Kapat Ankara Üniversitesi Eczacılık Fakültesi Yayın No: 84 TOKSİKOLOJİ LABORATUVAR KİTABI Prof. Dr.

Nevin VURAL armasötik Toksikoloji Anabilim Dalı Ankara • 2000 Ankara Üniversitesi Eczacılık Fakültesi Yayın No: 84 TOKSİKOLOJİ LABORATUVAR KİTABI Prof. Dr. Nevin VURAL Farmasötik Toksikoloji Anabilim Dalı Ankara • 2000 ISBN 975-482-512 2 Ankara Üniversitesi Basımevi - 2000 ÖNSÖZ Mesleki veya çeşitli nedenlerle oluşan akut veya kronik zehirlenmelerin toksikolojik analizlerini içeren bu kitap, ilk kez 1975 yılında yazılmış olan "Toksikoloji Laboratuvar Kitabı"nın yeniden düzenlenmesi ve daha gelişmiş yöntemlerin ilavesiyle hazırlanmıştır. Kitap Eczacılık Fakültesinde okutulan "Toksikoloji Pratik" derslerine yönelik hazırlanmakla beraber, açıklanan yöntemler adli tıp, işçi sağlığı ve zehirlenme danışma merkezleri gibi kurumların toksikoloji laboratuvarlarında da uygulanabilecek niteliktedir. Adı geçen kurumlar için yardımcı olacağını ümit ederim. İki bölümden oluşan kitapta 1. bölümde toksikoloji uygulaması ve toksikolojik analiz prensipleri hakkında genel bilgilere; 2. bölümde ise sık zehirlenmelere neden olabilen kimyasal maddelerin analizleri (monograf şeklinde) açıklanmıştır. Yöntemlerin bir kısmı rutin laboratuvar imkanları ile yapılabilecek düzeydedir. Bir kısmı da Anabilim Dalımızda çeşitli tez ve proje çalışmalarında uygulanabilirliği gösterilen yöntemlerdir. Kitabın hazırlanmasında büyük emekleri geçen Anabilim Dalımız sekreteri Nurcan Bölükbaş, Polis Akademisi hocalarından Mustafa Dönmez ve eşi Somay Dönmez, Farmasötik

Toksikoloji Anabilim Dalı araştırma görevlileri Ahmet Oğuz Ada ve İlker Ateş'e teşekkürü bir borç bilirim. Prof. Dr. Nevin VURAL Temmuz 2000 İÇİNDEKİLER 1. BÖLÜM TOKSİKOLOJİK ARAŞTIRMALARDA KULLANILAN YÖNTEM ve TEKNİKLER 1. ANALİTİK YÖNTEMLERİN TOKSİKOLOJİK ARAŞTIRMALARDA UYGULANMASI...................................................................................................1 2. SİSTEMATİK TOKSİKOLOJİK ANALİZ.....................................................6 2.1. Numune seçimi ve alınması.....................................................................................6 2.2. Postmortem toksikolojik analiz için alınacak biyolojik örnekler .........................8 2.3. Numunenin korunması ve laboratuvara gönderilmesi.............................................9 2.4. Toksikolojik analizde izlenecek yol........................................................................11 2.5. Toksikolojik analizi etkileyen faktörler...................................................................11 2.6. Analitik bulguların değerlendirilmesi......................................................................14 3. ZEHİRLERİN BİYOLOJİK MATERYALDE DOĞRUDAN ARANMASI. 16 .'i 3.1. Ön denemeler..........................................................................................................17 3.2. Biyolojik materyale doğrudan uygulanan testler.....................................................18 3.3. Bazı metalik zehirlerin biyolojik materyalde doğrudan aranması...........................26 Reinsh deneyi..........................................................................................................26 4. ZEHİRLERİN BİYOLOJİK MATERYALDE İZOLASYON TEKNİKLERİ...................................................................................................... 4.1. Uçucu zehirlerin biyolojik materyalden distilasyonla izolasyonları .......................31 4.2. Uçucu zehirlerin mikrodifuzyon yöntemi ile izolasyonları.....................................37

4.3. Uçucu olmayan organik zehirlerin biyolojik materyalden izolasyonları.................40 4.4. Enzim yıkılama yöntemi ile organik zehirlerin izolasyon ve aranmaları................46 5. ZEHİRLERİN TARAMA YÖNTEMLERİNDE KULLANILAN ENSTRUMENTAL TEKNİKLER......................................................................51 5.1. İnce tabaka kromatografîsi......................................................................................51 5.2. UV ve görünür alan spektrofotometresinin toksikolojik analizlerde kullanılması.. 59 5.3. Gaz kromatografisinin toksikolojik analizlerde kullanılması..................................62 5.4. Yüksek basınçlı sıvı kromatografîsi........................................................................65 5.5. Atomik absorbsiyon spektrofotometresi..................................................................66 5.6. Nötron aktivasyon analizi.......................................................................................67 5.7. İmmunoassay'ın toksikolojik analizlerde kullanılması............................................68 2. BÖLÜM ÖNEMLİ ZEHİRLERİN BİYOLOJİK MATERYALDE ANALİZLERİ..........77 1. UÇUCU ZEHİRLER ...........................................................................................79 1.1. Karbon monoksit.....................................................................................................79 1.2. Siyanür....................................................................................................................93 1.3. Metil alkol...............................................................................................................102 1.4. Etilalkol..................................................................................................................107 1.5. Formaldehit.............................................................................................................121 1.6. Formik asit ve format..............................................................................................123 1.7. Klorlu hidrokarbonlar.............................................................................................126 1.8. Aromatik hidrokarbonlar.........................................................................................130 1.9. Fenoller...................................................................................................................140 2. UÇUCU OLMAYAN ORGANİK ZEHİRLER.................................................148 2.1. Barbitüratlar...........................................................................................................148 2.2. Benzodiazepinler....................................................................................................156

.................... 6.................... toksik dozları................................................ kimyasal ve biyolojik özellikleri............ Fenasetin ..................................... 5.... fiziksel.. ÖNEMLİ REAKTİFLERİN HAZIRLANMASI....1................................................................................ Organik fosforlu pestisitler............................................................................................ 165 2.179 4..208 Ek........... Uygulamalı bir bilim olan toksikolojinin tarihi gelişiminde analitik yöntemlerin yeri ........... DOPİNG MADDELERİ ..................................3............................................. Organik bazlar................................. zehirlerin izolasyonu..............207 6. Organik klorlu pestisitler.....208 6.............2... güvenli kullanımları için risk analizleri ve standardizasyonlarmın yapılması bugünkü modern toksikolojinin uğraş alanıdır......... nitel ve nicel analizleri.1........................................................ 5............................................................................................................................................... canlı organizmada uğradığı değişmeler ve etki mekanizmaları.................................................................194 5......................................................................... ANALİTİK YÖNTEMLERİN TOKSİKOLOJİK ARAŞTIRMALARDA UYGULANMASI Kimyasal maddelerin (zehirlerin) kaynakları....2............. Kurşun..................................... İNDEKS............................. Vİ TOKSİKOLOJİK ARAŞTIRMALARDA KULLANILAN YÖNTEM VE TEKNİKLER Bölüm 1...... METALİK ZEHİRLER ......................2.....161 2..................... LABARATUVARDA İLK YARDIM........................................................................ Salisilatlar..................................................................................... 4.......... Ek......................................................2.................................. PESTİSİTLER................................................................................................................................................ Reinsch deneyi.......................... KULLANIMI KONTROL ALTINDA OLAN MADDELER (ve NARKOTİKLER)................. zehirlenmelerin tedavileri............................................. Parasetamol..................................4.....................................................................1.......180 4.....169 3......5....................... KAYNAKLAR..... I............. Anobolik steroidler...................2.............................................

Geniş anlamda adli bilimler. düzenleyici (regülatory) toksikoloji. hakimler ve diğer hukuk görevlileri (savcı. organizmada metabolik olaylar sonucunda değişime uğramıştır. Arsenikle ölen kişilerin kalbinin veya vücutlarının ateşle tahrip edilemeyeceği gibi yanlış düşünceler vardı. Gerek biyolojik ortamın yapısı ve gerekse aranacak ksenobiyotik ve metabolitlerin analizi analitik toksikologun çözeceği problemleri oluşturur. Özellikle 196O'lı yıllardan itibaren enstrumental tekniklerin toksikolojiye girmesi ile çok duyarlı ve spesifik analizlerin yapılabilmesi. Diğer taraftan analizi yapılacak madde çoğunlukla. O zamanlar eğer ceset siyah. mavi veya yer yer lekeli ise veya kötü kokuyorsa kurbanın zehirlenme sonucu öldüğüne inanılırdı. Genellikle bu olay bir suçun işlenmesi ile ilgilidir. adli tıp. avukat gibi) zehirlenmenin semptom ve işaretleri hakkında son derece yanlış nosyona sahiptiler. adli odontoloji. kalitatif (nitel) ve kantitatif (nicel) analizleri için gerekli yöntemleri araştırır. Orfıla (1783-1853) ilk kez adli olaylarda bilimsel delilin gerekliliğini toksikolojik açıdan göstermiştir. bir ksenobiyotik. Bunun için de "analitik toksikologun" analitik kimyanın yöntemlerini ve tekniklerini çok iyi bilmesi ve kullanması gerekir. Analitik toksikolojinin içeriği ve uygulamaları bilinmeksizin forensik toksikolojiyi incelemek mümkün olamaz. identifıkasyonları. adli bilimler tarihinde adli tıptan sonra gelişen ikinci daldır. güvenilir ve tekrarlanabilir olması gerekir. . "pozitif bilimlerin hukuka uygulanması" olarak tanımlanan forensik (adli) bilimlerin de önemli bir dalıdır. Adli toksikoloji . Yüzyıla kadar doktorlar. canlı organizmaya zarar veren kimyasal maddelerin doku ve vücut sıvılarından izolasyonları. moleküler düzeyde araştırmalara inilebilmesi toksikoloji alanında büyük çığır açmıştır. gerekli delillerin toplanması ve bu delillerin analizleri ile suçlu kişiyi belirlemek adli bilimlerin konusudur. adli kimya ve kriminalistik dallarını kapsar. Bu nedenle analitik toksikoloji ve forensik toksikoloji tarihi gelişimleri içinde birbirinden yararlanan toksikoloji dallarıdır. miktarı çok düşük olduğu için. fizyolojik ve davranış bozukluğuna neden olabilecek kimyasal maddelerin nitel ve nicel analizleri ile sonuçlarının yorumu alanında uygulanır. Modern toksikolojinin kurucusu olarak bilinen Mathiev J. adli antropoloji. " toksikolojinin yasal amaçlarla kullanımı" olarak tanımlanır. Diğer taraftan forensik toksikoloji. kullanılan mikro yöntemlerin duyarlı.B. Eğer zehirleyici kişi suçüstü yakalanamazsa kurbanın zehirlenmeden öldüğünü gösterebilecek herhangi bir yol (delil) yoktu. suçun işlendiği olay yerinin incelenmesi. ilaç suistimali ve bağımlılığının biyolojik materyalde identifıkasyonu gibi alanları kapsamakta ise de : tarihi gelişimi içinde forensik toksikolojinin uygulaması daha çok kriminal olaylarda görülen ölüm. geliştirir. Her ne kadar bu geniş tanım. adli psikoloji. Analitik toksikoloji. Forensik toksikoloji. yaralanma. Adli bilimler geçmişte olan bir olayı bilimsel yöntemlerle yeniden canlandırarak hukuk ve yasalar açısından değerlendirilmesine yardımcı olur. Genel olarak analizin yapıldığı biyolojik ortam kompleks yapılı ve aranacak madde. adli toksikoloji. Bu nedenle vücut sıvı ve dokularında kimyasal madde yanında metabolitlerinin de araştırılması gerekir.tartışmasızdır. XIX. Modern toksikolojinin tarihinde analitik toksikoloji ve forensik (adli) toksikoloji ilk gelişen dallardır.

Bu ilaçların kan serumu düzeylerinin kantitatif analizlerinde kesinlik çok önemlidir. digoksin. arsenik. madde bağımlılığının neden olduğu advers etkilerinin toksikolojik analizleri forensik toksikolojinin uygulama alanıdır. amitriptilin. zehirlerin genel olarak taranmasında Fresenius (1845) ve von Babo (1847) tarafından geliştirilen yöntemler. lityum. valproik asit gibi) terapötik izlenmeleri gereklidir. arsenik (As) zehirlenmesinden şüpheli ölüm olaylarında. (Marsh testi). Özellikle terapötik indeksi küçük ve yan etkileri açısından önemli olan ilaçların (fenitoin. Endüstride kimyasal maddeye maruziyetin belirli standartlara göre analizi ve yorumlanması "çevresel izleme". teofılin. ölüm nedeninin zehirlenme (As ile) ile olduğu bilimsel olarak göstermiştir. antimon. Zehirlenmelerin neden olduğu ölüm olaylarında postmortem toksikolojik analiz. Ancak . Örneğin aromatik bir hidrokarbon olan toluenin işyeri ortamında TLV-TWA olarak tayini. Örneğin. maruziyetin biyolojik ve çevresel izlenmelerinde analitik yöntemlere ihtiyaç vardır. Arkadan. maruz kalan kişilerin kanlarında toluen . Genellikle bir ilaca verilen terapötik cevap ilacın uygulanan dozundan çok kandaki konsantrasyonu ile ilişkilidir. Bu analizler duyarlı ve güvenilir (standard) analitik yöntemlerle gerçekleştirilir.İşte ilk kez Orfıla 1814'de zehirlerin kimyasal ve fiziksel yapısının incelenmesine sistematik bir yaklaşım getirmiştir. Toksikolojinin babası olarak bilinen Orfıla'nın rolü o zamanlarda olan meşhur öldürme olaylarında "ekspert tanıklık" yapmasıdır. idrarlarında metabolitleri olan hippurik asit ve o-krezol tayini "biyolojik izlemeye" örnektir. Böylece terapötik ilaç izlemesi. Toksikolojinin diğer bir uygulama alanı terapötik ilaç izlenmesidir. Bu nedenle de kullanılan metodolojinin özellikle seçici olması gerekmektedir. çevresel izleme. ortalama plazma düzeyinden sapmayı gösterir ve buna göre doz artırılır veya azaltılır. alkol ve ilaçların neden olduğu trafik suç kazalarının araştırılması. Adli toksikolojinin gelişimi kimyasal maddelerin analizi ile ilgili analitik yöntemlerin bulunması ve geliştirilmesi ile beraber olmuştur. tehlikeli maddelerin idendifiye etmek amacı ile çevresel izlenmeleri yapılır. immuno assay gibi) seçilmelidir. prokainamid. temelde analitik toksikolojiye dayanmaktadır. Örneğin o yıllarda "zehirleyici" olarak isim yapan Marie Lafarge'nin mahkemesinde. ölen kişinin iç organlarında. Analizi yapılan ilacın özelliğine göre değişik yöntemler (kromatografı. bizmut ve cıva gibi metalik zehirlerin ayrılması ve analizi için kombine bir yöntem olan Reinsch testi (1841). alkaloidlerin ekstraksiyonu ve ayrılmasında kullanılan ve halen tüm uçucu olmayan zehirlere uygulanan Stas-Otto yöntemi (1851) ve fosfor identifıkasyonunda kullanılan Mitscherlich deneyi (1855) gibi (bilim adamlarının isminin verildiği) yöntemler sayılabilir. İş ortamında iyi endüstriyel hijyenik koşulların sağlanması için işçilerin maruz kaldığı zararlı miktarda. Marsh 1836'da dokularda arsenik tayini için güvenilir bir yöntem geliştirmiştir. Endüstriyel toksikoloji ve regulatory (düzenleyici) toksikoloji uygulamalarında kimyasal maddelerin analizleri. (therapeutic drug monitoring). ilk kez İngiliz kimyager James M. Marsh testini kullanarak. kişisel maruziyetin ise biyolojik parametrelere göre biyolojik sıvılarda analizi ise "biyolojik izleme" olarak ifade edilir.Bir ilacın belirli zaman aralıklarında plazma konsantrasyonunun izlenmesi. Örneğin kantitatif tayinde o ilacın hem kendisinin hem de metabolitinin birlikte ölçülmesi terapötik amaç açısından ideal değildir. Bir kimyasal maddenin biyolojik sistemlerde analitik yöntemlerle araştırılması ve sonucun pozitif bir delil olarak kullanılmasının adli bilimler içinde önemli bir yeri vardır.

Bu amaçla da maruz kalınan kimyasal madde veya karışımlarının kan. Böyle durumlarda ilacın kendisinin diğer bir vücut sıvısı (kan) veya dokusunda aranarak identifıkasyonu yapılmalıdır (Moffat. kalitatif ve kantitatif analizinde izlenen yöntem aşağıdaki sıraya göre yapılır : 2. numunenin saklanması. Örneğin p9-tetrahidrokannabinol ve birçok 6 benzodiazepinler metabolitleri şaklinde atılır. ilaç ve kimyasal maddelerin idrardaki konsantrasyonunun kana göre daha yüksek (100 kere daha fazla olabilir) olması ve proteinlere bağlı olmadan atılmasıdır. SİSTEMATİK TOKSIKOLOJIK ANALIZ Zehirlenme olaylarının identifıkasyonunda doğru numune seçimi. Etiketle numunenin kime ait olduğu. Numuneyi alan kişinin ve analizi yapan toksikoloğun kimyasal maddenin bozulması. metabolitleri ve kontaminantlarının neler olabileceği. numune alma şekli. ilaç suistimali ve bağımlılığının araştırılmasında ve terapötik ilaç izlenmesinde. 2. ölüm olaylarında toksikolojik analiz için "biyolojik materyal" olarak tanımlanan vücut sıvı ve dokularından örnek alınır. Ayrıca kompleks yapıdaki biyolojik materyalde ise çok düşük miktarda bulunduklarından dolayı bu yöntemlerin duyarlıkları yüksek. A. mesleki veya çevresel kimyasal maddelere akut ve kronik maruz kalmanın değerlendirilmesinde. ve ark. metabolizması. Alınan numunelerin uygun numune kaplarına alınması ve etiketlenmesi gerekir. laboratuvara gönderilmesi ve analize hazırlanması belirli bir sistematik düzen içinde yapılır. Analizde kullanılan yöntemlerin her kimyasal maddeyi tanımlayacak spesifıklikte olması gerekir. İdrar ve kan genelde en çok kullanılan örneklerdir. analizi nasıl etkileyeceğini bilmesi gerekir. En önemli üstünlüğü.C. . Numune seçimi ve alınması Akut zehirlenmelerde. Zamanımızda toksikolojinin her alanında. Zehirlenmelerde zehirlenmeye neden olan kimyasal maddenin identifikasyonu.çevresel izleme yanında maruz kalınan internal dozun incelenmesi (biyolojik izleme) maruziyetin daha iyi bir göstergesi olarak kabul edilir. Ancak bazı ilaçlar idrarla sadece metabolitleri şeklinde atılır ve ana madde bulunmaz. İdrar : Toksikolojik analizlerde bir çok kimyasal maddeler ve metabolitlerinin taranmasında tercih edilen bir sıvıdır. toksikolojik problemlerin çözülmesinde bir çok yeni analitik teknik ve cihazdan yararlanılmaktadır. Sonuç olarak adli toksikologlar tarafından toksikolojide uygulaması başlatılan analitik yöntemlerin çeşitliliği ve gelişmesi devam etmektedir. numune cinsi ve numunenin alındığı tarih ve saat yazılır. Toksikolojide analitik yöntemlerin uygulanmasına yönelik olan bu kitapta zehirlenmelerde ve kimyasal maddelere maruziyetin belirlenmesinde kullanılan genel analiz yöntemleri ile önemli toksik maddelerin biyolojik materyalde idendifikasyonu ve tayinlerinde kullanılan yöntemlere örnekler verilecektir. idrar. ve yeterli derecede tekrarlanabilir olmalıdır. saç gibi biyolojik materyalde kendileri ve/veya metabolitlerinin kalitatif veya kantitatif analizleri yapılır.1.

Boş idrar kesesinde bulunabilecek glukoz veya aseton mikro yöntemle tayin edilir. tabletleri. CO. diğer depresanlar. %1 NaF içeren 2 mi. Mide içeriği veya mide yıkama suyu : Mide içeriği. kan örneği (alkol tayini için) ve hiçbir koruyucu veya antikoagulan içermeyen 10 mi kan örnekleri ayrı ayrı tüplere alınır. Mide içeriği ile ilgili örnekler plastik kaplar içinde toplanır. siyanür. kusmuk ve elbise üzerinde kalan kusmuk kalıntısı analiz için kullanılır. hastaneye getirilen hastadan 2-3 şekilde kan örneği alınır : 10 mi. İlaçların tanımlanmasında ve kantitatif analizinde en uygun örnektir. mide içeriği ile kontamine olabilir. 2. Rutin analizlerde 20-30 mi kan yeterlidir. Oral yolla zehirlenmelerde genel olarak toksik madde en yüksek konsantrasyonda mide içeriğinde bulunur. fakat perifer kan (femoral ven) tercih edilmelidir. Postmortem kan örneği en az 2 tane alınır. Henüz absorbe olmamış ve bozulmamış ilaç kapsülleri. Alkol analizi için en az %1 oranında NaF içeren 10-20 mi kan örneği ayrıca alınır. Postmortem toksikolojik analiz için alınacak biyolojik örnekler . Mideden alınan örnekler ilaçların ve toksik maddelerin taranması için uygundur.1986). İki tarafından ligatüre edilerek. Bu analiz özellikle diabet durumunun belirlenmesinde yararlıdır. Kan . Ölümden hemen sonra kalp kanı alınabilir. İlk mide yıkama suyu toksikolojik analiz için daha önemlidir. trankilizan gibi birçok ilaç ve toksik maddeler için koruyucu konmaz. Cam tüplere alınan kan örnekleri ağzı sıkıca kapatılarak analize kadar buzdolabında saklanır. Akut zehirlenmelerde. Çünkü diğer vücut sıvıları. mide yıkama suyu. prezervatif olarak kullanılır ve kanın mikrobiyel putrifıkasyonunu ve böylece "endojen alkol oluşumunu veya alkol kaybını" önler. Her birinin total hacimleri kaydedilir. Ölüm olayında ayrıca mide içeriği ile birlikte mide de alınır. alkol veya heparin içeren fenol İti koruyucuları içeren dezenfektan "swab"ler kullanılmamalıdır. bitki parçacıkları gözle bile görülebilir. Çünkü postmortem kanda glukoz tayini bu açıdan bir önem taşımaz. Genel olarak 100 mi idrar örneği yeterlidir. alkoller. Vücut boşluğuna sızan kan hiçbir zaman alınmamalıdır. Kantitatif değerlendirme için bu gereklidir. Kan alınırken. Numuneler ayrı ayrı alınır.2. Sodyum florür. İdrar kesesinin boş görüldüğü durumda idrar kesesinden "temas" yolu ile örnek alınır.Bu durumda idrar örneğinin kateter sıvısı (çoğu kez lidocaine gibi bir lokal anestetik içerir) ile kontamine olabileceği göz önünde bulundurulmalıdır. mümkün mertebe şekli bozulmadan uygun bir kap içinde laboratuvara gönderilir. Bilinci olmayan hastalardan idrar kataterize edilerek alınır. Heparinize edilmiş kan örneği (CO ve birçok ilaç zehirlenmesinin teşhisi için). Kural olarak hiçbir koruyucu konulmamalıdır. Analiz için en az 50 mi numune gereklidir. Ölüm olaylarında alınabildiği kadar idrar örneği toplanmalıdır.

karaciğer. trankilizanlar Alkol. CO. zehirlenen kişi ve ölünün çevresinde bulunan şişeler. CN.Otopsi sırasında toksikolojik analiz için alınacak biyolojik materyal. kaplar. (Cravey. Numunenin korunması ve laboratuvara gönderilmesi . Cesetin bozulması durumunda beyinden her zaman örnek alınmalıdır. H.3. 1975. Her test için küçük bir miktar kullanılır. Bu nedenle "olay yeri kalıntısı " olarak isimlendirilen bu materyal analiz için alınır. Değerlendirmede asıl olan biyolojik numunedir. Olay yeri kalıntısından birkaç miligram örnek yeterli olabilir. beyin ve böbrek örnek olarak alınır. Numune Beyin Karaciğer Böbrek Kan (kalp) Kan (femoral ven) Vitröz humor Safra idrar Mide muhtevası Akciğer Miktar 100 g 100 g 50 g 25 mi 10 mi Hepsi Hepsi Hepsi Hepsi 200 g Kullanıldığı analiz Alkol ve diğer uçucu zehirler Bir çok toksik maddeler Metaller (Hg.R. Örneğin karaciğer örneğinde daha önceleri 250-500 g alınması istenirken son yıllarda 100 g yeterli görülmektedir. CN. uyku ilaçları gibi birçok ilaçlar Zehirlenmeden veya ölümden kısa bir süre önce alınan zehirler Inhalasyon zehirleri Yöntemler geliştikçe alınması gereken biyolojik örnek miktarı da azalmaktadır. sulfanamitler Alkol.C. safra. 2. mide (ölüm halinde) ve içerikleri hem ölüm olmayan zehirlenmelerde (antemortem) hem de ölümden sonra (postmortem) toksikolojik analiz için alınır. Tablo l'de postmortem toksikolojik analizde kullanılan biyolojik materyal. kan. glutetimid ve diğer ilaçlar Metaller. Bu tip materyalden alınan numuneler ancak destekleyici olabilir. Tablo 1. miktar ve hangi zehirlenmelerde seçilecekleri gösterilmiştir..Yukarıda açıklanan idrar. trankilizanlar Alkol Morfin. Olay yeri kalıntıları : Zehirlenme olayının olduğu yerde (olay yeri). A.kan. CO. Poklis. depresanlar. depresanlar. ve Baselt R. 1995) Eğer şüphelenilen zehir uçucu bir madde ise beyin (100 gram) ve akciğer örneği (200 gram) istenir. Cd gibi). Pestisitler gibi yağ dokusunda biriken maddelerle zehirlenmelerde (klorlu hidrokarbon lu insektisitler. metadon. Saç örneği ise hem ölüm olmayan kronik zehirlenmelerde ve hem de postmortem analizlerde kullanılan önemli bir biyolojik materyaldir. diğer şüpheli materyal zehirlenme olayı ile ilgili olabilir. Ölümden sonra otopsi sırasında en çoğunlukla mide muhtevası. PCB'ler gibi) adipoz dokudan (50 gram) da örnek alınmalıdır. Alınan örnek katı ise birkaç mililitre su veya uygun bir organik çözücü içinde çözülür. Kronik metal zehirlenmelerinde kemik dokusundan örnek almak gerekir. idrar.

ambalaj şekli. 6. mühürü ve üzerindeki etiket) incelenir. Numunenin ambalajı açılmadan önce dış görünüşü (büyüklüğü. Bu faktörler arasında. 2. Mide içeriği. Toksik anyonların dializ yöntemi ile ayrılması ve analizleri yapılır. İzole edilen zehirlerin nitel (kalitatif) analizleri için genel tarama testleri uygulanır. homojenize edilmesi gerekir. Ancak analize kadar numunenin bir süre beklemesi gereklidir. 5. izolasyon yapmadan önce. 10 2. enzim. Metalik zehirler için Reinsch testi. Koruyucu madde ilavesinden çoğunlukla kaçınılır.4. yüksek basınçlı sıvı kromatografisi (HPLC) ve gerektiğinde gaz-kütle spektrometresi (GC-MS) kullanılır. ön denemeler uygulanr.5. Toksikolojik analizde izlenecek yol Laboratuara gönderilecek biyolojik materyalde toksikolojik analiz aşağıdaki şemaya göre gerçekleştirilir : 1. Toksikolojik analizi etkileyen faktörler 1) Toksikolojik analize başlamadan önce bazı faktörlerin göz önüne alınması gerekir. Ancak bu durumda alınan numunenin analizden önce iyice ezilip.İdeal olan numunenin alımından hemen sonra laboratuvara gönderilmesi ve analizin yapılmasıdır. ekstraksiyon. Bu durumda bekletme sırasında analizi yapılacak maddenin (biliniyorsa) bozulmama koşullan sağlanmalıdır. atomik absorbsiyon ve emisyon spektroskopisi ile kalitatif ve kantitatif analiz yapılır.Biyolojik materyalden kimyasal maddenin ayrılması için izolasyon yöntemleri (mikrodifüzyon. Bu amaçla GLK. Kimyasal maddenin kesin identifikasyonu (destekleyici testleri) ve kantitatif tayini yapılır. 2. Ancak doku ve sıvıların bozunmasından etkilenecek toksik madde analizlerinde numuneye %1 oranında sodyum florür ilavesi yapılabilir. Ultraviyole spektroskopisi (UV). 7. aranacak 11 . Özellikle etil alkol analizinde bu ilave zorunludur. 8. diğer kalan kısmı gerektiğinde incelenmek üzere saklanır. 3. İmmunoassay de tarama testleri arasında sayılmaktadır. H2S ve özellikle HCN'in çözünmüş oldukları organ sıvılardan ayrılabilecekleri hatırlanmalıdır. dijestiyonu gibi) uygulanır. Genel olarak ise gerek antemortem gerekse postmortem alınan örnekler birkaç gün içinde analizi yapılacaksa (+4)°C de . alınabilen numune miktarı. -10°C den aşağı sıcaklıklarda numunenin saklanması sırasında CO. idrar ve kanda. daha uzun süre bekleyecek örnekler ise (-20)°C de saklanır. Numunenin net ağırlığı veya hacmi saptandıktan sonra 1/3'ü analiz için hazırlanır. 4. ince tabaka kromatografisi (İTK) ve gaz kromatografisi (GLK) en çok kullanılan yöntemlerdir.

Gadamer. 1965. Cesedin bekletilmesi sırasında. Örneğin CO zehirlenmesi şüphesi varsa kan (COHb şeklinde bulunur) öncelikli analiz sıvısı olarak kullanılır. 12 Kural olarak ölümden sonra. etil alkol gibi maddelerin konsantrasyonları azalabilir veya artabilir. İlaç ve zehirler gastrointestinal sistem ve diğer yollardan absorbe olduktan sonra. Daha ileri testlerle (GC ve GC/MS gibi) kokain ve majör metabolitleri (benzoilekgonin ve ekgonin metil esteri) ayrılarak kantitatif analizleri yapılır. striknin ve civa gibi toksik maddeler ise çok dayanıklıdır ve ölümden uzun yıllar sonra bile tanımlanabilirler.) Cesete kötü koku veren bu aminler dışında. Daha sonraları oluşan diğer endojen maddelerin de ilaçlara benzer özellikleri gösterilmiştir. Çeşitli nedenlerle otopside ve numune almadaki gecikmeler. "İmmunoassay" gibi tarama yöntemleri ana maddeden çok idrardaki metabolit analizine dayanır. Ayrıca mikrobiyel metabolizma cesette bulunan zehiri parçalayabilir veya "ptomain" veya "kadaverik alkaloidler" adı verilen diaminlerin (putresin ve kadaverin) oluşmasına neden olur. Eğer tükrük veya saç biyolojik materyal olarak kullanılacak ise o zaman doğrudan kokain aranır. Poklis. analizi etkileyen birçok interfere edici maddelerin oluşmasına neden olur. mikrobiyel bozunma sonucu birçok endojen maddeler oluşur. Ana madde ile birlikte (ana majör) metabolitinin de izole edilmesi gerekir.kimyasal maddenin mahiyeti ve zehirlenmeye neden olduğu düşünülen şüpheli maddenin biyotransformasyonu ve özellikle postmortem doku veya sıvılarda oluşabilecek bozunma maddeleri hakkında bilgi edinilmelidir. 1995) . Bu nedenle kimyasal maddenin karaciğerdeki konsantrasyonu kana göre çok yüksek (enaz 100 misli) olabilir. Bu kadaverik alkaloidlerin fiziksel ve kimyasal özelliklerinin sıklıkla rastlanılan zehirlere benzediği ve bozunmuş cesetten izole edilen bu maddelerin morfin ve benzeri ilaçlar gibi aynı renk reaksiyonlarını verdikleri 1870'Ii yıllarda bile biliniyordu. başlangıç testi olarak immunoassay yöntemi ile idrarda majör metaboliti olan benzoilekgonin aranır. Eğer belirli bir maddeden şüpheleniliyorsa veya biliniyorsa bu durumda toksikolog öncelikle zehrin konsantre olduğu doku veya sıvıları analiz materyali olarak seçer. Bunun yanında barbitüratlar. Örneğin kokain bağımlılığının saptanmasında. siyanür. Bazı durumlarda sadece metabolitlerin bulunması zehirlenme nedeni olan ilaç veya zehir için bir delil olabilir. Oral yol ile zehirlenmelerde öncelikle mide içeriği analiz edilir. Arkadan idrar analizine geçilir. Putrefaksiyonun derecesi ve mikrobiyel aktiviteye bağlı olarak kandaki CO (COHb). 1969. otopsi ve toksikolojik analiz en kısa zamanda yapılmalıdır. Stolman. nemi ve süresi gibi çeşitli etkenlerle cesette enzimatik ve nonnzimatik proseslerle bozunma olur. (örneğin fenil alaninin bakteriyel dekarboksilasyonu ile oluşan feniletilaminin amfetamine çok yakın özellik göstermesi gibi. genel sistemik dolaşımdan önce karaciğere taşınırlar. ortamın sıcaklığı. bu nedenle yüksek konsantrasyonda toksik madde ve /veya metabolitlerini içerebilir. Çünkü letal doz veya üstünde bir miktarda alınan zehirin absorbe olmamış kısmını içerebilir. Toksikolojik analiz yapan kişinin (kimyasal toksikolog) ilaç ve kimyasal maddelerin biyotransformasyonunu bilmesi gerekir. Analizi etkileyen bu maddelerin mahiyeti. Çünkü böbrek bir çok zehirlerin atılım organıdır. fiziksel ve kimyasal özellikleri ile ilgili bir çok ayrıntılı çalışmalar bulunmaktadır. Ölümden sonra oluşan "Thanatokimyasal" değişimleri bilmek çok önemlidir.

toksik ve letal olarak sınıflandırılabilirler. toksikolog çeşitli biyolojik sıvı ve doku örneklerinde yaptığı analiz sonuçlarına bakmalıdır. Üzerlerindeki etiketlerinde spesifikasyonları belirtilenler 13 kullanılmalıdır. Negatif kontrol numunesi (blank: kör). Bu maddenin idrar veya diğer vücut sıvılarında ve kokainle birlikte yüksek miktarda bulunması. deteksiyon limiti (kullanılan cihaz ile ilgili). Kimyasal maddelerin kandaki düzeyleri normal (ilaç durumunda terapötik). analitik bulguların fizyolojik anlamını yorumlamaktır. ve seçiciliği ile ilgili parametreler de incelenerek. çalışmalıdır.2) Reaktifler ve ilaç standartları : Kullanılan kimyasal maddeler saf olmalıdır. zehir uygulama yerinde en yüksek konsantrasyonda bulunur. Bu maddelerin kendileri ile birlikte yanma ürünlerinin de idrar. Kimyasal maddelerin ve standardların gerektiğinde ince tabaka kromatografısi ve.s.UV spektrumları ile saflıkları kontrol edilmelidir. Maddenin uygulama yolu ve dozu hakkında değerlendirme yapmalı. . analiz sırasında kullanılan cam v. Pozitif kontrol numunesi. diğer vücut sıvıları ve dokularında bulunması duman şeklinde alındığını gösterir. tekrarlanabilirliği ve verimi araştırılmalıdır. Analizi yapılacak madde standardı ile beraber ve gerektiğinde yöntemin kontrolü için dış veya iç standartlar kullanılır. 2. kan serum veya plazma konsantrasyonları ile fizyolojik etkileri arasında bir korelasyon vardır. 3) Analiz niteliğinin güvenirliliği (quality assurance) : Analiz yapılacak numune ile birlikte bilinen pozitif ve negatif kontrol numunelerle paralel. ilaçların ve ksenobiyotiklerin . reaktiflerin doğru hazırlanmış olması ve stabilitesi kontrol edilmelidir. gibi malzeme ve reaktiflerden gelebilecek "yanlış pozitif sonucu" kontrol etmek için kullanılır. Genel bir kural 14 olarak. analiz sonucu verilecek raporda belirtilmelidir. Genel olarak. Bu nedenle zehirin gastrointestinal (GI) sistem ve karaciğerde daha yüksek konsantrasyonda bulunması oral yolla alımını. Adli toksikoloğun çoğunlukla karşılaştığı en güç problem. Uygulama yolunun belirlenmesi için. diğer organlara göre akciğerde daha yüksek konsantrasyonda bulunması ise inhalasyonla alındığını gösterir. Kantitatif testlerde yöntemin doğruluğu. analizi yapılacak madde ile hazırlanmış standardı içerir. Örneğin duman şeklinde alınan kokainin piroliz ürünü "crack" anhidrekgonin metilesteridir. Kullanılan yöntemin duyarlığı (mg/1 veya |Jg/ml olarak). Şüpheli pozitif sonuç görüldüğünde kullanılan malzemenin kimyasal olarak temizliği tekrarlanmalı. bulgularını ve konsantrasyonunu tayin ettiği maddenin ilgili kişinin üzerindeki fizyolojik ve davranış etkilerini yorumlamalıdır. biyolojik materyalde saptanan konsantrasyonun kişinin ölümü için yeterli olup olmayacağı veya kişinin davranışlarını değiştirerek ölümüne neden olup olmayacağı cevabını vermelidir. eroin ve fensiklidin gibi bağımlılık yapan maddeler çoğunlukla sigara ile içme şeklinde alınır. kokainin "sigara içme" şeklinde alındığını gösterir. Kokain. Bu durumda bu maddelerin kendileri yanında piroliz (yanma) ürünleri de inhalasyonla alınır. Analitik Bulguların Değerlendirilmesi Numunenin analizinden sonra toksikolog.6.

3. Daha sonra izolasyon ve destekleyici tarama testlerine geçilir. Kalp kanı. 1996 ve Ellenhorn. Bu nedenle mide muhtevası. koku). c) Numunelere uygulanan izolasyon ve identifikasyon. pH ve kimyasal testler aşağıda açıklanmıştır. digoksin ve imipramin gibi maddelerle yapılan araştırmalarda bu farklılık gösterilmiştir (Poklis. Ön denemeler Zehirlenmeye neden olan maddenin identifıkasyonunda yardımcı olacak ve kısa zamanda sonuca ulaştıracak ön denemeler mide içeriği. Postmortem kan düzeyine. kantitatif analiz yöntemleri (yararlanılan literatür de belirtilir). ilaçların alımı ile ölüm aramda geçen süre. mümkün olan en kısa sürede zehirlenmenin mahiyeti hakkında bilgi toplamak gerekir. Adli toksikolojik analiz sonucu ile ilgili raporda: a) b) Otopsi yapılan kişiye ait genel bilgiler. Bu testlerde kullanılan reaktiflerin hazırlanması kitabın sonunda verilmiştir. toksikolojik analizin (özellikle adli olaylarda) değerlendirilmesinde farklı yerlerden alınan kan ve doku örnekleri ile sonuçların birlikte incelenmesi gerekir. Bilinmeyen bir madde ile zehirlenmede.N.1. idrar ve kan örneklerine uygulanır. idrar ve kanda önce doğrudan (direkt) ön denemeler yapılır. . antidot ve diğer tedavinin yapılabilmesinde zehirlenme etkeninin belirlenmesi hayati önem taşır. femoral ven. Ölümle sonuçlanmayan akut zehirlenmelerde ve madde bağımlılığına yönelik toksikolojik analiz sonuçları da benzeri şekilde belirli rapor örneklerine göre hazırlanır. ZEHİRLERİN BİYOLOJİK MATERYALDE DOĞRUDAN ARANMASI Akut zehirlenmelerde en önemli olay mümkün olan en kısa süre içinde zehirlenmeye neden olan maddenin identifıkasyonu ve gerektiğinde kantitatif analizinin yapılmasıdır. 15 Toksikolojik analiz sonucu bir rapor şeklinde hazırlanarak ilgili makama gönderilir. Alınan numune çeşitleri ve miktarı . Bu örneklerde yapılacak organoleptik öncelemeler (renk. Bu nedenle. 1996). Bu farklılıkların bilinmesi ölüm nedeninin yorumunda faydalı olur. Zehirlenmeye neden olabilecek maddelerin sınıfı ve sayısı çok çeşitlilik gösterir. Kişinin kurtarılmasında. Etil alkol. Genelde zehirlenmeye neden olabilecek maddelerin sayısı en az 1500'ün üstündedir ve bunlardan 250-300 kadarı ile de sık zehirlenmeye rastlanmaktadır (Fazla bilgi için Vural. 16 3.A. thoracic aorta gibi değişik yerlerden alınan kan örneklerinde analizi yapılan maddenin konsantrasyonları arasında önemli farklar bulunabilir. kanın alındığı bölge ve diğer farmakokinetik özellikler etki eder. d) Vücut sıvı ve dokularında saklanan madde miktarının ölüme neden olup olmayacağının yorumunu ve analizi yapan toksikologun imzası bulunmalıdır. postmortem değişimler. 1997' ye bakınız). M.Ölüm durumunda kimyasal maddenin "postmortem kandaki" konsantrasyonu değerlendirilir.J.

.> kloroform. Bunun dışında hidrojen sülfür. piridin. merkaptanlar. : pembe. iyodoform.. numuneyi boyarlar. aseton... Acı badem kokusu----------> siyanür. viyole . Eterli koku -----------------> eter. Ayakkabı cilası kokusu —> nitrobenzen.. amilnitrit. a)Mide suyunun rengi : Anorganik tuzlar veya boyalar mide suyuna kendi renklerini verirler. bromoforrn.Numunenin kokusu : Karakteristik kokusu olan maddeler numuneye kendi spesifik kokularını verirler. Meyvemsi koku-------------> alkol ve esterler. mavi.. 17 Numunenin rengi : Renkli bileşikler bulunduğu biyolojik sıvıda çözünerek. anilin. metil salisilat.—> turpentin. d) Burunda aksırtıcı etki ve koku salisilik asit ve veratrin tarafından verilir.. Bakır tuzları Nikel tuzlan Kobalt tuzları : yeşil. . ile ilgilidir. karbon tetraklorür. uçucu organik asitler ve formaldehitle alınır. : yeşil. Örneğin : a) Aromatik kokular Fenolik koku-----------------> fenoller. benzen. vanilin gibi maddeler kendine özgü kokuları ile tanınırlar. c) Sarımsak kokusu : Elementel beyaz fosfor ve arsenik (kakodil oksit deneyinden sonra) ile ilgilidir. formaldehit.. krezoller. Bu nedenle idrar ve mide içeriğinde bu kokular algılanabilir. b) Batıcı koku : Anorganik asitler. Menekşe kokusu —. Armut kokusu---------------> kloralhidrat.. Tütün kokusu ---------------> nikotin.... naftalin. Örneğin: Potasyum permanganat: pembe. Tatlımsı koku -----...

Alkali idrarda ise bu renk. Ancak aynı fonksiyonel grubu içerenler de reaksiyona girerler. Kırmızı veya pembe renk aminopirin. metildopa. Bu test ayrıca açlıkta veya diabetik ketozisde de pozitif çıkar. ibuprofen. M. "Labstix" gibi uygun bir reaktifle emprenye edilerek hazırlanmış şeritler 10-15 saniye idrar içine daldırıldıktan sonra okunur.S ve ark. 1997). Örneğin. parahidroksifen. Bu testlerin bir kısmı pratik açıdan spesifiktir. İdrarda glukoz mevcudiyetinde. anilin boyaları. Merkurokrom : parlak kırmızı renklenmeye neden olurlar. fenotiazinler. santonin. pamakin. fenitoin gibi maddelerle görülür. nembutal. İdrara doğrudan uygulanan testler Glukoz ve ketonlar "Labstix" testi veya Fehling deneyi ile aranır. küçük porselen kapsül ve tüplerde uygulanabilir. yeterli konsantrasyonda ve intaferans yapan maddelerin yokluğunda. piruvik asit ve fenazopiridin ile görülür. pirogallol. eosin. Alkali ortamda antrakinon laksatifleri. 1 mi Fehling reaktifi (Fehling I ve II karışımı) ile yarım saat kaynar su banyosunda bekletilir. Asit idrarda anisidindion. serbest aldehit veya keton grubu olan bileşiklerin . pancar ve böğürtlen idrara pembe veya kırmızı renk verir. asit ortamda anisindion. rezorsinol. Sülfırik asit. fenoller. metronidazol. kan glukoz konsantrasyonuda tayin edilerek aralarındaki korelasyon araştırılır. rubarb. levodopa. naftol. trinitrofoneller ile oluşur. İlaç kapsülleri boyaları ile mide suyunu renklendirirler. 18 3. Biyolojik materyale doğrudan uygulanan testler Renk reaksiyonları : Bir çok ilaç ve zehirler.Pikrik asit. antipirin. krezol. efedrin ve pronestil sarı. sekonal kırmızı.2. methemoglobin sarı kahverengi renk verir (Ellenhorn. Kullanılan renk reaksiyonlarının bu özelliklerini ayırt etmek gerekir. brom sulfalein. iboprufen. fenitoin. delvinal turuncu renk verir. okzalik asit ile siyah ve kahve telvesi şeklinde granüller görülür. fenasetin. Kırmızı kahverengi klorokin. Sarı kırmızı çökeleğin meydana gelmesi. Fehling deneyi : İdrarda glukoz ve ketonlar için Fehling deneyi de uygulanabilir: 1 mi idrar. Keton için pozitif sonuç alınması durumunda aseton veya izopropilalkol ile zehirlenmeden şüphelenilir. b) İdrarda renklenme : İdrarda kahverengi siyah rengin bekleme ile şiddetlenmesi. Ayrıca aranacak madde standardı ile (yanlış kontrolü) parelel olarak renk testi uygulanmalıdır. Kullanılan malzeme ve reaktiflerin saflığını kontrol etmek için (yalnış pozitif kontrolü) kör (blank) deney yapılmalıdır. antrokinon laksatifleri. fenasetin. Renk reaksiyonları deney tüpünde. nitrobenzen. uygun reaktiflerle karakteristik renk verirler. nitrik asit : sarı. porfirinler ve melanin ile görülür.

morfin. glukuronik asit. kloralhidrat. veramon). fruktoz. mannoz) varlığını gösterir. morfin. laktoz. trikloroetilen. Kırmızı. %75 mg alkol varsa 45 saniye içinde oda sıcaklığında yeşil renk meydana gelir. Deney.(glukoz. Eğer idrarda %50 mg üstünde etil alkol varsa 10 saniyede . a-naftil tioüre (ANTU) gibi bileşikler de Fehling. deneyine pozitif cevap verirler. novaljin.klorür deneyi (genel) : Bir deney tüpünde. Ayrıca kloroform. izopropil alkol gibi) ve aldehitler de dikromatı indirgeyerek bu deneyle pozitif sonuç verirler. 2 damla %5 lik demir-3klorür (ferri klorür: FeCİ3) çözeltisi damlatılır. salisilatlar. kodein. adrenalin. enol grubu içeren bileşiklerle : a) 1 dakika soğukta bekletme. sıcakta yapılırsa (karışım kaynar su banyosunda en az 2 dakika bekletilirse) %20 mg alkolün tanınması mümkün olur. 2 mi idrara. bunun dışında fenol. Uçucu indirgen bileşikler (alkol ve aldehitler) dikromat testi ile aranır : Deney tüpüne. amigdalin. Demir-3. santonin Apomorfin. krezol. Etil alkol dışında diğer alkoller (metil alkol. c) 3 damla 2 N HC1 ilavesinden sonra ısıtma ile aşağıdaki renkler elde edilir. Soğukta salisilatlarla viyole renk oluşur. (Tablo 2) 20 Tablo 2. dilaudid gibi Floroglusin. b) sıcakta. kahverengi kahverengi Beyaz — çökelek . 19 mentol. guajakol P-naftol Mavi-viyole Kahverengi Açık sarı açık sarı Viyole Viyole Viyole Yeşil Yeşil Kırmızı.FeCl3 testi ile renk veren kimyasal maddeler Çözelti veya çözeltinin rengi Oda ısısında Sıcakta 3 damla 2 N-HCI ilavesinden 1 dakika sonra ve ısıtmadan sonra Renkler Mavi Kırmızı Mavi-viyole Kahverengi Açık Sarı Renk veren maddeler Pirogallol Bir değerli fenoller (fenol. 1 mi idrara 1 mi %10 sodyum dikromat (%50 H2SO4 içinde) ilave edilir. pirazoller(piramidon. çok değerli fenoller. rezorsin Şahsilik asit ve salisilatlar.

blank (kör) olarak seçilen idrar ve standart trikloroasetik asit çözeltisi ile (kontrol) paralel olarak yapılır. Terapötik dozda alınan aspirin veya aminosalisilik asit pozitif sonuç verir.) Trikloro bileşikleri için Fujivvara deneyi : 1 mi idrara 1 mi %10 NaOH ve 1 mi tekrar distillenmiş piridin ilave ederek 2 dakika kaynar su banyosunda tutulur. Bu nedenle CC14 zehirlenmesinden süphelenildiğinde. desipramin ve trimipramin için Forrest deneyi : 1 mi idrara. parasetamol ve anilinin metabolitidir. turuncu viyole ve maviye kadar giden bir renk değişimi görülür. 1 mi %10 luk .5 mi hidroklorik asit ilave edilir ve 100°C de 10 dakika kaynatılır. 3 damla %1 Ma TMO2 ve 3 damla 22 taze hazırlanmış %1 oc-naftol %10 NaOH içine ilave edilir. kloral. paminopenol fenasetin. Diğer bir tüpte. trikloroetanol. her zaman pozitif sonuç alınmayabilir. Piridin fazında pembe kırmızı rengin meydana gelmesi trikloro bileşiklerinin (kloroform. 1 mi Forrest reaktifı ilave edilir. kırmızı. Pembe rengin varlığı paminofenol veya diğer primer amin içeren bileşiklerden birinin varlığını gösterir. Viyole renk salisilat veya salisilamid varlığını gösterir. Çünkü laboratuvar ortamının reaktiflerle kontamine olması pozitif sonuç verebilir. Parasetamol için krezol-amonyak testi : 0. desipramin veya tripiramin olduğunda yeşil renk meydana gelir. HgNO:. Primer aminler için anaftol-sodyum nitrit deneyi : Seyreltik hidroklorik asitle asitlendirilmiş 2 mi idrara.Kırmızı Çökelek Kırmızı sarı Beyaz Mavi Mavi Açıkkırmızı Açık kırmızı Kırmızı sarı Çözünme olur Viyole Mavi Mavi Çözünme olur Mavi Çözünür Antipirin Benzoat. Karbon tetraklorürün metabolitleri (triklorometil bileşikleri) Fujivvara testi ile pozitif sonuç verebilir. Ancak karbon tetraklorür kısmen triklorometile metabolize olduğu için. İmipiramin. Trinder reaktifı. ftalat ve kafur a-naftol Ferrosiyanür Gallik asit ve tuzları 21 Salisilat aranmasında destekleyici deney olarak Trinder testi uygulanır: 1 mi idrara 5 damla Trinder reaktifı (FeCIj. trikloroasetik asit) bulunduğunu gösterir. karışımın 2 damlasına 10 mi su. salisilatların tayininde kantitatif amaçla da kullanılır (özel bölüme bakınız.5 mi idrara 0. İmipramin. Fenotiazin türevlerinden birinin mevcudiyetinde pembe. Deney . ayrıca hepatotoksisite testleri yapılmalıdır. Hiçbir renk meydana gelmezse 2 mi idrar ilave edilir ve tekrar ısıtılır. Fenotiazinler için FPN deneyi : 1 mi idrara 1 mi FPN reaktifi ilave edilir. ve HCI ile hazırlanır) damlatılır. klorbutal.

Etlerde prezervatif olarak kullanılan nitrit ve nitratlar da (mide içeriğinde bulunabilecek etten kaynaklanan) pozitif reaksiyon verirler. Aspirin hidroliz edildikten sonra. Açık mavi renk organik maddeden kaynaklanabilir ve bu nedenle göz önüne alınmamalıdır. görünüş (bitki parçaları. Mavi rengin oluşması parasetamol varlığını gösterir. Mavi rengin belirmesi parakuatı gösterir. 10 dakika kaynatıldıktan sonra gerekirse süzülür. yabancı madde kalıntıları) olarak incelenir. 23 Mide içeriğinde uygulanan ön deneyler Mide içeriği yukarda açıklandığı gibi önce koku. Zehirlenmenin şiddeti plazma-parakuat düzeyinin ölçülmesi ile desteklenir. bromat. Aşırı dozda alımından günlerce sonra ana madde ve konjuge metabolitleri tanımlanabilir. Ferro (Fe++) ve ferrik (Fe+++) iyonlarının tanımlanmasında ferrosiyanür ve ferrisiyanür deneyi kullanılır. pH'ı saptanır. Etklorvinil varlığında difenilamin kristalleri üzerinde kırmızı renk oluşur. hemen parasetamol plazma düzeyi tayin edilmelidir. Salisilatlar: Trinder testi ile aranır.1 M sodyum hidroksitle nötralize edilir ve 3 damla Trinder reaktifi ilave edilir. Oksidan maddelerin (hipoklorit. Bu durumda oluşacak koyu mavi çökelek (Berlin mavisi) ferri iyonunun varlığını gösterir. Tüp eğilerek yandan 1 mi sülfirik asit ilave edilir. 2 damla numune mide içeriği süzüntüsü sülfırik asit içinde hazırlanan 1 mi %1 lik difenilamin çözeltisine ilave edilir. Süzüntü 0. Test çok duyarlıdır ve terapötik dozlarda da pozitif sonuç elde edilir. renk. Özellikle oksidan anyonların diğer anyonlardan ayrılmasında kullanılan bir testtir.1 M hidroklorik asit ilave edilir. Dikuat ile yeşil renk elde edilir. Viyole renk salisilat varlığını gösterir. iyodat. Trinder reaktifi ile pozitif sonuç verir. ancak parakuat da bulunabilir. klorat. Hemen oluşan koyu mavi renk oksidan bir anyonun varlığını gösterir. nitrat ve nitritler) için difenilamin testi uygulanır. pH'nın yüksek olması alkali alındığını gösterir. Bu test sperifiktir ve terapötik dozda da pozitif sonuç verecek duyarlıktadır. Pozitif sonuç alındığında. yemek artıkları. ferrisiyanür çözeltisi yerine ferrosiyanür çözeltisi kullanılarak tekrarlanır. Parakııatın alımından 4 saat sonra alınan idrar örneğinde de koyu mavi renk elde edilmesi iyileşmenin gerçekleşmediğini gösterir. 2 damla örneğe 3 damla 2 M hidroklorik asit ve 1 damla %1 lik potasyum ferrisiyanür çözeltisi ilave edildiğinde oluşan mavi çökelek (Turnbull mavisi) ferro iyonunun mevcudiyetini gösterir.krezol (su içinde hazırlanmış) ve 4 mi 2M amonyum hidroksit ilave edilir. 2 mi numuneye 2 mi 0. Parakuat ve dikuat için ditionit testi : 1 mi idrara taze hazırlanmış %0. Etklorvinil için difenilamin testi : 2 mi idrar üstüne birkaç mg difenilamin sülfat serpilir. 24 .1 lik sodyum ditionit çözeltisinden (1 M-sodyum hidroksit içinde) ilave edilir. Test.

Yöntemlerin ayrıntısı ilgili maddeler bölümünde açıklanacaktır. yıkılama işlemi . Kan örneği 0. Destekleyici deney olarak spektroskopik incelemeler ile yapılır : Kan örneği 0. 2 tüp arasındaki renk farkı. antimon. Bazı metalik zehirlerin biyolojik materyalde doğrudan aranması Arsenik. trikloro bileşikleri. Bu yöntemler kantitatif amaçla da kullanır. antimon. Ayrıca parasetamol zehirlenmesinde oluşan karaciğer hasarının ilk döneminde de hipoglisemi görülür. COHb bandlarının daha iyi görülmesi için numuneye indirgen (sodyum ditionit gibi) bir madde ilave edilir. Kanda %40 ve üstünde COHb olduğunda O2Hb ve COHb bandlar ayrılabilir.1 mi %5 asetil tiyokolin iyodür ve 20 mikrolitre (|0. cıva. gümüş. 3. Kan şekeri insülin. Doğrudan doğruya. 2 ayrı tüpe 3 mi ditiyobisnitrobenzoik asit çözeltisi 0. Kana doğrudan uygulanan testler Kanda glukoz ve üre tayini yapılır. hipoglisemik maddeler şeker ve alkolle düşer.2 mi mide içeriği süzüntüsü ilave edilerek 2 dakika bekletilir. ikinci tüpe 0. Karbonnıonoksitj karboksihemoglobin (COHb) şeklinde aranır. Fenotiyazinler. Ön deneyler grubuna göre bu testler arasında en önemlisi Reinsch deneyidir.01 M amonyak ile (1:20) oranında seyreltilir.2 mi su (kör deney).Organik fosfat yapısındaki ve diğer kolinesteraz inhibitörlerinin aranması : Kolinesteraz inhibisyonu reaksiyonuna dayanır. Normal . 25 kanda oksihemoglobin (O2Hb) daha uzun dalga boyunda (576 ve 541 nm de) maksimum absorbans gösterir. asit ortamda bakırdan daha soy metal veya ametal iyonlarının (cıva. telleryum. kükürt) metalik hale geçerek bakır levha üzerinde toplanmasına dayanır. organik fosfat esteri veya başka bir kolinesteraz inhibitörü varlığını gösterir. Reinsh Deneyi Reinsh deneyinin prensibi. bizmut. Sonucun diğer deneylerle de desteklenmesi gerekir. selenyum. Kanda (serum veya plazma) salisilatlar. Bu durumda O2Hb bandı kaybolarak. uçucu indirgen maddeler ve kolinesteraz inhibitörleri daha önce açıklanan yöntemlerle aranabilir. 555 nm de daha az şiddetle hemoglobin (Hb) den ileri gelen maksimum absorbans görülür ve COHb bandlan daha belirgin olarak seçilir. COHb sarı ve sarı-yeşil alanda (568 ve538 nm de) maksimum absorbans gösterir.3. Birinci tüpe 0.1) normal serum ilave edilir. imipramin grubu. arsenik.01 M amonyum hidroklorürle 1:200 oranında seyreltilir. Beraberinde deney normal kan ile tekrarlanır. Amonyakla seyreltilen normal kanın rengi hemen sarıya dönerken %20 ve üstü oranda karboksihemoglobin içeren kan birkaç dakika dayanan pembe renk verir. etklorvinil^ parakuat ve dikuat mide içeriği süzüntüsünde daha önce idrarda açıklanan testlerle aranır. selenyum ve tellüryum gibi bakırdan daha soy metalik zehirler (metal ve ametaller) biyolojik materyalde izolasyon yapmadan doğrudan aranabilirler. bizmut.

Saat camı ile kapatılır. Gettler ve Kaye (1961) tarafından geliştirilmiş bir seri destekleyici deneylerle (confirmatory tests) gerçekleştirilir. Bakır levha biyolojik materyal ve asit ilave edilerek hazırlanan karışım içine daldırılır ve kaynar su banyosu üzerinde 1-2 saat ısıtılır. 100 mi 1 N-HCI içinde çözülür) ilave edilir. Bu testler yarı kantitatif amaçla da kullanılabilir. idrar. 1 saat bekletilir. Cu2I2 ile reaksiyona girerek . Bakır levha üzerindeki birikinti cıva ise. numunenin asit konsantrasyonu %2-8 arasında kalmalıdır. Bakır üzerinde toplanmış maddenin rengi. ısıtma esnasında %10 HCI ilave edilerek. Bakır levhayı tutmak için platin veya nikrom telden yararlanılır. Bakır levha (1:1) seyreltik HNO3 içine ve sonra distile su içine daldırılarak temizlenir. 5 H2O. doku) kullanılabilir. organ içeriğinden ise 10 g alınır. filtre kağıdı arasında bastırmadan kurutulur. biyolojik madde (kan. Numune olarak idrar kullanılacaksa 10 mi. 5 (Xg arsenik. 1 mi %15'lik nitrik asit (HNO3 ) konarak karışım 5 dakika . Bir erlenmayer içine konulan biyolojik madde üzerine 3-5 mi konsantre hidroklorik asit (HCI) ilave edilir. Deneyin yapılışı : Biyolojik materyal olarak mide içeriği. (bizmut 2 saat ister). tamamlanır. Distile su ile yıkanmış ve kurutulmuş bakır levha bu karışımın (kupröz iyodür : Cu2 I: ) 27 üzerine konur. bizmut tanınabilir). 25 g doku Waring blender veya benzeri bir 26 homojenizatörde uygun bir miktar su ile masere edilir. 1 saat sonra bakır levha alınır ve distile su ile yakandıktan sonra levha. Şöyle ki: Tel üzerindeki gümüşi bir renk : cıva (Hg) Parlak siyah renk : bizmut (Bi) Mat siyah renk : arsenik (As) Mor renk : antimon (Sb) olduğunu gösterir. (Bu test ile 20 mi çözeltide bulunan 50 |J.g civa.gerekmeksizin. Bizmut aranması : Hg aranmasından sonra bakır levha alınır bir tüpe konur. Bakır levha üzerinde toplanan metallerin kesin identifikasyonları (Destekleyici deneyler): Cıva aranması : Bir saat camına filtre kağıdı yerleştirilir ve sırası ile : 1-2 damla (100 mi suda 5 g potasyum iyodür ve 20g sodyum sülfit : KI+Na2SO3 7 H2O ile hazırlanan) çözeltiden ve 1-2 damla %5 bakır sülfat (5g CuSO4. Üzerine sırası ile İmi %5 lik sodyum sülfıt. Bakır levha veya bakır spiral tel üzerinde toplanan metal veya metal karışımlarının kesin tanımlanmaları. Karışımın azalan hacmi. sarı kırmızı bir renk (kupröz merkurik iyodür) belirir. 20 \ig antimon. metalik zehirin cinsi hakkında bize ön bilgi verir. 20 |U. 1 cm" den daha büyük olmayan bir bakır levha kullanılır. böbrek veya idrar kullanılabilir.

.5 lik HNO3 içinde çözülür. Çözelti diğer bir tüpe aktarılır. (Şekil la) Deney tüpünün içinde 1 mi yukarda hazırlanan KCN'lü çözelti (veya kalıntı olan bakır levha). 1-2 saf granül çinko. Reinsch testi uygulanan bakır levha kullanılabildiği gibi.5 mi %10 (KCN) ile çalkalanır. Arsenik varsa. Safsızlık olarak bulunabilecek kükürtlü hidrojen. kahverengi ve siyah renge kadar değişen renk tonları (AgNOj ile siyah) görülür. (yıkılama ve külleştirme için bakınız: Kaya. antimon mevcudiyetinde de pozitif sonuç verir. 1961. S. Kanatların ölçüsü ve şekli şekil lb de gösterilmiştir. As çözeltiye geçer. Bu tüpün üstüne hazır olarak sağlanan veya yaptırılabilen kanatlar yerleştirilir. mantarın kenarındaki Cıva-2-klorür %5 lik (HgCI2) veya gümüş nitrat (AgNO3) ile emprenye edilmiş filtre kağıdında konsantrasyona bağlı olarak sarı. Şekil lb de görülen erlenmayenin ağzına lastik bir tıpa ile yerleştirilen kurutma tüpüne kurşun asetat ile nemlendirilmiş pamuk konur. Ayrıca konsantre HCI dumanları ile temasta. Güley. Erlenmayer içine. 1 mi kinin-Ki reaktifı (1 g kinin sülfat.organik maddeleri yıkılanmış idrar. saç. Bu kanatlar arasına cıva-2 bromür (merküric bromür) ile emprenye edilmiş kuru filtre kağıdı (Whatman no:40 yuvarlak filtre kağıdı. antimon ile meydana gelen renk kaybolduğu halde arsenik ile meydana gelen renk sabit kalır. Bizmut olduğunda turuncu renk oluşur. 1 mi %20 lik H2SO4 .. tırnak gibi biyolojik materyal (asit dijestiyon çözeltisi) de kullanılabilir. Bizmut varsa çözeltiye geçer. (çözünmesi sağlanır). kan. Bu nedenle çözeltide As. Fakat bu halde meydana gelen renk sarı-siyahtır ve renk daha geç meydana gelir. turuncu. bakır levhada ise antimon Gutzeit testi aranır. Standart arsenik çözeltisi ile hazırlanan renk skalası ile karşılaştırılarak test yan kantitatif olarak da kullanılabilir. %95 lik alkolde %5 konsantrasyonda hazırlanan cıva2 bromür ile 2 dakika emperenye edilmiş) yerleştirilir. Gutzeit Deneyi 1) Gutzeit deneyi en basit şekli ile bir tüp içinde yapılır. 1-2 damla kalay klorür (SnCh) ilave edilir ve tüpün ağzı sıkıca bir mantar tıpa ile kapatılır. Bu amaçla Şekil lb deki aparey kullanılır. (kinin-bizmut-iyodür. 28 Gutzeit deneyinde. Reinsch testi uygulanmış bakır levha veya yıkılama uygulanmış biyolojik materyalin asit dijestiyon çözeltisinden 20 mi konur. kurşun asetatlı pamuk tarafından tutulur.) Arsenik ve antimon aranması : Bakır levha 0. Vural. Reaksiyon sonucu arsin HgBr2 ile emprenye edilmiş filtre kağıdında konsantrasyona bağlı olarak sarıdan kahverengiye kadar değişen renk verir. 2 g Kİ ilave edilir. Hidrojen ve arsin gazlarının açığa çıkması için 30 dakika (gerektiğinde 1 saat) bekletilir. 5 |ig arsenik detekte edilebilir. 100 mi %0. 1975) 2) Gutzeit deneyi: As için yarı kantitatif olarak da uygulanabilir. Zehirlerin izolasyon yöntemlerine göre sınıflandırılmaları . Üzerine 1 mi distile su. M.çalkalanır. Gutzeit testi. N. 15 mi %10 luk sülfirik ve 5 g arsenik içermeyen çinko granül ilave edilir..

tiosiyanat gibi). Bu maddelerin analizleri için değişik analitik kimya ve fızikokimyasal tekniklerden yararlanılmaktadır. iyon çifti oluşturma gibi yöntemlerin uygulanması gereken maddeleri kapsar (pestisitler. e) Çeşitli zehirler : (Özel olarak aranması gerekenler): Yukarıdaki izolasyon teknikleri ile aranamayan ve her biri için özel ektraksiyon işlemleri. Bilinmeyen veya . zehirler bu ayırma yöntemlerine göre sınıflandırılmıştır. SnCl2 a b Şekil 1. 4. Analitik toksikolojide. ZEHİRLERİN BİYOLOJİK MATERYALDEN İZOLASYON TEKNİKLERİ Toksikolojik analizlerde. siyanür gibi gazlar ve alkoller. çok sayıda çeşitli kimyasal maddelerin (2000 üstünde) aranması gerekmektedir. kavnama noktasına kadar ez SİDE VIEW (T*0 UNITS ASSEMBLEO) % 5 HgCl2 ile emprenye kağıt OBUOUE VIEW (SINGLE UNIT) ICRCUIIIC »KOMİDE EHSITI2ED «PCD. d) Toksik anyonlar : Biyolojik ortamdan dializ veya iyon değiştirme (ionexchange) teknikleri ile ayrılırlar (klorat. c) Metalik zehirler: Biyolojik maddeden kuru veya yaş külleştirme (oksidasyon) işlemi ile ayrılırlar (kurşun. (CO. kadmiyum. glikozitler gibi). Uçucu zehirlerin biyolojik materyalden distilasyonla izolasyonları Bilindiği gibi distilasyon sıvı bir maddeyi.Analitik amaçla bir çok toksikologlar. Çoğunlukla aranılan zehirli madde çok az miktarda (miligram ve hatta mikrogram düzeyinde) olduğundan öncelikle bunların bulunduğu ortamdan ayrılması ve saflandırması için kullanılacak izolasyon yöntemleri çok önemlidir. b) Uçucu olmayan organik zehirler : Biyolojik ortamdan sıvı ekstraksiyon yöntemi ile izole edilirler (barbitüratlar. cıva gibi). benzen gibi organik çözücüler). T \COTTON mmESNATCO ITH LEA0ACETATE Numune % 20 H2SO4 ve Zn. proteinler.1.Basit (a) ve modifıye (b) Gutzeit apareyi 4. fosfat. alkaloidler. iyon değiştirme. birçok ilaçlar). zehirleri uygulanan izolasyon tekniklerine göre başlıca beş sınıfta toplanır: a) Uçucu zehirler : Biyolojik maddeden distilasyon veya difüzyon yolu ile ayrılırlar.

30 yavaş distile edilir. Bu şekilde soğutucudan geçerek buz içinde soğutulan toplama kabında distilat toplanır. Bir gaz akımı ile buhar sıvı üzerinden uzaklaştırılırsa. siyanür gibi gazlar ve alkoller. etil bromür. kloroform. bu maddeler o sıcaklıktaki buharlaşma basıncı oranında buharlaşır. metil alkol. Su buharı distilasyonu ile ayırma : Her sıvı maddenin sıcaklık derecesine bağlı olarak belirli bir buhar basıncı vardır. trikloroetilen verilebilir. benzen gibi organik çözücüler). proteinler. o madde tekrar dengeyi sağlamak için buharlaşır. fosfat. Sonra bu buharlar. etil alkol. izopropil alkol.şüpheli bir zehir önce bu genel izolasyon yöntem ve tekniklerine göre ayrıldıktan sonra. Uygulamada bu amaçla su buharı kullanılır. Balona uygun bir soğutucu bağlandıktan ve önüne toplama kabı (C) yerleştirildikten sonra. iyon değiştirme. aseton. nitel ve nicel analizleri yapılır. Uçucu zehirlerin biyolojik materyalden distilasyonla izolasyonları .1. benzen. alkaloidler. tiosiyanat gibi). (CO. birçok ilaçlar). kuvvetli bir su Zehirlerin izolasyon yöntemlerine göre sınıflandırılmaları Analitik amaçla bir çok toksikologlar. Numune "B" balonuna 1/3 ünü geçmeyecek şekilde konur ve gelen su buharını yoğunlaşmaması için önceden balon "B" ısıtılır. d) Toksik anyonlar : Biyolojik ortamdan dializ veya iyon değiştirme (ionexchange) teknikleri ile ayrılırlar (klorat. Kaynama noktası 100° altında olan önemli uçucu zehirlere örnek olarak: Eter. Genellikle kaynama noktaları suyunkinden oldukça yüksek olan maddelerin içine su buharı yollandığı zaman. c) Metalik zehirler: Biyolojik maddeden kuru veya yaş külleştirme (oksidasyon) işlemi ile ayrılırlar (kurşun. 4. b) Uçucu olmayan organik zehirler : Biyolojik ortamdan sıvı ekstraksiyon yöntemi ile izole edilirler (barbitüratlar. zehirleri uygulanan izolasyon tekniklerine göre başlıca beş sınıfta toplanır: a) Uçucu zehirler : Biyolojik maddeden distilasyon veya difüzyon yolu ile ayrılırlar. cıva gibi). kadmiyum. Bu distilat uçucu zehirlerin aranması için kullanılır. etilen klorür. iyon çifti oluşturma gibi yöntemlerin uygulanması gereken maddeleri kapsar (pestisitler. glikozitler gibi). petrol eteri. su buharı ile birlikte soğutucudan geçerek yoğunlaşırlar. Şekil (2) de su buharı distilasyonu apareyi görülmektedir. e) Çeşitli zehirler : (Özel olarak aranması gerekenler): Yukarıdaki izolasyon teknikleri ile aranamayan ve her biri için özel ektraksiyon işlemleri.

n. Numune "B" balonuna 1/3 ünü geçmeyecek şekilde konur ve gelen su buharını yoğunlaşmaması için önceden balon "B" ısıtılır. kloroform. kuvvetli bir su buharı akımı (A) balon içinde geçirilmeye başlanır. petrol eteri. Distilasyona soğutucudan akan damlalar berrak oluncaya kadar devam edilir. metil alkol. bu maddeler o sıcaklıktaki buharlaşma basıncı oranında buharlaşır. Normal distilasyonla kaynama noktaları (k. Bu şekilde soğutucudan geçerek buz içinde soğutulan toplama kabında distilat toplanır. idrar veya kan gibi 31 incelenecek örnek konur ve kaynar su banyosunda veya bek alevinde yavaş yavaş distile edilir. Kaynama noktası 100° altında olan önemli uçucu zehirlere örnek olarak: Eter. etil alkol. aseton. kaynama noktasına kadar ısıtarak buhar haline getirmek ve bu buharı yoğunlaştırarak ayrı bir kapta toplamaktır. Toplama kabı buz içinde soğutulur. izopropil alkol. trikloroetilen verilebilir.nofrol İyodoform Nikotin Kafur Nitrobenzen Karbon tetraklorür Paraldehit Karbon sülfür Piridin Kloral hidrat x Salisilik asit ve esterleri Kloroform Siyanür Koniin Tribromoetanol Krezoller Timol Kroton yağı Toluen . benzen. Distilasyon balonuna bir miktar mide içeriği. Genellikle kaynama noktaları suyunkinden oldukça yüksek olan maddelerin içine su buharı yollandığı zaman. su buharı ile birlikte soğutucudan geçerek yoğunlaşırlar. Şekil (2) de su buharı distilasyonu apareyi görülmektedir. kusmuk.ve (3.) 100°C altında zehirlerin ayrılmaları: Bunun için normal distilasyon apareyi kullanır. Sonra bu buharlar. o madde tekrar dengeyi sağlamak için buharlaşır. etil bromür. Bu distilat uçucu zehirlerin aranması için kullanılır. Uçucu zehirlerin distilasyonu. etilen klorür.Su buharı disitilasyon apareyi.Bilindiği gibi distilasyon sıvı bir maddeyi. kaynama noktası ve su buharı ile sürüklenmelerine göre 2 şekilde yapılmaktadır. Su buharı distilasyonu ile ayırma : Her sıvı maddenin sıcaklık derecesine bağlı olarak belirli bir buhar basıncı vardır. Tablo-2 Su buharı ile uçan zehirler Aldehitler Alkoller Aseton Benzen Benzin Benzoik asit Esans iye 1 yağlar Eter Fenoller Formaldehit Fosfor (sarı) 33 Fuzel Yağları Ksilen Guayakol a. 32 Şekil 2. Balona uygun bir soğutucu bağlandıktan ve önüne toplama kabı (C) yerleştirildikten sonra. Uygulamada bu amaçla su buharı kullanılır. Bir gaz akımı ile buhar sıvı üzerinden uzaklaştırılırsa.

aldehit. Bunun için analiz maddesinin 1/6 sı balona konur. hem kendi grubu içinde hangi bileşik olduğunu ve hem de yukarıdaki ilk bulguların sonuçlarını kesinleştirmek için özel reaksiyonlar tatbik edilir. uçucu olmayan organik zehirlere de uygulanan bu genel ve ayırt edici özel reaksiyonlar tablo 4'de gösterilmiştir.Su buharı ile uçan zehirleri. kloroform (kloral hidrat kalevi ortamda kloroforma dönüşerek distile olur). Bu ön denemeler için çok çeşitli reaksiyonları yapmak mümkünse de. karekteristik koku oluşmasına (iyodoform deneyi. Organik bileşiğe alkol. izonitril deneyi gibi) veya çökelek (karekteristik renkte) oluşmasına (ksentogenat deniyi gibi) dayanmaktadır. en uygun olan fonksiyonel gruplara dayanarak yapılan genel deneylerdir. distilasyon ortamına göre ikiye ayırabiliriz: 1) Asit ortamda su buharı ile uçan zehirler : Asit veya nötral yapıdaki uçucu bileşikler asit ortamda su buharı ile uçarlar. Bu reaksiyonlar ya renkli bileşiklerin oluşumuna (kromotropik asit. 2) Kalevi ortamda su buharı ile uçan zehirler : Numune seyreltik NaOH veya katı magnezyum oksit (MgO) ile pH 8 olarak şekilde kalevilendirilir. keton gibi özelliği veren grupların tanıma reaksiyonları ile distilattaki maddenin kimyasal sınıfını tayin etmek mümkündür. 4. Distilatta uçucu zehirlerin aranması: Elde edilen distilatta uçucu zehirler. benzen. İlk kez Feldstein ve Klendshoj tarafından uygulanan bu teknik için Conway'in mikrodifüzyon düzeneği kullanılmaktadır. CS2 gibi) b) Distilatın reaksiyonu kontrol edilir (Turnusol kağıdı ile asit veya kalevi özelliği araştırılır). konun alkali ortamda distile olurlar. Sonra %10 tartarik asit veya seyrettik sülfırik asitle pH 5'e getirilir ve 50 mi distilat toplanacak şekilde su buharı ile distile edilir.2. Bu deneylerin bir kısmı daha önce "biyolojik sıvılara doğrudan uygulanan deneyler kısmında da açıklanmıştır. Bir çok bileşikler karakteristik kokusu ile tanımlanabilir (fenol. amfetamin. Uçucu zehirlerin mikrodifüzyon yöntemi ile izolasyonları Az miktarda uçucu zehirlerin dokulardan izole edilmesinde kullanılan diğer bir teknik mikrodifüzyon yöntemidir. Fujiwara deneyleri gibi). Deneylerin yapılışı zehirlerin özel aranmaları bölümünde açaklanmıştır. nikotin. hidrat. Uçucu organik zehirlerden başka. . Eğer numune asit ise önce doymuş sodyum bikarbonat çözeltisi ile nötralleştirilir. Anilin. kloral. (Şekil 3) Bu yöntemle ayrıca uçucu zehirlerin identifikas-yonu ve kantitatif analizi de yapılabilir. aşağıdaki şekilde aranır: a) Distilatın kokusu kontrol edilir. c) Distilatta kimyasal ön denemeler yapılır. 34 d) Genel fonksiyonel grubu belirlenmiş maddeyi.

Distilasyonu ile izole edilen uçucu zehirlerinn grup reaksiyonları: Genel reaksiyonlar Asit ortamda kromatla oksitleme Fehling çözeltisinin indirgenmesi Nesslereaktifi ile: a. fenasetin. aseton. Böylece biyolojik maddedeki uçucu bileşiğin saf bir çözücü içine aktarılması yani izole edilmesi mümkün olur. tiyosülfat. enol grubu veren maddeler (asetil aseton. pirol. kloroform. pirimer ve sekonder alkoller. primer alkoller Etil alkol. bu kapalı sistemde difüzyona uğrayarak iç odacıktaki çözücü içinde çözünür. doymamış hidrobarbonlar Aldehitler. kloralhidrat Küçük moleküllü aminler.Prensip : Kapalı bir sistemde analizi yapılacak biyolojik materyal ve bu örnekten uçucu zehiri açığa çıkaracak reaktif (liberating agent) dış odacıkta ve serbest hale geçen uçucu zehiri tutan çözücü (absorban) ise iç odacıkta bulunur. kloroform. indol. aldehitler. laktik asit Siyanürler Siyanür ve pikrik asit . anestezin. dulsin gibi) Fenol ve fenol türevleri. primer aminler ve hidrolizle bu bileşikleri verenler Anilin ve hidrolizle anilin veren bileşikler (asetanilid. piramidon. difüzyon ve iç odacıktaki absorpsiyon olayı devam eder. İndirgenme Schıff reaktifi ile renk reaksiyonu Kromotropik asit deneyi Legal deneyi (pentasiyano nitrozo demir-3 ile) Fujiwara reaksiyonu (piridin+NaOH+ısı) Izonitril reaksiyonu (Anilin+NaOH+ısı) Indofenol reakisyonu (Fenol+Oksijen veya nitröz asitle) Demir-3-klorürle Millon reaksiyonu (Metalik cıva+HNO3 ile nitrolama) Diazo reaksiyonu Ksentogenat reaksiyonu (ROH+CS2+KOH) lyodoform reaksiyonu (Etil alkol+iyot+NaOH) Prusya mavisi oluşması Guignard deneyi (izopurpurat oluşması) Uygulandığı gruplar Alkoller. İç odacığa ilave edilen uygun bir reaktifle uçucu bileşiğin tanınması iç odacıkta yapılabildiği gibi. trikloroasetik asit gibi) Klorlu hidrokarbonlar.Renk reaksiyonu b. buharlaşma. ferrosiyanür) Fenoller (serbest ve p-substitüe fenoller) Aromatik primer aminler (anilin ve hidrolizle anilin veren bileşikler) CS2. asetaldehıt. rezorsin gibi) Polihalojenik bileşikler (kloroform. amonyak ve amonyum tuzları. novakain. Oda sıcaklığı veya 37°C de dış odacıkta buhar veya gaz haline geçen uçucu zehir. sülfonamid. 35 Tablo 4. metil alkol (oksitlendikten sonra) Aktif metilen grubu olan bileşikler (ketonlar. asetil aseton. uçucu maddenin çözündüğü çözelti bir mikro tüpe alınarak kalitatif ve kantitatif analizini yapmak mümkündür. kloralhidrat Aldehitler ve alkoller (oksitlendikten sonra) Formaldehit. Aldehitler. Bu şekilde sistemde bozulan buhar basıncı dengesinin sağlanması için biyolojik materyaldeki uçucu zehir bitinceye kadar.

biyolojik materyalde amonyak tayini için uygulamıştır. c) Bu işlemlerden sonra apareyin ağzı derhal kapatılır ve difüzyon için bekletilir. dokularla çalışırken 37°C de 3 saat beklemek yeterlidir.Conway mikrodifüzyon apareyi. idrar veya 37 homojenize organ numunesi konur. Genellikle kan ile çalışırken oda sıcaklığında 2 saat. Tablo 5. a) Convvay mikrodifüzyon cihazının dış odacığına. Genellikle 2-5 mi kan. b) İç odacığa ise bu uçucu zehri aborbe edecek ve renk reaksiyonu verecek olan reaktiflerden 2'şer mi ilave edilir. porselen veya polietilen iki odacıkla.Convvay mikrodifüzyon apareyinde uçucu zehirlerin aranması DIŞ OD ACIK Zehiri açığa çıkaran reaktifler % 10H2SO4 % 10H2SO4 İÇ ODAC1K Absorban Renk reaktifleri ve sonuç reaktifler PdCl2-^ Siyah % 10 NaOH FeSO4+HCl^mavi i 1 mi saf 1 mi % 30 NaOH+ saf piridin Aranacak Zehir CO Siyanür Klorlu hidrokarbonlar . Genel olarak uygulama aşağıdaki şekilde yapılır: üstten görünüş 70 mm . çeşitli uçucu zehirlerin Conway mikrodifüzyon cihazı ile aranmasında kullanılan reaktifler gösterilmiştir.40 mm /\ Enine kesit Şekil 3. Aynı yere uçucu zehri serbest hale geçirecek reaktiften 1 mi ilave edilir.36 Conway mikrodifüzyon apareyi : Mikrodifüzyon yöntemini ilk defa Conway . dışa sızıntı vermeyen kenarları traşlı bir kapaktan meydana gelmiştir. Deneyin Yapılışı : Şekil 4'de görüldüğü gibi Convvay mikrodifüzyon apareyi petri kutusuna benzeyen cam. uçucu zehirin aranacağı biyolojik materyal ilave edilir. Tablo 5'de. Bu amaçla geliştirdiği apareye "Convvay mikrodifüzyon cihazı" adını vermiştir.

Doku homojenatlarına ön işlem olarak çok eski bir yöntem olan Stas-otto. Amonyum molibdat+ ısı—» sarı 1 a)% 10 Pb asetat^siyah 1 b)% 10 Cd Sülfür % 10H2SO4 % 10 NaOH asetat-» sarı i 38 4. Ekstraksiyon koşullarına göre organik zehirler. Bu maddelerin biyolojik materyalden izolasyonlarında sıvı-sıvı.boya gibi maddeleri uygun çözücü ve işlemlerle uzaklaştırmağa dayanmaktadır. biyolojik materyal olarak kullanılan kan. Akut zehirlenmelerde. analitik ve forensik toksikologların ilgilendiği en büyük grubu (hemen tüm maddelerin %90'ı) oluşturur.3. toluen . Bu yöntemlerin prensibi kısaca aşağıda açıklanmıştır. Ansties reaküfi—»Yeşil Doymuş Na2CO3 —izopropil-) (K2Cr2O4+H2SO4) Metil alkol Doymuş Na2CO3 H2SO4 Kromotropik asit—»viyole Fenoller % 10H2SO4 % 10 NaOH Folin-fenolftalein—»mavi % 5 AgNO}—»kahverengi i % 10 Fosfür Doymuş İS^CC^ HNO.—»kırmızı Alkoller (etil-metil-. doğal kaynaklı zehirler. çok daha yeni bir teknik olan enzim dijestiyon yöntemi uygulanır. Umberger. Feldstein-Klendshoj. Bu tekniklerde. çevre kirleticileri. biyolojik maddenin ihtiva ettiği protein. idrar ve mide içeriği gibi örneklere ekstraksiyon işlemleri doğrudan uygulanır. Bu amaçla kullanılan yöntemlerin en eskisi ilk kez Stas (1850) tarafından postmortem dokudan nikotini izole etmek için geliştirilen "Stas" yöntemidir. Daha sonra bu yöntem Otto tarafından modifiye edilerek "Stas-Otto" yöntemi olarak literatüre geçmiştir. Bu grupta kaynama noktaları yüksek sıvı ve katı haldeki maddeler örneğin tıbbı ilaçlar. Ancak ölüm halinde. Sulu fazın hazırlanması için kullanılan toksikolojik yöntemlerin çoğunun dayandığı prensip. bağımlılık yapan maddeler. Klasik bir yöntem olan Stas-Otto tekniği ile alkaloidlerin ve diğer organik zehirlerin dokulardan izolasyonu uzun ve yorucu bir çalışma gerektirdiği ve ayrıca yabancı maddelerin tamamen uzaklaştırılmaması nedeniyle daha sonraki araştırıcılar tarafından 39 modifıye edilmiştir. endüstriyel maddeler bulunur. selüloz. tekrar alt sınıflara ayrılır. Uçucu olmayan organik zehirlerin ekstraksiyonla biyolojik materyalden izolasyonları Uçucu olmayan organik maddeler. lipit. çeşitli organik zehirlerin asit veya kalevi ortamdaki çözünürlükleri ile birlikte seçici çözünürlükleri de göz önünde tutulmuştur. pestisitler. katı-sıvı gibi fraksiyonlu ekstraksiyon yöntemleri kullanılır. Daubney-Nikolls'un yöntemleri bu prensiplere göre geliştirilmiştir. Stas-Otto-Ogler. karaciğer ve diğer doku örneklerine doğrudan ekstraksiyon uygulanamaz.

Prensip olarak. Sulu fazda bir maddenin iyonlaşma derecesi. Çözücü olarak en çok eter veya kloroform kullanılır. nötral veya amfoter özelliği). izopropil alkol. Eğer kalıntı halen yapışkan görünümde ise o zaman sıcak alkolle aynı işleme devam edilir. Sonuçta granül halde kuru bir kalıntı kalır. su ile karışmayan organik bir çözücüye çalkalayarak bu organik faza geçirilmesi işlemidir. baz. Daha iyisi karışım bir gece bekletilmelidir. Aksi halde bir erlenmayer içinde asitli su ile 1 saaat çalkalanır. 400 mi etil alkol ile blenderde homojenize edilir. petrol eteri. Modifiye Stas-Otto Yöntemi : 200 g dondurulmuş ve kıyılmış (homojenize edilmiş) doku. 100 mi sıcak etanol ilavesiyle şurup kıvamında bir çözelti elde edilir. 100 mi sıcak etil alkol. küçük porsiyonlar halinde ilave edilerek karıştırılır. Elde edilen ekstrakt dekante edilir. mide içeriği gibi sıvılardan ekstraksiyonla organik zehirler ayrılabilir. Buna göre asit karakterdeki maddeler asit ortamda. bütil alkol. Böylece elde edilen süzüntü ikinci kademedeki fraksiyonlu ekstraksiyon için hazırlanmış olur. kalevi yapıdaki maddeler ise alkali ortamda serbest organik molekül (noniyonize) halde bulunurlar: 41 . sıcaklık 60°C altında tutulmalıdır. siklohekzan da koşullara göre kullanılabilir. Ekstraksiyonla İzolasyon Bilindiği gibi ekstraksiyon sulu fazda çözünmüş bir maddenin. Bunun dışında etil asetat. Bu nedenle uçucu olmayan organik zehirlerin ekstraksiyonunda 2 faktör rol oynar : a) b) Organik maddelerin kimyasal yapısı (asit.Aşağıda uygulama alanı geniş ve yüz yıldan daha fazla bir zamandan beri kullanılmakta olan modifıye Stas-Otto tekniği açıklanmıştır. Biyolojik materyalden ön işlemlerle (Stas-Otto veya modifiye metodları) elde edilen ekstrakt veya kan. organik çözücü fazına geçirilebilirler. (Doku+etil alkol) karışımı soğutularak süzülür. idrar. Karışım su banyosunda bir saat bekletilir. Bu yöntem halen ülkemizde Adli Tıp Kurumunun toksikoloji laboratuvarlarında kullanılmaktadır. o maddenin kimyasal yapısına bağlı olarak pKa değerine göre değişir. Elde edilen bu kalıntılar birkaç damla sülfırik asitle asitlendirilmiş 100 mi su ile ekstrakte edilir ve mümkünse bir gece bekletilir. Dekante edilen süzüntüler birleştirilerek uçurulur. uygun ortam ve çözücü seçimiyle arayacağımız organik zehri organik faza alarak saflandırmak mümkün olur. iyonize halde olmayan organik maddeler. İki ekstrakt soğutulduktan sonra 40 birleştirilir ve süzülür (pilili Whatman No 1 filtre kağıdından). organik çözücüde çözünebilme özelliği. Eğer bakiye yağlı ise sulu ekstrakt dekante edildikten sonra 100 mi asitli su ile ekstraksiyon tekrarlanır. Sulu fazda çözünmüş bir çok maddeler içinden. Aynı işlem bir kere daha kalıntıya etil alkol ilave edilerek tekrar edilir. İsıya dayanıksız alkaloidler olma ihtimali varsa. tartarik asitle asitlendirilir. İyonlaşmamiş halde olan organik maddenin. Geniş ağızlı bir kapsül içinde birleştirilen süzüntüler hafif sıcak hava akımında su banyosu üzerinde uçurulur (vakumda distilasyon tercih edilir).

NaHCO. sıvı doku ekstraktı) u pH 3'e ayarlanır (kuvvetli asit ortam) Organik çözücü ile (eter veya kloroform) ekstraksiyon Organik çözücü fazı Sulu faz Bazlar ve amfoter maddeler NaHCO. a2) Zayıf asitler : Bu grup maddeler ise.RCH2COOH + H20 A R-NH2 + H2O A [RNH. çünkü ortamın pH sına bağımlı olmaksızın çoğunlukla iyonlaşmamış şekildedirler. Asit ortamdan organik çözücüye geçen organik maddeler kuvvetli asit. (Aı fraksiyonu) Asetil salisilik asit. 42 Numune (idrar.5) ile ekstrakte edilebilirler.5) çözünmezler. Organik kuvvetli asitler. çözeltisi ile ekstraksiyon pH 8'de organik çözücü ile ekstraksiyon Sulu faz Organik faz Organik faz Bazlar (B) fraksiyonu) Kuvvetli asitler zayıf asitler . Uçucu olmayan zehirlerin ekstraksiyon koşullarına göre sınıflandırılmaları Uçucu olmayan organik zehirleri. organik zayıf asitler. fenil butazon. pH 7. sulu sodyum bikarbonatla (NaHCOj. organik bazlar. parasetamol örnek verilebilir. O halde bu grubu 3 alt sınıfta toplayabiliriz : aO Kuvvetli asitler : asitli ortamda eter veya kloroform fazına geçen bu maddeler. çözeltisinde (pH 7. okzalik asit. eter veya kloroform fazından daha kuvvetli kalevi ortamda (NaOH li ortamda) sulu faza geçerler. zayıf asit veya nötral özellikte olabilir. organik nötral maddeler ve organik amfoterik maddeler. p-amino benzoik asit. sulfisoksazol (sulfisoxazole) örnek verilebilir.]+ + OH' Nötral maddeler ise asit veya kalevi ortamda organik faza geçebilirler. glutetimid. mide içeriği. salisilik asit. (A2 fraksiyonu) Barbitüratlar. organik faza geçebildiği ekstraksiyon koşullarına göre 5 sınıfta toplamak mümkündür. A) Asit ortamda ekstrakte edilebilen zehirler (Organik asitler ve nötral maddeler): Bu maddeler asitli sulu ortamdan (pH 2) eter veya kloroformla ekstrakte edilebilirler. sakkarin. kan veya serum. çinkofen (cinchophen) sitrik asit.

5 ayarlanır. kafein.9. asetofenetidin. emetin. bromural. pH 8. fenil salisilat örnek verilebilir.GCveGC/MS'de incelenir) i PH 8.GC. mebrobamat. Bunlar organik fazda çözünebilme özelliğinde olduklarından "hidrofob nötral maddeler " adını alırlar.GC/MS'de NaOH ile ekstraksiyonu Sulu faz Amfoter maddeler incelenir) hidroliz pH3'deHCl ile hidroliz Sulu faz Zayıf asitler (A? fraksiyonu) (UV'de incelenir) Organik faz Nötral maddeler (C) fraksiyonu (İTK.5-9. kinin gibi azotlu bazlar bu gruba girerler. B) Kalevi ortamda seyreltik NaOH ile kalevilendirilmiş eter veya kloroforma geçen bileşikler : bı) Kalevi özellikte maddeleri içerirler. antipirin. amitriptilin.(A.5 da organik çözücü ile ekstrakte edilerek ayrılırlar (amfoter maddele : D fraksiyonu). Şekil 4. . (B fraksiyonu) b2) Sulu faz ise organik amfoter (morfin gibi) maddeleri içerir. 43 a3) Hidrofob nötral maddeler : Asit eterde çözünen maddeler. amfetamin. fraksiyonu) (UV'de incelenir) ^r I (ITK.(C fraksiyonu) Asetanilnd. amidopirin.Fraksiyonlu ekstraksiyonla organik zehirlerin ayrılması. kafein.GC/MS de incelenir. NaOH veya NaHCO3'lı sulu faza geçildikten sonra eter veya kloroform fazında nötral maddeler kalır. imipramin.5 .GC. sulu fazın konsantre HCI ile ısıtılmasından sonra. Bu maddeler. Organik çözücü ile ile ekstraksiyon i Organik faz amfoter maddeler (D) fraksiyonu (TLC. Bir çok alkaloidler.

İnkübasyon 37°C de 3 saat olarak uygulanır. beyaz suda çözünmeyen kürelerdir. Amberlit XAD-2 poröz ve hidrofobik özelliğe sahip olan çapraz bağlı polistiren divinil benzen polimeridir. enzimin maksimum aktivite gösterdiği optimum koşullarda (örneğin papain ve tripsin için optimum pH 7-8. 0.4. ekstraksiyon verimi (1) biyolojik materyalin (idrar. Aşağıda bu yöntem açıklanmıştır. Inkübasyondan sonra karışım 30 dakika elektrikli su banyosunda ısıtılır ve süzülür. 20-50 mesh büyüklüğünde. Bu adsorbe edilen maddeler polimerden uygun bir çözücü ile (elüsyon çözücüsü) geri elde edilebilirler (elüe edilebilirler). homojenata gram doku başına 500 mg papain (500 mg papain/g doku). N. Bu amaçla papain. Böylece proteini uzaklaştırılmış doku filtratına sistematik ekstraksiyon uygulanabilir. Amberlit XAD-2 reçinesi ile ekstraksiyonda.4 olan fosfat tamponu kullanılır. doku .) Enzimatik yıkılama yönteminin prensibi. ön işlem olarak tercih edilen bir tekniktir. optimum sıcaklık 30°C dir) belirli bir süre inkübe edilir. tripsin. postmortem mide içeriği. (Ayrıntılı bilgi için :Vural. kan. Şan.002 M EDTA ve 25 mi 0. kan ve idrardan toksik maddeler yukarıda açıklanan ekstraksiyon yöntemleri ile izole edilebildikleri gibi "immunoassay yöntemleri" ile de doğrudan analizleri yapılabilir. Bu enzimlerle doku homojenatı. Ancak ölümle sonuçlanan olaylarda karaciğer gibi doku örnekleri de analiz için kullanılır. Aşağıda anabilim dalımızda çeşitli pestisit ve ilaçların karaciğer homojenatında uygulanan "enzimatik yıkılama" yöntemi kısaca açıklanmıştır. 10 mi su ile teflon başlıklı homojenizatörde homojenize edilir. Yıkılama için papain kullanılacaksa. klasik protein çöktürme yöntemleri yanında "enzimatik 44 yıkılama: dijestiyon yöntemi" zehirlerin genel tarama yöntemlerinde. Teknik : Zehirlenme şüphesi ile alınan karaciğer dokusundan 5 gram kesit tartılarak. Süzüntüden genel ekstraksiyon şemasına göre uçucu olmayan organik zehirler (ve ilaçların) izolasyonu yapılır. N.Şekil 4'de kan. plazma ve dokularda proteine bağlanmış ilacın (protein-ilaç) proteolitik bir enzimle serbest hale geçirilmesinden sonra ekstraksiyona tabi tutulmasıdır. Aksu. 45 Amberlit XAD-2 ile organik zehirlerin ekstraksiyonu Polimerik özellikte adsorbanların zehirlerin biyolojik materyalden izolasyonları son 20-30 yılda önem kazanmıştır.. Dokulardan zehirlerin izolasyonunda kullanılan Stas-Otto ve ekstraksiyon yöntemi. 1994'e bakınız.4 olan fosfat tamponu ilave edilir. idrar ve mide sıvısına uygulanan fraksiyonlu ekstraksiyon şeması ( sistemik ekstraksiyon ) gösterilmiştir. Geniş yüzey alanı ve noniyonik özelliği nedeniyle bu reçine suda özünen organik maddeleri adsorbe eder.02 M pH 7. 4. Enzim yıkilama yöntemi ile organik zehirlerin izolasyon ve ayrılmaları Adli toksikolojide. 37°C de 2 saat termostatlı çalkalamalı su banyosunda inkübe edilir. subtilisin gibi enzimler kullanılır. İzolasyon verimini arttırmak için Amberlite XAD-2 (batch) yöntemi ile ekstraksiyon yapılması uygun olur. Tripsin kullanıldığında 1 mg tripsin /g doku olarak enzim ve pH 7.

Reçine ağzı cam kapta distile su içinde +4°C de saklanır. veya idrarla çahşılacaksa 20 mi 2500 rpm de santrifüj edilerek berraklaştırılan idrar örneği.4 5 mg. Vural. Burgaz. Kalıntıda kimyasal maddeler tarama yöntemleri ile (İTK ve GLK gibi) aranır.1 gram yaş XAD-2 (g kuru reçine karşılığı) içeren polipropilen tüplere konur.1 N HCI ve su ile) yıkandıktan sonra elüsyon için tüpe 15 mi eter ve 5 mi 0. Kalıntı 2 kez (0. organik fosfat esterleri için pH (2-3)'e ayarlanır. filtrat ve enzim yıkılamasından elde edilen filtrat. Amberlit XAD-2 ile izolasyon ve ekstraksiyon işlemi idrar. N.002 M EDTA veya 37°C de 2 saat inkübasyon 1 25 mi fosfat tamponu 0. Papain +0. Amberlit XAD-2 ile bazik. 1984). nötral ve asidik ilaçların çoğu. İşlem üst faz berraklaşıncaya kadar (4-5 kez) tekrarlanır. 5. 1994). kan.5 g. Karışım 20 dakika çalkalanır.02 M.S.1 N HCI ile pH 3.pH 7.4 \ 2. Şan.1 N HCI ilave ederek 20 dakika çalkalanır. safra suyu ve karaciğer homojenatına (doğrudan veya enzimatik yıkı lama işleminden sonra) veya biyolojik materyalden hazırlanan örneğe reçine ilave ederek (batch tekniği) uygulanabilir. asidik ilaçlar için 0.N. Katyon değiştirici bir reçine olan Zeokarb 225 (H+) ise kolon tekniği ise parakuat ve dikuatın idrardan ekstraksiyonunda kullanılabilen verimi daha yüksek olan bir yöntemdir. Ambsrlit XAD-2 dışında Dowex 50 AGW-X8 (100-200 mesh) batch tekniği ile idrardan dipiridil grubu herbisitlerin ekstraksiyonunda kullanılabilir. Metanolü uzaklaştırmak için 8-10 kez distile su ile yıkanır.pH 7. Şekil 5'da enzimatik yıkilama ve Amberlit XAD-2 batch tekniği ile karaciğer homojenatından organik zehirlerin izolasyonu ve ekstraksiyonları için kullanılan teknik şematik olarak gösterilmiştir. Sonra reçine (1:1) oranında uzaklaştırılır. Burgaz.01 N K2CO3 ile pH 10. (Vural. (Vural. Bazik ilaçların 46 ekstraksiyonu için ortamın pH'sı 0. 3 dakika 4000 rpm de santrifüj edilerek su fazı ayrılır. 47 (5 g. (3) elüsyon çözücüsünü polaritesine bağlıdır. 5 gram karaciğerden hazırlanan homojenat. S 1984. Karaciğer + 10 mi su) homojenatı 25 mi fosfat tamponu 0.02 M. N.homojenatından elde edilen süzüntünün ) pH'si. pestisitlerden organik fosfat esterlerinin ekstraksiyonlarında oldukça yüksek verim elde edilir. Aşağıda batch yöntemi açıklanmıştır. (2) numune (ml)/reçine (g) oranına. Reçinenin hazırlanması : Amberlit XAD-2 reçinesi en az 6 saat etil asetat ile sürekli Soxhelet apareyinde ekstrakte edilerek saflaştırılır. tripsin 1 37°C de 3 saat inkübasyon . 5 dakika 4000 rpm de santrifüj edilir. Elüsyon çözeltisi susuz Na2SC>4 den geçirilerek uçurulur.N. nötral ilaçlar için pH 7.

zehirlenmenin spesifik (antidot) tedavisinin yapılabilmesi için gereklidir. pH (asit. nötral ve bazların ekstraksiyon koşuluna göre ) K2CO3 veya 0. zehirlenmeye neden olan madde veya maddelerin belirlenmesi. ZEHİRLERİN TARAMA ve İDENTİFİKASYONLARINDA KULLANILAN ENSTRUMENTAL ANALİZ TEKNİKLERİ Biyolojik materyalden daha önce açıklanan yöntemlerle izole edilen kimyasal maddelerin identifıkasyonları ve kesin tanımlarl.1g. Toksikolojik tarama testleri sonucunda. etil alkol. kantitatif analizleri klinik toksikoloji ve adli toksikoloji açısından büyük önem taşır. Diğer taraftan kimyasal madde ve ilaçların toksikolojik tarama testleri sonucunda. bulunan madde cinsine göre değişir. bağımlılık durumu ve kullanma sıklığı ve şekil açısından bir bilgi vermez. analizin yorumu.1 N HCI ile ayarlanır. 20 dak. Su fazı atılır . Örneğin suistimal edilen veya bağımlılığa neden olan bir maddenin kişinin o anda alınan idrar örneğinde identifikasyonu. Ayrıca kantitatif analizin belirli aralarla yapılması "terapötik ilaç izlenmesinde" de önemlidir. postmortem dokularda toksik maddelerin taranması ve kantitatif analizi ölüm nedeninin açklanmasına yardımcı olur. Karbon monoksit. çalkalama. Kimyasal maddelerin kan ve serum düzeylerinin kantitatif olarak saptanması zehirlenmenin şiddeti hakkında bilgi verir. Amberlit XAD-2. 48 5. 23 dakika 4000 rpm de santrifüj Kalıntı m Ekstraksiyon koşuluna göre PH ayarlanarak 15 mi eterle Ekstraksiyon I Çözücü Na2SO4 ile kurutulur ---------► Kalıntı metanolde çözülerek İTK ve GK ile tarama ve identifıkasyon Şekil 5 : Enzimatik yıküama ve Amberlit XAD-2 "batch" yöntemi ile organik zehirlerin karaciğerden izolasyonları. Forensik (adli) toksikolojik analizde.1 30 dakika su 1 banyosunda ısıtma ve süzme 1 Süzüntü + 5. Diğer klinik bulgularla desteklenmesi gerekir.

kullanım şekilleri ve uygulamaları ile ilgili bilgiler başka derslerde ayrıntılı olarak verilmektedir. . 1 mi seyreltik hidroklorik asit ve 10 mi kloroform ilave edilir. Bu nedenle. antidepresanlar. d-propoksifen.l İnce tabaka kromatografısi Kromatografi. bu kitapta bu aletlerin rutin toksikolojik analizlerde kullanımlarından bahsedilecektir. barbitüratlar gibi bir çok maddelerin postmortem analizleri bu nedenle önemlidir. Bu yöntemlerin prensibi. buna göre geliştirilen aletlerin yapısı. Kromatografi deyimi. maddenin fizikokimyasal özelliklerine göre geliştirilmiş enstrumental analiz yöntemleridir. asetaminofen. Çalkalayarak 5 dakika karıştırılır ve 10 dakika santrifüj edilir. optik kristallografi gibi) Yukarıda adı geçen teknikler. Kimyasal maddelerin biyolojik materyalde identifikasyonları ve kantitatif analizlerinde kullanılan teknikleri aşağıdaki şekilde sıralayabiliriz: 49 1) Kromatografîk Yöntemler İnce tabaka kromatografısi (İTK) Gaz-katı ve gaz-sıvı kromatografısi (GK ve GSK) Yüksek basınçlı sıvı kromatografısi (HPLC) 2) Spektroskopik Yöntemler : Ultraviyole spektrofotometresi (UV-Spektrofotometre) Görünür alan spektrofotometresi (Visible spektrofotometre) Infrared spektrofotometresi (İR spektrofotometre) Emisyon spektrografisi Atomik absorbsiyon spektrofotometresi (AAS) Plazma emisyon spektrofotometresi (PES) S pektroflorimetri Kütle spektrometresi (MS) Nötron aktivasyon analizi (NAA) 3)Gaz kromatografisi-kütle spektrometresi (GK-MS) 4) Immunoassay teknikleri 5) Diğer yöntemler (Elektrometrik yöntemler. salisilatlar. kimyasal yapıları birbirine yakın madde karışımlarının birbirinden ayrılmasında kullanılan bir tekniktir. S. ilk kez 50 İzolasyon işlemleri 1) Asidik ekstraktın hazırlanması (ekstrakt A): 30 mi lik santrifüj tüpü içine analizi yapılacak idrar örneğinden 10 mi konur.benzodiazepinler.

2 mi amonyum klorür tamponu ve 10 mi (kloroform:propan2-ol:9:l) karışımı ilave edilir.m tanecik büyüklüğünde) tabaka kullanılır. Ekstrakt su banyosunda 60°C de hava akımında kuruluğa kadar uçurulur. 1) A ekstraktına (uçurma işlemi yapılmadan önce) 5 mi seyreltik sodyum hidroksit.25 (al ekstrakt A. 25 er (^1 ekstrakt B. 4) Kurutulan tabaka (etil asetat: metanol: konsantre amonyum hidroksit: 85:10:5 ) karışımından oluşan devolopman çözeltisi ile devolope edilir. Organik faz (alt faz) 15 mi lik kapaklı cam tüpe aktarılır. Mide içeriği ekstraksiyonunun purifıkasyonu Mide içeriği. 0. Organik fazlar atılır. Ekstrakt 60°C deki su banyosunda hava akımında kuruluğa kadar uçurulur. şekilde gürüldüğü kolonlardaki numune uygulama yerlerine uygulanır. 10 dakika santifüj edilir. ( Şekil 6 ) . 2) A ekstraktından elde edilen sulu NaOH fazına 5 mi seyreltik hidroklorik asit. Tabakaya 1 cm yükseklikte hafif bir çizgi çizilir. Silikagel ile kaplanmış tabaka kurşun kalemle 8 kolona ayrılır. 3) Ekstraktlar kuruluğa kadar 60°C de hava akımında uçurulur. Organik fazlar atılır. Developman yüksekliği 10 cm olarak işaretlenir.Kloroform fazı (alt faz ) 15 mi lik kapalı bir cam tüpe alınır. 2) Bazik ekstraktın hazırlanması (Ekstrakt B): İdrar örneğinden 10 mi daha alınarak 30 mi lik diğer bir santrifüj tüpüne konur. 5 dakika çalkalandıktan sonra 53 (tercihan mekanik karıştırıcı ile) 10 dakika santrifüj edilir. Ekstraktlara geçebilen ve ÎTK de interferansa neden olabilen maddelerin uzaklaştırılması için daha ileri ekstraks iyonlarla aşağıda açıklanan şekilde purifıkasyonu yapılır. İnce tabaka kromatografisine uygulama : 1) Durucu faz olarak 20x20 cm boyutunda cam levha üzerine 0.5 mi metanollü hidroklorik asit ilave edilir (uçucu bazların kaybını önlemek için).1 (kloroform:propan-2-ol) karışımında çözülür. 3) Standart ilaç karışımlarından şekilde işaretlendiği şekilde (asidik. B ekstraktından elde edilen sulu hidroklorik asit fazına 5 mi amonyum klorür tamponu ilave edilir. (Şekil 6) 2) Numune ekstraktları 100 ju. idrar örneğine uygulanan şekilde ( ekstrakt A ve ekstrakt B) uçurma işlemine kadar hazırlanır. 5 dakika çalkalandıktan sonra (tercihan mekanik karıştırıcı ile).25 mm kalınlığında kaplanan silikagel G (20 p. B ekstraktına 5 mi seyreltik hidroklorik asit ilave edilir. 5 dakika çalkalandıktan sonra 10 dakika santrifüj edilir. bazik ve fenotiazin karışımları) 10 uJ uygulanır.

kolonlara merküröz nitrat reaktifi.. püskürtme yapılmayacak kolonlar temiz bir cam levha ile maskelenir. B2 C B Mandelin Sülfirik asit Reaktifi (500 mi/1) 56 78 Şekil 7. 54 A. püskürtme işlemi çeker ocak içinde yapılmalıdır.. (Reaktiflerin hepsi çok toksik olduğundan.O— 1 A2 25 jul —0— 2 B.5 ).. B2: Bazik numune ekstraktı (4. 55 Her reaktifle püskürtmede. b) 3 ve 4. S : developman sınırı. o— 3 B2 25ııl . A2: Asidik numune ekstraktı (2 ). 10 M-l .. kolonlara asitlendirilmiş iyodoplatinat reaktifi. gerekirse 100°C de 10 dakika bir etüvde bekletilerek rengin kuvvetlenmesi sağlanır. 9) Mandelin reaktif ile elde edilen lekelerin rengi.. B2: Bazik ilaç karışımı ( 3. C : Fenotiazinler karışımı A. 10 iÜ -0— 5 B2 25 p. kolonlara (500 ml/1) oranında sulandırılmış sülfirik asit püskürtülür (Şekil 7). c) 7 ve 8. B2 Merküröz Asitlendirilmiş Nitrat reaktifi İyodoplatinat Reaktifi 12 34 B.İlaç ekstraktlarının İTK ya uygulanması N : Numune uygulama ( başlangıç ) yeri. Özellikle Mandelin reaktifi püskürtülen kolon önemlidir.1 —0— 6 C 10 jul —0— 7 B2 25 ul —0— 8 Şekil 6.O— 4 B. 6. A| : Asidik ilaç karışımı ( 1 ).5) İşaretlenen yüksekliğe kadar devolope edilen tabaka tanktan çıkarılır ve çeker ocakta hava akımında kurutulur.) 8) Püskürtmeden sonra hevha tekrar UV de (254 nm ve 366 nm de) incelenir. . 6) Kurutulmuş tabaka UV de 254 nm ve 366 nm de incelenerek floresan veren lekeler işaretlenir. 10 nl . A2 B.. 8 ).Kromatogramlann püskürtme reaktifleriyle görünürleştirilmesi. 7) Tabaka ters çevrilerek: a) 1 ve 2.

Labratuvarımızda yapılan bir araştırmada asidik.07 0.55 0.14 0. %1 KMnO4 UV (254 nm) %1 KMnO4 Asidik iyodoplatinat çözeltisi %1 KMnO4 Asidik iyodoplatinat çözeltisi Cıva Oksit / Difenilkarbazon Zwikker Fenobarbita) Asetil salisiiik asit 0.09 III IV Açık sarı floresans Klorpromazin 0.52 0. Bu tabloda I.Elde edilen kromotogramların R. değerleri ve renkleri standartlarla karşılaştırılır. bazik ve nötral yapıdaki ilaçların değişik developman sistemlerinde verdikleri Rt değerleri ve renk reaksiyonları Tablo 6'da gösterilmiştir (Şanlı.45 UV (254 nm) Dragendorf Ninhidrin FPN Marquis Asidik iyodo platinat Dragendorf Ninhidrin FPN Marquis Asidik iyodo platinat Dragendorf Ninhidrin FPN Marquis Asidik 0.77 0.06 Açık sarı floresans 0. N.66 0. 11. bazik ve nötral ilaçların İTK verileri Çözücü Sistemi (Rf)* Renk I II 0.44 Turuncu Açık sarı Sikleman pembe Pembe Koyu kahverengi Koyu turuncu Klorfeni ramin maleat Imipramin 0.69 0.5) IV: Kloroform : metanol (90 : 10) 56 Tablo 6 : Bazı asidik.46 0.47 Sarı Açık mave Viyolo Kızıl Kahverengi Turuncu Sarı Mürekkep mavisi Mavi Kızıl kahverengi .24 0.16 0. III ve IV rakamları ile gösterilen developman sistemleri aşağıda açıklanmıştır: 1: Etil asetat: metanol : derişik amonyak (85:10:5) II: Kloroform : aseton (4:1) III : Metanol : derişik amonyak (100 : 1.17 0. 1995).04 Kahverengi Koyu menekşe Açıksarı kahverengi Kızıl kahverengi Mor menekşe Pembe İlaç Adı Asetaminofen Salisiiik asit Metokarbamol Indometasin Kullanılan Reaktif %5 FeCl3 %1 KMnO4 %5 FeCl.20 Açık kahverengi Viyole Açıkkahverengi sarı 0..

2. ekstraksiyon işlemi sırasında beraber ekstrakte edilen endojen ve diğer yabancı maddelerinin intereferans riskidir. . görünür alan spektrofoto-metrelerinde ise cam veya belirli özellikte plastik küvetler kulanılır. Numune ekstraktının UV spektrumunun incelenmesi ekstraktın purfıkasyonu hakkında bilgi verebilir. UV ve görünür alan spektrofotometresinin toksikolojik analizlerde kullanılması Özel bölümde maddelerin kantitatif analizlerinde UV (200-400 nm) ve görünür alan (400-800 nm) spektrofotometrisine dayanan yöntemler açıklanmıştır. UV spektrofotometrelerinde kuartz.6 0. analizi yapılacak madde dışında bulunabilecek maddelerin interferansıdır. Bu çözeltinin 235 nm .8 0.Amitriptilin Niketamid 57 iyodoplatinat Dragendorf Asidik iyodoplatinat i Asidik iyodoplatinat Ninhidrin 0. Özellikle postmortem toksikolojik analizlerde. Bu amaçla en çok sulu sülfırik asitte (0. mikrodifüzyon gibi yöntemlerle). Bu nedenle önce analizi yapılacak madde veya maddelerin biyolojik materyalden izolasyonları ve purifıkasyonları gerekir (ekstraksiyon. 313 nm ve 350 nm de gösterdiği spesifik absorbanslar sırası ile 124. Spektrofotometrik analizlerde güvenilir sonuç almada monokromatörün doğru çalışması önemlidir. 48. Toksikolojik analizde.5 .6 olmalıdır. 257 nm. Bu teknikte karşılaşılan en büyük sorun. mide içeriği ve kan ekstraktları ile çalışıldığından biyolojik materyalde bulunan endojen maddelerin ilaç spektrumlarını interfere edeceği bilinmelidir.6 lik (60. Ancak biyolojik idrar. uçucu olmayan organik maddelerin izolasyonlarından sonra fraksiyonlara ayrılan ekstraktların aşağıda kısaca açıklandığı şekilde UV spektrofotometresinde spektrumları incelenir.65 Turuncu Kızıl kahverengi Kahverengi Sarı 5. Ayrıca spektrofotometre küvetlerinin standardizasyonu ve temizliği önemlidir.47 0.6 ve 106.max) kullanılır. Ayrıca maddenin spesifik ve molar absorbansı ve minimum absorbsiyon gösterdiği dalga boyundan da yararlanılabilir.0. 58 UV Spektrofotometresi ile ekstraksiyon fraksiyonlarının taranması UV spektrofotometresi maddelerin kalitatif ve kantitatif analizinde kullanılır. o maddenin UV alanında maksimum absorbans gösterdiği dalga boyu ( A. 144. bilinen bir referans çözeltisinin maksimum absorbansları (Xmax) ölçülerek yapılır. Mide içeriği ekstraktı ve olay yerinden alınan örneklerin UV spektrumlarının incelenmesi kalitatif bilgi açısından yararlı alabilir.005 mol/1) hazırlanan % 0.00 mg/1) potasyum dikrormat çözeltisi kullanılır. Maddenin identifıkasyonunda (nitel analizinde). Monokromatörün kontrolü. Spektrofotometrik analizde en önemli sorun.

5 M NaOH kullanılır.. 220 nm. 220-400 nm arasında spektrumları tekrar alınır.çeşitli nedenle numune alımının gecikmesi. 257 . maksimum absorbans gösteren dalga boylan kaydedilir. Bilinmeyen ilaç tabletleri veya biyolojik olmayan numunelerle daha güvenilir sonuçlar alınır. UV alanında ( 220 . analizde yanıltıcı olabilir.5 M NaOH ile ayrılan zayıf asitleri içeren fazının (B fraksiyonu ) doğrudan UV spektrofotometresinde spektrumu alınır. ile 320 nm.5 MNaOH ile ayrılan B fraksiyonunu (pH 13). birkaç damla 10 M sülfirik asit ilave ederek PH nin 2 veya daha altında olması sağlanır. arasında taranır.. 0. kuru metanolde çözülerek.400 nm ) tarama tekrarlanır. UV spektrofotometre-sinde 220-400 nm arasında 0. (Moffat ve ark. Küvette bulunan numune ve köre. Bu nedenle bilinç kaybı olan kişilerde öncelikle barbitüratlar aranmalıdır. Bu nedenle destekleyici deneylerin yapılması gerekir. Burada açıklanmış olan UV yöntemi ile barbitüratların birbirinden ayrılmaları ve B fraksiyonuna geçen diğer maddelerin da taranması yapılır. 1986) Tablo 7. 59 Barbitüratların araştırılması: Zehirlenmelerde barbitürat zehirlenmelerine sıklıkla raslanır. Ekstraksiyon şemasında B fraksiyonuna geçen maddelerin farklı PH'da maksimum absorbans gösterdikleri dalga boylan tablo 7 de gösterilmiştir.10 ve <2) incelenir. Nötral maddeleri içeren eter fazı (C fraksiyonu uçurulduktan sonra) 3 mi. Zayıf asit (B) fraksiyonunun incelenmesi Sistematik ekstraksiyonda kuvvetli asitler ayrıldıktan sonra eter fazında 0.. Blank olarak metanol kullanılır. B fraksiyonu (numune) ve blank'a 1 mi %16 lık amonyum klorür ilave edilerek pH 10'a düşürülür..B fraksiyonuna geçen maddelerin çeşitli pH'larda maksimum absorbans gösterdikleri dalga boyları (X) Madde A max (nm) pH13 PH1O 232 .5 M NaOH'e karşı (kör) taranır. 264 264 246 Klorpropamid Parasetamol Fenilbutazon Barbitüratlar N-metil substitüe 246 pH<2 232 245 237 absorbansın sonu . Blank (kör deney) olarak 0. B fraksiyonunun UV spektrumları üç farklı pH'da (pH: 13.

5 mm. . 0.Space) denilen düzenekleri içeren gaz kromatografısi tekniğinden de çok yararlanılır.360 nm. numune konur.5 mi. 61 Gaz kromatografisinde kolon çeşidi de önem taşır.. de UV'de taranır.5 m. uzunlukları da 0. Maddelerin sistematik ayrılmasında sabit faz maddesi çok önem taşır. Gaz kromatografisinin toksikolojik analizlerde kullanılması Gaz kromatografisi analitik ve forensik toksikolojide biyolojik materyalden izole edilen kimyasal maddelerin tarama testlerinde ve kantitatif analizlerinde kullanılır.2 mm-0.2 mm. Bu durumda gaz-kati kromatografisi adını alan sistemde (GK) maddelerin ayrılması adsorbsiyona dayanır ve daha çok basit gazların analizinde kullanılır. dış çaplan 3.5. Sabit faz ise kolon içine yerleştirilmiş adsorban bir maddedir. Ayrıca kalan çözelti kloroformla ekstrakte edilerek UV'de işlem tekrarlanır. Böylece uçucu madde gaz fazına geçmiş olur.0. ağzı politetrafloroetilen yapısında bir kapakla sıkıca kapatılır.60 m. 5. 0. kadar sıvı alabilecek büyüklükte). 220 . uzunluğunda).3. Gaz kromatografisinde hareketli faz gazdır. ITK ve UV ile ön taramalar yapılan maddelerin kalitatif analizlerinde gaz kromatografisi destekleyici (confirmatory) deney olarak önem taşır. Bu teknikle doğrudan kan. Küçük bir cam tüpe (7 mi.220 nm ile 320 nra arasında taranır. Cam veya çelik olan kolonların iç çapı 3. Kapiler kolonlar çok ince (0. Normal kromatografik analizlerde dolgulu kolon kullanılır. Asitli numune seyreltik NaOH ile kalevi yapıldıktan sonra tekrar taranır. Bazik maddeleri içeren kloroform fazı (D fraksiyonu) uçurulduktan sonra kalıntı 4 mi.. ile 6. serum gibi biyolojik sıvılarda uçucu maddelerin identifıkasyonları yapılabilir ve bu şekilde kolon materyalinin kirlenmesi minimuma indirgenir. Alıkonma zamanı (Retention time) çok yakın olan maddeler ayrılabilirler. iç çapında) ve çok uzundurlar (10 m.2 . ile 4 m. Burada maddelerin dağılım katsayısına göre ayrılmalarını sağlayan bu sıvı . Bu şekilde hazırlanan numuneler kromatograftaki "head-space" düzeneğine yerleştirilerek uygun bir sıcaklıkta 10 dakika dengeye bırakılır.05 M sülfirik asitle çözülür. arasında değişir. Gaz kromatografisinin daha çok kullanılan şekli gaz-sıvı kromatografisi (GSK) dir. Bu sistemde kolon içindeki yüzeyi geniş deaktive edilmiş katı madde. Blank olarak metanol kullanılır. ile 4 mm.sabit faz -görevini görür.2 mm. Bu gaz . Toksikolojik analizlerde (Head . Kapiler kolonlarla ayırma işlemi daha etkin olur. 700'ün üstünde olan bu sıvı maddeler kaynama noktaları ve polaritelerine göre sınıflandırılmışlardır.4 mm.5 substitüe S-substitüe 60 254 303 239 303 absorbansın sonu 285 C ve D fraksiyonlarının incelenmesi: Nötral maddeleri içeren eter fazı (C fraksiyonu uçurulduktan sonra 3 mi kuru metanolde çözülerek. kaynama noktası yüksek yağımsı bir sıvı ile kaplanır.

cila gibi karışımların içindeki uçucu maddelerin analizleri yapılabilir.fazındaki numune minimum otomatik sistemle kolona enjekte edilir. Elde edilen kromatogramda maddeler aynı koşullarda standartlarla elde edilen kromatogramla karşılaştırılır. taşıyıcı gazın hızı. Güçlü bir pompa ve basınca dayanıklı bir sistemle mobil fazın kolonda bulunan sabit fazdan geçişi kolaylaşmakta ve kısa zamanda bu ayrılma sağlanabilmektedir. Daha sonra ayrılması istenen karışım. 5. . adsorbsiyon. 1970'lerin sonunda rutin analiz yapan pek çok labaratuvarda kullanıma geçmiştir. OV17. HPLC. Uçucu aminlerin ayrılmasında ise potasyum hidroksitle kaplanmış Apiezon L gibi alkali kolonlar etkili olur. Bazı yönleri ile gaz kromatografisine benzemesine karşın (kalitatif ve kantitatif tayinin aynı işlemle gerçekleştirilmesi. mobil fazın sıvı olması ve yüksek basıncın güçlü bir pompayla sağlanması bakımından gaz kromatografisinden ayrılır. Kantitatif analiz ise elde edilen "piklerin" büyüklüğü çeşitli yöntemlerle ölçülerek ve iç veya dış Standard kullanarak yapılır. İlk kez 1969'da kullanılmaya başlanmıştır. Gaz sıvı kromatografisi uçucu olan maddelerin (gazlar ve sıvılar) taranmasında da uygun bir yöntemdir. OV-101) kullanılır. Kolonu bu şekilde terkeden maddeler gaz kromatografısinde olduğu gibi uygun bir detektörle (UV absorbsiyonu. (Uygulama ile ilgili örnekler özel bölümde verilmiştir). iyon değiştirme özelliklerine göre ayrılırlar. 62 Biyolojik materyalden izole edilmiş zehirlerin gaz kromatografisi ile taranmaları Daha önce bahsedilen izolasyon (ekstraksiyon) işleminden sonra uçucu olmayan organik zehirlerin gaz kromatografisi ile ayrılmasında en çok dimetilsüikon durucu fazı (SE-30. karışımdaki maddelerin ayrı ayrı pikler vermesi gibi). boyutları ve sıcaklığı. Mobil fazla sürüklenen maddeler kolona geçerler. evlerde vernik. floresans ölçen) kalitatif ve kantitatif değerlendirmeleri (kaydedici ile piklerden alınan kromatogramlar ile) yapılır. Bu düzenekle kanda alkol ve diğer uçucu bileşikleri. kolonda (sabit faz içerir) maddeler dağılım.4 Yüksek basınçlı sıvı kromatografisi Yüksek basınçlı sıvı kromatografisi (HPLC) ayırma gücü ve duyarlılığı gaz kromatografisine göre daha yüksek olan bir tekniktir. Bu karşılaştırmada en önemli kriter alıkonma zamanı (Retention time) dır. kolonun etkinliği. bir mikroenjektörle sisteme verilir. Detektör olarak en çok Alev İyonlaştırıcı Detektör (FID: Flame lonization Detector) kullanılır. sütün kromatografisinin bir şeklidir. Mobil faz 63 olarak kullanılan çözücü önce güçlü bir pompa yardımı ile tüm sistemden geçirilir. Gaz kromatografisinde maddelerin ayrılması kaydedici ile kaydedilir. kullanılan detektör tipi rol oynayan önemli faktörler arasındadır. Gaz kromatografısi ayrıca kantitatif amaçla da kullanılır. Gaz kromatografisinde maddelerin ayrılmasında sıvı fazın cinsi. refraksiyon.

NAA birçok elemente uygulanabilen hassas bir elemente] analiz yöntemidir.HPLC'nin gaz kromatografısine göre üstünlüğü. adli ve analitik toksikolojide ağır metal zehirlenmelerinin biyolojik materyalde tayininde sık kullanılan bir cihazdır. Alev spektroskopisinde. Gaz halindeki atomların alev sıcaklığında termal enerji absorblaması ve ondan sonra absorbladığı enerjiyi kısmen veya tamamen spektral çizgi halinde vermesi olayı atomik emisyon veya alev emisyon spektroskopisi adını alır. Atomik absorbsiyon spektrofotometresi ( AAS ) 1955 yılından sonra geliştirilmiş olan atomik absorbsiyon spektroskopisi (AAS) yüksek sıcaklıkta gaz halinde bulunan element atomlarının elektromagnetik ışınları absorblaması üzerine kurulmuştur. dışarıdan başka bir kaynaktan alev içine gönderilen kendine özgü ışın demetini kısmen absorblaması ve geride kalan karekteristik ışın şiddetinin derecesini ölçme üzerine kurulmuş spektroskopi dalına da atomik absorbsiyon spektroskopisi denir. 5. bir atom türünün. AAS. Bu amaçla geliştirilmiş cihazlara da atomik absorbsiyon spektrofotometresi (AAS) adı verilir. fenolik maddelerin birbirlerinden ayrılmalarında (fenol ve krezoller gibi) HPLC tercih edilmektedir (Özel bölüme bakınız). Gaz halindeki tuz molekülleri ise ayrışarak serbest element atomlarını verirler. baryum. Bir çok organik çözücülerin biyolojik izlenmelerinde (metil alkol. adli bilimlerde (patlayıcı madde kalıntısında antimon. geride kalan tuzlar gaz molekülleri haline dönüşürler. Serbest atomlar elde etmek için madde ya alevde veya bir elektrik düzeneğinde ısıtılır.5. iyonik maddeler ve yüksek molekül ağırlıklı maddelerin (proteinler. ksilen gibi). peptitler gibi) analizinde kullanılabilmesidir. Ayrıca ağır metallere mesleksel maruziyetin biyolojik izlenmesinde de kullanılır. Alev içinde bulunan. moleküler spektroskopide görülen absorbsiyon bantları yerine absorbsiyon ve emisyon çizgileri görülür. Toksikolojik analizlerde HPLC'nin geniş bir uygulama alanı vardır. genelde alev spektroskopisinin bir şeklidir. serbest atomlar üzerine kurulmuş bir spektroskopi dalıdır. özel bir düzenekle çok küçük kürecikler halinde alev içine püskürtülür. 5. Absorblanan elektromagnetik ışınlar genellikle ultravyiole ve görünür alan ışınlarıdır.6 Nötron aktivasyon analizi ( NAA ) Nötron aktivasyon analizi diğer spektroskopik yöntemlerden farklıdır. AAS. kurşun gibi elementlerin identifıkasyonunda). benzen. daha iyi bir ayırma ve duyarlık dışında. Prensibi :Numune. Alev içine püskürtülen çözeltinin önce suyu buharlaşır. Alev spektroskopisi. toluen. bozunan maddeler. nükleer bir reaktörün merkezi gibi yavaş hareketli bir nötron (termal nötron) kaynağının içine yerleştirilir. Bu nötronların çoğu atomun çekirdekleri ile birleşerek . Bunun için analiz yapılacak elementi bileşik halinde 64 (tuzu) içeren çözelti.

kayalara. 1988 ve Piemento G.1 (ig) daha duyarlıdır. element cinsine göre değişir. Aktivasyon basamağında oluşan 65 readyoaktif çekirdek bozunarak kendine özgü enerji ile birlikte y ışını yayınlar. NAA ile zamanımızda yaklaşık 77 element tayin edilebilmektedir. Piemento G. T. Daha sonraki gelişmelerle çeşitli immunoassay teknikleri ortaya çıkmıştır. Gündüz. 1988'e bakınız). İmmunoassay'ın toksikolojik analizlerde kullanılması "İmmunoassay" biyolojik sıvılarda ilaçların doğrudan analizine kısa zamanda imkan veren (antijen-antikor) reaksiyonlarına dayanan yöntemlerdir. Tayini yapılacak moleküllere karşı antikorların elde edilmesi immunoassayin en önemli bölümüdür. Ancak NAA ile deteksiyon limitinin duyarlığı. ve ark. Bu gama ışını spektrumunun incelenmesi ile numunedeki elementin identifıkasyonu ve miktar tayini yapılır. Yöntem sulara. Napolyon Bonapart'ın saç örneğinin NAA ile tayini örnek verilebilir. 1983 . NAA.T. NAA yöntemi ile arseniğin deteksiyon limiti (1 ng). arkeolojik maddelere. belirli konsantrasyonda antikor vs işaretlenmiş ilaç ilave edildiğinde karışımla aşağıdaki reaksiyon gerçekleşir: İlaç + İlaç + Antikor ^ > [İlaç* ..Antikor] . Bu radyoaktif atomların oluşumu aktivasyon basamağıdır. (Fazla bilgi için bakınız: Gündüz. yüksek spesifıklik.7. Genel olarak ilaçların molekül ağırlığı çok düşük olduğundan antijen özelliği göstermezler. ve ark. Adli toksikolojide uygulamasına tarihi bir örnek olarak. örnek reaktörden çıkarılır ve gama (y) ışını spektrometresine yerleştirilir. alaşımlara ve biyolojik numunelere uygulanabilmektedir.Antikor] + [ İlaç . 1987. Örneğin AAS ile kurşun analizinde dedeksiyon limiti (2 pg/ml) NAA'ye göre (0. 1986) 5. 196O'lı yılların başında immunoassay yöntemlerinden "radyoimmunoassay" (RIA) biliniyordu. ve ark. Bu nedenle gerekli antikoru elde etmek için enjeksiyondan önce ilaç-protein konjugatı hazırlanır. : Analizi yapılacak kimyasal maddeyi (ilacı) içeren biyolojik sıvıya. (De Frost. P. dayanıklılık (her metal için değil) ve miktar tayinine imkan veren bir yöntemdir. Bu basamaktan sonra. Ancak pahalı ve komplike bir teknik olduğu için ancak bu konuda gelişmiş özel laboratuvarlarda bulunur. AAS ile karşılaştırıldığında. bağımlılık yapan maddelerin ve ilaç suistimalinin idrarda (sınırlı olarak kanda) aranması ve akut zehirlenmelerin araştırılmasında uygulanmaktadır. Çoğunlukla bu amaçla albumin kullanılır. "Terapötik ilaç izlenmesinde". 66 İnmıunoassay tekniğinin prensibi : Bu yöntemde analizi yapılacak maddeye (antijen) karşı geliştirilen spesifik "antikor" ve analizi yapılacak bu maddenin işaretlenmiş şekli kullanılır.stabil olmayan veya radyoaktif çekirdekler (radyo izotoplar) oluştururlar. ilaç-protein konjugatı ise "immunojen" özelliği gösterir. Böylece ilaç taşıyıcıya bağlanarak kendisi için spesifik antikor hazırlanmasına uygun hale getirilir. Burada ilaç "hapten". AAS'e göre (100 ng/ml) daha duyarlıdır.

Aşağıda bazı önemli immunoassay yöntemlerinin prensibi ve uygulama alanları kısaca açıklanmıştır. İmmunoassay sınıflandırılması: İlacın işaretlenmesi çeşitli tekniklerle yapılır. Bu amaçla (3veya y. RİA heterojen. Miktar tayini radyoaktivite ölçülmesi ile yapılır.10"'2 68 . Radyoimmunoassay (RIA) Radyoimmunoassay. karışıma doğrudan uygulanabiliyorsa "homojen immunoassay" . 67 Enzim immunoassay (EIA) : İşaretleme enzim ile yapılır. İmmunoassay teknikleri bu işaretleme yöntemlerine göre de bir çok alt sınıflara ayrılır: Radyo immunoassay (RIA) : Antijen radyoaktif madde ile işaretlenir. Uygun bir analitik yöntemle ölçüm yapılır ve sonuçlar kalibrasyon grafiği ile karşılaştırılır. Radiyoimmunoassay'da analiz yöntemi radyoaktivitenin ölçülmesine dayanır.Antikor yarışmalı olarak serbest işaretlenmiş ilaç (ilaç*) ve analizi yapılacak ilaçla kompleks (bağlı ilaç) oluşturur. FIA ise homojen immunoassay'lere örnek verilebilir. Kalibrasyon grafiği ilaç konsantrasyonuna karşı "bağlı işaretli ilacın" oranı (% bağlı ilaç) tayin edilerek hazırlanır.ışını veren radyoaktivite (3. Bu yöntemlere de "optik immunoassay" adı verilir. radyoaktif atomların immuno-kimyasal reaksiyonlarda kullanılarak maddelerin miktar tayinlerinin yapıldığı yöntemdir. EIA. Bu karışımda "bağlı işaretlenmiş ilaç" moleküllerinin. Miktar tayini spektroflorimetre ile saptanır. İmmunoassay tekniği.sıvı sintilasyon sayıcısı. RIA ilk kez 1959 yılında plazmada insülin tayini için kullanılmıştır.katı sintilasyon sayıcısı ile ölçülür. Enzim aktivitesi tayin edilerek analizi yapılacak maddenin miktarı saptanır.ışını veren radyoaktivite ise y. İmmuno kemiluminesans : İşaretleme kemiluminesans veren bir madde ile yapılır. yalnız y. "bağlı işaretlenmemiş ilaç" moleküllerine oranı serbest ilacın miktarı ile ters orantılıdır. Floro immunoassay (FIA) : İşaretleme florofor bir madde ile yapılır. Daha sonra bu teknik klasik biyokimyasal yöntemlerle tayini mümkün olmayan ve vücutta çok düşük miktarlarda bulunan (10"'° . floresans veya luminesansın ölçülmesine dayanır. Enzim veya floresan bir madde ile işaretleme yapılan immunoassay yöntemleri ile ölçme ise ultraviyole absorbsiyonunun. eğer karışımdan işaretli ilacın ayrılmasından sonra analitik yöntem uygulanabiliyorsa "homojen immunoassay" adı verilir.

RIA yöntemi duyarlı. morfin.ışıması. Analitik yöntemler maddenin optik özelliğine (ultraviyole. absorpsiyonu. Rutin analizlere de homojen bir yöntem olarak uygulanan E 1 A. 1988'e bakınız).1 numuneye ön işlem uygulanmadan madde analizine imkan vermektedir. Bu radyoizotoplarda trityum ve karbon . Bu yöntem "heterojen Immunoassay'e de örnektir (Fazla bilgi için Moffat A. tübokürarin gibi) kullanılmaktadar. bir tüpe belirli bir miktarda antikor ve belirli miktardaki radyoaktif işaretlenmiş ilaç (standart) ve analizi yapılacak ilaç içeren numune (serum veya idrar) bir tüpe konur. Bu nedenle yukarda açıklanan ve dengeye ulaşmış karışıma ayırma işlemi uygulanır. Bu nedenle radyoaktif işaretlenmiş bağlı ilaç moleküllerin miktarı işaretlenmemiş ilaç moleküllerinin miktarı ile ters orantılıdır. Radyoaktivite ölçümünde (sıvı sintilasyon veya y. floresan ve kemilmünesan maddelerle yapılabilir ve bu nedenle uygulama alanları daha geniştir. toksikoloji alanlarında kullanımı artmaktadır. bulanıklık. işaretli ve işaretlenmemiş ilaç aynı antikora bağlanmak için yarışırlar. RIA Yönteminin prensibi ve uygulama tekniği: Radyoimmunoassay yönteminde temel komponentler: Analizi yapılacak maddenin (ilacın) uygun bir radyoizotopla işaretlenmiş analiz yapılacak madde (ilaç) ile hazırlanmış standartlar. digoksin. İşaretsiz ilacın miktarı ne kadar çoksa. Uygulamada. p.14. farmakoloji. floresans) dayandığı için bu yöntemlere "optik ummunoassay'ler"adı verilmiştir. Karışımda reaksiyon dengeye ulaşınca. Sınırlı da olsa biyolojik sıvılarda ilaç analizinde de (amfetaminler. o kadar az işaretli ilaç antikorla bağlanır. Bunlar içinde en çok kullanılan enzim immunoassay (E I A) ve floresans immunoassay (F I A) yöntemlerinden bahsedilecektir. çift antikor tekniği gibi yöntemler uygulanır. Optik immunoassay'ler : Optik immunoassay'ler RIA'ya göre birçok üstünlük taşır. Enzim İmmunoassay ( E I A ) : Yarışmalı bir reaksiyon kinetiğine dayanan E I A. fenitoin. barbitüratlar. metadon. iyot-125 ise X ve y ışınları yayınlar. RIA tekniğinde. mikro bir yöntem olup 10-100 (J. İşaretleme enzimlerle. . antikorla bağlı işaretlenmiş ilacın veya serbest ilacın radyoaktivitesinin ölçülmesine dayanır. ilk kez 1971 yılında kullanılmıştır. Örneğin 1-125 ile işaretli digoksin hazırlanmasında molekülüne iyot ilave edilmiş tirozinle digoksin türevi hazırlanır. bu ilaca karşı önceden hazırlanmış antikor içeren antiserumdur. karbon-14 (l4 C) ve iyot-125 (1251) kullanılır.C. Bu yöntemlerde kullanılan reaktifler dayanıklıdır ve ayırma işlemi yapılmaksızın analiz yapılabilir. nikotin. penisilinler. sentez sırasında molekülün iyotlu türevi hazırlanır. Bu karışımda.sayıcısı) serbest veya bağlı ilacın ayırımı yapılamaz. daha duyarlı bir analiz istendiğinde serbest ve bağlı ilacın ayrılmasına dayanan heterojen E I A olarak uygulanır. Bu nedenle zamanımızda endokrinoloji. Radyoaktivite ölçümü bu ayırma işleminden sonra yapılır. ayırma işlemine geçilir (heterojen immunoassay).gram gibi) 250 den fazla biyokimyasal maddelere uygulanmıştır. Bu amaçla aktif kömürle adsorbsiyon. tetrahidrokanna-binol. ve ark. Ancak az sayıda ilaç molekülünde iyot bulunduğundan. İlacın radyoaktif izotopla işaretlenmesinde en çok trityum (3H). ilacın 69 konsantrasyonu.

uygun bir enzimle kovalan olarak işaretlenir. Bu yöntemle antiepileptik ilaçların. Şekil 8'de homojen immunosay tekniği (EMIT) şematik olarak gösterilmiştir. Bu yöntemin dayandığı biyokimyasal prensip: 1) enzimle işaretlenmiş ilaca karşı geliştirmiş antikora bağlanarak inaktive olur . Enzim antikorla bağlı işaretli ilacı kataliz edemez. Enzimin aktivitesi analizi yapılacak serbest ilaç konsantrasyonu ile orantılıdır. Bu teknik florofor maddeyi serbest hale geçiren bir enzim kullanılır. Uygulama şekline göre çeşitli teknikler kullanılır. Örneğin burada yukarda adı geçen florojen madde kullanıldığında enzim olarak (3-galaktosidaz enzimi kullanılır. rodamin B. izotiyosiyanat. Analizi yapılacak ilaç standartı florojen bir madde ile (örneğin (3-galaktozumbelliferon) ile işaretlenir. İlaca karşı geliştirilmiş antikorla bağlanmak için işaretli ilaç ve numunedeki serbest ilaç yarışır.Homojen EMIT tekniği Floroimmunoassay (FIA) teknikleri : Floresans veren bileşiklerin immunokimyasal işaretleyici olarak kullanılabileceği ilk kez 1941 yılında ortaya atılmıştır. Analizi yapılacak maddenin floresans özelliğindeki değişmelere dayanan bu yöntemde madde florofor bir molekül ile işaretlenir. astma ilaçlarının. Bu nedenle karışımda enzim aktivitesinin ölçümünden ilaç konsantrasyonuna geçilir. suistimal edilen ve bağımlılık yapan bir çok ilaçların 70 analizi yapılabilir. Bu madde enzim substratıdır. enzim 71 immunoassay'e göre daha duyarlıdır. Syva firması EMIT (Enzyme Multipled Immunoassay Technique) patenti altında bu yöntemi geliştirmiştir. (3-galaktosidoz hidrolizle florojen maddeden P-galaktozun ayrılmasını sağlar. antineoplastik ilaçların. Ancak bağlanmamış ilacı hidroliz . Ancak ilave edilen enzimle. Floresan izotiyosiyanat. Homojen floroimmunoassay yöntemleri içinde substratla işaretlenmiş floroimmunoassay tekniği ticari olarak geliştirilmiştir. Florojen madde ile işaretlenmiş ilaçta floresans maskelenmiştir. 2) arkadan çok az serbest ilaç veya metaboliti de yarışmalı olarak bağlanarak. umbelliferon gibi florofor maddeler işaretlemede kullanılır. Floresans immunoassay. Böylece işaretli ilacın floresan özelliği açığa çıkar. antikor tarafından inaktive edilen enzim indüklenir. floresansı örten molekül florojen molekülden ayrıldıktan sonra işaretlenmiş ilaç floresan özellik gösterir. İşaretlenmiş ilaç substrat Serbest ilaç (Numune) İnaktif enzim Aktif enzim Şekil 8.Homojen E I A' da analiz yapılacak ilaç.

eder. Bu nedenle floresans özelliği açığa çıkan ilacın floresans şiddeti numunedeki ilaç konsantrasyonu ile doğru orantılıdır. Floresans polarizasyon immunoassay (FPI) tekniği: Bu teknikte, bağlı ve serbest florofor molekülle işaretlenmiş ilacın polarize ışık düzlemini çevirme farkı ölçülür. Işık polarize edici bir mercek veya prizma aracılığı ile demet halinde düz bir zemin üzerine düşürülür. Polarize ışık, floroforla işaretli ilaç üzerine düşürüldüğünde ışığın şiddeti (eksitasyon) molekül tarafından polarize ışık düzleminde emisyon yapar. Floresans eksitasyon ışınına dik olarak giden emisyon ışınının ölçülmesi ile saptanır. Floresans mekanizması ile ilk defa 1970 yılında Dandliker ve arkadaşları tarafından 72 denenmiştir. Floresans veren bir maddeyle (florofor) işaretlenmiş olan ilaç serbest halde iken çok yavaş bir floresans polarizasyonu yapar. Antikorla bağlandıktan sonra kompleks molekülün hareketi yavaşlar ve floresans polarizasyonu artar. Polarizasyondaki bu değişim ilaç konsantrasyonu ile orantılıdır. Yöntem otomasyona yakındır. İlk kez 1981 yılında Abbot firması tarafından bu yöntem otomasyona adapte edilmiştir. TDX cihazı olarak bilinen bu cihaz "terapötik ilaç izlenmesi" ve bir çok ilaçlarla akut zehirlenmelerde ilaç düzeylerinin tayininde kullanılmaktadır. (Deniz, G.. Saygı, Ş, 1989; Küpçü, Ş; Vural, N, 1992). Bu teknikte duyarlılık oldukça yüksektir. Örneğin serum digoksin düzeyinin ölçülmesinde duyarlığın 0.2 ng/ml olduğu bildirilmiştir. İmmunoassay'm uygulama alanları İmmunoassay tekniklerinden RIA, özellikle kardiyak glikozitler, insülin, lizerjid, kannabioids ve opiatlar gibi kanda konsantrasyonlar düşük ilaçların analizinde veya numune miktarının az olduğu durumlarda tercih edilen yöntemdir. RIA ile pg/ml (10 "'2 g/ml) duyarlıkta analiz yapılabilir. EMIT ile duyarlık daha düşüktür (ng/ml. 10 ~9 g/ml). immunoassay ayrıca ilaç suistimalinin taranmasında, akut zehirlenmelerin analitik olarak araştırılmasında ve terapötik ilaç izlenmesinde kullanılırlar. İstenilen duyarlık ve spesifıkliğe göre RIA, EMIT veya FPI teknikleri seçilebilir. Bu yöntemler yarı veya tam otomatik düzeneklere adapte edilmiştir. Genel olarak RIA ve EMIT idrarda çok çeşitli ilaç analizi için uygundur. Ancak geliştirilen çeşitli antikorlar diğer ilaçlarla çapraz reaksiyon verirler. Geniş bir spesifıkliği olan antikor, numunede olan bir veya birden fazla aynı grup ilaçla bağlanabilir. Bunu ayırd etmek için her ilaç ve 73 metaboliti yüksek basınçlı sıvı kromatografısi (HPLC) ile fraksiyonlara ayrılarak immunoassay yöntemine adapte edilebilir. Akut zehirlenmelerde immunoassay uygulanmasında da benzeri interferans olabilir. Örneğin akut zehirlenmelerde benzodiazepin grubu ilaçların EMIT ile taranmasında farmakolojik olarak aktif metabolitler de antikorla etkileşirler. Tek bir ilacın birden fazla metabolitinin çapraz reaksiyon vermesi, sonucun yorumlanmasını zorlaştırır.

Zorluğuna karşın, benzodiazepinleri immunoassay yöntemi ile ayırt etmek mümkün olduğu halde, barbitüratlar ancak grup olarak tayin edilebilir. Bu durumda pozitif sonuç alındığında, diğer yöntemlerle hangi barbitürat olduğu ayırt edilmelidir. Terapötik ilaç izlenmesinde ise immunoassay ile aminoglikozit antibiyotikleri için çabuk ve kesin sonuçlar alınabilir. Sonuç olarak immunoassay ile kan ve idrarda yukarda belirtilen amaçlarla ilaç analizinde hızlı, duyarlı ve kesin sonuçlar alınabilir. Ancak her yöntemin (RIA, EMIT, FPI) uygulama alanı ve analitik özelliklerini bilerek seçmek gerekir. 74 ÖNEMLİ ZEHİRLERİN BİYOLOJİK MATERYALDE ANALİZLERİ 2. Bölüm Bu bölümde akut zehirlenmelerde, endüstride ve yakın çevrede çeşitli nedenlerle maruz kalınan bazı önemli kimyasal maddelerin biyolojik materyalde kalitatif ve kantitatif analizlerine yer verilecektir. Ayrıca maddelerin biyolojik izlenmelerinde kullanılan metabolit ve biyokimyasal parametrelerin analizine de o madde ile ilgili yerde değinilecektir. Biyolojik materyal olarak rutin analizlerde en çok idrar ve kan örneğinden yararlanılır. Toksik madde konsantrasyonu 24 saatlik toplanan idrarda yapılmalıdır. Ancak pratik olarak bu mümkün olmadığından o anda alınan örnekte -spot örnek- analiz gerçekleştirilmektedir. Ayrıca mesleki maruziyetlerde bazı ksenobiyotik veya metabolitleri maruziyet sırasında veya maruziyetten hemen sonra atılırlar. O anda idrarla atılan madde konsantrasyonuna etki eden dilüsyon etkisinin düzeltilmesi gerekir. Bu nedenle de bulunan konsantrasyon değerlerinin ya idrarın standart özgül ağırlığına (1.024) göre veya (g) idrar kreatinin miktarına göre düzeltilmesi gerekir. Kreatinine göre düzeltme yapıldığında "spot idrar" örneğinde kreatinin tayini yapılmalıdır. Standard özgül ağırlığa göre düzeltmede ise idrarın yoğunluğu ölçülmelidir, ( Trevisan, A., 1990 ) Bu bölümde idrarda kreatinin tayini ve idrar ksenobiyotik düzeyinin kreatinine göre düzeltilmesi açıklanmıştır. İdrarda kreatinin tayini Kreatinin idrarda doğrudan spektrofotometrik yöntemle tayin edilebilmektedir. Pikrik asitle oluşturduğu renkli bileşiğin absorbansı 530 nm 75 de spektrofotometrede okunur ve kalıbrasyon eğrisinden kreatinin miktarı tayin edilir (Baselt, R.C. 1980). Uygulama : 5 mi idrar örneği 2000 devirle 15 dakika santifüj edilerek süzülür. Bu süzüntüden 0.1 mi. alınarak distile su ile 8.0 ml'ye tamamlanır (dilüsyon oranı 1:80). Seyreltilen

çözeltiden 5 mi alınır, 2.5 mi suda doymuş pikrik asit (% 1.175 lik) ve 0.5 mi %10 luk NaOH çözeltisi ilave edilir. Karışım reaksiyonun tamamlanması için 10 dakika bekletilir ve 15 dakika içinde 530 nm de spektrofotometrede köre karşı absorbansı okunur. Standardlarla hazırlanan kalibrasyon eğrisinden absorbansa karşı gelen konsantrasyon okunur. Kalibrasyon doğrusunun hazırlanması: Standart kreatinin çözeltisi, stok kreatin çözeltisinin seyreltilmesi ile hazırlanır. Stok çözelti, 0,1 gram kreatinin bir miktar 0,1 N HC1 içinde çözüldükten sonra 0,1 N HC1 ile 100 mi 'ye tamamlanarak hazırlanır. Çözeltiye koruyucu olarak 2-3 damla toluen katılır ve buz dolabında saklanır (Stok çözelti: 100 mg kreatinin/100 mi). Standard kreatinin çözeltileri ise, stok çözeltiden sıra ile 25;50;75;100 ve 125 u.1 alınarak distile su ile 5 ml'ye tamamlanarak hazırlanır. Böylece 0,5mg/100 mi; 1 mg/100 mi; 1,5 mg/lOOml; 2 mg/ 100 mi ve 2,5 mg / 100 mi 'lik kreatinin Standard çözeltileri elde edilir. 5 mi Standard çözeltilere 2,5 mi pikrik asit çözeltisi ve 0,5 mi % 10 NaOH çözeltisi ilave edilerek yukarıda açıklandığı şekilde 10 dakika bekledikten sonra 530 nm de absorbanslar köre karşı okunur. Konsantrasyona karşı okunan absorbanslar işaretlenerek kalibrasyon doğrusu hazırlanır. Kreatinine göre düzeltme: İdrarda konsantrasyonu tayin edilen bir maddenin, kreatinine göre düzeltmesi aşağıdaki örnekle açıklanmıştır. 76 Örnek : Alınan anlık (spot) idrar örneğinde florür konsantrasyonu 1.227 mg/I ve kreatinin ise 1.315 g/l bulunmuş olsun. Bulunan florür düzeyi gram kreatinine göre düzeltildiğinde : 1000 1.227 mg/1 x---------= 0,933 mg F/g kreatinin değeri bulunur. 1315 Genel olarak kreatinin miktarı 0,5 g/l altında (çok seyreltik idrar) ve 3 g/l üstünde (çok konsantre) bulunan idrarlarda kreatinine göre düzeltilme yapılmaz ve değerlendirmeye alınmaz (Trevisan, A., 1990). 1. UÇUCU ZEHİRLER 1.1. Karbon monoksit (CO) Karbon monoksit ile zehirlenme solunum yolu ile olur. Endüstride başlıca maruziyet kaynaklarını havagazı, sentetik gaz (su gazı), jeneratör fırınları, egzos gazı ve tam yanmamış yakıtların dumanı oluşturur. Diklorometan maruziyetinde de metabolizması sonucu invivo CO oluşur.

Ayrıca sigara dumanı da aktif ve pasif içici olarak kişilerin CO'e maruz kalmasına neden olur. Karbonmonoksit zehirlenmesinin şiddeti kanda % COHb tayini ile belirlenir. Kanda oksijen yerine karbonmonoksitle birleşen hemoglobin yüzdesine "karboksihemoglobin satürasyon % si" denmektedir. Çok fazla (günde 30-50 sigara) içenlerde ise bu değer %10 COHb düzeyini 77 aşabilir. duyarlığı %20 COHb satürasyonudur. Birine 1 mi zehirlenme şüphesi olan kan. Tüpün ağzı kapatılır ve çalkalandıktan sonra 15 dakika bekletilir. diğeri tuğla kırmızısı renkte kalır (duyarlık % 40 COHb satürasyonudur). . Endüstride CO'e maruziyet derecesinin biyolojik izlenmesi kandaki COHb veya ekspirasyon havasında CO tayini ile yapılır. numune kan. ısınmada kullanılan tam ve iyi yanmayan yakıt sistemleri yangın sırasında oluşan dumanlar karbon monoksit kaynağıdır. Normal kan gri kahverengi bir çökelek verdiği halde. Karbonmonoksit bulunan kanın rengi pembedir (duyarlık %50 satürasyonudur). içilen sigara miktarına göre % 3-8 arasında değişir. Bu deney CO için özel olup. Normal kan. CO ihtiva eden kan pembe renk alır. bir tüpte 10-15 mi su ile seyreltilir. Pembe rengin şiddeti miktarı ile orantılı olduğundan kantitatif tayin de yapılabilir. 78 Not: a) Pirotannik asit hazırlanması : 1 g pirogallik (pyrogallic) asit ve I g tannik (tannic)asit 100 mi suda çözülür. Pirotannik asitle COHb %'si tayini (yarı kantitatif) Yarı kantitatif özel bir deney olan bu testle %20 ve üstündeki COHb •satürasyonu saptanabilir Bunun için 1 mi kan cam kapaklı 25 mi lik bir tüp veya mezür içinde 9 mi su ile seyreltilir. Kanda COHb satürasyonu %20 üstünde olduğunda akut zehirlenme belirtileri başlar. 10 mi pirotannik asit çözeltisi ilave edilir.Endüstri dışında otomobil egzos gazları. Normal kan kömürleşerek kahverengisiyah renk aldığı halde. hemen saman sarısı renge dönüştüğü halde CO içeren kan pembe rengini bir süre devam eder. Sigara içenlerde COHb yüzdesi. ii) 1 damla. Aynı şekilde seyreltilmiş normal kan ile karşılaştırılır. 5 er damla %20 NaOH ilave edilerek karıştırılır. Kanda %20 ve üstünde COHb satürasyonunun saptanması (ön deneyler) i) İki küçük porselen kapsül alınır. Rengin şiddeti satürasyon derecesine bağlıdır. diğerine 1 mi normal kan konur ve su banyosunda yavaşça ısıtılır. Ayrıca iş yeri ortamında (çevresel izleme) CO tayin edilmelidir. Karbon monoksit kanda hemoglobin ile birleşerek karboksihemoglobin (COHb) meydana getirir. iii) Yukarıda açıklandığı şekilde seyreltilen kan numunelerine. Bu değer %60'a ulaştığında koma ve ölüm görülebilir. Renk şiddeti belli miktarda CO ihtiva eden kan numuneleri ile hazırlanmış standartlarla karşılaştıralarak miktar tayini yapılır.

de. Kanda COHb analizinde kullanılan en eski yöntem spektroskopik yöntemlerdir.b) CO ihtiva eden kan standardlarınm hazırlanması : Normal kan % 100 COHb verecek şekilde saf CO ile doyurulur %20-100 COHb ihtiva eden standardlar uygun miktarda normal kanla seyreltilerek hazırlanır. E. 1969) Spektroskopik yöntemle COHb tayini. Spektroskopik yöntemle COHb analizi COHb tayininde absorbsiyon spektrumuna dayanan yöntemler 1900'lı yıllardan beri kullanılmaktadır. Spektroskopla (bu amaçla Winkel-Zeiss el spektroskopu veya Hardridge Reversion spektroskopları kullanılabilir) absorbsiyon bandlan görülen dalga boyları incelenir. COHb sarıyeşil alanda (568 ve 538 nm de) 2 absorbsiyon çizgisi verir. ancak yeterli derecede tanınamaz. O2Hb yanında ayırd edilebilir. Zayıf bir alkali seyreltilmiş kan örneği sodyum .O2Hb. Bu yöntemle %20 COHb ve üstü tayin (yarı kantitatif) edilebilir (Graf. Alkali çözeltide oksihemoglobin 576-578 ve 540-542 nm. Bu nedenle oksihemoglobini hemoglobine indirgeyen maddeler kullanılır.R. %0. Normal kanda ise O2Hb ile ilgili daha uzun dalga boylarında (576 ve 541 nm'de) maksimum absorbans görülür. Bu standartlar ağızları sıkı kapalı olarak karanlıkta saklanırsa 6 ay bozulmadan kalabilir. normal kan ve COHb ihtiva eden standart kanlarla.1 sodyumbikarbonat (NaHCO3) çözeltisi ile (1:100) oranında seyreltilir. Spektrofotometrik yöntemlerle COHb tayini Hemoglobin ve türevlerinin Soret bandında (400-430 nm) ve görünür alanda verdikleri karekteristik absorbsiyon bandlarından yararlanarak kanda COHb identifıkasyonu ve miktar tayini yapılabilir. İndirgeme işleminden sonra [Ul][U2]tekrar spektroskopla incelenir. otopsi başında (el spektroskopu kullanarak) yapılabilir. İndirgenmiş hemoglobin (Hb) ise 555 nm'de geniş bir band gösterir. ve Preuss F. MetHb ve COHb gibi) Soret bandı (410-430 nm) ve görünen alanda verdikleri absorbsiyon bandlarına dayanmaktadır. karboksihemoglobin 538-540 nm'de maksimum absorbans verir. Bu şekilde CO zehirlenmesi hakkında çabuk bilgi edinilmesi açısından (ön deney olarak) önem taşır. Bu şekilde O2Hb'nin absorbsiyon bandlan kaybolur ve yerine 555 nm de maksimum absorbans gösteren Hb bandı ortaya çıkar. Bu şekilde COHb absorbsiyon bandlan daha iyi görülür.1 amonyak veya %0. Kanın uygun bir şekilde dilüsyonu ile bu absorbsiyon çizgileri görülebilir. Deney kısmında olduğu gibi. Bu yöntemler hemoglobin (Hb) bileşiklerinin (Hb. Kanda COHb %40 ve üstünde olduğunda COHb'ne ait absorbsiyon çizgileri. COHb mevcudiyetinde COHb absorbsiyon bandlan daha iyi seçilir. 79 Teknik : COHb aranacak kan ve normal kan örnekleri su. Seyreltilmiş 20 mi kan örneklerine 10 mg sodyum ditiyonit (Na2S2O4) v 5-10 damla taze hazırlanmış amonyum sülfür çözeltisi ilave edilir. pirotannik asitle çöktürme işlemi yapılır.

.02 mi heparinize kan örneği bir balon jojede seyreltik amonyak ile (yoğunluğu 0. b) İkinci 6 mi kan örneği bir deney tüpüne aktarılır ve içinden 15 dakika oksijen gazı geçirilir (%100 O2Hb. c) Üçüncü 6 mi diğer bir tüpe konur içinden 2 dakika saf CO gazı geçirilir (%100 COHb.. III no.ditiyonit gibi bir indirgen ilavesinde OjHb (varsa methemoglobin: MetHb) indirgenmiş hemoglobin (Hb) ne dönüşür.88 olan 1 mi amonyak deiyonize su ile 800 mi ye seyreltilir) 26 mi ye tamamlanır. COHb etkilenmez.lu tüp). 81 COHb (428 nm) O2Hb(415nm) . Burada.. II no.. Soret bandında %100 C^Hb ne karşı %100 COHb içeren kan ve analizi yapılacak kanın 414 nm.lu tüp). 421 nm ise OıHb'ne karşı COHb'nin gösterdiği maksimum absorbans farkıdır (resultant absorbans. COHb satürasyon yüzdesinin tayininde kullanılan birçok spektrofotometrik yöntemler bulunmaktadır. numune (I) ve %100 COHb'nin (III) absorbansları (a ve A) 414.. veya seçilen tek dalga boyunda absorbansın okunması arkadan karışımda bulunan ve istenilen Hb 80 bileşiğini değiştiren uygun bir kimyasal madde ilavesinden sonra seçilen tek dalga boyunun ölçülmesine dayanmaktadır. 421 ve 428 nm de spektrofotometrede okunur.. Şekil 9). 2 veya daha fazla seçilmiş dalga boylarında. %100 O:Hb referans olmak üzere.Soret bandında O2Hb.. i) Modifîye Buchwald yöntemi (mikrospektrofotometrik yöntemi) Bu yöntemin prensibi COHb. COHb ve O2Hb'ne karşı COHb (diferansiyel) spektrumları. .lu tüpler sepektrofotometre küvetlerine konularak. Teknik: 0. Bu yöntemlerin dayandığı genel prensip. Seyreltilen kan çözeltisinden 6'şaı mi alınarak 3'e bölünür: a) İlk 6 mi doğrudan doğruya spektrofotometrede ölçüm için küvete konur (numune: I) ve ağzı sıkıca kapatılır. Aradaki absorbans farkı ve oranından yararlanarak COHb yüzdesi hesaplanır. 414 ve 428 nm sırası ile Û2Hb ve COHb nin maksimum absorbans gösterdikleri dalga boyunu. Karışım alt üst edilerek homojenize edilir. COHb (421 nm) 390 « 430 =* Şekil 9.. 421 nm ve 428 nm de absorbanslarınm ölçümüne dayanır.. postmortem kan örneklerine de uygulanabilen klasik bir spektrofotometrik yöntem olan Dubowski yöntemi açıklanacaktır. II ve III no. laboratuvanmızda araştırmalarda kullandığımız mikrospektrofotometrik bir yöntem olan Buchwarld yöntemi ile.

10 mi seyreltik amonyum hidroksitle (14. 2 nm den daha küçük dalga boyu aralıklarında absorbans ölçülebilmelidir. ii) Dubowski yöntemi Yöntemin prensibi: Seyreltik kan hemolizatına sodyum ditionit ilave edildiğinde oksihemoglobin ve methemoglobin indirgenir. 4) Kullanılan spektrofotometrede. karıştırılır. Motaceded. Ağzı sıkıca kapatılan kan örnekleri buzdolabı sıcaklığında uzun bir sore saklanabilir. absorbansların (A) A555 / A480 oranı hesaplanır. saf olmalıdır. karboksihemog lobin ise etkilenmez. /A3 burada.N. Seyreltik kan spektrofotometrenin küvetine konur. % 100 COHb için 428 nm olmalıdır. % COHb konsantrasyonu.Z.mak) % 02Hb için 414 nm. Teknik : 0. Absorbans oranı (A555 /A480) hesaplanır ve karboksihemoglobin konsantrasyonu kalibrasyon doğrusundan tayin edilir. Bu dalga boyları (A. Kalibrasyon doğrusu için COHb standardları hazırlanır: Yakın zamanda karbonmonoksite maruz kalmamış ve sigara içmeyen kişilerden kan örnekleri sağlanır. 1978).5 mi kan örneği. Seyreltik amonyağa karşı (kör) numunenin 555 ve 480 nm'de absorbansı (A) okunur.. COHb standardları ile hazırlanan kalibrasyon grafiğinden bulunur. Bu amaçla hazırlanmış gaz tüplerinden (LB % 999 saflıkta) yararlanılır. Çözeltinin absorbansı 480 ve 555 nm de ölçülür. Kan örneklerinden 10 mi . aı ve Am aşağıdaki eşitliklerden bulunur: aı = a42]-1/2 (a4u+a42g) Anı = A421 — 1/2 (a4i4+ a42g) Yöntemin standardizasyonu : 1) Yukarda açıklandığı şekilde hazırlanan %100 O2Hb ve % COHb içeren kan örneklerinin absorbansları suya karşı spektrofotometrede 400-430 nm de taranarak. karıştırılır ve hemoliz tamamlanıncaya kadar beklenir. 82 3) Mikrobir yöntem olduğu için kan örnekleri parmak uçundan heparinize kapiler tüpler içine alınarak tüplerin iki ucu parafilm ile sıkıca kapatılır. Analize kadar buz dolabında (+4 °C de) saklanır.Değerlendirme : Numunenin içerdiği % COHb oranı aşağıdaki eşitlikten hesaplanır: %COHb= 100 a. 2) Oksijen ve CO. Yöntemin duyarlığı ve pratikliği nedeni ile mesleksel CO'e maruziyetin biyolojik izlenmesinde de kullanılabilir (Vural. Kan örnekleri: Heparinize kan tercih edilir. 10 mg sodyum ditiyonit (Na2S2O4) ilave edilir. maksimum absorbans gösterdikleri dalga boyları saptanır.3 mi konsantre NH4OH su ile 1 litreye tamamlanır) seyreltilir.

95 civarında olmalıdır. 2) Numuneler ağzı sıkı şekilde kapalı helyum gazı altında saklanabil irse daha uzun zaman korunurlar. %100 COHb için 1.kadar. Absorbans oranı %100 O2Hb için 3. %100 O2Hb ve % COHb belirli oranlarda karıştırılarak ara standardlar (%80. Kalibrasyon grafiği doğrusal olduğu için iki nokta genelde yeterlidir. 5) Bu yöntemle %1 ve altındaki COHb düzeyi ölçülebilir. Böylece %100 O2Hb (%0 COHb) standardı hazırlanmış olur. sodyum ditiyonit ilave edildikten sonra spektrofotometrede amonyağa karşı 555 ve 480 nin de absorbansları okunur.Şişelerin birinin içinden en az 30 dakika saf 83 oksijen gazı (saf O2 tüpü: LB%99. Böylece % 100 COHb standardı hazırlanmış olur.9 gibi) geçirilir. %20 gibi) hazırlanabilir. 84 3) Çok duyarlı çalışmalarda ara COHb standardları hazırlanırken (%0 ve %100 dışında ) önce %100 COHb standardında serbest bulunabilecek CO'in 5 dakika azot gazı geçirilerek uzaklaştırılması gerekir. Grafik %COHb oranına karşı absorbans oranları işaretlenerek hazırlanır. Heparinize postmortem kan örneklerine de uygulanabildiği için adli toksikoloji labrotuarlarında kullanılabilir. %50.9 CO gibi) geçirilir. (CO gazı geçirken CO tüpü zaman zaman çalkalanmalıdır. Hazırlanan %100 O2Hb ve %100 COHb kan standardlarından 0. Kalibrasyon filtreleri ve spektrofotometre standardları ile kullanılan cihazın dalga boyları ve diğer karakteristikleri kontrol edilmelidir. 2 nm 'den daha küçük dalga boyu aralıklarında absorbans ölçülebilmelidir. Diğer şişeden benzer şekilde saf CO gazı küçük saf CO tüpü kullanarak (LB % 99. Diğer bir spektrofotometrik yöntemle COHb tayini .05 mi alınarak. Ancak istenirse.1. Daha pratik fakat daha az kesin olacak standardlar şu şekilde de hazırlanabilir: Kan örnekleri amonyakla seyreltildikten sonra iki tüpe bölünür vebirinden 2 dakika CO ve diğerinden 2 dakika O2 geçirilir (%100 COHb ve % 100 O2Hb standardları). Gaz geçirme işlemi çeker ocak içinde yapılmalıdır). 4) Kullanılan spektrofotometrede. Yöntemin uygulanmasında dikkat edilecek noktalar: 1) Kalibrasyon için hazırlanan her COHb standardı ile en az 3 ölçüm yapılmalıdır. Her iki standardın absorbans oranları (A555 / A480) hesaplanır. amonyakla seyreltilip. yukarda açıklandığı şekilde. iki burgulu kapaklı 500 mi lik reaktif şişelerine konur.

Her üç tüpe de 20 mg kadar sodyum ditionit ilave ederek karıştırılır.2 mi kan örneği. 85 a. R. florür.b.1 olmalıdır. Teknik : 0. Bu nedenle sonuç güvenilir olmaz. 2) Bu yöntem MetHb (580-600 nm mak. Üçüncü tüp (c tüpü) içinden 10 dakika saf oksijen gazı veya basınçlı hava geçirilir (% 100 O2 Hb veya % 0 COHb).( A540 / A579 c tüpü ) Yöntemle ilgili uyarılar : 1) %100 COHb ile absorbans oranı (A540 / A579 a tüpü) yaklaşık 1.. Kişilerin Hb miktarı farklı olduğu için ön deneme ile bu oranın sağlanmasında yukarıda verilen seyreltme oranını değiştirme gereği olabilir. b ve c tüplerindeki çözeltilerin absorbansları (A) 540 nm ve 579 nm de ditionitle işlem görmüş amonyak çözeltisine karşı okunur. 4) Maksimum absorbans farkının alındığı bu deneyde (COHb : X max 540 nm) ve O?Hb ve COHb için eşit olan düşük dalga boyu (izobestik nokta : 579 nm) spektrumda dik bir düşmenin noktasında olduğu için seçilmiştir. güvenilir değildir. b.J. İlk tüpün içinden 5-10 dakika saf CO veya CO/N2 gazı geçirilir. . %0 COHb ile ise absorbans oranı 1. Seyreltilmiş kan örneği eşit olarak 3'e ayrılarak ağzı kapaklı tüplere konur (a. Dalga boyu çok kritiktir.5.( A540 / A579 c tüpü ) ( A540 / A579 b tüpü ) . ve ark. okzalat da kullanılabilir) tam kana uygulanan bu yöntemde 540 ve 579 nm'deki absorbanslar kullanılmaktadır. Köpük oluşmamasına dikkat edilir. aletin dalga boyu ayarlanır veya her üç çözeltinin (a. Prensip olarak bir önce açıklanan yöntemle aynı olmakla beraber uygulaması daha pratiktir (Flanagan . Ayrıca 10 mi amonyum hidroksit çözeltisi içeren diğer bir tüp (kör) içine de sodyum ditionit ilave edilerek iyice karıştırılır. 3) Lipemik kan bulanık çözeltiler verebilir. İkinci tüp (b tüpü) COHb tayini kullanılır.c) spektrumları alınarak ölçümler buna göre yapılır.Heparinize (veya edetik asit.1 olmalıdır. (a tüpü : % 100 COHb). c) . 1. b) Eğer bu gözlenemezse.). Bu nedenle aşağıdaki kontrolün yapılması gerekir: a) %0 COHb içeren (a tüpündeki) çözeltinin absorbans oranı (A540 /A579). Sonucun değerlendirilmesi : Numune kandaki (b tüpü) COHb yüzdesi aşağıdaki eşitlikten hesaplanır: %COHb =( A54o / A579 a tüpü ) . 25 mi seyreltik amonyum hidroksit içine (İmi l\ su) ilave edilir ve karıştırılır. absorbans) oranı yüksek olduğunda.

2 0. 86 co 1 cc o LÛ 0.Şekil 10 ve 11 de O2Hb ve COHb nin.8 CÛ CC O .1 600 560 520 480 nm 600 560 520 480 nm Şekil -10.5 0.2 1.4 0. görünür alandaki absorbsiyon spektrumları ve açıklanan yöntemlerde kullanılan maksimum absorbans dalga boyları gösterilmiştir. Dubowski yönteminde kullanılan (COHb ve O2Hb (A) ve sodyum ditiyonitle işlem görmüş COHb ve O2Hb (HHb'ye dönüşür) spektrumlan 1.0 co ■< 0.3 0.

4 ^ 0.2 0.001 N PdCl2 konduktan sonra. '/ /// V .Görünür alanda maksimum fark ve iyobestik noktadan yararlanılarak COHb tayini.<F< p> 0. Yöntemin prensibi. işlemler dış odacığa konan CO'e maruz kalmamış kişiden alınan kan örneğine parelel olarak uygulanır. kana ilave edilen asit etkisi ile. . İç odacığa 2 mi 0. 87 Conway Mikrodifüzyon Yöntemi ile CO tayini Bu yöntem yarı kantitatif veya kantitatif olarak kanda COHb tayini için kullanılabilir.0 500 540 nm -----------i i ! --"-V. kandan açığa çıkan CO'in palladyum klorürle (PdCl2) reaksiyona girerek metalik Pd'u açığa çıkarmasına dayanır: PdCl2 + CO + H2O----->Pd + 2HCl + CO2 Yarı kantitatif tayin : Mikrodifüzyon apareyinin (Şekil 3) dış odacığına 1 mi kan ve 2 mi %10 H2 SO4 konur. 579 nm \ ^: _J________1 ı_____İL B(% lOOHbCO) C (% 0 HbCO) 520 540 560 580 600 620 nm Şekil 11. Kör deney olarak. daha önce çok hafif yağlanmış kapak hemen sıkıca kapatılır.

Ölüm solunum yetmezliği sonucu olaşan kandaki COHb düzeyinin yorumu aşağıdaki Tablo 10'da gösterilmiştir. kardiyak aritmi. Ayrıca kan örneklerinin taze veya postmortem olması analiz sonucunu etkilememektedir. Genel olarak 1 gram hemoglobin (Hb) 1. %10 ile %50 arasında COHb içeren kan örnekleri ile (%10 COHb. 1972'e bakınız. Oluşan metalik palladyumun verdiği renk şiddeti numunenin verdiği renk ile karşılaştırılır. Conway yöntemi ile tayin edilen %CO (hacmen) miktarından: 88 % CO (hacmen) % COHb = —--------------------. koma ve akut böbrek yetmezliği başlıca görülen belirtilerdir. Bu bilgiden hareketle. kanda Hb tayini de yapılarak COHb miktarının hesaplanması gerekir. kusma. 1967. % COHb düzeyinin yorumu : Karbon monoksitle akut zehirlenmede baş ağrısı. % O2Hb ve % COHb şeklinde okunur. pulmoner ödem. ince siyah bir zar şeklinde iç odacıktaki PdCI? üzerinde toplanır.Yarı kantitatif tayin için. dijital göstergede % Hb. Karışım oda sıcaklığında 2 saat bekletilir. % COHb Belirtiler . Bu süre içinde iç odacıkta CO miktarına bağlı olarak açığa çıkan Pd. Curry A. bulantı. M. Ölçümler çok kısa zamanda (15 saniye gibi).. internal analog bir bilgisayarla kombine edilmiştir. Şiddetli hipoksi durumunda bile cilt ve mukozalar pembe kalır. Bulunması muhtemel olan MetHb'nin bozucu etkisi sodyum bisülfit ilavesi ile giderilir. Ancak bu durumda. özel bir absorbsiyon spektrofotometresi olup. 568 ve 578 ıım'de aksorbansları ölçülür. Bu amaçla geliştirilmiş otomatik cihaz (CO Oximeter II 182) gelişmiş labratuarlarda COHb tayini için kullanılmaktadır. Otomatik olarak seyreltilerek hemoliz edilen kan örneğinin 548.S. hiperventilasyon. %20 COHb ve %50 COHb standardları) paralel uygulama yapılır. Kantitatif tayin : Convvay mikrodifüzyon yöntemi ile kandaki CO miktarı (hacmen) kantitatif olarak da tayin edilebilir.) CO oximeter Kanda COHb miktarının %10'un altında olması halinde de uygulanabilir bir yöntemdir.34 mi (bazı kaynaklarda 1.36 mi) CO gazı ile (O°C de 760 mm Hg basıncında) birleştiği kabul edilir. 89 Tablo 10 % COHb değerinin klinik yorumu.formülü ile hesaplanır. % Hb (kan) x 1. COHb miktarının çabuk ve güvenli şekilde ölçülmesini mümkün kılan bu cihazın prensibi.34 (Fazla bilgi için Feldstein.

90) ve aralık (%63. ölüm olaylarında ise ayrıca dokularda siyanür aranır. ölüm.36±0. Potasyum ferrisiyanür gibi kompleks siyanür bileşikleri ise invivo siyanür vermezler ve bu açıdan toksisiteleri çok düşüktür.89+0.50-%1. Bu kişilerde COHb düzeyi ortalama (%73. Siyanürle zehirlenmelerde.3-8 < 15 20 20-50 > 50 Sigara içenler (20-30 sigara/gün) Çok sigara içenler (30-50 sigara/gün) Akut zehirlenme başlangıcı (kalp hastalan için tehlikeli Ağır akut zehirlenme (mental ve fi-ziksel koordinasyon kaybı) Koma. 1 paketten fazla (günde 20 taneden fazla) sigara içenlerde ise ortalama %COHb 4. şeftali. Sigara içmeyen kişilerde (n:44). kaltitatif analiz için bir çok renk reaksiyonları vardır. KCN için 150 mg ve NaCN için 200 mg'dır. . endüstride metal cilası.11 ± 6. konvuliziyon. kanda siyanür. kalp ve solunum durması. COHb düzeyi drtalama 0.n.00) bulunmuştur.40-5.00 COHb) olarak saptanmıştır (Vural. CO zehirlenmesinin tedavisinde antidot olarak oksijen tedavisi uygulanır.. Özellikleri : HCN çok uçucu bir sıvıdır (k. 1994) 1. 90 Siyanür ayrıca sodyum nitroprusiyat (vazodilatör) ve bazı organik nitril bileşiklerinin de metabolitidir. altın gümüş gibi metallerin zenginleştirilmesinde ve metallerin elektrolizle kaplanmasında. lima fasulyesinde bulunan siyanogenetik glikozitler (amigdalin gibi) hidrolizle invivo olarak siyanür verirler. Kahraman R. 26°C) . kayısı gibi meyvelerin çekirdeklerinde.N. Dubovvski yöntemi ile COMe zehirlenme sonucu ölen 18 kişide postmortem COHb düzeyi tayin edilmiştir. Anabilim dalımızda yapılan bir araştırmada.05 (aralık: %0. Etil tiyosiyanat ve metil tiyosiyanat gibi tiyosiyant esterleri organizmada metabolize olarak siyanür verirler ve ciddi zehirlenmelere yol açabilirler.40 COHb). Mide içeriğinde.2 Siyanür Siyanürle zehirlenme hidrosiyanik asitin (HCN) inhalasyonu veya NaCN.00-%88. Bir çok bitki dokusunda. Toksik dozları (MLD 70 kg insanda) HCN için 100 mg. KCN ve NaCN kristal tuzlardır ve alkali reaksiyon gösterirler. KCN gibi tuzlarının oral yolla alınması ile oluşur.14 (aralık: %3. Siyanür bileşikleri. fotoğrafçılık gibi çeşitli iş kollarında kullanırlar.

Renk oluşması hemen veya miktara bağlı olarak 15 dakika içinde görülür. Meydana gelen kırmızı renk (purpurik asit) siyanür varlığını gösterir. seyreltik demir -3. İzopurpurik asit deneyi: 4 mi alkali distilata 3 mi doymuş pikrik asit ilave edilir ve hafifçe ısıtılır. 100 gr maddedeki 0.1 lik bakır-2. Bu yöntem çok duyarlıdır. Prusya (Berlin) mavisi reaksiyonu ile siyanür aranması : 5 mi distilat (doğrudan mide içeriği de olabilir). Siyanür mevcudiyetinde emprenye kağıdın renginin mavileşmesi (guayak mavisi) siyanür olabileceğini gösterir. mide içeriği veya dokulara doğrudan uygulanan bu yöntemde. klor. 1 mi %15 NaOH ile kalevilendirilir. Mavi renk (Berlin mavisi) oluşması siyanürün bulunduğunu gösterir.klorür (ferriklorür) ilave edilir.sülfat çözeltisi ile emprenye edilir. Siyanür için spesifik bir testtir. Kahverengi demir hidroksit çözününceya kadar karışıma konsantre HC1 ilave edilir.g HCN / mi tanınabilir. (Genel bölüme bakınız) Distilat siyanür kaybını önlemek için. ozon. Kaynar su banyosu üzerinde ısıtılır. Kreatin ve kan şekeri de bu reaksiyon ile pozitif sonuç verir. azot oksitleri gibi) da pozitif sonuç alınır. 91 Distilatta siyanür aranması Siyanür biyolojik materyalden asit ortamda su buharı distilasyonu ile izole edilir. 3 damla taze hazırlanmış %10 demir -2sülfat (ferröz sülfat) ve 3 damla taze hazırlanmış %3 demir -3. Distilatta siyanür aşağıdaki renk reaksiyonları ile aranır.Doku ve vücut sıvılarında doğrudan siyanür aranması Schönbein deneyi : Kan. Bu yöntemle 20 u. Karışım kaynama noktasına kadar ısıtılır ve soğutulur. Fe (OH)2 +6 CN"-----> Fe (CN)< 2 +> Ferrosiyanür.005 mg siyanür tanınabilir. Siyanür aranacak biyolojik materyal (10 g kadar) küçük bir balona konur ve asetik asitle asitlendirilir. şerit halinde kesilmiş filtre kağıdı Önce %10 alkollü guayak reçinesi ve arkadan %0.klorür çözeltisi ile ferrik ferrosiya-nürden ibaret önce kolloidal sonra tüpün dibine çöken mavi renkli ince çökelek verir (Berlin mavisi): 3 Fe 4 Fe+3 Fe4 [ Fe (CN)6]3 92 Mikrodifüzyon yöntemi ile siyanür tayini . Ancak diğer oksidanlarla (hidrojen peroksit. Mavi renk zamanla çökelek haline geçer. Ağzı sıkıca kapatılarak emprenye flitre kağıdı kapakla birlikte yerleştirilir. %IO NaOH içinde toplanır. Bu reaksiyonda önce oluşan demir hidroksit ortamda bulunan siyanür iyonu ile ferrosiyanür kompleksini verir.

katı kloramin T dayanıklı değildir. i) p-Nitrobenzaldehit / 0 . Oluşan kırmızı renk 15 dakika dayanır. ..6 mol/l) konur. Bu amaçla. ikincisi standard siyanür çözeltisi ile. . Analizde herhangi bir gecikme durumunda.. ii) Piridin/barbitürik asit yöntemi Kullanılan reaktifler 1) Seyrettik sodyum hidroksit çözeltisi (0.1 m 10 mg/I KCN çözeltisi (4 mg/m siyanür iyonu içeren standart) ve üçüncü apareyin dış odacığına da 0.5 mi saf su ve odacığın karşı tarafına 1.. (Siyanür. Bunlardan birincisi (kör) olarak.dinitrobenzen çözeltisi (0. Apareylerin kapakları vazelin (veya silikon yağı) ile yağlanarak kapatılır ve dış odacıktaki çözeltiler dikkatle karıştırılır. 0.1 mi kan numunesi ilave edilir.1 -10 mi) kullanılır. Numune kandaki siyanür konsantrasyonu standart siyanür çözeltisini içeren karışımın absorbansını karşılaştırarak hesaplanır.5 mi 0. Arkadan iç odacıklara 1 mi sulu metanol (1:1) ilave edilir.0 mi lik balonjojelere aktarılarak sulu metanol (1:1) ile 5. Bu yöntemin duyarlığı 0. 2-metoksietanolde hazırlanmış) çözeltisi.5 mi p .1 mol/l) 2) Kloramin T çözeltisi (2. Bu nedenle ambalaj sık sık değiştirilmelidir).1 mi NaOH çözeltisi (0. 2-metoksietanolde hazırlanmış) .1 mi saf distile su (kör deney). .0 mi seyreltik sülfirik asit (3. kan örneği +4°C da 1-2 gün saklanabilir. p-nitrobenzaldehit /O-dinitrobenzen yöntemi ve piridin/barbitürik asit yöntemi) kullanılabilir.0 ml'ye tamamlanır. . 95 İç odacıktaki karışım. c) 0.dinitrobenzen yöntemi 3 tane mikrodifüzyon apareyi kullanılır. . kanda oda sıcaklığında veya -20 °C de daha az dayanıklıdır). Standart siyanür ve numuneyi içeren karışımların absorbansı 560 nm de köre karşı bir spektrofotometrede okunur.. Oda sıcaklığında 20 dakika inkübasyona bırakılır. Dış odacıklara ise sırası ile 0... Conway mikrodifüzyon apareyi ile siyanür tayininde değişik renk reaktifleri (en eskisi FeSO4 / HCI in kullanıldığı Feldstein-Klendshoj yöntemi.5g/l.. 5.05 mol /1. b ) 0.nitrobenzaldehit (0.Kantitatif tayinde heparinize tam kan (0.05 mol /1. her üç mikrodifüzyon apareyinin iç odacığına : a ) 0.5 mol/l) ilave edilir. Her dış odacığa 0.5 mg/1 siyanürdür. . üçüncüsü de numune ile çalışılmak üzere hazırlanır.

5 0. 4) Piridin-barbitürik asit reaktifi : 6 g barbitürik asit.1 mol/l) içinde çözülerek stok çözelti hazırlanır.0mg/l) 7(CN4.5 1.0 — — — Dış odacığa sülfirik asit çözeltisi ilave ederken önce ilave edilen reaktiflerle karışmaması için odacığın karşı tarafına ilave edilir. Bu çözelti 200 mg/1 siyanür iyonu içerir.5 Kan ~ 1.5 0. WH0 1985). Çözelti su ile 100 mi ye seyreltilir. 1 mol/l). Sırası ile 2 mi fosfat tamponu .5 0. Teknik: Kantitatif tayini için (7) mikrodifüzyon apareyi kullanılması önerilir.9 1. Kalibrasyon için Standard siyanür çözeltisi.barbitürik asit reaktifi ilave edilerek karıştırılır. dikkatle dış odacıktaki reaktiflerin karışması sağlanır ve oda sıcaklığında 4 saat inkübasyona bırakılır. İnkübasyondan sonra iç odacıklardaki çözeltiden 1 'er mi alınarak 1 den 7 ye kadar numaralı kapaklı tüplere aktarılır.5 1. 3 mi piridin .0 2. 6 mi konsantre hidroklorik asit içinde karıştırılır (d: 1. Standard siyanür çözeltisi : Önce 50 mg potasyum siyanür 100 mi seyreltik sodyum hidroksit (0.1 mol/l NaOH çözeltisinden 96 2'şer mi ilave edilir.0 Su 2.0 1.0mg/l) 6(CN2. Apareyin ağzı yağlanarak sıkıca kapatılır.3) Sodyum hidrojen ortafosfat çözeltisi (fosfat tamponu. 1 den 7 ye kadar numaralandırılan apareylerin iç odacıklarına 0.5 0.1 0. 5) Seyreltik sülfirik asit (1 mol/l suda).0mg/l) CN standardı* — — ~ 0.0 1. stok çözeltinin (200 mg siyanür/l).18) ve 30 mi piridin ile seyreltilir. (1:99) oranında seyreltilmesi ile hazırlanır..2 mg /1) 5(CN 1. ve ark.1 mol/l). 1 mi kloramin T çözeltisi.Piridin-barbitürik asit yöntemi ile siyanür tayininde kullanılan reaktif miktarları ( mi) Dış odacıkNo 1 (kör) 2 (numune) 3 (numune) 4 (CN 0. Tablo 11. Bu çözelti taze hazırlanmalıdır. (Flanagan R. Ancak eldeki olanaklara göre daha az sayıda Convvay mikrodifüzyon hücresi de olabilir. seyreltik sodyum hidroksit ile (0.0 1.J. Bu çözelti 2 mg siyanür/l içerir.5 0. Oda sıcaklığında 10 dakika bekletilir.0 1.5 0.0 " Sülfürik asit (1 mol/1) 0. Dış odacıklara ise aşağıdaki tablo 11 gösterilen miktarlarda reaktifler konur. .

Böyle olaylarda kandaki siyanür miktarı 20-100 (j. Siyanürle zehirlenme yangına maruz kalmış kişilerde de görülür. Antidot tedavisinden önce sodyum nitrit kullanımı ise antidot tedavisinin etkinliğini arttırır. kaynama noktası 65°C dir. Yetişkinlerde oral yolla 2050 mi metil alkol ölüme neden olabilir.Siyanür vücutta aldehit ve keton grupları ile dayanıklı siyanhidrin bileşiklerini oluşturur. Molekül ağırlığı 32. . HCN veya tuzlarına maruz kalma hakkında bilgi olmadığında zordur.g /100 mi ye ulaşabilir.2 mg/1 siyanürdür. Siyanür zehirlenmesinin tedavisinde 98 antidot olarak sodyum tiyosülfat kullanılır. Kalitatif siyanür testleri kandaki bu değerleri saptamak için yetersizdir. Endüstride formaldehit ve formik asit yapımında. Yün. Ancak saf metil alkol daha ciddi zehirlenmelere yol açar.Siyanür varlığında kırmızı-mavi renk oluşur. ipek. karaciğerde de siyanür analizi yapılmalıdır. Metil Alkol (CH3OH) Metanol.5-6 aya kadar tanınabilir. Bu rengin absorbansı spektrofotometrede 587 nm de hazırlanan köre karşı okunur. Fazla sigara içenlerde bu değer 30 |ig/100 mi ye çıkabilir. Standartlarla 97 hazırlanan kalibrasyon eğrisinden numunedeki siyanür konsantrasyonu hesaplanır.2-2 mg/100 mi arasında değişir. Endüstriyel etil alkol içinde bulunan metil alkol zehirlenmelere neden olabilir. mide ve bağırsak içeriği. Kusmukta siyanürün kendisine özgü kokusunun algılanması tanımlanmada yardımcı olabilir. Ölüm halinde kan dışında. Analiz sonucunun değerlendirilmesi Siyanürle zehirlenmenin tanısı. Bu nedenle uzun süre (HCN nin uçuculuğuna karşın) organizmada kalır. Postmortem analizde siyanür ölümden 2. (Bu yöntemde katı kloramin T nin dayanıklı olmaması nedeni ile sık şık yeni ambalaj kullanılmalı. poliüretan ve poliakrilonitril gibi sentetik polimerlerin kısmı yanması ve pirolizi sonucu HCN oluşması bu zehirlenmelere neden olur. Yöntemin duyarlığı 0. 1. Antifriz içinde (etilen glikol ile beraber).3. Siyanür tuzları (oral yol) ve HCN ile (inhalasyon yolu) ciddi zehirlenmelerde kandaki siyanür düzeyi 0. araba camları yıkama suyunda bulunur. ancak zehirlenme şüphesi olduğunda analiz sonucunu beklemeden hemen tedaviye geçmelidir. odun alkolü ve denatüre alkol metil alkolün sinonimleridir. Kantitatif deneyler ise akut zehirlenme hakkında bilgi verir.g) kadar siyanür bulunabilir. Normal kişilerin kanında 100 mi de 15 mikrograma (|a. piridin-barbitürik asit reaktifı her deneyde yeniden hazırlanmalıdır). Iabaratuarlarda çözücü olarak kullanılır.

Kantitatif tayin için oluşan rengin absorbansı 578 nm de köre karşı spektrofotometrede okunur ve konsantrasyon kalibrasyon eğrisinden okunur. . 1/1 oranında su ile seyreltilmiş sülfirik asit içinde hazırlanır). Latent periyottan sonra metil alkol ve toksik metaboliti olarak formik asit düzeyleri birlikte değerlendirilmelidir. Bu yöntemle 5 mg metanol (100 mi kanda) tanımlanabilir. L. Destekleyici deney (kromotropik asit ile): 0. Bu karışıma 0. formaldehit gibi). Metil alkol varlığında viyole renk oluşur. 0. 1966). Teknik : Bir tüp içerisine 1. Tüpün ağızı gevşek olarak kapatılır ve 2 dakika kaynar su banyosunda bekletilir. Metanol olmadığında karışımın rengi kahverengi . sülfirik asit tüpün kenarından dipte ayrı faz oluşturacak şekilde konur. (Potasyum dikromat reaktifi : 25 g/l konsantrasyonda. metil alkolün formaldehite yükseltgenmesi ve oluşan formaldehitin kromotropik asitle verdiği renkli kondensasyon bileşiğinin spektrofotometrik tayinine dayanmaktadır (Sujbert. metanol için de (formaldehite oksitlendikten sonra) kullanılır. 50 \x\ potasyum dikromat reaktifi ile emprenye edilmiş filitre kağıdı.0 mi distile su ve 0. Metil alkolün identifikasyonu İndirgen uçucu bileşikler için genel test: Bu test su buharı distilati.5 mi suda hazırlanmış %0. 1 mi.05 mi kan örneği konur. asetaldehit.0 mi konsantre sülfirik asit eklenir. 0.. Bu test. idrar ve mide içeriğine uygulanabilir. numuneyi içeren tüpün boynuna yerleştirilir.1 mi etanol ve 10 mg katı kromotropik asit ilave edilir.2 mi %5 potasyum permanganat çözeltisinden ilave edilir. Formaldehit de bu testle pozitif sonuç verir. Serumdaki format düzeyinin tayini toksisitenin şiddetini gösteren en iyi biyolojik göstergedir. Portakal rengin yeşile dönmesi metanol gibi uçucu indirgen maddelerin bulunduğunu gösterir (etil alkol. Karışım 15 dakika 60 °C de su banyosunda ısıtılır. Potasyum permanganatın fazlası %10 sodyum bisülfit damlatılarak (renk gidinceye kadar) giderilir. Bir tüpe bir mi idrar veya mide içeriği konur.1 mi potasyum dikromat reaktifi yukarıda açıklandığı şekilde hazırlanan). 0. İki faz arasında viyole renk oluşması metanol varlığını gösterir. Sujbert yöntemi (Kromotropik asit) ile kanda metanol tayini Bu yöntemin prensibi. paraldehit.5 kromotropik asit çözeltisi. karıştırıldıktan sonra oda sıcaklığında 5 dakika bekletilir. Bu reaksiyon formaldehitin kromotropik asitle oluşturduğu p-kinoidal yapıda kondensasyon ürünü ile ilgilidir ve formaldehitin tanınması için özel bir deneydir.2 mi %20 fosforik asit çözeltisinden. 8. metaldehit.sarı olur. Ayrıca metanol içermeyen kanla deney paralel olarak yapılır (kör deney). 1 mi idrara (mide içeriği 99 veya distilat) ilave edilerek oda sıcaklığında 5 dakika beklenir.Toksikolojik analiz : Metil alkole akut maruziyetten hemen sonra kanda metil alkol düzeyinin tayini toksisitenin en iyi belirleyicisidir.

Böylece konsantrasyonlar (0-300 mg/100 mi) arasında olan seri Standard çözeltiler hazırlanmış olur.05 mi Standard çözeltiler konarak.5 mi kan örneği (veya diğer biyolojik sıvı). permanganat ile muamele edilmez. b) Standart metanol çözeltileri ise. Convvay Mikrodifüzyon Yöntemi ile biyolojik materyalde metil alkol tayini Convvay mikrodifüzyon apareyi kullanarak kan.g metanol (20 mg metanol/100 mi kan) dır. Not: Yöntemin verimi (recovery) hesaplanmasında.5. Tüplerden birine %5 KMnO4 dan bir damla ilave edilir ve karıştırılarak 5 dakika beklenir. metil alkolün tanımlanması ve miktar tayininin yapılabilmesi önem taşır. idrar ve mide içeriği gibi biyolojik sıvı ve dokularda metil alkol tayini daha genel bir reaksiyon olan dikromatla veya formaldehit için spesifik olan kromotropik asit reaksiyonu ile tayin edilebilir. Bu süre sonunda iç odacıktaki sülflrik asit çözeltisinden 1. standad metanol çözeltileri. Yöntemin duyarlığı 10|j.10. Oluşan renkli çözeltilerin absorbansı köre karşı 578 nm'de spektrofotometrede okunur ve absorbanslara karşı konsantrasyon işaretlenerek kalibrasyon grafiği hazırlanır. 1 mi distile su içeren tüplere 0. Kör (blank) deney metil alkol içermeyen kanla hazırlanır. Difüzyonun tamamlanması için oda sıcaklığında 2 saat bekletilir. Bu yöntem biyolojik materyaldeki su buharı distilasyonu ile elde edilen distilat ve idrara da uygulanabilir. İkinci tüp formaldehit bulunması olasılığına karşı kontrol olarak kullanılır.0'rer mi alınarak iki ayrı tüpe konur. 50 . Metanol standartlarının hazırlanması: a) Stok metanol çözeltisi.Kalibrasyon için: Konsantrasyonları 0-300 mg/100 mi arasında değişen metil alkol standardları (0 . 200 . 20 . 300 mg/100 mi) kullanılır. Bu açıdan metil alkolün kalitatif ve kantitatif analizinde kromotropik asit reaksiyonu tercih edilir. 50 mi distile su içeren 100 mi lik balonjoje içine pipetle konur. Bu çözeltinin konsantrasyonu %1 (g/100 mi) dir. 100 yukardaki açıklanan işlem uygulanır. su yerine metil alkol içermeyen kanla hazırlanır. dış odacığa 0.2. Su ile 100 mi ye tamamlanır.20 ve 30 mi alınarak su içeren 100 mi balonjojeye konarak 100 mi ye tamamlanır ve karıştırılır. 100 . stok metanol standart çözeltisinden sıra ile 0. Apareyin kapağı yağlanarak sıkıca kapatılır ve ara sıra karıştırılarak dış bölmedeki sıvıların karışması sağlanır. .0 mi doymuş potasyum karbonat çözeltisi ilave edilir. ve 1.2 mi sülfirik asit. 101 Teknik : Apareyin (Şekil 3'e bakınız) iç odacığına 2. Toksikolojik analizlerde etil alkol yanında. Arkadan permanganatın rengi doymuş sodyum bisiilfit damlatılarak giderilir. 1. Burada Convvay mikrodifüzyon apareyi ile metil alkol tayini açıklanmıştır.79 g/ml).265 mi metanol (yoğunluğu 0. (+4°C) de saklanır.

uçucu bileşiğin buhar fazına geçerek oluşan gaz fazı ile örnek arasında denge sağlanıncaya kadar belirli bir sıcaklıkta tutulur.Blank (kör) olarak 1. paslanmaz çelikten yapılmış kolonlar (yaklaşık 2 m uzunluğunda. Ancak az miktarda bulunabilecek formaldehit nedeni ile renk oluşumu varsa. Porapak O. Kalibrasyon doğrusunun hazırlanması : Standard metil alkol çözeltilerinden 0. her bileşik için karakteristiktir. Her tüpe 4.5 kromotropik asit çözeltisinden 0. Metanol miktarı.0 mi konsantre sülfirik asit ilave edilir ve iyice karıştırılır. standard metanol çözeltileri ile hazırlanan kalibrasyon grafiğinden hesaplanır.0 mi distile su içeren üçüncü bir tüp hazırlanır. Kromotropik asitle reaksiyondan sonra absorbanslar 580 nm de köre karşı (%0 metanol içeren kan) okunur. Oda sıcaklığına kadar soğutulduktan sonra 10 mi lik balonjojelere aktarılır ve distile su ile 10 mi ye tamamlanır. Kantitatif analizde bu değerlerin bilinmesi gerekmektedir. Gaz kromatografisi ile metil alkol analizinde Carbowax 20 M. Soğuduktan sonra eksilen hacim su ile tekrar 10 mi ye tamamlanır. ısıtıcı ve termostat yardımı ile.5 mi) HSGC'nin şişelerine konur ve ağzı sıkıca lastik bir septumla kapatılır. Numunelerin absorbansları 580 nm'de köre karşı okunur. Tüplerin herbirine % 0. katı veya sıvı örnek (0. Bu şişeler. Bu yönteme "Head Space Gaz Kormatografi (HSGC)" yöntemi denir. "Head Space" tekniği: Head-space. 103 . 2 mm iç çapında) kullanılır. bu oksitlenmenin (kontrol) örneğinin absorbansı. 102 Konsantrasyona karşı absorbanslar işaretlenerek kalibrasyon grafiği hazırlanır. çok küçük hacimdeki biyolojik örneklerle değişik alkollerin aynı zamanda ve hızlı olarak kalitatif ve kantitatif analizinin yapılabilmesidir. Denge sabiti. katı ve sıvı örnekler içerisindeki yalnız uçucu bileşiklerin gaz kormatograf sistemine enjeksiyonunu sağlayan bir ünitedir. Metil alkol ve diğer bazı alkollerin analizinde kullanılan GLK yöntemleri etil alkol kısmında açıklanmıştır. HSGC ile yapılan analizlerde. oksitlenmiş örneğin absorbansından çıkarılır.5 mi alınarak Conway mikrodifüzyon apareyinde yukarıda açıklanan şekilde işlem yapılır.2 mi eklenir ve buz banyosuna yerleştirilir. Gaz kromatografısinin (GLC) başlıca üstünlükleri. Formaldehit yokluğunda kontrol tüpü renksiz kalır. Gaz kromatografisi yöntemleri ile kanda metil alkol tayini Biyolojik sıvılarda metanol analizi için en çok tercih edilen teknik gaz kromatografisidir. Kalibrasyon buhar fazında analiz yapılacak sıvı maddenin standart örnekleri ile yapılır.polietilen glikol400 gibi sıvı fazlan içeren cam. (Standard metil alkol çözeltileri (suda ve kanda) Sujbert yönteminde açıklandığı şekilde hazırlanır). ön işlemlere ihtiyaç duymadan.2-0.

Biyolojik materyalde etil alkol tayini Alkol tayini için biyolojik materyal olarak kan. Portakal renginden yeşil renge değişim etanol ve / veya diğer indirgen uçucu maddeler olduğunu gösterir (ön denemeler kısmına da bakınız).l potasyum dikromat reaktifı (500 ml/1 oranında su ile seyreltilmiş sülfirik asit içinde 25 g/l konsantrasyonda hazırlanmış) damlatılmış şerit halindeki filtre kağıdı konur. 78°C olan bir sıvıdır. Etil alkol varsa iyodoform oluşur. Ortam asetik asit ile asitlendirildikten sonra 1 damla % 1 CuSO4 (bakır sülfat) ilave edilir. Kan örnekleri (10 mi) % 1 NaF (sodyum florür) içerecek şekilde NaF bulunan tüplere alınır.4. Etil alkolün identifikasyonu ( kalitatif testler) Etil alkol. Kan alınırken. 104 İyodoform deneyi (etil alkolü metil alkolden ayırt edici özel test) : 3 mi distilat % 10 NaOH ile kalevilendirilir. Etil Alkol (C2H5OH) Etil alkol. antikoagülan . hububat alkolü sinonimleridir. mide içeriğine. Bu testler biyolojik materyalden elde edilen su buharı distilatına. Daha sonra açıklanacağı gibi trafikte alkol solunum havasında da tayin edilir ve sonuçlar kan alkol düzeyi olarak hesaplanır. Sarı bir çökeleğin oluşması primer veya sekonder alkol olduğunu gösterir. Tüpün ağzı sıkıca kapatılarak analize kadar buz dolabında saklanır (NaF. aldehitler gibi) genel reaksiyonu olan (potasyum dikromat + sülfirik asit) testi : 1 mi numune içeren tüpün kenarına 50 u. oksitlenebilen indirgen uçucu maddelere ait genel ve spesifik reaksiyonlarla aranabilir. idrara. 3-5 damla iyot çözeltisi ilave edilir ve karıştırılarak hafifçe ısıtılır. Tüpün ağzı hafifçe kapatılarak kaynar su banyosunda 2 dakika bekletilir. Endüstriyel alkol ile ayrıca içerdiği metil alkol gibi denaturanlarla da zehirlenmelere rastlanır. Oksitlenebilen maddeler için (alkoller.1. Alkolik olmayan yetişkin insanda 250-500 gram alkol ölüme neden olur(MLD). Etanol. Etil alkolle zehirlenmeler en çok alkollü içki alınması ile görülür. Soğutulduktan sonra 2-3 damla karbon sülfür konarak tüp iyice çalkalanır. Ksentogenat deneyi (genel): 1 mi distilata 0.2 gram potasyum hidroksit ilave edilerek ısıtılır. En çok kan alkol düzeyi tayin edilir. olay yerinden elde edilen kalıntılara uygulanabilir. deri yüzeyinin HgCb çözeltisi ile (alkol içermeyen sıvılarla) temizlenmesi gerekir. idrar ve solunum havası kullanılabilir. genel olarak "alkol" denildiğinde etil alkol anlaşılır. molekül ağırlığı 46 ve k.n. Adli tıpta alkol ile zehirlenmenin şiddeti ve trafikte yasal alkol limitinin aşılıp aşılmadığının değerlendirilmesinde hem antemortem (canlı kişilerde) hem de postmortem kanda (ölümden sonra) etil alkol tayini önem taşır. İyodoform karakteristik kokusu ve sarı kristalleri ile tanınır (aynı reaksiyonu asetaldehit ve aseton da verir).

8 g / mi). İç odacıklara 2 mi asitdikromat reaktifı konur.V. Adli tıp açısından en uygun kan örneği venöz kandır.8 mi analizi yapılacak kan örneği . Su ile 50 mi ye tamamlanır. Mikrodifüzyon yöntemi ile etil alkol tayini Mikrodifüzyon yöntemi. J. 37 °C 'lik Etüv'de 1 saat inkübasyon için bekletilir. Karıştırıldıktan sonra ağzı sıkıca (parafilm ile) kapatılır ve + 4 °C ' de saklanır. Alınan kan örnekleri (10 mi) %1 NaF içerecek şekilde.70 g saf potasyum dikromat 150 mi distile suda çözülür. 50 mi lik bir balon jojede 40 mi distile su üzerine konur.H.dikromat çözeltisi.ve antibakteriyel etkilidir). sodyum florürle korunur. % 80 ve % 160 mg alkol standartları hazırlanır. Bu standartlar yöntemin verimini hesaplamak için kullanılır. Soğutulur ve distile su ile 650 ml'ye tamamlanır. etil alkol için yarı kantitatif bir teknik olarak kullanılabilir. enzimatik ve gaz kromatografık yöntemlerle tayin edilir. Potasyum dikromat çözeltisi : Potasyum karbonatın suda doymuş çözeltisi hazırlanır. iç odacığa 2 mi asit dikromat reaktifı konur ve apareyin ağzı sıkıca kapatılır. A. diğerine yakında hazırlanmış olan alkol standardı (tercihan % 160 mg lık standart). Kalibrasyon için kullanılacak etil alkol standartları : Yukarıda hazırlanan stok etil alkol standardı % 1 NaF içeren su ile uygun oranda seyreltilerek % 20 . N. Postmortem kanda. Bu şekilde hazırlanan kan örnekleri + 4°C de 1 ay kadar dayanıklıdır. %1 NaF içeren alkolsüz kanla yukarıda açıklandığı şekilde hazırlanır. Alkol standartları ayrıca.: 3.mikrodifüzyon apareyinin birinin dış odacığına 0. 1994) . Pozitif sonuç alındığında daha duyarlı ve spesifik bir yöntemle kantitatif analizin yapılması gerekir. Postmortem kan örnekleri ise tercihan femoral damarlardan alınmalıdır.Diğer üçüncü Convvay aparayı blank "kör" deney için kullanılır. Alkol Standartları : Stok alkol standardı : 0. Eğer çürüme yoksa kalbin yırtılmamış odacıklanndan alınır. VURAL.8 mi numune kan (alkol içermeyen) 1 mi doymuş potasyum karbonat. Reaktifler: Asit . numune alma yerine göre kan alkol konsantrasyonu değişiklik gösterebilir (Marraccini. Teknik : Conway . Bunun için dış odacığa 0.200 mi etil alkol (% 96'lık. 105 Biyolojik materyalde (kan. Difüzyon . her iki dış odacığa 1 mi doymuş potasyum karbonat konur. POKLİS. d: 0. 1996. Bu stok karışım % 320 mg etil alkol içerir. idrar ve solunum havası) alkol tayininde kimyasal. ve ark. 106 Apareyin kapağı yağlanarak (silikonla) hemen sıkıca kapatılır. 1990. 280 mi konsantre sülfirik asit dikkatlice ilave edilir. SAYİN.

ilaç bağımlılığı merkezlerinde ve acil olaylarda ön bir teknik olarak önerilmektedir. reaksiyona girmeyen potasyum dikromat çözeltisinin absorbansı okunduğu için. Bu yöntemle 20 mg /100 mi kan alkolü tayin edilebilir. Elde edilen kalibrasyon grafiğine bir örnek Şekil 13 de gösterilmiştir. ve ark. konsantrasyonla absorbans ters linearite gösterir. Eksik hacim distile su ile 10 ml'ye tamamlanır. Ancak potasyum dikromat. Kalibrasyon : Kanda ve suda hazırlanan alkol standartları ile (konsantrasyonları % 20 ile % 320 mg arasında değişen) Conway mikrodifüzyon apareyi ile yukarıda açıklanan şekilde. numune ile beraber tekrarlanmalıdır. Conway mikrodifüzyon yöntemi ile kanda etil alkol tayini ön bir tarama testi olarak toksikoloji laboratuvarlarında kullanılmaktadır. etil alkolün nikotinamid adenin dinükleotid 108 . tek standart kullanarak ta aşağıdaki formülle hesaplanabilir: a . metil alkol ve diğer indirgen uçucu bileşikler ile de aynı reaksiyonu verir.. 1988) Enzimatik yöntemle kanda etil alkol tayini i) Enzimatik yöntemle alkol tayininde prensip.Convvay mikrodifüzyon yöntemi ile etil alkolün tayininin kalibrasyon doğrusu. Kan ve serumda kesin kantitatif değerlendirme için destekleyici daha duyarlı yöntemler için kullanılması gerekmektedir. = C5(------------) a -an Cn: Kan örneğindeki alkol konsantrasyonu (mg/100 mi kan) Cs: Alkol standardının konsantrasyonu (mg/100 mi kan) a : Kör deneyin absorbansı an : Numunenin absorbansı ^ : Standardın absorbansı Yöntemin Değerlendirilmesi: Bu yöntemde.L.tamamlandıktan sonra otomatik bir pipet yardımıyla iç odacıktaki asit-dikromat çözeltisi 10 ml'lik cam kapaklı balon jojelere alınır. Daha sonra 450 nm'de spektrofotometre'de suya karşı okunur.as C. Konsantrasyona karşı absorbanslar işaretlenerek doğru çizilir. 450 mm de absorbanslar okunur. 107 Standartla çalışma. kör deney de yapılarak çalışılır. alkol dehidrogenaz (ADH) enzimi katalizörlüğünde. Alkol miktarı hazırlanan kalibrasyon grafiğinden hesaplanabileceği gibi. % mg Alkol Şekil 13. (Serrano. Convvay mikrodifüzyon yönteminin daha kısa sürede (5 dakikada) sonuç veren modifiye şekilleri küçük laboratuvarlar.

1500) kullanılmakta. etil alkol. 1 mol NAD. Polypak-2. "Head space" tekniği ile çok sayıda numune ile otomatik çalışma olanağı vermektedir... N. 1 mol etil alkolü oksitler ve kendisi de NADH'ye indirgenir. Gaz kromatografisi ile çok az miktarda (0. kalitatif ve kantitatif analizleri yapılabilmektedir. alkoloksidaz Etil alkol+O2 -----------► asetaldehit+H2O2 peroksidaz 2H2O2+fenol+4-aminoantipirin kinonimin+4H->O Enzimatik yöntemler için hazrr kitler bulunmaktadır. 2000'e bakınız). Bu reaksiyonda. Ş. alev iyonlaştırıcı detektör (FİD) tercih edilmektedir. Burada laboratuvarımızda uyguladığımız GSK yöntemi açıklanmıştır (Vural. Saygı. 1981). Normal kolonlar yerine kapiller kolon kullanıldığında ayrılma daha iyi olmaktadır. metil alkolün (çeşitli nedenlerle etil alkolle 109 beraber az miktarda bulunur) ayrılabilmekte. Gaz kromatografisi yöntemi ile etil alkol tayini Gaz sıvı kromatografisi (GSK) kanda alkol tayini için ilk kez 1958 de uygulanmıştır.2 mi ve daha az) çalışılarak. PEG-400 (veya 600. ii) Diğer bir enzimatik yöntemde ise alkol oksidaz ve peroksidaz enzimleri kullanılıp. . Veya NADH diaforez enzimi karşısında.OH + NAD Diaforez NADH + MT ■> NAD + MT .formazan Burada MT. yöntemle ilgili teknik prospektüsü içermektedir. monotetrazolyum boyar maddesidir. uygun bir kromojenle (tetrazolyum tuzları. renk reaktifleri ve tamponları.(NAD) tarafından oksitlenmesine dayanır. Daha sonra bir çok araştırmacılar tarafından geliştirilmiştir. NADH'nın doğrudan UV alanında (340 nm) veya florimetrik olarak ölçülmesi ile alkol miktarı tayin edilebilir. fenazin metosülfat gibi) reaksiyona girerek görünür alanda spektrofotometrik yöntemle tayin edilir : ADH ---------► CH3CHO + NADH +H+ CH3CH. Sıvı faz olarak en çok Porapak Q. Bu kitler standard alkol çözeltisi. asetaldehit (metaboliti).H. renk reaksiyonu fenol ve 4-amino antipirin ile gerçekleştirilir. o yöntem için kullanılacak enzim. (Fazla bilgi için: Sayın.

1 'lik stok çözelti hazırlanır.s. İç standart olarak n-propil alkol kullanılır. vortekste karıştırılır. % 80. Bu çözeltiden 2 mi alınarak %100 mi 'ye tamamlanır.0. Karışımdan 1 p. Gaz kromatografısi koşulları : %10 PEG-400 (Chromosorb W-AW.1 gaz kromatografa enjekte edilir.Yöntemin Uygulanması : Kan örnekleri yukarıda açıklandığı şekilde %1 NaF içerecek biçimde alınır. ilave edilir. (10 mg etanol / ml'de) bu çözeltiden 0.2 mg n-propanol/ml içeren çözelti" internal: iç standart (i. kolon sıcaklığı: 90 °C. alkol içermeyen kanla cam kapaklı fiyoller içinde 10 mi 'ye tamamlanır. ilave edilip. oranları hesaplanır.5. 80/100 mesh üzerinde) sıvı faz içeren cam kolon (2 m uzunluğunda x 0.s. Standart alkol çözeltileri: (% 0.4 mm iç çapında). Buz dolabında (+ 4°C'de) saklanır. her standarta ait (etil alkol pik yüksekliği / i. pik yüksekliği) oranları hesaplanır. su içinde tartılarak distile su ile 100 mi 'ye tamamlanır. %100 ve %200 mg) kan içinde hazırlanır. Böylece 0. taşıyıcı gaz : azot (30 ml/dak.7$ 0. Deney en az iki defa yapılır. detektör: FID.5 x 10"" amper. etil alkol ve i.991X + 0. Bulunan bu oranın kalibrasyon doğrusunda karşılığı olan (etil alkol % / mg / i. %96'lık etil alkolün kalsiyum oksitle (CaO) geri soğutucu altında kaynatılarak ve arkadan distile edilmesi ile hazırlanır.'in" pik yükseklikleri "bulunarak.s.)" olarak kullanılır. Kromatogramlar elde edildikten sonra.8. Önce %0.0 mi alınarak %1 sodyum florürle korunmuş. Bu kromatogramlardaki pik yükseklikleri oranından numunedeki alkol konsantrasyonu grafikten hesaplanır (Şekil-14). range : 2. etil alkol konsantrasyonu hesaplanır. (N: etil alkol pik yüksekliği/propil alkol pik yüksekliği).1 gaz kromatografa enjekte 110 edilir.5 cm/dak.s. % 50.s. enjeksiyon giriş sıcaklığı: 110 °C . Her standartla çift çalışılır. Bunun için önce mutlak alkol.0188 Korelasyon: 0. 0.0 ve 2.1 mi analizi yapılacak kan örneğine 1 mi i. Mutlak alkolden 1 gram. vortekste karıştırılır. kaydedici hızı: 0. Teknik : Küçük bir tüpe 0.9976 . attenuation : 8. detektör sıcaklığı: 110 °C. 0. Yukarıda açıklandığı şekilde hazırlanan kan örneği gaz kromatografa enjekte edilerek kromatogramlar elde edilir. % mg) oranı bulunarak. Kalibrasyon doğrusunun hazırlanması : Yukarıda açıklandığı şekilde kanda % 0 ile % 200 mg arasında. 1.). hazırlanan alkol standartlarından tüplere 0.0. Her birine 1 mi i.50 025 y. Elde edilen kromatogramda.1 mi konur.s. Karışımdan 1 jo.

beklenir ve değer okunur. V. "Read " düğmesine basılı vaziyette gösterge maksimum değere ulaşana kadar ortalama 30 sn. adli olaylarda alkol kontrolü. Konsantrasyonu'/• Şekil 14.GLK'da Kan Alkolü Kromatogramları. Kullanılan apareyler solunum havasındaki alkol miktarını tayin eder.S. ciğerlerini havayla doldurması. Kinetik olarak.. 3-su Solunum havasında etil alkol tayini Adli olaylarda (ölüm olmadığı zaman) ve özellikle trafik kazalarında kişilerin alkol alıp almadığı önce solunum havasında (ekspirasyon) etil alkol tayini yapılarak araştırılır.S. . ağızlığın kalın ucundan düzenli ve tek bir üfleme yapması istenir. B : İ. ve % 100 mg etil alkol ihtiva eden kan enjeksiyonu. standart alkol çözeltileri ile elde edilen kromatogram görülmektedir. elektrokimyasal detektör ve digital göstergeye sahiptir. C : İ.S.7S U> EtpHyKonsonuosTOnu*/» İ. Bu alete farklı nefes alma tüpleri takılarak. İ. Adli Tıp Kurumunda. Bu aletle alkol testi şu şekilde yapılmaktadır. ve %50 mg etil alkol ihtiva eden kan .Etil alkolün kalibrasyon grafiği 111 Şekil 15'de kanda. ilave edilmiş kan. 1987. "Lion Alcometer" ile yapılmaktadır. fakat sonuçlar kandaki alkol miktarına göre kalibre edilmiştir. Alkolmetre Lion laboratuvarları tarafından geliştirilen Lion-Alcometer SD-2. 1. (Bazı kaynaklarda 1/2100) (Fazla bilgi için: Saferstein. b) Cihazın örnekleme bölümü. ağızlığın kenarındaki deliğe takılır. 2. "A" lambasını yakacak kadar kuvvetli.s. Emerson.S. piki. 1/2300 kan/nefes 112 oranına göre kalibre edilmiştir.İ. Bu amaçla geliştirilmiş bir çok teknikler vardır. 0. baygın kişilerde de ölçüm yapılabilir. a) Cihazın hazır kontrolü yapılır ve SET düğmesine basılı durumda bulundurulur. Ülkemizde. "B" lambası yandığında "Read" düğmesine basılır ve üflemeyi durdurması istenir.Etanol piki. 1998). R. "B" lambasını yakana kadar üflemesi sağlanır. A: %200 mg.0. ortalama: kan alkol konsantrasyonu/solunum havası alkol konsantrasyonu: 1/2300 bildirilmiştir.J.5 cm/dk Şekil 15. c) Test yapılacak kişiden.

Belirgin inkoordinasyon. 113 Resim .0 yüzde kızarma. İnkoordinasyon. kusma Koma ve ölüm * Alkol konsantrasyonu 1 promil=lg alkol /1 kan =100 mg alkol / 100 mi kan 114 VVidmark faktörleri İlk kez alkol kinetiğini inceleyen Widmark. Genel olarak kan alkol düzeyinin klinik değerlendirmesi için aşağıdaki tablo (12) kullanılır.Kan alkol düzeyinin klinik yorumu Kan alkol düzeyi Belirtiler (g/l = promil ) * 0. konuşmada bozukluk. bulantı ve şiddetli olaylarda komaya neden olur. çevre ilgisizliği. öfori : yetişkinlerde belirgin bir klinik etki görülmez. 1996'e bakınız). Widmark faktörleri olarak bilinen değerlerle : 1) Kişilerin aldıkları total alkol miktarı .I. Kan alkol düzeyinin tayininde. (Alkol konsantrasyonu promül olarak da ifade edilebilir) 1 promil = 1 g alkol /I kan = 100 mg/100 mi kan Aşağıdaki resimde LİON ALKOLMETRE görülmektedir. baş dönmesi.0 1. Alkolmetre Analiz Sonucun yorumlanması Etil alkol ince bağırsaktan hızlı absorbe olur ve bulanık görme.5 3. 1919 yılında birim zamanda kan alkolünün düşme miktarının (eliminasyon hızı) negatif bir eğilim gösterdiğini ve bu düşme hızını da 8 ile ifade etmiştir. (B) ve (r) Widmark faktörleri olarak bilinir (Fazla bilgi için Vural N. Ayrıca alkolün tüm vücut sıvısında homojen olarak dağılmasından dolayı kişinin aldığı total alkol miktarı (r) sabiti kullanarak hesaplanabilir.0 5. inkordinasyon. Gros inkoordinasyon. Genç çocuklarda hipoglisemi görülebilir. Tablo 12. 2) Kişide kan alkolü tayini için alınan kan örneğinin "adli olay" sırasındaki gerçek alkol düzeyi hesaplanabilir. sendeleme. vücuttaki total alkol miktarı ( % g ) 1 ) Widmark faktörlerinden ( r) =--------------------------------------------- . konfüzyon. nistagmus. pupil dilatasyonu.5 1.Gösterge normal olarak kan alkol konsantrasyonunun 100 ml'de kanda mg alkol cinsinden gösterir.

Kandaki alkol miktarı ( % g mi) olarak ifade edilir, (r) erkeklerde ortalama 0.67 (0.46-0.86), kadınlarda biraz daha düşüktür. Kandaki alkol düzeyinden, bir kişinin aldığı alkol miktarı ve içki cinsi de biliniyorsa içki miktarı hesaplanabilir. Örneğin : 70 kg ağırlığındaki insanın kan alkolü %0.12 g saptansın. Acaba bu kişinin vücudundaki alkol miktarı ne kadardır? Bu içki cinsi votka ise ne kadar votka içmiştir? Widmark faktörü 0.67 alındığında ; % 0,12 x 0.67 = % 0,080 g vücut alkol konsantrasyonudur. 70 kg. İnsan için : Total alkol miktarı: 0,080 x 10 x 70 = 56 gram alkol İçki cinsi votka (% 40 ağırlık/hacim alkol içerir) ise, kişi: 115 100 56 x---------= 140 mi votka almıştır. 40 2 ) Diğer bir Widmark faktörü (3 ile gösterilir ve alkolün eliminasyon hızı ile ilgilidir. NVidmark 1919 yılında, kan alkolündeki düşme hızını ortalama : P = 16 mg/100 ml/saat (10-25 mg/100 ml/saat) önermiştir. Bu faktör alınan alkol miktarı; beslenme, alınan içki cinsi, hormonlar, vitaminler, diğer ilaçların etkisi ile değişebilir. Ancak pratikte bu değer 16 mg /100 mi kan/saat (veya saatte 0.16 promil)alınır. Bu faktörün adli tıpta uygulanmasına aşağıda örnek verilmiştir : Trafik kazası yapmış bir sürücüden kan örneği, kazadan 2 saat sonra alınmış olsun. Yapılan analizde kan alkol düzeyi % 45 mg (0.45 promil) bulunsun. Acaba bu kişinin kaza anındaki gerçek alkol düzeyi nedir? a) %16 x 2 = % 32 mg (0.32) promil kan alkolündeki düşme b) Kaza anındaki alkol % mg = % 45 + % 32 = % 77 mg (0.77 promil) Türkiye'de özel oto sürücüleri için yasal kan alkol limiti % 50 mg (0.50 promil) dir. Yukarıdaki örnekte eğer alınan kan örneğinde bulunan alkol düzeyine göre değerlendirme yapılırsa kişi alkol açısından trafik suçu işlememiş olarak kabul edilir. Gerçekte ise kan alkolü olay anında yasal limitin üstündedir.

Ülkemizde trafik kazalarına yönelik trafik sigorta işlemlerinde 3 faktörü kullanarak değerlendirme yapılmaktadır. Bunun dışında diğer trafik suç ve kazalarında henüz kullanılmamaktadır (Vural, N., Sayın, H., 1996). 1.5. Formaldehit (HCHO ) Formaldehit molekül ağırlığı 30 olan renksiz, yanıcı olmayan bir gazdır, %40'lık çözeltisi halinde kullanılır. Formalin, formol sinonimleridir. 116 Sıvı haldeki formaldehitin (formalin) keskin batıcı bir kokusu vardır. Göz yaşartıcıdır, uçucu olup, k.n : 21°C'dir. Formalin, stabilizör olarak metanol içerir. Formalin dezenfektan, antiseptik ve dokuların korunmasında (fiksasyon çözeltisi) kullanılır. Polimerize formaldehit (para formaldehit) fumigan, diğer polimerleri için yapıştırıcı, izolasyon maddelerinin hazırlanmasında kullanılır. Formaldehit çok çabuk olarak (in vivo) formata metabolize olur. Metil alkolün de ara metabolitidir. Akut formaldehit zehirlenmesine az rastlanır. 30 mi formalin insanlarda öldürücü olabilir (MLD). Formaldehit aranması (Kalitatif test) Biyolojik dokulardan su buharı distilasyonu veya mikrodifüzyonla ayrılabilir. Distilata veya doğrudan idrara uygulanan testler: Oksitlenebilen uçucu bileşiklere uygulanan dikromat - sülfirik asit testi ve Schiff reaksiyonu formaldehitle de pozitif sonuç verir (ön denemelere bakınız). Formaldehit için spesifik test (Kromotropik asit ile): 0.5 mi test çözeltisine 100 mg kadar kromotropik asit ilave edilir ve vortex ile 5 dakika karıştırılır. Dikkatle 1.5 mi konsantre sülfirik asit ilave edilir. Mor-viyole rengin oluşması formaldehit mevcudiyetini gösterir. Yöntemin duyarlılığı 20 lig/ midir. Fenil hidrazin ile : 10 mi distilata (idrar) 10 damla %5' lik fenilhidrazin hidroklorür çözeltisi, 3 damla %0.5 lik sodyum nitroprussiyat çözeltisi ve 10 damla %10' luk sodyum hidroksit çözeltisi damlatılır. Mavi renk oluşumu formaldehit varlığını gösterir. Asetaldehit kırmızı renk verir. Formaldehit tayini 1) Kromotropik asit testi spektrofotometrik yöntemle formaldehitin 117 kantitatif analizi için de kullanılır (Metil alkole bakınız).

2) 2,4 dinitrofenolle hidrazin oluşturularak, HPLC ile de formaldehit tayin edilir. Bu yöntem çok duyarlıdır (|j.g düzeyinde). Biyolojik materyalden izole edilen distilatta, iş yeri ortamında formaldehit tayini için kullanılabilir (Fazla bilgi için Usanmaz, S., 1994'e bakınız). l.ö.Formik asit (HCOOH) ve Format Formik asit, molekül ağırlığı 46 olan renksiz, sulu çözeltidir ve çok korosiftir. Bir çok (descanling) kepek döken çözeltiler 500-600 mi /1 formik asit içerir. Formatlar, sodyum format (HCOONa) olarak boya, baskı ve tabaklama (deri) endüstrisinde ve sentetik ara ürün olarak kullanılır. Metil alkol ve formaldehitin toksik metabolitidir. Minimum letal doz (MLD), yetişkinler için 30 mi olarak verilmiştir. Formik asit'in identifıkasyonu (kalitatif testler) Mide içeriği ve olay yerinden alınan örneklere uygulanır. 1) Ön deney : 0,5 mi test çözeltisine, 1 mi sitrik asit-asetamid reaktifı (5 g/l sitrik asit ve 100 g/l asetamid, propan-2-ol içinde); 0.1 mi sodyum asetat (300 g/l), 3.5 mi asetik anhidrid ilave edilir. Vorteks'de 5 saniye karıştırıldıktan sonra 10 dakika kaynar su banyosunda ısıtılır. Kırmızı renk oluşması formik asit varlığını gösterir. Formaldehit ve format tuzları bu testle pozitif reaksiyon vermezler. Yöntemin duyarlığı 50 ng/ml 'dir. 2) Destekleyici deney (kromotropik asit deneyi : 0.1 mi numuneye 0.1 mi seyreltik hidroklorik asit (2 mol/1) ilave edilir, vortekste 5 saniye karıştırılır. 100 mg kadar magnezyum tozu gaz çıkışı duruncaya kadar yavaş yavaş ilave edilir. 100 mg kromotropik asit ilave edilir ve vortekste 5 saniye karıştırılır. 118 Dikkatle 1.5 mi konsantre sülfirik asit ilave edilir. 60°C deki su banyosunda 10 dakika bekletilir. Mor-viyole renk oluşumu formik asit ve formatların varlığını (Mg tozu ile formaldehite indirgenmiş) gösterir. Aynı reaksiyonu formaldehit ön işlem yapılmaksızın, metil alkol ise KMnO4 ile oksitlendikten sonra verirler. Bu yöntemin duyarlığı 50 |ig/ml dir. Formik asitin kantitatif analizi Gaz kromatografik yöntem : GSK ile formik asit doğrudan veya türevleri oluşturulduktan sonra tayin edilebilir. Formik asit metil format veya dimetil formamit, formanilid türevleri şeklinde, FİD detektör kullanarak GLK ile tayin edilebilir. Duyarlık 10 jig/ml olarak bildirilmiştir. Head space tekniği ile deteksiyon limiti 2,5 ug/ml dir. Enzimatik Yöntemler

Tablo 13 formik asitin postmortem dağılımı Biyolojik örnek Kan (mg/ml) İdrar (mg/ml) Beyin (mg/g) Karaciğer (mg/g) Böbrek (mg/g) Mide iceriei (total. ve ark.27 0. Bu amaçla kullanılan maddelerden biri resazurindir. Burada oluşan NADH. Bu madde 565 nm de ekstinksiyon ve 590 nm de emisyon dalga boylarında spektroflorimetrik olarak tayin edilir. diyaforez enziminin katalizörlüğünde indirgendiğinde floresan oluşturan bir substrat ile reaksiyona sokulur. Genel olarak üst sınır 1. Reaksiyon denklemi aşağıda gösterilmiştir: 119 FDH NAD+HCOOH NADH CO2(1) diaforez NADH + resazurin -------------> NAD++resorufin (floresan) (2) (FDH : Format dehidogenaz enzimi) Analiz Sonucunun yorumu Biyolojik sıvılarda formik asit (format) tayini metanol ile akut zehirlenmelerde önem taşır. formatın bakteriyel "format dehidrogenaz" enzimi ile karbondioksit ve suya oksidas-yonu sırasında NAD+'nin NADH'a indirgenmesi reaksiyonuna dayanır.Formik asitin biyolojik sıvılarda enzimatik yöntemle tayini. E.19 s) 108 23. Ancak serum format düzeyleri için rutin laboratuvar testleri yaygın değildir.32 0.23 2.54 0.g/ml) ve spesifiktir.2 . Ağır zehirlenmelerde 93 mg/100 ml'ye kadar çıkabilen değerler bildirilmiştir. postmortem formik asit analizi sonuçları gösterilmiştir (Tanaka. mı 120 olay 1 olay 2 0. Aşağıda Tablo 13'de metanol zehirlenmesi sonucu oluşan 2 ölüm olayında. Kanda endojen format düzeyi 0-6.2 u. NADH ile indirgenen resazurin. Yöntem çok duyarlıdır (0. resofurin isimli floresan madde verir.3 mg/100 mi arasında değişebilir. Buradan formik asit miktarına geçilir.13 1.11 1.47 0.17 0.51 0. 1991).2 mg/100 mi kabul edilir.

Fujwara reaksiyonu ile detekte edilebilir.7. trikoroetanole ve sonra trikoasetik asite metabolize olur.2. yağ eritici ve yağ uzaklaştırıcı olarak. Başlıca toksik etkisi MSS üzerinedir. Karbon tetraklorür ( CCL ) : Tetraklorometan yapısında molekül kütlesi 154 olup.1. Önemli bir kısmı (% 80). Metilkloroform kuru temizlemede çözücü. kuru temizlemede ayrıca insektisit olarak kullanılır. Bu reaksiyonu CC14 vermez. MLD : yaklaşık 4 mi / 70 kg insandır. karbon tetraklorür. Bu metabolitte idrarda Fujivvara testi ile detekte edilir.2. dikloralfenazon gibi hipnotik ilaçlar da TKAA metabolitine dönüşürler). CO2 ve potent hepatorenal toksik bir madde olan fosgene (COCI2) metabolize olur.1. Kloroformun önemli bir kısmı değişmeden akciğerler ve idrarla atılır.2. metil bromür. MLD: 7 g / 70 g insandır. Karbon tetraklorürün başlıca toksik etkisi karaciğer ve böbrek hasarına neden olmasıdır. Anestetik ve tıbbi amaçla dezenfektan olarak kullanıldığı gibi. Yağlı madde ekstraksiyonunda. Temizleme. endüstride çözücü olarak ta önemli bir yeri vardır.1. Az bir kısmı metilen klorür. . Klorlu Hidrokarbonlar Toksikolojik önemi olan halojenli hidrokarbonlara doymuş haloalkanlardan metil klorür. Akut zehirlenme kazaen yoğun maruz kalma veya amaçlı inhalasyon (uçucu çözücü skistimalı) sonucu oluşur. Burada. Akut zehirlenme kazaen 121 yoğun bir şekilde maruz kalma veya amaçlı inhalasyonla (uçucu çözücü suistimali) olur. tetrakloroetilen ) CC12 = CC12: Molekül kütlesi 166 dır. Absorbe olan 1. Kloroform (CHCİV) : Triklorometan yapısında. aşağıda açıklanan "Fujvvara" reaksiyonu ile kendilerinin ve/veya metabölitlerinin analizi yapılabilen klorlu hidrokarbonlardan bahsedilecektir (Genel bölüme de bakınız). tiriol gibi sinominleri vardır. Tetrakloroetilen : ( Perkloroetilen. metil kloroform. Karbon tetraklorüre yoğun maruz kalma. Narkotik etkisi trikoetanol (TK. Molekül kütlesi 131'dir.E) metaboliti ile ilgilidir.E üzerinden trikloroasetik asit (TKAA) metabolitine dönüşür. kuru temizlemede kullanılır. kloroform.-trikloroetanın %2 si 2. 1. molekül kütlesi 119 dur.1. trikol. Bu nedenle bu reaksiyonun muhtemelen CCI4 üminör metaboliti ve içerebileceği kontuminant olan kloroformdan kaynaklandığı düşünülmektedir. TK. narkotik etkilidir. Trikloroetilen ( CHC1 = C Cl2 ) : Trilen.-Trikloroetan (Metilkloroform : CCKCHV) : Molekül kütlesi 133 dür. etilen yapısında halojenli doymamış hidrokarbonlara ise trikloroetilen ve tetrakloretilen örnek verilebilir. Bu metabolit de idrarda fujivvara testi ile aranır. Tıpta genel anestetik olarak kullanılır. piren ve karbona sinonimleridir. yangın söndürmede. ilaç ve parfüm endüstirisinde. yağ uzaklaştırır ve daktilo yazılarını düzeltme sıvılarında (daksil) kullanılır. Kloral hidrat.

10 mi saf piridin (tekrar distillenmiş veya taze analitik özellikte) ve 5 mi 20 NaOH ilave edildikten sonra. Karışım kaynar su banyosunda 5 dakika bekletilir. Absorbe olan tetrakloro etilenin ancak % 0.4 mg hidrokarbon tayin edilebilir. Piridin fazında koyu kırmızı menekşe rengin oluşması trikloro bileşiklerinin olduğunu gösterir. Bu teknikle. Laboratuar ortamında kloroform gibi aynı reaksiyonu veren kontaminatları dışlamak için distilat yerine 5 mi saf su kullanarak kör deney (Blank) yapılır. Bu renkli çözeltinin absorbans 530 nm de köre karşı bir spektrofometrede okunur. metilkloroform. Deney numune. Bu deneyin duyarlığı lmg/1 trikloroasetatdır. trikloroetilen. karışım tam 5 dakika kaynar su banyosunda bekletilir. Buz banyosunda soğutulduktan sonra renkli piridin fazı hemen ayrılır. Klorlu hidrokarbonların Fujiwara reaksiyonu ile kantitatif analizleri 1 mi toluen fazına (klorlu hidrokarbon distilatının toplandığı). Distilat ile çalışıldığında 5 mi distilata (veya 2 mi idrar) 2 mi %20 lik NaOH ve 2 mi saf piridin ilave edilerek dikkatle karıştırılır. buharla yağ uzaklaştırıcı olarak kullanılır. 122 Distilat veya idrarda klorlu hidrokarbonların kalitatif ve kantitatif analizinde en çok kullanılan genel renk reaksiyonu Fujivvara testidir. Ayrıca Standard olarak suda hazırlanmış %1 lik triklroasetik asit (10 mg/l) ile deney paralel yürütülür. Piridin fazı. Deneyin uygulanması : Bu test su buharı distilasyonu ile izole edilen distilata ve/veya idrara uygulanabilir. distile su ile 15 mi ye seyreltilir. . Bu miktardaki metabolit de idrarda Fujivvara testi ile tanınabilir. Klorlu hidrokarbonlar (kloroform. Klorlu hidrokarbonların biyolojik materyalde aranmaları (Fujivvara deneyi ile) Klorlu hidrokarbonlar doku ve kandan su buharı distilasyonu ile izole edilirler. Konsantrasyon 123 aynı şekilde standart hidrokarbon çözeltileri ile hazırlanmış kalibrasyon eğrisinden hesaplanır. 1 mi toluen içinde en fazla 0. Akut zehirlenme kazaen yoğun maruz kalma ve amaçlı inhalasyon sonucu oluşur.Tetrakloroetilen antihelminitik ve kuru temizlemede çözücü.5'i trikloroasetik asite metabolize olur. Asit ortamda bütün klorlu hidrokarbonlar su buharı ile sürüklenirler. diklorofenazon gibi trikloroasetik asit metabolize olan ilaçlar da Fujiwara reaksiyonu ile pozitif sonuç verirler. blank (kör) ve Standard (triklroasetik asit) ile paralel olarak yapılır. tetrakloroetilen) ve metabolit olarak oluşum trikloroasetik asit dışında kloralhidrat.

C. A. kloroform olduğunda azaldığını ve trikloroetilen ile meydana gelen rengin ise etkilenmediğini göstermişlerdir. Renkli çözeltinin optik dansitesi 530 nm de köre karşı okunur.A. ve ark.3 carbowax 20 M içeren kolon (2 m x 2 mm iç çapında) kullanılır. : %2. 1986) 124 a ) Sistem G. Klorlu hidrokarbonların gaz kromatografik yöntemle analizi Kan ve idrarda klorlu hidrokarbonların gaz kromatografısi yöntemi ile taranmaları ve kantitatif analizleri duyarlı olarak yapılır.5 SE-30 ile kaplanmış 80-100 mesh chromosorb (asitle yıkanmış : AW ve dimetildiklorosilanla işlem görmüş) kolon kullanılır. (Moffat. ksilen izomerleri.5 mi) 3 mi su ilave edilerek seyreltilir. Buz banyosunda soğutulduktan sonra piridin fazı (7. Sistem GI: 80-100 mesh carbopak C üzerine kaplanmış % 0. bu değerin (150 mg/1 TCAA) üstünde bulunması ise havada müsaade edilen limit üstünde trikloroetilene maruz kalındığını ifade eder. 2 m x 4 mm iç çapında cam kolon tercih edilir. 1-100 mikrogram arasında hazırlanan TKAA standartlarıyla elde edilen kalibrasyon eğrisinden hesaplanır. Kolon sıcaklığı yukarda açıklandığı şekilde 35°C ile 175°C arasında programlanır. İdrarda Fujivvara reaksiyonu ile trikloroasetik asit (TKAA) tayini (Soucek ve Vlachova modifikasyonu) Trikloro asetik asite metabolize olan klorlu hidrokarbonlara maruz kalmanın biyolojik izlenmelerinde idrarda TKAA tayini yapılması pratik açıdan daha uygundur. etil benzen) endüstriyel ve ticari kimyasal maddeler olarak önem taşırlar. önemsiz derecede trikoloetilene maruz kalındığını. 1. Kantitatif analizde ise "head-space" düzeneği içeren gaz kromatografisi tercih edilir. Aromatik Hidrokarbonlar Aromatik hidrokarbonların en basit ve dayanıklı bileşiği olan benzen ve homologları (toluen. Gaz kromatografısi yöntemi ile GA veya tercihen GI sistemi ile taramaları yapılabilir. Bunun için 2 mi idrara. 175°C da en az 8 dakika tutulur. Karışım 70 °C de 15 dakika su banyosunda bekletilir. 8 mi saf piridin ve 5 mi % 20 NaOH ilave edilir. Destek maddesinin tamamen deaktive edilmiş olması gerekir. İdrarda 20 mg/1 TKAA bulunması. Gaz kromatografisi koşulları : Kolon sıcaklığı 35°C da 2 dakikaya ve sonra dakikada 5°C yükselecek şekilde 175° C ye kadar programlanır.8. Taşıyıcı gaz olarak azot (30 ml/dak. Taşıyıcı gaz olarak azot (45 mi /dakika akış hızında) FID dedektör kullanılır. Sonucun Yorumu : Bu yöntem en çok trikloroetilene maruz kalmada kullanılır.. .Habgood ve Powell 1 mi aseton ilavesi ile karbon tetraklorürün piridin fazında verdiği rengin şiddetlendiğini. akış hızında) kullanılır. Sonuç.

9 mi sülfürik asit ve 6 mi nitrik asit ilave edilir. uçucu bir organik sıvıdır. Bunun için 10 g doku (veya 4 mi kan) distilasyon balonuna konarak 50 mi su ile karıştırılır. Numune kabında toplanan. Akut toluen zehirlenmesi yoğun şekilde toluene maruz . Çözücü olarak çoğu kez. Benzen kokusu duyulmayıncaya kadar distilasyona devam edilir. (Şekil 2). ayakkabı cilası kokusu ile tanınır. Ayrıca.n. idrarla atılan metabol iti fenol olduğundan kronik benzen zehirlenmesinin saptanmasında diğer araştırmalar (kan formülü. 126 Toluen (Metil benzen) :C6H5CH3 Bağıl Molekül kütlesi 92 ve kaynama noktası 109°-lll°C olan bir organik çözücüdür. çevrede. tiner gibi ticari karışımlar (dikloro-metan. 1 mi konsantre H2SO4 ilavesinden sonra. idrarda fenol tayini yapılır. Benzenin biyolojik materyalden izolasyonu ve kalitatif analizi Benzen dokulardan. Karışım. Benzene maruz kalmanın biyolojik izlenmesinde kanda benzen. hematokrit gibi) yanında. asit ortamda su buharı distilasyonu ile izole edilir. Kendisine özgü kokusu olan. Benzen CC14 içinde çözüneceğinden bu faz alınarak benzen aranır: Bir tüpe alınan (5ml benzen-karbon tetraklorür) karışımına. Asitlerin ilavesi sırasında tüp devamlı karıştırılır ve karışımın sıcaklığı 60°C altında tutulur. Bu nedenle. iş yerlerinde ve endüstride çevresel ve biyolojik izlenmeleri önem taşır. nitrobenzen karakteristik. 1 saat 60 °C de su banyosunda ısıtılır. K. fenilhidrid ve kömür naftası sinonimleridir. benzenin uçmasını engeller. MLD : 15 mi /70 kg insan olarak verilmiştir. Benzol. Benzenin kan ve dokuda araştırılması kronik benzen zehirlenmesi bakımından önemlidir. Benzen mevcudiyetinde nitrobenzen (k. fenol tayini değerli bir kriterdir (fenol bölümüne bakınız). distilat toplanır ve CCI4 fazının ayrılması için beklenir. Toluen yapıştırıcı. hemogram. Kronik benzen toksisitesinden benzenin aktif metabolitleri olan fenolik metabolitleri sorumludur. çözücü ve kimyasal maddelerin sentezinde başlangıç maddesi olarak kullanılırlar. Karışımın soğutulmasından sonra.n: 206°) oluşur. boyalar için çözücü olarak ve ayrıca endüstride yaygın olarak kullanılır. Akut benzen zehirlenmesinde başlıca semptomlar MSS depresyonu ile ilgilidir. Kronik maruz kalmada ise hematopoetik sistem etkilenir. ksilen. metil etil keton gibi diğer çözücüler içerir) şeklinde kullanılır. Anemi ve 125 lösemiye neden olduğu gösterilmiştir.Yakıt. uzun soğutuculu bir su buharı distilasyonu apareyinde distillenir. 81nCdir. Benzen (C6 H<Y< p> En basit aromatik hidrokarbondur. Soğutucunun uç kısmının numune toplama kabının karbon tetraklorür ihtiva eden kısmına kadar uzanan bir adaptörle tespit edilmesi.

Standardlar kör olarak kullanılan idrarda hippurik asit 0. mg/1 düzeyinde renk reaksiyonları ile spektrofotometrik yöntemle tayin edilebilir. Kanda toluenin gaz kromatografik yöntemle tayini Toluen kan ve dokularda gaz kromatografisi yöntemi ile tayin edilebilir. Fenolik metabolitleri olan krezollerin (özelikle okrezol) tayini de spesifik metabolit olarak önem kazanmıştır. Sistem olarak GA veya GI kullanılır. Toluene çevresel ve mesleki maruziyetin biyolojik izlenmesinde kanda ve alveolar havada toluen. idrarda hippurik asit tayini yapılır. 1995) Reaktifler : Seyreltik hidroklorik asit (0.2. .8 dakikadır (Moffat. Çok az miktarda da krezollere (o-. Sodyum klorür (katı) Çöktürülmüş silika Standardlar : Kör (blank) olarak idrar kullanılır. Benzolik asit glisinle konjuge olarak idrarla hippurik asit (HA) şeklinde atılır. İdrarda HA tayini Spektrofotometrik yöntemler Hippurik asit. Burada hippurik asitin p127 dimetilbenzaldehitle kondanse olarak oluşturduğu renkli bileşiğin 458 nm de ölçülmesine dayanan spektrofotometrik yöntem açıklanacaktır.5 g kadar) susuz sodyum asetat içeren asetik anhidrid içinde hazırlanır. Alıkonma zamanı 24. pve m-krezol) dönüşür. 1. Bu çözeltiler +4°C de karanlıkta saklandığında 1 ay dayanır. Teknik : 1 mi idrar örneği (veya Standard) hidroklorik asit çözeltisi ile 2 mi ye seyreltilir ve doygunluğa kadar sodyum klorür ilave edilir. düşük konsantrasyonda toluene maruz kalmanın biyoindikatörü olarak idrarda tayini tercih edilmektedir.0 g/l konsantrasyonda olacak şekilde hazırlanır. uçucu çözücü tipi bağımlılık) görülür.05 mol/1) Dimetilaminobenzaldehît reaktifı : p-dimetilaminobenzaldehit (40 g/l) konsantrasyonda. Toluenin önemli bir kısmı (%80 i) benzoik asite metabolize olur.0 ve 2.C.kalma veya bağımlılık şeklinde inhalasyonu ile (yapıştırıcı koklama. o-krezol spesifik minör metaboliti olup son yıllarda. 0. içinde birkaç kristal (0. WHO. (Flanagan ve ark. Renk reaktifi olarak (piridin + benzensulfonil klorür) veya p-dimetilbenzaldehit kullanılır.5 . 1986). A.

5 dakika santrifüj edilir.Çözeltiye 2 mi dietileter: metanol (9:1) ilave ederek. kör ve Standard hazırlamada aynı idrar örneği kullanılmaktadır.5 g silika içeren tüpe. Kalan silika fazı ikinci bir (4 mi) metanolle ekstrakte edilir. . Soğutulan karışıma 4 mi metanol ilave edilir 1 dakika vortekste karıştırılır. HA'in metanol ile metil türevi oluşturulur. Metanol ekstraktı diğer bir tüpe aspire edilir. Eter ekstraktları birleştirilir ve içinde 0. Burada Iaboratuvarımızda. Üst faz atılır ve ikinci kez ekstraksiyon işlemi dietileter : metanol (9:1) ile tekrarlanır. 5 dakika santrifüj edilir. kalibrasyon eğrisinden hesaplanır. ksilenin metaboliti olan metil hippurik asit (MHA) tayini de yapılır.50 mg heptadekanoik asit metil alkol ile 100 mi ye tamamlanır. Yöntemin duyarlılığı 0. susuz metil alkolle (maksimum %0. 128 Metanol ekstraktları birleştirilir ve 460 da absorbansı. aynı şekilde hazırlanmış "kör idrar" ekstraktına karşı okunur. İç standart olarak heptadekanoik asit kullanılır. Numune ile elde edilen absorbansın hippurik asit düzeyi. . Intemal (iç) standard : .1 g/l hippuattır. Kalıntıya 3 mi dimetilaminobenzaldehit reaktifı ilave edilerek 135°C de 5 dakika ısıtılır. R. seri standard HA çözeltisi metil alkol içinde hazırlanır. Kullanılan reaktif ve standardlar : Türevleme reaktifi : 4 mi % 37 lik hidroklorik asit. Kalibrasyon : Kalibrasyon eğrisi. tiner kullanımı nedeni ile toluen ve ksilen maruziyetinin araştırılmasında idrarda HA ve m-MHA tayini için kullandığımız yöntem açıklanmıştır (Doğanyiğit. İdrarda gaz kromatografisi yöntemi ile HA ve MHA tayini İdrarda GLK ile HA tayininde. vortekste 1 dakika karıştırılır. Benzoat içeren diyetlerin alımı nedeni ile HA atılımı normal kişilerde de olduğu için. Aynı yöntemle. 1999). Standard HA çözeltileri : 50-250 mg/50 mi arasında konsantrasyonlar değişen. Eter fazı hava veya azot akımında uzaklaştırlır. idrara ilave edilmiş hippurik asit standardları ile yukarıda açıklandığı şekilde analizleri yapılarak (absorbansa karşı konsantrasyon) hazırlanır. ekstraktan 1 mi ilave edilir.001 H2O içeren) balonjoje içinde 100 mi ye tamamlanır.

pik oranı işaretlenerek (standart / internal standart) çizilir. Kalibrasyon : Mesleki olarak maruz kalmayan kişilerde alınan idrarın 1 mi sine. Numune ile elde edilen pik yüksekliği oranı (nümune/internal standart) kromatografdan saptanarak. Karışım soğutulduktan sonra 2 mi distile su ilave edilir ve 1 mi kloroform ile 20 dakika karıştırılarak ekstrakte edilir. karışımda % 70-80 gibi yüksek oranda ve p-izomeri %5 in altında olduğu için pratikte bu interferans önemli değildir. Teknik : 1 mi idrara 200 u. standarddan çıkartılır. fırın sıcaklığı : 200 °C. kalibrasyon grafiği hazırlanırken idrar örneği ile de çalışma yapılır. 129 Gaz kromatografisi koşullan :. idrarda m.1 m-MHA ilave edilerek. hidrojen akış hızı : 300 ml/dk. Son yıllarda. konsantrasyona karşı. 240°C. detektör: FID. Enjeksiyon giriş sıcaklığı.1 iç standart ve 200 (al iç standart ve 200 \x\ 0. 80-100 misli üzerinde). Bunun için. su banyosunda 60 °C da 45 dakika bekletilir.Standard metil hippurik asit (m-MHA) çözeltileri : 25-150 mg/ 50 mi arasında değişen konsantrasyonda olacak şekilde. metil alkolde çözülerek standard çözeltiler hazırlanır. 10 dakik! (a) .dışındaki MHA metabolitleri olabilir ve alıkonma zamanları GLK de yakındır. Şekil 16'da GLK ile HA ve m-MHA'in kromatogramları görülmektedir.ve m.5 N-HCI ilave edilerek 3 mi etil asetat ile çalkalayarak 20 dakika ekstrakte edilir. 3000 rpm de 2 dakika santrifüj edildikten sonra kloroform fazından 2 (il doğrudan gaz kromatografa enjekte edilir.izomerlerinin karışımı olarak bulunduğu için. Organik faz 15 mi lik tüpe aktarılarak oda sıcaklığında azot akımında uçurulur. yukarda açıklanan işlemle (200 |il internal Standard ilavesinden sonra) uygulanır. Kolon dolgu maddesi %3 SE-30 (Chromosorb WHP. Yöntemle ilgili uyarılar: 1) Standardlar hazırlanırken. yöntemle ilgili şartları konsantrasyon kalibrasyon eğrisinden hesaplanır. taşıyıcı gaz (azot) akış hızı: 30 ml/dk. normalde idrarda bulunan HA konsantrasyonu. p. m-MHA. normal kişilerde de HA atılımı beslenmeye bağlı olarak değişen oranda bulunabileceğinden aynı idrardan alınan örneklere HA standardları ilave edilir. Ancak m-ksilen izomeri. her seri standart çözeltiden 200 ıx\ HA ve 200 ju. 3) Ksilen o-. Karışım 4000 rpm de 4 dakika santifüj edilir. Kalibrasyon grafiği. bu izomerlerin ayrılmasına yönelik yöntemler geliştirilmektedir.. 130 2) Yöntemin verimi (recovery) hesaplanırken. Kalıntı üzerine 1 mi türevleme reaktifi ilave edildikten sonra.

Kalibrasyon: Kalibrasyon eğrisi konsantrasyona karşı pik alan keratinine göre verilecekse (tercih edilir).6 mm kolon içermektedir. Mobil faz akış hızı : İlk 2. Kalibrasyon için stok çözelti su ve idrarla seyreltilerek. (2) m-MHA. Efluentin absorbansı 225 nm de okunur ve total tayin oda sıcaklığında yapılır. 1999) HPLC cihaz ve çalışma koşulları : Kromatograf sistemi bir HPLC pompası.5) ve aseto nitril (CH3CN) karışımı (90/10 oranında) kullanılır. m-MHA (2) ve heptadekonoikasit (iç Standard. HPLC cihazına enjekte edilir.Şekil 16. Mobil faz olarak 5 mM KH2PO4 (pH : 2. Ancak. Supernatant'tan 3 fil. 3) Standardlannin (0. (1) HA.5 ug) GLK kromatogramlan 5î 5 (b) dakik» Şekil 16.0-9. g/g kreatinin olarak işaretlenir. UV/VIS detektörü ve Li Chrosorb RP-18-5 içeren 200x4.6 dakikada 0. Stok HA çözeltisi metanol içinde hazırlanır (1 g/l). rutin analizlerde kullanılabilecek basit ve çabuk sonuç veren HPLC yöntemleri de geliştirilmiştir. Burada laboratuvarımızda modifıye edilen oldukça basit ve çabuk sonuç veren HPLC yöntemi ile HA tayini açıklanmıştır (Duydu ve ark.8 ml/dak.8 ml/dak . Bu teknik genelde zaman alır ve iyi donanımlı yüksek performanslı kromatografa ihtiyaç vardır. olarak programlanmıştır. Bu durumda kalibrasyon eğrisinde konsantrasyon HA.(b) Mobilya işçilerinin idrarından elde edilen ekstraktın gaz kromatogramlan. 2.0 dakika arasında 0. ayrıca kontrol idrarda kreatinin tayin edilir.5 dakika arasında 2 ml/dak ve 8. (3) iç standart 131 HPLC ile idrarda HA tayini: Toluen ve ksilenin metabolitlerinin tayininde HPLC duyarlık ve spesifite açısından son yıllarda en çok kullanılan tekniklerden biridir.9-7.( a ) HA (1). HA konsantrasyonu 0-2 mg/ml 132 . Teknik : 1 mi idrara 1 mi metil alkol ilave edilir ve 2500 rpm de 5 dakika santifüj edilir.

En çok meta izomeri (m.13 tür. II-Normal idrar (endojen HA görülmekte). metil hippürik asittir (MHA).MHA) şeklinde atılır. Hepatorenal hasar genelde yoktur. 133 Ksilene maruziyette. HA'ın gaz kromatografısi ile analizinde m-MHA tayinde açıklanmıştır. Toluen kısmında. kusma. koma ve kardiyak aritmi görülür. MHA tayini : İdrarda MHA tayininde gaz kromatografık ve HPLC yöntemleri kullanılır. diğer izomerlerin ayrılması ile ilgili çalışmalar vardır. . solunum depresyonu.arasında değişecek şekilde 2 ayrı Standard (su ve idrar) seri Standard çözeltileri hazırlanır. Toluenle birlikte tiner içinde bulunur.HA'nin HPLC de kromatogramı I-Standard HA. normal idrar ve HA ilave edilmiş idrar örneğinin kromatogramları görülmektedir. Ksilenin. Ancak o-ksilen. en yüksek oranda (%60-80) bulunur. idrarda MHA tayini yapılır. Son yıllarda. Şekil 17'de HPLC ile Standard HA. aromatik kokulu bir sıvı olup. Ticari olarak orto. HA 'tur—Jsrw |—ı III HA \ }jj)"»röiîı'j I—I Şekil 17. Yöntem bu standardlara uygulanır. Kaynama noktası 130°C. alev alma noktası 29°C dır. idrarla atılan başlıca metaboliti. Ksilen (C6H4 (CH3)2) Renksiz. molekül ağırlığı 106. bulantı. Bu nedenle ksilene maruziyette idrarda başlıca m-MHA tayini yapılır. Sonucun yorumu Akut toluen zehirlenmesinde ataksi. III-HA ilave edilmiş idrar. meta ve para izomerleri şeklinde bulunur.

. 1986). Genellikle su ilâvesi rengin şiddetlenmesine sebep olur. hippurik asit atılımı yükselmeden oluşabilir. idrarda HA için kabul edilen maksimum değer.İdrarda normal HA konsantrasyonu 0. Böylece konsantre edilmiş eterli ekstreden bir kaç damla. Yaptığımız bir çalışmada mobilya cilalama işleminde çalışan kişilerde (n:57). prezervatif. Tiner kullanan iş yerlerinde (mobilya işçileri. m-MHA ise normalde atılan bir metabolit değildir.C6H4OH). HA düzeyi (g/g kreatinin) şeklinde verilmesi. Daha önce kreatinine göre düzeltmeden ve idrardaki kreatinin tayini açıklanmıştı. 1 g/l üstünde değerler toluene ön maruziyeti gösterir. (Lauvvrys. Toluene mesleki maruziyetin biyolojik izlenmesinde. küçük bir porselen kapsülde oda ısısında uçurulur. timol 134 Kullanma yerleri: Dezenfektan. Ancak diyet veya diğer nedenlerle alınan benzoatın dışlanması gerekir. Bunun için su buharı distilasyonu apareyinin (Şekil-3) B balonuna 25 mi kıyılmış doku veya idrar.5 g/g kreatinindir. L. Akut zehirlenmelerde. Karışım su buharı akımında distile edilir.2 g/l olarak verilmektedir. genel grup deneyi olarak uygulanabilir. Türevleri : Krezoller (o. Cam pamuğundan süzülür ve 2 mi kalıncaya kadar uçurulur.99 ± 0. 1999 doktora tezi). otomobil boyacıları gibi) maruziyet derecesine göre HA ve mMHA atılımı artar. Fenollerin biyolojik materyalden izolasyonları ve identifikasyonları Fenoller. 1 damla taze %1 NaNC>2 Konsantre sülfirik asit içinde hazırlanmış çözeltisi konur. idrarla atılan HA miktarı 2.9 Fenoller: C6H5OH Sinonimleri : ( CöHsOH ) : Karbolik asit. bir bagetle karıştırıldıktan sonra bir damla su ilâve edilir.38 g/2 kreatinin bulunmuştur (bakınız: Doğanyiğit.p. 4 mi (1 + 1) oranında seyreltilmiş sülfirik asit konur ve 5 mi su ile balon yukarıdan aşağıya doğru yıkanır. 2 defa 20 mi eterle ekstrakte edilir. MLD : Yaklaşık 10 m 1/70 kg insan (adi fenol için). kan. Deney şöyle yapılır : 10-20 mi distilat. Fenol ile mavi -^ kırmızı -^ yeşil. biyolojik maruz kalma indeksi (BEI) 2. asit fenik .mCH3. 1. Kalıntıya.1-0.K. ölüm. Bu düzeltmeye göre. Karışım soğutulduktan sonra 1 damla 4 N NaOH ile kalevilendirilir ve meydana gelen renk değişmesi kaydedilir. antiseptik antipruritik (kaşıntılara karşı) ve endüstride kullanılır. Distilatta fenol aranması: i) Para pozisyonu substitüte edilmemiş veya nitro grubu bulunmayan fenollere Liebermann'ın indofenol testi. distilasyona 100 mi distilat toplanıncaya kadar devam edilir. idrar veya dokulardan asit ortamda su buharı distilasyonu ile izole edilir. değerlendirmede daha geçerlidir. Birleştirilen eter ekstresi bir kaç gram susuz Na2SO4 ilâvesiyle kurutulur.. krezollerle koyu .R.

135 kahverengi; timol ile yeşil -> kırmızı -> mavi renkler görülür. Bu deneyle 1 mikrogram (u.g) fenol tanınabilir. i i) FeCU__ile arama : 1 mi distiİata; 1 damla %10 FeCl3 ilâve edildiğinde viyole renk meydana gelir. Salisilik asitten farklı olarak, bu renk, mineral asit, amonyak veya alkol ilâvesiyle kaybolur. (Bu deney doğrudan doğruya 10 mi idrara 1 mi % 10 FeCl3 ilâvesiyle de yapılabilir. Meydana gelen viyole renk ısıya dayanıklıdır). iii) Millon deneyi : Küçük bir kapsüle, 1 damla distilat veya eterli ekstreden konur ve 1 damla Millon reaktifı damlatılır. Karışım bir kaç dakika bekletilir. Eğer bir renk değişimi görülmezse ısıtılır. Fenol, soğukta Millon reaktifı ile kırmızı renk verdiği halde, diğer fenoller ancak ısıtmadan sonra renk verirler. Bu deneyle I ja,g fenol tanınabilir. (Millon rekatifi: 10 g cıva,20 mlkonsantre nitrik asitte çözülür ve eşit hacimde su ilave ederek hazırlanır). İdrarda fenolün diazolandırılmış p-nitroanilin ile tayini Standard fenol çözeltileri (Kalibrasyon için) a) Stok fenol çözeltisi : 0,5g saf fenol 10 mi suda çözülür. 4 mi hidroklorik asit ilavesinden sonra su ile 500 ml'ye tamamlanır (1 g fenol/l). b) Seyreltilmiş fenol çözeltisi : 1 mi stok fenol çözeltisi su ile 100 ml'ye seyreltilir (10 ug fenol/ml) Reaktifler: 1) Diazo Reaktifi : a) p-nitroanilin çözeltisi : 0,75 g p-nitroanilin 10 mi suda çözülür, 20 mi konsantre hidroklorik asit ilave edilir. Su ile 250 mi ye tamamlanır, b) Sodyum nitrit çözeltisi (% 5 lik NaNC>2) : 5 g sodyum nitrat suda çözülerek 100 mi ye tamamlanır. Kullanmadan hemen önce 25 mi (a) çözeltisi, 1.5 mi (b) çözeltisi ile karıştırılarak reaktif hazırlanır. 2) Sodyum asetat çözeltisi (% 50 lik) 136 Distilatta anilin aranması İzonitril deneyi : 5 mi distilata veya 0.5 mi eterle konsantre edilen kalıntı 0.5 mi kloroform ve 2 mi % 20 NaOH ilâve edilir. Karışım kaynatılır. Anilin varsa izonitrilin karakteristik kokusu duyulur. İndofenol ( hipoklorit) deneyi : 0.5 distilata 3-5 damla kalsiyum veya sodyum hipoklorit çözeltisinden ilâve edilir. Anilin varsa karışımın rengi viyole-mavi veya mor-viyole olur ve zamanla renk kirli kırmızıya dönüşür. 2-3 damla % 2 fenol ve amonyak ilâvesiyle tekrar sabit mavi renk meydana gelir. Bu deney çok duyarlıdır.

Diazo deneyi : Kalıntı veya 0.5 mi distilat 2 N HC1 ile asitlendirilir. 2 damla % 5 NaNO2 ve 2 damla % 0.2 lî-naftol (2N NaOH de hazırlanmış) ilâve edilir. Anilinle kırmızı renkli diazoboyar maddesi meydana gelerek çöker. Bu deneyle 0.5 mikrogram anilin tanınabilir. p-anıinofenol aranması Anilinin %80 kadarı aminofenole dönüşerek idrarla atılır. Bu nedenle anilinle zehirlenmelerde idrarda p-aminofenol aranır. Bunun için: 1 mi idrar 2-3 damla % 10 HCI ile asitlendirilir ve soğutulur. 2-3 damla % 1 NaNO2, 2-3 damla taze %1 â-naftol çözeltisi (% 10 NaOH de hazırlanmış) ilâve edilir. Kırmızı renk p-aminofenol olduğunu gösterir. (Kontrol deneyi yapılmalıdır. Fazla miktarda a-naftol yanıltıcı sonuç verebilir, p-aminofenol tayini için parasetamole bakınız). Methemoglobin tayini (spektrofotometrik yöntem) Anilinle zehirlenmelerde, kanda methemoglobinemi oluşur. Bunun için methemoglobin tayini zehirlenmenin teşhisinde yardımcı olur. Burada laboratuvarımızda yapılan bir araştırmada kullanılan methemoglobin tayini açıklanmıştır (Vural, N.; Kahraman, R. 1988). 139 Yöntemin Prensibi : Methemoglobin (MetHb) seyreltik asitli ortamda 630 nm'de karakteristik bir absorbsiyon bandı verir. Siyanür ilavesi ile MetHb, siyanmethemoglobine (CNMetHB) dönüşür ve absorbsiyonda düşme olur. Bu absorbans farkı MetHb miktarı ile orantılıdır. MetHb yüzdesinin ölçülmesi için, kan örneğinin diğer kısmını potasyum ferri siyanürle muamele edilir ve kandaki tüm hemoglobin, methemoglobine dönüştürülür. Siyanür ilavesinden sonraki absorbans değişimi total Hb miktarını verir. Reaktifler: 0.07 M fosfat tamponu (pH 6,6) : 5,67 g anilin monopotasyum fosfat (KH2PO4) ve 3,55 g disodyum fosfat (Na2HPO4) suda çözülerek 1 litreye tamamlanır. pH kontrol edilir, gerekirse ayarlaması yapılır. 0.017 M fosfat tamponu (pH 6,6) : Stok 0,07 M fosfat tamponu 1:4 oranında seyreltilerek hazırlanır. Potasyum siyanür (KCN), saf granüle. Potasyum ferri siyanür (K3(CN)6), kristal. Triton-X 100 veya diğer bir noniyonik aktif madde. Teknik : İyi karıştırılmış 0,2 mi 0,17 M fosfat tamponu içine ilave edilir. Küçük bir damla Triton-x 100 ilave ederek, tersyüz edilir. Karışım analiz tamamlanıncaya kadar bekletilir. Eğer tam berrak değilse, santrifüj edilir. Hemoliz olmuş kanın bir kısmı spektrofotometre küvetine aktarılır ve 630 nm'de fosfat tamponuna karşı (kör) absorbans oluşur (A|). Küvete birkaç mikrogram KCN ilave edilir ve

karıştırılır. Tekrar absorbans 630 nm. de okunur (A2). Eğer absorbans değişmeli ise (A, = A2), o zaman MetHb yoktur ve işleme devam edilmez. Kan örneğinin diğer bir kısmı, yukarıda açıklandığı şekilde fosfat tamponu ile seyreltilir ve hemoliz edilir. 5 mg potasyum ferrisiyanür ilave 140 edilerek karıştırılır. Karışım, temiz bir spektrofotometre küvete aktarılır. Absorbans 630 nm'de fosfat tamponuna karşı okunur (A3) Birkaç miligram potasyum ferro siyanür ilavesinden sonra karıştırılır ve tekrar fosfat tamponuna karşı 630 nm ile absorbansı okunur (A4). Kalibrasyon : Yukarıda ölçülen absorbanslar aşağıdaki formüle konarak % MetHb hesaplanır. A,-A, ------------ x 100 = % MetHb (saturasyon yüzdesi) A3-A4 Sonucun değerlendirilmesi : Normal kişilerde % 0,5 g kadar MetHb bulunabilir. MetHb nemi yapan ilaçlar ve kimyasal maddeler MetHb düzeyi artabilir. MetHb düzeyi % 10-15 olduğunda siyanozis görülür. Ayrıca MetHb düzeyi yangın olaylarında, ekzos gazına bağlı zehirlenmelerde yükselebilir. MetHb tayininde heparinize venöz veya arteriyal kan kullanılabilir. Hemoliz olmamış kan örnekleri buz dolabında birkaç saat saklanabilir. Fakat analiz tercihen en kısa zamanda yapılmaktadır. Çünkü alınan kan örneğindeki MetHb oldukça tuzlu bir şekilde bozunabilir (Bauer, S.D., 1970). 3. UÇUCU OLMAYAN ORGANİK ZEHİRLERİN BİYOLOJİK MATERYALDE ANALİZLERİ Bu bölümde sık zehirlenmelere neden olan ilaçlar kullnılmaz kontrol altında olan ilacın maddelerle, tokksikolojide önemli olan bazı pestisitlerin analizinden bahsedilecektir. Uçucu olmayan organik bileşik yapısında olan bu maddeler biyolojik materyalden ekstraksiyonla izole edilirler. 141 2.1. Barbitüratlar Barbitüratlar, barbitürik asitin 5,5- disubstitüe türevleridir. Ayrıca 1 no'lu pozisyondaki azot da metillenebilir (metil fenobarbital gibi). Çok kullanılan barbitüratlara örnek olarak amobarbital (5-etil- 5-izopen-tilbarbitürik asit), barbital (5,5 dietilbarbitürik asit),

Eter fazı ılık su banyosunda uçurulur. Genel olarak kokusuz. Bağımlılık yapan maddelerdir. fakat diğerlerinin atılımlarını etkilemez. Barbitüratların insanda minimal letal dozları 1-6 g/kg arasında değişir. mide muhtevası veya olay yerinden elde edilen örneklerden ekstraksiyonla izole edildikten sonra İTK ile identifikasyonlardır. Barbitüratlar. Kalıntı sarı renkte ise. acı lezzette beyaz toz kristal halindedirler. Barbitüratların idrardan izolasyonları ve tanınmaları Barbitüratlar idrardan asit ortamda ekstraksiyonla izole edilirler. Barbitüratlardan sadece tiyopental (iv yolla) ve fenobarbital geniş bir alanda kullanılırlar.2 defa 50 mi eterle ekstrakte edilir. 2 damla %1 kobalt nitrat veya kobalt asetat (susuz metil alkolde hazırlanmış) ilave edilir. Ancak bu analiz için "çift ışın demetli" spektrofotometıe gereklidir. Karışıma 3 damla %5 izopropilamin (susuz metil alkol içinde) yavaşça damlatılır. kısa veya orta etkili barbitürat zehirlenmesi olup olmadığı belirlenmelidir. secobarbital (5-allil-5 (1-tilbütil) barbitürik asit) ve tiyopental (5-etil-5 (lmetilbütil)-2.tiyobarbitürik asit) örnek verilebilir. Barbitüratların ayrılması ve ayrı ayrı tayinleri duyarlı ve kesin olarak. idrar. Bu yöntem numunenin ekstraksiyondan sonra.pentobarbital (5-etil-5) (1-metilbütil) barbitürik asit). Eter ekstrakları 2 katlı kuru filtre kağıdından süzülerek eser miktardaki suyun uzaklaştırılması sağlanmış olur. Bu şekilde barbitürat cinsini de saptamak mümkün olabilir. Barbitüratlarla akut zehirlenmede. Aşağıda bu yöntem açıklanmıştır. Karışım küçük bir behere süzülür. pH 11 den pH 2 ye kadar spektrol kaymalarının karekteristik olmasına dayanır. Ülkemizde suistimallerinin engellenmesi için kullanımları "yeşil reçeteye" bağlanmıştır. Ancak kalitatif analizleri için en iyi yöntem. suda çözünmezler. Barbitüratların molekül ağırlıkları yaklaşık 226 ile 242 arasında değişir. 1-2 mi kalıncaya kadar uçurulur. Bunun nedeni. Kloroform ekstraktında barbitüratların aranması : Parri deneyi : Birkaç damla kloroform ekstraktı mikro bir tüpe konur. GLK veya HPLC ile gerçekleştirilebilir. Az bir miktar (kibrit çöpü başı büyüklüğünde) hayvansal kömür konularak karıştırılır. 142 Barbitoratların total tayinleri spektrofotometrik yöntemle yapılabilir. Zayıf asit yapıda olup. fenobarbital (5-etil-5fenilbarbitürikasit). potent hipnotik ve sedatif etkilidirler. 100 mi idrar bir ayırma hunisine konularak N HC1 veya seyreltik H2SO4 getirilir. Barbitüratların genel olarak tanımlanmaları için ekstrakta uygulanan bazı renk reaksiyonlar vardır. uzun. uzun etkili barbitüratların (barbital veya fenobarbital gibi) atılımı alkali diürezis ile hızlandırılabilir. . 15 mi kloroformda çözülür.

de 30 dakika santrifüj edilir. aynı işlem 15 mi . KMnOi ile indirgeme : 0. İTK ile daha az miktarda idrarla (20 mi) sonuç alınabilir. fanadorn (phanadorn). Aşağıdaki laboratuvarımızda uyguladığımız ekstraksiyon İTK tekniği verilmiştir. Süzüntüde.HgNO3 ile çökme deneyi : Kloroform kalıntısından bir miktaralınarak suda doymuş çözeltisi hazırlanır.04 Flourscein (Etil alkolde) Developman çözeltileri: (Kloroform : absolü etanol: % 25 NH3): (50:40:10) hacmen (D. Gerekli reaktifler : Barbitürat standartları (Saf aktif maddeler) : (Metanolde % 0. 10 mi tampon (pH 2.2) ve 15 mi kloroform ilavesinden sonra cam kapaklı bir erlenmayerde 15 dakika sık aralarla çalkalanır.1 lik). fanadorn gibi) varsa.((İpnos) (Siknohekzenil etil barbitürik asit). b) 0. Phanadorn . Itobarbital (Allil isobutil Phnobarbital barbitürik asit) Püskürtme reaktifleri: a) % 2 HgNO3 (%1 HgNOj'te) . 1 damla (Hg +HNO3) reaktifinden damlatılır.187 g Na2HPO4. Fenobarbital (luminal).1 Rhodamin B (Etil alkolde).p.) (Kloroform : aseton : % 25 NH3): (40:72:8) hacmen (D2) (Sitrat tamponu (pH 2. Feobarbital (Etilfenil barbitürik asit). noktal (noctal). barbital (veronal) ile beyaz bir çökelek olmaz.2) : a) 1. Barbitüratların İTK ile identifikasyonları İdrardan yukarıdaki teknikle izole edilen kalıntıların İTK ne uygulanarak hangi barbitürat olduğunu tanımlamak mümkündür. veronal. 2 mi su ile ısıtılır ve soğuduktan sonra süzülür.1 KMnO4 çözeltisi damlatıldığında. Kullanılmadan önce (a) ve (b) eşit hacimde karıştırılır.1 M sitrik asit. Santrüfüj tüpüne aktarılarak 1500 r. b) % 0. 20 mi (a) çözeltisi ile 950 mi (b) çözeltisi karıştırılır.2H2O distile su ile 100 mi ye tamamlanır. noktal. doymamış bağlı radikaller ihtiva eden 143 barbitüratlardan (evipan. Lııminal. prominal ise çift bağlı radikalleri olmadığından indirgenmezler.2 g kadar kalıntı. Barbital (Dietil barbitürik asit). Kloroform fazı ayrıldıktan sonra.m. iki damla % . bir dakika içerisinde permanganatın rengi kaybolur. c) % 0. Aktif kömür (hayvansal): 144 Teknik : 20 mi idrara. Phnobarbital (Etilpentil barbitürik asit).

Barbitüratlar HgNO3 ile beyaz leke verir (duyarlılık 5 jug) HgNO3 ve Rhodamin B + HgNO3) reaktiflerinin kombine uygulanmasında ise pembe . Sodyum hidroksit fazı ayrılır.68 0. Developmandan sonra kromatogramlarmın değerlendirilmesi için yalnız HgNO3 veya HgNO3 ve arkadan (HgNO3 + Rhodamin B) reaktifı püskürtülür.Seyreltik hidroklorik asit (2 mol/1) . 255 nm de maksimum. Rf2:D2 ile elde edilen değerler (Barbitüratların İTK ile ayrılmaları için genel bölüme bakınız.25 Barbital 0.32 Itobarbital 0. Kloroform fazı süzülür ve 5 mi 0.78 0.Konsantre sülfirik asit (d:l . adsorban tabakaya (Silikagel -G) 20 \x\ kadar numune uygulanır.viyole renk elde edilir.kloroform ile tekrarlanır. 2) Barbitüratların. plazma veya serum kullanılabilir.48 Not : Rt'ıiDı. Barbitüratlar bazik ortamda. farklı pH:2 ve pH:10 da gösterdikleri absorbans kaymasından yararlanarak daha duyarlı ve spesfık tayini ise aşağıda açıklanmıştır.84) .Borat tamponu (pH 8. Tablo 15'de bazı barbitüratlarla elde edilen Rf değerleri görülmektedir. . Birleştirilen kloroform fazları 500 mg aktif hayvansal kömürle 5 dakika kadar çalkalanır ve süzüldükten sonra da oda ısısında uçurulur.38 Pentobarbital 0.30 Fanadorn 0. UV alanında (220-300 nm) arasında spektrumu alınır.5 N sodyum hidroksit ile çalkalanır.4) : 22.) 145 Barbitüratların kanda ultraviyole alanda spektral kayma yöntemi ile kantitatif analizleri Bu amaçla biyolojik materyal olarak tam kan. Reaktifler: .45 0.4 g disodyum tetraborat 76 mi sulu hidroklorik asit (1 mol/1) ile karıştırılır ve saf su ile 2 litreye tamamlanır. 255 nm de gösterilen absorbans ölçümünden.66 0. kalabilen kloroform damlaları santifüjle ayrılır. standardla hazırlanan eğimden yararlanarak kantitatif tayin yapılabilir.Bazı developman çözeltileri ile barbitüratların silikagel -Gtabakada verdikleri Rf değerleri. Rfı Rf2 Fenobarbital 0. Tablo 15 . Bu testin duyarlığı 2 u. 1) 5 mi numune 1 damla %5 lik sülfirik asit ile hafif asitlendirilir ve 25 mi kloroform ile ekstrakte edilir. 235 nm de ise minumum absorbans gösterirler. Kalıntı pek az metanolde çözülerek.g/5 mi kandır.59 0.

Küvete 0. Örneğin glutetmid. karıştırılır. 50 u. serum ve plazma). 240 nm de (pH 11 de) absorbansın belirgin şekilde düşmesine neden olur. 5 dakika bekledikten sonra alt faz atılır. karıştırılır ve pH nın 2 olup olmadığı kontrol edilir. pH nın 10 civarında olup olmadığı universal pH kağıdı ile kontrol edilir.g/1 konsantrasyonda barbital içerecek şekilde stok sodyum barbital çözeltisinden (1.12 g/l : 1. Çözelti..5 mi lik bir test tüpüne süzülür. kalevi ortamda hidroliz olarak. Ekstrakt.Sodyum sülfat / aktif kömür karışımı : 100 mg aktif kömür. faz ayıran filtre kağıdından 150 mi lik bir balonjojeye süzülür. spektrofotometrede 200 . Karışım5 dakika bekletilir. 5 dakika bekletilir. fenazon gibi maddeler 200-450 nm arasında spektromu etkileyebilirler. faz ayırıcı filtre kağıdından 12. Filtrattan 4 mi alınarak. 2 mi hidroklorik asit ve 60 mi dietil eter konur.1 mi seyreltik sodyum hidroksit (2 mol/1) çözeltisi . 146 Standardlar : İnsan plazması içinde 5. Soğuduktan sonra ağzı sıkı kapaklı bir şişede saklanır. Kalıntıya 5. 200-450 nm de spektrumu alınır. spektrofotometre küvetine aktarılır. Sonuç: UV absorbsiyonu ve spektrumunu birçok maddeler interfere edebilir. pH'si 10 olan ekstrakta 0. 240 nm de karışımın absorbansı okunur.25 ve 50 p.1 konsantre amonyum hidroksit ilave ederek. Eğer. 100 g susuz sodyum sülfat ile karıştırılır ve bir 100°C de 8 saat ısıtılır. Huninin iç çevresi 5 mi su ile temizlenir.88) . 147 mümkünse. karışımın absorbansı 240 nm de suya karşı okunur. Eter traktına 4 g kadar sodyum sülfat / aktif kömür karışımı ilave edilir. huninin altından uzaklaştırılır. Ayırma hunisine 20 mi daha eter ilave edilerek ekstraksiyon yapılır.Konsantre amonyum hidroksit (d:0.00 g/l dietil barbitürik asite eşdeğer) seri standardlar hazırlanır.1 mi konsantre sülfirik asit ilave edilerek. 5 dakika beklenir ve tekrar alt faz atılır. ikinci bir hunide bulunan 10 mi borat tamponu üzerine aktarılır ve 1 dakika çalkalanır. Ekstrakt.450 nm arasında çözeltinin spektrumu alınır spektrofotometrede okunur ve tarama işlemi 5 dakika sonra tekrarlanır. Dietil eter fazı. Ekstraktlar basınçlı hava veya azot akımında 40°C de kuruluğa kadar uçurulur. Sıfır ayarı 240 nm de kontrol edilmiş "double beam" bir spektrofotometrede.10. Metakualon. önceki ekstraktı içeren balonjojeye süzülür. Huninin kapağı su ile ıslanarak kapatılır ve dikkatle 2 dakika çalkalanır. ısıtılır. Teknik : 250 mi lik bir ayırma hunisine 5 mi numune (kan.0 mi distile su ilave edilerek dikkatle karıştırılır. Soğuduktan sonra ağzı sıkı kapalı bir şişede saklanır. fazlar ayrıldıktan sonra alt (sulu) faz.

kolon 2m x 3 mm iç çap . 1986.a2) x 25 x dilüsyon faktörü (varsa) aıo: pH 10 daki absorbsiyon a2: pH 2 deki absorbsiyon yöntemin duyarlığı 2 mi barbitürat /I dir. taşıyıcı gaz (ozon) akış hızı : 40 ml/dakika . Veya aşağıdaki formülle barbitürat konsantrasyonu (C) hesaplanabilir. (Moffar A.Sodyum barbitalin değişim değişik pH da UV spektrumu Barbituratlarm GLK ile identifikasyon ve tayinleri GLK ile serum veya plazmada barbituratlarm identifikasyonu için genelde SE-30 ve poly A 103 sıvı fazlar kullanılır. Kloroform ekstraktı doğrudan gaz kromotografa enjekte edilir. Kantitatif analiz : pH 2 ve pH 10 da. Gaz kromotografisi koşulları : Sabit faz %3 SE-30 "Chromosorb WHP 80-100 misli üstünde". Detektör: FID. (pH 14) tekrar spektrumu alındığında oluşan spektral değişme. pentobarbital gibi) kloroform içinde hazırlanır.ilave edilerek. butobarbital. 300 ml/dakika. . 1992) Standartlar : 10 ng/ml konsantrasyonda barbitürat standardları (barbital. Vural. c (mg /1) = aı0 . sodyum barbitalin çeşitli pH de UV alanındaki spektrumları görülmektedir. Enjeksiyon giriş sıcaklığı : 220-240°C .C ve ark. Ekstraksiyon için karışım 30 saniye çalkalanır.l seruma 10 jul fosfat tamponu (pH 5. barbitüratların kalitatif analizler için yararlı olur. fırın sıcaklığı : 180149 220° C. N. hava akış hızı. Teknik: 100 )a. N ve Aksu. İç standard olarak tetrafenil etilen (10 M-g/ml) ekstraksiyondan önce kloroform içine ilave edilir. 5-10 dakika 3000 rpm de santrifüj edilir. Şekil 18'de. 148 190 200 210 220 230 240 250 260 270 280 2S0 Dalgaboyu (nm) Şekil 18.l kloroform ile ekstrakte edilir. hidrojen akış hızı : 30 ml/dakika.. GLK ile barbitürat analizi açıklanmıştır. Standard barbitürat çözeltileri ile hazırlanan kalibrasyon eğrisinden yararlanarak miktar tayini yapılabilir.6) ilave edilir ve 100 |j. Burada SE-30 içeren kolon kullanarak. 240 nm deki absorbans farkı ölçülür. Detektör sıcaklığı : 220°C .

konvülziyonlar ve renal yetmezliğe neden olur. şok.4-benzodiazepinO\azepam 2-on 7-kloro-1.Elde edilen kromatogramların alıkonma zamanları ve pik yükseklikleri standartlarla karşılaştırılarak kalitatif ve kantitatif değerlendirme yapılır.benzodiazepin-2-on 7-kloro-1. asit hidrolizle aminobenzofenonları verirler. koma.4Temazepam benzodiazepin-2-on Benzodiazepinler için güvenilir bir renk reaksiyon yoktur.3-dihidro-3-hidroksi-1 -metil-5-fenil-2.H-1.3-dihidro-l.5H)Klobazam dion 5-(2-klorofeni 1)-1.3-dihidro-7-nitro-2H-1. Bazı önemli benzodiazepinler Bileşik Kimyasal ismi Molekül kütlesi 300 301 316 285 388 321 281 287 301 Klordiazepoxid 7-kIora-2-metilamino-5-fenil(3H-I.4Lorazepam benzodiazepin-2-on Nitrazepam l. hipotansiyon. nitrazepam. oksazepam en çok bilinenlerdir. Plazma barbitürat düzeyi uzun etkililer çin 10 mg/l üstünde olduğunda (barbital ve fenobarbital için 50 mg/1) toksisite şiddetlidir. Bu hidroliz . Bununla beraber. nordazepam. Analiz sonucunun yorumu Aşırı dozda barbitürat alımı. Benzodiazepinler genelde trankilizan. bazıları ise (Klobazam. Sayıları 60 kadar olan bu grup ilaçların arasında diazepam. Ölüm solunumu veya kalp solunumu durması sonucu oluşur. Koma görülebilir. Örneğin diazepem.4-benzodiazepin 4-oksit 7-kloro-1 -metil-5-fenil-1 H-l .4-benzodiazepin-2klonazepam on Diazepam 7-kloro-l.3-dihidro-3-hidroksi-5-fenil-2. Benzodiazepinler Benzodiazepinlerin genel yapısı aşağıda gösterilmiştir.2. Tablo 16.4-benzodiazepin-2-on 7-kloro-l-(2-dietiIaminoetil)-5-(2-florofenil)-l. Temazepam özellikle diğer ilaçlarla birlikte suistimal edilir. oksazepam (3150 hidroksinordazepam) ve temazepama (3-hidroksidiazepam) metabolize olarak glukuronid veya sülfat konjugati şeklinde atılır. Kısa ve orta etkililer için 3 mg/1 üstünde şiddetli toksisite ve ölüm görülebilir. klordiazepoksit. birçok benzodiazepinler ve konjugatlan.3-dihidro-3-hidroksi-2.metil-5-fenil-2H-l. hipotermi.3-dihidro-2HFlurazepam 1.4. periferal vazodilatasyon. lorazepam.H-1. Tablo 16'da önemli benzodiazepinler gösterilmiştir.3-dihidro-7-nitro-5-fenil-2. hipoventilasyon.H-1. Benzodiazepinlerin çoğu tamamen metabolize olurlar ve bu gruptaki birçok benzodiazepinler diğerlerinin metabolitidir.H-l. klornazepam.5-benzodiazepin-2.4(3H. 2. flurazepam.4-benzodiazepin-2-on 7-kloro-5-(2-klorofenil)-1. klonezepam ve diazem) ayrıca antikonvülzan olarak kullanılırlar.

1 petrol eterinde çözülür. çeker ocakta. developze edilir.(1-naftil) etilen diamin hidroklorür (10 g/l) seyrettik hidroklorik asit içinde (1 mol/1) Standartlar : Değişik benzodiazepinlerin (klordiazepoksit. 10 mi örneğe.Sodyum nitrit çözeltisi (10 g/l. 151 Benzofenonların İTK ile kalitatif analizleri Reaktifler : . nitrazepam gibi) . mide içeriği ve olay yerinden elde edilen kalıntılara uygulanabilir.Triküloroasetik asit çözeltisi (500 g/l suda) . toluen/buzlu asetik asit (97:3) le önceden doyurulmuş kromatograf tankında.N. Silikagel-G ile kaplanmış. levha tanktan çıkarılır ve kurumaya bırakılır. 100 mg/1 konsantrasyonda (sulu HC1 içinde) çözeltileri hazırlanır.(Bratton-Marshall reaksiyonu). diazepam. . 10x20 cm boyutundaki cam levhalar dört kolona (2 çift kolon) 152 ayrılır. Numune ve standart uygulanmış silikagel-G tabaka. Bunlardan biri nitrik asit/N-(l-naftil) etilendiaminle verdikleri renk reaksiyonu . kaynar su banyosunda 30 dakika bekletilir. Tüpün kapağı açılarak.ürünler ekstrakte edilip İTK ile identifikasyonlar yapılabilir. İTK ya uygulama : Kalıntı 100 u.Amonyum sülfamat çözeltisi (50 g/l) .Sülfürik asit (500 ml/1) .1 numune ve Standard ekstraktları damlatılır. 10 mi petrol eteri ilave edilir. 30 mi lik cam kapaklı bir tüpte 3 mi konsantre hidroklorik asit ilave ederek karıştırılır.18) ve sulu hidroklorik asit (1 mol/1) .Konsantre (d: 1. Karışım soğuduktan sonra. diğeri ise p-dimetilamino-kinnamaldehitle oluşturdukları renk reaksiyonudur. oksazepam. Benzodiazepin standardlarına da aynı işlem uygulanır. taze hazırlanmış) . Bu amaçla iki farklı renk reaksiyon kullanılır. Her bir çift kolona sırası ile 25 ja. üst faz temiz bir tüpe aktarılır. Çözücü yüksekliği 10 cm ye kadar ilerledikten sonra. tüpün ağzı kapatılır ve 10 dakika dikkatle karıştırılır. Yöntem : İdrar.p-dimetilamino sinnamaldehit çözeltisi (5 g/l suda) . 5 dakika santrifüj edildikten sonra. Ekstrakt basınçlı hava veya azot akımında 60°C de kuruluğa kadar uçurulur.

klobazam. triazolam. Kalan diğer iki kolona sırası ile sülfürik asit.(Tablo 17) Tablo 17-: Benzofenonların İTK da renk reaktifleri ile verdikleri renkler. trikloroasetik asit. Molekül kütlesi 138 dir. renk reaktifi: p-dimetil amino cinnamaldehit. tabakanın kuruması için bekletilir. Bratton —Marshall reaksiyonu 153 Bu yöntemle. bir çok benzodiazepinler idrarda hidrolizle metilamino-klorbenzofenon ve/veya aminokloro benzofenon verdikleri için. Örneğin temazepam veya oksazepam ile diazepam veya nordazepamı ayırt etmek mümkün değildir. amonyum sulfamat çözeltisi ve N-(l-naftil) etilendiamin hidroklorür çözeltisi püskürtülür (Bratton -Marshall reaksiyonu). Oluşan renkler standartlarla karşılaştirılır. sodyum nitrit çözeltisi. sonucun yorumu zorlaşabilir.OH Salisilik asit Asetil salisilik asit Metil salisilat 4-Aminosalisilik asit Genel olarak nonnarkotik analjezikler grubunda olan salisilik asitin başlıca türevleri aşağıda açıklanmıştır. Asetik salisilik asitin Salisilamid . Bu yöntemle 1 mg/l (aminoklorobenzofenon olarak) madde tanınabilir 2. medazepam. Benzofenon Metilaminoklorobenzofenon Aminoklorobenzofenon Aminodiklorobenzofenon A m i non itrobenzofenon Diaminobenzofenon Aminonitroklorobenzofenon Oluştuğu benzodiazepin Diazepam Temazepam Oksazepam Klordiazepoksit Nordazepam Lorazepam Nitrazepam Nitrazepam Klonazepam A* B** mor mor mor mor mor pembe mor mor Mavi pembe Mavi A* .Renklendirme : İlk 2 kolona p-dimetilaminosinnam aldehit çözeltisi ve ardından trikloroasetik asit çözeltisi püskürtülür. B *. Bunun dışında. Salisilik asitin (2-hidroksibenzoik asit) (C7H6O3) kendisi topikal olarak çeşitli dermatolojik bozuklukların tedavisinde kullanılır.3. Her reaktif püskürtülmesinden sonra. Salisilik Asit ve Türevleri . norklobazam ve midazolam hidroliz ile benzofenon vermezler.

molekül kütlesi 137 dir. olay yerinden elde edilen örneklerde asetilsalisilik asit ve metil salisilat. Tüberküloz tedavisinde kullanılır. yetişkinlerde 30 mi. Bu reaksiyona dayanan kalitatif ve kantitatif yöntemlerin uygulanması aşağıda açıklanmıştır. İdrar.nitrat ilave edilir. genelde ölüme neden olur. Süzüntü 1 mi sodyum hidroksitle (0. Bu nedenle alınan örneklerin (mide içeriği olay yeri kalıntıları) analizden önce hidrolizleri gerekir. Oral yolla çocuklarda 4 mi. kısmen in vivo olarak salisilik asite metabolize olur. Asetilsalisilik asit analjezik olarak kullanılır. Metil salisilat (keklik üzümü yağı).1 mol/1) . Asetilsalisilik asit ve metil salisilat. salisilik asit metil esteri (C8 H8O}). Çünkü daha çabuk absorbe olur. molekül kütlesi 152 dir. Metil salisilat. p-aminosalisilik asit : PAS veya 4-amino-2-hidroksi benzoik asit (C7H7 NO3). Salisilamid de idrarda ancak hidrolizden sonra tanınabilir. Salisilatlar. Hidrolizle salisilik asit verir. Trinder reaktifı : 40 g merküri (cıva -2) klorür. İdrarla başlıca 154 güsin konjugatı (salisilürik asit) şeklinde atılır. Oral yolla asetil salisilik asite göre daha çok toksiktir. ferri iyonları ile bu reaksiyonu vermezler. Salisilamid : 2 hidroksibenzamid (C7H7 NO2).1 mol/l) 10 dakika kaynatılır.(ferri) iyonları ile mor renk verir. Trinder reaktifı kullanılır. şişe veya diğer kalıntılara) uygulanır. su ile 1 litreye tamamlanır. mide içeriği. Minimum letal dozu 15 g dır. oda sıcaklığında sıvı bir madde olup kuvvetli bir kokusu vardır ve topikal ilaçlar içinde yaygın olarak kullanılır. Salisilatların kalitatif ve kantitatif analizinde en çok.iyonunu viyole renkli kompleks vermelerine dayanan renk reaksiyon kullanılır. Yöntem : 2 mi örneğe 0. demir-3. soğuduktan sonra gerekirse süzülür. Bu amaçla. Molekül kütlesi 180 dir. 155 Salisilatların kalitatif analizi Bu deney mide içeriği. demir-3. Analjezik olarak kullanılır.1 mi Trinder reaktifı ilave edilerek 5 saniye karıştırılır. Plazma esterazları tarafından in vivo olarak çok çabuk salisilik asite hidroliz olur ve glisin konjugatı şeklinde idrarla atılır. molekül kütlesi 151 dir. Ayrıca metil salisilat ve salisilamidin de metabol itidir.plazmadaki başlıca metaboliti salisilik asittir. Metil salisilat : Metil-2-hidroksibenzoat. ayrıca idrarda salisilamid aranacaksa: önce 1 mi örnek 1 mi sulu hidroklorik asit (0.Salisilik asit türevlerinin kullanma yerleri aşağıda kısaca açıklanmıştır Asetil salisilik asit (aspirin) : (C9 HgO4) salisilik asitin ilaç olarak en çok kullanılan türevidir. 40 g sulu demir -3. idrar ve olay yerinden alınan örneklere (zehirlenen kişi çevresinde bulunan ambalaj. 850 mi saf su ve 120 mi sulu hidroklorik asit (1 mol/1) içinde çözülür.

idrar veya serebrospinal sıvıda salisilatlar demir-3 klorürle verdikleri renk reaksiyonuna dayanarak ile tayin edilebilir. Bir gece (17 saat) 100°C de hidroliz için inkübasyona tabi tutulur. sulu faz atılır. Duyarlık 50 mg salisilat/l dir. 5 dakika santrifüj edilir. 2 mi konsantre hidroklorik asit ilave edilir. İdrarda salisilat tayini : Trinder yöntemi esas alınarak. bu deneyle kuvvetli reaksiyon verir. Konsantrasyona (apsis) karşı absorbans (ordinat) işaretlenerek grafik hazırlanır. Tüp soğuduktan sonra 0. bu hazırlanan kalibrasyon eğrisinden hesaplanır. Bu nedenle.klorür içermeyen Trinder reaktifi ilave edilir.5 mi 6 N HCI ve 6 mi kloroform ilave edilir. Salisilatların spektrofotometrik yöntemle tayini Serum. Koruyucu madde olarak asit varsa. 156 Trinder reaktifi (kombine) : Kalitatif testte açıklandığı şekilde hazırlanır. 400 ve 800 mg/l konsantrasyonlarda salisilik asit içerecek şekilde su içinde hazırlanır.. Süpernatant (üst faz) bir tüpe aktarılır. iyice çözüldükten sonra distile su ile 1 litreye tamamlanır. Serumda proteinlerin çöktürülmesi cıva-2klorürle (HgCl2) yapılır. Bu deneyle tedavi dozunda alınan salisilik asit ve türevlerinin tanınması mümkün olur. Kör (blank) 1 mi ilaç içermeyen seruma 5 mi Trinder reaktifi ilave ederek. numunede olduğu gibi aynı teknik uygulanır. (40g 8 mol su içeren demir-3. N. 3 mi lik kloroform fazı başka bir tüpe aktarılır. Viyole rengin oluşması. (Aksoy. hafif (yanlış) pozitif sonuçlar alınır. Ortamda fazla hidroklorik asit olması.nötralize edilir. Salisilat varlığında oluşan Viyole renkli çözeltinin absorbansı 540 nm de spektrofotometrede köre karşı okunur. Bu nedenle reaktifın asiditesi 0. Standart salisilat çözeltileri : 0.nitratla 10 mi konsantre hidroklorik asit ilave edilir. Chiou ve Onyemelukwe'nin (1974) geliştirdiği spektrofotometrik yöntemi ile tayin edilebilir.H. Kanda (plazma veya serumda) salisilat tayini : 1 mi plazma veya seruma 5 mi Trinder reaktifi ilave edilir. 200. Serum salisilat düzeyi. Hazırlanan standartlarla. 1997 Y. Sonra 1 mi Trinder reaktifı ilaveedilerek 5 saniye karıştırılır.) 157 . viyole rengin şiddetini azaltabilir. idrarda yüksek konsantrasyonda keton cisimleri varsa. salisilatların varlığını gösterir. 5 dakika santrifüj edilir.12 N'den fazla olmamalıdır. +4°C de saklanır. 6 mi civa-2.Lisans tezi) Teknik : 3 mi idrara. HgCI2 ve hidroklorik asit içeren kombine Trinder reaktifı kullanılır. plazma. numunede olduğu gibi paralel çalışarak hazırlanır. 30 saniye vortekste karıştırılır.

Yaptığımız bir araştırmada. 0. Not : İdrarda salisilat seruma uygulanan teknikle de tayin edilebilir.87 mg/100 mi saptanmıştır (Küpçü. 1954). Analiz sonucun yorumu Salisilat zehirlenmesinde metabolik asidozis karakteristiktir. koma ve ölüm görülür.4. P. 1993).5. Ancak gerektiğinde santrifüj edilir. (325 mg lik aspirin tabletinden 105 adet alındığında).22 mg/100 mi. 0. Şiddetli zehirlenmelerde. Genel olarak letal doz 30 gram civarındadır. mide içeriği veya olay yerinden elde edilen kalıntılar). 90-120 mg/100 mi. orta derecede zehirlenmelerde ise 6590 mg/100 mi arasındadır.. Aynı test. Bu madde de o-krezol ile konjuge olarak renkli bir boya oluşturur. Vural/N. biyolojik sıvıda asitle hidrolizle edilir. Tedavide salisilat konsantrasyonunun izlenmesi ve kan pH sının ölçülmesi önemlidir.. Kandaki salisilat düzeyi 120 mg/100 mi yi aştığında letal dozda salisilat alınmıştır. salisilat zehirlenmelerinde çocuklarda ortalama kan salisilat düzeyi 28. Karışım 10 dakika kaynatılır ve soğutulur. Hazırlanan eğriden. 158 2. parasetamolün kalitatif analizinde duyarlı bir test olarak kullanılır. 1 ve 2 mg/1 salisilat içeren) deney uygulanır. bağıl molekül kütlesi 151 olan bir maddedir. Parasetamolunu identifikasyonu (kalitatif test) Parasetamol.2 mi . Sulu fazın absorbansı 540 nm de idrarla hazırlanan köre karşı okunur. plazma salisilat konsantrasyonu tayin edilmelidir.73 ± 30. Bu durumda salisilat içermeyen idrara (kör) da aynı işlem uygulanmaktadır (Trinder. Parasetamol çok yaygın kullanılan bir analjeziktir. Bu nedenle kan gazları analizi zehirlenmenin şiddeti hakkında bilgi verir. 0. Akut zehirlenme şüphesi olduğunda. Ancak önce idrar 10-40 mg salisilik asit /100 mi idrar içerecek şekilde su ile seyreltilir. kantitatif amaçla da kullanılır. Yetişkinlerde tedavi sırasında plazma salisilat düzeyi 30 mg/100 mi ye kadar yükselebilir. idrar salisilat konsantrasyonu hesaplanır. Oluşan p-aminofenole aşağıdaki yöntem uygulanır: 0.. Parasetamol Nonnarkotik analjeziklerden olan parasetamol ÇH3 veya sinonimi olan asetaminofen. Genelde idrar örneğine santifüj uygulaması yapılmaz.125. Bu reaksiyon. Nasetil-p-f'G'*^0 aminofenohCgHçNOs yapısında.53 ± 13. 0.25.5 mi konsantre hidroklorik asit ilave edilir. yetişkinlerde ise 52.5 mi numuneye (idrar.Ş.Tüp 10 dakika çalkalanır ve santrifüj edilir. Kalibrasyon : Standartlarla (0. Sülfat ve glukuronid konjugatlarının konsantre hidroklorik asitle hidrolizi p-aminofenol verir. Fenasetin ve benorilat'ın metabolitidir. bu değer. Kloroform tabakası aspüre edilir. Kendisi başlıca idrarla glukuronik asit ve sülfat konjugatı olarak atılır.

0. Tüpün ağzı kapatılarak 20 dakika kaynar su banyosunda bekletilir. Oda sıcaklığında soğutulan tüplere 1 mi o-krezol çözeltisi (10 g/l) ilave edilerek karıştırılır.2 mi seruma.2 mi standart çözeltilerle teknik kısımda açıklanan şekilde çalışılır. Teknik : 0. konsantrasyona göre grafik çizilir. Bu test çok duyarlıdır ve terapötik dozda alınan parasetamolün 24-48 saat sonra bile deteksiyonu mümkün olur. 160 Not : Kör ve standart parasetamol çözeltiler hazırlanırken su yerine ilaç almamış kişilerde elde edilen kan (serum) kullanılması. koyu mavi rengin hemen oluşması parasetamol varlığını gösterir.aminofenolün o.1. Karışıma 2 mi amonyum hidroksit çözeltisi (4 mol/1) ilave edilerek 2 dakika daha kaynar su banyosunda bekletilir.4: 0. 0. sonuç mg/lOOml serum olarak verilir. 1997) .0 mg/1 çözeltileri hazırlanır.05. idrarda p-aminofenol şeklinde atılırlar) reaksiyonu interfere ederler. Sadece aromatik aminler (anilin gibi. serum yerine su alınarak aynı işlemlerin uygulanması ile hazırlanır. Kalibrasyon : Standart parasetamolün su içinde 0.8 ve 1. Duyarlık 1 mg/1 p-aminofenol'dür. 159 Serumda parasetamolün spektrofotometrik yöntemle tayini Zehirlenmenin tedavisinde serum parasetamol düzeyinin izlenmesi büyük önem taşır. 0.025.8 mi %5 trikloroasetik asit çözeltisi ilave edilir. Absorbanslar 615 nm'de okunarak. b) veya parasetamolün nitröz asitle verdiği renk reaksiyonlarından yararlanarak spektrofotometrik yöntemle tayin edilir.krezolle verdiği renk. Kör deney. daha uygun olmaktadır (WHO. Etilendiamin (aminofilin'in metaboliti) bu testle yeşil renk verir. 0. parasetamolün asit hidroliz ile oluşan p-aminofenolün o-krezol ile konjugasyonu sonucu verdiği karekteristik mavi renkli ürünün 615 nm de absorbansının ölçülmesine dayanır. Tüpler oda sıcaklığında soğutularak oluşan mavi renkli çözeltinin absorbansı 615 nm de köre karşı okunur. Kuvvetli. o-krezol ile parasetamol tayini Bu yöntemin prensibi.2. 0. 0.hidrolizata 1 mi o-krezol çözeltisi (10 g/l suda) ve 2 mi amonyum hidroksit çözeltisi (4 mol/1) ilave edilir. karışım 5 saniye karıştırılır. Numunenin konsantrasyonu kalibrasyon doğrusundan bulunur. 2 dakika santrifüj edildikten sonra süpernatant başka bir tüpe aktarılır. Parasetamolün serumda tayininde a) asit hidrolizle verdiği p.

0 mi alınarak. yöntem. Numunedeki parasetamol konsantrasyonu grafikten hesaplanır. Yöntemin duyarlığı 50 mg/1 dir. ilaç alımından 4-24 saat içinde sonuç verir. Oluşan sarı rengin absorbansı plazma ile hazırlanan köre karşı 430 nm de okunur. böylece kalabilen gaz damlacıkları uzaklaştırılır. taze hazırlanmış) ilave edilir. Teknik : Bir tüpte 1 mi serum veya plazmaya. 320 mg/1 konsantrasyonda görünen parasetamol düzeyi gösterir. nitröz asit (HNO2) oluşturulan tüpe ilave edilir. mukoz heparinle kontamine örnekler ve prezentatif olarak o-krezol içeren çözeltiler de bu yöntemi interfere ederler. Kahverengi azot dioksit dumanları çıkabilir!) Trikloroasetik asitle protein çöktürülen ve santrifüj edilen karışımın süpernatantından 2. Şöyle ki. serumda 1 g/l konsantrasyonda bulunan salisilat. 2 mi triklorik asit (100 g/l) ilave edilir. Ayrı bir tüpe 1 mi hidroklorik asit (6 mol/l) ve 2 mi sodyum nitrit çözeltisi (100 g/l.Parasetamolün nitröz asitle tayini Bu yöntemin prensibi. (Bu işlemde dikkatli olunmalıdır. ya haftalık hazırlanmalı veya -20°C de saklanmalıdır). Kalibrasyon grafiği hazırlanır. 50 mg/1 konsantrasyonda görünen parasetamol düzeyi gösterir. Standartlar ve ilaç ilave edilmemiş plazmaya yukarıda açıklanan işlem uygulanır. . parasetamolün nitröz asitle reaksiyona girmesi sonucu oluşan 2-nitro5-asetaminofenolün alkali ortamda verdiği sarı rengin absorbansının 430 nm de ölçülmesine dayanmaktadır. Ancak. Not : Parasetamol ün diğer metabol itleri. 200 ve 400 mg/l konsantrasyonda hazırlanır (Bu standart çözeltiler +4 °C de dayanıksızdır. (100 mg/1 4-aminosalisilik asit.) Levodopa. 100. bu yöntemi interfere etmezler. Üremide serumla hassasiyet daha azdır (100 mg/1). karıştırılır ve 5 dakika santrifüj edilir. 2 mi sodyum hidroksit çözeltisi (6 mol/l) ilavesinden sonra. Fazla nitröz asitin giderilmesi için. karıştırılır ve oda sıcaklığında 2-3 dakika bekletilir. Kalibrasyon : Standart parasetamol çözeltileri blank plazma içinde 0. vorteksle karıştırılır. Salisilik asit az miktarda yöntemi interfere eder. Nitröz asitle oluşan renklerin absorbansı 450 nm de köre karşı 161 okunur. Bu nedenle. 50. karıştırılır. 4aminosalisilik asit ise reaksiyonu daha çok interfere eder. karışıma 2 mi amonyum sülfamat çözeltisi (150 g/l) damla damla ilave edilir.

solunum depresyonu ve kardiyorespiratuar durmaya neden olur. Ellenhor J. Klinik değerlendirme Akut toksik dozda fenasetin alımı baş dönmesi. idrarda.5.5-2. kusma gibi hafif semptomlarla başlar. 1984) 162 2. Zehirlenmenin tedavisinde serum (plazma) parasetamol düzeyinin ölçülmesi ve izlenmesi büyük önem taşır. 12 mg/100 mi ve üstünde hafif zehirlenme. zehirlenmeden sonraki dönemde 12-15 saatler arasında verilirse hepatik hasara karşı korunabilir. Parasetamole metabolize olmakla beraber. asetofenetidin).Klinik değerlendirme Parasetamol zehirlenmesi. 3. (Fazla bilgi için: SiegelJ. Tedavide metionin veya N-asetil sistein. toksikolojik özellikleri. Kanda methemoglobin (MetHb) ölçülebilir.1996. Narkotikler bu maddelerin bir bölümünü içermektedir. Eğer aradan 24 saat veya daha uzun zaman geçmişse kalitatif test yapılması yararlı olur. A. Terapötik dozda alınan parasetamolün serumdaki düzeyi 0. Ancak zehirlenmenin şiddetine göre ileri dönemlerde (24-48 saat içinde) hepatik hasar başlar. Tedavisi semptomatik ve destekleyici tedavi şeklinde yapılır. Vural.A (Saferstenin. önce mide bulantısı .0 mg/100 mi dir. Kontrollü maddelerin "adli tıp ve toksikolojik açıdan analizleri . Yasal olarak kontrol altında olan maddelere bağımlılık yapan maddeler (psikotrop maddeler) ve narkotikler girmektedir. siyanozis. Çoğunlukla methemoglobinemiye neden olur (koyu çikolata renkli kan!). Özellikle parasetamol alımından sonra ilk 4-10 saat içinde ölçülmelidir. kullanımlarını 163 düzenleyen yasalara göre) ve orjinlerine göre sınıflandırılabilirler. A. hemolitik anemi.M. (Gossel.R.1997 'ye bakınız). öfori. Fenasetin. Bu nedenle. uzun süre alımında nefrotoksisiteye neden olduğu için bırakılmıştır.1. okrezol/amonyak testi ile fenasetin atılımı detekte edilebilir (parasetamol'e bakınız). Ancak kullanımı. T. Bu maddeler çeşitli açılardan (bağımlılık tipi. (Met Hb tayini için : Anilin'e bakınız) 3. daha sonra da (3-5 günler arası) hepatoksik belirtiler ortaya çıkar..N. C|oH|3N02 molekül kütlesi 179 olan bir analjeziktir.) 1988. farmakolojik etkileri. Ancak MetHb dayanıksızdır ve numune hemen alınır alınmaz tayin edilmelidir. 30 mg/100 mi ve üstünde ise hepatik nekroz oluşur.Bricker. başlıca parasetamole metabolize olur. Fenasetin Fenasetin (p-etoksiasetanilid. J. fenasetin akut hepatorenal nekroza neden olmaz.. KULLANIMI KONTROL ALTINDA OLAN MADDELER (VE NARKOTİKLER) Adli Bilimler açısından uyuşturucu (narkotik) madde deyimi yerine bugün kullanılan uluslararası ve ulusal düzeydeki yasalara göre "kontrollü maddeler" (controlle substances) deyimi daha çok tercih edilmektedir..

Genel olarak hangi grup veya hangi madde olduğu bilinmeyen bir numunenin analizi aşağıdaki analiz şemasına göre yapılır. Uygulamada bir damla reaktif çok az miktardaki numune üzerine damlatılır. çok az miktardaki numune üzerine damlatılır. "damla deneyi" veya "renk deneyi" olarak da isimlendirilir. Uygulamada. 1) Tarama testleri (genelikle spot testler ve mikroskopik inceleme) 2) Ayırma testleri 3) Destekleyici testler 4) Gerektiğinde kantitatif analiz 5) Biyolojik materyalde analizleri 3. Marquis reaktifî : 10 mi konsantre sülfirik asit içine %40 lık formaldehitten 10 damla damlatılır.125 g selenöz asit 25 mi konsantre sülfirik asit içinde çözülür. Çözelti kaynar su banyosu üzerinde kuruluğa kadar bekletilir. Mecke reaktifî : 0. Vitali deneyi : 1 damla dumanlı nitrik asit. çok az miktardaki numune üzerine damlatılır. çok az miktardaki numune üzerine damlatılır.2. Oluşan renk gözlenir. Uygulamada bir damla reaktif. Uygulamada bir damla reaktif. varsa renk değişimi not edilir. Ancak hiçbir "spot test" tek bir madde için spesifik değildir. çok az miktardaki numune üzerine damlatılır. . analizi yapılacak çok az miktarda numune üstüne renk reaktifi damlatılır ve karıştırılır. Uygulamada bir damla reaktif. Kalıntı yeni hazırlanmış etanollü potasyum hidroksit çözeltisi ile nemlendirilir ve oluşan renk gözlenir. saat camı veya tüpfıl içinde yapılır. bu maddelerin analizlerinin uluslar arası laboratuvar kalitesi ve analizin standartlarına uyması ve sonuçlarının yasalar açısından değerlendirilmesidir. Mandelin reaktifî : 1 g amonyum vanadat 100 mi konsantre sülfirik asit içinde çözülür. 164 Çok kullanılan renk reaktifleri ve reaksiyonları Froehde reaktifî : 50 mg molibdik asit veya sodyum molibdat 10 mi sıcak. konsantre sülfirik asit içinde çözülür (çözelti renksiz olmalıdır).Adli Bilimler açısından kontrollü maddelerin analizinde dikkat edilecek başlıca noktalar. Renk oluşmaması ise o maddenin yokluğunu gösteren iyi bir indikatördür. Karakteristik rengin oluşması belirli gruba giren maddelerin varlığını gösterir. Bu testlerin uygulanması küçük bir tüp. Spot testler "Spot testler".

5 mi reaktif ilave edilir. 6. Duquenois-Levine reaktifi (D-L) : Marijuana (esrar) tanınmasında kullanılır. Parlak yeşil renk oluşması ise tiyobarbitiiratla ilgilidir. yeşil rengin ise açık sarı yeşile dönüşmesine neden olur. Zwikker reaksiyonu : Barbitüratlar için kullanılan en eski testtir. toz halindeki numunenin çok az miktar üzerine 0.5 mi kloroform içinde hazırlanmış %5 lik pridin çözeltisi ilave edilir. yağlar ve bazı kahve ekstraktlarlnın yanlış pozitif sonuç verdiği gösterilmiştir. (Siegel. Eğer kokainin hidroklorik asit tuzu varsa. sararırsa kullanılmaz. 166 Beanı testi : Esrar için kullanılır. Bu nedenle esrar identifikasyonu mikroskop testi ve İTK ile desteklenmelidir. 165 Scott (Ruybal) testi: Kokain için kobalt tiyosiyanata göre daha spesfik bir testdir. 1988). Kloroform fazında turkuaz veya mavi renk oluşur.8 g kobalt klorür ve 4. esrar için spesfik değildir.5 mi kloroform ilave edilerek çalkalanır. Mavi tabaka şeklindeki çökelek kokain olma olasılığını gösterir.J. 10 damla asetaldehit ve 1 g vanilinin 50 mi %95 etanol içinde çözülmesi ile hazırlanır. Kloroform fazında mor renk oluşması barbitürat (asit veya tızu) olduğunu gösterir. Bu mavi çökelek çözülünceye kadar konsantre hidroklorik asit damlatılır. Petrol eteri süzülerek bir kapsüle alınır.A. Az miktardaki numune üzerine 0. Üzerine alkolde hazırlanmış KOH çözeltisinden 2-3 damla ilave edilir. Mavi çökelek pembe renkli çözeltiye dönüşür. Serbest kokain bazı varsa kobalt tiyosiyanat ile çökelek vermez. mavi renkli bir çökelek oluşur. Bir spatül ucu ile alınan numune 0. Bu nedenle numunenin önce hidroklorik asitle asitlendirilmesi gerekir.3 g amonyum tiyosiyanat bir kaç damla gliserin içeren 50 mi suda çözülerek hazırlanır. Ağzı kapaklı cam şişede saklanır. Çalkalandıktan sonra fazların ayrılması için beklenir. 2 mi kloroform ilave edilir ve çalkalanır. 30-100 mg numunenin petrol eteri ile çalkalanmasından elde edilen ekstrakt veya doğrudan kuru bitki maddesi kullanılır. . Tüp içindeki numuneye 2 mi D-L reaktifi ve arkadan çalkalayarak 1 mi konsantre hidroklorik asit ilave edilir. Uygulamada. Mor renk oluşması esrar mevcudiyetini (olasılığını) gösterir. Renk. Kokain için kullanılan bir renk reaksiyonunun uygulanmasında.5 mi reaktiften ilave edilir. Buzlu (glasiyal) asetik asit ilavesi ile mor rengin açık maviye.3 g amonyum tiyosiyanat 100 mi suda çözülür.5 lik bakır sülfat çözeltisi ve 0. ancak sonra kaybolur.5 mi petrol eteri ile çalkalanır. Reaktif. Numune üzerine 0. Beyaz bir porselen tüpfilde çok az miktardaki numuneye bir damla reaktif ilave edilir.8 g kobalt klorür ve 4. Bu durumda kokain bazı ile çökelek oluşur. Bazı bitkisel ekstraktlar. (Kokain için kullanılır) Kobalt tiyosiyanat: 6. Bu nedenle konsantre hidroklorik asit damla damla ilave edilir. Esrar ya da reçinesi varsa mor kırmızı renk oluşur. su banyosunda uçurulur. Baz kokain ile negatif sonuç alınır.5 mi %0. Reaktif.Liebermann reaktifî : 1 g potasyum nitrit 10 mi konsantre sülfirik asit içinde çözülür. 0. Bu test.

Üzerine 1 damla %5 lik izopropil amin (metanolde hazırlanmış) ilave edilir.turuncu Fensiklidin (l-(l-fenilsiklohekzil):PCP) : . .Fruehde reaktifı ile mor —♦ grimor —* mor -Nitrik asit ile turuncu .Lieberman reaktifi ile : sarı 167 Morfin : .Vitali reaktifı ile : açık sarı .Marquis reaktifı ile : açık pembe .Mandelin reaktifı ile : açık mavi-gri . 0.kırmızı —> sarı -Demir-3-klorürle(%10 luk) mavi-yeşil —* yeşil .Mandelin reaktifı ile : turuncu (kaybolur) Amfetaminler : .DiHie-Koppany testi : Barbitüratlar için kullanılan Zvvikker reaksiyonunun modifikasyonudur.Scott (Ruybal) deneyi : kloroform fazında maviden turkuaz rengine kadar değişim.Marquis reaktifı ile mor . Renk reaktifleri (spot test) ile maddelerin aranmaları : Bazı maddelerin renk reaktifleri ile verdikleri "spot test" sonuçlan aşağıda gösterilmiştir : Kokain : . Kırmızımsı mor renk barbitürat olduğunu gösterir. alınan az miktardaki toz numune üzerine 1 damla kobalt asetat çözeltisi damlatılır ve çalkalanır.1 g kobalt asetat 100 mi suda çözülür ve 0. Uygulamada. ısıtılırsa kırmızı .Marquis reaktif ile : turuncu-kırmızı —*■ kahverengi.Liebermahn reaktifı ile siyah .2 g glasiyal (buzlu) asetik asit ilave edilir.Vitali reaktifı ile sarı-turuncu Eroin : .Mandelin reaktifı ile mavi-gri .Froehde reaktifı ile : mor —> yeşil -Nitrik asit ile : sarı —> yeşil . bir damla su ilave edildiğinde uzun dalgalı UV de floresan verir .Kobalt tiyosiyanat ile : mavi çökelek .Marquis reaktif ile : mor .Mandelin reaktifı ile : yeşil-koyu yeşil.

Zvvikker reaktifi ile . Mikrokimyasal bir yöntemdir.Duquenois-Levine : kloroform fazında mor .Mandelin reaktifi ile : yeşil .kırmızı kahverengi Psilosibin : . Diğer bir teknik de.Vitali reaktifi ile : kahverengi-kahverengimsi mor Marihuana (Esrar) : .Marquis reaktifi ile : turuncu -Mecke reaktifi ile : turuncu .sarı 3.3.Mecke reaktifi ile : zeytin yeşili —»• mavi-siyah . Esrar örnek verilebilir.Marquis reaktifi ile : turuncu —» kahverengi-mor .Erhlich reaktif ile : mor .Froehde reaktifi ile : zeytin yeşili .Beam testi : mor-kirmızı Meskalin : : mor. . uygun bir reaktifle verdiği kristal şeklinin mikroskopla incelenmesine dayanır.Zwikker reaktifi ile (tiyotarbitüratlar) 168 LSD (d-lizerjik asit dietilamid) : .Mandelin reaktifi ile : turuncu .mavi .Froehde reaktifi ile : zeytin yeşili .gri . asetik asit ilavesi ile açık yeşil .Vitali reaktifi ile : donuk kırmızı . Çok az miktardaki bir maddenin.Barbitütatlar : .yeşil .Mecke reaktifi ile : yeşilimsi —* kahverengimsi yeşil .Dillie-Koppany reaktifi ile : kırmızı-viyole .mavi ve yeşil . Mikroskopla inceleme Bu deneyler ya bitkisel orijinli numunenin mikroskop altında bitki dokusunun ya doğrudan veya uygun bir reaktif ilavesinden sonra incelenmesine dayanır.Froehde reaktifi ile : yeşil .Marquis reaktifi ile : donuk turuncu . asetik asit ilavesi ile açık mavi : yeşil. numunenin kimyasal yapısı ile ilgili mikrokristalizasyon tekniğidir.

Kodein ve morfinin mikrokristalizasyon tekniği ile ayrılması Reaktif: Önce 10 g iyot. Narkotiklerin İTK ile ayrılması Narkotiklerin ve diğer bağımlılık yapan maddelerin içerdikleri dolgu maddesi. developman sistemi olarak : toluen/dioksan/etanol/konsantre amonyak/etil asetat/metanol/konsantre amonyak tercih edilmektedir. mikrokristalizasyon özellikle azotlu bileşikler için kullanılır. 35 g potasyum iyodürle birlikte 100 mi suda çözülür.4 mi alınır üzerine 20 mi buzlu asetik asit ve 2. seyreltici ve diğer benzeri etkili maddelerin indentifikasyonları ve birbirlerinden ayrılmalarında en çok kullanılan teknik ince tabaka kromatogrifısidir. Hazırlanan bu reaktifden 0.5. Lamel ters çevrilerek çukur lam üzerine kapatılır. 5 damla fosforik asit su ile 100 mi ye tamamlanır. Üstüne bir damla %1 Fast Blue reaktifı (%1 kloralhidrat içinde hazırlanmış) damlatılıp lamelle kapatılır.) 170 Kokain : Reaktif: 2 g KMnO4.0 mi fosforik asit (H3PO4) ilave edilir.I2) reaktifı buz dolabında saklanır. Zamanımızda ise antihistaminikler. Kokain hafif asitli ortamda KMnC>4 ile çok karekteristik olan bir kenarı kırık dikdörtgen şeklinde kristaller verir. mikroskopla incelenir. 5-10 dakika bekletilir. sentetik narkotikler ve benzer bileşik ve ilaçlar içinde kullanılmaktadır. Geçmişte en çok alkaloidlerin ayrılması için kullanılıyordu. 3.4. 3. Esrar Esrar olduğu kuşkusu olan bitki numunesinden bir spatül ucu ile lam üzerine konur. Bu şekilde hazırlanan potasyum iyodür-iyot (KI. Bazı önemli narkotik gruba giren maddelerin mikroskop ve mikrokristalizasyon tekniği ile aranmaları aşağıda açıklanmıştır. Organik kimyada. Bu maddelerin İTK ile ayrılmasında : Adsorban tabaka olarak Silikagel-G . Bir bagetle iyice karıştırılır. Kodein üçgen şeklinde dikroik (çeşitli renkler gösteren) kristaller verir. Kromotogramlar önce UV'de (254 nm de incelenir). Numune esrar ise mikroskopla incelendiğinde salgı tüylerinin kırmızı mor renk aldığı görülür. Spot . Teknik : Çok iyi temizlenmiş küçük bir porselen kapsül içine bir damla reaktif ve bir damla test çözeltisi ilave edilir. Karışımdan bagetle bir damla alınarak lamele konur. Morfin ise siyah iğneler halinde kümelenir veya kahverengi kırmızı levha veya koyu kırmızı şekilde kristallenir (Duyarlık 10 mg civarındadır.169 Normal mikroskop dışında polarizasyon mikroskopu da kullanarak çeşitli kristallerin birbirinden ayrılması mümkün olmaktadır.

testlerde kullanılan renk reaktifleri ile identifikasyonları yapılır. 1983 . doping maddeleri listesinde olan ve rutin çalışmalarda da analitik toksikolojide önemli olan "aromatik amin yapısındaki uyarıcılarla".B. Katı NaCl ile doyurulduktan sonra 3 defa 5 mi eterle vortekste karıştırılarak ekstrakte edilir. dimetilam-fetamin. Birleştirilen eter fazları susuz Na2SO4 geçirilerek sudan kurturulur. N.. (Siklohekzan/etilasetat/eter: 40/40/20) karışım.I3) ve potasyum permanganat (% 1 suda) hazırlanır. İdrar ekstraktlarının hazırlanması : 5 mi idrar örneğine 2.5 'a ayarlanır. Saygı. metoksifenamin. Dragendoorff reaktif : (KI. p-hidroksiampetamin. sülfırik asit (%0. İTK ile identifıkasyonu ve GLK ile tayin yöntemleri açıklanmıştır (Vural. ilgili ulusal ve uluslararası yönetmeliklere göre bir suçtur. DOPİNG MADDELERİ Spor yarışmalarında. foledin örnek verilebilir. Bu madde primer ve sekonder aminlerin tanınmasında kullanılır. "Uluslararası Olimpiyat Komitesi (IOC) Medikal Komisyonu" tarafından sporda kullanımı yasaklanmış ilaçlar (doping maddesi) listesini belirli aralarla gözden geçirerek ilan eder. Süzen S. spesifiklik ve doğruluk açısından herhangi bir şüphe olmamalıdır. Organik baz yapısındaki maddelerin İTK ile analizleri Bu gruba giren maddelere amfetamin. Burada. Bu nedenle birçok ülkede doping analizi yapan. Vural. Doping yapma ise bir ilaç suistimalidir.1. 4. niketamid. 4. tranilsipromin.5 su içinde). Standart maddeler : Yukarıda adı geçen saf etken maddelerden metil alkolde 1 mg/1 mi konsantrasyonda çözeltiler hazırlanır. belirli standardlara göre kurulmuş ve lisans almış (akredite olmuş) "doping analiz labratuarlan" bulunmaktadır. N. Eter fazı üzerine 1 mi 2 . kondensasyon ürünü için kullanılır. Kondensasyon maddesi : 7-klor-4-nitrobenzofurazin (NBD) etil asetat içinde (4 mg/ml) konsantrasyonda hazırlanır. Developman (etil asetat/'metil alkol/konsantre amonyak : 85/10/15) karışımı renk reaktifleri için. fentermin. Ülkemizde de böyle bir labratuar kurulması çabası 1988 yılından beri devam etmektedir. İTK Takımı : Silikagel GF254 ile kaplanmış plaklar kullanılır. Doping maddelerinin analizinde duyarlık. sportif performansı arttırmak için ilaç kullanımı "doping" olarak tanımlanır. Ş.5 mg/ml asetonda). Sporcuların doping yapmaları. dietilpropion. 1989). efedrin. (Bu tekniklerle ilgili ayrıntılı bilgi için için kitabın İTK ile ilgili bölümüne bölümüne bakınız). Bu nedenle gerek laboratuvar 171 donanımı ve gerekse analiz yapan kişiler açısından belirli kritere göre standardize edilmiş olmalıdır. metamfetamin. anabolik steroidlerden testosteronun idrardan izolasyonu.5 N NaOH damlatarak pH 12-12. Diğer renk reaktifleri : Ninhidrin (0..

5 10 J . dimetamfetamin (amfetamin ve metamfetamin için).g duyarlıkta kalitatif ve kantitatif analiz gerçekleşebilmektedir. Ayrıca primer ve sekonder amin yapısında olanların asetil türevlerinin oluşturularak GLK ile ayrılmaları ve tayinleri destekleyici deney özelliği taşımaktadır. niketamid (metoksifenamin için). detektör: FID.1 alınarak faz kromatografa enjekte edilir. (Vural.172 İç standart olarak 30 M-g/^1 konsantrasyonda amfetamin (dimetamfetamin ve tranilspronin için). 80-100 misli üzerinde) sabit faz içeren kolon. Pik yükseklikleri oranı (standart / iç standart).. detektör : FİD . fırın sıcaklığı : 140-250°C. crn 10 . Kloroform fazından 3 ja. 1 mi standart çözeltilerin pH si 2.5'a ayarlanır ve 300 |j.5 N NaOH ile 12-12. enteksiyon giriş sıcaklığı: 200-275°C arasında programlanır. konsantrasyona karşı işaretlenerek kalibrasyon grafiği çizilir. Bu amaçla 1 (il ilaç (idrar ekstraktı) çözeltisi üzerine 1 |a. detektör ve enjeksiyon giriş sıcaklığı 200-220°C arasında ayarlanır. Ayrıca türevleme yapılarak da gaz kromatografisi ile duyarlık arttırılır.l kloroformla (iç standart içeren) ekstrakte edilir. Gaz kromatografisine uygulama Bu teknikte 2 farklı kolon kullanılır. taşıyıcı gaz azot 40ml/dak. fırın sıcaklığı 160-200°C . taşıyıcı gaz (azot) : 40 ml/dk akış hızında. 1) %3 SE-30 (Chromosorb WHP 80-100 misli) sabit faz üzerinde. Ş.5-0. delektör sıcaklığı : 200-275°C. difenilamin (kardiazol için) kullanılır. Efedrin için dış standart olarak norefedrin kullanılır. 1983).l asetik anhidrit enjektöre çekilerek karışım birlikte kolona enjekte edilir. Koşullar SE-30 da yukarda açıklandığı şekilde yürütülür. Saygı. 2) %10 Apiezon-2/%10 KOH (Chromosorb W-AW. Kromatogramlar Şekil-21 "de gösterilmiştir. 3) N-Asetil türevlerinin oluşturularak SE-30 sabit fazında uygulama : N-asetil türevi asetanhidrit kullanarak kolon üzerinde türevleme işlemi yapılır. Yalnız fırın sıcaklığı 160-210°C arasında değiştirilir.1 (j. 175 Sonuç : Gaz kromatografısi ile iki farklı kolon kullanarak organik baz yapısındaki maddelerin (yukarıda açıklanan koşullarda) ayrılmaları mümkün olmaktadır. N. Genel olarak gaz kromatografisi yöntemi ile 0.

.25 mm kalınlığında kaplanarak. M.2. 1989) Testosteron. Standartlar 1 (ig/ml konsantrasyonunda kloroform içinde hazırlanır. sporda doping amacı ile kullanılır.J V I__ t o Dakika 10 0 Dckika Şekil-21 Bazı organik bazların gaz kromatogramları : (a): amfetamin (l. oksimetolon. 110°C'de etüvde 1 saat aktive edilir. N.S. epitestosteron ve diğer sentetik anabolik steroidlerin İTK ile identiflkasyonları Anabolik steroidlerin (testosteron. Bu oranın 6/1 den büyük olması halinde testosteronun doping amacı ile kullanıldığı kabul edilmektedir (Domike. (b): efedrin (I.0. (Vural. İlaçlar arasında 176 da yer almaktadır.. nefedrin (2: 0. Anabolik steroidler Anabolik steroidler içinde yer alan testosteron ve türevleri klinikte terapötik amaçlar dışında. Adsorban olarak silikagel G kullanılır. 0. Testosteron ve epitestosteronun idrarda asit hidrolizden sonra İTK ile saflaştırılması ve GLK de türevleme yöntemi ile tayin edilmesi ve yöntemin doping analizi amacı ile kullanılabileceği (laboratuvarımızda uyguladığımız yöntem) aşağıda açıklanmıştır. metiltestosteron gibi) birbirlerinden ayrılmaları İTK ile standartlarla karşılaştırılarak yapılabilir. oda sıcaklığında kurutulur. Cam levhalar 0. nandrolon fenilpropiyonat. . nandrolon.6 ng) 4. Son yıllarda sporcular arasında daha çok suistimal edilen bu maddenin vücutta doğal olarak sentezlendiği ve bu nedenle de suistimalinin anlaşılamayacağı düşüncesi ile kullanımı yaygınlaşmıştır. 1976 yılından beri IOC tarafından yasaklanan testosteronun (T) doping amacı suistimal edildiğini gösterilmesinde metaboliti olan epitestosteronun (E) de tayin edilerek T/E oranının saptanması gerekmektedir. Süzen.5 ug).3 |ag). 0.3 ug): dimetamfetamin (II. 1986).

37 sarı Parlak 0.49 0. 5 m I eter ile 2 kez ekstrakte edilir. Oda sıcaklığında azot gazı altında uçurulur. Y.27 0.51 0. UV de parlak sarı renk verir.sülfirik asit reaktifi ise püskürtmeden önce plaklara 110 °C'de 10 dakika bekletilir ve UV altında renkleri kaydedilir.61 0. Uygulama : Plaklar 12 cm ye kadar develope edildikten sonra.1 İTK'ya uygulanır.80 0.23 0.87 0. konsantre süfürik asit ilave edilerek karıştırılır.82 0.62 0. 1988'e bakınız).82 Parlak 0.95 0.kırmızı Pembe Mavi Kahverengi -kahverengi Rf ve developman sistemi I II III IV V VI İlaç Aldı Testosteron Metenelon enentat Oksimetolon Nandrolon Parlak 0. Karışım soğutularak. 177 Renk reaktifleri : 1. asetik asit anhidrit-H^SO^ ile görünen ışıkta grikahverengi. Görülen lekelerin yeri işaretlenir. oluşan renk kaydedilir. plaklar 120°C'de lekeler görünene kadar bekletilir. Lisans Tezi. Vanilin-sülfürik asit reaktifi : 3g vanillin 100 mi absolü etanol ile çözülür ve 0. Ekstraktlar birleştirilerek.53 0.73 0.53 0.Çeşitli steroid yapısındaki ilaçların İTK verileri Renk reaktifleri Vanilin Gün ışığı -H2SO4 KırmızıGrikahverengi kahverengi Koyu Kırmızıkırmızı kahverengi Gri .67 Parlak 0. Kalıntı metanolde çözülerek İTK'ya uygulanır. Testesteron vanilin H2SO4 ile kırmızı renk.85 0.61 0. Standard çözeltilerden ise 10 u.31 0. Asetik asit anhidr . Steroidlerin idrardan izolasyonları: 5 mi idrar örneği. Tablo 15 çeşitli anabolik steroidlerin renk reaktifleri) İTK'da verdikleri renkler ve Rf değerleri görülmektedir (Fazla bilgi için Süzen. plaklara renk reaktifleri püskürtülür : a) Vanilin-sülfürik asit reaktifi püskürtüldükten sonra. sodyum sülfat ile suyundan kurtarılır.5 mi.36 . 5 mi konsantre sülfürik asit ile dikkatlice karıştırılır.59 0.60 0. 178 Tablo 15. b) Asetik anhidrik.sülfürik asit reaktifi : 5 mi anhidr asetik asit. kloroform-buzlu asetik asit (90:10) örnek verilebilir.Developman için değişik sistemler kullanılabilir: kloroform-etil asetat (80:20). S.61 0. 50 mi alkole yavaşça katılır. 2. metilen klorüraseton (80:20). Rf değerleri hesaplanır.58 0.

75 0.86 hcksilnksifeııilpıopivonat -siyah kahverengi 4-hidroksi-19-ııortestosteron Kırmızı SarıParlak 0. testosteronun (3) kromatogramları .glukuronidaz ile " enzim hidroliz" yöntemi kullanılabilir.5 saat inkübe edilir.Standart (a) ve idrardan izole edilen (b) metil testosteron (1).mavi I : Kloroform . 100 mi idrarın pH sı 5'e ayarlandıktan sonra (3glukuronidaz (130000 ünite) ilave edilir.85 0.95 0.86 0. 179 cm 10 cm 10 O 10 Dakika O Dakika 5 10 a b Şekil 20.84 0.75 0.SariParlak 0.85 0. 55°C de 2.aseton (80:20) III : Kloroform .85 0. Epitestosteron (2).91 siklopentilpropiyonat -kahverengi kahverengi Nandrolon fiMiilpropiyonat Gri .aseton (80:20) IV : Kloroform siklohekzan glasiyal asetik V : Metilen klorür .65 0.93 0.73 kahverengi Nandrolon pKırmızı SarıParlak 0.etil asetet (80:20): asit (70:20:10) II kloroform .88 0.glasiyal asetik asit (90:10) Testosteron ve epitestosteronun GLK ile tayini (Enzimle Hidroliz Yöntemi) İdrarda testosteron ve epitestoronun konjugatları asit hidroliz yerine (3.83 0.96 0.glasiyal asetik Asit (80:10) IV : Metilen klorür .79 0.70 0.

19 ± 0. kalıntıya 50 ). yöntemin sağlık açısından sakınca oluşturmaktadır.tg/ml. 1. mikroorganizmaları yok etmek için kullanılan fiziksel.Soğuduktan sonra 3 kez eterle ekstrakte edilir. hava akış hızı 300 ml/dak.32 bulunmuştur. epitestosteron (E) 0. . 1988) Yaptığımız bir araştırmada. E ve T/E için sırası ile 2.51 ±0.. İlaç kullantmi ile T/E oranı artmaktadır. Vural. M.94 ± 87 (. Hidrojen akış hızı 50 ml/dak. enjeksiyon giriş sıcaklığı 280 °C. asit hidrolizde olduğu gibi. Duyarlık 0. 180 Krcmatogramların pik yükseklikleri ölçülerek. yönteminde enzimatik yönteme göre daha yüksek verim elde edilir.g/ml. Bu oran 6 ve üstünde olduğunda ise sporcu dopingli kabul edilmektedir. 1989) 181 5. 1936.33 ± 0. S. E 1.62 ± 0. idrarda asit hidroliz yöntemi -İTK. Sonuç Testosteron ve epitestosteronun. Testosteron türevi ilaç (sustanon 250) kullanan hastalarda ise T 5. Fırın sıcaklığı 260 °C.96 ± 0. Normal erkeklerde ise T. Ancak ekstraksiyonun benzenle yapılması. Metilleme ile duyarlık sının 0.62 değerleri elde edilmiştir. Kalibrasyon : Stok testosteron asetat ve epitestosteron asetat (1 mg/ml). S.07 ng/ml ve T/E oranı 2. taşıyıcı gaz (azot) akış hızı 30 ml/dk.2 u. kombinasyonunu takiben GLK ile tayini. kimyasal ve biyolojik savaş maddelerine "pestisitler" denir. Bileştirilen eter ekstraktları % 20 NaOH. Şekil 20 (a ve b) de testosteron ve epitestostoronun kromatogramları (standart ve idrardan izole edilen) görülmektedir. Olarak ayarlanır. ayrıca yöntem enzim hidroliz yöntemine göre daha ekonomiktir..88 ± 78 bulunmuştur. Eter fazı uçurulduktan sonra.59 |j. (Donike. PESTİSİTLER Besin maddelerinin üretimi. detektör sıcaklığı 300 °C. Standart / iç standart pik yüksekliğine karşı konsantrasyon alınarak kalbirasyon grafiği çizilir. Süzen. standart çözeltilerinden kloroformla seyreltilerek 10-100 |ag/ml arasında 5 seri çözelti hazırlanır. tüketimi ve depolanmaları sırasında. GLK de sabit faz olarak %3 SE-30 (Chromosorb WHP 80-100 misli üzerinde) ve FİD detektör kullanılır. normal kadınlarda idrarda testosteron (T) 0.g dir.25 ± 48 M-g/ml ve T/E oranı ise4.ıg/ml netil testosterom (iç satandart) ilave edilerek 5 |^l gaz kromatografa enjekte edilir.05 ±ıg kadar inileilir (Süzen. besin değerini bozan. kalibrasyon grafiğinden hesaplanır. ardından su ile yıkanarak susuz sodyum sülfattan geçirilerek suyundan kurtarılır. Hazırlanan seri çözeltilerden 5 (al gaz kromotografa enjekte edilerek yukarıdaki koşullarda çalışılır. İç standart olarak metiltestortem 50 (ig/ml olmak üzere standartlar ilave edilir. besinleri yok eden ve zarar veren haşereleri.67 ug/ml ve 1. N.40 ± 0.g/ml.19 (J..

Organik klorlu pestisitler Kloıiulıidrokarbon yapısındaki (organoklorlu) pestisitler yapılarında klor bulunan aromatik veya alifatik bileşiklerdir. Ayrılan petrol eteri fazları birleştirilir ve sırası ile 5 mi saf su. akut ve ölümle sonuçlanan zehirlenme olaylarına ülkemizde sıklıkla rastanmaktadır (Vural. 1996). aldrin gibi insektisitlerin çevrede kalıcı ve karsinojenik etkili olmaları nedeni ile kullanımları kısıtlanmış ve daha sonraiarı da yasaklanmıştır. mesleki maruziyet dışında. Aldrin.1 tatbik edilir. 5 mi petrol eteri (kaynama noktası 40-60°C fraksiyonu) ile 5 dakika karıştırılarak ekstrakte edilir.1. Numune olarak mide muhtevası ve olay yerinden elde edilen kalıntılara uygulanabilir. N. heptaklor ve dokofan için kullanılır. Ancak kalıcılıkları nedeni ile halen canlıların adipoz dokusunda ve insanlarda anne sütünde bulundukları gösterilmiştir (Fazla bilgi. DDT (letal doz 3. Pestisitlerin analitik ve adli toksikoloji açısından analizleri önem taşır.. İTK'ya uygulama : Ekstrakt 100 (il metil alkol içinde çözülür. 5 mi sodyum hidroksit (20 g/l) ve 5 mi saf su ile yıkanır. 182 Ancak GLK ve GK-MS kombinasyonları ile kendilerinin ve metabolitlerinin kesin analizleri yapılabilir.için. akut toksisite açısından önem taşıyan organik fosforlu insektisitlerin rutin toksikolojik analizleri açıklanmıştır. çeşitli nedenlerle kronik. Silikagel G ile kaplanmış kromatografi plağının (5x20 cm boyutunda ve 20 [im partikül büyüklüğünde) ilk kolonuna 20 ja. 1996'ya bakınız). kez 5 mi petrol eteri ile tekrarlanır. Çözücü ile numuneden ekstrakte edildikten sonra İTK ile kalitatif analizleri yapılabilen bu maddeler için basit ve güvenilir yöntemler yoktur. Standard madde karışımından (metil alkol içinde hepsini 1 g/l konsantrasyonda içeren karışım) 20 jllI 2. dieldrin. Yıkanmış ekstrakt. İTK ile kalitatif analizleri Bu yöntem aldrin. Ekstraksiyon 2.Pestisitlerle. İlk sentezi yapılan klorlu hidrokarbon yapısında olan DDT ve klorlu siklodien yapısındaki dieldrin.0 g) ye göre daha çok toksiktirler. Teknik : 10 mi numune.. . 5 g sodyum sülfat üzerinde kurutulur ve basınçlı hava veya azot akımında kuruluğa kadar uçurulur. kolona uygulanır. Fazların ayrılması için 5 dakika bekletilir ve üst faz ayrılır. Burada çevrede kalıcılıkları nedeni ile kronik toksisite açısından da önem taşıyan klorlu hidrokarbon yapısındaki pestisitlerle.N. dieldrin ve endrin (akut letal dozları yetişkinlerde 5 g). Vural. 5.

etanol (etanolamin) püskürtülür. ekstremitelerde zayıflık ve uyuşukluk.İ mol/l) püskürtülür. temel yapıları ve bazı örnekler aşağıda verilmiştir. Organik fosforlu indetisitleri çok geniş bir grup olup. Başlıca toksik etkileri asetilkolin esteraz inhibisyonuna davanır. diazinon ve malation gibi) 184 bazik ortamda hidroliz olurlar. 183 Soğutma için bekletildikten sonra. Zehirlemenin tedavisinde. S.1 mol/1 gümüşnitrat çözeltisi. Kromatogramların belirtilmesi için potasyum permanganat çözeltisi (0. Organik fosforlu insektisitler. diagnozda yararlı olabilir. musküler tremor ve konvülziyonlar.9. Çoğu insektisit olarak kullanılır. Zehirlenme belirtileri muskarinik. siklohekzanla doyurulmuş tankta develope (10 cm. nitrik asit ile seyreltilmiş gümüş nitrat çözeltisi [0. Önemli bir kısmı (azinfos metil. Dieldrin ve endrin bu koşullarda detekte edilemezler. Organik fosforlu pestisitler Organik fosforlu pestisitler. Klinik değerlendirme Organioklorlu pestisitler.2. Sonuç : Klorlu hidrokarbonlar kahverengi/siyah lekeler verir. Organik fosforlu insektisitlerin batıcı (sarımsak) kokuları. nikotinik ve merkezi sinir sisteminin aşırı stimülasyonu şeklindedir. İdentifi-kasyon standart kromatogram ile karşılaştırılarak yapılır. 1995) Yöntemin duyarlığı organik klorlu pestisitin yapısına bağlı olarak 2. 100°C de etüvde 20 dakika bekletilir. geniş bir grubu oluşturmaktadırlar.5 mg/1 ile 10 mg/l arasında değişir. Bazıları herbisit olarak da kullanılır ve insanlarda toksiteleri oldukça düşüktür. asit ortamda da dayanıklı değillerdir. başlıca MSS'ni etkilerler. (Flanagan R. yükselinceye kadar) edilir ve kuruluğa kadar uçurulur. Bu teknikle yaklaşık hRf Rf değerleri : lindan 0. ve ark. genelde sıcak kanlılara ve insanlara toksiktirler ve çeşitli nedenlerle sıklıkla akut zehirlenmelere ve ölüme neden olmaktadırlar. Bu nedenle analiz sırasında mide muhtevası ve olay yerinden elde edilen örneklerin pH sini analizden önce 7 ye ayarlamak gerekir. diyare. solunum depresyonu görülür. arkadan yavaşça 2-amino. . heptaklor 34 ve aldrin 41 elde edilir. dikofan 26. konsantre nitrik asit ile (10:1) oranında seyreltilir] püskürtülür ve 15 dakika UV (254 nm) altında bekletilir. Akut zehirlenmede kusma.Kromatogram. uyarılma. R . semptomatik ve destekleyici tedavi uygulanır.J.

idrar ve ölüm halinde vücut dokularında) organik fosforlu insektisitler ve metabolitleri aranır. N. metaboliti p-nitrofenol analizi de yapılır.. Standart olarak çeşitli organik fosfat esterleri (metadon. idrarda düşük konsantrasyonda oldukları için gerek izolasyon ve gerekse identifikasyon ve analizleri dikkat ister (Besbelli. 1993). 185 3) Organik fosforlu insektisitler kolinesteraz inhibitörüdürler. 2) Bazı dimetil ve dietil organik fosfor yapısında olan organik fosforlu insektisitlere maruz kalmanın araştırılmasında alkil fosfat metabolitlerinin tayini yapılabilir. zehirlenme şiddeti hakkında bilgi verir. dioksation ve klorprifos gibi) metil alkolde (1 g/l) konsantrasyonda karışım halinde hazırlanır. Örneğin: Fosf'amidon. Teknik : 10 mi örnek alınır ve gerekiyorsa pH. Örneğin parationla zehirlenmede. dimetilfosfat ve paration ile dietilfosfat: disulfotan ve forat ile dietiltiyofosfat metabolitleri oluşur. Bu nedenle zehirlenmelerde. Aktivitedeki düşme oranı. Üst faz ayrılır ve ikinci kez 5 mi metil tersiyer bütileterle ekstraksiyon tekrarlanır. destekleyici deney olarak plazma asetilkolinesteraz aktivitesi (AChE) tayin edilir. Ancak dialkil fosfatlar. 5 mi metil tersiyer-bütileter ile 5 dakika karıştırıcı kullanarak ekstrakte edilir. organik fosfat esterlerinin 4-(p-nitrobenzil) piridin (asetonda 20 g/l) ve aseton: tetra etilenpentamin (9:1) kombine reaktifleri ile mor lekeler vermesine dayanır. Organik fosforlu insektisitlerin İTK ile kalitatif (nitel) analizleri i) Yöntem mide muhtevası ve olay yerinden elde edilen kalıntılara uygulanabilir. diklorvos. . methidation.O—-P—S b—p—Q Fosforoditioat R || \ II O----P----S ı\ J* Fosforotiolat Fosforotioat B° \ II 1 Fosfat Zehirlenmenin toksikolojik açıdan tanısında : 1) Vücut sıvılarında (kan. Dialkilfosfat metabolitleri düşük maruziyetlerde de iyi bir indikatördür. katı sodyum bikarbonatla 7 ye ayarlanır. Yöntemin prensibi. Fazların ayrılması için 5 dakika bekletilir.

Lekeler standartlarla karşılaştırılır ve Rf değerleri hesaplanır. 186 Tabakaya 4-(p-nitrobenzil) piridin çözeltisi (asetonda. Formülasyonlardan organik fosforların izolasyonu : Emülsiyon veya toz halindeki numuneden 200 mg alınır. 10 mi (b) çözeltisi ile karıştırılır. .m ortalama tanecik büyüklüğünde) kaplanmış levhaya uygulanır. Tanktan çıkartıldıktan sonra kurutulur.11 .Ekstraktlar birleştirilir.54 . (Örneğin. 187 Numunenin İTK'va tatbiki : Önceden hazırlanmış 0. Devolopman çözeltisi : (Benzen/aseton): (80/20) oranında Adsorban : AI2O3 (20x20 cm levha üzerinde) Standardlar : Daha önce açıklandığı şekilde hazırlanır. 20 g/l oranında) püskürtülür ve 110°C da 30 dakika bekletilir. İkinci kolona da 10|_tl standart karışım uygulanır. Basınçlı hava veya azot akımında kuruluğa kadar uçurulur. İTK' da bu yöntemle dimetoat ile : 0. Sonuç : Organik fosforlu insektisitler açık kahverengi zemin üzerinde mor lekeler verir. Şartlar uygunsa bir gece bekletmek yerindedir. İcabında süzülerek belirli bir hacme (10 mi ye) tamamlanır. ii) İTK ile kalitatif analizde diğer bir renk reaktif olarak (gümüş nitrat -bromfenol) karışımı kullanılabilir: Olanaklar açısından daha pratik olan bu yöntem aşağıda açıklanmıştır. Uygulama : Mide içeriği veya olay yeri kalıntısından izolasyon daha önceki İTK tekniğinde olduğu gibi yapılır. Oda ısısında kurutulur. faz ayıran filtre kağıdından temiz bir tüpe süzülür. malation ile : 0. İTK'ya Uygulama : Ekstrakta 100(il metil alkol ilave edilir ve 20^1 silikagel G ile (5x20 cm boyutunda.42 . Yöntem mide içeriği veya olay yerinden elde edilen numunelere uygulanabildiği gibi insektisit formülasyonlarada uygulanabilir. Soğutulduktan sonra aseton /tetraetilenpentamin (9/1 oranında) karışımı püskürtülür. 10 mi asetonla sık sık çalkalanarak oda sıcaklığında ekstrakte edilir (Cam kapaklı bir erlen veya daha iyisi bir mezür içinde).5 bromofenol çözeltisi (asetonda) kullanılırken 100 mi (a) çözeltisi. b) %0. Kromatogram (siklohekzan/aseton/kloroform: 70/25/5) karışımında 10 cm. klorprifos ile : 0. 20 u. yüksekliğe kadar develope edilir. bromofos ile : 0. Renk reaktifi : a) %1 AgNOj (3:1 oranında su/aseton karışımında).58 Rf değerleri elde edilir.04 mi numune (kantitatif tayinde miktar önemli) çapları 5 mm yi geçmeyecek şekilde damlatılır. İnsektisit formülasyonunda izolasyon işlemi ise aşağıda açıklanmıştır.

Adsorban tabaka, daha önceden developman sistemini içeren ve çözücü atmosferi ile doymuş tanka yerleştirilerek genellikle çözücü yüksekliği başlangıçtan 10-12 cm yükselinceye kadar bekletilir. Developman zamanı ve oda sıcaklığı kaydedilir. Tanktan çıkarılan adsorban tabaka, oda sıcaklığında kurutulur. Kromatogramların belirli hale getirilmesi : Reaktif karışımı adsorban tabakaya püskürtülür ve levha 50-60°C de 10 dakika kurutulur. Mavi zemin üzerine, tiyoorganik fosforlu insektisitler, viyole renk tonları verir. Bu rengin belirgin hale gelmesi için, %1 lik sitrik asit püskürtülerek veya levha brom buharına tutularak mavi olan zemin rengi giderilir. Çok hafif renkli olan lekeler ise 5-10 dakika U.V. de bekletildiğinde belirgin hale gelirler. Kromatogramların Rf değerleri saptanarak standartlarla karşılaştırılır. Böylece organik fosforlu insektisitlerin indentifıkasyonu yapılır. Genel olarak organik fosforlu insektisitler (bromfenol mavisi+gümüş nitrat ile) mavi (rogor); viyole (gusathion); mavi viyole (paration ve diazinon) renkleri verirler. Asetilkolin esteraz aktivitesinin tayini Organik fosfat ester ve karbamade yapısındaki insektisitler asetilkolin esteraz enzimini inhıbe ederek serinin iletimini bozarlar. Kolin esteraz başlangıç olarak karaciğerde oluşur, ancak plazmada da bulunur. Plasma kolinesteraz inhibisyonunun fizyolojik olarak önemli düşünülmez. Kolinesteraz ve asetilkolin esteraz farklı enzimlerdir. Plazma kolinesteraz hemen hemen tamamen inhibe olabilirken, eritrositlerdeki asetilkolin esterazın halen %50 si aktivitesini koruyabilir. Bu durum 188 maddelerin relatif inhibisyonuna, giriş yollarına, maruziyet derecesine bağlıdır. Pratikte plazma kolinesteraz aktivitesinin tayini organik fosforlu insektisitler veya karbamatlara maruziyetinin belirlenmesi için uygun bir indikatördür. Aktivitenin normal olması, bu maddelere maruziyetin olmadığını gösterir. Aktivitenin düşük bulunması halinde, toksik madde ve /veya metabolitinin biyolojik sıvılarda bulunması ile zehirlenme olayı ve nedeni desteklenmiş olur. Hem eritrosit ve hem de plazma ChE düzeyinin düşük olması, organik fosfat veya karbamat grubu pestisitlerle zehirlenme olasılığını güçlendirir. Kolinesteraz aktivitesinin tayininde kullanılan 1) yarı kantitatif basit bir yöntem 2) daha duyarlı olan diğer bir yöntem aşağıda açıklanmıştır. 1) Asetil kolinesteraz inhibisyonunun yarı kantitatif değerlendirmesi Yöntemin prensibi, substrat olarak kullanılan asetiltiyokolinin, AChE tarafından asetil ve tiyokoline hidroliz olması; oluşan tiyokolinin 5,5'-ditiyobis (2-nitrobenzoik asit) ile sarı renkli kompleks vermesine dayanır. Oluşan sarı rengin şiddeti pralidoksim (organik fosfat esterlerinin inhibisyonunda reaktivatör içeren numune ile karşılaştırılarak yorumlanır.

Yöntem serum veya plazmaya uygulanır. Reaktifler : Dithiobisbenzoat reaktifi : 5,5'-nitrobenzoik asit (DTNB), 0,2 g/l konsantrasyonunda sodyum dihidrojen ortofosfat tamponu (0.1 mi, pH 7.4) içinde hazırlanır. Asetiltiyokolin iyodür çözeltisi: Suda 5 g/l konsantrasyonda hazırlanır. Pralidoksim klorür çözeltisi: Suda 200 g/l konsantrasyonda hazırlanır. 189 Kör (veya kontrol) olarak kullanılacak plazma veya serum maruz kalmamış kişilerden sağlanır. Uygulamada : 3 tane 10 mi lik tüplerin herbirine 2.0 mi DTNB reaktifl ve 1.0 mi asetiltiyokolin iyodür çözeltisi konur. Birinci tüpe 20 \x\ kontrol plazma, ikinci tüpe ise 20 (al numune plazma konur. Üçüncü tüpe ise 20 jul pralidoksim çözeltisi ve 20^1 numune plazma ilave edilir. Her üç tüp te vorteksle karıştırılır ve oda sıcaklığında 2 dakika bekletilir. Sonuç : a) Kontrol tüpte oluşan sarı renk, test tüpüne göre (2. Tüp) daha koyu ise, asetilkolin esteraz inhibitörü bu maddenin varlığını gösterir. İlaveten pralidoksim içeren tüpteki karışımın (3.tüp) rengi, kontrol tüpü ile aynı ise, o zaman organik fosfat esteri ile ilgili bir AChE inhibitörü vardır. Bunun diğer deneylerle desteklenmesi gerekir. (Organik fosfat esteri pestisit grubu veya metabolit analizi ile). 2) AChE aktivitesi tayini Yukarıda AChE'ın nitel analizi için uygulanan yöntem kantitatif amaçla da kullanılabilir. İlk kez Ellman tarafından uygulanmıştır. (Ellman,G., 1959; WH0, 1987) Reaktifler : DTNB tampon çözeltisi : 100 mg DTNB; 4.472 g disodyum hidrojen fosfat (Na2HPO4) ve 250 g potasyum dihidrojen fosfat (KH2PO4), 800 mi distile suda çözülür. 4.5 g sodyum klorür ilave edilir ve distile su ile 1 litreye tamamlanır, pH kontrol edilip, 7.6'ya ayarlanır. (Seyrettik HC1 veya NaOH ile). Bu çözelti buzdolabında en fazla 1 hafta dayanır. 190 Substrat olarak propiyoniItiyokolin kullanılır: 150 mg madde 80 mi su içinde çözülür, distile su ile 100 mi ye tamamlanır. Bu çözelti günlük hazırlanır. AChE inhibitörü olarak eserin salisilat (fizostigmin salisilat) kullanılır. 50 mg madde 40 mi suda çözülür, distile su ile 100 mi ye tamamlanır. Çözelti baz dolabında en fazla 2 hafta dayanır.

Teknik : Yöntem tam kan, eritrosit veya plazmaya uygulanabilir. Kan örnekleri heparinize tüplere alınır. Yöntem postmortem kana da uygulanabilir. Heparinli kan örnekleri +4°C de saklanır. Uygulamada 20 \ı\ kana 20 mi DTNB tampon çözeltisi ilave edilir. Seyreltilmiş kan örneğinden üç tüpe 4'er mi konur. (1. Tüp kör kan deneyi için: 2. Tüp kan numunesi, geriye kalan seyreltilmiş kan, 3. Tüp 3000 rpm de 5 dakika santifüj edilir. Süpernatanttan, 4'er mi 2 ayrı tüpe konur. (3. Tüp plazma kör; 4. Tüp plazma numunesi). Kör deney olarak ayrılan (1. ve 3. tüplere) kan ve plazmaya 50 jul eserin salisilat çözeltisi (ChE inhibitörü) ilave edilerek, vortekste karıştırılır. Bütün tüpler (kör ve numune içeren tüpler), 5 dakika 30°C de su banyosunda inkübasyon için bekletilir. Hepsine substrat olarak 1 mi propiyonil tiyokolin ilave edilir. Tekrar 30°C de 10 dakika inkübasyon için bekletilir. İnkübasyondan sonra, numune plazma ve kanı içeren tüpler 50 (0.1 eserin salisilat çözeltisi ilave edilir. 1 ve 2 nolu tüpler (kanlar) 3000 rpm de 5 dakika santifüj edilir. Oluşan sarı renkli çözeltilerin absorbansları (her 4 tüpteki çözeltiler), distile suya karşı, 405 nm de okunur. 191 Kalibrasyon Sistein hidroklorür standart olarak kullanılır. 63.05 mg sistein hidroklorür 900 mi distile suda çözülür. Distile su ile 1000 mi ye tamamlanır (0.4 m mol I). Çözelti kullanılacağı zaman hazırlanmalıdır. Kalibrasyon eğrisinin çizilmesi için 0; 0.20; 0.40; 0.60; 0.80 ve 1.0 mi sistein standart çözeltilerine, 4 mi DTNB tampon çözeltisi ile siyreltilir. Distile su ile 5 mi ye tamamlanır. Oluşan renklerin absorbansı, (1 mi distile suya 4 mi DTNB çözeltisinin ilavesi) ile hazırlanan köre karşı 405 nm de okunur. Absorbansa karşı, sistein konsantrasyonu işaretlenerek doğru çizilir. Hesaplama : Kolinesteraz aktivitesi tayini için aşağıdaki formül kullanılır. A (T-B) C (S) x T.V

ChE (aktivitesi) =---------------x------------------IU/ml A (S) t x SV

A (T-B) : Tam kan veya plazmanın absorbansından tam kan (kör) veya plazma (kör)ün absorbansının çıkartılması ile elde edilen absorbans (An - Ak) A(S): En yüksek konsantrasyondaki standart çözeltinin (genellikle 0.40 u mol/ml sistein) absorbansı (As)

% 90-100 inhibisyonu ise şiddetli zehirlenme olarak kabul edilmektedir (Maroni.004 A (S) An-Ak ChE (IU/ml) =-----------.V. Organik fosfat esterlerin maruziyette AChE inhibisyon % si daha uygun bir kriterdir. Kolinesteraz düzeyinin % 50-60 inhibisyonu hafif . postmortem kanda kolinesteraz aktivitesi tayini.5 IU/ml.x 10 şeklinde formüle edilebilir.5-3. M.6-4.1 IU/ml arasındadır. % 60-90 inhibisyonu orta.x-----------. Sonucun yorumu Organik fosforlu insektiflere maruz kalmamış (normal) kişilerin kolinesteraz değerleri: Tam kan : 4. . AChE düzeyindeki düşme % si (inhibisyon %): Maruziyet öncesi AChE ..x lOIU/ml A (S) 10x0.C(S) : Standart çözeltinin en küçük konsantrasyonu (genellikle 0. 1986). Ölüm olaylarında. Bu amaçla kişilerde maruziyet öncesi ve sonrası AChE aktivitesi ölçülür. Eritrosit: 2. ölüm nedeni hakkında bir bilgi verebilir.V. 192 A (T-B) 0.0 IU/ml.: Örnek hacmi (absorbansı okunan 20 jj.1 : 5 = 0.= --------------.08 n mol/ml sistein) T.: Toplam hacim (5 mi) S.maruziyet sonrası AChE -xlOO formülü ile Maruziyet öncesi AChE hesaplanabilir. mol substrat/dakika Teknik kısımda anlatılan koşullarda çalışıldığında değerler yerine konulursa. As Eritrosit kolinesteraz aktivitesi : (Tüm kan kolinesteraz aktivitesi-plazma kolinesteraz aktivitesi) eşitiği ile hesaplanır.08 x 5 A (T-B) ChE aktivitesi =-----------. Plazma : 1.5-7.004 mi) t: Reaksiyon zamanı (10 dakika) IU/ml: Uluslararası ünite birimi (a.

nötron aktivasyon: NAA) eser miktarda metallerin çevrede ve biyolojik materyalde duyarlı ve spesifik analizleri mümkün olmaktadır. mesleki maruziyet. Bu nedenle toksikolojik analizlerde yeterli duyarlıkta. N. Zamanımızda metal zehirlenmeleri. alaşım yapımı ve endüstirisinde kullanılır. akut ve kazaen zehirlenmelerden çok mesleki ve çevresel maruziyet nedeni ile önem kazanmıştır (Kurşun.1. METALİK ZEHİRLER Metallerle zehirlenmelere çok eski yıllardan beri rastlanmaktadır. ICP pahalı bir tekniktir. polarografi. Organik kurşun . Geliştirilen yeni tekniklerle (atomik emisyon ve absorbsiyon spektrofotometresi : AES ve AAS . Çünkü her iki teknikle de hemen bütün elementlerin analizi yüksek duyarlıkla olarak yapılabilmektedir.Yaptığımız bir araştırmada. R. kurşun karbonat. çeşitli nedenlerle ölen kişilerin (postmortem) kanlarında AChE aktivitesi tayin edilmiştir. Reinsch deneyi Bakırdan daha soy elementlerin biyolojik materyalde aranmaları için kullanılan bu test ve destekleyici deneyler kitabın genel bölümünde açıklanmıştır. anorganik ve organik bileşikleri vardır. iatrogenik zehirlenmelerin araştırmalarında atomik absorbsiyon spektrofotometresi (AAS) ve İndüktif Coupled Plasma Spektrofotometresi (ECP) en çok tercih edilen yöntemlerdir. R. iyi sonuç veren bir teknik olan AAS rutin olarak kullanılan bir yöntemdir (Fazla bilgi için: Borriella. Bu bölümde Reinsch deneyi. Hg. ve Gagliono Candela. lehim. Bazı metallerin (As. insektisit. endüstri ve çevre açısından önemli olan kurşunun toksikolojik analizi açıklanacaktır. B. 194 6. rutin toksikoloji labratuvarlarda halen kullanılması gereken bir deneydir. 193 6. Bu bulgulara göre solunum yetmezliğinden kalp hastalığından.1987). seramik. Se ve Te) biyolojik materyalde doğrudan aranmalarında uygulanan Reinsch testi klasik bir yöntem olup. sb. civa. 1995).. Arsenik zehirlenmesinin Orfıla tarafından biyolojik materyalde (saçta) Marsch deneyi ile aranması adli ve analitik toksikolojinin başlangıcı olmuştur. Kurşun Kurşun ağır bir metal olup. vulkanize kauçuk. CO zehirlenmelerinden ölen kişilerde AChE aktivitesi düşük bulunmuştur. krom. gibi) boya akümlatör. 6. Ayrıca aynı örnekle multielementlerin kantitatif analizi hızlı olarak yapılabilmektedir. porselen...2. Kurşun ve anorganik kurşun bileşikleri (kurşun nitrat. nikel gibi). Ancak en fazla düşme organik fosforlu insektisitlerle zehirlenmede gövrülmüştür (Kaşifoğlu. anodik stripping voltametresi : ASV. Akut zehirlenme. kadmiyum. Bu nedenle biyolojik materyalde metalik zehirlerin analizi ile ilgili yöntemlerde paralel olarak gelişmiştir.

Alkil kurşun bileşiklerini (TEK. 2. 0.. Tümtürk. Doğrudan alevli AAS. 2) Atomik absorbsiyon Spektrofotometresinde yarıklı kuvars tüp uygulaması . 1983. G. Asetik asit (l. 1998). pH: 2-4 aralığında ekstrakte edilir. 195 1) Alevli AAS yöntemi ile kanda kurşun tayini Kanda kurşun tayini için. N. (Daha ilerde açıklanmıştır). N. kurşun sodyum pirolidin ditiyokarbamatla komplekse alınır ve oluşan kompleks su ile doyurulmuş metilisobütilketonla (MIBK). Kanda ve idrarda AAS ile kurşun tayini Biyolojik materyalde AAS ile kurşun tayininde değişik yöntemler uygulanabilir. Kurşunun mesleksel ve çevresel izlenmesinde kandakurşun. Hemolizi hızlandırmak için vorteksle karıştırılır ve 10 dakika bekletilir. Güvendik. N : 1996 ve Duydu. 3. Vural. Labratuvarımızda bu amaçla kullanılmış yöntemler aşağıda açıklanmıştır. Her çözelti ilavesinden sonra vorteksle karıştırılır. alevli yöntemde duyarlığı arttırmak için yarıktı kuvars tüpü uygulaması veya grafit fırın (alevsiz yöntem) yöntemi kullanılabilir (Vural. Reaktifler: 1. 5 dakika 2000 devir/dak santirifüj edilir. Metiliobütilketon (MIBK): su ile doyurularak kullanılır.25 mi 1 N asetik asit ilave edilir. Y.bileşiklerinden tetra etil kurşun (TEK) ve tetrametil kurşun (TMK) benzine geri tepmeyi önlemek için ilave edilir. 1997'ye bakın). N. idrarda kurşun. karıştırılır. N. Yöntemin prensibi. TMK gibi) toksisitesi ve çevre kirliliği nedeni ile kullanımları yasaklanmış veya sınırlanmış olmasına karşın halen bir çok ülkelerde önemini korumaktadır (Fazla bilgi için Vural.. 4. Triton X -100 (Alkil fenoksi politoksi etanol) : 5 mi Triton X-100. Üstte ayrılan organik fazın absorbansı 217 nm de atomik absorbsiyon spektrofotometresinde okunur.. Organik fazın 217 nm de absorbansı MIBK (kör) e karşı okunur. kan örnekleri kurşun içermeyen heparinize tüplere alınır. Y: Vural. 5 mi suda doyurulmuş MIBK ilave edilerek. Duydu. 1998. noniyonize su ile 100 mi ye tamamlanır.N) Teknik : 5 mi heparinize kan örneğine 1 mi Triton-X-100 ilave ederek hemoliz edilir. Amonyum (veya sodyum) pirolidin ditiyokarbamat (SDDC): 2 g madde diyonize su ile 100 mi ye tamamlanır. Kalibrasyon eğrisinden hesaplanır.. Kalibrasyon grafiğinden konsantrasyon hesaplanır. 1 mi amonyum pirolidin ditiyokarbamat çözeltisi. idrarla porfirin atılımı ve delta aminolevülinik asit (d-ALA) tayinleri yapılır.

Organik fazın absorbansı okunur.3 mi.yarıldı kuvars tüp kullanarak kanda kurşun tayini Alevli atomik absorbsiyon spektrofotometresinin (FAAS) duyarlığı.2 mi.-*)?. 1 mi stok çözeltisinin deiyonize su ile seyreltilmiş %1 lik nitrik asitle 100 mi ye seyreltilerek hazırlanır. Kullanılan atomik absorbsiyon spektrofotometresinin koşullan : Lamba akımı : 5 mA.159 g Pb (NO. 10 dakikada tüpün üst kısmı kaplanır.g/100 mi konsantrasyonda karışıma karşılık gelecek standart çözeltiler hazırlanmış olur. açıklandığı şekilde %l lik lantanyum klorürle kaplanır. 197 Bu standart çözeltilere.5 kez arttırılabilir (Duydu. Aletin sıfır ayarı MIBK'e karşı yapılır. deiyonize su ile %1 oranında (hacim/hacim) seyreltilmiş sulfirik asitde çözülerek 100 mi ye tamamlanır.. 0.1 mi.atom yakalama tekniği uygulanarak aletin duyarlığı arttırılır.Alevli atomik abrosbsiyon spektrofotometresinde (FAAS) yarıklı kuvars tüp . Yarıklı kuars tüpün kaplanması: Bu amaçla % l'lik lantanyum klorür çözeltisi yarıklı kuars tüp üzerine FAAS çalışır durumdayken püskürtülür. Bu kaplama sayesinde tüp ısıya daha dayanıklı hale getirilmiş olur. kan örneğine uygulanan işleme tabi tutulur. 20. 0. 3) AAS . Kuars tüpün ışık yolunu kapatmaması için yatay ve dikey ayarlar yapılır. Teknik : Yarıklı kuarz tüp (hazır olarak sağlanır). yakut asetilen-hava karışımı.4 mi ve 0. Çözeltiden 0. Bu 196 amaçla kullanlan yarıklı kuarz tüp (Slotted Tube Atom Trap. 40. Bu yöntemin prensibi. Cihazın sıfır ayarı suda doyurulmuş MIBK ile yapılır. yarık (slit) genişliği : 1 nm. 0. analizi yapılan ve atomize edilen metal atomlarının ışık yolu üzerinde yarklı kuarz tüp kullanımı ile daha yoğun ve daha uzun süre kalmasına dayanmaktadır. Kalibrasyon : Stok kurşun çözeltisinin seyreltilmesi ile standart karışım seri çözeltileri hazırlanır. Bu şekilde 20 dakika tüpün alt kısmı. 1998). Y. . ve ark. 80 ve 100 p. Absorbansa karşı konsantrasyonlar işaretlenerek kalibrasyon grafiği hazırlanır. Böylece 5 mi kan ile çalışıldığında 0. günlük hazırlanan kalibrasyon eğrisinden değerlendirilir. 60. STAT) uygun bir düzenekle alevin üzerine yerleştirilir ve alevin yarıklı kuars tüpün yarıkları arasında geçmesi sağlanır. Okunan absoıbans. 0. yarıklı kuarz tüp-atom yakalama tekniği kullanarak arttırılabilir.5 mi alınarak deiyonize su ile 5 mi ye tamamlanır. Stok kurşun çözeltisi 0. Bu çözelti 1 mg/ml kurşun içerir. dalga boyu 217 nm. Standart kurşun çözeltisi (10 |ug/ml). Daha önce açıklanan MIBK ile selasyon oluşturduktan sonra ekstraksiyonla kurşun tayinine göre duyarlık 2.

doğrudan FAAS'de absorbansının ölçülmesidir. idrarda total kurşun tayini yöntemi uygulanır. Kalibrasyon eğrisi için.5 u. idrardaki kurşunun sodyum dietilditiyokarbam (SDDC) ile selasyon oluşturması ve MIBK fazına alınarak. önce 1 mi alınarak deiyonize su ile 100 mi ye tamamlanır (1 mg/100 mi). etil asetat ile ekstrakte . çözelti bir ertene aktarılarak 1 mi 1 M dibazik amonyum sitrat ilave edilir. ALA'nın etil asetoasetat ile kondensasyonu sonucu oluşan 2metil-3-karbetoksi-4-(3-piropiyonik asit) pirolun (kısaca ALA-priol). Uygulamada idrar ALA konsantrasyonunun tayini daha çok kullanılmaktadır. Total kurşun atılımı ise genel kurşun maruziyetinin bir ölçüsü olarak kullanılır. yarıkıl kuarz sistemini içeren FAAS ile de duyarlığın arttırılması için kullanılabilir.g/ml lik standart kurşun çözeltileri hazırlanır. 4) İdrarda FAAS ve FAAS-STAT kambinasyonu ile kurşun tayini Bu yöntemin prensibi. Pb maruziyetinde idrarda Ö-ALA tayini İdrarda 5-aminolevülinrik asit (ALA) artışının kurşun maruziyetinin tanısında kullanılabileceği (biyomarker) 196O'Iı yıllardan beri bilinmektedir. Süre sonunda. Standart çözeltilerden 10 mi alınarak.Kanda kurşun tayini yapılırken. Not : Aynı yöntem. daha önce açıklanan MIBK'la olan şelasyon-ekstraksiyön işlemi uygulanır. 1998). Ve ark. 199 İdrarda ALA tayininde prensip. organik kurşun bileşikleri ınarııziyetin bir ölçüsü olarak değerlendirilebilir (Duydu. 130°C da 90 dakika bekletilir. Bu çözelti uygun şekilde seyreltilerek 0. dietil kurşun gibi) şeklinde. Y. bir kısmı da anorganik kurşun iyonu şeklinde atılır. İdrarda kurşun total. stok kurşun çözeltisi 100 mg/100 mi. anorganik ve organik kurşun olarak tayin edilebilir. Elde edilen absorbanslara karşı konsantrasyonlar işaretlenerek kalibrasyon eğrisi hazırlanır. asit dijestiyon fırınının özel tüplerine konur ve 5 mi konsantre nitrik asit ilave edilir. Organik kurşun (tetra etil kurşun gibi) bileşiklerine maruziyette. Seyreltik amonyak çözeltisi ile pH 7 ye aralanır. yarıklı kuarz tüpü içeren FAAS cihazına çalışırken püskürtülür ve 217 nm de absorbans okunur. Kalibrasyon eğrisinden konsantrasyon hesaplanır. İdrarda total kurşun (PbT) tayini : 10 mi idrar numunesi. Organik faz. Kandaki ALA ile idrardaki ALA konsantrasyonu arasında doğrusal bir ilişki olduğu gösterilmiştir. Bu nedenle idrarda organik kurşun (PbO) ve anorganik (inorganik) kurşun (Pbl) atılmının 198 ayrı ayrı tayini ve oranları (PbO/Pbl). Organik fazın absorbansı su ile doyurulmuş MIBK 'a karşı 21 7 nm de okunur. kurşunun bir kısmı organik kurşun metabolitleri (trietil kurşun. 2 mi %3 SDDC ilavesinden sonra 2 mi MIBK ile ekstrakte edilir.g/ml ve 7 u.

Kurşun maruziyetinde porfirinlerin tayini Kurşun maruziyetinde. Kullanılan reaktifler : Stok ALA çözeltisi : 50 mg/100 mi (suda) konsantrasyonda hazırlanır. 0. idrar örneğine disodyumhidrojen fosfat (Na2HPO4) ve kalsiyum klorür (CaCl2) ilavesiyle çöken porfirinlerden. İdrardaki ALA konsantrasyonunu tayin etmek için etil asetoasetat ilave edilen (A) ve ilave edilmeyen (B) tüplerinin absorbansları ayrı ayrı ölçülür. Teknik : Kapaklı 2 ayrı tüpe l'er mi idrar ve l'er mi asetat tamponu (pH: 4. Distile su ile 100 mi ye tamamlanır. hem metabolizmasında oluşan porfirinlerin atılımının hızlandığı yıllardan beri bilinmektedir. 3. 3 dk. Böylece 0.6): 70 mi su üstüne.6 g sodyum asetat trihidrat ilave edilerek çözülür. numunelerde ALA tayininde açıklanan işlemler aynen uygulanır ve 553 nm de okunan absorbanslara karşı konsantrasyonlar belirlenerek kalibrasyon eğrisi hazırlanır. Tüplerin her ikisi de kaynayan su banyosunda 10 dk. 2. Tüpler soğutulduktan sonra her ikisine de 3'er mi etil asetat ilave edilir ve elde çalkalanarak ALA-pirol ekstrakte edilir.0. 3000 rpm'de santrifüj edildikten sonra üst fazda kalan etil asetat dan 2'şer mi alınıp ayrı tüplere aktarılır. 5 ve 6 mi stok çözeltiden alınarak su ile 100 mi ye seyreltilir.6) ilave edilir. uroporfirinler kalsiyum fosfat üzerinde absorbe olur. Porfirinler arasında en çok uroporfinin ve koproporfinin atılımı araştırılır. Her iki tüpe de 2 mi Ehrlich reaktifi ilave edildikten sonra 10 dk. 0. Tüplerden birine 0. Eritrositlerdeki protoporfirinin artışı kurşun zehirlenmesinin tanısında biyolojik indeks olarak kullanılır. 1.7 mi glasial (konsantre) asetik asit ve 13. 1) İdrarda uroprofinin tayini : Yöntemin prensibi.2 mi etil asetoasetat ilave edildikten sonra her iki tüp vorteksle karıştırılır (etil asetoasetat ilave edilen tüp blank olarak kullanılır). B 200 tüpünden elde edilen absorbans A tüpünden elde edilen absorbans dan çıkarılır ve elde edilen absorbans değerine karşılık gelen ALA konsantrasyonu standart eğriden hesaplanır.6. Ehrlich reaktifi : 30 mi glasial asetik asit üzerine 1 g p-dimetilaminobenzaldehit ve 5 mi %60 perklorik asit ilave edilir. beklenir ve 553 nm de absorbansları okunur. bekletilir.edilmesi ve Erhlich reaktifi ile verdiği viyole rengin absorbansının 553 nm de ölçülmesine dayanır. .6. 5. Bu porfirinlerin çoğu protoporfirin şeklindedir. Kalibrasyon doğrusu : Daha önce hazırlanmış olan standart ALA çözeltilerine. Bu çözelti +4°C de en az 2 ay dayanıklıdır.2. Asetat tamponu (pH: 4. 1.3.5 ve 3 mg/100 mi konsantrasyonlarda standart çözeltiler hazırlanmış olur.5. Glasiyal asetik asit ile 100 mi ye tamamlanır. Ayrıca kurşun maruziyetinde eritrositlerde porfirinlerin de düzeyi artar. Standart ALA çözeltileri.

Eter fazına / mi 0. eter fazına 10 mi su ilave ederek tekrar çalkalanır. Tekrar vorteksle 10 dakika karıştırılarak santifüj edilir. Kalıntıya 2 mi su ilave ederek. Vorteksle karıştırıldıktan sonra 30 dakika bekletilir 10 dakika santrifüj.1 NHCI ile ekstraksiyonu 5 kez tekrarlanır. Eter fazı temizleninceye kadar su ile yıkama (ekstraksiyon) işlemi bir kaç kez daha tekrarlanır. 380. Sulu faz atılır.0'e ayarlanır. Eter fazı 0. vorteksle karıştırma ve santrifüj işlemi tekrarlanır.1 N HC1 ile ekstrakte edilerek. Birleştirilen asit ekstraktları 5 dakika 2000 devir/dakikada santrifüj edilir.1 N NaOH ilave edilir. 1 cm lik spektrofotometre küvetine konarak.3.5 . 1 mi glasial asetik asit ilave ederek.5 N-HC1 içinde çözülür. Çökelek 10 mi 0.(A^so + A430)] 202 5 Toplam koproporfirin ()J. Sonuçlar kreatinin'e göre düzeltilir. 380. sulu faz atılır. Çözelti spektrofotometre küvetine aktarılarak. 2000 dak/devirle santrifüj edilir. Üzerine 2 damla %5 lik Na2HPO4 ve 2 mi 1 N NaOH ilave edilir. konsantrasyon hesaplanır. huninin ağzı kapalı olarak 2 dakika çalkalanır. Üst faz. numunenin pH si 2. Çözeltinin pH sı 5-5.g)/ml ekstrakt x------) x . 401 ve 430 nm de 0. 405 ve 430 nm de 0.Çökelek hidroklorik asitte çözülür ve 380. 1 mi 1 M asetik asit. 2) İdrarda koproporfınin tayini Yöntemin prensibi: Asitlendirilmiş idrardan koproporfırinler eter ile ekstrakte edilir.817 [2xA40ı . 201 Üst faz atıldıktan sonra tüpe 2 mi 0.5'e ayarlanmış olmalıdır.5 N-HCl'e karşı absorbansları spektrofotometrede okunur. Üst faz atılır.karıştırıldıktan sonra 30 dakika bekletilir 10 dakika santifüj (2000 dak/devirle) edilir.1 N HC1 ilave edilerek çalkalanır. 4 mi 1 M sodyum asetat ilave edilir.g)= (koproporfirin (u. Hg koproporfirin/ml ekstraktı = 0. Teknik : Bir ayırma hunisine 15 mi idrar örneği alınır. 30 mi eter ilave ederek.1 NHCl'e karşı absorbansları okunur. 405 ve 430 nm de absorbansları okunarak. Eter fazının 1 mi 0. 15 mi lik santifüj tüpüne pH sı ayarlanmış idrar örneğinden 2 mi konur. alt faz süzülür. Üst faz atılır. 401 ve 430 nm de absorbanslar spektrofotometrede okunur. 380. Uroporfirin miktarı aşağıdaki formülle hesaplanır : u. İdrarda koproporfırin konsantrasyonu aşağıdaki formülle hesaplanır. Teknik : 5 mi idrar örneği deney tüpüne konarak.831 x [ 2 A405 (A380+ A43o) ] Burada : A absorbansı göstermektedir.g uroporfırin/ml = 0. Fazlar ayrıldıktan sonra.

(0-40 fJ. kan kurşun düzeyinin ölçülmesi yakın zamanda kurşun maruziyeti için bir indekstir.g kadar kurşun normal. 150-200 jj. Özellikle organik kurşun bileşiklerine maruziyette total kurşun tayini yanında anorganik kurşun ve organik kurşun tayini de önem taşır.75 nmol/1. İdrarda kurşun atılımı daha uzun süreli maruziyetlerin gösterilmesi için daha uygun bir kriterdir. Analiz sonuçlarının yorumu Kurşuna maruziyet derecesinin belirlenmesinde biyolojik materyalde (kan.15 24 saatlik idrar mi Alınan idrar örneği "spor" idrar örneği olduğu için. İdrarda litrede 80 p. Zehirlenme olaylarında bu miktar 250 ja. Rutin çalışmalarda. Kandaki kurşunun 80-120 u.5 |j. 20-40 mg/l kabul edilebilir. 150-500 (j. koproprofınin konsantrasyonu kreatinine göre düzeltilmelidir. Porfırinler ve ALA için normal ve yüksek değerler ise : a) İdrarda ALA (mg/1) : 0-6 normal. mesleki maruz kalanlarda ise 1. b) İdrarda koproporfırin III (KP III ise) p. Kurşun abrosbsiyonu ve kurşundan etkilenmenin tanısında en iyi kriter kan kurşunun tayinidir. Yapılan araştırmalara göre normalde kurşuna mesleki olarak maruz kalmayan kişilerde.g/1 kabul edilebilir. yetişkin ve çocuklarda kurşun düzeyi 100 mi kanda 0-40 (ag arasında değişir.g/1 kabul edilebilir.g/l üstü ise tehlikeli. Bu nedenle maruziyet derecesi ve kurşun entoksikasyonlarda biyolojik indeks olarak hem metabolizması ara. Kurşun maruziyetinde "hem" metabolizması da etkilenir. kemik gibi) kurşun tayini. çevre kirliliğine bağlı olarak.g/1 arasındadır. ürünleri olan dALA ve porfirinlerin de analizi yapılır.mol/l üstüne çıkar. 80-150 (j. 1500 |J. 40 mg/l ise tehlikeli. Kan kurşununun %90'ı eritrositlerde toplanmıştır. saç.g/1 olarak normal kişilerde 0-150 ja. 500-1500 ng/1 artmış.g/1 üstüne çıkar. 203 Şiddetli zehirlenmelerde ve tehlikeli durumlarda kan kurşun düzeyi 120 Hg/100 mi kan üstüne çıkar. toplam koproprofinin miktarından önce.g/100 mi kan). 204 .g/100 mi arasında olması absorbsiyonun arttığını gösterir. 6-20 mg artmış. c) Eritrosit protoporfırin düzeyi ise normal kişilerde 0-0. kurşun absorbsiyonunun derecesini gösterir. [Anabilim Dalımızda çevresel ve mesleki kurşun maruziyetinin araştırılması ile ilgili çalışmalar ve bulguları içeren literatürler kitabın sonunda verilmiştir]. Vücutta toplam kurşun birikiminin yaklaşık %2 si kanda bulunur. İdrarda devamlı kurşun atılımı yüksek miktarda kurşun alınmasını gösterir.g/1 arasında ise artmış kabul edilir. idrar.

Bu metaller miktarlarının 15-20 misli alkolle yok edilmeli veya orijinal şişeleri içinde saklanmalıdır. bu maddenin az bir kısmı metal spatülle alevde ısıtılarak anlaşılabilir. 4) Ağız. Hafif şok görüldüğünde çay veya kahve verilebilir. Her kimya laboratuvarında çalışanların bilmesi gereken bu önlemler aşağıda açıklanmıştır: 1) Laboratuvarda çalışırken. otoklav) kullanırken. Vakum veya yüksek basınç altında çalışan apereyleri (vakum desikatörü. Bu nedenle bu metallerin kırıntıları açık havada bırakılmamalı. En iyisi. korunması gereken en önemli organ gözlerdir. sodyum bikarbonat çözeltisi ile. Arkadan. hastanın bu ilk yardımdan sonraki durumuna bağlıdır. çoğu kez çalışılan toksik kimyasal maddelerin inhalasyonu. eğer asit özellikte bir madde ise. deri veya gözün kimyasal madde buharı veya kendisi ile temasında. 3) Gaz veya çözücü buharlar ile çalışırken inhalasyon yolu ile bir zehirlenme olduysa. saat kayışı gibi eşyalar gevşetilir. mümkün olan aperey (Şekil 23) görülmektedir. . bir yanık pomadı (vazelin v. Tıbbi bir bakım gerekip gerekmediği.s ) sürmelidir. Bu nedenle yukardaki koşullarda çalışırken. göz. Metalik sodyum ve potasyum bu tür kazalara yol açan iki metaldir. gözde bu durum olduysa tıbbi bakım da yapılmalıdır. yangın bombası kullanmaktır. deri veya ağıza temasla veya ağız yolu ile sindirim yoluna geçmesi ile meydana gelen zehirlenmeler şeklinde olmaktadır.EK-1 LABORATUVARDA İLK YARDIM Kimya laboratuvarlarında çeşitli nedenlerle kazalara rastlanmaktadır. su banyosu yerine yağ veya kum banyosunda yapılmalıdır. 2) Eter ve diğer uçucu yanabilen organik çözücülerle çalışırken bunların yanında alev bulundurmamalıdır. Çoğunlukla bu maddeler cilt üzerinde tahriş edici etkiye sahip olduklarından yıkama işleminden sonra. Ayrıca bunlarla yapılan reaksiyonlar. kalevi bir madde ise seyreltik asetik asitle temas yerini yıkamak gerekir. Özellikle. ilk yapılacak iş bol su ile temas yerini yıkamaktır. lavabo veya çöp sepetlerine atılmamalıdır. hidroklorik asit buharı ile hafif bir inhalasyon halinde bile hasta hemen hastaneye yollanır veya doktor çağrılır. kişi derhal laboratuvardan uzaklaştırılır ve yatırılarak sıcak tutulur. Bilinmeyen bir maddenin patlayıcı olup olmadığını. patlama tehlikesi olasılığına karşı. Bu kazalar. hiç olmazsa normal bir gözlük takmak yerinde olur. kalın camlı sağlam bir korunma gözlüğü takmahdir. Alev üzerine ıslak paçavra veya karbon tetraklorür dökerek yangın söndürülür. Solunumu zorlayan elbise. kullanılan apereylerin kırılması. patlaması ile ilgili olabildiğii gibi. Yıkama için her laboratuvarda bulundurulması. Patlayıcı maddelerle çalışırken de korunma gözlüğü takmak zorunludur. Bu gibi durumlarda ilk yardım olarak laboratuvarda hemen uygulanması gereken önlemler vardır. Amonyak. Yangın çıktığı taktirde yanabilen 205 her şey uzaklaştırılır.

sülfat (FeSO. Ayrıca 1 hacim amonyağın (d: 0. 200 g magnezyum oksit. derhal % l'lik sodyum tiyosülfat içilmelidir. aynı şekilde sodyum tiyosülfat çözeltisi kullanarak uzaklaştırılabilir. Deri üstündeki iyot lekeleri de. Ani bir zehirlenmede. 9) Amonyak tamponu (pH : % ): g amonyum 40 mi 5 M amonyak içinde çözülür.Şekil 21. su ile 1000 mi ye tamamlanır. 208 EK-2 ÖNEMLİ REAKTİFLERİN HAZIRLANMASI . 8) Ayrıca büyük laboratuvarlarda. Özel antidotlar: Korozif ve zehirli kimyasal maddelerle çalışan laboratuvarlarda. Üstüne açıkça okunacak şekilde "SİYANÜR ANTİDOTU A" yazılı bir etiket yapıştırılır. A) 158 g demir-2. Bu şekilde. 240 mi gliserinle pasta haline getirilir ve bundan yanık kısma doğrudan doğruya sürülür. B) 60 g susuz Na2 CO3 bir litre suda çözülür. (A) çözeltisinden 50 mi geniş ağızlı ve polietilen kapaklı bir şişeye konur. 207 6) İyot içilmesi halinde. hem de siyanürle toksik olmayan demir bileşiği oluşturur. diğer yakıcı asitlerle oluşan deri yanıklarının tedavisinde (magnezyum+gliserin) pomadı kullanılabilir. solunum zehirlenmelerinde yapay solunum yaptıran apereyler bulundurulması da yararlıdır. Bunun dışında hemen doktora başvurmalıdır. siyanür tuzları ve nitrillerle (hidrolizle HCN verirler) oluşan zehirlenmelerde. hidroflorik asit ve benzeri. b) Hidrosiyanik asit. Aynı şekilde (B) çözeltisinden de 50 mi alınarak ikinci bir şişeye konulur ve "SİYANÜR ANTİDOTU B" yazılır. yanık yer %3 bakır sülfat ile yıkanmalıdır. brom. formik asit.Göz yıkama şişesi 206 5. formik asit ve hidroflorik asitle oluşan yanık şiddetini azaltmakta yararlıdır. 7) Fosforla cilt yanmalarında. demir-2-hidroksit hem emetik olarak etkir. bu maddelerin özel antidotlarının bulunması gerekir. bu iki şişe içindeki çözelti birbiriyle karıştırılır ve hastaya içirilir. hemen ilk yardım olarak hastaya verilebilir.88) su ile 15 kere sulandırılması ile elde edilen seyrettik amonyak. Burada önemle belirtilecek nokta şudur: Siyanür zehirlenmesinde ancak yukardaki şekilde bir ilkyardım laboratuvarda uygulanabilir. 7H2O) ve 3 n sitrik asit BP soğuk suda eritilerek bir litreye tamamlanır (Bu çözelti bozulduğunda kullanılmamalıdır). aşağıdaki şekilde hazırlanan antidot karışımı. İntravenöz olarak antidot uygulamasını ancak doktor yapabilir. Örneğin: a) Brom.

. Saf etil alkol ile 1 litreye tamamlanır.2 N NaOH ilave edilir.HNO3) çözeltisi : 0.70 g saf potasyum dikromat 150 mi distile suda çözülür.4) : 24. Bu şekilde hazırlanan alkol standardı %2 liktir. Bromfenol mavisi reaktifi (TLC de org.6 g Sodyum asetat ve 6 mi asetik asit yeterli miktarda suda çözülür ve su ile 1000 ml'ye tamamlanır. 100 mi %25 etil alkolde çözülür.Ansties reaktifi : 3. 5 H O.. 2.': . Berrak kısım kullanılır.75 g p-nitroanilin 10 mi suda çözülür ve 20 mi konsantre HCI ilavesinden sonra 250 mi ye tamamlanır. Bu çözeltiden 80 mi alınarak tekrar 20 mi 0. 25 mi asetik asit ve 100 mi suda çözülür.05 g bromfenol mavisi 10 mi asetonda çözülür ve 100 mi ye tamamlanır. Diazo çözeltisi (fenol tayini için) : a) p-nitroanilin çözeltisi : 0.2 N NaOH ile 1 litreye tamamlanır. Civa-2-klorür (veya bromür) çözeltisi (Gutzeit deneyi) : 0. Alkollü potasyum hidroksit çözeltisi : 35 g K.5 mi (b) çözeltisi. Su ile 100 mi ye tamamlanır. 20 mi asetik asit ve loo mi su karıştırılır. Kullanırken 10 mi (a). 0. b) 40 g potasyum iyodür 100 mi suda çözülür. Raktif 2 günde bir yenilenmelidir. . b) %5likNaNO3 (suda).53 mi absolü mutlak etil alkol hassas bir pipet veya büretten ilave edilir.8 g H BO (borikasit). Borat tamponu (pH 9. .280 mi saf konsantre sülfürik asit yavaş yavaş karıştırılarak ilave edilir. Alkol Standart çözeltisi: 100 mi lik balonjojeye 50 mi distile su konur. 10 mi (b). Asetat tamponu (pH 5) : 13. Cıva nitrat çözeltisi (Barbitüratlar için) : (HgO . . Dragendorff reaktifi : a) 2 g bizmut subnitrat. 209 Demir-3-klorür (ferri klorür) çözeltisi : % 5 lik : 5 g FeCI3 . Bu sırada büret veya pipetin ucu su yüzeyine çok yakın olmalıdır. Bakır sülfat çözeltisi (Reinsch deneyi Hg için) : 5 g CuSO . Bromlu su : 5 g sıvı brom cam kapaklı bir şişeye konarak 100 mi su ilave edilir. fosforlular için) : 0. 25 mi (a) çözeltisi ile karıştırılır. 100 mi 1 N HCI de çözülür..05 g bromfenol mavisi 10 mi asetonda çözülür ve 100 mi %1 AgNO3 (Aseton + su : 1 + 3 da hazırlanmış) ile karıştırılır. 6 H O. Kullanmadan hemen önce 1. 100 mi suda çözülür. 20 mi distile suda çözülür.OH.Distile su ile 500 mi ye tamamlanır.1 g HgO 10 damla %25 HNO3 içinde çözülür. Brillant green (yeşili) reaktifi : 1 g Brillant yeşili.

! '* Kobalt nitrat çözeltisi (Barbitüratlar için) : 1 g kobalt nitrat veya kobalt asetat 100 mi susuz metil alkol içinde çözülür. Kahverengi şişede saklanır. Bu çözelti 1 mi de 10 mikrogram (jag) fenol ihtiva eder. Çözeltinin rengi kahverengiye dönüştüğünde kullanılmaz. Cam kapaklı renkli şişede ve buzdolabında saklanmalıdır. 2 g Ki ilave edilir. Karışım karanlıkta saklanmalıdır. 17.5 g senyet tuzu (sodyum potasyum bitartarat) 50 mi suda çözülür.6-dibromokinon-klorimid 25 mi % 95 etanolde çözülür. Su ile 200 mi ye tamamlanır.04 g flourscein 100 mi etil alkolde çözülür. Flourscein reaktifi (İTK için): 0.6-disüIfonik asit) su ile 100 mi ye tamamlanır. 5 H O 50 mi suda çözülür.1 g sodyum molibdat 100 mi konsantre sülfürik asit içinde çözülür: Gibbs reaktifi : 0.2 potasyum dikromat (suda). İyodoplatinat çözeltisi : 1 g platin klorür 10 mi suda çözülür ve 200 mi % 30 luk Ki içine ilave edilir.5 g kromotropik asit (1. (Fehling II) Kullanılmadan önce. Mandelin reaktifi : 1 g amonyum vanadat 100 mi konsantre sülfürik asit içinde çözülür. N-iyot çözeltisi: 12-13 g I ve 20-25 g Ki 100 mi suda çözülür.1 g 2. FPN reaktifi : % 5 ferriklorür. . b) 5 g Sodyum hidroksit. iki çözelti eşit hacimde karıştırılır. b) Seyreltilmiş fenol standardı : 1 mi stok fenol çözeltisi su ile 100 mi ye seyreltilir. < ■ .8-dihidroksi naftalin-3. 25 mi % 30 sülfürik asit (hacim/hacim). İzopropilamih çözeltisi (Barbitüratlar için) : 5 g izopropilamin 100 mi susuz metil alkol içinde çözülür.Fehling reaktifi : a) 35 g CuSO . Fröhde reaktifi: 0.5 lik HNO te çözülür. Forrest reaktifi: 25 mi % 0. ■■ ■ ■■ Kromotropik asit çözeltisi : 0. Kurşun asetat çözeltisi : 10 g kurşun asetat suda çözülür ve 100 mi ye tamamlanır. 45 mi % 20 perklorik asit (ağırlık/ağırlık) ve 50 mi % 50 nitrik asit (ağırlık/ağırlık) birbiriyle karıştırılır. 25 mi % 20 perklorik asit (ağırlık/ağırlık) ve 25 mi % 50 nitrik asit (hacim/hacim) karıştırılarak hazırlanır. (Fehling 1).5 g saf fenol 10 mi suda çözülür ve 4 mi konsantre HCI ilavesinden sonra su ile 500 mi ye tamamlanır. Fenol çözeltisi : a) Stok (Standart çözelti): 0. : Kinin-KI reaktifı (Bizmut için): 1 g kinin sülfat 100 mi % 0. 210 İyot çözeltisi : a) Genel ( %2 ): 2 g iyot ve 4 g potasyum iyodür 100 mi suda çözülür.

01 N HCrde çözülür. az miktar doymuş HgCU ilave edildikten sonra su ile 100 mi ye tamamlanır.4 ml'sine 20 mi glasial asetik asit ve 2.5 g potasyum iyodür ve 1. Mayer reaktifi : 1. . Palladyum klorür çözeltisi (CO için) : a) 0. Mecke reaktifi (alkaloidler için) : 0. N-l-naftiletilendiamin reaktifi : 100 mg N-1-naftiletilendiamin etil alkolde çözülerek. • Marquis reaktifi : 3 mi konsantre asite 3 damla % 40 lık formaldehit (formalin) damlatılır. Potasyum iyodür-Na2 SO3 (Reinsch deneyi için ) : 5 g Ki ve 20 g Na2 SO. b) (Asitli çözelti) : 1 g madde 40 mi konstantre H SO ihtiva eden 100 mi seyreltik asitli suda çözülür.5 g selenyöz asit 100 mi konsantre sülfürik asitte çözülür.22 g PdCl . p-dimetilamin benzeldehit reaktifı (alkaloidler için) : a) (Alkollü çözelti) : I g madde. 250 mi 0. . dekante edilerek berrak kısım kullanılır. 100 mi etil alkolde çözülür ve 2 damla konstantre sülfürik asit damlatılır. Potasyum triiyodür ( KI-I) çözeltisi (asitli) Mikrokristalizasyon için : 10 g iyot 35 g Ki 100 mi suda çözünür. c) (Asitli çözelti) :1 g madde 100 mi konsantre H SO içinde. 211 Nessler reaktifı : a) 2 g HgCl2 6 g Ki ile birlikte az miktar suda çözülür. 100 ml'ye tamamlanır. Gerektiğinde hafifçe ısıtılır. Çözünmenin tamamlanması için hafifçe ısıtılmalıdır. 20 mi konsantre nitrik asitle çözülür ve eşit hacimde su ilave edilerek karıştırılır. HgCI) ve 5 g potasyum i>odür 100 mi suda çözülür.0 mi fosforik asit (H PO ) ilave edrek karıştırılır. Potasyum permanganat çözeltisi : a) (Kromotropik asit deneyi için ): 1. 7. Bir gece bekletilir. 100 mi suda çözülür.H O 100 mi seyreltik HC1 de (35 mi konsantre HC1 su ile 100 mi ye tamamlanır) çözülür.Marme reaktifi : 30 g kadmiyum iyodür ve 60 mg potasyum iyodür 180 mi suda çözülür.4 g civa-2-klorür (merküri klorür. b) 3. Karıştırıldıktan sonra 100 ml'ye tamamlanır.7H O. Millon reaktifi : 10 g civa.Bu çözeltinin 0. b) 1 g PdCl .25 g cıva-2-klorür (HgCl2) 80 mi su da doymuş HgCl2 çözeltisinden bu karışıma hafif kırmızı bir çökelelek meydana gelinceye kadar karıştırılarak ileve edilir.5 g KmnO4. 12 g KOH bu çözelti içinde çözülür. Pikrik asit çözeltisi (alkaloidler için) : Suda doymuş çözeltisi hazırlanır.5 mi % 85 fosforik asit içinde çözülür ve su ile 50 mi ye tamamlanır. Kullanılmadan hemen önce hazırlanmalıdır. 17 g KOH az miktar suda çözülerek eklenir.

".C. "A new derivatization. .H.. Health..1 M sitrik asit. Clarke.. Qtıeiraz.. E.C. R. P. Gagliono Candela.2 g bazik füksin veya p-rozanilin hidroklorür 120 mi sıcak suda çözülür.2): a) 1.05 g Rhodamin B 100 mi konsantre HCL içinde çözülür.. V. Saint Louise the C. 67-74.Soğuduktan sonra. Mosby Coınpany.1 g Rhodamin B 100 mi de çözülür. Frigeno A. (1991). Borriello. b) 90 g sodyum hidroksit 300 mi suda çözülür.. 20 mi distile suda çözülmüş 2 g anhidr sodyum sültlt ve 2 mi konsantre HCI ilavesinden sonra ağzı sıkı kapalı şişede saklanır. London. b) 0.2H2O distile su ile 100 mlye tamamlanır.Zehirli olduğu için pipet kullanılmamalıdır. Davis. 20 mi (a) ile 980 mi (b) çözeltisi karıştırılır.V. Volume 1.. R. Piemento G.S. Methemoglobin and Sulfhemoglobin" in Grad\\ohls Clinical Labaratory and Diagnosis. Scott-Wilson reaktifi : a) 5 g cıva-2-siyanür 300 mi suda çözülür. Occup-environ. A.. (1975).. 397-405. (1988) "Trace Element Analyse in Forensics" in Development in Analytical Methods in Pharmaceuticals. 63: 33-37. the Pharmaceutical Press. (1980).Bu reaktif 6 ay daya nabilir. "Carboxyhemoglobin. l. b) Talyum için: 0..A. C orvalho. Biomedical and Forensics Sciences.. procedure for the analysis of hippuric acid and m-methyl hippuric acid by gas chromatography" Int. Santos.A. C.. Dreoss.187 gNaHPO. 120 mi M hidroklorik asit ve 40 g hidrate ferriklorür eklenir. J. 213 KAYNAKLAR Basclt. California Biomedical Publieations. Lanchote.Bulanıklık veya çökelek oluşması halinde atılır. Pirotannik asit çözeltisi ( CO için ) : 1 g pirogallik asit ve 1 g tannik asit 100 mi suda çözülür.C.L. c) 1. (c) çözeltisine tamamen soğuk (b) çözeltisi ilave edilir ve karıştırılır sonra (a) çözeltisi ilave edilirken devamlı karıştırılır.45 g gümüş nitrat 200 mi suda çözülür. su ile 1000 mi ye tamamlanır. R.. Schiff reaktifi : 0.C. Isolation and Identification of Drugs Vol. Trinder reaktifi : 40 mg merkürik (Hg) klorür 850 mi suda çözülür. 964-978. (Eds) Plenum Press. 212 Rhodamin B : a) (İTK'de püskürtme reaktifi): 0. Tagliora F.. R.G.C. Sitrat tampon çözeltisi (pH:2.ondon. S. Bauer.b) Mikrokristalizasyon için: 2 g KMnO4 su ile 100 ml'ye tamamlanır ve 5 damla H PO ilave edilir. (1980). 2. Arch. . O. Biological Monitoring of Industrial Chemicals. New York.D. Bonato. Marigo M.

Preuss Fr. Duydu.. Brown.37-46. Donike. Fak .. Ellenhorn's Medical Tosicology. Erdem.. Flanagan.. (1997).Cox. Uysal. Yayınları... (Ankara....... Basımevi.. Işımer.. A. N. Wolff. S. R. (1999) "A modified method for dctormination of hippuric acid in urine by HPLC" Ankara Ecz.. Duydu. (1961). 214 Craf.. The Royal Society of Chemistry. Springfield Illinois.. (1998) "Urinary excretion of lotal and inorganic lead in tetraethyl exposed workers" Bull: Environ. G. A. Anal.. (1986). Gündüz. Vural. Beauftragter für Dopinganalytik Des Bııııdesinstitüts für Sportvvissenschaft. genel: 147. Toxkol. Fak. M. M. "Methods for the Determination of Carbon Monoxide" in Progress İn Chemical Toxicology Stolman. Duydu. Instrümental Analiz. Vandenhoeck & Ruprecht in Göttingen.28(l). V. Y. Süzen. N. Ankara. (1988).. "List of doping classes and methods".. "A comparison of a commercial microdifussion method and gas chromotography for ethanol analysis" J. 292-296.Widdop. C. Feldstein. H. Vural. N. Y. A. İM.. Band I. B. Toksikolji Laboratuvar Kitabı.. White P.. Academic Press. A. Gadamers Lehrbuch der Chemischen Toxikologie und Anleitung zur Ausmittelung der Gifte. Curry.Ecz. Sayal. R. London.. London:99-119. S. Ohio..Yayınları. N. 2. S. VVasserberger.S. (no. Ellenhorn. A. Schvvald. Süzen.Ü. 263-287.. Vural. J. No: 37). Aydın. I'. "Alcohol Analysis" in Essentials of Forensic Science. baskı.. Toxicol. (1996). 14: 211-212.. J. F. analitik: 6) A. Duydu. \Villiams & Wilkins a VVaverly Company... S. baskı. (Edt).C. de. Contam. Handbook of Emergency Toxicology. CBD'nin İTK ve kapiler gaz kromatografisi yöntemleri ile tayinleri" GATA Bülteni. "Haşiş içindeki majör kannabinoidler olan THC.Ü.Derg. baskı. (1972). .A. WHO Genova.A. Kav e.. E. S.... Ulucanlar Matbaacılık Sanayii. Y.S.. M. Charles & Thomas publisher.R. Advances in Forensic and Clinical Toxicology. Emerson. Vural. T. 2. press. (Edt). (1969).J. Cüley. Crifasi. 60: 395-401. 38. (1995). N. "Urinary excretion of lead and 8-aminolevulinic acid in vvorkers occııpationally exposed to tetraethyl lead" Biological trace element research 63: 185-194.. Basic Analytical Toxicology. Ordog. R. (1998). (1975). (1998).. Fen Fak. II 3.Vural. 50-64. Y. Braitwaite. N. R. A.. A. (1967). (1990).

Clarke's Isolation And Identification Of Drugs. L. 103-114. Ankara (A. (1993) "Sık zehirlenme nedeni olan ilaçların terapötik ve toksik kan dü/eylerinin araştırılması". Stolman. N.(1984). "Concentration adjustment of spot samples in analysis of urinary \enobiotic metabolites". Mde. K. Vural. Serrano... Siegel.S. J. "Ankara'da hava ve insanlarda kan kurşrn seviyesinin arattırılması"... Trevisan.. JAnal. R. .. Derg. 8.(Edt). Ankara Ecz. Moffat. B. J. (1988) "A Comparison of a microdiffusion method for ethanol and the Abbot TDx ethanol assay". Güvendik...A. Toxicol. Lowry. Burgaz. GLK ile tayini ve yöntemin trafikte uygulunmasf. Am. London 1.D (Edt) 5. Yayınları.. Kahraman. Poklis. V:II Saferstein. Ind. Fak. L. F. Capshavv.. N. (1983). Der.Ü. "Türkiye'de kullanılan klorlu fenoksiasetik asit grubu herbisitlerin idrarda tayini için bir yöntem". A. Toxicol. 50.. (1996). Vural.. 215 Vural. N. N..K. Ş. Der.. (!2):348-349. 17: 637-642. 1-6. J. Quattrocchi.Ü. 578-582.V. L. Ş. 23 (1-2): 11-20.. (1986). (kvıtp. G. Z: (1978). M..Ü. Progress in Chemical Toxicology V:I. A. Fak.küpçü. A. (1996).(1994). Ecz./ . A. Mec.. A. (II) 2: 190-199.. "Kan alkolünün (mikroyöntemle. The Pharmaceutical Press. Toksikoloji. baskı Mc Graw Hail New York . Vural.F.. "Analytical / Forensic Toxicology" in Cassarett & Doull's Toxicology Klaasser C.. Vural..C. Anal. Biyol. (1983). A. (1990). TürkHij. Prentic Hail. 951-969. L.. baskı. NVilkinson.. '"Standardization of carboxyhemoglobin by ınicrospectrophotometric method and application of the tnethod to vvorkers occupationally c\poscd to carbonmonoxide". N. "Forensic Identification Of Controlled Substances" in Forensic Science Handbook. Fak... "A modified method for the analysis of carhon monoxide in postmortem blood".. N. baskı. Moss. Doğa Seri C. VViddop. R. Basımevi.Ü. Med. Jackson. N. Ecz. Vural. (1963). (1988). 406-412. Academic Press. A. Doğa Bilim Dergisi: Tp (7) 192-200. B. B. 70-131. Fak. 8(1): 55-68. 28. Ecz.. "Karbonmonoksit zehirlenmesi ile ölenlerde ve sigara içenlerde karboksihemoglobin ve methemoglobin düzeyleri". Vural. No: 73). S. Thomson. (1981). (1986). "Biological exposure index as a complement to the TLV". Saygı. Pannel. Motacedded. London 2. J. Mec.

N. Dr. Ünlü. Danışman: Prof.Ü. Toxicol. N. 216 Duydu. (1989). (1995). Dr. N. Dr. Derg. Disiplinlerarası Anabilim Dalı. Danışman: Prof.. 24(2): 83-94. Vural).Ü. Danışman: Prof. Araştırma Fonu. Farmasötik Toksikoloji Anabilim Dalı. Adli Tıp Bülteni 1(2): 74-81. Y. N.Ü. Sağlık Bilimleri Ens. (A. Organik Fosforlu İnsektisitlere Mesleki Ve İndirekt Maruz Kalmanın Toksikolojik Yönden İzlenmesi (A. Ecz. Proje No: 90-20-00-01). \ AR. N. Ergun. FaLDerg. Vural.Sağlık Bilimleri Ens.. Saygı. Contam. (1996). Postmortem Kanda Kolinesteraz Aktivite Tayininin Adli Toksikoloji Açısından Değerlendirilmesi. Vural). Ecz. Eczacılık Fakültesi. Farmasötik Toksikoloji Anabilim Dalı Doktora Tezi. (1993). (1986). Ecz. Doğanyiğit. Vural). Aromatik Hidrokarbonlara Mesleki Maruziyetin Biyolojik ve Çevresel Olarak İzlenmesi (A..Sağlık Bilimleri Ens. H. N.Ü. Vural).. Danışman: Prof.Ü. Vural).Sağlık Bilimleri Ens.Ü. S. (1995). Alikaşifoğlu. Metil Alkol Zehirlenmesinde Biyolojik Materyalde Biyokimyasal Değişikliklerin İncelenmesi (A. R. Vural).Ü. A. Sayın.Türkiye'de Kullanılan Dipiridil Grubu Ve Klorlu Fenoksiasetik Asit Grubu 1 Icrbisitlerin Analitik Toksikoloji Açısından İncelenmesi (A. 19(l-2):59-70. Vural. "Effect of time interval betvveen the traffic case and alcohol on thc legal blood alcohol limit in traffic accidents". Danışman: Prof. (1995). B. (1996). Bull.VRLANILAN TEZLER Aksu Şan. Vural) (A. Vural. Ş. 57:315-320. Methylmercury in hair of fishermen from Turkısh coasts.. H. Fak.. Farmasötik Toksikoloji Anabilim Dalı.Ü. N. (1999). Danışman: Prof. A.. Süzen. İN. (1996). N. Sağlık Bilimleri Ens. Yüksek Lisans Tezi. 13(1-2): 65-77.. İN. Modiflye Bogen ve Gaz Sıvı Kromotografisi Yöntemleri ile Kanda Etil Alkol Tayininin Analitik Toksikoloji Açısından Araştırılması. (1993). N. (1983). Dr. N. Doktora Tezi. Dr. Dr. Danışman: Prof. Burgaz. "İdrarda testosteron ve epitestosteronun ince tabaka kromotografisi ve gaz sıvı kromotografısi ile tayini". Doktora Tezi. ... Alkil Kurşun Bileşiklerine Maruziyetin Biyolojik İzlenmesi (A. Sayın. Eııvinm. N.. A. Dr. Dr. "Organik baz yapısındaki stimülanların (doping maddelerinin) idrarda İTK ve GLK ile nitel ve nicel analizleri". Bahardoğan. Doktora Tezi. Adli Tıp Ens. Vural.. Fak. Besbelli. N.Ü..Ü. "Kan alkol düzeyini etkileyen faktörlerin adli tıp açısından değerlendirilmesi".Ü.100007). N.. Mec. H. N. Proje No: 91. Doktora Tezi. Vural) (A.. (Yüksek Lisans Tezi. N.Vural. Danışman: Prof. S.: Araştırma fonu. Yüksek Lisans Tezi.Ü. Bazı İlaç ve Pestisitlerin Enzimatik Yıkılanma ile Postmortem Analizleri (A.. (1983).

Testosteron Ve l'.Ü. Ankara'da Hava ve İnsanlarda Kurşun Seviyesinin Araştırılması (A.Ü.Ü. Vural). Fak. Doktora Tezi. (1988) Anabolik Siteroitlerin İdrardan İzolasyonları ve Tanımlanmaları. (1977) Mikrosspektrofotometrik Yöntemle Karboksihemoglobin Tayininin Siandardizasyonunu ve Bu Yöntemle Mesleksel Olarak Karbonmonoksite Maruz Kalanlarda Kiirhonmonoksit İnhalasyonunun Saptanması (A. Danışman: Prof.Güvendik. Düşük Düzeyde Kurşun Maruziyetinde Bazı Biyokimyasal Parametrelerin Araştırılması (A.pitestosteronun GSK ile Tayini (A. Alkol Hassasiyeti ve Alkol Metabolizması Enzimlerinin Postmortem Araştırılması ve Adli Toksikoloji Açısından Değerlendirilmesi (A. N. \. 198 Aldehitler. 64. 212 Alkil fosfat. 50. Danışman: Prof. Süzen. Danışman: Prof. Ens. . Y.Tümtürk. Ens.Vural). Türkiyede Sık Olarak Zehirlenmelere Neden Olan İlaç ve Pestisitlerin Xad-2 ile İdrardan İzolasyon Koşullarının Araştırılması ve Bir Toksikolojik Analiz Tarama Yönıeminin Geliştirilmesi (A.Ecz. Dr.Vural).Ü.Adli Tıp Ens. Dr.. 20.Fak. 31. A. Y. 194. Danışman: Prof. Ecz. A. Danışman: Prof.. Ecz. Ecz. Kara kaya. 211. Araştırma Fonu No: 87-30-0012).. Lisans tezi. Organik Baz Yapısındaki Stimülanların (doping maddelerinin) İdrarda İTK ile Nitel ve Nicel Analizleri.. G.Danışman: Prof. Ş. (1982). H. 44. S. G. N. Vural).Toksikoloji Bilim Dalı Doktora Tezi. Vural. N. Proje No : TAG 433. Ens. Dr. 184 Alkaloidler.Sağlık Bil.Vural). Dr.Ü.Ü. ve TÜBİTAK Tıp Araştırma Grubu.Ü. Doktora Te/i.. Danışman: Prof. N. Z.Lisans Tezi. Sağlık Bil.Fak. N. 13. Di. Danışman: Prof. Toksikoloji Bilim Dalı Doktora Tezi. (1982). (iü\ endik). Motaceded. 104 Aldrin. Usanmaz. Vural). Dr. (1982). N. Toksikoloji Kürsüsü Doktora Te/i. İş Yeri Ortamında Formaldehitin Çevresel İzlenmesi (A. 217 İNDEKS -AAAS. Saygı. Sayın.Fak. N. (A. 36. (1994). (2000). 182.Ü. Sağ. S. 185 Alkil kurşun. Bil. 195. 65. (1998). Dr. Dr. 196. 66. 183. 40.Ü. Doktora Te/i. 195 .

66. 27. 194 -BBakır. 31. 3. 169 Ben/en. 69. 195 Amoharbital. 142. 46. 177. 140. 56.36. 105. 36 Arsenik. 149. 70. 49. 26. 126.73 Antimon. 47. 66. 17. 34. 114 Amberlit XAD-2. 91. 44. 208 Baıbital. 21 Aromatik primer aminler. 7. 125. 109 Apomorfin. 25 Aseton. 138. 139. 118 Asetaminofen. 186. 172. 32. 46. 155. 48 Aıııletamin. 26. 147. 18. 159 Antijen. 32. 17. 28. 60. 36. 43 Aininoklorobenzofenon. 158 Atomik absorbsiyon spektrofotometresi. 142 Amon\um pirolidin ditiyokarbamat. 18.Alkolmetre. 13.65 Anlipirin. 29. 74. 19. 67. 22. 144. 187 Asiclık ilaç. 52. 154 Aminolevülinik asit. 57 Aspirin. 49. 143. 196 Anilin'. 26. 28. 65. 194 Aselamid.44. 175. 67 Antikor. 64. 176 Anılbter maddeler. 167. 179. 52 Asidik iyodoplatinat. . 34. 159 Asetil tiyokolin. 124. 69. 104. 112. 28. 17. 71. 144 Boam testi. 27. 150 Barbitüratlar. 174. 31.

22 Dializ. 137 Ben/odiazepinler. 182 Demir-2-hidroksit. 182.127. 128 Dietilfosfat. 188 Diazo reaksiyonu. 28. 184. 27. 52. 11. 26. 154 Berlin mavisi. 151.31 Diazepam. 3. 52 Civa-2. 27. 36. 157. 154 Diazinon. 108 Çinkofen. 24. Ben/ofenon. 20. 212. 23. 31. 42 -D5. 183 Dietileter. 107. 210 Bratton-Marshell. 185 Dikromat testi. 207 Demir-3-klorür. 150.69. 20 . 81 -CCıva. 93 Desipramin. 88. 136. 175 Digoksin. 189 DDT. 95. 185 Dietilpropion. 102. 15. 101. 38. 28.73 Diklorvos. 37. 151.ditiyobis (2-nitrobenzoik asit). 3. 153 Buchwald. 29. 36 Dieldrin. 156. 24. 152.213 Cıva-1. 92 Bizmut.5'. 172 Difenilamin. 4. 150. 96.211 Conway mikrodifüzyon. 26.

126. 18. 172. 39 Emetin. 39 En/im yıkılama yöntemi. 15 Eserin salisilat. 40. 83. 191 Esrar. 31. 173. 32. 34. 90 Duquenois-Levine reaktifi. 81. 40. Epiıestosteron. Dowex 50. 47. 172. 103. 176. 147. 191. 202 Etil alkol. 112 Etil benzen. 125 . 44 Knzim dijestiyon yöntemi. 138 Ditiyonit. 180. 210 DTNB. 180 Eroin. 192 Dubovvski yöntemi. 20. 17. 183 Doping. 80. 99. 44. 41. 166 218 -EEfedrin.Dikuat. 167 Distilasyon. 171. 176. 44. 189. 23. 84 Dokofan.214. 172. 176 Ekslraksiyon. 177. 190. 104. 47 Dragendorff.216. 25 Dillie-Koppany testi. 170 Eter. 166.

21 Formaldehit. 116 Fpn reaktifi. Fenoıiyazinler. 177. 36. 4.Etilen klorür. 174 Feni klorür. 20 Feldstein ve klendshoj. 72 Floroglusin.211 Forınalin. 42 Fen i I hidrazin. 18. 32 -F-' FA AS. 33. 35 Feııasetin. 179 Fenitoin. 118. 25 Fentermin. 196. 163 Fen i I butazon. 145 Fenoller. 39. 57. 18. 38. 92 Fi/ostigmin salisilat. 134.99. 191 lloresans polarizasyon immunoassay. 119. 117. 118. 102. 36. 1 17 Formik asit. 1 16. 199 Fehling deneyi. 117 Fenil salisilat. 120. 99. 44 i enilpropiyonat. 207 Formol. 22 -G- . 69 Eenobarbital. 135. 19. 24.23. 143. 119. 36. 198. 22 Fraksiyonlu ekstraksiyon. 17. 165 Fujiwara deneyi. 101. 197. 117.211 lomıalin. 20 l'errosiyanür. 41. 44 Froehde reaktifi.

50. 21 Gaz kromatografîsi. 77. 36 Gutzeit. 17. 61. 91 Guayakol. 31. 121. 36 İyodoform deneyi. 150. 174.20. 118.206 Ketonlar. 33 Guignard deneyi. 13 Kadmiyum. 103 Heptadekanoik asit. 123. 71. 74. 44. 215 Karbolik asit. 94 Glukoz. 52. 211 Kafein. 66. 35 İzopurpurik asit. 57 . 129 Heptaklor.36 Kinin. 121. 19. 103. 61. 152 Klorfeniramin maleat. 44 Hippürik asit. 22.Ciallik asit. 17. 44 Kafur. 62. 41. 122 Klorlu siklodien. 157. 67 İmmunoassay. 143 -İİlaç + antikor. 51 İndofenol reakisyonu. 92 -KKadaverin. 176 Gettler-goldbaum yöntemi. 186 219 Klorpromazin. 14. 44. 67. 11. 134 Karbon monoksit. 184 Hidrofob nötral maddeler. 12. 139. 42 Guayak reçinesi. 28. 20. Karbon tetraklorür. 17. 77. 19. 68. 34 Kloralhidrat. 83. 211 Kloral. 22. 50. 70. 49. 7. 69. 134. 25. 21 Karboksihemoglobin. 36. 35 İzonitril deneyi. 11. 127 HPLC. 57 Klorlu hidrokarbonlar. 183. 30. 9. 20.25 Glutetimid. 209 . 125.20. 194. 63. 80. 28. 177. -HHead space. 29. 32. 182 Kloroform. 74 İnce tabaka kromatografisi. 126. 132. 170 Klordiazepoksit.

150 l. 34. 168. 175 Metanol. 76.Aktivitesi. 168. 127. 133 Kııpröz iyodür. 187 Mandolin reaktifı. 188. 162. 131. 193 . 169 Mefenamik. 101.211 Kscntogenat deneyi. 127. 184 l. 160. 3 Mecke reaktifı. 184. 135 Undan. 89.Kobalt tiyosiyanat. 99. 163 Kromatografik yöntemler. 172.211. 170 Kokain. 75. 169 Marsh testi. 27 Kurşun. 52 Metalik zehirler. 23. 56. 117. 166 Kodein. 100.cgal deneyi. 77. 163 . 202 Kreatinin tayini. 25.203. 33 Kontrollü maddeler. 75. 52. 141. 21. 86. 166. 64. 100. 118.SD. 18. 5.iebermann'ın indofenol. 169 -MMalıuion. 36 l. 50 Kıomotropik asit.201. 128. 104 Ksilen. 140.ora/epam. 195. 167. 171 Kolinesteraz. 129 Melhb. 99. -LLahstix. 102. 186 Konim. 134 Krezol. 15. 163 Kreatinin. 186. 19 Lantanyum klorür. 194. 101. 26 Metamfetamin. 79. 134. 80. 56. 165. 129. 197 l. 159. 189. 125. 132. 169 Marquis reaktifı.

23.42 Organik asitler.Methemoglobin. 23. 23. 17. 129 Metil kloroform. 139. 58.215 Metil alkol. 174 Nötral maddeler. 129. 175 Mikrodifüzyon. 172. 154. 42 Organik fosfat esterleri. 121 Metil salisilat. 35. 80. 143 . 17. 11. 45 Parakuat. 17. 133. 162 Paration. 83. 159 NBD. 50. 161 Nordazepam. N-asetil-p-aminofenol. 155. 44 Nötron aktivasyon analizi. 164 Millon reaktifı. 173. 155 Papain. 60.52. 18. 163. 131.(1-naftil) etilen diamin. 108. 174 Nessler reaktifı. 126 Nitrözasit. 188 Parri deneyi. 20. 139. 43. 99. 163. 96. 183 Metil hippürikasit. 9. 42.69 Ninhidrin. 156 Metil testosteron. 172. 65 -O-ÖO-krezol. 18. Mikroskopik inceleme. 47 Parasetamol. 134 Morfin. 25. 177 Narkotikler. 136 M-MHA. 172 Nitrobenzen. 168. 95. 159. 101.34. 185. 152 Nandrolon. 57 Nikotin. 47. 36 Niketamid. 138. 88 P-aminofenol. 130. 180 Metoksifenamin. 186 Ön denemeler. 170 -NN. 127 Okzalikasit. 37. 150 Norefedrin. 17 Organik bazlar. 57. 19. 106. 104. 159 P-aminosalisilik. 17 -PPalladyum klorür.

l. 17. 52 . 121 T/H oranı. 24. 127 -SSakkarin. 38. 22. 4. 97 Pirogallikasit. 36 Protoporfirin.39. 32 Sujbert yöntemi. 18 Pralidoksim klorür. 151.210 Pnilrofenol.. 36 Scou (Rı. 138. 97 98. 164 Sias-otîo. 184 Pikrik asit. 18 Piridin. 201. 150. 79 Spekiroskopi. Renk reaksiyonları. 36 Sodyum tlorür. 41. 166 Sokonal.39. 26 Temazepam. 104 -TLl. 64.P-dimetilaminobenzaldehit.44 Striknin. 173 Selem um. 100 Sü'llTlr. 185 Porllrinler. 78 P-niiroanilin. 50 Spol testler. 105 Soıeı bandı. 96. 18.204 Puıresin. 97. NÜ. 186. !3 Su buharı distilasyonu. 158 Saıııonin. 18 Sekonder aminler.21 Sdıi İT reaksiyonu. 127. 207 Siyanürler. 156. 157. 17. 182. 136. 155. 187 220 Piridin-barbitürik asit. i 72 Sek önder aminlerin. 95. 215 Tellüryum. 145 Perfenazin. 40. 4. 36. 156 Salisilatlar. 153 Teofilin. 65 Spekıroskopik yöntemler. 92. 13 -RReinsch deneyi. 212 Pirotannik asit. 31. 10. 56.33. 181 TDX. 93.-lrikloroetan. 162. 128. 42 Salisilamid. 26 SiMoin. 192 Sivaniir. 19. 96.57.80. 117 SehifTre:. 123. 200 Pentobarbital. 9J. 189 Primer aminler. 36. 22. 91.ktifi. 124. 38. 33. 52 Pestisitler. 155 Salisilik asit.42. 95.ıybal) testi. 90. 194. 98. 91.

22 Trikloroetilen. 137 Widmark faktörleri. 7 Tetrameti! kurşun. 32. 45. 156. 172 Trikloro bileşikleri. 33. 60 UV-spekrrofotometre.Testosteron. 20. 31 Uçucu zehirler. 127. 196 Tübokürarin. 181. 9. 24. 22. 52 Toksik anyonlar. 123. 31 Toluen. 179. 202 UV spektrumları. 178 Walkleyetal. 216 Tetraetil kurşun. 24 Tripsin. 157 Trinder testi. 14. 195. 48 Triton x-100. 121. 165 -V-'. 34 Uroporfirin. 22. 124 Trimipramin. 22 Trinder reaktifi. 69 -UUçucu olmayan organik zehirler. 115 -VYarıklı kuvars tüp. 198 Tetrahidrokannabinol. 50 VanJin-sülftirikasi Vitali deneyi. 22 Trikloroetanol. 195 Tiyopental. 132. 196 . 142 Tiyoridazin. 134 Tranilsipromin. 177.

43 Zvvikker reaksiyonu.-ZZayıf asitler. 47. 167 Zwikker reaktifi. 168 221 .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful