Kapat Ankara Üniversitesi Eczacılık Fakültesi Yayın No: 84 TOKSİKOLOJİ LABORATUVAR KİTABI Prof. Dr.

Nevin VURAL armasötik Toksikoloji Anabilim Dalı Ankara • 2000 Ankara Üniversitesi Eczacılık Fakültesi Yayın No: 84 TOKSİKOLOJİ LABORATUVAR KİTABI Prof. Dr. Nevin VURAL Farmasötik Toksikoloji Anabilim Dalı Ankara • 2000 ISBN 975-482-512 2 Ankara Üniversitesi Basımevi - 2000 ÖNSÖZ Mesleki veya çeşitli nedenlerle oluşan akut veya kronik zehirlenmelerin toksikolojik analizlerini içeren bu kitap, ilk kez 1975 yılında yazılmış olan "Toksikoloji Laboratuvar Kitabı"nın yeniden düzenlenmesi ve daha gelişmiş yöntemlerin ilavesiyle hazırlanmıştır. Kitap Eczacılık Fakültesinde okutulan "Toksikoloji Pratik" derslerine yönelik hazırlanmakla beraber, açıklanan yöntemler adli tıp, işçi sağlığı ve zehirlenme danışma merkezleri gibi kurumların toksikoloji laboratuvarlarında da uygulanabilecek niteliktedir. Adı geçen kurumlar için yardımcı olacağını ümit ederim. İki bölümden oluşan kitapta 1. bölümde toksikoloji uygulaması ve toksikolojik analiz prensipleri hakkında genel bilgilere; 2. bölümde ise sık zehirlenmelere neden olabilen kimyasal maddelerin analizleri (monograf şeklinde) açıklanmıştır. Yöntemlerin bir kısmı rutin laboratuvar imkanları ile yapılabilecek düzeydedir. Bir kısmı da Anabilim Dalımızda çeşitli tez ve proje çalışmalarında uygulanabilirliği gösterilen yöntemlerdir. Kitabın hazırlanmasında büyük emekleri geçen Anabilim Dalımız sekreteri Nurcan Bölükbaş, Polis Akademisi hocalarından Mustafa Dönmez ve eşi Somay Dönmez, Farmasötik

Toksikoloji Anabilim Dalı araştırma görevlileri Ahmet Oğuz Ada ve İlker Ateş'e teşekkürü bir borç bilirim. Prof. Dr. Nevin VURAL Temmuz 2000 İÇİNDEKİLER 1. BÖLÜM TOKSİKOLOJİK ARAŞTIRMALARDA KULLANILAN YÖNTEM ve TEKNİKLER 1. ANALİTİK YÖNTEMLERİN TOKSİKOLOJİK ARAŞTIRMALARDA UYGULANMASI...................................................................................................1 2. SİSTEMATİK TOKSİKOLOJİK ANALİZ.....................................................6 2.1. Numune seçimi ve alınması.....................................................................................6 2.2. Postmortem toksikolojik analiz için alınacak biyolojik örnekler .........................8 2.3. Numunenin korunması ve laboratuvara gönderilmesi.............................................9 2.4. Toksikolojik analizde izlenecek yol........................................................................11 2.5. Toksikolojik analizi etkileyen faktörler...................................................................11 2.6. Analitik bulguların değerlendirilmesi......................................................................14 3. ZEHİRLERİN BİYOLOJİK MATERYALDE DOĞRUDAN ARANMASI. 16 .'i 3.1. Ön denemeler..........................................................................................................17 3.2. Biyolojik materyale doğrudan uygulanan testler.....................................................18 3.3. Bazı metalik zehirlerin biyolojik materyalde doğrudan aranması...........................26 Reinsh deneyi..........................................................................................................26 4. ZEHİRLERİN BİYOLOJİK MATERYALDE İZOLASYON TEKNİKLERİ...................................................................................................... 4.1. Uçucu zehirlerin biyolojik materyalden distilasyonla izolasyonları .......................31 4.2. Uçucu zehirlerin mikrodifuzyon yöntemi ile izolasyonları.....................................37

4.3. Uçucu olmayan organik zehirlerin biyolojik materyalden izolasyonları.................40 4.4. Enzim yıkılama yöntemi ile organik zehirlerin izolasyon ve aranmaları................46 5. ZEHİRLERİN TARAMA YÖNTEMLERİNDE KULLANILAN ENSTRUMENTAL TEKNİKLER......................................................................51 5.1. İnce tabaka kromatografîsi......................................................................................51 5.2. UV ve görünür alan spektrofotometresinin toksikolojik analizlerde kullanılması.. 59 5.3. Gaz kromatografisinin toksikolojik analizlerde kullanılması..................................62 5.4. Yüksek basınçlı sıvı kromatografîsi........................................................................65 5.5. Atomik absorbsiyon spektrofotometresi..................................................................66 5.6. Nötron aktivasyon analizi.......................................................................................67 5.7. İmmunoassay'ın toksikolojik analizlerde kullanılması............................................68 2. BÖLÜM ÖNEMLİ ZEHİRLERİN BİYOLOJİK MATERYALDE ANALİZLERİ..........77 1. UÇUCU ZEHİRLER ...........................................................................................79 1.1. Karbon monoksit.....................................................................................................79 1.2. Siyanür....................................................................................................................93 1.3. Metil alkol...............................................................................................................102 1.4. Etilalkol..................................................................................................................107 1.5. Formaldehit.............................................................................................................121 1.6. Formik asit ve format..............................................................................................123 1.7. Klorlu hidrokarbonlar.............................................................................................126 1.8. Aromatik hidrokarbonlar.........................................................................................130 1.9. Fenoller...................................................................................................................140 2. UÇUCU OLMAYAN ORGANİK ZEHİRLER.................................................148 2.1. Barbitüratlar...........................................................................................................148 2.2. Benzodiazepinler....................................................................................................156

.................................1.................................................................................................................... Salisilatlar........................................................ PESTİSİTLER.......................2.194 5...................................................... zehirlenmelerin tedavileri........................... KULLANIMI KONTROL ALTINDA OLAN MADDELER (ve NARKOTİKLER)..... Organik klorlu pestisitler......1.................................................................................................................. DOPİNG MADDELERİ ........ Organik bazlar............................. Ek...................................................................... ÖNEMLİ REAKTİFLERİN HAZIRLANMASI......................................................... güvenli kullanımları için risk analizleri ve standardizasyonlarmın yapılması bugünkü modern toksikolojinin uğraş alanıdır.... Reinsch deneyi..................................... Fenasetin ...................1................. 5................................. Parasetamol...............5........ Kurşun..................................2.3.................................................. fiziksel................................................................ 6...........208 Ek....................... 165 2..................................2..................................... KAYNAKLAR............................................4... zehirlerin izolasyonu...2...... 4....................... Organik fosforlu pestisitler............................. kimyasal ve biyolojik özellikleri............................................... toksik dozları.......................................................... I.................................................. Uygulamalı bir bilim olan toksikolojinin tarihi gelişiminde analitik yöntemlerin yeri . 5.........................................180 4..............................2............. canlı organizmada uğradığı değişmeler ve etki mekanizmaları....... nitel ve nicel analizleri........ ANALİTİK YÖNTEMLERİN TOKSİKOLOJİK ARAŞTIRMALARDA UYGULANMASI Kimyasal maddelerin (zehirlerin) kaynakları............................................... LABARATUVARDA İLK YARDIM.......................179 4............... İNDEKS..... METALİK ZEHİRLER ................................................. Anobolik steroidler.................................208 6........................161 2.................. Vİ TOKSİKOLOJİK ARAŞTIRMALARDA KULLANILAN YÖNTEM VE TEKNİKLER Bölüm 1........................................................169 3...........................................207 6...........................

Genellikle bu olay bir suçun işlenmesi ile ilgilidir. adli bilimler tarihinde adli tıptan sonra gelişen ikinci daldır. Geniş anlamda adli bilimler. Gerek biyolojik ortamın yapısı ve gerekse aranacak ksenobiyotik ve metabolitlerin analizi analitik toksikologun çözeceği problemleri oluşturur. miktarı çok düşük olduğu için. " toksikolojinin yasal amaçlarla kullanımı" olarak tanımlanır. suçun işlendiği olay yerinin incelenmesi. adli tıp. kalitatif (nitel) ve kantitatif (nicel) analizleri için gerekli yöntemleri araştırır. Özellikle 196O'lı yıllardan itibaren enstrumental tekniklerin toksikolojiye girmesi ile çok duyarlı ve spesifik analizlerin yapılabilmesi. Bu nedenle vücut sıvı ve dokularında kimyasal madde yanında metabolitlerinin de araştırılması gerekir. bir ksenobiyotik. düzenleyici (regülatory) toksikoloji. geliştirir. Modern toksikolojinin kurucusu olarak bilinen Mathiev J. Her ne kadar bu geniş tanım. mavi veya yer yer lekeli ise veya kötü kokuyorsa kurbanın zehirlenme sonucu öldüğüne inanılırdı. adli odontoloji. Diğer taraftan analizi yapılacak madde çoğunlukla. . fizyolojik ve davranış bozukluğuna neden olabilecek kimyasal maddelerin nitel ve nicel analizleri ile sonuçlarının yorumu alanında uygulanır. yaralanma. "pozitif bilimlerin hukuka uygulanması" olarak tanımlanan forensik (adli) bilimlerin de önemli bir dalıdır. Diğer taraftan forensik toksikoloji. adli psikoloji. O zamanlar eğer ceset siyah.B. Analitik toksikolojinin içeriği ve uygulamaları bilinmeksizin forensik toksikolojiyi incelemek mümkün olamaz. güvenilir ve tekrarlanabilir olması gerekir. adli kimya ve kriminalistik dallarını kapsar. Analitik toksikoloji. adli antropoloji. Modern toksikolojinin tarihinde analitik toksikoloji ve forensik (adli) toksikoloji ilk gelişen dallardır. gerekli delillerin toplanması ve bu delillerin analizleri ile suçlu kişiyi belirlemek adli bilimlerin konusudur. ilaç suistimali ve bağımlılığının biyolojik materyalde identifıkasyonu gibi alanları kapsamakta ise de : tarihi gelişimi içinde forensik toksikolojinin uygulaması daha çok kriminal olaylarda görülen ölüm. Eğer zehirleyici kişi suçüstü yakalanamazsa kurbanın zehirlenmeden öldüğünü gösterebilecek herhangi bir yol (delil) yoktu. kullanılan mikro yöntemlerin duyarlı.tartışmasızdır. Orfıla (1783-1853) ilk kez adli olaylarda bilimsel delilin gerekliliğini toksikolojik açıdan göstermiştir. XIX. hakimler ve diğer hukuk görevlileri (savcı. adli toksikoloji. Adli toksikoloji . canlı organizmaya zarar veren kimyasal maddelerin doku ve vücut sıvılarından izolasyonları. Bu nedenle analitik toksikoloji ve forensik toksikoloji tarihi gelişimleri içinde birbirinden yararlanan toksikoloji dallarıdır. Genel olarak analizin yapıldığı biyolojik ortam kompleks yapılı ve aranacak madde. organizmada metabolik olaylar sonucunda değişime uğramıştır. Arsenikle ölen kişilerin kalbinin veya vücutlarının ateşle tahrip edilemeyeceği gibi yanlış düşünceler vardı. Adli bilimler geçmişte olan bir olayı bilimsel yöntemlerle yeniden canlandırarak hukuk ve yasalar açısından değerlendirilmesine yardımcı olur. avukat gibi) zehirlenmenin semptom ve işaretleri hakkında son derece yanlış nosyona sahiptiler. moleküler düzeyde araştırmalara inilebilmesi toksikoloji alanında büyük çığır açmıştır. Bunun için de "analitik toksikologun" analitik kimyanın yöntemlerini ve tekniklerini çok iyi bilmesi ve kullanması gerekir. identifıkasyonları. Yüzyıla kadar doktorlar. Forensik toksikoloji.

arsenik. Bu analizler duyarlı ve güvenilir (standard) analitik yöntemlerle gerçekleştirilir. Örneğin. maruziyetin biyolojik ve çevresel izlenmelerinde analitik yöntemlere ihtiyaç vardır. Genellikle bir ilaca verilen terapötik cevap ilacın uygulanan dozundan çok kandaki konsantrasyonu ile ilişkilidir.İşte ilk kez Orfıla 1814'de zehirlerin kimyasal ve fiziksel yapısının incelenmesine sistematik bir yaklaşım getirmiştir. (Marsh testi). temelde analitik toksikolojiye dayanmaktadır. kişisel maruziyetin ise biyolojik parametrelere göre biyolojik sıvılarda analizi ise "biyolojik izleme" olarak ifade edilir. İş ortamında iyi endüstriyel hijyenik koşulların sağlanması için işçilerin maruz kaldığı zararlı miktarda. prokainamid. ölen kişinin iç organlarında. lityum. ilk kez İngiliz kimyager James M. Örneğin aromatik bir hidrokarbon olan toluenin işyeri ortamında TLV-TWA olarak tayini. (therapeutic drug monitoring). digoksin. arsenik (As) zehirlenmesinden şüpheli ölüm olaylarında. teofılin. Örneğin kantitatif tayinde o ilacın hem kendisinin hem de metabolitinin birlikte ölçülmesi terapötik amaç açısından ideal değildir. zehirlerin genel olarak taranmasında Fresenius (1845) ve von Babo (1847) tarafından geliştirilen yöntemler. valproik asit gibi) terapötik izlenmeleri gereklidir. amitriptilin. çevresel izleme. Endüstriyel toksikoloji ve regulatory (düzenleyici) toksikoloji uygulamalarında kimyasal maddelerin analizleri. Toksikolojinin diğer bir uygulama alanı terapötik ilaç izlenmesidir. Böylece terapötik ilaç izlemesi. maruz kalan kişilerin kanlarında toluen . ölüm nedeninin zehirlenme (As ile) ile olduğu bilimsel olarak göstermiştir. alkaloidlerin ekstraksiyonu ve ayrılmasında kullanılan ve halen tüm uçucu olmayan zehirlere uygulanan Stas-Otto yöntemi (1851) ve fosfor identifıkasyonunda kullanılan Mitscherlich deneyi (1855) gibi (bilim adamlarının isminin verildiği) yöntemler sayılabilir. Örneğin o yıllarda "zehirleyici" olarak isim yapan Marie Lafarge'nin mahkemesinde. Bu nedenle de kullanılan metodolojinin özellikle seçici olması gerekmektedir. antimon. idrarlarında metabolitleri olan hippurik asit ve o-krezol tayini "biyolojik izlemeye" örnektir. Özellikle terapötik indeksi küçük ve yan etkileri açısından önemli olan ilaçların (fenitoin. Bu ilaçların kan serumu düzeylerinin kantitatif analizlerinde kesinlik çok önemlidir. Marsh testini kullanarak. Arkadan. ortalama plazma düzeyinden sapmayı gösterir ve buna göre doz artırılır veya azaltılır. Bir kimyasal maddenin biyolojik sistemlerde analitik yöntemlerle araştırılması ve sonucun pozitif bir delil olarak kullanılmasının adli bilimler içinde önemli bir yeri vardır. Zehirlenmelerin neden olduğu ölüm olaylarında postmortem toksikolojik analiz. alkol ve ilaçların neden olduğu trafik suç kazalarının araştırılması. Marsh 1836'da dokularda arsenik tayini için güvenilir bir yöntem geliştirmiştir. Analizi yapılan ilacın özelliğine göre değişik yöntemler (kromatografı.Bir ilacın belirli zaman aralıklarında plazma konsantrasyonunun izlenmesi. Adli toksikolojinin gelişimi kimyasal maddelerin analizi ile ilgili analitik yöntemlerin bulunması ve geliştirilmesi ile beraber olmuştur. Endüstride kimyasal maddeye maruziyetin belirli standartlara göre analizi ve yorumlanması "çevresel izleme". madde bağımlılığının neden olduğu advers etkilerinin toksikolojik analizleri forensik toksikolojinin uygulama alanıdır. bizmut ve cıva gibi metalik zehirlerin ayrılması ve analizi için kombine bir yöntem olan Reinsch testi (1841). Toksikolojinin babası olarak bilinen Orfıla'nın rolü o zamanlarda olan meşhur öldürme olaylarında "ekspert tanıklık" yapmasıdır. tehlikeli maddelerin idendifiye etmek amacı ile çevresel izlenmeleri yapılır. immuno assay gibi) seçilmelidir. Ancak .

Toksikolojide analitik yöntemlerin uygulanmasına yönelik olan bu kitapta zehirlenmelerde ve kimyasal maddelere maruziyetin belirlenmesinde kullanılan genel analiz yöntemleri ile önemli toksik maddelerin biyolojik materyalde idendifikasyonu ve tayinlerinde kullanılan yöntemlere örnekler verilecektir. mesleki veya çevresel kimyasal maddelere akut ve kronik maruz kalmanın değerlendirilmesinde. numune cinsi ve numunenin alındığı tarih ve saat yazılır. Numuneyi alan kişinin ve analizi yapan toksikoloğun kimyasal maddenin bozulması. Bu amaçla da maruz kalınan kimyasal madde veya karışımlarının kan. Zamanımızda toksikolojinin her alanında.çevresel izleme yanında maruz kalınan internal dozun incelenmesi (biyolojik izleme) maruziyetin daha iyi bir göstergesi olarak kabul edilir. Etiketle numunenin kime ait olduğu. laboratuvara gönderilmesi ve analize hazırlanması belirli bir sistematik düzen içinde yapılır. Böyle durumlarda ilacın kendisinin diğer bir vücut sıvısı (kan) veya dokusunda aranarak identifıkasyonu yapılmalıdır (Moffat. İdrar : Toksikolojik analizlerde bir çok kimyasal maddeler ve metabolitlerinin taranmasında tercih edilen bir sıvıdır. idrar. toksikolojik problemlerin çözülmesinde bir çok yeni analitik teknik ve cihazdan yararlanılmaktadır. Numune seçimi ve alınması Akut zehirlenmelerde. saç gibi biyolojik materyalde kendileri ve/veya metabolitlerinin kalitatif veya kantitatif analizleri yapılır. metabolitleri ve kontaminantlarının neler olabileceği. ilaç ve kimyasal maddelerin idrardaki konsantrasyonunun kana göre daha yüksek (100 kere daha fazla olabilir) olması ve proteinlere bağlı olmadan atılmasıdır. SİSTEMATİK TOKSIKOLOJIK ANALIZ Zehirlenme olaylarının identifıkasyonunda doğru numune seçimi. Sonuç olarak adli toksikologlar tarafından toksikolojide uygulaması başlatılan analitik yöntemlerin çeşitliliği ve gelişmesi devam etmektedir. numunenin saklanması. 2. ve ark. analizi nasıl etkileyeceğini bilmesi gerekir. . metabolizması. Alınan numunelerin uygun numune kaplarına alınması ve etiketlenmesi gerekir. Örneğin p9-tetrahidrokannabinol ve birçok 6 benzodiazepinler metabolitleri şaklinde atılır. ölüm olaylarında toksikolojik analiz için "biyolojik materyal" olarak tanımlanan vücut sıvı ve dokularından örnek alınır. A. İdrar ve kan genelde en çok kullanılan örneklerdir. Ayrıca kompleks yapıdaki biyolojik materyalde ise çok düşük miktarda bulunduklarından dolayı bu yöntemlerin duyarlıkları yüksek. kalitatif ve kantitatif analizinde izlenen yöntem aşağıdaki sıraya göre yapılır : 2. numune alma şekli. Analizde kullanılan yöntemlerin her kimyasal maddeyi tanımlayacak spesifıklikte olması gerekir. ilaç suistimali ve bağımlılığının araştırılmasında ve terapötik ilaç izlenmesinde.C. Zehirlenmelerde zehirlenmeye neden olan kimyasal maddenin identifikasyonu.1. Ancak bazı ilaçlar idrarla sadece metabolitleri şeklinde atılır ve ana madde bulunmaz. En önemli üstünlüğü. ve yeterli derecede tekrarlanabilir olmalıdır.

fakat perifer kan (femoral ven) tercih edilmelidir. mide yıkama suyu. Kantitatif değerlendirme için bu gereklidir. İdrar kesesinin boş görüldüğü durumda idrar kesesinden "temas" yolu ile örnek alınır. Analiz için en az 50 mi numune gereklidir.1986). Sodyum florür. mümkün mertebe şekli bozulmadan uygun bir kap içinde laboratuvara gönderilir. Rutin analizlerde 20-30 mi kan yeterlidir. İlk mide yıkama suyu toksikolojik analiz için daha önemlidir. alkol veya heparin içeren fenol İti koruyucuları içeren dezenfektan "swab"ler kullanılmamalıdır. Henüz absorbe olmamış ve bozulmamış ilaç kapsülleri. Çünkü diğer vücut sıvıları. Alkol analizi için en az %1 oranında NaF içeren 10-20 mi kan örneği ayrıca alınır. Postmortem toksikolojik analiz için alınacak biyolojik örnekler . Ölüm olaylarında alınabildiği kadar idrar örneği toplanmalıdır. Oral yolla zehirlenmelerde genel olarak toksik madde en yüksek konsantrasyonda mide içeriğinde bulunur. Numuneler ayrı ayrı alınır.Bu durumda idrar örneğinin kateter sıvısı (çoğu kez lidocaine gibi bir lokal anestetik içerir) ile kontamine olabileceği göz önünde bulundurulmalıdır. Kural olarak hiçbir koruyucu konulmamalıdır. Akut zehirlenmelerde. İlaçların tanımlanmasında ve kantitatif analizinde en uygun örnektir. CO. Bu analiz özellikle diabet durumunun belirlenmesinde yararlıdır. trankilizan gibi birçok ilaç ve toksik maddeler için koruyucu konmaz. diğer depresanlar. bitki parçacıkları gözle bile görülebilir. 2. Mide içeriği ile ilgili örnekler plastik kaplar içinde toplanır. Postmortem kan örneği en az 2 tane alınır. Kan alınırken. İki tarafından ligatüre edilerek. Her birinin total hacimleri kaydedilir. Cam tüplere alınan kan örnekleri ağzı sıkıca kapatılarak analize kadar buzdolabında saklanır. siyanür. kan örneği (alkol tayini için) ve hiçbir koruyucu veya antikoagulan içermeyen 10 mi kan örnekleri ayrı ayrı tüplere alınır. Çünkü postmortem kanda glukoz tayini bu açıdan bir önem taşımaz. Ölümden hemen sonra kalp kanı alınabilir. Bilinci olmayan hastalardan idrar kataterize edilerek alınır.2. Mideden alınan örnekler ilaçların ve toksik maddelerin taranması için uygundur. Vücut boşluğuna sızan kan hiçbir zaman alınmamalıdır. tabletleri. hastaneye getirilen hastadan 2-3 şekilde kan örneği alınır : 10 mi. Genel olarak 100 mi idrar örneği yeterlidir. Ölüm olayında ayrıca mide içeriği ile birlikte mide de alınır. kusmuk ve elbise üzerinde kalan kusmuk kalıntısı analiz için kullanılır. Heparinize edilmiş kan örneği (CO ve birçok ilaç zehirlenmesinin teşhisi için). Mide içeriği veya mide yıkama suyu : Mide içeriği. mide içeriği ile kontamine olabilir. Boş idrar kesesinde bulunabilecek glukoz veya aseton mikro yöntemle tayin edilir. alkoller. Kan . %1 NaF içeren 2 mi. prezervatif olarak kullanılır ve kanın mikrobiyel putrifıkasyonunu ve böylece "endojen alkol oluşumunu veya alkol kaybını" önler.

mide (ölüm halinde) ve içerikleri hem ölüm olmayan zehirlenmelerde (antemortem) hem de ölümden sonra (postmortem) toksikolojik analiz için alınır.Otopsi sırasında toksikolojik analiz için alınacak biyolojik materyal. Ölümden sonra otopsi sırasında en çoğunlukla mide muhtevası. Saç örneği ise hem ölüm olmayan kronik zehirlenmelerde ve hem de postmortem analizlerde kullanılan önemli bir biyolojik materyaldir. A. glutetimid ve diğer ilaçlar Metaller. CO. CN. sulfanamitler Alkol. 1975. safra.3.Yukarıda açıklanan idrar. Numunenin korunması ve laboratuvara gönderilmesi . karaciğer. Bu nedenle "olay yeri kalıntısı " olarak isimlendirilen bu materyal analiz için alınır. 1995) Eğer şüphelenilen zehir uçucu bir madde ise beyin (100 gram) ve akciğer örneği (200 gram) istenir. Poklis. Cesetin bozulması durumunda beyinden her zaman örnek alınmalıdır. zehirlenen kişi ve ölünün çevresinde bulunan şişeler. CO. Tablo 1. idrar.C. Numune Beyin Karaciğer Böbrek Kan (kalp) Kan (femoral ven) Vitröz humor Safra idrar Mide muhtevası Akciğer Miktar 100 g 100 g 50 g 25 mi 10 mi Hepsi Hepsi Hepsi Hepsi 200 g Kullanıldığı analiz Alkol ve diğer uçucu zehirler Bir çok toksik maddeler Metaller (Hg. Pestisitler gibi yağ dokusunda biriken maddelerle zehirlenmelerde (klorlu hidrokarbon lu insektisitler. Örneğin karaciğer örneğinde daha önceleri 250-500 g alınması istenirken son yıllarda 100 g yeterli görülmektedir. beyin ve böbrek örnek olarak alınır. Alınan örnek katı ise birkaç mililitre su veya uygun bir organik çözücü içinde çözülür. kaplar. Tablo l'de postmortem toksikolojik analizde kullanılan biyolojik materyal. Cd gibi). Olay yeri kalıntıları : Zehirlenme olayının olduğu yerde (olay yeri). Kronik metal zehirlenmelerinde kemik dokusundan örnek almak gerekir. CN. trankilizanlar Alkol Morfin. depresanlar. trankilizanlar Alkol. Her test için küçük bir miktar kullanılır.kan. Bu tip materyalden alınan numuneler ancak destekleyici olabilir. (Cravey. Değerlendirmede asıl olan biyolojik numunedir. 2.R. depresanlar. PCB'ler gibi) adipoz dokudan (50 gram) da örnek alınmalıdır. metadon. ve Baselt R. miktar ve hangi zehirlenmelerde seçilecekleri gösterilmiştir. diğer şüpheli materyal zehirlenme olayı ile ilgili olabilir. kan.. H. Olay yeri kalıntısından birkaç miligram örnek yeterli olabilir. uyku ilaçları gibi birçok ilaçlar Zehirlenmeden veya ölümden kısa bir süre önce alınan zehirler Inhalasyon zehirleri Yöntemler geliştikçe alınması gereken biyolojik örnek miktarı da azalmaktadır.

Ancak analize kadar numunenin bir süre beklemesi gereklidir. 6.5. Toksikolojik analizde izlenecek yol Laboratuara gönderilecek biyolojik materyalde toksikolojik analiz aşağıdaki şemaya göre gerçekleştirilir : 1. Numunenin ambalajı açılmadan önce dış görünüşü (büyüklüğü. Numunenin net ağırlığı veya hacmi saptandıktan sonra 1/3'ü analiz için hazırlanır. İmmunoassay de tarama testleri arasında sayılmaktadır. daha uzun süre bekleyecek örnekler ise (-20)°C de saklanır. mühürü ve üzerindeki etiket) incelenir. homojenize edilmesi gerekir. Mide içeriği. 2.İdeal olan numunenin alımından hemen sonra laboratuvara gönderilmesi ve analizin yapılmasıdır. Bu durumda bekletme sırasında analizi yapılacak maddenin (biliniyorsa) bozulmama koşullan sağlanmalıdır. Özellikle etil alkol analizinde bu ilave zorunludur. ince tabaka kromatografisi (İTK) ve gaz kromatografisi (GLK) en çok kullanılan yöntemlerdir. Toksikolojik analizi etkileyen faktörler 1) Toksikolojik analize başlamadan önce bazı faktörlerin göz önüne alınması gerekir. Ultraviyole spektroskopisi (UV). Koruyucu madde ilavesinden çoğunlukla kaçınılır. yüksek basınçlı sıvı kromatografisi (HPLC) ve gerektiğinde gaz-kütle spektrometresi (GC-MS) kullanılır. idrar ve kanda. H2S ve özellikle HCN'in çözünmüş oldukları organ sıvılardan ayrılabilecekleri hatırlanmalıdır. ön denemeler uygulanr.4. 10 2. Kimyasal maddenin kesin identifikasyonu (destekleyici testleri) ve kantitatif tayini yapılır. dijestiyonu gibi) uygulanır. alınabilen numune miktarı. ekstraksiyon. enzim. atomik absorbsiyon ve emisyon spektroskopisi ile kalitatif ve kantitatif analiz yapılır. İzole edilen zehirlerin nitel (kalitatif) analizleri için genel tarama testleri uygulanır.Biyolojik materyalden kimyasal maddenin ayrılması için izolasyon yöntemleri (mikrodifüzyon. Genel olarak ise gerek antemortem gerekse postmortem alınan örnekler birkaç gün içinde analizi yapılacaksa (+4)°C de . Metalik zehirler için Reinsch testi. Bu faktörler arasında. 3. Toksik anyonların dializ yöntemi ile ayrılması ve analizleri yapılır. izolasyon yapmadan önce. Bu amaçla GLK. 5. 8. diğer kalan kısmı gerektiğinde incelenmek üzere saklanır. ambalaj şekli. Ancak doku ve sıvıların bozunmasından etkilenecek toksik madde analizlerinde numuneye %1 oranında sodyum florür ilavesi yapılabilir. 4. 7. Ancak bu durumda alınan numunenin analizden önce iyice ezilip. 2. aranacak 11 . -10°C den aşağı sıcaklıklarda numunenin saklanması sırasında CO.

"İmmunoassay" gibi tarama yöntemleri ana maddeden çok idrardaki metabolit analizine dayanır. genel sistemik dolaşımdan önce karaciğere taşınırlar. Toksikolojik analiz yapan kişinin (kimyasal toksikolog) ilaç ve kimyasal maddelerin biyotransformasyonunu bilmesi gerekir. İlaç ve zehirler gastrointestinal sistem ve diğer yollardan absorbe olduktan sonra.) Cesete kötü koku veren bu aminler dışında. 1969. Eğer belirli bir maddeden şüpheleniliyorsa veya biliniyorsa bu durumda toksikolog öncelikle zehrin konsantre olduğu doku veya sıvıları analiz materyali olarak seçer. Örneğin kokain bağımlılığının saptanmasında. Örneğin CO zehirlenmesi şüphesi varsa kan (COHb şeklinde bulunur) öncelikli analiz sıvısı olarak kullanılır. Oral yol ile zehirlenmelerde öncelikle mide içeriği analiz edilir. 1965. bu nedenle yüksek konsantrasyonda toksik madde ve /veya metabolitlerini içerebilir. 1995) . Cesedin bekletilmesi sırasında. Ayrıca mikrobiyel metabolizma cesette bulunan zehiri parçalayabilir veya "ptomain" veya "kadaverik alkaloidler" adı verilen diaminlerin (putresin ve kadaverin) oluşmasına neden olur. nemi ve süresi gibi çeşitli etkenlerle cesette enzimatik ve nonnzimatik proseslerle bozunma olur. (örneğin fenil alaninin bakteriyel dekarboksilasyonu ile oluşan feniletilaminin amfetamine çok yakın özellik göstermesi gibi. Daha ileri testlerle (GC ve GC/MS gibi) kokain ve majör metabolitleri (benzoilekgonin ve ekgonin metil esteri) ayrılarak kantitatif analizleri yapılır. Bazı durumlarda sadece metabolitlerin bulunması zehirlenme nedeni olan ilaç veya zehir için bir delil olabilir. Ölümden sonra oluşan "Thanatokimyasal" değişimleri bilmek çok önemlidir. Analizi etkileyen bu maddelerin mahiyeti. Stolman. Bunun yanında barbitüratlar. başlangıç testi olarak immunoassay yöntemi ile idrarda majör metaboliti olan benzoilekgonin aranır. Çünkü letal doz veya üstünde bir miktarda alınan zehirin absorbe olmamış kısmını içerebilir. Bu kadaverik alkaloidlerin fiziksel ve kimyasal özelliklerinin sıklıkla rastlanılan zehirlere benzediği ve bozunmuş cesetten izole edilen bu maddelerin morfin ve benzeri ilaçlar gibi aynı renk reaksiyonlarını verdikleri 1870'Ii yıllarda bile biliniyordu. Bu nedenle kimyasal maddenin karaciğerdeki konsantrasyonu kana göre çok yüksek (enaz 100 misli) olabilir. Gadamer. Arkadan idrar analizine geçilir. Ana madde ile birlikte (ana majör) metabolitinin de izole edilmesi gerekir.kimyasal maddenin mahiyeti ve zehirlenmeye neden olduğu düşünülen şüpheli maddenin biyotransformasyonu ve özellikle postmortem doku veya sıvılarda oluşabilecek bozunma maddeleri hakkında bilgi edinilmelidir. etil alkol gibi maddelerin konsantrasyonları azalabilir veya artabilir. mikrobiyel bozunma sonucu birçok endojen maddeler oluşur. Poklis. Çünkü böbrek bir çok zehirlerin atılım organıdır. analizi etkileyen birçok interfere edici maddelerin oluşmasına neden olur. otopsi ve toksikolojik analiz en kısa zamanda yapılmalıdır. striknin ve civa gibi toksik maddeler ise çok dayanıklıdır ve ölümden uzun yıllar sonra bile tanımlanabilirler. ortamın sıcaklığı. fiziksel ve kimyasal özellikleri ile ilgili bir çok ayrıntılı çalışmalar bulunmaktadır. Putrefaksiyonun derecesi ve mikrobiyel aktiviteye bağlı olarak kandaki CO (COHb). Çeşitli nedenlerle otopside ve numune almadaki gecikmeler. Daha sonraları oluşan diğer endojen maddelerin de ilaçlara benzer özellikleri gösterilmiştir. siyanür. Eğer tükrük veya saç biyolojik materyal olarak kullanılacak ise o zaman doğrudan kokain aranır. 12 Kural olarak ölümden sonra.

reaktiflerin doğru hazırlanmış olması ve stabilitesi kontrol edilmelidir. zehir uygulama yerinde en yüksek konsantrasyonda bulunur. analizi yapılacak madde ile hazırlanmış standardı içerir.2) Reaktifler ve ilaç standartları : Kullanılan kimyasal maddeler saf olmalıdır. Bu durumda bu maddelerin kendileri yanında piroliz (yanma) ürünleri de inhalasyonla alınır. eroin ve fensiklidin gibi bağımlılık yapan maddeler çoğunlukla sigara ile içme şeklinde alınır. Genel bir kural 14 olarak. Pozitif kontrol numunesi.UV spektrumları ile saflıkları kontrol edilmelidir. Üzerlerindeki etiketlerinde spesifikasyonları belirtilenler 13 kullanılmalıdır. ilaçların ve ksenobiyotiklerin . ve seçiciliği ile ilgili parametreler de incelenerek. Negatif kontrol numunesi (blank: kör). Analitik Bulguların Değerlendirilmesi Numunenin analizinden sonra toksikolog. analiz sonucu verilecek raporda belirtilmelidir. gibi malzeme ve reaktiflerden gelebilecek "yanlış pozitif sonucu" kontrol etmek için kullanılır. analitik bulguların fizyolojik anlamını yorumlamaktır. 3) Analiz niteliğinin güvenirliliği (quality assurance) : Analiz yapılacak numune ile birlikte bilinen pozitif ve negatif kontrol numunelerle paralel. Uygulama yolunun belirlenmesi için. bulgularını ve konsantrasyonunu tayin ettiği maddenin ilgili kişinin üzerindeki fizyolojik ve davranış etkilerini yorumlamalıdır. Kokain. toksik ve letal olarak sınıflandırılabilirler. Bu maddenin idrar veya diğer vücut sıvılarında ve kokainle birlikte yüksek miktarda bulunması. Kantitatif testlerde yöntemin doğruluğu. Şüpheli pozitif sonuç görüldüğünde kullanılan malzemenin kimyasal olarak temizliği tekrarlanmalı. toksikolog çeşitli biyolojik sıvı ve doku örneklerinde yaptığı analiz sonuçlarına bakmalıdır. Kimyasal maddelerin ve standardların gerektiğinde ince tabaka kromatografısi ve.6. kan serum veya plazma konsantrasyonları ile fizyolojik etkileri arasında bir korelasyon vardır. Örneğin duman şeklinde alınan kokainin piroliz ürünü "crack" anhidrekgonin metilesteridir. biyolojik materyalde saptanan konsantrasyonun kişinin ölümü için yeterli olup olmayacağı veya kişinin davranışlarını değiştirerek ölümüne neden olup olmayacağı cevabını vermelidir. Kullanılan yöntemin duyarlığı (mg/1 veya |Jg/ml olarak). Genel olarak. Kimyasal maddelerin kandaki düzeyleri normal (ilaç durumunda terapötik). Bu maddelerin kendileri ile birlikte yanma ürünlerinin de idrar. Adli toksikoloğun çoğunlukla karşılaştığı en güç problem. Bu nedenle zehirin gastrointestinal (GI) sistem ve karaciğerde daha yüksek konsantrasyonda bulunması oral yolla alımını. tekrarlanabilirliği ve verimi araştırılmalıdır.s. . Maddenin uygulama yolu ve dozu hakkında değerlendirme yapmalı. diğer vücut sıvıları ve dokularında bulunması duman şeklinde alındığını gösterir. analiz sırasında kullanılan cam v. kokainin "sigara içme" şeklinde alındığını gösterir. Analizi yapılacak madde standardı ile beraber ve gerektiğinde yöntemin kontrolü için dış veya iç standartlar kullanılır. deteksiyon limiti (kullanılan cihaz ile ilgili). diğer organlara göre akciğerde daha yüksek konsantrasyonda bulunması ise inhalasyonla alındığını gösterir. 2. çalışmalıdır.

kanın alındığı bölge ve diğer farmakokinetik özellikler etki eder. c) Numunelere uygulanan izolasyon ve identifikasyon. ilaçların alımı ile ölüm aramda geçen süre.A. kantitatif analiz yöntemleri (yararlanılan literatür de belirtilir). Daha sonra izolasyon ve destekleyici tarama testlerine geçilir. 15 Toksikolojik analiz sonucu bir rapor şeklinde hazırlanarak ilgili makama gönderilir. koku). idrar ve kan örneklerine uygulanır. Genelde zehirlenmeye neden olabilecek maddelerin sayısı en az 1500'ün üstündedir ve bunlardan 250-300 kadarı ile de sık zehirlenmeye rastlanmaktadır (Fazla bilgi için Vural. 1997' ye bakınız). Bilinmeyen bir madde ile zehirlenmede. Bu nedenle. Kalp kanı. Postmortem kan düzeyine. 1996 ve Ellenhorn. thoracic aorta gibi değişik yerlerden alınan kan örneklerinde analizi yapılan maddenin konsantrasyonları arasında önemli farklar bulunabilir. Ölümle sonuçlanmayan akut zehirlenmelerde ve madde bağımlılığına yönelik toksikolojik analiz sonuçları da benzeri şekilde belirli rapor örneklerine göre hazırlanır. Kişinin kurtarılmasında. toksikolojik analizin (özellikle adli olaylarda) değerlendirilmesinde farklı yerlerden alınan kan ve doku örnekleri ile sonuçların birlikte incelenmesi gerekir. femoral ven. Bu farklılıkların bilinmesi ölüm nedeninin yorumunda faydalı olur. Etil alkol.Ölüm durumunda kimyasal maddenin "postmortem kandaki" konsantrasyonu değerlendirilir. digoksin ve imipramin gibi maddelerle yapılan araştırmalarda bu farklılık gösterilmiştir (Poklis. Ön denemeler Zehirlenmeye neden olan maddenin identifıkasyonunda yardımcı olacak ve kısa zamanda sonuca ulaştıracak ön denemeler mide içeriği. 3. mümkün olan en kısa sürede zehirlenmenin mahiyeti hakkında bilgi toplamak gerekir. ZEHİRLERİN BİYOLOJİK MATERYALDE DOĞRUDAN ARANMASI Akut zehirlenmelerde en önemli olay mümkün olan en kısa süre içinde zehirlenmeye neden olan maddenin identifıkasyonu ve gerektiğinde kantitatif analizinin yapılmasıdır. Alınan numune çeşitleri ve miktarı . d) Vücut sıvı ve dokularında saklanan madde miktarının ölüme neden olup olmayacağının yorumunu ve analizi yapan toksikologun imzası bulunmalıdır. 16 3. idrar ve kanda önce doğrudan (direkt) ön denemeler yapılır. antidot ve diğer tedavinin yapılabilmesinde zehirlenme etkeninin belirlenmesi hayati önem taşır. Bu nedenle mide muhtevası.N. postmortem değişimler. Zehirlenmeye neden olabilecek maddelerin sınıfı ve sayısı çok çeşitlilik gösterir. M. 1996). Bu örneklerde yapılacak organoleptik öncelemeler (renk. Adli toksikolojik analiz sonucu ile ilgili raporda: a) b) Otopsi yapılan kişiye ait genel bilgiler. pH ve kimyasal testler aşağıda açıklanmıştır. Bu testlerde kullanılan reaktiflerin hazırlanması kitabın sonunda verilmiştir. .1.J.

. Menekşe kokusu —. Armut kokusu---------------> kloralhidrat. : pembe. b) Batıcı koku : Anorganik asitler. : yeşil. mavi. uçucu organik asitler ve formaldehitle alınır.. d) Burunda aksırtıcı etki ve koku salisilik asit ve veratrin tarafından verilir. . formaldehit. Örneğin: Potasyum permanganat: pembe.. Örneğin : a) Aromatik kokular Fenolik koku-----------------> fenoller. ile ilgilidir. Bakır tuzları Nikel tuzlan Kobalt tuzları : yeşil.. aseton. bromoforrn. c) Sarımsak kokusu : Elementel beyaz fosfor ve arsenik (kakodil oksit deneyinden sonra) ile ilgilidir.. viyole .. piridin. benzen. Meyvemsi koku-------------> alkol ve esterler.. naftalin... Tütün kokusu ---------------> nikotin. amilnitrit. 17 Numunenin rengi : Renkli bileşikler bulunduğu biyolojik sıvıda çözünerek.. merkaptanlar. Bunun dışında hidrojen sülfür.. metil salisilat. Tatlımsı koku -----. karbon tetraklorür.. iyodoform. anilin.—> turpentin. Acı badem kokusu----------> siyanür. numuneyi boyarlar. krezoller. Eterli koku -----------------> eter.. Bu nedenle idrar ve mide içeriğinde bu kokular algılanabilir. a)Mide suyunun rengi : Anorganik tuzlar veya boyalar mide suyuna kendi renklerini verirler.Numunenin kokusu : Karakteristik kokusu olan maddeler numuneye kendi spesifik kokularını verirler.. vanilin gibi maddeler kendine özgü kokuları ile tanınırlar. Ayakkabı cilası kokusu —> nitrobenzen.> kloroform.

fenasetin. İdrarda glukoz mevcudiyetinde. Bu testlerin bir kısmı pratik açıdan spesifiktir. fenasetin. fenitoin gibi maddelerle görülür. nitrobenzen. uygun reaktiflerle karakteristik renk verirler. levodopa. antrokinon laksatifleri. ibuprofen. asit ortamda anisindion. methemoglobin sarı kahverengi renk verir (Ellenhorn. piruvik asit ve fenazopiridin ile görülür. rubarb. krezol. b) İdrarda renklenme : İdrarda kahverengi siyah rengin bekleme ile şiddetlenmesi. efedrin ve pronestil sarı. Bu test ayrıca açlıkta veya diabetik ketozisde de pozitif çıkar. serbest aldehit veya keton grubu olan bileşiklerin . kan glukoz konsantrasyonuda tayin edilerek aralarındaki korelasyon araştırılır. rezorsinol. Alkali idrarda ise bu renk. Ayrıca aranacak madde standardı ile (yanlış kontrolü) parelel olarak renk testi uygulanmalıdır.Pikrik asit. İdrara doğrudan uygulanan testler Glukoz ve ketonlar "Labstix" testi veya Fehling deneyi ile aranır. Kırmızı kahverengi klorokin. Kullanılan renk reaksiyonlarının bu özelliklerini ayırt etmek gerekir. nitrik asit : sarı. pancar ve böğürtlen idrara pembe veya kırmızı renk verir. Biyolojik materyale doğrudan uygulanan testler Renk reaksiyonları : Bir çok ilaç ve zehirler. yeterli konsantrasyonda ve intaferans yapan maddelerin yokluğunda. İlaç kapsülleri boyaları ile mide suyunu renklendirirler. "Labstix" gibi uygun bir reaktifle emprenye edilerek hazırlanmış şeritler 10-15 saniye idrar içine daldırıldıktan sonra okunur. trinitrofoneller ile oluşur. Kırmızı veya pembe renk aminopirin. porfirinler ve melanin ile görülür. iboprufen. Kullanılan malzeme ve reaktiflerin saflığını kontrol etmek için (yalnış pozitif kontrolü) kör (blank) deney yapılmalıdır. anilin boyaları. parahidroksifen. 1 mi Fehling reaktifi (Fehling I ve II karışımı) ile yarım saat kaynar su banyosunda bekletilir. nembutal. Sarı kırmızı çökeleğin meydana gelmesi. Ancak aynı fonksiyonel grubu içerenler de reaksiyona girerler. Keton için pozitif sonuç alınması durumunda aseton veya izopropilalkol ile zehirlenmeden şüphelenilir. santonin. Merkurokrom : parlak kırmızı renklenmeye neden olurlar. 1997). Sülfırik asit. naftol. Alkali ortamda antrakinon laksatifleri. fenitoin. pamakin.2. sekonal kırmızı. brom sulfalein. okzalik asit ile siyah ve kahve telvesi şeklinde granüller görülür. delvinal turuncu renk verir. Örneğin. M. küçük porselen kapsül ve tüplerde uygulanabilir. metronidazol. 18 3. metildopa. pirogallol. eosin. Asit idrarda anisidindion. fenoller. antipirin. Fehling deneyi : İdrarda glukoz ve ketonlar için Fehling deneyi de uygulanabilir: 1 mi idrar. Renk reaksiyonları deney tüpünde. fenotiazinler.S ve ark.

b) sıcakta. pirazoller(piramidon. izopropil alkol gibi) ve aldehitler de dikromatı indirgeyerek bu deneyle pozitif sonuç verirler. morfin. Deney. kloralhidrat. adrenalin.(glukoz. mannoz) varlığını gösterir. 19 mentol. veramon). Ayrıca kloroform. Soğukta salisilatlarla viyole renk oluşur. kodein. çok değerli fenoller. kahverengi kahverengi Beyaz — çökelek . Kırmızı. krezol. morfin. Eğer idrarda %50 mg üstünde etil alkol varsa 10 saniyede . glukuronik asit. deneyine pozitif cevap verirler. 2 damla %5 lik demir-3klorür (ferri klorür: FeCİ3) çözeltisi damlatılır. rezorsin Şahsilik asit ve salisilatlar. Uçucu indirgen bileşikler (alkol ve aldehitler) dikromat testi ile aranır : Deney tüpüne. novaljin. salisilatlar. %75 mg alkol varsa 45 saniye içinde oda sıcaklığında yeşil renk meydana gelir. 2 mi idrara. laktoz. trikloroetilen. guajakol P-naftol Mavi-viyole Kahverengi Açık sarı açık sarı Viyole Viyole Viyole Yeşil Yeşil Kırmızı. fruktoz. bunun dışında fenol. 1 mi idrara 1 mi %10 sodyum dikromat (%50 H2SO4 içinde) ilave edilir. a-naftil tioüre (ANTU) gibi bileşikler de Fehling.klorür deneyi (genel) : Bir deney tüpünde. Etil alkol dışında diğer alkoller (metil alkol. sıcakta yapılırsa (karışım kaynar su banyosunda en az 2 dakika bekletilirse) %20 mg alkolün tanınması mümkün olur. santonin Apomorfin. (Tablo 2) 20 Tablo 2. dilaudid gibi Floroglusin. Demir-3. c) 3 damla 2 N HC1 ilavesinden sonra ısıtma ile aşağıdaki renkler elde edilir. enol grubu içeren bileşiklerle : a) 1 dakika soğukta bekletme. amigdalin.FeCl3 testi ile renk veren kimyasal maddeler Çözelti veya çözeltinin rengi Oda ısısında Sıcakta 3 damla 2 N-HCI ilavesinden 1 dakika sonra ve ısıtmadan sonra Renkler Mavi Kırmızı Mavi-viyole Kahverengi Açık Sarı Renk veren maddeler Pirogallol Bir değerli fenoller (fenol.

Terapötik dozda alınan aspirin veya aminosalisilik asit pozitif sonuç verir. Hiçbir renk meydana gelmezse 2 mi idrar ilave edilir ve tekrar ısıtılır. Fenotiazin türevlerinden birinin mevcudiyetinde pembe. Çünkü laboratuvar ortamının reaktiflerle kontamine olması pozitif sonuç verebilir. İmipiramin. turuncu viyole ve maviye kadar giden bir renk değişimi görülür.) Trikloro bileşikleri için Fujivvara deneyi : 1 mi idrara 1 mi %10 NaOH ve 1 mi tekrar distillenmiş piridin ilave ederek 2 dakika kaynar su banyosunda tutulur. Trinder reaktifı. kloral. HgNO:. klorbutal. kırmızı. Bu nedenle CC14 zehirlenmesinden süphelenildiğinde. desipramin veya tripiramin olduğunda yeşil renk meydana gelir. paminopenol fenasetin. Diğer bir tüpte. Karbon tetraklorürün metabolitleri (triklorometil bileşikleri) Fujivvara testi ile pozitif sonuç verebilir. Viyole renk salisilat veya salisilamid varlığını gösterir. Fenotiazinler için FPN deneyi : 1 mi idrara 1 mi FPN reaktifi ilave edilir. 3 damla %1 Ma TMO2 ve 3 damla 22 taze hazırlanmış %1 oc-naftol %10 NaOH içine ilave edilir. ve HCI ile hazırlanır) damlatılır. ftalat ve kafur a-naftol Ferrosiyanür Gallik asit ve tuzları 21 Salisilat aranmasında destekleyici deney olarak Trinder testi uygulanır: 1 mi idrara 5 damla Trinder reaktifı (FeCIj. salisilatların tayininde kantitatif amaçla da kullanılır (özel bölüme bakınız. ayrıca hepatotoksisite testleri yapılmalıdır. 1 mi %10 luk . parasetamol ve anilinin metabolitidir. her zaman pozitif sonuç alınmayabilir. karışımın 2 damlasına 10 mi su. trikloroetanol.5 mi hidroklorik asit ilave edilir ve 100°C de 10 dakika kaynatılır.Kırmızı Çökelek Kırmızı sarı Beyaz Mavi Mavi Açıkkırmızı Açık kırmızı Kırmızı sarı Çözünme olur Viyole Mavi Mavi Çözünme olur Mavi Çözünür Antipirin Benzoat. 1 mi Forrest reaktifı ilave edilir. Pembe rengin varlığı paminofenol veya diğer primer amin içeren bileşiklerden birinin varlığını gösterir. Deney . Piridin fazında pembe kırmızı rengin meydana gelmesi trikloro bileşiklerinin (kloroform. Ancak karbon tetraklorür kısmen triklorometile metabolize olduğu için. blank (kör) olarak seçilen idrar ve standart trikloroasetik asit çözeltisi ile (kontrol) paralel olarak yapılır. desipramin ve trimipramin için Forrest deneyi : 1 mi idrara. trikloroasetik asit) bulunduğunu gösterir. İmipramin. Primer aminler için anaftol-sodyum nitrit deneyi : Seyreltik hidroklorik asitle asitlendirilmiş 2 mi idrara.5 mi idrara 0. Parasetamol için krezol-amonyak testi : 0.

2 damla numune mide içeriği süzüntüsü sülfırik asit içinde hazırlanan 1 mi %1 lik difenilamin çözeltisine ilave edilir. Tüp eğilerek yandan 1 mi sülfirik asit ilave edilir. Trinder reaktifi ile pozitif sonuç verir. Parakııatın alımından 4 saat sonra alınan idrar örneğinde de koyu mavi renk elde edilmesi iyileşmenin gerçekleşmediğini gösterir. ferrisiyanür çözeltisi yerine ferrosiyanür çözeltisi kullanılarak tekrarlanır. Ferro (Fe++) ve ferrik (Fe+++) iyonlarının tanımlanmasında ferrosiyanür ve ferrisiyanür deneyi kullanılır. yemek artıkları. Mavi rengin belirmesi parakuatı gösterir. Test.krezol (su içinde hazırlanmış) ve 4 mi 2M amonyum hidroksit ilave edilir. Pozitif sonuç alındığında. Etlerde prezervatif olarak kullanılan nitrit ve nitratlar da (mide içeriğinde bulunabilecek etten kaynaklanan) pozitif reaksiyon verirler. 2 mi numuneye 2 mi 0. 24 . Aşırı dozda alımından günlerce sonra ana madde ve konjuge metabolitleri tanımlanabilir. 10 dakika kaynatıldıktan sonra gerekirse süzülür. Bu durumda oluşacak koyu mavi çökelek (Berlin mavisi) ferri iyonunun varlığını gösterir. yabancı madde kalıntıları) olarak incelenir. Test çok duyarlıdır ve terapötik dozlarda da pozitif sonuç elde edilir. bromat. Viyole renk salisilat varlığını gösterir. nitrat ve nitritler) için difenilamin testi uygulanır. pH'nın yüksek olması alkali alındığını gösterir. Etklorvinil için difenilamin testi : 2 mi idrar üstüne birkaç mg difenilamin sülfat serpilir. Mavi rengin oluşması parasetamol varlığını gösterir. Parakuat ve dikuat için ditionit testi : 1 mi idrara taze hazırlanmış %0. Açık mavi renk organik maddeden kaynaklanabilir ve bu nedenle göz önüne alınmamalıdır. Özellikle oksidan anyonların diğer anyonlardan ayrılmasında kullanılan bir testtir. klorat. iyodat. hemen parasetamol plazma düzeyi tayin edilmelidir. Salisilatlar: Trinder testi ile aranır. 2 damla örneğe 3 damla 2 M hidroklorik asit ve 1 damla %1 lik potasyum ferrisiyanür çözeltisi ilave edildiğinde oluşan mavi çökelek (Turnbull mavisi) ferro iyonunun mevcudiyetini gösterir. 23 Mide içeriğinde uygulanan ön deneyler Mide içeriği yukarda açıklandığı gibi önce koku. görünüş (bitki parçaları. Hemen oluşan koyu mavi renk oksidan bir anyonun varlığını gösterir. pH'ı saptanır. Dikuat ile yeşil renk elde edilir. ancak parakuat da bulunabilir. renk. Aspirin hidroliz edildikten sonra. Süzüntü 0. Bu test sperifiktir ve terapötik dozda da pozitif sonuç verecek duyarlıktadır.1 M hidroklorik asit ilave edilir. Zehirlenmenin şiddeti plazma-parakuat düzeyinin ölçülmesi ile desteklenir. Etklorvinil varlığında difenilamin kristalleri üzerinde kırmızı renk oluşur.1 lik sodyum ditionit çözeltisinden (1 M-sodyum hidroksit içinde) ilave edilir. Oksidan maddelerin (hipoklorit.1 M sodyum hidroksitle nötralize edilir ve 3 damla Trinder reaktifi ilave edilir.

Organik fosfat yapısındaki ve diğer kolinesteraz inhibitörlerinin aranması : Kolinesteraz inhibisyonu reaksiyonuna dayanır. Yöntemlerin ayrıntısı ilgili maddeler bölümünde açıklanacaktır. antimon. COHb bandlarının daha iyi görülmesi için numuneye indirgen (sodyum ditionit gibi) bir madde ilave edilir. Doğrudan doğruya. Kan şekeri insülin. asit ortamda bakırdan daha soy metal veya ametal iyonlarının (cıva. yıkılama işlemi . 2 tüp arasındaki renk farkı. Ön deneyler grubuna göre bu testler arasında en önemlisi Reinsch deneyidir.01 M amonyak ile (1:20) oranında seyreltilir. Karbonnıonoksitj karboksihemoglobin (COHb) şeklinde aranır. gümüş. Kanda (serum veya plazma) salisilatlar. telleryum. selenyum. cıva. trikloro bileşikleri. ikinci tüpe 0. 3.1) normal serum ilave edilir. arsenik. Reinsh Deneyi Reinsh deneyinin prensibi. etklorvinil^ parakuat ve dikuat mide içeriği süzüntüsünde daha önce idrarda açıklanan testlerle aranır. Bu durumda O2Hb bandı kaybolarak.3. Beraberinde deney normal kan ile tekrarlanır. Ayrıca parasetamol zehirlenmesinde oluşan karaciğer hasarının ilk döneminde de hipoglisemi görülür. Sonucun diğer deneylerle de desteklenmesi gerekir. uçucu indirgen maddeler ve kolinesteraz inhibitörleri daha önce açıklanan yöntemlerle aranabilir.2 mi mide içeriği süzüntüsü ilave edilerek 2 dakika bekletilir. Kana doğrudan uygulanan testler Kanda glukoz ve üre tayini yapılır. Bazı metalik zehirlerin biyolojik materyalde doğrudan aranması Arsenik.1 mi %5 asetil tiyokolin iyodür ve 20 mikrolitre (|0. imipramin grubu. selenyum ve tellüryum gibi bakırdan daha soy metalik zehirler (metal ve ametaller) biyolojik materyalde izolasyon yapmadan doğrudan aranabilirler. Destekleyici deney olarak spektroskopik incelemeler ile yapılır : Kan örneği 0. Kan örneği 0. hipoglisemik maddeler şeker ve alkolle düşer. COHb sarı ve sarı-yeşil alanda (568 ve538 nm de) maksimum absorbans gösterir. Amonyakla seyreltilen normal kanın rengi hemen sarıya dönerken %20 ve üstü oranda karboksihemoglobin içeren kan birkaç dakika dayanan pembe renk verir. 25 kanda oksihemoglobin (O2Hb) daha uzun dalga boyunda (576 ve 541 nm de) maksimum absorbans gösterir.2 mi su (kör deney).01 M amonyum hidroklorürle 1:200 oranında seyreltilir. Bu yöntemler kantitatif amaçla da kullanır. bizmut. 2 ayrı tüpe 3 mi ditiyobisnitrobenzoik asit çözeltisi 0. Birinci tüpe 0. antimon. kükürt) metalik hale geçerek bakır levha üzerinde toplanmasına dayanır. Fenotiyazinler. organik fosfat esteri veya başka bir kolinesteraz inhibitörü varlığını gösterir. Normal . bizmut. 555 nm de daha az şiddetle hemoglobin (Hb) den ileri gelen maksimum absorbans görülür ve COHb bandlan daha belirgin olarak seçilir. Kanda %40 ve üstünde COHb olduğunda O2Hb ve COHb bandlar ayrılabilir.

20 |U. Distile su ile yıkanmış ve kurutulmuş bakır levha bu karışımın (kupröz iyodür : Cu2 I: ) 27 üzerine konur. 1 mi %15'lik nitrik asit (HNO3 ) konarak karışım 5 dakika . numunenin asit konsantrasyonu %2-8 arasında kalmalıdır. Bakır levha üzerinde toplanan metallerin kesin identifikasyonları (Destekleyici deneyler): Cıva aranması : Bir saat camına filtre kağıdı yerleştirilir ve sırası ile : 1-2 damla (100 mi suda 5 g potasyum iyodür ve 20g sodyum sülfit : KI+Na2SO3 7 H2O ile hazırlanan) çözeltiden ve 1-2 damla %5 bakır sülfat (5g CuSO4. Bakır levha veya bakır spiral tel üzerinde toplanan metal veya metal karışımlarının kesin tanımlanmaları. Bakır üzerinde toplanmış maddenin rengi. filtre kağıdı arasında bastırmadan kurutulur. metalik zehirin cinsi hakkında bize ön bilgi verir. Bir erlenmayer içine konulan biyolojik madde üzerine 3-5 mi konsantre hidroklorik asit (HCI) ilave edilir. 25 g doku Waring blender veya benzeri bir 26 homojenizatörde uygun bir miktar su ile masere edilir.g civa. 1 saat sonra bakır levha alınır ve distile su ile yakandıktan sonra levha. Numune olarak idrar kullanılacaksa 10 mi. idrar. Saat camı ile kapatılır. 100 mi 1 N-HCI içinde çözülür) ilave edilir. (bizmut 2 saat ister). (Bu test ile 20 mi çözeltide bulunan 50 |J. Bizmut aranması : Hg aranmasından sonra bakır levha alınır bir tüpe konur. Gettler ve Kaye (1961) tarafından geliştirilmiş bir seri destekleyici deneylerle (confirmatory tests) gerçekleştirilir. 1 saat bekletilir. Deneyin yapılışı : Biyolojik materyal olarak mide içeriği. doku) kullanılabilir. 5 H2O. Bakır levha (1:1) seyreltik HNO3 içine ve sonra distile su içine daldırılarak temizlenir. organ içeriğinden ise 10 g alınır. Karışımın azalan hacmi. sarı kırmızı bir renk (kupröz merkurik iyodür) belirir. ısıtma esnasında %10 HCI ilave edilerek. Bu testler yarı kantitatif amaçla da kullanılabilir. Bakır levhayı tutmak için platin veya nikrom telden yararlanılır. bizmut tanınabilir). tamamlanır.gerekmeksizin. biyolojik madde (kan. böbrek veya idrar kullanılabilir. Şöyle ki: Tel üzerindeki gümüşi bir renk : cıva (Hg) Parlak siyah renk : bizmut (Bi) Mat siyah renk : arsenik (As) Mor renk : antimon (Sb) olduğunu gösterir. 5 (Xg arsenik. 1 cm" den daha büyük olmayan bir bakır levha kullanılır. 20 \ig antimon. Bakır levha üzerindeki birikinti cıva ise. Cu2I2 ile reaksiyona girerek . Üzerine sırası ile İmi %5 lik sodyum sülfıt. Bakır levha biyolojik materyal ve asit ilave edilerek hazırlanan karışım içine daldırılır ve kaynar su banyosu üzerinde 1-2 saat ısıtılır.

mantarın kenarındaki Cıva-2-klorür %5 lik (HgCI2) veya gümüş nitrat (AgNO3) ile emprenye edilmiş filtre kağıdında konsantrasyona bağlı olarak sarı. 2 g Kİ ilave edilir. 100 mi %0. Fakat bu halde meydana gelen renk sarı-siyahtır ve renk daha geç meydana gelir. (çözünmesi sağlanır). (kinin-bizmut-iyodür. Ayrıca konsantre HCI dumanları ile temasta. Hidrojen ve arsin gazlarının açığa çıkması için 30 dakika (gerektiğinde 1 saat) bekletilir. 1975) 2) Gutzeit deneyi: As için yarı kantitatif olarak da uygulanabilir. Bizmut varsa çözeltiye geçer. Gutzeit testi. As çözeltiye geçer. Bu nedenle çözeltide As. Reinsch testi uygulanan bakır levha kullanılabildiği gibi. antimon mevcudiyetinde de pozitif sonuç verir. saç. 15 mi %10 luk sülfirik ve 5 g arsenik içermeyen çinko granül ilave edilir. 1 mi %20 lik H2SO4 . (Şekil la) Deney tüpünün içinde 1 mi yukarda hazırlanan KCN'lü çözelti (veya kalıntı olan bakır levha). Erlenmayer içine. 1 mi kinin-Ki reaktifı (1 g kinin sülfat. 1961. N. Safsızlık olarak bulunabilecek kükürtlü hidrojen. Çözelti diğer bir tüpe aktarılır. Bu amaçla Şekil lb deki aparey kullanılır. turuncu. Kanatların ölçüsü ve şekli şekil lb de gösterilmiştir. 1-2 damla kalay klorür (SnCh) ilave edilir ve tüpün ağzı sıkıca bir mantar tıpa ile kapatılır. Üzerine 1 mi distile su. 1-2 saf granül çinko. Reaksiyon sonucu arsin HgBr2 ile emprenye edilmiş filtre kağıdında konsantrasyona bağlı olarak sarıdan kahverengiye kadar değişen renk verir. M. tırnak gibi biyolojik materyal (asit dijestiyon çözeltisi) de kullanılabilir.. Şekil lb de görülen erlenmayenin ağzına lastik bir tıpa ile yerleştirilen kurutma tüpüne kurşun asetat ile nemlendirilmiş pamuk konur. kahverengi ve siyah renge kadar değişen renk tonları (AgNOj ile siyah) görülür. 28 Gutzeit deneyinde. Reinsch testi uygulanmış bakır levha veya yıkılama uygulanmış biyolojik materyalin asit dijestiyon çözeltisinden 20 mi konur. Bu kanatlar arasına cıva-2 bromür (merküric bromür) ile emprenye edilmiş kuru filtre kağıdı (Whatman no:40 yuvarlak filtre kağıdı..organik maddeleri yıkılanmış idrar.. Gutzeit Deneyi 1) Gutzeit deneyi en basit şekli ile bir tüp içinde yapılır. (yıkılama ve külleştirme için bakınız: Kaya. S.5 lik HNO3 içinde çözülür. kurşun asetatlı pamuk tarafından tutulur.5 mi %10 (KCN) ile çalkalanır. 5 |ig arsenik detekte edilebilir.) Arsenik ve antimon aranması : Bakır levha 0. Bizmut olduğunda turuncu renk oluşur. Güley. bakır levhada ise antimon Gutzeit testi aranır. %95 lik alkolde %5 konsantrasyonda hazırlanan cıva2 bromür ile 2 dakika emperenye edilmiş) yerleştirilir. Zehirlerin izolasyon yöntemlerine göre sınıflandırılmaları . Vural. kan. Standart arsenik çözeltisi ile hazırlanan renk skalası ile karşılaştırılarak test yan kantitatif olarak da kullanılabilir. Arsenik varsa. Bu tüpün üstüne hazır olarak sağlanan veya yaptırılabilen kanatlar yerleştirilir. antimon ile meydana gelen renk kaybolduğu halde arsenik ile meydana gelen renk sabit kalır.çalkalanır.

kavnama noktasına kadar ez SİDE VIEW (T*0 UNITS ASSEMBLEO) % 5 HgCl2 ile emprenye kağıt OBUOUE VIEW (SINGLE UNIT) ICRCUIIIC »KOMİDE EHSITI2ED «PCD. siyanür gibi gazlar ve alkoller. Bu maddelerin analizleri için değişik analitik kimya ve fızikokimyasal tekniklerden yararlanılmaktadır. çok sayıda çeşitli kimyasal maddelerin (2000 üstünde) aranması gerekmektedir. proteinler. 4. birçok ilaçlar). fosfat. c) Metalik zehirler: Biyolojik maddeden kuru veya yaş külleştirme (oksidasyon) işlemi ile ayrılırlar (kurşun. (CO.1. Analitik toksikolojide. iyon değiştirme. glikozitler gibi). Çoğunlukla aranılan zehirli madde çok az miktarda (miligram ve hatta mikrogram düzeyinde) olduğundan öncelikle bunların bulunduğu ortamdan ayrılması ve saflandırması için kullanılacak izolasyon yöntemleri çok önemlidir. T \COTTON mmESNATCO ITH LEA0ACETATE Numune % 20 H2SO4 ve Zn. b) Uçucu olmayan organik zehirler : Biyolojik ortamdan sıvı ekstraksiyon yöntemi ile izole edilirler (barbitüratlar.Analitik amaçla bir çok toksikologlar. alkaloidler. kadmiyum. Bilinmeyen veya . e) Çeşitli zehirler : (Özel olarak aranması gerekenler): Yukarıdaki izolasyon teknikleri ile aranamayan ve her biri için özel ektraksiyon işlemleri. SnCl2 a b Şekil 1. ZEHİRLERİN BİYOLOJİK MATERYALDEN İZOLASYON TEKNİKLERİ Toksikolojik analizlerde. tiosiyanat gibi). iyon çifti oluşturma gibi yöntemlerin uygulanması gereken maddeleri kapsar (pestisitler. d) Toksik anyonlar : Biyolojik ortamdan dializ veya iyon değiştirme (ionexchange) teknikleri ile ayrılırlar (klorat. benzen gibi organik çözücüler). cıva gibi). Uçucu zehirlerin biyolojik materyalden distilasyonla izolasyonları Bilindiği gibi distilasyon sıvı bir maddeyi. zehirler bu ayırma yöntemlerine göre sınıflandırılmıştır. zehirleri uygulanan izolasyon tekniklerine göre başlıca beş sınıfta toplanır: a) Uçucu zehirler : Biyolojik maddeden distilasyon veya difüzyon yolu ile ayrılırlar.Basit (a) ve modifıye (b) Gutzeit apareyi 4.

Bir gaz akımı ile buhar sıvı üzerinden uzaklaştırılırsa. nitel ve nicel analizleri yapılır. b) Uçucu olmayan organik zehirler : Biyolojik ortamdan sıvı ekstraksiyon yöntemi ile izole edilirler (barbitüratlar. benzen. glikozitler gibi). su buharı ile birlikte soğutucudan geçerek yoğunlaşırlar. fosfat. iyon değiştirme. Su buharı distilasyonu ile ayırma : Her sıvı maddenin sıcaklık derecesine bağlı olarak belirli bir buhar basıncı vardır. alkaloidler. proteinler. Bu distilat uçucu zehirlerin aranması için kullanılır. Kaynama noktası 100° altında olan önemli uçucu zehirlere örnek olarak: Eter. aseton. etil alkol. Bu şekilde soğutucudan geçerek buz içinde soğutulan toplama kabında distilat toplanır. Sonra bu buharlar. iyon çifti oluşturma gibi yöntemlerin uygulanması gereken maddeleri kapsar (pestisitler.şüpheli bir zehir önce bu genel izolasyon yöntem ve tekniklerine göre ayrıldıktan sonra. 4. o madde tekrar dengeyi sağlamak için buharlaşır. kloroform. bu maddeler o sıcaklıktaki buharlaşma basıncı oranında buharlaşır. kadmiyum. c) Metalik zehirler: Biyolojik maddeden kuru veya yaş külleştirme (oksidasyon) işlemi ile ayrılırlar (kurşun. etilen klorür. 30 yavaş distile edilir. petrol eteri. zehirleri uygulanan izolasyon tekniklerine göre başlıca beş sınıfta toplanır: a) Uçucu zehirler : Biyolojik maddeden distilasyon veya difüzyon yolu ile ayrılırlar. e) Çeşitli zehirler : (Özel olarak aranması gerekenler): Yukarıdaki izolasyon teknikleri ile aranamayan ve her biri için özel ektraksiyon işlemleri. Şekil (2) de su buharı distilasyonu apareyi görülmektedir. trikloroetilen verilebilir. izopropil alkol. Uçucu zehirlerin biyolojik materyalden distilasyonla izolasyonları . (CO. siyanür gibi gazlar ve alkoller.1. cıva gibi). d) Toksik anyonlar : Biyolojik ortamdan dializ veya iyon değiştirme (ionexchange) teknikleri ile ayrılırlar (klorat. etil bromür. kuvvetli bir su Zehirlerin izolasyon yöntemlerine göre sınıflandırılmaları Analitik amaçla bir çok toksikologlar. metil alkol. Balona uygun bir soğutucu bağlandıktan ve önüne toplama kabı (C) yerleştirildikten sonra. birçok ilaçlar). tiosiyanat gibi). Numune "B" balonuna 1/3 ünü geçmeyecek şekilde konur ve gelen su buharını yoğunlaşmaması için önceden balon "B" ısıtılır. Uygulamada bu amaçla su buharı kullanılır. Genellikle kaynama noktaları suyunkinden oldukça yüksek olan maddelerin içine su buharı yollandığı zaman. benzen gibi organik çözücüler).

nofrol İyodoform Nikotin Kafur Nitrobenzen Karbon tetraklorür Paraldehit Karbon sülfür Piridin Kloral hidrat x Salisilik asit ve esterleri Kloroform Siyanür Koniin Tribromoetanol Krezoller Timol Kroton yağı Toluen . benzen. aseton. etil alkol. metil alkol. kaynama noktası ve su buharı ile sürüklenmelerine göre 2 şekilde yapılmaktadır. izopropil alkol. petrol eteri. Sonra bu buharlar. kaynama noktasına kadar ısıtarak buhar haline getirmek ve bu buharı yoğunlaştırarak ayrı bir kapta toplamaktır. etil bromür.n.) 100°C altında zehirlerin ayrılmaları: Bunun için normal distilasyon apareyi kullanır. Genellikle kaynama noktaları suyunkinden oldukça yüksek olan maddelerin içine su buharı yollandığı zaman. su buharı ile birlikte soğutucudan geçerek yoğunlaşırlar. Kaynama noktası 100° altında olan önemli uçucu zehirlere örnek olarak: Eter. o madde tekrar dengeyi sağlamak için buharlaşır. Tablo-2 Su buharı ile uçan zehirler Aldehitler Alkoller Aseton Benzen Benzin Benzoik asit Esans iye 1 yağlar Eter Fenoller Formaldehit Fosfor (sarı) 33 Fuzel Yağları Ksilen Guayakol a. kloroform. Su buharı distilasyonu ile ayırma : Her sıvı maddenin sıcaklık derecesine bağlı olarak belirli bir buhar basıncı vardır. Şekil (2) de su buharı distilasyonu apareyi görülmektedir. Distilasyona soğutucudan akan damlalar berrak oluncaya kadar devam edilir. kusmuk. Balona uygun bir soğutucu bağlandıktan ve önüne toplama kabı (C) yerleştirildikten sonra.Bilindiği gibi distilasyon sıvı bir maddeyi. etilen klorür. Uçucu zehirlerin distilasyonu. Bir gaz akımı ile buhar sıvı üzerinden uzaklaştırılırsa. Bu şekilde soğutucudan geçerek buz içinde soğutulan toplama kabında distilat toplanır. Toplama kabı buz içinde soğutulur. Bu distilat uçucu zehirlerin aranması için kullanılır.ve (3. Uygulamada bu amaçla su buharı kullanılır. kuvvetli bir su buharı akımı (A) balon içinde geçirilmeye başlanır. bu maddeler o sıcaklıktaki buharlaşma basıncı oranında buharlaşır. Distilasyon balonuna bir miktar mide içeriği. Normal distilasyonla kaynama noktaları (k. idrar veya kan gibi 31 incelenecek örnek konur ve kaynar su banyosunda veya bek alevinde yavaş yavaş distile edilir.Su buharı disitilasyon apareyi. 32 Şekil 2. trikloroetilen verilebilir. Numune "B" balonuna 1/3 ünü geçmeyecek şekilde konur ve gelen su buharını yoğunlaşmaması için önceden balon "B" ısıtılır.

izonitril deneyi gibi) veya çökelek (karekteristik renkte) oluşmasına (ksentogenat deniyi gibi) dayanmaktadır. kloral. karekteristik koku oluşmasına (iyodoform deneyi. c) Distilatta kimyasal ön denemeler yapılır. konun alkali ortamda distile olurlar. (Şekil 3) Bu yöntemle ayrıca uçucu zehirlerin identifikas-yonu ve kantitatif analizi de yapılabilir. 2) Kalevi ortamda su buharı ile uçan zehirler : Numune seyreltik NaOH veya katı magnezyum oksit (MgO) ile pH 8 olarak şekilde kalevilendirilir. hem kendi grubu içinde hangi bileşik olduğunu ve hem de yukarıdaki ilk bulguların sonuçlarını kesinleştirmek için özel reaksiyonlar tatbik edilir. Eğer numune asit ise önce doymuş sodyum bikarbonat çözeltisi ile nötralleştirilir. . en uygun olan fonksiyonel gruplara dayanarak yapılan genel deneylerdir. hidrat. Bu ön denemeler için çok çeşitli reaksiyonları yapmak mümkünse de. 34 d) Genel fonksiyonel grubu belirlenmiş maddeyi. CS2 gibi) b) Distilatın reaksiyonu kontrol edilir (Turnusol kağıdı ile asit veya kalevi özelliği araştırılır).2. Deneylerin yapılışı zehirlerin özel aranmaları bölümünde açaklanmıştır. Uçucu zehirlerin mikrodifüzyon yöntemi ile izolasyonları Az miktarda uçucu zehirlerin dokulardan izole edilmesinde kullanılan diğer bir teknik mikrodifüzyon yöntemidir. keton gibi özelliği veren grupların tanıma reaksiyonları ile distilattaki maddenin kimyasal sınıfını tayin etmek mümkündür. İlk kez Feldstein ve Klendshoj tarafından uygulanan bu teknik için Conway'in mikrodifüzyon düzeneği kullanılmaktadır. Fujiwara deneyleri gibi).Su buharı ile uçan zehirleri. Distilatta uçucu zehirlerin aranması: Elde edilen distilatta uçucu zehirler. nikotin. aldehit. kloroform (kloral hidrat kalevi ortamda kloroforma dönüşerek distile olur). Bunun için analiz maddesinin 1/6 sı balona konur. amfetamin. distilasyon ortamına göre ikiye ayırabiliriz: 1) Asit ortamda su buharı ile uçan zehirler : Asit veya nötral yapıdaki uçucu bileşikler asit ortamda su buharı ile uçarlar. Bu reaksiyonlar ya renkli bileşiklerin oluşumuna (kromotropik asit. Organik bileşiğe alkol. aşağıdaki şekilde aranır: a) Distilatın kokusu kontrol edilir. uçucu olmayan organik zehirlere de uygulanan bu genel ve ayırt edici özel reaksiyonlar tablo 4'de gösterilmiştir. benzen. Anilin. Sonra %10 tartarik asit veya seyrettik sülfırik asitle pH 5'e getirilir ve 50 mi distilat toplanacak şekilde su buharı ile distile edilir. Uçucu organik zehirlerden başka. Bir çok bileşikler karakteristik kokusu ile tanımlanabilir (fenol. 4. Bu deneylerin bir kısmı daha önce "biyolojik sıvılara doğrudan uygulanan deneyler kısmında da açıklanmıştır.

primer alkoller Etil alkol. Böylece biyolojik maddedeki uçucu bileşiğin saf bir çözücü içine aktarılması yani izole edilmesi mümkün olur.Renk reaksiyonu b. fenasetin. İndirgenme Schıff reaktifi ile renk reaksiyonu Kromotropik asit deneyi Legal deneyi (pentasiyano nitrozo demir-3 ile) Fujiwara reaksiyonu (piridin+NaOH+ısı) Izonitril reaksiyonu (Anilin+NaOH+ısı) Indofenol reakisyonu (Fenol+Oksijen veya nitröz asitle) Demir-3-klorürle Millon reaksiyonu (Metalik cıva+HNO3 ile nitrolama) Diazo reaksiyonu Ksentogenat reaksiyonu (ROH+CS2+KOH) lyodoform reaksiyonu (Etil alkol+iyot+NaOH) Prusya mavisi oluşması Guignard deneyi (izopurpurat oluşması) Uygulandığı gruplar Alkoller. uçucu maddenin çözündüğü çözelti bir mikro tüpe alınarak kalitatif ve kantitatif analizini yapmak mümkündür. difüzyon ve iç odacıktaki absorpsiyon olayı devam eder. sülfonamid.Distilasyonu ile izole edilen uçucu zehirlerinn grup reaksiyonları: Genel reaksiyonlar Asit ortamda kromatla oksitleme Fehling çözeltisinin indirgenmesi Nesslereaktifi ile: a. kloroform. rezorsin gibi) Polihalojenik bileşikler (kloroform. novakain. pirimer ve sekonder alkoller. aldehitler. tiyosülfat. asetil aseton. primer aminler ve hidrolizle bu bileşikleri verenler Anilin ve hidrolizle anilin veren bileşikler (asetanilid. piramidon. buharlaşma. laktik asit Siyanürler Siyanür ve pikrik asit . metil alkol (oksitlendikten sonra) Aktif metilen grubu olan bileşikler (ketonlar.Prensip : Kapalı bir sistemde analizi yapılacak biyolojik materyal ve bu örnekten uçucu zehiri açığa çıkaracak reaktif (liberating agent) dış odacıkta ve serbest hale geçen uçucu zehiri tutan çözücü (absorban) ise iç odacıkta bulunur. doymamış hidrobarbonlar Aldehitler. kloralhidrat Aldehitler ve alkoller (oksitlendikten sonra) Formaldehit. bu kapalı sistemde difüzyona uğrayarak iç odacıktaki çözücü içinde çözünür. İç odacığa ilave edilen uygun bir reaktifle uçucu bileşiğin tanınması iç odacıkta yapılabildiği gibi. Oda sıcaklığı veya 37°C de dış odacıkta buhar veya gaz haline geçen uçucu zehir. trikloroasetik asit gibi) Klorlu hidrokarbonlar. dulsin gibi) Fenol ve fenol türevleri. pirol. Aldehitler. aseton. kloroform. 35 Tablo 4. amonyak ve amonyum tuzları. Bu şekilde sistemde bozulan buhar basıncı dengesinin sağlanması için biyolojik materyaldeki uçucu zehir bitinceye kadar. ferrosiyanür) Fenoller (serbest ve p-substitüe fenoller) Aromatik primer aminler (anilin ve hidrolizle anilin veren bileşikler) CS2. indol. enol grubu veren maddeler (asetil aseton. anestezin. asetaldehıt. kloralhidrat Küçük moleküllü aminler.

porselen veya polietilen iki odacıkla. Genellikle kan ile çalışırken oda sıcaklığında 2 saat.40 mm /\ Enine kesit Şekil 3. idrar veya 37 homojenize organ numunesi konur. c) Bu işlemlerden sonra apareyin ağzı derhal kapatılır ve difüzyon için bekletilir. Bu amaçla geliştirdiği apareye "Convvay mikrodifüzyon cihazı" adını vermiştir. Genellikle 2-5 mi kan.Conway mikrodifüzyon apareyi.36 Conway mikrodifüzyon apareyi : Mikrodifüzyon yöntemini ilk defa Conway .Convvay mikrodifüzyon apareyinde uçucu zehirlerin aranması DIŞ OD ACIK Zehiri açığa çıkaran reaktifler % 10H2SO4 % 10H2SO4 İÇ ODAC1K Absorban Renk reaktifleri ve sonuç reaktifler PdCl2-^ Siyah % 10 NaOH FeSO4+HCl^mavi i 1 mi saf 1 mi % 30 NaOH+ saf piridin Aranacak Zehir CO Siyanür Klorlu hidrokarbonlar . Genel olarak uygulama aşağıdaki şekilde yapılır: üstten görünüş 70 mm . çeşitli uçucu zehirlerin Conway mikrodifüzyon cihazı ile aranmasında kullanılan reaktifler gösterilmiştir. biyolojik materyalde amonyak tayini için uygulamıştır. Tablo 5'de. Tablo 5. Deneyin Yapılışı : Şekil 4'de görüldüğü gibi Convvay mikrodifüzyon apareyi petri kutusuna benzeyen cam. dokularla çalışırken 37°C de 3 saat beklemek yeterlidir. dışa sızıntı vermeyen kenarları traşlı bir kapaktan meydana gelmiştir. Aynı yere uçucu zehri serbest hale geçirecek reaktiften 1 mi ilave edilir. uçucu zehirin aranacağı biyolojik materyal ilave edilir. a) Convvay mikrodifüzyon cihazının dış odacığına. b) İç odacığa ise bu uçucu zehri aborbe edecek ve renk reaksiyonu verecek olan reaktiflerden 2'şer mi ilave edilir.

Amonyum molibdat+ ısı—» sarı 1 a)% 10 Pb asetat^siyah 1 b)% 10 Cd Sülfür % 10H2SO4 % 10 NaOH asetat-» sarı i 38 4. çeşitli organik zehirlerin asit veya kalevi ortamdaki çözünürlükleri ile birlikte seçici çözünürlükleri de göz önünde tutulmuştur. Daha sonra bu yöntem Otto tarafından modifiye edilerek "Stas-Otto" yöntemi olarak literatüre geçmiştir. Umberger. Bu amaçla kullanılan yöntemlerin en eskisi ilk kez Stas (1850) tarafından postmortem dokudan nikotini izole etmek için geliştirilen "Stas" yöntemidir. tekrar alt sınıflara ayrılır. katı-sıvı gibi fraksiyonlu ekstraksiyon yöntemleri kullanılır.boya gibi maddeleri uygun çözücü ve işlemlerle uzaklaştırmağa dayanmaktadır. Stas-Otto-Ogler. Bu maddelerin biyolojik materyalden izolasyonlarında sıvı-sıvı. idrar ve mide içeriği gibi örneklere ekstraksiyon işlemleri doğrudan uygulanır. çok daha yeni bir teknik olan enzim dijestiyon yöntemi uygulanır. Doku homojenatlarına ön işlem olarak çok eski bir yöntem olan Stas-otto. analitik ve forensik toksikologların ilgilendiği en büyük grubu (hemen tüm maddelerin %90'ı) oluşturur.3.—»kırmızı Alkoller (etil-metil-. karaciğer ve diğer doku örneklerine doğrudan ekstraksiyon uygulanamaz. selüloz. Bu yöntemlerin prensibi kısaca aşağıda açıklanmıştır. Klasik bir yöntem olan Stas-Otto tekniği ile alkaloidlerin ve diğer organik zehirlerin dokulardan izolasyonu uzun ve yorucu bir çalışma gerektirdiği ve ayrıca yabancı maddelerin tamamen uzaklaştırılmaması nedeniyle daha sonraki araştırıcılar tarafından 39 modifıye edilmiştir. Ancak ölüm halinde. bağımlılık yapan maddeler. pestisitler. Sulu fazın hazırlanması için kullanılan toksikolojik yöntemlerin çoğunun dayandığı prensip. endüstriyel maddeler bulunur. Ansties reaküfi—»Yeşil Doymuş Na2CO3 —izopropil-) (K2Cr2O4+H2SO4) Metil alkol Doymuş Na2CO3 H2SO4 Kromotropik asit—»viyole Fenoller % 10H2SO4 % 10 NaOH Folin-fenolftalein—»mavi % 5 AgNO}—»kahverengi i % 10 Fosfür Doymuş İS^CC^ HNO. Bu tekniklerde. Feldstein-Klendshoj. Akut zehirlenmelerde. lipit. biyolojik maddenin ihtiva ettiği protein. doğal kaynaklı zehirler. biyolojik materyal olarak kullanılan kan. toluen . Uçucu olmayan organik zehirlerin ekstraksiyonla biyolojik materyalden izolasyonları Uçucu olmayan organik maddeler. çevre kirleticileri. Bu grupta kaynama noktaları yüksek sıvı ve katı haldeki maddeler örneğin tıbbı ilaçlar. Ekstraksiyon koşullarına göre organik zehirler. Daubney-Nikolls'un yöntemleri bu prensiplere göre geliştirilmiştir.

mide içeriği gibi sıvılardan ekstraksiyonla organik zehirler ayrılabilir. nötral veya amfoter özelliği). Bu nedenle uçucu olmayan organik zehirlerin ekstraksiyonunda 2 faktör rol oynar : a) b) Organik maddelerin kimyasal yapısı (asit. petrol eteri. Eğer bakiye yağlı ise sulu ekstrakt dekante edildikten sonra 100 mi asitli su ile ekstraksiyon tekrarlanır. organik çözücü fazına geçirilebilirler. İki ekstrakt soğutulduktan sonra 40 birleştirilir ve süzülür (pilili Whatman No 1 filtre kağıdından). siklohekzan da koşullara göre kullanılabilir. Prensip olarak. Karışım su banyosunda bir saat bekletilir. İyonlaşmamiş halde olan organik maddenin. 400 mi etil alkol ile blenderde homojenize edilir. iyonize halde olmayan organik maddeler. Böylece elde edilen süzüntü ikinci kademedeki fraksiyonlu ekstraksiyon için hazırlanmış olur. Buna göre asit karakterdeki maddeler asit ortamda. Biyolojik materyalden ön işlemlerle (Stas-Otto veya modifiye metodları) elde edilen ekstrakt veya kan. sıcaklık 60°C altında tutulmalıdır. izopropil alkol. Bunun dışında etil asetat. 100 mi sıcak etil alkol. Sonuçta granül halde kuru bir kalıntı kalır. kalevi yapıdaki maddeler ise alkali ortamda serbest organik molekül (noniyonize) halde bulunurlar: 41 . Dekante edilen süzüntüler birleştirilerek uçurulur. (Doku+etil alkol) karışımı soğutularak süzülür. baz. Geniş ağızlı bir kapsül içinde birleştirilen süzüntüler hafif sıcak hava akımında su banyosu üzerinde uçurulur (vakumda distilasyon tercih edilir). küçük porsiyonlar halinde ilave edilerek karıştırılır. Sulu fazda çözünmüş bir çok maddeler içinden. Aksi halde bir erlenmayer içinde asitli su ile 1 saaat çalkalanır. uygun ortam ve çözücü seçimiyle arayacağımız organik zehri organik faza alarak saflandırmak mümkün olur.Aşağıda uygulama alanı geniş ve yüz yıldan daha fazla bir zamandan beri kullanılmakta olan modifıye Stas-Otto tekniği açıklanmıştır. Elde edilen bu kalıntılar birkaç damla sülfırik asitle asitlendirilmiş 100 mi su ile ekstrakte edilir ve mümkünse bir gece bekletilir. Eğer kalıntı halen yapışkan görünümde ise o zaman sıcak alkolle aynı işleme devam edilir. Elde edilen ekstrakt dekante edilir. tartarik asitle asitlendirilir. Bu yöntem halen ülkemizde Adli Tıp Kurumunun toksikoloji laboratuvarlarında kullanılmaktadır. 100 mi sıcak etanol ilavesiyle şurup kıvamında bir çözelti elde edilir. bütil alkol. Aynı işlem bir kere daha kalıntıya etil alkol ilave edilerek tekrar edilir. Çözücü olarak en çok eter veya kloroform kullanılır. o maddenin kimyasal yapısına bağlı olarak pKa değerine göre değişir. Sulu fazda bir maddenin iyonlaşma derecesi. Daha iyisi karışım bir gece bekletilmelidir. İsıya dayanıksız alkaloidler olma ihtimali varsa. organik çözücüde çözünebilme özelliği. Modifiye Stas-Otto Yöntemi : 200 g dondurulmuş ve kıyılmış (homojenize edilmiş) doku. su ile karışmayan organik bir çözücüye çalkalayarak bu organik faza geçirilmesi işlemidir. idrar. Ekstraksiyonla İzolasyon Bilindiği gibi ekstraksiyon sulu fazda çözünmüş bir maddenin.

O halde bu grubu 3 alt sınıfta toplayabiliriz : aO Kuvvetli asitler : asitli ortamda eter veya kloroform fazına geçen bu maddeler. çinkofen (cinchophen) sitrik asit.RCH2COOH + H20 A R-NH2 + H2O A [RNH. Uçucu olmayan zehirlerin ekstraksiyon koşullarına göre sınıflandırılmaları Uçucu olmayan organik zehirleri. organik bazlar. organik faza geçebildiği ekstraksiyon koşullarına göre 5 sınıfta toplamak mümkündür. okzalik asit. çünkü ortamın pH sına bağımlı olmaksızın çoğunlukla iyonlaşmamış şekildedirler. Asit ortamdan organik çözücüye geçen organik maddeler kuvvetli asit. organik nötral maddeler ve organik amfoterik maddeler. mide içeriği. organik zayıf asitler. (Aı fraksiyonu) Asetil salisilik asit. salisilik asit. (A2 fraksiyonu) Barbitüratlar. sulfisoksazol (sulfisoxazole) örnek verilebilir. a2) Zayıf asitler : Bu grup maddeler ise. zayıf asit veya nötral özellikte olabilir. glutetimid. parasetamol örnek verilebilir.5) çözünmezler. NaHCO.5) ile ekstrakte edilebilirler. p-amino benzoik asit. çözeltisinde (pH 7. eter veya kloroform fazından daha kuvvetli kalevi ortamda (NaOH li ortamda) sulu faza geçerler. Organik kuvvetli asitler. kan veya serum. sıvı doku ekstraktı) u pH 3'e ayarlanır (kuvvetli asit ortam) Organik çözücü ile (eter veya kloroform) ekstraksiyon Organik çözücü fazı Sulu faz Bazlar ve amfoter maddeler NaHCO. pH 7.]+ + OH' Nötral maddeler ise asit veya kalevi ortamda organik faza geçebilirler. fenil butazon. A) Asit ortamda ekstrakte edilebilen zehirler (Organik asitler ve nötral maddeler): Bu maddeler asitli sulu ortamdan (pH 2) eter veya kloroformla ekstrakte edilebilirler. sulu sodyum bikarbonatla (NaHCOj. çözeltisi ile ekstraksiyon pH 8'de organik çözücü ile ekstraksiyon Sulu faz Organik faz Organik faz Bazlar (B) fraksiyonu) Kuvvetli asitler zayıf asitler . 42 Numune (idrar. sakkarin.

bromural. kafein. sulu fazın konsantre HCI ile ısıtılmasından sonra.5 da organik çözücü ile ekstrakte edilerek ayrılırlar (amfoter maddele : D fraksiyonu). imipramin. emetin. B) Kalevi ortamda seyreltik NaOH ile kalevilendirilmiş eter veya kloroforma geçen bileşikler : bı) Kalevi özellikte maddeleri içerirler.GC. (B fraksiyonu) b2) Sulu faz ise organik amfoter (morfin gibi) maddeleri içerir. mebrobamat.(C fraksiyonu) Asetanilnd.GC/MS de incelenir. NaOH veya NaHCO3'lı sulu faza geçildikten sonra eter veya kloroform fazında nötral maddeler kalır. amidopirin. Bir çok alkaloidler. fraksiyonu) (UV'de incelenir) ^r I (ITK. Şekil 4.Fraksiyonlu ekstraksiyonla organik zehirlerin ayrılması.9. kinin gibi azotlu bazlar bu gruba girerler.5 ayarlanır.5 . amfetamin. 43 a3) Hidrofob nötral maddeler : Asit eterde çözünen maddeler. fenil salisilat örnek verilebilir. kafein. . pH 8. amitriptilin. asetofenetidin.GC/MS'de NaOH ile ekstraksiyonu Sulu faz Amfoter maddeler incelenir) hidroliz pH3'deHCl ile hidroliz Sulu faz Zayıf asitler (A? fraksiyonu) (UV'de incelenir) Organik faz Nötral maddeler (C) fraksiyonu (İTK. Bunlar organik fazda çözünebilme özelliğinde olduklarından "hidrofob nötral maddeler " adını alırlar.5-9.GC. Bu maddeler.GCveGC/MS'de incelenir) i PH 8. antipirin.(A. Organik çözücü ile ile ekstraksiyon i Organik faz amfoter maddeler (D) fraksiyonu (TLC.

N. klasik protein çöktürme yöntemleri yanında "enzimatik 44 yıkılama: dijestiyon yöntemi" zehirlerin genel tarama yöntemlerinde. Bu adsorbe edilen maddeler polimerden uygun bir çözücü ile (elüsyon çözücüsü) geri elde edilebilirler (elüe edilebilirler). İnkübasyon 37°C de 3 saat olarak uygulanır. idrar ve mide sıvısına uygulanan fraksiyonlu ekstraksiyon şeması ( sistemik ekstraksiyon ) gösterilmiştir. Yıkılama için papain kullanılacaksa.002 M EDTA ve 25 mi 0. (Ayrıntılı bilgi için :Vural. N. Geniş yüzey alanı ve noniyonik özelliği nedeniyle bu reçine suda özünen organik maddeleri adsorbe eder. Enzim yıkilama yöntemi ile organik zehirlerin izolasyon ve ayrılmaları Adli toksikolojide. Amberlit XAD-2 reçinesi ile ekstraksiyonda. ön işlem olarak tercih edilen bir tekniktir. ekstraksiyon verimi (1) biyolojik materyalin (idrar. Bu enzimlerle doku homojenatı. homojenata gram doku başına 500 mg papain (500 mg papain/g doku). 20-50 mesh büyüklüğünde. Böylece proteini uzaklaştırılmış doku filtratına sistematik ekstraksiyon uygulanabilir. 10 mi su ile teflon başlıklı homojenizatörde homojenize edilir.4 olan fosfat tamponu kullanılır. plazma ve dokularda proteine bağlanmış ilacın (protein-ilaç) proteolitik bir enzimle serbest hale geçirilmesinden sonra ekstraksiyona tabi tutulmasıdır. Amberlit XAD-2 poröz ve hidrofobik özelliğe sahip olan çapraz bağlı polistiren divinil benzen polimeridir. tripsin.02 M pH 7. kan. beyaz suda çözünmeyen kürelerdir.4.. doku . Bu amaçla papain. postmortem mide içeriği. İzolasyon verimini arttırmak için Amberlite XAD-2 (batch) yöntemi ile ekstraksiyon yapılması uygun olur. Tripsin kullanıldığında 1 mg tripsin /g doku olarak enzim ve pH 7. Aşağıda anabilim dalımızda çeşitli pestisit ve ilaçların karaciğer homojenatında uygulanan "enzimatik yıkılama" yöntemi kısaca açıklanmıştır. subtilisin gibi enzimler kullanılır. Aşağıda bu yöntem açıklanmıştır. Aksu.) Enzimatik yıkılama yönteminin prensibi. Dokulardan zehirlerin izolasyonunda kullanılan Stas-Otto ve ekstraksiyon yöntemi. 37°C de 2 saat termostatlı çalkalamalı su banyosunda inkübe edilir. Süzüntüden genel ekstraksiyon şemasına göre uçucu olmayan organik zehirler (ve ilaçların) izolasyonu yapılır. Teknik : Zehirlenme şüphesi ile alınan karaciğer dokusundan 5 gram kesit tartılarak. Ancak ölümle sonuçlanan olaylarda karaciğer gibi doku örnekleri de analiz için kullanılır. Inkübasyondan sonra karışım 30 dakika elektrikli su banyosunda ısıtılır ve süzülür. 4. kan ve idrardan toksik maddeler yukarıda açıklanan ekstraksiyon yöntemleri ile izole edilebildikleri gibi "immunoassay yöntemleri" ile de doğrudan analizleri yapılabilir. enzimin maksimum aktivite gösterdiği optimum koşullarda (örneğin papain ve tripsin için optimum pH 7-8. Şan.4 olan fosfat tamponu ilave edilir. optimum sıcaklık 30°C dir) belirli bir süre inkübe edilir.Şekil 4'de kan. 45 Amberlit XAD-2 ile organik zehirlerin ekstraksiyonu Polimerik özellikte adsorbanların zehirlerin biyolojik materyalden izolasyonları son 20-30 yılda önem kazanmıştır. 1994'e bakınız. 0.

4 \ 2. Vural. Burgaz. 5. Ambsrlit XAD-2 dışında Dowex 50 AGW-X8 (100-200 mesh) batch tekniği ile idrardan dipiridil grubu herbisitlerin ekstraksiyonunda kullanılabilir. (2) numune (ml)/reçine (g) oranına. organik fosfat esterleri için pH (2-3)'e ayarlanır. Kalıntı 2 kez (0. 3 dakika 4000 rpm de santrifüj edilerek su fazı ayrılır. Amberlit XAD-2 ile izolasyon ve ekstraksiyon işlemi idrar.1 N HCI ile pH 3. nötral ve asidik ilaçların çoğu. Şekil 5'da enzimatik yıkilama ve Amberlit XAD-2 batch tekniği ile karaciğer homojenatından organik zehirlerin izolasyonu ve ekstraksiyonları için kullanılan teknik şematik olarak gösterilmiştir.S. Şan. Karaciğer + 10 mi su) homojenatı 25 mi fosfat tamponu 0.1 gram yaş XAD-2 (g kuru reçine karşılığı) içeren polipropilen tüplere konur. Katyon değiştirici bir reçine olan Zeokarb 225 (H+) ise kolon tekniği ise parakuat ve dikuatın idrardan ekstraksiyonunda kullanılabilen verimi daha yüksek olan bir yöntemdir. (Vural.pH 7. Papain +0. tripsin 1 37°C de 3 saat inkübasyon . Sonra reçine (1:1) oranında uzaklaştırılır.N. 1994). Bazik ilaçların 46 ekstraksiyonu için ortamın pH'sı 0. Elüsyon çözeltisi susuz Na2SC>4 den geçirilerek uçurulur.1 N HCI ve su ile) yıkandıktan sonra elüsyon için tüpe 15 mi eter ve 5 mi 0. S 1984. Karışım 20 dakika çalkalanır.002 M EDTA veya 37°C de 2 saat inkübasyon 1 25 mi fosfat tamponu 0. Aşağıda batch yöntemi açıklanmıştır. asidik ilaçlar için 0. 1984). 5 gram karaciğerden hazırlanan homojenat. nötral ilaçlar için pH 7. (3) elüsyon çözücüsünü polaritesine bağlıdır. İşlem üst faz berraklaşıncaya kadar (4-5 kez) tekrarlanır.4 5 mg.02 M.02 M. kan.homojenatından elde edilen süzüntünün ) pH'si. Reçinenin hazırlanması : Amberlit XAD-2 reçinesi en az 6 saat etil asetat ile sürekli Soxhelet apareyinde ekstrakte edilerek saflaştırılır. N. Reçine ağzı cam kapta distile su içinde +4°C de saklanır.pH 7. Burgaz. Metanolü uzaklaştırmak için 8-10 kez distile su ile yıkanır. Amberlit XAD-2 ile bazik. 5 dakika 4000 rpm de santrifüj edilir. pestisitlerden organik fosfat esterlerinin ekstraksiyonlarında oldukça yüksek verim elde edilir.5 g.1 N HCI ilave ederek 20 dakika çalkalanır. Kalıntıda kimyasal maddeler tarama yöntemleri ile (İTK ve GLK gibi) aranır. safra suyu ve karaciğer homojenatına (doğrudan veya enzimatik yıkı lama işleminden sonra) veya biyolojik materyalden hazırlanan örneğe reçine ilave ederek (batch tekniği) uygulanabilir. veya idrarla çahşılacaksa 20 mi 2500 rpm de santrifüj edilerek berraklaştırılan idrar örneği.01 N K2CO3 ile pH 10. filtrat ve enzim yıkılamasından elde edilen filtrat. (Vural. 47 (5 g.N. N.

zehirlenmeye neden olan madde veya maddelerin belirlenmesi. ZEHİRLERİN TARAMA ve İDENTİFİKASYONLARINDA KULLANILAN ENSTRUMENTAL ANALİZ TEKNİKLERİ Biyolojik materyalden daha önce açıklanan yöntemlerle izole edilen kimyasal maddelerin identifıkasyonları ve kesin tanımlarl. Karbon monoksit. 20 dak. Su fazı atılır . 23 dakika 4000 rpm de santrifüj Kalıntı m Ekstraksiyon koşuluna göre PH ayarlanarak 15 mi eterle Ekstraksiyon I Çözücü Na2SO4 ile kurutulur ---------► Kalıntı metanolde çözülerek İTK ve GK ile tarama ve identifıkasyon Şekil 5 : Enzimatik yıküama ve Amberlit XAD-2 "batch" yöntemi ile organik zehirlerin karaciğerden izolasyonları. bağımlılık durumu ve kullanma sıklığı ve şekil açısından bir bilgi vermez. nötral ve bazların ekstraksiyon koşuluna göre ) K2CO3 veya 0. analizin yorumu. postmortem dokularda toksik maddelerin taranması ve kantitatif analizi ölüm nedeninin açklanmasına yardımcı olur. pH (asit. zehirlenmenin spesifik (antidot) tedavisinin yapılabilmesi için gereklidir. Forensik (adli) toksikolojik analizde. 48 5. Ayrıca kantitatif analizin belirli aralarla yapılması "terapötik ilaç izlenmesinde" de önemlidir. kantitatif analizleri klinik toksikoloji ve adli toksikoloji açısından büyük önem taşır. çalkalama. Diğer taraftan kimyasal madde ve ilaçların toksikolojik tarama testleri sonucunda. Amberlit XAD-2. Örneğin suistimal edilen veya bağımlılığa neden olan bir maddenin kişinin o anda alınan idrar örneğinde identifikasyonu. Kimyasal maddelerin kan ve serum düzeylerinin kantitatif olarak saptanması zehirlenmenin şiddeti hakkında bilgi verir.1 30 dakika su 1 banyosunda ısıtma ve süzme 1 Süzüntü + 5. bulunan madde cinsine göre değişir. Diğer klinik bulgularla desteklenmesi gerekir. etil alkol.1 N HCI ile ayarlanır.1g. Toksikolojik tarama testleri sonucunda.

d-propoksifen. . maddenin fizikokimyasal özelliklerine göre geliştirilmiş enstrumental analiz yöntemleridir. Bu yöntemlerin prensibi. S. salisilatlar. Kimyasal maddelerin biyolojik materyalde identifikasyonları ve kantitatif analizlerinde kullanılan teknikleri aşağıdaki şekilde sıralayabiliriz: 49 1) Kromatografîk Yöntemler İnce tabaka kromatografısi (İTK) Gaz-katı ve gaz-sıvı kromatografısi (GK ve GSK) Yüksek basınçlı sıvı kromatografısi (HPLC) 2) Spektroskopik Yöntemler : Ultraviyole spektrofotometresi (UV-Spektrofotometre) Görünür alan spektrofotometresi (Visible spektrofotometre) Infrared spektrofotometresi (İR spektrofotometre) Emisyon spektrografisi Atomik absorbsiyon spektrofotometresi (AAS) Plazma emisyon spektrofotometresi (PES) S pektroflorimetri Kütle spektrometresi (MS) Nötron aktivasyon analizi (NAA) 3)Gaz kromatografisi-kütle spektrometresi (GK-MS) 4) Immunoassay teknikleri 5) Diğer yöntemler (Elektrometrik yöntemler. buna göre geliştirilen aletlerin yapısı. Çalkalayarak 5 dakika karıştırılır ve 10 dakika santrifüj edilir. asetaminofen. antidepresanlar. ilk kez 50 İzolasyon işlemleri 1) Asidik ekstraktın hazırlanması (ekstrakt A): 30 mi lik santrifüj tüpü içine analizi yapılacak idrar örneğinden 10 mi konur. Kromatografi deyimi. 1 mi seyreltik hidroklorik asit ve 10 mi kloroform ilave edilir. barbitüratlar gibi bir çok maddelerin postmortem analizleri bu nedenle önemlidir.benzodiazepinler. bu kitapta bu aletlerin rutin toksikolojik analizlerde kullanımlarından bahsedilecektir. Bu nedenle. optik kristallografi gibi) Yukarıda adı geçen teknikler.l İnce tabaka kromatografısi Kromatografi. kimyasal yapıları birbirine yakın madde karışımlarının birbirinden ayrılmasında kullanılan bir tekniktir. kullanım şekilleri ve uygulamaları ile ilgili bilgiler başka derslerde ayrıntılı olarak verilmektedir.

2) Bazik ekstraktın hazırlanması (Ekstrakt B): İdrar örneğinden 10 mi daha alınarak 30 mi lik diğer bir santrifüj tüpüne konur.Kloroform fazı (alt faz ) 15 mi lik kapalı bir cam tüpe alınır. 2 mi amonyum klorür tamponu ve 10 mi (kloroform:propan2-ol:9:l) karışımı ilave edilir. B ekstraktına 5 mi seyreltik hidroklorik asit ilave edilir.m tanecik büyüklüğünde) tabaka kullanılır. Organik faz (alt faz) 15 mi lik kapaklı cam tüpe aktarılır. 4) Kurutulan tabaka (etil asetat: metanol: konsantre amonyum hidroksit: 85:10:5 ) karışımından oluşan devolopman çözeltisi ile devolope edilir. Ekstrakt 60°C deki su banyosunda hava akımında kuruluğa kadar uçurulur. ( Şekil 6 ) . şekilde gürüldüğü kolonlardaki numune uygulama yerlerine uygulanır. Ekstrakt su banyosunda 60°C de hava akımında kuruluğa kadar uçurulur. Mide içeriği ekstraksiyonunun purifıkasyonu Mide içeriği. 5 dakika çalkalandıktan sonra 10 dakika santrifüj edilir.25 mm kalınlığında kaplanan silikagel G (20 p. 10 dakika santifüj edilir. İnce tabaka kromatografisine uygulama : 1) Durucu faz olarak 20x20 cm boyutunda cam levha üzerine 0. bazik ve fenotiazin karışımları) 10 uJ uygulanır. 3) Ekstraktlar kuruluğa kadar 60°C de hava akımında uçurulur. Ekstraktlara geçebilen ve ÎTK de interferansa neden olabilen maddelerin uzaklaştırılması için daha ileri ekstraks iyonlarla aşağıda açıklanan şekilde purifıkasyonu yapılır. Organik fazlar atılır.1 (kloroform:propan-2-ol) karışımında çözülür. 25 er (^1 ekstrakt B. 5 dakika çalkalandıktan sonra 53 (tercihan mekanik karıştırıcı ile) 10 dakika santrifüj edilir.5 mi metanollü hidroklorik asit ilave edilir (uçucu bazların kaybını önlemek için). 5 dakika çalkalandıktan sonra (tercihan mekanik karıştırıcı ile). (Şekil 6) 2) Numune ekstraktları 100 ju. Organik fazlar atılır. 3) Standart ilaç karışımlarından şekilde işaretlendiği şekilde (asidik. Tabakaya 1 cm yükseklikte hafif bir çizgi çizilir. Silikagel ile kaplanmış tabaka kurşun kalemle 8 kolona ayrılır. 0. B ekstraktından elde edilen sulu hidroklorik asit fazına 5 mi amonyum klorür tamponu ilave edilir.25 (al ekstrakt A. Developman yüksekliği 10 cm olarak işaretlenir. 2) A ekstraktından elde edilen sulu NaOH fazına 5 mi seyreltik hidroklorik asit. idrar örneğine uygulanan şekilde ( ekstrakt A ve ekstrakt B) uçurma işlemine kadar hazırlanır. 1) A ekstraktına (uçurma işlemi yapılmadan önce) 5 mi seyreltik sodyum hidroksit.

. b) 3 ve 4. 8 ). o— 3 B2 25ııl .5 ). A2 B. . A2: Asidik numune ekstraktı (2 ). B2 C B Mandelin Sülfirik asit Reaktifi (500 mi/1) 56 78 Şekil 7. S : developman sınırı. 10 M-l . püskürtme yapılmayacak kolonlar temiz bir cam levha ile maskelenir. gerekirse 100°C de 10 dakika bir etüvde bekletilerek rengin kuvvetlenmesi sağlanır.) 8) Püskürtmeden sonra hevha tekrar UV de (254 nm ve 366 nm de) incelenir. kolonlara merküröz nitrat reaktifi. B2: Bazik ilaç karışımı ( 3.Kromatogramlann püskürtme reaktifleriyle görünürleştirilmesi. (Reaktiflerin hepsi çok toksik olduğundan. 6.O— 4 B.O— 1 A2 25 jul —0— 2 B.5) İşaretlenen yüksekliğe kadar devolope edilen tabaka tanktan çıkarılır ve çeker ocakta hava akımında kurutulur.. 7) Tabaka ters çevrilerek: a) 1 ve 2. kolonlara (500 ml/1) oranında sulandırılmış sülfirik asit püskürtülür (Şekil 7). 54 A. A| : Asidik ilaç karışımı ( 1 )...1 —0— 6 C 10 jul —0— 7 B2 25 ul —0— 8 Şekil 6. 9) Mandelin reaktif ile elde edilen lekelerin rengi. 10 iÜ -0— 5 B2 25 p. Özellikle Mandelin reaktifi püskürtülen kolon önemlidir. kolonlara asitlendirilmiş iyodoplatinat reaktifi. B2: Bazik numune ekstraktı (4. 10 nl .. püskürtme işlemi çeker ocak içinde yapılmalıdır. C : Fenotiazinler karışımı A. 55 Her reaktifle püskürtmede. B2 Merküröz Asitlendirilmiş Nitrat reaktifi İyodoplatinat Reaktifi 12 34 B.. c) 7 ve 8.İlaç ekstraktlarının İTK ya uygulanması N : Numune uygulama ( başlangıç ) yeri. 6) Kurutulmuş tabaka UV de 254 nm ve 366 nm de incelenerek floresan veren lekeler işaretlenir.

20 Açık kahverengi Viyole Açıkkahverengi sarı 0.45 UV (254 nm) Dragendorf Ninhidrin FPN Marquis Asidik iyodo platinat Dragendorf Ninhidrin FPN Marquis Asidik iyodo platinat Dragendorf Ninhidrin FPN Marquis Asidik 0.06 Açık sarı floresans 0.52 0. 11.07 0. III ve IV rakamları ile gösterilen developman sistemleri aşağıda açıklanmıştır: 1: Etil asetat: metanol : derişik amonyak (85:10:5) II: Kloroform : aseton (4:1) III : Metanol : derişik amonyak (100 : 1.5) IV: Kloroform : metanol (90 : 10) 56 Tablo 6 : Bazı asidik. N.47 Sarı Açık mave Viyolo Kızıl Kahverengi Turuncu Sarı Mürekkep mavisi Mavi Kızıl kahverengi . %1 KMnO4 UV (254 nm) %1 KMnO4 Asidik iyodoplatinat çözeltisi %1 KMnO4 Asidik iyodoplatinat çözeltisi Cıva Oksit / Difenilkarbazon Zwikker Fenobarbita) Asetil salisiiik asit 0. Bu tabloda I..55 0.77 0.16 0.66 0. 1995).44 Turuncu Açık sarı Sikleman pembe Pembe Koyu kahverengi Koyu turuncu Klorfeni ramin maleat Imipramin 0.14 0. Labratuvarımızda yapılan bir araştırmada asidik.04 Kahverengi Koyu menekşe Açıksarı kahverengi Kızıl kahverengi Mor menekşe Pembe İlaç Adı Asetaminofen Salisiiik asit Metokarbamol Indometasin Kullanılan Reaktif %5 FeCl3 %1 KMnO4 %5 FeCl.69 0. değerleri ve renkleri standartlarla karşılaştırılır.09 III IV Açık sarı floresans Klorpromazin 0.Elde edilen kromotogramların R. bazik ve nötral ilaçların İTK verileri Çözücü Sistemi (Rf)* Renk I II 0.46 0.24 0. bazik ve nötral yapıdaki ilaçların değişik developman sistemlerinde verdikleri Rt değerleri ve renk reaksiyonları Tablo 6'da gösterilmiştir (Şanlı.17 0.

58 UV Spektrofotometresi ile ekstraksiyon fraksiyonlarının taranması UV spektrofotometresi maddelerin kalitatif ve kantitatif analizinde kullanılır. uçucu olmayan organik maddelerin izolasyonlarından sonra fraksiyonlara ayrılan ekstraktların aşağıda kısaca açıklandığı şekilde UV spektrofotometresinde spektrumları incelenir.5 . Maddenin identifıkasyonunda (nitel analizinde). bilinen bir referans çözeltisinin maksimum absorbansları (Xmax) ölçülerek yapılır. Bu çözeltinin 235 nm . UV spektrofotometrelerinde kuartz. o maddenin UV alanında maksimum absorbans gösterdiği dalga boyu ( A. mikrodifüzyon gibi yöntemlerle). Ancak biyolojik idrar. Bu amaçla en çok sulu sülfırik asitte (0. . 313 nm ve 350 nm de gösterdiği spesifik absorbanslar sırası ile 124. Mide içeriği ekstraktı ve olay yerinden alınan örneklerin UV spektrumlarının incelenmesi kalitatif bilgi açısından yararlı alabilir.65 Turuncu Kızıl kahverengi Kahverengi Sarı 5.6 0.005 mol/1) hazırlanan % 0. Ayrıca maddenin spesifik ve molar absorbansı ve minimum absorbsiyon gösterdiği dalga boyundan da yararlanılabilir. görünür alan spektrofoto-metrelerinde ise cam veya belirli özellikte plastik küvetler kulanılır. UV ve görünür alan spektrofotometresinin toksikolojik analizlerde kullanılması Özel bölümde maddelerin kantitatif analizlerinde UV (200-400 nm) ve görünür alan (400-800 nm) spektrofotometrisine dayanan yöntemler açıklanmıştır.00 mg/1) potasyum dikrormat çözeltisi kullanılır. Numune ekstraktının UV spektrumunun incelenmesi ekstraktın purfıkasyonu hakkında bilgi verebilir. Bu teknikte karşılaşılan en büyük sorun.6 ve 106. 48.max) kullanılır. Toksikolojik analizde. 257 nm.Amitriptilin Niketamid 57 iyodoplatinat Dragendorf Asidik iyodoplatinat i Asidik iyodoplatinat Ninhidrin 0. ekstraksiyon işlemi sırasında beraber ekstrakte edilen endojen ve diğer yabancı maddelerinin intereferans riskidir. Spektrofotometrik analizde en önemli sorun. Ayrıca spektrofotometre küvetlerinin standardizasyonu ve temizliği önemlidir.6 lik (60. mide içeriği ve kan ekstraktları ile çalışıldığından biyolojik materyalde bulunan endojen maddelerin ilaç spektrumlarını interfere edeceği bilinmelidir. 144. Spektrofotometrik analizlerde güvenilir sonuç almada monokromatörün doğru çalışması önemlidir.8 0. Monokromatörün kontrolü. analizi yapılacak madde dışında bulunabilecek maddelerin interferansıdır.47 0.0.2. Bu nedenle önce analizi yapılacak madde veya maddelerin biyolojik materyalden izolasyonları ve purifıkasyonları gerekir (ekstraksiyon. Özellikle postmortem toksikolojik analizlerde.6 olmalıdır.

59 Barbitüratların araştırılması: Zehirlenmelerde barbitürat zehirlenmelerine sıklıkla raslanır.5 M NaOH'e karşı (kör) taranır. (Moffat ve ark.10 ve <2) incelenir.400 nm ) tarama tekrarlanır. analizde yanıltıcı olabilir. birkaç damla 10 M sülfirik asit ilave ederek PH nin 2 veya daha altında olması sağlanır. Blank olarak metanol kullanılır. Küvette bulunan numune ve köre.. 220 nm.. UV alanında ( 220 .5 MNaOH ile ayrılan B fraksiyonunu (pH 13). kuru metanolde çözülerek. Bilinmeyen ilaç tabletleri veya biyolojik olmayan numunelerle daha güvenilir sonuçlar alınır. B fraksiyonunun UV spektrumları üç farklı pH'da (pH: 13. Bu nedenle bilinç kaybı olan kişilerde öncelikle barbitüratlar aranmalıdır..5 M NaOH ile ayrılan zayıf asitleri içeren fazının (B fraksiyonu ) doğrudan UV spektrofotometresinde spektrumu alınır. Zayıf asit (B) fraksiyonunun incelenmesi Sistematik ekstraksiyonda kuvvetli asitler ayrıldıktan sonra eter fazında 0. Burada açıklanmış olan UV yöntemi ile barbitüratların birbirinden ayrılmaları ve B fraksiyonuna geçen diğer maddelerin da taranması yapılır.5 M NaOH kullanılır. Nötral maddeleri içeren eter fazı (C fraksiyonu uçurulduktan sonra) 3 mi.çeşitli nedenle numune alımının gecikmesi. 264 264 246 Klorpropamid Parasetamol Fenilbutazon Barbitüratlar N-metil substitüe 246 pH<2 232 245 237 absorbansın sonu . arasında taranır.B fraksiyonuna geçen maddelerin çeşitli pH'larda maksimum absorbans gösterdikleri dalga boyları (X) Madde A max (nm) pH13 PH1O 232 . UV spektrofotometre-sinde 220-400 nm arasında 0. ile 320 nm. Ekstraksiyon şemasında B fraksiyonuna geçen maddelerin farklı PH'da maksimum absorbans gösterdikleri dalga boylan tablo 7 de gösterilmiştir. Bu nedenle destekleyici deneylerin yapılması gerekir. Blank (kör deney) olarak 0. 220-400 nm arasında spektrumları tekrar alınır. 1986) Tablo 7. 0. 257 . maksimum absorbans gösteren dalga boylan kaydedilir.. B fraksiyonu (numune) ve blank'a 1 mi %16 lık amonyum klorür ilave edilerek pH 10'a düşürülür.

Gaz kromatografisinin toksikolojik analizlerde kullanılması Gaz kromatografisi analitik ve forensik toksikolojide biyolojik materyalden izole edilen kimyasal maddelerin tarama testlerinde ve kantitatif analizlerinde kullanılır. ITK ve UV ile ön taramalar yapılan maddelerin kalitatif analizlerinde gaz kromatografisi destekleyici (confirmatory) deney olarak önem taşır.2 mm-0. Blank olarak metanol kullanılır. uzunluğunda). Gaz kromatografisinin daha çok kullanılan şekli gaz-sıvı kromatografisi (GSK) dir. Bu sistemde kolon içindeki yüzeyi geniş deaktive edilmiş katı madde. iç çapında) ve çok uzundurlar (10 m. ile 6.. kadar sıvı alabilecek büyüklükte).5. 61 Gaz kromatografisinde kolon çeşidi de önem taşır. Bazik maddeleri içeren kloroform fazı (D fraksiyonu) uçurulduktan sonra kalıntı 4 mi. ağzı politetrafloroetilen yapısında bir kapakla sıkıca kapatılır.4 mm.2 . arasında değişir. Kapiler kolonlarla ayırma işlemi daha etkin olur. Asitli numune seyreltik NaOH ile kalevi yapıldıktan sonra tekrar taranır. Cam veya çelik olan kolonların iç çapı 3.sabit faz -görevini görür. 0.360 nm. uzunlukları da 0. kaynama noktası yüksek yağımsı bir sıvı ile kaplanır. dış çaplan 3. ile 4 mm. Normal kromatografik analizlerde dolgulu kolon kullanılır.0.2 mm. Toksikolojik analizlerde (Head . Sabit faz ise kolon içine yerleştirilmiş adsorban bir maddedir. Maddelerin sistematik ayrılmasında sabit faz maddesi çok önem taşır. . 700'ün üstünde olan bu sıvı maddeler kaynama noktaları ve polaritelerine göre sınıflandırılmışlardır. serum gibi biyolojik sıvılarda uçucu maddelerin identifıkasyonları yapılabilir ve bu şekilde kolon materyalinin kirlenmesi minimuma indirgenir.5 mm. ile 4 m. 0. 220 .05 M sülfirik asitle çözülür. de UV'de taranır.60 m.5 substitüe S-substitüe 60 254 303 239 303 absorbansın sonu 285 C ve D fraksiyonlarının incelenmesi: Nötral maddeleri içeren eter fazı (C fraksiyonu uçurulduktan sonra 3 mi kuru metanolde çözülerek.3. Burada maddelerin dağılım katsayısına göre ayrılmalarını sağlayan bu sıvı . Bu durumda gaz-kati kromatografisi adını alan sistemde (GK) maddelerin ayrılması adsorbsiyona dayanır ve daha çok basit gazların analizinde kullanılır. Kapiler kolonlar çok ince (0.. Gaz kromatografisinde hareketli faz gazdır. Böylece uçucu madde gaz fazına geçmiş olur.2 mm. Bu gaz . numune konur.5 mi. 5.220 nm ile 320 nra arasında taranır. Bu şekilde hazırlanan numuneler kromatograftaki "head-space" düzeneğine yerleştirilerek uygun bir sıcaklıkta 10 dakika dengeye bırakılır.Space) denilen düzenekleri içeren gaz kromatografısi tekniğinden de çok yararlanılır. Bu teknikle doğrudan kan. Ayrıca kalan çözelti kloroformla ekstrakte edilerek UV'de işlem tekrarlanır. Alıkonma zamanı (Retention time) çok yakın olan maddeler ayrılabilirler.5 m. Küçük bir cam tüpe (7 mi.

Güçlü bir pompa ve basınca dayanıklı bir sistemle mobil fazın kolonda bulunan sabit fazdan geçişi kolaylaşmakta ve kısa zamanda bu ayrılma sağlanabilmektedir. sütün kromatografisinin bir şeklidir. Daha sonra ayrılması istenen karışım. 5. Elde edilen kromatogramda maddeler aynı koşullarda standartlarla elde edilen kromatogramla karşılaştırılır. mobil fazın sıvı olması ve yüksek basıncın güçlü bir pompayla sağlanması bakımından gaz kromatografisinden ayrılır. Gaz sıvı kromatografisi uçucu olan maddelerin (gazlar ve sıvılar) taranmasında da uygun bir yöntemdir. OV17. boyutları ve sıcaklığı. Bu düzenekle kanda alkol ve diğer uçucu bileşikleri. İlk kez 1969'da kullanılmaya başlanmıştır. Bu karşılaştırmada en önemli kriter alıkonma zamanı (Retention time) dır. kolonun etkinliği. bir mikroenjektörle sisteme verilir. Uçucu aminlerin ayrılmasında ise potasyum hidroksitle kaplanmış Apiezon L gibi alkali kolonlar etkili olur. refraksiyon. Kantitatif analiz ise elde edilen "piklerin" büyüklüğü çeşitli yöntemlerle ölçülerek ve iç veya dış Standard kullanarak yapılır. floresans ölçen) kalitatif ve kantitatif değerlendirmeleri (kaydedici ile piklerden alınan kromatogramlar ile) yapılır. evlerde vernik. Gaz kromatografısi ayrıca kantitatif amaçla da kullanılır. adsorbsiyon. taşıyıcı gazın hızı.fazındaki numune minimum otomatik sistemle kolona enjekte edilir. Gaz kromatografisinde maddelerin ayrılması kaydedici ile kaydedilir. 62 Biyolojik materyalden izole edilmiş zehirlerin gaz kromatografisi ile taranmaları Daha önce bahsedilen izolasyon (ekstraksiyon) işleminden sonra uçucu olmayan organik zehirlerin gaz kromatografisi ile ayrılmasında en çok dimetilsüikon durucu fazı (SE-30. OV-101) kullanılır. Mobil faz 63 olarak kullanılan çözücü önce güçlü bir pompa yardımı ile tüm sistemden geçirilir.4 Yüksek basınçlı sıvı kromatografisi Yüksek basınçlı sıvı kromatografisi (HPLC) ayırma gücü ve duyarlılığı gaz kromatografisine göre daha yüksek olan bir tekniktir. . Mobil fazla sürüklenen maddeler kolona geçerler. kullanılan detektör tipi rol oynayan önemli faktörler arasındadır. Bazı yönleri ile gaz kromatografisine benzemesine karşın (kalitatif ve kantitatif tayinin aynı işlemle gerçekleştirilmesi. iyon değiştirme özelliklerine göre ayrılırlar. 1970'lerin sonunda rutin analiz yapan pek çok labaratuvarda kullanıma geçmiştir. karışımdaki maddelerin ayrı ayrı pikler vermesi gibi). kolonda (sabit faz içerir) maddeler dağılım. (Uygulama ile ilgili örnekler özel bölümde verilmiştir). Gaz kromatografisinde maddelerin ayrılmasında sıvı fazın cinsi. Kolonu bu şekilde terkeden maddeler gaz kromatografısinde olduğu gibi uygun bir detektörle (UV absorbsiyonu. HPLC. cila gibi karışımların içindeki uçucu maddelerin analizleri yapılabilir. Detektör olarak en çok Alev İyonlaştırıcı Detektör (FID: Flame lonization Detector) kullanılır.

Absorblanan elektromagnetik ışınlar genellikle ultravyiole ve görünür alan ışınlarıdır. Toksikolojik analizlerde HPLC'nin geniş bir uygulama alanı vardır. özel bir düzenekle çok küçük kürecikler halinde alev içine püskürtülür. baryum. toluen. fenolik maddelerin birbirlerinden ayrılmalarında (fenol ve krezoller gibi) HPLC tercih edilmektedir (Özel bölüme bakınız). AAS. ksilen gibi). genelde alev spektroskopisinin bir şeklidir. Alev içinde bulunan. nükleer bir reaktörün merkezi gibi yavaş hareketli bir nötron (termal nötron) kaynağının içine yerleştirilir.5.6 Nötron aktivasyon analizi ( NAA ) Nötron aktivasyon analizi diğer spektroskopik yöntemlerden farklıdır. Alev içine püskürtülen çözeltinin önce suyu buharlaşır. Gaz halindeki atomların alev sıcaklığında termal enerji absorblaması ve ondan sonra absorbladığı enerjiyi kısmen veya tamamen spektral çizgi halinde vermesi olayı atomik emisyon veya alev emisyon spektroskopisi adını alır. Bir çok organik çözücülerin biyolojik izlenmelerinde (metil alkol. benzen. kurşun gibi elementlerin identifıkasyonunda). Ayrıca ağır metallere mesleksel maruziyetin biyolojik izlenmesinde de kullanılır. AAS. bir atom türünün. Bu nötronların çoğu atomun çekirdekleri ile birleşerek . iyonik maddeler ve yüksek molekül ağırlıklı maddelerin (proteinler. 5. 5. serbest atomlar üzerine kurulmuş bir spektroskopi dalıdır. Atomik absorbsiyon spektrofotometresi ( AAS ) 1955 yılından sonra geliştirilmiş olan atomik absorbsiyon spektroskopisi (AAS) yüksek sıcaklıkta gaz halinde bulunan element atomlarının elektromagnetik ışınları absorblaması üzerine kurulmuştur. NAA birçok elemente uygulanabilen hassas bir elemente] analiz yöntemidir. adli bilimlerde (patlayıcı madde kalıntısında antimon. moleküler spektroskopide görülen absorbsiyon bantları yerine absorbsiyon ve emisyon çizgileri görülür. adli ve analitik toksikolojide ağır metal zehirlenmelerinin biyolojik materyalde tayininde sık kullanılan bir cihazdır. Bunun için analiz yapılacak elementi bileşik halinde 64 (tuzu) içeren çözelti. bozunan maddeler. geride kalan tuzlar gaz molekülleri haline dönüşürler. peptitler gibi) analizinde kullanılabilmesidir. Gaz halindeki tuz molekülleri ise ayrışarak serbest element atomlarını verirler. daha iyi bir ayırma ve duyarlık dışında. Bu amaçla geliştirilmiş cihazlara da atomik absorbsiyon spektrofotometresi (AAS) adı verilir. dışarıdan başka bir kaynaktan alev içine gönderilen kendine özgü ışın demetini kısmen absorblaması ve geride kalan karekteristik ışın şiddetinin derecesini ölçme üzerine kurulmuş spektroskopi dalına da atomik absorbsiyon spektroskopisi denir. Alev spektroskopisi.HPLC'nin gaz kromatografısine göre üstünlüğü. Serbest atomlar elde etmek için madde ya alevde veya bir elektrik düzeneğinde ısıtılır. Alev spektroskopisinde. Prensibi :Numune.

Burada ilaç "hapten". dayanıklılık (her metal için değil) ve miktar tayinine imkan veren bir yöntemdir. alaşımlara ve biyolojik numunelere uygulanabilmektedir. Ancak NAA ile deteksiyon limitinin duyarlığı. Ancak pahalı ve komplike bir teknik olduğu için ancak bu konuda gelişmiş özel laboratuvarlarda bulunur. 1988 ve Piemento G. ve ark. ve ark. NAA ile zamanımızda yaklaşık 77 element tayin edilebilmektedir.1 (ig) daha duyarlıdır. Bu gama ışını spektrumunun incelenmesi ile numunedeki elementin identifıkasyonu ve miktar tayini yapılır. Tayini yapılacak moleküllere karşı antikorların elde edilmesi immunoassayin en önemli bölümüdür. 1983 . İmmunoassay'ın toksikolojik analizlerde kullanılması "İmmunoassay" biyolojik sıvılarda ilaçların doğrudan analizine kısa zamanda imkan veren (antijen-antikor) reaksiyonlarına dayanan yöntemlerdir. Daha sonraki gelişmelerle çeşitli immunoassay teknikleri ortaya çıkmıştır. Adli toksikolojide uygulamasına tarihi bir örnek olarak. AAS ile karşılaştırıldığında. element cinsine göre değişir. ilaç-protein konjugatı ise "immunojen" özelliği gösterir. 1988'e bakınız). T. Böylece ilaç taşıyıcıya bağlanarak kendisi için spesifik antikor hazırlanmasına uygun hale getirilir. bağımlılık yapan maddelerin ve ilaç suistimalinin idrarda (sınırlı olarak kanda) aranması ve akut zehirlenmelerin araştırılmasında uygulanmaktadır.T.Antikor] . 196O'lı yılların başında immunoassay yöntemlerinden "radyoimmunoassay" (RIA) biliniyordu. Bu basamaktan sonra.. Bu nedenle gerekli antikoru elde etmek için enjeksiyondan önce ilaç-protein konjugatı hazırlanır. 1986) 5. örnek reaktörden çıkarılır ve gama (y) ışını spektrometresine yerleştirilir.7. (Fazla bilgi için bakınız: Gündüz. Genel olarak ilaçların molekül ağırlığı çok düşük olduğundan antijen özelliği göstermezler. Örneğin AAS ile kurşun analizinde dedeksiyon limiti (2 pg/ml) NAA'ye göre (0. belirli konsantrasyonda antikor vs işaretlenmiş ilaç ilave edildiğinde karışımla aşağıdaki reaksiyon gerçekleşir: İlaç + İlaç + Antikor ^ > [İlaç* . Yöntem sulara. 1987. P. Gündüz. "Terapötik ilaç izlenmesinde". NAA yöntemi ile arseniğin deteksiyon limiti (1 ng).Antikor] + [ İlaç . 66 İnmıunoassay tekniğinin prensibi : Bu yöntemde analizi yapılacak maddeye (antijen) karşı geliştirilen spesifik "antikor" ve analizi yapılacak bu maddenin işaretlenmiş şekli kullanılır. ve ark. kayalara. (De Frost. Çoğunlukla bu amaçla albumin kullanılır. NAA. Aktivasyon basamağında oluşan 65 readyoaktif çekirdek bozunarak kendine özgü enerji ile birlikte y ışını yayınlar. AAS'e göre (100 ng/ml) daha duyarlıdır. arkeolojik maddelere. : Analizi yapılacak kimyasal maddeyi (ilacı) içeren biyolojik sıvıya.stabil olmayan veya radyoaktif çekirdekler (radyo izotoplar) oluştururlar. yüksek spesifıklik. Napolyon Bonapart'ın saç örneğinin NAA ile tayini örnek verilebilir. Piemento G. Bu radyoaktif atomların oluşumu aktivasyon basamağıdır.

Antikor yarışmalı olarak serbest işaretlenmiş ilaç (ilaç*) ve analizi yapılacak ilaçla kompleks (bağlı ilaç) oluşturur. eğer karışımdan işaretli ilacın ayrılmasından sonra analitik yöntem uygulanabiliyorsa "homojen immunoassay" adı verilir. FIA ise homojen immunoassay'lere örnek verilebilir. Kalibrasyon grafiği ilaç konsantrasyonuna karşı "bağlı işaretli ilacın" oranı (% bağlı ilaç) tayin edilerek hazırlanır. Uygun bir analitik yöntemle ölçüm yapılır ve sonuçlar kalibrasyon grafiği ile karşılaştırılır. radyoaktif atomların immuno-kimyasal reaksiyonlarda kullanılarak maddelerin miktar tayinlerinin yapıldığı yöntemdir. Radyoimmunoassay (RIA) Radyoimmunoassay. 67 Enzim immunoassay (EIA) : İşaretleme enzim ile yapılır. Bu karışımda "bağlı işaretlenmiş ilaç" moleküllerinin. "bağlı işaretlenmemiş ilaç" moleküllerine oranı serbest ilacın miktarı ile ters orantılıdır. EIA. Miktar tayini spektroflorimetre ile saptanır. Floro immunoassay (FIA) : İşaretleme florofor bir madde ile yapılır. Aşağıda bazı önemli immunoassay yöntemlerinin prensibi ve uygulama alanları kısaca açıklanmıştır. Bu amaçla (3veya y. Enzim aktivitesi tayin edilerek analizi yapılacak maddenin miktarı saptanır.ışını veren radyoaktivite (3. Daha sonra bu teknik klasik biyokimyasal yöntemlerle tayini mümkün olmayan ve vücutta çok düşük miktarlarda bulunan (10"'° .ışını veren radyoaktivite ise y. İmmunoassay teknikleri bu işaretleme yöntemlerine göre de bir çok alt sınıflara ayrılır: Radyo immunoassay (RIA) : Antijen radyoaktif madde ile işaretlenir. karışıma doğrudan uygulanabiliyorsa "homojen immunoassay" .sıvı sintilasyon sayıcısı. yalnız y. İmmuno kemiluminesans : İşaretleme kemiluminesans veren bir madde ile yapılır. Bu yöntemlere de "optik immunoassay" adı verilir. İmmunoassay sınıflandırılması: İlacın işaretlenmesi çeşitli tekniklerle yapılır.10"'2 68 . Miktar tayini radyoaktivite ölçülmesi ile yapılır. floresans veya luminesansın ölçülmesine dayanır. RİA heterojen. RIA ilk kez 1959 yılında plazmada insülin tayini için kullanılmıştır. İmmunoassay tekniği.katı sintilasyon sayıcısı ile ölçülür. Radiyoimmunoassay'da analiz yöntemi radyoaktivitenin ölçülmesine dayanır. Enzim veya floresan bir madde ile işaretleme yapılan immunoassay yöntemleri ile ölçme ise ultraviyole absorbsiyonunun.

. Bu radyoizotoplarda trityum ve karbon . Radyoaktivite ölçümü bu ayırma işleminden sonra yapılır.C. çift antikor tekniği gibi yöntemler uygulanır. Sınırlı da olsa biyolojik sıvılarda ilaç analizinde de (amfetaminler. 1988'e bakınız). İlacın radyoaktif izotopla işaretlenmesinde en çok trityum (3H).sayıcısı) serbest veya bağlı ilacın ayırımı yapılamaz. absorpsiyonu. floresans) dayandığı için bu yöntemlere "optik ummunoassay'ler"adı verilmiştir. iyot-125 ise X ve y ışınları yayınlar. bulanıklık. metadon. İşaretleme enzimlerle. mikro bir yöntem olup 10-100 (J. Radyoaktivite ölçümünde (sıvı sintilasyon veya y. p.14. penisilinler. ilk kez 1971 yılında kullanılmıştır. Rutin analizlere de homojen bir yöntem olarak uygulanan E 1 A. Uygulamada.ışıması. floresan ve kemilmünesan maddelerle yapılabilir ve bu nedenle uygulama alanları daha geniştir. ve ark. Karışımda reaksiyon dengeye ulaşınca. RIA tekniğinde. İşaretsiz ilacın miktarı ne kadar çoksa. sentez sırasında molekülün iyotlu türevi hazırlanır. o kadar az işaretli ilaç antikorla bağlanır. Bu yöntem "heterojen Immunoassay'e de örnektir (Fazla bilgi için Moffat A.gram gibi) 250 den fazla biyokimyasal maddelere uygulanmıştır. fenitoin. Bu nedenle yukarda açıklanan ve dengeye ulaşmış karışıma ayırma işlemi uygulanır. barbitüratlar. tetrahidrokanna-binol. tübokürarin gibi) kullanılmaktadar. Bunlar içinde en çok kullanılan enzim immunoassay (E I A) ve floresans immunoassay (F I A) yöntemlerinden bahsedilecektir. digoksin. farmakoloji. RIA Yönteminin prensibi ve uygulama tekniği: Radyoimmunoassay yönteminde temel komponentler: Analizi yapılacak maddenin (ilacın) uygun bir radyoizotopla işaretlenmiş analiz yapılacak madde (ilaç) ile hazırlanmış standartlar.1 numuneye ön işlem uygulanmadan madde analizine imkan vermektedir. Bu karışımda. ilacın 69 konsantrasyonu. antikorla bağlı işaretlenmiş ilacın veya serbest ilacın radyoaktivitesinin ölçülmesine dayanır. bir tüpe belirli bir miktarda antikor ve belirli miktardaki radyoaktif işaretlenmiş ilaç (standart) ve analizi yapılacak ilaç içeren numune (serum veya idrar) bir tüpe konur. Bu amaçla aktif kömürle adsorbsiyon. Enzim İmmunoassay ( E I A ) : Yarışmalı bir reaksiyon kinetiğine dayanan E I A. daha duyarlı bir analiz istendiğinde serbest ve bağlı ilacın ayrılmasına dayanan heterojen E I A olarak uygulanır. Optik immunoassay'ler : Optik immunoassay'ler RIA'ya göre birçok üstünlük taşır. Ancak az sayıda ilaç molekülünde iyot bulunduğundan. Bu yöntemlerde kullanılan reaktifler dayanıklıdır ve ayırma işlemi yapılmaksızın analiz yapılabilir. Analitik yöntemler maddenin optik özelliğine (ultraviyole. RIA yöntemi duyarlı. bu ilaca karşı önceden hazırlanmış antikor içeren antiserumdur. Bu nedenle zamanımızda endokrinoloji. Bu nedenle radyoaktif işaretlenmiş bağlı ilaç moleküllerin miktarı işaretlenmemiş ilaç moleküllerinin miktarı ile ters orantılıdır. karbon-14 (l4 C) ve iyot-125 (1251) kullanılır. toksikoloji alanlarında kullanımı artmaktadır. nikotin. morfin. işaretli ve işaretlenmemiş ilaç aynı antikora bağlanmak için yarışırlar. ayırma işlemine geçilir (heterojen immunoassay). Örneğin 1-125 ile işaretli digoksin hazırlanmasında molekülüne iyot ilave edilmiş tirozinle digoksin türevi hazırlanır.

2) arkadan çok az serbest ilaç veya metaboliti de yarışmalı olarak bağlanarak. Bu teknik florofor maddeyi serbest hale geçiren bir enzim kullanılır. Şekil 8'de homojen immunosay tekniği (EMIT) şematik olarak gösterilmiştir. Ancak bağlanmamış ilacı hidroliz . Bu nedenle karışımda enzim aktivitesinin ölçümünden ilaç konsantrasyonuna geçilir.Homojen EMIT tekniği Floroimmunoassay (FIA) teknikleri : Floresans veren bileşiklerin immunokimyasal işaretleyici olarak kullanılabileceği ilk kez 1941 yılında ortaya atılmıştır. Floresans immunoassay. Bu madde enzim substratıdır. astma ilaçlarının. (3-galaktosidoz hidrolizle florojen maddeden P-galaktozun ayrılmasını sağlar. Floresan izotiyosiyanat. İşaretlenmiş ilaç substrat Serbest ilaç (Numune) İnaktif enzim Aktif enzim Şekil 8. Enzim antikorla bağlı işaretli ilacı kataliz edemez. Analizi yapılacak ilaç standartı florojen bir madde ile (örneğin (3-galaktozumbelliferon) ile işaretlenir. Analizi yapılacak maddenin floresans özelliğindeki değişmelere dayanan bu yöntemde madde florofor bir molekül ile işaretlenir.Homojen E I A' da analiz yapılacak ilaç. Böylece işaretli ilacın floresan özelliği açığa çıkar. İlaca karşı geliştirilmiş antikorla bağlanmak için işaretli ilaç ve numunedeki serbest ilaç yarışır. floresansı örten molekül florojen molekülden ayrıldıktan sonra işaretlenmiş ilaç floresan özellik gösterir. Bu yöntemle antiepileptik ilaçların. Syva firması EMIT (Enzyme Multipled Immunoassay Technique) patenti altında bu yöntemi geliştirmiştir. Örneğin burada yukarda adı geçen florojen madde kullanıldığında enzim olarak (3-galaktosidaz enzimi kullanılır. Enzimin aktivitesi analizi yapılacak serbest ilaç konsantrasyonu ile orantılıdır. antineoplastik ilaçların. rodamin B. Ancak ilave edilen enzimle. izotiyosiyanat. Uygulama şekline göre çeşitli teknikler kullanılır. uygun bir enzimle kovalan olarak işaretlenir. Florojen madde ile işaretlenmiş ilaçta floresans maskelenmiştir. umbelliferon gibi florofor maddeler işaretlemede kullanılır. Bu yöntemin dayandığı biyokimyasal prensip: 1) enzimle işaretlenmiş ilaca karşı geliştirmiş antikora bağlanarak inaktive olur . suistimal edilen ve bağımlılık yapan bir çok ilaçların 70 analizi yapılabilir. antikor tarafından inaktive edilen enzim indüklenir. Homojen floroimmunoassay yöntemleri içinde substratla işaretlenmiş floroimmunoassay tekniği ticari olarak geliştirilmiştir. enzim 71 immunoassay'e göre daha duyarlıdır.

eder. Bu nedenle floresans özelliği açığa çıkan ilacın floresans şiddeti numunedeki ilaç konsantrasyonu ile doğru orantılıdır. Floresans polarizasyon immunoassay (FPI) tekniği: Bu teknikte, bağlı ve serbest florofor molekülle işaretlenmiş ilacın polarize ışık düzlemini çevirme farkı ölçülür. Işık polarize edici bir mercek veya prizma aracılığı ile demet halinde düz bir zemin üzerine düşürülür. Polarize ışık, floroforla işaretli ilaç üzerine düşürüldüğünde ışığın şiddeti (eksitasyon) molekül tarafından polarize ışık düzleminde emisyon yapar. Floresans eksitasyon ışınına dik olarak giden emisyon ışınının ölçülmesi ile saptanır. Floresans mekanizması ile ilk defa 1970 yılında Dandliker ve arkadaşları tarafından 72 denenmiştir. Floresans veren bir maddeyle (florofor) işaretlenmiş olan ilaç serbest halde iken çok yavaş bir floresans polarizasyonu yapar. Antikorla bağlandıktan sonra kompleks molekülün hareketi yavaşlar ve floresans polarizasyonu artar. Polarizasyondaki bu değişim ilaç konsantrasyonu ile orantılıdır. Yöntem otomasyona yakındır. İlk kez 1981 yılında Abbot firması tarafından bu yöntem otomasyona adapte edilmiştir. TDX cihazı olarak bilinen bu cihaz "terapötik ilaç izlenmesi" ve bir çok ilaçlarla akut zehirlenmelerde ilaç düzeylerinin tayininde kullanılmaktadır. (Deniz, G.. Saygı, Ş, 1989; Küpçü, Ş; Vural, N, 1992). Bu teknikte duyarlılık oldukça yüksektir. Örneğin serum digoksin düzeyinin ölçülmesinde duyarlığın 0.2 ng/ml olduğu bildirilmiştir. İmmunoassay'm uygulama alanları İmmunoassay tekniklerinden RIA, özellikle kardiyak glikozitler, insülin, lizerjid, kannabioids ve opiatlar gibi kanda konsantrasyonlar düşük ilaçların analizinde veya numune miktarının az olduğu durumlarda tercih edilen yöntemdir. RIA ile pg/ml (10 "'2 g/ml) duyarlıkta analiz yapılabilir. EMIT ile duyarlık daha düşüktür (ng/ml. 10 ~9 g/ml). immunoassay ayrıca ilaç suistimalinin taranmasında, akut zehirlenmelerin analitik olarak araştırılmasında ve terapötik ilaç izlenmesinde kullanılırlar. İstenilen duyarlık ve spesifıkliğe göre RIA, EMIT veya FPI teknikleri seçilebilir. Bu yöntemler yarı veya tam otomatik düzeneklere adapte edilmiştir. Genel olarak RIA ve EMIT idrarda çok çeşitli ilaç analizi için uygundur. Ancak geliştirilen çeşitli antikorlar diğer ilaçlarla çapraz reaksiyon verirler. Geniş bir spesifıkliği olan antikor, numunede olan bir veya birden fazla aynı grup ilaçla bağlanabilir. Bunu ayırd etmek için her ilaç ve 73 metaboliti yüksek basınçlı sıvı kromatografısi (HPLC) ile fraksiyonlara ayrılarak immunoassay yöntemine adapte edilebilir. Akut zehirlenmelerde immunoassay uygulanmasında da benzeri interferans olabilir. Örneğin akut zehirlenmelerde benzodiazepin grubu ilaçların EMIT ile taranmasında farmakolojik olarak aktif metabolitler de antikorla etkileşirler. Tek bir ilacın birden fazla metabolitinin çapraz reaksiyon vermesi, sonucun yorumlanmasını zorlaştırır.

Zorluğuna karşın, benzodiazepinleri immunoassay yöntemi ile ayırt etmek mümkün olduğu halde, barbitüratlar ancak grup olarak tayin edilebilir. Bu durumda pozitif sonuç alındığında, diğer yöntemlerle hangi barbitürat olduğu ayırt edilmelidir. Terapötik ilaç izlenmesinde ise immunoassay ile aminoglikozit antibiyotikleri için çabuk ve kesin sonuçlar alınabilir. Sonuç olarak immunoassay ile kan ve idrarda yukarda belirtilen amaçlarla ilaç analizinde hızlı, duyarlı ve kesin sonuçlar alınabilir. Ancak her yöntemin (RIA, EMIT, FPI) uygulama alanı ve analitik özelliklerini bilerek seçmek gerekir. 74 ÖNEMLİ ZEHİRLERİN BİYOLOJİK MATERYALDE ANALİZLERİ 2. Bölüm Bu bölümde akut zehirlenmelerde, endüstride ve yakın çevrede çeşitli nedenlerle maruz kalınan bazı önemli kimyasal maddelerin biyolojik materyalde kalitatif ve kantitatif analizlerine yer verilecektir. Ayrıca maddelerin biyolojik izlenmelerinde kullanılan metabolit ve biyokimyasal parametrelerin analizine de o madde ile ilgili yerde değinilecektir. Biyolojik materyal olarak rutin analizlerde en çok idrar ve kan örneğinden yararlanılır. Toksik madde konsantrasyonu 24 saatlik toplanan idrarda yapılmalıdır. Ancak pratik olarak bu mümkün olmadığından o anda alınan örnekte -spot örnek- analiz gerçekleştirilmektedir. Ayrıca mesleki maruziyetlerde bazı ksenobiyotik veya metabolitleri maruziyet sırasında veya maruziyetten hemen sonra atılırlar. O anda idrarla atılan madde konsantrasyonuna etki eden dilüsyon etkisinin düzeltilmesi gerekir. Bu nedenle de bulunan konsantrasyon değerlerinin ya idrarın standart özgül ağırlığına (1.024) göre veya (g) idrar kreatinin miktarına göre düzeltilmesi gerekir. Kreatinine göre düzeltme yapıldığında "spot idrar" örneğinde kreatinin tayini yapılmalıdır. Standard özgül ağırlığa göre düzeltmede ise idrarın yoğunluğu ölçülmelidir, ( Trevisan, A., 1990 ) Bu bölümde idrarda kreatinin tayini ve idrar ksenobiyotik düzeyinin kreatinine göre düzeltilmesi açıklanmıştır. İdrarda kreatinin tayini Kreatinin idrarda doğrudan spektrofotometrik yöntemle tayin edilebilmektedir. Pikrik asitle oluşturduğu renkli bileşiğin absorbansı 530 nm 75 de spektrofotometrede okunur ve kalıbrasyon eğrisinden kreatinin miktarı tayin edilir (Baselt, R.C. 1980). Uygulama : 5 mi idrar örneği 2000 devirle 15 dakika santifüj edilerek süzülür. Bu süzüntüden 0.1 mi. alınarak distile su ile 8.0 ml'ye tamamlanır (dilüsyon oranı 1:80). Seyreltilen

çözeltiden 5 mi alınır, 2.5 mi suda doymuş pikrik asit (% 1.175 lik) ve 0.5 mi %10 luk NaOH çözeltisi ilave edilir. Karışım reaksiyonun tamamlanması için 10 dakika bekletilir ve 15 dakika içinde 530 nm de spektrofotometrede köre karşı absorbansı okunur. Standardlarla hazırlanan kalibrasyon eğrisinden absorbansa karşı gelen konsantrasyon okunur. Kalibrasyon doğrusunun hazırlanması: Standart kreatinin çözeltisi, stok kreatin çözeltisinin seyreltilmesi ile hazırlanır. Stok çözelti, 0,1 gram kreatinin bir miktar 0,1 N HC1 içinde çözüldükten sonra 0,1 N HC1 ile 100 mi 'ye tamamlanarak hazırlanır. Çözeltiye koruyucu olarak 2-3 damla toluen katılır ve buz dolabında saklanır (Stok çözelti: 100 mg kreatinin/100 mi). Standard kreatinin çözeltileri ise, stok çözeltiden sıra ile 25;50;75;100 ve 125 u.1 alınarak distile su ile 5 ml'ye tamamlanarak hazırlanır. Böylece 0,5mg/100 mi; 1 mg/100 mi; 1,5 mg/lOOml; 2 mg/ 100 mi ve 2,5 mg / 100 mi 'lik kreatinin Standard çözeltileri elde edilir. 5 mi Standard çözeltilere 2,5 mi pikrik asit çözeltisi ve 0,5 mi % 10 NaOH çözeltisi ilave edilerek yukarıda açıklandığı şekilde 10 dakika bekledikten sonra 530 nm de absorbanslar köre karşı okunur. Konsantrasyona karşı okunan absorbanslar işaretlenerek kalibrasyon doğrusu hazırlanır. Kreatinine göre düzeltme: İdrarda konsantrasyonu tayin edilen bir maddenin, kreatinine göre düzeltmesi aşağıdaki örnekle açıklanmıştır. 76 Örnek : Alınan anlık (spot) idrar örneğinde florür konsantrasyonu 1.227 mg/I ve kreatinin ise 1.315 g/l bulunmuş olsun. Bulunan florür düzeyi gram kreatinine göre düzeltildiğinde : 1000 1.227 mg/1 x---------= 0,933 mg F/g kreatinin değeri bulunur. 1315 Genel olarak kreatinin miktarı 0,5 g/l altında (çok seyreltik idrar) ve 3 g/l üstünde (çok konsantre) bulunan idrarlarda kreatinine göre düzeltilme yapılmaz ve değerlendirmeye alınmaz (Trevisan, A., 1990). 1. UÇUCU ZEHİRLER 1.1. Karbon monoksit (CO) Karbon monoksit ile zehirlenme solunum yolu ile olur. Endüstride başlıca maruziyet kaynaklarını havagazı, sentetik gaz (su gazı), jeneratör fırınları, egzos gazı ve tam yanmamış yakıtların dumanı oluşturur. Diklorometan maruziyetinde de metabolizması sonucu invivo CO oluşur.

bir tüpte 10-15 mi su ile seyreltilir. CO ihtiva eden kan pembe renk alır. Bu deney CO için özel olup. 78 Not: a) Pirotannik asit hazırlanması : 1 g pirogallik (pyrogallic) asit ve I g tannik (tannic)asit 100 mi suda çözülür. Karbonmonoksit bulunan kanın rengi pembedir (duyarlık %50 satürasyonudur). Sigara içenlerde COHb yüzdesi. Normal kan. Kanda oksijen yerine karbonmonoksitle birleşen hemoglobin yüzdesine "karboksihemoglobin satürasyon % si" denmektedir. Ayrıca sigara dumanı da aktif ve pasif içici olarak kişilerin CO'e maruz kalmasına neden olur. Birine 1 mi zehirlenme şüphesi olan kan. hemen saman sarısı renge dönüştüğü halde CO içeren kan pembe rengini bir süre devam eder. Çok fazla (günde 30-50 sigara) içenlerde ise bu değer %10 COHb düzeyini 77 aşabilir. Karbonmonoksit zehirlenmesinin şiddeti kanda % COHb tayini ile belirlenir. Renk şiddeti belli miktarda CO ihtiva eden kan numuneleri ile hazırlanmış standartlarla karşılaştıralarak miktar tayini yapılır. duyarlığı %20 COHb satürasyonudur. 10 mi pirotannik asit çözeltisi ilave edilir. . 5 er damla %20 NaOH ilave edilerek karıştırılır. iii) Yukarıda açıklandığı şekilde seyreltilen kan numunelerine. Normal kan gri kahverengi bir çökelek verdiği halde. içilen sigara miktarına göre % 3-8 arasında değişir. numune kan. ii) 1 damla. Pirotannik asitle COHb %'si tayini (yarı kantitatif) Yarı kantitatif özel bir deney olan bu testle %20 ve üstündeki COHb •satürasyonu saptanabilir Bunun için 1 mi kan cam kapaklı 25 mi lik bir tüp veya mezür içinde 9 mi su ile seyreltilir. ısınmada kullanılan tam ve iyi yanmayan yakıt sistemleri yangın sırasında oluşan dumanlar karbon monoksit kaynağıdır. Rengin şiddeti satürasyon derecesine bağlıdır. diğeri tuğla kırmızısı renkte kalır (duyarlık % 40 COHb satürasyonudur). Normal kan kömürleşerek kahverengisiyah renk aldığı halde. diğerine 1 mi normal kan konur ve su banyosunda yavaşça ısıtılır. Bu değer %60'a ulaştığında koma ve ölüm görülebilir. Kanda %20 ve üstünde COHb satürasyonunun saptanması (ön deneyler) i) İki küçük porselen kapsül alınır. Aynı şekilde seyreltilmiş normal kan ile karşılaştırılır. Tüpün ağzı kapatılır ve çalkalandıktan sonra 15 dakika bekletilir. Endüstride CO'e maruziyet derecesinin biyolojik izlenmesi kandaki COHb veya ekspirasyon havasında CO tayini ile yapılır. Karbon monoksit kanda hemoglobin ile birleşerek karboksihemoglobin (COHb) meydana getirir. Pembe rengin şiddeti miktarı ile orantılı olduğundan kantitatif tayin de yapılabilir.Endüstri dışında otomobil egzos gazları. Kanda COHb satürasyonu %20 üstünde olduğunda akut zehirlenme belirtileri başlar. Ayrıca iş yeri ortamında (çevresel izleme) CO tayin edilmelidir.

Bu yöntemler hemoglobin (Hb) bileşiklerinin (Hb. Kanın uygun bir şekilde dilüsyonu ile bu absorbsiyon çizgileri görülebilir. normal kan ve COHb ihtiva eden standart kanlarla. otopsi başında (el spektroskopu kullanarak) yapılabilir. Bu şekilde COHb absorbsiyon bandlan daha iyi görülür. MetHb ve COHb gibi) Soret bandı (410-430 nm) ve görünen alanda verdikleri absorbsiyon bandlarına dayanmaktadır. 1969) Spektroskopik yöntemle COHb tayini. İndirgenmiş hemoglobin (Hb) ise 555 nm'de geniş bir band gösterir. Kanda COHb analizinde kullanılan en eski yöntem spektroskopik yöntemlerdir. Normal kanda ise O2Hb ile ilgili daha uzun dalga boylarında (576 ve 541 nm'de) maksimum absorbans görülür. Spektrofotometrik yöntemlerle COHb tayini Hemoglobin ve türevlerinin Soret bandında (400-430 nm) ve görünür alanda verdikleri karekteristik absorbsiyon bandlarından yararlanarak kanda COHb identifıkasyonu ve miktar tayini yapılabilir. COHb mevcudiyetinde COHb absorbsiyon bandlan daha iyi seçilir. 79 Teknik : COHb aranacak kan ve normal kan örnekleri su.O2Hb. Alkali çözeltide oksihemoglobin 576-578 ve 540-542 nm. İndirgeme işleminden sonra [Ul][U2]tekrar spektroskopla incelenir. ancak yeterli derecede tanınamaz. karboksihemoglobin 538-540 nm'de maksimum absorbans verir. O2Hb yanında ayırd edilebilir. de. Bu nedenle oksihemoglobini hemoglobine indirgeyen maddeler kullanılır. Zayıf bir alkali seyreltilmiş kan örneği sodyum . Bu şekilde CO zehirlenmesi hakkında çabuk bilgi edinilmesi açısından (ön deney olarak) önem taşır. ve Preuss F. Bu şekilde O2Hb'nin absorbsiyon bandlan kaybolur ve yerine 555 nm de maksimum absorbans gösteren Hb bandı ortaya çıkar. Spektroskopik yöntemle COHb analizi COHb tayininde absorbsiyon spektrumuna dayanan yöntemler 1900'lı yıllardan beri kullanılmaktadır. COHb sarıyeşil alanda (568 ve 538 nm de) 2 absorbsiyon çizgisi verir. Bu standartlar ağızları sıkı kapalı olarak karanlıkta saklanırsa 6 ay bozulmadan kalabilir. E.R. pirotannik asitle çöktürme işlemi yapılır. Bu yöntemle %20 COHb ve üstü tayin (yarı kantitatif) edilebilir (Graf.b) CO ihtiva eden kan standardlarınm hazırlanması : Normal kan % 100 COHb verecek şekilde saf CO ile doyurulur %20-100 COHb ihtiva eden standardlar uygun miktarda normal kanla seyreltilerek hazırlanır.1 sodyumbikarbonat (NaHCO3) çözeltisi ile (1:100) oranında seyreltilir. Kanda COHb %40 ve üstünde olduğunda COHb'ne ait absorbsiyon çizgileri. Deney kısmında olduğu gibi. %0. Seyreltilmiş 20 mi kan örneklerine 10 mg sodyum ditiyonit (Na2S2O4) v 5-10 damla taze hazırlanmış amonyum sülfür çözeltisi ilave edilir.1 amonyak veya %0. Spektroskopla (bu amaçla Winkel-Zeiss el spektroskopu veya Hardridge Reversion spektroskopları kullanılabilir) absorbsiyon bandlan görülen dalga boyları incelenir.

Burada. 421 nm ve 428 nm de absorbanslarınm ölçümüne dayanır. Teknik: 0. numune (I) ve %100 COHb'nin (III) absorbansları (a ve A) 414. II ve III no. 414 ve 428 nm sırası ile Û2Hb ve COHb nin maksimum absorbans gösterdikleri dalga boyunu. II no. i) Modifîye Buchwald yöntemi (mikrospektrofotometrik yöntemi) Bu yöntemin prensibi COHb.. III no.lu tüpler sepektrofotometre küvetlerine konularak. 2 veya daha fazla seçilmiş dalga boylarında.Soret bandında O2Hb. Bu yöntemlerin dayandığı genel prensip... COHb etkilenmez.lu tüp). b) İkinci 6 mi kan örneği bir deney tüpüne aktarılır ve içinden 15 dakika oksijen gazı geçirilir (%100 O2Hb..88 olan 1 mi amonyak deiyonize su ile 800 mi ye seyreltilir) 26 mi ye tamamlanır. Aradaki absorbans farkı ve oranından yararlanarak COHb yüzdesi hesaplanır. COHb ve O2Hb'ne karşı COHb (diferansiyel) spektrumları... c) Üçüncü 6 mi diğer bir tüpe konur içinden 2 dakika saf CO gazı geçirilir (%100 COHb. Seyreltilen kan çözeltisinden 6'şaı mi alınarak 3'e bölünür: a) İlk 6 mi doğrudan doğruya spektrofotometrede ölçüm için küvete konur (numune: I) ve ağzı sıkıca kapatılır.ditiyonit gibi bir indirgen ilavesinde OjHb (varsa methemoglobin: MetHb) indirgenmiş hemoglobin (Hb) ne dönüşür. 421 nm ise OıHb'ne karşı COHb'nin gösterdiği maksimum absorbans farkıdır (resultant absorbans.. postmortem kan örneklerine de uygulanabilen klasik bir spektrofotometrik yöntem olan Dubowski yöntemi açıklanacaktır. . 421 ve 428 nm de spektrofotometrede okunur. COHb satürasyon yüzdesinin tayininde kullanılan birçok spektrofotometrik yöntemler bulunmaktadır. Şekil 9). Soret bandında %100 C^Hb ne karşı %100 COHb içeren kan ve analizi yapılacak kanın 414 nm. COHb (421 nm) 390 « 430 =* Şekil 9.lu tüp). laboratuvanmızda araştırmalarda kullandığımız mikrospektrofotometrik bir yöntem olan Buchwarld yöntemi ile.. 81 COHb (428 nm) O2Hb(415nm) . Karışım alt üst edilerek homojenize edilir. %100 O:Hb referans olmak üzere. veya seçilen tek dalga boyunda absorbansın okunması arkadan karışımda bulunan ve istenilen Hb 80 bileşiğini değiştiren uygun bir kimyasal madde ilavesinden sonra seçilen tek dalga boyunun ölçülmesine dayanmaktadır..02 mi heparinize kan örneği bir balon jojede seyreltik amonyak ile (yoğunluğu 0.

mak) % 02Hb için 414 nm. 4) Kullanılan spektrofotometrede. Motaceded. 82 3) Mikrobir yöntem olduğu için kan örnekleri parmak uçundan heparinize kapiler tüpler içine alınarak tüplerin iki ucu parafilm ile sıkıca kapatılır. Kan örneklerinden 10 mi . Bu amaçla hazırlanmış gaz tüplerinden (LB % 999 saflıkta) yararlanılır. 10 mg sodyum ditiyonit (Na2S2O4) ilave edilir.. aı ve Am aşağıdaki eşitliklerden bulunur: aı = a42]-1/2 (a4u+a42g) Anı = A421 — 1/2 (a4i4+ a42g) Yöntemin standardizasyonu : 1) Yukarda açıklandığı şekilde hazırlanan %100 O2Hb ve % COHb içeren kan örneklerinin absorbansları suya karşı spektrofotometrede 400-430 nm de taranarak. 2 nm den daha küçük dalga boyu aralıklarında absorbans ölçülebilmelidir. Seyreltik amonyağa karşı (kör) numunenin 555 ve 480 nm'de absorbansı (A) okunur.Z. Kan örnekleri: Heparinize kan tercih edilir. Yöntemin duyarlığı ve pratikliği nedeni ile mesleksel CO'e maruziyetin biyolojik izlenmesinde de kullanılabilir (Vural. /A3 burada. karıştırılır. COHb standardları ile hazırlanan kalibrasyon grafiğinden bulunur. Seyreltik kan spektrofotometrenin küvetine konur. karboksihemog lobin ise etkilenmez. Çözeltinin absorbansı 480 ve 555 nm de ölçülür.3 mi konsantre NH4OH su ile 1 litreye tamamlanır) seyreltilir. % 100 COHb için 428 nm olmalıdır. Teknik : 0. 10 mi seyreltik amonyum hidroksitle (14. saf olmalıdır. % COHb konsantrasyonu. maksimum absorbans gösterdikleri dalga boyları saptanır. 2) Oksijen ve CO.5 mi kan örneği. Kalibrasyon doğrusu için COHb standardları hazırlanır: Yakın zamanda karbonmonoksite maruz kalmamış ve sigara içmeyen kişilerden kan örnekleri sağlanır. Analize kadar buz dolabında (+4 °C de) saklanır. karıştırılır ve hemoliz tamamlanıncaya kadar beklenir.Değerlendirme : Numunenin içerdiği % COHb oranı aşağıdaki eşitlikten hesaplanır: %COHb= 100 a. Ağzı sıkıca kapatılan kan örnekleri buzdolabı sıcaklığında uzun bir sore saklanabilir. Absorbans oranı (A555 /A480) hesaplanır ve karboksihemoglobin konsantrasyonu kalibrasyon doğrusundan tayin edilir.N. 1978). Bu dalga boyları (A. absorbansların (A) A555 / A480 oranı hesaplanır. ii) Dubowski yöntemi Yöntemin prensibi: Seyreltik kan hemolizatına sodyum ditionit ilave edildiğinde oksihemoglobin ve methemoglobin indirgenir.

Diğer bir spektrofotometrik yöntemle COHb tayini . Daha pratik fakat daha az kesin olacak standardlar şu şekilde de hazırlanabilir: Kan örnekleri amonyakla seyreltildikten sonra iki tüpe bölünür vebirinden 2 dakika CO ve diğerinden 2 dakika O2 geçirilir (%100 COHb ve % 100 O2Hb standardları).95 civarında olmalıdır. 84 3) Çok duyarlı çalışmalarda ara COHb standardları hazırlanırken (%0 ve %100 dışında ) önce %100 COHb standardında serbest bulunabilecek CO'in 5 dakika azot gazı geçirilerek uzaklaştırılması gerekir. Gaz geçirme işlemi çeker ocak içinde yapılmalıdır). yukarda açıklandığı şekilde. Her iki standardın absorbans oranları (A555 / A480) hesaplanır.kadar. amonyakla seyreltilip. iki burgulu kapaklı 500 mi lik reaktif şişelerine konur. Hazırlanan %100 O2Hb ve %100 COHb kan standardlarından 0.9 CO gibi) geçirilir. 2 nm 'den daha küçük dalga boyu aralıklarında absorbans ölçülebilmelidir. Absorbans oranı %100 O2Hb için 3. %20 gibi) hazırlanabilir. Kalibrasyon grafiği doğrusal olduğu için iki nokta genelde yeterlidir. Grafik %COHb oranına karşı absorbans oranları işaretlenerek hazırlanır.1. sodyum ditiyonit ilave edildikten sonra spektrofotometrede amonyağa karşı 555 ve 480 nin de absorbansları okunur.Şişelerin birinin içinden en az 30 dakika saf 83 oksijen gazı (saf O2 tüpü: LB%99. 5) Bu yöntemle %1 ve altındaki COHb düzeyi ölçülebilir.05 mi alınarak. (CO gazı geçirken CO tüpü zaman zaman çalkalanmalıdır. Böylece %100 O2Hb (%0 COHb) standardı hazırlanmış olur. Kalibrasyon filtreleri ve spektrofotometre standardları ile kullanılan cihazın dalga boyları ve diğer karakteristikleri kontrol edilmelidir. Diğer şişeden benzer şekilde saf CO gazı küçük saf CO tüpü kullanarak (LB % 99. %100 O2Hb ve % COHb belirli oranlarda karıştırılarak ara standardlar (%80. Yöntemin uygulanmasında dikkat edilecek noktalar: 1) Kalibrasyon için hazırlanan her COHb standardı ile en az 3 ölçüm yapılmalıdır. Heparinize postmortem kan örneklerine de uygulanabildiği için adli toksikoloji labrotuarlarında kullanılabilir. Böylece % 100 COHb standardı hazırlanmış olur.9 gibi) geçirilir. %100 COHb için 1. 2) Numuneler ağzı sıkı şekilde kapalı helyum gazı altında saklanabil irse daha uzun zaman korunurlar. 4) Kullanılan spektrofotometrede. %50. Ancak istenirse.

Üçüncü tüp (c tüpü) içinden 10 dakika saf oksijen gazı veya basınçlı hava geçirilir (% 100 O2 Hb veya % 0 COHb). Dalga boyu çok kritiktir. R.1 olmalıdır. İkinci tüp (b tüpü) COHb tayini kullanılır.Heparinize (veya edetik asit. aletin dalga boyu ayarlanır veya her üç çözeltinin (a. 25 mi seyreltik amonyum hidroksit içine (İmi l\ su) ilave edilir ve karıştırılır. (a tüpü : % 100 COHb). absorbans) oranı yüksek olduğunda. b ve c tüplerindeki çözeltilerin absorbansları (A) 540 nm ve 579 nm de ditionitle işlem görmüş amonyak çözeltisine karşı okunur.J. Seyreltilmiş kan örneği eşit olarak 3'e ayrılarak ağzı kapaklı tüplere konur (a.( A540 / A579 c tüpü ) ( A540 / A579 b tüpü ) . Prensip olarak bir önce açıklanan yöntemle aynı olmakla beraber uygulaması daha pratiktir (Flanagan .2 mi kan örneği. Bu nedenle sonuç güvenilir olmaz. c) .c) spektrumları alınarak ölçümler buna göre yapılır. okzalat da kullanılabilir) tam kana uygulanan bu yöntemde 540 ve 579 nm'deki absorbanslar kullanılmaktadır. florür. Köpük oluşmamasına dikkat edilir.( A540 / A579 c tüpü ) Yöntemle ilgili uyarılar : 1) %100 COHb ile absorbans oranı (A540 / A579 a tüpü) yaklaşık 1. b) Eğer bu gözlenemezse. Bu nedenle aşağıdaki kontrolün yapılması gerekir: a) %0 COHb içeren (a tüpündeki) çözeltinin absorbans oranı (A540 /A579). 1. Ayrıca 10 mi amonyum hidroksit çözeltisi içeren diğer bir tüp (kör) içine de sodyum ditionit ilave edilerek iyice karıştırılır. ve ark. b.1 olmalıdır. 2) Bu yöntem MetHb (580-600 nm mak. 85 a. 4) Maksimum absorbans farkının alındığı bu deneyde (COHb : X max 540 nm) ve O?Hb ve COHb için eşit olan düşük dalga boyu (izobestik nokta : 579 nm) spektrumda dik bir düşmenin noktasında olduğu için seçilmiştir. 3) Lipemik kan bulanık çözeltiler verebilir. İlk tüpün içinden 5-10 dakika saf CO veya CO/N2 gazı geçirilir. güvenilir değildir. Kişilerin Hb miktarı farklı olduğu için ön deneme ile bu oranın sağlanmasında yukarıda verilen seyreltme oranını değiştirme gereği olabilir. Teknik : 0. Sonucun değerlendirilmesi : Numune kandaki (b tüpü) COHb yüzdesi aşağıdaki eşitlikten hesaplanır: %COHb =( A54o / A579 a tüpü ) . %0 COHb ile ise absorbans oranı 1.5.b. ..). Her üç tüpe de 20 mg kadar sodyum ditionit ilave ederek karıştırılır.

Şekil 10 ve 11 de O2Hb ve COHb nin.5 0.0 co ■< 0.8 CÛ CC O . 86 co 1 cc o LÛ 0. Dubowski yönteminde kullanılan (COHb ve O2Hb (A) ve sodyum ditiyonitle işlem görmüş COHb ve O2Hb (HHb'ye dönüşür) spektrumlan 1.2 1. görünür alandaki absorbsiyon spektrumları ve açıklanan yöntemlerde kullanılan maksimum absorbans dalga boyları gösterilmiştir.1 600 560 520 480 nm 600 560 520 480 nm Şekil -10.3 0.4 0.2 0.

Yöntemin prensibi.0 500 540 nm -----------i i ! --"-V. '/ /// V .Görünür alanda maksimum fark ve iyobestik noktadan yararlanılarak COHb tayini. İç odacığa 2 mi 0.001 N PdCl2 konduktan sonra.4 ^ 0. . 87 Conway Mikrodifüzyon Yöntemi ile CO tayini Bu yöntem yarı kantitatif veya kantitatif olarak kanda COHb tayini için kullanılabilir. daha önce çok hafif yağlanmış kapak hemen sıkıca kapatılır. kandan açığa çıkan CO'in palladyum klorürle (PdCl2) reaksiyona girerek metalik Pd'u açığa çıkarmasına dayanır: PdCl2 + CO + H2O----->Pd + 2HCl + CO2 Yarı kantitatif tayin : Mikrodifüzyon apareyinin (Şekil 3) dış odacığına 1 mi kan ve 2 mi %10 H2 SO4 konur. kana ilave edilen asit etkisi ile. 579 nm \ ^: _J________1 ı_____İL B(% lOOHbCO) C (% 0 HbCO) 520 540 560 580 600 620 nm Şekil 11. Kör deney olarak. işlemler dış odacığa konan CO'e maruz kalmamış kişiden alınan kan örneğine parelel olarak uygulanır.2 0.<F< p> 0.

hiperventilasyon. Curry A. özel bir absorbsiyon spektrofotometresi olup. %20 COHb ve %50 COHb standardları) paralel uygulama yapılır. Bu süre içinde iç odacıkta CO miktarına bağlı olarak açığa çıkan Pd. Şiddetli hipoksi durumunda bile cilt ve mukozalar pembe kalır. Kantitatif tayin : Convvay mikrodifüzyon yöntemi ile kandaki CO miktarı (hacmen) kantitatif olarak da tayin edilebilir. internal analog bir bilgisayarla kombine edilmiştir. Ancak bu durumda. Ölçümler çok kısa zamanda (15 saniye gibi). kusma. pulmoner ödem.34 mi (bazı kaynaklarda 1. 1972'e bakınız. 1967. Ayrıca kan örneklerinin taze veya postmortem olması analiz sonucunu etkilememektedir.S.. Genel olarak 1 gram hemoglobin (Hb) 1. 89 Tablo 10 % COHb değerinin klinik yorumu. Bulunması muhtemel olan MetHb'nin bozucu etkisi sodyum bisülfit ilavesi ile giderilir.34 (Fazla bilgi için Feldstein. %10 ile %50 arasında COHb içeren kan örnekleri ile (%10 COHb. Bu amaçla geliştirilmiş otomatik cihaz (CO Oximeter II 182) gelişmiş labratuarlarda COHb tayini için kullanılmaktadır. Ölüm solunum yetmezliği sonucu olaşan kandaki COHb düzeyinin yorumu aşağıdaki Tablo 10'da gösterilmiştir. % Hb (kan) x 1. koma ve akut böbrek yetmezliği başlıca görülen belirtilerdir. Otomatik olarak seyreltilerek hemoliz edilen kan örneğinin 548. % COHb düzeyinin yorumu : Karbon monoksitle akut zehirlenmede baş ağrısı. dijital göstergede % Hb.) CO oximeter Kanda COHb miktarının %10'un altında olması halinde de uygulanabilir bir yöntemdir. ince siyah bir zar şeklinde iç odacıktaki PdCI? üzerinde toplanır. Conway yöntemi ile tayin edilen %CO (hacmen) miktarından: 88 % CO (hacmen) % COHb = —--------------------. % O2Hb ve % COHb şeklinde okunur. % COHb Belirtiler . COHb miktarının çabuk ve güvenli şekilde ölçülmesini mümkün kılan bu cihazın prensibi. 568 ve 578 ıım'de aksorbansları ölçülür. M. bulantı. kanda Hb tayini de yapılarak COHb miktarının hesaplanması gerekir.36 mi) CO gazı ile (O°C de 760 mm Hg basıncında) birleştiği kabul edilir. kardiyak aritmi.formülü ile hesaplanır. Bu bilgiden hareketle. Oluşan metalik palladyumun verdiği renk şiddeti numunenin verdiği renk ile karşılaştırılır.Yarı kantitatif tayin için. Karışım oda sıcaklığında 2 saat bekletilir.

89+0. lima fasulyesinde bulunan siyanogenetik glikozitler (amigdalin gibi) hidrolizle invivo olarak siyanür verirler. kanda siyanür.00 COHb) olarak saptanmıştır (Vural. Potasyum ferrisiyanür gibi kompleks siyanür bileşikleri ise invivo siyanür vermezler ve bu açıdan toksisiteleri çok düşüktür. Kahraman R.40-5. kayısı gibi meyvelerin çekirdeklerinde.3-8 < 15 20 20-50 > 50 Sigara içenler (20-30 sigara/gün) Çok sigara içenler (30-50 sigara/gün) Akut zehirlenme başlangıcı (kalp hastalan için tehlikeli Ağır akut zehirlenme (mental ve fi-ziksel koordinasyon kaybı) Koma.2 Siyanür Siyanürle zehirlenme hidrosiyanik asitin (HCN) inhalasyonu veya NaCN.36±0. Etil tiyosiyanat ve metil tiyosiyanat gibi tiyosiyant esterleri organizmada metabolize olarak siyanür verirler ve ciddi zehirlenmelere yol açabilirler. 1 paketten fazla (günde 20 taneden fazla) sigara içenlerde ise ortalama %COHb 4. Sigara içmeyen kişilerde (n:44). 90 Siyanür ayrıca sodyum nitroprusiyat (vazodilatör) ve bazı organik nitril bileşiklerinin de metabolitidir. Bir çok bitki dokusunda. COHb düzeyi drtalama 0.00-%88.14 (aralık: %3. Mide içeriğinde.05 (aralık: %0. endüstride metal cilası.50-%1.00) bulunmuştur. KCN ve NaCN kristal tuzlardır ve alkali reaksiyon gösterirler.11 ± 6. fotoğrafçılık gibi çeşitli iş kollarında kullanırlar. şeftali.40 COHb). ölüm. Dubovvski yöntemi ile COMe zehirlenme sonucu ölen 18 kişide postmortem COHb düzeyi tayin edilmiştir. 1994) 1.90) ve aralık (%63. Toksik dozları (MLD 70 kg insanda) HCN için 100 mg. kaltitatif analiz için bir çok renk reaksiyonları vardır. Siyanürle zehirlenmelerde. kalp ve solunum durması. KCN gibi tuzlarının oral yolla alınması ile oluşur. altın gümüş gibi metallerin zenginleştirilmesinde ve metallerin elektrolizle kaplanmasında.N. CO zehirlenmesinin tedavisinde antidot olarak oksijen tedavisi uygulanır. . 26°C) ..n. ölüm olaylarında ise ayrıca dokularda siyanür aranır. KCN için 150 mg ve NaCN için 200 mg'dır. Özellikleri : HCN çok uçucu bir sıvıdır (k. Bu kişilerde COHb düzeyi ortalama (%73. Siyanür bileşikleri. Anabilim dalımızda yapılan bir araştırmada. konvuliziyon.

Distilatta siyanür aşağıdaki renk reaksiyonları ile aranır. seyreltik demir -3. 91 Distilatta siyanür aranması Siyanür biyolojik materyalden asit ortamda su buharı distilasyonu ile izole edilir. azot oksitleri gibi) da pozitif sonuç alınır. Ancak diğer oksidanlarla (hidrojen peroksit.005 mg siyanür tanınabilir. Kahverengi demir hidroksit çözününceya kadar karışıma konsantre HC1 ilave edilir.g HCN / mi tanınabilir. Bu reaksiyonda önce oluşan demir hidroksit ortamda bulunan siyanür iyonu ile ferrosiyanür kompleksini verir. İzopurpurik asit deneyi: 4 mi alkali distilata 3 mi doymuş pikrik asit ilave edilir ve hafifçe ısıtılır. Bu yöntemle 20 u. 1 mi %15 NaOH ile kalevilendirilir. Mavi renk (Berlin mavisi) oluşması siyanürün bulunduğunu gösterir. klor. %IO NaOH içinde toplanır.klorür çözeltisi ile ferrik ferrosiya-nürden ibaret önce kolloidal sonra tüpün dibine çöken mavi renkli ince çökelek verir (Berlin mavisi): 3 Fe 4 Fe+3 Fe4 [ Fe (CN)6]3 92 Mikrodifüzyon yöntemi ile siyanür tayini . Meydana gelen kırmızı renk (purpurik asit) siyanür varlığını gösterir. Fe (OH)2 +6 CN"-----> Fe (CN)< 2 +> Ferrosiyanür. mide içeriği veya dokulara doğrudan uygulanan bu yöntemde. Siyanür mevcudiyetinde emprenye kağıdın renginin mavileşmesi (guayak mavisi) siyanür olabileceğini gösterir.Doku ve vücut sıvılarında doğrudan siyanür aranması Schönbein deneyi : Kan. (Genel bölüme bakınız) Distilat siyanür kaybını önlemek için. Kaynar su banyosu üzerinde ısıtılır. Renk oluşması hemen veya miktara bağlı olarak 15 dakika içinde görülür. Mavi renk zamanla çökelek haline geçer. 3 damla taze hazırlanmış %10 demir -2sülfat (ferröz sülfat) ve 3 damla taze hazırlanmış %3 demir -3. Ağzı sıkıca kapatılarak emprenye flitre kağıdı kapakla birlikte yerleştirilir. Siyanür için spesifik bir testtir. Bu yöntem çok duyarlıdır. Kreatin ve kan şekeri de bu reaksiyon ile pozitif sonuç verir. Karışım kaynama noktasına kadar ısıtılır ve soğutulur.1 lik bakır-2. Siyanür aranacak biyolojik materyal (10 g kadar) küçük bir balona konur ve asetik asitle asitlendirilir.klorür (ferriklorür) ilave edilir. Prusya (Berlin) mavisi reaksiyonu ile siyanür aranması : 5 mi distilat (doğrudan mide içeriği de olabilir). şerit halinde kesilmiş filtre kağıdı Önce %10 alkollü guayak reçinesi ve arkadan %0. ozon.sülfat çözeltisi ile emprenye edilir. 100 gr maddedeki 0.

0. Oluşan kırmızı renk 15 dakika dayanır. Dış odacıklara ise sırası ile 0. Apareylerin kapakları vazelin (veya silikon yağı) ile yağlanarak kapatılır ve dış odacıktaki çözeltiler dikkatle karıştırılır.1 -10 mi) kullanılır. Standart siyanür ve numuneyi içeren karışımların absorbansı 560 nm de köre karşı bir spektrofotometrede okunur.1 mi kan numunesi ilave edilir.0 mi seyreltik sülfirik asit (3.1 m 10 mg/I KCN çözeltisi (4 mg/m siyanür iyonu içeren standart) ve üçüncü apareyin dış odacığına da 0. Bunlardan birincisi (kör) olarak. her üç mikrodifüzyon apareyinin iç odacığına : a ) 0.5g/l. kan örneği +4°C da 1-2 gün saklanabilir..05 mol /1.5 mi 0. katı kloramin T dayanıklı değildir. Arkadan iç odacıklara 1 mi sulu metanol (1:1) ilave edilir.1 mol/l) 2) Kloramin T çözeltisi (2.0 ml'ye tamamlanır.0 mi lik balonjojelere aktarılarak sulu metanol (1:1) ile 5. ..dinitrobenzen çözeltisi (0. Her dış odacığa 0. 2-metoksietanolde hazırlanmış) çözeltisi.5 mi saf su ve odacığın karşı tarafına 1.. 5. p-nitrobenzaldehit /O-dinitrobenzen yöntemi ve piridin/barbitürik asit yöntemi) kullanılabilir. . Numune kandaki siyanür konsantrasyonu standart siyanür çözeltisini içeren karışımın absorbansını karşılaştırarak hesaplanır.. ikincisi standard siyanür çözeltisi ile. Bu amaçla. ii) Piridin/barbitürik asit yöntemi Kullanılan reaktifler 1) Seyrettik sodyum hidroksit çözeltisi (0.5 mi p . .. Conway mikrodifüzyon apareyi ile siyanür tayininde değişik renk reaktifleri (en eskisi FeSO4 / HCI in kullanıldığı Feldstein-Klendshoj yöntemi. 2-metoksietanolde hazırlanmış) . .. (Siyanür.nitrobenzaldehit (0. üçüncüsü de numune ile çalışılmak üzere hazırlanır.5 mol/l) ilave edilir.dinitrobenzen yöntemi 3 tane mikrodifüzyon apareyi kullanılır.6 mol/l) konur.1 mi NaOH çözeltisi (0. .1 mi saf distile su (kör deney). c) 0. Oda sıcaklığında 20 dakika inkübasyona bırakılır..Kantitatif tayinde heparinize tam kan (0. kanda oda sıcaklığında veya -20 °C de daha az dayanıklıdır). Bu yöntemin duyarlığı 0. Analizde herhangi bir gecikme durumunda.05 mol /1. 95 İç odacıktaki karışım. b ) 0.5 mg/1 siyanürdür. . Bu nedenle ambalaj sık sık değiştirilmelidir). i) p-Nitrobenzaldehit / 0 .

Bu çözelti taze hazırlanmalıdır.0 2.1 mol/l) içinde çözülerek stok çözelti hazırlanır. Çözelti su ile 100 mi ye seyreltilir.Piridin-barbitürik asit yöntemi ile siyanür tayininde kullanılan reaktif miktarları ( mi) Dış odacıkNo 1 (kör) 2 (numune) 3 (numune) 4 (CN 0. Oda sıcaklığında 10 dakika bekletilir.barbitürik asit reaktifi ilave edilerek karıştırılır.0 1.5 0. .0mg/l) 6(CN2. 4) Piridin-barbitürik asit reaktifi : 6 g barbitürik asit. Standard siyanür çözeltisi : Önce 50 mg potasyum siyanür 100 mi seyreltik sodyum hidroksit (0. Bu çözelti 200 mg/1 siyanür iyonu içerir. WH0 1985). 6 mi konsantre hidroklorik asit içinde karıştırılır (d: 1.1 mol/l). 1 mi kloramin T çözeltisi.0 " Sülfürik asit (1 mol/1) 0. 1 mol/l).1 mol/l NaOH çözeltisinden 96 2'şer mi ilave edilir. ve ark. (1:99) oranında seyreltilmesi ile hazırlanır.18) ve 30 mi piridin ile seyreltilir. (Flanagan R.5 Kan ~ 1. İnkübasyondan sonra iç odacıklardaki çözeltiden 1 'er mi alınarak 1 den 7 ye kadar numaralı kapaklı tüplere aktarılır.0mg/l) CN standardı* — — ~ 0.5 1. stok çözeltinin (200 mg siyanür/l)..0 1. seyreltik sodyum hidroksit ile (0. Bu çözelti 2 mg siyanür/l içerir.3) Sodyum hidrojen ortafosfat çözeltisi (fosfat tamponu.5 0.J. 1 den 7 ye kadar numaralandırılan apareylerin iç odacıklarına 0. Teknik: Kantitatif tayini için (7) mikrodifüzyon apareyi kullanılması önerilir. Apareyin ağzı yağlanarak sıkıca kapatılır. 5) Seyreltik sülfirik asit (1 mol/l suda).2 mg /1) 5(CN 1.5 0. Sırası ile 2 mi fosfat tamponu . Kalibrasyon için Standard siyanür çözeltisi.0 — — — Dış odacığa sülfirik asit çözeltisi ilave ederken önce ilave edilen reaktiflerle karışmaması için odacığın karşı tarafına ilave edilir.0 Su 2.0 1. dikkatle dış odacıktaki reaktiflerin karışması sağlanır ve oda sıcaklığında 4 saat inkübasyona bırakılır.5 1.9 1. Dış odacıklara ise aşağıdaki tablo 11 gösterilen miktarlarda reaktifler konur. Ancak eldeki olanaklara göre daha az sayıda Convvay mikrodifüzyon hücresi de olabilir.1 0. 3 mi piridin .5 0.5 0.0 1. Tablo 11.5 0.0mg/l) 7(CN4.

3.Siyanür vücutta aldehit ve keton grupları ile dayanıklı siyanhidrin bileşiklerini oluşturur.5-6 aya kadar tanınabilir. Endüstriyel etil alkol içinde bulunan metil alkol zehirlenmelere neden olabilir. 1. Yetişkinlerde oral yolla 2050 mi metil alkol ölüme neden olabilir.2-2 mg/100 mi arasında değişir. Ölüm halinde kan dışında. (Bu yöntemde katı kloramin T nin dayanıklı olmaması nedeni ile sık şık yeni ambalaj kullanılmalı. araba camları yıkama suyunda bulunur.2 mg/1 siyanürdür. Metil Alkol (CH3OH) Metanol. Iabaratuarlarda çözücü olarak kullanılır. Kantitatif deneyler ise akut zehirlenme hakkında bilgi verir. Antidot tedavisinden önce sodyum nitrit kullanımı ise antidot tedavisinin etkinliğini arttırır. Standartlarla 97 hazırlanan kalibrasyon eğrisinden numunedeki siyanür konsantrasyonu hesaplanır. Molekül ağırlığı 32. ancak zehirlenme şüphesi olduğunda analiz sonucunu beklemeden hemen tedaviye geçmelidir.Siyanür varlığında kırmızı-mavi renk oluşur. Fazla sigara içenlerde bu değer 30 |ig/100 mi ye çıkabilir. Ancak saf metil alkol daha ciddi zehirlenmelere yol açar. kaynama noktası 65°C dir. Antifriz içinde (etilen glikol ile beraber). Endüstride formaldehit ve formik asit yapımında. Yöntemin duyarlığı 0. poliüretan ve poliakrilonitril gibi sentetik polimerlerin kısmı yanması ve pirolizi sonucu HCN oluşması bu zehirlenmelere neden olur. Siyanür zehirlenmesinin tedavisinde 98 antidot olarak sodyum tiyosülfat kullanılır. Normal kişilerin kanında 100 mi de 15 mikrograma (|a. karaciğerde de siyanür analizi yapılmalıdır. mide ve bağırsak içeriği. . Böyle olaylarda kandaki siyanür miktarı 20-100 (j. Siyanürle zehirlenme yangına maruz kalmış kişilerde de görülür. Bu rengin absorbansı spektrofotometrede 587 nm de hazırlanan köre karşı okunur. Kusmukta siyanürün kendisine özgü kokusunun algılanması tanımlanmada yardımcı olabilir. Bu nedenle uzun süre (HCN nin uçuculuğuna karşın) organizmada kalır.g) kadar siyanür bulunabilir. Analiz sonucunun değerlendirilmesi Siyanürle zehirlenmenin tanısı. Postmortem analizde siyanür ölümden 2. piridin-barbitürik asit reaktifı her deneyde yeniden hazırlanmalıdır). ipek. Kalitatif siyanür testleri kandaki bu değerleri saptamak için yetersizdir. Yün. Siyanür tuzları (oral yol) ve HCN ile (inhalasyon yolu) ciddi zehirlenmelerde kandaki siyanür düzeyi 0. odun alkolü ve denatüre alkol metil alkolün sinonimleridir.g /100 mi ye ulaşabilir. HCN veya tuzlarına maruz kalma hakkında bilgi olmadığında zordur.

Latent periyottan sonra metil alkol ve toksik metaboliti olarak formik asit düzeyleri birlikte değerlendirilmelidir. Bu karışıma 0. Ayrıca metanol içermeyen kanla deney paralel olarak yapılır (kör deney). 0. Bu yöntemle 5 mg metanol (100 mi kanda) tanımlanabilir.sarı olur. Metanol olmadığında karışımın rengi kahverengi .2 mi %20 fosforik asit çözeltisinden. Tüpün ağızı gevşek olarak kapatılır ve 2 dakika kaynar su banyosunda bekletilir. metaldehit. idrar ve mide içeriğine uygulanabilir.0 mi konsantre sülfirik asit eklenir. Bu test. 0. paraldehit.Toksikolojik analiz : Metil alkole akut maruziyetten hemen sonra kanda metil alkol düzeyinin tayini toksisitenin en iyi belirleyicisidir. Potasyum permanganatın fazlası %10 sodyum bisülfit damlatılarak (renk gidinceye kadar) giderilir. Portakal rengin yeşile dönmesi metanol gibi uçucu indirgen maddelerin bulunduğunu gösterir (etil alkol. 1/1 oranında su ile seyreltilmiş sülfirik asit içinde hazırlanır). formaldehit gibi). . Bir tüpe bir mi idrar veya mide içeriği konur. 1 mi.0 mi distile su ve 0. Bu reaksiyon formaldehitin kromotropik asitle oluşturduğu p-kinoidal yapıda kondensasyon ürünü ile ilgilidir ve formaldehitin tanınması için özel bir deneydir. Kantitatif tayin için oluşan rengin absorbansı 578 nm de köre karşı spektrofotometrede okunur ve konsantrasyon kalibrasyon eğrisinden okunur.5 mi suda hazırlanmış %0. sülfirik asit tüpün kenarından dipte ayrı faz oluşturacak şekilde konur.5 kromotropik asit çözeltisi. metanol için de (formaldehite oksitlendikten sonra) kullanılır. 50 \x\ potasyum dikromat reaktifi ile emprenye edilmiş filitre kağıdı.05 mi kan örneği konur. 8. Metil alkolün identifikasyonu İndirgen uçucu bileşikler için genel test: Bu test su buharı distilati. Serumdaki format düzeyinin tayini toksisitenin şiddetini gösteren en iyi biyolojik göstergedir. karıştırıldıktan sonra oda sıcaklığında 5 dakika bekletilir.1 mi potasyum dikromat reaktifi yukarıda açıklandığı şekilde hazırlanan). 1 mi idrara (mide içeriği 99 veya distilat) ilave edilerek oda sıcaklığında 5 dakika beklenir.. L. 1966).2 mi %5 potasyum permanganat çözeltisinden ilave edilir. numuneyi içeren tüpün boynuna yerleştirilir. İki faz arasında viyole renk oluşması metanol varlığını gösterir. Sujbert yöntemi (Kromotropik asit) ile kanda metanol tayini Bu yöntemin prensibi. (Potasyum dikromat reaktifi : 25 g/l konsantrasyonda. asetaldehit.1 mi etanol ve 10 mg katı kromotropik asit ilave edilir. Teknik : Bir tüp içerisine 1. metil alkolün formaldehite yükseltgenmesi ve oluşan formaldehitin kromotropik asitle verdiği renkli kondensasyon bileşiğinin spektrofotometrik tayinine dayanmaktadır (Sujbert. 0. Metil alkol varlığında viyole renk oluşur. Formaldehit de bu testle pozitif sonuç verir. Karışım 15 dakika 60 °C de su banyosunda ısıtılır. Destekleyici deney (kromotropik asit ile): 0.

Toksikolojik analizlerde etil alkol yanında. 300 mg/100 mi) kullanılır. Apareyin kapağı yağlanarak sıkıca kapatılır ve ara sıra karıştırılarak dış bölmedeki sıvıların karışması sağlanır. (+4°C) de saklanır.79 g/ml). standad metanol çözeltileri. idrar ve mide içeriği gibi biyolojik sıvı ve dokularda metil alkol tayini daha genel bir reaksiyon olan dikromatla veya formaldehit için spesifik olan kromotropik asit reaksiyonu ile tayin edilebilir. Oluşan renkli çözeltilerin absorbansı köre karşı 578 nm'de spektrofotometrede okunur ve absorbanslara karşı konsantrasyon işaretlenerek kalibrasyon grafiği hazırlanır. Convvay Mikrodifüzyon Yöntemi ile biyolojik materyalde metil alkol tayini Convvay mikrodifüzyon apareyi kullanarak kan. 100 . 200 . Bu süre sonunda iç odacıktaki sülflrik asit çözeltisinden 1. Böylece konsantrasyonlar (0-300 mg/100 mi) arasında olan seri Standard çözeltiler hazırlanmış olur. 50 mi distile su içeren 100 mi lik balonjoje içine pipetle konur. Metanol standartlarının hazırlanması: a) Stok metanol çözeltisi. Bu açıdan metil alkolün kalitatif ve kantitatif analizinde kromotropik asit reaksiyonu tercih edilir. 20 . 101 Teknik : Apareyin (Şekil 3'e bakınız) iç odacığına 2.0'rer mi alınarak iki ayrı tüpe konur. Yöntemin duyarlığı 10|j.265 mi metanol (yoğunluğu 0.g metanol (20 mg metanol/100 mi kan) dır.05 mi Standard çözeltiler konarak. Su ile 100 mi ye tamamlanır. dış odacığa 0. ve 1. 100 yukardaki açıklanan işlem uygulanır.20 ve 30 mi alınarak su içeren 100 mi balonjojeye konarak 100 mi ye tamamlanır ve karıştırılır. . stok metanol standart çözeltisinden sıra ile 0. Burada Convvay mikrodifüzyon apareyi ile metil alkol tayini açıklanmıştır. Bu çözeltinin konsantrasyonu %1 (g/100 mi) dir. 50 . Tüplerden birine %5 KMnO4 dan bir damla ilave edilir ve karıştırılarak 5 dakika beklenir. su yerine metil alkol içermeyen kanla hazırlanır.2.0 mi doymuş potasyum karbonat çözeltisi ilave edilir. Arkadan permanganatın rengi doymuş sodyum bisiilfit damlatılarak giderilir. b) Standart metanol çözeltileri ise. Difüzyonun tamamlanması için oda sıcaklığında 2 saat bekletilir.5 mi kan örneği (veya diğer biyolojik sıvı). Not: Yöntemin verimi (recovery) hesaplanmasında. 1 mi distile su içeren tüplere 0.Kalibrasyon için: Konsantrasyonları 0-300 mg/100 mi arasında değişen metil alkol standardları (0 .5.10. 1. metil alkolün tanımlanması ve miktar tayininin yapılabilmesi önem taşır.2 mi sülfirik asit. Bu yöntem biyolojik materyaldeki su buharı distilasyonu ile elde edilen distilat ve idrara da uygulanabilir. Kör (blank) deney metil alkol içermeyen kanla hazırlanır. permanganat ile muamele edilmez. İkinci tüp formaldehit bulunması olasılığına karşı kontrol olarak kullanılır.

(Standard metil alkol çözeltileri (suda ve kanda) Sujbert yönteminde açıklandığı şekilde hazırlanır). Bu şişeler. katı ve sıvı örnekler içerisindeki yalnız uçucu bileşiklerin gaz kormatograf sistemine enjeksiyonunu sağlayan bir ünitedir. uçucu bileşiğin buhar fazına geçerek oluşan gaz fazı ile örnek arasında denge sağlanıncaya kadar belirli bir sıcaklıkta tutulur.2-0. her bileşik için karakteristiktir. 103 .5 mi alınarak Conway mikrodifüzyon apareyinde yukarıda açıklanan şekilde işlem yapılır.2 mi eklenir ve buz banyosuna yerleştirilir. Gaz kromatografısinin (GLC) başlıca üstünlükleri. Her tüpe 4. Kalibrasyon doğrusunun hazırlanması : Standard metil alkol çözeltilerinden 0. Tüplerin herbirine % 0. ısıtıcı ve termostat yardımı ile. Kalibrasyon buhar fazında analiz yapılacak sıvı maddenin standart örnekleri ile yapılır. 102 Konsantrasyona karşı absorbanslar işaretlenerek kalibrasyon grafiği hazırlanır. Metil alkol ve diğer bazı alkollerin analizinde kullanılan GLK yöntemleri etil alkol kısmında açıklanmıştır. Kantitatif analizde bu değerlerin bilinmesi gerekmektedir. HSGC ile yapılan analizlerde. Bu yönteme "Head Space Gaz Kormatografi (HSGC)" yöntemi denir.0 mi konsantre sülfirik asit ilave edilir ve iyice karıştırılır. katı veya sıvı örnek (0.0 mi distile su içeren üçüncü bir tüp hazırlanır. standard metanol çözeltileri ile hazırlanan kalibrasyon grafiğinden hesaplanır. Metanol miktarı. Oda sıcaklığına kadar soğutulduktan sonra 10 mi lik balonjojelere aktarılır ve distile su ile 10 mi ye tamamlanır.5 mi) HSGC'nin şişelerine konur ve ağzı sıkıca lastik bir septumla kapatılır. Denge sabiti. Numunelerin absorbansları 580 nm'de köre karşı okunur. ön işlemlere ihtiyaç duymadan. 2 mm iç çapında) kullanılır. Ancak az miktarda bulunabilecek formaldehit nedeni ile renk oluşumu varsa. paslanmaz çelikten yapılmış kolonlar (yaklaşık 2 m uzunluğunda. bu oksitlenmenin (kontrol) örneğinin absorbansı. Kromotropik asitle reaksiyondan sonra absorbanslar 580 nm de köre karşı (%0 metanol içeren kan) okunur. Porapak O.5 kromotropik asit çözeltisinden 0. oksitlenmiş örneğin absorbansından çıkarılır.Blank (kör) olarak 1. çok küçük hacimdeki biyolojik örneklerle değişik alkollerin aynı zamanda ve hızlı olarak kalitatif ve kantitatif analizinin yapılabilmesidir.polietilen glikol400 gibi sıvı fazlan içeren cam. Formaldehit yokluğunda kontrol tüpü renksiz kalır. Gaz kromatografisi ile metil alkol analizinde Carbowax 20 M. "Head Space" tekniği: Head-space. Gaz kromatografisi yöntemleri ile kanda metil alkol tayini Biyolojik sıvılarda metanol analizi için en çok tercih edilen teknik gaz kromatografisidir. Soğuduktan sonra eksilen hacim su ile tekrar 10 mi ye tamamlanır.

idrara. Kan alınırken. Etil alkolle zehirlenmeler en çok alkollü içki alınması ile görülür. molekül ağırlığı 46 ve k. Ksentogenat deneyi (genel): 1 mi distilata 0. Etil Alkol (C2H5OH) Etil alkol. Adli tıpta alkol ile zehirlenmenin şiddeti ve trafikte yasal alkol limitinin aşılıp aşılmadığının değerlendirilmesinde hem antemortem (canlı kişilerde) hem de postmortem kanda (ölümden sonra) etil alkol tayini önem taşır. Tüpün ağzı sıkıca kapatılarak analize kadar buz dolabında saklanır (NaF. genel olarak "alkol" denildiğinde etil alkol anlaşılır. hububat alkolü sinonimleridir. aldehitler gibi) genel reaksiyonu olan (potasyum dikromat + sülfirik asit) testi : 1 mi numune içeren tüpün kenarına 50 u. Daha sonra açıklanacağı gibi trafikte alkol solunum havasında da tayin edilir ve sonuçlar kan alkol düzeyi olarak hesaplanır. Endüstriyel alkol ile ayrıca içerdiği metil alkol gibi denaturanlarla da zehirlenmelere rastlanır. Ortam asetik asit ile asitlendirildikten sonra 1 damla % 1 CuSO4 (bakır sülfat) ilave edilir. Alkolik olmayan yetişkin insanda 250-500 gram alkol ölüme neden olur(MLD). olay yerinden elde edilen kalıntılara uygulanabilir. Bu testler biyolojik materyalden elde edilen su buharı distilatına. İyodoform karakteristik kokusu ve sarı kristalleri ile tanınır (aynı reaksiyonu asetaldehit ve aseton da verir). Sarı bir çökeleğin oluşması primer veya sekonder alkol olduğunu gösterir. Soğutulduktan sonra 2-3 damla karbon sülfür konarak tüp iyice çalkalanır. 3-5 damla iyot çözeltisi ilave edilir ve karıştırılarak hafifçe ısıtılır.l potasyum dikromat reaktifı (500 ml/1 oranında su ile seyreltilmiş sülfirik asit içinde 25 g/l konsantrasyonda hazırlanmış) damlatılmış şerit halindeki filtre kağıdı konur. Oksitlenebilen maddeler için (alkoller. idrar ve solunum havası kullanılabilir. 78°C olan bir sıvıdır. En çok kan alkol düzeyi tayin edilir. 104 İyodoform deneyi (etil alkolü metil alkolden ayırt edici özel test) : 3 mi distilat % 10 NaOH ile kalevilendirilir. Kan örnekleri (10 mi) % 1 NaF (sodyum florür) içerecek şekilde NaF bulunan tüplere alınır. Biyolojik materyalde etil alkol tayini Alkol tayini için biyolojik materyal olarak kan.1.4. antikoagülan . deri yüzeyinin HgCb çözeltisi ile (alkol içermeyen sıvılarla) temizlenmesi gerekir. Tüpün ağzı hafifçe kapatılarak kaynar su banyosunda 2 dakika bekletilir.2 gram potasyum hidroksit ilave edilerek ısıtılır. mide içeriğine. oksitlenebilen indirgen uçucu maddelere ait genel ve spesifik reaksiyonlarla aranabilir.n. Etanol. Etil alkolün identifikasyonu ( kalitatif testler) Etil alkol. Etil alkol varsa iyodoform oluşur. Portakal renginden yeşil renge değişim etanol ve / veya diğer indirgen uçucu maddeler olduğunu gösterir (ön denemeler kısmına da bakınız).

Adli tıp açısından en uygun kan örneği venöz kandır. Eğer çürüme yoksa kalbin yırtılmamış odacıklanndan alınır. diğerine yakında hazırlanmış olan alkol standardı (tercihan % 160 mg lık standart). Reaktifler: Asit . 37 °C 'lik Etüv'de 1 saat inkübasyon için bekletilir.8 g / mi). ve ark. 106 Apareyin kapağı yağlanarak (silikonla) hemen sıkıca kapatılır. N. Bu standartlar yöntemin verimini hesaplamak için kullanılır. Alınan kan örnekleri (10 mi) %1 NaF içerecek şekilde. d: 0. her iki dış odacığa 1 mi doymuş potasyum karbonat konur. A. Soğutulur ve distile su ile 650 ml'ye tamamlanır. Bu şekilde hazırlanan kan örnekleri + 4°C de 1 ay kadar dayanıklıdır. Su ile 50 mi ye tamamlanır.mikrodifüzyon apareyinin birinin dış odacığına 0.8 mi numune kan (alkol içermeyen) 1 mi doymuş potasyum karbonat. 50 mi lik bir balon jojede 40 mi distile su üzerine konur. 280 mi konsantre sülfirik asit dikkatlice ilave edilir. 105 Biyolojik materyalde (kan. POKLİS. 1990. Kalibrasyon için kullanılacak etil alkol standartları : Yukarıda hazırlanan stok etil alkol standardı % 1 NaF içeren su ile uygun oranda seyreltilerek % 20 .200 mi etil alkol (% 96'lık. Alkol standartları ayrıca.H.8 mi analizi yapılacak kan örneği . idrar ve solunum havası) alkol tayininde kimyasal.: 3. % 80 ve % 160 mg alkol standartları hazırlanır. Karıştırıldıktan sonra ağzı sıkıca (parafilm ile) kapatılır ve + 4 °C ' de saklanır. İç odacıklara 2 mi asitdikromat reaktifı konur. SAYİN. Postmortem kanda. %1 NaF içeren alkolsüz kanla yukarıda açıklandığı şekilde hazırlanır.dikromat çözeltisi. numune alma yerine göre kan alkol konsantrasyonu değişiklik gösterebilir (Marraccini. sodyum florürle korunur. VURAL. etil alkol için yarı kantitatif bir teknik olarak kullanılabilir. J.V. Potasyum dikromat çözeltisi : Potasyum karbonatın suda doymuş çözeltisi hazırlanır. Alkol Standartları : Stok alkol standardı : 0. Teknik : Conway .ve antibakteriyel etkilidir). iç odacığa 2 mi asit dikromat reaktifı konur ve apareyin ağzı sıkıca kapatılır. enzimatik ve gaz kromatografık yöntemlerle tayin edilir. Bu stok karışım % 320 mg etil alkol içerir. Postmortem kan örnekleri ise tercihan femoral damarlardan alınmalıdır.Diğer üçüncü Convvay aparayı blank "kör" deney için kullanılır. 1996. Pozitif sonuç alındığında daha duyarlı ve spesifik bir yöntemle kantitatif analizin yapılması gerekir.70 g saf potasyum dikromat 150 mi distile suda çözülür. Difüzyon . 1994) . Mikrodifüzyon yöntemi ile etil alkol tayini Mikrodifüzyon yöntemi. Bunun için dış odacığa 0.

= C5(------------) a -an Cn: Kan örneğindeki alkol konsantrasyonu (mg/100 mi kan) Cs: Alkol standardının konsantrasyonu (mg/100 mi kan) a : Kör deneyin absorbansı an : Numunenin absorbansı ^ : Standardın absorbansı Yöntemin Değerlendirilmesi: Bu yöntemde. 107 Standartla çalışma. Ancak potasyum dikromat. etil alkolün nikotinamid adenin dinükleotid 108 . Conway mikrodifüzyon yöntemi ile kanda etil alkol tayini ön bir tarama testi olarak toksikoloji laboratuvarlarında kullanılmaktadır. kör deney de yapılarak çalışılır. (Serrano. ve ark.L. Daha sonra 450 nm'de spektrofotometre'de suya karşı okunur. reaksiyona girmeyen potasyum dikromat çözeltisinin absorbansı okunduğu için.tamamlandıktan sonra otomatik bir pipet yardımıyla iç odacıktaki asit-dikromat çözeltisi 10 ml'lik cam kapaklı balon jojelere alınır.. tek standart kullanarak ta aşağıdaki formülle hesaplanabilir: a .as C. Bu yöntemle 20 mg /100 mi kan alkolü tayin edilebilir. Eksik hacim distile su ile 10 ml'ye tamamlanır. ilaç bağımlılığı merkezlerinde ve acil olaylarda ön bir teknik olarak önerilmektedir. Convvay mikrodifüzyon yönteminin daha kısa sürede (5 dakikada) sonuç veren modifiye şekilleri küçük laboratuvarlar. Konsantrasyona karşı absorbanslar işaretlenerek doğru çizilir. Alkol miktarı hazırlanan kalibrasyon grafiğinden hesaplanabileceği gibi. metil alkol ve diğer indirgen uçucu bileşikler ile de aynı reaksiyonu verir. alkol dehidrogenaz (ADH) enzimi katalizörlüğünde.Convvay mikrodifüzyon yöntemi ile etil alkolün tayininin kalibrasyon doğrusu. 450 mm de absorbanslar okunur. 1988) Enzimatik yöntemle kanda etil alkol tayini i) Enzimatik yöntemle alkol tayininde prensip. Kan ve serumda kesin kantitatif değerlendirme için destekleyici daha duyarlı yöntemler için kullanılması gerekmektedir. % mg Alkol Şekil 13. Kalibrasyon : Kanda ve suda hazırlanan alkol standartları ile (konsantrasyonları % 20 ile % 320 mg arasında değişen) Conway mikrodifüzyon apareyi ile yukarıda açıklanan şekilde. numune ile beraber tekrarlanmalıdır. konsantrasyonla absorbans ters linearite gösterir. Elde edilen kalibrasyon grafiğine bir örnek Şekil 13 de gösterilmiştir.

NADH'nın doğrudan UV alanında (340 nm) veya florimetrik olarak ölçülmesi ile alkol miktarı tayin edilebilir. yöntemle ilgili teknik prospektüsü içermektedir. Daha sonra bir çok araştırmacılar tarafından geliştirilmiştir. renk reaksiyonu fenol ve 4-amino antipirin ile gerçekleştirilir. uygun bir kromojenle (tetrazolyum tuzları.OH + NAD Diaforez NADH + MT ■> NAD + MT . Bu kitler standard alkol çözeltisi. Bu reaksiyonda. Sıvı faz olarak en çok Porapak Q. Saygı. 1 mol etil alkolü oksitler ve kendisi de NADH'ye indirgenir. 1 mol NAD. alkoloksidaz Etil alkol+O2 -----------► asetaldehit+H2O2 peroksidaz 2H2O2+fenol+4-aminoantipirin kinonimin+4H->O Enzimatik yöntemler için hazrr kitler bulunmaktadır..2 mi ve daha az) çalışılarak. fenazin metosülfat gibi) reaksiyona girerek görünür alanda spektrofotometrik yöntemle tayin edilir : ADH ---------► CH3CHO + NADH +H+ CH3CH. kalitatif ve kantitatif analizleri yapılabilmektedir. etil alkol. Gaz kromatografisi ile çok az miktarda (0.1500) kullanılmakta. PEG-400 (veya 600. Normal kolonlar yerine kapiller kolon kullanıldığında ayrılma daha iyi olmaktadır. asetaldehit (metaboliti). Ş. Gaz kromatografisi yöntemi ile etil alkol tayini Gaz sıvı kromatografisi (GSK) kanda alkol tayini için ilk kez 1958 de uygulanmıştır. Veya NADH diaforez enzimi karşısında.(NAD) tarafından oksitlenmesine dayanır. 1981). renk reaktifleri ve tamponları. (Fazla bilgi için: Sayın. alev iyonlaştırıcı detektör (FİD) tercih edilmektedir.H. monotetrazolyum boyar maddesidir. "Head space" tekniği ile çok sayıda numune ile otomatik çalışma olanağı vermektedir. metil alkolün (çeşitli nedenlerle etil alkolle 109 beraber az miktarda bulunur) ayrılabilmekte. Polypak-2. 2000'e bakınız).formazan Burada MT. o yöntem için kullanılacak enzim. ii) Diğer bir enzimatik yöntemde ise alkol oksidaz ve peroksidaz enzimleri kullanılıp. Burada laboratuvarımızda uyguladığımız GSK yöntemi açıklanmıştır (Vural. . N..

1. kolon sıcaklığı: 90 °C. vortekste karıştırılır. ilave edilir.991X + 0.Yöntemin Uygulanması : Kan örnekleri yukarıda açıklandığı şekilde %1 NaF içerecek biçimde alınır. Kalibrasyon doğrusunun hazırlanması : Yukarıda açıklandığı şekilde kanda % 0 ile % 200 mg arasında. attenuation : 8. Yukarıda açıklandığı şekilde hazırlanan kan örneği gaz kromatografa enjekte edilerek kromatogramlar elde edilir. range : 2.1 mi analizi yapılacak kan örneğine 1 mi i. her standarta ait (etil alkol pik yüksekliği / i.s. pik yüksekliği) oranları hesaplanır.1 mi konur. Teknik : Küçük bir tüpe 0. vortekste karıştırılır. Bu çözeltiden 2 mi alınarak %100 mi 'ye tamamlanır. %96'lık etil alkolün kalsiyum oksitle (CaO) geri soğutucu altında kaynatılarak ve arkadan distile edilmesi ile hazırlanır. Mutlak alkolden 1 gram. detektör sıcaklığı: 110 °C. % mg) oranı bulunarak. Bulunan bu oranın kalibrasyon doğrusunda karşılığı olan (etil alkol % / mg / i. Her birine 1 mi i. enjeksiyon giriş sıcaklığı: 110 °C . Buz dolabında (+ 4°C'de) saklanır.5. Önce %0. su içinde tartılarak distile su ile 100 mi 'ye tamamlanır.5 x 10"" amper. Karışımdan 1 p.2 mg n-propanol/ml içeren çözelti" internal: iç standart (i. detektör: FID.)" olarak kullanılır. Standart alkol çözeltileri: (% 0.4 mm iç çapında).0.0 ve 2. Bunun için önce mutlak alkol. İç standart olarak n-propil alkol kullanılır. (10 mg etanol / ml'de) bu çözeltiden 0.s.9976 .7$ 0. kaydedici hızı: 0.1 gaz kromatografa enjekte 110 edilir.8. etil alkol konsantrasyonu hesaplanır. 0.0 mi alınarak %1 sodyum florürle korunmuş. hazırlanan alkol standartlarından tüplere 0. alkol içermeyen kanla cam kapaklı fiyoller içinde 10 mi 'ye tamamlanır. Her standartla çift çalışılır.s. Karışımdan 1 jo.1 'lik stok çözelti hazırlanır. 0.s. (N: etil alkol pik yüksekliği/propil alkol pik yüksekliği). Böylece 0.0. Bu kromatogramlardaki pik yükseklikleri oranından numunedeki alkol konsantrasyonu grafikten hesaplanır (Şekil-14).s. % 50. Kromatogramlar elde edildikten sonra.50 025 y. oranları hesaplanır. etil alkol ve i. Gaz kromatografısi koşulları : %10 PEG-400 (Chromosorb W-AW.0188 Korelasyon: 0. 80/100 mesh üzerinde) sıvı faz içeren cam kolon (2 m uzunluğunda x 0.'in" pik yükseklikleri "bulunarak. Deney en az iki defa yapılır. Elde edilen kromatogramda.s. %100 ve %200 mg) kan içinde hazırlanır. % 80.5 cm/dak.1 gaz kromatografa enjekte edilir. taşıyıcı gaz : azot (30 ml/dak. ilave edilip.).

GLK'da Kan Alkolü Kromatogramları. "B" lambasını yakana kadar üflemesi sağlanır. İ. ortalama: kan alkol konsantrasyonu/solunum havası alkol konsantrasyonu: 1/2300 bildirilmiştir.S. elektrokimyasal detektör ve digital göstergeye sahiptir. Alkolmetre Lion laboratuvarları tarafından geliştirilen Lion-Alcometer SD-2. 1/2300 kan/nefes 112 oranına göre kalibre edilmiştir. Adli Tıp Kurumunda. ve %50 mg etil alkol ihtiva eden kan .S. piki. V. Konsantrasyonu'/• Şekil 14.S. C : İ. beklenir ve değer okunur.s. ilave edilmiş kan. adli olaylarda alkol kontrolü. Emerson. "B" lambası yandığında "Read" düğmesine basılır ve üflemeyi durdurması istenir. Kinetik olarak. A: %200 mg. a) Cihazın hazır kontrolü yapılır ve SET düğmesine basılı durumda bulundurulur. 1998).Etil alkolün kalibrasyon grafiği 111 Şekil 15'de kanda. . R.İ. c) Test yapılacak kişiden. "Read " düğmesine basılı vaziyette gösterge maksimum değere ulaşana kadar ortalama 30 sn. ağızlığın kalın ucundan düzenli ve tek bir üfleme yapması istenir. standart alkol çözeltileri ile elde edilen kromatogram görülmektedir..J. ağızlığın kenarındaki deliğe takılır. ve % 100 mg etil alkol ihtiva eden kan enjeksiyonu. baygın kişilerde de ölçüm yapılabilir. 1987. Kullanılan apareyler solunum havasındaki alkol miktarını tayin eder.7S U> EtpHyKonsonuosTOnu*/» İ. "Lion Alcometer" ile yapılmaktadır. "A" lambasını yakacak kadar kuvvetli. B : İ. 0.5 cm/dk Şekil 15. Bu aletle alkol testi şu şekilde yapılmaktadır. ciğerlerini havayla doldurması.S. 2. 3-su Solunum havasında etil alkol tayini Adli olaylarda (ölüm olmadığı zaman) ve özellikle trafik kazalarında kişilerin alkol alıp almadığı önce solunum havasında (ekspirasyon) etil alkol tayini yapılarak araştırılır. (Bazı kaynaklarda 1/2100) (Fazla bilgi için: Saferstein. 1.Etanol piki. b) Cihazın örnekleme bölümü. Bu amaçla geliştirilmiş bir çok teknikler vardır. fakat sonuçlar kandaki alkol miktarına göre kalibre edilmiştir. Bu alete farklı nefes alma tüpleri takılarak.0. Ülkemizde.

konfüzyon. Gros inkoordinasyon. kusma Koma ve ölüm * Alkol konsantrasyonu 1 promil=lg alkol /1 kan =100 mg alkol / 100 mi kan 114 VVidmark faktörleri İlk kez alkol kinetiğini inceleyen Widmark.0 1.5 3. sendeleme. 1919 yılında birim zamanda kan alkolünün düşme miktarının (eliminasyon hızı) negatif bir eğilim gösterdiğini ve bu düşme hızını da 8 ile ifade etmiştir. Widmark faktörleri olarak bilinen değerlerle : 1) Kişilerin aldıkları total alkol miktarı . Tablo 12.Kan alkol düzeyinin klinik yorumu Kan alkol düzeyi Belirtiler (g/l = promil ) * 0. konuşmada bozukluk. inkordinasyon.Gösterge normal olarak kan alkol konsantrasyonunun 100 ml'de kanda mg alkol cinsinden gösterir.I. İnkoordinasyon. (B) ve (r) Widmark faktörleri olarak bilinir (Fazla bilgi için Vural N. (Alkol konsantrasyonu promül olarak da ifade edilebilir) 1 promil = 1 g alkol /I kan = 100 mg/100 mi kan Aşağıdaki resimde LİON ALKOLMETRE görülmektedir. Belirgin inkoordinasyon.0 yüzde kızarma. 2) Kişide kan alkolü tayini için alınan kan örneğinin "adli olay" sırasındaki gerçek alkol düzeyi hesaplanabilir. Genel olarak kan alkol düzeyinin klinik değerlendirmesi için aşağıdaki tablo (12) kullanılır. Ayrıca alkolün tüm vücut sıvısında homojen olarak dağılmasından dolayı kişinin aldığı total alkol miktarı (r) sabiti kullanarak hesaplanabilir.5 1. öfori : yetişkinlerde belirgin bir klinik etki görülmez. bulantı ve şiddetli olaylarda komaya neden olur. 1996'e bakınız). çevre ilgisizliği.0 5. Genç çocuklarda hipoglisemi görülebilir. vücuttaki total alkol miktarı ( % g ) 1 ) Widmark faktörlerinden ( r) =--------------------------------------------- . pupil dilatasyonu. Alkolmetre Analiz Sonucun yorumlanması Etil alkol ince bağırsaktan hızlı absorbe olur ve bulanık görme. 113 Resim . nistagmus. Kan alkol düzeyinin tayininde. baş dönmesi.

Kandaki alkol miktarı ( % g mi) olarak ifade edilir, (r) erkeklerde ortalama 0.67 (0.46-0.86), kadınlarda biraz daha düşüktür. Kandaki alkol düzeyinden, bir kişinin aldığı alkol miktarı ve içki cinsi de biliniyorsa içki miktarı hesaplanabilir. Örneğin : 70 kg ağırlığındaki insanın kan alkolü %0.12 g saptansın. Acaba bu kişinin vücudundaki alkol miktarı ne kadardır? Bu içki cinsi votka ise ne kadar votka içmiştir? Widmark faktörü 0.67 alındığında ; % 0,12 x 0.67 = % 0,080 g vücut alkol konsantrasyonudur. 70 kg. İnsan için : Total alkol miktarı: 0,080 x 10 x 70 = 56 gram alkol İçki cinsi votka (% 40 ağırlık/hacim alkol içerir) ise, kişi: 115 100 56 x---------= 140 mi votka almıştır. 40 2 ) Diğer bir Widmark faktörü (3 ile gösterilir ve alkolün eliminasyon hızı ile ilgilidir. NVidmark 1919 yılında, kan alkolündeki düşme hızını ortalama : P = 16 mg/100 ml/saat (10-25 mg/100 ml/saat) önermiştir. Bu faktör alınan alkol miktarı; beslenme, alınan içki cinsi, hormonlar, vitaminler, diğer ilaçların etkisi ile değişebilir. Ancak pratikte bu değer 16 mg /100 mi kan/saat (veya saatte 0.16 promil)alınır. Bu faktörün adli tıpta uygulanmasına aşağıda örnek verilmiştir : Trafik kazası yapmış bir sürücüden kan örneği, kazadan 2 saat sonra alınmış olsun. Yapılan analizde kan alkol düzeyi % 45 mg (0.45 promil) bulunsun. Acaba bu kişinin kaza anındaki gerçek alkol düzeyi nedir? a) %16 x 2 = % 32 mg (0.32) promil kan alkolündeki düşme b) Kaza anındaki alkol % mg = % 45 + % 32 = % 77 mg (0.77 promil) Türkiye'de özel oto sürücüleri için yasal kan alkol limiti % 50 mg (0.50 promil) dir. Yukarıdaki örnekte eğer alınan kan örneğinde bulunan alkol düzeyine göre değerlendirme yapılırsa kişi alkol açısından trafik suçu işlememiş olarak kabul edilir. Gerçekte ise kan alkolü olay anında yasal limitin üstündedir.

Ülkemizde trafik kazalarına yönelik trafik sigorta işlemlerinde 3 faktörü kullanarak değerlendirme yapılmaktadır. Bunun dışında diğer trafik suç ve kazalarında henüz kullanılmamaktadır (Vural, N., Sayın, H., 1996). 1.5. Formaldehit (HCHO ) Formaldehit molekül ağırlığı 30 olan renksiz, yanıcı olmayan bir gazdır, %40'lık çözeltisi halinde kullanılır. Formalin, formol sinonimleridir. 116 Sıvı haldeki formaldehitin (formalin) keskin batıcı bir kokusu vardır. Göz yaşartıcıdır, uçucu olup, k.n : 21°C'dir. Formalin, stabilizör olarak metanol içerir. Formalin dezenfektan, antiseptik ve dokuların korunmasında (fiksasyon çözeltisi) kullanılır. Polimerize formaldehit (para formaldehit) fumigan, diğer polimerleri için yapıştırıcı, izolasyon maddelerinin hazırlanmasında kullanılır. Formaldehit çok çabuk olarak (in vivo) formata metabolize olur. Metil alkolün de ara metabolitidir. Akut formaldehit zehirlenmesine az rastlanır. 30 mi formalin insanlarda öldürücü olabilir (MLD). Formaldehit aranması (Kalitatif test) Biyolojik dokulardan su buharı distilasyonu veya mikrodifüzyonla ayrılabilir. Distilata veya doğrudan idrara uygulanan testler: Oksitlenebilen uçucu bileşiklere uygulanan dikromat - sülfirik asit testi ve Schiff reaksiyonu formaldehitle de pozitif sonuç verir (ön denemelere bakınız). Formaldehit için spesifik test (Kromotropik asit ile): 0.5 mi test çözeltisine 100 mg kadar kromotropik asit ilave edilir ve vortex ile 5 dakika karıştırılır. Dikkatle 1.5 mi konsantre sülfirik asit ilave edilir. Mor-viyole rengin oluşması formaldehit mevcudiyetini gösterir. Yöntemin duyarlılığı 20 lig/ midir. Fenil hidrazin ile : 10 mi distilata (idrar) 10 damla %5' lik fenilhidrazin hidroklorür çözeltisi, 3 damla %0.5 lik sodyum nitroprussiyat çözeltisi ve 10 damla %10' luk sodyum hidroksit çözeltisi damlatılır. Mavi renk oluşumu formaldehit varlığını gösterir. Asetaldehit kırmızı renk verir. Formaldehit tayini 1) Kromotropik asit testi spektrofotometrik yöntemle formaldehitin 117 kantitatif analizi için de kullanılır (Metil alkole bakınız).

2) 2,4 dinitrofenolle hidrazin oluşturularak, HPLC ile de formaldehit tayin edilir. Bu yöntem çok duyarlıdır (|j.g düzeyinde). Biyolojik materyalden izole edilen distilatta, iş yeri ortamında formaldehit tayini için kullanılabilir (Fazla bilgi için Usanmaz, S., 1994'e bakınız). l.ö.Formik asit (HCOOH) ve Format Formik asit, molekül ağırlığı 46 olan renksiz, sulu çözeltidir ve çok korosiftir. Bir çok (descanling) kepek döken çözeltiler 500-600 mi /1 formik asit içerir. Formatlar, sodyum format (HCOONa) olarak boya, baskı ve tabaklama (deri) endüstrisinde ve sentetik ara ürün olarak kullanılır. Metil alkol ve formaldehitin toksik metabolitidir. Minimum letal doz (MLD), yetişkinler için 30 mi olarak verilmiştir. Formik asit'in identifıkasyonu (kalitatif testler) Mide içeriği ve olay yerinden alınan örneklere uygulanır. 1) Ön deney : 0,5 mi test çözeltisine, 1 mi sitrik asit-asetamid reaktifı (5 g/l sitrik asit ve 100 g/l asetamid, propan-2-ol içinde); 0.1 mi sodyum asetat (300 g/l), 3.5 mi asetik anhidrid ilave edilir. Vorteks'de 5 saniye karıştırıldıktan sonra 10 dakika kaynar su banyosunda ısıtılır. Kırmızı renk oluşması formik asit varlığını gösterir. Formaldehit ve format tuzları bu testle pozitif reaksiyon vermezler. Yöntemin duyarlığı 50 ng/ml 'dir. 2) Destekleyici deney (kromotropik asit deneyi : 0.1 mi numuneye 0.1 mi seyreltik hidroklorik asit (2 mol/1) ilave edilir, vortekste 5 saniye karıştırılır. 100 mg kadar magnezyum tozu gaz çıkışı duruncaya kadar yavaş yavaş ilave edilir. 100 mg kromotropik asit ilave edilir ve vortekste 5 saniye karıştırılır. 118 Dikkatle 1.5 mi konsantre sülfirik asit ilave edilir. 60°C deki su banyosunda 10 dakika bekletilir. Mor-viyole renk oluşumu formik asit ve formatların varlığını (Mg tozu ile formaldehite indirgenmiş) gösterir. Aynı reaksiyonu formaldehit ön işlem yapılmaksızın, metil alkol ise KMnO4 ile oksitlendikten sonra verirler. Bu yöntemin duyarlığı 50 |ig/ml dir. Formik asitin kantitatif analizi Gaz kromatografik yöntem : GSK ile formik asit doğrudan veya türevleri oluşturulduktan sonra tayin edilebilir. Formik asit metil format veya dimetil formamit, formanilid türevleri şeklinde, FİD detektör kullanarak GLK ile tayin edilebilir. Duyarlık 10 jig/ml olarak bildirilmiştir. Head space tekniği ile deteksiyon limiti 2,5 ug/ml dir. Enzimatik Yöntemler

Bu amaçla kullanılan maddelerden biri resazurindir.51 0. Ancak serum format düzeyleri için rutin laboratuvar testleri yaygın değildir.Formik asitin biyolojik sıvılarda enzimatik yöntemle tayini. ve ark. mı 120 olay 1 olay 2 0. Yöntem çok duyarlıdır (0. Burada oluşan NADH. Kanda endojen format düzeyi 0-6.32 0.2 .2 mg/100 mi kabul edilir. 1991).2 u. resofurin isimli floresan madde verir. Tablo 13 formik asitin postmortem dağılımı Biyolojik örnek Kan (mg/ml) İdrar (mg/ml) Beyin (mg/g) Karaciğer (mg/g) Böbrek (mg/g) Mide iceriei (total.27 0. Reaksiyon denklemi aşağıda gösterilmiştir: 119 FDH NAD+HCOOH NADH CO2(1) diaforez NADH + resazurin -------------> NAD++resorufin (floresan) (2) (FDH : Format dehidogenaz enzimi) Analiz Sonucunun yorumu Biyolojik sıvılarda formik asit (format) tayini metanol ile akut zehirlenmelerde önem taşır. formatın bakteriyel "format dehidrogenaz" enzimi ile karbondioksit ve suya oksidas-yonu sırasında NAD+'nin NADH'a indirgenmesi reaksiyonuna dayanır. Genel olarak üst sınır 1.47 0. NADH ile indirgenen resazurin. diyaforez enziminin katalizörlüğünde indirgendiğinde floresan oluşturan bir substrat ile reaksiyona sokulur.11 1. Buradan formik asit miktarına geçilir.23 2.g/ml) ve spesifiktir.13 1. Bu madde 565 nm de ekstinksiyon ve 590 nm de emisyon dalga boylarında spektroflorimetrik olarak tayin edilir.19 s) 108 23. Aşağıda Tablo 13'de metanol zehirlenmesi sonucu oluşan 2 ölüm olayında. Ağır zehirlenmelerde 93 mg/100 ml'ye kadar çıkabilen değerler bildirilmiştir.54 0.3 mg/100 mi arasında değişebilir.17 0. postmortem formik asit analizi sonuçları gösterilmiştir (Tanaka. E.

E üzerinden trikloroasetik asit (TKAA) metabolitine dönüşür. Bu metabolit de idrarda fujivvara testi ile aranır. yangın söndürmede. Akut zehirlenme kazaen yoğun maruz kalma veya amaçlı inhalasyon (uçucu çözücü skistimalı) sonucu oluşur. Kloral hidrat. piren ve karbona sinonimleridir. Bu metabolitte idrarda Fujivvara testi ile detekte edilir. Anestetik ve tıbbi amaçla dezenfektan olarak kullanıldığı gibi. trikol. Akut zehirlenme kazaen 121 yoğun bir şekilde maruz kalma veya amaçlı inhalasyonla (uçucu çözücü suistimali) olur. Tetrakloroetilen : ( Perkloroetilen.2. Narkotik etkisi trikoetanol (TK. yağ eritici ve yağ uzaklaştırıcı olarak. yağ uzaklaştırır ve daktilo yazılarını düzeltme sıvılarında (daksil) kullanılır. tetrakloroetilen ) CC12 = CC12: Molekül kütlesi 166 dır. narkotik etkilidir. Tıpta genel anestetik olarak kullanılır. Başlıca toksik etkisi MSS üzerinedir. trikoroetanole ve sonra trikoasetik asite metabolize olur.-Trikloroetan (Metilkloroform : CCKCHV) : Molekül kütlesi 133 dür.7. tiriol gibi sinominleri vardır. metil kloroform. Trikloroetilen ( CHC1 = C Cl2 ) : Trilen. MLD: 7 g / 70 g insandır. kloroform. etilen yapısında halojenli doymamış hidrokarbonlara ise trikloroetilen ve tetrakloretilen örnek verilebilir.1. MLD : yaklaşık 4 mi / 70 kg insandır. Karbon tetraklorüre yoğun maruz kalma. Karbon tetraklorür ( CCL ) : Tetraklorometan yapısında molekül kütlesi 154 olup. Absorbe olan 1. kuru temizlemede kullanılır. Kloroform (CHCİV) : Triklorometan yapısında. kuru temizlemede ayrıca insektisit olarak kullanılır. endüstride çözücü olarak ta önemli bir yeri vardır. karbon tetraklorür. Burada. dikloralfenazon gibi hipnotik ilaçlar da TKAA metabolitine dönüşürler).1. Kloroformun önemli bir kısmı değişmeden akciğerler ve idrarla atılır. 1. molekül kütlesi 119 dur.1. Klorlu Hidrokarbonlar Toksikolojik önemi olan halojenli hidrokarbonlara doymuş haloalkanlardan metil klorür.2. .E) metaboliti ile ilgilidir. Karbon tetraklorürün başlıca toksik etkisi karaciğer ve böbrek hasarına neden olmasıdır. Yağlı madde ekstraksiyonunda. Bu reaksiyonu CC14 vermez. Molekül kütlesi 131'dir. Metilkloroform kuru temizlemede çözücü. Önemli bir kısmı (% 80). TK.1. Temizleme. Bu nedenle bu reaksiyonun muhtemelen CCI4 üminör metaboliti ve içerebileceği kontuminant olan kloroformdan kaynaklandığı düşünülmektedir. Az bir kısmı metilen klorür. aşağıda açıklanan "Fujvvara" reaksiyonu ile kendilerinin ve/veya metabölitlerinin analizi yapılabilen klorlu hidrokarbonlardan bahsedilecektir (Genel bölüme de bakınız). ilaç ve parfüm endüstirisinde. CO2 ve potent hepatorenal toksik bir madde olan fosgene (COCI2) metabolize olur.2. Fujwara reaksiyonu ile detekte edilebilir. metil bromür.-trikloroetanın %2 si 2.

1 mi toluen içinde en fazla 0. blank (kör) ve Standard (triklroasetik asit) ile paralel olarak yapılır. Deneyin uygulanması : Bu test su buharı distilasyonu ile izole edilen distilata ve/veya idrara uygulanabilir. Klorlu hidrokarbonların biyolojik materyalde aranmaları (Fujivvara deneyi ile) Klorlu hidrokarbonlar doku ve kandan su buharı distilasyonu ile izole edilirler. 10 mi saf piridin (tekrar distillenmiş veya taze analitik özellikte) ve 5 mi 20 NaOH ilave edildikten sonra. . Ayrıca Standard olarak suda hazırlanmış %1 lik triklroasetik asit (10 mg/l) ile deney paralel yürütülür. diklorofenazon gibi trikloroasetik asit metabolize olan ilaçlar da Fujiwara reaksiyonu ile pozitif sonuç verirler. Buz banyosunda soğutulduktan sonra renkli piridin fazı hemen ayrılır. Akut zehirlenme kazaen yoğun maruz kalma ve amaçlı inhalasyon sonucu oluşur. metilkloroform. distile su ile 15 mi ye seyreltilir. Klorlu hidrokarbonlar (kloroform. Laboratuar ortamında kloroform gibi aynı reaksiyonu veren kontaminatları dışlamak için distilat yerine 5 mi saf su kullanarak kör deney (Blank) yapılır.Tetrakloroetilen antihelminitik ve kuru temizlemede çözücü.5'i trikloroasetik asite metabolize olur. Bu teknikle. karışım tam 5 dakika kaynar su banyosunda bekletilir. Piridin fazında koyu kırmızı menekşe rengin oluşması trikloro bileşiklerinin olduğunu gösterir. Bu deneyin duyarlığı lmg/1 trikloroasetatdır.4 mg hidrokarbon tayin edilebilir. Klorlu hidrokarbonların Fujiwara reaksiyonu ile kantitatif analizleri 1 mi toluen fazına (klorlu hidrokarbon distilatının toplandığı). Deney numune. Distilat ile çalışıldığında 5 mi distilata (veya 2 mi idrar) 2 mi %20 lik NaOH ve 2 mi saf piridin ilave edilerek dikkatle karıştırılır. trikloroetilen. tetrakloroetilen) ve metabolit olarak oluşum trikloroasetik asit dışında kloralhidrat. Absorbe olan tetrakloro etilenin ancak % 0. Bu renkli çözeltinin absorbans 530 nm de köre karşı bir spektrofometrede okunur. Piridin fazı. 122 Distilat veya idrarda klorlu hidrokarbonların kalitatif ve kantitatif analizinde en çok kullanılan genel renk reaksiyonu Fujivvara testidir. Konsantrasyon 123 aynı şekilde standart hidrokarbon çözeltileri ile hazırlanmış kalibrasyon eğrisinden hesaplanır. Karışım kaynar su banyosunda 5 dakika bekletilir. Asit ortamda bütün klorlu hidrokarbonlar su buharı ile sürüklenirler. buharla yağ uzaklaştırıcı olarak kullanılır. Bu miktardaki metabolit de idrarda Fujivvara testi ile tanınabilir.

. : %2. A. Taşıyıcı gaz olarak azot (30 ml/dak. 1-100 mikrogram arasında hazırlanan TKAA standartlarıyla elde edilen kalibrasyon eğrisinden hesaplanır. Kolon sıcaklığı yukarda açıklandığı şekilde 35°C ile 175°C arasında programlanır. Renkli çözeltinin optik dansitesi 530 nm de köre karşı okunur.A. etil benzen) endüstriyel ve ticari kimyasal maddeler olarak önem taşırlar. 1986) 124 a ) Sistem G. Buz banyosunda soğutulduktan sonra piridin fazı (7. önemsiz derecede trikoloetilene maruz kalındığını. Aromatik Hidrokarbonlar Aromatik hidrokarbonların en basit ve dayanıklı bileşiği olan benzen ve homologları (toluen.5 mi) 3 mi su ilave edilerek seyreltilir. Destek maddesinin tamamen deaktive edilmiş olması gerekir. Gaz kromatografısi yöntemi ile GA veya tercihen GI sistemi ile taramaları yapılabilir. Taşıyıcı gaz olarak azot (45 mi /dakika akış hızında) FID dedektör kullanılır.3 carbowax 20 M içeren kolon (2 m x 2 mm iç çapında) kullanılır. kloroform olduğunda azaldığını ve trikloroetilen ile meydana gelen rengin ise etkilenmediğini göstermişlerdir..C. İdrarda 20 mg/1 TKAA bulunması.Habgood ve Powell 1 mi aseton ilavesi ile karbon tetraklorürün piridin fazında verdiği rengin şiddetlendiğini. ve ark. 1. Gaz kromatografisi koşulları : Kolon sıcaklığı 35°C da 2 dakikaya ve sonra dakikada 5°C yükselecek şekilde 175° C ye kadar programlanır. Sonuç. İdrarda Fujivvara reaksiyonu ile trikloroasetik asit (TKAA) tayini (Soucek ve Vlachova modifikasyonu) Trikloro asetik asite metabolize olan klorlu hidrokarbonlara maruz kalmanın biyolojik izlenmelerinde idrarda TKAA tayini yapılması pratik açıdan daha uygundur. ksilen izomerleri. 175°C da en az 8 dakika tutulur. 2 m x 4 mm iç çapında cam kolon tercih edilir.5 SE-30 ile kaplanmış 80-100 mesh chromosorb (asitle yıkanmış : AW ve dimetildiklorosilanla işlem görmüş) kolon kullanılır. Kantitatif analizde ise "head-space" düzeneği içeren gaz kromatografisi tercih edilir. (Moffat. Klorlu hidrokarbonların gaz kromatografik yöntemle analizi Kan ve idrarda klorlu hidrokarbonların gaz kromatografısi yöntemi ile taranmaları ve kantitatif analizleri duyarlı olarak yapılır. Sistem GI: 80-100 mesh carbopak C üzerine kaplanmış % 0. Bunun için 2 mi idrara. Sonucun Yorumu : Bu yöntem en çok trikloroetilene maruz kalmada kullanılır. akış hızında) kullanılır. 8 mi saf piridin ve 5 mi % 20 NaOH ilave edilir. Karışım 70 °C de 15 dakika su banyosunda bekletilir. bu değerin (150 mg/1 TCAA) üstünde bulunması ise havada müsaade edilen limit üstünde trikloroetilene maruz kalındığını ifade eder.8.

benzenin uçmasını engeller. tiner gibi ticari karışımlar (dikloro-metan. Anemi ve 125 lösemiye neden olduğu gösterilmiştir. Benzen kokusu duyulmayıncaya kadar distilasyona devam edilir. 1 mi konsantre H2SO4 ilavesinden sonra. Benzol. ayakkabı cilası kokusu ile tanınır. Benzene maruz kalmanın biyolojik izlenmesinde kanda benzen. boyalar için çözücü olarak ve ayrıca endüstride yaygın olarak kullanılır. nitrobenzen karakteristik. uçucu bir organik sıvıdır. idrarda fenol tayini yapılır. 1 saat 60 °C de su banyosunda ısıtılır. Karışım. fenilhidrid ve kömür naftası sinonimleridir. Benzen CC14 içinde çözüneceğinden bu faz alınarak benzen aranır: Bir tüpe alınan (5ml benzen-karbon tetraklorür) karışımına. Kronik benzen toksisitesinden benzenin aktif metabolitleri olan fenolik metabolitleri sorumludur. Asitlerin ilavesi sırasında tüp devamlı karıştırılır ve karışımın sıcaklığı 60°C altında tutulur. çözücü ve kimyasal maddelerin sentezinde başlangıç maddesi olarak kullanılırlar. Benzen mevcudiyetinde nitrobenzen (k. Benzen (C6 H<Y< p> En basit aromatik hidrokarbondur. Akut toluen zehirlenmesi yoğun şekilde toluene maruz . Benzenin biyolojik materyalden izolasyonu ve kalitatif analizi Benzen dokulardan. çevrede. Toluen yapıştırıcı. Benzenin kan ve dokuda araştırılması kronik benzen zehirlenmesi bakımından önemlidir.n: 206°) oluşur. Çözücü olarak çoğu kez.Yakıt. Soğutucunun uç kısmının numune toplama kabının karbon tetraklorür ihtiva eden kısmına kadar uzanan bir adaptörle tespit edilmesi. (Şekil 2). uzun soğutuculu bir su buharı distilasyonu apareyinde distillenir. Akut benzen zehirlenmesinde başlıca semptomlar MSS depresyonu ile ilgilidir. Kendisine özgü kokusu olan. Kronik maruz kalmada ise hematopoetik sistem etkilenir. metil etil keton gibi diğer çözücüler içerir) şeklinde kullanılır. hemogram. fenol tayini değerli bir kriterdir (fenol bölümüne bakınız). asit ortamda su buharı distilasyonu ile izole edilir. Bu nedenle. 9 mi sülfürik asit ve 6 mi nitrik asit ilave edilir. K. 126 Toluen (Metil benzen) :C6H5CH3 Bağıl Molekül kütlesi 92 ve kaynama noktası 109°-lll°C olan bir organik çözücüdür. 81nCdir. idrarla atılan metabol iti fenol olduğundan kronik benzen zehirlenmesinin saptanmasında diğer araştırmalar (kan formülü. Karışımın soğutulmasından sonra. iş yerlerinde ve endüstride çevresel ve biyolojik izlenmeleri önem taşır. hematokrit gibi) yanında. Numune kabında toplanan. Ayrıca. MLD : 15 mi /70 kg insan olarak verilmiştir.n. ksilen. Bunun için 10 g doku (veya 4 mi kan) distilasyon balonuna konarak 50 mi su ile karıştırılır. distilat toplanır ve CCI4 fazının ayrılması için beklenir.

1. Standardlar kör olarak kullanılan idrarda hippurik asit 0. Sodyum klorür (katı) Çöktürülmüş silika Standardlar : Kör (blank) olarak idrar kullanılır.0 ve 2. içinde birkaç kristal (0. A.8 dakikadır (Moffat. o-krezol spesifik minör metaboliti olup son yıllarda.5 . düşük konsantrasyonda toluene maruz kalmanın biyoindikatörü olarak idrarda tayini tercih edilmektedir. uçucu çözücü tipi bağımlılık) görülür. Burada hippurik asitin p127 dimetilbenzaldehitle kondanse olarak oluşturduğu renkli bileşiğin 458 nm de ölçülmesine dayanan spektrofotometrik yöntem açıklanacaktır. Alıkonma zamanı 24. idrarda hippurik asit tayini yapılır. Toluenin önemli bir kısmı (%80 i) benzoik asite metabolize olur. 0. Çok az miktarda da krezollere (o-. mg/1 düzeyinde renk reaksiyonları ile spektrofotometrik yöntemle tayin edilebilir. Benzolik asit glisinle konjuge olarak idrarla hippurik asit (HA) şeklinde atılır. WHO. 1995) Reaktifler : Seyreltik hidroklorik asit (0. pve m-krezol) dönüşür. Renk reaktifi olarak (piridin + benzensulfonil klorür) veya p-dimetilbenzaldehit kullanılır. Fenolik metabolitleri olan krezollerin (özelikle okrezol) tayini de spesifik metabolit olarak önem kazanmıştır.C. (Flanagan ve ark. 1986). .5 g kadar) susuz sodyum asetat içeren asetik anhidrid içinde hazırlanır.kalma veya bağımlılık şeklinde inhalasyonu ile (yapıştırıcı koklama. Kanda toluenin gaz kromatografik yöntemle tayini Toluen kan ve dokularda gaz kromatografisi yöntemi ile tayin edilebilir. Toluene çevresel ve mesleki maruziyetin biyolojik izlenmesinde kanda ve alveolar havada toluen. İdrarda HA tayini Spektrofotometrik yöntemler Hippurik asit.0 g/l konsantrasyonda olacak şekilde hazırlanır. Bu çözeltiler +4°C de karanlıkta saklandığında 1 ay dayanır.2. Sistem olarak GA veya GI kullanılır. Teknik : 1 mi idrar örneği (veya Standard) hidroklorik asit çözeltisi ile 2 mi ye seyreltilir ve doygunluğa kadar sodyum klorür ilave edilir.05 mol/1) Dimetilaminobenzaldehît reaktifı : p-dimetilaminobenzaldehit (40 g/l) konsantrasyonda.

susuz metil alkolle (maksimum %0. Kullanılan reaktif ve standardlar : Türevleme reaktifi : 4 mi % 37 lik hidroklorik asit. 5 dakika santrifüj edilir. Eter ekstraktları birleştirilir ve içinde 0. Üst faz atılır ve ikinci kez ekstraksiyon işlemi dietileter : metanol (9:1) ile tekrarlanır. 5 dakika santrifüj edilir. İç standart olarak heptadekanoik asit kullanılır. 128 Metanol ekstraktları birleştirilir ve 460 da absorbansı. Intemal (iç) standard : . kör ve Standard hazırlamada aynı idrar örneği kullanılmaktadır. Metanol ekstraktı diğer bir tüpe aspire edilir. Benzoat içeren diyetlerin alımı nedeni ile HA atılımı normal kişilerde de olduğu için. . Kalan silika fazı ikinci bir (4 mi) metanolle ekstrakte edilir. İdrarda gaz kromatografisi yöntemi ile HA ve MHA tayini İdrarda GLK ile HA tayininde. Numune ile elde edilen absorbansın hippurik asit düzeyi. seri standard HA çözeltisi metil alkol içinde hazırlanır. Soğutulan karışıma 4 mi metanol ilave edilir 1 dakika vortekste karıştırılır.1 g/l hippuattır. R. Kalıntıya 3 mi dimetilaminobenzaldehit reaktifı ilave edilerek 135°C de 5 dakika ısıtılır. . ekstraktan 1 mi ilave edilir. kalibrasyon eğrisinden hesaplanır. 1999). Eter fazı hava veya azot akımında uzaklaştırlır. Kalibrasyon : Kalibrasyon eğrisi.50 mg heptadekanoik asit metil alkol ile 100 mi ye tamamlanır.Çözeltiye 2 mi dietileter: metanol (9:1) ilave ederek. vortekste 1 dakika karıştırılır. HA'in metanol ile metil türevi oluşturulur. ksilenin metaboliti olan metil hippurik asit (MHA) tayini de yapılır. idrara ilave edilmiş hippurik asit standardları ile yukarıda açıklandığı şekilde analizleri yapılarak (absorbansa karşı konsantrasyon) hazırlanır. Burada Iaboratuvarımızda. Standard HA çözeltileri : 50-250 mg/50 mi arasında konsantrasyonlar değişen.001 H2O içeren) balonjoje içinde 100 mi ye tamamlanır. Yöntemin duyarlılığı 0. aynı şekilde hazırlanmış "kör idrar" ekstraktına karşı okunur.5 g silika içeren tüpe. Aynı yöntemle. tiner kullanımı nedeni ile toluen ve ksilen maruziyetinin araştırılmasında idrarda HA ve m-MHA tayini için kullandığımız yöntem açıklanmıştır (Doğanyiğit.

yukarda açıklanan işlemle (200 |il internal Standard ilavesinden sonra) uygulanır.Standard metil hippurik asit (m-MHA) çözeltileri : 25-150 mg/ 50 mi arasında değişen konsantrasyonda olacak şekilde. Son yıllarda. taşıyıcı gaz (azot) akış hızı: 30 ml/dk. hidrojen akış hızı : 300 ml/dk. Kalibrasyon : Mesleki olarak maruz kalmayan kişilerde alınan idrarın 1 mi sine. karışımda % 70-80 gibi yüksek oranda ve p-izomeri %5 in altında olduğu için pratikte bu interferans önemli değildir. 130 2) Yöntemin verimi (recovery) hesaplanırken. pik oranı işaretlenerek (standart / internal standart) çizilir. idrarda m. bu izomerlerin ayrılmasına yönelik yöntemler geliştirilmektedir. p. her seri standart çözeltiden 200 ıx\ HA ve 200 ju.izomerlerinin karışımı olarak bulunduğu için. 3) Ksilen o-. Karışım soğutulduktan sonra 2 mi distile su ilave edilir ve 1 mi kloroform ile 20 dakika karıştırılarak ekstrakte edilir. fırın sıcaklığı : 200 °C. 240°C. Enjeksiyon giriş sıcaklığı. Bunun için. Kalıntı üzerine 1 mi türevleme reaktifi ilave edildikten sonra. yöntemle ilgili şartları konsantrasyon kalibrasyon eğrisinden hesaplanır.1 m-MHA ilave edilerek.ve m.1 iç standart ve 200 (al iç standart ve 200 \x\ 0. Numune ile elde edilen pik yüksekliği oranı (nümune/internal standart) kromatografdan saptanarak. normalde idrarda bulunan HA konsantrasyonu. 10 dakik! (a) . standarddan çıkartılır. 3000 rpm de 2 dakika santrifüj edildikten sonra kloroform fazından 2 (il doğrudan gaz kromatografa enjekte edilir.5 N-HCI ilave edilerek 3 mi etil asetat ile çalkalayarak 20 dakika ekstrakte edilir. detektör: FID. konsantrasyona karşı. Ancak m-ksilen izomeri. Organik faz 15 mi lik tüpe aktarılarak oda sıcaklığında azot akımında uçurulur.dışındaki MHA metabolitleri olabilir ve alıkonma zamanları GLK de yakındır. Kalibrasyon grafiği.. kalibrasyon grafiği hazırlanırken idrar örneği ile de çalışma yapılır. 129 Gaz kromatografisi koşullan :. Yöntemle ilgili uyarılar: 1) Standardlar hazırlanırken. Şekil 16'da GLK ile HA ve m-MHA'in kromatogramları görülmektedir. Karışım 4000 rpm de 4 dakika santifüj edilir. su banyosunda 60 °C da 45 dakika bekletilir. 80-100 misli üzerinde). normal kişilerde de HA atılımı beslenmeye bağlı olarak değişen oranda bulunabileceğinden aynı idrardan alınan örneklere HA standardları ilave edilir. Kolon dolgu maddesi %3 SE-30 (Chromosorb WHP. metil alkolde çözülerek standard çözeltiler hazırlanır. m-MHA. Teknik : 1 mi idrara 200 u.

Efluentin absorbansı 225 nm de okunur ve total tayin oda sıcaklığında yapılır. (3) iç standart 131 HPLC ile idrarda HA tayini: Toluen ve ksilenin metabolitlerinin tayininde HPLC duyarlık ve spesifite açısından son yıllarda en çok kullanılan tekniklerden biridir.5 ug) GLK kromatogramlan 5î 5 (b) dakik» Şekil 16.0-9. 2. rutin analizlerde kullanılabilecek basit ve çabuk sonuç veren HPLC yöntemleri de geliştirilmiştir. Stok HA çözeltisi metanol içinde hazırlanır (1 g/l). Mobil faz akış hızı : İlk 2.0 dakika arasında 0. Bu durumda kalibrasyon eğrisinde konsantrasyon HA. Bu teknik genelde zaman alır ve iyi donanımlı yüksek performanslı kromatografa ihtiyaç vardır. Teknik : 1 mi idrara 1 mi metil alkol ilave edilir ve 2500 rpm de 5 dakika santifüj edilir.5 dakika arasında 2 ml/dak ve 8. (2) m-MHA. m-MHA (2) ve heptadekonoikasit (iç Standard. Burada laboratuvarımızda modifıye edilen oldukça basit ve çabuk sonuç veren HPLC yöntemi ile HA tayini açıklanmıştır (Duydu ve ark. (1) HA. olarak programlanmıştır.6 mm kolon içermektedir.Şekil 16. g/g kreatinin olarak işaretlenir.6 dakikada 0. Mobil faz olarak 5 mM KH2PO4 (pH : 2.5) ve aseto nitril (CH3CN) karışımı (90/10 oranında) kullanılır.9-7. 1999) HPLC cihaz ve çalışma koşulları : Kromatograf sistemi bir HPLC pompası. ayrıca kontrol idrarda kreatinin tayin edilir. Kalibrasyon: Kalibrasyon eğrisi konsantrasyona karşı pik alan keratinine göre verilecekse (tercih edilir). HPLC cihazına enjekte edilir.8 ml/dak . Supernatant'tan 3 fil. 3) Standardlannin (0.8 ml/dak.(b) Mobilya işçilerinin idrarından elde edilen ekstraktın gaz kromatogramlan.( a ) HA (1). HA konsantrasyonu 0-2 mg/ml 132 . Kalibrasyon için stok çözelti su ve idrarla seyreltilerek. Ancak. UV/VIS detektörü ve Li Chrosorb RP-18-5 içeren 200x4.

MHA tayini : İdrarda MHA tayininde gaz kromatografık ve HPLC yöntemleri kullanılır. . bulantı. Toluen kısmında. HA 'tur—Jsrw |—ı III HA \ }jj)"»röiîı'j I—I Şekil 17. En çok meta izomeri (m. Toluenle birlikte tiner içinde bulunur.MHA) şeklinde atılır. HA'ın gaz kromatografısi ile analizinde m-MHA tayinde açıklanmıştır. 133 Ksilene maruziyette. Yöntem bu standardlara uygulanır.13 tür. Hepatorenal hasar genelde yoktur. solunum depresyonu. koma ve kardiyak aritmi görülür. kusma. Ksilen (C6H4 (CH3)2) Renksiz. idrarla atılan başlıca metaboliti. Bu nedenle ksilene maruziyette idrarda başlıca m-MHA tayini yapılır. III-HA ilave edilmiş idrar. Son yıllarda. Şekil 17'de HPLC ile Standard HA.arasında değişecek şekilde 2 ayrı Standard (su ve idrar) seri Standard çözeltileri hazırlanır. meta ve para izomerleri şeklinde bulunur. aromatik kokulu bir sıvı olup. molekül ağırlığı 106. normal idrar ve HA ilave edilmiş idrar örneğinin kromatogramları görülmektedir. Sonucun yorumu Akut toluen zehirlenmesinde ataksi. idrarda MHA tayini yapılır. diğer izomerlerin ayrılması ile ilgili çalışmalar vardır. Ksilenin. II-Normal idrar (endojen HA görülmekte). Ticari olarak orto. Ancak o-ksilen.HA'nin HPLC de kromatogramı I-Standard HA. alev alma noktası 29°C dır. en yüksek oranda (%60-80) bulunur. Kaynama noktası 130°C. metil hippürik asittir (MHA).

kan. Distilatta fenol aranması: i) Para pozisyonu substitüte edilmemiş veya nitro grubu bulunmayan fenollere Liebermann'ın indofenol testi. asit fenik . L.K.. (Lauvvrys.İdrarda normal HA konsantrasyonu 0. MLD : Yaklaşık 10 m 1/70 kg insan (adi fenol için). 2 defa 20 mi eterle ekstrakte edilir.. Kalıntıya. değerlendirmede daha geçerlidir. Türevleri : Krezoller (o.1-0. biyolojik maruz kalma indeksi (BEI) 2. 1. 1 damla taze %1 NaNC>2 Konsantre sülfirik asit içinde hazırlanmış çözeltisi konur. Toluene mesleki maruziyetin biyolojik izlenmesinde. otomobil boyacıları gibi) maruziyet derecesine göre HA ve mMHA atılımı artar.R. genel grup deneyi olarak uygulanabilir.99 ± 0. idrar veya dokulardan asit ortamda su buharı distilasyonu ile izole edilir. Genellikle su ilâvesi rengin şiddetlenmesine sebep olur.38 g/2 kreatinin bulunmuştur (bakınız: Doğanyiğit. küçük bir porselen kapsülde oda ısısında uçurulur. Bunun için su buharı distilasyonu apareyinin (Şekil-3) B balonuna 25 mi kıyılmış doku veya idrar.2 g/l olarak verilmektedir. ölüm.9 Fenoller: C6H5OH Sinonimleri : ( CöHsOH ) : Karbolik asit. 1 g/l üstünde değerler toluene ön maruziyeti gösterir. Yaptığımız bir çalışmada mobilya cilalama işleminde çalışan kişilerde (n:57). Fenollerin biyolojik materyalden izolasyonları ve identifikasyonları Fenoller. Karışım su buharı akımında distile edilir. Bu düzeltmeye göre. Tiner kullanan iş yerlerinde (mobilya işçileri. Karışım soğutulduktan sonra 1 damla 4 N NaOH ile kalevilendirilir ve meydana gelen renk değişmesi kaydedilir. idrarda HA için kabul edilen maksimum değer. idrarla atılan HA miktarı 2. krezollerle koyu . Daha önce kreatinine göre düzeltmeden ve idrardaki kreatinin tayini açıklanmıştı.p. prezervatif. distilasyona 100 mi distilat toplanıncaya kadar devam edilir. 1999 doktora tezi).mCH3. hippurik asit atılımı yükselmeden oluşabilir.C6H4OH). Fenol ile mavi -^ kırmızı -^ yeşil. timol 134 Kullanma yerleri: Dezenfektan. Birleştirilen eter ekstresi bir kaç gram susuz Na2SO4 ilâvesiyle kurutulur. 1986). Böylece konsantre edilmiş eterli ekstreden bir kaç damla.5 g/g kreatinindir. Ancak diyet veya diğer nedenlerle alınan benzoatın dışlanması gerekir. m-MHA ise normalde atılan bir metabolit değildir. HA düzeyi (g/g kreatinin) şeklinde verilmesi. antiseptik antipruritik (kaşıntılara karşı) ve endüstride kullanılır. Cam pamuğundan süzülür ve 2 mi kalıncaya kadar uçurulur. bir bagetle karıştırıldıktan sonra bir damla su ilâve edilir. 4 mi (1 + 1) oranında seyreltilmiş sülfirik asit konur ve 5 mi su ile balon yukarıdan aşağıya doğru yıkanır. Akut zehirlenmelerde. Deney şöyle yapılır : 10-20 mi distilat.

135 kahverengi; timol ile yeşil -> kırmızı -> mavi renkler görülür. Bu deneyle 1 mikrogram (u.g) fenol tanınabilir. i i) FeCU__ile arama : 1 mi distiİata; 1 damla %10 FeCl3 ilâve edildiğinde viyole renk meydana gelir. Salisilik asitten farklı olarak, bu renk, mineral asit, amonyak veya alkol ilâvesiyle kaybolur. (Bu deney doğrudan doğruya 10 mi idrara 1 mi % 10 FeCl3 ilâvesiyle de yapılabilir. Meydana gelen viyole renk ısıya dayanıklıdır). iii) Millon deneyi : Küçük bir kapsüle, 1 damla distilat veya eterli ekstreden konur ve 1 damla Millon reaktifı damlatılır. Karışım bir kaç dakika bekletilir. Eğer bir renk değişimi görülmezse ısıtılır. Fenol, soğukta Millon reaktifı ile kırmızı renk verdiği halde, diğer fenoller ancak ısıtmadan sonra renk verirler. Bu deneyle I ja,g fenol tanınabilir. (Millon rekatifi: 10 g cıva,20 mlkonsantre nitrik asitte çözülür ve eşit hacimde su ilave ederek hazırlanır). İdrarda fenolün diazolandırılmış p-nitroanilin ile tayini Standard fenol çözeltileri (Kalibrasyon için) a) Stok fenol çözeltisi : 0,5g saf fenol 10 mi suda çözülür. 4 mi hidroklorik asit ilavesinden sonra su ile 500 ml'ye tamamlanır (1 g fenol/l). b) Seyreltilmiş fenol çözeltisi : 1 mi stok fenol çözeltisi su ile 100 ml'ye seyreltilir (10 ug fenol/ml) Reaktifler: 1) Diazo Reaktifi : a) p-nitroanilin çözeltisi : 0,75 g p-nitroanilin 10 mi suda çözülür, 20 mi konsantre hidroklorik asit ilave edilir. Su ile 250 mi ye tamamlanır, b) Sodyum nitrit çözeltisi (% 5 lik NaNC>2) : 5 g sodyum nitrat suda çözülerek 100 mi ye tamamlanır. Kullanmadan hemen önce 25 mi (a) çözeltisi, 1.5 mi (b) çözeltisi ile karıştırılarak reaktif hazırlanır. 2) Sodyum asetat çözeltisi (% 50 lik) 136 Distilatta anilin aranması İzonitril deneyi : 5 mi distilata veya 0.5 mi eterle konsantre edilen kalıntı 0.5 mi kloroform ve 2 mi % 20 NaOH ilâve edilir. Karışım kaynatılır. Anilin varsa izonitrilin karakteristik kokusu duyulur. İndofenol ( hipoklorit) deneyi : 0.5 distilata 3-5 damla kalsiyum veya sodyum hipoklorit çözeltisinden ilâve edilir. Anilin varsa karışımın rengi viyole-mavi veya mor-viyole olur ve zamanla renk kirli kırmızıya dönüşür. 2-3 damla % 2 fenol ve amonyak ilâvesiyle tekrar sabit mavi renk meydana gelir. Bu deney çok duyarlıdır.

Diazo deneyi : Kalıntı veya 0.5 mi distilat 2 N HC1 ile asitlendirilir. 2 damla % 5 NaNO2 ve 2 damla % 0.2 lî-naftol (2N NaOH de hazırlanmış) ilâve edilir. Anilinle kırmızı renkli diazoboyar maddesi meydana gelerek çöker. Bu deneyle 0.5 mikrogram anilin tanınabilir. p-anıinofenol aranması Anilinin %80 kadarı aminofenole dönüşerek idrarla atılır. Bu nedenle anilinle zehirlenmelerde idrarda p-aminofenol aranır. Bunun için: 1 mi idrar 2-3 damla % 10 HCI ile asitlendirilir ve soğutulur. 2-3 damla % 1 NaNO2, 2-3 damla taze %1 â-naftol çözeltisi (% 10 NaOH de hazırlanmış) ilâve edilir. Kırmızı renk p-aminofenol olduğunu gösterir. (Kontrol deneyi yapılmalıdır. Fazla miktarda a-naftol yanıltıcı sonuç verebilir, p-aminofenol tayini için parasetamole bakınız). Methemoglobin tayini (spektrofotometrik yöntem) Anilinle zehirlenmelerde, kanda methemoglobinemi oluşur. Bunun için methemoglobin tayini zehirlenmenin teşhisinde yardımcı olur. Burada laboratuvarımızda yapılan bir araştırmada kullanılan methemoglobin tayini açıklanmıştır (Vural, N.; Kahraman, R. 1988). 139 Yöntemin Prensibi : Methemoglobin (MetHb) seyreltik asitli ortamda 630 nm'de karakteristik bir absorbsiyon bandı verir. Siyanür ilavesi ile MetHb, siyanmethemoglobine (CNMetHB) dönüşür ve absorbsiyonda düşme olur. Bu absorbans farkı MetHb miktarı ile orantılıdır. MetHb yüzdesinin ölçülmesi için, kan örneğinin diğer kısmını potasyum ferri siyanürle muamele edilir ve kandaki tüm hemoglobin, methemoglobine dönüştürülür. Siyanür ilavesinden sonraki absorbans değişimi total Hb miktarını verir. Reaktifler: 0.07 M fosfat tamponu (pH 6,6) : 5,67 g anilin monopotasyum fosfat (KH2PO4) ve 3,55 g disodyum fosfat (Na2HPO4) suda çözülerek 1 litreye tamamlanır. pH kontrol edilir, gerekirse ayarlaması yapılır. 0.017 M fosfat tamponu (pH 6,6) : Stok 0,07 M fosfat tamponu 1:4 oranında seyreltilerek hazırlanır. Potasyum siyanür (KCN), saf granüle. Potasyum ferri siyanür (K3(CN)6), kristal. Triton-X 100 veya diğer bir noniyonik aktif madde. Teknik : İyi karıştırılmış 0,2 mi 0,17 M fosfat tamponu içine ilave edilir. Küçük bir damla Triton-x 100 ilave ederek, tersyüz edilir. Karışım analiz tamamlanıncaya kadar bekletilir. Eğer tam berrak değilse, santrifüj edilir. Hemoliz olmuş kanın bir kısmı spektrofotometre küvetine aktarılır ve 630 nm'de fosfat tamponuna karşı (kör) absorbans oluşur (A|). Küvete birkaç mikrogram KCN ilave edilir ve

karıştırılır. Tekrar absorbans 630 nm. de okunur (A2). Eğer absorbans değişmeli ise (A, = A2), o zaman MetHb yoktur ve işleme devam edilmez. Kan örneğinin diğer bir kısmı, yukarıda açıklandığı şekilde fosfat tamponu ile seyreltilir ve hemoliz edilir. 5 mg potasyum ferrisiyanür ilave 140 edilerek karıştırılır. Karışım, temiz bir spektrofotometre küvete aktarılır. Absorbans 630 nm'de fosfat tamponuna karşı okunur (A3) Birkaç miligram potasyum ferro siyanür ilavesinden sonra karıştırılır ve tekrar fosfat tamponuna karşı 630 nm ile absorbansı okunur (A4). Kalibrasyon : Yukarıda ölçülen absorbanslar aşağıdaki formüle konarak % MetHb hesaplanır. A,-A, ------------ x 100 = % MetHb (saturasyon yüzdesi) A3-A4 Sonucun değerlendirilmesi : Normal kişilerde % 0,5 g kadar MetHb bulunabilir. MetHb nemi yapan ilaçlar ve kimyasal maddeler MetHb düzeyi artabilir. MetHb düzeyi % 10-15 olduğunda siyanozis görülür. Ayrıca MetHb düzeyi yangın olaylarında, ekzos gazına bağlı zehirlenmelerde yükselebilir. MetHb tayininde heparinize venöz veya arteriyal kan kullanılabilir. Hemoliz olmamış kan örnekleri buz dolabında birkaç saat saklanabilir. Fakat analiz tercihen en kısa zamanda yapılmaktadır. Çünkü alınan kan örneğindeki MetHb oldukça tuzlu bir şekilde bozunabilir (Bauer, S.D., 1970). 3. UÇUCU OLMAYAN ORGANİK ZEHİRLERİN BİYOLOJİK MATERYALDE ANALİZLERİ Bu bölümde sık zehirlenmelere neden olan ilaçlar kullnılmaz kontrol altında olan ilacın maddelerle, tokksikolojide önemli olan bazı pestisitlerin analizinden bahsedilecektir. Uçucu olmayan organik bileşik yapısında olan bu maddeler biyolojik materyalden ekstraksiyonla izole edilirler. 141 2.1. Barbitüratlar Barbitüratlar, barbitürik asitin 5,5- disubstitüe türevleridir. Ayrıca 1 no'lu pozisyondaki azot da metillenebilir (metil fenobarbital gibi). Çok kullanılan barbitüratlara örnek olarak amobarbital (5-etil- 5-izopen-tilbarbitürik asit), barbital (5,5 dietilbarbitürik asit),

potent hipnotik ve sedatif etkilidirler. suda çözünmezler. Eter fazı ılık su banyosunda uçurulur. Karışım küçük bir behere süzülür. Barbitüratların genel olarak tanımlanmaları için ekstrakta uygulanan bazı renk reaksiyonlar vardır. Genel olarak kokusuz. Barbitüratların idrardan izolasyonları ve tanınmaları Barbitüratlar idrardan asit ortamda ekstraksiyonla izole edilirler.pentobarbital (5-etil-5) (1-metilbütil) barbitürik asit). 15 mi kloroformda çözülür. . mide muhtevası veya olay yerinden elde edilen örneklerden ekstraksiyonla izole edildikten sonra İTK ile identifikasyonlardır. 2 damla %1 kobalt nitrat veya kobalt asetat (susuz metil alkolde hazırlanmış) ilave edilir. Bağımlılık yapan maddelerdir. Bu yöntem numunenin ekstraksiyondan sonra. Barbitüratlardan sadece tiyopental (iv yolla) ve fenobarbital geniş bir alanda kullanılırlar. Aşağıda bu yöntem açıklanmıştır.tiyobarbitürik asit) örnek verilebilir. Barbitüratlarla akut zehirlenmede. Ancak kalitatif analizleri için en iyi yöntem. fenobarbital (5-etil-5fenilbarbitürikasit). secobarbital (5-allil-5 (1-tilbütil) barbitürik asit) ve tiyopental (5-etil-5 (lmetilbütil)-2. Eter ekstrakları 2 katlı kuru filtre kağıdından süzülerek eser miktardaki suyun uzaklaştırılması sağlanmış olur. GLK veya HPLC ile gerçekleştirilebilir. acı lezzette beyaz toz kristal halindedirler. Zayıf asit yapıda olup. 1-2 mi kalıncaya kadar uçurulur. Bu şekilde barbitürat cinsini de saptamak mümkün olabilir. Barbitüratların ayrılması ve ayrı ayrı tayinleri duyarlı ve kesin olarak. Bunun nedeni. 142 Barbitoratların total tayinleri spektrofotometrik yöntemle yapılabilir. Ancak bu analiz için "çift ışın demetli" spektrofotometıe gereklidir. uzun etkili barbitüratların (barbital veya fenobarbital gibi) atılımı alkali diürezis ile hızlandırılabilir. Kloroform ekstraktında barbitüratların aranması : Parri deneyi : Birkaç damla kloroform ekstraktı mikro bir tüpe konur. 100 mi idrar bir ayırma hunisine konularak N HC1 veya seyreltik H2SO4 getirilir. Az bir miktar (kibrit çöpü başı büyüklüğünde) hayvansal kömür konularak karıştırılır.2 defa 50 mi eterle ekstrakte edilir. Barbitüratların molekül ağırlıkları yaklaşık 226 ile 242 arasında değişir. Barbitüratların insanda minimal letal dozları 1-6 g/kg arasında değişir. fakat diğerlerinin atılımlarını etkilemez. idrar. Karışıma 3 damla %5 izopropilamin (susuz metil alkol içinde) yavaşça damlatılır. kısa veya orta etkili barbitürat zehirlenmesi olup olmadığı belirlenmelidir. uzun. pH 11 den pH 2 ye kadar spektrol kaymalarının karekteristik olmasına dayanır. Ülkemizde suistimallerinin engellenmesi için kullanımları "yeşil reçeteye" bağlanmıştır. Kalıntı sarı renkte ise. Barbitüratlar.

Lııminal. Santrüfüj tüpüne aktarılarak 1500 r. 10 mi tampon (pH 2. Kullanılmadan önce (a) ve (b) eşit hacimde karıştırılır. veronal. Phanadorn .HgNO3 ile çökme deneyi : Kloroform kalıntısından bir miktaralınarak suda doymuş çözeltisi hazırlanır. doymamış bağlı radikaller ihtiva eden 143 barbitüratlardan (evipan. prominal ise çift bağlı radikalleri olmadığından indirgenmezler.) (Kloroform : aseton : % 25 NH3): (40:72:8) hacmen (D2) (Sitrat tamponu (pH 2. 20 mi (a) çözeltisi ile 950 mi (b) çözeltisi karıştırılır. Aşağıdaki laboratuvarımızda uyguladığımız ekstraksiyon İTK tekniği verilmiştir. aynı işlem 15 mi . Barbital (Dietil barbitürik asit). noktal (noctal). Barbitüratların İTK ile identifikasyonları İdrardan yukarıdaki teknikle izole edilen kalıntıların İTK ne uygulanarak hangi barbitürat olduğunu tanımlamak mümkündür. Fenobarbital (luminal). Gerekli reaktifler : Barbitürat standartları (Saf aktif maddeler) : (Metanolde % 0. Itobarbital (Allil isobutil Phnobarbital barbitürik asit) Püskürtme reaktifleri: a) % 2 HgNO3 (%1 HgNOj'te) . b) % 0. bir dakika içerisinde permanganatın rengi kaybolur.1 M sitrik asit.1 KMnO4 çözeltisi damlatıldığında. Süzüntüde. Aktif kömür (hayvansal): 144 Teknik : 20 mi idrara. de 30 dakika santrifüj edilir. Kloroform fazı ayrıldıktan sonra.m.2H2O distile su ile 100 mi ye tamamlanır.((İpnos) (Siknohekzenil etil barbitürik asit).2) ve 15 mi kloroform ilavesinden sonra cam kapaklı bir erlenmayerde 15 dakika sık aralarla çalkalanır. fanadorn (phanadorn). 2 mi su ile ısıtılır ve soğuduktan sonra süzülür.04 Flourscein (Etil alkolde) Developman çözeltileri: (Kloroform : absolü etanol: % 25 NH3): (50:40:10) hacmen (D. İTK ile daha az miktarda idrarla (20 mi) sonuç alınabilir. c) % 0. iki damla % . KMnOi ile indirgeme : 0.1 lik). barbital (veronal) ile beyaz bir çökelek olmaz.p. 1 damla (Hg +HNO3) reaktifinden damlatılır. Feobarbital (Etilfenil barbitürik asit).187 g Na2HPO4.1 Rhodamin B (Etil alkolde).2) : a) 1.2 g kadar kalıntı. b) 0. Phnobarbital (Etilpentil barbitürik asit). fanadorn gibi) varsa. noktal.

66 0.4) : 22.32 Itobarbital 0.68 0. kalabilen kloroform damlaları santifüjle ayrılır. 2) Barbitüratların.g/5 mi kandır.59 0.kloroform ile tekrarlanır. Birleştirilen kloroform fazları 500 mg aktif hayvansal kömürle 5 dakika kadar çalkalanır ve süzüldükten sonra da oda ısısında uçurulur. Bu testin duyarlığı 2 u.) 145 Barbitüratların kanda ultraviyole alanda spektral kayma yöntemi ile kantitatif analizleri Bu amaçla biyolojik materyal olarak tam kan. 235 nm de ise minumum absorbans gösterirler. Reaktifler: .Seyreltik hidroklorik asit (2 mol/1) . adsorban tabakaya (Silikagel -G) 20 \x\ kadar numune uygulanır. plazma veya serum kullanılabilir. 255 nm de gösterilen absorbans ölçümünden.84) . 255 nm de maksimum. Barbitüratlar HgNO3 ile beyaz leke verir (duyarlılık 5 jug) HgNO3 ve Rhodamin B + HgNO3) reaktiflerinin kombine uygulanmasında ise pembe . standardla hazırlanan eğimden yararlanarak kantitatif tayin yapılabilir.Borat tamponu (pH 8.30 Fanadorn 0.38 Pentobarbital 0.4 g disodyum tetraborat 76 mi sulu hidroklorik asit (1 mol/1) ile karıştırılır ve saf su ile 2 litreye tamamlanır. Kloroform fazı süzülür ve 5 mi 0. Rfı Rf2 Fenobarbital 0. Developmandan sonra kromatogramlarmın değerlendirilmesi için yalnız HgNO3 veya HgNO3 ve arkadan (HgNO3 + Rhodamin B) reaktifı püskürtülür.45 0.5 N sodyum hidroksit ile çalkalanır.Bazı developman çözeltileri ile barbitüratların silikagel -Gtabakada verdikleri Rf değerleri. Rf2:D2 ile elde edilen değerler (Barbitüratların İTK ile ayrılmaları için genel bölüme bakınız.48 Not : Rt'ıiDı. 1) 5 mi numune 1 damla %5 lik sülfirik asit ile hafif asitlendirilir ve 25 mi kloroform ile ekstrakte edilir. farklı pH:2 ve pH:10 da gösterdikleri absorbans kaymasından yararlanarak daha duyarlı ve spesfık tayini ise aşağıda açıklanmıştır.Konsantre sülfirik asit (d:l .78 0. .viyole renk elde edilir. Sodyum hidroksit fazı ayrılır. Tablo 15 .25 Barbital 0. Barbitüratlar bazik ortamda. UV alanında (220-300 nm) arasında spektrumu alınır. Tablo 15'de bazı barbitüratlarla elde edilen Rf değerleri görülmektedir. Kalıntı pek az metanolde çözülerek.

önceki ekstraktı içeren balonjojeye süzülür. ikinci bir hunide bulunan 10 mi borat tamponu üzerine aktarılır ve 1 dakika çalkalanır. 2 mi hidroklorik asit ve 60 mi dietil eter konur. karıştırılır.450 nm arasında çözeltinin spektrumu alınır spektrofotometrede okunur ve tarama işlemi 5 dakika sonra tekrarlanır. Eter traktına 4 g kadar sodyum sülfat / aktif kömür karışımı ilave edilir. Ekstrakt. faz ayıran filtre kağıdından 150 mi lik bir balonjojeye süzülür. spektrofotometre küvetine aktarılır. Teknik : 250 mi lik bir ayırma hunisine 5 mi numune (kan. huninin altından uzaklaştırılır. 5 dakika beklenir ve tekrar alt faz atılır.25 ve 50 p. Huninin kapağı su ile ıslanarak kapatılır ve dikkatle 2 dakika çalkalanır. Karışım5 dakika bekletilir. Huninin iç çevresi 5 mi su ile temizlenir. 5 dakika bekletilir. Soğuduktan sonra ağzı sıkı kapalı bir şişede saklanır. kalevi ortamda hidroliz olarak. 240 nm de karışımın absorbansı okunur. 100 g susuz sodyum sülfat ile karıştırılır ve bir 100°C de 8 saat ısıtılır. Dietil eter fazı. fazlar ayrıldıktan sonra alt (sulu) faz. Sıfır ayarı 240 nm de kontrol edilmiş "double beam" bir spektrofotometrede. Örneğin glutetmid.Konsantre amonyum hidroksit (d:0. Ekstrakt. Ekstraktlar basınçlı hava veya azot akımında 40°C de kuruluğa kadar uçurulur.1 mi konsantre sülfirik asit ilave edilerek.10. faz ayırıcı filtre kağıdından 12. 50 u.00 g/l dietil barbitürik asite eşdeğer) seri standardlar hazırlanır. pH nın 10 civarında olup olmadığı universal pH kağıdı ile kontrol edilir. fenazon gibi maddeler 200-450 nm arasında spektromu etkileyebilirler. Eğer. 200-450 nm de spektrumu alınır. pH'si 10 olan ekstrakta 0. Metakualon.88) . karışımın absorbansı 240 nm de suya karşı okunur. spektrofotometrede 200 . ısıtılır. 240 nm de (pH 11 de) absorbansın belirgin şekilde düşmesine neden olur.5 mi lik bir test tüpüne süzülür. 147 mümkünse. serum ve plazma).12 g/l : 1. Sonuç: UV absorbsiyonu ve spektrumunu birçok maddeler interfere edebilir.1 mi seyreltik sodyum hidroksit (2 mol/1) çözeltisi . 5 dakika bekledikten sonra alt faz atılır..Sodyum sülfat / aktif kömür karışımı : 100 mg aktif kömür. Filtrattan 4 mi alınarak.0 mi distile su ilave edilerek dikkatle karıştırılır.1 konsantre amonyum hidroksit ilave ederek.g/1 konsantrasyonda barbital içerecek şekilde stok sodyum barbital çözeltisinden (1. Ayırma hunisine 20 mi daha eter ilave edilerek ekstraksiyon yapılır. 146 Standardlar : İnsan plazması içinde 5. karıştırılır ve pH nın 2 olup olmadığı kontrol edilir. Küvete 0. Soğuduktan sonra ağzı sıkı kapaklı bir şişede saklanır. Kalıntıya 5. Çözelti.

Burada SE-30 içeren kolon kullanarak. Standard barbitürat çözeltileri ile hazırlanan kalibrasyon eğrisinden yararlanarak miktar tayini yapılabilir. sodyum barbitalin çeşitli pH de UV alanındaki spektrumları görülmektedir. taşıyıcı gaz (ozon) akış hızı : 40 ml/dakika . Veya aşağıdaki formülle barbitürat konsantrasyonu (C) hesaplanabilir. barbitüratların kalitatif analizler için yararlı olur. N. N ve Aksu. c (mg /1) = aı0 . hidrojen akış hızı : 30 ml/dakika. Vural. Şekil 18'de. 1992) Standartlar : 10 ng/ml konsantrasyonda barbitürat standardları (barbital. butobarbital. 240 nm deki absorbans farkı ölçülür.. fırın sıcaklığı : 180149 220° C. Kantitatif analiz : pH 2 ve pH 10 da. 148 190 200 210 220 230 240 250 260 270 280 2S0 Dalgaboyu (nm) Şekil 18. Ekstraksiyon için karışım 30 saniye çalkalanır.6) ilave edilir ve 100 |j.l seruma 10 jul fosfat tamponu (pH 5. . Enjeksiyon giriş sıcaklığı : 220-240°C . 5-10 dakika 3000 rpm de santrifüj edilir. Kloroform ekstraktı doğrudan gaz kromotografa enjekte edilir. (Moffar A. kolon 2m x 3 mm iç çap . (pH 14) tekrar spektrumu alındığında oluşan spektral değişme. Gaz kromotografisi koşulları : Sabit faz %3 SE-30 "Chromosorb WHP 80-100 misli üstünde".a2) x 25 x dilüsyon faktörü (varsa) aıo: pH 10 daki absorbsiyon a2: pH 2 deki absorbsiyon yöntemin duyarlığı 2 mi barbitürat /I dir. Detektör: FID.C ve ark. GLK ile barbitürat analizi açıklanmıştır. hava akış hızı.l kloroform ile ekstrakte edilir. 300 ml/dakika. 1986.Sodyum barbitalin değişim değişik pH da UV spektrumu Barbituratlarm GLK ile identifikasyon ve tayinleri GLK ile serum veya plazmada barbituratlarm identifikasyonu için genelde SE-30 ve poly A 103 sıvı fazlar kullanılır. İç standard olarak tetrafenil etilen (10 M-g/ml) ekstraksiyondan önce kloroform içine ilave edilir. Teknik: 100 )a.ilave edilerek. pentobarbital gibi) kloroform içinde hazırlanır. Detektör sıcaklığı : 220°C .

klonezepam ve diazem) ayrıca antikonvülzan olarak kullanılırlar. Plazma barbitürat düzeyi uzun etkililer çin 10 mg/l üstünde olduğunda (barbital ve fenobarbital için 50 mg/1) toksisite şiddetlidir. oksazepam (3150 hidroksinordazepam) ve temazepama (3-hidroksidiazepam) metabolize olarak glukuronid veya sülfat konjugati şeklinde atılır.5H)Klobazam dion 5-(2-klorofeni 1)-1.5-benzodiazepin-2.metil-5-fenil-2H-l.3-dihidro-7-nitro-2H-1. şok.3-dihidro-2HFlurazepam 1. hipoventilasyon.3-dihidro-3-hidroksi-2.Elde edilen kromatogramların alıkonma zamanları ve pik yükseklikleri standartlarla karşılaştırılarak kalitatif ve kantitatif değerlendirme yapılır.3-dihidro-l. asit hidrolizle aminobenzofenonları verirler.H-1.4-benzodiazepinO\azepam 2-on 7-kloro-1. klornazepam.3-dihidro-7-nitro-5-fenil-2. klordiazepoksit.4(3H.4Lorazepam benzodiazepin-2-on Nitrazepam l.3-dihidro-3-hidroksi-5-fenil-2. Ölüm solunumu veya kalp solunumu durması sonucu oluşur. periferal vazodilatasyon.H-1. konvülziyonlar ve renal yetmezliğe neden olur. koma. Bununla beraber.H-l. Tablo 16'da önemli benzodiazepinler gösterilmiştir. Örneğin diazepem.4Temazepam benzodiazepin-2-on Benzodiazepinler için güvenilir bir renk reaksiyon yoktur. Koma görülebilir.4-benzodiazepin-2klonazepam on Diazepam 7-kloro-l. lorazepam. nitrazepam. 2. flurazepam. Tablo 16. Bu hidroliz . Benzodiazepinlerin çoğu tamamen metabolize olurlar ve bu gruptaki birçok benzodiazepinler diğerlerinin metabolitidir. bazıları ise (Klobazam.benzodiazepin-2-on 7-kloro-1.4-benzodiazepin 4-oksit 7-kloro-1 -metil-5-fenil-1 H-l . Benzodiazepinler genelde trankilizan. hipotermi.4.4-benzodiazepin-2-on 7-kloro-l-(2-dietiIaminoetil)-5-(2-florofenil)-l. nordazepam.4-benzodiazepin-2-on 7-kloro-5-(2-klorofenil)-1. Bazı önemli benzodiazepinler Bileşik Kimyasal ismi Molekül kütlesi 300 301 316 285 388 321 281 287 301 Klordiazepoxid 7-kIora-2-metilamino-5-fenil(3H-I.2. Analiz sonucunun yorumu Aşırı dozda barbitürat alımı. Kısa ve orta etkililer için 3 mg/1 üstünde şiddetli toksisite ve ölüm görülebilir. Sayıları 60 kadar olan bu grup ilaçların arasında diazepam. birçok benzodiazepinler ve konjugatlan.H-1. Temazepam özellikle diğer ilaçlarla birlikte suistimal edilir.3-dihidro-3-hidroksi-1 -metil-5-fenil-2. oksazepam en çok bilinenlerdir. Benzodiazepinler Benzodiazepinlerin genel yapısı aşağıda gösterilmiştir. hipotansiyon.

Tüpün kapağı açılarak.ürünler ekstrakte edilip İTK ile identifikasyonlar yapılabilir. oksazepam.Triküloroasetik asit çözeltisi (500 g/l suda) . . diğeri ise p-dimetilamino-kinnamaldehitle oluşturdukları renk reaksiyonudur.Konsantre (d: 1. developze edilir. Ekstrakt basınçlı hava veya azot akımında 60°C de kuruluğa kadar uçurulur.Sodyum nitrit çözeltisi (10 g/l. 30 mi lik cam kapaklı bir tüpte 3 mi konsantre hidroklorik asit ilave ederek karıştırılır.N. mide içeriği ve olay yerinden elde edilen kalıntılara uygulanabilir. Çözücü yüksekliği 10 cm ye kadar ilerledikten sonra. 5 dakika santrifüj edildikten sonra. nitrazepam gibi) . tüpün ağzı kapatılır ve 10 dakika dikkatle karıştırılır. 10 mi petrol eteri ilave edilir.18) ve sulu hidroklorik asit (1 mol/1) . 10x20 cm boyutundaki cam levhalar dört kolona (2 çift kolon) 152 ayrılır.p-dimetilamino sinnamaldehit çözeltisi (5 g/l suda) . Silikagel-G ile kaplanmış. Numune ve standart uygulanmış silikagel-G tabaka.Sülfürik asit (500 ml/1) . Her bir çift kolona sırası ile 25 ja. Benzodiazepin standardlarına da aynı işlem uygulanır.(1-naftil) etilen diamin hidroklorür (10 g/l) seyrettik hidroklorik asit içinde (1 mol/1) Standartlar : Değişik benzodiazepinlerin (klordiazepoksit.1 petrol eterinde çözülür. Bunlardan biri nitrik asit/N-(l-naftil) etilendiaminle verdikleri renk reaksiyonu .(Bratton-Marshall reaksiyonu). 151 Benzofenonların İTK ile kalitatif analizleri Reaktifler : . Karışım soğuduktan sonra. toluen/buzlu asetik asit (97:3) le önceden doyurulmuş kromatograf tankında. Yöntem : İdrar.Amonyum sülfamat çözeltisi (50 g/l) . diazepam. 10 mi örneğe. Bu amaçla iki farklı renk reaksiyon kullanılır. üst faz temiz bir tüpe aktarılır. levha tanktan çıkarılır ve kurumaya bırakılır. İTK ya uygulama : Kalıntı 100 u.1 numune ve Standard ekstraktları damlatılır. 100 mg/1 konsantrasyonda (sulu HC1 içinde) çözeltileri hazırlanır. çeker ocakta. kaynar su banyosunda 30 dakika bekletilir. taze hazırlanmış) .

amonyum sulfamat çözeltisi ve N-(l-naftil) etilendiamin hidroklorür çözeltisi püskürtülür (Bratton -Marshall reaksiyonu). Asetik salisilik asitin Salisilamid . triazolam. Örneğin temazepam veya oksazepam ile diazepam veya nordazepamı ayırt etmek mümkün değildir. Oluşan renkler standartlarla karşılaştirılır.3.OH Salisilik asit Asetil salisilik asit Metil salisilat 4-Aminosalisilik asit Genel olarak nonnarkotik analjezikler grubunda olan salisilik asitin başlıca türevleri aşağıda açıklanmıştır. Her reaktif püskürtülmesinden sonra.Renklendirme : İlk 2 kolona p-dimetilaminosinnam aldehit çözeltisi ve ardından trikloroasetik asit çözeltisi püskürtülür. B *. bir çok benzodiazepinler idrarda hidrolizle metilamino-klorbenzofenon ve/veya aminokloro benzofenon verdikleri için. trikloroasetik asit. medazepam. Salisilik asitin (2-hidroksibenzoik asit) (C7H6O3) kendisi topikal olarak çeşitli dermatolojik bozuklukların tedavisinde kullanılır. Salisilik Asit ve Türevleri . Molekül kütlesi 138 dir. tabakanın kuruması için bekletilir.(Tablo 17) Tablo 17-: Benzofenonların İTK da renk reaktifleri ile verdikleri renkler. sodyum nitrit çözeltisi. Bu yöntemle 1 mg/l (aminoklorobenzofenon olarak) madde tanınabilir 2. norklobazam ve midazolam hidroliz ile benzofenon vermezler. Benzofenon Metilaminoklorobenzofenon Aminoklorobenzofenon Aminodiklorobenzofenon A m i non itrobenzofenon Diaminobenzofenon Aminonitroklorobenzofenon Oluştuğu benzodiazepin Diazepam Temazepam Oksazepam Klordiazepoksit Nordazepam Lorazepam Nitrazepam Nitrazepam Klonazepam A* B** mor mor mor mor mor pembe mor mor Mavi pembe Mavi A* . Bratton —Marshall reaksiyonu 153 Bu yöntemle. Bunun dışında. renk reaktifi: p-dimetil amino cinnamaldehit. klobazam. Kalan diğer iki kolona sırası ile sülfürik asit. sonucun yorumu zorlaşabilir.

Metil salisilat (keklik üzümü yağı). İdrarla başlıca 154 güsin konjugatı (salisilürik asit) şeklinde atılır. su ile 1 litreye tamamlanır. Yöntem : 2 mi örneğe 0. oda sıcaklığında sıvı bir madde olup kuvvetli bir kokusu vardır ve topikal ilaçlar içinde yaygın olarak kullanılır. Ayrıca metil salisilat ve salisilamidin de metabol itidir. olay yerinden elde edilen örneklerde asetilsalisilik asit ve metil salisilat.Salisilik asit türevlerinin kullanma yerleri aşağıda kısaca açıklanmıştır Asetil salisilik asit (aspirin) : (C9 HgO4) salisilik asitin ilaç olarak en çok kullanılan türevidir. İdrar. Bu amaçla. Oral yolla asetil salisilik asite göre daha çok toksiktir. 155 Salisilatların kalitatif analizi Bu deney mide içeriği. Asetilsalisilik asit ve metil salisilat. idrar ve olay yerinden alınan örneklere (zehirlenen kişi çevresinde bulunan ambalaj. molekül kütlesi 152 dir. Metil salisilat : Metil-2-hidroksibenzoat.1 mol/l) 10 dakika kaynatılır. molekül kütlesi 151 dir. Minimum letal dozu 15 g dır. 40 g sulu demir -3. Hidrolizle salisilik asit verir. genelde ölüme neden olur. Salisilatların kalitatif ve kantitatif analizinde en çok. ferri iyonları ile bu reaksiyonu vermezler. Plazma esterazları tarafından in vivo olarak çok çabuk salisilik asite hidroliz olur ve glisin konjugatı şeklinde idrarla atılır. yetişkinlerde 30 mi. kısmen in vivo olarak salisilik asite metabolize olur. Bu reaksiyona dayanan kalitatif ve kantitatif yöntemlerin uygulanması aşağıda açıklanmıştır. mide içeriği. Salisilatlar. Süzüntü 1 mi sodyum hidroksitle (0. soğuduktan sonra gerekirse süzülür. Metil salisilat. Asetilsalisilik asit analjezik olarak kullanılır. salisilik asit metil esteri (C8 H8O}). Trinder reaktifı : 40 g merküri (cıva -2) klorür. şişe veya diğer kalıntılara) uygulanır. Trinder reaktifı kullanılır. Bu nedenle alınan örneklerin (mide içeriği olay yeri kalıntıları) analizden önce hidrolizleri gerekir. p-aminosalisilik asit : PAS veya 4-amino-2-hidroksi benzoik asit (C7H7 NO3).1 mol/1) . demir-3. ayrıca idrarda salisilamid aranacaksa: önce 1 mi örnek 1 mi sulu hidroklorik asit (0.nitrat ilave edilir. Tüberküloz tedavisinde kullanılır. 850 mi saf su ve 120 mi sulu hidroklorik asit (1 mol/1) içinde çözülür. molekül kütlesi 137 dir. Oral yolla çocuklarda 4 mi.1 mi Trinder reaktifı ilave edilerek 5 saniye karıştırılır. demir-3. Molekül kütlesi 180 dir. Çünkü daha çabuk absorbe olur. Analjezik olarak kullanılır. Salisilamid : 2 hidroksibenzamid (C7H7 NO2).(ferri) iyonları ile mor renk verir.iyonunu viyole renkli kompleks vermelerine dayanan renk reaksiyon kullanılır.plazmadaki başlıca metaboliti salisilik asittir. Salisilamid de idrarda ancak hidrolizden sonra tanınabilir.

) 157 .nitratla 10 mi konsantre hidroklorik asit ilave edilir. Ortamda fazla hidroklorik asit olması. 200. 6 mi civa-2. 5 dakika santrifüj edilir. İdrarda salisilat tayini : Trinder yöntemi esas alınarak. Salisilatların spektrofotometrik yöntemle tayini Serum. Süpernatant (üst faz) bir tüpe aktarılır. viyole rengin şiddetini azaltabilir. salisilatların varlığını gösterir.nötralize edilir. iyice çözüldükten sonra distile su ile 1 litreye tamamlanır. Tüp soğuduktan sonra 0. hafif (yanlış) pozitif sonuçlar alınır. idrar veya serebrospinal sıvıda salisilatlar demir-3 klorürle verdikleri renk reaksiyonuna dayanarak ile tayin edilebilir. Bir gece (17 saat) 100°C de hidroliz için inkübasyona tabi tutulur. Salisilat varlığında oluşan Viyole renkli çözeltinin absorbansı 540 nm de spektrofotometrede köre karşı okunur. idrarda yüksek konsantrasyonda keton cisimleri varsa. 400 ve 800 mg/l konsantrasyonlarda salisilik asit içerecek şekilde su içinde hazırlanır. bu hazırlanan kalibrasyon eğrisinden hesaplanır. Duyarlık 50 mg salisilat/l dir. N. 30 saniye vortekste karıştırılır. sulu faz atılır. (Aksoy. HgCI2 ve hidroklorik asit içeren kombine Trinder reaktifı kullanılır. Kanda (plazma veya serumda) salisilat tayini : 1 mi plazma veya seruma 5 mi Trinder reaktifi ilave edilir.klorür içermeyen Trinder reaktifi ilave edilir. Koruyucu madde olarak asit varsa. 5 dakika santrifüj edilir. plazma. Bu deneyle tedavi dozunda alınan salisilik asit ve türevlerinin tanınması mümkün olur. +4°C de saklanır. Bu nedenle reaktifın asiditesi 0. Konsantrasyona (apsis) karşı absorbans (ordinat) işaretlenerek grafik hazırlanır. numunede olduğu gibi paralel çalışarak hazırlanır.Lisans tezi) Teknik : 3 mi idrara. bu deneyle kuvvetli reaksiyon verir. Hazırlanan standartlarla. (40g 8 mol su içeren demir-3. 3 mi lik kloroform fazı başka bir tüpe aktarılır.12 N'den fazla olmamalıdır. Standart salisilat çözeltileri : 0. numunede olduğu gibi aynı teknik uygulanır.H.. Bu nedenle. Chiou ve Onyemelukwe'nin (1974) geliştirdiği spektrofotometrik yöntemi ile tayin edilebilir. 2 mi konsantre hidroklorik asit ilave edilir. Serum salisilat düzeyi. 156 Trinder reaktifi (kombine) : Kalitatif testte açıklandığı şekilde hazırlanır.5 mi 6 N HCI ve 6 mi kloroform ilave edilir. Serumda proteinlerin çöktürülmesi cıva-2klorürle (HgCl2) yapılır. 1997 Y. Kör (blank) 1 mi ilaç içermeyen seruma 5 mi Trinder reaktifi ilave ederek. Sonra 1 mi Trinder reaktifı ilaveedilerek 5 saniye karıştırılır. Viyole rengin oluşması.

Şiddetli zehirlenmelerde. Aynı test. 158 2. Parasetamolunu identifikasyonu (kalitatif test) Parasetamol.87 mg/100 mi saptanmıştır (Küpçü. koma ve ölüm görülür. 0. Tedavide salisilat konsantrasyonunun izlenmesi ve kan pH sının ölçülmesi önemlidir. Bu durumda salisilat içermeyen idrara (kör) da aynı işlem uygulanmaktadır (Trinder. Genelde idrar örneğine santifüj uygulaması yapılmaz.. Kalibrasyon : Standartlarla (0.125. yetişkinlerde ise 52.2 mi . 0. Ancak gerektiğinde santrifüj edilir. Analiz sonucun yorumu Salisilat zehirlenmesinde metabolik asidozis karakteristiktir. Sulu fazın absorbansı 540 nm de idrarla hazırlanan köre karşı okunur.4. 1 ve 2 mg/1 salisilat içeren) deney uygulanır. Sülfat ve glukuronid konjugatlarının konsantre hidroklorik asitle hidrolizi p-aminofenol verir. mide içeriği veya olay yerinden elde edilen kalıntılar). Bu reaksiyon. Hazırlanan eğriden.73 ± 30. Kloroform tabakası aspüre edilir. 1993). 90-120 mg/100 mi. parasetamolün kalitatif analizinde duyarlı bir test olarak kullanılır. Bu nedenle kan gazları analizi zehirlenmenin şiddeti hakkında bilgi verir. 1954). kantitatif amaçla da kullanılır. 0.5. P. salisilat zehirlenmelerinde çocuklarda ortalama kan salisilat düzeyi 28. Karışım 10 dakika kaynatılır ve soğutulur.5 mi konsantre hidroklorik asit ilave edilir. biyolojik sıvıda asitle hidrolizle edilir..Tüp 10 dakika çalkalanır ve santrifüj edilir. idrar salisilat konsantrasyonu hesaplanır. plazma salisilat konsantrasyonu tayin edilmelidir. Not : İdrarda salisilat seruma uygulanan teknikle de tayin edilebilir.. bu değer. Ancak önce idrar 10-40 mg salisilik asit /100 mi idrar içerecek şekilde su ile seyreltilir. bağıl molekül kütlesi 151 olan bir maddedir. Kendisi başlıca idrarla glukuronik asit ve sülfat konjugatı olarak atılır.22 mg/100 mi. Kandaki salisilat düzeyi 120 mg/100 mi yi aştığında letal dozda salisilat alınmıştır.25. Akut zehirlenme şüphesi olduğunda. Parasetamol Nonnarkotik analjeziklerden olan parasetamol ÇH3 veya sinonimi olan asetaminofen. Genel olarak letal doz 30 gram civarındadır. Yaptığımız bir araştırmada. Parasetamol çok yaygın kullanılan bir analjeziktir. orta derecede zehirlenmelerde ise 6590 mg/100 mi arasındadır.Ş. (325 mg lik aspirin tabletinden 105 adet alındığında). Nasetil-p-f'G'*^0 aminofenohCgHçNOs yapısında.5 mi numuneye (idrar. Vural/N. Fenasetin ve benorilat'ın metabolitidir.53 ± 13. 0. Oluşan p-aminofenole aşağıdaki yöntem uygulanır: 0. Yetişkinlerde tedavi sırasında plazma salisilat düzeyi 30 mg/100 mi ye kadar yükselebilir. Bu madde de o-krezol ile konjuge olarak renkli bir boya oluşturur.

0. o-krezol ile parasetamol tayini Bu yöntemin prensibi.hidrolizata 1 mi o-krezol çözeltisi (10 g/l suda) ve 2 mi amonyum hidroksit çözeltisi (4 mol/1) ilave edilir.2 mi seruma. 0. Duyarlık 1 mg/1 p-aminofenol'dür. Bu test çok duyarlıdır ve terapötik dozda alınan parasetamolün 24-48 saat sonra bile deteksiyonu mümkün olur. parasetamolün asit hidroliz ile oluşan p-aminofenolün o-krezol ile konjugasyonu sonucu verdiği karekteristik mavi renkli ürünün 615 nm de absorbansının ölçülmesine dayanır.025.2. Karışıma 2 mi amonyum hidroksit çözeltisi (4 mol/1) ilave edilerek 2 dakika daha kaynar su banyosunda bekletilir. 160 Not : Kör ve standart parasetamol çözeltiler hazırlanırken su yerine ilaç almamış kişilerde elde edilen kan (serum) kullanılması. daha uygun olmaktadır (WHO. 0.05. Tüpün ağzı kapatılarak 20 dakika kaynar su banyosunda bekletilir. 0. Numunenin konsantrasyonu kalibrasyon doğrusundan bulunur.aminofenolün o. Sadece aromatik aminler (anilin gibi.8 mi %5 trikloroasetik asit çözeltisi ilave edilir. Oda sıcaklığında soğutulan tüplere 1 mi o-krezol çözeltisi (10 g/l) ilave edilerek karıştırılır.2 mi standart çözeltilerle teknik kısımda açıklanan şekilde çalışılır. Parasetamolün serumda tayininde a) asit hidrolizle verdiği p. 1997) . Kalibrasyon : Standart parasetamolün su içinde 0. Etilendiamin (aminofilin'in metaboliti) bu testle yeşil renk verir.1. 0. Kör deney. 2 dakika santrifüj edildikten sonra süpernatant başka bir tüpe aktarılır. konsantrasyona göre grafik çizilir. serum yerine su alınarak aynı işlemlerin uygulanması ile hazırlanır.0 mg/1 çözeltileri hazırlanır. sonuç mg/lOOml serum olarak verilir.4: 0. koyu mavi rengin hemen oluşması parasetamol varlığını gösterir.krezolle verdiği renk. karışım 5 saniye karıştırılır. idrarda p-aminofenol şeklinde atılırlar) reaksiyonu interfere ederler. Teknik : 0. Tüpler oda sıcaklığında soğutularak oluşan mavi renkli çözeltinin absorbansı 615 nm de köre karşı okunur. b) veya parasetamolün nitröz asitle verdiği renk reaksiyonlarından yararlanarak spektrofotometrik yöntemle tayin edilir. Absorbanslar 615 nm'de okunarak. Kuvvetli.8 ve 1. 159 Serumda parasetamolün spektrofotometrik yöntemle tayini Zehirlenmenin tedavisinde serum parasetamol düzeyinin izlenmesi büyük önem taşır. 0.

Parasetamolün nitröz asitle tayini Bu yöntemin prensibi. 320 mg/1 konsantrasyonda görünen parasetamol düzeyi gösterir. 50 mg/1 konsantrasyonda görünen parasetamol düzeyi gösterir. 200 ve 400 mg/l konsantrasyonda hazırlanır (Bu standart çözeltiler +4 °C de dayanıksızdır. vorteksle karıştırılır. Numunedeki parasetamol konsantrasyonu grafikten hesaplanır. ya haftalık hazırlanmalı veya -20°C de saklanmalıdır).0 mi alınarak. ilaç alımından 4-24 saat içinde sonuç verir. nitröz asit (HNO2) oluşturulan tüpe ilave edilir. (Bu işlemde dikkatli olunmalıdır. Kahverengi azot dioksit dumanları çıkabilir!) Trikloroasetik asitle protein çöktürülen ve santrifüj edilen karışımın süpernatantından 2. serumda 1 g/l konsantrasyonda bulunan salisilat. Ayrı bir tüpe 1 mi hidroklorik asit (6 mol/l) ve 2 mi sodyum nitrit çözeltisi (100 g/l. Standartlar ve ilaç ilave edilmemiş plazmaya yukarıda açıklanan işlem uygulanır. 2 mi triklorik asit (100 g/l) ilave edilir. Şöyle ki. karıştırılır ve 5 dakika santrifüj edilir. Kalibrasyon : Standart parasetamol çözeltileri blank plazma içinde 0. karıştırılır ve oda sıcaklığında 2-3 dakika bekletilir. Salisilik asit az miktarda yöntemi interfere eder. karıştırılır. Üremide serumla hassasiyet daha azdır (100 mg/1). 50. yöntem. Oluşan sarı rengin absorbansı plazma ile hazırlanan köre karşı 430 nm de okunur. bu yöntemi interfere etmezler. 4aminosalisilik asit ise reaksiyonu daha çok interfere eder. 100. 2 mi sodyum hidroksit çözeltisi (6 mol/l) ilavesinden sonra. taze hazırlanmış) ilave edilir. parasetamolün nitröz asitle reaksiyona girmesi sonucu oluşan 2-nitro5-asetaminofenolün alkali ortamda verdiği sarı rengin absorbansının 430 nm de ölçülmesine dayanmaktadır.) Levodopa. . Fazla nitröz asitin giderilmesi için. Yöntemin duyarlığı 50 mg/1 dir. Teknik : Bir tüpte 1 mi serum veya plazmaya. karışıma 2 mi amonyum sülfamat çözeltisi (150 g/l) damla damla ilave edilir. Kalibrasyon grafiği hazırlanır. (100 mg/1 4-aminosalisilik asit. Nitröz asitle oluşan renklerin absorbansı 450 nm de köre karşı 161 okunur. Not : Parasetamol ün diğer metabol itleri. Ancak. böylece kalabilen gaz damlacıkları uzaklaştırılır. mukoz heparinle kontamine örnekler ve prezentatif olarak o-krezol içeren çözeltiler de bu yöntemi interfere ederler. Bu nedenle.

Klinik değerlendirme Parasetamol zehirlenmesi. Yasal olarak kontrol altında olan maddelere bağımlılık yapan maddeler (psikotrop maddeler) ve narkotikler girmektedir. (Met Hb tayini için : Anilin'e bakınız) 3. farmakolojik etkileri. Bu nedenle. T.) 1988. Eğer aradan 24 saat veya daha uzun zaman geçmişse kalitatif test yapılması yararlı olur. Kontrollü maddelerin "adli tıp ve toksikolojik açıdan analizleri . Ellenhor J. (Fazla bilgi için: SiegelJ.5-2.. zehirlenmeden sonraki dönemde 12-15 saatler arasında verilirse hepatik hasara karşı korunabilir. Ancak MetHb dayanıksızdır ve numune hemen alınır alınmaz tayin edilmelidir. daha sonra da (3-5 günler arası) hepatoksik belirtiler ortaya çıkar.1997 'ye bakınız). okrezol/amonyak testi ile fenasetin atılımı detekte edilebilir (parasetamol'e bakınız). Ancak kullanımı. 12 mg/100 mi ve üstünde hafif zehirlenme.. Zehirlenmenin tedavisinde serum (plazma) parasetamol düzeyinin ölçülmesi ve izlenmesi büyük önem taşır.1996. toksikolojik özellikleri.5.Bricker.. siyanozis. solunum depresyonu ve kardiyorespiratuar durmaya neden olur. Fenasetin Fenasetin (p-etoksiasetanilid. Fenasetin.N. kusma gibi hafif semptomlarla başlar. Parasetamole metabolize olmakla beraber.1. (Gossel. önce mide bulantısı . Klinik değerlendirme Akut toksik dozda fenasetin alımı baş dönmesi. Vural. Tedavide metionin veya N-asetil sistein.M. Narkotikler bu maddelerin bir bölümünü içermektedir. Tedavisi semptomatik ve destekleyici tedavi şeklinde yapılır. hemolitik anemi. uzun süre alımında nefrotoksisiteye neden olduğu için bırakılmıştır. A.A (Saferstenin. 1984) 162 2. fenasetin akut hepatorenal nekroza neden olmaz. asetofenetidin). Bu maddeler çeşitli açılardan (bağımlılık tipi. öfori. 3. Kanda methemoglobin (MetHb) ölçülebilir. J. kullanımlarını 163 düzenleyen yasalara göre) ve orjinlerine göre sınıflandırılabilirler. A.R. C|oH|3N02 molekül kütlesi 179 olan bir analjeziktir. başlıca parasetamole metabolize olur. idrarda. 30 mg/100 mi ve üstünde ise hepatik nekroz oluşur. Çoğunlukla methemoglobinemiye neden olur (koyu çikolata renkli kan!). Özellikle parasetamol alımından sonra ilk 4-10 saat içinde ölçülmelidir.0 mg/100 mi dir. KULLANIMI KONTROL ALTINDA OLAN MADDELER (VE NARKOTİKLER) Adli Bilimler açısından uyuşturucu (narkotik) madde deyimi yerine bugün kullanılan uluslararası ve ulusal düzeydeki yasalara göre "kontrollü maddeler" (controlle substances) deyimi daha çok tercih edilmektedir. Terapötik dozda alınan parasetamolün serumdaki düzeyi 0. Ancak zehirlenmenin şiddetine göre ileri dönemlerde (24-48 saat içinde) hepatik hasar başlar.

varsa renk değişimi not edilir. Uygulamada bir damla reaktif.Adli Bilimler açısından kontrollü maddelerin analizinde dikkat edilecek başlıca noktalar. bu maddelerin analizlerinin uluslar arası laboratuvar kalitesi ve analizin standartlarına uyması ve sonuçlarının yasalar açısından değerlendirilmesidir. Uygulamada bir damla reaktif çok az miktardaki numune üzerine damlatılır. Uygulamada bir damla reaktif. çok az miktardaki numune üzerine damlatılır. Uygulamada bir damla reaktif. çok az miktardaki numune üzerine damlatılır. analizi yapılacak çok az miktarda numune üstüne renk reaktifi damlatılır ve karıştırılır. Mecke reaktifî : 0. Çözelti kaynar su banyosu üzerinde kuruluğa kadar bekletilir. Genel olarak hangi grup veya hangi madde olduğu bilinmeyen bir numunenin analizi aşağıdaki analiz şemasına göre yapılır. 1) Tarama testleri (genelikle spot testler ve mikroskopik inceleme) 2) Ayırma testleri 3) Destekleyici testler 4) Gerektiğinde kantitatif analiz 5) Biyolojik materyalde analizleri 3. . Spot testler "Spot testler". Mandelin reaktifî : 1 g amonyum vanadat 100 mi konsantre sülfirik asit içinde çözülür. Ancak hiçbir "spot test" tek bir madde için spesifik değildir. konsantre sülfirik asit içinde çözülür (çözelti renksiz olmalıdır). Kalıntı yeni hazırlanmış etanollü potasyum hidroksit çözeltisi ile nemlendirilir ve oluşan renk gözlenir. Vitali deneyi : 1 damla dumanlı nitrik asit. çok az miktardaki numune üzerine damlatılır. Uygulamada. Marquis reaktifî : 10 mi konsantre sülfirik asit içine %40 lık formaldehitten 10 damla damlatılır.2. Bu testlerin uygulanması küçük bir tüp. saat camı veya tüpfıl içinde yapılır.125 g selenöz asit 25 mi konsantre sülfirik asit içinde çözülür. Renk oluşmaması ise o maddenin yokluğunu gösteren iyi bir indikatördür. çok az miktardaki numune üzerine damlatılır. "damla deneyi" veya "renk deneyi" olarak da isimlendirilir. Karakteristik rengin oluşması belirli gruba giren maddelerin varlığını gösterir. Oluşan renk gözlenir. 164 Çok kullanılan renk reaktifleri ve reaksiyonları Froehde reaktifî : 50 mg molibdik asit veya sodyum molibdat 10 mi sıcak.

A. Az miktardaki numune üzerine 0.J. Ağzı kapaklı cam şişede saklanır.5 mi %0. Esrar ya da reçinesi varsa mor kırmızı renk oluşur. (Siegel. su banyosunda uçurulur. 6.5 mi petrol eteri ile çalkalanır. Reaktif. 0. Bu nedenle konsantre hidroklorik asit damla damla ilave edilir. Üzerine alkolde hazırlanmış KOH çözeltisinden 2-3 damla ilave edilir. Bir spatül ucu ile alınan numune 0. Reaktif. ancak sonra kaybolur. 30-100 mg numunenin petrol eteri ile çalkalanmasından elde edilen ekstrakt veya doğrudan kuru bitki maddesi kullanılır. Kloroform fazında turkuaz veya mavi renk oluşur. Çalkalandıktan sonra fazların ayrılması için beklenir.Liebermann reaktifî : 1 g potasyum nitrit 10 mi konsantre sülfirik asit içinde çözülür. esrar için spesfik değildir. Serbest kokain bazı varsa kobalt tiyosiyanat ile çökelek vermez. Kloroform fazında mor renk oluşması barbitürat (asit veya tızu) olduğunu gösterir.5 mi kloroform ilave edilerek çalkalanır. 165 Scott (Ruybal) testi: Kokain için kobalt tiyosiyanata göre daha spesfik bir testdir. . Eğer kokainin hidroklorik asit tuzu varsa. Renk.5 lik bakır sülfat çözeltisi ve 0. Bu durumda kokain bazı ile çökelek oluşur. 2 mi kloroform ilave edilir ve çalkalanır. Petrol eteri süzülerek bir kapsüle alınır. Beyaz bir porselen tüpfilde çok az miktardaki numuneye bir damla reaktif ilave edilir.5 mi reaktiften ilave edilir.5 mi reaktif ilave edilir. toz halindeki numunenin çok az miktar üzerine 0. Buzlu (glasiyal) asetik asit ilavesi ile mor rengin açık maviye. Mor renk oluşması esrar mevcudiyetini (olasılığını) gösterir. Mavi tabaka şeklindeki çökelek kokain olma olasılığını gösterir. (Kokain için kullanılır) Kobalt tiyosiyanat: 6.8 g kobalt klorür ve 4. Duquenois-Levine reaktifi (D-L) : Marijuana (esrar) tanınmasında kullanılır. 1988). Uygulamada. Baz kokain ile negatif sonuç alınır.8 g kobalt klorür ve 4. Bu nedenle esrar identifikasyonu mikroskop testi ve İTK ile desteklenmelidir. Mavi çökelek pembe renkli çözeltiye dönüşür. 10 damla asetaldehit ve 1 g vanilinin 50 mi %95 etanol içinde çözülmesi ile hazırlanır. Bazı bitkisel ekstraktlar. yağlar ve bazı kahve ekstraktlarlnın yanlış pozitif sonuç verdiği gösterilmiştir. Zwikker reaksiyonu : Barbitüratlar için kullanılan en eski testtir. Bu nedenle numunenin önce hidroklorik asitle asitlendirilmesi gerekir. mavi renkli bir çökelek oluşur. Numune üzerine 0. yeşil rengin ise açık sarı yeşile dönüşmesine neden olur. Bu mavi çökelek çözülünceye kadar konsantre hidroklorik asit damlatılır.3 g amonyum tiyosiyanat bir kaç damla gliserin içeren 50 mi suda çözülerek hazırlanır. 166 Beanı testi : Esrar için kullanılır.3 g amonyum tiyosiyanat 100 mi suda çözülür.5 mi kloroform içinde hazırlanmış %5 lik pridin çözeltisi ilave edilir. Tüp içindeki numuneye 2 mi D-L reaktifi ve arkadan çalkalayarak 1 mi konsantre hidroklorik asit ilave edilir. Kokain için kullanılan bir renk reaksiyonunun uygulanmasında. Bu test. Parlak yeşil renk oluşması ise tiyobarbitiiratla ilgilidir. sararırsa kullanılmaz.

1 g kobalt asetat 100 mi suda çözülür ve 0. bir damla su ilave edildiğinde uzun dalgalı UV de floresan verir .Scott (Ruybal) deneyi : kloroform fazında maviden turkuaz rengine kadar değişim. alınan az miktardaki toz numune üzerine 1 damla kobalt asetat çözeltisi damlatılır ve çalkalanır.Mandelin reaktifı ile : yeşil-koyu yeşil. 0.Liebermahn reaktifı ile siyah . Kırmızımsı mor renk barbitürat olduğunu gösterir.Marquis reaktif ile : turuncu-kırmızı —*■ kahverengi.Marquis reaktifı ile : açık pembe . .Vitali reaktifı ile sarı-turuncu Eroin : .turuncu Fensiklidin (l-(l-fenilsiklohekzil):PCP) : .Vitali reaktifı ile : açık sarı .kırmızı —> sarı -Demir-3-klorürle(%10 luk) mavi-yeşil —* yeşil . Uygulamada.Lieberman reaktifi ile : sarı 167 Morfin : . ısıtılırsa kırmızı .Fruehde reaktifı ile mor —♦ grimor —* mor -Nitrik asit ile turuncu .Marquis reaktifı ile mor .Mandelin reaktifı ile : açık mavi-gri .Marquis reaktif ile : mor .Froehde reaktifı ile : mor —> yeşil -Nitrik asit ile : sarı —> yeşil .DiHie-Koppany testi : Barbitüratlar için kullanılan Zvvikker reaksiyonunun modifikasyonudur.Kobalt tiyosiyanat ile : mavi çökelek . Üzerine 1 damla %5 lik izopropil amin (metanolde hazırlanmış) ilave edilir.Mandelin reaktifı ile : turuncu (kaybolur) Amfetaminler : . Renk reaktifleri (spot test) ile maddelerin aranmaları : Bazı maddelerin renk reaktifleri ile verdikleri "spot test" sonuçlan aşağıda gösterilmiştir : Kokain : .2 g glasiyal (buzlu) asetik asit ilave edilir.Mandelin reaktifı ile mavi-gri .

Zvvikker reaktifi ile . numunenin kimyasal yapısı ile ilgili mikrokristalizasyon tekniğidir.Barbitütatlar : . Esrar örnek verilebilir. .Zwikker reaktifi ile (tiyotarbitüratlar) 168 LSD (d-lizerjik asit dietilamid) : . asetik asit ilavesi ile açık mavi : yeşil.kırmızı kahverengi Psilosibin : .Marquis reaktifi ile : turuncu -Mecke reaktifi ile : turuncu .Mandelin reaktifi ile : turuncu .Froehde reaktifi ile : zeytin yeşili . Mikrokimyasal bir yöntemdir. uygun bir reaktifle verdiği kristal şeklinin mikroskopla incelenmesine dayanır.yeşil .Vitali reaktifi ile : donuk kırmızı .Marquis reaktifi ile : donuk turuncu .gri .Erhlich reaktif ile : mor . Diğer bir teknik de.Mecke reaktifi ile : yeşilimsi —* kahverengimsi yeşil .Mecke reaktifi ile : zeytin yeşili —»• mavi-siyah .3.Dillie-Koppany reaktifi ile : kırmızı-viyole .Marquis reaktifi ile : turuncu —» kahverengi-mor . Çok az miktardaki bir maddenin. Mikroskopla inceleme Bu deneyler ya bitkisel orijinli numunenin mikroskop altında bitki dokusunun ya doğrudan veya uygun bir reaktif ilavesinden sonra incelenmesine dayanır.Froehde reaktifi ile : yeşil .Beam testi : mor-kirmızı Meskalin : : mor.mavi .Mandelin reaktifi ile : yeşil .Froehde reaktifi ile : zeytin yeşili .mavi ve yeşil .sarı 3.Duquenois-Levine : kloroform fazında mor .Vitali reaktifi ile : kahverengi-kahverengimsi mor Marihuana (Esrar) : . asetik asit ilavesi ile açık yeşil .

Kokain hafif asitli ortamda KMnC>4 ile çok karekteristik olan bir kenarı kırık dikdörtgen şeklinde kristaller verir. Bazı önemli narkotik gruba giren maddelerin mikroskop ve mikrokristalizasyon tekniği ile aranmaları aşağıda açıklanmıştır.5. Narkotiklerin İTK ile ayrılması Narkotiklerin ve diğer bağımlılık yapan maddelerin içerdikleri dolgu maddesi.4. Esrar Esrar olduğu kuşkusu olan bitki numunesinden bir spatül ucu ile lam üzerine konur. Karışımdan bagetle bir damla alınarak lamele konur. Lamel ters çevrilerek çukur lam üzerine kapatılır. Bu maddelerin İTK ile ayrılmasında : Adsorban tabaka olarak Silikagel-G .0 mi fosforik asit (H3PO4) ilave edilir. Bir bagetle iyice karıştırılır. Numune esrar ise mikroskopla incelendiğinde salgı tüylerinin kırmızı mor renk aldığı görülür. seyreltici ve diğer benzeri etkili maddelerin indentifikasyonları ve birbirlerinden ayrılmalarında en çok kullanılan teknik ince tabaka kromatogrifısidir. developman sistemi olarak : toluen/dioksan/etanol/konsantre amonyak/etil asetat/metanol/konsantre amonyak tercih edilmektedir. Geçmişte en çok alkaloidlerin ayrılması için kullanılıyordu. Spot . Zamanımızda ise antihistaminikler. Kromotogramlar önce UV'de (254 nm de incelenir). mikroskopla incelenir.I2) reaktifı buz dolabında saklanır. 3. Bu şekilde hazırlanan potasyum iyodür-iyot (KI. Organik kimyada. 5 damla fosforik asit su ile 100 mi ye tamamlanır. 35 g potasyum iyodürle birlikte 100 mi suda çözülür. Üstüne bir damla %1 Fast Blue reaktifı (%1 kloralhidrat içinde hazırlanmış) damlatılıp lamelle kapatılır.4 mi alınır üzerine 20 mi buzlu asetik asit ve 2.169 Normal mikroskop dışında polarizasyon mikroskopu da kullanarak çeşitli kristallerin birbirinden ayrılması mümkün olmaktadır. Morfin ise siyah iğneler halinde kümelenir veya kahverengi kırmızı levha veya koyu kırmızı şekilde kristallenir (Duyarlık 10 mg civarındadır.) 170 Kokain : Reaktif: 2 g KMnO4. 3. Kodein üçgen şeklinde dikroik (çeşitli renkler gösteren) kristaller verir. Hazırlanan bu reaktifden 0. Teknik : Çok iyi temizlenmiş küçük bir porselen kapsül içine bir damla reaktif ve bir damla test çözeltisi ilave edilir. sentetik narkotikler ve benzer bileşik ve ilaçlar içinde kullanılmaktadır. Kodein ve morfinin mikrokristalizasyon tekniği ile ayrılması Reaktif: Önce 10 g iyot. 5-10 dakika bekletilir. mikrokristalizasyon özellikle azotlu bileşikler için kullanılır.

sportif performansı arttırmak için ilaç kullanımı "doping" olarak tanımlanır. Birleştirilen eter fazları susuz Na2SO4 geçirilerek sudan kurturulur. Burada. Bu madde primer ve sekonder aminlerin tanınmasında kullanılır.. Süzen S.5 su içinde).5 'a ayarlanır. fentermin. spesifiklik ve doğruluk açısından herhangi bir şüphe olmamalıdır. Ş.B. Diğer renk reaktifleri : Ninhidrin (0. İTK ile identifıkasyonu ve GLK ile tayin yöntemleri açıklanmıştır (Vural. metoksifenamin. Dragendoorff reaktif : (KI. Bu nedenle gerek laboratuvar 171 donanımı ve gerekse analiz yapan kişiler açısından belirli kritere göre standardize edilmiş olmalıdır. 4. doping maddeleri listesinde olan ve rutin çalışmalarda da analitik toksikolojide önemli olan "aromatik amin yapısındaki uyarıcılarla"..5 mg/ml asetonda). "Uluslararası Olimpiyat Komitesi (IOC) Medikal Komisyonu" tarafından sporda kullanımı yasaklanmış ilaçlar (doping maddesi) listesini belirli aralarla gözden geçirerek ilan eder. foledin örnek verilebilir. Doping maddelerinin analizinde duyarlık. dietilpropion. sülfırik asit (%0. Sporcuların doping yapmaları. DOPİNG MADDELERİ Spor yarışmalarında. Ülkemizde de böyle bir labratuar kurulması çabası 1988 yılından beri devam etmektedir. Bu nedenle birçok ülkede doping analizi yapan. Vural. dimetilam-fetamin. anabolik steroidlerden testosteronun idrardan izolasyonu. tranilsipromin.I3) ve potasyum permanganat (% 1 suda) hazırlanır. Eter fazı üzerine 1 mi 2 . Organik baz yapısındaki maddelerin İTK ile analizleri Bu gruba giren maddelere amfetamin.testlerde kullanılan renk reaktifleri ile identifikasyonları yapılır. Developman (etil asetat/'metil alkol/konsantre amonyak : 85/10/15) karışımı renk reaktifleri için. (Siklohekzan/etilasetat/eter: 40/40/20) karışım. İTK Takımı : Silikagel GF254 ile kaplanmış plaklar kullanılır.1. Standart maddeler : Yukarıda adı geçen saf etken maddelerden metil alkolde 1 mg/1 mi konsantrasyonda çözeltiler hazırlanır. 4. (Bu tekniklerle ilgili ayrıntılı bilgi için için kitabın İTK ile ilgili bölümüne bölümüne bakınız). İdrar ekstraktlarının hazırlanması : 5 mi idrar örneğine 2. Kondensasyon maddesi : 7-klor-4-nitrobenzofurazin (NBD) etil asetat içinde (4 mg/ml) konsantrasyonda hazırlanır. N.5 N NaOH damlatarak pH 12-12. efedrin. 1989). kondensasyon ürünü için kullanılır. Saygı. Katı NaCl ile doyurulduktan sonra 3 defa 5 mi eterle vortekste karıştırılarak ekstrakte edilir. belirli standardlara göre kurulmuş ve lisans almış (akredite olmuş) "doping analiz labratuarlan" bulunmaktadır. metamfetamin. N. p-hidroksiampetamin. Doping yapma ise bir ilaç suistimalidir. niketamid. ilgili ulusal ve uluslararası yönetmeliklere göre bir suçtur. 1983 .

l asetik anhidrit enjektöre çekilerek karışım birlikte kolona enjekte edilir. dimetamfetamin (amfetamin ve metamfetamin için). niketamid (metoksifenamin için). taşıyıcı gaz (azot) : 40 ml/dk akış hızında. Koşullar SE-30 da yukarda açıklandığı şekilde yürütülür. Ayrıca primer ve sekonder amin yapısında olanların asetil türevlerinin oluşturularak GLK ile ayrılmaları ve tayinleri destekleyici deney özelliği taşımaktadır. Kromatogramlar Şekil-21 "de gösterilmiştir. Efedrin için dış standart olarak norefedrin kullanılır. Pik yükseklikleri oranı (standart / iç standart). (Vural. N. Bu amaçla 1 (il ilaç (idrar ekstraktı) çözeltisi üzerine 1 |a. Gaz kromatografisine uygulama Bu teknikte 2 farklı kolon kullanılır. taşıyıcı gaz azot 40ml/dak. 2) %10 Apiezon-2/%10 KOH (Chromosorb W-AW. Ayrıca türevleme yapılarak da gaz kromatografisi ile duyarlık arttırılır.1 alınarak faz kromatografa enjekte edilir.l kloroformla (iç standart içeren) ekstrakte edilir. difenilamin (kardiazol için) kullanılır. Genel olarak gaz kromatografisi yöntemi ile 0. 175 Sonuç : Gaz kromatografısi ile iki farklı kolon kullanarak organik baz yapısındaki maddelerin (yukarıda açıklanan koşullarda) ayrılmaları mümkün olmaktadır. 1983). crn 10 . Ş. konsantrasyona karşı işaretlenerek kalibrasyon grafiği çizilir.5 N NaOH ile 12-12.g duyarlıkta kalitatif ve kantitatif analiz gerçekleşebilmektedir.1 (j. detektör ve enjeksiyon giriş sıcaklığı 200-220°C arasında ayarlanır. Yalnız fırın sıcaklığı 160-210°C arasında değiştirilir. enteksiyon giriş sıcaklığı: 200-275°C arasında programlanır.. 80-100 misli üzerinde) sabit faz içeren kolon. fırın sıcaklığı : 140-250°C. Kloroform fazından 3 ja.5'a ayarlanır ve 300 |j. 1 mi standart çözeltilerin pH si 2. 3) N-Asetil türevlerinin oluşturularak SE-30 sabit fazında uygulama : N-asetil türevi asetanhidrit kullanarak kolon üzerinde türevleme işlemi yapılır. detektör : FİD . 5 10 J . Saygı.5-0.172 İç standart olarak 30 M-g/^1 konsantrasyonda amfetamin (dimetamfetamin ve tranilspronin için). delektör sıcaklığı : 200-275°C. 1) %3 SE-30 (Chromosorb WHP 80-100 misli) sabit faz üzerinde. detektör: FID. fırın sıcaklığı 160-200°C .

.25 mm kalınlığında kaplanarak. 1976 yılından beri IOC tarafından yasaklanan testosteronun (T) doping amacı suistimal edildiğini gösterilmesinde metaboliti olan epitestosteronun (E) de tayin edilerek T/E oranının saptanması gerekmektedir. (Vural. Bu oranın 6/1 den büyük olması halinde testosteronun doping amacı ile kullanıldığı kabul edilmektedir (Domike. Standartlar 1 (ig/ml konsantrasyonunda kloroform içinde hazırlanır. 110°C'de etüvde 1 saat aktive edilir. İlaçlar arasında 176 da yer almaktadır. oda sıcaklığında kurutulur..2. 0. N. 1989) Testosteron. oksimetolon. Süzen. Cam levhalar 0. 1986). Son yıllarda sporcular arasında daha çok suistimal edilen bu maddenin vücutta doğal olarak sentezlendiği ve bu nedenle de suistimalinin anlaşılamayacağı düşüncesi ile kullanımı yaygınlaşmıştır.J V I__ t o Dakika 10 0 Dckika Şekil-21 Bazı organik bazların gaz kromatogramları : (a): amfetamin (l. nefedrin (2: 0.3 ug): dimetamfetamin (II. Adsorban olarak silikagel G kullanılır. Anabolik steroidler Anabolik steroidler içinde yer alan testosteron ve türevleri klinikte terapötik amaçlar dışında.3 |ag). epitestosteron ve diğer sentetik anabolik steroidlerin İTK ile identiflkasyonları Anabolik steroidlerin (testosteron. nandrolon fenilpropiyonat. (b): efedrin (I.. sporda doping amacı ile kullanılır. 0.6 ng) 4. metiltestosteron gibi) birbirlerinden ayrılmaları İTK ile standartlarla karşılaştırılarak yapılabilir. M.S. nandrolon.5 ug). Testosteron ve epitestosteronun idrarda asit hidrolizden sonra İTK ile saflaştırılması ve GLK de türevleme yöntemi ile tayin edilmesi ve yöntemin doping analizi amacı ile kullanılabileceği (laboratuvarımızda uyguladığımız yöntem) aşağıda açıklanmıştır.0.

kırmızı Pembe Mavi Kahverengi -kahverengi Rf ve developman sistemi I II III IV V VI İlaç Aldı Testosteron Metenelon enentat Oksimetolon Nandrolon Parlak 0. asetik asit anhidrit-H^SO^ ile görünen ışıkta grikahverengi. Lisans Tezi.61 0. Uygulama : Plaklar 12 cm ye kadar develope edildikten sonra. 50 mi alkole yavaşça katılır.1 İTK'ya uygulanır. Testesteron vanilin H2SO4 ile kırmızı renk. plaklara renk reaktifleri püskürtülür : a) Vanilin-sülfürik asit reaktifi püskürtüldükten sonra. Y. 1988'e bakınız).37 sarı Parlak 0. 5 m I eter ile 2 kez ekstrakte edilir. Vanilin-sülfürik asit reaktifi : 3g vanillin 100 mi absolü etanol ile çözülür ve 0.53 0.36 . S.sülfirik asit reaktifi ise püskürtmeden önce plaklara 110 °C'de 10 dakika bekletilir ve UV altında renkleri kaydedilir. Kalıntı metanolde çözülerek İTK'ya uygulanır.5 mi.60 0.82 Parlak 0.sülfürik asit reaktifi : 5 mi anhidr asetik asit.67 Parlak 0. Steroidlerin idrardan izolasyonları: 5 mi idrar örneği. 178 Tablo 15. sodyum sülfat ile suyundan kurtarılır.Çeşitli steroid yapısındaki ilaçların İTK verileri Renk reaktifleri Vanilin Gün ışığı -H2SO4 KırmızıGrikahverengi kahverengi Koyu Kırmızıkırmızı kahverengi Gri . 5 mi konsantre sülfürik asit ile dikkatlice karıştırılır.59 0.95 0.61 0.31 0. 177 Renk reaktifleri : 1.51 0. UV de parlak sarı renk verir.53 0. Asetik asit anhidr . Görülen lekelerin yeri işaretlenir.61 0. oluşan renk kaydedilir.27 0. Standard çözeltilerden ise 10 u. Oda sıcaklığında azot gazı altında uçurulur. Tablo 15 çeşitli anabolik steroidlerin renk reaktifleri) İTK'da verdikleri renkler ve Rf değerleri görülmektedir (Fazla bilgi için Süzen. Karışım soğutularak. Ekstraktlar birleştirilerek.87 0. b) Asetik anhidrik. kloroform-buzlu asetik asit (90:10) örnek verilebilir.80 0.82 0.49 0.23 0. plaklar 120°C'de lekeler görünene kadar bekletilir.Developman için değişik sistemler kullanılabilir: kloroform-etil asetat (80:20). konsantre süfürik asit ilave edilerek karıştırılır.73 0. 2. metilen klorüraseton (80:20). Rf değerleri hesaplanır.58 0.85 0.62 0.

100 mi idrarın pH sı 5'e ayarlandıktan sonra (3glukuronidaz (130000 ünite) ilave edilir.85 0.mavi I : Kloroform . Epitestosteron (2). testosteronun (3) kromatogramları .95 0.85 0.glukuronidaz ile " enzim hidroliz" yöntemi kullanılabilir.etil asetet (80:20): asit (70:20:10) II kloroform . 179 cm 10 cm 10 O 10 Dakika O Dakika 5 10 a b Şekil 20.Standart (a) ve idrardan izole edilen (b) metil testosteron (1).65 0.84 0.5 saat inkübe edilir.75 0.aseton (80:20) III : Kloroform .91 siklopentilpropiyonat -kahverengi kahverengi Nandrolon fiMiilpropiyonat Gri .SariParlak 0.88 0.86 hcksilnksifeııilpıopivonat -siyah kahverengi 4-hidroksi-19-ııortestosteron Kırmızı SarıParlak 0.73 kahverengi Nandrolon pKırmızı SarıParlak 0.79 0.75 0.70 0.83 0.glasiyal asetik Asit (80:10) IV : Metilen klorür .96 0.93 0. 55°C de 2.85 0.glasiyal asetik asit (90:10) Testosteron ve epitestosteronun GLK ile tayini (Enzimle Hidroliz Yöntemi) İdrarda testosteron ve epitestoronun konjugatları asit hidroliz yerine (3.aseton (80:20) IV : Kloroform siklohekzan glasiyal asetik V : Metilen klorür .86 0.

mikroorganizmaları yok etmek için kullanılan fiziksel.. Metilleme ile duyarlık sının 0. normal kadınlarda idrarda testosteron (T) 0. Sonuç Testosteron ve epitestosteronun. Normal erkeklerde ise T. standart çözeltilerinden kloroformla seyreltilerek 10-100 |ag/ml arasında 5 seri çözelti hazırlanır. E ve T/E için sırası ile 2.94 ± 87 (. S. yöntemin sağlık açısından sakınca oluşturmaktadır. asit hidrolizde olduğu gibi. N.96 ± 0. ardından su ile yıkanarak susuz sodyum sülfattan geçirilerek suyundan kurtarılır.62 değerleri elde edilmiştir.Soğuduktan sonra 3 kez eterle ekstrakte edilir. idrarda asit hidroliz yöntemi -İTK. Ancak ekstraksiyonun benzenle yapılması. . Hazırlanan seri çözeltilerden 5 (al gaz kromotografa enjekte edilerek yukarıdaki koşullarda çalışılır. E 1. hava akış hızı 300 ml/dak. 1936. Hidrojen akış hızı 50 ml/dak. 1988) Yaptığımız bir araştırmada. besin değerini bozan. 1.g/ml. Bileştirilen eter ekstraktları % 20 NaOH.25 ± 48 M-g/ml ve T/E oranı ise4. Kalibrasyon : Stok testosteron asetat ve epitestosteron asetat (1 mg/ml). Süzen.g/ml.2 u. PESTİSİTLER Besin maddelerinin üretimi. taşıyıcı gaz (azot) akış hızı 30 ml/dk. İlaç kullantmi ile T/E oranı artmaktadır. İç standart olarak metiltestortem 50 (ig/ml olmak üzere standartlar ilave edilir.ıg/ml netil testosterom (iç satandart) ilave edilerek 5 |^l gaz kromatografa enjekte edilir. Fırın sıcaklığı 260 °C. kimyasal ve biyolojik savaş maddelerine "pestisitler" denir. Bu oran 6 ve üstünde olduğunda ise sporcu dopingli kabul edilmektedir... kombinasyonunu takiben GLK ile tayini.51 ±0. Olarak ayarlanır. yönteminde enzimatik yönteme göre daha yüksek verim elde edilir. besinleri yok eden ve zarar veren haşereleri. enjeksiyon giriş sıcaklığı 280 °C. epitestosteron (E) 0.g dir. GLK de sabit faz olarak %3 SE-30 (Chromosorb WHP 80-100 misli üzerinde) ve FİD detektör kullanılır. Eter fazı uçurulduktan sonra.67 ug/ml ve 1. ayrıca yöntem enzim hidroliz yöntemine göre daha ekonomiktir.07 ng/ml ve T/E oranı 2. Testosteron türevi ilaç (sustanon 250) kullanan hastalarda ise T 5. (Donike.33 ± 0.40 ± 0. M. Standart / iç standart pik yüksekliğine karşı konsantrasyon alınarak kalbirasyon grafiği çizilir. S. 180 Krcmatogramların pik yükseklikleri ölçülerek.19 ± 0. kalıntıya 50 ).32 bulunmuştur. Vural.62 ± 0.05 ±ıg kadar inileilir (Süzen.88 ± 78 bulunmuştur. kalibrasyon grafiğinden hesaplanır. Duyarlık 0. 1989) 181 5. Şekil 20 (a ve b) de testosteron ve epitestostoronun kromatogramları (standart ve idrardan izole edilen) görülmektedir. detektör sıcaklığı 300 °C.19 (J.59 |j. tüketimi ve depolanmaları sırasında.tg/ml.

Aldrin. 1996'ya bakınız). Fazların ayrılması için 5 dakika bekletilir ve üst faz ayrılır. İlk sentezi yapılan klorlu hidrokarbon yapısında olan DDT ve klorlu siklodien yapısındaki dieldrin. 5 g sodyum sülfat üzerinde kurutulur ve basınçlı hava veya azot akımında kuruluğa kadar uçurulur. 182 Ancak GLK ve GK-MS kombinasyonları ile kendilerinin ve metabolitlerinin kesin analizleri yapılabilir. 1996). çeşitli nedenlerle kronik.N. kez 5 mi petrol eteri ile tekrarlanır.0 g) ye göre daha çok toksiktirler. Ekstraksiyon 2.1. Yıkanmış ekstrakt. Ayrılan petrol eteri fazları birleştirilir ve sırası ile 5 mi saf su. mesleki maruziyet dışında. dieldrin ve endrin (akut letal dozları yetişkinlerde 5 g). Ancak kalıcılıkları nedeni ile halen canlıların adipoz dokusunda ve insanlarda anne sütünde bulundukları gösterilmiştir (Fazla bilgi. akut ve ölümle sonuçlanan zehirlenme olaylarına ülkemizde sıklıkla rastanmaktadır (Vural. heptaklor ve dokofan için kullanılır. dieldrin. 5 mi petrol eteri (kaynama noktası 40-60°C fraksiyonu) ile 5 dakika karıştırılarak ekstrakte edilir. . 5 mi sodyum hidroksit (20 g/l) ve 5 mi saf su ile yıkanır. N. Pestisitlerin analitik ve adli toksikoloji açısından analizleri önem taşır. Vural. kolona uygulanır. Standard madde karışımından (metil alkol içinde hepsini 1 g/l konsantrasyonda içeren karışım) 20 jllI 2. aldrin gibi insektisitlerin çevrede kalıcı ve karsinojenik etkili olmaları nedeni ile kullanımları kısıtlanmış ve daha sonraiarı da yasaklanmıştır.1 tatbik edilir. İTK ile kalitatif analizleri Bu yöntem aldrin. Burada çevrede kalıcılıkları nedeni ile kronik toksisite açısından da önem taşıyan klorlu hidrokarbon yapısındaki pestisitlerle. akut toksisite açısından önem taşıyan organik fosforlu insektisitlerin rutin toksikolojik analizleri açıklanmıştır..için. Silikagel G ile kaplanmış kromatografi plağının (5x20 cm boyutunda ve 20 [im partikül büyüklüğünde) ilk kolonuna 20 ja. Teknik : 10 mi numune.Pestisitlerle. Organik klorlu pestisitler Kloıiulıidrokarbon yapısındaki (organoklorlu) pestisitler yapılarında klor bulunan aromatik veya alifatik bileşiklerdir. DDT (letal doz 3. İTK'ya uygulama : Ekstrakt 100 (il metil alkol içinde çözülür. 5. Numune olarak mide muhtevası ve olay yerinden elde edilen kalıntılara uygulanabilir. Çözücü ile numuneden ekstrakte edildikten sonra İTK ile kalitatif analizleri yapılabilen bu maddeler için basit ve güvenilir yöntemler yoktur..

1 mol/1 gümüşnitrat çözeltisi. konsantre nitrik asit ile (10:1) oranında seyreltilir] püskürtülür ve 15 dakika UV (254 nm) altında bekletilir. Bazıları herbisit olarak da kullanılır ve insanlarda toksiteleri oldukça düşüktür. Bu nedenle analiz sırasında mide muhtevası ve olay yerinden elde edilen örneklerin pH sini analizden önce 7 ye ayarlamak gerekir. Dieldrin ve endrin bu koşullarda detekte edilemezler. ve ark. genelde sıcak kanlılara ve insanlara toksiktirler ve çeşitli nedenlerle sıklıkla akut zehirlenmelere ve ölüme neden olmaktadırlar.etanol (etanolamin) püskürtülür. temel yapıları ve bazı örnekler aşağıda verilmiştir. musküler tremor ve konvülziyonlar. heptaklor 34 ve aldrin 41 elde edilir.İ mol/l) püskürtülür. Önemli bir kısmı (azinfos metil. solunum depresyonu görülür. diagnozda yararlı olabilir.Kromatogram. diyare. R . geniş bir grubu oluşturmaktadırlar. siklohekzanla doyurulmuş tankta develope (10 cm. dikofan 26. Zehirlenme belirtileri muskarinik. . Organik fosforlu insektisitler. diazinon ve malation gibi) 184 bazik ortamda hidroliz olurlar. nikotinik ve merkezi sinir sisteminin aşırı stimülasyonu şeklindedir. Bu teknikle yaklaşık hRf Rf değerleri : lindan 0. Başlıca toksik etkileri asetilkolin esteraz inhibisyonuna davanır. asit ortamda da dayanıklı değillerdir. Çoğu insektisit olarak kullanılır. Akut zehirlenmede kusma. nitrik asit ile seyreltilmiş gümüş nitrat çözeltisi [0.J. İdentifi-kasyon standart kromatogram ile karşılaştırılarak yapılır. Zehirlemenin tedavisinde. Klinik değerlendirme Organioklorlu pestisitler. semptomatik ve destekleyici tedavi uygulanır. Organik fosforlu insektisitlerin batıcı (sarımsak) kokuları. 100°C de etüvde 20 dakika bekletilir. (Flanagan R.2. 183 Soğutma için bekletildikten sonra. Sonuç : Klorlu hidrokarbonlar kahverengi/siyah lekeler verir. uyarılma. Organik fosforlu indetisitleri çok geniş bir grup olup. başlıca MSS'ni etkilerler. 1995) Yöntemin duyarlığı organik klorlu pestisitin yapısına bağlı olarak 2.5 mg/1 ile 10 mg/l arasında değişir. Organik fosforlu pestisitler Organik fosforlu pestisitler. arkadan yavaşça 2-amino. ekstremitelerde zayıflık ve uyuşukluk.9. Kromatogramların belirtilmesi için potasyum permanganat çözeltisi (0. S. yükselinceye kadar) edilir ve kuruluğa kadar uçurulur.

185 3) Organik fosforlu insektisitler kolinesteraz inhibitörüdürler. destekleyici deney olarak plazma asetilkolinesteraz aktivitesi (AChE) tayin edilir. Ancak dialkil fosfatlar. 1993). Organik fosforlu insektisitlerin İTK ile kalitatif (nitel) analizleri i) Yöntem mide muhtevası ve olay yerinden elde edilen kalıntılara uygulanabilir. Dialkilfosfat metabolitleri düşük maruziyetlerde de iyi bir indikatördür. N. Standart olarak çeşitli organik fosfat esterleri (metadon. Fazların ayrılması için 5 dakika bekletilir.O—-P—S b—p—Q Fosforoditioat R || \ II O----P----S ı\ J* Fosforotiolat Fosforotioat B° \ II 1 Fosfat Zehirlenmenin toksikolojik açıdan tanısında : 1) Vücut sıvılarında (kan. Örneğin parationla zehirlenmede. diklorvos. idrarda düşük konsantrasyonda oldukları için gerek izolasyon ve gerekse identifikasyon ve analizleri dikkat ister (Besbelli. Yöntemin prensibi. dioksation ve klorprifos gibi) metil alkolde (1 g/l) konsantrasyonda karışım halinde hazırlanır. metaboliti p-nitrofenol analizi de yapılır. Aktivitedeki düşme oranı. Bu nedenle zehirlenmelerde. methidation. Teknik : 10 mi örnek alınır ve gerekiyorsa pH. katı sodyum bikarbonatla 7 ye ayarlanır. 2) Bazı dimetil ve dietil organik fosfor yapısında olan organik fosforlu insektisitlere maruz kalmanın araştırılmasında alkil fosfat metabolitlerinin tayini yapılabilir. Üst faz ayrılır ve ikinci kez 5 mi metil tersiyer bütileterle ekstraksiyon tekrarlanır. organik fosfat esterlerinin 4-(p-nitrobenzil) piridin (asetonda 20 g/l) ve aseton: tetra etilenpentamin (9:1) kombine reaktifleri ile mor lekeler vermesine dayanır.. Örneğin: Fosf'amidon. . idrar ve ölüm halinde vücut dokularında) organik fosforlu insektisitler ve metabolitleri aranır. dimetilfosfat ve paration ile dietilfosfat: disulfotan ve forat ile dietiltiyofosfat metabolitleri oluşur. 5 mi metil tersiyer-bütileter ile 5 dakika karıştırıcı kullanarak ekstrakte edilir. zehirlenme şiddeti hakkında bilgi verir.

Uygulama : Mide içeriği veya olay yeri kalıntısından izolasyon daha önceki İTK tekniğinde olduğu gibi yapılır. yüksekliğe kadar develope edilir.04 mi numune (kantitatif tayinde miktar önemli) çapları 5 mm yi geçmeyecek şekilde damlatılır. Oda ısısında kurutulur. Sonuç : Organik fosforlu insektisitler açık kahverengi zemin üzerinde mor lekeler verir. Tanktan çıkartıldıktan sonra kurutulur. bromofos ile : 0. Kromatogram (siklohekzan/aseton/kloroform: 70/25/5) karışımında 10 cm.Ekstraktlar birleştirilir. 187 Numunenin İTK'va tatbiki : Önceden hazırlanmış 0. Renk reaktifi : a) %1 AgNOj (3:1 oranında su/aseton karışımında). 20 g/l oranında) püskürtülür ve 110°C da 30 dakika bekletilir. ii) İTK ile kalitatif analizde diğer bir renk reaktif olarak (gümüş nitrat -bromfenol) karışımı kullanılabilir: Olanaklar açısından daha pratik olan bu yöntem aşağıda açıklanmıştır. Yöntem mide içeriği veya olay yerinden elde edilen numunelere uygulanabildiği gibi insektisit formülasyonlarada uygulanabilir. Devolopman çözeltisi : (Benzen/aseton): (80/20) oranında Adsorban : AI2O3 (20x20 cm levha üzerinde) Standardlar : Daha önce açıklandığı şekilde hazırlanır. 20 u. (Örneğin. .m ortalama tanecik büyüklüğünde) kaplanmış levhaya uygulanır. İTK'ya Uygulama : Ekstrakta 100(il metil alkol ilave edilir ve 20^1 silikagel G ile (5x20 cm boyutunda.11 . klorprifos ile : 0.58 Rf değerleri elde edilir. Şartlar uygunsa bir gece bekletmek yerindedir. 10 mi asetonla sık sık çalkalanarak oda sıcaklığında ekstrakte edilir (Cam kapaklı bir erlen veya daha iyisi bir mezür içinde). malation ile : 0.42 .54 . Formülasyonlardan organik fosforların izolasyonu : Emülsiyon veya toz halindeki numuneden 200 mg alınır. b) %0. İcabında süzülerek belirli bir hacme (10 mi ye) tamamlanır. İkinci kolona da 10|_tl standart karışım uygulanır.5 bromofenol çözeltisi (asetonda) kullanılırken 100 mi (a) çözeltisi. Basınçlı hava veya azot akımında kuruluğa kadar uçurulur. faz ayıran filtre kağıdından temiz bir tüpe süzülür. 10 mi (b) çözeltisi ile karıştırılır. İTK' da bu yöntemle dimetoat ile : 0. İnsektisit formülasyonunda izolasyon işlemi ise aşağıda açıklanmıştır. Soğutulduktan sonra aseton /tetraetilenpentamin (9/1 oranında) karışımı püskürtülür. 186 Tabakaya 4-(p-nitrobenzil) piridin çözeltisi (asetonda. Lekeler standartlarla karşılaştırılır ve Rf değerleri hesaplanır.

Adsorban tabaka, daha önceden developman sistemini içeren ve çözücü atmosferi ile doymuş tanka yerleştirilerek genellikle çözücü yüksekliği başlangıçtan 10-12 cm yükselinceye kadar bekletilir. Developman zamanı ve oda sıcaklığı kaydedilir. Tanktan çıkarılan adsorban tabaka, oda sıcaklığında kurutulur. Kromatogramların belirli hale getirilmesi : Reaktif karışımı adsorban tabakaya püskürtülür ve levha 50-60°C de 10 dakika kurutulur. Mavi zemin üzerine, tiyoorganik fosforlu insektisitler, viyole renk tonları verir. Bu rengin belirgin hale gelmesi için, %1 lik sitrik asit püskürtülerek veya levha brom buharına tutularak mavi olan zemin rengi giderilir. Çok hafif renkli olan lekeler ise 5-10 dakika U.V. de bekletildiğinde belirgin hale gelirler. Kromatogramların Rf değerleri saptanarak standartlarla karşılaştırılır. Böylece organik fosforlu insektisitlerin indentifıkasyonu yapılır. Genel olarak organik fosforlu insektisitler (bromfenol mavisi+gümüş nitrat ile) mavi (rogor); viyole (gusathion); mavi viyole (paration ve diazinon) renkleri verirler. Asetilkolin esteraz aktivitesinin tayini Organik fosfat ester ve karbamade yapısındaki insektisitler asetilkolin esteraz enzimini inhıbe ederek serinin iletimini bozarlar. Kolin esteraz başlangıç olarak karaciğerde oluşur, ancak plazmada da bulunur. Plasma kolinesteraz inhibisyonunun fizyolojik olarak önemli düşünülmez. Kolinesteraz ve asetilkolin esteraz farklı enzimlerdir. Plazma kolinesteraz hemen hemen tamamen inhibe olabilirken, eritrositlerdeki asetilkolin esterazın halen %50 si aktivitesini koruyabilir. Bu durum 188 maddelerin relatif inhibisyonuna, giriş yollarına, maruziyet derecesine bağlıdır. Pratikte plazma kolinesteraz aktivitesinin tayini organik fosforlu insektisitler veya karbamatlara maruziyetinin belirlenmesi için uygun bir indikatördür. Aktivitenin normal olması, bu maddelere maruziyetin olmadığını gösterir. Aktivitenin düşük bulunması halinde, toksik madde ve /veya metabolitinin biyolojik sıvılarda bulunması ile zehirlenme olayı ve nedeni desteklenmiş olur. Hem eritrosit ve hem de plazma ChE düzeyinin düşük olması, organik fosfat veya karbamat grubu pestisitlerle zehirlenme olasılığını güçlendirir. Kolinesteraz aktivitesinin tayininde kullanılan 1) yarı kantitatif basit bir yöntem 2) daha duyarlı olan diğer bir yöntem aşağıda açıklanmıştır. 1) Asetil kolinesteraz inhibisyonunun yarı kantitatif değerlendirmesi Yöntemin prensibi, substrat olarak kullanılan asetiltiyokolinin, AChE tarafından asetil ve tiyokoline hidroliz olması; oluşan tiyokolinin 5,5'-ditiyobis (2-nitrobenzoik asit) ile sarı renkli kompleks vermesine dayanır. Oluşan sarı rengin şiddeti pralidoksim (organik fosfat esterlerinin inhibisyonunda reaktivatör içeren numune ile karşılaştırılarak yorumlanır.

Yöntem serum veya plazmaya uygulanır. Reaktifler : Dithiobisbenzoat reaktifi : 5,5'-nitrobenzoik asit (DTNB), 0,2 g/l konsantrasyonunda sodyum dihidrojen ortofosfat tamponu (0.1 mi, pH 7.4) içinde hazırlanır. Asetiltiyokolin iyodür çözeltisi: Suda 5 g/l konsantrasyonda hazırlanır. Pralidoksim klorür çözeltisi: Suda 200 g/l konsantrasyonda hazırlanır. 189 Kör (veya kontrol) olarak kullanılacak plazma veya serum maruz kalmamış kişilerden sağlanır. Uygulamada : 3 tane 10 mi lik tüplerin herbirine 2.0 mi DTNB reaktifl ve 1.0 mi asetiltiyokolin iyodür çözeltisi konur. Birinci tüpe 20 \x\ kontrol plazma, ikinci tüpe ise 20 (al numune plazma konur. Üçüncü tüpe ise 20 jul pralidoksim çözeltisi ve 20^1 numune plazma ilave edilir. Her üç tüp te vorteksle karıştırılır ve oda sıcaklığında 2 dakika bekletilir. Sonuç : a) Kontrol tüpte oluşan sarı renk, test tüpüne göre (2. Tüp) daha koyu ise, asetilkolin esteraz inhibitörü bu maddenin varlığını gösterir. İlaveten pralidoksim içeren tüpteki karışımın (3.tüp) rengi, kontrol tüpü ile aynı ise, o zaman organik fosfat esteri ile ilgili bir AChE inhibitörü vardır. Bunun diğer deneylerle desteklenmesi gerekir. (Organik fosfat esteri pestisit grubu veya metabolit analizi ile). 2) AChE aktivitesi tayini Yukarıda AChE'ın nitel analizi için uygulanan yöntem kantitatif amaçla da kullanılabilir. İlk kez Ellman tarafından uygulanmıştır. (Ellman,G., 1959; WH0, 1987) Reaktifler : DTNB tampon çözeltisi : 100 mg DTNB; 4.472 g disodyum hidrojen fosfat (Na2HPO4) ve 250 g potasyum dihidrojen fosfat (KH2PO4), 800 mi distile suda çözülür. 4.5 g sodyum klorür ilave edilir ve distile su ile 1 litreye tamamlanır, pH kontrol edilip, 7.6'ya ayarlanır. (Seyrettik HC1 veya NaOH ile). Bu çözelti buzdolabında en fazla 1 hafta dayanır. 190 Substrat olarak propiyoniItiyokolin kullanılır: 150 mg madde 80 mi su içinde çözülür, distile su ile 100 mi ye tamamlanır. Bu çözelti günlük hazırlanır. AChE inhibitörü olarak eserin salisilat (fizostigmin salisilat) kullanılır. 50 mg madde 40 mi suda çözülür, distile su ile 100 mi ye tamamlanır. Çözelti baz dolabında en fazla 2 hafta dayanır.

Teknik : Yöntem tam kan, eritrosit veya plazmaya uygulanabilir. Kan örnekleri heparinize tüplere alınır. Yöntem postmortem kana da uygulanabilir. Heparinli kan örnekleri +4°C de saklanır. Uygulamada 20 \ı\ kana 20 mi DTNB tampon çözeltisi ilave edilir. Seyreltilmiş kan örneğinden üç tüpe 4'er mi konur. (1. Tüp kör kan deneyi için: 2. Tüp kan numunesi, geriye kalan seyreltilmiş kan, 3. Tüp 3000 rpm de 5 dakika santifüj edilir. Süpernatanttan, 4'er mi 2 ayrı tüpe konur. (3. Tüp plazma kör; 4. Tüp plazma numunesi). Kör deney olarak ayrılan (1. ve 3. tüplere) kan ve plazmaya 50 jul eserin salisilat çözeltisi (ChE inhibitörü) ilave edilerek, vortekste karıştırılır. Bütün tüpler (kör ve numune içeren tüpler), 5 dakika 30°C de su banyosunda inkübasyon için bekletilir. Hepsine substrat olarak 1 mi propiyonil tiyokolin ilave edilir. Tekrar 30°C de 10 dakika inkübasyon için bekletilir. İnkübasyondan sonra, numune plazma ve kanı içeren tüpler 50 (0.1 eserin salisilat çözeltisi ilave edilir. 1 ve 2 nolu tüpler (kanlar) 3000 rpm de 5 dakika santifüj edilir. Oluşan sarı renkli çözeltilerin absorbansları (her 4 tüpteki çözeltiler), distile suya karşı, 405 nm de okunur. 191 Kalibrasyon Sistein hidroklorür standart olarak kullanılır. 63.05 mg sistein hidroklorür 900 mi distile suda çözülür. Distile su ile 1000 mi ye tamamlanır (0.4 m mol I). Çözelti kullanılacağı zaman hazırlanmalıdır. Kalibrasyon eğrisinin çizilmesi için 0; 0.20; 0.40; 0.60; 0.80 ve 1.0 mi sistein standart çözeltilerine, 4 mi DTNB tampon çözeltisi ile siyreltilir. Distile su ile 5 mi ye tamamlanır. Oluşan renklerin absorbansı, (1 mi distile suya 4 mi DTNB çözeltisinin ilavesi) ile hazırlanan köre karşı 405 nm de okunur. Absorbansa karşı, sistein konsantrasyonu işaretlenerek doğru çizilir. Hesaplama : Kolinesteraz aktivitesi tayini için aşağıdaki formül kullanılır. A (T-B) C (S) x T.V

ChE (aktivitesi) =---------------x------------------IU/ml A (S) t x SV

A (T-B) : Tam kan veya plazmanın absorbansından tam kan (kör) veya plazma (kör)ün absorbansının çıkartılması ile elde edilen absorbans (An - Ak) A(S): En yüksek konsantrasyondaki standart çözeltinin (genellikle 0.40 u mol/ml sistein) absorbansı (As)

% 60-90 inhibisyonu orta. mol substrat/dakika Teknik kısımda anlatılan koşullarda çalışıldığında değerler yerine konulursa.004 A (S) An-Ak ChE (IU/ml) =-----------.: Toplam hacim (5 mi) S.1 IU/ml arasındadır.C(S) : Standart çözeltinin en küçük konsantrasyonu (genellikle 0.5-7. 192 A (T-B) 0. ölüm nedeni hakkında bir bilgi verebilir. Ölüm olaylarında.V.6-4. M.08 x 5 A (T-B) ChE aktivitesi =-----------.08 n mol/ml sistein) T.. Bu amaçla kişilerde maruziyet öncesi ve sonrası AChE aktivitesi ölçülür.1 : 5 = 0. Eritrosit: 2.x lOIU/ml A (S) 10x0.5 IU/ml. Sonucun yorumu Organik fosforlu insektiflere maruz kalmamış (normal) kişilerin kolinesteraz değerleri: Tam kan : 4.V. .maruziyet sonrası AChE -xlOO formülü ile Maruziyet öncesi AChE hesaplanabilir.0 IU/ml. AChE düzeyindeki düşme % si (inhibisyon %): Maruziyet öncesi AChE .= --------------.: Örnek hacmi (absorbansı okunan 20 jj.x-----------. % 90-100 inhibisyonu ise şiddetli zehirlenme olarak kabul edilmektedir (Maroni.x 10 şeklinde formüle edilebilir. Plazma : 1.004 mi) t: Reaksiyon zamanı (10 dakika) IU/ml: Uluslararası ünite birimi (a. Organik fosfat esterlerin maruziyette AChE inhibisyon % si daha uygun bir kriterdir. As Eritrosit kolinesteraz aktivitesi : (Tüm kan kolinesteraz aktivitesi-plazma kolinesteraz aktivitesi) eşitiği ile hesaplanır. Kolinesteraz düzeyinin % 50-60 inhibisyonu hafif . postmortem kanda kolinesteraz aktivitesi tayini. 1986).5-3.

polarografi. B. Bu nedenle toksikolojik analizlerde yeterli duyarlıkta. Kurşun ve anorganik kurşun bileşikleri (kurşun nitrat.1987). insektisit. lehim. nötron aktivasyon: NAA) eser miktarda metallerin çevrede ve biyolojik materyalde duyarlı ve spesifik analizleri mümkün olmaktadır. gibi) boya akümlatör. porselen. Bu bulgulara göre solunum yetmezliğinden kalp hastalığından. ICP pahalı bir tekniktir. mesleki maruziyet. 6. çeşitli nedenlerle ölen kişilerin (postmortem) kanlarında AChE aktivitesi tayin edilmiştir. R. N. ve Gagliono Candela. endüstri ve çevre açısından önemli olan kurşunun toksikolojik analizi açıklanacaktır.Yaptığımız bir araştırmada. 194 6. Bu nedenle biyolojik materyalde metalik zehirlerin analizi ile ilgili yöntemlerde paralel olarak gelişmiştir.1. Se ve Te) biyolojik materyalde doğrudan aranmalarında uygulanan Reinsch testi klasik bir yöntem olup. Organik kurşun . Çünkü her iki teknikle de hemen bütün elementlerin analizi yüksek duyarlıkla olarak yapılabilmektedir. METALİK ZEHİRLER Metallerle zehirlenmelere çok eski yıllardan beri rastlanmaktadır.. seramik. iatrogenik zehirlenmelerin araştırmalarında atomik absorbsiyon spektrofotometresi (AAS) ve İndüktif Coupled Plasma Spektrofotometresi (ECP) en çok tercih edilen yöntemlerdir. Akut zehirlenme. Ancak en fazla düşme organik fosforlu insektisitlerle zehirlenmede gövrülmüştür (Kaşifoğlu.. krom.2. anodik stripping voltametresi : ASV.. Zamanımızda metal zehirlenmeleri. akut ve kazaen zehirlenmelerden çok mesleki ve çevresel maruziyet nedeni ile önem kazanmıştır (Kurşun. vulkanize kauçuk. R. Hg. 1995). Arsenik zehirlenmesinin Orfıla tarafından biyolojik materyalde (saçta) Marsch deneyi ile aranması adli ve analitik toksikolojinin başlangıcı olmuştur. sb. Bu bölümde Reinsch deneyi. alaşım yapımı ve endüstirisinde kullanılır. nikel gibi). Bazı metallerin (As. Geliştirilen yeni tekniklerle (atomik emisyon ve absorbsiyon spektrofotometresi : AES ve AAS . iyi sonuç veren bir teknik olan AAS rutin olarak kullanılan bir yöntemdir (Fazla bilgi için: Borriella. anorganik ve organik bileşikleri vardır. kurşun karbonat. kadmiyum. 193 6. rutin toksikoloji labratuvarlarda halen kullanılması gereken bir deneydir. Ayrıca aynı örnekle multielementlerin kantitatif analizi hızlı olarak yapılabilmektedir. Kurşun Kurşun ağır bir metal olup. Reinsch deneyi Bakırdan daha soy elementlerin biyolojik materyalde aranmaları için kullanılan bu test ve destekleyici deneyler kitabın genel bölümünde açıklanmıştır. civa. CO zehirlenmelerinden ölen kişilerde AChE aktivitesi düşük bulunmuştur.

Üstte ayrılan organik fazın absorbansı 217 nm de atomik absorbsiyon spektrofotometresinde okunur. Güvendik. G. 1 mi amonyum pirolidin ditiyokarbamat çözeltisi. Duydu. 2) Atomik absorbsiyon Spektrofotometresinde yarıklı kuvars tüp uygulaması . 0. Hemolizi hızlandırmak için vorteksle karıştırılır ve 10 dakika bekletilir. Doğrudan alevli AAS. Y: Vural. N.bileşiklerinden tetra etil kurşun (TEK) ve tetrametil kurşun (TMK) benzine geri tepmeyi önlemek için ilave edilir. Amonyum (veya sodyum) pirolidin ditiyokarbamat (SDDC): 2 g madde diyonize su ile 100 mi ye tamamlanır. Reaktifler: 1. Kalibrasyon eğrisinden hesaplanır. 1983. karıştırılır. 195 1) Alevli AAS yöntemi ile kanda kurşun tayini Kanda kurşun tayini için. Metiliobütilketon (MIBK): su ile doyurularak kullanılır. N. Kanda ve idrarda AAS ile kurşun tayini Biyolojik materyalde AAS ile kurşun tayininde değişik yöntemler uygulanabilir. Organik fazın 217 nm de absorbansı MIBK (kör) e karşı okunur. Triton X -100 (Alkil fenoksi politoksi etanol) : 5 mi Triton X-100. noniyonize su ile 100 mi ye tamamlanır. alevli yöntemde duyarlığı arttırmak için yarıktı kuvars tüpü uygulaması veya grafit fırın (alevsiz yöntem) yöntemi kullanılabilir (Vural. (Daha ilerde açıklanmıştır). Tümtürk. N. Asetik asit (l. kan örnekleri kurşun içermeyen heparinize tüplere alınır. 4.. Kalibrasyon grafiğinden konsantrasyon hesaplanır. Yöntemin prensibi. N. kurşun sodyum pirolidin ditiyokarbamatla komplekse alınır ve oluşan kompleks su ile doyurulmuş metilisobütilketonla (MIBK). 1997'ye bakın).. 5 mi suda doyurulmuş MIBK ilave edilerek. Her çözelti ilavesinden sonra vorteksle karıştırılır. 3. 2.N) Teknik : 5 mi heparinize kan örneğine 1 mi Triton-X-100 ilave ederek hemoliz edilir. Vural.25 mi 1 N asetik asit ilave edilir. 1998). idrarda kurşun.. pH: 2-4 aralığında ekstrakte edilir. idrarla porfirin atılımı ve delta aminolevülinik asit (d-ALA) tayinleri yapılır. TMK gibi) toksisitesi ve çevre kirliliği nedeni ile kullanımları yasaklanmış veya sınırlanmış olmasına karşın halen bir çok ülkelerde önemini korumaktadır (Fazla bilgi için Vural. 1998. Kurşunun mesleksel ve çevresel izlenmesinde kandakurşun.. N : 1996 ve Duydu. Alkil kurşun bileşiklerini (TEK. Labratuvarımızda bu amaçla kullanılmış yöntemler aşağıda açıklanmıştır. 5 dakika 2000 devir/dak santirifüj edilir. Y.

günlük hazırlanan kalibrasyon eğrisinden değerlendirilir.2 mi. 3) AAS . Stok kurşun çözeltisi 0. Okunan absoıbans. 1998).5 mi alınarak deiyonize su ile 5 mi ye tamamlanır. 0. dalga boyu 217 nm.-*)?. açıklandığı şekilde %l lik lantanyum klorürle kaplanır. analizi yapılan ve atomize edilen metal atomlarının ışık yolu üzerinde yarklı kuarz tüp kullanımı ile daha yoğun ve daha uzun süre kalmasına dayanmaktadır. 1 mi stok çözeltisinin deiyonize su ile seyreltilmiş %1 lik nitrik asitle 100 mi ye seyreltilerek hazırlanır. Daha önce açıklanan MIBK ile selasyon oluşturduktan sonra ekstraksiyonla kurşun tayinine göre duyarlık 2. deiyonize su ile %1 oranında (hacim/hacim) seyreltilmiş sulfirik asitde çözülerek 100 mi ye tamamlanır. STAT) uygun bir düzenekle alevin üzerine yerleştirilir ve alevin yarıklı kuars tüpün yarıkları arasında geçmesi sağlanır.Alevli atomik abrosbsiyon spektrofotometresinde (FAAS) yarıklı kuvars tüp .. Bu çözelti 1 mg/ml kurşun içerir. Bu şekilde 20 dakika tüpün alt kısmı. Standart kurşun çözeltisi (10 |ug/ml). Kuars tüpün ışık yolunu kapatmaması için yatay ve dikey ayarlar yapılır.atom yakalama tekniği uygulanarak aletin duyarlığı arttırılır.1 mi. 0.yarıldı kuvars tüp kullanarak kanda kurşun tayini Alevli atomik absorbsiyon spektrofotometresinin (FAAS) duyarlığı. 10 dakikada tüpün üst kısmı kaplanır. Bu yöntemin prensibi. Yarıklı kuars tüpün kaplanması: Bu amaçla % l'lik lantanyum klorür çözeltisi yarıklı kuars tüp üzerine FAAS çalışır durumdayken püskürtülür. 197 Bu standart çözeltilere.3 mi. Organik fazın absorbansı okunur. Böylece 5 mi kan ile çalışıldığında 0. yarıklı kuarz tüp-atom yakalama tekniği kullanarak arttırılabilir.159 g Pb (NO.4 mi ve 0. Kalibrasyon : Stok kurşun çözeltisinin seyreltilmesi ile standart karışım seri çözeltileri hazırlanır. Absorbansa karşı konsantrasyonlar işaretlenerek kalibrasyon grafiği hazırlanır. Bu 196 amaçla kullanlan yarıklı kuarz tüp (Slotted Tube Atom Trap.5 kez arttırılabilir (Duydu. yakut asetilen-hava karışımı. 0. 20. yarık (slit) genişliği : 1 nm. Y. 40.g/100 mi konsantrasyonda karışıma karşılık gelecek standart çözeltiler hazırlanmış olur. Aletin sıfır ayarı MIBK'e karşı yapılır. Teknik : Yarıklı kuarz tüp (hazır olarak sağlanır). Kullanılan atomik absorbsiyon spektrofotometresinin koşullan : Lamba akımı : 5 mA. Bu kaplama sayesinde tüp ısıya daha dayanıklı hale getirilmiş olur. Cihazın sıfır ayarı suda doyurulmuş MIBK ile yapılır. ve ark. . Çözeltiden 0. kan örneğine uygulanan işleme tabi tutulur. 60. 80 ve 100 p. 0.

Seyreltik amonyak çözeltisi ile pH 7 ye aralanır. 4) İdrarda FAAS ve FAAS-STAT kambinasyonu ile kurşun tayini Bu yöntemin prensibi.g/ml lik standart kurşun çözeltileri hazırlanır. Total kurşun atılımı ise genel kurşun maruziyetinin bir ölçüsü olarak kullanılır. Süre sonunda. asit dijestiyon fırınının özel tüplerine konur ve 5 mi konsantre nitrik asit ilave edilir. yarıklı kuarz tüpü içeren FAAS cihazına çalışırken püskürtülür ve 217 nm de absorbans okunur. bir kısmı da anorganik kurşun iyonu şeklinde atılır. Uygulamada idrar ALA konsantrasyonunun tayini daha çok kullanılmaktadır. Ve ark. dietil kurşun gibi) şeklinde. idrardaki kurşunun sodyum dietilditiyokarbam (SDDC) ile selasyon oluşturması ve MIBK fazına alınarak. yarıkıl kuarz sistemini içeren FAAS ile de duyarlığın arttırılması için kullanılabilir. Organik fazın absorbansı su ile doyurulmuş MIBK 'a karşı 21 7 nm de okunur. idrarda total kurşun tayini yöntemi uygulanır.5 u. anorganik ve organik kurşun olarak tayin edilebilir. Bu nedenle idrarda organik kurşun (PbO) ve anorganik (inorganik) kurşun (Pbl) atılmının 198 ayrı ayrı tayini ve oranları (PbO/Pbl). İdrarda total kurşun (PbT) tayini : 10 mi idrar numunesi. 2 mi %3 SDDC ilavesinden sonra 2 mi MIBK ile ekstrakte edilir.Kanda kurşun tayini yapılırken.g/ml ve 7 u. Kalibrasyon eğrisinden konsantrasyon hesaplanır. Kandaki ALA ile idrardaki ALA konsantrasyonu arasında doğrusal bir ilişki olduğu gösterilmiştir. daha önce açıklanan MIBK'la olan şelasyon-ekstraksiyön işlemi uygulanır. organik kurşun bileşikleri ınarııziyetin bir ölçüsü olarak değerlendirilebilir (Duydu. Kalibrasyon eğrisi için. ALA'nın etil asetoasetat ile kondensasyonu sonucu oluşan 2metil-3-karbetoksi-4-(3-piropiyonik asit) pirolun (kısaca ALA-priol). 199 İdrarda ALA tayininde prensip. Elde edilen absorbanslara karşı konsantrasyonlar işaretlenerek kalibrasyon eğrisi hazırlanır. Not : Aynı yöntem. önce 1 mi alınarak deiyonize su ile 100 mi ye tamamlanır (1 mg/100 mi). Y. etil asetat ile ekstrakte . 1998). Organik kurşun (tetra etil kurşun gibi) bileşiklerine maruziyette. 130°C da 90 dakika bekletilir. Organik faz. Bu çözelti uygun şekilde seyreltilerek 0. Pb maruziyetinde idrarda Ö-ALA tayini İdrarda 5-aminolevülinrik asit (ALA) artışının kurşun maruziyetinin tanısında kullanılabileceği (biyomarker) 196O'Iı yıllardan beri bilinmektedir. İdrarda kurşun total. çözelti bir ertene aktarılarak 1 mi 1 M dibazik amonyum sitrat ilave edilir. stok kurşun çözeltisi 100 mg/100 mi. Standart çözeltilerden 10 mi alınarak. kurşunun bir kısmı organik kurşun metabolitleri (trietil kurşun. doğrudan FAAS'de absorbansının ölçülmesidir.

Kullanılan reaktifler : Stok ALA çözeltisi : 50 mg/100 mi (suda) konsantrasyonda hazırlanır. Ehrlich reaktifi : 30 mi glasial asetik asit üzerine 1 g p-dimetilaminobenzaldehit ve 5 mi %60 perklorik asit ilave edilir. Her iki tüpe de 2 mi Ehrlich reaktifi ilave edildikten sonra 10 dk. Kurşun maruziyetinde porfirinlerin tayini Kurşun maruziyetinde. Distile su ile 100 mi ye tamamlanır. B 200 tüpünden elde edilen absorbans A tüpünden elde edilen absorbans dan çıkarılır ve elde edilen absorbans değerine karşılık gelen ALA konsantrasyonu standart eğriden hesaplanır. 0. Ayrıca kurşun maruziyetinde eritrositlerde porfirinlerin de düzeyi artar. 1) İdrarda uroprofinin tayini : Yöntemin prensibi. 0. İdrardaki ALA konsantrasyonunu tayin etmek için etil asetoasetat ilave edilen (A) ve ilave edilmeyen (B) tüplerinin absorbansları ayrı ayrı ölçülür. bekletilir.0.6): 70 mi su üstüne.2. Tüplerin her ikisi de kaynayan su banyosunda 10 dk.3.5. Tüpler soğutulduktan sonra her ikisine de 3'er mi etil asetat ilave edilir ve elde çalkalanarak ALA-pirol ekstrakte edilir. Porfirinler arasında en çok uroporfinin ve koproporfinin atılımı araştırılır. 2.5 ve 3 mg/100 mi konsantrasyonlarda standart çözeltiler hazırlanmış olur. Bu porfirinlerin çoğu protoporfirin şeklindedir. Eritrositlerdeki protoporfirinin artışı kurşun zehirlenmesinin tanısında biyolojik indeks olarak kullanılır. 1. Bu çözelti +4°C de en az 2 ay dayanıklıdır. hem metabolizmasında oluşan porfirinlerin atılımının hızlandığı yıllardan beri bilinmektedir.6.6 g sodyum asetat trihidrat ilave edilerek çözülür. Kalibrasyon doğrusu : Daha önce hazırlanmış olan standart ALA çözeltilerine. Asetat tamponu (pH: 4. beklenir ve 553 nm de absorbansları okunur. 5 ve 6 mi stok çözeltiden alınarak su ile 100 mi ye seyreltilir. 1. Glasiyal asetik asit ile 100 mi ye tamamlanır. 5.7 mi glasial (konsantre) asetik asit ve 13. numunelerde ALA tayininde açıklanan işlemler aynen uygulanır ve 553 nm de okunan absorbanslara karşı konsantrasyonlar belirlenerek kalibrasyon eğrisi hazırlanır.2 mi etil asetoasetat ilave edildikten sonra her iki tüp vorteksle karıştırılır (etil asetoasetat ilave edilen tüp blank olarak kullanılır). uroporfirinler kalsiyum fosfat üzerinde absorbe olur. Böylece 0.6) ilave edilir.edilmesi ve Erhlich reaktifi ile verdiği viyole rengin absorbansının 553 nm de ölçülmesine dayanır. . 3 dk. 3. idrar örneğine disodyumhidrojen fosfat (Na2HPO4) ve kalsiyum klorür (CaCl2) ilavesiyle çöken porfirinlerden. Teknik : Kapaklı 2 ayrı tüpe l'er mi idrar ve l'er mi asetat tamponu (pH: 4. Standart ALA çözeltileri. 3000 rpm'de santrifüj edildikten sonra üst fazda kalan etil asetat dan 2'şer mi alınıp ayrı tüplere aktarılır.6. Tüplerden birine 0.

Hg koproporfirin/ml ekstraktı = 0. Çökelek 10 mi 0. Üst faz.1 N HC1 ile ekstrakte edilerek. Sonuçlar kreatinin'e göre düzeltilir. 201 Üst faz atıldıktan sonra tüpe 2 mi 0.Çökelek hidroklorik asitte çözülür ve 380. 405 ve 430 nm de absorbansları okunarak.3. Üst faz atılır. Birleştirilen asit ekstraktları 5 dakika 2000 devir/dakikada santrifüj edilir. 15 mi lik santifüj tüpüne pH sı ayarlanmış idrar örneğinden 2 mi konur. 1 mi 1 M asetik asit. konsantrasyon hesaplanır.817 [2xA40ı . Teknik : Bir ayırma hunisine 15 mi idrar örneği alınır. numunenin pH si 2.1 NHCI ile ekstraksiyonu 5 kez tekrarlanır. alt faz süzülür. 4 mi 1 M sodyum asetat ilave edilir. 380.g uroporfırin/ml = 0. Eter fazına / mi 0. 380. 401 ve 430 nm de 0. Uroporfirin miktarı aşağıdaki formülle hesaplanır : u.1 N HC1 ilave edilerek çalkalanır.g)= (koproporfirin (u. sulu faz atılır. Üst faz atılır.5 . 2000 dak/devirle santrifüj edilir. Teknik : 5 mi idrar örneği deney tüpüne konarak.0'e ayarlanır.g)/ml ekstrakt x------) x . Üzerine 2 damla %5 lik Na2HPO4 ve 2 mi 1 N NaOH ilave edilir. Kalıntıya 2 mi su ilave ederek. Sulu faz atılır. 30 mi eter ilave ederek.831 x [ 2 A405 (A380+ A43o) ] Burada : A absorbansı göstermektedir. huninin ağzı kapalı olarak 2 dakika çalkalanır. 2) İdrarda koproporfınin tayini Yöntemin prensibi: Asitlendirilmiş idrardan koproporfırinler eter ile ekstrakte edilir. Eter fazı temizleninceye kadar su ile yıkama (ekstraksiyon) işlemi bir kaç kez daha tekrarlanır.(A^so + A430)] 202 5 Toplam koproporfirin ()J. Eter fazının 1 mi 0.5 N-HC1 içinde çözülür. 380. Vorteksle karıştırıldıktan sonra 30 dakika bekletilir 10 dakika santrifüj. Eter fazı 0.1 NHCl'e karşı absorbansları okunur. 405 ve 430 nm de 0. 1 mi glasial asetik asit ilave ederek. Çözeltinin pH sı 5-5.5 N-HCl'e karşı absorbansları spektrofotometrede okunur. vorteksle karıştırma ve santrifüj işlemi tekrarlanır.5'e ayarlanmış olmalıdır. Fazlar ayrıldıktan sonra. İdrarda koproporfırin konsantrasyonu aşağıdaki formülle hesaplanır.karıştırıldıktan sonra 30 dakika bekletilir 10 dakika santifüj (2000 dak/devirle) edilir. 401 ve 430 nm de absorbanslar spektrofotometrede okunur. Tekrar vorteksle 10 dakika karıştırılarak santifüj edilir. Çözelti spektrofotometre küvetine aktarılarak.1 N NaOH ilave edilir. 1 cm lik spektrofotometre küvetine konarak. eter fazına 10 mi su ilave ederek tekrar çalkalanır.

Bu nedenle maruziyet derecesi ve kurşun entoksikasyonlarda biyolojik indeks olarak hem metabolizması ara.g/1 arasında ise artmış kabul edilir. Vücutta toplam kurşun birikiminin yaklaşık %2 si kanda bulunur.(0-40 fJ. Porfırinler ve ALA için normal ve yüksek değerler ise : a) İdrarda ALA (mg/1) : 0-6 normal. koproprofınin konsantrasyonu kreatinine göre düzeltilmelidir. kurşun absorbsiyonunun derecesini gösterir. İdrarda kurşun atılımı daha uzun süreli maruziyetlerin gösterilmesi için daha uygun bir kriterdir. 80-150 (j.g/1 üstüne çıkar. 40 mg/l ise tehlikeli. kemik gibi) kurşun tayini.g/1 kabul edilebilir.g/100 mi kan). Kurşun abrosbsiyonu ve kurşundan etkilenmenin tanısında en iyi kriter kan kurşunun tayinidir. 6-20 mg artmış.g/l üstü ise tehlikeli.g/1 arasındadır.g/1 olarak normal kişilerde 0-150 ja. 500-1500 ng/1 artmış. c) Eritrosit protoporfırin düzeyi ise normal kişilerde 0-0. Kandaki kurşunun 80-120 u.g/100 mi arasında olması absorbsiyonun arttığını gösterir. Özellikle organik kurşun bileşiklerine maruziyette total kurşun tayini yanında anorganik kurşun ve organik kurşun tayini de önem taşır.5 |j. [Anabilim Dalımızda çevresel ve mesleki kurşun maruziyetinin araştırılması ile ilgili çalışmalar ve bulguları içeren literatürler kitabın sonunda verilmiştir]. Yapılan araştırmalara göre normalde kurşuna mesleki olarak maruz kalmayan kişilerde. ürünleri olan dALA ve porfirinlerin de analizi yapılır. saç. mesleki maruz kalanlarda ise 1. Analiz sonuçlarının yorumu Kurşuna maruziyet derecesinin belirlenmesinde biyolojik materyalde (kan. Zehirlenme olaylarında bu miktar 250 ja.g kadar kurşun normal.g/1 kabul edilebilir. kan kurşun düzeyinin ölçülmesi yakın zamanda kurşun maruziyeti için bir indekstir. 204 . idrar. Kan kurşununun %90'ı eritrositlerde toplanmıştır. 150-500 (j. 1500 |J. 20-40 mg/l kabul edilebilir. 203 Şiddetli zehirlenmelerde ve tehlikeli durumlarda kan kurşun düzeyi 120 Hg/100 mi kan üstüne çıkar. İdrarda devamlı kurşun atılımı yüksek miktarda kurşun alınmasını gösterir. Kurşun maruziyetinde "hem" metabolizması da etkilenir.15 24 saatlik idrar mi Alınan idrar örneği "spor" idrar örneği olduğu için. 150-200 jj. yetişkin ve çocuklarda kurşun düzeyi 100 mi kanda 0-40 (ag arasında değişir. b) İdrarda koproporfırin III (KP III ise) p.75 nmol/1. İdrarda litrede 80 p. Rutin çalışmalarda. çevre kirliliğine bağlı olarak.mol/l üstüne çıkar. toplam koproprofinin miktarından önce.

Çoğunlukla bu maddeler cilt üzerinde tahriş edici etkiye sahip olduklarından yıkama işleminden sonra. patlama tehlikesi olasılığına karşı. Bu metaller miktarlarının 15-20 misli alkolle yok edilmeli veya orijinal şişeleri içinde saklanmalıdır. Amonyak. Ayrıca bunlarla yapılan reaksiyonlar. hiç olmazsa normal bir gözlük takmak yerinde olur. Özellikle. otoklav) kullanırken. mümkün olan aperey (Şekil 23) görülmektedir. Bu nedenle bu metallerin kırıntıları açık havada bırakılmamalı. Bilinmeyen bir maddenin patlayıcı olup olmadığını. çoğu kez çalışılan toksik kimyasal maddelerin inhalasyonu. Yıkama için her laboratuvarda bulundurulması. 2) Eter ve diğer uçucu yanabilen organik çözücülerle çalışırken bunların yanında alev bulundurmamalıdır.s ) sürmelidir. deri veya ağıza temasla veya ağız yolu ile sindirim yoluna geçmesi ile meydana gelen zehirlenmeler şeklinde olmaktadır. eğer asit özellikte bir madde ise. su banyosu yerine yağ veya kum banyosunda yapılmalıdır. Hafif şok görüldüğünde çay veya kahve verilebilir. kalın camlı sağlam bir korunma gözlüğü takmahdir. kullanılan apereylerin kırılması. Bu nedenle yukardaki koşullarda çalışırken. Alev üzerine ıslak paçavra veya karbon tetraklorür dökerek yangın söndürülür. En iyisi. Her kimya laboratuvarında çalışanların bilmesi gereken bu önlemler aşağıda açıklanmıştır: 1) Laboratuvarda çalışırken. Yangın çıktığı taktirde yanabilen 205 her şey uzaklaştırılır. 3) Gaz veya çözücü buharlar ile çalışırken inhalasyon yolu ile bir zehirlenme olduysa. yangın bombası kullanmaktır. lavabo veya çöp sepetlerine atılmamalıdır. Bu kazalar. .EK-1 LABORATUVARDA İLK YARDIM Kimya laboratuvarlarında çeşitli nedenlerle kazalara rastlanmaktadır. kalevi bir madde ise seyreltik asetik asitle temas yerini yıkamak gerekir. Arkadan. gözde bu durum olduysa tıbbi bakım da yapılmalıdır. korunması gereken en önemli organ gözlerdir. hidroklorik asit buharı ile hafif bir inhalasyon halinde bile hasta hemen hastaneye yollanır veya doktor çağrılır. göz. bu maddenin az bir kısmı metal spatülle alevde ısıtılarak anlaşılabilir. Solunumu zorlayan elbise. saat kayışı gibi eşyalar gevşetilir. Tıbbi bir bakım gerekip gerekmediği. Bu gibi durumlarda ilk yardım olarak laboratuvarda hemen uygulanması gereken önlemler vardır. kişi derhal laboratuvardan uzaklaştırılır ve yatırılarak sıcak tutulur. bir yanık pomadı (vazelin v. patlaması ile ilgili olabildiğii gibi. Patlayıcı maddelerle çalışırken de korunma gözlüğü takmak zorunludur. ilk yapılacak iş bol su ile temas yerini yıkamaktır. Metalik sodyum ve potasyum bu tür kazalara yol açan iki metaldir. deri veya gözün kimyasal madde buharı veya kendisi ile temasında. Vakum veya yüksek basınç altında çalışan apereyleri (vakum desikatörü. 4) Ağız. hastanın bu ilk yardımdan sonraki durumuna bağlıdır. sodyum bikarbonat çözeltisi ile.

aynı şekilde sodyum tiyosülfat çözeltisi kullanarak uzaklaştırılabilir. demir-2-hidroksit hem emetik olarak etkir. formik asit. b) Hidrosiyanik asit. Bunun dışında hemen doktora başvurmalıdır. Bu şekilde. A) 158 g demir-2. bu iki şişe içindeki çözelti birbiriyle karıştırılır ve hastaya içirilir.Şekil 21. hemen ilk yardım olarak hastaya verilebilir. 240 mi gliserinle pasta haline getirilir ve bundan yanık kısma doğrudan doğruya sürülür. Özel antidotlar: Korozif ve zehirli kimyasal maddelerle çalışan laboratuvarlarda. diğer yakıcı asitlerle oluşan deri yanıklarının tedavisinde (magnezyum+gliserin) pomadı kullanılabilir.Göz yıkama şişesi 206 5. 7) Fosforla cilt yanmalarında. derhal % l'lik sodyum tiyosülfat içilmelidir. su ile 1000 mi ye tamamlanır.sülfat (FeSO.88) su ile 15 kere sulandırılması ile elde edilen seyrettik amonyak. Ayrıca 1 hacim amonyağın (d: 0. 7H2O) ve 3 n sitrik asit BP soğuk suda eritilerek bir litreye tamamlanır (Bu çözelti bozulduğunda kullanılmamalıdır). Üstüne açıkça okunacak şekilde "SİYANÜR ANTİDOTU A" yazılı bir etiket yapıştırılır. İntravenöz olarak antidot uygulamasını ancak doktor yapabilir. formik asit ve hidroflorik asitle oluşan yanık şiddetini azaltmakta yararlıdır. solunum zehirlenmelerinde yapay solunum yaptıran apereyler bulundurulması da yararlıdır. 207 6) İyot içilmesi halinde. hidroflorik asit ve benzeri. 200 g magnezyum oksit. Aynı şekilde (B) çözeltisinden de 50 mi alınarak ikinci bir şişeye konulur ve "SİYANÜR ANTİDOTU B" yazılır. Deri üstündeki iyot lekeleri de. Burada önemle belirtilecek nokta şudur: Siyanür zehirlenmesinde ancak yukardaki şekilde bir ilkyardım laboratuvarda uygulanabilir. Ani bir zehirlenmede. siyanür tuzları ve nitrillerle (hidrolizle HCN verirler) oluşan zehirlenmelerde. aşağıdaki şekilde hazırlanan antidot karışımı. bu maddelerin özel antidotlarının bulunması gerekir. yanık yer %3 bakır sülfat ile yıkanmalıdır. B) 60 g susuz Na2 CO3 bir litre suda çözülür. 8) Ayrıca büyük laboratuvarlarda. 9) Amonyak tamponu (pH : % ): g amonyum 40 mi 5 M amonyak içinde çözülür. 208 EK-2 ÖNEMLİ REAKTİFLERİN HAZIRLANMASI . brom. Örneğin: a) Brom. (A) çözeltisinden 50 mi geniş ağızlı ve polietilen kapaklı bir şişeye konur. hem de siyanürle toksik olmayan demir bileşiği oluşturur.

05 g bromfenol mavisi 10 mi asetonda çözülür ve 100 mi %1 AgNO3 (Aseton + su : 1 + 3 da hazırlanmış) ile karıştırılır. 20 mi distile suda çözülür. b) 40 g potasyum iyodür 100 mi suda çözülür.70 g saf potasyum dikromat 150 mi distile suda çözülür. Bakır sülfat çözeltisi (Reinsch deneyi Hg için) : 5 g CuSO . Bu çözeltiden 80 mi alınarak tekrar 20 mi 0.Ansties reaktifi : 3.53 mi absolü mutlak etil alkol hassas bir pipet veya büretten ilave edilir. 25 mi (a) çözeltisi ile karıştırılır. 2. Cıva nitrat çözeltisi (Barbitüratlar için) : (HgO .05 g bromfenol mavisi 10 mi asetonda çözülür ve 100 mi ye tamamlanır.Distile su ile 500 mi ye tamamlanır. 10 mi (b). Berrak kısım kullanılır. 0. . Bromfenol mavisi reaktifi (TLC de org. Bu şekilde hazırlanan alkol standardı %2 liktir.OH. 5 H O. 100 mi %25 etil alkolde çözülür. . 100 mi suda çözülür. 6 H O. Dragendorff reaktifi : a) 2 g bizmut subnitrat. Bromlu su : 5 g sıvı brom cam kapaklı bir şişeye konarak 100 mi su ilave edilir. Borat tamponu (pH 9. Saf etil alkol ile 1 litreye tamamlanır. Civa-2-klorür (veya bromür) çözeltisi (Gutzeit deneyi) : 0.2 N NaOH ilave edilir. 209 Demir-3-klorür (ferri klorür) çözeltisi : % 5 lik : 5 g FeCI3 . 20 mi asetik asit ve loo mi su karıştırılır. Alkollü potasyum hidroksit çözeltisi : 35 g K. b) %5likNaNO3 (suda).4) : 24. Bu sırada büret veya pipetin ucu su yüzeyine çok yakın olmalıdır.1 g HgO 10 damla %25 HNO3 içinde çözülür.5 mi (b) çözeltisi. 25 mi asetik asit ve 100 mi suda çözülür. Diazo çözeltisi (fenol tayini için) : a) p-nitroanilin çözeltisi : 0.8 g H BO (borikasit). Brillant green (yeşili) reaktifi : 1 g Brillant yeşili. Su ile 100 mi ye tamamlanır.75 g p-nitroanilin 10 mi suda çözülür ve 20 mi konsantre HCI ilavesinden sonra 250 mi ye tamamlanır.. . 100 mi 1 N HCI de çözülür.2 N NaOH ile 1 litreye tamamlanır.HNO3) çözeltisi : 0.6 g Sodyum asetat ve 6 mi asetik asit yeterli miktarda suda çözülür ve su ile 1000 ml'ye tamamlanır. . Kullanmadan hemen önce 1. Alkol Standart çözeltisi: 100 mi lik balonjojeye 50 mi distile su konur. Kullanırken 10 mi (a). Raktif 2 günde bir yenilenmelidir..280 mi saf konsantre sülfürik asit yavaş yavaş karıştırılarak ilave edilir. Asetat tamponu (pH 5) : 13.': . fosforlular için) : 0.

■■ ■ ■■ Kromotropik asit çözeltisi : 0. Flourscein reaktifi (İTK için): 0. İyodoplatinat çözeltisi : 1 g platin klorür 10 mi suda çözülür ve 200 mi % 30 luk Ki içine ilave edilir. 45 mi % 20 perklorik asit (ağırlık/ağırlık) ve 50 mi % 50 nitrik asit (ağırlık/ağırlık) birbiriyle karıştırılır. 25 mi % 20 perklorik asit (ağırlık/ağırlık) ve 25 mi % 50 nitrik asit (hacim/hacim) karıştırılarak hazırlanır. Fenol çözeltisi : a) Stok (Standart çözelti): 0. N-iyot çözeltisi: 12-13 g I ve 20-25 g Ki 100 mi suda çözülür. 210 İyot çözeltisi : a) Genel ( %2 ): 2 g iyot ve 4 g potasyum iyodür 100 mi suda çözülür. Çözeltinin rengi kahverengiye dönüştüğünde kullanılmaz.8-dihidroksi naftalin-3.1 g 2. Forrest reaktifi: 25 mi % 0.04 g flourscein 100 mi etil alkolde çözülür. İzopropilamih çözeltisi (Barbitüratlar için) : 5 g izopropilamin 100 mi susuz metil alkol içinde çözülür. 25 mi % 30 sülfürik asit (hacim/hacim). Bu çözelti 1 mi de 10 mikrogram (jag) fenol ihtiva eder. (Fehling II) Kullanılmadan önce. Kahverengi şişede saklanır. . b) 5 g Sodyum hidroksit. < ■ . Su ile 200 mi ye tamamlanır.5 g kromotropik asit (1.2 potasyum dikromat (suda). Karışım karanlıkta saklanmalıdır. FPN reaktifi : % 5 ferriklorür. (Fehling 1).5 g saf fenol 10 mi suda çözülür ve 4 mi konsantre HCI ilavesinden sonra su ile 500 mi ye tamamlanır. Cam kapaklı renkli şişede ve buzdolabında saklanmalıdır. b) Seyreltilmiş fenol standardı : 1 mi stok fenol çözeltisi su ile 100 mi ye seyreltilir. Fröhde reaktifi: 0. 2 g Ki ilave edilir.5 g senyet tuzu (sodyum potasyum bitartarat) 50 mi suda çözülür. Kurşun asetat çözeltisi : 10 g kurşun asetat suda çözülür ve 100 mi ye tamamlanır.5 lik HNO te çözülür. iki çözelti eşit hacimde karıştırılır. ! '* Kobalt nitrat çözeltisi (Barbitüratlar için) : 1 g kobalt nitrat veya kobalt asetat 100 mi susuz metil alkol içinde çözülür. 17.Fehling reaktifi : a) 35 g CuSO . : Kinin-KI reaktifı (Bizmut için): 1 g kinin sülfat 100 mi % 0.6-dibromokinon-klorimid 25 mi % 95 etanolde çözülür. 5 H O 50 mi suda çözülür.6-disüIfonik asit) su ile 100 mi ye tamamlanır.1 g sodyum molibdat 100 mi konsantre sülfürik asit içinde çözülür: Gibbs reaktifi : 0. Mandelin reaktifi : 1 g amonyum vanadat 100 mi konsantre sülfürik asit içinde çözülür.

Mecke reaktifi (alkaloidler için) : 0. Palladyum klorür çözeltisi (CO için) : a) 0. b) (Asitli çözelti) : 1 g madde 40 mi konstantre H SO ihtiva eden 100 mi seyreltik asitli suda çözülür.5 g selenyöz asit 100 mi konsantre sülfürik asitte çözülür.4 g civa-2-klorür (merküri klorür. Mayer reaktifi : 1. dekante edilerek berrak kısım kullanılır.5 g KmnO4.Bu çözeltinin 0.22 g PdCl .01 N HCrde çözülür.5 g potasyum iyodür ve 1. . b) 3. Millon reaktifi : 10 g civa. . 17 g KOH az miktar suda çözülerek eklenir. • Marquis reaktifi : 3 mi konsantre asite 3 damla % 40 lık formaldehit (formalin) damlatılır. 12 g KOH bu çözelti içinde çözülür.25 g cıva-2-klorür (HgCl2) 80 mi su da doymuş HgCl2 çözeltisinden bu karışıma hafif kırmızı bir çökelelek meydana gelinceye kadar karıştırılarak ileve edilir. Karıştırıldıktan sonra 100 ml'ye tamamlanır. p-dimetilamin benzeldehit reaktifı (alkaloidler için) : a) (Alkollü çözelti) : I g madde.0 mi fosforik asit (H PO ) ilave edrek karıştırılır. Çözünmenin tamamlanması için hafifçe ısıtılmalıdır.4 ml'sine 20 mi glasial asetik asit ve 2. az miktar doymuş HgCU ilave edildikten sonra su ile 100 mi ye tamamlanır. 20 mi konsantre nitrik asitle çözülür ve eşit hacimde su ilave edilerek karıştırılır. 100 mi suda çözülür.H O 100 mi seyreltik HC1 de (35 mi konsantre HC1 su ile 100 mi ye tamamlanır) çözülür. HgCI) ve 5 g potasyum i>odür 100 mi suda çözülür.5 mi % 85 fosforik asit içinde çözülür ve su ile 50 mi ye tamamlanır. 250 mi 0. 211 Nessler reaktifı : a) 2 g HgCl2 6 g Ki ile birlikte az miktar suda çözülür. N-l-naftiletilendiamin reaktifi : 100 mg N-1-naftiletilendiamin etil alkolde çözülerek. 100 ml'ye tamamlanır. c) (Asitli çözelti) :1 g madde 100 mi konsantre H SO içinde. Pikrik asit çözeltisi (alkaloidler için) : Suda doymuş çözeltisi hazırlanır. Kullanılmadan hemen önce hazırlanmalıdır. Potasyum permanganat çözeltisi : a) (Kromotropik asit deneyi için ): 1. Gerektiğinde hafifçe ısıtılır. Bir gece bekletilir.Marme reaktifi : 30 g kadmiyum iyodür ve 60 mg potasyum iyodür 180 mi suda çözülür.7H O. b) 1 g PdCl . Potasyum iyodür-Na2 SO3 (Reinsch deneyi için ) : 5 g Ki ve 20 g Na2 SO. 7. 100 mi etil alkolde çözülür ve 2 damla konstantre sülfürik asit damlatılır. Potasyum triiyodür ( KI-I) çözeltisi (asitli) Mikrokristalizasyon için : 10 g iyot 35 g Ki 100 mi suda çözünür.

b) Mikrokristalizasyon için: 2 g KMnO4 su ile 100 ml'ye tamamlanır ve 5 damla H PO ilave edilir. 63: 33-37. . Clarke. Marigo M. California Biomedical Publieations. Mosby Coınpany. Bauer. R. Arch.2): a) 1. Sitrat tampon çözeltisi (pH:2.A.C. 120 mi M hidroklorik asit ve 40 g hidrate ferriklorür eklenir. the Pharmaceutical Press.Soğuduktan sonra. Frigeno A.S. Tagliora F. Santos.V.G.ondon. Pirotannik asit çözeltisi ( CO için ) : 1 g pirogallik asit ve 1 g tannik asit 100 mi suda çözülür. 212 Rhodamin B : a) (İTK'de püskürtme reaktifi): 0.. A.187 gNaHPO. su ile 1000 mi ye tamamlanır. procedure for the analysis of hippuric acid and m-methyl hippuric acid by gas chromatography" Int. E.1 M sitrik asit... "Carboxyhemoglobin.C. C orvalho...C. P. (Eds) Plenum Press. l.Bu reaktif 6 ay daya nabilir. 2.".. New York. (1988) "Trace Element Analyse in Forensics" in Development in Analytical Methods in Pharmaceuticals. C. Scott-Wilson reaktifi : a) 5 g cıva-2-siyanür 300 mi suda çözülür.C.. O. (1975). Occup-environ. 20 mi distile suda çözülmüş 2 g anhidr sodyum sültlt ve 2 mi konsantre HCI ilavesinden sonra ağzı sıkı kapalı şişede saklanır.. R. 67-74. Gagliono Candela. J. Qtıeiraz. Davis. b) 90 g sodyum hidroksit 300 mi suda çözülür. S. b) 0. Isolation and Identification of Drugs Vol.. Biological Monitoring of Industrial Chemicals. b) Talyum için: 0. Saint Louise the C. 397-405. London.Bulanıklık veya çökelek oluşması halinde atılır.Zehirli olduğu için pipet kullanılmamalıdır.05 g Rhodamin B 100 mi konsantre HCL içinde çözülür. Methemoglobin and Sulfhemoglobin" in Grad\\ohls Clinical Labaratory and Diagnosis. Borriello.1 g Rhodamin B 100 mi de çözülür. (1991).. Piemento G.A. Biomedical and Forensics Sciences. (1980). "A new derivatization.. c) 1.C. Volume 1.45 g gümüş nitrat 200 mi suda çözülür. Health. (c) çözeltisine tamamen soğuk (b) çözeltisi ilave edilir ve karıştırılır sonra (a) çözeltisi ilave edilirken devamlı karıştırılır. 213 KAYNAKLAR Basclt..2H2O distile su ile 100 mlye tamamlanır. V... Bonato. Dreoss. (1980).L. 20 mi (a) ile 980 mi (b) çözeltisi karıştırılır. R. R.2 g bazik füksin veya p-rozanilin hidroklorür 120 mi sıcak suda çözülür. 964-978.D. Schiff reaktifi : 0. Trinder reaktifi : 40 mg merkürik (Hg) klorür 850 mi suda çözülür. . Lanchote.H.

İM. (Edt).. analitik: 6) A.. \Villiams & Wilkins a VVaverly Company.S. (no.. (1975).. 2.. Fak . R. S. Aydın. Toksikolji Laboratuvar Kitabı.. Beauftragter für Dopinganalytik Des Bııııdesinstitüts für Sportvvissenschaft. N. Vural. Işımer. V. Donike. (1997). (1998). Curry. (1972). (1990). 214 Craf.A. T. H. Ellenhorn's Medical Tosicology. 38.. Toxicol. N. G. Sayal.Yayınları. 2. S. Y. B. (1996).. A. Crifasi. Braitwaite..Vural.J. I'. R. baskı.. 263-287. baskı.. Yayınları. Ankara.. "Haşiş içindeki majör kannabinoidler olan THC. Uysal..... II 3. N. Duydu. A. S. baskı. London:99-119... 50-64. VVasserberger. R. (1998) "Urinary excretion of lotal and inorganic lead in tetraethyl exposed workers" Bull: Environ. (1969). The Royal Society of Chemistry. A. Y. Kav e. Duydu. Band I. (1967). 60: 395-401. Charles & Thomas publisher.A. Feldstein. (Edt). "List of doping classes and methods"..Widdop...Ecz. Erdem. A. S. genel: 147.Ü.37-46. 292-296. M. Süzen. R. Schvvald. N.28(l). Y. (1999) "A modified method for dctormination of hippuric acid in urine by HPLC" Ankara Ecz. A.. White P. Flanagan. A. Springfield Illinois. Preuss Fr. Anal..Cox. Basımevi.. WHO Genova. Emerson. Gadamers Lehrbuch der Chemischen Toxikologie und Anleitung zur Ausmittelung der Gifte. M. Handbook of Emergency Toxicology.R. "Urinary excretion of lead and 8-aminolevulinic acid in vvorkers occııpationally exposed to tetraethyl lead" Biological trace element research 63: 185-194. Vural. Academic Press. Fak... Vural.. Basic Analytical Toxicology.. "A comparison of a commercial microdifussion method and gas chromotography for ethanol analysis" J. No: 37).. Ordog. London. J.C. F. Duydu. Ellenhorn. Brown. Y. Vural. Ohio.. N. Fen Fak. J. (1988)... Contam. 14: 211-212. press.Ü. de.Derg.. Ulucanlar Matbaacılık Sanayii.S. Advances in Forensic and Clinical Toxicology. Süzen. (1995). C. Gündüz. "Methods for the Determination of Carbon Monoxide" in Progress İn Chemical Toxicology Stolman.. Instrümental Analiz. (1998). N. Toxkol. Duydu. "Alcohol Analysis" in Essentials of Forensic Science. S. CBD'nin İTK ve kapiler gaz kromatografisi yöntemleri ile tayinleri" GATA Bülteni. M. Wolff. (1961). Cüley. Vandenhoeck & Ruprecht in Göttingen... A.. (1986). . (Ankara.. E.

Ü.Ü. Thomson..F. (1996). S.D (Edt) 5. Quattrocchi.C. M. VViddop. Doğa Bilim Dergisi: Tp (7) 192-200. (1993) "Sık zehirlenme nedeni olan ilaçların terapötik ve toksik kan dü/eylerinin araştırılması". (1996). Moffat. Yayınları. Toxicol.. "Türkiye'de kullanılan klorlu fenoksiasetik asit grubu herbisitlerin idrarda tayini için bir yöntem". Ecz.K. Der. "Biological exposure index as a complement to the TLV". Fak. Jackson. Med. Mde.V. No: 73). A.. (kvıtp. Clarke's Isolation And Identification Of Drugs.. Stolman. 50. 578-582. "Ankara'da hava ve insanlarda kan kurşrn seviyesinin arattırılması". London 2. N. G. 406-412. R.küpçü. Burgaz. (1983). Capshavv. (II) 2: 190-199. Fak. (!2):348-349. '"Standardization of carboxyhemoglobin by ınicrospectrophotometric method and application of the tnethod to vvorkers occupationally c\poscd to carbonmonoxide". Academic Press.. 215 Vural.(1994). "Karbonmonoksit zehirlenmesi ile ölenlerde ve sigara içenlerde karboksihemoglobin ve methemoglobin düzeyleri"./ . Mec.. J.. London 1. A. Toksikoloji. A. 23 (1-2): 11-20. V:II Saferstein. Ankara Ecz. Ankara (A. L. N. TürkHij. K. Mec. (1990). Vural. Derg. 8(1): 55-68. A. A. NVilkinson. Fak. Poklis. B... "A modified method for the analysis of carhon monoxide in postmortem blood".. 17: 637-642.... Güvendik. GLK ile tayini ve yöntemin trafikte uygulunmasf. L. "Analytical / Forensic Toxicology" in Cassarett & Doull's Toxicology Klaasser C. 103-114. Biyol. F.. Doğa Seri C. Saygı. baskı... JAnal. (1986). Am. Vural. Basımevi. baskı Mc Graw Hail New York .(1984). Vural. N. N. (1988) "A Comparison of a microdiffusion method for ethanol and the Abbot TDx ethanol assay". N.. Siegel. L. Lowry. Ecz. A. (1963). "Kan alkolünün (mikroyöntemle. (1983). "Concentration adjustment of spot samples in analysis of urinary \enobiotic metabolites". J. Vural. L. (1988). Ecz. 1-6. baskı.(Edt). Kahraman. 951-969. Prentic Hail.A. Ind. Ş. "Forensic Identification Of Controlled Substances" in Forensic Science Handbook. (1981)... Fak. The Pharmaceutical Press. Der.. Vural. 28. N.. Toxicol. Ş.. A. (1986). N..S. Anal. Serrano.. Trevisan.. Pannel. R. B. 8. . Z: (1978).Ü. 70-131.. B.Ü. Moss. Vural.. Motacedded. Progress in Chemical Toxicology V:I. J. J.

Danışman: Prof. Dr.. (1983). N... S. N. Dr. Dr.. Araştırma Fonu. Besbelli. 216 Duydu. Farmasötik Toksikoloji Anabilim Dalı. H. Eczacılık Fakültesi. Farmasötik Toksikoloji Anabilim Dalı.Ü. Disiplinlerarası Anabilim Dalı. ..100007). N. N. Danışman: Prof. Danışman: Prof. Vural. (1995). 57:315-320. Vural). (1986).VRLANILAN TEZLER Aksu Şan. N. Fak. Alikaşifoğlu. Adli Tıp Bülteni 1(2): 74-81. Vural).Ü. (1995). N. "Organik baz yapısındaki stimülanların (doping maddelerinin) idrarda İTK ve GLK ile nitel ve nicel analizleri". Vural). Mec... (1999). (1996).Ü. "Kan alkol düzeyini etkileyen faktörlerin adli tıp açısından değerlendirilmesi". (1993). Dr. FaLDerg. Contam. Aromatik Hidrokarbonlara Mesleki Maruziyetin Biyolojik ve Çevresel Olarak İzlenmesi (A. N. Farmasötik Toksikoloji Anabilim Dalı Doktora Tezi. Proje No: 91. Doğanyiğit.Ü. Vural). H. Sağlık Bilimleri Ens. \ AR. N. Süzen. Vural. 19(l-2):59-70. N. Dr. Ergun. Doktora Tezi. Saygı. Vural. Vural. N.Ü. Eııvinm. B. Fak. (1989).Ü. Ş. Postmortem Kanda Kolinesteraz Aktivite Tayininin Adli Toksikoloji Açısından Değerlendirilmesi. Metil Alkol Zehirlenmesinde Biyolojik Materyalde Biyokimyasal Değişikliklerin İncelenmesi (A. Methylmercury in hair of fishermen from Turkısh coasts.. Danışman: Prof. N. Bazı İlaç ve Pestisitlerin Enzimatik Yıkılanma ile Postmortem Analizleri (A. (Yüksek Lisans Tezi. Danışman: Prof..Ü. Derg.Ü. Ecz. Sayın. Vural).. Bahardoğan.Ü. A. Doktora Tezi. Ecz. Doktora Tezi. 24(2): 83-94.: Araştırma fonu.Ü. Dr. Vural). Doktora Tezi. Modiflye Bogen ve Gaz Sıvı Kromotografisi Yöntemleri ile Kanda Etil Alkol Tayininin Analitik Toksikoloji Açısından Araştırılması. (1995). Vural) (A.. İN. Sağlık Bilimleri Ens. (1996). A. Proje No: 90-20-00-01).Ü. Dr. (1983). "İdrarda testosteron ve epitestosteronun ince tabaka kromotografisi ve gaz sıvı kromotografısi ile tayini". "Effect of time interval betvveen the traffic case and alcohol on thc legal blood alcohol limit in traffic accidents".Vural. Dr. N.Sağlık Bilimleri Ens. Bull. Danışman: Prof.. Danışman: Prof. Danışman: Prof.Sağlık Bilimleri Ens. (1993). Toxicol. S.. (A. 13(1-2): 65-77. R. Ünlü. Yüksek Lisans Tezi. Adli Tıp Ens..Ü. İN. Sayın. Ecz. Alkil Kurşun Bileşiklerine Maruziyetin Biyolojik İzlenmesi (A. H. Organik Fosforlu İnsektisitlere Mesleki Ve İndirekt Maruz Kalmanın Toksikolojik Yönden İzlenmesi (A. N.. Y. Yüksek Lisans Tezi.Sağlık Bilimleri Ens.Türkiye'de Kullanılan Dipiridil Grubu Ve Klorlu Fenoksiasetik Asit Grubu 1 Icrbisitlerin Analitik Toksikoloji Açısından İncelenmesi (A.. N. Vural) (A. N. A. (1996). Burgaz.

Z. N.. Toksikoloji Bilim Dalı Doktora Tezi. S. Dr. G. ve TÜBİTAK Tıp Araştırma Grubu. 64.Ü. Süzen. Usanmaz. (1998). Türkiyede Sık Olarak Zehirlenmelere Neden Olan İlaç ve Pestisitlerin Xad-2 ile İdrardan İzolasyon Koşullarının Araştırılması ve Bir Toksikolojik Analiz Tarama Yönıeminin Geliştirilmesi (A. 50. 36. Danışman: Prof. A.Ü. 40.. Dr. 20. N. Vural. 182. Toksikoloji Kürsüsü Doktora Te/i. Bil. N. 66. (A.Ü. (1988) Anabolik Siteroitlerin İdrardan İzolasyonları ve Tanımlanmaları. Sayın.Ü.. Lisans tezi. (1982). G.Adli Tıp Ens. Proje No : TAG 433. 65. (iü\ endik). Araştırma Fonu No: 87-30-0012). Doktora Tezi. Dr. Vural). Ens.Lisans Tezi.Danışman: Prof.Güvendik. Ş. Sağ.Ü.Toksikoloji Bilim Dalı Doktora Tezi.Sağlık Bil. Ankara'da Hava ve İnsanlarda Kurşun Seviyesinin Araştırılması (A. Organik Baz Yapısındaki Stimülanların (doping maddelerinin) İdrarda İTK ile Nitel ve Nicel Analizleri.Ü. Doktora Te/i. Danışman: Prof.Tümtürk..pitestosteronun GSK ile Tayini (A. Ens. Ens. 31. Danışman: Prof. Vural). N. H. (1982). 198 Aldehitler.Vural).Ü.Vural).Vural).Fak. (1994). 211. N. Dr. 44. 185 Alkil kurşun.. 183. Danışman: Prof. A.Ü. Vural). Ecz. N. Ecz. (1982). 194. Alkol Hassasiyeti ve Alkol Metabolizması Enzimlerinin Postmortem Araştırılması ve Adli Toksikoloji Açısından Değerlendirilmesi (A. Danışman: Prof. 104 Aldrin. Dr.Ecz.Ü. Kara kaya. 13. Sağlık Bil. Fak. Dr. İş Yeri Ortamında Formaldehitin Çevresel İzlenmesi (A. Motaceded. Ecz. \. 217 İNDEKS -AAAS. Testosteron Ve l'. Danışman: Prof. 195. Y. Y. (1977) Mikrosspektrofotometrik Yöntemle Karboksihemoglobin Tayininin Siandardizasyonunu ve Bu Yöntemle Mesleksel Olarak Karbonmonoksite Maruz Kalanlarda Kiirhonmonoksit İnhalasyonunun Saptanması (A. (2000). Danışman: Prof. Düşük Düzeyde Kurşun Maruziyetinde Bazı Biyokimyasal Parametrelerin Araştırılması (A. S. . Dr.Fak. Di. 184 Alkaloidler. N. 195 . 212 Alkil fosfat. 196. Doktora Te/i. Saygı.Fak.

150 Barbitüratlar. 194 -BBakır. 186. 19. 17. 49. 109 Apomorfin. 31. 67. 26. 114 Amberlit XAD-2. 118 Asetaminofen. 3. 65. 28. 158 Atomik absorbsiyon spektrofotometresi. 7. 32. 142 Amon\um pirolidin ditiyokarbamat. 27. 159 Antijen. 172. . 27. 36. 167. 31. 143. 34. 22. 126. 144 Boam testi. 124. 169 Ben/en. 194 Aselamid. 21 Aromatik primer aminler. 29. 17. 47. 70. 208 Baıbital. 159 Asetil tiyokolin. 71. 91. 46. 196 Anilin'. 104. 174. 176 Anılbter maddeler.65 Anlipirin. 175. 32. 177. 17. 195 Amoharbital. 154 Aminolevülinik asit. 56. 64.36. 138. 48 Aıııletamin. 25 Aseton. 60. 74. 13. 49. 69. 36 Arsenik. 52. 149. 43 Aininoklorobenzofenon. 46. 144. 18. 26.73 Antimon. 105.Alkolmetre. 26. 69. 34. 179. 142. 52 Asidik iyodoplatinat. 28. 139. 66. 28. 187 Asiclık ilaç. 112. 44. 125. 18.44. 67 Antikor. 147. 140. 57 Aspirin. 155. 66.

ditiyobis (2-nitrobenzoik asit). 175 Digoksin. 154 Diazinon. 137 Ben/odiazepinler. 207 Demir-3-klorür. 93 Desipramin. 28. 4. 81 -CCıva. 42 -D5. 37. 22 Dializ. 182 Demir-2-hidroksit. 52. 24.211 Conway mikrodifüzyon. 189 DDT. 183 Dietileter. 185 Dietilpropion. 38. 3. 151. 26. 31. 153 Buchwald. 95. 157. 27. 154 Berlin mavisi.5'.69. 24. 23. 88. Ben/ofenon. 150. 212. 210 Bratton-Marshell. 107. 185 Dikromat testi. 29. 151. 20 . 15. 20.127. 128 Dietilfosfat. 11. 26. 136. 152. 102. 101. 150.213 Cıva-1. 3.31 Diazepam. 27. 28. 36 Dieldrin. 36. 52 Civa-2. 92 Bizmut. 172 Difenilamin.73 Diklorvos. 188 Diazo reaksiyonu. 184. 108 Çinkofen. 96. 182. 156.

Dowex 50. 176. 80. 32. 167 Distilasyon. 15 Eserin salisilat. 41. 177. 47. 39 En/im yıkılama yöntemi. 183 Doping. 44. 44 Knzim dijestiyon yöntemi. 138 Ditiyonit. 172. 40. 170 Eter. Epiıestosteron. 125 . 31. 176. 176 Ekslraksiyon. 191 Esrar. 99. 126. 210 DTNB. 81. 172. 180 Eroin. 17. 104. 180. 25 Dillie-Koppany testi. 83. 47 Dragendorff.Dikuat. 189. 171. 192 Dubovvski yöntemi. 191.216. 147. 20. 34. 90 Duquenois-Levine reaktifi. 103. 190. 112 Etil benzen. 18.214. 23. 166 218 -EEfedrin. 173. 84 Dokofan. 39 Emetin. 44. 40. 202 Etil alkol. 172. 166.

20 Feldstein ve klendshoj. 163 Fen i I butazon. 134. 36. 207 Formol. 119. Fenoıiyazinler. 116 Fpn reaktifi. 197. 143. 36. 22 -G- . 99. 117. 199 Fehling deneyi. 32 -F-' FA AS. 1 16. 102. 174 Feni klorür. 165 Fujiwara deneyi. 38.99. 198.211 Forınalin. 17. 179 Fenitoin. 118. 196. 57. 72 Floroglusin. 118. 69 Eenobarbital. 44 Froehde reaktifi. 20 l'errosiyanür. 145 Fenoller. 117. 135. 36.Etilen klorür. 18. 33. 191 lloresans polarizasyon immunoassay. 44 i enilpropiyonat. 39. 41. 4. 119. 19. 42 Fen i I hidrazin. 120. 117 Fenil salisilat. 22 Fraksiyonlu ekstraksiyon. 24.211 lomıalin. 177. 25 Fentermin. 101. 35 Feııasetin. 1 17 Formik asit. 21 Formaldehit. 92 Fi/ostigmin salisilat. 18.23.

209 . 30. 143 -İİlaç + antikor. 103. 51 İndofenol reakisyonu. 132. 134. 35 İzopurpurik asit. 33 Guignard deneyi. 36.25 Glutetimid. 21 Karboksihemoglobin.Ciallik asit. 66.20. 127 HPLC. 121.206 Ketonlar. 36 İyodoform deneyi. 211 Kloral. 35 İzonitril deneyi. 61. 92 -KKadaverin. 129 Heptaklor. 126. 184 Hidrofob nötral maddeler. 20. 183. 211 Kafein. 157. 123. 68. 70. 215 Karbolik asit. 36 Gutzeit. 57 Klorlu hidrokarbonlar. 44 Hippürik asit. 125. -HHead space. 77. 177. 28. 174. 134 Karbon monoksit. 63. 17. 42 Guayak reçinesi. 7. 74 İnce tabaka kromatografisi. 25. 17. 83. 80. 74. 21 Gaz kromatografîsi. 71. 32. 61. 44 Kafur. 118. 67. 11. 150. 62. 22. 34 Kloralhidrat. 19. 57 . 41. 14. 103 Heptadekanoik asit. 176 Gettler-goldbaum yöntemi. 17. 52. 13 Kadmiyum. 12. 22.36 Kinin. 139. 152 Klorfeniramin maleat. 186 219 Klorpromazin. 29.20. 69. 121. Karbon tetraklorür. 11. 44. 194. 91 Guayakol. 44. 20. 50. 49. 31. 77. 170 Klordiazepoksit. 122 Klorlu siklodien. 94 Glukoz. 67 İmmunoassay. 182 Kloroform. 50. 19. 9. 28.

131. 5. 77. 104 Ksilen. 163 . -LLahstix. 100. 202 Kreatinin tayini. 56. 79.ora/epam. 188. 50 Kıomotropik asit. 80. 117. 101. 134 Krezol. 52 Metalik zehirler. 170 Kokain. 163 Kromatografik yöntemler.201. 18. 76. 118. 99. 26 Metamfetamin. 3 Mecke reaktifı.203.211. 186 Konim. 140. 171 Kolinesteraz. 19 Lantanyum klorür. 163 Kreatinin. 168. 193 . 33 Kontrollü maddeler. 186. 89. 184 l. 175 Metanol. 166. 169 Marquis reaktifı. 194. 169 Mefenamik. 168. 189. 167. 86.iebermann'ın indofenol. 184.SD. 75. 187 Mandolin reaktifı. 36 l. 127. 25. 197 l. 21. 64. 141.cgal deneyi. 135 Undan. 102. 99. 172. 15. 159. 101. 169 Marsh testi. 127. 56. 23. 134. 27 Kurşun. 165. 169 -MMalıuion. 129. 160. 162. 166 Kodein. 150 l. 129 Melhb. 125. 75. 195.Kobalt tiyosiyanat. 133 Kııpröz iyodür. 52. 34. 100. 128.211 Kscntogenat deneyi.Aktivitesi. 132.

172. 50. 23.(1-naftil) etilen diamin. 65 -O-ÖO-krezol. 139. 88 P-aminofenol. 162 Paration. 172. 126 Nitrözasit. 104. 57 Nikotin.52. 168. 95. 143 . 9. 156 Metil testosteron. 183 Metil hippürikasit. 180 Metoksifenamin. 58. 80. 152 Nandrolon. 121 Metil salisilat. 96.215 Metil alkol.42 Organik asitler. 134 Morfin. 57. 17 -PPalladyum klorür. 159 P-aminosalisilik. 18. 44 Nötron aktivasyon analizi. 161 Nordazepam. 18. 163. 23. 11. 47 Parasetamol. 129 Metil kloroform. 20. 35. N-asetil-p-aminofenol. 129. 36 Niketamid. 108.Methemoglobin. 138. 133. 159. 131. 175 Mikrodifüzyon. 172 Nitrobenzen. 150 Norefedrin. 127 Okzalikasit. 154. 130. 155 Papain. 19. 136 M-MHA. 159 NBD. 139. 170 -NN. 188 Parri deneyi. 25. 17 Organik bazlar. 101. 37. 83. 43. 106. 17. 155. 164 Millon reaktifı. 99. 174 Nessler reaktifı. 42. 17. 60. 45 Parakuat. 163.69 Ninhidrin. 185. 186 Ön denemeler. 47. 177 Narkotikler. 42 Organik fosfat esterleri. 173. Mikroskopik inceleme.34. 23. 174 Nötral maddeler. 17.

91. 33. 181 TDX. 184 Pikrik asit. 215 Tellüryum. 91. 90. 4.ktifi.210 Pnilrofenol.21 Sdıi İT reaksiyonu. 36 Sodyum tlorür. 128. 207 Siyanürler. 96. 92. 166 Sokonal. 18 Sekonder aminler. 151. 36.33. 173 Selem um. 185 Porllrinler. 41. 52 . 164 Sias-otîo. 93. 145 Perfenazin. 100 Sü'llTlr. 50 Spol testler.42. 95. 24. 17.39. 40. 52 Pestisitler. 17. 158 Saıııonin. 22. 56. 123. 127 -SSakkarin. 31. 36 Scou (Rı. 121 T/H oranı. !3 Su buharı distilasyonu. 189 Primer aminler. 201. 9J.204 Puıresin. 78 P-niiroanilin. 22. 97 98. 26 SiMoin. 42 Salisilamid. 105 Soıeı bandı. 32 Sujbert yöntemi. 124. 162. 18 Piridin.-lrikloroetan. 64. 10. 186.ıybal) testi. 187 220 Piridin-barbitürik asit. 104 -TLl. 194. 97.l. 65 Spekıroskopik yöntemler. 18. 38. 192 Sivaniir. 117 SehifTre:. 138. 127. 97 Pirogallikasit. 212 Pirotannik asit. 136. 182. 200 Pentobarbital. i 72 Sek önder aminlerin. 153 Teofilin. 96.80. NÜ. 150. 38. 36. 157. 79 Spekiroskopi. 26 Temazepam. 155. 4. Renk reaksiyonları.39. 19. 98. 95.. 36 Protoporfirin. 156 Salisilatlar.P-dimetilaminobenzaldehit. 156. 13 -RReinsch deneyi. 18 Pralidoksim klorür.57. 155 Salisilik asit.44 Striknin.

178 Walkleyetal. 32. 45.Testosteron. 24 Tripsin. 172 Trikloro bileşikleri. 165 -V-'. 34 Uroporfirin. 132. 7 Tetrameti! kurşun. 127. 121. 195. 24. 202 UV spektrumları. 115 -VYarıklı kuvars tüp. 22 Trikloroetanol. 195 Tiyopental. 31 Toluen. 22. 22 Trinder reaktifi. 33. 216 Tetraetil kurşun. 142 Tiyoridazin. 48 Triton x-100. 196 Tübokürarin. 181. 137 Widmark faktörleri. 20. 52 Toksik anyonlar. 14. 69 -UUçucu olmayan organik zehirler. 179. 60 UV-spekrrofotometre. 9. 31 Uçucu zehirler. 123. 124 Trimipramin. 50 VanJin-sülftirikasi Vitali deneyi. 156. 196 . 22. 157 Trinder testi. 134 Tranilsipromin. 177. 22 Trikloroetilen. 198 Tetrahidrokannabinol.

168 221 . 43 Zvvikker reaksiyonu.-ZZayıf asitler. 47. 167 Zwikker reaktifi.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful