin de¤iflimi afla¤›daki gibidir.

Foto¤rafç›l›kta flafl olarak. gübre sanayii. 56Ba Baryum [Xe]6s2 Bileflikleri boya. durulamin alafl›m› olarak kullan›l›r. foto¤raç›l›k alan›nda kullan›l›r. 55Cs Sezyum [Xe]6s1 Üzerine ›fl›k düfltü¤ünde elektronlar›n› kolayca verir. Sembol 4Be 12Mg 20Ca 38Sr 56Ba 88Ra 37Sr 20Ca 4Be Ad› Berilyum Elektron dizilifli [He]2s2 Baz› kullan›m alanlar› ve özellikleri Bak›r ile kar›flt›r›larak yüksek kalitedeki yay yap›m›nda. 2A grubu (2. endüstrilerinde kullan›l›r. Bileflikleri cam. H (hidrojen) hariç tümünün oksitleri bazik özellik gösterir. Boya endüstrisi. Potasyum [Ar]4s1 Bileflikleri patlay›c› yap›m›. Ayr›ca 1A grubunun yan›nda peroksit oluflturan di¤er grup 2A grubudur. SINIF Baz› Elementlerin Özellikleri : 1A grubu (1. yeni nesil hibrit otomobillerin yak›t›. ka¤›t endüstrilerinde havai fiflek yap›m›nda kullan›l›r. 12Mg Magnezyum [Ne]3s2 En hafif metal olarak bilinir. 83 .grup) elementleri PER‹YOD‹K S‹STEM K‹MYA Bu grupta H (hidrojen) hariç tüm elementlere “alkali metaller” denir. uçak motorlar›n›n hassas k›s›m lar›nda kullan›l›r. gemilerin su içinde kalan k›s›mlar›n›n yap›m›nda. Kireçin yap›s›nda bulunur. 88Ra Radyum [Rn]7s2 Radyoaktif bir elementtir. H (hidrojen) ametal olmas›na ra¤men bu grupta gösterilmifltir. Sembol 1 1H 7 3Li 23 11Na 3Li 39 19K 85 37Rb 133 55Cs 223 87Fr 19K 1H Ad› Hidrojen Elektron dizilifli 1s1 Baz› kullan›m alanlar› ve özellikleri Roket yak›t›. Grubun son üyesi olan Ra (Radyum) radyoaktif özellik gösterir. Gruptaki elementlerin oksitleri bazik özellik gösterir. Kalsiyum [Ar]4s2 Stronsiyum [Kr]5s2 Havai fiflek yap›m›nda kullan›l›r. 37Rb Rubidyum [Kr]5s1 Fotoelektrik pillerin yap›m›nda kullan›l›r.grup) elementleri Bu gruptaki elementlere “toprak alkali metaller” denir. Grubun son elementi olan Fr (Fransiyum) radyoaktif bir elementtir. 87Fr Fransiyum [Rn]7s1 Radyoaktif bir elementtir. ilaç ve baz› organik bilefliklerin sentezlenmesinde 11Na Sodyum [Ne]3s1 Sofra tuzunun yap›s›nda bulunur. Lityum [He]2s1 fiarjl› pil yap›m›. çimento.10. Ayr›ca peroksit olufltururlar. temizlik endüstrisinde ve baz› organik bilefliklerin sentezinde kullan›l›r.

K‹MYA
p blo¤u

PER‹YOD‹K S‹STEM

10. SINIF

Bu blokta metal, yar› metal, ametal ve soygazlar yer almaktad›r.
5B 13Al 6C 14Si 7N 15P 8O 16S 9F 17Cl 10N

(Ayn› grupta) • Atom numaras› artar. • Kütle numaras› artar. • Erime noktas› ametaller aras›nda genellikle artar. • ‹yonlaflma enerjisi azal›r. • Elektron ilgisi genellikle azal›r. • Elektronegatiflik azal›r. • Ametalik aktiflik azal›r.

18Ar

31Ga 49Ιn

32Ge 50Sn

33As 51Sb

34Se 52Te

35Br 53Ι

36Kr 54X

81Tl

82Pb

83Bi

84Po

85At

86Rn

→ Metaller → Yar› metaller

→ Ametaller → Soygazlar

(Ayn› periyotta) • Atom numaras› artar. • Erime noktas› genellikle azal›r. • ‹yonlaflma enerjisi genellikle artar. • Elektron ilgisi soygaz hariç artar. • Elektronegatiflik soygaz hariç artar.

3A grubu ( 13. grup) elementleri Bu gruptaki elementlere “toprak metalleri” denir. Grubun ilk üyesi olan B (Bor) elementinin dünya rezervinin %70 inden fazlas› ülkemizde bulunmaktad›r. B elementi yar› metal di¤erleri metal olarak kabul edilmektedir.
Sembol
5B 13Al 31Ga 13Al 49Ι 81Tl 31Ga 5B

Ad› Bor

Elektron dizilifli [He]2s22p1

Baz› kullan›m alanlar› ve özellikleri Yeni nesil yak›t üretiminde kullan›lmaya bafllanm›flt›r. Nükleer santrallerde nötron tutucu olarak kullan›l›r.

Alüminyum

[Ne]3s23p1

Evlerimizde kulland›¤›m›z eflyalar›n alafl›m›n da bulunur. Amfoter metaldir.

Galyum

[Ar]4s23d104p1

30 °C de s›v› halde bulunan bir elementtir.

49Ι

‹ndiyum

[Kr]5s24d105p1

T›pta kullan›l›r. Fotosellerde kullan›l›r.

81Tl

Talyum

[Xe]6s24f145p106p1

Gama ›fl›mas› dedektörleri ve özel cam yap›m›nda kullan›l›r.

84

10. SINIF
4A grubu (14.grup) elementleri

Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company,2005-2008 K‹MYA PER‹YOD‹K S‹STEM For Evaluation Only.

Bu gruptaki elementler ilk üyesi olan C (Karbon) elementinden esinlenilerek “karbon grubu” olarak ta isimlendirilebilir. Grupta C (Karbon) ametal, Si (Silisyum) ve Ge (Germenyum) yar› metal, Sn (Kalay) ve Pb (Kurflun) metal olarak kabul edilmifltir.

Sembol
6C 14Si 32Ge 50Sn 56Ba 82Pb 50Sn 32Ge 14Si 6C

Ad› Karbon

Elektron dizilifli [He]2s22p2

Baz› kullan›m alanlar› ve özellikleri Yakacak olarak ve çinko – karbon pili yap›m›nda.

Silisyum

[Ne]3s23p2

Cam yap›m›nda ham madde olarak

Germanyum

[Ar]4s23d104p2

Elektronik eflyalar›n üretiminde radyo ve tv akc›lar›n›n yap›m›nda kullan›l›r

alicilarinin
Kalay [Kr]5s24d105p2 Baz› zararl› metallerin kaplanmas›nda. (Örne¤in bak›r tencereler)

82Pb

Kurflun

[Xe]6s24f145d105p2

Röntgen odalar›n›n d›fl yüzeyinin kaplanmas›, silah sanayinde.

5 A g r u b u (5 . g r u p ) e l e m e n t l e r i Bu gruptaki elementler ilk üyesi olan N (Azot) elementinden esinlenilerek “azot grubu” olarak ta isimlendirilebilir. Grupta N (Azot) ve P (Fosfor) ametal, As (Arsenik) ve Sb (Antimon) yar› metal, Bi (Bizmut) metal olarak kabul edilmifltir.

Sembol
7N 15P 33As 51Sb 83Bi 33As 15P 7N

Ad› Azot

Elektron dizilifli [He]2s22p3

Baz› kullan›m alanlar› ve özellikleri S›v› halde laboratuarlarda kullan›l›r. Havan›n %78 den fazlas›n› teflkil eder.

Fosfor

[Ne]3s23p3

Kibrit bafl› ve baz› patlay›c›lar›n yap›m›nda kullan›l›r.

Arsenik

[Ar]4s23d104p3

Zehirli bir maddedir.

51Sb

Antimon

[Kr]5s24d105p3

‹nfrared dedektör yap›m›nda kullan›l›r.

83Bi

Bizmut

[Xe]6s24f145d105p3

Akrilik fiber yap›m›nda, ilaç sanayiinde ve yang›n söndürücülerde kullan›l›r.

85

K‹MYA
6 A g r u b u ( 6. g r u p ) e l e m e n t l e r i

Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company,2005-2008 PER‹YOD‹K S‹STEM 10. SINIF For Evaluation Only.

Bu gruptaki elementler ilk üyesi olan O (Oksijen) elementinden esinlenilerek “oksijen grubu” olarak ya da “kalkojenler” olarak ta isimlendirilmifltir. O (Oksijen), S(Sükürt) ve Se (Selenyum) ametal, Te (Tellür) ve Po (Polonyum) yar› metal olarak kabul edilmifltir.

Sembol
7N 15P 33As 51Sb 83Bi 34Se 16S 8O

Ad› Oksijen

Elektron dizilifli [He]2s22p4

Baz› kullan›m alanlar› ve özellikleri Havan›n yaklafl›k %21 ini teflkil eder. Tüm yanma olaylar›nda rol oynar.

Kükürt

[Ne]3s23p4

Meyve kurutmada a¤art›c› olarak kullan›l›r. Barut yap›m›nda kullan›l›r.

Selenyum

[Ar]4s23d104p4

Günefl akümülatörleri, foto – elektrik hücre yap›m›nda kullan›l›r.

52Te

Tellür

[Kr]5s24d105p4

Metallerin dayan›kl›l›¤›n› art›r›lmas›nda ve seramik üretiminde kullan›l›r.

84Po

Polonyum

[Xe]6s24f145d105p4

Uydularda termoelektrik güç kayna¤› olarak kulan›l›r.

7A grubu ( 17. grup) elementleri Bu gruptaki elementlere “Halojenler” denir. At yar› metal, di¤erleri ametaldir. Oksitleri ve hidrojenli bileflikleri asidik özellik gösterir.

Sembol
9F 17Cl 35Br 9F

Ad› Flor

Elektron dizilifli [He]2s22p5

Baz› kullan›m alanlar› ve özellikleri Teflon yap›m›nda, uranyum zenginlefltirme çal›flmalar›nda, difl macunu yap›m›nda kullan›l›r.

17Cl

Klor

[Ne]3s23p5

53Ι 85At 35Br

Kirli sular›n dezenfeksiyonunda, bileflikler t›p alan›nda benzin kalitesinin art›r›lmas›nda kullan›l›r.

Brom

[Ar]4s23d104p5

T›pta (muhsil ilac› yap›m›nda), foto¤rafç›l›kta kullan›l›r.

53Ι

‹yot

[Kr]5s24d105p5

T›pta tentürdiyot olarak ve goatr tedavisin de kullan›l›r.

85At

Astatin

[Xe]6s24f145d106p5

Radyoaktif bir elementtir.

müsil
86

10. SINIF
8A grubu ( 18. grup) elementleri

PER‹YOD‹K S‹STEM

K‹MYA

Bu gruptaki elementlere “Soygazlar” denir. Bulunduklar› periyodun kimyasal olarak en kararl› atomlar›d›rlar. Xe (Ksenon) nin baz› bileflikleri olmas›na karfl›n (XeF4, XeF6) bu gruptaki elementlerin bileflik oluflturmad›¤› kabul edilir.

Sembol
2He 10Ne 18Ar 36Kr 54Xe 86Rn 2He

Ad› Helyum

Elektron dizilifli 1s2

Baz› kullan›m alanlar› ve özellikleri Zeplin, uçan balon yap›m›nda

10Ne

Neon

[He]2s22p6

Renkli neon lamba yap›m›nda

18Ar

Argon

[Ne]3s23p6

Evlerdeki eski tip ampullerde

36Kr

Kripton

[Ar]4s23d104p6

Foto¤rafç›l›kta çok seri patlayan flafl yap›m›nda.

54Xe

Ksenon

[Kr]5s24d105p6

Xe lamba yap›m›nda, zorlama ile XeF4 ve XeF6 bilefli¤ini oluflturur.

86Rn

Radon

[Xe]6s24f145d106p6

Radyoaktif bir atomdur.

Elementlerin büyük bir ço¤unlu¤u do¤ada bileflikleri halinde bulunur. Bunun temel sebebi atomlar›n son katmanlar›ndaki elektron dizilimini soygazlara benzetme iste¤idir. Örne¤in alkali metallerin son katmanlar›nda 1 elektron vard›r ve elektron diziliflleri ns1 ile biter. Bu atomlar son yörüngedeki 1 elektronu vererek soygaz elektron düzenine ulafl›rlar. Ayn› flekilde halojenlerin elektron dizilifli ns2 np5 fleklindedir ve 1 elektron ald›klar›nda soygaz elektron düzenine ulafl›rlar.

Örnek
e–
11Na +

= 1s2 2s2 2p6 3s1

17Cl

= 1s2 2s2 2p6 3s23p5

11Na

= 1s2 2s2 2p6

17Cl

= 1s2 2s2 2p6 3s23p6

Na

+

[ Cl ]

(Do¤ada Na ve Cl elementlerinin bir arada bulundu¤u bir bileflik örne¤i)

Baz› elementler bileflikleri halinde bulundu¤u gibi diatomik ya da poliatomik olarak ta bulunabilir. (O2, N2, P4, S4, S8 gibi)

87

K‹MYA
Örne¤in
O = 1s22s22p4

PER‹YOD‹K S‹STEM

10. SINIF

8

Oksijen elementi do¤ada atomik halde bulunamaz. Çünkü son katmandaki elektron dizilimi soygaz elektron dizilimine ulaflmam›flt›r. Atomik oksijen hemen her atomla birleflerek kararl› yap›ya ulaflacakt›r.

O2 molekülünde bu durum çok aç›k görülmektedir. Tek bafl›na O atomu karars›zken iki tane O atomu birleflti¤inde elektronlar›n› ortak kullan›rlar ve oktete ulafl›rlar. Ayn› durum N2, F2, Cl2 .... gibi moleküllerde de mevcuttur.

Do¤ada bileflikleri halinde bulunan tüm elementlerin elektron diziliflleri her zaman oklet ya da dublete ulaflmak zorunda de¤ildir. Örne¤in; KCl bilefli¤inde Cl
17Cl –1 2 2 –1 6

iyonunun elektron dizilifli oktet kural›na uyar.

= 1s 2s 2p 3s2 3p6

Ancak NaClO3 bilefli¤inde Cl nin yükseltgenme basama¤› +5 tir ve elektron dizilifli oktet kural›na uymaz
+1

NaClO3 ⇒

–6 –2

+5 17Cl =

1s22s22p63s2

Bu duruma baflka örnekler de verilebilir.
+2

NO–2

+2 = 7N

1s22s22p1

+1 +1

H Br O–2
+2 –3

+1 = 35Br

1s22s22p63s23p64s23d104p4

( C N )–1

+2 = 6C

1s22s2

Yukar›daki örneklerde de farkedilebilece¤i gibi ametaller, bilefliklerinde sadece negatif (–) de¤erlik almazlar. Ametallerin pozitif de¤erlikleri de mevcuttur. Klor (Cl) atomunu inceleyelim:
+1

HCI

–1

–1 = 17Cl

1s22s22p63s23p6 (Oktede ulaflm›flt›r.)

+1 +1

H CIO–2
+1 +3 –4

+1 = 17Cl

1s22s22p63s23p4 1s22s22p63s23p2

H CIO–2 2
–6

+3 = 17Cl

+1 +5

H CIO–2 3 H
–8 –2 CIO 4

+5 = 17Cl +7 = 17Cl

1s22s22p63s2 1s22s22p6 (Oktede ulaflm›flt›r.)

+1 +7

Yukar›daki bilefliklerin yap›s›nda bulunan Cl iyonlar› incelendi¤inde sadece Cl–1 ve Cl+7 iyonlar›n›n oktet kural›na uydu¤unu di¤er iyonlar›n›n uymad›¤›n› fark etmiflsinizdir.

88

Bu sebeple baz›lar› bu gaza cennet gaz› da demektedir. Nötr oksittir. +3 7N = 1s2 2s2 N2O5 (Diazot pentaoksit) : Yap›s›ndaki N +5 de¤erli¤ini al›r. Bunlar›n bir k›sm›n› inceleyelim : N elementinin baz› bileflikleri NH3 (Amonyak) : Vücudumuzdan idrar yoluyla at›lan bu madde zay›f baz olarak bilinir. +2 7N = 1s2 2s2 2p1 NO2 (Azot dioksit) : Asidik oksittir.) KNO3 (Potasyum nitrat) : Barut yap›m›nda kullan›lan bu bileflik iyonik ba¤l›d›r. Nötr oksit olarak bilinir. Az miktarda solundu¤unda gülme etkisi yapar. +5 7N = 1s2 (dublete ulaflm›flt›r. –3 7N = 1s2 2s2 2p6 (oktete ulaflm›flt›r. SINIF PER‹YOD‹K S‹STEM K‹MYA Baz› ametaller bilefliklerinde bir çok pozitif (+) ve negatif (–) yükseltgenme basama¤›na sahiptir.) 89 . Asit ve bazlarla tepkime vermez. Yap›s›ndaki N +5 de¤erli¤ini al›r. –3 7N = 1s2 2s2 2p6 (oktete ulaflm›flt›r. Su ile tepkimesi sonucu asit oluflur. NH3 + HCl → NH4Cl NH3 ün yap›s›ndaki N atomu –3 de¤erli¤ini al›r. +3 de¤erli¤ini al›r. Asitlerle tepkimeye girerek tuz oluflturur.10. +5 7N = 1s2 (dublete ulaflm›flt›r.) NO (Azot monoksit) : Yap›s›ndaki N atomu +2 de¤erli¤ini al›r. Yap›s›ndaki N. Yap›s›ndaki N +5 de¤erli¤ini al›r. +3 7N = 1s2 2s2 N2O (Diazot monoksit) : T›pta anestezi gaz› olarak kullan›l›r. Yap›s›ndaki N. +1 de¤erli¤ini al›r. Yap›s›ndaki N –3 de¤erli¤ini al›r.) HNO3 (Nitrit asit) : Halk aras›nda kezzap olarak bilinen bu asit kuvvetli bir asittir.) Na3N (Sodyum nitrür) : ‹yonik ba¤l› bilefliktir. +1 7N = 1s2 2s2 2p2 N2O3 (Diazot trioksit) : Yap›s›ndaki N +3 de¤erli¤ini al›r. +5 7N = 1s2 (dublete ulaflm›flt›r.

SINIF NH4NO3 (Amonyum nitrat) : Bu bileflik yapay gübre yap›m›nda kullan›l›r.) SO2 (Kükürt dioksit) : Fosil yak›tlar›n kullan›ld›¤› bir çok alanda baca gazlar›ndan birisi olarak bu gaz havaya kar›fl›r. H2O + SO3 → H2SO4 (Sülfürik asit) Yap›s›ndaki S +6 de¤erli¤ini al›r.) Bu bilefliklerin d›fl›nda NaN3 (Sodyum azid) bilefli¤i araçlarda kaza s›ras›nda hava yast›¤›n›n fliflmesini sa¤layan gaz› meydana getirir. H2O + SO2 → H2SO3 (Hidrojen sülfit) Yap›s›ndaki S +4 de¤erli¤ini al›r.K‹MYA PER‹YOD‹K S‹STEM 10. Asidik oksittir. +4 16S = 1s2 2s2 2p6 3s2 SO3 (Kükürt trioksit) : SO2 gibi bu bileflik te baca gaz› olarak ç›kabilir. Ülkemizde bir dönem Haliç’teki kötü kokunun sebeplerinden birisi de bu bilefliktir.) –3 7N = 1s2 2s2 2p6 (oktete ulaflm›flt›r. Yap›s›ndaki S –2 de¤erli¤ini al›r. Bu sebeple havadaki H2O ile birleflerek asit ya¤murlar›na neden olur. Yüksek s›cakl›kta fliddetli patlamaya sebep olur. –2 16S = 1s2 2s2 2p6 3s2 3p6 (Oktede ulaflm›flt›r.) 90 . H2O ile tepkime vererek aside dönüflür. S elementinin baz› bileflikleri H2S (Dihidrojen monosülfür) : Zay›f asit özelli¤i gösteren bu madde yumurta çürü¤ü kokusuna sahip bir gazd›r. 3 4 +5 7N = 1s2 (dublete ulaflm›flt›r. Yap›s›ndaki azotlardan birisi +5 de¤erli¤ini (NO–1) de¤eri ise –3 de¤erli¤ini (NH+1) al›r. Sülfür bilefliklerinin genelindeki kötü koku bu bileflikte de mev– cuttur.) Na2S (Sodyum sülfür) : ‹yonik ba¤l› bir bilefliktir. Yap›s›ndaki S –2 de¤erli¤ini al›r. –2 16S = 1s2 2s2 2p6 3s2 3p6 (Oktede ulaflm›flt›r. +6 16S = 1s2 2s2 2p6 (Oktede ulaflm›flt›r. Asidik oksittir.

10. 16S +6 = 1s2 2s2 2p6 (Oktede ulaflm›flt›r.) NaClO (Sodyum hipoklorit) : Evlerimizde kulland›¤›m›z çamafl›r suyunun etken maddesidir. Yap›s›ndaki Cl –1 de¤erli¤ini al›r. 17Cl –1 = 1s2 2s2 2p6 3s2 3p6 (Oktede ulaflm›flt›r. Yap›s›ndaki Cl +7 de¤erli¤ini al›r. 17Cl +1 = 1s2 2s2 2p6 3s2 3p6 (Oktede ulaflm›flt›r.2005-2008 K‹MYA PER‹YOD‹K S‹STEM For Evaluation Only. 16S +6 = 1s2 2s2 2p6 (Oktede ulaflm›flt›r. Birçok kullan›m alan› mevcuttur. SF6 (Kükürt hekza florür) : Kükürtün en fazla ba¤ say›s›na ulaflt›¤› bilefliklerden biridir. Vücudumuzda. Yap›s›ndaki Cl +1 de¤erli¤ini al›r. 17Cl +1 = 1s2 2s2 2p6 3s2 3p4 91 . midede pepsinojenin pepsine dönüflümünde HCl kullan›l›r. SINIF Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company.) –2 Bunlar›n d›fl›nda bir çok sülfat (SO4 ) köküne sahip bilefli¤i mevcuttur. Cl elementinin baz› bileflikleri NaCl (Sodyum klorür) : Günlük hayatta kulland›¤›m›z sofra tuzu NaCl dir. 17Cl +3 = 1s2 2s2 2p6 3s2 3p2 HClO3 (Hidrojen klorat) : HCIO2 den daha kuvvetli bir asittir. A¤art›c› özelli¤e sahiptir. Yap›s›ndaki Cl –1 de¤erk li¤ini al›r. Yap›s›ndaki Cl +1 de¤erli¤ini al›r.) H2SO4 (Sülfürük asit) : Eski ça¤larda zaç ya¤› olarak isimlendirilen bu asit çok tehlikelidir. Akülerde kullan›lan asit H2SO4 tür.) HCl (Hidroklorit asit) : Halk aras›nda tuz ruhu olarak bilinen bu asit kuvvetli asitlerden biridir. 17Cl +5 = 1s2 2s2 2p6 3s2 HClO4 (Hidrojen perklorat) : Bilinen en kuvvetli asitlerden birisidir. ‹nsan vücudu için vazgeçilmez bilefliklerden birisidir. Tahrifl edici özelli¤i vard›r. Yap›s›ndaki Cl +3 de¤erli¤i al›r. Yap›s›ndaki Cl +5 de¤erli¤ini al›r.) HClO (Hidrojen hipoklorit) : Zay›f asit özelli¤i gösterir. Yap›s›ndaki S +6 de¤er– li¤ini al›r. 17Cl +1 = 1s2 2s2 2p6 3s2 3p4 HClO2 (Hidrojen klorit) : HCIO ya göre daha kuvvetli bir asit olmas›na karfl›n zay›f asit olarak bilinir. Yap›s›ndaki S +6 de¤erli¤ini al›r. 17Cl +7 = 1s2 2s2 2p6 (Oktede ulaflm›flt›r.

civa(Hg) elementleridir. Elektron diziliflleri d orbitali ile biten elementler d blo¤unda yer al›r. grup) ayr› bir önemi vard›r.K‹MYA d ve f bloklar› (Geçifl elementleri) Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company. SINIF For Evaluation Only. nikel(Ni). Periyodik tablo çizilirken Lantanit ve Aktinitleri ayr› olarak göstermemizin temelinde ayn› kutucukta tüm elegösteremememiz mentleri gösteremeyiflimizdendir. Geçifl metallerinde 3 tane 8B grubu (8.grup) elementleriyle son bulur. periyotta ise Aktinitler bulunmaktad›r. grup) bulunmaktad›r.2005-2008 PER‹YOD‹K S‹STEM 10. çinko(Zn).grup) elementleriyle bafllay›p 2B grubu (12. 9. kobalt(Co). Bu bloklardaki tüm elementler metaldir. Bu gruptaki önemli elementlerin baz›lar› demir(Fe). 7. Lantanitler Aktinitler 1A 2A 1442443 3B 4B 5B 6B 7B 8B 1B 2B 3A 4A 5A 6A 7A 8A 92 .. Lantanit ve aktinitlerin ayn› kutucukta gösterilmesinin temelinde orbital dizilifllerinde genellikle ortak olan 2 1 ns (n–1)d durumunun olmas›d›r. periyotta f blo¤unun ilk s›ras› Lantanitler. gümüfl(Ag). platin(Pt). Bu grubun içerisinde 6. Ayr›ca B gruplar› içerisinde 3B grubunun (3.periyodundan bafllayan blok 3B grubu (3. bak›r(Cu). alt›n(Au). ve 10. bulunmaktatir E¤er periyodik tabloya üç boyutlu çizebilseydik afla¤›dakine benzer bir görünüm ortaya ç›kard›. Periyodik tablonun 4.

bilefliklerinden TiO2 beyaz boya olarak kullan›l›r. Periyodik tablodaki baz› önemli elementler Element Özellikler ve kullan›m alan› Hafif ve dayan›kl› bir metaldir. f blo¤unda yer al›r. klasik ampuller de ›fl›k veren k›s›m yüksek gerilime W Wolfram dayan›kl› tungstenden yap›l›r. muflamba. Cd malgamas› diflçilikte dolgu olarak. Nükleer santrallerde enerji kayna¤› olarak kullan›l›r. deri hastal›klar›n›n tedavisinde. Pd Palladyum Ni –Cd pillerinin yap›m›nda. Bu çelik demir yolu makaslar›. Saf halde sert bir metadir. Th Toryum Radyoaktif bir elementtir. Ti Titanyum V Vanadyum Mangan ihtiva eden çelik yap›m›nda kullan›l›r. Tepkimeye girme yatk›nl›¤› az oldu¤u için ihtiyaç duyuldu¤unda vücutta kullan›l›r. Molibden alafl›ml› çelik yap›m›nda kullan›l›r. Krom – nikel alafl›m› olarak çatal. sil Mn Mangan M›knat›s taraf›ndan çekilir. Soymetaldir. Pu Plütonyum U Uranyum 93 . Ni Nikel Bileflikleri boyac›l›kta. Mo Molibden H›zl› çelik yap›m›nda. Radyoaktif bir elementtir. gümüfl aynas› yap›m›nda. emaye yap›m›nda. ahflap ürünlerin çürümesini engellemede kullan›l›r. Termometrelerde ›s›y› gösteren s›v› olarak kullan›l›r. jet ve roket motorlar›n›n yap›m›nda. b›çak. Pt Platin Au Alt›n Hg C›va Oda s›cakl›¤›nda s›v› halde bulunan bir metaldir. Hidrojenasyon iflleminde ve birçok sanayi tesisinde katalizör olarak kullan›l›r. Madeni para yap›m›nda.10. foto¤rafç›l›kta kaplamac›l›kta kullan›l›r. Cr Krom Krom çeli¤i yap›m›nda. CdS bilefli¤i sar› renkli oldu¤u için resim boyas› olarak kullan›l›r. delici ve k›r›c› çelik uç yap›m›nda kullan›l›r. Fe Demir M›knat›s taraf›ndan çekilir. Uçak endüstrisinde. Mücevher imalat›nda Cd Kadmiyum da kullan›l›r. Ayr›ca çelik jant iyot yap›m›n da da kullan›l›r. Paslanmaya dayan›kl› sert bir alafl›m olan stellit yap›m›nda kullan›l›r. SINIF Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company. Baz› metallerle Zn Çinko kar›flarak önemli alafl›mlar oluflturur. krom – nikel alafl›m› olarak çatal kafl›k üretiminde kullan›l›r. Gaz hali solundu¤unda zehirler. La Lantan Aktinitler grubunun ilk üyesidir ve gruba ad›n› vermifltir. ‹lk ça¤lardan beri insanlar›n u¤runa can verdi¤i bir elementtir. Mücevher yap›m›nda ve iletken madde olarak kullan›l›r. Lantanitler grubunun ilk üyesidir ve gruba ad›n› vermifltir. Bir çok alafl›m›n yap›s›n da bulunur. kafl›k imalat›nda kulln›l›r. Ac Aktinyum Radyoaktif bir elementtir. kuyumculukta k›rm›z› alt›n imalinde. (Tungsten) Soy metaldir.2005-2008 K‹MYA PER‹YOD‹K S‹STEM For Evaluation Only. Karbon ile kar›flt›r›ld›¤›nda sertlik ve k›r›lganl›¤› artar. Nükleer santrallerde enerji kayna¤› olarak kullan›l›r. Element Özellikler ve kullan›m alan› Ferro – vanadin alafl›m› olarak afl›nma ve darbelere dayan›kl› çelik yap›m›nda kullan›l›r. saf gümüfl eldesinde indirgen madde olarak kullan›l›r. Dünya rezervinin %70 inden fazlas› ülkemizde bulunmaktad›r. Hg Gümüfl Cu Bak›r Co Kobalt Elektronik ürünlerin imalinde elektrik tellerinde. Mücevher imalat›nda da kullan›l›r. f blo¤unda yer al›r. M›knat›s taraf›ndan çekilir. Çelik imalat›n›n ham maddesidir.

bileflik oluflturmazlar. II. Elementler artan atom numaralar›na göre dizilmifltir. yarg›lar›ndan hangileri do¤rudur? A) Yaln›z I B) Yaln›z II C) Yaln›z III D) I ve II E) II ve III hangileri daima artar? A) Yaln›z I B) Yaln›z II C) II ve III D) III ve IV E) II. 17X elementi 2. 7 periyotta. SINIF For Evaluation Only. I. Atom numaras› 7 olan bir atomun elektron da¤›l›m› ile ilgili olarak. 94 . 5. periyot 7A grubundad›r. 24 atom numaral› element en yak›n soygaza 6 element uzakl›ktad›r. II. Atomik hacim Atom numaras› Ametalik özellik ‹yonlaflma enerjisi 3. IV. Periyodik cetvelde bir periyotta soldan sa¤a do¤ru gidildikçe afla¤›daki ifadelerden hangisi yanl›fl olur? A) B) C) D) E) Atom numaras› artar.K‹MYA 1. 18 elektronu bulunan Y+2 iyonunun elementi 4.2005-2008 ÇÖZÜMLÜ TEST 10. C) De¤erlik orbitalleri elektronla tamamen doludur. D) Elektron da¤›l›mlar› son derece kararl› oldu¤u için tepkimeye girmez. Periyodik tablo ile ilgili olarak. IV. III ve IV 2. III. Elektronegatiflik artar. p orbitallerinde toplam 3 elektron bulunur. II. III. Yörünge say›s› artar. periyot 8A grubundad›r. Her soygazdan sonra bir metal gelir. II ve III E) I. Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company. I. yarg›lar›ndan hangileri do¤rudur? A) Yaln›z I B) Yaln›z II C) Yaln›z III D) I ve II E) I. B) Molekülleri tek atomludur. De¤erlik elektron say›s› artar. Soygazlar için afla¤›daki ifadelerden hangisi yanl›flt›r? küçük harf 7. yarg›lar›ndan hangileri do¤rudur? A) Yaln›z I B) I ve II C) III ve IV D) I. III. Bu elementler için afla¤›dakilerden hangisi kesinlikle ayn›d›r? A) B) C) D) E) Atom çaplar› Nötron say›lar› Periyot numaralar› Elektron verme e¤ilimleri Oksijenle oluflturduklar› bilefliklerinin bazik özellik göstermesi in A) Oda flartlar›nda hepsi gaz halde bulunur. 3 tane yar› dolu orbitali vard›r. ‹yonlaflma enerjisi artar. III. II ve III I. Periyotlar genelde bir soygaz ile sonlan›r. 6. s orbitallerinde toplam 4 elektron bulunur. E) Yukar›dan afla¤›ya inildikçe erime ve kaynama noktalar› azal›r. II. Periyodik cetvelde yukar›dan afla¤›ya do¤ru ve periyot boyunca soldan sa¤a do¤ru gidildikçe. 2 tane dolu. II. A ve B gibi çeflit grup vard›r. I. Sodyum (Na) ve Potasyum (K) elementleri ayn› gruptad›r. III ve IV 4.

D) M 6A. periyot. III. 19X. Y'nin de¤erlik elektron say›s› 4'tür. 19 yarg›lar›ndan hangileri do¤rudur? A) Yaln›z II B) I ve II C) II ve IV D) I. 95 . Periyodik cetvelde Y. T'nin elektron da¤›l›m› küresel simetriktir. II ve III E) II. SINIF 8. E) Z'nin atom numaras› 5 tir ve L ile ZL bilefli¤ini oluflturur. Temel hal elektron dizilifli küresel simetriktir.2005-2008 K‹MYA ÇÖZÜMLÜ TEST For Evaluation Only. III. Ne elementlerinin elektron ilgilerine ve göre büyükten küçü¤e s›ralan›fl› nas›ld›r? A) Mg > O > Ne B) O > Mg > Ne C) Ne > Mg > O D) O > Ne > Mg E) Ne > O > Mg A) Y ve L'nin temel hal elektron dizilifli küresel simetriktir. II. 11Z. X alkali metal. blok 9. 25Y Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company. III ve IV Yukar›daki elementler için afla¤›dakilerden hangisi yanl›flt›r? A) X halojen. C) Z ve L ›s› ve elektri¤i iletir. O. 15. Atom X Y Z T ‹E1 118 260 215 191 ‹E2 1091 562 420 580 ‹E3 1650 1104 3548 875 ‹E4 2280 1486 5019 5978 ‹E5 3195 9033 – 7839 39 12.10. s bloku elementidir. II ve III E) I. 20L ve 30Z I. 19 X elementi için. Atom numaras› – birinci iyonlaflma enerjisi grafi¤i flekilde verilen üçüncü periyot elementleri için afla¤›dakilerden hangisi yanl›flt›r? ‹yonlaflma Enerjisi (kkal/mol) E L Y X T Z G Atom numaras› M R 10. Buna göre afla¤›dakilerden hangisi yanl›flt›r? A) B) C) D) E) X 1A grubundad›r. 12Mg. III ve IV k Tabloda baz› A grubu elementlerinin ilk befl iyonlaflma enerjileri kcal/mol olarak verilmifltir. Küresel simetrikdir. iyonlaflma enerjilerine göre s›ralan›fl› nas›ld›r? A) Al > Mg > K C) Mg > Al > K B) K > Al > Mg D) K > Mg > Al E) Al > K > Mg 14. II. E 8A grubundad›r. Ayn› periyottad›rlar. De¤erlik elektronlar› s ve d orbitallerindeki elektronlard›r. 10Y. Üçünün de elektron da¤›l›mlar› küresel simetriktir. II. 9X. 40 X ile kimyasal özellikleri farkl›d›r. 4. L toprak alkali metaldir. IV. 11. B) X ve G 1A grubundad›r. Y ve Z ise d bloku (geçifl) elementidir. E) Aralar›nda XZ ve L2 T bileflikleri oluflur. yarg›lardan hangileri do¤rudur? A) Yaln›z I B) I ve II C) II ve III D) I. Mg. elementleri için. 17T. 1A grubundad›r. Z'nin atom numaras› 4 tür. IV. B) X ve T'nin kimyasal özellikleri birbirine benzer. ‹yonik bileflik oluflturur. D) Z alkali. T den daha sa¤dad›r. Kovalent bileflik oluflturur. Bir metaldir. C) Elektronegatifli¤i en yüksek olan R'dir. I. Elektron da¤›l›m› s orbitali ile biten elementlerle ilgili afla¤›dakilerden hangisinin do¤rulu¤u kesindir? A) B) C) D) E) Metaldir. Y soygazd›r. 13. 13Al ve 19K elementlerinin 1.

Verilen özellikler herhangi bir periyodik tablo üzerinde birer birer incelendi¤inde birinin bir yönde özelli¤inde art›fl görülürken di¤er yönde bu özelli¤in azald›¤› görülür. Ayn› periyotta yörünge say›s› de¤iflmez.. hacim ve elektron say›lar› artaca¤› için moleküller aras› Van der Waals kuvvetleri artaca¤›ndan erime ve kaynama noktalar› artar.. Yan›t E 96 K K K 2p3 . Periyodik cetvelde 7 tane periyot vard›r. alkali metaldirler. K2O ve Na2O bilefliklerinin sulu çözeltileri kuvvetli bazik karakterlidir. A. B. D seçeneklerinde s›ras›yla ve nedenleriyle soygazlar›n özellikleri s›ralanm›flt›r. B. 4s2 4. Yan›t E 2 2 1s2 2s2 fleklindedir.peryot K Na ve K ayn› grupta ama farkl› periyotlarda olduklar› için A. P orbitallerinde toplam 3 elektron vard›r. SINIF For Evaluation Only. D seçene¤i yanl›flt›r. 24–18 = 6 element uzakl›k var. de¤erlik elektron say›s›. yanl›flt›r. Buna göre 2 tane tam dolu 3 tane yar› dolu orbital vard›r. e– da¤›l›mlar›na bakal›m. Y +2 6. Üçü de do¤rudur. Yan›t E 3. periyot 7A grubu I. fiemaya göre s orbitallerinde toplam 4 elektron vard›r. Yan›t C 7. soygaz no'lar›: 2 10 18 36 .K‹MYA Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company. Bilgilerin hepsi do¤rudur. Hepsi de do¤rudur.. periyot hariç her periyot bir soygazla sonlan›rken. C. Yan›t E 2.2005-2008 ÇÖZÜMLER 10. 5. her soygazdan sonra bir metal gelir. Atom numaras› 7 olan elementin elektron orbital flemas› 2pX2pY2pZ 1. yanl›flt›r. periyot 2A grubu 2 2 6 2 2 20Y : 1s 2s 2p 3s 3p II. E seçene¤i yanl›flt›r.. Na ve K 1A grubunda olup.. 7. Bir periyotta atom numaras›. 4.peryot Na 4. Yan›t D 3.. Gruplar da A ve B olmak üzere iki çeflittir. Ama atom numaras› her iki yönde de art›fl gösterir. D seçeneklerindeki özelliklerinin ayn› olmas› mümkün de¤ildir. elektronegatiflik (– de¤erlikli olma iste¤i) ve iyonlaflma enerjisi artar. yukar›dan afla¤›ya do¤ru gidildikçe a¤›rl›k. numaralari Soygaz grubuna... C. Elementler periyodik cetvelde artan atom numaras›na göre dizilmifltir. Yan›t B de 18 e– varsa Y0 20 proton vard›r. 17X : 1s2 2s2 2p6 3s 3p 2 5 3.

2A.P 1A. s2d10 ile bitti¤i için küresel simetriktirler. Tablolu sorularda tablodaki de¤erler dikkatle incelenir.. s1. Bunun için kimyasal özellikleri ayn› fiziksel özellikleri farkl›d›r. Soygazlar›n elektron ilgileri yoktur. 12Mg 13Al 19K 3. Al > Mg > K olmal›.10. Elektron da¤›l›m› s ile biten elementlerde üç durum olabilir. periyot 1A grubunda bulunan bir metaldir. Bütün bunlar› biraraya getirdi¤imizde ‹E s›ras› Mg > Al > K bulunur. Yan›t D 12. SINIF ÇÖZÜMLER K‹MYA 8. Oksijen bir ametaldir ve metal olan magnezyumdan daha çok elektron ilgisi vard›r. Z alkali. C. Yan›t E 11. Aralar›nda XZ ve LT2 bileflikleri oluflur. T+3 3A dad›r. Yan›t D 97 . dolay›s›yla küresel simetrik e– da¤›l›m›na sahip de¤ildir. X ve T halojendir. Periyodik cetvelde sa¤a gidildikçe iyonlaflma enerjisi artar. Öyleyse elementler A gruplar›nda olduklar›ndan X+1 1A. R 7A grubuna denk geldi¤i için elektronegativitesi en yüksektir.. Y+4 4A. Z .. Y . e da¤›l›mlar› X . E seçene¤inde yanl›fll›k vard›r. Ama e– da¤›l›m› s orbitali ile biten elementlerin da¤›l›m› s1 veya s2 ile bitece¤inden ve bu da¤›l›mlarda küresel oldu¤undan B seçene¤i kesinlikle do¤rudur. X in de¤erlik elektronlar›.. Ani art›fl gösteren yerlerden de¤erlik e– say›s› anlafl›l›r. e– da¤›l›m› s1 ile sonland›¤› için elektron dizilifli küresel simetriktir. Grafik 3. Z+2 2A. T 3A da oldu¤undan e– da¤›l›m› p2 ile biter. 39 40 19 X ile 19 X izotop atomlard›r. sadece s orbitalindedir. 2A grubu elementlerinin iyonlaflma enerjisi küresel simetriden dolay› 3A'dan büyüktür. periyot 2A grubu 3. E seçeneklerinin do¤rulu¤u kesin de¤ildir. ‹E s›ralamas›. Yan›t B 14. Yan›t B 15. O > Mg > Ne fleklindedir. periyot için çizildi¤inden Z nin atom numaras› 5 de¤il 13 tür. II ve III do¤ru IV... – Hepsi dördüncü periyottad›r... Hacmi büyük olan›n çekim kuvveti küçük olaca¤›ndan elektron kopar›lmas› kolay olur. – – – n1 ile biterse 1A ns2 ile biterse 2A 1s2 ile biterse 8A (Helyum) Bu durumda A. yanl›flt›r. Ayn› grupta olduklar› için kimyasal özellikleri benzerdir.. L toprak alkali metaldir. Y tabloda sa¤dad›r. I.. Bu grafik bir periyodun tamam› için (A gruplar›nda) çizildi¤inde grafi¤in en alt›nda 1A tepesinde 8A bulunur. Elektron da¤›l›mlar›n› yazarsan›z X 4. Yan›t C 13. Yan›t E 10. Neon bir soygazd›r. Öyleyse elektron ilgilerinin karfl›laflt›r›lmas›. periyot 3A grubu 4. s2d5. Y 4A da T 3A da oldu¤undan. ama ZL formülü E seçene¤inde yanl›fll›k bulundu¤u için yanl›flt›r.. elektron da¤›l›m›. D. Z nin bütün iyonlaflma enerjileri dört tane oldu¤u için atom numaras› 4 tür. IV. Y 4. ›s› ve elektri¤i iletirler.. 8A daki elementler küresel simetriden dolay› bir önünde ve bir arkas›ndaki elementten daha yüksek iyonlaflma enerjisine sahiptirler.P 2B gruplar›nda olduklar›n› görürsünüz. Y soygazd›r. periyot 1A grubu Periyodik cetveldeki yerlerini bulup atom hacimlerini karfl›laflt›rd›¤›m›zda K > Mg > Al olur. Z 4. 5A. Yan›t D 9. yanl›flt›r. 19X : 1s22s22p6 3s23p6 4s2 4.P 7B.

yarg›lar›ndan hangileri kesinlikle do¤rudur? A) Yaln›z I B) Yaln›z II C) Yaln›z III D) I ve II E) I ve III 2. 4. Bir elementin periyodik sistemdeki yeri afla¤›dakilerden hangisi ile belirlenebilir? A) B) C) D) E) Nötron say›s› Atom a¤›rl›¤› Proton say›s› Kimyasal özelli¤i De¤erlik elektron say›s› 6. II ve III 5. Periyodik sistemle ilgili olarak. Periyodik sistemde birinci grup alkali metal. son grup ise halojen ad›n› al›r. Buna göre. yarg›lar›ndan hangilerini söylemek en uygundur? A) Yaln›z I B) Yaln›z II C) I ve II D) I ve III E) I. SINIF I. periyotla bafllar ve d orbitalleri ile biten elementleri bulundurur. II. Elementler periyodik sistemde çekirdek yüklerine göre s›ralan›rlar. Elektron dizilifli ns1 ile biten alkali metal. Periyodik sistemde. TEST – 1 10. Periyotlar sistemi ile ilgili. II ve III A) B) C) D) E) 7. Bir elementin de¤erlik elektron say›s›. Üç yörüngesi olan elementler B grubunda olamazlar. Y soygazdan bir önce. gelen elementlerdir. III. I. Ayn› grupta bulunan elementlerin de¤erlik elektronlar› ayn› enerji düzeyindedir. II. III. 8 tane A grubu elementi vard›r. Ametaller B grubunda olamazlar. III. Periyodik sistemde B gruplar› 4. I. Ayn› periyotta soldan sa¤a gidildikçe atom numaras› azal›r. – – X soygazdan iki sonra. Hepsi metaldir. bulundu¤u periyot numaras›na eflittir. yarg›lar›ndan hangileri do¤rudur? A) Yaln›z I B) Yaln›z II C) I ve III D) II ve III E) I. 4 yörüngeli olan elementlerin tümü metaldir. Periyodik sistemde. III. I. s ve p orbitalleri ile biter. ns2np5 fleklinde biten halojenlerdir. Bir periyot boyunca afla¤›dakilerden hangisi artmaz? A) B) C) D) E) Çekirdek yükü Elektron say›s› ‹yonlaflma enerjisi De¤erlik elektron say›s› Baflkuantum say›s› 98 . Ayn› grupta yukar›dan afla¤›ya indikçe atom çap› artar.K‹MYA 1. II. X ve Y afla¤›dakilerden hangisidir? X elementi Y elementi Halojen Alkali metal Alkali metal Halojen Toprak alkali metal Halojen Alkali metal Toprak alkali metal Halojen Toprak alkali metal 3. yarg›lar›ndan hangileri yanl›flt›r? A) Yaln›z I B) Yaln›z II C) Yaln›z III D) I ve II E) II ve III 4. ayn› s›rada. periyotta atom numaras› 20 den sonra B grubu elementleri bafllar. II.

atom numaralar›n›n yukar›dan afla¤›ya do¤ru artmas›yla B) Grupta. Bir ço¤u oda flartlar›nda gazd›r. atom yar›çaplar›n›n yukar›dan afla¤›ya do¤ru artmas›yla A) B) C) D) E) Atom numaras› Kütle numaras› Kimyasal özelli¤i Elektron say›s› Nötron say›s› 13. Z. I. X Z Q R Y 14. (+1) ve (+2) de¤erlik al›rlar. Geçifl elementi ad›n› al›rlar. 15T Yukar›dakilerden hangileri bilefliklerinde yaln›z (+3) yüklü olabilir? A) Yaln›z I B) I ve III C) Yaln›z III D) I ve IV E) III ve IV 10. R: Elektron verme gücü en azd›r. III. – – – – – TEST – 1 K‹MYA Negatif iyon verebilirler. Bu element ve elektron dizilifli hangi seçenekte do¤ru verilmifltir? A) Y: 1s2 B) X: 1s22s2 C) Z: 1s22s22p63s2 D) Q: 1s22s22p63s23p64s1 E) R: 1s 2s 2p 2 2 5 99 . Orbitalleri d ile biten elementler için. II. X: Atom hacmi en büyüktür. Metaldirler. yarg›lar›ndan hangileri kesinlikle do¤rudur? A) Yaln›z I B) I ve II C) I ve III D) II ve III E) I. kütle numaralar›n›n yukar›dan afla¤›ya do¤ru artmas›yla C) D›fl enerji düzeylerinde ayn› tür orbitallerde ayn› say›da elektron bulundurmalar›yla D) De¤erlik elektronlar›n›n. Y. Kendi aralar›nda bileflik yaparlar. ayn› enerji düzeyinde bulunmalar›yla E) Grupta. 7Y III. Bu iyonlar›n soygazlara benzer taraf› nedir? 9. Y: Çekirdek yükü Z'den büyüktür. X. Alkali elementler kendilerinden önce gelen soygazlar›n elektron düzenine benzer iyonlar meydana getirirler. Gruptaki elementlerin yukar›dan afla¤›ya s›ralan›fl› afla¤›dakilerden hangisindeki gibidir? A) X R Z Y B) R Z Y X C) X Y Z R D) Y X Z R E) R Y Z X Yukar›daki periyodik sistemde gösterilen elementlerden birinin elektron düzeni yanl›fl verilmifltir.10. Tel ve levha haline gelemezler. R elementleri ayn› grup metalleridir. SINIF 8. II ve III Yukar›da özellikleri verilen madde afla¤›dakilerden hangisidir? A) Metal B) Ametal C) Soygaz D) Bileflik E) Alkali metal 12. I. Periyodik sistemde ayn› bafl grupta yer alan elementlerin benzer kimyasal özellik göstermeleri afla¤›dakilerden hangisi ile aç›klanabilir? A) Grupta. 13Z IV. 11. Elektron alarak ya da elektron ortakl›¤› ile bileflik olufltururlar. 5X II.

III. Bir elementin periyodik sistemdeki yeri kesin olarak afla¤›da verilenlerden hangisi ile belirlenemez? A) B) C) D) E) Atom numaras› Soygazlara olan uzakl›¤› Nötr atomunun elektron say›s› Çekirdekteki pozitif yük say›s› (–2) yüklü iyonunun elektron say›s› 6. I. 19R atomlar›ndan hangileri içerir? A) Yaln›z M B) M ile R C) L ile R D) L. III ve IV 7. III. niceliklerinden hangileri artmaz? A) Yaln›z I B) I ve III C) II ve III D) I ve IV E) II. Is› ve elektrik ak›m›n› iletir. II ve IV E) II. 3. Periyodik sistemde soldan sa¤a do¤ru gidildikçe afla¤›dakilerden hangisi söylenemez? A) B) C) D) E) Metalik karakter azal›r. IV. Metaller Alafl›mlar Ar› (saf) asitler ‹yonik bileflikler Yukar›dakilerden hangileri hem kat› halde. III ve IV 2. Atom çap› küçülür. Periyodik sistemin bir periyodunda soldan sa¤a do¤ru. Afla¤›dakilerden hangisi ametallerin belirgin özelliklerinden de¤ildir? A) B) C) D) E) Moleküler yap›da olmalar› Is› ve elektri¤i iyi iletmeleri Kendi aralar›nda bileflik yapmalar› Metallerle iyon yap›l› bileflik yapmalar› Kararl› bilefliklerinde (–) yüklü olmalar› +3 +1 +5 8. I. II. özelliklerini.K‹MYA Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company. Elektron vermeye yatk›nd›r. Evaluation 5. M ve R 4. Q ve R E) Q. Elektron koparmak zorlafl›r. Elektrik iletkenli¤i azal›r. Atom çap› ‹yonlaflma enerjisi Elektriksel iletkenlik De¤erlik elektron say›s› 1. hem de s›v› halde elektri¤i iletir? A) Yaln›z I B) I ve II C) I ve IV D) I. Z iyonlar›n›n hepsinde 10'ar elekve tron bulundu¤una göre periyodik cetveldeki gruplar› nedir? A) B) C) D) E) X 3A 7A 7A 5A 5A Y 1A 1A 2A 2A 7A Z 5A 5A 5A 5A 5A 100 . II.2005-2008 10. X . III. IV. II. 3L. Y . SINIF ForTEST – 2 Only. Çekirde¤in elektronlar› çekim gücü azal›r. Afla¤›daki özelliklerden hangisi metaller ile ametaller aras›ndaki farklardan de¤ildir? A) B) C) D) E) Elektri¤i iletmeleri Atomlardan oluflmufl olmalar› Kesilen yüzeylerin parlakl›¤› Ezilmeye ve çekilmeye dayan›kl›l›klar› Bileflik olufltururken al›p verme yatk›nl›klar› I. 12Q. 17M. De¤erlik elektronu 1 tanedir.

T. ortamdaki yük da¤›l›m› küresel simetridedir. E) p orbitallerinde 7 elektron bulundururlar. Periyodik tabloda soldan sa¤a do¤ru gidildikçe afla¤›dakilerden hangisi artmaz? A) B) C) D) E) Atom çap› Proton say›s› Ametal özelli¤i Elektron say›s› De¤erlik elektronu B) 11Na + C) 13Al D) 17Cl – E) 24Cr 15. T. 16. X C) T. Z. III. Afla¤›daki atom veya iyonlardan hangisinde yük da¤›l›m› küresel simetride de¤ildir? A) 7N 11. Y D) X. Hidrojen d›fl›ndaki bütün ametaller. T. Y. X. Y. s blo¤u II. Bir atomun çevresinde. Z B) T. Z. I. II. elektronlar p veya d orbitallerini özdefl olarak doldurmufllarsa. 12.2005-2008 K‹MYA TEST – 2 For Evaluation Only. SINIF 9. II ve III Bu iyonun 28 tane nötronu varsa n kaç olur? A) –2 B) –3 C) +4 D) +5 E) +6 10. Soygazlar›n iyonlaflma enerjileri di¤er bütün elementlerinkinden daha yüksektir. Halojenler için afla¤›daki genel nitelemelerden hangisi yanl›flt›r? genellemelerden A) De¤erlik elektronlar› s ve p orbitallerindedir. C) Kararl›. Z.10. 52 n Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company. 1s22s22p63s23p6 fleklindedir. 13. Periyodik sistemde ayn› periyotta bulunan X. B) Atom numaras› artt›kça iyonlaflma enerjisi ve elektron ilgisi azal›r. X. kararl›l›k sa¤lar. X+a ve Y–b iyonlar›n›n elektron düzeni s›ras›yla 2p6 ve 3p6 ile bitti¤ine göre X ve Y elementlerinin periyodik sistemin kaç›nc› periyodunda bulunmas› gerekir? X 2 3 2 3 3 Y 3 2 2 3 4 Bu elementler periyodik sistemde soldan sa¤a do¤ru nas›l s›ralan›r? A) Y. Y A) B) C) D) E) 101 . X. D) Alkali ve toprak alkali metallerle iyonik ba¤l› bileflik olufltururlar. iki atomlu moleküller verirler. – – – Y'nin atom çap› di¤erlerinden küçüktür. T'nin iyonlaflma enerjisi di¤erlerinden küçüktür. Yukar›daki ifadelerden hangileri do¤rudur? A) Yaln›z I B) Yaln›z II C) Yaln›z III D) I ve III E) I. Z ve T elementleri için flu bilgiler veriliyor. Y E) Z. d blo¤u Periyodik sistemdeki bloklardan hangilerindeki bütün elementler (Hidrojen hariç) elektri¤i iletirler? A) Yaln›z I B) Yaln›z II C) Yaln›z III D) I ve III E) II ve III 14. elektronlar›n yük simetrisini sa¤layacak flekilde orbitalleri doldurmas›. p blo¤u elementleridir. p blo¤u III. I. X bilefliklerinde daima (+) yüklü olurken Z bilefliklerinde (+) ve (–) yüklü olabilmektedir. X iyonunun elektron da¤›l›m›. E¤er bir atom veya iyonda.

Elektronegatiflik. 20X ve Y elementleri X3Y2 bilefli¤ini oluflturmaktad›rlar. n+3Z olan elementlerve den Y hiçbir elementle bileflik yapm›yor. Ametallerin genel özellikleri dikkate al›n›rsa. yarg›lar›ndan hangileri söylenebilir? A) Yaln›z I B) Yaln›z III C) I ve III D) II ve III E) I. Kendi aralar›nda kar›fl›m yaparlar. Birim elektron bafl›na düflen çekim gücü artar. II ve III kapat 7. SINIF ForTEST – 3 Only. I. hangi ifade yanl›fl olur? A) B) C) D) E) Metallerle bileflik yaparlar. Atom numaralar› nX. alarak 6.K‹MYA Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company. Buna göre X ve Z elementlerinin oluflturabilecekleri bilefli¤in formülü nedir? A) ZX2 B) XZ C) X2Z D) X2Z3 E) X3Z2 102 . Kat›. n+1Y. A) B) C) D) E) Bu bileflikte Y en küçük de¤erli¤ini ald›¤›na göre. Periyodik cetveldeki yeri de¤iflmez. Evaluation 5. sistemdeki III. 1s22s22p1 II. Periyodik sistemde hangi yönde ilerlenince elektronegatiflik artar? A) B) C) D) E) Sütunda afla¤› do¤ru inildikçe Sat›rda soygaza do¤ru ilerleyince Sat›rda atom çap›n›n büyüdü¤ü yönde Sat›rda atom numaras›n›n azal›fl› yönünde Sütunda atom numaras› art›fl› yönünde 3. Negatif yüklü bir iyon elektron vererek nötr atom haline geçti¤inde. I. Bir X elementi periyodik sistemin 2A grubunda bulunan Y elementi ile iyonik yap›da Y3 X2 bilefli¤ini oluflturmaktad›r. 1s22s22p3 III. Afla¤›da en yüksek enerji düzeylerindeki orbitaller ve elektron say›lar› verilmifl yap›lardan hangisinin elektron düzeni en kararl› olur? A) ns1 D) ns np 2 1. s›v› ve gaz halde olabilirler. X iyonunun elektron say›s› 18 oldu¤una göre. Atom hacmi artar. II. elementlerin elektron al›p (–) indirgenme e¤iliminin bir ölçüsüdür. periyodik sistemdeki yeri neresidir? Periyot 2 3 3 3 2 Grup 5A 6A 5A 3A 3A 4.2005-2008 10. Bilefliklerinde daima negatif de¤erlik al›rlar. Y nin elektron da¤›l›m›. Periyodik sistemde yukar›dan afla¤›ya do¤ru gidildikçe afla¤›daki özelliklerden hangisi de¤iflmez? A) B) C) D) E) Atom çap› Atom numaras› Metalik özellik De¤erlik elektron say›s› Elektron verme e¤ilimi B) ns2 6 C) ns2np3 E) (n–1)p ns2 6 buna göre 2. 1s22s22p63s23p3 dizilifllerinden hangileri olabilir? A) I ve II B) Yaln›z II C) Yaln›z III D) I ve III E) II ve III 8. Kendi aralar›nda bileflik yaparlar.

– – X'in I. – Yüksek s›cakl›kta s›v› hale gelirler. Atom çap› Yörünge say›s› Metalik özellik ‹yonlaflma enerjisi De¤erlik elektron say›s› 14. Periyodik sistemin ayn› grubunda bulunan ve X. Hidrojenle birleflerek sulu çözeltisinde asidik özellik gösterirler. Y ve Z atomlar›n›n de¤erlik elektron say›lar› için afla¤›daki s›ralamalardan hangisi do¤rudur? A) X = Y = Z B) X > Y > Z C) X = Z < Y D) X > Z > Y E) X = Y > Z Yukar›da baz› özellikleri belirtilen kimyasal madde afla¤›dakilerden hangisidir? A) Soygaz B) Toprak alkali metal C) Soy metal D) Geçifl metali E) Radyoaktif element 13. 12. Yukar›da özellikleri verilen element grubu afla¤›dakilerden hangisidir? A) B) C) D) E) Alkali metal Halojen Toprak alkali metal Toprak metali Soygaz 11. Elementin molekülündeki atomlar› aras›nda bir ba¤ vard›r. IV. nicelikleri nas›l de¤iflir? [(+) Artar.2005-2008 K‹MYA TEST – 3 For Evaluation Only. (0) De¤iflmez] I + – – + 0 II + + 0 0 – III – + – 0 + IV – 0 + 0 – V 0 + + – + A) B) C) D) E) Periyodik sistemde yukar›dan afla¤›ya do¤ru nas›l s›ralan›r? A) Y X Z B) X Y Z C) Y Z X D) X Z Y E) Z Y X 103 . Z elementleri. tek atomlu haldedirler. – – 10. (–) Azal›r. X–2: 1s22s22p6 Y : 1s 2s 2p +1 2 2 6 Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company.10. – (+) de¤erlikli olabilirler. II. iyonlaflma enerjisi X'den küçüktür. iyonlaflma enerjisi Y'den küçüktür. Yukar›da baz› özellikleri verilen kimyasal madde afla¤›dakilerden hangisidir? A) Metal B) Ametal C) Soygaz D) Bileflik E) Molekül – Moleküler yap›da iki atomlu elementlerdir. Kararl› bir elektron da¤›l›m› yap›s›na sahiptirler. SINIF 9. – Is› ve elektrik iletkenidirler. I. III. Y. Z+6: 1s22s22p2 Yukar›da iyonlar›n›n elektron da¤›l›mlar› verilen X.Periyodik sistemde bir yatay s›rada atom numaras›n›n art›fl› yönünde gidildikçe. Serbest halde. Afla¤›daki atomlardan hangisinin elektron da¤›l›m› küresel simetri gösterir? A) 8O B) 9F C) 15P D) 17Cl E) 21Sc 15. Z'nin I. elementlerle ilgili. V.– – – Bulunduklar› periyodun en yüksek iyonlaflma enerjisine sahiptirler.

Farkl› elementlerin atomlar›n› bulundurabilir. Nötral X. 36 elektron. Y . +7 –1 +1 8. Y ve Z atomlar›ndan hangilerinin de¤erliksiz elektron dizilifli np5 ile biter? A) Yaln›z X B) Yaln›z Y C) Yaln›z Z D) X ve Y E) Y ve Z 104 . + 11Na ile 12Mg+2 iyonlar› için afla¤›dakilerden hangisi söylenemez? Orbital say›lar› ayn›d›r. Z iyonlar›nda s›ras› ile 10 elektron. varsa en yüksek (+4) yüklü –2 [Y–4 (suda)] düflük (–2) yüklü [Y (suda)] iyonlar›na rastlanabilir.K‹MYA Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company. Soygaz elektron düzenine ulaflm›fllard›r. hangi elementin suda. soygaz düzeninde. II ve III A) B) C) D) E) 4. Z 5A grubu elementleridir. III. Z: olan elementlerle ilgili. Periyotlar› ayn›d›r. Elektron düzenleri. yarg›lar›ndan hangileri do¤rudur? A) I ve II B) I ve III C) Yaln›z III D) II ve III E) I. SINIF ForTEST – 4 Only. Afla¤›dakilerden hangisinde elektronlar küresel simetrik da¤›l›m gösterir? A) 5B B) 8O C) 17CI 6. Üçü de ayn› periyottad›r. Herhangi bir molekül için afla¤›dakilerden hangisi yanl›flt›r? A) B) C) D) Ayn› elementin atomlar›n› bulundurabilir.2005-2008 10. Bir elementin son enerji düzeyindeki orbitalleri tam dolu veya yar› dolu ise elektronlar küresel simetrik olarak da¤›lm›flt›r. Molekülün içinde atomlar kendi varl›klar›n› korur. Y 2A. Atom hacimleri ayn›d›r. iyonlar›na rastlanamaz? A) 11Na 1. Elektron say›lar› ayn›d›r. E) Molekül içinde atomlar gelifli güzel durumdad›r. X 1A. 1s X: Y: 2s 2p bold 3. X ile Z. Buna göre. II. X . I. Evaluation 5. Su içinde (yani sulu çözeltide) elementlerin serbest iyon olarak. 18 elektron bulunmaktad›r. Dolu ve yar› dolu p ve d orbital tak›mlar› küresel simetrik oldu¤una göre afla¤›daki türlerden hangisi bu özellikte de¤ildir? A) 10Ne B) D) 16S –2 11Na + C) E) 17CI+ 12Mg +2 D) 24Cr E) 26Fe 7. Afla¤›daki metaller grubunun hangisinde en aktif metaller bulunur? A) B) C) D) E) Yar› metaller Geçifl metalleri Alkali metaller ‹ç geçifl metalleri Toprak alkali metaller B) 12Mg C) 13AI D) 15P E) 17CI 2. Birden fazla atomdan oluflabilir. X3Z kararl› bilefli¤ini oluflturur.

ns np II. X ile O aras›ndaki ba¤ iyoniktir. 10. n say›s›. 9. Y elementi periyodik cetvelde hangi gruptad›r? A) 3A B) 5A C) 6A D) 7A E) 2A Yukarida 2 2 4 12. Toprak alkali metalleri için afla¤›dakilerden hangisi yanl›flt›r? A) 2A grubundad›rlar. 13. en küçük de¤eri 4 olacak flekilde iken. Bir metal atomu ile bir ametal atomu bileflik oluflturursa. Belirli kütle oranlar›nda birleflirler. II. SINIF Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company.10. X kat›s› elektri¤i iletir. Buna göre afla¤›daki bileflik formülü çiftlerinden hangisi do¤rudur? A) Y3M2 T2L3 D) Y2M T3L B) YM2 T2Z3 E) Y3M2 T3L2 C) YM TL sistemde 11. B) Bileflikleri iyoniktir. X'in de¤erlik elektron düzeni ns2 np4 (n tam say›) fleklindedir. I. D) Oksitlerinin sulu çözeltisi bazik özellik gösterir. ns2 (n–1)f14(n–1)d6 np6 elektron dizilifli bitifllerinden hangileri yanl›flt›r? A) Yaln›z I B) Yaln›z II C) Yaln›z III D) I ve III E) II ve III 2 6 14. Buna göre. Bir X elementinin atomundaki elektron say›s› bir soygazdan 2 farkl›d›r ve XO formülündeki oksidinin sulu çözeltisi bazik özelliktedir. III. X T Y Z M L R Yukar›da periyodik tablodan bir k›s›m görülmektedir. ns2 (n–1)d10 np6 III. ametalin atom çap› küçülür. yarg›lar›ndan hangileri do¤rudur? A) Yaln›z I B) I ve II C) I ve III D) II ve III E) I. Metal atomu elektron verir. 3A grubundaki X elementi Y elementi ile XY bilefli¤ini oluflturdu¤una göre. I. X : 1s 2s 2p 15. II ve III Y+1: 1s22s22p6 Z : 1s22s22p6 elektron düzenleri verilen iyon ve atomlardan birer elektron koparmak için gereken enerjiler aras›nda nas›l bir iliflki vard›r? A) Y+ > Z > X C) X > Y+ = Z E) Z > Y+ > X B) Y+ = Z > X D) X > Y+ > Z 105 . Ametal atomu elektron al›r.2005-2008 K‹MYA TEST – 4 For Evaluation Only. afla¤›dakilerden hangisi yanl›fl olur? A) B) C) D) E) ‹yonik ba¤l› bileflik oluflur. C) Atom numaralar› artt›kça iyonlaflma enerjileri artar. Metalin atom çap› büyür. E) Fosfat iyonu ile yapt›klar› bilefliklerin formülleri X3(PO4)2 fleklindedir.

Z ve T elementleri periyodik sistemin ayn› periyodunda ve s›ra ile 2A. Evaluation 19.000 13. De¤erlik elektron say›lar› ayn›d›r. Elektron ilgisi en büyük olan T'dir. X ve Z periyodik sistemde ayn› gruptad›r. Periyodik cetvelde ayn› gruptad›rlar. Z atomlar› için. Element ‹E1 ‹E2 ‹E3 ‹E4 ‹E5 X 730 1400 7700 10. ‹yonlaflma enerjisi en büyük olan Z'dir. 3A. II ve III Bu halojenlerin atom numaralar›n›n art›fl›na göre s›ralan›fl› nas›ld›r? A) X Y Z B) X Z Y C) Y X Z D) Z X Y E) Y Z X 106 . Birinci iyonlaflma enerjisi en büyük olan T'tir.000 Y 590 1100 4900 6400 8100 alt indis ve Yukar›daki nötr hallerinin elektron da¤›l›mlar› verilen X. Y. II. Y. oda flartlar›nda kat›d›r. SINIF ForTEST – 4 Only. 21. III. X: 1s22s2 Y: 1s22s12p1 Z: 1s22s22p1 16. Afla¤›dakilerden hangisinden elektron koparmak en zordur? A) 12X + B) D) 10M 12Y +2 C) E) 9T – 13Z + A) B) C) D) E) ‹yonlaflma Enerjisi Atom Yar›çap› Artar Büyür Azal›r Büyür Artar Küçülür Azal›r Küçülür Azal›r De¤iflmez 18. Birer elektron koparmak için gerekli enerji X > Y > Z s›ras›yla azal›r. Peryodik sistemde bir grup içinde yukar›dan afla¤›ya do¤ru iyonlaflma enerjisi ve atom yar›çap› nas›l de¤iflir? küçük harf 17. 5A ve 6A grubundad›rlar. X. X. Y ve Z ayn› periyottad›r. Birinci iyonlaflma enerjisi en küçük olan X'tir. ‹kisi de metaldir. yarg›lar›ndan hangileri do¤rudur? A) Yaln›z I B) Yaln›z II C) Yaln›z III D) I ve II E) II ve III sistemde A) B) C) D) E) Bu elementler için afla¤›dakilerden hangisi yanl›flt›r? X'in metalik özelli¤i Y'den fazlad›r. II. X'in atom çap› Y'den küçüktür. X. ninkinden ninkinden küçük harf 20.K‹MYA Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company. III. Y ve Z halojen elementlerinden üçünü göstermektedir. yarg›lar›ndan hangileri do¤rudur? A) Yaln›z I B) Yaln›z II C) Yaln›z III D) I ve II E) I. Periyodik sistemde A gruplar›nda bulunan iki elementin iyonlaflma enerjileri kkal/mol olarak afla¤›da verilmifltir. I. – – Y. I.2005-2008 10.

10. SINIF K‹MYASAL TÜRLER ARASI ETK‹LEfi‹MLER K‹MYA K‹MYASAL TÜRLER ARASI ETK‹LEfi‹MLER • Kimyasal Türler ve Etkileflimleri • Güçlü Etkileflimler • Zay›f Etkileflimler 107 .

H CH3 ⇒ C H H OH ⇒ O H Kimyasal ba¤. • CH3 bu radikallere örnek olarak verilebilir. ‹yon: Pozitif ya da negatif yüke sahip olan atom ya da atom topluluklar›n›n oluflturdu¤u yüklü parçac›klard›r. K‹MYASAL TÜRLER Kimyasal türler atom. molekül. Molekül: Birden fazla atomun oluflturdu¤u atom topluluklar›d›r. nötron ve elektron olmak üzere üç ana parçac›ktan meydana gelir. Atom. iyon ve radikaller olarak dört ana bafll›k alt›nda incelenebilir. Akyükü tiftirler ve bileflik oluflturma e¤ilimindedirler. proton. Bu durumda türler aras› etkileflimleri ikiye ayr›labiliriz. Baz› radikallerin yap›lar›n› inceleyelim. Bu radikaller do¤ada serbest halde bulunmak istemez ve bileflik oluflturur. • OH.2005-2008 K‹MYASAL TÜRLER ARASI ETK‹LEfi‹MLER 10. • Cl. Tüm maddeler atomlardan meydana gelir. Bu itme–çekme kuvvetleri fark›n›n zay›fl›¤› durumunda ise fiziksel ba¤lar meydana gelir. K‹MYASAL TÜR Atom Molekül ‹yon Radikaller Atom: Maddenin en küçük yap› tafl›d›r.K‹MYA Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company. Radikal: Herhangi bir elektriksel yüke sahip olmayan atom ya da atom topluluklar›ndan oluflan ve oktetini tamamlamam›fl yap›lard›r. H2 → • H + • H Cl2 → • Cl + • Cl CH3Cl → • CH3 + •Cl Atom topluluklar›n›n oluflturdu¤u radikaller ayn› zamanda molekül tan›m›na da uymaktad›r. Moleküllerin herhangi bir elektriksel yükleri yoktur (nötrdürler). bask›n geldi¤i durumlarda söz konusudur. 108 . Bir atom temel haldeyken proton say›s› elektron say›s›na eflittir. atomlar›n birbirilerine yaklaflmalar› sonucunda gerçekleflen çekim güçlerinin itme kuvvetlerine. + + Yukar›da görülen atomlar aras›ndaki tüm itme ve çekme kuvvetlerin toplam› ba¤ kavram›n› aç›klamaktad›r. SINIF For Evaluation Only. Atomlar›n yap›s›na göre farkl› görünümlere sahiptirler. • H .

Bu de¤erlerin büyüklü¤ü. ‹ki atom aras›ndaki ba¤ denildi¤inde burada mekanik bir ba¤dan bahsedilmemektedir. Ancak burada H atomlar› aras›nda mekanik bir ba¤ oldu¤u yan›lg›s›na düflülmeden H atomlar› aras›ndaki elektrostatik çekim kuvvetlerinin sonucu oluflan kimyasal ba¤ anlafl›lmal›d›r. ba¤›n sa¤laml›¤› hakk›nda bilgi verir. Bunlar iyonik ba¤.1 kj/mol → CH3OH(g) Zay›f etkileflimlerin kendi aras›nda k›yaslan›fl› yap›labilir. Bu nedenle ametal atomu. kovalent ba¤ ve metalik ba¤d›r. Metal ve ametal atomlar› aras›ndaki elektronegativite fark› yüksektir. SINIF K‹MYASAL TÜRLER ARASI ETK‹LEfi‹MLER TÜRLER ARASI ETK‹LEfi‹M K‹MYA Güçlü etkileflimler Zay›f etkileflimler ‹yonik ba¤ Kovalent ba¤ Metalik ba¤ Van der Waals ba¤lar› Hidrojen ba¤lar› Dipol – Dipol ba¤lar› ‹yon – Dipol ba¤lar› ‹ndüklenmifl dipol ba¤lar› London kuvvetleri ‹yon – indüklenmifl dipol ba¤lar› Dipol – indüklenmifl dipol ba¤lar› Ba¤ kavram›n›n günlük hayattaki anlam› ile burada aç›klad›¤›m›z anlam› farkl›d›r. 3Li ile 9F atomlar› aras›nda oluflan LiF bilefli¤ini inceleyelim: ⇒ 3Li 9F Li + F –1 109 . metal atomunun elektronunu çeker ve böylelikle “–” yüklü (anyon) ve “+” yüklü (katyon) iyonlar oluflur. Örne¤in H2 molekülünün atomlar› aras›ndaki ba¤›n ifade edilifli H – H fleklindedir. ‹yonik Ba¤: Metal ile ametal atomlar› aras›nda elektron al›fl – verifli ile gerçekleflen ve oluflan iyonlar› bir arada tutan elektrostatik kuvvetlerdir. Ba¤›n sa¤laml›¤› ⇒ N ≡ N > H – H > Cl – Cl (C2H5)2O(s) + 38 kj/mol → (C2H5)2O(s) Zay›f etkileflim kuvveti = (C2H5)2O > CH3OH GÜÇLÜ ETK‹LEfi‹MLER Güçlü etkileflimleri daha önce üç ana gruba ay›rm›flt›k.10. •H + •H → H2 + 436 kj/mol •Cl + •Cl → Cl2 + 243 kj/mol N + N → N2 + 946 kj/mol CH3OH(s) + 29. Bu iyonlar elektrostatik kuvvetlerle birbirini çekerler ve birarada dururlar. Bir ba¤›n ya da etkileflimin oluflumu s›ras›nda a盤a ç›kan enerji kabaca 40kj/mol de¤erinden büyükse bu etkileflime “kimyasal ba¤” diyebiliriz.

02A 1.64 Cl atomu 0. LiF > LiCl > LiBr > LiΙ 110 .23 Li atomu LiCl 1. Örne¤in 19K atomu ile 7A grubu (17.33A 2.14A 1. Görüldü¤ü gibi Li atomu F atomuna 1 elektron vererek pozitif yüklü.2005-2008 K‹MYASAL TÜRLER ARASI ETK‹LEfi‹MLER 10.60 L‹ iyonu 0.64 F –1 atomu 1.95A ° ° ° ° Yar› çap : 2.36A KBr K + Br → K +1 Yar› çap : 2.16A Bu dört bileflik incelendi¤inde iyonik ba¤›n sa¤laml›klar› aras›ndaki iliflki.33 + + + + ‹yon yar› çaplar› (A°) L‹ iyonu 0.02A 0. Li + F → Li +1 + [ F ]–1 ⇒ Li+[ F ]– Li ile F aras›nda bileflik oluflurken atomlar›n yar› çaplar› de¤iflmektedir.02A 0.33A 1.99 Br atomu 1. LiF bilefli¤i için Yar› çap Li atomu 1.33A 1.81 Br iyonu 1.60 F atomu 0. KF > KCl > KBr > KΙ fleklinde olacakt›r.23 Li atomu LiΙ 1. SINIF For Evaluation Only.23 Li atomu LiBr 1. Bu iyonlar birbirini çeker ve böylelikle iyonik ba¤l› LiF bilefli¤i oluflur.grup) elementlerinin oluflturaca¤› iyonik ba¤lar›n kuvvetlerini karfl›laflt›ral›m: KF K + F → K +1 KCl + [ F ]–1 K + Cl → K +1 üst isareti yok + [ Cl ]–1 ° ° ° ° Yar› çap : 2.60 L‹ iyonu 0. Benzer durumu 3Li atomunun 7A grubu (17.60 – F iyonu 1.95 Ι iyonu 2. Bu durumda yar›çap› azalm›fl olan iyonu kendine elektrostatik kuvvetlerle çeker.36 Yukar›da da görüldü¤ü gibi bir atom elektron verdi¤inde elektron bafl›na düflen çekirdek çekimi gücü artaca¤› için varolan elektronlar›n› daha fazla çeker ve yar›çap azal›r.02A 1.64A 1.33A 1.23 F atomu 0.14 Ι atomu 1.36 Cl iyonu 1. F atomu ise Li atomunun elektronunu alarak negatif yüklü iyon oluflturur.16 – – – Yukar›daki tablo incelendi¤inde bilefliklerin iyonik ba¤ sa¤laml›klar› aras›ndaki iliflki afla¤›daki gibi olur.33A 1. Ayn› metal atomu ile iyonik ba¤ oluflturan ayn› grup elementlerinin yar›çap› küçük olan›n iyonik ba¤ kuvveti fazla olur. grup) elementleriyle oluflturdu¤u bilefliklerde de gözlemleyebiliriz: Bileflik Atom yar› çaplar› (A°) Li atomu LiF 1.81A KCl + [ Br ] – K + Ι → K +1 + [ Ι ]– ° ° ° ° Yar› çap : 2.23 Li+1atomu 0.99A 1. Ayn› flekilde bir atom bir elektron ald›¤›nda elektron bafl›na düflen çekirdek çekimi gücü azalaca¤› için yar›çap artar.60 L‹ iyonu 0. Bu bilefli¤in oluflumunu bir de Lewis yap›s›yla inceleyelim.K‹MYA Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company.

10. – Yani +2 yüklü katyon ile –2 yüklü anyon aras›ndaki elektrostatik çekim. ‹yonik ba¤l› bilefliklerin oluflumu ile ilgili baz› örnekler verelim. SINIF K‹MYASAL TÜRLER ARASI ETK‹LEfi‹MLER K‹MYA Bileflik oluflturdu¤unda +2 yüklü iyon haline dönüflen Mg atomuna ait MgCl2 ve MgO bileflikleri incelendi¤inde MgO nun ayn› ortamdaki erime noktas›n›n MgCl2 ninkinden çok yüksek oldu¤u tespit edilmifltir. +2 yüklü katyon ile –1 yüklü anyon aras›ndaki elektrostatik çekim gücünden fazlad›r. Cl Mg [ Cl ] Mg+2 [ Cl ] – – Cl F Al F F [ F ] – [ F ] Al+3 – [ F ] – 111 . Bu durum Mg bilefli¤inin ba¤lar›n›n sa¤laml›¤›n› art›r›r. Bileflik MgCl2 MgO Erime noktas› (°C) 714 2800 Bunun sebebi MgO bilefli¤inde Mg+2 ve O–2 iyonlar› aras›ndaki çekim gücünün MgCl2 bilefli¤inde Mg+2 ve Cl iyonlar› aras›ndaki çekim gücünden fazla olmas›d›r.

K‹MYA Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company. Bu durum ise bir bilefli¤in atomlar› aras›ndaki ba¤lar›n iyonik ve kovalent karakterlerinin her ikisininde oldu¤u sonucunu ortaya ç›kar›r.8 3. polar. Çünkü atomlar›n elektronegativite de¤erleri sebebiyle ba¤ elektronlar›n› kendilerine çekmeleri söz konusudur. SINIF For Evaluation Only.2 2. ‹ki atom aras›ndaki elektronegativite fark› 0 ise ba¤ apolar.8 2. k›smen iyonik ve iyonik olarak s›n›fland›rabiliriz. Elektronegativite farklar›na bakarak bir ba¤› apolar. Bu durum NaCl nin s›v› halinde de söz konusudur. Yani di¤er bir deyiflle iyonik ba¤l› bilefliklerde atomlar aras›ndaki ba¤›n iyonik karakteri yüksektir diyebiliriz. Kristal yap›daki iyonik bileflikler elektrik ak›m›n› iletmez.8 1. ‹yonik ba¤l› bileflikler suda çözünürken kristal örgü yap›s› bozulur ve su molekülleri kristal örgüden kopard›klar› iyonlar› sararak çözünmeyi gerçeklefltirirler. yi asagi at Bu bilefli¤in atomlar› aras›ndaki ba¤a tam iyonik demek do¤ru olmayacakt›r.4 0.2 0.2 1. Atomlar aras›ndaki ba¤›n iyonik karakteri atomlar›n elektronegativite de¤erleri aras›ndaki farka bak›larak söylenebilir. 112 . Su CI– Na+ Bu çözünmeyi denklemle gösterelim : + – NaCl(k) → Na (suda) + Cl (suda) Çözelti içine homojen olarak da¤›lm›fl bulunan pozitif ve negatif yüklü iyonlar sebebiyle iyonik bilefliklerin sulu çözeltileri elektrik ak›m›n› iletir.2 Yüzde iyonik karakter 1 4 15 30 39 47 55 70 86 89 92 Tabloda da görüldü¤ü gibi %100 iyonik ya da kovalent bileflikten bahsedemeyiz.2005-2008 K‹MYASAL TÜRLER ARASI ETK‹LEfi‹MLER 10. “Kovalent karakteri yoktur” diyemeyiz. 2 den büyük ise k›smen iyonik ve iyonik olarak s›n›fland›rabiliriz. ‹ki element aras›ndaki elektronegativite fark› 0.6 1. yaklafl›k 2 ye kadar polar. Ancak kat› halinde kristal örgü içerisindeki her bir iyon g 6 tane di¤er iyon taraf›ndan sar›l›d›r.4 1.0 3.

4 Cs 0.9 Po 2.8 Ιn 1.8 Ru 2.9 8 Fe 1.8 Pd 2.5 – 1.1 Hf 1.9 La 1. ΔEN nin bunlar›n ortas›nda oldu¤u halde ba¤ polar kovalenttir.6 Mo 1.3 Ta 1. E¤er iki atomun ΔEN de¤eri çok küçükse.7 Ba 0.4 Re 1.0 16 O 3.9 S 2.8 Ge 1. çok büyükse oldukça iyoniktir.1 As 2.0 At 2.8 Sn 1.5 1.8 P 2.5 17 F 4.9 Na 0.0 1.0 – 4.5 Ga 1.10.2 Ιr 2.6 Cd 1.4 Li 1.9 12 Zn 1.6 6 Cr 1.5 15 N 3.0 – 1. ba¤l› atomlar›n EN de¤erleri aras›ndaki fark›n mutlak de¤eri olan elektronegatiflik fark› (ΔEN) de¤erlerinden anlayabiliriz.9 Ag 1.8 Bi 1.0 Al 10 Ni 1.4 Te 2.7 1.2 4 Ti 1.2 fiekil – 1 de elektronegatifli¤in periyodik çizelgede bir grupta yukar›dan afla¤›ya do¤ru azald›¤›n› ve bir periyotta soldan sa¤a do¤ru artt›¤›n› görebiliriz.9 Ra 0.4 5 V 1.2 Hg 1.0 14 C 2.0 3 Sc 1.5 W 2.1 2 Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company.2 2.6 Nb 1. ΔEN de¤erleri ile ba¤›n yüzde iyonik karakteri aras›ndaki kaba iliflki flekil – 2 de verilmifltir.5 Sekil -1 Pt 2.0 Sb 1.5 Tc 1.9 Tl 1.5 – 2.0 – 2.3 Y 1. bir kovalent ba¤›n ne kadar polar oldu¤unu bilebiliriz.8 Rh 2. Bunu.0 Br 2.2 Au 2.2005-2008 K‹MYA K‹MYASAL TÜRLER ARASIOnly.4 13 B 2. Elektronegatiflik (EN) de¤erlerinden.8 Mg 1.1 Cl 3.9 Os 2.2 Ca 1.0 dan düflük 2.6 Si 1.2 9 Co 1.2 11 Cu 1. 100 KCl Yüzde iyonik karakter 75 KΙ LiΙ CsΙ KBr LiCΙ LiBr CsCΙ NaCl CaF LiF KF 50 HF 25 HCΙ HΙ ΙCΙ HBr 1 2 3 Elektronegatiflik fark› Sekil-2 0 0 ΙBr Bir kimyasal ba¤›n elektronegatiflik fark›n›n fonksiyonu olarak yüzde iyonik karakteri 113 .8 Pb 1.8 7 Mn 1.5 Se 2.8 Rb 0.0 Sr 1. SINIF 1 H 2.0 Be 1. For Evaluation ETK‹LEfi‹MLER 1.8 Fr 0.9 3. bunlar aras›ndaki ba¤ oldukça kovalenttir.5 Zr 1.7 Ι 2.9 K 0.

Örne¤in H2 molekülünü inceleyelim: 1 1H = 1s 14243 H 1 1H = 1s 14243 H 1p 1p H H ⇒ H–H 2e– ortak kullan›l›r. SINIF Kovalent Ba¤ Ametal atomlar› aras›nda elektron ortaklaflmas› sonucu meydana gelen kimyasal ba¤ çeflididir. 1H = 1s1 ⇒ H 9F = 1s2 2s2 2p5 ⇒ F H + F H F 2e– 8e– →H–F 1p 9p 1p 9p HF H atomu 2 elektronu ortak kullanarak dubletini. KOVALENT BA⁄ (ΔEN = Elektronegativite fark›) Polar (Kutuplaflm›fl) Kovalent ba¤ 0 < ΔEN < 2 Apolar (Kutupsuz) Kovalent ba¤ ΔEN = 0 114 . 1p 1p H2 H atomlar› H2 molekülüne dönüfltü¤ünde 2 elektronu ortak kullanarak asl›nda kendilerini dublete tamamlam›fl olurlur. Ametal atomlar› aras›nda gerçekleflen kovalent ba¤lar ikiye ayr›l›r. F atomu ortak kullan›lan 2 elektron ve paylafl›lmayan 6 elektronu ile birlikte son yörüngesini 8’e tamamlayarak oktetini tamamlam›fl olur. Benzer flekilde HF molekülünü inceleyelim.K‹MYA K‹MYASAL TÜRLER ARASI ETK‹LEfi‹MLER 10.

Örnek 3Li : 1s2 2s1 2p0 1 de¤erlik elektronu 4 de¤erlik orbitali 115 .9 (polar kovalent) F = 4. Cl2. H2. Elektronegativite H = 2. Ba¤a kat›lan ametal atomlar›n›n elektronegativite de¤erleri ayn› oldu¤u için elektronegativite fark› (ΔEN) 0 olacakt›r. Br2 gibi moleküllerin atomlar› aras›ndaki ba¤ apolar kovalent ba¤d›r. fiekilde de görüldü¤ü gibi elektron yo¤unlu¤u F k›sm›nda daha fazlad›r. Bu durumdaki bir ba¤da ametal atomlar›n›n ortak kulan›lan elektronlar› çekme güçleri eflit oldu¤u için herhangi bir kal›c› kutuplaflma söz konusu olmayacakt›r. H – F ba¤› olufltu¤unda F nin elekronegativite de¤erinin H ninkinden büyük olmas›ndan dolay› ortak kullan›lan elektronlar F atomu çevresinde daha uzun süre bulunurlar. Ametal atomlar› çevresinde ortak kullan›lan elektronlar eflit süre dolanacakt›r. Ba¤a kat›lan ametal atomlar›n›n elektronegativite de¤erleri aras›ndaki farka göre ba¤ az polar ya da polar olarak ifade edilebilir.1 – 2. de¤erlik orbitallerinin say›s›ndan her zaman azd›r.1 ΔEN = 3.0 Apolar Kovalent Ayn› cins ametal atomlar› aras›nda oluflan güçlü etkileflimdir. Yani molekülde kutuplaflma olacakt›r. ✔ Metalik ba¤› kavramak için metallerin iki önemli özelli¤ini bilmek gerekir.1 ΔEN = ENF – ENH = 4 – 2. Metallerde: ✔ De¤erlik elektronlar›n›n say›s›.4 (polar kovalent) O = 3. HF molekülünün oluflumunu daha önce vermifltik. H F ⇒ δ + H F δ – Bu durumu elektronegativite de¤erlerine bakarak inceleyelim: Elektronegativite H = 2.1 ΔEN = 2.5 – 2.10. H2 molekülünü inceleyelim: 1p 1p H H ⇒ Elektronegativite H : 2.1 = 1.1 = 1. Bu durum F atomunu k›smen negatif (δ–) H atomunu ise k›smen pozitif (δ+) yapacakt›r. SINIF K‹MYASAL TÜRLER ARASI ETK‹LEfi‹MLER K‹MYA Polar Kovalent Ba¤ Basit bir ifadeyle farkl› ametal atomlar› aras›nda oluflan ba¤a denir. Metalik ba¤ saf metallerde ve alafl›mlarda görülür.0 Benzer flekilde H2O molekülünü inceleyelim.1 = 0 (apolar kovalent) Metalik Ba¤ ✔ Metal atomlar›n› kat› ve s›v› halde bir arada tutan kuvvetlere metalik ba¤ denir.

(+) yüklü merkezler elektron denizi içine düzenli bir flekilde yerleflmifltir. Periyodik cetvelde genel olarak. metalik ba¤ gücü artar. bir elektron denizi oluflturur. metal ba¤› zay›flar. O halde metalik ba¤ elektron denizindeki elektronlarla (+) yüklü merkezler aras›ndaki çekim kuvveti ile oluflmaktad›r. 1 de¤erlik elektronu ve (+1) yüklü merkezden oluflur.2005-2008 K‹MYASAL TÜRLER ARASI ETK‹LEfi‹MLER 10. 1A Li Na K 1A Na 2A Mg 3A Al Metalik ba¤ gücü azal›r.K‹MYA Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company. Bu iki özellikten dolay›. ✔ Metalik ba¤›n gücü. ✔ ‹yonlaflma enerjileri çok düflüktür. Mg atomu. sistemde ✔ Bir grupta yukar›dan afla¤›ya do¤ru atom çap› (hacmi) büyür. ✔ Metalik ba¤ zay›f etkileflimlerden (Van der Waals. çap küçülür. genelde de¤erlik elektron say›s› artt›kça ve atom çap› küçüldükçe artar. Metal ba¤› gücü artt›kça erime noktas› ve sertlik artar elektriksel iletkenlik azal›r. 2 de¤erlik elektron ve (+2) yüklü merkezden oluflur. De¤erlik elektronlar›n› elektron denizine veren atomun çekirde¤i ile di¤er elektronlar›. Metalik ba¤ gücü maddenin fiziksel özellikleri ile ilgilidir. ✔ Periyotta soldan sa¤a do¤ru metalik özellik azal›rken metalik ba¤ kuvveti artar. ✔ Bir periyotta soldan sa¤a do¤ru de¤erlik elektron say›s› artar. erime noktas› ve sertlik azal›r. (+) yüklü merkez oluflturur. elektriksel iletkenlik artar. de¤erlik elektronlar› kendi bofl de¤erlik orbitallerinde ve komflu atomlar›n de¤erlik orbitallerinde de serbestçe dolafl›r. Metalik ba¤ modelleri – – – + – – – – – – – – – + – – + – + – – – – – + + – – – – – +2 +2 +2 – – – – – – +2 +2 +2 – – – – – – – +2 +2 +2 – – – – atomunun + – – + – – – + – – – u – – – – – – – – Na (1A) 11 Mg (2A) 12 Na atomu. Bir metal atomlar›n›n de¤erlik elektronlar›. SINIF For Evaluation Only. Metalik özellik (aktiflik. hidrojen ba¤›) daha güçlüdür. 116 . e– verme e¤ilimi) maddenin kimyasal özelli¤i ile ilgilidir. Yani de¤erlik elektronlar› çekirde¤e zay›f bir kuvvetle ba¤l›d›rlar. Metalik ba¤› aç›klayan bu basit modele elektron denizi modeli denir. ✔ Metalik ba¤›n gücü ile metalik özelli¤i (metal aktifli¤i) kavramlar› kar›flt›r›lmamal›d›r. ✔ Bir grupta yukar›dan afla¤›ya do¤ru metalik özellik artarken metalik ba¤ kuvveti azal›r. Metalik ba¤ gücü artar.

✔ Metaller kat› ve s›v› halde elektrik ve ›s›y› iyi iletirler.10. moleküler kat›lardan yüksektir. IA grubu : 3. tel ve levha haline getirebilirler. IA grubu Elementleri periyodik cetvel kesitine yerlefltirelim. periyot. Metal kristalinde bas›nç etkisi ile kristalin bir k›sm›n›n kaymas›. Na Mg Metalik ba¤ gücü artar K Metalik ba¤ kuvvetleri : Mg > Na > K Erime noktalar› : Mg > Na > K Elektriksel iletkenlik : K > Na > Mg Metalik ba¤ gücü artt›kça erime noktas› yükselir (iletkenlik azal›r). – + – + – + + – + – + – – – + + – – + + – + – + – + – + – – – + – – + – + – + – + – + – + ✔ Metalik ba¤lar güçlü oldu¤undan metallerin ço¤u (Hg gibi birkaç› hariç) oda s›cakl›¤›nda kat› haldedir. parlak bir görünüm gibi özellikleri kazand›r›r. ŒÇ ö z ü m 11Na 12Mg : 3. IIA grubu 19K : 4. Oysaki ayn› ifllem iyonik kat›da kristal yap›y› bozar. tel ve levha haline getirebilme. 117 . SINIF K‹MYASAL TÜRLER ARASI ETK‹LEfi‹MLER K‹MYA Örnek 11Na. iletkenlik. periyot. Baz› geçifl metallerinin sertlik ve çok yüksek erime noktas›na sahip olmas›. Bu nedenle metaller dövülebilir. periyot. bu elementlerin yar› dolu d orbitallerini kullanarak kovalent ba¤ oluflturabilme yetenekleriyle iliflkilidir. Genelde iyonik kat›lardan küçük. 12Mg ve 19K metallerinin ayn› bas›nçtaki erime noktalar›n› ve elektriksel iletkenliklerini karfl›laflt›r›n›z. ✔ Serbest (oynak) de¤erlik elektronlar› metalik katk›lara. Metalik Kat›lar ✔ Metalik kat›lar›n erime ve kaynama noktalar› çok genifl bir aral›kta de¤iflir. yap›s›n› bozmaz.

Dipol – Dipol Ba¤lar›: Polar moleküller aras›ndaki çekim kuvvetleridir. Hollandal› fizikçi J.K‹MYA K‹MYASAL TÜRLER ARASI ETK‹LEfi‹MLER 10.Van der Waals’dan sonra dipol – dipol. dipol – indüklenmifl dipol ve London kuvvetleri “Van der Waals kuvvetleri” olarak an›lm›flt›r. 1 = 0.9 (Kal›c› dipol) Cl = 3. Elektronegativite fark› sebebiyle kal›c› dipole sahip moleküllerden birinin k›smen negatif (δ–) ucu ile di¤er molekülün k›smen pozitif (δ+) ucu aras›nda elektrostatik çekim oluflur. iyon – dipol kuvvetleri denilen elektrostatik kuvvetleri birbirine çekilirler.1 ΔEN = 3 – 2.) Örne¤in HCl molekülünü ele alal›m: Elektronegativite: H = 2. Cl H Cl H Cl H H CI H 118 + CI H CI CI H CI – + – + – + – . SINIF ZAYIF ETK‹LEfi‹MLER Maddenin yo¤un fazlar›n›n özelliklerini anlamak için öncelikle moleküller aras› kuvvetlerin türlerini anlamam›z gerekir.0 H δ + CI H H CI δ – Molekülleri aras›nda dipol – dipol etkileflimi olacakt›r. Bu etkileflim s›ras›ndaki molekül dizilimi kat› faz içerisinde daha dura¤an iken s›v› faz etkileflimi maksimum yapacak flekildedir. + – + – + – + – + – + – + – + – (Kal›c› dipol momente sahip olan moleküler kat›n›n maksimum çekimi oluflturmak için z›t polariteli dizilim. ‹yon ve dipoller. Bunlar›n d›fl›nda hidrojen ba¤› oldukça kuvvetli dipol – dipol etkileflimidir ve sadece bir kaç element taraf›ndan oluflturulur.

‹flte bu geçici dipollük sonucu meydana gelen çekim kuvvetlerine “London Kuvvetleri” denir. For Evaluation ETK‹LEfi‹MLER + Katyon He atomu + – + Dipol – + – ‹ndüklenmifl dipol ‹ndüklenmifl dipol fiekil –1 fiekil –2 fiekil –3 Yukar›daki tabloda flekil – 1 de He atomu yan›na flekil – 2 deki gibi bir katyon yerlefltirdi¤imizde katyonun pozitif yükleri He atomunun elektronlar›n› o yöne do¤ru çekerek geçici bir dipollük oluflturur. Sonraki bir durumda baflka bir He atomunun ani dipolü o atomun çevresindeki atomlarda indüklenmifl dipollük meydana getirecektir.2005-2008 K‹MYA K‹MYASAL TÜRLER ARASIOnly. ‹yon – Dipol Ba¤›: Buna verilecek en iyi örneklerden birisi NaCl nin saf suda çözünmesi s›ras›nda meydana gelen durumdur. ‹flte soygaz atomlar› ya da apolar moleküllere yüklü parçac›k yaklaflt›r›ld›¤›nda kutuplaflma meydana gelmesine “indüklenmifl dipollük” denir. Yukar›da flekil – 2 de oldu¤u gibi iyon ile indüklenmifl dipol aras›ndaki ektileflimlere “iyon – indüklenmifl dipol ba¤›” denir. fiekil – 3 te oldu¤u gibi. • • London Kuvvetleri: He atomlar›n›n bir arada bulundu¤u bir ortamda He atomlar›ndan birisinin ani dipolü en yak›n komflu He atomunda bir indüklenmifl dipol meydana getirebilir. SINIF ‹ndüklenmifl Dipol: Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company. δ – δ O H + Na+ CI– H2O Yukar›daki flekilde de görüldü¤ü gibi Na+ ( ) iyonlar› suda çözündü¤ünde kal›c› dipol olan H2O nun k›smen negatif uçlar› yani O atomlar› taraf›ndan sar›l›r. 119 . Bu durumda oluflan zay›f etkileflim “iyon – dipol” ba¤›d›r. Örne¤in K+ iyonunun CCl4 içerisindeki durumu tam da bu verdi¤imiz bilgiye uygun olacakt›r. dipol molekül ile indüklenmifl dipol aras›ndaki etkileflime ise “dipol – indüklenmifl dipol ba¤›” denir.10. Bu zay›f etkileflim de “iyon – dipol” ba¤›d›r. Ayn› flekilde Cl– ( ) iyonlar› suda çözündü¤ünde H2O nun pozitif uçlar› olan H atomlar› taraf›ndan sar›l›r. Ayn› flekilde dipol bir molekül yaklaflt›¤›nda ise yaklaflan ucun yüküne göre He atomunda geçici bir pozitif – negatif kutuplaflmas› meydana gelir. Bu tür taneciklerin o hallerine ise “indüklenmifl dipol” denir.

harf küçük kileflimi genellikle London kuvvetlerinden büyüktür. Apolar moleküller aras›ndaki çekim gücü de benzer flekilde aç›klanabilir. Afla¤›da baz› apolar moleküllerin ayn› ortamda ki erime noktalar› verilmifltir. EK B‹LG‹ CH3F molekülü polar bir moleküldür ve molekülleri aras›nda dipol – dipol etkileflimi mevcuttur. SINIF For Evaluation Only. Atomun ya da apolar molekülün molar kütlesi ve dolay›s›yla elektron say›s› artt›kça London kuvvetleri de artacakt›r.0 90. London kuvvetlerinin art›fl› atom ya da moleküller aras›ndaki çekim gücünü art›rd›¤› için erime ve kaynama noktalar›n›n art›fl›na neden olur. Asl›nda dipol – dipol et.K‹MYA Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company. + – + + – – + + – + – – + – + – + – + – + – + – – – + + – + – + – + – + – + Çok düflük s›cakl›klarda London Kuvvetleri He atomlar›n› yeterince bir arada tutarak gaz›n yo¤unlaflmas›n› sa¤layacak kadar kuvvetlidir. Molekül F2 Cl2 Br2 Ι2 Erime Noktalar›(°C) –219 –101 –7 114 London kuvvetleri nötral veya net bir yüke sahip polar veya apolar tüm türler aras›nda mevcuttur. CCl4 ise –23 °C dir.8 °C. 120 . Ancak verilen iki molekülün ayn› flartlardaki erime noktalar›na bak›ld›¤›nda CH3F –141.2005-2008 K‹MYASAL TÜRLER ARASI ETK‹LEfi‹MLER 10.0 –23.5 –150. CCl4 molekülü ise apolard›r ve molekülleri aras›nda London kuvvetleri mevcuttur. Bunun temel sebebi CCl4 ün elektron say›s›n›n fazlal›¤› sebebiyle London kuvvetlerinin CH3F deki dipol – dipol etkileflimi ve London Kuvvetleri toplam›ndan büyük olmas›d›r. Molekül CH4 CF4 CCl4 CBr4 Erime Noktalar›(°C) –182. London kuvvetleri He atomu gibi elektronlar› sadece 1s orbitalinde olan atomda düflüktür.0 yeri degisecek Örne¤in 7A grubu elementlerinin oluflturdu¤u apolar moleküllerin ayn› ortamdaki erime noktalar›na bakal›m.

O veya N atomlar›n› temsil eder. F – H ve O – H gibi polar bir ba¤da hidrojen atom ile elektronegatif F. Gruptaki elementlerin baz› hücrelerinin kaynama noktalar›n›n karfl›laflt›r›lmas› NH3. Aralar›ndaki çizgiler ise hidrojen ba¤›n› temsil etmektedir.10. F.16 ve 17. For Evaluation ETK‹LEfi‹MLER Hidrojen Ba¤›: N – H. Ancak hirdrojen ba¤›n›n bulundu¤u bileflikler bu genellemeyi bozmaktad›r. F. hidrojenli bilesiklerinin 121 . Bir hidrojen ba¤›n›n enerjisi. Örne¤in X – H bir molekül veya molekülün parças›d›r ve Y di¤er molekülün parças›d›r. Genelde ayn› periyottaki elementleri içeren bir seri bilefli¤in kaynama noktas› mol kütlelerinin ar›fl› ile artmaktad›r. O ve N atomlar›n›n H atomu ile etkileflen en az bir çift elektronlar› bulunur. Yukar›da da görüldü¤ü gibi XHY (XHX de olabilir) genellikle bir do¤ru üzerinde bulunurlar. Hidrojen ba¤›n›n bulundu¤u moleküllerde göze batan en belirgin özellik kaynama noktas›ndaki yüksekliktir. gruplar›ndaki di¤er elementlerin hidrürlerine göre oldukça yüksektir. H2O ve HF bilefliklerinin kaynama noktalar›. SINIF Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company.O veya N atomu aras›ndaki özel bir dipol – dipol etkileflim çeflididir. 15. H H O H H O H H N H H H N H H O H H H N H hidrojen H H N H H F F H F F H H H O H H F Hidrojen Ba¤›n›n Ayn› Cins veya Farkl› Cins Moleküller Aras›ndaki Gösterimi 400 H2O Normal kaynama noktas› (K) 300 HF NH3 H2S H2Se AsH3 HBr HCl GeH4 H2Te SbH3 HΙ SnH4 200 PH3 SiH4 100 CH4 0 0 25 50 75 100 125 150 Molekül kütlesi (akb) 14. X–H Y veya Y–H X X ve Y.2005-2008 K‹MYA K‹MYASAL TÜRLER ARASIOnly. Bu aç› do¤rusall›ktan en fazla 30° sapabilir. dipol – dipol etkileflimininkinden oldukça fazlad›r.

C2H5OH molekülü ile CH3 – O – CH3 molekülünün kapal› formülleri ayn› olmas›na karfl›n C2H5OH molekülünün kaynama noktas› daha yüksektir. Bunlar›n d›fl›nda da örnekler mevcuttur. Bunun temel sebebi bu moleküllerin yap›s›nda mevcut olan çok say›daki hidrojen ba¤lar›n›n kovalent ba¤lardan sa¤lam olabilece¤idir. Tabiki bu durum her zaman böyle olmayacakt›r. SINIF Hidrojen ba¤lar› sadece H2O. CH3COOH gibi bilefliklerin molekülleri aras›nda da hidrojen ba¤lar› mevcuttur. 122 . Yapraktan bir su molekülü buharlaflt›¤›nda. CH3NH2. HF ve NH3 molekülleri aras›nda yoktur. CH3OH.K‹MYA K‹MYASAL TÜRLER ARASI ETK‹LEfi‹MLER 10. 100 m yükseklikteki bir k›z›la¤ac›n tepesine suyu tafl›mak için baflka etkenler olmal›d›r. Ama a¤açlarda suyun tafl›nmas›nda hidrojen ba¤lar› da rol oynad›¤› düflünülmektedir. kohezyon zincirinde bir halka gibidir. Örne¤in. Hava bas›nc›n›n su sütununu en çok 10 m yüksekliklere ç›karabilece¤ini biliyoruz. Bunun temel sebebi C2H5OH ›n molekülleri aras›nda hidrojen ba¤lar›n›n olmas›d›r. baz› a¤açlar›n nas›l çok yüksek boylara eriflti¤i bilmecesine de yan›t verecek gibi gözükmektedir. Bu sütunlarda su molekülleri birbirlerine hidrojen ba¤lar›yla ba¤l›d›rlar ve her su molekülü. Bu süreçte kökten yeni bir su molekülü zincire kat›l›r. Canl›larda Hidrojen Ba¤› Hidrojen ba¤›. di¤er molekül onun yerini almak için hareket eder ve zincirdeki moleküller tümüyle yukar› çekilir. Genelde kovalent ba¤ hidrojen ba¤›ndan daha güçlü bir etkileflimdir. Asetik asit molekülleri aras›ndaki hidrojen ba¤lar›n›n elektron yo¤unlu¤u da¤›l›m› ile gösterimi Glikoz veya sakkarozu deney tüpüne al›p ›s›tt›¤›m›zda karamelleflme ya da kömürleflmenin erime olay›ndan önce gerçekleflti¤ini fark ederiz. ‹nce su sütunlar› (odunsu dokuda) kökten a¤ac›n tepesindeki yapraklara uzanmaktad›r.

SINIF K‹MYASAL TÜRLER ARASI ETK‹LEfi‹MLER K‹MYA Afla¤›daki tabloda verilen iyon ve moleküllerin aras›ndaki zay›f etkileflimleri yaz›n›z.10. H2O K+ Br2 HBr2 Dipol – dipol ba¤› London Kuvvetleri H2S C6H6 London Kuvvetleri ‹yon – dipol ba¤› HF CH3OH 123 .

3. Afla¤›da verilen kimyasal türlerden hangisi radikal de¤ildir? A) • H D) •Cl B) •CH3 E) •OH C) NH+1 4 X Y Yukar›da X ve Y atomlar› aras›ndaki ba¤ oluflumu flekillerle gösterilmifltir. Buna göre. Afla¤›da verilen türler aras› etkileflimlerden hangisi di¤erlerine göre daha güçlü bir etkileflimdir? A) Dipol – dipol ba¤lar› B) Metalik ba¤ C) ‹ndüklenmifl dipol ba¤lar› D) London kuvvetleri E) ‹yon – dipol ba¤lar› A) Yaln›z I B) Yaln›z II D) I ve III C) I ve II E) I. I. Oluflan bileflik oda koflullar›nda kristal yap›dad›r. YAY ve Z – Z ba¤lar›n›n A sa¤laml›klar› aras›ndaki iliflki nas›ld›r? A) I > II > III B) II > I > III C) III > II > I – Buna göre NaX.16 1. III. SINIF For Evaluation Only. Oluflan bilefli¤in formülü XY dir. NaY va NaZ bilefliklerindeki ametallerin iyon yar›çaplar› afla¤›da verilmifltir. Oluflan güçlü etkileflim iyonik ba¤d›r.K‹MYA Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company. •X + •X → X2 + 243 kj/mol • • II.81 III. yarg›lar›ndan hangileri do¤rudur? 2.2005-2008 ÇÖZÜMLÜ TEST 10. X – X.36 2. II ve III bu sayfayi kontrol et 5. Y ve Z ametallerinin 11Na elementi ile yapt›¤› NaX. I. 1. Buna göre. Ayn› gruptaki X. 4. II. •Y + •Y → Y2 + 946 kj/mol • • ‹yon X Y Z –1 –1 yar›çap (A°) 1. NaY ve NaZ bilefliklerinin iyonik ba¤ karakterleri aras›ndaki iliflki hangi seçenekte do¤ru verilmifltir? A) NaX > NaY > NaZ C) NaY > NaZ > NaX B) NaX > NaZ > NaY D) NaX = NaY = NaZ D) II > III > I E) I > III > II E) NaY > NaX > NaZ 124 . •Z + •Z → Z2 + 436 kj/mol Yukar›daki ba¤ oluflum tepkimeleri sonucunda a盤a ç›kan enerjiler gösterilmifltir.

H – F III.0 4. 9.5 –150 –23 90 Yukar›da elektronegativite de¤erleri verilen elementler aras›nda oluflan afla¤›daki bilefliklerden hangisinin iyonik karakteri di¤erlerinden yüksektir? A) LiF D) F2 B) Li2O E) OF2 C) SO2 Yukar›da.5 Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company. II ve III 10. H2O nun kaynama noktas›n›n H2S inkinden yüksek olmas› Yukar›daki olaylardan hangilerinde hidrojen ba¤lar› etkilidir? A) Yaln›z I D) I ve III B) Yaln›z I C) I ve II E) I. I. 9F) A) Yaln›z I D) II ve III B) I ve II C) I ve III E) I. I.0 3. Kovalent ba¤ III. moleküllerin ayn› ortamdaki erime noktalar› verilmifltir. SINIF 6. II ve III D) III > I > II E) I > III > II 125 . Molekül XH4 XF4 XCl4 XBr4 Erime noktas› (°C) –182. O = C = O II.5 2. 6C. Buna göre yukar›daki London kuvvetleri aras›ndaki iliflki hangi seçenekte do¤ru verilmifltir? A) XH4 > XF4 > XCl4 > XBr4 B) XH4 bu sayfayiXCl4 > XF4 > XBr4 > C) XBr4kontolXF4 > XH4 > XCl4 > et D) XH4 = XF4 = XCl4 = XBr4 E) XBr4 > XH4 > XF4 > XCl4 7. 100 metrelik a¤açlar›n en yüksek yapraklar›na su tafl›mas›.2005-2008 K‹MYA ÇÖZÜMLÜ TEST For Evaluation Only. Atom Li F O S Elektronegativite 1. ‹ndüklenmifl dipol ba¤› Ayn› flartlarda yukar›daki kimyasal türler aras› etkileflimlerin kuvvetleri aras›ndaki iliflki hangi seçenekte do¤ru verilmifltir? A) I > II > III B) II > III > I C) II > I > III II. fiekerin ›s›t›lmas› sonucu erimeden. III. karamelleflmesi 8.10. I. F – F Yukar›da verilen bilefliklerden hangilerinin atomlar› aras›nda polar kovalent ba¤ bulunur? (1H. Hidrojen ba¤› II. 8O.

• Normalde bas›nç etkisiyle su k›lcal boruda 10m yükselirken 100m lik a¤ac›n tepesindeki yapraklara suyun ulaflmas›nda su molekülleri aras›ndaki hidrojen ba¤› sebep olur. • fiekerin erimeden karamelleflmesi hidrojen ba¤lar›n›n kuvvetinin yüksek olmas›ndan kaynaklan›r. Verilen kimyasal türler aras› etkileflimlerin kuvvetinin k›yaslan›fl›. •CH3. SINIF 1. X atomu Y atomunu 1 elektron vererek XY iyonik ba¤l› bilefli¤ini oluflturur. Radikal gruplar›n yap›s›nda ba¤a kat›lmam›fl bir elektron bulunmal›d›r. Farkl› atomlar aras›nda oluflan ba¤›n iyonik karakterinin yüksek olmas› için atomlar aras› elektronegativite de¤erleri fark›n›n büyük olmas› gerekir. •Cl ve •OH gruplar› radikal. Yan›t E 9. Ayn› metalle ba¤ oluflturan ayn› grup ametalerinin iyon yar›çap› en küçük olan›n oluflturaca¤› ba¤›n iyonik karakteri en büyük olacakt›r. Yan›t C 5. Ayn› ortamda erime noktas› büyük olan bilefli¤in London kuvvetlerinin de büyük olmas› gerekir. Yan›t B 2. Ba¤ oluflumu s›ras›nda a盤a ç›kan enerji ne kadar büyükse ba¤›n sa¤laml›¤› o kadar büyüktür. Yan›t A • 126 . Farkl› atomlar aras›nda oluflan ba¤›n iyonik karakterinin yüksek olmas› için atomlar aras› elektronegativite de¤erleri fark›n›n olmas› gerekir. 4 Yan›t C 7. Kovalent ba¤ > Hidrojen ba¤› > ‹ndüklenmifl dipol ba¤› (Güçlü etkileflim) (Zay›f etkileflim) (Zay›f etkileflim) fleklinde olur.K‹MYA ÇÖZÜMLER 10. Yan›t E 6. Yan›t D Yan›t C 4. Soruda verilen kimyasal türler aras› etkileflimlerden en güçlüsü metalik ba¤d›r. ‹yonik ba¤l› bileflikler oda koflullar›nda kristal yap›da bulunur. 3. Bu nedenle ba¤lar›n sa¤laml›klar› aras›ndaki iliflki II > III > I fleklinde olur. H2O nun molekülleri aras›nda hidrojen ba¤› bulunmas› kaynama noktas›n›n mol kütlesi daha büyük olmas›na ra¤men H2S inkinden büyük olmas›na sebep olur. NH+ iyondur.S›ralama. Yan›t B 8. XBr4 > XCl4 > XF4 > XH4 fleklinde olur. •H. Yan›t B 10.

I. aX halojen ise III. a–2Z 4. Ba¤ k›r›lmas› endotermiktir. Metalik özellik niceliklerinden hangilerine ba¤l›d›r? A) Yaln›z I B) I ve II C) I ve III E) I. I. Afla¤›da verilen bilefliklerden hangisinin Lewis elektron nokta yap›s› do¤rudur? A) O C O B) H F C) H N H H E) Mg O D) H O C 2. Metal – metal atomlar› aras›ndaysa ekzotermiktir. HF : Hidrojen ba¤› III. yarg›lar›ndan hangileri do¤rudur? A) Yaln›z I D) I ve III B) I ve II C) II ve III A) Yaln›z III D) II ve III B) I ve II C) I ve III E) I. II. London kuvvetleri. Molekül büyüklü¤ü II. HCl – Hidrojen ba¤› V. SINIF yukaridaki 1.2005-2008 K‹MYA TEST – 1 For Evaluation Only. Ametal – Ametal atomlar› aras›ndaysa imkans›zd›r. Kimyasal ba¤›n k›r›lmas›. II ve III 5. I. yarg›lar›ndan hangileri do¤rudur? II. Ι2 : ‹ndüklenmifl dipol ba¤› Yukar›daki maddelerden hangilerinin yo¤un fazda içerdikleri ba¤ türü do¤rudur? A) Yaln›z I B) Yaln›z II C) Yaln›z III A) Yaln›z I B) Yaln›z II C) Yaln›z III D) I ve II E) I ve III D) I ve II E) I. I. Elektron say›s› III. yarg›lar›ndan hangileri do¤rudur? 3. I. aX toprak metali ise elektri¤i iletir. III. II ve III 127 . II ve III D) II ve III 7. II ve III E) I. Pirinç : Metalik ba¤ II. Ba¤ oluflumu ekzotermiktir. NH3 – Metalik Ba¤ II. aX soygaz ise a+1Y Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company. ile iyonik ba¤ yapar. a–1T ametaldir.10. Kimyasal ba¤larla ilgili. nokta koy III. H2O – Hidrojen ba¤› Yukar›da verilen bilefliklerden kaç tanesinin molekülleri aras›ndaki ba¤ türü yanl›fl verilmifltir? A) 1 B) 2 C) 3 D) 4 E) 5 6. H2S – Dipol – dipol ba¤› III. Endotermiktir II. I. Ba¤ enerjisi küçükse ba¤ zay›ft›r. CH4 – London kuvvetleri IV.

CO molekülü yukar›da verilen bilefliklerin hangilerinde kovalent ba¤ vard›r? (1H. alt I. II. 17Cl. 10. A) Yaln›z I C) III D) IV E)V B) Yaln›z II 16S) ) C) Yaln›z III D) I ve II E) II ve III 128 . Evaluation 11. II.2005-2008 10. N2O3 Yukar›daki bilefliklerden hangisinin ba¤ türü di¤erlerinden farkl›d›r? (1H. NaF V. NH3 IV. Buna göre. gösterimlerden hangisi yanl›flt›r? Y A) R X R B) R T R R D) T X E) Y R C) Y Z Y A) Yaln›z I B) Yaln›z II D) I ve II E) II ve III 9. Zay›f etkileflimler (fiziksel ba¤) ile ilgili olarak . Z2O bilefli¤i Z2S den daha iyoniktir. yarg›lar›ndan hangileri yanl›flt›r? Periyodik tabloda yerleri gösterilen elementlerin kendi aralar›nda oluflturduklar› bilefliklerin lewis nokta yap›s› afla¤›da gösterilmifltir. 8O. 11Na) A) Yaln›z I D) II ve III B) Yaln›z II C) I ve II D) I. H2O molekülü II. C) Yaln›z III Buna göre. H2O2 III. II. Buna göre. I.K‹MYA 8. aY ve a+1Z atomlar›ndan aY periyodik sistemde 2. A) I B) II 11Na. Genellikle moleküller aras›ndad›r. 9X Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company. Na2O molekülü III. I. 6C. Kovalent ba¤d›r. periyot soygaz›d›r. III. Elektron al›flverifli ile oluflur. Apolard›r. ametal – ametal atomlar› aras›nda elektron ortakl›¤› ile oluflan ba¤ kovalent ba¤d›r. a–1X. III. yarg›lar›ndan hangileri do¤rudur? 12. ‹ndüklenmifl dipol ba¤› en kuvvetlisidir. I. III. 8O. 7N. HCl II. Metal – ametal atomlar› aras›ndaki elektron al›flverifli ile oluflan ba¤ iyonik. 9F. II ve III A) Yaln›z I D) I ve III B) Yaln›z II E) II ve III C) I ve II 13. SINIF For TEST – 1 Only. Soygazlarda yo¤un fazda London kuvvetleri etkilidir.X ile Z nin oluflturaca¤› bileflin iyonik karakindis teri yüksektir . Y X Z T R ile 20Y aras›nda oluflan ba¤ ile ilgili I. yarg›lar›ndan hangileri yanl›flt›r? (8O. X in atomlar› aras›nda metalik ba¤ vard›r.

10. SINIF MADDEN‹N HALLER‹ K‹MYA MADDEN‹N HALLER‹ • Gazlar›n Genel Özellikleri • Gaz Kanunlar› • Gaz Kar›fl›mlar› • Gerçek Gazlar • S›v›lar›n Özellikleri • Amorf ve Kristal Kat›lar 129 .

3. deneysel olarak belirleyip flu ba¤›nt› ile belirtmifltir. Kapal› kapta bulunan gaz kar›fl›mlar› çözelti özelli¤i gösterir. Birbiri içinde homojen kar›fl›m olufltururlar. GAZLARIN K‹NET‹K TEOR‹S‹ Gaz molekülleri sürekli hareket halinde olan tanecikler oldu¤una göre. Gaz›n hacmi. K = °C + 273 Örnek 27°C için mutlak s›cakl›k.(∼ 0. Bulunduklar› kab›n her yerine eflit bas›nç uygularlar. 0°C için mutlak s›cakl›k. Bütün gazlar›n genleflme katsay›lar› eflit oldu¤undan. Bu yap› gazlar›n özelliklerini belirler. Maddenin kat› ve s›v› haline göre molar hacimleri en büyüktür. molekülleri aras›ndaki boflluklar›n en fazla oldu¤u ve moleküllerin her do¤rultuda sürekli hareket etti¤i en düzensiz madde halidir. Buna göre gazlar. Gazlar s›k›flt›r›labilir.T 2 K. Mutlak s›cakl›k ile do¤ru orant›l›d›r. 6. Gaz moleküllerinin kinetik enerjileri. Bu orant›y› Boltzman. 7. Moleküller aras›ndaki çekim kuvvetleri çok küçüktür.001g/cm3) 4.E: Kinetik enerji k: Boltzman sabiti T: Mutlak s›cakl›k (K) Kelvin s›cakl›k ile °C aras›nda flu ba¤›nt› vard›r. Kat› ve s›v›lara göre yaklafl›k binde biridir. 5. 8. K = 273 + 273 = 546 Kelvindir. 1. K = 0 + 273 = 273 Kelvindir 273 °C için mutlak s›cakl›k. 3 k. 1. Bulunduklar› kab› tamamen doldururlar.K‹MYA MADDEN‹N HALLER‹ 10.E = K. K = 27 + 273 = 300 Kelvindir. Belirli bir h›zlar› vard›r. bulundu¤u kab›n hacmine eflittir. Belirli bir kinetik enerjileri vard›r. Özkütleleri en küçüktür. SINIF MADDEN‹N GAZ HAL‹ Gazlar. 2. genleflme gazlar için ay›rt edici özellik de¤ildir. 2. 130 .

yay›lma h›z› büyük olur.E = 1 m.EH 2 K. moleküllerinin kinetik enerjileri artar. K = 25 + 273 = 298 K K.ϑ 2 ba¤›nt›s› gazlar için düzenlenirse. 2 A ort MA = Gaz›n molekül a¤›rl›¤› ϑort = Ortalama molekül h›z› kütlesi Ba¤›nt›dan anlafl›laca¤› gibi.10. 2 1 M .E O 2 3/2k.E O 2 olur. gaz moleküllerinin ortalama kinetik enerjileri eflittir. 2.T ba¤›nt›s›na göre. ortalama kinetik enerjileri eflittir. Örnek Gaz O2 N2 CO S›cakl›k 25°C 25°C 50°C Ortalama h›z ϑ1 ϑ2 ϑ3 Yukar›daki tabloya göre. Ortalama kinetik enerjileri.E = 3 k. ba¤›nt›da yerine konulup oranlan›rsa. moleküllerin kinetik enerjisi artaca¤›ndan h›zlar› artar.2005-2008 K‹MYA MADDEN‹N HALLER‹ For Evaluation Only. gaz moleküllerinin ortalama yay›lma h›zlar› aras›ndaki iliflki nas›ld›r? (O: 16.EH 2 = K. moleküllerin ortalama h›z›.ϑ 2 fleklinde yaz›l›r. 1. Gaz moleküllerinin difüzyon (yay›lma) h›zlar›.TO 2 K. Gazlar›n s›cakl›klar› art›r›l›rsa. SINIF K.E = K. CH4 moleküllerinin s›cakl›¤› daha fazla oldu¤undan ortalama kinetik enerjileri H2 ve O2 moleküllerinden yüksektir.TH 2 3/2k.E O 2 298 298 =− ⇒ = K. C: 12) A) ϑ1 > ϑ2 > ϑ3 D) ϑ2 = ϑ3 > ϑ1 B) ϑ2 > ϑ3 > ϑ1 E) ϑ3 > ϑ1 = ϑ2 C) ϑ3 > ϑ2 > ϑ1 131 . Ayn› s›cakl›kta. K. • • Belirli bir s›cakl›kta molekül a¤›rl›¤› küçük olan gazlar›n. molekül a¤›rl›¤› ile ters orant›l›d›r. belirli bir s›cakl›kta. 2 Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company. S›cakl›k art›r›l›rsa. Örnek 25°C H2 gaz› 25°C O2 gaz› 50°C CH4 gaz› Yukar›daki kaplarda bulunan H2 ve O2 moleküllerinin s›cakl›klar› eflit oldu¤undan. N: 14.EH 2 K.

Ayn› s›cakl›kta K. molekül a¤›rl›klar›n›n karekökü ile ters orant›l›d›r. ϑ3 > ϑ2 > ϑ1 olur. He = 4 olabilir. Yan›t D • Ayn› s›cakl›kta X ve Y gibi iki farkl› gaz›n ortalama h›zlar› oran› bulunmak istenirse.EX = K. Y< 30 ⇒ Y : CH4 = 16. X ve Y gaz moleküllerinin ortalama yay›lma h›zlar› aras›nda. X > 30 > Y iliflkisi olmal›d›r. 132 . Buna göre. x x 2 2 Ba¤›nt› düzenlenirse. s›cakl›¤› daha büyük olan CO nun h›z› daha büyük olur. X > 30 ⇒ X : SO2 = 64. Y: CH4 olabilir.ϑ 2 = M A Y ⋅ ϑ 2 yaz›labilir. ν2 x ν2 Y = MA Y MA X ⇒ ϑx = ϑY MA Y MA X ba¤›nt›s› elde edilir. ayn› molekül a¤›rl›¤›na sahip olan N2 ve CO gazlar›n›n h›zlar› karfl›laflt›r›l›rsa. C2H6. C2H6 = 30 oldu¤una göre. Bu ba¤›nt› GRAHAMM'›n difüzyon yasas› olarak bilinir. X: SO2. Sonra.EY olaca¤›ndan 1 1 M A X . X < C2H6 < Y iliflkisi vard›r. • Bu ba¤›nt›ya göre. gazlar›n difüzyon h›zlar›. ayn› s›cakl›kta. Yan›t C Örnek Ayn› s›cakl›kta. C3H8 = 44 olabilir. He: 4. molekül a¤›rl›klar› aras›nda. (ϑ3 > ϑ2) Buna göre. S: 32) X CH4 He CH4 SO2 C3H8 Y CO2 CH4 He CH4 CO2 A) B) C) D) E) ŒÇ ö z ü m Ayn› s›cakl›kta ortalama difüzyon h›zlar›: Y > C2H6 > X oldu¤una göre. N: 14. X ve Y gazlar› afla¤›dakilerden hangisi olabilir? (H: 1. C: 12. N2 nin molekül a¤›rl›¤› daha küçük oldu¤undan h›z› daha büyüktür. SINIF ŒÇ ö z ü m Molekül a¤›rl›klar›: O2 : 32. ϑ2 > ϑ1 dir. O: 16.K‹MYA MADDEN‹N HALLER‹ 10. CO: 28 Önce. Buna göre. N2 : 28. ayn› s›cakl›kta O2 ve N2 gazlar›n›n h›zlar› karfl›laflt›r›l›rsa.

Yan›t D Örnek 120 cm O2(g) 4T(K) H2(g) T(K) S›cakl›¤› 4T Kelvin olan O2 gaz› ve T kelvin olan H2 gaz› borunun iki ucundan ayn› anda gönderiliyor.ϑ 2 ba¤›nt›lar› birlefltirilerek s›cakl›klar› da içine alacak flekilde düzenlenebilir. (CH4: 16) ϑ CH 4 ϑX MA X M A CH 4 = = 1 = 2 X ⇒ X = 64 16 SO2 = 64 gram/mol oldu¤undan.M A X K. X gaz› 20 cm yol alm›flt›r. X gaz› afla¤›dakilerden hangisi olabilir? (H: 1.E = M A . ilk karfl›laflmalar› H2 nin gönderildi¤i uçtan kaç cm uzakta gerçekleflir? (O2: 32. S: 16) A) He B) NO C) C3H4 D) SO2 E) SO3 ŒÇ ö z ü m K noktas›ndan 40 cm uzakta ilk karfl›laflmalar› gerçekleflti¤ine göre.E = Buradan hem s›cakl›k. X: SO2 olabilir. H2: 2) A) 20 B) 40 C) 60 D) 80 E) 100 133 .10. CH4 moleküllerinin h›z›. ayn› s›cakl›ktaki CH4 ve X gazlar› ayn› anda b›rak›ld›¤›nda. ilk karfl›laflmalar› K noktas›ndan 40 cm uzakta gerçekleflmektedir. CH4 gaz› 40 cm. Buna göre. N: 14. X moleküllerinin h›z›n›n 2 kat›d›r. SINIF • MADDEN‹N HALLER‹ K‹MYA E¤er gazlar ayn› s›cakl›kta de¤il ise. Buna göre. Buna göre. He: 4. T = Mutlak s›cakl›k (K) MA = Molekül a¤›rl›¤› ϑ = Ortalama difüzyon h›z› Örnek 60 cm CH4(g) t°C K 40 cm L X(g) t°C Uzunlu¤u 60 cm olan bir borunun iki ucundan.M A Y TY .T ve K. hem de molekül a¤›rl›¤›na ba¤l› olarak difüzyon h›zlar› karfl›laflt›r›labilir. C: 12. 3 1 k. 2 2 ϑX = ϑY TX.

Aç›k hava bas›nc›n›n ölçülmesi Barometre Sistem s›v› bas›nc›ndan yararlan›larak gaz bas›nc›n›n (aç›k hava bas›nc›) ölçülmesini sa¤lar.M A H = T. b. Bunun için. Molekül say›s› artt›kça. bir ucu aç›k cam boru. Boflluk Phava h = 76cm c›va (Hg) BAROMETRE fiekildeki sistemde.M A O 2 2 TO 2 .K‹MYA ŒÇ ö z ü m MADDEN‹N HALLER‹ 10. S›cakl›k artt›kça. moleküllerin ald›¤› yol k›salaca¤›ndan çarpma say›s› artar.32 ⇒ ϑ H2 = 2 ϑ O 2 4T. Kap hacmi küçültülürse. Gaz bas›nc›. SINIF O2(g) 4T(K) H2(g) T(K) ϑ H2 ϑO2 ϑ H2 ϑO2 = TH 2 . bir kab›n her noktas›ndaki bas›nç ayn›d›r. 2. Buna göre. çarpma say›s› artar. kab›n her yerine homojen da¤›ld›klar›ndan. Gaz molekülleri. çarpma say›s› ve fliddeti artar. Daha sonra c›va dökülmesi durur. gaz bas›nc› da artar. bas›nç ta artar. O2 molekülleri 40 cm. 3. Bunun için. her noktas›na birim zamanda eflit say›da çarpma yaparlar. c›va ile doldurulup ters çevirilerek c›va dolu çana¤a bat›r›ld›¤›nda c›van›n bir k›sm› dökülüp boflluk oluflmaktad›r. moleküllerin h›z› da artaca¤›ndan. birim zamanda birim yüzeye yap›lan çarpma say›s›n›n ve fliddetinin artmas› ile gerçekleflir. Torricelli deneyi ile deniz seviyesinde c›va kullan›larak aç›k hava bas›nc› afla¤›daki flekilde ölçülmüfltür. • Bir kaptaki gaz bas›nc›n›n artmas›. O2 nin ortalama h›z›n›n 2 kat› oldu¤una göre. 134 . H2 molekülleri 2 birim yol al›rken O2 molekülleri 1 birim yol al›r. Gaz bas›nc›n›n ölçülmesi I. Yan›t D GAZIN BASINCI ve ÖLÇÜLMES‹ a. H2 molekülleri ise 80 cm yol ald›¤›nda ilk karfl›laflma gerçekleflir. Bu durumda s›v›n›n a¤›rl›¤› ile havan›n bas›nc› dengelenmifltir. Bu durumda gaz bas›nc› artar.32 H2 nin ortalama h›z›. 1. birim yüzeye birim zamanda çarpan gaz moleküllerinin yapt›¤› etkidir.

c›va seviyesinin 70 cm oldu¤u görülmektedir. 135 . Bulunulan yerin rak›m› (deniz seviyesinden yüksekli¤i) ile de¤iflir. Deniz seviyesinden her 10. SINIF PHg = Phava = 76 cmHg MADDEN‹N HALLER‹ K‹MYA Deniz seviyesindeki havan›n yapt›¤› bas›nç 76 cm yüksekli¤indeki c›va sütununun yapt›¤› bas›nca eflittir. Buna göre. Bu bas›nca 1 atmosfer bas›nç denir.10.d de¤eri sabittir. Bundan yararlan›larak bir yerin rak›m› ölçülür. Buna göre hx.5 m yukar› ç›k›ld›¤›nda hava bas›nc› 1 mm Hg düfler. 10. 1 atm = 76 cmHg = 760 mmHg = 760 torr Ölçülen "h" yüksekli¤i. Ps›v› = h. 1. Örnek X flehrinde barometre ile havan›n bas›nc› ölçüldü¤ünde. dx = hy.d = Phava h = s›v› yüksekli¤i (cm) 3 d = s›v›n›n yo¤unlu¤u (gram/cm ) Belirli yerdeki hava bas›nc› sabit oldu¤una göre farkl› iki s›v› kullan›ld›¤›nda h. Yan›t D 2.5 x = 630 metre X flehri denizden yaklafl›k 630 m yukar›dad›r. dy olur. Kullan›lan s›v› türü ya da yo¤unlu¤u ile de¤iflir. bu flehrin rak›m› kaçt›r? A) 310 B) 420 C) 600 D) 630 E) 760 ŒÇ ö z ü m Deniz seviyesine göre c›va seviyesindeki fark: 76 – 70 = 6 cm düflmüfltür.5 metrede x metre 1 mm düflerse 60 mm düflmesi için x = 60 . Rak›m› 630 dur. 6 cm = 60 mm Her 10.

SINIF Torricelli deneyinde c›va yerine su kullan›lsayd›. S›cakl›k artt›kça h yüksekli¤i artar. hsu = dHg. 2 Bu bize havan›n 1 cm ye 1033. Kapal› kaplardaki gaz bas›nc›n›n ölçülmesi Manometreler a. h yüksekli¤indeki c›va sütunun yapt›¤› bas›nca eflittir. PX = h 136 . bas›nç birim yüzeye etki eden dik kuvvetlerin toplam›d›r. 76 hsu = 1033. hHg 1.6 gram bas›nç yapt›¤›n› da gösterir.6 . 4. hsu = 13.6 cm su olurdu. Kullan›lan borunun kesiti ya da çap›n›n de¤iflmesi ile h yüksekli¤i de¤iflmez. su yüksekli¤i h kaç cm olurdu? 3 3 (dsu= 1 g/cm . K›lcal (çok ince kesitli) cam borulardaki gaz bas›nc›n›n ölçülmesi Phava gaz h cm Hg h cm Hg Phava gaz Phava Pgaz = Phava + h Pgaz = Phava –h Pgaz = Phava h cm Hg gaz II.6 g/cm ) dsu. dHg = 13. 3.K‹MYA Örnek MADDEN‹N HALLER‹ 10. Ortam›n s›cakl›¤› ile de¤iflir. Kapal› Uçlu Manometreler Boflluk X(g) h Hg X gaz›n›n bas›nc›. Çünkü.

hsu = 13. sistemdeki h yüksekli¤i kaç cm dir? (dsu = 1g/cm3.6 g/cm3) A) 10 B) 13. dHg = 13.6 C) 65 D) 136 E) 140 ŒÇ ö z ü m P0 = PHe + 65 75 = PHe + 65 PHe = 10 cmHg dsu. PX = Po fiekil – II deki gaz›n bas›nc›. PX = 30 cmHg dir nokta b. PX = Po – h Örnek Boflluk He(g) h Po 65 cm Su c›va D›fl bas›nc›n 75 cmHg oldu¤u ortamda.6 . hHg 1. SINIF Örnek Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company. E¤er h yüksekli¤i 30 cm ise X gaz›n›n bas›nc›. aç›k hava bas›nc›na eflittir.2005-2008 K‹MYA MADDEN‹N HALLER‹ For Evaluation Only. aç›k hava bas›nc›ndan h kadar küçüktür. PX = Po + h fiekil – III deki gaz›n bas›nc›.10. C›va düzeyleri eflittir. hsu = dHg . Aç›k Uçlu Manometreler Po X(g) X(g) h Po X(g) h Po Hg PX = Po fiekil I PX = Po+h fiekil II Hg PX = Po–h fiekil III Hg fiekil – I deki gaz›n bas›nc›. 10 hsu = 136 cm olur. aç›k hava bas›nc›ndan h kadar büyüktür. Yan›t D 137 .

T) sabit V V fiekil I fiekil II Örnek n mol H2(g) 600 mmHg t°C 2V fiekildeki pistonlu kapta bulunan gaz›n hacmi. Bas›nç (P) – Hacim (V) ‹liflkisi: Boyle – Mariotte Yasas› S›cakl›¤› sabit tutulan bir miktar gaz›n bas›nc›. Yan›t C GAZ BASINCININ DE⁄‹fi‹M‹ a. P.V P (n. sabit s›cakl›kta yar›ya indirilirse bas›nc› kaç mmHg olur? A) 30 B) 120 C) 300 D) 600 E) 1200 138 .K‹MYA Örnek MADDEN‹N HALLER‹ 10.V1 = P2. P.V2 olur.V = sabittir (P ile V ters orant›l›d›r) P1.T) sabit (n. De¤iflim grafikle afla¤›daki flekilde gösterilir. hacmi ile ters orant›l› olarak de¤iflir. SINIF X gaz› Z gaz› 100 mm 100 mm Y gaz› Po=75 cmHg 50 mm Hg Hg fiekildeki kapta bulunan X gaz›n›n bas›nc› kaç mmHg dir? A) 100 B) 300 C) 600 D) 750 E) 850 ŒÇ ö z ü m Po = 75 cm = 750 mmHg PY = Po + 50 ⇒ PY = 800 mmHg PZ = PY – 100 ⇒ PZ = 700 mmHg PZ = PX + 100 ⇒ PX = 600 mmHg dir.

her iki kapta da 500 mmHg olur.V2 olur.10.V P2 = 1200 mmHg olur.3V P2 = 500 mmHg olur.2V = P2.V1 = P2. P1. 750. Gaz bas›nc› bir kab›n her yerinde ayn› oldu¤undan. He ve CH4 gazlar›n›n bas›nçlar› ve sistemin bas›nc› kaçar mmHg olur? PHe A) 120 B) 150 C) 120 D) 150 E) 240 PCH 4 500 600 480 480 600 Ptoplam 620 750 600 630 840 139 . Musluk aç›ld›¤›nda sistem tek bir kap haline dönüflür. SINIF ŒÇ ö z ü m n ve T sabit oldu¤undan P1. 2V = P2. MADDEN‹N HALLER‹ K‹MYA Yan›t D Örnek 750 mmHg M Bofl V t°C CH4(g) 2V t°C fiekildeki sistemde aradaki musluk aç›l›p yeterince beklenir ve denge kurulursa gaz bas›nc› kaç mmHg olur? A) 150 B) 250 C) 400 D) 500 E) 750 ŒÇ ö z ü m Musluk aç›l›nca n ve T sabit oldu¤undan.V1 = P2. Yan›t D Örnek He gaz› 300 mmHg 4 litre t°C M CH4 gaz› 800 mmHg 6 litre t°C Kaplar aras›ndaki musluk aç›l›p denge kuruldu¤unda.V2 600.

V) sabit (T.V2 123 123 Musluk Musluk aç›lmadan aç›ld›ktan önce sonra He için: 300. 4 = PHe.5 140 .0 D) 1. = P2 n 2 n1 n 2 De¤iflim grafikle afla¤›daki flekilde gösterilir. SINIF ŒÇ ö z ü m Musluk aç›ld›¤›nda He ve CH4 gazlar›n›n mol ve s›cakl›klar› de¤iflmeyece¤ine göre. Bas›nç (P) – Mol say›s› (n) ‹liflkisi: S›cakl›¤› sabit tutulan. He: 4) A) 0.6 = PCH . p sabittir (P ile n do¤ru orant›l›d›r) n P1 P2 P n ya da 1 = 1 olur. 10 ⇒ PCH = 480 mmHg olur. P1. 4 4 Kaptaki toplam bas›nç = PHe + PCH 4 = 120 + 480 = 600 mmHg olur.5 B) 0. gaz›n mol say›s› ile bas›nc› do¤ru orant›l› olarak de¤iflir.10 ⇒ PHe = 120 mmHg olur. sabit hacimli bir kapta.K‹MYA MADDEN‹N HALLER‹ 10.V) sabit n 0 n Örnek 8 gram He gaz› 380 mmHg 8 gram CH4(g) V.V1 = P2.8 C) 1.5 E) 2. Yan›t C b. CH4 için: 800. kaptaki son bas›nç kaç atm olur? (CH4: 16. P/n P (T.T fiekildeki kaba ayn› s›cakl›kta 8 gram He gaz› gönderilirse.

10. kap Kaplar aras›ndaki pompa çal›flt›r›larak II. 50 = 0.2 + 0. kaptan I.1 ⇒ P2 = 600 mmHg bas›nç yapar. I. kaptaki bas›nç 1 = 2 (P2 = Pson) n1 n2 I.6 mol 400 mmHg 3 litre t°C II. 5 atm olur. 100 P P I. SINIF ŒÇ ö z ü m n CH 4 = 8 = 0.3 mol gaz I.2 0. = P2 B) 800 C) 1000 D) 1200 E) 1400 II. 5 atm nHe MADDEN‹N HALLER‹ K‹MYA 8 = 2 mol 4 nson = 0. kaba geçen gaz›n bas›nc› kap hacimleri farkl› oldu¤undan de¤iflecektir.3 = P2. kapta I. 5 P2 = 2. Yan›t C 141 . kaptaki son bas›nç kaç mmHg olur? A) 500 ÇÖZÜM I yol: 0. 400 0.5 mol olur.3 = 0. 5 + 2 = 2. 5 2. 123 123 II. kap ⊗ pompa CO2 gaz› 0.2 mol 400 mmHg 1 litre t°C I. kaba aktar›l›rsa. Yan›t E Örnek He gaz› 0. yol: II. 5 P2 = ⇒ P2 = Pson 0.5 P2 = 1000 mmHg olur. 5 mol 16 380 mmHg = 0. Geçen gaz için (% 50 si) P1V1 = P2V2 200. kaptaki gaz›n % 50 si I. 5 mol P1 P2 = n1 n 2 0. kapta Ptoplam = 400 + 600 = 1000 mmHg olur. kaptaki toplam mol say›s› nT = 0.6. kaba geçer.

sabit bas›nç alt›nda ›s›t›l›nca hacmi 6 litre oluyor. SINIF c.K‹MYA MADDEN‹N HALLER‹ 10. Buna göre. mutlak s›cakl›k (K) ile do¤ru orant›l› olarak de¤iflir. Maddeler gaz halinde bulunmaz. Hacim Hacim 0 S›cakl›k (°C) –273 °C 0°C S›cakl›k (°C) A noktas›: 1. Hacim (V) – S›cakl›k (T) ‹liflkisi Charles Yasas› Sabit bas›nç alt›nda ›s›t›lan bir miktar gaz›n hacmi. gaz›n son s›cakl›¤› kaç °C dir? A) 81 B) 127 C) 327 D) 627 E) 900 ŒÇ ö z ü m T1 = 27 + 273 = 300 Kelvin V1 V2 2 6 = ⇒ = T1 T2 300 T2 T2 = 900K K = °C + 273 900 = °C + 273 900 – 273 = 627°C olur. S›f›r Kelvin s›cakl›k 3. Ölü noktad›r. Yan›t D 142 . Örnek 27 °C deki hacmi 2 litre olan bir gaz. Mutlak s›f›r noktas› 2. V V V = sabit 1 = 2 T T1 T2 T: mutlak s›cakl›k K = °C + 273 De¤iflim grafikleri afla¤›daki gibi gösterilir.

mutlak s›cakl›k ile do¤ru orant›l› olarak de¤iflir. Z: T1 = 200 K T2 = 400 K 2 kat›na ç›km›fl Y ve Z gazlar›n›n mutlak s›cakl›klar› 2 kat›na ç›kt›¤›ndan son bas›nçlar› ilk bas›çlar›n›n iki kat›d›r. 2 kat›na ç›kmal›d›r. 2 kat de¤il Y: T1 = 0 + 273 = 273 K T2 = 273 + 273 = 546 K. ilk bas›nc›na göre 2 kat fazla olmas› için mutlak s›cakl›¤› (T). Y. SINIF d.10. Z gazlar›ndan hangilerinin son durumdaki bas›nc›. Bas›nç (P) – S›cakl›k (T) ‹liflkisi Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company. Yan›t E 143 . X: T1 = 50 + 273 = 323 K T2 = 100 + 273 = 373 K. 2 kat›na ç›km›flt›r.2005-2008 K‹MYA MADDEN‹N HALLER‹ For Evaluation Only. P P P = sabit 1 = 2 T T1 T2 P T P düzgün olmamis T(K) P 0 T(K) –273 0 S›cakl›k (°C) Örnek Gaz ‹lk s›cakl›k Son s›cakl›k X Y Z 50°C 0°C 200K 100°C 273°C 400K Hacim ve molekül say›lar› sabit olan ideal X. Sabit hacimli bir kapta ›s›t›lan bir miktar gaz›n bas›nc›. ilk durumdaki bas›nc›n›n iki kat›d›r? ve A) X B) Z C) X ve Y D) X ve Z E) Y ve Z ŒÇ ö z ü m Bir gaz›n son bas›nc›n›n.

C: 12. Kaptaki gaz›n kütlesi 8 gram oldu¤una göre.4 546 273 V= 44.8 C) 67.4 B) 44.6 E) 112 ŒÇ ö z ü m C2H6 = 30 g/mol m 15 = = 0.atm 273 mol.2 D) 89. 4 ⋅ L. V = 0.K‹MYA MADDEN‹N HALLER‹ ‹DEAL GAZ DENKLEM‹ 10. He: 4.5 atm M A 30 T = 273 + 273 = 546 K n= P. hacim. R. SINIF ‹deal gazlar›n bas›nc›n›n. P.8 litre Yan›t B Örnek S›cakl›¤› 27°C olan 10 litre hacimli kapal› bir kapta bulunan X gaz› 0. X gaz› afla¤›dakilerden hangisi olabilir? (H: 1.41 atm bas›nç yapmaktad›r.V = n. T P: Gaz bas›nc› (atm) 1 atm = 76 cmHg V: Gaz hacmi = Kap hacmi (litre) n: Mol say›s› (mol) T: Mutlak s›cakl›k (K) R: Gaz sabiti (Rayberg sabiti) R = 0. gaz hacmi kaç litredir? (C: 12. H: 1) A) 22.5 .082 veya R = 22. mol say›s› ve s›cakl›k ile de¤iflimini gösteren denklemdir.5 . N: 14.K Örnek 760 mmHg 15 g C2H6(g) 273°C h = 380 mm Hg fiekildeki sisteme göre. O: 16) A) He B) CH4 C) C2N6 D) O3 E) N2O 144 . R . 5 mol Pgaz = 760 – 380 = 380 mmHg = 0. 2 22.V = n . T 0.

H2 . 2. Kendi hacimleri.10. O3 = 48 Yan›t D ‹deal Gazlar Bilinen gazlar (O2. = 1 P2 .. ‹deal gaz yoktur. kap ya da gaz›n bafllang›ç koflullar›ndaki durumu 2: 2.2005-2008 K‹MYA MADDEN‹N HALLER‹ For Evaluation Only.R.T2 Denklemde yer alan 1 ve 2 rakamlar›. 3. Gerçek gazlar. ‹deal gaz 1. ideal gaz denklemi oranlanarak birçok soru rahatl›kla çözülebilir.. P1 V1 n R. N2. V2 n2 .0. Molekül a¤›rl›¤› küçüldükçe. 082. 41. Bütün gazlar› bu flekilde incelemek oldukça zordur.. Bu gazlar›n molekül ya da ba¤ yap›lar›ndaki farkl›l›ktan dolay›. R. kolayl›kla ç›kar›labilir.T1 Bilinen gaz. Bas›nc› küçüldükçe (hacim büyütülerek).) gerçek gazlard›r. m 1 8 ⇒ = MA 6 MA M A = 48 gram/mol X gaz›. molekül a¤›rl›¤› 48 olan bir gazd›r. Gerçek gazlar için yaz›lan denklem.300 6 Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company. Genel Gaz Denklemi ‹ki ayr› kaptaki gazlarla ilgili ya da bafllang›ç ve son koflullardaki durumlar› farkl› olan gazlarla ilgili hesaplamalarda. 4. PV = nRT denkleminden farkl›l›k gösterir. ideale yaklafl›rlar. 3. gaz davran›fllar› baz› fiziksel farkl›l›klar gösterir. Molekülleri aras›nda itme ve çekme kuvvetlerinin olmad›¤› kabul edilen. kap hacmi yan›nda ihmal edilen. 300 n= n= 0. 145 . düzenle 1: 1. yasalar›.V = n.T 0. SINIF ŒÇ ö z ü m T = 27 + 273 = 300 K ‹deal gaz denklemi: P. Bunun için gazlar afla¤›daki kabullere göre ideal gaz olarak al›n›r ve incelemeleri daha kolay olur. 10 = n. 2.. kap ya da gaz›n son koflullardaki durumunu gösterir. 1.10 1 mol X gaz› = 0. Çarp›flmalar› esnek kabul edilen. S›cakl›¤› artt›kça.41 . Davran›fllar› PV = nRT denklemine uyan gazlard›r.082 .

T2 300.2 B) 0.R.64 mol dür.6 atm. bas›nc› 0. 2T n He = 300. n = m ⇒ 0.8 = 0. Yan›t E 146 . V = n He .28 E) 2.R. kap 0.56 ŒÇ ö z ü m PHe = 375 – 75 = 300 mmHg P1 . 5 indis P2 = 1.V1 n . kap He(g) V TK Hg 2.6.2 C) 1. 0. n (mol say›s›) sabittir. ye Hacmi 10 litre olan pistonlu bir kaptaki ideal X gaz›n›n. X gaz›n›n son bas›nc› kaç atm olur? A) 0. Buna göre. Buna göre. R .56 gram bulunur. T1 = P2 .4 D) 1. altindis alt indis alt T1 = 27 + 273 = 300 K T2 = 127 + 273 = 400 K 0. 375 He için. Yan›t D Örnek 1. T 375.4 Gaz›n miktar› de¤iflmedi¤inden. kapta bulunan He gaz› kaç gramd›r? (He: 4) A) 0.8.6 atm olur. 2V 0.6 E) 2.2005-2008 MADDEN‹N HALLER‹ 10. s›cakl›¤› 27°C dir.V2 n 2 . S›cakl›¤› 127°C e ç›kar›l›rken. SINIF For Evaluation Only. V2 n 2 .T1 = 1 P2 .V1 n 1.36 D) 1. R . 10 300 = 400 P.64 = m MA 4 m = 2.3 C) 0. piston itilerek hacmi 5 litreye indiriliyor. 1.8mol Y(g) 75 mm 2V 2T K fiekildeki sistemde bulunan Y gaz›n›n bas›nc› 375 mmHg dir.8 ŒÇ ö z ü m P1.K‹MYA Örnek Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company.T2 B) 1.

10. SINIF

MADDEN‹N HALLER‹

K‹MYA

‹deal gaz denkleminin özkütleye ba¤l› yaz›lmas› I. ‹deal gaz denklemi: P.V = n.R.T II. Mol say›s› n = m MA

III. Özkütle: d = m V Üç ba¤›nt› flu flekilde birlefltirilir. P.V = n.R.T ⇒ P.V = m R.T MA

Hacim (V) ile Molekül a¤›rl›¤› (MA) yer de¤ifltirirse P.M A = m .R.T V

P. MA = d. R.T ba¤›nt›s› elde edilir.

Örnek Helyum gaz›n›n; normal koflullardaki özkütlesinin, 0,5 atm bas›nç ve 273°C deki özkütlesine oran› kaçt›r? (He: 4)
A) 4 B) 2 C) 1 D)

P

E)

R

ŒÇ ö z ü m Normal koflullar: 0°C = 273 K ve 1 atm Normal koflullarda özkütlesi (d1) olsun. P.M A = d1.R.T 1.4 = d1. 22, 4 ⋅ 273 273 4 gram d1 = bulunur. 22, 4 litre

Verilen koflullardaki özkütlesi (d2) olsun. P.M A = d 2 ⋅ R ⋅ T                  (T = 273 + 273 = 546 K) 0, 5 ⋅ 4 = d 2 d2 = 22, 4 ⋅ 546 273

1 gram litre bulunur. 22, 4

‹stenilen oran: d1 4 / 22, 4 = = 4 tür. d 2 1/ 22, 4 Yan›t A

147

K‹MYA

MADDEN‹N HALLER‹
GAZ KARIfiIMLARI

10. SINIF

a. K›smi Bas›nç Bir gaz kar›fl›m›nda bulunan, herbir gaz›n tek bafl›na yapt›¤› bas›nçt›r. Kavram› afla¤›daki örnek üzerinde aç›klayal›m.
PHe = P ise + P ile n do¤ru orant›l› PCO = 3P olur. oldu¤undan
123

0,1mol He(g) 0,3mol CO(g)

PToplam = 800 mmHg = PToplam = 4P

fiekildeki sistemde bulunan gazlar için; PV = n.R T (Hacim ve s›cakl›klar› ayn›d›r.) Buna göre, P ile n do¤ru orant›l›d›r. 4P = 800 mmHg ise P = 200 mmHg olur. PHe = 200 mmHg (Helyumun k›smi bas›nc›) + PCO = 600 mmHg (CO nun k›smi bas›nc›) PToplam = 800 mmHg Gazlar›n k›smi bas›nçlar› mol say›lar› ile do¤ru orant›l›d›r. PX n X = (K›smi bas›nç formülü) PT n T PX = X in k›smi bas›nc› nX = X in mol say›s› PT = Toplam bas›nç nT = Toplam mol say›s› Gazlar›n k›smi bas›nçlar› toplam›, kaptaki toplam gaz bas›nc›na eflittir. Ayn› hacim ve s›cakl›kta bir miktar gaz›n bas›nc›, tek bafl›na ya da kar›fl›m halinde bulunmas› ile de¤iflmez.

Örnek
Ayn› kapta bulunan eflit kütlelerdeki O2, CH4 ve He gazlar›n›n toplam bas›nc› 220 mmHg dir. Gazlar›n k›smi bas›nçlar› (mmHg) afla¤›dakilerden hangisinde do¤ru verilmifltir? (O: 16, C: 12, H: 1, He: 4) O2 A) B) C) D) E) 60 30 20 160 40 CH4 60 60 40 40 80 He 100 130 160 20 100

148

10. SINIF
ŒÇ ö z ü m Eflit kütleler, m gram olarak al›n›rsa, m = n ⇒ PO 2 = Polursa, 32 m n CH 4 = = 2n ⇒ PCH 4 = 2P 16 m nHe = = 8n ⇒ PHe = 8P 4 nO 2 = PT = 11P = 220 mmHg P = 20 mmHg Gazlar›n k›smi bas›nçlar›: PO = 20 mmHg
2

Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company,2005-2008 K‹MYA MADDEN‹N HALLER‹ For Evaluation Only. arayi aç

PCH4= 40 mmHg PHe = 160 mmHg olur. Yan›t C b. Farkl› Kaplardaki Gazlar›n Kar›flt›r›lmas› (S›cakl›k sabit) Afla¤›da verilen örnekteki mant›k izlenerek gazlar›n bas›nç de¤iflimleri bulunur.

Örnek
800 mmHg He(g) 2 litre t°C 1. kap M 200 mmHg CO(g) 3 litre t°C 2. kap

fiekildeki kaplar aras›ndaki musluk aç›l›p, ayn› s›cakl›kta kaplarda denge kurulursa; I. Kaplar tek bir kap haline gelir ve bas›nç her yerinde eflit hale gelir. Gazlar homojen kar›fl›rlar. II. Her bir gaz›n k›smi bas›nc› ne olur? Her bir gaz için mol ve s›cakl›k sabit kald›¤›ndan bas›nçlar›, hacim ile ters orant›l› olarak de¤iflir. P1.V1 = P2.V2 (P2 = K›smi bas›nç) He için: 800. 2 = P2 .5 PHe = 320 mmHg CO için: 200.3 = P2 . 5 PCO = 120 mmHg PKar›fl›m = PToplam = PHe + PCO PKar›fl›m = 440 mmHg olur. III. E¤er sadece kar›fl›m›n bas›nc› (son bas›nç) istenirse,
P1.V1+P2.V2+........ = PKar. VKar denklemi kullan›l›r.

Örne¤imize bu denklemi uygularsak. 800.2 + 200.3 = PKar.5 PKar›fl›m = 440 mmHg olur.

149

K‹MYA
Örnek
Boflluk

MADDEN‹N HALLER‹

10. SINIF

X gaz› V

M

Y gaz› V h = 25cm

h = 80cm Hg I

II

Hg

Atmosfer bas›nc›n›n 75 cmHg oldu¤u bir ortamda eflit hacimli kaplar aras›ndaki M muslu¤u aç›l›r ve denge kurulursa I. ve II. manometredeki civa seviyeleri kaçar cm olur? I. manometre 15 cm 65 cm 65 cm 52,5 cm 75 cm II. manometre 10 cm 10 cm 25 cm 22,5 cm 75 cm

A) B) C) D) E)

ŒÇ ö z ü m P1.V1 + P2.V2 = PKar. VKar 80.V + 50.V = Pkar. 2V Pkar = 65 cmHg olur. I.manometre kapal› oldu¤undan, Pgaz = h = 65 cmHg olur. II. manometre aç›k uçlu oldu¤undan, Phava = Pgaz + h 75 = 65 + h h = 75 – 65 = 10 cmHg olur. Yan›t B

Örnek
P0=1atm

X(g) 2V,T

Y(g) V,T

h=14cm

fiekildeki kaplar aras›nda musluk aç›l›p kaplarda denge kuruluyor. Son durumda manometrenin kollar›ndaki c›va düzeyleri eflit oldu¤una göre, I. Musluk aç›lmadan önce X in bas›nc› 69 cmHg dir. II. Kar›fl›mda Y nin k›smi bas›nc› 30 cmHg dir. n 23 tir. III. X ve Y gazlar›n›n mol say›lar› oran› X = n Y 15 yarg›lar›ndan hangileri do¤rudur? A) Yan›z I B) I ve II C) I ve III D) II ve III E) I, II ve III

150

10. SINIF

Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company,2005-2008 K‹MYA MADDEN‹N HALLER‹ For Evaluation Only.

ŒÇ ö z ü m I. Son durumda c›va düzeyleri eflit oldu¤una göre; Son bas›nç veya kar›fl›m›n bas›nc› 76 cmHg e eflittir. P1.V1 + P2.V2 = Pson . Vson ba¤›nt›s›ndan yararlanarak X in musluk aç›lmadan önceki bas›nc› (P1) bulunur. Bafllang›çta Y nin bas›nc› = P2 = 76 + 14 = 90 cmHg Kar›fl›m›n bas›nc› = Pson = 76 cmHg P1 . 2V + 90.V = 76 . 3V P1 = 69 cmHg (X in bafllang›ç bas›nc›) II. X in k›smi bas›nc›: = P2 .V2 P1.V1 Musluk aç›lmadan Kar›fl›mda önce 69 . 2V = PX . 3V ⇒ PX = 46 cmHg Y nin k›smi bas›nc›: P1.V1 = P2.V2 90 . V = P2 . 3V ⇒ PY = 30 cmHg III. K›smi bas›nçlar gazlar›n mol say›lar› ile orant›l› oldu¤undan PX n X n 46 23 = ⇒ X = =  tir. PY n Y n Y 30 15

Yan›t E

Sürtünmesiz Pistonlu Kaplar 1. Durum
P0 Dengeyi sa¤layan faktör: PX = P0 + Piston a¤›rl›¤›(G) Piston a¤›rl›¤› ihmal edilirse PX = P0 olur.
X(g)

Sürtünmesiz piston (dengede)

fiekil 1

küçült
PHe = P0 olur

V litre
Sürtünmesiz piston He(g) n mol

P0
Denge fiekil 2

a. fiekil – 2 deki kaba ayn› s›cakl›kta n mol He gaz› eklenirse: Dengedeki piston gaz eklendikçe hareket ederek, mol 2n oldu¤unda, gaz hacmi de 2 kat›na ç›kar ve 2V olur. Tekrar piston dengede kal›r. PHe = Po olur. Gaz eklendi¤inde gaz bas›nc› de¤iflmez, gaz hacmi de¤iflir. Gaz yo¤unlu¤u de¤iflmez. Çünkü; gaz›n kütlesi ve hacmi 2 kat›na ç›km›flt›r. d= m 2m = V 2V

151

S›cakl›k art›fl› gaz bas›nc›n› de¤ifltirmez. PCH artar. 2n gram 4 d1 = d2 = 4n gram V litre 12n V litre d2 = (4n + 32n) gram 3V = 36n 3V Gaz yo¤unlu¤u 3 kat›na ç›km›flt›r. d1 = 4n gram V litre d2 = 4n gram 2n gram = 2V litre V litre Sonuç: fiekildeki gibi (1 ve 2) sürtünmesiz pistonlu kaplarda. SINIF b. hacmi de¤ifltirir. Pgaz = PHe + PCH = Po olur. molekül a¤›rl›¤› kaptakinden daha büyük gaz eklenirse gaz yo¤unlu¤u artar. n gram Eklenen gaz kütlesi: mCH = 16 . fiekil 2 deki kab›n mutlak s›cakl›¤› 2 kat›na ç›kar›l›rsa: Piston hareket ederek 2V hacme ilerler ve dengede kal›r.K‹MYA MADDEN‹N HALLER‹ 10. mHe = 4 . fiekil – 2 deki kaba ayn› s›cakl›kta. Piston durur. CH4: 16) Bafllang›çta. 4 Toplam bas›nç de¤iflmemifltir. Gaz›n kütlesi de¤iflmeden. gaz›n mol yada s›cakl›¤›n›n de¤ifltirilmesi ile toplam bas›nç de¤iflmez. daha az olan gaz eklenirse gaz yo¤unlu¤u azal›r. Sürtünmesiz pistonlu kaplara ayn› s›cakl›kta. PHe zamanla azal›rken. c. PHe = Po olur. Olay› grafikle gösterirsek 4 Po = P al›n›rsa 3n → P ve n ⇒ Bas›nç P 2P/3 P/3 0 PToplam PCH (2n mol) 4 P 2P . 2n mol CH4 gaz› eklenirse. Fakat. 3 3 PHe (n mol) Zaman Gaz yo¤unlu¤u (He: 4. 2n ⇒ olur. hacmi artt›¤›ndan gaz›n yo¤unlu¤u azal›r. hacim de¤iflir. n → 3n olunca V → 3V olur. 152 .

T2 He için P2 . CH4 için P1 . 4 C) Bafllang›çta sadece CH4 ün bas›nc› 72 cmHg iken son durumda toplam bas›nç 72 cmHg oldu¤undan. CH4 ün bas›nc› 72 cmHg den düflük olur. He nin bas›nc› bafllang›çta 48 cm Hg iken. PToplam = PCH + PHe = 72 cmHg dir.72 = 54 cmHg olur. V1 = n1. ŒÇ ö z ü m Bafllang›çtaki gaz bas›nçlar› PCH = 72 cmHg ve PHe = 48 cmHg dir. Kar›fl›m›n bas›nc› 72 cmHg dir. k›smi bas›nc› azal›r. Toplam → 4n mol CH4 → 3n mol x= B) PHe = ? 72 cmHg x 3n.T1 n2. 153 . piston 1 yönünde hareket eder.R. V = 72 . Helyumun. D) Sistem sürtünmesiz pistonla kapat›lm›fl oldu¤undan. CH4 ün k›smi bas›nc› 54 cmHg olur. V2 kapat Buna göre gazlar›n toplam mol say›s› = 4n dir.2005-2008 K‹MYA MADDEN‹N HALLER‹ For Evaluation Only. son bas›nç yine 72 cmHg olur. A) Kar›fl›m›n son hacmi: P1.V1 + P2. SINIF Örnek 2 Po 72cmHg 1 Boflluk CH4(g) M He(g) 2V V a ‹deal piston Hg Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company. â V oldu¤undan durur ve dengede kal›r.V2 = Pson .10. 4 Buradan mol say›lar› oran› bulunabilir. 72 3 â V < 3V oldu¤undan. 4n 4 PT = PHe + PCH 72 = PHe + 54 PHe = 18 cmHg olur. C›va seviyesi a kolunda 24 cm düfler. 2V + 48 . 48cm=h S›cakl›klar› eflit ve hacimleri 2V ve V olan yukar›daki kaplar aras›nda M muslu¤u aç›l›p.R. Vson 192V 8 Vson = = V olur. Vson 72 . son durumda 18 cmHg oldu¤undan azalm›flt›r. denge kuruldu¤unda afla¤›dakilerden hangisi yanl›fl olur? A) B) C) D) E) Piston 1 yönünde hareket eder.

V P Engeller 2V fiekildeki sürtünmesiz pistonlu sistemin 2V noktas›nda engeller bulunmaktad›r. Toplam bas›nç 2P P I Zaman 2P P/2 II Zaman PH2 PCH 4 2P P/2 0 III Zaman yukar›daki grafiklerden hangileri do¤rudur? A) Yaln›z I B) Yaln›z II C) Yaln›z III D) I ve II E) I. SINIF E) Kapal› uçlu manometrenin son yüksekli¤i n = 72 cm olur. a kolunda düfltü¤ü kadar di¤er kolda da yükselece¤inden 24 : 2 = 12 cm a kolunda c›va seviyesi düfler. P . H2 gaz›n›n k›smi bas›nc›: Önce. sonra s›cakl›k 2T(K) e ç›kar›l›yor. bas›nç. Sonra s›cakl›k 2T Kelvine ç›kt›¤›nda. 72 – 48 = 24 cm de¤iflir. mutlak s›cakl›kla do¤ru orant›l› de¤iflti¤inden. P olur. Buna göre. Mol say›s›. H2 gaz›n›n mol say›s› sabitken hacim 2 kat›na ç›kt›¤› için. 1 den 2 ye ç›kt›¤›nda piston 2V noktas›na kadar sürtünmesiz hareket eder ve durur. II ve III ŒÇ ö z ü m I. II. 2 154 .2 = P olur. Sonra s›cakl›k 2 kat›na ç›kt›¤› için bas›nç. bas›nc› yar›ya iner ve P/2 olur.K‹MYA MADDEN‹N HALLER‹ 10. Sabit s›cakl›kta gaz eklendi¤inde toplam bas›nç de¤iflmez. Piston bafllang›çta V noktas›nda dengededir. Yan›t E Örnek ‹deal piston 1 mol H2(g) T(K). Kaba önce ayn› s›cakl›kta 1 mol He gaz› ekleniyor. piston 2V de kal›rken toplam bas›nç 2P olur.

durum için verilen). He nin mol say›s› 1 oldu¤unda. He gaz›n›n k›smi bas›nc›: Bafllang›çta He gaz› olmad›¤›ndan bas›nc› s›f›rd›r. V1 n1 2V 2n dir. V1 n1 = V2 n 2 Örnek Yukar›daki flekilde verilen kab›n (2. Son durumda yine gaz hacmi mol say›s› ile do¤ru orant›l› olur. Fakat bafllang›çtaki bas›nçtan farkl›d›r. Bu durumda. X gaz› bulunan bölmesine ayn› s›cakl›kta kaç mol X gaz› eklenirse Y gaz›n›n hacmi V olur? A) 2n B) 3n C) 5n D) 8n E) 10n ŒÇ ö z ü m Y gaz›n›n hacminin son durumda V olabilmesi için pistonun 2V sa¤a kaymas› gerekir.10. S›cakl›klar› eflit olan kaplarda pistonun dengede kalma flart›: PX = PY olmal›d›r. Eklenen gaz = 12n – 2n = 10n moldür. SINIF MADDEN‹N HALLER‹ K‹MYA III. hacimleri ile do¤ru orant›l›d›r. Tekrar piston dengeye geldi¤inde yine PX = PY olur. P. X gaz›n›n hacmi 2V + 2V = 4V olur. ⇒ = = V2 n 2 3V 3n Sabit s›cakl›kta X ya da Y gazlar› bulunan kaba gaz eklenirse pistonun yeri ve gaz›n bas›nc› de¤iflir. 2 mol gaz 1 mol gaz P bas›nç yaparsa x = P/2 bas›nç yapar.V = n. T 123 ↓ eflit eflit O halde gazlar›n mol say›lar›. Sonra. s›cakl›k 2 kat›na ç›kar›ld›¤›nda He gaz›n›n bas›nc› da 2 kat›na ç›kar. Gaz eklendikçe ortamdaki bas›nc› artar. P ⋅ 2 = P olur. Yan›t E 155 . R. Y gaz›n›n molü de¤iflmez. Durum ‹deal piston 2V 2n mol X(g) t°C 3V 3n mol Y(g) t°C Denge:PX = PY dir. V1 n1 4V n x = ⇒ = V2 n 2 V 3n nX = 12n mol olmal›d›r. kapta toplam 2 mol gaz bulunur. P ve T eflit oldu¤undan. 2 Yan›t E 2.

Belirli bir s›cakl›kta.V = n . Bu sistemden yararlan›larak tüpte toplanan gaz ile ilgili hesaplamalar yap›labilir. toplama kab›nda birikmektedir. suyu iterek tüpe dolar. SINIF Su Baz› tepkimelerde oluflan gaz.300 n= 1 mol 60 3 mol O2 1 60 2 mol KCl x x= 1 mol KClO 3 tepkimeye girmifltir.082 . Örnek KClO3 kat›s›. PToplam = PX + Pbuhar olur.0. Oluflan gaz. kapta hem suyun buhar bas›nc› hem de X gaz›n›n bas›nc› görülür. tepkimeye giren KClO3 kat›s› kaç moldür? (27°C de suyun buhar bas›nc› 27 mmHg) 1 3 1 6 1 9 1 12 1 90 A) B) C) D) E) ŒÇ ö z ü m PT = 787 mmHg = PO2 + Pbuhar 787 = PO + 27 2 PO = 760 mmHg = 1 atm 2 P. KCIO3(k) Su Toplama kab› O2(g) 27°C de toplama kab›nda yap›lan bas›nç 787 mmHg oldu¤una göre.K‹MYA Gazlar›n Su Üstünde Toplanmas› X (g) Tepkimede oluflan gaz (X) MADDEN‹N HALLER‹ 10. hacme ba¤l› de¤ildir. 90 156 . 2KClO3(k)→2KCl(k) + 3O2(g) denklemine göre oluflan O2 gaz›. 0. Oluflan O2 gaz›n›n hacmi 410 mL dir. flekildeki tüpte ›s›t›l›yor. S›v›lar her s›cakl›kta buharlaflabildi¤inden.R .41 = n. S›v›lar›n buhar bas›nc›. her s›v›n›n belirli bir buhar bas›nc› vard›r.T 1. içi su ile dolu ters çevrilmifl tüpe gönderilir.

V 1 = n 1. T2 0. V 1 P2 . 2T n2 = 3n mol Bafllang›ç : Tepkime : Sonuç : 2NH3(g) → N2(g) + 3H2(g) 2n – – x 3x –2x (2n – 2x) x 3x Son durumda.8 atm dir. R . Kab›n mutlak s›cakl›¤› 2 kat›na ç›kar›ld›¤›nda. R . mol say›s› ve s›cakl›k de¤iflebilir.T1 → Tepkime bafllang›c› P2.8 2. tepkime bafllang›c› ve tepkimenin son durumu için oranlan›rsa genel olarak istenilen bas›nç hesaplanabilir. V2 n 2. NH3 gaz›n›n molce % kaç› ayr›flm›flt›r? A) 20 B) 40 C) 50 D) 60 E) 80 ŒÇ ö z ü m P1 . V 2 = n1 . (2n–2x) + x + 3x = 3n 2x = n olur. T1 n2 . R . Buna göre. Ayr›flan: 2x = n mol ⇒x= n 2 n molü ayr›fl›rsa x molü ayr›fl›r 2n mol NH3 ün 100 mol NH3 ün x= 100.4 atm oluyor.n ⇒ x = %50 olur. 2n Yan›t C 157 . P1. 2NH3(g)→ N2(g) + 3H2(g) tepkimesi gerçeklefliyor ve kaptaki gaz bas›nc› 2. ‹deal gaz denklemi.T2 → Tepkime sonu Örnek Kapal› sabit hacimli kapta bulunan NH3 gaz›n›n bas›nc› 0. R . T n2 .4 = 2n . SINIF MADDEN‹N HALLER‹ K‹MYA K‹MYASAL TEPK‹MELERDE GAZ BASINCI ve DE⁄‹fi‹M‹ Kimyasal tepkimelerde.10.

V = n . t °C Po = 76 cmHg 4 cm = h2 Hg II.Manometre D) 22 E) 30 ŒÇ Ö Z Ü M Ayn› hacim ve s›cakl›kta.T Hg Bofl Hg V.manometre II. 5V ⇒ PSO = 36 cm Hg 2 O2 için: 80 . ve II.3V = P2. manometre kollar›ndaki c›va seviyeleri fark› kaçar cm olur? I. h2 = 76 – 54 = 22 cm olur. SO2 için: 60. T gazlar›n bas›nçlar› ile molleri do¤ru orant›l›d›r.T P0=1atm h2= 14cm I. R . P . manometre A) 40 B) 30 C) 50 D) 60 E) 36 II. 5V ⇒ PO = 36 cm Hg olur. önce sabit s›cakl›kta M1 ve M2 musluklar› aç›larak gazlar›n kar›flmas› sa¤lan›yor. 2 2SO2(g) + O2(g) → Bafllang›ç : 36 cmHg 36cmHg Tepkime : –36 cmHg –18cmHg Sonuç : 0 18 cmHg 2SO3(g) – 36cmHg 36cmHg PToplam = 18 + 36 = 54 cmHg olur. Mol yerine do¤rudan bas›nç kullan›larak soru çözülebilir. Sonra kar›fl›m bir k›v›lc›mla yak›l›yor.K‹MYA MADDEN‹N HALLER‹ 10. SINIF Örnek fiekildeki kaplar aras›ndaki musluk s›cakl›k de¤iflimi olmadan aç›l›p. V1 = P2 .T V.Manometre O2(g) 2V. Tepkime tam verimle h1=75 cm gerçeklefltirilerek. Musluk aç›ld›¤›nda hacim de¤iflti¤inden tepkime olmadan önce herbir gaz›n bas›nc›: P1. bafllang›ç s›cakl›¤›na dönülmektedir. 2SO2(g) + O2(g) → 2SO3(g) tepkimesi tam verimle gerçeklefltiriliyor. Yan›t D Örnek Yukar›daki sistemde. V2 den hesaplan›r. t°C Hg I. 2V = P2 .manometre Son durumda I. Boflluk M 1 M2 O2(g) CO(g) V. Tepkime sonunda h2 yüksekli¤i kaç cm olur? A) 8 B) 12 C) 16 Boflluk SO2 gaz› 60 cm = h1 3V. manometre 36 46 26 16 40 158 .

mol yerine bas›nçlar kullan›larak soru çözülür. 75 = 25 cmHg 3 90 PO 2 = = 30 cmHg olur. I. herbir gaz›n hacmi 3 kat›na ç›kar. SINIF ŒÇ ö z ü m MADDEN‹N HALLER‹ K‹MYA Önce musluklar aç›ld›¤›nda. Hacim bas›nçla ters orant›l› de¤iflti¤inden. 4 + 2 .2 = Ps . 4 + 0.10. 10 Ps = 24 = 2.4 atm 10 Gazlar›n kar›flt›r›lmas›nda kullan›lan kaplardan biri pistonlu ise musluklar›n sabit s›cakl›kta aç›lmas› sonucunda genellikle son bas›nç d›fl bas›nca eflit olur. PO 2 = 2CO(g) + O2(g) → 2CO2(g) Bafllang›ç : 30 25 0 Tepkime : –30 –15 +30 Son durum : 0 Biten 10 Artan 30 Oluflan Kaptaki toplam bas›nç: PToplam = PO + PCO 2 2 = 10 + 30 = 40 cmHg olur. 3 Gaz kar›fl›m›nda hacim ve s›cakl›k ayn› oldu¤una göre. gaz bas›nçlar› üçte birine düfler. mol say›s› ile do¤ru orant›l› oldu¤undan. manometre: Pgaz = h ⇒ h1 = 40 cm II. bas›nç. Yan›t A Örnek T M 4 atm Ar(g) T Bofl E 2 atm Kr(g) T 4L 4L 2L Yukar›daki sistemde sabit s›cakl›kta musluklar aç›ld›¤›nda toplam bas›nç kaç atm olur? ŒÇ ö z ü m Sabit s›cakl›kta musluklar aç›ld›¤›nda P1V1 + P2V2 + P3V3 = PsVs 4 . manometre: Pgaz = 76 – 40 = h2 = 36 cm olur. 159 .

SINIF ‹deal piston 2 atm He(g) H2 P0 = 1 atm 2L A B C D Yukar›daki sistemde sabit s›cakl›kta musluk aç›ld›¤›nda piston hangi noktada durur? (Bölümler eflit aral›kl› ve her bölme 1L hacmindedir.2 = 0.6 atm. 2 ⇒ P2 = 1.2L Piston sola yap›flm›flt›r. Bu durumda e¤er toplam hacim sabit hacimli kab›n hacmi olan 2L den küçük ç›karsa pistonun sola yap›flt›¤› ve son bas›nc›n 1 atm den küçük oldu¤unu anlar›z. 2 = 1.6 atm 2 Ps = 0. Bu durumda sistemin son hacmi 2L dir. Vs = 2L 160 . Son bas›nc› bulal›m: P1V1 + P2V2 = PsVs 0. Örnek Yandaki sistemde musluk sabit s›cakl›kta aç›ld›¤›nda son bas›nç ve sistemin son hacmi kaç olur? 0. Vs Vs = 5L Ps = 1atm Sabit hacimli kab›n hacmi 2L oldu¤una göre pistonlu kab›n hacmi 3 litredir. Bu durumda piston C noktas›nda durur. P1V1 + P2V2 = PsVs 0.K‹MYA Örnek MADDEN‹N HALLER‹ 10.) ŒÇ ö z ü m P1V1 + P2V2 = PsVs 2 .1 x 2 + 1 x 1 = Ps .1 x 2 + 1 x 1 = Ps . 2 + 2 .1 atm He(g) N2 ‹deal piston P0 = 1 atm 2L 1L A B C ŒÇ ö z ü m Pistonlu kap bulundu¤u için öncelikle son bas›nc›n 1 atm oldu¤unu kabul edelim. 2 ⇒ V2 = 1.

2 mol Ne(g) Ne(g) ‹deal piston 4 mol He(g) 3 mol He(g) A B C D ŒÇ ö z ü m Bu tip sistemlerde kab›n içerisindeki gazlar›n s›cakl›k ve bas›nçlar› ayn› oldu¤u için mol say›s› ile hacim do¤ru orant›l›d›r. Bu tip sorularda dikkat edilmesi gereken nokta gaz›n bas›nç hacim çarp›m› (P x V) de¤erinin mol say›s› ile orant›l› oldu¤udur. herhangi bir gaz›n mol say›s› ile oran›na eflit olacakt›r.10. Buna göre son durumda 1. Sisteme. Örnek P0 = 76 cmHg Boflluk T 40 cm CO(g) 1 Hg V T O2(g) V 24 cm Hg 2 Yukar›daki sistemde musluk aç›l›p CO(g) + P O2(g) → CO2(g) tepkimesi tam verimle gerçeklefliyor ve tekrar bafllang›ç s›cakl›¤›na geri dönülüyor. 6 + 4 + 2 + 3 = 15 mol gaz 3 ‹deal piston 2 mol Ne(g) 6 mol Ne(g) 4 mol He(g) 3 mol He(g) A B C D 15 mol gaz 7 mol He x= 7 V 3 5V hacim x He gaz›n›n hacmi 2V den büyük 3V den küçük olacakt›r. Gazlar›n kar›flt›r›lmas› s›ras›nda e¤er gazlar reaksiyona giriyorsa son gaz bas›nc› basitçe Ps . belirtilen gazlar ilave edildi¤inde toplam mol say›s› ile hacim aras›ndaki oran. Vs = ns formülü kullan›larak bulunabilir. Bu durumda piston B – C aras›nda durur. SINIF MADDEN‹N HALLER‹ K‹MYA Örnek Yandaki sistemde sabit s›cakl›kta belirtilen gazlar ilave edildi¤inde pistonun yeri neresi olur? (Bölmeler eflit aral›kl›d›r). manometredeki c›va seviyesi fark› kaç cm olur? 161 .

Örne¤in kuru buz olarak bilinen kat› CO2 suya at›ld›¤›nda beyaz bir gaz a盤a ç›kacakt›r. Fakat su s›v› oldu¤u için CO2 gaz› gibi odan›n tamam›na yay›lmayacakt›r. Gaz ve s›v› molekülleri ak›flkand›r. S›v› molekülleri aras›ndaki etkileflim s›v›ya belirli bir hacme sahip olma özelli¤i katacakt›r. 2V = 120 V Ps = 60 V Kapal› uçlu monometredeki c›va seviyesi fark› 60 cm dir. s›cakl›¤a ba¤l› olarak bir süre sonra tüm odaya yay›lacakt›r. SIVILARIN ÖZELL‹KLER‹ Gazlar incelenirken. Kat› karbondioksit bulunan su dolu kap e¤imli bir zeminde tutulursa ç›kan gaz öncelikle zeminden afla¤›ya do¤ru akacakt›r. PCO = 40 cmHg nCO = 40 . Bu yaklafl›m gazlar›n ideal gaz denklemiyle tan›mlanmas›na yard›mc› olur. Gaz S›v› Bu durum gaz tanecikleri aras›ndaki etkileflimlerin s›v›n›nkilere göre az olmas›ndan kaynaklanmaktad›r. V PO = 76 + 24 = 100 cmHg 2 nO = 100 V 2 CO(g) + 1 O2(g) → CO 2(g) 2 40V 100V – 40V – 20V 80V + 40V 40V ns = 80V + 40V ns = 120V Ps . Gaz ise kap hangi hacimde ise o hacme sahip olacakt›r. E¤imli zemine su döktü¤ümüzde ise suyun da akt›¤›n› fark ederiz. SINIF ŒÇ ö z ü m Gazlar›n s›cakl›klar› ayn› oldu¤u için mol say›lar› P x V de¤erleri ile oranlanabilir. Maddenin s›v› halinde ise bu durum tam tersine de¤erlendirilir ve moleküller aras› etkileflimleri önemi ortaya ç›kar. Gazlar ve s›v›lar› karfl›laflt›rmam›z gerekirse gazlar bulunduklar› kab›n tamam›na yay›l›rken s›v›lar kab›n fleklini al›r. Vs = ns P2 . 162 .K‹MYA MADDEN‹N HALLER‹ 10. fiartlar› seçerken moleküller aras› etkileflimlerin önemli oldu¤u koflullar de¤erlendirilir. kas›tl› olarak moleküller aras› etkileflimlerin ihmal edilebilir seviyede oldu¤u koflullar› seçeriz.

viskozite gibi özelikler ortaya ç›kar. ‹¤nenin yap›ld›¤› metalin yo¤unlu¤u sudan oldukça yüksek olmas›na ra¤men su üzerinde kalmas›n› sa¤layan ve batmas›na karfl› koyan.10. Bu etkileflimler sonucunda yüzey gerilimi. Daha sonra odan›n di¤er köflesine gidelim. Bu durum gazlar›n yay›ld›¤›n› gösterir. düflük s›cakl›kta idealden sapt›¤›n› biliyoruz. Bu durumda moleküller aras› etkileflimler artar. Bas›nç ve s›cakl›k üzerindeki de¤ifliklikler gazlar›n s›v›laflt›r›lmas›na bile imkân sa¤lamaktad›r. 163 . Baz› böcek türlerinin su üzerinde rahatça hareket etti¤ini ve suya batmad›¤›n› farketmiflsinizdir. Bu iki durumu inceledi¤imizde su molekülleri aras›ndaki etkileflimin sebep oldu¤u bir durumdan bahsetmemiz gerekir. KOLONYA Gazlar›n yüksek bas›nç. su molekülleri aras›ndaki bir kuvvetten bahsedebiliriz. Bir süre sonra kolonya kokusunu hissedeceksinizdir. SINIF MADDEN‹N HALLER‹ K‹MYA fiimdi bir kolonya fliflesi alal›m ve odan›n bir köflesine koyup kapa¤›n› açal›m. Yüzey Gerilimi Yukar›da su üzerine yavaflça b›rak›lan i¤nenin su üzerinde bu flekilde durmas› flafl›rt›c› bir görüntüdür.

K‹MYA MADDEN‹N HALLER‹ 10. fiekilde görüldü¤ü gibi s›v› içerisindeki ve yüzeydeki tanecikler aras›nda bir etkileflim söz konusudur. Bunu sa¤lamak için örne¤in s›v› yüzeyine bir a¤›rl›k etkisi olmal›d›r. Bu sebeple moleküllerin ço¤u s›v›n›n iç k›s›mlar›na do¤ru hareket etmeye çal›flacakt›r. SINIF fiekil. Komflu moleküllerin artmas› içteki molekülleri yüzeydeki moleküllerden daha az enerjili bir düzeyde tutacakt›r. 164 . Yüzeydeki moleküller yaln›zca yüzeydeki di¤er moleküller ve yüzeyin alt›ndaki moleküller taraf›ndan çekilir. Böylelikle olabildi¤ince az molekül yüzeyde kal›r. alan Bir s›v›n›n yüzey alan›n› geniflletmek için s›v›n›n içinden yüzeyine do¤ru molekül hareketinin olmas› gerekir. Bunun sebebi s›v›n›n yüzey gerilimidir. ‹çteki moleküller ise her yöndeki komflu moleküller taraf›ndan çekilir. Bir s›v› damlas› bir yüzey boyunca akarken bir film halinde yay›l›rsa s›v›n›n yüzeyi ›statt›¤›n› söyleriz. bir s›v›n›n yüzey alan›n› art›rmas› için gereken enerji olarak tan›mlanabilir. Ya¤mur ya¤arken suyun küresel damlac›klar halinde düfltü¤ünü görürüz. Bu nedenle de s›v›lar yüzey alanlar›n› minimuma düflürme e¤ilimindedirler. bir s›v›da moleküller aras› etkileflimleri göstermektedir. Yüzey gerilimi. ‹çteki moleküllere göre kendilerini çekecek daha fazla komflu moleküle sahiptirler. Bu kuvvetin yapt›¤› ifl s›v› yüzeyinin i¤ne üstüne genifllemesi için gereken enerjiden daha fazla olmad›¤› müddetçe i¤ne s›v› yüzeyinde kal›r. Küre di¤er geometrik flekillere nazaran daha küçük hacim orant›s›na sahiptir. Toplu i¤nenin s›v› üzerine b›rak›lmas›nda toplu i¤ne s›v› yüzeyine bir a¤›rl›k kuvveti yapar.

Yüzey s›n›r› iç bükeydir. Kohezyon kuvvetlerinin adhezyon kuvvetlerinden büyük olmas› damlan›n biçimini korumas›n›. Bu durum suyun temizlikte kullan›lmas›n› sa¤lar. Su C›va Su. Adhezyon > Kohezyon C›va. adhezyon kuvvetlerinin kohezyon kuvvetlerinden büyük olmas› ise damlan›n da¤›lmas› için yap›lan iflin s›v›n›n ›slatmas› için gereken enerjiyi karfl›lamas›n› sa¤lar.10. adhezyon kuvvetleri ise farkl› moleküller aras›ndaki kuvvetlerdir. cam› ›slat›r. cam› ›slatmaz. SINIF MADDEN‹N HALLER‹ K‹MYA Bir s›v›n›n yüzeyi ›slatmas› ya da küresel damlac›klar halinde yüzey üzerinde kalmas› “adhezyon” ve “kohezyon” kuvvetlerine ba¤l›d›r. Kohezyon > Adhezyon 165 . Çay barda¤›n›n taba¤a yap›flmas›nda adhezyon kuvvetler etkilidir. Kohezyon kuvvetleri benzer moleküller aras›. Yüzey s›n›r› d›fl bükeydir. Suyun cam ve baz› dokumalar› ›slatmas›n›n sebebi budur. Musluktan damlayan suyun kürecik halinde uzamas› ve damlan›n küresel olmas› kohezyon kuvvetleriyle ilgilidir.

E¤er yüzey ya¤lan›rsa. Yüzey s›n›r›n›n alt›ndaki bas›nç çok az düfler. S›v› ile kapiler (k›lcal boru) aras›ndaki büyük adhezyon kuvvetleri sebebiyle s›v› kapilerin iç çeperlerinde ince bir film halinde yay›l›r. Viskozite Bir s›v›n›n akmaya karfl› gösterdi¤i direnç olarak tan›mlanabilir. Bu durumda d›fl bas›nç. Moleküller aras› kuvvetlerin art›fl› viskoziteyi de art›racakt›r. s›v›n›n bir bölümü di¤er bölümlere göre daha hareketlidir. Damlalar yüzeyde kendi fleklini muhafaza eder. bu bas›nç fark›n› ortadan kald›rmak için s›v› sütununu kapilere do¤ru iter. K›saca s›cakl›k art›fl› viskoziteyi düflürür.K‹MYA MADDEN‹N HALLER‹ 10. Kan üzerine kapiler (k›lcal boru) tutuldu¤unda kan kendili¤inden kapiler içinde yükselir. a¤açlardaki odun borular›n›n suyu yüksek dallardaki yapraklara kadar ulaflt›rmas›nda görülür. K›lcal tüpün çap› azald›kça s›v› daha fazla yükselir. 166 . T›bbi laboratuvarlarda kan al›rken kullan›lan yöntemlerden birisi de kapiler yöntemidir. SINIF Bir yüzeyin ›slanmas› Su temiz bir cam yüzey de bir film halinde yay›l›r. Benzer etkiler süngerin suyu çekmesinde. Moleküllerin kinetik enerjisi artt›kça moleküller aras› çekim kuvvetlerinin azalmas› sebebiyle viskozite düfler. Bir s›v› akarken. K›lcall›k Etkisi (Kapilarite) S›v›lar›n yüzey gerilimleri sonucunda ince k›lcal tüplerde gözlenen yükselme veya alçalma olay›d›r. Moleküller aras› kuvvetlerle k›smen ilgilidir. ak›fl h›z›n› azaltan bir iç sürtünme meydana getirir. Bir s›v› içerisindeki kohezyon kuvvetleri. Etil alkol ve su gibi viskozitesi düflük s›v›larda bu etki zay›ft›r. ya¤ ve su molekülleri aras›ndaki adhezyon kuvvetyeri damlan›n yay›lmas› için yeterli olmaz.

Bu sebeple düzensizlik artacakt›r.2005-2008 K‹MYA MADDEN‹N HALLER‹ For Evaluation Only. gaz ve plazma. HAL DE⁄‹fi‹MLER‹ Maddenitemel Halleri ve Hal De¤iflimleri n Fiziksel Bas›nç ve s›cakl›¤a ba¤l› olarak maddenin bafll›ca dört fiziksel hali vard›r. S›v› fazda tanecikler aras› çekim kuvveti önemlidir. y›ld›zlar. Süzme bal elde edilirken petek bal ›s›t›l›r ve bal›n viskozitesi azal›r. Viskozitesi yüksek olan s›v›lara viskoz s›v› denilir. Ak›flkan yap›lar› sayesinde difüze olurlar. Plazmada ise iyonlar. SINIF Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company. Bunun için kat›larda belirli bir düzen vard›r. Kat›. ak›flkanl›¤› artar. S›v›lar ise düzen yönünden kat›lar ve gazlar aras›nda yer al›rlar. Kat›da tanecikler s›k› istiflidir. aurora (kutup ›fl›klar›). Maddenin plazma hâline günefl. 167 . s›v› ve gazlarda bafll›ca genel tanecikler atom. Gazlar ise düzensizli¤in en fazla oldu¤u fazd›r. Bal. Kat› taneciklerde. Böylelikle bal›n petekten ayr›lmas› kolaylafl›r. gliserin bu s›v›lara örnek olarak verilebilir. S›v›lar tanecikler aras› etkileflimleri sayesinde ak›flkan bir yap›ya sahiptirler. Gaz faz›nda tanecikler her yönde gelifligüzel ve sürekli hareket ederler. aralar›ndaki ba¤lar çok güçlüdür.10. nebula ve spektroskop içerisinde çizgiler halinde görülen ›fl›¤› örnek olarak verebiliriz. motor ya¤›. tanecikler aras› çekim kuvvetleri oldukça hakim iken gazlarda özellikle yüksek s›cakl›k ya da düflük bas›nç alt›nda tanecikler aras› çekim kuvveti önemsenmeyecek kadar küçüktür. y›ld›r›m. molekül ya da iyonlar olabilir. elektronlar ve çekirdek vard›r. Kat›. Kat›. s›v›. Bulunduklar› kab›n fleklini al›rlar. s›v› ve gaz› k›saca inceleyelim: Kat› S›v› Gaz Kat› hâlden gaz hâline do¤ru gidildikçe maddenin alaca¤› enerji ile birlikte tanecikler aras› boflluk artacakt›r.

Kat› faz›n s›v› fazdan en önemli fark›. 3. HAL DE⁄‹fi‹MLER‹ Kat› ve s›v› fazda bulunan moleküller. Erime süresince s›cakl›k sabit kal›r. sürtünerek yer de¤ifltirebilir. moleküllerinin daha düzenli dizilmifl olmas›d›r. SINIF For Evaluation Only. Plazma yüksek s›cakl›kta oluflabildi¤i gibi yüksek bas›nç alt›nda da oluflabilmektedir. doldurabildikleri k›sm›n›n fleklini al›rlar. Is›t›lma esnas›nda kat› ya da s›v›ya verilen ›s› kinetik enerji olarak etkir ve taneciklerin titreflimini artt›r›r. Çekim kuvvetlerinin yenilmesinde etkilidir. atom. gaz fazda bulunan moleküllere göre birbirine çok yak›nd›r. Hal De¤iflimleri ve Is› Maddenin bir fiziksel halden di¤erine geçmesine hal de¤iflimi denir. Buharlaflma Süblimleflme Erime Kat› Yo¤unlaflma S›v› K›ra¤›laflma Madde ›s› verir. Bu s›cakl›¤a erime noktas› denir. Bu durumda molekül. Moleküller yer de¤ifltirmezler. Hal de¤iflimleri ve genel ilkeler: artirir 1. Donma Maddelerin hal de¤iflimleri. Kaynama esnas›nda da ayn›d›r. Gaz Madde ›s› al›r. Maddede depolan›r. Hal de¤iflimleri ve bunlarla ilgili terimler afla¤›daki flekilde verilmifltir. Erime ya da kaynama esnas›nda verilen ›s› potansiyel enerji olarak etkir. ›s› al›fl – verifli ile gerçekleflir. Bu nedenle. 168 . Saf bir kat› ›s›t›l›nca belli bir s›cakl›kta erimeye bafllar. Bulunduklar› kab›n. Bu kar›fl›ma “plazma” denir.2005-2008 MADDEN‹N HALLER‹ 10. 2. akma hareketi yaparlar. Günefl Y›ld›r›m Nebula Aurora (Kutup Ifl›klar›) Yüksek s›cakl›klara kadar ›s›t›lan gazlar önce atomlar›na ay›rl›r. Bir maddenin erime noktas› donma noktas›na eflittir. Atomdan d›fl yörünge elektronlar›n›n kopmas› sonucuda pozitif yüklü iyonlar ve serbest elektronlar oluflur. S›v› molekülleri ise.K‹MYA Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company. sadece titreflim hareketi yaparlar. iyon ve elektrondan oluflan bir kar›fl›m meydana gelir. kat› fazda tanecikler aras› çekim kuvvetleri daha etkindir.

maddeden maddeye de¤iflen ay›rt edici bir özelliktir. SINIF E 1)Erime. Örnek 0°C H2O(k) + 1.10 mol C2H5OH x = 2.10 . 1 molünü tamamen s›v› hale geçirmek için gerekli ›s›d›r. 736 = 2. tanecikler aras› çekim kuvvetlerinin büyüklü¤ünü gösterir.9 mol H2O kat›s›n› tamamen s›v› hale getiren ›s›.10. 1 mol C2H5OH(k) için x x= 1.14 kkal → C2H5OH(s) 1 mol molar erime 1 mol ›s›s› Örnekteki molar erime ›s›lar› incelenirse. 44 kkal x 1.736 kkal 2.9 mol H2O(k) için x = 2. 1. Örnek Yukar›daki örnekte verilen molar erime ›s›lar›na göre.6 gram kat›y› eritir. 169 .14 kkal 2.736 kkal ›s› gerekir. kaç gram C2H5OH kat›s›n› tamamen s›v› hale getirir? (C2H5OH: 46) ŒÇ ö z ü m 1 mol H2O(k) için 1. 10 mol C 2H 5OH( k) 1. O halde sudaki moleküller aras› çekim kuvvetleri daha güçlüdür. Molar erime ›s›s›n›n büyüklü¤ü.44 kkal → H2O(s) 1 mol molar erime 1 mol 18 g ›s›s› 18 g –177°C C2H5OH(k) + 1. Saf kat›lar›n molar erime ›s›s›. su için daha büyük oldu¤u görülür. 46 = 96. 14 46 gram x 1mol C2H5OH 2. Erime Is›s› Kat› + Is› 3 S›v› MADDEN‹N HALLER‹ K‹MYA Molar erime ›s›s›: Erime noktas›nda bulunan bir kat›n›n.

saf bir maddenin molar buharlaflma ›s›s›. ›s› alarak gaz faz›na geçmesine buharlaflma denir.Lb (yo¤unlaflma için de ayn›d›r. Kat› ve s›v› ›s›n›rken: Q = m. Örnek 100°C H2O(s) + 9.) Kaynarken Q = m.n Kat› ji a er PE En KE A Zaman 0 fiekil I KE: Kinetik enerji PE: Potansiyel enerji 1700 B Kat› Q1 0A 90 erime Q2 240 Q3 800 Q4 1000 Is› (kal) C E D E Gaz Kaynama S›v› 300 fiekil II Q: Al›nan ya da verilen ›s› (kal) Is› hesaplamalar›nda 2 formül kullan›l›r.c. molar erime ›s›s›ndan daha büyüktür.72 kkal → H2O(g) molar buharlaflma ›s›s› Suyun molar erime ve buharlaflma ›s›lar› karfl›laflt›r›ld›¤›nda. 3) Hal De¤iflim Grafikleri sil Örnek Saf X kat›s›n›n 1 atm bas›nçta erime noktas› 300°C ve kaynama noktas› 1700°C dir. Molar buharlaflma ›s›s›: Belirli bir s›cakl›kta 1 mol s›v›n›n. 10 gram X kat›s›n›n dü-zenli ›s›t›lmas› s›ras›nda s›cakl›k – zaman ve s›cakl›k – ›s› grafikleri afla¤›da verilmifltir.Le (donma için de ayn›d›r.Δt 2. Bir s›v›n›n.2005-2008 MADDEN‹N HALLER‹ 10. 1. 300 zal Kat›–S›v› C e. tamamen gaz haline geçmesi için gerekli ›s›d›r.) m = Kütle (gram) Δt = S›cakl›k fark› (°C) 170 . molar buharlaflma ›s›s›n›n daha büyük oldu¤u görülmektedir.K‹MYA 2) Buharlaflma. E¤er olay kaynama s›cakl›¤›nda gerçeklefliyorsa buna da kaynama denir. SINIF For Evaluation Only. Erirken Q = m. S›cakl›k(°C) S›cakl›k(°C) D Kaynama Gaz ar. Buharlaflma esnas›nda moleküller aras› ba¤lar koptu¤undan.n erj S›v› PE En KE B Erime ›r. 1700 S›v›–gaz E art i k. Buharlaflma Is›s› Yo¤unlaflma S›v› + Is› 3 Gaz Buharlaflma Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company.

ΔT 800–240 = 10 . Le ⇒ Le = 15 kal/g D – E aral›¤›: • D noktas›nda kaynama bafllar. Lb Lb = 1000 – 800 = 20 kal /g 10 Örnek –30°C'de 10 gram buzun (H2O(k)) ›s›nma grafi¤ini çizelim ve tamamen gaz haline geçmesi için gerekli ›s›y› hesaplayal›m. • C noktas›nda erime biter. kinetik enerji fleklinde etkir.Lb formülü ile hesaplan›r. cs .5 kal/gram. s›cakl›k artar.°C C – D aral›¤›: • S›v› ›s›n›r.cs. csu = 1 kal/g. ck .4 kal g. Q4: Buharlaflma için al›nan ›s› Q4 = m.°C Le = 80 kal/g . ck = 0. s›cakl›k artar. 03 kal 3000 g. Q3 = m. 240 – 90 = 10 . • Is›. • Maddenin ald›¤› ya da verdi¤i ›s›: Q1 formülü ile hesaplan›r. c: Öz ›s› (›s›nma ›s›s›): Saf bir maddenin 1 gram›n›n s›cakl›¤›n› 1°C artt›rmak için gerekli ›s›d›r. (Buz için 0.10.°C .5 kal/g. s›v›n›n tümü gaz olur. E noktas›nda kaynama biter. SINIF Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company. kinetik enerji olarak etkir. homojen fazdad›r.ΔT (ck : Kat›n›n ›s›nma ›s›s›) 90 = 10 . • Madde. • Kat› – s›v› heterojen iki faz vard›r. (Buz için Le = 80 kal/gram) Lb: Buharlaflma ›s›s›: Saf bir s›v›n›n 1 gram›n› tamamen gaz haline getirmek için gerekli ›s›d›r. (E noktas›na kadar) Su için. su için = 1 kal/gram) artirmak Le: Erime ›s›s›: Erime s›cakl›¤›ndaki 1 gram saf kat›y› tamamen eritmek için gerekli ›s›d›r. Q1 = m. • Madde.(1700 – 300) 800 – 240 cs = = 560 = 0. ald›¤› ›s› Q3 kaloridir. 300 ck = 90 = 0.°C 10 (1700 – 300) 1400 B – C aral›¤›: • B noktas›nda erime bafllar. Lb = 540 kal/g S›cakl›k (°C) 100 Kaynama (S+G) E 0 –30 Erime t› ka K+S Q1 Q 2 s›v › Q3 Q4 Is› (kal) 171 . • Maddenin ald›¤› ›s›.Le formülü ile hesaplan›r.ck. Q2 = Erimede al›nan ›s› Q2 = m. (Δt = 0) • S›v› – gaz heterojen iki faz vard›r.2005-2008 K‹MYA MADDEN‹N HALLER‹ For Evaluation Only. • Is›. (Δt = 0) • Is› potansiyel enerji olarak etkir ve depolan›r. 1000–800 = 10 . homojen fazdad›r. (Su için Lb = 540 kal/gram) Grafiklerin incelenmesi ve maddelerin baz› ›s›lar›n›n hesaplanmas› A – B aral›¤›: • Kat› ›s›n›r.

K‹MYA Q1 = m.Δt = 10.540 = 5400 kal Qtoplam = 150 + 800 + 1000 + 5400 = 7350 kal Örnek 100°C deki 50 gram su buhar› yo¤unlaflt›r›l›p. 0. kaç kkal ›s› a盤a ç›kar? (Lb= 540 kal/gram.0.cs. Kapta son s›cakl›k ve su – buz kütlesi afla¤›dakilerden hangisi olur? (csu = 1kal/gram.5. csu.80 = 800 kal MADDEN‹N HALLER‹ 10.ck. Le = 80 kal / gram) A) 0°C de 2m gram su B) 0°C de su – buz kar›fl›m› C) 0°C de 1.000 kal ›s› verir.Le = 10. SINIF Q4 = m. csu = 1 kal /gram°C) A) 3 ŒÇ ö z ü m Madde yo¤unlafl›rken. Yan›t D 40 Is›(kal) 100 S›cakl›k (°C) B) 15 C) 27 D) 30 E) 60 Yo¤unlaflma Q1 So¤uma Q2 0 27000 30000 Örnek 0°C deki m gram buz ile 40°C deki 2 m gram su ›s›ca yal›t›lm›fl bir kapta kar›flt›r›l›p ›s›l denge sa¤lan›ncaya kadar bekleniyor.100 = 1000 kal Q2 = m.Lb = 10. 40° C ye kadar so¤utuldu¤unda. Δt = 50. buharlaflma s›ras›nda ald›¤› kadar ›s› verir. Q2 = m. Lb = 50 x 540 = 27000 kal ›s› verir. ›s›n›rken ald›¤› ›s›ya eflittir.Δt = 10.1.30 = 150 kal Q3 = m.5m gram su. Q1 = m. S›v›n›n so¤umas› s›ras›nda verdi¤i ›s›.60 = 3000 kal Qtoplam = Q1 + Q2 = 27000 + 3000 = 30.1.°C .5m gram buz D) 5°C de 2m gram su E) 10°C de 2m gram su 172 . 30000 kal = 30 kkal dir. 1 kkal = 1000 kal dir.

3.0 S›cakl›k (°C) Diyagram›n yorumu. Son s›cakl›k 0°C dir ve kapta 2m gram su bulunur. 40 = 80m kal ›s› verir.10. O noktas›na üçlü nokta denir. 80 = 80m kal ›s› gerekir. kat› 5 buhar denge durumunu belirtir. Buz üzerindeki bas›nç art›fl›yla erime noktas›n›n düfltü¤ünü bu diyagramda görebiliyoruz. bas›nçt›r.csu. 1. Örne¤in. suyun faz diyagram› afla¤›da verilmifltir.csu. 173 . Buzun tamam›n›n erimesi için. buzun tamam›n› eritir.01 10. 4. 1. Bu e¤ri üzerindeki noktalar. de¤iflik bas›nçlarda maddenin süblimleflme ve k›ra¤›laflma s›cakl›klar›n› gösterir. Bas›nç (atm) 1 B S›v› Kat› 0. Bu e¤ri üzerindeki noktalar de¤iflik bas›nçlarda maddenin erime ve donma s›cakl›klar›n› gösterir. Q = m. Verilen bas›nç ve s›cakl›¤›n kesiflti¤i nokta hangi bölgeye düflerse madde o fiziksel haldedir. hem s›v› hem de gaz faz›n›n ayn› anda gözlendi¤i s›cakl›k ve bas›nc› gösteren noktad›r. Bunlardan biri ortam›n s›cakl›¤› di¤eri ise.Δt 0 Q = m. H2O nun hem kat›.006 A O Gaz C 0 0. Her maddenin deneysel verilerle elde edilmifl farkl› bir faz diyagram› vard›r. SINIF ŒÇ ö z ü m MADDEN‹N HALLER‹ K‹MYA S›cakl›k(°C) 40 Q = m. Yan›t A Üçlü Faz Diyagram› Bir maddenin fiziksel halini belirleyen iki ana faktör vard›r. AO e¤risi. Q = m.Le Is› (kal) Is› al›fl – verifli s›cakl›k eflitleninceye kadar devam eder. OB e¤risi. S›cakl›k ve bas›nç de¤ifltikçe maddeler farkl› fiziksel hallerde görülebilirler. Suyun verdi¤i ›s›. 2. Le Q = m. 40°C deki su 0°C ye kadar. kat› 5 s›v› denge durumunu gösterir. Δt = 2m.

hem de gaz halde bulunur. 6. Bu e¤ri üzerindeki noktalar de¤iflik bas›nçlarda suyun kaynama ve yo¤unlaflma s›cakl›klar›n› gösterir.2 atm den yüksek bas›nçtan çizilen do¤ru hem kat› hem s›v›. II ve III C) Yaln›z III 174 . I. III. 1 atm bas›nçtan çizilen do¤ru sadece kat› ve gaz bölgelerini kesti¤inden. I. Su üzerindeki bas›nç art›fl›yla kaynama noktas›n›n artt›¤›n› yine bu diyagram üzerinde görebiliyoruz. hem s›v›. OC e¤risi. CO2. hem de gaz bölgelerinden geçer.III. III. 5. kaynama noktas›n›n 100 °C oldu¤u görülüyor. II.2 atm ve –57°C ye karfl›l›k gelir. yarg› do¤rudur. maddenin s›v› oldu¤u her s›cakl›kta gerçekleflir. CO2 s›v› halde görülmez. hem kat›. yarg› do¤rudur. B) Yaln›z II E) I. Normal bas›nçta (1 atm) suyun donma noktas›n›n 0°C.2 atm den yüksek bas›nçlarda CO2 kat›s› (kuru buz) erir veya CO2 s›v›s› kaynayabilir.2 atm ve –78°C de.K‹MYA MADDEN‹N HALLER‹ 10. Buhar Bas›nc› a. Kaynama: Belirli bir d›fl bas›nç ve s›cakl›kta s›v›n›n her noktas›ndan moleküllerin koparak kabarc›klar halinde s›v›dan ayr›lmas›d›r. normal kaynama noktas› denir. Buna göre. II. kaynad›¤› s›cakl›¤a. Normal bas›nçta CO2 s›v› halde görülmez. 5. yarg› do¤rudur. Aç›k sistemlerde buharlaflma: Buharlaflma: S›v› yüzeyindeki s›v› moleküllerinin gaz faz›na geçmesidir. Kat› – s›v› – gaz faz›n kesiflti¤i üçlü nokta 5. yarg›lar›ndan hangileri do¤rudur? A) Yaln›z I D) I ve III ŒÇ ö z ü m I. Örnek Bas›nç (atm) Kat› 5. Maddelerin 1 atmosfer bas›nçta eridi¤i s›cakl›¤a normal erime noktas›. s›v› 5 gaz denge durumunu gösterir. 5. Buharlaflma. Yan›t E 4) Buharlaflma.2 1 S›v› Gaz S›cakl›k (°C) –78 –57 CO2 bilefli¤inin faz diyagram› yukar›da verilmifltir. II. SINIF 5.

II. 2. s›v› yüzeyine ba¤l›d›r. eter molekülleri aras›ndaki ba¤dan çok kuvvetlidir. s›cakl›¤a ba¤l›d›r. S›cakl›k artt›kça. kaptaki s›v›n›n yüzeyi III. Tuzlu suyun buharlaflma h›z› en düflüktür. Buharlaflma. Yan›t A B) I > III > II > IV E) I = II = III > IV C) I > II = III > IV 175 . 3. kab›n hem yüzeyi daha genifl hem de s›cakl›¤› en yüksektir. buharlaflma X(s) X(g) Buharlaflma ve h›z› nelere ba¤l›d›r? 1.10. buharlaflma h›z›n› artt›r›r. buharlaflma h›z› artar.) Örnek Eter. I 2S Saf su 40°C 3 100 cm III S Saf su 25°C 100 cm3 II 2S Saf su 25°C 3 100 cm IV S Tuzlu su 25°C 100 cm3 S›v›lar›n buharlaflma h›zlar› aras›ndaki iliflki afla¤›dakilerden hangisinde do¤ru olarak verilmifltir? (S : Yüzey alan›) A) I > II > III > IV D) I > II = III = IV ŒÇ ö z ü m I. Dolay›s›yla buharlaflma h›z› en büyüktür. Buharlaflma h›z›: II > III olur. 5. buharlaflma h›z› ve miktar› artar. S›v› moleküllerini birbirine ba¤layan ba¤lar kuvvetli ise buharlaflma h›z› düflüktür. S›v›n›n safs›zl›¤› artt›kça (kat› çözerek) buharlaflma h›z› düfler. Yüzey geniflledikçe. Çünkü sudaki hidrojen ba¤lar›. (Rüzgarl› havalarda çamafl›rlar daha h›zl› kurur. kapta s›v› bitinceye kadar devam eder. sudan daha h›zl› buharlafl›r. IV. nünkinden daha genifltir. S›v› üzerinde hava ak›m› olmas› (rüzgar). Örnek Afla¤›daki kaplardaki s›v›lar ayn› ortamdad›r. 4. SINIF MADDEN‹N HALLER‹ K‹MYA Aç›k kaplarda buharlaflma. Buharlaflma. S›v›n›n cinsine ba¤l›d›r.

2. Moleküller aras› çekim kuvvetleri zay›f olan s›v›lar›n. Kapal› Sistemlerde Buhar Bas›nc› (Denge Buhar Bas›nc›) Hava + Alkol buharlar› Hg fiekil I S›v› (Alkol) Hg fiekil II Hava h=Denge buhar bas›nc› fiekil –1 deki kaba bir miktar s›v› alkol konulursa. bir taraftan da yo¤unlaflma bafllar. Monometrenin sa¤ kolunda c›va seviyesi buharlar›n yapt›¤› bas›nçtan dolay› yükselmeye bafllar. alkol buharlaflmaya bafllar. Çünkü s›cakl›k artt›kça. denge buhar bas›nc› yüksek ü olur. (c) durumu sistemin dengeye ulaflt›¤› an› temsil etmektedir. BUHAR BASINCI (a) Buharlaflan moleküller (b) Yo¤unlaflan moleküller (c) Buhar faz›ndaki moleküller Bir kaba saf su koyup cam fanusla kapat›ld›ktan sonra sistemin dengeye ulaflmas› yukar›daki gibi gösterilmifltir. H›z Buharlaflma Yo¤uflma Zaman tdenge grafi¤i çizebilir. S›v› ile buhar› aras›nda denge kuruldu¤u anda ortamdaki buhar›n yapm›fl oldu¤u bas›nca “s›v› – buhar denge bas›nc›” denir. S›v›lar›n buhar bas›nc›. Çünkü. S›v›n›n cinsine ba¤l›d›r.2005-2008 MADDEN‹N HALLER‹ 10. 1. s›v› yüzeyine çarpt›klar›nda. Alkol (gaz) 176 . Kapta oluflan buharlar. buhar molekül say›s› ve moleküllerin h›z› artar. bu s›v›lar h›zl› buharlaflt›¤›ndan. S›cakl›k artt›kça.K‹MYA Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company. artar. belirli bir s›cakl›kta oluflan buhar molekül say›s› fazla olur. buharlaflma Alkol (s›v›) yo¤unlaflma Her s›v›n›n belirli bir s›cakl›kta belirli bir buhar bas›nc› vard›r. SINIF For Evaluation Only.

ba¤l› de¤ildir. 1. 15°C 24 mmHg 55 mmHg 40°C 61 mmHg 134 mmHg Su: Alkol: Örnekten anlafl›ld›¤› gibi. • Piston afla¤› do¤ru itildi¤inde A buhar› s›k›fl›r ve fazla olan buhar tanecikleri yo¤uflarak A s›v›s›na dönüflür. buharlaflma h›z›n› azalt›r.10. 3. Toplam bas›nç He gaz› ile A buhar›n›n bas›nçlar› toplam›na eflittir. Bas›nç. SINIF MADDEN‹N HALLER‹ K‹MYA 3.) a) Sabit s›cakl›kta pistonu afla¤› do¤ru itmek. • Bu durumda toplam bas›nç azal›r. S›v›n›n safs›zl›¤› artt›kça. Örnek 15°C ve 40°C deki su ve alkolün denge buhar bas›nçlar› afla¤›daki tabloda verilmifltir. He gaz›n›n bas›nc› artar. Alkol. ⎜ ⎟ birim hacimdeki buhar molekülleri say›s› sabit kal›r. birim hacim⎝V ⎠ deki molekül say›s› ile do¤ru orant›l›d›r. sudan daha uçucudur. Çünkü. A(s) ↑ A(b) ↓ b) Sabit s›cakl›kta pistonu yukar› çekmek. 2. PT = PHe + PA ↑ ↑ → S›cakl›k sabit oldu¤u için A n›n buhar bas›nc› sabit kal›r. ‹deal pistonlu kapta bulunan bir s›v›ya baz› ifllemler uyguland›¤›nda ortamdaki de¤iflimler afla¤›da verilmifltir. Kapta baflka bir gaz bulunmas›na. • Bu ifllem sonucunda kaptaki toplam gaz bas›nc› artar. Kab›n hacmine. s›cakl›k artt›kça s›v›lar›n buhar bas›nc› artm›flt›r. S›cakl›k sabit ise denge buhar bas›nc›. Ayn› s›cakl›kta moleküller aras› çekim kuvveti zay›f olan (çok uçucu) s›v›lar›n buhar bas›nc› daha yüksek olmaktad›r. ⎛n⎞ Çünkü dengedeki sistemde. S›v› miktar›na. ‹deal piston He(g) A(b) A(s) (He gaz› A s›v›s›nda çözünmüyor. safs›zl›k. denge buhar bas›nc› düfler. PT = PHe + PA ↑ ↑ → 177 .

SINIF S›cakl›k sabit oldu¤u için A n›n buhar bas›nc› sabit kal›r. Ayn› s›cakl›kta buhar bas›nc› büyük olan s›v›n›n moleküller aras› çekim gücü ve kaynama noktas› küçüktür. Pistonlu kaplarda piston serbestken toplam bas›nç s›cakl›k art›fl›ndan etkilenmez. PT = 2PAr + Px 126 = 2PAr + Px 2/PAr + Px = 76 2PAr + Px = 126 PAr = 50 cmHg Px = 26 cmHg B) 16 C) 26 D) 50 E) 100 Yan›t C Ayn› s›cakl›kta farkl› s›v›lar›n buhar bas›nçlar› k›yaslanarak moleküller aras› çekim gücü ve kaynama noktalar› hakk›nda yorum yap›labilir.K‹MYA MADDEN‹N HALLER‹ 10. S›cakl›k art›fl› s›v›n›n buhar bas›nc›n› art›r›r. PT = PHe + PA ↓ → ↑ He gaz›n›n hacminin art›fl›yla bas›nc› azal›r. S›cakl›k art›fl›n›n helyum gaz›n›n k›smi bas›nc›na etkisi bu azalmaya engel olamayacak seviyede kal›r. Ar gaz› X s›v›s›nda çözünmüyor). Böylelikle sistem dengeye gelir. Yaln›zca hacim artar. Hacim yar›ya indi¤i için Argon (Ar) gaz›n›n bas›nc› 2 kat›na ç›kar. A(s) ↓ A(b) ↑ c) S›cakl›¤› art›rmak (piston serbest) . He gaz›n›n bas›nc› azal›r. Buna göre X s›v›s›n›n buhar bas›nc› kaç cmHg dir?(S›v›n›n hacminin de¤iflmedi¤i kabul edilecektir. Örnek ‹deal piston 3V 2V V X(s) Ar(g) X(b) 1 atm bas›nc› alt›nda bulunan yukar›daki sistemde sabit s›cakl›kta piston 2V konumuna getirilip sabitlendi¤inde kaptaki toplam bas›nc›n 126 cmHg oldu¤u tespit ediliyor. 178 . A) 6 ŒÇ ö z ü m Bafllang›çta PT = PAr + Px ⇒ 76 = PAr + Px Piston 2V konumuna getirildi¤inde X in buhar bas›nc› de¤iflmez. • Piston yukar› çekildi¤inde A buhar›n›n hacmi artar ve A s›v›s› buharlaflarak buhar miktar›n› art›r›r.

5 = 27.V 2 CH4(g) + 2O2(g) → CO2(g) + 2H2O(s) 50V 50V 100V –100V +50V 50V Pgaz = Vs = ns +100V 100V Gaz faz›nda sadece 50V mol gaz bulunur.5 cmHg) A) 25 ŒÇ ö z ü m Reaksiyona giren gazlar›n kar›flt›r›lmas› sonucundaki gaz bas›nc›n› hesaplamak için gazlar›n mol say›lar›n› P. H2O alt indis Pgaz . ‹ki gaz›n kar›flt›r›l›p tepkime vermesi sonucunda ortamda oluflan s›v› haldeki suyun buhar bas›nc› toplam gaz bas›nc›na eklendi¤inde kaptaki toplam bas›nç bulunur. Yan›t B 179 . B(b) B(s) t °C Yukar›daki s›v›lar›n ayn› s›cakl›ktaki buhar bas›nçlar› aras›nda Buhar bas›nc› ⇒ PA > PB iliflkisi vard›r.5 cm dir.V 4 B) 27. Bu durumda kaynama noktalar› aras›ndaki iliflki K.5 D) 75 E) 77.5 nO = 100.V de¤erleri olarak kabul edelim. nCH = 50. SINIF A(b) A(s) t °C Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company.10.5 cmHg Kapal› uçlu monometredeki c›va seviyesi fark› 27. Örnek P0 = 76 cmHg Boflluk 50 cm CH4(g) t °C O2(g) 24 cm Hg Hg Yukar›daki sistemde sabit s›cakl›kta CH4(g) + 2O2(g) → CO2(g) + 2H2O(s) V V tepkimesi tam verimle gerçekleflti¤inde kapal› uçlu manometredeki c›va seviyesi fark› kaç cm olur? (t °C de PH2O = 2.N = B > A fleklindedir.5 C) 52. 2V = 50V ⇒ Pgaz = 25 cmHg PT = Pgaz + PH O2= 25 + 2.2005-2008 K‹MYA MADDEN‹N HALLER‹ For Evaluation Only.

PX = 1 atm olur. Bu nedenle musluk aç›ld›¤›nda her iki s›v›n›n da buhar bas›nc› de¤iflmeyece¤i için toplam bas›nç s›v›lar›n buhar bas›nçlar› toplam›na eflit olacakt›r.K‹MYA Örnek Boflluk MADDEN‹N HALLER‹ 10. PY = 8 atm olur. 180 . X ve Y birbiri içinde çözünmüyor.) A) 6 B) 8 C) 9 D) 10 E) 12 ŒÇ ö z ü m S›cakl›k sabit oldu¤undan. toplam bas›nç kaç atm olur? (Y gaz›. Y gaz›n›n k›smi bas›nc›. monometredeki c›va seviyesi fark› kaç cm olur? (S›v› hacimleri ihmal edilmifltir. Hacim ile de¤iflmez. 1 atm dir. PY = Gaz bas›nc›. Yan›t C Örnek Piston Piston Piston P1 P2 Hava h X buhar› X s›v› fiekil I 2P1 P2 Hava X buhar› X s›v› fiekil II h 2 P1 2 P2 Hava 2h X buhar› X s›v› fiekil III fiekil I deki kaba ayn› s›cakl›kta flu ifllemler uygulan›yor. SINIF Boflluk X(b) X(s) Y(b) Y(s) 20 cm 34 cm Hg Hg 2 1 Yukar›daki sistemde musluk sabit s›cakl›kta aç›l›p yeterince beklendi¤inde 1. X(g) Y(g) X(s) Ayn› s›cakl›kta hacim 10 litreden 5 litreye indirilirse. 4 atm. PX = Denge buhar bas›nc› sabittir. X s›v›s›nda çözünmüyor.) A) 15 ŒÇ ö z ü m Bir s›v›n›n bahar bas›nc› s›cakl›k de¤iflmedi¤i veya içerisinde bir baflka madde çözünmedi¤i müddetçe de¤iflmez. gaz bas›nc› iki kat›na ç›kar. Ptoplam = 1 + 8 = 9 atm olur. PT = Px + Py = 34 + 20 = 54 cmHg Yan›t E Örnek Piston B) 17 C) 32 D) 37 E) 54 fiekildeki sistemde toplam bas›nç 6 atm ve gaz›n hacmi 10 litredir. X in buhar bas›nc›. hacim yar›ya inerse.

10. den II. h yüksekli¤i MADDEN‹N HALLER‹ K‹MYA h ye düflürülüyor. (P1 + P2 ) > ⎜ Toplam bas›nç azal›r. ye b) I. fiekil III deki durumu olufluyor. X(s) miktar› artar. Bu de¤ifliklikler sonucu. Phava azal›r. X(s) miktar› azal›r. X(g) molekül say›s› iki kat›na ç›kar. Örnek fiekildeki sistemin s›cakl›¤› 52°C ye ç›kar›ld›¤›nda toplam bas›nç 780 mmHg oluyor. PX de¤iflmez. Phava artar. den ⎛ P1 ⎝2 II.) A) 30 B) 40 C) 60 D) 80 E) 130 ŒÇ ö z ü m Pt = PHe + PX 620 = PHe + 20 27°C de PHe = 600 mmHg He gaz› için: T1 = 27 + 273 = 300 K T2 = 52 + 273 = 325 K ⎪ P1 T1 ⎫ 600 300 = = ⎬ P2 T2 ⎭ P2 325 52°C de PHe = 650 mmHg dir. h yüksekli¤i 2h seviyesine ç›kar›l›yor. 2 fiekil II deki durum olufluyor. ye ⎞ + P2 ⎟ ⎠ (P1 + P2 ) < (2P1 + P2 ) Toplam bas›nç artar. SINIF a) Piston itilerek. b) Piston çekilerek. kaptaki toplam bas›nc›n ve s›v›–gaz molekülleri say›s›n›n de¤iflimi a ve b için nas›ld›r? ŒÇ ö z ü m a) I. PX de¤iflmez. He(g) X(g) X(s) 27°C Pt = 620 mm Hg Bu s›cakl›kta X in denge buhar bas›nc› kaç mmHg dir? (27°C de X in buhar bas›nc›= 20 mmHg dir. PX(g) =780 – 650 = 130 mmHg dir. X(g) molekül say›s› yar›ya düfler. Yan›t E 181 .

Etil alkolün normal kaynama noktas› ise 78°C dir. 3. Saf bir s›v›n›n kaynama noktas›: 1. Kaynama ve Kaynama Noktas› MADDEN‹N HALLER‹ 10. Yani buhar bas›nc› ile kaynama noktas› ters orant›l›d›r. Örne¤in. d›fl bas›nca eflit oldu¤u durumdur. S›v›n›n bu durumdaki s›cakl›¤›na "kaynama noktas›" denir. 1 atm d›fl bas›nçta.K‹MYA c. Bu yükselme s›v›n›n buhar bas›nc›.5 mmHg iken. saf suyun 100°C de ve etil alkolün 78°C de buhar bas›nçlar› 760 mmHg dir. Pbuhar = Pd›fl S›v› ›s›t›l›yor. Örne¤in. SINIF Pd›fl Aç›k kapta ›s›t›lan bir s›v›n›n s›cakl›¤› yükseldikçe buhar bas›nc› da yükselir. Moleküller aras› ba¤lar› kuvvetli olan s›v›lar›n buhar bas›nc› düflük. Buna göre. Normal kaynama noktalar› (K): K3 > K2 > K1 dir. Bu durumda s›cakl›k yükseltildi¤inde eter daha çabuk kaynayacakt›r. kaynama noktalar› yüksek olur. Buradan s›v› cinsine göre. su 100°C de kaynarken. Buhar bas›nçlar› (P): P1 > P2 > P3 Ayn› d›fl bas›nçta (1 atm). (Pbuhar = Pd›fl) eflitli¤ine daha çabuk ve daha düflük s›cakl›kta ulafl›r. Safs›zl›k artt›kça kaynama noktas› artar. 2. S›v› üzerindeki d›fl bas›nç artt›kça kaynama noktas› artar. Pbuhar Kaynama: S›v›n›n buhar bas›nc›n›n. eter 36°C de kaynar. eterin 440 mmHg dir. 20°C de suyun buhar bas›nc› 17. Suyun 1 atm bas›nçtaki normal kaynama noktas› 100°C dir. S›v›n›n cinsi ile de¤iflir. E¤er d›fl bas›nç 1 atm (760 mmHg) ise bu durumdaki s›cakl›¤a da "normal kaynama noktas›" denir. s›v› üstündeki d›fl bas›nca eflit oluncaya kadar devam eder ve bu anda s›v› kaynamaya bafllar. 182 ." yorumu yap›labilir. Buhar bas›nc› 1atm Eter Alkol Su P1 P2 P3 25 35 78 100 S›cakl›k (°C) Grafi¤in yorumu: Buhar bas›nçlar›: Su Alkol Eter P3 P2 P1 Ayn› s›cakl›kta (25°C). "Belli bir s›cakl›kta buhar bas›nc› büyük olan s›v›n›n kaynama noktas› düflük olur.

183 . iyon ya da moleküllerinin düzenli bir biçimde s›ralanmas›yla meydana gelen kat›lard›r. Saf su Etil alkol Tuzlu su MADDEN‹N HALLER‹ K‹MYA yukar›daki s›v›lar›n. Amorf yap›daki cam›n görünümü Kristal yap›daki cam›n görünümü Kristal Kat›lar Atom. tereya¤› ve lastik gibi örnekler verilebilir. III. Kat›lar iki ana bafll›k alt›nda toplanabilir. Amorf kat›lara baflta cam. KATILAR Amorf Kat›lar Kristal kat›lar • ‹yonik kristaller • Kovalent kristaller • Moleküler kristaller • Metalik kristaller Amorf Kat›lar Bir kat›n›n oluflumu çok h›zl› gerçeklefliyorsa atom veya moleküller s›ralanacak zaman› bulamazlar ve kristal yap›ya göre farkl› pozisyonlarda bir araya gelirler. Bu tip kat›lara “amorf kat›lar” denir. AMORF VE KR‹STAL KATILAR Kat›lar Tüm maddeler yeterince so¤utulduklar›nda kat› hale geçerler. Cam›n amorf yap›s›nda SiO2 molekülleri düzensiz olarak bir araya gelir. Kat›y› oluflturan taneciklerin belirli bir düzlemde üç boyutlu olarak dizilmesiyle oluflan yap›ya “kristal örgüsü” denilir. SINIF Örnek I. ayn› d›fl bas›nca eflitlenir. daha sonra mum. a) Ayn› ortamda kaynarken buhar bas›nçlar› iliflkisi: I = II = III tür. ruj.10. Çünkü s›v›lar kaynarken Pbuhar = Pd›fl olur. S›v›lar ayn› ortamda olduklar›ndan buhar bas›nçlar›. b) Ayn› s›cakl›ktaki buhar bas›çlar›: (25°C de) II > I > III tür. II.

Kristal kat›lar› dört ana bafll›k alt›nda inceleyebiliriz. Örgü enerjisi. ‹yonik kristallerin önemli özellikleri • • Yüklü parçac›klardan (anyon ve katyon) oluflmalar› Anyon ve katyon büyüklüklerinin farkl› olmas› Bu kat›larda iyonlar› kristal yap› içerisinde tutan temel kuvvet elektrostatik itme çekme kuvvetleridir. NOT : Örgü enerjisi ne kadar yüksek ise kristalin erime noktas› o kadar yüksek olur. Tabakalar› aras›nda zay›f etkileflimler bulunur. Anyonlar›n büyüklü¤ü genel olarak katyonlardan fazla oldu¤u için aralar›ndaki boflluklara katyonlar yeryeflir. ZnS. ‹yonik kristallerin yap›s›nda iyonik ba¤ ile ba¤l› tanecikler bulunur ve bu tanecikler aras›ndaki çekim gücü yüksektir. NaCl Kristali CsCl Kristali ‹yonik kat›lara en baflta NaCl yi daha sonra CaF2. 184 . MgO gibi örnekleri verebiliriz. CsCl. a) ‹ y o n i k K r i s t a l l e r ‹yonik ba¤l› bilefliklerin meydana getirdi¤i. siyah. Grafit. afl›nd›rma ve kesme arac› olarak kullan›l›r. elektronlar›n› ortaklafla kullanarak bir arada durmaktad›r. parlak ve elektri¤i ileten bir kat›d›r. Bu nedenle iyonik kat›lar süblimleflemez.K‹MYA MADDEN‹N HALLER‹ 10. Elmas›n tersine grafit yumuflakt›r. Elmas. Kovalent ba¤lar kristal örgü içerisinde üç boyutlu bir a¤ yap›s› meydana getirirler ve çok kuvvetli olmalar› bu tip kristallerin erime noktalar›n›n yüksek olmas›n› ve sert olmalar›n› sa¤lar. SINIF Bu kristal örgünün özelliklerini gösteren en küçük k›sma “birim hücre” denir. b) K o v a l e n t K r i s t a l l e r Örgü noktalar›ndaki atomlar. Yaln›z ›s› verilerek eritilebilir. kristal örgüye sahip kat›lard›r. iyonun kendili¤inden gaz faz›na geçmesine engel olacak kadar büyüktür.

Kuru buz Buz Naftalin Moleküler kristallerin yap›s›ndaki ba¤lar. Örne¤in moleküler kristal olan sakkaroz 184 °C de k›smen parçalan›r ve oluflan ürünlerin kar›fl›m› yumuflak yap›l› karameldir. • Kendine özgü parlakl›klar› vard›r.10. + + + + + + + + + + + + Herhangi bir metal iyonuna ait olmayan elektron bulutu Metalin + yüklü iyonu Metallerin. CO2 (kuru buz). Böylelikle bak›r levha halini al›r. Çünkü çekiç darbesiyle bak›r metalinin yap›s›nda çok say›da elektron yer de¤ifltirmesine ra¤men elektron bulutu da¤›lmay›p elektronlar›n yeni yerlerinde kalmas›na sebep olur. bak›r (II) oksit parçalan›r. SO2 gibi polar moleküllerde dipol – dipol. 185 . SINIF MADDEN‹N HALLER‹ K‹MYA NOT : Kovalent ba¤larda elektronlar›n k›smen hareketsiz bir flekilde yo¤unlaflmas› sebebiyle kovalent kat›lar elektri¤i genellikle çok az iletir. Bu moleküller aras›ndaki çekim kuvvetleri Van der Waals. iyonik ve kovalent kristallerin yap›lar›ndakine göre daha zay›f olduklar› için moleküler kristallerin erime noktalar› ve sertlikleri iyonik ve kovalent kristallerinkinden düflüktür. su(H2O) ve hidrojen florür (HF) bilefliklerinin kat› hallerinde ise hidrojen ba¤lar› etkilidir. Örne¤in çekiç darbesiyle bak›r. d) M e t a l i k K r i s t a l l e r Ayn› metalin katyonlar› belirli bir düzene göre yerleflirler ve tüm kat› boyunca elektron bulutlar›yla çevrili olarak bulunurlar. özellikleri metalik kristallerin elektron bulutlar›n›n hareketlili¤inden kaynaklanmaktad›r. Bu ölçüde elektron denizinde çekirdeklerin düzgün dizilimi gibi düflünülebilir. c) M o l e k ü l e r K r i s t a l l e r Örgü noktalar›nda moleküllerin bulundu¤u kristal örgülü kat›lard›r. Naftalin (C10H8) gibi apolar moleküllerde Van der Waals. • Kolayl›kla tel ve levha haline getirilebilirler. levha haline getirilebilirken. Amonyak (NH3). dipol dipol ve hidrojen ba¤lar›d›r. • Is› ve elektri¤i iyi iletirler.

yer de¤ifltirme hareketi yaparlar. kat› halden ›s›t›nca s›v› hale geçmesini sa¤lamak için ne yap›labilir? a) Her iki kaptaki buhar bas›nçlar›n› karfl›laflt›r›n›z. Is› vermeye devam edilip kaynamaya bafllad›¤›nda. canl›lar›n durumu ne olurdu? Güneflte kimyasal ya da fiziksel olaylar yoktur. Kat› ve s›v› fazda maddeyi oluflturan tanecikler yo¤un flekilde bir arada bulunurlar. Bu enerjinin türü nedir? a) NaCI(k) ve Na(k) maddelerinin erime noktalar›n› karfl›laflt›r›p.Kap S›v› eter (20˚C) II. 5. Bu olaya süblimleflme denir. kat›y› oluflturan tanecikler kendili¤inden yer de¤ifltirme hareketi yapmazken. Niçin? 7. Naftalin gibi maddeler. s›v›daki tanecikler. d›flar› enerji verir. Sodyum klorürün molar erime ›s›s› 6. s›v› hale geçerken. Dünyadaki s›cakl›k de¤erleri flu anki duruma göre. kat› halden s›v› hale geçmeden do¤rudan gaz haline geçerler. Eter buharlar› V m gram S›v› eter 20˚C I. ›s›s› artt›¤› halde s›cakl›¤› yükselmez. 6. Bu olay› nas›l aç›klars›n›z? 9. Ar› maddelerin. 100°C yukar›da ya da 100°C daha afla¤›da olsayd›. 1 atm bas›nçta ›s›t›ld›klar› zaman. sodyum metalinin molar erime ›s›s› 0. Is› nereye harcan›r? Bu olay› nas›l aç›klars›n›z? 2. b) N2 = 2N1 186 .8 kkal/mol.5. Belirli kütledeki bir maddenin s›v› ve kat› halindeki hacim fark› çok azd›r.K‹MYA YAZILIYA HAZIRLIK SORULARI 10. nedenini belirtiniz.4 kal 4.63 kkal/mol dür.Kap Eter buharlar› ve Helyum gaz› 2V 2m gram Yukar›daki kaplarda bulunan eter buharlar› için. Bu enerjinin kayna¤› ya da nedenini araflt›r›n›z.2 kal Na için: 27. 3. Naftalinin. Yan›t: a) Eflittir. Nedenini belirtiniz. madde hakk›nda daha güvenilir karfl›laflt›rma yapma imkan› verir? Niçin? 8. erime ›s›s› (kal/gram) ve molar erime ›s›s› (kal/mol) de¤erlerinden hangisi. SINIF 1. S›v› haldeki bir madde ›s›t›ld›¤›nda önce s›cakl›¤› yükselir. b) Her iki kaptaki buhar molekül say›lar›n› belirtiniz. Bir madde gaz halinden. Buna ra¤men. Bir maddenin molar buharlaflma ›s›s›. Na: 23) Yan›t: NaCI için: 116. (NaCI: 58. b) Bir mol NaCI kat›s›n› eritmek için gereken ›s› ile ayn› koflullarda yaklafl›k kaç mol Na(k) eritilebilir? Yan›t: 10 kat c) NaCI(k) ve Na(k) maddesinin 1 er gram›n› eritmek için gerekli ›s›y› hesaplay›n›z. molar erime ›s›s›ndan daha büyüktür.

belirli bir s›cakl›ktaki buhar bas›nc› düflük olur. SINIF YAZILIYA HAZIRLIK SORULARI K‹MYA 10. 17CI) 11. cbuhar = 0. 11Na. ( ) c) Bir madde süblimleflirken ›s› al›r. Nedenini belirtiniz. (csu= 1 kal/gram. 1 gram kat›y›. Madde (H2) Hidrojen (H2O) Su (NaCl) Sofra tuzu Fiziksel hali Gaz S›v› Kat› Bu fiziksel hal farkl›l›klar›n› nas›l aç›klars›n›z? (1H. a) HgO(k) → Hg(s) + 1/2O2(g) denklemle gösterilen olay bir hal de¤iflimidir. ( ) h) 1 atm bas›nçta. H2O = 18) Yan›t: 38. 1350 kal ›s› verilirse. ( ) e) Çok uçucu s›v›lar›n.700 kal d) Yüksek bir da¤›n tepesinde su çabuk kaynar. yukar›lara ç›k›ld›kça hava bas›nc› düfler.5 kal/gram. 8O. ( ) g) Dün hava çok s›cakt›. fakat içine konulan yumurta deniz seviyesine göre daha geç pifler. son s›cakl›¤› ve fiziksel hali ne olur? (Cbuz= 0. kaynama noktas›nda s›v› halden gaz hale geçirmek için gereken ›s›dan küçüktür. erime noktas›nda kat› halden s›v› hale geçirmek için gereken ›s›. 30 gram.88 kkal 13. 10°C deki suyu.5 kal/gram. s›v› hale geçirmek için gereken ›s› miktar›d›r. baz› maddelerin fiziksel halleri afla¤›daki tabloda verilmifltir. Lbuz = 80 kal/gram) Yan›t: 0°C de 25 g su. Kaynama noktas›nda bulunan 72 gram suyu. sudan yüksektir. Is› 43°C dereceydi. kaynamalar› s›ras›nda. 1 atmosfer bas›nç ve 25°C de. Afla¤›da verilen cümlelerin karfl›s›na do¤ru ya da yanl›fl diye belirtiniz. 12.10. 25 g buz 187 . tamamen buhar haline getirmek için gerekli ›s› kaç kkal dir? (Suyun molar buharlaflma ›s›s› = 9. etil alkolün buhar bas›nc›. –10°C deki 30 gram buza. ( ) 14.72 kkal. ( ) 15. ( ) f) Ar› bir maddenin 1 gram›n›. ‹zmir. Lbuz = 540 kal/gram) Yan›t: 17. ( ) b) Molar erime ›s›s›. 110°C de buhar hale getirmek için gereken ›s›y› hesaplay›n›z. Aç›k bir kapta ›s›t›lan suyun. Eskiflehir ovas› ve Uluda¤'›n tepesindeki kaynama noktalar› aras›ndaki iliflki nas›ld›r? Büyükten küçü¤e do¤ru s›ralay›n›z. Yan›t: ‹zmir > Eskiflehir > Uluda¤ Nedeni.

CO2 dolu balon yere düfler. Daha sonra. bir–iki gün bekletilirse. (fiekil 2) Bu olay› nas›l aç›klars›n›z? b) Cam boru flekil II deki su banyosuna konulup. 1 molünün hacmi 28. 25°C de. a) Bu gaz› normal koflullarda bulunan bir kaba doldurmak istenilirse. Bu olay› nas›l aç›klars›n›z? 188 . a) –281°C nin alt›nda kat›d›r. 1 molünün hacmi 24.) a) Bu iki gaz›n bulundu¤u kaplar›n musluklar› laboratuvar›n bir köflesinde aç›lsa. c) Normal koflullarda gazd›r. 4. 1 molünün hacmi 22400 cm3 tür. önce NH3 ün. borunun alt ucundaki musluk aç›l›p. Amonyak (NH3). c›va damlat›l›rsa c›va afla¤› do¤ru akar. Bu olay› nas›l aç›klars›n›z? arayi aç 5. oldukça zehirli bir gazd›r. c›va damlas› afla¤›ya do¤ru inmeye bafllar. Yukar›da verilen hacim farkl›l›klar›n› nas›l aç›klars›n›z? 2. Helyum dolu olan balon yukar› do¤ru yükselerek uçarken. Bu olay› nas›l aç›klars›n›z? a) Yukar›da verilen flekil I deki çok ince kesitli koyu renk (3 mm) borunun tepesinden 1 damla c›va s›v›s› eklendi¤inde. Bu olay› nas›l aç›klars›n›z? b) E¤er musluklar ayn› anda aç›l›rsa. c›va damlas› yukar› do¤ru yükselmeye bafllar. Hidrojen sülfür (H2S).2005-2008 YAZILIYA HAZIRLIK SORULARI 10. hacminin küçüldü¤ü gözlenir. c›van›n afla¤›ya inmedi¤i görülüyor. sonra H2S nin kokusu duyulur. (Solunmamas› gerekir. Helyum dolu balonun daha çok söndü¤ü. b) –281°C ile – 183°C aras›nda s›v›d›r.43 mol 1. di¤erine karbondioksit gaz› (CO2) gönderilerek flifliriliyor. su banyosu ›s›t›l›rsa. Molekül a¤›rl›¤› 32 olan oksijen gaz› (O2). Ticari olarak oksijen gaz› (O2) 40 litrelik çelik silindirlerde. k›sa bir süre sonra laboratuvar›n her yerindeki ö¤renciler bu kokuyu duyabilir. Bu olay› nas›l aç›klars›n›z? b) ‹ki balon bir yere as›l›p.1 cm3 tür. Bu olay› nas›l aç›klars›n›z? c) fiekil II deki su banyosuna –20°C de buz parçalar› konulup (flekil III) beklenirse. Bu olay› nas›l aç›klars›n›z? c) Helyum dolu balon aç›k havaya b›rak›l›rsa yükselmeye bafllar. Belirli bir yüksekli¤e ç›k›nca patlar. ‹ki ayr› çocuk balonuna. kab›n hacmi kaç litre olmal›d›r? b) Çelik silindirde kaç mol O2 gaz› vard›r? Yan›tlar: a) ∼ 4397 litre b) ∼ 194. keskin kokulu bir gazd›r. ayr› ayr› olmak üzere birine Helyum gaz›. 120 atm bas›nç alt›nda sat›l›r. çürük yumurta kokulu olup.K‹MYA Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company.1 cm3 tür. Balonun fliflme olay›n› nas›l aç›klars›n›z? a) Balonlar fliflirildikten sonra b›rak›ld›klar›nda. Musluk kapat›ld›¤›nda. c›van›n akmas› durur. SINIF For Evaluation Only. C›va damlas› Musluk 25˚C fiekil I Su banyosu Buzlu su fiekil II fiekil III 3.

H: 1) Yan›t: 0. fiekildeki cam balondaki He gaz›n›n bas›nc› 30 mmHg dir. kaplarda denge kurulmas› sa¤lan›yor. 0°C ve 0.5 gram/litre Ayn› miktar gaz›n. SINIF 6.5 atm 0. Yukar›da.7 mmHg b) 40 mmHg c) 60 mmHg 10.15 mmHg 189 .2 atm bas›nçtaki özkütlesi kaç gram/litredir? (C: 12. ideal gaza yak›nl›k yönünden s›ralay›n›z.5 atm MA 44 16 4 Gaz I. Yan›t: III > II > I 3 atm CH4(g) 4 litre 5 atm Ne(g) 6 litre Ayn› s›cakl›ktaki yukar›da verilen kaplar›n muslu¤u aç›l›p. bas›nç ve molekül a¤›rl›klar› verilen gazlar›. 8. He(g) Is›t›c› 27˚C K‹MYA Bas›nç 2 atm 0.8 litre olan çocuk balonlar›n›n kaç tanesini fliflirir? (CO2: 44) Cevap: 600 balon Yan›t: CH4 : 1. s›cakl›kla de¤iflimi verilmifltir.3 kg karbondioksit (CO2) varsa. CO2 II. 1000 x Bas›nç (mmHg) 500 0 100 273 S›cakl›k (˚C) fiekilde ideal bir gaz›n bas›nc›n›n. YAZILIYA HAZIRLIK SORULARI 9. 1–Bütin. ayn› hacimli kapta 100°C deki bas›nc› yaklafl›k kaç mmHg olur? Yan›t: 683. a) 54°C ye ç›kar›l›rsa b) 127°C ye ç›kar›l›rsa c) 327° C ye ç›kar›l›rsa her bir ifllemde gaz bas›nc› kaç mmHg olur? Yan›tlar: a) 32. S›cakl›k de¤iflmedi¤ine göre. He S›cakl›k 20°C 200°C 200°C Kab›n s›cakl›¤› sabit hacimde.2 atm Ne : 3 atm 11. bu gaz ile normal koflullarda her birinin hacmi 2.10. CH4 III. (C4H8) gaz›n›n. 5 litrelik bir yang›n söndürücüde 3. kar›fl›m dolu gazlar›n k›smi bas›nçlar› kaçar atmosfer olur? 7. s›cakl›k.

Buna göre. 3. fiekildeki kapta mol say›lar› eflit olan X.6 11. 2.10 23 32 6. SINIF 750 mmHg X gaz› h = 204 cm X(g) Y(g) Z(g) Su I. II. 02. 32 gram X gaz›n›n 0°C s›cakl›k ve 2 atm bas›nç alt›nda hacmi 22. 02.8 22. CO2 gaz›n›n kütlesi kaç gramd›r? (C: 12. dsu: 1g/cm3) A)90 B)90.02. 6 C) 90 13.4 Hacim (litre) fiekildeki büyük kapta X gaz›. Buna göre. Gazlar›n ortalama kinetik enerjileri eflittir. Y. Y gaz› 50 mm Hg 4 Bas›nç (atm) X gaz› Z gaz› 100 mm Hg Boflluk 3 2 100 mm 1 0 5.6. CH4: 16.10 23 B)32 E) C)16. kaptaki gazlar›n mol say›lar› aras›nda nX > nY > nZ fleklinde s›ralama vard›r.2 E) 4.6g/cm3. Afla¤›daki gazlardan hangisinin ortalama kinetik enerjisi en büyüktür? (He: 4. 6 D)15 E) 15 13.13. Bu gazlar›n bas›nçlar›n›n karfl›laflt›r›lmas› için hangisi do¤rudur? A) Y > X > Z B) X = Y = Z C) X > Y > Z D) Z = Y > X E) Z > X > Y Bir miktar CO2 gaz›n›n 273°C de bas›nç – hacim de¤iflim grafi¤i yukar›da verilmifltir. III. 10. Z gazlar› vard›r. CO2: 44) A) 273 K de He B) 300 K de CH4 C) 100° C de CO2 D) 127° C de He E) 273° C de CH4 Buna göre.4 190 . yarg›lar›ndan hangileri do¤rudur? Ayn› gaz›n hacim ve s›cakl›¤› eflit olan kapal› uçlu ve kollar›nda su yerine c›va bulunan manometre ile bas›nc› ölçülürse h yüksekli¤i kaç cm olur? (dHg: 13. Z gaz›n›n molekül kütlesi en küçüktür.4 litredir. ÇÖZÜMLÜ TEST 4. cam balonlarda ise Y ve Z gazlar› bulunuyor. X gaz› için h = 204 cm su olarak ölçülmüfltür.K‹MYA 1. X gaz›n›n difüzyon (yay›lma) h›z› en büyüktür.10 23 6.2 16. fiekildeki manometrenin kollar›nda su bulunmaktad›r. 6 A) Yaln›z I B) Yaln›z II C) I ve II D) I ve III E) II ve III 5. O: 16) A) 44 B) 22 C) 11 D) 2. bir X molekülünün kütlesi kaç gramd›r? A)16 D) 16 6. Kab›n muslu¤u k›sa bir süre aç›l›p kapand›¤›nda.

Yandaki manomet760 mmHg reli kapta ayn› s›15 g C2H6 cakl›kta. 400 Bas›nç (mmHg) I. kap X gaz› 400 mmHg 4L I. Buna göre. 8. 6 gram He gaz›na II. II. 2P II P I V Hacim (litre) Bas›nç (atm) I. kaptaki bas›nç 600 mmHg oluyor. kalan gaz›n Hg bas›nc› (P) ve h yüksekli¤i afla¤›dakilerden hangisi olur? (C2H6:30) P 480 240 640 720 480 h 280 80 120 20 140 12. kap n mol X(g) V Po = 80cmHg 40 cm Hg Yukar›daki grafik ayn› s›cakl›kta olan. kap M 4L He gaz› P=? II. denge kuruldu¤unda II.2005-2008 K‹MYA ÇÖZÜMLÜ TEST For Evaluation Only. 2L He gaz› 800 mmHg I. I. I. P0 = 750 mmHg 10. Aradaki musluk s›cakl›k de¤iflmeden aç›l›p denge kuruldu¤unda. kab›n musluk aç›lmadan önceki bas›nc› kaç mmHg dir? A) 600 B) 200 C) 160 D) 100 E) 60 11. X(g) Y(g) P0 = 750 mmHg X(g) Z(g) 250 mm Hg fiekil I Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company. Kar›fl›m›n bas›nc› 280 cmHg olur. Buna göre. Buna göre "m" kaçt›r? (He: 4. kap X gaz› 1L II. CO2: 44) A) 176 B) 132 C) 88 D) 22 E) 4 fiekildeki kaplar›n s›cakl›klar› eflittir. I. kap 6n mol Y(g) 2V K II. SINIF 7. kaptaki bas›nç kaç mmHg'dir? A) 1200 B) 1000 C) 700 D) 600 E) 500 191 . cam balondan 5 gram C2H6 gaz› ç›kar›ld›h=40 mm ¤›nda. kap 340 II. kap A) B) C) D) E) Ayn› s›cakl›kta olan yukar›daki kaplar aras›ndaki M muslu¤u s›cakl›k de¤iflimi olmaks›z›n aç›l›p. musluk aç›lmadan önce II. kaptaki bas›nç 80 cmHg azal›r. kap Zaman Hg fiekil II fiekildeki balonlar›n s›cakl›k ve hacimleri eflit oldu¤una göre toplam molekül say›lar› (N) için N1 oran› kaçt›r? N2 A) 2 3 B) 3 2 C) 1 3 D) 3 4 E) 4 3 Kaplar aras›ndaki musluk s›cakl›k de¤iflimi olmadan aç›l›p beklenirse. yarg›lar›ndan hangileri do¤rudur? A) Yaln›z II B) Yaln›z III C) I ve II D) I ve III E) II ve III 9. m gram CO2 gaz›na aittir.10. III. II. gaz bas›nçlar›n›n de¤iflimi grafikteki gibi olmaktad›r. Gazlar›n k›smi bas›nçlar› eflit olur.

2 g He D) 2.5 fleklinde iflaretlenen bölmeler eflit aral›kl› ve V hacimlidir.) A) B) C) D) E) 3 2 4 1 2 de durur de durur de durur – 2 aras›nda durur – 3 aras›nda durur 15. fiekil I deki X gaz›n›n bas›nc›na eflit hale geliyor.1. Bu kaba n mol daha H2 gaz› eklenip. fiekil I deki cam borudaki c›va yüksekli¤i (h) kaç cm dir? A) 14 B) 10 C) 6 D) 4 E) 2 17. O2: 32. Her bir gaz›n k›smi bas›nçlar›n›n O2 e eflit olmas› için CH4 ve SO2 gazlar›n›n kaptaki kütleleri s›ras›yla afla¤›dakilerden hangisi olmal›d›r? (CH4: 16. II. SO2: 64) A)m. V hacimli bir kapta kütleleri m gram olan CH4. s›cakl›k 147°C ye ç›kar›l›rsa pistonun konumu ne olur? (0. bölme Y gaz› 3V 1. Ayn› s›cakl›kta kaba 96 gram SO2 gaz› eklenirse k›smi bas›nçlar› eflit olur. bölmeye eklenen gaz›n mol say›s› kaçt›r? A) n B) 3n C) 5n D) 8n E) 12n 192 . n mol H2 gaz› 2V 0 Sürtünmesiz piston 1 2 3 4 5 14. SINIF For Evaluation Only. ye O2 ve SO2 gazlar› bulunmaktad›r. Kinetik enerjiler eflittir. I. 0. Buna göre. III. Bu kaba ayn› s›cakl›kta afla¤›dakilerden hangisi ilave edilirse bas›nç 600 mmHg olur? (He: 4. fiekildeki kab›n 2.2 mol CO bulunan kapta. SO2 gaz›n›n k›smi bas›nc› 200 mmHg oldu¤una göre. bölme Buna göre. yarg›lar›ndan hangileri do¤rudur? (CH4: 16. m 2 D) B) m . Kapal› bir kapta kütleleri 32 fler gram olan CH4 ve SO2 gazlar› bulunmaktad›r.2005-2008 ÇÖZÜMLÜ TEST 10. 2m 2 E)2m. CO: 28) A) 0.K‹MYA Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company.1 mol He ve 0.8 g He C) 1.3. II ve III Yukar›da fiekil II deki kaplar aras›nda musluk sabit s›cakl›kta aç›ld›¤›nda sistemin son bas›nc›. bölmesindeki X gaz›n›n hacmi yar›ya ininceye kadar ayn› s›cakl›kta Y gaz› ekleniyor. C) m 2 m . Po =76 cmHg t°C He(g) h X(g) fiekil I Hg 90 cm Hg 2V fiekil II t°C Ne(g) 60 cm Hg V 13.4.m 2 m . CH4 ün k›smi bas›nc› 800 mmHg dir. 2m 4 fiekilde kapta 7° C de n mol H2 gaz› vard›r.8 g CO E) 28 g CO 18. I. He nin k›smi bas›nc› 100 mmHg dir. 16. Sürtünmesiz piston 2n mol X gaz› 2V 2.4 g He B) 0.2. SO2: 64) A) Yaln›z I B) I ve II C) I ve III D) II ve III E) I.

5 atmosfer oldu¤unda. KCIO3 kat›s›n›n tamam› ayr›flt›r›ld›¤›nda s›cakl›k 273 °C olarak ölçülüyor.50 0.4 L Bu olay için çizilen yukar›daki grafiklerden hangileri do¤rudur? A) Yaln›z I B) Yaln›z II C) Yaln›z III D) I ve II E) I.10. Kap ›s›t›larak. kaptaki gazlar›n mol say›lar› kaç olur? X2(g) A) B) C) D) E) 0.25 0. II ve III tepkimesi tam verimle gerçeklefltiriliyor.50 0.75 0.4 litre hacimli kapta 0°C de bir mol He gaz› ve 122 gram KClO3 kat›s› bulunmaktad›r. HCI(g) + NH3(g) → NH4CI(k) denklemine göre HCI ve NH3 gazlar› aras›nda tepkime tam verimle gerçeklefliyor. Sabit hacimli bir kapta 1 mol X2 ve 1.50 0. Sabit hacimli bir kapta. X2(g) + 3/2Y2(g) → X2Y3(g) tepkimesi gerçeklefliyor. h yüksekli¤i kaç mm olur? (20°C de suyun buhar bas›nc› 24 mmHg dir.25 193 . fiekildeki 22. Bu kapta sabit s›cakl›kta.75 0. KCIO3(k) → KCI(k) + 3/2O2(g) 1mol He(g) kapat KCIO3(k) Zaman Zaman Zaman 0°C.50 0. O: 16) A) 3800 D) 190 B) 1900 E) 5 C) 380 21.50 1. Yandaki kapta mol say›lar› eflit olan H2 ve O2 gazlar› bir k›v›lc›mla patlat›l›p. Fe2O3(k) + 3CO(g) → 2Fe(k) + 3CO2(g) denklemine göre tepkimeye giriyor. s›cakl›k tekrar 20°C ye düflürülüyor. Boflluk 1200 mmHg bas›nc›nda 4 mol AB3 gaz›n›n V hacimli kapta % 50 si ayr›flt›¤›nda.75 0.6 mol CO gaz› tam verimle. ayn› s›cakl›kta oluflan B2 gaz›n›n k›smi bas›nc› kaç mmHg olur? A) 800 B) 750 C) 600 D) 400 E) 300 H2(g) O2(g) 20°C h = 240 mm Hg Tepkime tam verimle tamamland›¤›na göre. sabit s›cakl›kta 1 mol kat› Fe2O3 ve 0.50 0.25 Y2(g) 0.22 .25 0.75 0. Cl: 35.25 X2Y3(g) 0.2005-2008 K‹MYA ÇÖZÜMLÜ TEST For Evaluation Only. 22. Bas›nç P 0 I 0 II 0 III Gaz›n özkütlesi Fe2O3 ün mol say›s› 23. SINIF 19. Tepkime tamamlan›p bafllang›ç s›cakl›¤›na dönüldü¤ünde kaplardaki bas›nç kaç mmHg olur? A) 40 B) 50 C) 100 D) 200 E) 500 24. 2AB3(g) 2 2AB2(g) + B2(g) Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company.) A) 60 B) 84 C) 120 D) 144 E) 168 20. HCI(g) 300 mmHg V litre t °C NH3(g) 400 mmHg V litre t °C fiekildeki kaplar aras›nda musluk aç›ld›¤›nda. Kab›n bas›nc› 3. Buna göre son durumdaki bas›nç kaç mmHg dir? (K: 39.5 mol Y2 gazlar› varken bas›nç 5 atmosferdir.

4 . 6 1. mutlak s›cakl›k ile do¤ru orant›l›d›r. 6 = n n= 22. Mutlak s›cakl›¤› en büyük olan›n. 02. 4. molekül a¤›rl›¤› ile ters orant›l› oldu¤undan molekül a¤›rl›klar› X > Y > Z dir. PY = PZ + 100 ⇒ PY = 200 mmHg dir. Bu nedenle. hacim 5. Ortalama kinetik enerji. 273 273 n = 2 mol bulunur. Yan›t E PX = Pd›fl + h PX = 75 + 15 = 90 cmHg Kapal› uçlu manometrede PX = h oldu¤undan h = 90 cm bulunur. T T = 0 + 273 = 273 Kelvin 22. ortalama kinetik enerjileri de eflittir.V = n . 3. T 4. hsu = dHg. 1 tane X molekülünün kütlesi = E seçene¤indeki s›cakl›k en büyük oldu¤undan.10 23 gramd›r. X ve Y gazlar›n›n bas›nçlar› karfl›laflt›r›l›rsa. SINIF For Evaluation Only. dsu . Yan›t A 2. 6 L oldu¤u noktalar seçilsin. Kapal› uçlu manometrede civa seviyesi fark›. hHg hHg = 204 = 15 cm Hg dir. 22. PZ = 100 mmHg dir. dhHg 1.6.K‹MYA Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company.(Z gaz›) Buna göre. Y ve Z gazlar›n›n bas›nçlar› karfl›laflt›r›l›rsa. A) B) C) D) E) 273 300 100 127 273 K K + 273 = 373 K + 273 = 400 K + 273 = 546 K 5. Manometrenin kollar›nda su bulundu¤undan bu yüksekli¤i civa cinsinden hesaplamam›z gerekir. Musluk aç›ld›¤›nda difüzyon h›z› en büyük olan gaz›n molekülleri en fazla d›flar› ç›kar. P. Gazlar ayn› kapta olduklar›ndan s›cakl›klar› eflittir. 204 = 13. 2 . difüzyon h›zlar› Z > Y > X tir. 4 = n n= m MA 2= 32 ⇒ M A = 16 g/mol MA 16 6. Yan›t A T = 273 + 273 = 546 K P. R . do¤rudan gaz›n bas›nc›n› gösterdi¤ine göre.2005-2008 ÇÖZÜMLER 10. Grafikten iki nokta seçilir. ortalama kinetik enerji de en büyüktür. Bu noktalar bas›nc›n 4 atm. Kapta en az kalan gaz o olacakt›r. R . PY > PX > PZ dir.5. PY = PX + 50 ⇒ PX = 200 – 50 PX = 150 mmHg dir. 4 ⋅ 546 273 1 mol CO 2 2 CO 2 = 44 g/mol n= m dan MA Yan›t B 1 m = ⇒ m = 22 gram CO 2 2 44 194 . ortalama kinetik enerjisi en büyük olur. Bütün s›cakl›klar kelvin cinsinden yaz›l›r ve karfl›laflt›r›l›r. 13. – – Difüzyon h›z›. Yan›t E Yan›t D alt satir 6.V = n .

V1 = n 1. V2 360. (2V + V) P2 = 240 Y gaz›n›n bas›nc› 360 – 240 = 120 cmHg azal›r.V = Pson. Molekül say›lar› oran›. P2 2 h = 760 − 480 = 280 mm olur. Pson = 600 mmHg dir. (III yanl›fl) Yan›t B II. Yan›t E 195 . 5 mol 30 10 1 n2 = = mol 30 3 n1 = P1 n1 = P2 n 2 720 0. 4 + x. Musluk aç›ld›¤›nda her iki kaptaki bas›nç eflitlendi¤inden 1. V1 = P2 . K›smi bas›nçlar›n eflit olmas› için gazlar›n mol say›lar› eflit olmal›d›r. 4 P 15 . Yan›t D 7. V2 n 2. T1 P = ⇒ 1= 1 P2 . sistemin son bas›nc›na eflittir.V2 = Pson. Vson 360. Musluk aç›ld›ktan sonra kab›n heryerindeki bas›nç son bas›nca eflittir.10. (I yanl›fl) III. Yan›t A P1 = 760–40 P1 = 720 mmHg 12. P1.2V = P2 . ve 2. P1.Vson 800 . P1. = 2P n 2 P1 n1 = P2 n 2 n2 = 3 mol = nCO2 1 mol CO2 3 mol CO2 x= alt indis 44 gram x gram 3. R . V2 = n 2. V1 n 1. nY = 6n mol. 1 (II do¤ru) Yan›t A 9. 2. P1. 2V + 120.T1 → P .T2 → 120.6 P = 500 mmHg d›r.R.V2 = Pson . Gazlar›n hacimleri eflit al›n›rsa ve P1.44 = 132 gram olur.R. kab›n bafllang›çtaki bas›nc› 500 mmHg dir. P1. nX = n moldür. I.V1 n .V1 + P2. R . m n= dan MA 15 = 0. SINIF Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company. 2 + P . . P1 = PX + PY = 750 mmHg P2 = PX + PZ = 750–250 = 500 mmHg n P1. T1 P2 . Cam balon oldu¤undan hacim ve s›cakl›k sabit oldu¤una göre. kaptaki son bas›nç.V n P1 = PY = 360 mmHg (Bafllang›çta) Y gaz› için. = 280 cmHg nHe = 6 = 1 5 mol oldu¤una göre.5 x = 100 mmHg dir.V2 = Pson.V2 n 2 . 3V Pson = PKar. T2 n= m MA 11. 4 = 600.V1 + P2. R . mol say›lar› oran›na eflittir. 5 = P2 1/3 720 3 = ⇒ P2 = 480 mm Hg olur.2V 6n = 1 ⇒ 1 = P2 . 10. T2 P2 n2 750 = n1 ⇒ n 1 = 3 n2 2 500 n2 N 1 = 3 olur.1 = 340 .V1 + P2.2005-2008 K‹MYA For ÇÖZÜMLER Evaluation Only.Vson 400. N2 2 Yan›t B 8. R .

K‹MYA
13. n CH 4 =

ÇÖZÜMLER
16. fiekil – II için,

10. SINIF

32 32 = 2 mol, n SO 2 = = 0, 5 mol 16 64 I. K›sm› bas›nçlar, gazlar›n mol say›lar› ile do¤ru orant›l›d›r. 0,5 mol SO2 gaz› 200 mmHg 2 mol CH4 gaz› x x = 800 mmHg = PCH
4

P1.V1 + P2.V2 = Pson. Vson 90 .2V + 60.V = Pson .3V Pson = 80 cmHg olur. PX = Pson = 80 cmHg PX = P0 + h 80 = 76 + h ⇒ h = 4 cmHg dir. Yan›t D

II. Ayn› kapta s›cakl›k ayn› oldu¤undan, moleküllerin ortalama kinetik enerjileri eflittir. III. 96 n SO 2 = = 1, 5 mol (eklenen) 64 Toplam SO2 nin molü = 1,5 + 0,5 = 2 mol olur. Mol say›lar› eflit oldu¤unda, k›sm› bas›nçlar da eflit olur. Yan›t E 14. Bafllang›çtaki gazlar›n mol say›lar›: n m m n CH 4 = nO 2 = n SO 2 = 16 32 64 K›smi bas›nçlar›n O2 e göre eflit olmas› için, son m durumdaki mol say›lar› olmal›d›r. 32 Buna göre, n = m MA 17. Piston sürtünmesiz hareket etti¤inden mol say›s› de¤iflimi veya s›cakl›¤›n artmas› ile sistemin toplam bas›nc› de¤iflmez. T1 = 7+273 = 280 K T2 = 147 + 273 = 420 K
P1 . V1 = n 1 . R . T1 P2 . V2 n2 . R . T2 2V = n.280 V 2 2n.420

V2 = 6V olur. Yan›t C

m m CH 4 m CH 4 ün kütlesi = ⇒ m CH 4 ⇒ gram 32 16 2 SO 2 nin kütlesi m m SO 2 = ⇒ m SO 2 = 2m gram olmal›d›r. 32 64 Yan›t B 15. Bafllang›çta: 0,1 mol gaz 0,3 mol gaz x= 100 mm Hg x 18. Bafllang›çta: PY = PX dir. Y → V1 n1 = X → V2 n 2 3V n Y = ⇒ n Y = 3n mol 2V 2n Son durumda: PX = PY ve VX = V ve VY = 4V dir. Y → V1 n1 = X → V2 n 2 4V n Y = ⇒ n Y = n1 = 8n olmal›d›r. V 2n Eklenen gaz = 8n – 3n = 5n moldür. Yan›t C

0, 3.100 = 300 mmHg bas›nç yapar. 0, 1

Bafllang›çta kaptaki toplam bas›nç 300 mmHg dir. Bas›nc›n 600 mmHg olmas› için, mol say›s› bafllang›çtakinin 2 kat›na ç›kmas›, yani 0,6 mol olmas› gerekir. Eklenen gaz: 0,6 – 0,3 = 0,3 mol olmal›d›r. 1, 2 C) n = = 0, 3 mol He 4 Yan›t C

196

10. SINIF
19.

Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company,2005-2008 K‹MYA For ÇÖZÜMLER Evaluation Only.

font farkli
2

2AB3(g) 2 2AB2(g) + B2(g) Bafllang›ç : 4 mol – – De¤iflim : –2 mol +2 mol +1 mol Sonuç : 2 mol 2 mol 1 mol P.V=n. R.T ⇒ P ile n do¤ru orant›l›d›r. 4 mol gaz 1200 mmHg 1 mol B2 x x= 1200 = 300 mmHg 4

22.

H2(g) + 1 O2(g) → H2O(s) Bafllang›ç 2n Tepkime –2n Son 0 2n –n n mol gaz – 2n mol 2n mol s›v›

Oluflan su 20°C oldu¤undan s›v›d›r ve buhar bas›nc› 24 mmHg dir. Gaz bas›nc›; Bafllang›çta : 4n mol 240 mmHg Son durum : n mol x x = 240. n = 60 mmHg = PO 2 4n PToplam = PO + Pbuhar
2

Yan›t E

20.

Fe2O3(k) + 3CO(g) → 2Fe(k) + 3CO2(g) Bafllang›ç :1 mol 0,6 mol – – Tepkime : –0,2 mol –0,6 mol + 0,4 mol + 0,6 mol Sonuç : 0,8 mol kat› 0 0,4 mol kat› 0,6 mol gaz

PToplam = 60 + 24 = 84 mmHg Yan›t B 23. KClO3 = 122 gram/mol Tepkimeye göre 1 mol (122g) KClO3 tamamen ayr›flt›¤›nda 1,5 mol O2 gaz› oluflur. Kapta son durumda toplam: 1 mol He + 1,5 mol O2 = 2,5 mol gaz bulunur. T1 = 0°C = 273 K T2 = 273°C + 273 = 546 K P1 ⇒ P1.V = n.R.T 22, 4 ⋅ 273 273 P1 = 1 atm dir. P1.22, 4 = 1
P1 . V1 P2 . V2 = n1 . R . T 1 n2 . R . T 2 ⇒ 1 P2 = 1 . 273 2,5 . 546

Bafllang›çta gaz›n mol say›s› 0,6 moldür. Son durumda yine gaz›n mol say›s› 0,6 moldür. I. Gaz bas›nc›: PV = nRT P ile n do¤ru orant›l›d›r. Kaptaki gaz›n toplam mol say›s› de¤iflmemektedir. Bas›nç de¤iflmez. II. Gaz›n öz kütlesi: Bafllang›çta CO gaz› var →0,6 mol Sonuçta CO2 gaz› var → 0,6 mol Gazlar›n molü eflit fakat CO2 nin kütlesi CO dan daha büyüktür. Kapta, sabit hacimde gaz›n kütlesi artt›¤›ndan, gaz›n özkütlesi de artar. III. Fe2O3: 0,8 mol artm›flt›r. Grafikte s›f›rlanm›fl oldu¤undan III. grafik yanl›flt›r. Yan›t D

21. Kap hacimleri eflit oldu¤undan, musluk aç›ld›¤›nda herbir gaz için hacim 2 kat›na ç›kaca¤›ndan bas›nçlar› yar›ya düfler. 300 PHCI = = 150 mmHg dir. 2 400 PNH 3 = = 200 mmHg olur. 2 PV = n .R .T ⇒ P ile n do¤ru orant›l›d›r. ↓ { ayn› ayn› n yerine P kullanarak soru çözülebilir. HCl(g) + NH3(g) → NH4Cl(k) Bafll. 150 mmHg 200 mmHg – Tepk. –150mmHg –150mmHg Kat› Son 0 50 mmHg Kat› Kaplardaki son bas›nç 50 mmHg olur. Yan›t B 24.

P2 = 5 atm olur. = 5.760 = 3800 mm Hg olur.

font ve punto

Yan›t A X2(g) + Y2(g) → X2Y3(g) Bafll. 1 mol 1,5 mol – Tepk. –n –1,5n +n Son (1–n) mol (1,5–1,5n) mol n mol nBafll = 2,5 mol nson = (2,5 – 1,5n) mol Pbafll = 5 atm Pson = 3,5 atm

f

(2,5).(3,5) = 5.(2,5 – 1,5n) ⇒ 3,5 = 2(2,5–1,5n) 3,5 = 5 – 3n ⇒ 3n = 1,5 ⇒ n = 0,5 mol X2 = 1–0,5 = 0,5 mol Y2 = 1,5 – 1,5 n = 0, 75 mol X2Y3 = n = 0,5 mol Yan›t C

197

K‹MYA
1.
20 10 0 8 10 Is› (kal) S›cakl›k (°C) X Y

Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company,2005-2008 10. SINIF For TEST – 1 Only. Evaluation
4. 1 atm d›fl bas›nçta aç›k kapta bulunan 90°C deki 20 gram suyu, 100°C de, tamamen buhar haline geçirmek için gereken ›s›, 0°C deki 1 kg suyun s›cakl›¤›n› kaç °C ye ç›kar›r? (csu: 1 kal/g.°C, Lb: 540 kal/g) A) 5,5 B) 11 C) 22 D) 45 E) 90

Ar› X ve Y s›v›lar›n›n öz›s›lar›: cX = 0,5 kal/g.°C ve cY = 0,8 kal/g.°C dir. Grafikte verilen ›s›t›lma durumuna göre, X s›v›s›n›n kütlesinin Y s›v›s›n›n kütlesine oran› kaçt›r? A) 4 B) 2 C) 1/2 D) 1/4 E) 4/5

5. 2. –20°C deki 80 gram buz yal›t›lm›fl bir kaptaki 80°C deki 50 gram su içine at›l›rsa kaptaki son durum için afla¤›dakilerden hangisi do¤ru olur? (cbuz: 0,5 kal/g.°C, csu: 1 kal/g.°C, Lbuz: 80 kal/g) A) B) C) D) E) Tamam› 0°C de su Tamam› 0°C de buz 0°C de 20 gram buz, 110 gram su 10°C de 130 g su 0°C de 40 gram buz, 90 gram su
t 0 –5

S›cakl›k (°C)

25

800 925

Is›(kal)

Yukar›daki 10 gram, – 5°C deki buzun s›cakl›k – ›s› grafi¤i verilmifltir. Suyun son s›cakl›¤› t kaç °C dir? (cbuz: 0,5 kal/g °C, cs›v›: 1 kal/g.°C, Buzun erime ›s›s› = 80 kal/g) A) 25 B) 18 C) 15 D) 10 E) 5

3.
110 20 0

S›cakl›k (°C)

sil
5 75 200 500 Zaman (dk)

Yukar›da 10 gram X kat›s›n›n ›s›t›lmas›na ait s›cakl›k – zaman grafi¤i verilmifltir. Bu maddenin 0°C de 20 gram› ayn› ›s›t›c› ile ›s›t›ld›¤›nda 100. dakikada maddenin fiziksel hali için hangisi do¤rudur? A) Kat› B) S›v› C) Gaz D) Kat› – S›v› E) S›v› – Gaz

6. Yandaki grafi¤e göre bafllang›çtaki buz; 0°C ve 100 gram ise t an›nda su miktar› ne kadard›r?

S›cakl›k (°C) 60 20 0 t zaman

(D›fl bas›nç: 1 atm, Le: 80 kal/g, csu: 1 kal/g°C) A) 400 B) 350 C) 300 D) 200 E) 150

198

10. SINIF
7. Oda s›cakl›¤›nda bulunan bir miktar suyun üzerine t°C de bir miktar buz at›l›yor. Yal›t›lm›fl kapta denge kuruldu¤unda yandaki grafik elde ediliyor.
S›cakl›k (°C) 25 su 0 buz t su

Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company,2005-2008 K‹MYA TEST – 1 For Evaluation Only.
10. fiekildeki balonlarda s›cakl›klar› eflit olan X ve Y s›v›lar› buharlar›yla dengededir.
Zaman

X(g)

Y(g)

X(s›v›) t °C

Y(s›v›) t °C

sil Buz miktar› de¤ifltirilmeden su miktar› artt›r›l›rsa;
I. Kapta 0°C nin üstünde su bulunur. II. Kapta 0°C de su bulunur. III. Buzun erime noktas› artar. yarg›lar›ndan hangileri do¤rudur? A) Yaln›z I B) Yaln›z II C) Yaln›z III D) I ve II E) II ve III

Buna göre afla¤›dakilerden hangisi yanl›flt›r? A) B) C) D) E) Kaynama noktalar›, X > Y dir. Buhar bas›nçlar›, Y > X tir. Buharlaflma h›z›, Y > X tir. Molar buharlaflma ›s›s›, Y > X tir. Moleküller aras› çekim kuvveti X > Y dir.

8. 0°C de 2 gram suyun içine –16°C de 10 gram buz at›l›p denge kuruldu¤unda ortam için afla¤›dakilerden hangisi do¤ru olur? (cbuz = 0,5 kal/g°C, Le = 80 kal/g) A) B) C) D) E) 0°C 0°C 0°C 0°C 0°C de de de de de 11 gram buz, 1 gram su 12 gram su 12 gram buz 10 gram buz, 2 gram su 9 gram buz, 3 gram su

9. Kütle X : 600 Y : 300

‹lk s›cakl›k (°C) 20 60

Is›nma ›s›s› (kal/g.°C) 0,1 0,3

11. Aç›k hava bas›nc›n›n 1 atmosfer oldu¤u ortamda kaynamakta olan ar› bir s›v› için;

blokI.

Yukar›da kütleleri, ilk s›cakl›klar› ve ›s›nma ›s›lar› verilen X ve Y s›v›lar› yal›t›lm›fl bir kapta kar›flt›r›l›rsa kar›fl›m›n son s›cakl›¤› kaç °C olur? A) 48 B) 44 C) 32 D) 40 E) 24

S›v›n›n buhar bas›nc› 760 mmHg ye eflittir. II. D›fl bas›nç art›r›l›rsa kaynama noktas› yükselir. III. Kaynama an›nda s›cakl›k sabit kal›r. yukar›daki ifadelerden hangileri do¤rudur? A) Yaln›z I B) Yaln›z II C) I ve II D) I ve III E) I, II ve III

199

K‹MYA
1.
Po=700 mmHg X(s›v›) 50°C Po=800 mmHg X(s›v›) 25°C

Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company,2005-2008 10. SINIF For TEST – 2 Only. Evaluation
3.
CH4(g) X(g) X(s›v›)

2V litre

Yukar›daki kaplarda saf X s›v›lar› vard›r. Kaplar üzerindeki d›fl bas›nçlar farkl›d›r. Buna göre; I. Buharlaflma h›zlar› eflittir. blok II. Kaynama noktalar› eflittir. III. S›v›lar›n kütleleri eflit ise özkütleleri de eflittir. ifadelerinden hangileri yanl›flt›r? A) Yaln›z I B) Yaln›z II C) Yaln›z III D) I ve II E) I, II ve III

X(s›v›) t°C

Yukar›daki kapta buhar›yla dengede olan X s›v›s› ve X s›v›s›nda çözünmeyen CH4 gaz› bulunmaktad›r. t°C deki X s›v›s›n›n buhar bas›nc› 40 mmHg olup kaptaki toplam bas›nç 340 mmHg dir. Kaba t°C de V litre X s›v›s› eklenip yeniden denge kuruldu¤unda, kaptaki bas›nç kaç mmHg olur? A) 340 B) 380 C) 600 D) 620 E) 640

2.
160

S›cakl›k (°C)

4.
1.kap

2.kap

80 0 3 9 18 28 Zaman (dk)

V

X(g)

2V

X(g)

Yukar›daki grafik 10 gram ar› X kat›s›n›n 1 atm d›fl bas›nçta, dakikada 20 kal ›s› veren bir ›s›t›c› ile ›s›t›lmas›n› göstermektedir. Buna göre; I. Molar erime ›s›s› II. S›v›n›n ›s›nma ›s›s› (cs›v›) III. 160°C deki buhar bas›nc› niceliklerinden hangileri bulunamaz? A) Yaln›z I B) Yaln›z II C) Yaln›z III D) I ve II E) II ve III

m gram X s›v›s›

2m gram X s›v›s›

Yukar›daki kaplarda s›cakl›klar› eflit ve buhar›yla dengede olan X s›v›s› vard›r. Bu kaplarda I. Buhar bas›nc› II. Buhar molekül say›s› III. Moleküllerin ortalama kinetik enerjileri niceliklerinden hangileri farkl›d›r? A) Yaln›z II B) I ve II C) I ve III D) II ve III E) I, II ve III

200

B) Suyun normal donma noktas› 0°C dir. kab›n s›cakl›¤› 2T°C. ‹yotun (I2) bas›nç ve s›cakl›¤a ba¤l› olarak kat›. Buna göre. E) 91 mmHg ve 184°C de I2 s›v›s› kaynamaya bafllar. SINIF 5. su s›v› halde bulunmaz.kap 2T. hem kat›. afla¤›dakilerden hangisi yanl›flt›r? A) Suyun normal kaynama noktas› 100°C dir. 1. d›fl bas›nca eflittir.06 atm ve 0. B) 120 mmHg bas›nç ve 120°C de I2 s›v› haldedir.6 Saf suyun faz diyagram› yukar›da verilmifltir. 1. 6. kaptaki bas›nç P2 aras›ndaki iliflki için afla¤›dakilerden hangisi do¤rudur? (T: s›cakl›k. kaptaki bas›nç P1.2V Saf X s›v›lar› hacimleri V ve 2V olan kaplara s›ras›yla m ve 2m gram kütlelerinde konulmufltur. O noktas›nda suyun.06 atm ve 0. D) 0. Buna göre.10. iyotun süblimleflme e¤risidir. hem s›v› hem de gaz halinde bulunur.V a a X(g) X(s) 2. V: Hacim) A) P1 = P2 B) 4P1 = P2 C) 2P1 = P2 D) P1 > P2 E) 8P1 = P2 201 .kap T. Bu madde için afla¤›dakilerden hangisi yanl›flt›r? A) B) C) D) E) Donma noktas› 40°C dir. D) X–O e¤risi.01°C de. C) 80 mmHg bas›nç ve 80°C de I2 kat› haldedir.01 100 S›cakl›k (˚C) Bas›nç (atm) Y TEST – 2 7.06 X S›v› 0 Gaz 0 0.44 kkal → H2O(s) Yukar›daki denkleme göre. O: 16) A) 54 B) 36 C) 28 D) 12 E) 3. 9. E) Suyun s›v› hali üzerindeki bas›nç artt›kça erime noktas› yükselir. 8. C) 0. 760 Bas›nç (mmHg) Y Z Kat› S›v› 0 Gaz 114 184 S›cakl›k (˚C) 91 X Grafikte. X(g) X(s) 1. kat›. 0°C deki 100 gram buza 5780 kalori ›s› verilirse.01°C nin alt›nda. Z K‹MYA 0°C H2O(k) + 1. ve 2. 110 S›cakl›k (°C) 40 0 50 350 840 2000 Is› (kal) Grafik 10 gram ar› X kat›s›n›n.7 kal/g. 2. s›cakl›k ›s› de¤iflimini göstermektedir. 1 Kat› 0. s›v› ve gaz hali dengede bulunmaktad›r.°C dir. Erime ›s›s› 30 kal/g d›r. kaç gram buz erimeden kal›r? (H: 1. afla¤›dakilerden hangisi yanl›flt›r? A) 91 mmHg ve 114°C de I2. kab›n s›cakl›¤› T °C oldu¤una göre. s›v› ve gaz hallerinin de¤iflimi verilmifltir. 110°C de buhar bas›nc›. S›v›n›n ›s›nma ›s›s› (öz›s›) 0. Buharlaflma ›s›s› 200 kal/gramd›r.

4 litre hacimli kapta bulunan ideal gaz›n bas›nç – mol de¤iflimi gösterilmifltir.6 0. Buna göre. Ayn› koflullardaki 1 litre C3H6 gaz› ile 3 litre X gaz›nda ayn› say›da atom vard›r.2 g/L ) 0.2 litrelik kapta 38 cm Hg bas›nç yapan 4. t°C 76 cmHg 40 cm Hg 4 cm Hg t I Zaman t Zaman II Hacim III Yukar›da verilen kaplardaki CH4 gaz› kütlesinin O2 gaz› kütlesine oran› kaçt›r? (CH4: 16.4 0. 0° C deki 11.4 2. M noktas›nda özkütle 1. Buna göre. Yanda 22. He(g) A) SO3 B) NO C) SO2 D) H2 E) N2O3 X cmHg fiekildeki k›lcal kesitli tüp ayn› koflullarda ters çevrilirse He gaz› için çizilen grafiklerden hangileri do¤ru olur? Yo¤unluk d V Hacim (V) PHe 6. 1 10.0 1.5 Mol 20 N (d = ? g/L ) V Hacim (litre) Bu gaz›n s›cakl›¤› kaç °C dir? A) 546 B) 273 C) 127 D) 27 E) 0 Sabit s›cakl›kta belirli bir miktar gaz›n bas›nc›n›n hacmi ile de¤iflim grafi¤i yanda verilmifltir. CH4(g) V.3 0. X gaz› afla¤›dakilerden hangisi olabilir? 3. N: 14) A) N2 B) O2 C) NH3 D) N2O E) NO2 5. Bas›nç (mmHg) 2280 1520 760 0 TEST – 3 4. X gaz› afla¤›dakilerden hangisi olabilir? (H: 1.25 gram X gaz› bulunmaktad›r. t°C Boflluk O2(g) 2V.2 g/L oldu¤una göre N noktas›nda özkütle (d) ve hacmi için afla¤›dakilerden hangisi do¤rudur? A) B) C) D) E) d(g/L) 0. II ve III 202 .K‹MYA 1. O2: 32) A) 4 B) 2 C) 1/2 D) 1/4 E) 1/8 A) Yaln›z I B) Yaln›z II C) I ve II D) II ve III E) I. SINIF Bas›nç (atm) M ( d = 1.3 V(L) 5 80 10 20 80 2. O: 16.5 1.25 0 0.

20g CH4 A 32g X B 19 cm 140 cm m gram He gaz›n›n hacimleri eflit. S: 32) A) NO B) O2 C) SO2 D) CO2 E) H2 9.25 atm oldu¤una göre B kab›ndaki gaz afla¤›dakilerden hangisidir? (H: 1. Kapta 3. Kab›n s›cakl›¤› 177°C ye ç›kar›l›rsa c›va düzeyleri aras›ndaki fark kaç mm olur? A) 35 B) 40 C) 70 D) 140 E) 180 203 . D›fl bas›nç (P0) kaç cm Hg dir? A) 145 B) 75 C) 70 D) 65 E) 60 Yukar›daki kaplar›n hacim ve s›cakl›klar› eflittir. Gaz halde bulundu¤u s›cakl›k ve bas›nç de¤erleri verilen X maddesinin davran›fl› hangi seçenekteki koflullarda ideal gaza en yak›nd›r? A) B) C) D) E) 25 °C ve 1 atm 25 °C ve 2 atm 300 K ve 500 mmHg 273 °C ve 380 mm Hg 100 °C ve 760 mm Hg Yukar›da verilen koflullarda bulunan ve mol say›lar› ayn› olan X. kap Hacimleri V litre olan flekildeki kaplar›n bas›nç ve s›cakl›klar› eflittir. Gaz X Y Z Bas›nç 1 0. hacimleri aras›ndaki iliflki afla¤›dakilerden hangisidir? A) X > Y > Z C) Y > Z > X E) Z > Y > X B) X > Y = Z D) Y > X > Z 8. I. O: 16. Kapta ise 14 gram X gaz› bulundu¤una göre. s›cakl›klar› T ve 2T kelvin olan kaplarda bas›nç ölçümleri yukar›da verilmifltir.1023 tane CH4 molekülü II. O: 16) A) O2 B) C3H8 C) C2H4 D) CO2 E) NO Aç›k hava bas›nc›n›n 1 atm oldu¤u ortamda flekildeki kapta. C: 12. X (g) 77°C 60 mm Hg 12. SINIF TEST – 3 10.01. m g He T °(K) Po m g He 5 cm 2T°(K) Boflluk 11. A kab›ndaki CH4 ün bas›nc› 1. Y. 77 °C de X gaz› bulunuyor. Buna göre.5 2 K‹MYA S›cakl›k 273 K 273 K 0°C 7. N: 14. C: 12. CH4 gaz› I. N: 14.10. Z gazlar›n›n. X gaz› afla¤›dakilerden hangisi olabilir? (H: 1. kap X gaz› II.

X in mol say›s› daha fazlad›r. Buna göre. toplam atom say›s› ve gaz bas›nc› kaç kat›na ç›kar? (H: 1.5 Y X 3. SINIF For TEST – 4 Only. havan›n bas›nc› (d›fl bas›nç) kaç mm Hg dir? A) 640 B) 740 C) 760 D) 840 E) 1480 Bas›nç (atm) 3 1. Buna göre. flekildeki kapta bulunan NO gaz›n›n kütlesi (m) kaç gramd›r? (NO: 30 CH4: 16) A) 1. II. O: 16) Toplam atom say›s› Bas›nç A) 2 2 B) 3 4 C) 4 2 D) 4 4 E) 2 3 6. Kab›n hacmi 8.5 tir. mutlak s›cakl›k ile do¤ru orant›l› de¤iflir. CH4: 16) A) P 5 B) P 4 C)P D)2P E) 4P fiekilde verilen düzenekteki X molekülleri say›s›n›n. m gram NO(g) 760 mm Hg 3.5 B) 3 C) 6 D) 15 E) 24 204 . Y(g) X(g) V. ayn› s›cakl›kta m gram C2H4 gaz› kat›l›rsa. Y molekülleri say›s›na oran› kaçt›r? A) 1/2 B) 2/3 C) 3/2 D) 2/5 E) 3/4 5.2 litre ise Y nin mol say›s› 0. Buna göre.2005-2008 10. III. n mol gaz 740 mm Hava n/2 mol gaz Hava Hg Hg fiekil I fiekil II 2. m gram CO gaz› bulunan bir kaba. I. Eflit kütlelerde He ve CH4 gazlar› içeren bir kar›fl›m›n toplam bas›nc› 5P dir. Evaluation 4. yarg›lar›ndan hangileri do¤rudur? A) Yaln›z I B) Yaln›z III C) I ve II D) I ve III E) II ve III virgül Yukar›daki kaplarda bulunan gazlar›n s›cakl›klar› ve hacimleri eflittir. manometrenin kollar›ndaki c›va seviyesi fiekil II deki gibi oluyor. t °C 20 cm Hg 3V. Gaz bas›nc›. Buna göre.2 gram CH4 40 mm Hg I II Boflluk 200 mmHg Hg –273 27 327 S›cakl›k (°C) Yukar›daki ideal gaz olan X ve Y nin eflit ve sabit hacimli iki ayr› kapta de¤iflik mol say›lar›ndaki bas›nç – s›cakl›k de¤iflimleri gösterilmifltir.K‹MYA 1. kar›fl›mdaki He gaz›n›n k›smi bas›nc› nedir? (He: 4. I. t °C II 40 cm Po = 80 cm Hg Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company. fiekil I deki balonda bulunan gaz›n yar›s› ayn› s›cakl›kta boflalt›¤›nda. C: 12.

He gaz› h =140 mm CO gaz› 300 mmHg a fiekil 1 b Piston 760 mmHg c d fiekil 2 e f fiekildeki kaba s›cakl›k de¤iflmeden 0. Buna göre. deneyin yap›ld›¤› yerde aç›k hava bas›nc› kaç cm Hg dir? A) 70 B) 72 C) 75 D) 80 E) 90 E) Bas›nç 2P P O2 CH4 0 Zaman 205 . 9.10. oluflan kar›fl›mda CH4 gaz›n›n k›smi bas›nc›n›n ve O2 gaz›n›n k›smi bas›nc›n›n de¤iflim grafi¤i afla¤›dakilerden hangisinde do¤ru verilmifltir? A) Bas›nç 3P 2P B) Bas›nç CH4 5P O2 2P O2 CH4 kesikli çizgi 0 Zaman 0 Zaman 8. Toplam atom say›lar› eflit olan CH4 ve O2 gazlar› sabit hacimli bir kaba doldurulursa. He gaz› 0.6 mol h = 80 mm a Hg Po = 820 mm Hg Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company. X gaz›n›n cam borudaki yüksekli¤i 18 cm oluyor. X gaz› Hava X gaz› 18 cm 20 cm 20 cm Hava C) Bas›nç 30 cm 5P 2P D) Bas›nç CH4 2P O2 P CH4 O2 Hg fiekil I fiekil II Hg 0 Zaman 0 Zaman fiekil I deki manometrenin kapal› ucunda 20 cm X gaz› s›k›flm›flt›r. ayn› s›cakl›kta aç›k uçtan bir miktar c›va ilave edildi¤inde.2005-2008 K‹MYA TEST – 4 For Evaluation Only.4 gram He gaz› eklenirse afla¤›daki grafiklerden hangisi yanl›fl olur? (He: 4) A) h yüksekli¤i 150 80 Zaman Zaman B) Gaz›n özkütlesi fiekil 2 deki CO gaz›n›n bas›nc›n›n fiekil 1 deki He gaz›n›n bas›nc›na eflit hale gelmesi için. SINIF 7. Ayn› ortamda. ayn› s›cakl›kta piston hangi noktaya getirilmelidir? (Aral›klar eflittir.) A) a noktas›na C) a – b aras›na B) b noktas›na D) d noktas›na E) f noktas›na C) 1050 900 Bas›nç (mmHg) D) a seviyesi a a–75 Zaman Zaman E) Moleküllerin ortalama kinetik enerjisi Zaman 10.

Sabit bas›nç ve s›cakl›kta gerçekleflen afla¤›daki tepkimelerin hangisinde hacim de¤iflmez? A) NO(g) + 1/2O2(g) → NO2(g) B) 2SO2(g) + O2(g) →2SO3(g) C) C(k) + O2(g) → CO2(g) D) 4HCI(g) + O2(g)→ 2H2O(g) + 2CI2(g) 2. Buna göre kar›fl›m için. hacimleri (V) ve s›cakl›klar› (T) eflit olan N2O ve O3 gazlar› bulunmaktad›r.V. I. Bu kapta sabit s›cakl›kta. Musluk aç›l›p.5 atm olur. 2X2(g) + 3Y2(g) → 2X2Y3(g) tepkimesi gerçeklefltiriliyor. SINIF X2(g) + 3Y2(g) → 2XY3(g) denklemine göre tepkime tam verimle gerçekleflirken 20 litre XY3 gaz›n›n oluflup. Buna göre. He ve O2 gazlar›n›n k›smi bas›nçlar› eflit olur.8 mol Y2 gazlar› varken bas›nç 1200 mm Hg dir.V. yarg›lar›ndan hangileri do¤rudur? A) Yaln›z I B) Yaln›z II C) I ve II D) I ve III E) II ve III 4.kap O2(g) V. 10. He ve O2 moleküllerinin ortalama kinetik enerjileri eflit olur.K‹MYA 1. Kaptaki X2 nin % 50 sinin harcand›¤› andaki toplam bas›nç kaç mm Hg olur? A) 1000 B) 900 C) 800 D) 700 E) 600 206 . 1. Sabit hacimli bir kapta 0.4 mol X2 ve 0.T O3 P.t°C 2. gazlar›n tam olarak etkileflmesini sa¤l›yor. bafllang›çta kaba konulan toplam gaz hacmi ayn› koflullarda kaç litredir? A) 15 B) 20 C) 25 D) 40 E) 50 D›fl bas›nc›n 1 atm oldu¤u ortamda aradaki musluk aç›l›p ayn› s›cakl›kta. II.kap He(g) 0. 10 litre X2 gaz›n›n artt›¤› görülmektedir. III.T E) C(k) + CO2(g) → 2CO(g) Yukar›daki kaplarda bas›nçlar› (P). Bafllang›ç s›cakl›¤›na dönüldü¤ünde toplam bas›nc›n P atm den küçük oldu¤u gözleniyor. Toplam bas›nç 1. Kapta gerçekleflen tepkimenin denklemi afla¤›dakilerden hangisidir? A) N2O + O3 → N2O4 B) N2O + O3 → 2NO2 C) N2O + O3 → 2NO + O2 D) N2O + O3 → N2 + 2O2 E) N2O + O3 → NO + NO2 + 1/2O2 5. N2O P.t°C Sürtünmesiz piston TEST – 5 3. kaba aktar›l›yor. piston itilerek O2 gaz›n›n tümü I.5 atm V.

II ve III A) B) C) 7. sabit s›cakl›kta gerçeklefltiriliyor. kab›n s›cakl›¤› ilk s›cakl›¤›na getirilmektedir. SINIF 6. Tepkimeyle ilgili olarak. Boflluk CO(g) O2(g) t°C h=60cm 10. 8. 2SO3(g) → 2SO2(g) + O2(g) III.2005-2008 K‹MYA TEST – 5 For Evaluation Only. P1 P2 I. Buna göre. kaptaki toplam bas›nç kaç mm Hg olur? (25°C de suyun buhar bas›nc› 20 mmHg dir. kaptaki son bas›nc›n (P2) ile ilk bas›nç (P1) cinsinden de¤eri nedir? 3 P 4 1 D)P1 3 P 2 1 E)2P1 1 P 2 1 verilen grafiklerden hangileri do¤rudur? A) Yaln›z I B) Yaln›z III C) I ve II D) II ve III E) I. 2O3(g) → 3O2(g) fiekildeki kapta 2n mol CO ve n mol O2 gaz› bulunmaktad›r. t°C s›cakl›¤›na dönüldü¤ünde h yüksekli¤i kaç cm Hg olur? A) 80 B) 60 C) 40 D) 30 E) 20 Buna göre.) A) 720 B) 640 C) 480 D) 400 E) 380 CaCO3(k) → CaO(k) + CO2(g) tepkimesine göre kaptaki CaCO3 ün tümü sabit s›cakl›kta ayr›fl›yor. Afla¤›da ilk ve son bas›nçlar› P1 ve P2 olarak verilen tepkimeler. Kaptaki gazlar›n toplam bas›nc› 1 atm dir. Tepkime tam verimle gerçeklefltirilip. Sabit hacimli bir kapta bulunan 2 mol XY ve 2 mol Y2 gaz›. Bas›nç Hacim Kaptaki kütle I zaman II zaman III zaman 9.10. 2XY(g) + Y2(g) → 2XY2(g) denklemine göre tam verimle tepkimeye girip. 1 mol H2(g) 2mol O2(g) Hava CaCO3(k) Bu gazlar tam verimle tepkimeye sokulup s›cakl›k yeniden 25 °C e düflürülürse. N2(g) + 3H2(g) → 2NH3 2P 2P 2P P 3P 5/2P Hg II. hangi tepkimeler artans›z ve tam verimle gerçekleflmifltir? B) Yaln›z II C) Yaln›z III D) I ve II E) I ve III alt satir A) Yaln›z I 207 . Sürtünmesiz piston Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company.

B) Kar›fl›m›n bas›nc› 52 cmHg olur. piston D noktas›nda dengede kal›r? (Bölmeler eflit aral›kl›d›r. C) I manometrenin sol kolunda c›va seviyesi 23 cm düfler.2 litre gelen CO gaz› 6 gram C2H6 gaz› 208 . ayn› s›cakl›kta denge kuruluyor. X I II III He CH4 HF Y CH4 SO2 SO3 Aç›k hava bas›nc›n›n 75 cmHg oldu¤u ortamda flekil I deki dar kesitli cam tüpe 5 cm yüksekli¤indeki c›va ile 13 cm3 hava hapsedilmifltir. kaptaki bas›nç 8 cmHg azal›r.) A) Yaln›z I B) Yaln›z II C) I ve II D) II ve III E) I. Buna göre. 2 gram He gaz› D C B A Hg I. havan›n hacmi kaç cm3 olur? A) 8 B) 12 C) 14 D) 16 E) 26 Buna göre.manometre Yukar›daki sistemde kaplar aras›ndaki musluk aç›l›p.K‹MYA 1. gaz moleküllerinin ilk karfl›laflmalar› L noktas›nda olmaktad›r. afla¤›dakilerden hangisi yanl›flt›r? A) X in k›smi bas›nc› 36 cmHg olur. II ve III 4. O: 16) A) B) C) D) E) 2 gram H2 gaz› 4 gram He gaz› 6. O: 16. C: 12. tabloda verilen gaz molekülü çiftlerinden hangileri X ve Y olabilir? (H: 1. K X(g) TEST – 6 3. F: 19. Ayn› ortamda flekil I deki cam tüpe 5 cm daha c›va eklendikten sonra tüp ters çevrilirse. E) I. S: 32. H: 1. SINIF Hava V=? Hg 10cm fiekil II Yukar›daki kaplarda s›cakl›k ve bas›nçlar› eflit olan X ve Y gazlar› vard›r. Musluklar ayn› anda aç›ld›¤›nda. Hg L Y(g) fiekil I Hava 13 cm3 5cm 10.manometre II. Sürtünmesiz pistonlu kapta t°C de 2 gram He gaz› varken piston A noktas›nda dengededir. Ayn› s›cakl›kta. Bölmeler aras› uzakl›k eflittir. D) II. He: 4. manometredeki c›va seviyesi fark› 52 cm olur.02 x 1023 CH4 molekülü Normal koflullarda 67. afla¤›daki gazlardan hangisi eklenirse. He: 4. P0=75 cmHg 3 litre X(g) 15 cm Hg 2 litre Y(g) 40 cm Boflluk 2. C: 12.

P0=1 atm Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company. fiekildeki balonda bas›nc› 80 cmHg olan X gaz›. Her iki kaptaki gaz bas›nçlar› eflit hale gelmifltir. X atm V litre He(g) 3V T Hg 8 atm 3 litre II kap CH4(g) 2V T 38 cm Hg I kap Ayn› s›cakl›ktaki yukar›daki kaplar aras›ndaki musluk aç›ld›¤›nda.2005-2008 K‹MYA TEST – 6 For Evaluation Only. II. Toplam bas›nç II. II. O2 nin k›smi bas›nc› III. 1 mol He gaz› ekleniyor. X (atm) 1 3 4 V (litre) 4 2 3 6.5 i II. kaba aktar›lm›flt›r.5 atm olur.Kap S›cakl›klar› ayn› olan yukar›daki kaplar aras›ndaki pompa çal›flt›r›larak I. III. kaba aktar›l›yor. 8. yarg›lar›ndan hangileri yanl›flt›r? A) Yaln›z I B) Yaln›z II C) Yaln›z III D) I ve II E) I ve III Balondaki X gaz›n›n molce yüzde kaç› boflalt›l›rsa. kab›n son bas›nc› 3. Y gaz› 40 cm X gaz› Hg 20 cm Buna göre. II. X ve V de¤erleri. 4 gram He(g) 32 gram O2(g) V. Bas›nç (atm) 8 fiekildeki sistemde He ve CH4 gazlar› ayn› s›cakl›kta bulunmaktad›r.5 atm oluyor.Kap Pompa 2 atm Y(g) 6 litre II. kaptaki gaz›n molce % 37. CH4 gaz› kütlesine oran› kaçt›r? (H: 1.T (K) 1 mol He(g) T(K) verilenlerden hangileri gibi olabilir? A) Yaln›z I B) Yaln›z II C) Yaln›z III D) I ve II E) II ve III fiekildeki kaba ayn› s›cakl›kta. I. III. kaptaki X gaz›n›n bir k›sm› II. 7. I. 4 atm X(g) 2 litre I. Kaplardaki He gaz› kütlesinin. II. He nin k›smi bas›nc› niceliklerinden hangileri 2 kat›na ç›kar? (He: 4) III A) Yaln›z I B) Yaln›z III C) I ve II D) I ve II E) II ve III 9. He: 4. manometrenin kapal› ucunda ise Y gaz› bulunmaktad›r. c›va seviyeleri eflit hale gelir? A) 20 B) 40 C) 50 D) 60 E) 80 209 . I. C: 12) A) 1 3 B) 2 3 C) 3 4 D) 3 5 E) 4 5 6 Zaman Buna göre. kaptaki bas›nç de¤iflimi afla¤›daki gibi olmaktad›r. SINIF 5. I.10. I. Buna göre. kaptaki toplam bas›nç 2.

H2 nin k›smi bas›nc› (I) ve toplam bas›nç (II) kaç mmHg olur? A) B) C) D) E) I 1400 1400 40 40 740 II 1440 1420 1420 1440 40 fiekildeki kaplar›n s›cakl›klar› 25°C dir. aralar›ndaki muslukla aç›larak. 30 cm He gaz› Z gaz› h T Hg C›va (Hg) Y gaz› 36 cm Hg Sürtünmesiz piston Z gaz› 18 cm 640 mm 4 litre N2(g) 10 litre Bofl t˚C 6 litre H2 440 mm t˚C Hg t˚C Hg II. Zn(k) + 2HCI(suda) → ZnCI2(suda) + H2(g) tepkimesi gerçeklefltiriliyor. Evaluation 12. Kap 3 litre H2 gaz› 2 atm M1 II. Kap 4 litre O2 gaz› 1 atm V fiekildeki kapta bulunan HCI n›n sulu çözeltisine musluktan Zn tozlar› eklenerek.2005-2008 10. Gaz kar›fl›m› bir k›v›lc›mla patlat›l›yor. ve II. M1 ve M2 musluklar› aç›l›p. 24 mmHg dir. Buna göre. 2V H2O buhar H2(g) HCI çözeltisi (suda) t˚C M Piston Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company. Ç›kan H2 gazlar› su üstünde toplan›yor. Kap 2 litre Bofl M2 III.K‹MYA 10. manometre 520 512 460 440 280 Yukar›daki sistemde aç›k hava bas›nc› 720 mmHg dir. Boflluk P0=76 cmHg 11. kaptaki bas›nç kaç mmHg olur? (Oluflan s›v› suyun hacmi ihmal edilecek. 25°C de suyun buhar bas›nc›. kaba dolduruluyor. H2(g) + 1/2 O2(g) → H2O(s) tepkimesi tam verimle gerçeklefltirilip. Kaptaki toplam bas›nç 720 mmHg ve t°C deki suyun buhar bas›nc› 20 mmHg dir. son durumda I.) A) 724 B) 684 C) 524 D) 404 E) 380 kesikli çizgi 13. c›va çana¤›na bat›r›lm›fl cam borunun ucundaki He gaz›n›n bas›nc› (PHe) ve h yüksekli¤i kaç cm dir? PHe A) B) C) D) E) 30 42 46 42 30 h 54 18 36 54 18 210 . SINIF For TEST – 6 Only. S›cakl›k de¤iflmeden. manometrelerdeki c›va seviyesi fark› mm olur? A) B) C) D) E) I. manometre 240 248 300 320 480 II. bir süre sonra bafllang›ç s›cakl›¤›na dönülüyor. piston itilerek hacim V ye indirilirse.manometre I.manometre S›cakl›klar› eflit olan kaplar›n. pistonlar itilerek kaplardaki gazlar›n tamam› II. Musluklar tekrar kapat›l›yor. Buna göre. N2(g) + 3H2(g) → 2NH3(g) tepkimesi t°C s›cakl›¤›nda gazlardan biri bitinceye kadar gerçeklefliyor. I. Buna göre.

– – 2. En düzensiz hal ise Y dir. 20 °C de su getirmek için kaç kalori ›s› verilmelidir? (csu = 1 kal/g °C. di¤erleri Y ve Z dir. s›v› ve gaz fazlar› birarada bulunur. kat›. Bir su damlas›n›n küresel bir biçim almas›. Lbuz = 80 cal/g) A) 50 B) 800 C) 200 D) 850 E) 1050 1. II. Bas›nç artt›kça kaynama noktas› artar. P1 bas›nç. Maddenin kat›. Suyun kütlesi niceliklerinden hangileri ile ilgilidir? A) Yaln›z I B) Yaln›z II C) I ve II D) I ve III E) I. Kohezyon kuvvetleri III. 3. 4. yarg›lar›ndan hangileri do¤rudur? A) Yaln›z I B) Yaln›z II C) I ve II D) I ve III E) I. S›v› ya¤ yukar›daki s›v›lar›n ayn› ortamdaki viskozitedüzenle leri aras›ndaki iliflki hangi seçenekte do¤ru verilmifltir? A) I > II > III C) III > II > I E) I = II = III B) I > III > II D) II > III > I I. cbuz = 0. Yukar›dakilerden hangilerinde suyun görünümünde adhezyon kuvvetlerinin kohezyon kuvvetlerinden büyük olmas› etkilidir? A) Yaln›z I B) Yaln›z II C) I ve II D) II ve III E) I. Bas›nç P1 den P2 ye getirildi¤inde erime noktas› düfler. III. Bas›nç (atm) B P2 P1 A O C S›cakl›k (°C) t1 Yukar›da bas›nç – s›cakl›k diyagram› verilen saf X maddesiyle ilgili olarak. Z ye dönüflürken ›s› almaktad›r. t1 s›cakl›¤›nda X in kat›. –10 °C deki 10 gram buzu. I.10. III. II ve III 211 .5 kal/g °C. s›v› ve gaz halleri için. Bu bilgilere göre.2005-2008 K‹MYA TEST – 7 For Evaluation Only. II ve III 6. s›v› ve gaz hallerinden biri X. afla¤›daki s›n›fland›rmalardan hangisi do¤rudur? A) B) C) D) E) Kat› Y X Z Z X S›v› X Z Y X Y Gaz Z Y X Y Z II. X. II ve III 5. Etil alkol III. SINIF Edited by Foxit Reader Copyright(C) by Foxit Software Company. Su molekülleri aras›ndaki hidrojen ba¤lar› II. I. – I. Bal II.

›s› ve kinetik enerji artar. Elmas Yukar›daki kat›lar›n s›n›fland›r›lmas› hangi seçenekte do¤ru verilmifltir? I II III Kovalent kristal Moleküler kristal Metalik kristal Metalik kristal I 0 40 II 400 Is› (kal) fiekilde verilen 10 gram saf X kat›s›n›n s›cakl›k – ›s› grafi¤indeki bilgilere göre afla¤›dakilerden hangisi yanl›flt›r? A) Kat›n›n erime s›cakl›¤› 20 °C dir. bölgede potansiyel enerji sabittir. Kat› halde elektri¤i iyi iletmeleri Yukar›daki özelliklerden hangileri iyonik kristallere aittir? A) Yaln›z I B) Yaln›z III D) I ve II D) I ve III E) I. Sezyum klorür (CsCl) III. I. Anyon ve katyon büyüklüklerinin farkl› olmas› III. S›cakl›k (°C) 20 9. Kuru buz (CO2(k)) II. I.K‹MYA TEST – 7 10. D) II. SINIF 7. Afla¤›daki kat›lardan hangisinin s›n›fland›r›lmas› yanl›fl verilmifltir? Kat› A) Naftalin B) Grafit C) Cam D) MgO E) Bak›r S›n›fland›r›lmas› Moleküler kristal Kovalent kristal Amorf kat› ‹yonik kristal Moleküler kristal 8. bölgedeki s›cakl›k. Afla¤›da verilenlerden hangisi “amorf kat›” de¤ildir? A) Tereya¤› B) Ruj C) Mum D) Sofra tuzu E) Cam 10. B) Kat›n›n erime ›s›s› 36 kal/g d›r. E) I. A) Moleküler kristal ‹yonik kristal B) Kovalent kristal Metalik kristal C) ‹yonik kristal ‹yonik kristal D) Moleküler kristal ‹yonik kristal E) Moleküler kristal Kovalent kristal ‹yonik kristal 212 . II ve III 11. Yüklü parçac›klardan oluflmalar› II. C) 400 kalori ›s› verildi¤inde bütün kat› erir.

SINIF KARIfiIMLAR K‹MYA KARIfiIMLAR • Çözeltiler • Deriflim (Konsantrasyon) • Çözeltilerin Deriflime Ba¤l› (Koligatif) Özellikleri • Heterojen Kar›fl›mlar 213 .10.

a. Pd – H2 Örnek Afla¤›da verilen madde çiftlerinden hangilerinin kar›flt›r›lmas› ile bir çözelti oluflur? A) B) C) D) E) Su – mazot Su – zeytinya¤› Su – buz N2 gaz› – CO gaz› Su – yo¤urt B) Bileflenlerin Çoklu¤una Göre I.. maksimum çözünen içeren çözeltidir. Bir çözeltide iki ana bileflen vard›r. NaCI – su S›v› – s›v›: Alkol – su.Bu çözeltilere sulu çözelti denir. Çözücü 2. Çözünen Örnek fieker + Su → (çözünen) (çözücü) fiekerli su (çözelti) E¤er çözeltide su bulunuyorsa çözücü genellikle sudur.. Doymufl Çözelti: 36 g NaCl Belirli s›cakl›k ve bas›nçta belirli miktar çözücüde.K‹MYA KARIfiIMLAR ÇÖZELT‹LER ve ÇÖZÜNÜRLÜK 10. lehim. 4. Kat› – kat›: Alafl›mlar›n büyük bir k›sm› (tunç. 100 gram saf su Tuzlu su (36 g NaCl ve 100 g su) 25 °C Doygun çözelti 25 °C 214 .) Kat› – s›v›: fieker – su. Susuz çözeltilerde miktar› çok olan madde çözücü kabul edilir. 1.su – CO2 Gaz – gaz: Hava Kat› – gaz: Pt – H2. 3. Örnek Hava = O2 gaz› + N2 gaz› (Çözelti) = (Çözünen) + (Çözücü) Çözeltilerin S›n›fland›r›lmas› A) Bileflenlerin Fiziksel Hallerine Göre 1. Örne¤in. SINIF Çözelti: ‹ki ya da daha fazla maddenin birbiri içerisinde tam olarak çözünmesiyle oluflan homojen kar›fl›mlard›r. . 6. benzin – mazot S›v› – gaz: Su – O2 . 25 °C de NaCl nin 100 gram saf suda en fazla 36 gram çözündü¤ü biliniyor. 2. Çözebilece¤i kadar çözünen içeren çözeltidir.. 5.

Doymam›fl Çözelti: KARIfiIMLAR K‹MYA Çözebilece¤inden daha az çözünen içeren çözeltidir.10. Su fiekerli su fiekerli su fieker Afl›r› doymufl çözelti d. Bu tip çözeltilere verilebilecek en iyi örnek reçeldir. Afl›r› Doymufl Çözelti: Çözebilece¤inden daha fazla çözünen içeren çözeltidir. Bu durumda flekerin tamam›n›n çözünmedi¤i farkedilir. SINIF b. 10 g NaCl 100 gram saf su Tuzlu su (10 g NaCl ve 100 g su) 25 °C Doymam›fl çözelti Bu çözelti 25 °C de 26 g daha NaCl çözebilir. Ancak kar›fl›m oca¤›n üzerinde kaynat›ld›¤›nda dipteki fleker çözünür. Afl›r› doymufl çözeltiler karars›zd›r. Denge çözeltisi: Kat›s› ile birarada olan doymufl çözeltidir. 25 °C de 100 gram saf suda en fazla 36 g NaCl çözündü¤ünü biliyoruz. Sabit s›cakl›kta bir çözücüye çözebilece¤inden fazla madde ilave edildi¤inde çözünmeden kalan madde kat›ysa dipte kal›r. 50 g NaCl 100 gram saf su Tuzlu su 14 g NaCl 25 °C 25 °C 215 . Kar›fl›m ocaktan al›n›p tekrar oda s›cakl›¤›na so¤utuldu¤unda çökme olmas› beklenirken çökme olmad›¤› fark edilir. Reçel yap›m› s›ras›nda öncelikle afl›r› miktardaki fleker oda s›cakl›¤›nda meyve ve su ile kar›flt›r›l›r. 25 °C c.

Örne¤in suya göre polaritesi daha az olan kloroform. eksi yüklü klorür iyonlar› ile art› yüklü sodyum iyonlar› vard›r. çözücü ile çözünen molekülleri aras›ndaki çekim kuvvetlerinin. ÇÖZÜNME OLAYI Çözücü ve çözünenin birbiri içinde homojen olarak kar›flmas› ile çözünme olay› gerçekleflir. Bir çözücünün bir maddeyi çözebilmesi için. fleker ile su molekülleri aras›ndaki çekim kuvvetinin. SINIF b. çözücü ile sar›lm›fl iyonlara ise “hidratize iyonlar” denir. Buna karfl›n benzen gibi polar olmayan ço¤u organik bileflikler suda çözünmezler. çözücü ile çözünenin benzer molekül yap›s›nda olmalar› ile gerçekleflir. Çözücü olarak su kullan›l›rsa. 216 . çözücü ve çözünenin kendi molekülleri aras›ndaki çekim kuvvetinden daha büyük olmas› gerekir. polar s›v›larda çok iyi çözünürler. Örne¤in iyonik bir bileflik olan sodyum klorürde. KARIfiIMLAR 10. C6H12O6 C6H12O6 C6H12O6 C6H12O6 C6H12O6 Genellikle çözünme olay›. çözelti deriflik. Çünkü su molekülleri birbirlerini. S e y r e l t i k ç ö z e l t i : Çözüneni az olan çözeltidir. bileflikteki z›t yüklü iyonlar› iyon . II. Salvotize iyonlar s›v› faza geçerek çözünme olay›n› sa¤larlar. ‹yonik bileflikler. fleker moleküllerinin kendi aras›ndaki çekim kuvvetinden daha büyük olmas›ndan kaynaklanmaktad›r. 100 cm3 suda . 100 cm3 suda. Örnek: I. Polar bir bileflik.dipol çekim kuvvetleri ile çekerek iyonun etraf›n› çözücü molekülleri ile sararlar. III. su molekülleri taraf›ndan çekilerek suda çözünür. çözelti seyreltik.ye göre deriflik. moleküller aras›ndaki çekim kuvvetlerine dayan›r. çözelti ise I. 3 kesme fleker III. Bu olaya “solvatasyon”. örne¤in etanol. 1 kesme fleker II. bu tür iyonlara ise “solvatize iyonlar” denir. kloroform moleküllerine göre daha fazla çekerler. çözünen eklenip çözülürse deriflir. bu olaya “hidratasyon”.K‹MYA I I . Polar olmayan benzen ise s›v› haldeki suyun bu yap›s›n› bozamaz ve dolay›s›yla çözünme gerçekleflemez. fieker. Bu durum benzer benzeri çözer fleklinde ifade edilebilir. polar olmayan çözücüler de polar olmayan maddeleri daha iyi çözer. Dolay›s›yla polar çözücüler polar maddeleri. suda iyonlar›na ayr›flmadan moleküler halde çözünür. a. (CHCl3). 100 cm3 suda. Bu s›n›flama göreceli bir yaklafl›md›r. Örne¤in fleker kat›s›n›n suda çözünmesi. 5 kesme fleker ayn› s›cakl›kta çözülürse. III. I. Çözünme. Çünkü s›v› haldeki su molekülleri polar yap›lar› nedeni ile birbirlerini bir a¤ olufltururcas›na çekerler. Çünkü polar çözücü molekülleri. ye göre seyreltiktir. D e r i fl i k ç ö z e l t i : Çözüneni fazla olan çözeltilerdir. suda çözünmez. Bir çözeltiye çözücü eklenirse seyrelir.

Böylece Na+ ve Cl– iyonlar›n›n etraf› su molekülleri ile sar›larak s›v› faza geçerler ve çözünme olay› gerçekleflir. su molekülleri. Örne¤in hidroklorik asit suda çözündü¤ünde. zay›f elektrolitlere ise. H3PO4. HCl (g) + su → H (suda) + + Cl – (suda) tamamen iyonlar›na ayr›fl›r ve çözeltisi elektri¤i iyi iletir. HF.7) iyonlar›na ayr›flmadan çözeltide kalabilir. CH3COOH. Zay›f bir elektrolit ise çözeltide k›smen iyonlar›na ayr›fl›r. HNO3. sodyum ve klorür iyonlar›n› ay›rmak üzere. NaOH. Örnek Afla¤›da verilen çözünme denklemlerinden hangisi yanl›flt›r? – A) LiNO3 → Li+ (suda) + NO 3(suda) –2 B) Na2CO3 → 2Na+ (suda) + CO 3(suda) – C) CH3OH →CH+ 3(suda) + OH (suda) – 2 D) Ca3(PO4)2 → 3Ca+2 (suda) + 2PO 4(suda) –2 E) K2Cr2O7 → 2K+ (suda) + Cr2O 7(suda) 217 . çözücü içerisinde çözünerek tamamen iyonlar›na ayr›fl›r. KOH. Ca(OH)2 NaCI gibi maddeler. Bu durum afla¤›daki gibi gösterilebilir. HCl. Kuvvetli elektrolitlere.10. Örne¤in asetik asit (CH3COOH). Kuvvetli elektrolitlere göre zay›f elektrolitlerin elektri¤i daha az iletmeleri bu elektrolitlerle haz›rlanan elektrik devresindeki lambalar›n parlakl›klar› incelenerek anlafl›labilir. NH3 gibi maddeler örnek olarak verilebilir. moleküllerinin büyük bir k›sm› (%98. Elektrolitlerin vücudumuzda çok önemli düzenleyici rolleri vard›r ve ayr›ca asit – baz dengesini sa¤lamaktan sorumludurlar. Örnekler: – KNO3 → K+ (suda) + NO3(suda) – Mg(OH)2 → Mg+2 (suda) + 2OH (suda) – Al(NO3)3 → Al+3 (suda) + 3NO 3(suda) –2 Fe2(SO4)3 → 2Fe+3 (suda) + 3SO4(suda) Çözünme denklemi yaz›l›rken kökteki say›lar. k›smi pozitif uçlar› ile de eksi yüklü klorür iyonlar›n›n etraf›n› sararlar. SINIF KARIfiIMLAR K‹MYA O H Na+ CI– H2O Sodyum klorürdeki. Kuvvetli bir elektrolit. Ancak parantez var ise parantez d›fl›ndaki say› kök önüne katsay› olarak getirilir. HCN.3) iyon verebilen zay›f elektrolitler elektri¤i pek iyi iletmezler. CH 3 COOH (s) + su 2 H (suda) + + CH 3 COO – (suda) Asetik asit gibi suda çözünerek az miktarda (%1. H2CO3. kök önüne katsay› olarak getirilmez. k›smi negatif uçlar› ile art› yüklü sodyum iyonlar›n›n etraf›n›. H2S.

K‹MYA ŒÇ ö z ü m KARIfiIMLAR 10. CH3OH(s›v›) → CH3OH(suda) fleklinde çözünür. Elektrolit Olmayan Çözeltiler: Elektrik ak›m›n› iletmeyen çözeltilerdir. Yan›t C C) E l e k t r i k i l e t k e n l i k l e r i n e g ö r e 1. Tuz. Suda çözündü¤ünde moleküllerine ayr›flan maddelerin çözeltileri elektrik ak›m›n› iletmez. Hücre içi s›v› Katyonlar Anyonlar – Na+ HCO3 –2 K+ HPO4 –2 Ca+2 SO4 Mg+2 Cl– Proteinler Hücre d›fl› s›v› Katyonlar Anyonlar Mg+2 Cl– –2 Ca+2 HPO4 K+ – HCO3 Na+ –2 SO4 Organik asitler Kan plazma s›v›s› Katyonlar Na+ Ca+2 K+ Mg+2 Anyonlar Cl– – HCO3 –2 HPO4 SO4 Organik asitler Proteinler –2 Vücudumuzdaki temel elektrolitler (‹yonlar›n yukar›dan afla¤›ya yaz›m s›ras› kütlece yüzdelerine göredir.) – NaCl(k) → Na+ (suda) + Cl(suda) Tuz + – HCl(g) → H (suda) + Cl (suda) Asit + – NaOH(k) → Na(suda) + OH(suda) Baz Çözeltiler elektri¤i iyonlar›n hareketi ile iletir. HCl. KCl. SINIF CH3OH alkoldür. KNO3 gibi maddelerin sulu çözeltileri elektri¤i iletir. ‹yonlar›na ayr›flmaz.) 2. Suda çözündü¤ünde ortama iyonlar veren maddelerin çözeltileri elektrolittir. E l e k t r o l i t Ç ö z e l t i : Elektrik ak›m›n› ileten çözeltilerdir. asit ve baz çözeltileri elektrolittir. C12H22O11(k) → C12H22O11(suda) fleker yüksüz moleküller 218 . Metaller ise elektri¤i elektronlar›n hareketi ile iletir. H2SO4. Çünkü moleküller yüksüzdür. Alkoller suda moleküller halinde çözünür. NH3. (NaCl. Alkol ve flekerlerin sulu çözeltileri elektri¤i iletmez.

50 m çözünen 10 veya %C = ⇒ %C = x 100 m çözelti 50 = % 20 liktir. Doymufl çözelti deriflimidir.40 = 16 gram X ile doyar.100 = % 20 liktir. 50 gram çözeltide 100 gram çözeltide x= 10 g X x 10. Çözelti doymufl mudur? II. Çözünürlük = Çözünürlük = m gram çözünen 100 mL çözücü (veya gram) n mol çözünen V litre çözücü m ve n çözücüyü doyuran çözünen miktarlar›d›r. Afla¤›daki çözelti 25°C de haz›rlan›yor. I. Örnek Bir X tuzunun 25°C deki çözünürlü¤ü 400 gram dur. c) Çözelti: 40 gram su + 10 gram X = 50 gramd›r. 100 mL su 40 mL su x= 40 gram X ile doyarsa x gram X ile doyar 40. Doymam›fl ise kaç gram daha X kat›s› eklenmelidir? III. 219 . 100 mL su 10 gram X kat› 40 mL su Buna göre. belirli miktar çözücüyü doyuran madde miktar›d›r. b) 16 – 10 = 6 gram daha X kat›s› eklenmelidir.10. SINIF Çözünürlük: KARIfiIMLAR K‹MYA Belirli bas›nç ve s›cakl›kta. 200 a) Çözeltide 10 gram X çözündü¤üne göre doymam›flt›r. Kütlece yüzde deriflimi kaçt›r? (dsu: 1g/cm3) ŒÇözüm 25°C deki 100 ml su 40 gram X ile doyuyor.

100 = 150 mL su 80 150 mL su 120 gram tuz ile doyar. 300 – 150 = 150 mL su buharlaflt›r›lmal›d›r. 120 gram tuz çözülerek bir çözelti haz›rlan›yor.) D) Çözelti 20°C ye so¤utuldu¤unda doymufl oldu¤una göre. Bu durumda bir miktar tuz çöker. Buna göre 30°C de. Buna göre. S›cakl›k 10°C ye düflürülürse 300 mL su 120 gramdan daha az tuz çözebilir. A) B) C) D) E) Çözelti doymufl mudur? Doymam›fl ise kaç gram daha tuz çözülürse doymufl çözelti oluflur? Çözelti 20°C ye so¤utulursa ne olur? Çözelti 10°C ye so¤utulursa ne olur? 30°C de kaç mL su buharlaflt›r›l›rsa doygun çözelti oluflur? ŒÇözüm A) 30°C de: 100 mL suda 80 gram tuz çözünürse doymufl hale gelir. 30°C deki 300 mL suda. 30°C de 100 mL suyu x mL suyu x= 80 gram tuz doyurursa 120 gram tuz doyurur 120. C) 20°C de: 100 mL su 40 gram tuz ile doyarsa (grafik) 300 mL su 120 gram tuz ile doyar. SINIF Çözünürlük gram ( 100 mL su) 80 40 0 20 30 S›cakl›k (°C) Yukar›da bir tuzun çözünürlü¤ünün s›cakl›kla de¤iflimi grafi¤i verilmifltir. (Grafi¤e göre) 300 mL su: 80 x 3 = 240 gram tuz ile doyar. E) Elimizdeki çözelti 120 gram tuz ile doyaca¤›na göre. 220 . çözelti 30°C den 20°C ye so¤utulursa doymufl çözelti oluflur. 300 mL su en fazla 120 gram tuzu çözebilir. (Çözeltide 120 gram çözünmüfl tuz var. (soru) Buna göre.K‹MYA Örnek KARIfiIMLAR 10. doymam›flt›r. Bizim çözeltimizde 120 gram tuz çözünmüfl halde bulundu¤una göre. B) 240 – 120 = 120 gram daha tuz eklenip çözülürse doymufl çözelti oluflur.

4. NaCI polar bir madde. Polar (kutuplu) maddeler.10. Çözünürlük X Çözünürlük Y S›cakl›k Endotermik Çözünme X + H2O(s)+ ›s› → X(suda) fiekil – I S›cakl›k Ekzotermik Çözünme Y + H2O → Y (suda)+ ›s› fiekil – II 221 . benzerinde çok çözünür. Çözücü ve çözünen cinsi E¤er maddelerin kimyasal ba¤ yap›lar› birbirine benzerse çözünürlük artar. I2 apolar bir maddedir. apolar maddeler. Tabloda çözünürlüklerin de¤iflimi verilmifltir. 5. SINIF Çözünürlü¤ü De¤ifltiren Etkenler 1. H2O polar bir çözücü. polar çözücülerde. Afla¤›daki örnekte. maddenin çözünmesinin ekzotermik veya endotermik olmas›na göre art›rabilir veya azaltabilir. Çözücünün cinsi Çözünenin cinsi S›cakl›k Bas›nç Ortak iyon etkisi KARIfiIMLAR K‹MYA Ayn› s›cakl›kta ve bas›nçta çözünen veya çözücü miktar›n›n de¤ifltirilmesi. 2. CCl4 ise apolar bir çözücüdür. Benzer. apolar çözücülerde çok çözünürler. Çözünürlük bir ay›rt edici özelliktir. bir maddenin çözünürlü¤ünü. 1 ve 2. Miktara ba¤l› de¤ildir. S›cakl›k S›cakl›k. Çözünen Na Cl (polar) + – Çözücü H2O (polar) CCl4 (apolar) Çözünürlük çok çözünür az çözünür az çözünür Ι2 (apolar) H2O (polar) CCl4 (apolar) çok çözünür 3. çözünürlü¤ü etkilemez. 3.

SINIF fiekil – 1 deki gibi çözünen bir madde kat› veya s›v› olabilir. Çözelti s›cakl›¤› artt›kça çözünen madde miktar› azal›r. C noktas›: t2 s›cakl›¤›nda afl›r› doymufl çözeltiyi gösterir. Bütün gazlar›n suda çözünmesi ekzotermiktir. Su s›cakl›¤› artt›kça.K‹MYA KARIfiIMLAR 10. D) noktalar› belli bir s›cakl›kta doymufl çözeltileri gösterir. Çözünürlük – S›cakl›k grafiklerinin yorumu gram x Çözünürlük 100 mL su ( ) D x C E y 0 t1 t2 t3 t4 B A t5 S›cakl›k (°C) Yukar›da çözünürlü¤ünün s›cakl›kla de¤iflimi verilen madde ile haz›rlanan çözeltiler için afla¤›daki yorumlar ç›kar›labilir. Çözücü (su) s›cakl›¤› artt›kça. çözünen madde miktar› artar. Örnek Çözünürlük (g/100g su) 80 50 40 30 0 20 30 50 S›cakl›k (°C) fiekilde saf bir X kat›s›n›n çözünürlü¤ünün s›cakl›kla de¤iflimi verilmifltir. 50 °C de 300 mL su içinde 120 gram X kat›s› çözülerek bir çözelti haz›rlan›yor. Grafik üzerindeki (E. fiekil – 2 deki gibi çözünen bir madde kat› veya gaz olabilir. Kalan çözelti yine t1 s›cakl›¤›nda doymufltur. t1 s›cakl›¤›na kadar so¤utulursa (x–y) gram madde çökelir. çözünen gaz miktar› azal›r. Çözelti hangi s›cakl›¤a so¤utulursa çökme bafllar? A) B) C) D) E) 30°C 20°C 0°C ile 20°C aras› 50°C ile 30°C aras› 20°C ile 30°C aras› 222 . t5 s›cakl›¤›nda 100 mL su ile doymufl bir çözelti haz›rlan›p. A noktas›: t4 s›cakl›¤›nda doymam›fl çözeltiyi gösterir. B. sudan ›s› ald›¤› için çözünme s›ras›nda çözelti s›cakl›¤› düfler. B noktas›: t3 s›cakl›¤›nda doymufl çözeltiyi gösterir. Madde çözünürken.

de artar 223 . 300 40 gram x Yani çözünürlük : dur. Soru → 300 mL su 120 g X ile Grafik → 100 mL su x 120. de azal›r D) IV. Bu s›cakl›¤›n alt›nda çökme olur.10. Ayn› s›cakl›kta NH3 gaz› eklemek Ayn› s›cakl›kta He gaz› eklemek Kab› ›s›tmak Ayn› s›cakl›kta pistonu afla¤› itmek Kaba –10°C de buz parçalar› atmak. Bas›nç Çözünürlük Gaz Kat›– S›v› Bas›nç Bas›nç. Çökmenin bafllayabilmesi için çözelti so¤utuldu¤unda önce doymufl hale geçmesi gerekir. S›cakl›k ile gazlar›n çözünürlü¤ü ters orant›l›d›r. kat›lar›n ve s›v›lar›n çözünürlü¤ünü etkilemezken. de artar E) V. Yan›t B 4. SINIF KARIfiIMLAR K‹MYA ŒÇözüm Çözelti bafllang›çta doymam›flt›r. Bu sisteme. Sürtünmesiz piston NH3(¤az) NH3(suda) 25°C I. Örnek fiekildeki sistemde NH3 gaz› ve NH3 ün sulu çözeltisi bulunmaktad›r. Çözünen gaz›n k›smi bas›nc› artt›kça çözünürlü¤ü de artar. IV.100 = 40 g X ile doyar. ifllemleri ayr› ayr› uyguland›¤›nda. de azal›r C) III. V. gazlar›nkini etkilemektedir. 100 mL su x= Bu çözünürlük de¤eri s›cakl›k olarak 20°C ye karfl›l›k gelir. NH3 ün çözeltideki derifliminin de¤iflimi afla¤›dakilerden hangisi yanl›fl verilmifltir? A) I. O halde 300 mL su 120 gram X ile doymal›d›r. II. III. de artar B) II.

gazlar›n çözünürlü¤ü artar. n3 > n2 dir. Örnek AgCI tuzunun ayn› s›cakl›kta. s›cakl›k ayn›. de artar. n3 aras›ndaki iliflki nedir? A) n1 > n2 > n3 D) n1 = n2 > n3 B) n2 > n1 > n3 E) n2 = n3 > n1 C) n3 > n2 > n1 ŒÇözüm Gazlar›n çözünürlü¤ü. n1 ve n2 için. V. Çözünen NH3 azal›r. I. maddenin çözünürlü¤ü azal›r. NH3 ün k›smi bas›nc› azal›r. Yan›t C 5. He gaz› eklendikçe. 0. Buna göre. de azal›r. de de¤iflmez. Kap sürtünmesiz oldu¤undan NH3 ün bas›nc› de¤iflmez. n2.K‹MYA ŒÇözüm KARIfiIMLAR 10. Sonuç: n3 > n2 > n1 dir. Yan›t A Örnek Bas›nç 1 atm 1 atm 2 atm S›cakl›k 30°C 20°C 20°C Çözünen O2 miktar› n1 n2 n3 Yukar›da ayn› miktar suda belirtilen koflullarda O2 gaz›n›n çözünen miktarlar› (n) olarak belirtilmifltir. Ortak iyonun deriflimi artt›kça. III. Suyun s›cakl›¤› düfler.1 M AgNO3 çözeltisindeki çözünürlükleri aras› iliflkisi afla¤›dakilerden hangisinde do¤ru verilmifltir? A) I > II > III B) II > I > III C) I > III > II D) I > II = III E) III > II > I 224 . Ortak ‹yon etkisi Çözünen bir maddenin yap›s›ndaki iyonlar bu maddenin çözündü¤ü ortamda var ise bu iyonlar›n engelleme etkisi ile çözünürlük azal›r. S›cakl›k azal›rsa. bas›nç ayn›. NH3 ün bas›nc› artt›¤›ndan çözünürlü¤ü de artar. s›cakl›k artt›kça azal›r. de artar.1 M MgCI2 çözeltisindeki III. n3 ün bas›nc› daha büyüktür. de azal›r. n2 ve n3 için. n1. bas›nç artt›kça artar. n2 nin s›cakl›¤› daha düflük oldu¤undan n2 > n1 dir. S›cakl›k art›fl› gazlar›n çözünürlü¤ünü azalt›r. IV. piston yukar› hareket eder. Buna göre. 0. Saf sudaki II. II. SINIF I.

b. Saf suda en çok çözünür. m tuz 20 1 = = veya msu 80 4 m tuz 1 = oran› vard›r. SINIF KARIfiIMLAR K‹MYA ŒÇözüm I. 3. ekzotermik ise S›cakl›k artarsa.10. çözünürlü¤ü de¤ifltirmez. Çözünme h›z›n› art›r›r. Çözünme denklemi. En az çözünür. çözünme h›z› ve çözünürlük artar. ÇÖZELT‹ DER‹fi‹MLER‹ Deriflim (konsantrasyon): Sabit s›cakl›k ve bas›nçta. Kütlece yüzde deriflimi "C" ile gösterirsek: %C = m çözünen m çözelti( toplam ) x100 formülünden yararlan›larak kütlece yüzde deriflim hesaplanabilir. kar›fl›m kütlece yüzde kaçl›k olur? b) 20 gram fleker eklenip çözülürse kar›fl›m kütlece yüzde kaçl›k olur? c) 120 gram. kar›fl›m kütlece yüzde kaçl›k olur? 225 .1 M AgNO3 de 1 M Ag+ ortak iyonu var. m çözelti 5 Örnek 180 gram % 10 luk flekerli su çözeltisine. Y(k) → Y(suda) + Is› fleklinde. II. III. çözünürlük azal›r. S›cakl›k: Hem çözünme h›z›n›. endotermik ise S›cakl›k artarsa. 2. a) 20 gram su eklenirse. 0. çözünürlü¤ü de¤ifltirmez. a. Kar›flt›rmak: Çözünme h›z›n› artt›r›r. Su ile temas yüzeyini artt›r›r. X(k) + Is› → X(suda) fleklinde. 100 gram çözeltide. %20 lik flekerli su çözeltisi eklenirse. Kat› maddeyi küçük parçalara ay›rmak. belirli miktar çözeltide çözünen madde miktar›d›r. Kütlece Yüzde Deriflim Çözeltinin 100 gram›nda çözünen madde miktar›d›r. Örnek 100 gram %20 lik tuzlu su çözeltisi dendi¤inde: çözeltide 20 gram tuz + 80 gram su bulundu¤u anlafl›l›r. 1. 0.1 M MgCI2 de 2M CI– ortak iyonu var. çözünme h›z› artar. hem çözünürlü¤ü etkiler. Yan›t C Çözünme H›z›n› Etkileyen Faktörler 1. AgCI nin çözünürlü¤ü: I > III > II olur.

10 = 18 gram fleker vard›r. c2 m1 = Çözeltinin ilk kütlesi c1 = Çözeltinin ilk yüzde deriflimi m2 = Çözeltinin son kütlesi c2 = Çözeltinin son yüzde deriflimi II. 10 = 200 . Çözelti kütlesi = 180 + 20 = 200 gram olur. 180. 200 c) I. c2 c2 = 1800 = %9 200 b) Çözünen = 18 + 20 = 38 gram fleker Çözelti = 180 + 20 = 200 gram flekerli su %C = 38 . yol. a) m1 . c1 = m2 . SINIF Su eklendi¤inde fleker kütlesi de¤iflmez. 300 226 . yol.100 = % 19 luk olur. yol. 20 = 24 gram fleker. c1 = m2 . ‹kinci çözeltiden gelen fleker miktar› 120.100 = % 14 olur.100 = %9 luk olur 200 Bir çözeltiye su eklenir veya çökme olmadan su buharlaflt›r›l›rsa. afla¤›daki formülden yararlan›larak da soru çözülebilir. m1 . 100 Kar›fl›m: fieker: 18 + 24 = 42 gram Çözelti: 180 + 120 = 300 gram Kar›fl›m›n kütlece yüzde deriflimi %C = 42 .K‹MYA ŒÇ ö z ü m I. %C = 18 . 100 KARIfiIMLAR 10. a) Bafllang›çtaki çözeltide. c2 180 .

200 II. Çözeltiye 300 gram. kütlece yüzde deriflimi kaç olur? III. c1 + m2 . Çözeltiye 40 gram KNO3 tuzu eklenip çözülürse.100 = % 20 liktir. I. Çözeltinin kütlece yüzde deriflimi kaçt›r? II. Çözelti = 40 gram tuz + 160 gram su = 200 gram çözelti %C = %C = veya. 200 40. Buna göre. = mkar . 180 .. 10 + 120 . % x lik KNO3 ün sulu çözeltisi eklenince. Çözünen = 40 + 40 = 80 gram Çözelti = 200 + 40 = 240 gram %C = 80 x 100 = % 33. yol. 160 III. 300 Örnek 160 gram suya.. 160 C2 = 20x200 = % 25 lik olur. SINIF KARIfiIMLAR K‹MYA II... yüzde deriflimi kaç olur? IV. kar›fl›m›n kütlece yüzde derifli %14 olmaktad›r. 20 = 300 . afla¤›daki formülden yararlan›larak da soru çözülebilir. ckar C kar = 1800 + 2400 = % 14 olur. Çözeltiden 40 gram su buharlaflt›r›l›rsa. 200 gram çözeltide 100 gram çözeltide x= 40 gram tuz varsa x gram tuz vard›r m tuz x 100 m çözelti 40 x 100 = % 20 liktir. m1 = c2 . 240 227 . c2 + .10. 160 veya c1 . 200 = c2 . 3 lük olur. 40 gram KNO3 tuzu eklenerek tamamen çözülüyor. ckar Buna göre. Çözünen = 40 gram Çözelti = 200 – 40 = 160 gram %C = 40 x100 = % 25 lik olur. Eklenen çözeltinin yüzde deriflimi (x) kaçt›r? ŒÇ ö z ü m I. m2 20 . E¤er deriflimleri farkl› çözeltiler kar›flt›r›l›rsa. m1 .

c1 + m2 . KARIfiIMLAR 10. Molar Deriflim (Molarite) Çözeltinin 1 litre hacminde çözünen maddenin mol say›s›d›r.1 M. 1 x 85 = 8. 100 Kar›fl›mda.x = 3x gram KNO 3 tuzu vard›r. M= n çözünen Vçözelti ⎛ mol ⎞ =⎜ ⎟ ⎝ litre ⎠ 1 litre = 1000cm3 = 1000 mL n : çözünenin mol say›s›d›r. c2 = mkar . 1 mol NaNO 3 M= m ⇒ m = n. n= m MA m = Çözünenin kütlesi (gram) MA = Çözünenin molekül a¤›rl›¤› (gram/mol) Örnek 0. x = 500 . ckar 200 . SINIF a= 300. 228 . 300 veya m1 . Çökme olmadan su buharlafllaflt›r›l›rsa deriflir ve deriflimi artar. 1 x 1 = 0.MA MA m = 0. 2. Eklenen çözelti için 100 gram›nda 300 gram›nda x gram tuz varsa a gram tuz vard›r. 14 4000 + 300x = 7000 300x = 3000 ⇒ x = % 10 luktur. 20 + 300 .V V n = 0. 5 gram NaNO 3 n= Çözeltilere su eklenirse seyrelir ve deriflimi azal›r. 1 litre NaNO3 çözeltisi haz›rlamak için kaç gram NaNO3 çözmek gerekir? (NaNO3: 85) ŒÇ ö z ü m n ⇒ n = M.K‹MYA IV. Molarite hesaplar›nda genel olarak afla¤›daki formül kullan›l›r. Çözünen = (40 + 3x) gram tuz Çözelti = 200 + 300 = 500 gram 40 + 3x 500 7000 = 4000 + 300x 14 = x= 3000 = %10 luktur.

yol.) 0. 2 mol 0. 1 litre b) Toplam çözünen mol: n = 0. M1. kar›fl›m›n molar deriflimi. M1. a) Çözünen NaOH mol say›s› ve deriflimi.10. Örnek 8 gram NaOH kat›s› çözülerek haz›rlanan 400 mL çözeltiye ayn› s›cakl›kta. 4 litre fiu eklendi¤inde çözünenin mol say›s› de¤iflmez. V = 400 mL = 0. kar›fl›m›n molar deriflimi kaç olur? (Hacmin de¤iflmedi¤i kabul edilecek. 2mol m A 40 n 0.1 ⇒ M 2 = = 0.. 4 mol = = 1 molar olur.4 mol Yeni deriflim M = n 0. 4 litre 229 .. karfl›m›n molar deriflimi kaç olur? 100 mL su ve 4 gram NaOH eklenirse kar›fl›m›n molar deriflimi kaç olur? (NaOH = 40) ŒÇ ö z ü m I.= Mkar.0. Kar›fl›m›n hacmi V = 400 + 600 = 1000 mL = 1 litre n 0. V 0.5. yol. V 1 litre II. kar›fl›m›n molar deriflimi kaç olur? 0. Su eklendi¤inden: V = 400 + 600 = 1000 mL olur. SINIF KARIfiIMLAR K‹MYA Yeni deriflimi bulmak için afla¤›daki formülden yararlan›labilir.4 litre n= M= m 8 = = 0. 2 mol = = 0. 2 M olur. 5 molar.1 molarl›k 1600 mL NaOH çözeltisi eklenirse.2 mol NaOH eklenirse.2 + 0.V2 0..V2 +. M1V1 = M2V2 M1 = ‹lk molar deriflim V1 = ‹lk hacim M2 = Son molar deriflim V2 = Son hacim Ayn› çözüneni içeren de¤iflik çözeltiler kar›flt›r›l›rsa. V 0.2 = 0. Vkar ba¤›nt›s›ndan yararlan›larak hesaplanabilir..V1 + M2.V1 = M2. 2 mol Kar›fl›m›n deriflimi M = = = 0. Çözelti hacmi artar.4 = M2. a) b) c) d) 600 mL su eklenirse. 2 M olur.

1. M1.16 mol Kar›fl›mda çözünmüfl maddenin toplam mol say›s› nt = 0.V2 = Mkar.5. oluflan iyonlar›n deriflimleri hesaplan›rken. c) Eklenen çözeltiden gelen çözünenin mol say›s›: n = M.6 = 0. 1. 5 litre Çözeltilerin ‹yon Deriflimleri Bir madde suda çözündü¤ünde iyonlar›na ayr›fl›yorsa. çözeltinin hacmine eflittir.1 = 0. 3 mol = = 0. 230 .2 M kar = 0. 2 2 d) Eklenen çözünenin mol say›s›: n= m 4 = = 0. 6 molar olur. c) ‹yonlar ayn› çözelti ortam›nda oldu¤undan. niyon Vçözelti d) ‹yon deriflimi. iyonlar›n mol say›lar› bulunur.V = 0. Vkar 0. 36 mol = 0. Vt = 400 + 1600 = 2000 mL = 2 litre Kar›fl›m›n deriflimi: M = n = 0. 18 molar olur.6 = Mkar .1. 1 mol M A 40 Kar›fl›mdaki çözünenin toplam mol say›s›: ntoplam = 0. iyon deriflimleri yine katsay›lar aras›ndaki orant›dan yararlan›larak hesaplanabilir. b) Kimyasal tepkimelerde oldu¤u gibi maddelerin bafllar›na getirilen katsay›lar aras›nda orant› kurularak. V 2 litre II. 2 + 0.V1 + M2. 1.2 + 0. yol.2 + 0. yol.3 mol Kar›fl›m›n hacmi = 400 + 100 = 500 mL = 0. hacim. 18 molard›r. SINIF I. a) ‹yonlaflma denklemi yaz›l›r.5 litre Kar›fl›m›n deriflimi: M= n 0.16 = 0. Miyon = ba¤›nt›s›ndan yararlan›larak hesaplan›r. 16 0.K‹MYA KARIfiIMLAR 10.4 + 0. V 0. e) ‹stenirse önce çözeltinin deriflimi bulunup.36 mol. 0. 36 = = 0.

06 mol AI(NO3)3 çözünmüfltür. 1 molar olur.8 litre –3 PO 4 iyonu deriflimi: [PO −3 ] = 4 n 0. a) Çözeltide kaç mol Ca +2 iyonu bulunur? –3 b) Çözeltideki PO 4 iyonlar› deriflimi kaç mol / litredir? (Ca: 40. V ⇒ n = 0.2 = 0. Örnek 12.10. g) ‹yon deriflimleri [X+a] fleklinde gösterilebilir.12 moldür. P: 31.04mol 3 mol 0. 08 mol = = 0.3 = 0. n Çözelti için: = M.2 molar 300 mL AI(NO3)3 çözeltisi ayn› s›cakl›kta kar›flt›r›l›yor. niyon Miyon = ( toplam ) ( toplam ) Vçözelti ba¤›nt›s›ndan yararlan›l›r. AI ve NO 3 iyonlar› deriflimleri kaçar molar olur? ŒÇ ö z ü m I. 8 litre Örnek 0. V 0.12 mol 2 mol 0.6 x 0. O: 16) ŒÇ ö z ü m a) Ca3(PO4)2 = 120 + 62 + 128 = 310 gram / mol n= m 12.12 mol Ca(NO3)2 çözünmüfltür. V ⇒ n = 0. b) Çözeltide 0. n I. MA 310 –3 Ca3(PO4)2 → 3Ca+2 (suda) + 2PO 4(suda) 1 mol 0. +2 +3 – Kar›fl›mdaki Ca . 04 mol madde çözünmüfltür.08 mol PO–3 iyonu bulundu¤u yukar›daki denklemden hesaplanm›flt›r. Çözelti için: = M.4 gram Ca3(PO4)2 çözülerek haz›rlanan 800 cm3 çözelti için. 4 Çözelti hacmi = 800 cm3 = 0. 4 = = 0.08 mol Ortamdaki Ca+2 iyonunun mol say›s›: 0. iyonlar›n mol say›lar› bulunup.6 molar 200 mL Ca(NO3)2 çözeltisi ile 0.2 x 0. SINIF KARIfiIMLAR K‹MYA f) Ayn› iyonlar içeren de¤iflik çözeltiler kar›flt›r›l›yorsa.04 x 3 = 0. 231 .

24 mol 0. Yan›t C 232 .4 = 0. Örnek 0.96 M oluyor. 5 litre n 0.96 = 0. 24 M V 0. 12 M V 0. XBrn çözeltisinin formülündeki n say›s› kaçt›r? A) 1 B) 2 C) 3 D) 4 E) 5 ŒÇ ö z ü m I.12mol 1mol 1mol 2 mol 0. 5 litre n toplam V = (0.24 + 0.24 mol 0.K‹MYA ‹yonlaflma denklemleri. 24 + 0.24 n 0. 5 litre = 0.18 mol Kar›fl›m›n hacmi = 200 + 300 = 500 mL = 0.24 mol XBrn çözünmüfl ‹yonlaflma denklemleri: + – KBr → K (suda) + Br (suda) 1 mol 1mol 1mol 0.06 mol 0. +2 – Ca(NO3)2 → Ca(suda) + 2NO 3(suda) KARIfiIMLAR 10.24 mol +3 AI(NO3)3 → AI(suda) + 3NO3(suda) 1 mol 0.96 M oldu¤una göre.6 M KBr çözeltisinin 400 cm3 ü ile 0. [Br ] = n toplam Vtoplam ⇒ 0.12 mol 3 mol 0.6 x 0.24 mol – XBrn → X+n (suda) + nBr(suda) 1mol 1mol n mol 0. Buna göre.72 = 0.6 = 0. 24n 1litre 0. 84 M olur.5 litre Kar›fl›mdaki iyonlar›n deriflimleri.4 M XBrn çözeltisinin 600 cm3 ü ayn› s›cakl›kta kar›flt›r›ld›¤›nda. kar›fl›mdaki Br– iyon deriflimi 0. V = 0.24 mol 0.24 mol KBr çözünmüfl II. 18) mol 0.24n ⇒ n = 3 bulunur.24n mol 3 Kar›fl›m›n hacmi = 400 + 600 = 1000 cm = 1 litre – Kar›fl›mdaki Br deriflimi 0.24 mol 0. 06 mol = = 0. 96 = 0. V = 0. çözelti için: n = M. [Ca +2 ] = [Al +3 ] = [NO – ] = 3 n 0.06 mol 0. çözelti için: n = M. 12 mol = = 0. 24 + 0. 0.4 . SINIF 1mol 0.

6 mol H2 3 mol H2SO4 x mol H2SO4 x = 0. Bu çözeltinin molar deriflimi kaç mol olur? litre (NaOH: 40) A) 0.6 C) 1.2 B) 0. 6 mol 22. 4 3 mol H2 0.44 litre gelen H2 gaz› olufluyor.5 mol/litre olur.2 gram/cm3 tür. ŒÇ ö z ü m nH 2 = 13. Yan›t E Çözeltilerde yo¤unluk ile molar deriflim aras›ndaki iliflki. Buna göre. normal koflullarda 13. 44 = 0.2 D) 3. H2SO4 çözeltisinin molar deriflimi kaçt›r? A) 0. SINIF KARIfiIMLAR K‹MYA Kimyasal tepkimelere ba¤l› olarak deriflim hesaplama ‹fllemin nas›l yap›laca¤›n› afla¤›daki Örnek soru üzerinde inceleyelim: Örnek 2AI(k) + 3H2SO4(suda) → AI2(SO4)3(suda) + 3H2(g) tepkimesine göre 400 mL H2SO4 çözeltisine yeterli miktarda AI kat›s› eklendi¤inde.10. 6 mol = V 0. M= n 0.0 D) 6.2 E) 1. M= %C.6 D) 1.4 C) 0.10 MA % C = Yüzde deriflimi d = Yo¤unluk (gram/cm3) MA = Molekül a¤›rl›¤› M = Molar deriflim Örnek Kütlece % 20 lik NaOH çözeltisinin özkütlesi 1.d.0 233 .1 B) 0. 4 litre M = 1.6 mol H2SO4 tepkimeye girmifltir.

2 D) 18. yol Formülden : M= II.10 98x1. 4 dir MA 98 litre B) 3. MA 40 n 6 mol = = 6 molard›r.10 MA KARIfiIMLAR 10. V 1000 m = 1200 gram çözelti Çözünen kütlesi: %C = m çözünen m çözelti x100 ⇒ 20 m çözünen 1200 x 100 mçözünen = 240 gram NaOH Çözünen mol say›s›: n= m 240 = = 6 moldür. 40 Soruda hacim verilmedi¤inden.84 ŒÇ ö z ü m Formülden: H2SO4 ün deriflimi: M= %C.4 E) 36.8 M 1 Molar 18.68 C) 9.d.d.4 molard›r. yol %C.4 M [SO–2 ]= 18.4 M 2 Molar 36. 84x10 mol ⇒ M= = 18. bu tip sorulara hacmi 1 litre al›narak bafllanabilir.84 gram/cm3 olan sülfirik asit (H2SO4) çözeltisindeki SO–2 iyonlar› de4 riflimi kaç molard›r? (H2SO4 = 98) A) 1.K‹MYA Çözüm I. V 1 litre Yan›t E Çözeltinin molar deriflimi n= Örnek Kütlece % 98 lik ve yo¤unlu¤u 1. V = 1 litre (molarite için) = 1000 cm3 (özkütle için) d= m m (çözelti) ⇒ 1 2 = . 2x10 = 6 mol/litre olur. SINIF 20x1. 4 Yan›t D 234 .8 ‹yonlaflma denklemi: –2 H2SO4 → 2H+ (suda) + SO 4(suda) 1 Molar 18.

ppm = Çözünenin miktar› (mg) Çözeltinin hacmi (L) fleklinde ifade edilebilir.. Buna göre çözeltilerde bu birim. Ne:20) ŒÇ ö z ü m 2 = 0. X A = nA n A + nB + nC + . (suyun yo¤unlu¤u 1 g/mL = 1 kg/L oldu¤undan) bir litredir. Çok düflük deriflimler için di¤er bir deriflim birimi ppb (‹ngilizce parts per billion kelimelerinin k›salt›lm›fl›) kullan›l›r. 4mol 16 n T = 0. o bileflenin mol kesri olarak tan›mlan›r ve X ile gösterilir. B bilefleni için mol kesri. toplam mol say›s›na oran›. Çok seyreltik çözeltilerde. X B = nA fleklinde yaz›l›r. Örne¤in 20 ppm As(arsenik). 4 n CH 4 = = 0.. 1mol 20 6... bileflenlerinden oluflan bir çözeltideki A bilefleni için mol kesri. 4 = 0. 1 + 0. ppm. C.. Örne¤in 5 ppm. SINIF Mol Kesri KARIfiIMLAR K‹MYA Çözeltideki bir bileflenin mol say›s›n›n. 5mol nNe = X Ne = nNe 0. 5 X CH 4 = ppm ve ppb Bazen çok hassas analizlerde deriflimler o kadar küçük olur ki deriflim birimi olarak “ppm” veya “ppb” kullan›l›r.. B.. Çözeltideki bileflenlerin mol kesirleri toplam› birdir ve XA + XB + XC+ . Milyarda parça anlam›na gelen ppb için litre çözücüde çözünen miktar› mikrogram cinsinden ifade edilir. 5 n CH 4 nT = 0. = 1 olarak ifade edilir. bir milyonda (106) befl parça demektir. 5 ppm Pb (kurflun) denildi¤inde ise 1 kg su örne¤inde 5 mg kurflun bulundu¤u anlafl›l›r ve 5 mg 5 mg = = 5 ppm 1kg 10 6 mg fleklinde yaz›l›r. 235 . 1 kg çözeltinin hacmi. milyonda parça anlam›nda (ppm.10. 1 = = 0. 2 nT 0. C:12. Örne¤in A.4 gram CH4 gazlar›ndan oluflan gaz kar›fl›m›nda her bir gaz›n mol kesirleri kaçt›r? (H:1. Örnek 2 gram Ne ve 6. 8 0. 1 litre çözeltide 20 mg As bulunuyor anlam›ndad›r. Buna göre ppb. 4 = 0. ‹ngilizce parts per million kelimelerinin k›salt›lm›fl flekli) bir deriflim birimidir.. nB + nB + nC + .

kinetik enerjisi büyük. s›v› yüzeyindeki veya s›v› yüzeyine yak›n moleküllerden baz›lar›.K‹MYA ppb = Çözünenin miktar› (g)μ Çözeltinin hacmi (L) KARIfiIMLAR 10. Örnek 500 mL su örne¤inde 3. çözelti ) x 10 fleklinde ifade edilir.2 mg Hg+2 Eser miktardaki çözeltilerin deriflimini belirtmek amac›yla kullan›l›r. moleküller aras› çekim kuvvetini yenerek s›v› yüzeyinden ayr›l›r ve gaz haline geçebilirler. Suyun 100 °C de dinamik denge 236 .6 mg c›va bulunuyorsa çözeltinin deriflimini ppm olarak hesaplay›n›z. ppt = (g çözünen / g çözelti) x 10 (binde bir) ppm = mg çözünen / L (milyonda bir) 9 ppb = (g çözünen / g. (milyarda bir) 3 4. Buhar halindeki s›v› yüzeyine yak›n moleküllerin baz›lar› da yüzeydeki moleküller taraf›ndan çekilebilirler ve bu moleküller de tekrar s›v›ya dönebilirler.6 mg Hg+2 ppm = 500 mL örnek 3. Çözeltilerin kaynama ve donma noktalar›n›n karfl›laflt›r›lmas› ve hesaplanmas›nda kullan›l›r. Bu olay da “yo¤unlaflma” olarak bilinir.2 mg Hg+2 1L = 7. Çözünenin mol say›s› mol Molalite= kg Çözücü(su) ÇÖZELT‹LER‹N BUHAR BASINCI Çözeltilerde. Dinamik denge halindeki buhar›n bas›nc›na o s›v›n›n o s›cakl›ktaki buhar bas›nc› denir.6 mg Hg+2 103 mL 500 mL 1L ppm = = 7. Molalite 1 kilogram suda çözünen maddenin mol say›s›d›r. ŒÇ ö z ü m Bilinmeyen ppm Verilen Ba¤›nt› Çözünenin mg miktar› Çözeltinin L miktar› 3. SINIF fleklinde gösterilebilir. Buharlaflma h›z› ile yo¤unlaflma h›z› birbirine eflit oldu¤unda dinamik denge kurulur. Bu olay “buharlaflma” olarak tan›mlan›r.

Saf maddelerin erime ve kaynama noktalar› sabittir. SINIF KARIfiIMLAR K‹MYA halinde iken buhar bas›nc› 760 mm Hg d›r. e¤er atmosfer bas›nc› da 760 mm Hg ise kaynama olay› gözlenir. çözücünün saf haldeki buhar buhar bas›nc› ile onun mol kesrinin çarp›m›na eflittir. (P sbt) Uyar› Çözeltilerin (kat› + s›v›) yo¤unlu¤u ve kaynama noktas›. sadece çözeltilerdeki çözünen parçac›klar›n›n say›s›na ba¤l›d›r. saf çözücüden daha yavafl buharlafl›rlar. Çözücünün mol kesri “X1” çözücünün çözelti içindeki mol say›s›n›n n1. bileflenlerinin miktar›na ba¤l› olarak de¤iflir. Bu nedenle deriflik çözeltiler.10. K›fl›n yollar›na tuz dökülmesinin ve arabalar›n radyatörlerine antifiriz konulmas›n›n nedeni donma noktas›n› düflürmektir. moleküller) çözeltinin buhar bas›nc›n›n. S›v›n›n buhar bas›nc›n›n. ÇÖZELT‹LER‹N KOL‹GAT‹F ÖZELL‹KLER‹ Koligatif özellikler. çözeltinin yüzeyinden daha az say›da çözücü moleküllerinin ayr›lmas›na sebep olurlar. Buhar bas›nc›n›n azalmas›. S›cakl›k(°C) S›cakl›k(°C) 100 100 + a 100 0 A Saf su Zaman 0 B C Tuzlu su Zaman 237 . Raoult taraf›ndan araflt›r›lm›flt›r ve bu ba¤›nt› “Raoult Yasas›” olarak bilinir. çözücünün mol kesri “X1” olmak üzere Raoult Yasas› P = P°X1 fleklinde ifade edilebilir. Saf su ve tuzlu suyun 1 atm bas›nçtaki s›cakl›k – zaman grafiklerini inceleyelim. bir çözeltinin buhar bas›nc›. Çözeltilerin buhar bas›nçlar› ile. o maddenin “kaynama noktas›” denir. saf maddelere göre daha düflüktür. koligatif özelli¤e bir örnektir. Çözeltilerin yo¤unluklar› ise. Raoult Yasas›na göre. Örne¤in. Çözeltide bulunan çözünen parçac›klar› (atomlar. deriflimi aras›ndaki ba¤›nt› ilk kez M. çözünen maddenin çözelti içindeki mol say›s› n2 olmak üzere X1 = n1 n1 + n1 fleklinde yaz›labilir. saf maddelere göre daha büyüktür. saf çözücünün buhar bas›nc› “P°”. Çözeltilerin erime ve kaynama noktalar› sabit de¤ildir. Çözeltinin buhar bas›nc› “P”. saf çözücüye göre daha düflük olmas›na neden olurlar. Çözelti ile Saf Madde Aras›ndaki Farklar Saf maddenin yo¤unluklar› sabittir. Donma noktas› ise. Buna karfl›n s›v›ya dönen buhar moleküllerinin say›s› de¤iflmez. iyonlar. d›fl bas›nca eflit oldu¤u s›cakl›¤a . Çünkü çözünen parçac›klar›.

çözelideki toplam tanecik (iyon veya molekül) molalitesiyle do¤ru orant›ld›r.N (°C) –1. 2 molal C6H12O6 çözeltisi ile 2 molal KCl çözeltisi ayn› ortamda ayn› s›cakl›kta kaynamaya bafllar. Δtd = Kd .5 molal KCl çözeltisinin kaynama noktas› ve donma noktas› kaç °C dir? (P0 = 1 atm) K.86 °C/ molal) i =Tanecik say›s› Örnek 0.N yükselmesi (°C) Kk = Sabit (su için 0.i Δtk = K. ∑m.K‹MYA Donma Grafikleri S›cakl›k (°C) KARIfiIMLAR 10.86 –0. Donma Notkas› Alçalmas› (Δtd) Kaynama noktas›ndaki yükselme veya donma noktas›ndaki alçalma miktar›. ∑m.86 –3.i Δtd = D.N alçalmas› (°C) Kd = Sabit su için 1.52 D.N (°C) A) 100. ayn› ortamda ayn› s›cakl›kta kaynamaya ya da donmaya bafllarlar. Çözünen maddenin türü ayn› olmasa da içerdikleri toplam tanecik molalitesi ayn› ise.52 D) 100.93 –0.26 E) 100.26 C) 100. Örne¤in.93 –1. SINIF S›cakl›k (°C) 0 Zaman D Saf su 0 –b Zaman E F Tuzlu su A → Saf suyun kaynama süresi D → Saf suyun donma süresi B → Doymam›fl tuzlu suyun kaynama süresi E → Doymam›fl tuzlu suyun donma süresi C → Doymufl tuzlu suyun kaynama süresi F → Doymufl tuzlu suyun donma süresi A veya D süresince S›cakl›k : Deriflim : Buhar bas›nc› : Yo¤unluk : Sabit Sabit Sabit Sabit B süresince Artar Artar Sabit Artar E süresince Azal›r Artar Azal›r Azal›r C süresince Sabit Sabit Sabit Sabit F süresince Sabit Sabit Sabit Sabit Kaynama Noktas› Yükselmesi(Δtk).71 238 . Δtk = Kk .52 B) 100.52 °C / molal) m = Molalite.

52. SINIF ŒÇ ö z ü m – KCl(k) → K+ (suda) + Cl (suda) KARIfiIMLAR K‹MYA Δtk = Kk . 100. (Doyuncaya kadar.N fiekil II (100+a) K.15.52 °C Δtd = Kd . –1. Belirli ve sabittir 1 atm de 0°C dir.N s›ras›yla.52 °C.) Saf sudan daha düflüktür. Saf sudan daha Belirlidir ve de¤iflmez düflüktür. i ⇒ 5td = 1. ∑m . Çözünen miktar›na göre de¤iflir. ∑m . 239 . Kaynama süresince yükselir. donma noktas›. S›cakl›k Tuzlu su K.N = 100+a K. Saf bir kat›n›n.86 °C dir. buhar bas›nc› gibi özellikleri. çözücünün birim hacminde çözünen kat›n›n verdi¤i toplam iyon veya molekül say›s›na ba¤l› olarak de¤iflir.N fiekil – I : Saf su ile tuzlu suyun ›s›t›lmas›na ait s›cakl›k – zaman grafi¤i fiekil – II :Saf su ve tuzlu suyun ›s›t›lmas› s›ras›nda buhar bas›nc›n›n s›cakl›kla de¤iflim grafi¤i Çözeltilerin kaynama noktas›. Çözünen kat› miktar› artt›kça. Donma süresince sabittir.86. Çözelti Saf sudan daha yüksek s›cakl›kta kaynar. buhar bas›nc› düfler.0. i ⇒ Δtk = 0. Kaynama süresince s›cakl›k sabittir.N ve D. saf suda çözünmesi sonucu oluflan çözelti ve saf su için.N = 100 Saf su 1 atm Buhar Bas›nc› Sa Zaman ( 1 atm bas›nç) fiekil I fs u lu z Tu su S›cakl›k (°C) 0 100 K.1 atm de 100°C dir. Özellikler Kaynama noktas› (sabit d›fl bas›nçta) Donma Noktas› (sabit d›fl bas›nçta) Buhar bas›nc› (Belli s›cakl›kta) Saf Su Belirli bir s›cakl›kta kaynar. ‹yonik kat›lar çözünmüflse.2 = 0. iyon deriflimi artt›kça elektrik iletkenli¤i artar.52 = 1. Toplam tanecik deriflimi ile orant›l› de¤iflir.86 °C K.10. Ayr›ca çözünen kat› miktar› artt›kça çözelti yo¤unlu¤u artar.

72°C veya D. kapta: K. kapta: K.58°C veya D.N = – 2b°C III.N=100+3a°C D. 0.2)°C veya K.2)°C = – 3. 240 .N) için II.86°C düfler Bu de¤iflimleri Δt ile gösterdi¤imizde. kapta: K.3)°C veya K.N = 0 – (4.K‹MYA Örnek KARIfiIMLAR 10.3)°C = – 5. kapta: K.51°C artar Donma noktas›.N = 100 + (0.86°C veya D.N = 100 + 4a°C D.N = – b°C olur.51°C veya K.N = 100 + (0.4)°C veya K. tanecik (iyon – molekül) deriflimi 1 molar oldu¤unda.86°C = – 1.51°C ye = a ve 1. Saf su I 1 mol NaCl II 1 mol CaCl2 III 1 mol AlCl3 IV 1 mol fleker (C12H22O11) V Kaplar ayn› koflullarda bulundu¤una göre.86)°C veya D.N = – 4b°C V.N = 0 – (1. Kaynama noktas› .1. Yukar›daki örnekteki s›v›lar›n kaynama noktalar› (K.N = 100 + 0.N = 100 + 2a °C D.51.N = 0 –(1.N = 100 + a°C D.86.51.51.N) ve donma noktalar› (D.86. 0. SINIF Afla¤›daki kaplarda 1 er litre (1kg) saf su ve içlerinde belirtilen maddeler çözülüyor. Toplam iyon ya da molekül say›s› NaCl → Na+ + Cl– (aq) (aq) 1 mol 1 mol 1 mol + CaCl2 → 1 mol 1 mol 2 mol Al+3 (aq) Ca+2 (aq) – 2Cl(aq) Kaynama noktas›n›n saf sudan fark› (Δt)°C 2 mol iyon 3 mol iyon 4 mol iyon +2a +3a +4a + AlCl3 → 1 mol 1 mol 3 mol – 3Cl(aq) C12H22O11 → C12H22O11 1 mol 1 mol 1 mol molekül +a 1 atmosfer bas›nçta aç›k bir kapta ›s›t›lan bir çözeltide.N = 3b°C IV. 1.N = 100 + (0.N = 0 – 1.86°C ye = b dersek.

III. Mg(NO3)2 = 148) A) − a 2 B) − 3a 4 C) − 15 a 4 D) − 3a E) − 5a 241 . çözeltilerin toplam tanecik (iyon) deriflimleri eflit oldu¤undan kaynama noktalar› eflittir. kaynama ve donma noktalar›.2 M 0.10. Kaynama noktalar› : IV > III > II > V > I Donma noktalar› : I > V > II > III > IV Buhar Bas›nçlar› : I > V > II > III > IV Örnek I.3M 0.2M ⇒ 0. Yan›t D Örnek 1000 gram suda 34 gram NaNO3 tuzu çözündü¤ünde donma noktas› – a°C oluyor.4 M 0. buhar bas›nçlar› aras›ndaki iliflki afla¤›daki gibi olur. –2 Na2CO3 → 2Na+ (suda) + CO 3(suda) 0.3 M ⇒ 0.6 M iyon + – KBr → K (suda) + Br (suda) 0.2 M Na2CO3 tuzunun sulu çözeltisi II. ve II.3 M KBr tuzunun sulu çözeltisi III. 500 gram suda 72 gram Mg(NO3)2 tuzu çözülürse donma noktas› kaç °C olur? (NaNO3 = 85. önce bu deriflimleri bulal›m.4 M C6H12O6 flekerli su çözeltisi Yukar›daki çözeltilerin ayn› ortamda kaynama noktalar› aras›ndaki iliflki nedir? A) I > II > III B) I > III > II C) II > III > I D) I = II > III E) III > II > I ŒÇ ö z ü m Kaynama noktalar›n›.4 M molekül I. çözeltinin molekül deriflimi daha küçük oldu¤undan kaynama noktas› daha düflüktür.4M ⇒ 0. 0. 0. 0. birim hacimde çözünen toplam tanecik say›s› (deriflim) belirledi¤inden.6M iyon C6H12O6 → C6H12O6(suda) 0.3M 0.4 M 0. SINIF KARIfiIMLAR K‹MYA Buna göre kaplardaki s›v›lar›n.

Yar› geçirgen zar›n iki taraf›nda farkl› deriflimdeki çözeltiler yer ald›¤›nda. SINIF n 0. deriflik çözelti yeteri kadar seyreltik olana kadar di¤er bir deyiflle. 242 . Ozmoz olay›.4 m ⇒ Toplam = 0. 8 4 15 a °C de donmaya bafllar.4 m 0. 4 molal 1kgsu 1 kg su m 72 = = 0. çözünen parçac›klar›n›n geçemedi¤i yar› geçirgen bir zardan çözücü moleküllerinin difüzyonudur.0 M x= 1m – a°C ise x 2m ⇒ Toplam 3 molal iyon 3.a 15 = a °C olur.4 m 0. çözücü daha seyreltik çözeltiden (daha fazla çözücü içerir) daha deriflik çözeltiye (daha az çözücü içerir) hareket eder. 4 çözelti − OZMOT‹K BASINÇ Çözücü Yar› geçirgen zar Çözelti Ozmoz: Çözücü molekülleri zardan difüzlenerek deriflik çözeltiye do¤ru hareket ederler Ozmotik bas›nç da di¤er bir koligatif özelliktir. 0. çözücü molekülleri zardan z›t yönlerde eflit h›zda geçiflleri sa¤lanana kadar devam eder.8 M 3. 4 mol M A 85 KARIfiIMLAR 10. 0. 5 mol = = 1 molal 1 kg su 0.K‹MYA ŒÇ ö z ü m NaNO 3 için : n = Deriflimi: m = m 34 = = 0. 5 kg su ‹yonlaflma denklemleri: NaNO3 → Na (suda) + NO3(suda) 0. 4 mol = = 0. 5 mol M A 148 Mg(NO 3 ) 2 için : n = Deriflimi : m = n 0.8 molal iyon + – +2 – Mg(NO3)2 → Mg (suda) + 2NO 3(suda) 1m 0. Ozmoz olay›.

“donma noktas› alçalmas›”. çözücü ak›fl›n› durdurmak için gereken bas›nçt›r. iyonlar›n mol say›lar› bulunur. s›v› ve kat› halinde olabilirler. çöken madde miktar› hesaplan›r. az çözünen kat›n›n çökmesine sebep olur. Suda çözünerek yüklü tanecikler oluflturan maddeler “elektrolit” olarak adland›r›l›r. SINIF KARIfiIMLAR K‹MYA Ozmotik bas›nç ise. 3) Net iyon denklemi yaz›larak. Çözeltide miktar› çok olan bileflen çözücü. yüzde deriflim. “buhar bas›nc› alçalmas›”. Bu iyonlar birleflip. Ozmotik bas›nç canl› sistemlerde çok önemlidir. Çökelme Tepkimeleri Baz› çözeltiler kar›flt›r›ld›¤›nda. moleküller aras›ndaki çekim kuvvetine dayan›r ve genellikle “benzer benzeri çözer” fleklinde ifade edilir. normalite. 4) Çökme sonras›. toplam hacme bölünerek her bir iyonun deriflimi hesaplan›r. En çok kullan›lan deriflim birimleri. Ozmotik bas›nç da sadece çözünenin parçaç›klar›n›n say›s›na (sabit s›cakl›kta. hacimde) ba¤l› olup koligatif bir özelliktir. Doymufl çözeltide çözünen madde miktar›na da o maddenin o çözücüdeki “çözünürlü¤ü” denir. molalite. miktar› az olan bileflen çözünen olarak adland›r›l›r. Net iyon denklemi: + – Ag(suda) + Cl (suda) → AgCl(k) (çöker) 243 . çözeltideki iyonlar›n mol say›s›. mol kesri. sadece çözeltide çözünen parçac›klar›n say›s›na ba¤l›d›r. suda çok az çözünen bir tuzun iyonlar› bir araya gelebilir.10. ÖZETLE Çözelti homojen bir kar›fl›md›r. buna "net iyon denklemi" denir. Elektrolitler kuvvetli ve zay›f olmak üzere s›n›fland›r›l›rlar. Herhangi bir s›cakl›kta. Çözeltilerin koligatif özellikleri. ppm ve ppm’dir. Bu özellikler. belirli s›cakl›kta. 2) ‹yonlaflma denklemleri yaz›larak. Çözünme. Bitki köklerinde ise 50 atm veya daha fazla olabilmektedir. molarite. Çözeltiler gaz. Bu olayla ilgili soru çözülürken: 1) Her bir maddenin mol say›s› bulunur. ozmoz s›ras›nda daha deriflik çözeltiden. çözünenin maksimum çözünebildi¤i miktar› içeren çözeltilere “doymufl çözeltiler” denir. ‹nsan plazmas›n›n 37 °C’de 7. Nortmal flartlarda. belirli hacimdeki çözücüde belirli miktar madde çözünür. yüzde deriflim birimleri.56 atmosferlik bir bas›nc› oldu¤u bulunmufltur. Belirli bir miktar çözelti veya çözücü içerisinde çözünen madde miktar›na “deriflim” denir. ‹yon denklemi: + – + – + – Ag(ag) + NO3(ag) + Na(ag) + Cl(ag) → AgCl(k) + Na(ag) + NO 3(ag) (çöker) E¤er bu çökmeye kat›lan iyonlar bir denklemle gösterilirse. “kaynama noktas› yükselmesi” ve “ozmotik bas›nç”t›r. Örnek AgNO3 ve NaCl çözeltileri kar›flt›r›l›rsa az çözünen AgCl kat›s› çökelir.

Sonra net iyon denkleminde yerine konulup. V = 4. b.V = 2. Kaç mol CaSO4 çöker? b. (Gerçekte s›f›r de¤ildir. SO–2 iyonlar› bafllang›çta 4 mol3 4 dür. – 2mol – 2 mol 2 mol Son: 0 Biter 2 mol (2 mol artar) 2 mol kat› çöker Teorik olarak 2 mol CaSO4 kat›s› çöker. Net iyon denklemi.] = = 2 molar 3 2 litre Na+ ve NO– iyonlar› çökmeye kat›lmad›¤›ndan mol say›lar› aynen al›n›r. –2 Ca+2 (suda) + SO 4(suda) → CaSO4(k) Bafll.) 244 . 1 litre Na2SO4 çözeltisi kar›flt›r›l›rsa.1 = 2 mol Ca(NO3)2 çözünmüfl Ca(NO3)2 → Ca+2 (suda) + 2NO3(suda) 2 mol 2 mol 4 mol Na2SO4 çözeltisi: n = M . SINIF 2 M. Ca(NO3)2 çözeltisi: n = M.1 = 4 mol Na2SO4 çözünmüfl +1 –2 Na2SO4 → 2Na (suda) + SO 4(suda) 4 mol 8 mol 4 mol a. az çözünen CaSO4 kat›s› çöker. a. 8 mol = 4 molar 2 litre 2 mol [SO -2 ] = = 1 molar 4 2 litre 4 mol [NO . 1 litre Ca(NO3)2 çözeltisi ile 4 M. ünitedeki çözeltilerde denge konusunda bu konuya dönülecektir. çökme miktar› hesaplan›r. Çözeltide 2 mol kalm›flt›r. Çökme sonras› iyon deriflimleri. Buna göre.11 s›n›f 3. Fakat 2 molü çökmeye kat›larak kat›ya dönüflmüfltür. [Na + ] = Ca+2 iyonlar› tamamen çökmeye kat›l›p kat›ya dönüfltü¤ünden s›f›r kabul edilir. Çökmeden sonra iyon deriflimleri kaçar molard›r? ŒÇ ö z ü m Önce herbir çözeltiden gelen iyonlar›n mol say›s› hesaplan›r.K‹MYA KARIfiIMLAR 10. 2 mol 4 mol 0 Tepk.

‹nce kumu bir beherin içerisindeki suya at›p kar›flt›rd›¤›m›z› düflünelim. tozlu hava Ç›rp›lm›fl krema. sünger tafl›. pus Duman.10. SINIF KARIfiIMLAR HETEROJEN KARIfiIMLAR K‹MYA Bak›ld›¤›nda genellikle tek bir görünüme sahip olmayan kar›fl›mlara “heterojen kar›fl›m” denir. Bir maddenin kolloid olabilmesi için da¤›lan partiküllerin büyüklü¤ünün (uzunluk ve genifllik) 1– 1000nm aras›nda olmas› gerekir. kil solleri Plastik köpü¤ü. Homojen ile heterojen kar›fl›m aras›ndaki bu durum “kolloidal” olarak ifade edilir. Afla¤›daki tabloda da¤›lan ve da¤›tan fazlar›yla beraber baz› kolloid örnekleri verilmifltir. Bu de¤erden daha büyükse partiküller art›k mikroskobik de¤il makroskobik olur ve gözle görülür. süt. Bir s›v› içerisinde ya¤ damlac›klar›n›n da¤›lmas›yla oluflan kolloidlere (emülsiyon) mayonezi ve sütü örnek verebiliriz. Bir maddeye ait olan taneciklerin (da¤›lan faz) di¤er bir maddeye ait ortam içerisine (da¤›tan faz) yay›lmas›d›r. Örne¤in bir gaz içerisinde kat› veya s›v› partiküllerin da¤›l›m›yla meydana gelen aerosollere duman (gaz – kat›) ve sis (s›v› – s›v›) örneklerini verebiliriz. volkan külü Jel. cam Kolloidlerin bir ço¤unu asl›nda günlük hayattan biliyoruz. Kum tanecikleri öncelikle suda as›l› kal›r ve sonra yavaflça dibe çöker. sabun ve deterjan köpü¤ü Mayonez. Da¤›tan Faz Gaz Gaz S›v› S›v› S›v› Kat› Kat› Kat› Da¤›lan Faz S›v› Kat› Gaz S›v› Kat› Gaz S›v› Kat› ‹sim Aerosol Aerosol Köpük Emülsiyon Sol Köpük Jel Kat› sol Örnek Sis. inci Baz› alafl›mlar (çelik). Kolloidal partiküller suda homojen olarak çözünen kat› partiküllerden büyüktür. Bu olay heterojen kar›fl›m oluflumuna örnek olarak verilebilir. 245 . suda s›v› ya¤ Magnezyum sütü.

Bu durum “misel” olarak aç›klan›r. Ormanlarda a¤açlar aras›ndan s›zan ›fl›¤›n görülmesi hava içerisine da¤›lm›fl olan toz taneciklerinden kaynaklan›r. Sabun miselleri su içerisinde da¤›l›r ve kolloid oluflur. hidrofobik k›s›mlar› içte kalacak flekilde kümelenirler ve su içerisinde bu flekilde da¤›l›rlar. Sabun molekülleri su içerisinde (köpürmeden önce) hidrofilik k›s›mlar› d›flta. Bir kolloid ile çözelti aras›ndaki fark› Tyndall (Tindal) etkisi ile ay›rt edebiliriz. 123 Hidrofob k›s›m 246 . Sabunlu suda da bir kolloidal yap›dan bahsedebiliriz. Hidrofil k›s›m Bu durum sadece sabun için geçerli de¤ildir. SINIF Magnezyum sütü ve kil solleri s›v› içerisinde kat› partiküllerin da¤›lmas›yla elde edilen kolloidler olan süspansiyona (sol) örnektir. Hidrofilik ve hidrofobik k›s›m içeren baz› moleküller de benzer flekilde suda kolloid oluflturur. Bir ›fl›k kayna¤›ndan ç›kan ›fl›k hüzmesi kolloid içerisinden geçerken da¤›tan faz içerisinde her yöne saç›ld›¤› için görülür. Ancak çözeltide ›fl›k hüzmesi saç›lmad›¤› için görülmez.K‹MYA KARIfiIMLAR 10.

Yine günlük hayatta kulland›¤›m›z f›nd›k ezmesi. 247 . Bu durum sadece sütte yoktur. merhem gibi maddelerde homojenizasyon ifllemine tabi tutulur. Afla¤›da verilen maddelerin H2O (su) ve C6H6 daki (benzen) çözünürlüklerini karfl›laflt›r›n›z. SINIF O C + NH3 KARIfiIMLAR K‹MYA O + – + – – ‹tme + – – + – – + Protein NH3 + – Kolloidal partikül – + Kolloidal partikül – + + + + HO C HO O Proteinin hidrofilik k›s›mlar› d›flar›da kalacak flekilde kümelenmesi Hidrofilik kolloidlerin kararl› hale ulafl›m flemas›: Hidrofilik yap› üzerine negatif yüklü parçac›klar absorbe olur ve kolloidal partiküller bu nedenle birbirini iterek da¤›tan ifaz içerisinde kümelenmez. Fakat günlük hayatta tüketti¤imiz sütte bu durumun önüne geçmek için homojenizasyon ifllemi uygulunar.10. Süt bir çeflit heterojen kar›fl›m oldu¤u için bekletildi¤inde bir parça çökme gözlemlenir. Bu tip ürünlerde ya¤ ve su fazlar› birbirinden ayr›lmas›n diye bir ucunu ya¤dan bir ucunu sudan tutarak bir arada tutan ba¤lay›c›lar kullan›r. Örne¤in çikolatalarda kullan›lan lesitinin görevi budur. çikolatal› krema.

K‹MYA KARIfiIMLAR 10. SINIF H2O (Su) C6H6 (Benzen) Neden? Ι2(iyot) C5H12 (Pentan) HBr (Hidroen bromür) C2H5OH (Etanol) C6H14 (Hegzan) C3H6O (Aseton) NaCl (Sofra tuzu) NaHCO3 (Sodyum bikarbonat) 248 .

4 mol/litredir.2 D) 352. Kütlece %20 lik 200 gram KNO3 tuzu çözeltisi ile 240 gram %15 lik.8 B) 5.4 x molarl›k 100 mL K2SO4 çözeltisine y molarl›k 100 mL Fe2(SO4)3 çözeltisi eklendi¤inde K+ ve SO–2 iyonlar›n›n derifliminin zamanla de¤iflimi 4 grafikte verilmifltir. Yo¤unlu¤u 1.8 E) 560 A) 8 B) 12 C) 16 D) 20 E) 40 6. Bu çözeltinin deriflimi kaç mol/litredir? (H2SO4: 98) A) 1.6 E) 0. Yo¤unlu¤u 1.5) A) 6.7 gram/cm olan NaOH çözeltisinin deriflimi 1. Ayn› s›cakl›kta bu kar›fl›ma 20 gram KNO3 tuzu ve 40 gram su kat›ld›¤›nda son çözelti kütlece % kaç KNO3 içerir? A) 16 B) 18 C) 19.3 Deriflim (mol/litre) [K+] –2 [SO4 ] 0 Zaman 3. Buna göre.8 4.2 D) 20 E) 21.1 – 0.1 – 0.2 – 0.8 kkal → NaCl(s) ÇÖZÜMLÜ TEST K‹MYA yukar›da verilen tepkimeye göre. Yo¤unlu¤u 0. çözelti kütlece yüzde kaçl›kt›r? (NaOH: 40) 2.6 C) 11.6 249 .10.3 C) 0. a 0.2 – 0.85 g/cm3 olan saf H2SO4 s›v›s›ndan 196 cm3 al›narak hacmi saf su ile 500 cm3 e tamamlan›yor.2 B) 0.4 3 5.3 – 0.85 B) 2 C) 37 D) 4 E) 7. KNO3 tuzu çözeltisi kar›flt›r›l›yor.4 D) 27.3 D) 0.6 C) 20. Cl: 35.2 E) 40. 351 gram NaCl kat›s›n› erime s›cakl›¤›nda tamamen s›v› hale getirmek için gereken ›s› kaç kkal dir? (Na: 23. NaCl(k) + 6.8 B) 13.4 gram/cm3 olan kütlece %63 lük HNO3 çözeltinin 400 cm3 ünde kaç mol HNO3 çözünmüfltür? (HNO3: 63) A) 2. SINIF 1. Buna göre x ve y de¤erleri hangisi olmal›d›r? A) 0.

Mg+2 iyonu deriflimi 0.1 +3 iyonu deriflimi kaç molar- B) 0.3 M d›r.4 E) 0. x. – Kar›fl›mdaki NO 3 iyonlar› deriflimi 0.4 C) 0.2 M oluncaya kadar su eklenmifltir. MgCI2 ve AICI3 tuzlar›n› içeren sulu bir çözeltide.5 M 200 ml NaNO3 çözeltisi ile x M 300 ml Al(NO3)3 çözeltisi kar›flt›r›l›yor.2 M Pb(NO3)2 çözeltisindeki Pb iyonlar›n›n tümünü PbBr2 fleklinde çöktürebilmek için 0.92 M oldu¤una göre Al(NO3) çözeltisinin bafllang›çtaki deriflimi (x) kaç mol/litredir? 11.6 M Fe2(SO4)3 çözeltisine Fe iyonu deriflimi 0. S›cakl›klar› ayn› olan.1 B) 0. y. z de¤erleri aras›ndaki iliflki afla¤›dakilerden hangisidir? +2 10. 200 mL 0.6 D) 0. 3 litre z M MgCl2 çözeltisi ÇÖZÜMLÜ TEST 10.2 C) 0. Buna göre.4 E) 0.3 D) 0.3 D) 0.5 A) 0.2 E) 4.K‹MYA 7. HCl çözeltisinin deriflimi kaç mol/litredir? A) 1. SINIF – Yukar›daki çözeltinin içerdi¤i Cl iyonu deriflimleri eflit oldu¤una göre. I. –2 Son durumdaki çözeltide SO4 iyonu deriflimi kaç M dir? tepkimesine göre 800 cm HCl çözeltisine yeterli miktarda Al kat›s› eklendi¤inde normal koflullarda 26. 0.2 C) 0. Çözeltideki. AI d›r? A) 0. 1 litre x M AlCl3 çözeltisi II.3 B) 0.1 M l›k NaBr çözeltisinden kaç ml kullan›lmal›d›r? A) 100 B) 200 C) 400 D) 600 E) 1200 A) x > y > z B) x = y = z C) y > z > x D) x > z > y E) z > x > y 8.9 E) 1. 2 litre y M NaCl çözeltisi III.8 C) 3.0 A) 0. 300 mL 0.88 litre H2 gaz› a盤a ç›kmaktad›r.2 M. Al(k) + 3HCl(suda) → AlCl3(suda) + 3 f H2(g) +3 12.0 D) 3. CI– iyonu deriflimi 1.2 B) 1.6 9.8 250 .

2 mol NaCl(k) II. tamamen çözülüyor. kaptaki çözeltinin kaynamaya bafllad›¤› s›cakl›k kaç °C olur? A) 100+x B) 100+2x C) 100+3x D) 100+4x E) 100+5x 14. 25°C deki denge buhar bas›nçlar› aras›ndaki iliflki afla¤›dakilerden hangisidir? A) I > II > III B) III > II > I C) I = II = III D) I > II = III E) II = III > I 17. I. 100 mL 0. II.2 D) 2. Buna göre. 0. 0. kaptaki çözeltinin kaynamaya bafllad›¤› s›cakl›k 100+x°C oldu¤una göre.12 D) 0.04 B) 0.10.08 C) 0. 1 mol NaNO3 + 1 litre su II. 1 litre su. n say›s› en az afla¤›dakilerden hangisi olur? A) 1 B) 2 C) 2. SINIF ÇÖZÜMLÜ TEST 16.4 M AgNO3 çözeltisi ile 400 mL 0. 1 litre su. 0. I. 0. Ayn› ortamdaki donmaya bafllama s›cakl›klar› aras›ndaki iliflki III > I > II oldu¤una göre.16 E) 0.1 mol KBr(k) K‹MYA 0.24 Ayn› ortamdaki yukar›daki kaplara belirtilen kat›lar eklenip. I.2 M KCl çözeltisi kar›flt›r›l›yor.4 E) 3 0 25 S›cakl›k (°C) Saf X kat›s›n›n çözünürlük s›cakl›k grafi¤i yukar›da verilmifltir. 400 gram %15 lik X tuzu çözeltisinin 25°C de doymufl olmas› için kaç gram daha X tuzu eklenmelidir? A) 36 B) 54 C) 60 D) 76 E) 136 251 . 2 litre su.1 mol Mg(NO3)2(k) III.3 mol C6H12O6(k) Yukar›da verilen sulu çözeltilerin. n mol Na2S + 2 litre su III. 1 mol NH4Cl + 2 litre su Yukar›da verilen kat›lar›n sulu çözeltileri haz›rlan›yor.2 mol AICI3(k) 13. – AgCl çöktükten sonra Cl iyonu deriflimi kaç mol/litre olur? 200 mL su 100 mL su I II A) 0. Çözünürlük (gram/100 gram su) 40 X 15.

%c 40 %c = %8 olur. d = m ⇒ 1.5 = 58.6 mol MA 63 Yan›t B 5. I. m m ⇒ 10. SINIF m m .8 = 40. 5 litre M= 2. ⇒ 1 85 = 196 V m = 1. 5 litre Yan›t E x = 6x6. çözelti 240 .4 = m V 400 m = 560 gram çözelti 560 . 85x196 = = 3. 7 mol = = 7. 63 gram çözünen HNO 3 100 10 n = m = 56 .8 kkal x ÇÖZÜMLER 4. yol: M= 56 gram NaOH x Toplam tuz = 40 + 36 + 20 = 96 gram Toplam çözelti = 200 + 240 + 20 + 40 = 500 gram 500 gram çözeltide 96 gram KNO3 100 gram çözeltide x 96x100 x= = %19. 5 1 mol NaCl erimesi için 6 mol NaCl erimesi için 6. 63 / 10 = 5. çözelti 200 . 15 = 36 gram KNO 3 tuzu 100 700 gram çözeltide 100 gram çözeltide x= II. 85 x 196 gram H 2SO 4 d= n= m 1.d. 10. 20 = 40 gram KNO 3 tuzu 100 II. 4 mol NaOH V 1 m = 1. 4 M V 0.5 g/mol m 351 n= = = 6 mol M A 58.0.8 kkal ›s› gerekir.K‹MYA 1. 1. 7.c MA 10. 63 = 56 . 4 = Yan›t A 252 . 7 = V 1000 m = 700 gram çözelti d= n n ⇒ 1. 4x40 = 56 gram çözünen (NaOH) n= 3. 700 10.100 = %8 liktir. Yan›t E V = 500 cm 3 = 0. 4 = ⇒ n = 1. 7 mol H 2SO 4 MA 98 n 3. yol: Hacim verilmedi¤inden 1 litre al›n›rsa. NaCl = 23+35. I. 2 500 Yan›t C 56.

3 = 2.3 = 0. SINIF 6. Kar›fl›m = 200+300 = 500 mL = 0. 1 + 0.V = 0. 5 litre Yan›t D Hacim 2 kat›na ç›km›fl.3 x = 0.5. çözelti n = M. 4 NaCl → Na+ + Cl– y y MgCl2 Mg+2 + 2Cl– z 2z 3x= y = 2x ise y > z > x tir.0. 9.2 mol H2 1. M ile V ters orant›l› olarak de¤iflir.3 M olur. Buna göre bafllang›çta K+ iyonu deriflimi (a) = 0.3 M ise Fe2(SO4)2 çö4 zeltisini deriflimi 0. 2.10. 8litre Yan›t C M= 253 .6 M 0.0.3 Çözeltide SO–2 iyonu deriflimi de¤iflmedi¤ine 4 –2 göre.2 = 0. O halde K iyonu deriflimi yar›ya düfler.92 M ise 3 M= n 0.3 x mol 3. AlCl3 → Al x +3 + 3Cl 3x – n= 26. Yan›t B + 7. Fe2(SO4)3 → 2Fe+3 + 3SO–2 4 0. 88 = 1.bafllang›ç çözeltilerindeki deriflimleri eflit ise hangi hacim oran›nda kar›flt›r›l›rsa kar›flt›r›ls›n.3 x mol Al(NO3)3 Al(NO3)3 → Al+3 + 3NO– 3 0. 9 x mol ⇒ 0. de¤iflimleri yine ayn› olur. V = 100 + 100 = 200 mL olmufltur.5 litre I. 4 x= 0.1 M 0.3 M olmal›d›r. Deriflimler 6 M da eflitlenerek çözüm yap›labilir.1 mol II.1 mol 0. 2 mol H 2 22.6 M SO–2 iyonlar› de¤iflimi bafllang›çta 0.3 M SO–2 iyonlar› deriflimi 0.3 M 0. Yan›t C 3 mol HCl x x= f mol H2 1.1 dir.3 M a = 0. 92 = V 0.6 M olmal›d›r. K2SO4 → 2K+ + SO–2 4 x = 0.0. y = 0.1 mol NaNO3 – NaNO3 → Na+ + NO3 0.8 litre 1 n 2. ÇÖZÜMLER K‹MYA 8. Ayn› tür maddelerin.2 M 0. çözelti: n = x. 4mol = = 3 molar HCl V 0. 4 mol HCl 3 V = 800 cm3 = 0. eklenen çözeltiden gelen SO 4 deriflimi de 0.1 M olmal›d›r.9 x mol Kar›fl›m [NO– ] = 0.

9 M 0. Buna göre son durumda Fe M= +3 için n 0. 08 M 0.V = 0.12 mol 2 mol 0.06 mol Pb(NO3)2 Pb(NO3)2 → Pb 0. 0. V 0. 0. 2 litre = 1200 mL dir. 3 M olur. SINIF 12. 36 ⇒ M= = 0.08 mol Cl– Ag+ + Cl– → AgCl(k) Bafllang›ç : 0.3 – 0.5 L mol [Cl− ] = 0. 2 litre V V V = 1200 mL Yan›t E 1 mol 0. AlCl3 → Al+3(suda) + 3CI–(suda) 1M x x= 3M 0.08 mol – Çökme : –0. 24 ⇒ 0. 04litre 0.3 = 0.12 mol 0.06 mol +2 ÇÖZÜMLER 10.08 mol KCI = 0. +2 – MgCI2 → Mg (suda) + 2CI(suda) 1M 2M 0. 9 = 0. 6 = ⇒ n = 0. AgNO3 için n = M.24 mol 3 mol 0.04 mol 0.4 = 0.4 . 2 SO–2 nin deriflimi 4 M= n 0.06 mol 0.9 M lik k›sm› AICl3 çözeltisinden gelmifltir. V 1. 2 = V V 0.V = 0.2 .4 = 0.04 mol Son : 0 (biter) 0. 12 moldür.2.36 mol Su eklenince çözünen maddenin mol say›s› de¤iflmez. 12 M = ⇒ 0. 1.4 M olur. 0. 24 V= = 1. 3 M olur.04 mol Ag+ KCl için n = 0. 3 Yan›t C Yan›t B 254 . Çözünen Fe2(SO4)3 ün mol say›s› + 2NO– 3 M= n n ⇒ 0.K‹MYA 10.0.12 mol NaBr → Na– + Br– 0.3 M oldu¤una göre. 13.06 mol ‹yonlaflma denklemini yazal›m: +3 –2 Fe2(SO4)3 → 2Fe(suda) + 3SO 4(suda) +2 – Pb (suda) + 2Br(suda) → PbBr2(k) 0.04 mol AgNO3 = 0.04 mol –0.9 M Vtoplam = 100 + 400 = 500 mL = 0. 2 0.2 M 0. 5 = 0.4 mol (artar) Çözeltideki CI– deriflimi toplam 1. 2 Not: Çözüm için M1V1 = M2V2 formülü de kullan›labilir Yan›t A 11.12 mol n 0.04 mol 0. 1 = ⇒ V = 1. n = M.1 = 0. ‹yonlaflma denklemlerini yazarsak.

Mg(NO3)2 → Mg+2 + 2NO3 0. n = 2 olur.3 mol molekül n 0.2 mol M= 0. 4 mol ⇒ M= = 0. x= 340.1 mol + 0. NH4Cl → NH+ + Cl– 4 1 mol 1 mol + 1 mol = 2 mol iyon n 2 mol = = 1 molar iyon V 2 Donma noktalar› : III > I > II oldu¤una göre. 1 litre → Al+3 + 3Cl– – II.10. 2 136 – 60 = 76 g daha X eklenmelidir. C6H12O6 → C6H12O6(suda) 0.2 mol = toplam 0. Yan›t B 3n > 2 > 1 fleklinde s›ralanmal›d›r.2 mol iyon M= n 0.1 mol 0. SINIF ÇÖZÜMLER K‹MYA 14. 8 mol ⇒ M= = 4 molar iyon.3 mol iyon AlCl3 0. molekül) artt›kça. V 2 litre n 0. V 0.1 mol 0. Yan›t D 2 molar kaynama noktas›n› 4 molar kaynama noktas›n› II. Suyun kaynama noktas›ndaki de¤iflim. 3 mol M= = = 0. NaCl → Na+ + Cl– 0. 2 molar iyon. Yan›t B 15. NaNO3 → Na+ + NO3 1 mol 1 mol + 1 mol = 2 mol iyon M= n 2 = = 2 mol iyon V 1 II. KBr → K+ + Br– 0.4 mol iyon n 0.6 mol = 0. denge buhar bas›nc› düfler.8 mol iyon M= n 0.1 mol M= = 0. 2 mol iyon V 2litre 16. I.2 mol + 0. III. 25°C 100 g su 40 gram X ile doyarsa 340 g su x gram X ile doyar. Birim hacimdeki tanecik deriflimi artt›kça donma noktas› düfler. 2 litre x°C art›r›rsa 2x°C art›r›r. iyon deriflimleri: II > I > III olmal›d›r.3 mol 0. çözeltinin kaynama noktas› = 100 + 2x°C olur. M= Buna göre. Çözeltinin birim hacmindeki tanecik say›s› (iyon. V 0. suyun birim hacminde çözünen toplam tanecik say›s› ile orant›l›d›r.40 = 136 g X 100 Yan›t D III. 2 mol ⇒ M= = 2 molar iyon. 15 = 60 g tuz 100 400 − 60 = 340 g su 400. 4 mol = = 0. 3 molar molekül V 1 litre ‹yon ya da molekül deriflimleri: II = III > I dir. Na2S → 2Na+ + S–2 n mol 2n mol + n mol = 3n mol iyon M= n 3n = = 2 molar iyon V 2 17.2 mol 0.2 mol = toplam 0. – I.1 mol + 0. 255 . Denge buhar bas›nçlar› : I > II = III olur.2 mol + 0.

85 gram NaCI c) 2000 gram suda 2 mol AI(NO3)3 çözülürse. a) 200 gram suda 9. y mL KNO3 çözeltileri kar›flt›r›ld›¤›nda 1 litre ve 4. Kütlece %10 luk ve %30 luk flekerli su çözeltileri kaçar gram kar›flt›r›lmal›d›r ki. a) b) c) d) e) f) g) KNO3 → NaHCO3 → K2Cr2O7 → Al(NO3)3 → Ca(HCO3)2 → KCIO3 → K2S → iyonunun mol say›s› b) X in atom a¤›rl›¤› kaçt›r? (Ca=40) Yan›t: a = 0. b) 0. her bir çözeltinin donma noktalar› kaç °C olur? (C2H5OH=46. 300 mL.K‹MYA YAZILIYA HAZIRLIK SORULARI 10.44°C 5. 500 gram % 22 lik bir çözelti oluflur? Yan›t: 200 ve 300 gram Yan›t: x = 400 ml y = 600 ml 7. x mL ve 6 M. 1 mol molekül veya iyon. NaCI=58. Molar deriflimi kaç mol/litre olur? Yan›t: 0.4 M b) 0. 3. a) 200 mL su eklenirse. SINIF 1. 1000 gram suda çözünmüfl olarak bulunuyorsa donma noktas› 1.5 mol/litre 2Al + 3H2SO4 → AI2(SO4)3 + 3H2(g) tepkimesine göre.88 litre 4.12 mol Mg(NO3)2 kat› eklenirse c) 100 mL su buharlaflt›r›l›rsa her bir ifllem ayr› ayr› uyguland›¤›nda çözeltinin yeni deriflimi kaç molar olur? Yan›t: a) 0.8 M 6.4 mol/litredir. 2 M.2 gram etil alkol b) 400 gram suda 5.12 mol b = 80 256 . Buna göre.86° düfler.93°C c) –7. 4 M lik H2SO4 çözeltisine yeterli miktarda AI kat›s› eklenerek.48 gelen HCI gaz› çözülerek.5) Yan›t: a) –1.86°C b) –0. 400 cm3 lük bir çözelti haz›rlan›yor. Normal koflullarda 4. elde edilecek H2 gaz› normal koflullarda kaç litre hacim kaplar? Yan›t: 26. a) Çözeltideki Ca kaçt›r? +2 8. 12 gram CaX2 tuzu çözülerek haz›rlanan 600 cm3 çözeltideki X–1 iyonunun molar deriflimi 0.4 molar deriflimli bir çözelti olufluyor. Afla¤›da verilen maddeler iyonlaflarak çözünmektedir. x ve y nin de¤erleri kaçt›r? 2. 0.6 M. Buna göre. 400 mL Mg(NO3)2 çözeltisine.9 M c) 0. ‹yonlaflma denklemlerini tamamlay›n›z.

100 mL 0. x M NaI çözeltisi ile. I 10. SINIF YAZILIYA HAZIRLIK SORULARI 13. Buna göre.3 M BaCI2 çözeltisi ile 300 mL.64 mol/litre Yukar›da su s›cakl›klar› ve gazlar›n bas›nçlar› verilmifltir.10. 1 atm O2 1.1 M. + – –2 Çökme sonras› K .2 atm O2 iyonu deriflimi kaç mol/litre 30˚C Su I 20˚C Su II 30˚C Su III Yan›t: 0. 1 litre MgCI2 çözeltisi II.1 M oldu¤una göre.2 atm O2 K‹MYA 9. I.48 M [CI–] = 0. Yan›t: Kaynama Noktas› : III > I >II Buhar bas›nc›: II > I > III Yukar›da KNO3 tuzunun çözünürlü¤ünün s›cakl›kla de¤iflim grafi¤i verilmifltir. 24 gram KNO3 kat›s›n› çöker? Yan›t: 20°C ye : 257 . 0. III. b) Ayn› s›cakl›ktaki buhar bas›nçlar›n›.05 M. Çözünürlük (g/100 gsu) 90 70 50 30 20 0 10 20 30 40 50 S›cakl›k (˚C) KNO3 12. karfl›laflt›r›n›z. bafllang›çtaki NaI çözeltisinin deriflimi kaç molar olmal›d›r? Yan›t: 0. Çözünen O2 gaz› deriflimlerini büyükten küçü¤e do¤ru s›ralay›n›z. 25°C de X tuzunun çözünürlü¤ü.5 M 100 mL KBr çözeltisi Ayn› koflullarda bulunan yukar›daki çözeltilerin.2 M AI(NO3)3 çözeltisi kar›flt›r›l›yor. 40 gram dur. a) Kaynama noktalar›n›. – Çökme sonras›. 50°C de 40 gram su ile haz›rlanan doymufl çözelti kaç °C ye so¤utulursa. Yan›t: II. 1 litre 0. 3 litre AI(NO3)3 çözeltisi III. Kar›fl›mdaki olur? – NO 3 1. 1 litre. CI ve SO 4 iyonlar› deriflimi kaçar molar olur? Yan›t: + [K ] = 0. 0. 0.12 M 14. 100 gram su 300 gram kütlece % 10 luk X tuzu çözeltisi ayn› s›cakl›kta doymufl hale getirmek için kaç gram daha X tuzu eklenmelidir? Yan›t: 78 gram X tuzu 11. 0.4 M Mg(NO3)2 çözeltisi ile 400 mL. 0. 200 mL.24 M –2 [SO 4 ] = 0. çözeltideki I deriflimi 0.4 M K2SO4 çözeltileri kar›flt›r›ld›¤›nda BaSO4 kat›s› çökmektedir.4 M 15.1 M Pb(NO3)2 çözeltisi kar›flt›r›ld›¤›nda suda çözünmeyen (ihmal edilen) PbI2 kat›s› olufluyor. 0.

I II 10.K‹MYA TEST – 1 4. Kar›fl›mda 72 gram tuz vard›r. Buna göre.6 E) 19 258 . kaba eklenmesi gereken su miktarlar› (gram) için hangisi do¤rudur? II. NaOH: 40) H2O (mol) A) B) C) D) E) 5 10 10 8 9 NaOH (mol) 0.5 0. 0. kaba 30 30 22. II. kaba 30 45 45 60 60 A) B) C) D) E) 2. I. 500 mL NaOH çözeltisi II. O: 16) E) I. SINIF III 1. H: 1.5 22.5) A) 0. Cl: 35. ifadelerinden hangileri do¤rudur? A) Yaln›z I B) Yaln›z II D) I ve II C) Yaln›z III A) 10 B) 15 C) 18 D) 20 E) 36 5.5 45 III.8 molar.8 C) 5. 0. çözeltinin kütlece yüzde deriflimi kaçt›r? (NaOH: 40) A) 12 B) 16 C) 20 D) 24 E) 40 6.38 B) 3.05 M MgCl2 çözeltisinin 800 mililitresinde kaç gram MgCl2 çözünmüfltür? (Mg: 24. Kütlece % 10 luk 200 gram NaOH çözeltisindeki su ve NaOH mol say›lar› kaçt›r? (H2O: 18. kaba eklenmesi gereken tuz ve III. II ve III 3.5 1 2 1 %25 lik tuz çözeltisi 90 gr su 15 gr tuz Yukar›daki üç kapta da deriflimlerin eflit olabilmesi için II. 1 mol C6H12O6 (glikoz) ve 320 gram su kullan›larak haz›rlanan çözelti kütlece % kaçl›k olur? (C: 12.7 D) 7. II. ‹kinci kaptaki çözeltinin yo¤unlu¤u de¤iflmez. Kütlece %12 liktir. III. I. %48 lik tuzlu su 100 gram 200 gram 200 gram %12 lik tuzlu su Saf su Verilen üç kaptaki maddeler kar›flt›r›ld›¤›nda oluflan çözelti için. 80 gram NaOH çözeltsi Yukar›da verilen çözeltilerde çözünmüfl NaOH miktarlar› eflittir.

0.5 10.5 0 Mg Br +2 Mg – zaman zaman C) Deriflim (mol/lt) 0. Ar› suya 0. III. Çözeltide oluflan iyonlar›n deriflimlerinin zamanla de¤iflimini gösteren grafik afla¤›dakilerden hangisidir? A) Deriflim (mol/lt) 1.4 +2 Br – +2 8. SINIF TEST – 1 K‹MYA 7.8 molard›r. 100 gram su buharlaflt›r›l›rsa kütlece %30 luk olur.6 mol Cl– iyonu içeren 400 mL AlCl3 çözeltisi kaç molard›r? A) 0.5 Mg +2 Br – zaman 9. II ve III 11.2 E) 1.6 g/mL oldu¤una göre.2 termektedir. 0.4 0 Mg 0. 0. 0.0 0. B–1 iyonu deriflimi 0. I. III. Özkütlesi 1. II.3 mol AB2 kat›s› çözünmeden kalm›flt›r.2 mol MgBr2 kat›s› konulup tamamen çözülerek 400 cm3 çözelti haz›rlan›yor. 0.6 C) 0. Grafik 1. Buna göre. Hacmi 250 mL dir.10.0 0.2 M 1 litre Mg(NO3)2 çözeltisi II. Deriflim (mol/lt) Zaman I.5 mol AB2 kat›s› kullan›larak haz›rlanan 3 litre çözeltinin derifliminin 0. ifadelerinden hangileri do¤rudur? A) Yaln›z I B) I ve II C) I ve III D) II ve III E) I. Kütlece %40 l›k bir tuz çözeltisi 240 gram su kullan›larak haz›rlanm›flt›r. 160 gram tuz çözünmüfltür.8 D) 1.1 M 3 litre Fe2(SO4)3 Yukar›daki çözeltilerin toplam iyon deriflimleri aras›ndaki iliflki afla¤›dakilerden hangisidir? A) I = II = III B) III > I > II C) II > I > III D) I > II > III E) I = II > III 259 .8 0.5 B) 0.8 Br – D) Deriflim (mol/lt) 0.5 0 Br – +2 B) Deriflim (mol/lt) 1.3 M 2 litre NaCl çözeltisi III. I. II.4 zamanla de¤iflimini gös0. Kat›n›n tümü çözünmüfltür.2 0 zaman zaman E) Deriflim (mol/lt) 1. ifadesinden hangileri do¤rudur? A) Yaln›z I B) Yaln›z II C) I ve II D) I ve III E) II ve III Mg 0.0 0.

kaptaki suda çözündü¤ünde oluflan çözeltideki iyonlar yukar›da gösterilmifltir. A) B) C) D) E) 260 . 32.025 0 Zaman + I.2 gram FeCl3 çözülerek haz›rlanan 400 mililitre çözeltideki Fe+3 ve Cl– iyonlar›n›n molar deriflimi hangisidir? (FeCl3 = 161) +3 [Fe ] [Cl–] 1. X ve Y nin formülleri afla¤›dakilerden hangisinde do¤ru olarak gösterilmifltir? (Su.42 gramd›r.5 1. O: 16) A) B) C) D) Çözünen Na2SO4 kütlesi 1. Çözünen bilefli¤in mol say›s›: II > I = III tür.5.1 M. afla¤›dakilerden hangisi yanl›flt›r? (Na: 23. Çözeltiye 200 mL su eklenirse çözelti deriflimi 0. 0. H+ ve OH– vererek iyonlafl›r) X BaH2 BaCl2 H2O Ba(OH)2 BaO2 Y H2O HCl HClO HCl HClO Bir miktar Na2SO4 çözülerek haz›rlanan 200 ml çözeltideki Na+ iyonlar› derifliminin zamanla de¤iflim grafi¤i yukar›da verilmifltir. x H2O bilefli¤inin suda çözünmesi ile elde edilen 300 mililitre çözeltideki SO–2 4 iyonu derifliminin zamanla de¤iflim grafi¤i afla¤›dad›r. 300 mL NaCl III. P: 31) A) Yaln›z I B) Yaln›z III C) I ve III D) II ve III E) I. Ba+2 H+ – OH 1.0 1. II ve III E) 5 Buna göre.5 0.5 gram CuSO4.1 M.10 0. C: 12.K‹MYA TEST – 2 4. Deriflim (mol/litre) 0. III. Y bilefli¤i 2.5 0.03 moldür. SINIF 1. O = 16..5 5. S = 32. O: 16. Buna göre. I. Kap H+ CI– – OH 2. 0. II. 10.05 0.05 [Na ] + Zaman X bilefli¤i 1. CI: 35.6 1. Kap 0. 0. E) Çözeltiye 1. S: 32. bileflikteki x say›s› kaçt›r? (Cu = 64. H = 1) A) 1 B) 2 C) 3 D) 4 2.2 M.0 1.5 0.2 molard›r. 100 mL Na3PO4 Yukar›daki çözeltiler için. karfl›laflt›rmalar›ndan hangileri do¤rudur? (Na: 23. Deriflim (mol/L) A) B) C) D) E) 0. Çözünen bilefliklerin kütleleri: II > I > III tür.5 3. Buna göre. Toplam iyonun mol say›s› 0. 7. 200 mL Na2CO3 II.42 gram Na2SO4 eklenip çözülürse. yo¤unlu¤u 2 kat›na ç›kar. Na iyonu mol say›s›: II > I > III tür.10 0.2 0.025 mol/L olur. –2 SO4 iyonu deriflimi 0.

5 mol NaNO3 III.5 mol NaCl 1 mol Ba(NO3)2 1 mol NaCl + 2 mol Ba(NO3)2 E) I.1 mol AlCI3 1litre su fiekil III 10. X ar› su ise Y tuzlu su olabilir. I. nün donma s›cakl›klar› kaç °C dir? II –1.25 t X Zaman X ve Y maddeleri için çizilen s›cakl›k – zaman grafi¤ine göre. y mol FeCl3 TEST – 2 9. nin donma s›cak›¤› –0. II ve III Yukar›daki çözeltilerden ayn› d›fl bas›nçta I. Saf su II. SINIF 6. II. Y nin t°C deki buhar bas›nc› X inkinden büyüktür. donma noktalar› II > III > I fleklinde olmaktad›r.2 III –2. buhar bas›nc› ve kaynama noktalar› en yüksek olanlar hangileridir? Buhar bas›nc› en yüksek olan A) B) C) D) E) I II I III II Kaynama noktas› en yüksek olan II III III I I Saf su 1litre su fiekil I Yukar›daki kaplardaki s›v›lar›n donmaya bafllad›¤› s›cakl›klar› için verilen hangi karfl›laflt›rma do¤rudur? A) III > II > I B) III = II > I C) I > II > III D) I = II = III E) II > III > I 261 . I. 0. X in ayn› bas›nçtaki donma noktas› Y ninkinden yüksektir. Su (kg) 1 2 4 Çözünen kat› 0.8°C ölçüldü¤üne göre.1 mol KCl içeren 0. II.6 –0. S›cakl›k (°C) K‹MYA Y Yukar›daki maddeler ayn› ortamdaki eflit hacimde suda çözüldüklerinde. çözünen maddelerin mol say›lar› için afla¤›da verilenlerden hangisi do¤rudur? A) x = 1 D) x >1 B) x < 1 C) y = 0. 0. x mol C6H12O6 II. 0.4 –1.6 A) B) C) D) E) 8.1 E) y = 0.10.6 –1. III.5 litre çözelti III. Po=700 mmHg Po=750 mmHg 0.4 –1.1 mol NaNO3 1litre su fiekil II Po=800 mmHg 0.2 –2.8 –1.2 –0. I. yarg›lar›ndan hangileri do¤rudur? A) Yaln›z I B) Yaln›z II C) I ve II D) I ve III 7. Buna göre.1 mol Ca(NO3)2 içeren 1 litre çözelti Ayn› koflullarda bulunan yukar›daki üç maddenin.0 –1.ve III.

2 M 600 mL NaCl çözetisi kar›flt›r›l›yor.6 gram Mg(NO3)2 çözünmüfltür.4 mol Mg(NO3)2 çözünmüfltür. 0. %25 lik tuz çözeltisine içerdi¤i tuz miktar› kadar tuz ekleniyor. II ve III A) Yaln›z I B) Yaln›z II C) I ve III D) II ve III E) I. + Oluflan yeni çözeltideki Na iyonu deriflimi kaç molar olur? A) 0.8 – NO3 0 t zaman I. I.32 C) 0. ifadelerinden hangileri do¤rudur? (Mg(NO3)2: 148) 2.K‹MYA 1. t an›nda çözelti doymufltur. 0. 0. SINIF Deriflim (mol/L) 0.12 B) 0. 29. Buna göre. 20 gram su eklenirse %20 lik olur. %25 lik 400 gram tuz çözeltisini %20 lik yapabilmek için kaç gram su kat›lmal›d›r? A) 20 B) 40 C) 50 D) 80 E) 100 ifllemlerinden hangileri ayr› ayr› uygulanabilir? A) Yaln›z II B) I ve II C) I ve III D) II ve III E) I.60 262 . II.4 M 400 mL Na2CO3 çözeltisi ile 0. Afla¤›dakilerden hangisi çözelti de¤ildir? A) B) C) D) E) Ne ve H2 gaz› kar›fl›m› Tunç (alafl›m) Kolonya Buzlu su Maden suyu TEST – 3 5. 0. 1 M KNO3 çözeltisi eklemek II. 1 M KNO3 çözeltisinin K+ iyonu deriflimini iki kat›na ç›karmak için.44 D) 0. oluflan çözelti yüzde kaçl›kt›r? A) 20 B) 25 C) 30 D) 40 E) 50 7. III.5 mol NaOH çözülerek haz›rlanan 80 gram çözelti için. 10. II ve III 4. I.50 E) 0. Kütlece %25 liktir. Bir çökelme olmad›¤›na göre. 80 gram suda 20 gram NaOH çözünmüfltür. II ve III 6. 100 mL. III. Çözelti hacmi yar›ya ininceye kadar ayn› s›cakl›kta suyu buharlaflt›rmak (Çökme yok) 3. 100 mL. Bir miktar Mg(NO3)2 çözülerek haz›rlanan 500 mL çözeltideki nitrat iyonlar› derifliminin zamanla deriflimi grafikte verilmifltir. II.1 mol kat› KNO3 çözmek (V sabit) III. yarg›lar›ndan hangileri do¤rudur? (NaOH: 40) A) Yaln›z I B) Yaln›z II C) I ve II D) II ve III E) I.

I. +3 Kar›fl›mdaki [NO– ] ve [Al ] iyonlar›n›n molar 3 deriflimleri s›ras›yla 0.05 263 . 9.2 0. kar›fl›m %40 l›k olur? A) 2/5 B) 1/2 C) 3/4 D) 1 E) 2/3 A) B) C) D) E) 0.4 0.2 0.2 0.08 C) 0. [Na+] > [Cl–] II. çözelti hacmi su ile 500 mililitreye tamamlan›yor. Kaptaki çözeltiye eflit hacimde 0. Mg + 2HCl → MgCl2 + H2 tepkimesine göre.5 M ve 0. 200 gram %5 lik KNO3 çözeltisi I ve II de verilen çözeltiler kar›flt›r›l›rsa oluflan çözeltinin KNO3 deriflimi kütlece % kaç olur? A) 30 B) 25 C) 20 D) 15 E) 10 12. 0.10.4 gram daha Mg katmak 0. SINIF TEST – 3 K‹MYA 8.8 0. en çok H2 gaz› elde edebilmek için afla¤›dakilerden hangisi uygulanmal›d›r? (Mg: 24) A) B) C) D) E) Kar›fl›ma Kar›fl›ma Kar›fl›ma Kar›fl›ma Kar›fl›ma 4. 0.4 0.16 D) 0. 100 gram %20 lik KNO3 çözeltisi II. I.5 M CaCl2 çözeltisi kat›l›nca çözünürlü¤ü az olan CaCO3 kat›s› çökmektedir. %20 lik ve %50 lik flekerli su çözeltileri hangi kütle oran›nda kar›flt›r›l›rsa.8 0.40 E) 1.8 gram daha Mg katmak 1 M 100 mL daha HCl katmak 100 ml su katmak 2. Son durumda X+ iyonlar› deriflimi kaç mol litre dir? 1M Na2CO3 çözeltisi A) 0.2 M XCl çözeltisinin 100 mililitresinde 0.8 gram Mg at›l›yor.4 0.6 Çökme tamamland›¤›nda kaptaki iyon deriflimleri için.03 mol kat› X2SO4 çözülüp.5 M 200 mL HCl çözeltisine 4.5 M 100 mL daha HCl katmak 11.1 M oldu¤una göre bafllang›çtaki NH4NO3 ve Al(NO3)3 çözeltilerinin molariteleri afla¤›dakilerden hangisidir? NH4NO3 10. II ve III 13. [CO3 ]= 0 verilen iliflkilerden hangileri do¤rudur? A) Yaln›z I B) I ve II C) I ve III D) II ve III E) I.04 B) 0.4 Al(NO3)3 0. NH4NO3 ve Al(NO3)3 çözeltileri eflit hacimlerde kar›flt›r›l›yor. [Cl–] = [CO–2] 3 –2 III.

0. Çözeltideki iyon deriflimlerini gösteren a ve b nin de¤erleri afla¤›dakilerden hangisidir? (Fe2(SO4)3 = 400) a (mol/L) A) B) C) D) E) 0.5) A) B) C) D) E) 1 litre 0.kap %25 200 gram II. I. ve III. kaba eklenen su (gram) 120 80 120 100 200 5.4 4.6 0.6 M oluyor.25 0.50 0.kap %40 200 gram III. afla¤›daki ifllemlerden hangisi I.75 1. 200 mL 0. kaplara uygulanmal›d›r? I.50 0.1 mol Ca(NO3)2 çözülerek haz›rlanan 200 mL sulu çözelti III. O: 16. N: 14) A) III > I > II B) I > II > III C) I = II > III – D) II > I > III E) III > I = II 264 . %16 200 gram I.1 M olan Al(NO3)3 çözeltisi Yukar›da verilen çözeltilerin içerdikleri NO 3 (nitrat) iyonu deriflimleri için afla¤›daki s›ralamalardan hangisi do¤rudur? (Na: 23. Üç çözeltinin de deriflimlerini eflit hale getirmek için. CaCl2 = 111.2 0. Deriflim (mol/L) TEST – 4 10.2 0.25 0.05 M l›k Na2CO3 çözeltisi 100 gram kütlece %10 luk Na2CO3 çözeltisi 2. [Al+3] deriflimi 0. 17 gram NaNO3 çözülerek haz›rlanan 100 cm3 sulu çözelti II.75 0. SINIF 3. Afla¤›daki örneklerin hangisinde çözünen madde miktar› en fazlad›r? (Na2CO3 = 106.4 0.8 M Fe(NO3)3 çözeltisine bir miktar su eklendi¤inde NO– deriflimi 0.50 0. kaba eklenen X (gram) A) B) C) D) E) 24 24 12 32 16 II.50 b (mol/L) 0. NaCl = 58.50 0.kap Yukar›daki kaplarda X tuzu ile haz›rlanm›fl sulu çözeltiler bulunmaktad›r.K‹MYA 1.1 M l›k CaCl2 çözeltisi 100 gram kütlece %10 luk NaCl çözeltisi 100 mL 1 M l›k Na2CO3 çözeltisi 1 litre 0. 3 Y–m X+n Zaman b a Eklenen su hacmi ile yeni çözeltideki Fe deriflimi için hangisi do¤rudur? Su hacmi (mL) A) B) C) D) E) 600 800 600 400 400 +3 [Fe ] mol/litre +3 200 gram Fe2(SO4)3 kat›s› suda çözülerek 2000 cm3 çözelti haz›rlan›yor.75 0.

8. denklem denklefltirilecek) A) 1. Buna göre. 0.6 – I. 400 mL KOH çözeltisindeki KOH ›n tam harcanmas› sonucu 10. I. kaptaki AI+3 deriflimi. – II.4 0 K‹MYA Deriflim (mol/litre) 6. çözeltideki X iyonlar›n›n deriflimi ve yükü için hangisi do¤rudur? D) I > III > II E) II > III > I Yükü A) B) C) D) E) +2 +2 +3 +3 +1 Deriflimi (mol/litre) 0.2 C) 1.4 0. SINIF TEST – 4 9. I. kaptaki NO3 deriflimi 3M mol/litre dir. NaCl çözeltisi D›fl bas›nç (atm) P P>1 P=1 P<1 Yukar›daki s›v›lardan hangilerinin kaynama noktas›n›n 100°C den büyük oldu¤u kesindir? A) Yaln›z I B) Yaln›z II D) I ve II C) Yaln›z III E) I ve III 10. NaCl çözeltisi III.8 g H2O oluflmaktad›r.2 mol Mg(NO3)2 III. H3PO4(suda) + KOH(suda) → K3PO4(suda) + H2O(s) Nötrleflme tepkimesine göre.0 D) 0. 2m gram AI(NO3)3 2 litre I. yarg›lar›ndan hangileri do¤rudur? A) Yaln›z I B) Yaln›z II C) I ve II D) II ve III E) I.4 0. kaptaki çözeltilerin deriflimi M mol/L dir. +n Buna göre. çözeltilerdeki NO– iyonlar›n›n 3 molar deriflimleri aras›nda nas›l bir iliflki vard›r? A) I = II > III B) I = II < III C) I > II > III PO4–3 Zaman Grafik. 0. II.kap m gram AI(NO3)3 3 litre II. III.2 mol NH4NO3 II. I.5 B) 1.2 7.6 0.kap I. Buna göre. I.10.6 0. kaptakinin 3 kat›d›r. Ar› su II.1 mol Fe(NO3)3 Buna göre. Ayr› kaplarda bulunan ve hacimleri eflit olan üç çözeltideki çözünmüfl olarak bulunan maddeler afla¤›daki gibidir. 0. II ve III 265 . 0.8 E) 0. suda çözünebilen X3(PO4)2 bilefli¤inin çözünmesi s›ras›nda PO–3 iyonlar› deriflimin za4 manla de¤iflimini göstermektedir. KOH çözeltisinin deriflimi kaç mol/L dir? (H2O: 18. kaptaki NO3 deriflimi M mol/litre dir. II.

2 mol XOH çözünmüfltür. I.12 gram XOH kat›s› çözülerek haz›rlanan 40 cm3 çözeltinin deriflimi. Grafi¤in flekil II deki gibi olmas› için. H: 1) A) Yaln›z I B) I ve II C) I ve III D) II ve III E) I. Buna göre ayn› s›cakl›ktaki. Ar› suyun II. I.1 mol Na2SO4 16.5 mol/litre dir. 1 litre suda afla¤›dakilerden hangisi çözünmelidir? A) 0.1 M lik fleker çözeltisinin III.2 mol Mg(NO3)2 Zaman Buna göre.1 mol AlCl3 B) 0. Zaman fiekil II 0.2 B) 0.2 molar olur.5 mol Fe2(SO4)3 tuzu 1 mol AlCl3 tuzu D) a = b < c E) a < b = c 12. t°C deki 0.1 M NaCl çözeltisinin denge buhar bas›nc› 20 mmHg dir. – Çözeltideki SO4 iyonlar›n›n mol say›lar›n›n zamanla de¤iflimi grafi¤i afla¤›da verilmifltir.K‹MYA 11. 0. SINIF II 1 litre saf su II. X in atom a¤›rl›¤› 39 dur. kap Tabloda NH3 gaz› ile haz›rlanan eflit hacimli üç çözeltinin s›cakl›¤› ve denge NH3 bas›nçlar› verilmifltir. kap 10. çözeltideki X+3 iyonlar› deriflimi kaç mol/litre dir? A) 0. 13. yarg›lar›ndan hangileri do¤rudur? (O: 16.8 D) 1. Bir miktar X2(SO4)3 kat›s› saf suda çözülerek 100 mL çözelti haz›rlan›yor.4 C) 0.1 mol NaNO3 çözünmesi sonucu çözelti s›cakl›¤›n›n zamanla de¤iflimini göstermektedir. 60 cm su eklenirse çözeltinin yeni deriflimi 0. 0. II ve III A) Yaln›z I B) Yaln›z III C) I ve II D) I ve III E) II ve III 266 .1 M lik AlCl3 çözeltisinin hangilerinde buhar bas›nc›n›n 20 mmHg den büyüktür? de¤eri Buna göre. Bas›nç (mmHg) 600 1200 1200 S›cakl›k (°C) 30 30 20 Çözünen NH3 miktar› (g) a b c TEST – 4 14. II. 0. 100+a 100 S›cakl›k (°C) 100+3a 100 Zaman fiekil I S›cakl›k (°C) 15.08 0. kapta afla¤›dakilerden hangisi çözülürse kaynama noktas› II > I olur? A) B) C) D) E) 2 mol fleker (C12H22O11) 1 mol NaCl tuzu 1 mol Ca(NO3)2 tuzu 0. Buna göre.0 E) 1. 1. çözünmüfl NH3 miktarlar› için afla¤›dakilerden hangisi do¤rudur? A) a > b > c B) c > b > a C) b > c > a Yukar›daki II.2 E) 0. I 1 mol MgCI2 1 litre saf su I.2 mol KNO3 C) 0.04 0 Mol SO4–2 fiekil I deki grafik 1 litre suda 0. 3 III.12 0.3 mol fleker D) 0. 0.

çözeltinin kaynama noktas› daha yüksek olur? A) Yaln›z I B) Yaln›z II C) Yaln›z III D) I ve II E) I.2 M fleker Bas›nç (mmHg) 700 700 800 25 Z 0 –4a III Zaman Yukar›daki çözeltilerin bas›nçlar› verilen ortamdaki kaynama noktalar› aras›ndaki iliflki için afla¤›dakilerden hangisi do¤rudur? A) III > I > II B) III > II > I C) III > I = II Bu grafiklerden hangileri do¤ru çizilmifltir? A) Yaln›z I B) Yaln›z II C) Yaln›z III D) I ve II E) I. 0. 2 litre Al(NO3)3 çözeltisi S›cakl›klar› 25°C olan ve aç›k hava bas›nc›n›n 1 atm oldu¤u bir ortamda bulunan ar› su ve çözeltilerin donma noktalar›n›n zamanla de¤iflimi afla¤›da grafiklerle gösterilmifltir. X: Ar› su Y: 0. I. 2 mol fleker (C12H22O11) Yukar›daki miktarlar› verilen maddeler hacimleri eflit olan 3 ayr› kaptaki suda çözülürse. kaynamaya bafllad›klar› s›cakl›klar için afla¤›daki iliflkilerden hangisi do¤ru olur? A) III > II > I B) III = II > I C) I = II = III D) I = II > III E) I > II = III 5.1 M fleker III. 1 litre NaCl çözeltisi Z: 0. n. çözeltilerin buhar bas›nçlar› s›ras›yla P1. Mg(NO3)2 kat›s› eklemek II. YClm. 0. Çözelti I. x molar iyon 1 litre doymufl Mg(NO3)2 çözeltisi TEST – 5 K‹MYA 4. I. Ayn› bas›nçta. Ayn› bas›nçta su eklemek III.10. m ve r say›lar› afla¤›dakilerden hangisi olabilir? n A) B) C) D) E) 1 3 1 2 1 m 2 2 1 2 3 r 3 1 2 1 2 Yukar›daki doymufl sulu çözeltiye.4 mol Fe2(SO4)3 tuzu II. 0. ZClr bileflikleri çözüldü¤ünde. ayn› s›cakl›kta eflit mol say›s›nda XCln. II ve III 2. Buna göre. 1 mol NaCl tuzu III.2 M. SINIF 1. S›cakl›k (˚C) 25 X 0 I S›cakl›k (˚C) Zaman 0 –2a II 25 Y Zaman S›cakl›k (˚C) 3. II ve III D) I = II > III E) I > III > II 267 .1 M. Ayn› miktar suda. P2 ve P3 aras›nda P1 > P2 > P3 iliflkisi vard›r.1 M NaCl II. 0. Ortam›n bas›nc›n› artt›rmak ifllemlerinden hangileri uygulan›rsa.

1 M Mg(NO3)2 çözeltisi Ayn› koflullarda bulunan yukar›daki çözeltiler için. B) II. çözeltinin kaynama noktas› daha yüksektir. 2.05 M dir.05 dir. D) Kütlece yüzde deriflimleri eflittir. III. NO– iyonu deriflimi 0.2 M fleker ve 0.2 M. yarg›lar›ndan hangileri do¤rudur? A) Yaln›z I B) I ve II C) I ve III D) II ve III E) I. KCI çözeltisi 0. Buhar bas›nc› en büyük olan 1 dir. çözelti elektrik ak›m› iletir.1 8. 0.1 mol AgCI kat›s› çökmüfltür.4 D) 0. den düflüktür.5) A) I.K‹MYA 6. K+ iyonu deriflimi 0.1 M deriflimli NaCl çözeltisi –a°C de donmaya bafll›yor. Z s›v›lar›n›n bulunduklar› ortam›n bas›nçlar› ve tuz oranlar› afla¤›daki tabloda verilmifltir. 0. Buna göre.1 litre AgNO3 çözeltisi 0. E) Sadece II.0 1.2 B) 0. II ve III Bu üç s›v›n›n kaynama noktalar› aras›ndaki iliflki afla¤›dakilerin hangisinde do¤ru verilmifltir? A) X = Y > Z B) X > Y > Z C) X = Z > Y D) Z > X > Y E) X > Z > Y 268 .2 10 5 10 11. 7. 1.1 litre S›cakl›klar› eflit olan yukar›daki çözeltiler ayn› s›cakl›kta kar›flt›r›ld›¤›nda AgCI kat›s› çökmektedir. S›v› X Y Z Bas›nç (atm) Tuz Oran› (%) 1.2 M Mg(NO3)2 çözeltilerinin donmaya bafllama s›cakl›klar› afla¤›dakilerden hangisidir? 0. Ar› su 2. çözeltinin buhar bas›nc› daha yüksektir. Kaynama noktalar›: 3 > 2 > 1 dir. C) I.2 M Mg(NO3)2 –a –3a –6a –3a 3a − 2 Ayn› ortamda bulunan yukar›daki çözeltiler için hangisi yanl›flt›r? (C12H22O11: 342. 10. 3 Ag+ iyonu deriflimi 0. çözeltinin donma noktas› daha yüksektir.1 M NaNO3 çözeltisi 3. nin donma noktas› 3. SINIF 9. II.2 M fleker A) B) C) D) E) –a –2a –2a –a a − 2 0. eklenen NaCl çözeltinin molar deriflimi kaçt›r? A) 1.05 M dir.8 C) 0. CI– iyonu deriflimi 0.2 E) 0.1 M. 0.1 M dir.6 M Cl– iyonu içeren AlCl3 çözeltisinin 100 mililitresine NaCl çözeltisinden 100 mL eklendi¤inde kaynama noktas› de¤iflmemektedir.0 1. Çökme sonras› kaptaki kar›fl›m için hangisi yanl›flt›r? A) B) C) D) E) 0. I 1 mol fieker (C12H22O11) 1litre saf su II 1 mol NaCI 1litre saf su TEST – 5 10. 0. NaCl: 58. I. Y. X. Ayn› ortamda bulunan sulu çözeltilerden 0.

13.6 Deriflim (mol/litre) Y–m X+n 0.6 0.10.2 M tuzlu su çözeltisi fiekil 1 Ar› su 0 fiekil 2 Zaman Yukar›daki kaplar.0 M lik NaCI çözeltisi M lik MgCI2 çözeltisi M lik fleker çözeltisi M lik KNO3 çözeltisi M lik Ca(NO3)2 çözeltisi Q 269 .2 M AI+3 iyonu içeren Al(NO3)3 çözeltisi. büyük kaptaki s›v› bitinceye kadar kaynamaz. II. Buna göre.2 M tuzlu su TEST – 5 14.1 gram KNO3 + 400 cm çözelti 3 E) 32. be3 lirli bir d›fl bas›nçta (100 + 9a)°C de kaynamaya bafllamaktad›r. Ayn› d›fl bas›nçta.2 Deriflim (mol/litre) K‹MYA NO3– 0.4 mol AI(NO3)3 + 1000 cm çözelti 3 D) 10. III. kaç °C de kaynamaya bafllar? A) 100 + 2a B) 100 + 4a C) 100 + 6a D) 100 + 8a E) 100 + 12a Ayn› ortamda bulunan afla¤›daki çözeltilerden hangisinin kaynama noktas›. Ca(NO3)2 = 164) 3 A) 1. 1 atm d›fl bas›nçta yeterince ›s›t›l›yor. Ar› su 0.5 1. 1.8 gram Ca(NO3)2 + 200 cm çözelti 15. yarg›lar›ndan hangileri do¤rudur? A) Yaln›z I B) Yaln›z II C) I ve II D) II ve III E) I. 0. 0. fiekil 2 deki büyük kaptaki s›v› kaynar. Her iki kaptaki s›v›lar kaynarken buhar bas›nçlar›n 760 mmHg d›r. I. SINIF 12. küçük kaptaki s›v›.2 mol NaNO3 + 500 cm çözelti 3 B) 0. iyon deriflimlerinin zamanla de¤iflimi grafi¤i yukar›da verilmifltir.6 M NO– iyonu içeren Mg(NO3)2 çözeltisi. fiekil 1 deki büyük ve küçük kaptaki her iki s›v›da kaynar.4 0.6 mol Mg(NO2)2 + 100 cm çözelti 3 C) 0.4 0 Zaman Saf suda XmYn tuzu çözülerek haz›rlanan bir çözeltide. 0. II ve III Afla¤›da hacimleri ve çözünen madde miktarlar› verilen çözeltilerinden hangisindeki NO– iyonlar›n›n derifliminin zamanla de¤iflim 3 grafi¤i yukar›daki gibi olur? (KNO3 = 101. XmYn tuzunun kaynama noktas›na eflittir? A) B) C) D) E) 0.

SINIF CEVAP ANAHTARI 270 .K‹MYA CEVAP ANAHTARI 10.

E 4.E 8.D 6.B Test – 2 1.A Periyodik Sistem 9.D 9.A 11.B 7.A 4.B 8.C 6.B 8.B 5.B 2.C CEVAP ANAHTARI Atomun Yap›s› 7.A 5.B Periyodik Sistem 12.B 12.A 13.A 11.B 13.B 3.A 2.C 6.D 10.B 3.C 13.D 12.A 8.E 9.E 16.D 10.C 3.D 11.B 14.B Test – 1 1.C 14.C 8.B 6.B 11.C 2.A 8.B Kimyasal Türler Aras› Etkileflimler 7.E 2.C 15.E 5.D 9.E 16.D Atomun Yap›s› 8.E 14.D 10.E 10.D 11.A Test – 4 1.B 20.C 2.C 2.A 13.C 2.E 17.A 7.D 2.E Periyodik Sistem 8.D 11.D Atomun Yap›s› 6.D 10.E 3.B 5.D Test – 3 1.B 5.D K‹MYA 14.E 9.C 12.D 11.B Test – 2 1.B 6.E 271 .A 17.C 15.D 10.C 5.D 4.B 5.B 10.D 18.D 14.E Test – 3 1.D 13.E 14.A 2.B 5.A 6.B 16.E 10.10.C 9.B 7.C 8.D 3.D 3.E 7.E 6.E 20.D 4.D 4.D 11.C 12.A 11.C 12.C 4.D 6.C 15.D 19.D Test – 1 1.E 4.C 15.B 18.A 4.E 6.D 13.C 10.D 4.B 21.E 9.C 12.B Test – 4 1.B 9.C 16.A 13.A 12.B 3.A Periyodik Sistem 9.D 7.B 4.E 5.D Maddenin Halleri 6.C 8. SINIF Test – 1 1.E 7.C 7.D Atomun Yap›s› 8.C 10.D 3.E 3.E 5.D 9.B 2.C Test – 1 1.D 19.B 13.E 3.D Test – 5 1.B 4.B Atomun Yap›s› 12.C 11.B 2.B 9.E 7.A 15.E 5.B 3.B 13.B 7.

A Kar›fl›mlar 10.D 9.B 2.B 5.E 2.E 6.C 13.C 5.B Test – 7 1.D 13.E 8.E 7.C 10.K‹MYA Test – 2 1.C Kar›fl›mlar 8.E 4.E Maddenin Halleri 7.B 7.C 9.D Test – 3 1.E 6.D 8.E CEVAP ANAHTARI Maddenin Halleri 4.E Test – 2 1.D 2.E 2.A 5.C Test – 4 1.D 10.C 5.C 4.E 7.D 10.A 10.E 13.E 7.A 4.E 3.D 5.E 9.C 3.A 11.C 6.C 6.D Test – 1 1.D 11.D 13.B Maddenin Halleri 6.D 3.C 10.B Test – 5 1.A 10.D 10.C 2.E 11.B 6.C 5.D 8.D 4.E 5.D 8.A 3.A 9.D 2.B 9.D 9.D Test – 6 1.A Test – 3 1.C 2.B Maddenin Halleri 6.B 12.E 9.B Maddenin Halleri 6.A 10.E 2.B Kar›fl›mlar 7.E 2.C 16.D 8.C 6.D Kar›fl›mlar 9.C Test – 5 1.D 5.E 272 .E 15.E 11.B 11.A 5.B 4.D 3.D 14.A 8.A 10.D 7.C Test – 4 1.A 3.D 7.D 4.B 11.C 9.E 5.C 15. SINIF 8.B 5.E 4.C 14.E 4.B 2.C 8.E 2.C 3.C 7.E 4.D 11.E 3.A 9.B 3.B 12.D 7.B Kar›fl›mlar 6.D 12.E 6.D 10.B 7.A 4.D 8.A 3.C 3.B 12.E 12.B 9.B Maddenin Halleri 8.

You're Reading a Free Preview

İndirme
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->