P. 1
toksikoloji

toksikoloji

|Views: 251|Likes:
Yayınlayan: aloneathomeoriginal

More info:

Published by: aloneathomeoriginal on Jul 25, 2011
Telif Hakkı:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOC, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

02/28/2014

pdf

text

original

Kapat Ankara Üniversitesi Eczacılık Fakültesi Yayın No: 84 TOKSİKOLOJİ LABORATUVAR KİTABI Prof. Dr.

Nevin VURAL armasötik Toksikoloji Anabilim Dalı Ankara • 2000 Ankara Üniversitesi Eczacılık Fakültesi Yayın No: 84 TOKSİKOLOJİ LABORATUVAR KİTABI Prof. Dr. Nevin VURAL Farmasötik Toksikoloji Anabilim Dalı Ankara • 2000 ISBN 975-482-512 2 Ankara Üniversitesi Basımevi - 2000 ÖNSÖZ Mesleki veya çeşitli nedenlerle oluşan akut veya kronik zehirlenmelerin toksikolojik analizlerini içeren bu kitap, ilk kez 1975 yılında yazılmış olan "Toksikoloji Laboratuvar Kitabı"nın yeniden düzenlenmesi ve daha gelişmiş yöntemlerin ilavesiyle hazırlanmıştır. Kitap Eczacılık Fakültesinde okutulan "Toksikoloji Pratik" derslerine yönelik hazırlanmakla beraber, açıklanan yöntemler adli tıp, işçi sağlığı ve zehirlenme danışma merkezleri gibi kurumların toksikoloji laboratuvarlarında da uygulanabilecek niteliktedir. Adı geçen kurumlar için yardımcı olacağını ümit ederim. İki bölümden oluşan kitapta 1. bölümde toksikoloji uygulaması ve toksikolojik analiz prensipleri hakkında genel bilgilere; 2. bölümde ise sık zehirlenmelere neden olabilen kimyasal maddelerin analizleri (monograf şeklinde) açıklanmıştır. Yöntemlerin bir kısmı rutin laboratuvar imkanları ile yapılabilecek düzeydedir. Bir kısmı da Anabilim Dalımızda çeşitli tez ve proje çalışmalarında uygulanabilirliği gösterilen yöntemlerdir. Kitabın hazırlanmasında büyük emekleri geçen Anabilim Dalımız sekreteri Nurcan Bölükbaş, Polis Akademisi hocalarından Mustafa Dönmez ve eşi Somay Dönmez, Farmasötik

Toksikoloji Anabilim Dalı araştırma görevlileri Ahmet Oğuz Ada ve İlker Ateş'e teşekkürü bir borç bilirim. Prof. Dr. Nevin VURAL Temmuz 2000 İÇİNDEKİLER 1. BÖLÜM TOKSİKOLOJİK ARAŞTIRMALARDA KULLANILAN YÖNTEM ve TEKNİKLER 1. ANALİTİK YÖNTEMLERİN TOKSİKOLOJİK ARAŞTIRMALARDA UYGULANMASI...................................................................................................1 2. SİSTEMATİK TOKSİKOLOJİK ANALİZ.....................................................6 2.1. Numune seçimi ve alınması.....................................................................................6 2.2. Postmortem toksikolojik analiz için alınacak biyolojik örnekler .........................8 2.3. Numunenin korunması ve laboratuvara gönderilmesi.............................................9 2.4. Toksikolojik analizde izlenecek yol........................................................................11 2.5. Toksikolojik analizi etkileyen faktörler...................................................................11 2.6. Analitik bulguların değerlendirilmesi......................................................................14 3. ZEHİRLERİN BİYOLOJİK MATERYALDE DOĞRUDAN ARANMASI. 16 .'i 3.1. Ön denemeler..........................................................................................................17 3.2. Biyolojik materyale doğrudan uygulanan testler.....................................................18 3.3. Bazı metalik zehirlerin biyolojik materyalde doğrudan aranması...........................26 Reinsh deneyi..........................................................................................................26 4. ZEHİRLERİN BİYOLOJİK MATERYALDE İZOLASYON TEKNİKLERİ...................................................................................................... 4.1. Uçucu zehirlerin biyolojik materyalden distilasyonla izolasyonları .......................31 4.2. Uçucu zehirlerin mikrodifuzyon yöntemi ile izolasyonları.....................................37

4.3. Uçucu olmayan organik zehirlerin biyolojik materyalden izolasyonları.................40 4.4. Enzim yıkılama yöntemi ile organik zehirlerin izolasyon ve aranmaları................46 5. ZEHİRLERİN TARAMA YÖNTEMLERİNDE KULLANILAN ENSTRUMENTAL TEKNİKLER......................................................................51 5.1. İnce tabaka kromatografîsi......................................................................................51 5.2. UV ve görünür alan spektrofotometresinin toksikolojik analizlerde kullanılması.. 59 5.3. Gaz kromatografisinin toksikolojik analizlerde kullanılması..................................62 5.4. Yüksek basınçlı sıvı kromatografîsi........................................................................65 5.5. Atomik absorbsiyon spektrofotometresi..................................................................66 5.6. Nötron aktivasyon analizi.......................................................................................67 5.7. İmmunoassay'ın toksikolojik analizlerde kullanılması............................................68 2. BÖLÜM ÖNEMLİ ZEHİRLERİN BİYOLOJİK MATERYALDE ANALİZLERİ..........77 1. UÇUCU ZEHİRLER ...........................................................................................79 1.1. Karbon monoksit.....................................................................................................79 1.2. Siyanür....................................................................................................................93 1.3. Metil alkol...............................................................................................................102 1.4. Etilalkol..................................................................................................................107 1.5. Formaldehit.............................................................................................................121 1.6. Formik asit ve format..............................................................................................123 1.7. Klorlu hidrokarbonlar.............................................................................................126 1.8. Aromatik hidrokarbonlar.........................................................................................130 1.9. Fenoller...................................................................................................................140 2. UÇUCU OLMAYAN ORGANİK ZEHİRLER.................................................148 2.1. Barbitüratlar...........................................................................................................148 2.2. Benzodiazepinler....................................................................................................156

.............. Vİ TOKSİKOLOJİK ARAŞTIRMALARDA KULLANILAN YÖNTEM VE TEKNİKLER Bölüm 1................................................................208 6...................................................179 4........................... 165 2...........................1.. 5...............208 Ek..........................................................................................................................................169 3................... nitel ve nicel analizleri.......... 6...................... İNDEKS... Fenasetin ....... METALİK ZEHİRLER ........... toksik dozları......................................................... KAYNAKLAR....................... Organik bazlar....................................2...207 6............................................... KULLANIMI KONTROL ALTINDA OLAN MADDELER (ve NARKOTİKLER)........................... Reinsch deneyi............2...................... Organik klorlu pestisitler.. Parasetamol.....194 5................................ 5............................. fiziksel........................... Salisilatlar............................................................................................. I.......................................................................... Organik fosforlu pestisitler................... Ek............................................... 4........180 4...................................................................... zehirlerin izolasyonu.................................................................. Anobolik steroidler....................... DOPİNG MADDELERİ ...........2.... güvenli kullanımları için risk analizleri ve standardizasyonlarmın yapılması bugünkü modern toksikolojinin uğraş alanıdır............... ANALİTİK YÖNTEMLERİN TOKSİKOLOJİK ARAŞTIRMALARDA UYGULANMASI Kimyasal maddelerin (zehirlerin) kaynakları...................... PESTİSİTLER.............................2........................ zehirlenmelerin tedavileri................................................................. kimyasal ve biyolojik özellikleri....4.............1................................ canlı organizmada uğradığı değişmeler ve etki mekanizmaları..............................161 2.......................2............................................ LABARATUVARDA İLK YARDIM.....3... ÖNEMLİ REAKTİFLERİN HAZIRLANMASI.........................1.................................................................. Uygulamalı bir bilim olan toksikolojinin tarihi gelişiminde analitik yöntemlerin yeri ............5............................................................................................................ Kurşun......................

Adli bilimler geçmişte olan bir olayı bilimsel yöntemlerle yeniden canlandırarak hukuk ve yasalar açısından değerlendirilmesine yardımcı olur. adli kimya ve kriminalistik dallarını kapsar.tartışmasızdır. kalitatif (nitel) ve kantitatif (nicel) analizleri için gerekli yöntemleri araştırır. Bunun için de "analitik toksikologun" analitik kimyanın yöntemlerini ve tekniklerini çok iyi bilmesi ve kullanması gerekir. Analitik toksikoloji. Gerek biyolojik ortamın yapısı ve gerekse aranacak ksenobiyotik ve metabolitlerin analizi analitik toksikologun çözeceği problemleri oluşturur. Bu nedenle vücut sıvı ve dokularında kimyasal madde yanında metabolitlerinin de araştırılması gerekir. avukat gibi) zehirlenmenin semptom ve işaretleri hakkında son derece yanlış nosyona sahiptiler. Orfıla (1783-1853) ilk kez adli olaylarda bilimsel delilin gerekliliğini toksikolojik açıdan göstermiştir. kullanılan mikro yöntemlerin duyarlı. . Diğer taraftan analizi yapılacak madde çoğunlukla. bir ksenobiyotik. düzenleyici (regülatory) toksikoloji. identifıkasyonları. Her ne kadar bu geniş tanım. Yüzyıla kadar doktorlar. XIX. adli toksikoloji. organizmada metabolik olaylar sonucunda değişime uğramıştır. adli tıp. Modern toksikolojinin kurucusu olarak bilinen Mathiev J. geliştirir. adli odontoloji. ilaç suistimali ve bağımlılığının biyolojik materyalde identifıkasyonu gibi alanları kapsamakta ise de : tarihi gelişimi içinde forensik toksikolojinin uygulaması daha çok kriminal olaylarda görülen ölüm. mavi veya yer yer lekeli ise veya kötü kokuyorsa kurbanın zehirlenme sonucu öldüğüne inanılırdı. canlı organizmaya zarar veren kimyasal maddelerin doku ve vücut sıvılarından izolasyonları. Geniş anlamda adli bilimler. " toksikolojinin yasal amaçlarla kullanımı" olarak tanımlanır. adli psikoloji. fizyolojik ve davranış bozukluğuna neden olabilecek kimyasal maddelerin nitel ve nicel analizleri ile sonuçlarının yorumu alanında uygulanır. hakimler ve diğer hukuk görevlileri (savcı.B. Arsenikle ölen kişilerin kalbinin veya vücutlarının ateşle tahrip edilemeyeceği gibi yanlış düşünceler vardı. Diğer taraftan forensik toksikoloji. suçun işlendiği olay yerinin incelenmesi. O zamanlar eğer ceset siyah. gerekli delillerin toplanması ve bu delillerin analizleri ile suçlu kişiyi belirlemek adli bilimlerin konusudur. moleküler düzeyde araştırmalara inilebilmesi toksikoloji alanında büyük çığır açmıştır. Eğer zehirleyici kişi suçüstü yakalanamazsa kurbanın zehirlenmeden öldüğünü gösterebilecek herhangi bir yol (delil) yoktu. Adli toksikoloji . Genellikle bu olay bir suçun işlenmesi ile ilgilidir. Forensik toksikoloji. adli antropoloji. yaralanma. Modern toksikolojinin tarihinde analitik toksikoloji ve forensik (adli) toksikoloji ilk gelişen dallardır. Genel olarak analizin yapıldığı biyolojik ortam kompleks yapılı ve aranacak madde. "pozitif bilimlerin hukuka uygulanması" olarak tanımlanan forensik (adli) bilimlerin de önemli bir dalıdır. Özellikle 196O'lı yıllardan itibaren enstrumental tekniklerin toksikolojiye girmesi ile çok duyarlı ve spesifik analizlerin yapılabilmesi. miktarı çok düşük olduğu için. güvenilir ve tekrarlanabilir olması gerekir. Analitik toksikolojinin içeriği ve uygulamaları bilinmeksizin forensik toksikolojiyi incelemek mümkün olamaz. Bu nedenle analitik toksikoloji ve forensik toksikoloji tarihi gelişimleri içinde birbirinden yararlanan toksikoloji dallarıdır. adli bilimler tarihinde adli tıptan sonra gelişen ikinci daldır.

İş ortamında iyi endüstriyel hijyenik koşulların sağlanması için işçilerin maruz kaldığı zararlı miktarda. Arkadan. ölen kişinin iç organlarında. digoksin. Bu nedenle de kullanılan metodolojinin özellikle seçici olması gerekmektedir. Marsh 1836'da dokularda arsenik tayini için güvenilir bir yöntem geliştirmiştir. Endüstride kimyasal maddeye maruziyetin belirli standartlara göre analizi ve yorumlanması "çevresel izleme". Böylece terapötik ilaç izlemesi. Toksikolojinin babası olarak bilinen Orfıla'nın rolü o zamanlarda olan meşhur öldürme olaylarında "ekspert tanıklık" yapmasıdır. Örneğin kantitatif tayinde o ilacın hem kendisinin hem de metabolitinin birlikte ölçülmesi terapötik amaç açısından ideal değildir. immuno assay gibi) seçilmelidir. prokainamid. Örneğin aromatik bir hidrokarbon olan toluenin işyeri ortamında TLV-TWA olarak tayini. Örneğin o yıllarda "zehirleyici" olarak isim yapan Marie Lafarge'nin mahkemesinde. madde bağımlılığının neden olduğu advers etkilerinin toksikolojik analizleri forensik toksikolojinin uygulama alanıdır. Bir kimyasal maddenin biyolojik sistemlerde analitik yöntemlerle araştırılması ve sonucun pozitif bir delil olarak kullanılmasının adli bilimler içinde önemli bir yeri vardır. bizmut ve cıva gibi metalik zehirlerin ayrılması ve analizi için kombine bir yöntem olan Reinsch testi (1841). arsenik (As) zehirlenmesinden şüpheli ölüm olaylarında. amitriptilin.İşte ilk kez Orfıla 1814'de zehirlerin kimyasal ve fiziksel yapısının incelenmesine sistematik bir yaklaşım getirmiştir. zehirlerin genel olarak taranmasında Fresenius (1845) ve von Babo (1847) tarafından geliştirilen yöntemler. Örneğin. valproik asit gibi) terapötik izlenmeleri gereklidir. maruziyetin biyolojik ve çevresel izlenmelerinde analitik yöntemlere ihtiyaç vardır. alkaloidlerin ekstraksiyonu ve ayrılmasında kullanılan ve halen tüm uçucu olmayan zehirlere uygulanan Stas-Otto yöntemi (1851) ve fosfor identifıkasyonunda kullanılan Mitscherlich deneyi (1855) gibi (bilim adamlarının isminin verildiği) yöntemler sayılabilir. temelde analitik toksikolojiye dayanmaktadır. Ancak . tehlikeli maddelerin idendifiye etmek amacı ile çevresel izlenmeleri yapılır.Bir ilacın belirli zaman aralıklarında plazma konsantrasyonunun izlenmesi. arsenik. Marsh testini kullanarak. Özellikle terapötik indeksi küçük ve yan etkileri açısından önemli olan ilaçların (fenitoin. Zehirlenmelerin neden olduğu ölüm olaylarında postmortem toksikolojik analiz. Endüstriyel toksikoloji ve regulatory (düzenleyici) toksikoloji uygulamalarında kimyasal maddelerin analizleri. antimon. alkol ve ilaçların neden olduğu trafik suç kazalarının araştırılması. ölüm nedeninin zehirlenme (As ile) ile olduğu bilimsel olarak göstermiştir. Bu analizler duyarlı ve güvenilir (standard) analitik yöntemlerle gerçekleştirilir. Genellikle bir ilaca verilen terapötik cevap ilacın uygulanan dozundan çok kandaki konsantrasyonu ile ilişkilidir. Adli toksikolojinin gelişimi kimyasal maddelerin analizi ile ilgili analitik yöntemlerin bulunması ve geliştirilmesi ile beraber olmuştur. kişisel maruziyetin ise biyolojik parametrelere göre biyolojik sıvılarda analizi ise "biyolojik izleme" olarak ifade edilir. ilk kez İngiliz kimyager James M. Analizi yapılan ilacın özelliğine göre değişik yöntemler (kromatografı. Bu ilaçların kan serumu düzeylerinin kantitatif analizlerinde kesinlik çok önemlidir. lityum. maruz kalan kişilerin kanlarında toluen . teofılin. (therapeutic drug monitoring). ortalama plazma düzeyinden sapmayı gösterir ve buna göre doz artırılır veya azaltılır. Toksikolojinin diğer bir uygulama alanı terapötik ilaç izlenmesidir. (Marsh testi). çevresel izleme. idrarlarında metabolitleri olan hippurik asit ve o-krezol tayini "biyolojik izlemeye" örnektir.

Ayrıca kompleks yapıdaki biyolojik materyalde ise çok düşük miktarda bulunduklarından dolayı bu yöntemlerin duyarlıkları yüksek. metabolitleri ve kontaminantlarının neler olabileceği. ve yeterli derecede tekrarlanabilir olmalıdır.C. Ancak bazı ilaçlar idrarla sadece metabolitleri şeklinde atılır ve ana madde bulunmaz. Sonuç olarak adli toksikologlar tarafından toksikolojide uygulaması başlatılan analitik yöntemlerin çeşitliliği ve gelişmesi devam etmektedir. ölüm olaylarında toksikolojik analiz için "biyolojik materyal" olarak tanımlanan vücut sıvı ve dokularından örnek alınır. Numune seçimi ve alınması Akut zehirlenmelerde. kalitatif ve kantitatif analizinde izlenen yöntem aşağıdaki sıraya göre yapılır : 2. numunenin saklanması. saç gibi biyolojik materyalde kendileri ve/veya metabolitlerinin kalitatif veya kantitatif analizleri yapılır. Analizde kullanılan yöntemlerin her kimyasal maddeyi tanımlayacak spesifıklikte olması gerekir. idrar. En önemli üstünlüğü. Toksikolojide analitik yöntemlerin uygulanmasına yönelik olan bu kitapta zehirlenmelerde ve kimyasal maddelere maruziyetin belirlenmesinde kullanılan genel analiz yöntemleri ile önemli toksik maddelerin biyolojik materyalde idendifikasyonu ve tayinlerinde kullanılan yöntemlere örnekler verilecektir. Örneğin p9-tetrahidrokannabinol ve birçok 6 benzodiazepinler metabolitleri şaklinde atılır. ve ark. Alınan numunelerin uygun numune kaplarına alınması ve etiketlenmesi gerekir.çevresel izleme yanında maruz kalınan internal dozun incelenmesi (biyolojik izleme) maruziyetin daha iyi bir göstergesi olarak kabul edilir. A.1. Zehirlenmelerde zehirlenmeye neden olan kimyasal maddenin identifikasyonu. analizi nasıl etkileyeceğini bilmesi gerekir. SİSTEMATİK TOKSIKOLOJIK ANALIZ Zehirlenme olaylarının identifıkasyonunda doğru numune seçimi. İdrar : Toksikolojik analizlerde bir çok kimyasal maddeler ve metabolitlerinin taranmasında tercih edilen bir sıvıdır. numune cinsi ve numunenin alındığı tarih ve saat yazılır. numune alma şekli. ilaç ve kimyasal maddelerin idrardaki konsantrasyonunun kana göre daha yüksek (100 kere daha fazla olabilir) olması ve proteinlere bağlı olmadan atılmasıdır. Numuneyi alan kişinin ve analizi yapan toksikoloğun kimyasal maddenin bozulması. Böyle durumlarda ilacın kendisinin diğer bir vücut sıvısı (kan) veya dokusunda aranarak identifıkasyonu yapılmalıdır (Moffat. Zamanımızda toksikolojinin her alanında. toksikolojik problemlerin çözülmesinde bir çok yeni analitik teknik ve cihazdan yararlanılmaktadır. . metabolizması. mesleki veya çevresel kimyasal maddelere akut ve kronik maruz kalmanın değerlendirilmesinde. Bu amaçla da maruz kalınan kimyasal madde veya karışımlarının kan. Etiketle numunenin kime ait olduğu. ilaç suistimali ve bağımlılığının araştırılmasında ve terapötik ilaç izlenmesinde. 2. laboratuvara gönderilmesi ve analize hazırlanması belirli bir sistematik düzen içinde yapılır. İdrar ve kan genelde en çok kullanılan örneklerdir.

trankilizan gibi birçok ilaç ve toksik maddeler için koruyucu konmaz. Analiz için en az 50 mi numune gereklidir. Akut zehirlenmelerde.Bu durumda idrar örneğinin kateter sıvısı (çoğu kez lidocaine gibi bir lokal anestetik içerir) ile kontamine olabileceği göz önünde bulundurulmalıdır. Alkol analizi için en az %1 oranında NaF içeren 10-20 mi kan örneği ayrıca alınır. tabletleri. hastaneye getirilen hastadan 2-3 şekilde kan örneği alınır : 10 mi. İlk mide yıkama suyu toksikolojik analiz için daha önemlidir. Henüz absorbe olmamış ve bozulmamış ilaç kapsülleri. Heparinize edilmiş kan örneği (CO ve birçok ilaç zehirlenmesinin teşhisi için). diğer depresanlar.1986). Vücut boşluğuna sızan kan hiçbir zaman alınmamalıdır. 2. Ölüm olayında ayrıca mide içeriği ile birlikte mide de alınır. alkol veya heparin içeren fenol İti koruyucuları içeren dezenfektan "swab"ler kullanılmamalıdır. fakat perifer kan (femoral ven) tercih edilmelidir. Çünkü diğer vücut sıvıları. Kan alınırken. Kantitatif değerlendirme için bu gereklidir.2. bitki parçacıkları gözle bile görülebilir. Oral yolla zehirlenmelerde genel olarak toksik madde en yüksek konsantrasyonda mide içeriğinde bulunur. prezervatif olarak kullanılır ve kanın mikrobiyel putrifıkasyonunu ve böylece "endojen alkol oluşumunu veya alkol kaybını" önler. Her birinin total hacimleri kaydedilir. alkoller. Kural olarak hiçbir koruyucu konulmamalıdır. Sodyum florür. kusmuk ve elbise üzerinde kalan kusmuk kalıntısı analiz için kullanılır. Postmortem toksikolojik analiz için alınacak biyolojik örnekler . Mide içeriği veya mide yıkama suyu : Mide içeriği. siyanür. İki tarafından ligatüre edilerek. mümkün mertebe şekli bozulmadan uygun bir kap içinde laboratuvara gönderilir. kan örneği (alkol tayini için) ve hiçbir koruyucu veya antikoagulan içermeyen 10 mi kan örnekleri ayrı ayrı tüplere alınır. Numuneler ayrı ayrı alınır. CO. mide yıkama suyu. mide içeriği ile kontamine olabilir. Bilinci olmayan hastalardan idrar kataterize edilerek alınır. Bu analiz özellikle diabet durumunun belirlenmesinde yararlıdır. İdrar kesesinin boş görüldüğü durumda idrar kesesinden "temas" yolu ile örnek alınır. Ölüm olaylarında alınabildiği kadar idrar örneği toplanmalıdır. Ölümden hemen sonra kalp kanı alınabilir. İlaçların tanımlanmasında ve kantitatif analizinde en uygun örnektir. Kan . Çünkü postmortem kanda glukoz tayini bu açıdan bir önem taşımaz. Mideden alınan örnekler ilaçların ve toksik maddelerin taranması için uygundur. Cam tüplere alınan kan örnekleri ağzı sıkıca kapatılarak analize kadar buzdolabında saklanır. Rutin analizlerde 20-30 mi kan yeterlidir. Genel olarak 100 mi idrar örneği yeterlidir. Boş idrar kesesinde bulunabilecek glukoz veya aseton mikro yöntemle tayin edilir. %1 NaF içeren 2 mi. Mide içeriği ile ilgili örnekler plastik kaplar içinde toplanır. Postmortem kan örneği en az 2 tane alınır.

Kronik metal zehirlenmelerinde kemik dokusundan örnek almak gerekir. trankilizanlar Alkol Morfin. trankilizanlar Alkol. beyin ve böbrek örnek olarak alınır. miktar ve hangi zehirlenmelerde seçilecekleri gösterilmiştir. PCB'ler gibi) adipoz dokudan (50 gram) da örnek alınmalıdır. karaciğer. sulfanamitler Alkol. Olay yeri kalıntısından birkaç miligram örnek yeterli olabilir. depresanlar. depresanlar. 2. Bu nedenle "olay yeri kalıntısı " olarak isimlendirilen bu materyal analiz için alınır. Numune Beyin Karaciğer Böbrek Kan (kalp) Kan (femoral ven) Vitröz humor Safra idrar Mide muhtevası Akciğer Miktar 100 g 100 g 50 g 25 mi 10 mi Hepsi Hepsi Hepsi Hepsi 200 g Kullanıldığı analiz Alkol ve diğer uçucu zehirler Bir çok toksik maddeler Metaller (Hg. mide (ölüm halinde) ve içerikleri hem ölüm olmayan zehirlenmelerde (antemortem) hem de ölümden sonra (postmortem) toksikolojik analiz için alınır.C.3.Yukarıda açıklanan idrar. CN. kaplar. diğer şüpheli materyal zehirlenme olayı ile ilgili olabilir. Tablo l'de postmortem toksikolojik analizde kullanılan biyolojik materyal. Alınan örnek katı ise birkaç mililitre su veya uygun bir organik çözücü içinde çözülür. A. uyku ilaçları gibi birçok ilaçlar Zehirlenmeden veya ölümden kısa bir süre önce alınan zehirler Inhalasyon zehirleri Yöntemler geliştikçe alınması gereken biyolojik örnek miktarı da azalmaktadır. Tablo 1. Değerlendirmede asıl olan biyolojik numunedir. CO.Otopsi sırasında toksikolojik analiz için alınacak biyolojik materyal. Her test için küçük bir miktar kullanılır. idrar. Örneğin karaciğer örneğinde daha önceleri 250-500 g alınması istenirken son yıllarda 100 g yeterli görülmektedir. CN. Olay yeri kalıntıları : Zehirlenme olayının olduğu yerde (olay yeri). Bu tip materyalden alınan numuneler ancak destekleyici olabilir. CO. kan.R. Numunenin korunması ve laboratuvara gönderilmesi . (Cravey. Cd gibi). safra. 1975. glutetimid ve diğer ilaçlar Metaller. 1995) Eğer şüphelenilen zehir uçucu bir madde ise beyin (100 gram) ve akciğer örneği (200 gram) istenir. ve Baselt R.kan.. metadon. zehirlenen kişi ve ölünün çevresinde bulunan şişeler. Pestisitler gibi yağ dokusunda biriken maddelerle zehirlenmelerde (klorlu hidrokarbon lu insektisitler. Cesetin bozulması durumunda beyinden her zaman örnek alınmalıdır. Ölümden sonra otopsi sırasında en çoğunlukla mide muhtevası. Poklis. H. Saç örneği ise hem ölüm olmayan kronik zehirlenmelerde ve hem de postmortem analizlerde kullanılan önemli bir biyolojik materyaldir.

Bu amaçla GLK. Toksik anyonların dializ yöntemi ile ayrılması ve analizleri yapılır. İmmunoassay de tarama testleri arasında sayılmaktadır. 2. ambalaj şekli. -10°C den aşağı sıcaklıklarda numunenin saklanması sırasında CO. ince tabaka kromatografisi (İTK) ve gaz kromatografisi (GLK) en çok kullanılan yöntemlerdir. 2. Numunenin net ağırlığı veya hacmi saptandıktan sonra 1/3'ü analiz için hazırlanır. 8.4. daha uzun süre bekleyecek örnekler ise (-20)°C de saklanır. diğer kalan kısmı gerektiğinde incelenmek üzere saklanır. dijestiyonu gibi) uygulanır. atomik absorbsiyon ve emisyon spektroskopisi ile kalitatif ve kantitatif analiz yapılır. 3. Ancak bu durumda alınan numunenin analizden önce iyice ezilip. Bu faktörler arasında. Metalik zehirler için Reinsch testi. izolasyon yapmadan önce. İzole edilen zehirlerin nitel (kalitatif) analizleri için genel tarama testleri uygulanır. alınabilen numune miktarı. 6. ekstraksiyon.Biyolojik materyalden kimyasal maddenin ayrılması için izolasyon yöntemleri (mikrodifüzyon. H2S ve özellikle HCN'in çözünmüş oldukları organ sıvılardan ayrılabilecekleri hatırlanmalıdır. idrar ve kanda. homojenize edilmesi gerekir. enzim. Kimyasal maddenin kesin identifikasyonu (destekleyici testleri) ve kantitatif tayini yapılır. Toksikolojik analizde izlenecek yol Laboratuara gönderilecek biyolojik materyalde toksikolojik analiz aşağıdaki şemaya göre gerçekleştirilir : 1. Numunenin ambalajı açılmadan önce dış görünüşü (büyüklüğü. Bu durumda bekletme sırasında analizi yapılacak maddenin (biliniyorsa) bozulmama koşullan sağlanmalıdır. ön denemeler uygulanr. 10 2. 5. 4. Koruyucu madde ilavesinden çoğunlukla kaçınılır. Özellikle etil alkol analizinde bu ilave zorunludur. 7. Ultraviyole spektroskopisi (UV). yüksek basınçlı sıvı kromatografisi (HPLC) ve gerektiğinde gaz-kütle spektrometresi (GC-MS) kullanılır.İdeal olan numunenin alımından hemen sonra laboratuvara gönderilmesi ve analizin yapılmasıdır. aranacak 11 . Genel olarak ise gerek antemortem gerekse postmortem alınan örnekler birkaç gün içinde analizi yapılacaksa (+4)°C de . mühürü ve üzerindeki etiket) incelenir. Ancak doku ve sıvıların bozunmasından etkilenecek toksik madde analizlerinde numuneye %1 oranında sodyum florür ilavesi yapılabilir. Toksikolojik analizi etkileyen faktörler 1) Toksikolojik analize başlamadan önce bazı faktörlerin göz önüne alınması gerekir. Mide içeriği. Ancak analize kadar numunenin bir süre beklemesi gereklidir.5.

kimyasal maddenin mahiyeti ve zehirlenmeye neden olduğu düşünülen şüpheli maddenin biyotransformasyonu ve özellikle postmortem doku veya sıvılarda oluşabilecek bozunma maddeleri hakkında bilgi edinilmelidir. (örneğin fenil alaninin bakteriyel dekarboksilasyonu ile oluşan feniletilaminin amfetamine çok yakın özellik göstermesi gibi. Eğer tükrük veya saç biyolojik materyal olarak kullanılacak ise o zaman doğrudan kokain aranır. fiziksel ve kimyasal özellikleri ile ilgili bir çok ayrıntılı çalışmalar bulunmaktadır. Daha ileri testlerle (GC ve GC/MS gibi) kokain ve majör metabolitleri (benzoilekgonin ve ekgonin metil esteri) ayrılarak kantitatif analizleri yapılır. mikrobiyel bozunma sonucu birçok endojen maddeler oluşur. Bunun yanında barbitüratlar. Çeşitli nedenlerle otopside ve numune almadaki gecikmeler. Stolman. Daha sonraları oluşan diğer endojen maddelerin de ilaçlara benzer özellikleri gösterilmiştir. 1969. Toksikolojik analiz yapan kişinin (kimyasal toksikolog) ilaç ve kimyasal maddelerin biyotransformasyonunu bilmesi gerekir. 12 Kural olarak ölümden sonra. etil alkol gibi maddelerin konsantrasyonları azalabilir veya artabilir. Cesedin bekletilmesi sırasında. Putrefaksiyonun derecesi ve mikrobiyel aktiviteye bağlı olarak kandaki CO (COHb). bu nedenle yüksek konsantrasyonda toksik madde ve /veya metabolitlerini içerebilir. siyanür. Örneğin CO zehirlenmesi şüphesi varsa kan (COHb şeklinde bulunur) öncelikli analiz sıvısı olarak kullanılır. ortamın sıcaklığı. "İmmunoassay" gibi tarama yöntemleri ana maddeden çok idrardaki metabolit analizine dayanır. Ölümden sonra oluşan "Thanatokimyasal" değişimleri bilmek çok önemlidir. Bu kadaverik alkaloidlerin fiziksel ve kimyasal özelliklerinin sıklıkla rastlanılan zehirlere benzediği ve bozunmuş cesetten izole edilen bu maddelerin morfin ve benzeri ilaçlar gibi aynı renk reaksiyonlarını verdikleri 1870'Ii yıllarda bile biliniyordu. Bazı durumlarda sadece metabolitlerin bulunması zehirlenme nedeni olan ilaç veya zehir için bir delil olabilir. başlangıç testi olarak immunoassay yöntemi ile idrarda majör metaboliti olan benzoilekgonin aranır. genel sistemik dolaşımdan önce karaciğere taşınırlar. Ana madde ile birlikte (ana majör) metabolitinin de izole edilmesi gerekir. nemi ve süresi gibi çeşitli etkenlerle cesette enzimatik ve nonnzimatik proseslerle bozunma olur. Analizi etkileyen bu maddelerin mahiyeti. İlaç ve zehirler gastrointestinal sistem ve diğer yollardan absorbe olduktan sonra. Oral yol ile zehirlenmelerde öncelikle mide içeriği analiz edilir. 1995) . analizi etkileyen birçok interfere edici maddelerin oluşmasına neden olur. Çünkü letal doz veya üstünde bir miktarda alınan zehirin absorbe olmamış kısmını içerebilir. striknin ve civa gibi toksik maddeler ise çok dayanıklıdır ve ölümden uzun yıllar sonra bile tanımlanabilirler. Eğer belirli bir maddeden şüpheleniliyorsa veya biliniyorsa bu durumda toksikolog öncelikle zehrin konsantre olduğu doku veya sıvıları analiz materyali olarak seçer. Gadamer. Çünkü böbrek bir çok zehirlerin atılım organıdır.) Cesete kötü koku veren bu aminler dışında. Örneğin kokain bağımlılığının saptanmasında. 1965. Poklis. otopsi ve toksikolojik analiz en kısa zamanda yapılmalıdır. Arkadan idrar analizine geçilir. Bu nedenle kimyasal maddenin karaciğerdeki konsantrasyonu kana göre çok yüksek (enaz 100 misli) olabilir. Ayrıca mikrobiyel metabolizma cesette bulunan zehiri parçalayabilir veya "ptomain" veya "kadaverik alkaloidler" adı verilen diaminlerin (putresin ve kadaverin) oluşmasına neden olur.

Uygulama yolunun belirlenmesi için. Bu maddelerin kendileri ile birlikte yanma ürünlerinin de idrar. diğer vücut sıvıları ve dokularında bulunması duman şeklinde alındığını gösterir. Örneğin duman şeklinde alınan kokainin piroliz ürünü "crack" anhidrekgonin metilesteridir. Analitik Bulguların Değerlendirilmesi Numunenin analizinden sonra toksikolog. . tekrarlanabilirliği ve verimi araştırılmalıdır. Adli toksikoloğun çoğunlukla karşılaştığı en güç problem. ve seçiciliği ile ilgili parametreler de incelenerek. kan serum veya plazma konsantrasyonları ile fizyolojik etkileri arasında bir korelasyon vardır. toksikolog çeşitli biyolojik sıvı ve doku örneklerinde yaptığı analiz sonuçlarına bakmalıdır. Bu durumda bu maddelerin kendileri yanında piroliz (yanma) ürünleri de inhalasyonla alınır. Üzerlerindeki etiketlerinde spesifikasyonları belirtilenler 13 kullanılmalıdır.6. Genel bir kural 14 olarak.s.2) Reaktifler ve ilaç standartları : Kullanılan kimyasal maddeler saf olmalıdır. analiz sonucu verilecek raporda belirtilmelidir. ilaçların ve ksenobiyotiklerin . biyolojik materyalde saptanan konsantrasyonun kişinin ölümü için yeterli olup olmayacağı veya kişinin davranışlarını değiştirerek ölümüne neden olup olmayacağı cevabını vermelidir. Genel olarak. eroin ve fensiklidin gibi bağımlılık yapan maddeler çoğunlukla sigara ile içme şeklinde alınır.UV spektrumları ile saflıkları kontrol edilmelidir. Kullanılan yöntemin duyarlığı (mg/1 veya |Jg/ml olarak). 2. deteksiyon limiti (kullanılan cihaz ile ilgili). Negatif kontrol numunesi (blank: kör). analizi yapılacak madde ile hazırlanmış standardı içerir. Kokain. analiz sırasında kullanılan cam v. zehir uygulama yerinde en yüksek konsantrasyonda bulunur. Bu nedenle zehirin gastrointestinal (GI) sistem ve karaciğerde daha yüksek konsantrasyonda bulunması oral yolla alımını. Analizi yapılacak madde standardı ile beraber ve gerektiğinde yöntemin kontrolü için dış veya iç standartlar kullanılır. Kimyasal maddelerin kandaki düzeyleri normal (ilaç durumunda terapötik). reaktiflerin doğru hazırlanmış olması ve stabilitesi kontrol edilmelidir. 3) Analiz niteliğinin güvenirliliği (quality assurance) : Analiz yapılacak numune ile birlikte bilinen pozitif ve negatif kontrol numunelerle paralel. Kantitatif testlerde yöntemin doğruluğu. Bu maddenin idrar veya diğer vücut sıvılarında ve kokainle birlikte yüksek miktarda bulunması. kokainin "sigara içme" şeklinde alındığını gösterir. çalışmalıdır. toksik ve letal olarak sınıflandırılabilirler. gibi malzeme ve reaktiflerden gelebilecek "yanlış pozitif sonucu" kontrol etmek için kullanılır. Maddenin uygulama yolu ve dozu hakkında değerlendirme yapmalı. Kimyasal maddelerin ve standardların gerektiğinde ince tabaka kromatografısi ve. diğer organlara göre akciğerde daha yüksek konsantrasyonda bulunması ise inhalasyonla alındığını gösterir. bulgularını ve konsantrasyonunu tayin ettiği maddenin ilgili kişinin üzerindeki fizyolojik ve davranış etkilerini yorumlamalıdır. analitik bulguların fizyolojik anlamını yorumlamaktır. Pozitif kontrol numunesi. Şüpheli pozitif sonuç görüldüğünde kullanılan malzemenin kimyasal olarak temizliği tekrarlanmalı.

. Bu örneklerde yapılacak organoleptik öncelemeler (renk.N. Bu testlerde kullanılan reaktiflerin hazırlanması kitabın sonunda verilmiştir.A. idrar ve kan örneklerine uygulanır. kantitatif analiz yöntemleri (yararlanılan literatür de belirtilir).1. Bilinmeyen bir madde ile zehirlenmede. Bu nedenle. antidot ve diğer tedavinin yapılabilmesinde zehirlenme etkeninin belirlenmesi hayati önem taşır. Ön denemeler Zehirlenmeye neden olan maddenin identifıkasyonunda yardımcı olacak ve kısa zamanda sonuca ulaştıracak ön denemeler mide içeriği. d) Vücut sıvı ve dokularında saklanan madde miktarının ölüme neden olup olmayacağının yorumunu ve analizi yapan toksikologun imzası bulunmalıdır. pH ve kimyasal testler aşağıda açıklanmıştır. Zehirlenmeye neden olabilecek maddelerin sınıfı ve sayısı çok çeşitlilik gösterir. 1996 ve Ellenhorn. 1996). Bu nedenle mide muhtevası. Ölümle sonuçlanmayan akut zehirlenmelerde ve madde bağımlılığına yönelik toksikolojik analiz sonuçları da benzeri şekilde belirli rapor örneklerine göre hazırlanır. digoksin ve imipramin gibi maddelerle yapılan araştırmalarda bu farklılık gösterilmiştir (Poklis. Daha sonra izolasyon ve destekleyici tarama testlerine geçilir. Bu farklılıkların bilinmesi ölüm nedeninin yorumunda faydalı olur. M. Kişinin kurtarılmasında. c) Numunelere uygulanan izolasyon ve identifikasyon. Etil alkol. Adli toksikolojik analiz sonucu ile ilgili raporda: a) b) Otopsi yapılan kişiye ait genel bilgiler. postmortem değişimler. Postmortem kan düzeyine. Alınan numune çeşitleri ve miktarı . mümkün olan en kısa sürede zehirlenmenin mahiyeti hakkında bilgi toplamak gerekir. idrar ve kanda önce doğrudan (direkt) ön denemeler yapılır. 16 3. koku). Genelde zehirlenmeye neden olabilecek maddelerin sayısı en az 1500'ün üstündedir ve bunlardan 250-300 kadarı ile de sık zehirlenmeye rastlanmaktadır (Fazla bilgi için Vural. thoracic aorta gibi değişik yerlerden alınan kan örneklerinde analizi yapılan maddenin konsantrasyonları arasında önemli farklar bulunabilir. Kalp kanı. kanın alındığı bölge ve diğer farmakokinetik özellikler etki eder. ZEHİRLERİN BİYOLOJİK MATERYALDE DOĞRUDAN ARANMASI Akut zehirlenmelerde en önemli olay mümkün olan en kısa süre içinde zehirlenmeye neden olan maddenin identifıkasyonu ve gerektiğinde kantitatif analizinin yapılmasıdır.Ölüm durumunda kimyasal maddenin "postmortem kandaki" konsantrasyonu değerlendirilir. ilaçların alımı ile ölüm aramda geçen süre. 15 Toksikolojik analiz sonucu bir rapor şeklinde hazırlanarak ilgili makama gönderilir. toksikolojik analizin (özellikle adli olaylarda) değerlendirilmesinde farklı yerlerden alınan kan ve doku örnekleri ile sonuçların birlikte incelenmesi gerekir. 3. femoral ven.J. 1997' ye bakınız).

Bu nedenle idrar ve mide içeriğinde bu kokular algılanabilir. a)Mide suyunun rengi : Anorganik tuzlar veya boyalar mide suyuna kendi renklerini verirler. amilnitrit. viyole . mavi. Armut kokusu---------------> kloralhidrat.. piridin. metil salisilat. naftalin. Menekşe kokusu —. d) Burunda aksırtıcı etki ve koku salisilik asit ve veratrin tarafından verilir.. numuneyi boyarlar.. Acı badem kokusu----------> siyanür. krezoller. anilin.. Tütün kokusu ---------------> nikotin.. Meyvemsi koku-------------> alkol ve esterler. Örneğin: Potasyum permanganat: pembe. c) Sarımsak kokusu : Elementel beyaz fosfor ve arsenik (kakodil oksit deneyinden sonra) ile ilgilidir. aseton. merkaptanlar.. Bunun dışında hidrojen sülfür. : yeşil.Numunenin kokusu : Karakteristik kokusu olan maddeler numuneye kendi spesifik kokularını verirler. Bakır tuzları Nikel tuzlan Kobalt tuzları : yeşil. . benzen. ile ilgilidir. uçucu organik asitler ve formaldehitle alınır. vanilin gibi maddeler kendine özgü kokuları ile tanınırlar.. Tatlımsı koku -----.. 17 Numunenin rengi : Renkli bileşikler bulunduğu biyolojik sıvıda çözünerek. : pembe... Örneğin : a) Aromatik kokular Fenolik koku-----------------> fenoller.. karbon tetraklorür.. b) Batıcı koku : Anorganik asitler... Ayakkabı cilası kokusu —> nitrobenzen.—> turpentin.> kloroform. formaldehit. iyodoform. bromoforrn. Eterli koku -----------------> eter.

pancar ve böğürtlen idrara pembe veya kırmızı renk verir. pamakin. Merkurokrom : parlak kırmızı renklenmeye neden olurlar. okzalik asit ile siyah ve kahve telvesi şeklinde granüller görülür. pirogallol. rubarb. parahidroksifen. fenotiazinler. M. antipirin. fenitoin gibi maddelerle görülür. 1 mi Fehling reaktifi (Fehling I ve II karışımı) ile yarım saat kaynar su banyosunda bekletilir. Keton için pozitif sonuç alınması durumunda aseton veya izopropilalkol ile zehirlenmeden şüphelenilir. 1997). naftol. 18 3. Alkali idrarda ise bu renk. fenasetin. eosin. asit ortamda anisindion. "Labstix" gibi uygun bir reaktifle emprenye edilerek hazırlanmış şeritler 10-15 saniye idrar içine daldırıldıktan sonra okunur. Fehling deneyi : İdrarda glukoz ve ketonlar için Fehling deneyi de uygulanabilir: 1 mi idrar. krezol. trinitrofoneller ile oluşur. nitrobenzen. santonin. metronidazol. fenasetin.Pikrik asit. yeterli konsantrasyonda ve intaferans yapan maddelerin yokluğunda. Alkali ortamda antrakinon laksatifleri. nembutal. Sülfırik asit.S ve ark. nitrik asit : sarı. efedrin ve pronestil sarı. Kırmızı kahverengi klorokin. Bu test ayrıca açlıkta veya diabetik ketozisde de pozitif çıkar. Renk reaksiyonları deney tüpünde. İlaç kapsülleri boyaları ile mide suyunu renklendirirler. Asit idrarda anisidindion. porfirinler ve melanin ile görülür. fenoller. Bu testlerin bir kısmı pratik açıdan spesifiktir.2. Kırmızı veya pembe renk aminopirin. Örneğin. levodopa. piruvik asit ve fenazopiridin ile görülür. uygun reaktiflerle karakteristik renk verirler. serbest aldehit veya keton grubu olan bileşiklerin . küçük porselen kapsül ve tüplerde uygulanabilir. İdrara doğrudan uygulanan testler Glukoz ve ketonlar "Labstix" testi veya Fehling deneyi ile aranır. metildopa. ibuprofen. Kullanılan malzeme ve reaktiflerin saflığını kontrol etmek için (yalnış pozitif kontrolü) kör (blank) deney yapılmalıdır. iboprufen. İdrarda glukoz mevcudiyetinde. anilin boyaları. Biyolojik materyale doğrudan uygulanan testler Renk reaksiyonları : Bir çok ilaç ve zehirler. sekonal kırmızı. Sarı kırmızı çökeleğin meydana gelmesi. delvinal turuncu renk verir. brom sulfalein. Ancak aynı fonksiyonel grubu içerenler de reaksiyona girerler. kan glukoz konsantrasyonuda tayin edilerek aralarındaki korelasyon araştırılır. rezorsinol. Ayrıca aranacak madde standardı ile (yanlış kontrolü) parelel olarak renk testi uygulanmalıdır. Kullanılan renk reaksiyonlarının bu özelliklerini ayırt etmek gerekir. b) İdrarda renklenme : İdrarda kahverengi siyah rengin bekleme ile şiddetlenmesi. antrokinon laksatifleri. fenitoin. methemoglobin sarı kahverengi renk verir (Ellenhorn.

a-naftil tioüre (ANTU) gibi bileşikler de Fehling. laktoz. 1 mi idrara 1 mi %10 sodyum dikromat (%50 H2SO4 içinde) ilave edilir. %75 mg alkol varsa 45 saniye içinde oda sıcaklığında yeşil renk meydana gelir. bunun dışında fenol. novaljin. 2 damla %5 lik demir-3klorür (ferri klorür: FeCİ3) çözeltisi damlatılır. trikloroetilen. sıcakta yapılırsa (karışım kaynar su banyosunda en az 2 dakika bekletilirse) %20 mg alkolün tanınması mümkün olur. rezorsin Şahsilik asit ve salisilatlar.FeCl3 testi ile renk veren kimyasal maddeler Çözelti veya çözeltinin rengi Oda ısısında Sıcakta 3 damla 2 N-HCI ilavesinden 1 dakika sonra ve ısıtmadan sonra Renkler Mavi Kırmızı Mavi-viyole Kahverengi Açık Sarı Renk veren maddeler Pirogallol Bir değerli fenoller (fenol. adrenalin. morfin. deneyine pozitif cevap verirler. Kırmızı. pirazoller(piramidon. kloralhidrat. izopropil alkol gibi) ve aldehitler de dikromatı indirgeyerek bu deneyle pozitif sonuç verirler. 19 mentol. Soğukta salisilatlarla viyole renk oluşur. glukuronik asit. enol grubu içeren bileşiklerle : a) 1 dakika soğukta bekletme. Ayrıca kloroform. c) 3 damla 2 N HC1 ilavesinden sonra ısıtma ile aşağıdaki renkler elde edilir. dilaudid gibi Floroglusin. kahverengi kahverengi Beyaz — çökelek . salisilatlar. mannoz) varlığını gösterir. Etil alkol dışında diğer alkoller (metil alkol. krezol. 2 mi idrara. morfin. fruktoz. b) sıcakta.(glukoz.klorür deneyi (genel) : Bir deney tüpünde. çok değerli fenoller. veramon). (Tablo 2) 20 Tablo 2. guajakol P-naftol Mavi-viyole Kahverengi Açık sarı açık sarı Viyole Viyole Viyole Yeşil Yeşil Kırmızı. Deney. kodein. santonin Apomorfin. Demir-3. Uçucu indirgen bileşikler (alkol ve aldehitler) dikromat testi ile aranır : Deney tüpüne. amigdalin. Eğer idrarda %50 mg üstünde etil alkol varsa 10 saniyede .

trikloroasetik asit) bulunduğunu gösterir. Bu nedenle CC14 zehirlenmesinden süphelenildiğinde. İmipiramin. ve HCI ile hazırlanır) damlatılır. trikloroetanol. Karbon tetraklorürün metabolitleri (triklorometil bileşikleri) Fujivvara testi ile pozitif sonuç verebilir. kırmızı. ayrıca hepatotoksisite testleri yapılmalıdır. Trinder reaktifı.Kırmızı Çökelek Kırmızı sarı Beyaz Mavi Mavi Açıkkırmızı Açık kırmızı Kırmızı sarı Çözünme olur Viyole Mavi Mavi Çözünme olur Mavi Çözünür Antipirin Benzoat. Deney .) Trikloro bileşikleri için Fujivvara deneyi : 1 mi idrara 1 mi %10 NaOH ve 1 mi tekrar distillenmiş piridin ilave ederek 2 dakika kaynar su banyosunda tutulur. 1 mi %10 luk . klorbutal. parasetamol ve anilinin metabolitidir. Hiçbir renk meydana gelmezse 2 mi idrar ilave edilir ve tekrar ısıtılır. Fenotiazinler için FPN deneyi : 1 mi idrara 1 mi FPN reaktifi ilave edilir. desipramin ve trimipramin için Forrest deneyi : 1 mi idrara. kloral. HgNO:. salisilatların tayininde kantitatif amaçla da kullanılır (özel bölüme bakınız. Ancak karbon tetraklorür kısmen triklorometile metabolize olduğu için. Terapötik dozda alınan aspirin veya aminosalisilik asit pozitif sonuç verir. 1 mi Forrest reaktifı ilave edilir. Çünkü laboratuvar ortamının reaktiflerle kontamine olması pozitif sonuç verebilir. Fenotiazin türevlerinden birinin mevcudiyetinde pembe. blank (kör) olarak seçilen idrar ve standart trikloroasetik asit çözeltisi ile (kontrol) paralel olarak yapılır. turuncu viyole ve maviye kadar giden bir renk değişimi görülür. Viyole renk salisilat veya salisilamid varlığını gösterir. Pembe rengin varlığı paminofenol veya diğer primer amin içeren bileşiklerden birinin varlığını gösterir. paminopenol fenasetin. Piridin fazında pembe kırmızı rengin meydana gelmesi trikloro bileşiklerinin (kloroform.5 mi hidroklorik asit ilave edilir ve 100°C de 10 dakika kaynatılır. İmipramin. Primer aminler için anaftol-sodyum nitrit deneyi : Seyreltik hidroklorik asitle asitlendirilmiş 2 mi idrara. Parasetamol için krezol-amonyak testi : 0. desipramin veya tripiramin olduğunda yeşil renk meydana gelir. Diğer bir tüpte. ftalat ve kafur a-naftol Ferrosiyanür Gallik asit ve tuzları 21 Salisilat aranmasında destekleyici deney olarak Trinder testi uygulanır: 1 mi idrara 5 damla Trinder reaktifı (FeCIj. her zaman pozitif sonuç alınmayabilir. karışımın 2 damlasına 10 mi su.5 mi idrara 0. 3 damla %1 Ma TMO2 ve 3 damla 22 taze hazırlanmış %1 oc-naftol %10 NaOH içine ilave edilir.

23 Mide içeriğinde uygulanan ön deneyler Mide içeriği yukarda açıklandığı gibi önce koku. Pozitif sonuç alındığında. Özellikle oksidan anyonların diğer anyonlardan ayrılmasında kullanılan bir testtir. Hemen oluşan koyu mavi renk oksidan bir anyonun varlığını gösterir. Etlerde prezervatif olarak kullanılan nitrit ve nitratlar da (mide içeriğinde bulunabilecek etten kaynaklanan) pozitif reaksiyon verirler. Parakuat ve dikuat için ditionit testi : 1 mi idrara taze hazırlanmış %0. iyodat. Aşırı dozda alımından günlerce sonra ana madde ve konjuge metabolitleri tanımlanabilir. Ferro (Fe++) ve ferrik (Fe+++) iyonlarının tanımlanmasında ferrosiyanür ve ferrisiyanür deneyi kullanılır. 10 dakika kaynatıldıktan sonra gerekirse süzülür. renk. Test.1 M sodyum hidroksitle nötralize edilir ve 3 damla Trinder reaktifi ilave edilir. Açık mavi renk organik maddeden kaynaklanabilir ve bu nedenle göz önüne alınmamalıdır. Mavi rengin belirmesi parakuatı gösterir. 2 damla numune mide içeriği süzüntüsü sülfırik asit içinde hazırlanan 1 mi %1 lik difenilamin çözeltisine ilave edilir. 2 mi numuneye 2 mi 0. Viyole renk salisilat varlığını gösterir.krezol (su içinde hazırlanmış) ve 4 mi 2M amonyum hidroksit ilave edilir. pH'nın yüksek olması alkali alındığını gösterir. ancak parakuat da bulunabilir.1 lik sodyum ditionit çözeltisinden (1 M-sodyum hidroksit içinde) ilave edilir. Bu durumda oluşacak koyu mavi çökelek (Berlin mavisi) ferri iyonunun varlığını gösterir. Zehirlenmenin şiddeti plazma-parakuat düzeyinin ölçülmesi ile desteklenir. klorat. Trinder reaktifi ile pozitif sonuç verir. nitrat ve nitritler) için difenilamin testi uygulanır. Bu test sperifiktir ve terapötik dozda da pozitif sonuç verecek duyarlıktadır. görünüş (bitki parçaları. hemen parasetamol plazma düzeyi tayin edilmelidir.1 M hidroklorik asit ilave edilir. Etklorvinil için difenilamin testi : 2 mi idrar üstüne birkaç mg difenilamin sülfat serpilir. pH'ı saptanır. bromat. yemek artıkları. Etklorvinil varlığında difenilamin kristalleri üzerinde kırmızı renk oluşur. 2 damla örneğe 3 damla 2 M hidroklorik asit ve 1 damla %1 lik potasyum ferrisiyanür çözeltisi ilave edildiğinde oluşan mavi çökelek (Turnbull mavisi) ferro iyonunun mevcudiyetini gösterir. Süzüntü 0. Tüp eğilerek yandan 1 mi sülfirik asit ilave edilir. Dikuat ile yeşil renk elde edilir. Mavi rengin oluşması parasetamol varlığını gösterir. Aspirin hidroliz edildikten sonra. Parakııatın alımından 4 saat sonra alınan idrar örneğinde de koyu mavi renk elde edilmesi iyileşmenin gerçekleşmediğini gösterir. ferrisiyanür çözeltisi yerine ferrosiyanür çözeltisi kullanılarak tekrarlanır. Test çok duyarlıdır ve terapötik dozlarda da pozitif sonuç elde edilir. yabancı madde kalıntıları) olarak incelenir. Oksidan maddelerin (hipoklorit. Salisilatlar: Trinder testi ile aranır. 24 .

1) normal serum ilave edilir. uçucu indirgen maddeler ve kolinesteraz inhibitörleri daha önce açıklanan yöntemlerle aranabilir. kükürt) metalik hale geçerek bakır levha üzerinde toplanmasına dayanır. Destekleyici deney olarak spektroskopik incelemeler ile yapılır : Kan örneği 0. 25 kanda oksihemoglobin (O2Hb) daha uzun dalga boyunda (576 ve 541 nm de) maksimum absorbans gösterir. bizmut. Kan şekeri insülin. Kan örneği 0. hipoglisemik maddeler şeker ve alkolle düşer. Amonyakla seyreltilen normal kanın rengi hemen sarıya dönerken %20 ve üstü oranda karboksihemoglobin içeren kan birkaç dakika dayanan pembe renk verir. imipramin grubu. Doğrudan doğruya. Bu durumda O2Hb bandı kaybolarak. arsenik. COHb bandlarının daha iyi görülmesi için numuneye indirgen (sodyum ditionit gibi) bir madde ilave edilir.Organik fosfat yapısındaki ve diğer kolinesteraz inhibitörlerinin aranması : Kolinesteraz inhibisyonu reaksiyonuna dayanır. Kana doğrudan uygulanan testler Kanda glukoz ve üre tayini yapılır. trikloro bileşikleri. antimon. etklorvinil^ parakuat ve dikuat mide içeriği süzüntüsünde daha önce idrarda açıklanan testlerle aranır.1 mi %5 asetil tiyokolin iyodür ve 20 mikrolitre (|0. selenyum.01 M amonyum hidroklorürle 1:200 oranında seyreltilir. selenyum ve tellüryum gibi bakırdan daha soy metalik zehirler (metal ve ametaller) biyolojik materyalde izolasyon yapmadan doğrudan aranabilirler. Bazı metalik zehirlerin biyolojik materyalde doğrudan aranması Arsenik. Yöntemlerin ayrıntısı ilgili maddeler bölümünde açıklanacaktır. Reinsh Deneyi Reinsh deneyinin prensibi. 2 tüp arasındaki renk farkı. antimon. Birinci tüpe 0. 555 nm de daha az şiddetle hemoglobin (Hb) den ileri gelen maksimum absorbans görülür ve COHb bandlan daha belirgin olarak seçilir. ikinci tüpe 0.2 mi su (kör deney). Ayrıca parasetamol zehirlenmesinde oluşan karaciğer hasarının ilk döneminde de hipoglisemi görülür. Kanda %40 ve üstünde COHb olduğunda O2Hb ve COHb bandlar ayrılabilir.3. Karbonnıonoksitj karboksihemoglobin (COHb) şeklinde aranır. gümüş. telleryum. Fenotiyazinler. Normal . Kanda (serum veya plazma) salisilatlar. bizmut. Ön deneyler grubuna göre bu testler arasında en önemlisi Reinsch deneyidir. cıva. yıkılama işlemi . asit ortamda bakırdan daha soy metal veya ametal iyonlarının (cıva. Sonucun diğer deneylerle de desteklenmesi gerekir. Bu yöntemler kantitatif amaçla da kullanır. Beraberinde deney normal kan ile tekrarlanır. COHb sarı ve sarı-yeşil alanda (568 ve538 nm de) maksimum absorbans gösterir.01 M amonyak ile (1:20) oranında seyreltilir. 3. organik fosfat esteri veya başka bir kolinesteraz inhibitörü varlığını gösterir.2 mi mide içeriği süzüntüsü ilave edilerek 2 dakika bekletilir. 2 ayrı tüpe 3 mi ditiyobisnitrobenzoik asit çözeltisi 0.

Bakır levha (1:1) seyreltik HNO3 içine ve sonra distile su içine daldırılarak temizlenir. 1 mi %15'lik nitrik asit (HNO3 ) konarak karışım 5 dakika . biyolojik madde (kan. tamamlanır.g civa. Bakır levha veya bakır spiral tel üzerinde toplanan metal veya metal karışımlarının kesin tanımlanmaları. doku) kullanılabilir. Numune olarak idrar kullanılacaksa 10 mi. Şöyle ki: Tel üzerindeki gümüşi bir renk : cıva (Hg) Parlak siyah renk : bizmut (Bi) Mat siyah renk : arsenik (As) Mor renk : antimon (Sb) olduğunu gösterir. Bizmut aranması : Hg aranmasından sonra bakır levha alınır bir tüpe konur. (Bu test ile 20 mi çözeltide bulunan 50 |J. Bu testler yarı kantitatif amaçla da kullanılabilir. (bizmut 2 saat ister). 20 \ig antimon. numunenin asit konsantrasyonu %2-8 arasında kalmalıdır. Bakır üzerinde toplanmış maddenin rengi. 20 |U. Saat camı ile kapatılır.gerekmeksizin. 1 cm" den daha büyük olmayan bir bakır levha kullanılır. Cu2I2 ile reaksiyona girerek . Distile su ile yıkanmış ve kurutulmuş bakır levha bu karışımın (kupröz iyodür : Cu2 I: ) 27 üzerine konur. 1 saat bekletilir. bizmut tanınabilir). 100 mi 1 N-HCI içinde çözülür) ilave edilir. metalik zehirin cinsi hakkında bize ön bilgi verir. Bakır levha üzerindeki birikinti cıva ise. idrar. böbrek veya idrar kullanılabilir. sarı kırmızı bir renk (kupröz merkurik iyodür) belirir. 5 (Xg arsenik. Karışımın azalan hacmi. Bakır levhayı tutmak için platin veya nikrom telden yararlanılır. organ içeriğinden ise 10 g alınır. Üzerine sırası ile İmi %5 lik sodyum sülfıt. ısıtma esnasında %10 HCI ilave edilerek. Gettler ve Kaye (1961) tarafından geliştirilmiş bir seri destekleyici deneylerle (confirmatory tests) gerçekleştirilir. Bakır levha üzerinde toplanan metallerin kesin identifikasyonları (Destekleyici deneyler): Cıva aranması : Bir saat camına filtre kağıdı yerleştirilir ve sırası ile : 1-2 damla (100 mi suda 5 g potasyum iyodür ve 20g sodyum sülfit : KI+Na2SO3 7 H2O ile hazırlanan) çözeltiden ve 1-2 damla %5 bakır sülfat (5g CuSO4. Bir erlenmayer içine konulan biyolojik madde üzerine 3-5 mi konsantre hidroklorik asit (HCI) ilave edilir. 5 H2O. 1 saat sonra bakır levha alınır ve distile su ile yakandıktan sonra levha. filtre kağıdı arasında bastırmadan kurutulur. Deneyin yapılışı : Biyolojik materyal olarak mide içeriği. Bakır levha biyolojik materyal ve asit ilave edilerek hazırlanan karışım içine daldırılır ve kaynar su banyosu üzerinde 1-2 saat ısıtılır. 25 g doku Waring blender veya benzeri bir 26 homojenizatörde uygun bir miktar su ile masere edilir.

Reinsch testi uygulanan bakır levha kullanılabildiği gibi. Bu tüpün üstüne hazır olarak sağlanan veya yaptırılabilen kanatlar yerleştirilir. Reaksiyon sonucu arsin HgBr2 ile emprenye edilmiş filtre kağıdında konsantrasyona bağlı olarak sarıdan kahverengiye kadar değişen renk verir. kan. antimon ile meydana gelen renk kaybolduğu halde arsenik ile meydana gelen renk sabit kalır. N. 5 |ig arsenik detekte edilebilir.çalkalanır. Şekil lb de görülen erlenmayenin ağzına lastik bir tıpa ile yerleştirilen kurutma tüpüne kurşun asetat ile nemlendirilmiş pamuk konur. 15 mi %10 luk sülfirik ve 5 g arsenik içermeyen çinko granül ilave edilir. mantarın kenarındaki Cıva-2-klorür %5 lik (HgCI2) veya gümüş nitrat (AgNO3) ile emprenye edilmiş filtre kağıdında konsantrasyona bağlı olarak sarı. Kanatların ölçüsü ve şekli şekil lb de gösterilmiştir. bakır levhada ise antimon Gutzeit testi aranır.. Safsızlık olarak bulunabilecek kükürtlü hidrojen. tırnak gibi biyolojik materyal (asit dijestiyon çözeltisi) de kullanılabilir. Güley. Ayrıca konsantre HCI dumanları ile temasta. Fakat bu halde meydana gelen renk sarı-siyahtır ve renk daha geç meydana gelir. M. kurşun asetatlı pamuk tarafından tutulur. %95 lik alkolde %5 konsantrasyonda hazırlanan cıva2 bromür ile 2 dakika emperenye edilmiş) yerleştirilir. Bu amaçla Şekil lb deki aparey kullanılır. 2 g Kİ ilave edilir. 1961. (çözünmesi sağlanır). Bizmut varsa çözeltiye geçer. 100 mi %0. Vural.organik maddeleri yıkılanmış idrar. Gutzeit testi. Çözelti diğer bir tüpe aktarılır.) Arsenik ve antimon aranması : Bakır levha 0. As çözeltiye geçer. Üzerine 1 mi distile su. S. (yıkılama ve külleştirme için bakınız: Kaya. Zehirlerin izolasyon yöntemlerine göre sınıflandırılmaları . Erlenmayer içine. Bizmut olduğunda turuncu renk oluşur. 1 mi kinin-Ki reaktifı (1 g kinin sülfat. Hidrojen ve arsin gazlarının açığa çıkması için 30 dakika (gerektiğinde 1 saat) bekletilir. Reinsch testi uygulanmış bakır levha veya yıkılama uygulanmış biyolojik materyalin asit dijestiyon çözeltisinden 20 mi konur. (Şekil la) Deney tüpünün içinde 1 mi yukarda hazırlanan KCN'lü çözelti (veya kalıntı olan bakır levha). turuncu. 1-2 saf granül çinko.. saç.5 lik HNO3 içinde çözülür. 1 mi %20 lik H2SO4 . Bu kanatlar arasına cıva-2 bromür (merküric bromür) ile emprenye edilmiş kuru filtre kağıdı (Whatman no:40 yuvarlak filtre kağıdı. 28 Gutzeit deneyinde. Arsenik varsa. 1-2 damla kalay klorür (SnCh) ilave edilir ve tüpün ağzı sıkıca bir mantar tıpa ile kapatılır.. (kinin-bizmut-iyodür. Gutzeit Deneyi 1) Gutzeit deneyi en basit şekli ile bir tüp içinde yapılır. Bu nedenle çözeltide As.5 mi %10 (KCN) ile çalkalanır. antimon mevcudiyetinde de pozitif sonuç verir. kahverengi ve siyah renge kadar değişen renk tonları (AgNOj ile siyah) görülür. 1975) 2) Gutzeit deneyi: As için yarı kantitatif olarak da uygulanabilir. Standart arsenik çözeltisi ile hazırlanan renk skalası ile karşılaştırılarak test yan kantitatif olarak da kullanılabilir.

iyon değiştirme. fosfat. tiosiyanat gibi).1. c) Metalik zehirler: Biyolojik maddeden kuru veya yaş külleştirme (oksidasyon) işlemi ile ayrılırlar (kurşun. e) Çeşitli zehirler : (Özel olarak aranması gerekenler): Yukarıdaki izolasyon teknikleri ile aranamayan ve her biri için özel ektraksiyon işlemleri. Bu maddelerin analizleri için değişik analitik kimya ve fızikokimyasal tekniklerden yararlanılmaktadır. kavnama noktasına kadar ez SİDE VIEW (T*0 UNITS ASSEMBLEO) % 5 HgCl2 ile emprenye kağıt OBUOUE VIEW (SINGLE UNIT) ICRCUIIIC »KOMİDE EHSITI2ED «PCD. Analitik toksikolojide. Çoğunlukla aranılan zehirli madde çok az miktarda (miligram ve hatta mikrogram düzeyinde) olduğundan öncelikle bunların bulunduğu ortamdan ayrılması ve saflandırması için kullanılacak izolasyon yöntemleri çok önemlidir. alkaloidler. (CO. benzen gibi organik çözücüler). zehirleri uygulanan izolasyon tekniklerine göre başlıca beş sınıfta toplanır: a) Uçucu zehirler : Biyolojik maddeden distilasyon veya difüzyon yolu ile ayrılırlar. T \COTTON mmESNATCO ITH LEA0ACETATE Numune % 20 H2SO4 ve Zn. siyanür gibi gazlar ve alkoller. iyon çifti oluşturma gibi yöntemlerin uygulanması gereken maddeleri kapsar (pestisitler. proteinler. çok sayıda çeşitli kimyasal maddelerin (2000 üstünde) aranması gerekmektedir. glikozitler gibi). zehirler bu ayırma yöntemlerine göre sınıflandırılmıştır. kadmiyum. 4.Analitik amaçla bir çok toksikologlar. SnCl2 a b Şekil 1. ZEHİRLERİN BİYOLOJİK MATERYALDEN İZOLASYON TEKNİKLERİ Toksikolojik analizlerde. birçok ilaçlar). Bilinmeyen veya . d) Toksik anyonlar : Biyolojik ortamdan dializ veya iyon değiştirme (ionexchange) teknikleri ile ayrılırlar (klorat. Uçucu zehirlerin biyolojik materyalden distilasyonla izolasyonları Bilindiği gibi distilasyon sıvı bir maddeyi. cıva gibi).Basit (a) ve modifıye (b) Gutzeit apareyi 4. b) Uçucu olmayan organik zehirler : Biyolojik ortamdan sıvı ekstraksiyon yöntemi ile izole edilirler (barbitüratlar.

zehirleri uygulanan izolasyon tekniklerine göre başlıca beş sınıfta toplanır: a) Uçucu zehirler : Biyolojik maddeden distilasyon veya difüzyon yolu ile ayrılırlar. etil alkol.1. benzen. etil bromür. kuvvetli bir su Zehirlerin izolasyon yöntemlerine göre sınıflandırılmaları Analitik amaçla bir çok toksikologlar. e) Çeşitli zehirler : (Özel olarak aranması gerekenler): Yukarıdaki izolasyon teknikleri ile aranamayan ve her biri için özel ektraksiyon işlemleri. proteinler. kadmiyum. b) Uçucu olmayan organik zehirler : Biyolojik ortamdan sıvı ekstraksiyon yöntemi ile izole edilirler (barbitüratlar. d) Toksik anyonlar : Biyolojik ortamdan dializ veya iyon değiştirme (ionexchange) teknikleri ile ayrılırlar (klorat. Numune "B" balonuna 1/3 ünü geçmeyecek şekilde konur ve gelen su buharını yoğunlaşmaması için önceden balon "B" ısıtılır. Bu distilat uçucu zehirlerin aranması için kullanılır. bu maddeler o sıcaklıktaki buharlaşma basıncı oranında buharlaşır. benzen gibi organik çözücüler). iyon değiştirme. Bu şekilde soğutucudan geçerek buz içinde soğutulan toplama kabında distilat toplanır. Sonra bu buharlar. siyanür gibi gazlar ve alkoller. petrol eteri. fosfat. o madde tekrar dengeyi sağlamak için buharlaşır. alkaloidler. nitel ve nicel analizleri yapılır. trikloroetilen verilebilir. cıva gibi). (CO. glikozitler gibi). Uçucu zehirlerin biyolojik materyalden distilasyonla izolasyonları . aseton. Balona uygun bir soğutucu bağlandıktan ve önüne toplama kabı (C) yerleştirildikten sonra. Genellikle kaynama noktaları suyunkinden oldukça yüksek olan maddelerin içine su buharı yollandığı zaman. Şekil (2) de su buharı distilasyonu apareyi görülmektedir. iyon çifti oluşturma gibi yöntemlerin uygulanması gereken maddeleri kapsar (pestisitler. kloroform. Bir gaz akımı ile buhar sıvı üzerinden uzaklaştırılırsa. birçok ilaçlar). 4. Uygulamada bu amaçla su buharı kullanılır. izopropil alkol. metil alkol. tiosiyanat gibi). Su buharı distilasyonu ile ayırma : Her sıvı maddenin sıcaklık derecesine bağlı olarak belirli bir buhar basıncı vardır. su buharı ile birlikte soğutucudan geçerek yoğunlaşırlar. etilen klorür.şüpheli bir zehir önce bu genel izolasyon yöntem ve tekniklerine göre ayrıldıktan sonra. 30 yavaş distile edilir. c) Metalik zehirler: Biyolojik maddeden kuru veya yaş külleştirme (oksidasyon) işlemi ile ayrılırlar (kurşun. Kaynama noktası 100° altında olan önemli uçucu zehirlere örnek olarak: Eter.

metil alkol. petrol eteri. aseton.ve (3. Normal distilasyonla kaynama noktaları (k. Bir gaz akımı ile buhar sıvı üzerinden uzaklaştırılırsa. Su buharı distilasyonu ile ayırma : Her sıvı maddenin sıcaklık derecesine bağlı olarak belirli bir buhar basıncı vardır.Bilindiği gibi distilasyon sıvı bir maddeyi. Tablo-2 Su buharı ile uçan zehirler Aldehitler Alkoller Aseton Benzen Benzin Benzoik asit Esans iye 1 yağlar Eter Fenoller Formaldehit Fosfor (sarı) 33 Fuzel Yağları Ksilen Guayakol a. su buharı ile birlikte soğutucudan geçerek yoğunlaşırlar. etilen klorür. Distilasyon balonuna bir miktar mide içeriği. Şekil (2) de su buharı distilasyonu apareyi görülmektedir. trikloroetilen verilebilir.) 100°C altında zehirlerin ayrılmaları: Bunun için normal distilasyon apareyi kullanır. Distilasyona soğutucudan akan damlalar berrak oluncaya kadar devam edilir.Su buharı disitilasyon apareyi. Kaynama noktası 100° altında olan önemli uçucu zehirlere örnek olarak: Eter. benzen. Genellikle kaynama noktaları suyunkinden oldukça yüksek olan maddelerin içine su buharı yollandığı zaman. etil alkol. 32 Şekil 2.n. Toplama kabı buz içinde soğutulur. kaynama noktası ve su buharı ile sürüklenmelerine göre 2 şekilde yapılmaktadır. kusmuk. Balona uygun bir soğutucu bağlandıktan ve önüne toplama kabı (C) yerleştirildikten sonra. bu maddeler o sıcaklıktaki buharlaşma basıncı oranında buharlaşır. kaynama noktasına kadar ısıtarak buhar haline getirmek ve bu buharı yoğunlaştırarak ayrı bir kapta toplamaktır. etil bromür. Numune "B" balonuna 1/3 ünü geçmeyecek şekilde konur ve gelen su buharını yoğunlaşmaması için önceden balon "B" ısıtılır. Sonra bu buharlar. izopropil alkol.nofrol İyodoform Nikotin Kafur Nitrobenzen Karbon tetraklorür Paraldehit Karbon sülfür Piridin Kloral hidrat x Salisilik asit ve esterleri Kloroform Siyanür Koniin Tribromoetanol Krezoller Timol Kroton yağı Toluen . o madde tekrar dengeyi sağlamak için buharlaşır. idrar veya kan gibi 31 incelenecek örnek konur ve kaynar su banyosunda veya bek alevinde yavaş yavaş distile edilir. Bu distilat uçucu zehirlerin aranması için kullanılır. Uygulamada bu amaçla su buharı kullanılır. kloroform. Bu şekilde soğutucudan geçerek buz içinde soğutulan toplama kabında distilat toplanır. kuvvetli bir su buharı akımı (A) balon içinde geçirilmeye başlanır. Uçucu zehirlerin distilasyonu.

Su buharı ile uçan zehirleri. en uygun olan fonksiyonel gruplara dayanarak yapılan genel deneylerdir. nikotin. distilasyon ortamına göre ikiye ayırabiliriz: 1) Asit ortamda su buharı ile uçan zehirler : Asit veya nötral yapıdaki uçucu bileşikler asit ortamda su buharı ile uçarlar. Bu reaksiyonlar ya renkli bileşiklerin oluşumuna (kromotropik asit. Distilatta uçucu zehirlerin aranması: Elde edilen distilatta uçucu zehirler. izonitril deneyi gibi) veya çökelek (karekteristik renkte) oluşmasına (ksentogenat deniyi gibi) dayanmaktadır. Organik bileşiğe alkol. Deneylerin yapılışı zehirlerin özel aranmaları bölümünde açaklanmıştır. 2) Kalevi ortamda su buharı ile uçan zehirler : Numune seyreltik NaOH veya katı magnezyum oksit (MgO) ile pH 8 olarak şekilde kalevilendirilir. amfetamin. Bu deneylerin bir kısmı daha önce "biyolojik sıvılara doğrudan uygulanan deneyler kısmında da açıklanmıştır. Bu ön denemeler için çok çeşitli reaksiyonları yapmak mümkünse de. karekteristik koku oluşmasına (iyodoform deneyi. . Sonra %10 tartarik asit veya seyrettik sülfırik asitle pH 5'e getirilir ve 50 mi distilat toplanacak şekilde su buharı ile distile edilir. (Şekil 3) Bu yöntemle ayrıca uçucu zehirlerin identifikas-yonu ve kantitatif analizi de yapılabilir. benzen. aldehit. CS2 gibi) b) Distilatın reaksiyonu kontrol edilir (Turnusol kağıdı ile asit veya kalevi özelliği araştırılır). Bunun için analiz maddesinin 1/6 sı balona konur. İlk kez Feldstein ve Klendshoj tarafından uygulanan bu teknik için Conway'in mikrodifüzyon düzeneği kullanılmaktadır. 4. hem kendi grubu içinde hangi bileşik olduğunu ve hem de yukarıdaki ilk bulguların sonuçlarını kesinleştirmek için özel reaksiyonlar tatbik edilir. Eğer numune asit ise önce doymuş sodyum bikarbonat çözeltisi ile nötralleştirilir. Uçucu organik zehirlerden başka. Bir çok bileşikler karakteristik kokusu ile tanımlanabilir (fenol.2. 34 d) Genel fonksiyonel grubu belirlenmiş maddeyi. hidrat. kloroform (kloral hidrat kalevi ortamda kloroforma dönüşerek distile olur). Anilin. uçucu olmayan organik zehirlere de uygulanan bu genel ve ayırt edici özel reaksiyonlar tablo 4'de gösterilmiştir. Fujiwara deneyleri gibi). c) Distilatta kimyasal ön denemeler yapılır. konun alkali ortamda distile olurlar. keton gibi özelliği veren grupların tanıma reaksiyonları ile distilattaki maddenin kimyasal sınıfını tayin etmek mümkündür. aşağıdaki şekilde aranır: a) Distilatın kokusu kontrol edilir. Uçucu zehirlerin mikrodifüzyon yöntemi ile izolasyonları Az miktarda uçucu zehirlerin dokulardan izole edilmesinde kullanılan diğer bir teknik mikrodifüzyon yöntemidir. kloral.

kloroform. anestezin. buharlaşma. ferrosiyanür) Fenoller (serbest ve p-substitüe fenoller) Aromatik primer aminler (anilin ve hidrolizle anilin veren bileşikler) CS2. primer aminler ve hidrolizle bu bileşikleri verenler Anilin ve hidrolizle anilin veren bileşikler (asetanilid. Bu şekilde sistemde bozulan buhar basıncı dengesinin sağlanması için biyolojik materyaldeki uçucu zehir bitinceye kadar. asetaldehıt. pirol. kloralhidrat Aldehitler ve alkoller (oksitlendikten sonra) Formaldehit. tiyosülfat. kloroform. rezorsin gibi) Polihalojenik bileşikler (kloroform. İndirgenme Schıff reaktifi ile renk reaksiyonu Kromotropik asit deneyi Legal deneyi (pentasiyano nitrozo demir-3 ile) Fujiwara reaksiyonu (piridin+NaOH+ısı) Izonitril reaksiyonu (Anilin+NaOH+ısı) Indofenol reakisyonu (Fenol+Oksijen veya nitröz asitle) Demir-3-klorürle Millon reaksiyonu (Metalik cıva+HNO3 ile nitrolama) Diazo reaksiyonu Ksentogenat reaksiyonu (ROH+CS2+KOH) lyodoform reaksiyonu (Etil alkol+iyot+NaOH) Prusya mavisi oluşması Guignard deneyi (izopurpurat oluşması) Uygulandığı gruplar Alkoller. enol grubu veren maddeler (asetil aseton. uçucu maddenin çözündüğü çözelti bir mikro tüpe alınarak kalitatif ve kantitatif analizini yapmak mümkündür. primer alkoller Etil alkol. 35 Tablo 4. difüzyon ve iç odacıktaki absorpsiyon olayı devam eder. pirimer ve sekonder alkoller. doymamış hidrobarbonlar Aldehitler.Renk reaksiyonu b. kloralhidrat Küçük moleküllü aminler. Böylece biyolojik maddedeki uçucu bileşiğin saf bir çözücü içine aktarılması yani izole edilmesi mümkün olur. piramidon.Distilasyonu ile izole edilen uçucu zehirlerinn grup reaksiyonları: Genel reaksiyonlar Asit ortamda kromatla oksitleme Fehling çözeltisinin indirgenmesi Nesslereaktifi ile: a.Prensip : Kapalı bir sistemde analizi yapılacak biyolojik materyal ve bu örnekten uçucu zehiri açığa çıkaracak reaktif (liberating agent) dış odacıkta ve serbest hale geçen uçucu zehiri tutan çözücü (absorban) ise iç odacıkta bulunur. amonyak ve amonyum tuzları. aseton. novakain. İç odacığa ilave edilen uygun bir reaktifle uçucu bileşiğin tanınması iç odacıkta yapılabildiği gibi. trikloroasetik asit gibi) Klorlu hidrokarbonlar. metil alkol (oksitlendikten sonra) Aktif metilen grubu olan bileşikler (ketonlar. aldehitler. indol. dulsin gibi) Fenol ve fenol türevleri. sülfonamid. laktik asit Siyanürler Siyanür ve pikrik asit . Aldehitler. asetil aseton. Oda sıcaklığı veya 37°C de dış odacıkta buhar veya gaz haline geçen uçucu zehir. bu kapalı sistemde difüzyona uğrayarak iç odacıktaki çözücü içinde çözünür. fenasetin.

Tablo 5'de.36 Conway mikrodifüzyon apareyi : Mikrodifüzyon yöntemini ilk defa Conway .Conway mikrodifüzyon apareyi. Tablo 5. idrar veya 37 homojenize organ numunesi konur. Bu amaçla geliştirdiği apareye "Convvay mikrodifüzyon cihazı" adını vermiştir. porselen veya polietilen iki odacıkla. Genel olarak uygulama aşağıdaki şekilde yapılır: üstten görünüş 70 mm .40 mm /\ Enine kesit Şekil 3. Deneyin Yapılışı : Şekil 4'de görüldüğü gibi Convvay mikrodifüzyon apareyi petri kutusuna benzeyen cam. b) İç odacığa ise bu uçucu zehri aborbe edecek ve renk reaksiyonu verecek olan reaktiflerden 2'şer mi ilave edilir. Genellikle kan ile çalışırken oda sıcaklığında 2 saat. dışa sızıntı vermeyen kenarları traşlı bir kapaktan meydana gelmiştir. dokularla çalışırken 37°C de 3 saat beklemek yeterlidir. uçucu zehirin aranacağı biyolojik materyal ilave edilir. biyolojik materyalde amonyak tayini için uygulamıştır.Convvay mikrodifüzyon apareyinde uçucu zehirlerin aranması DIŞ OD ACIK Zehiri açığa çıkaran reaktifler % 10H2SO4 % 10H2SO4 İÇ ODAC1K Absorban Renk reaktifleri ve sonuç reaktifler PdCl2-^ Siyah % 10 NaOH FeSO4+HCl^mavi i 1 mi saf 1 mi % 30 NaOH+ saf piridin Aranacak Zehir CO Siyanür Klorlu hidrokarbonlar . Aynı yere uçucu zehri serbest hale geçirecek reaktiften 1 mi ilave edilir. Genellikle 2-5 mi kan. c) Bu işlemlerden sonra apareyin ağzı derhal kapatılır ve difüzyon için bekletilir. a) Convvay mikrodifüzyon cihazının dış odacığına. çeşitli uçucu zehirlerin Conway mikrodifüzyon cihazı ile aranmasında kullanılan reaktifler gösterilmiştir.

Doku homojenatlarına ön işlem olarak çok eski bir yöntem olan Stas-otto. Daubney-Nikolls'un yöntemleri bu prensiplere göre geliştirilmiştir. çevre kirleticileri. biyolojik materyal olarak kullanılan kan. bağımlılık yapan maddeler. Bu maddelerin biyolojik materyalden izolasyonlarında sıvı-sıvı. biyolojik maddenin ihtiva ettiği protein. toluen . doğal kaynaklı zehirler. Uçucu olmayan organik zehirlerin ekstraksiyonla biyolojik materyalden izolasyonları Uçucu olmayan organik maddeler. Umberger. çeşitli organik zehirlerin asit veya kalevi ortamdaki çözünürlükleri ile birlikte seçici çözünürlükleri de göz önünde tutulmuştur. Ansties reaküfi—»Yeşil Doymuş Na2CO3 —izopropil-) (K2Cr2O4+H2SO4) Metil alkol Doymuş Na2CO3 H2SO4 Kromotropik asit—»viyole Fenoller % 10H2SO4 % 10 NaOH Folin-fenolftalein—»mavi % 5 AgNO}—»kahverengi i % 10 Fosfür Doymuş İS^CC^ HNO. Akut zehirlenmelerde. Sulu fazın hazırlanması için kullanılan toksikolojik yöntemlerin çoğunun dayandığı prensip. çok daha yeni bir teknik olan enzim dijestiyon yöntemi uygulanır. Bu amaçla kullanılan yöntemlerin en eskisi ilk kez Stas (1850) tarafından postmortem dokudan nikotini izole etmek için geliştirilen "Stas" yöntemidir. endüstriyel maddeler bulunur. katı-sıvı gibi fraksiyonlu ekstraksiyon yöntemleri kullanılır. tekrar alt sınıflara ayrılır. Bu grupta kaynama noktaları yüksek sıvı ve katı haldeki maddeler örneğin tıbbı ilaçlar. analitik ve forensik toksikologların ilgilendiği en büyük grubu (hemen tüm maddelerin %90'ı) oluşturur. idrar ve mide içeriği gibi örneklere ekstraksiyon işlemleri doğrudan uygulanır.—»kırmızı Alkoller (etil-metil-. Feldstein-Klendshoj. Daha sonra bu yöntem Otto tarafından modifiye edilerek "Stas-Otto" yöntemi olarak literatüre geçmiştir.boya gibi maddeleri uygun çözücü ve işlemlerle uzaklaştırmağa dayanmaktadır. karaciğer ve diğer doku örneklerine doğrudan ekstraksiyon uygulanamaz. Klasik bir yöntem olan Stas-Otto tekniği ile alkaloidlerin ve diğer organik zehirlerin dokulardan izolasyonu uzun ve yorucu bir çalışma gerektirdiği ve ayrıca yabancı maddelerin tamamen uzaklaştırılmaması nedeniyle daha sonraki araştırıcılar tarafından 39 modifıye edilmiştir. Bu yöntemlerin prensibi kısaca aşağıda açıklanmıştır. lipit.3. Ekstraksiyon koşullarına göre organik zehirler. Stas-Otto-Ogler. selüloz. Bu tekniklerde. Ancak ölüm halinde. pestisitler. Amonyum molibdat+ ısı—» sarı 1 a)% 10 Pb asetat^siyah 1 b)% 10 Cd Sülfür % 10H2SO4 % 10 NaOH asetat-» sarı i 38 4.

Bu yöntem halen ülkemizde Adli Tıp Kurumunun toksikoloji laboratuvarlarında kullanılmaktadır. Biyolojik materyalden ön işlemlerle (Stas-Otto veya modifiye metodları) elde edilen ekstrakt veya kan. Ekstraksiyonla İzolasyon Bilindiği gibi ekstraksiyon sulu fazda çözünmüş bir maddenin. Elde edilen bu kalıntılar birkaç damla sülfırik asitle asitlendirilmiş 100 mi su ile ekstrakte edilir ve mümkünse bir gece bekletilir. Geniş ağızlı bir kapsül içinde birleştirilen süzüntüler hafif sıcak hava akımında su banyosu üzerinde uçurulur (vakumda distilasyon tercih edilir). petrol eteri. Aksi halde bir erlenmayer içinde asitli su ile 1 saaat çalkalanır. tartarik asitle asitlendirilir. Modifiye Stas-Otto Yöntemi : 200 g dondurulmuş ve kıyılmış (homojenize edilmiş) doku. idrar. Eğer bakiye yağlı ise sulu ekstrakt dekante edildikten sonra 100 mi asitli su ile ekstraksiyon tekrarlanır. Aynı işlem bir kere daha kalıntıya etil alkol ilave edilerek tekrar edilir. 400 mi etil alkol ile blenderde homojenize edilir. nötral veya amfoter özelliği). Çözücü olarak en çok eter veya kloroform kullanılır. 100 mi sıcak etanol ilavesiyle şurup kıvamında bir çözelti elde edilir. İyonlaşmamiş halde olan organik maddenin. Elde edilen ekstrakt dekante edilir. Buna göre asit karakterdeki maddeler asit ortamda. kalevi yapıdaki maddeler ise alkali ortamda serbest organik molekül (noniyonize) halde bulunurlar: 41 . 100 mi sıcak etil alkol. Prensip olarak. Karışım su banyosunda bir saat bekletilir. uygun ortam ve çözücü seçimiyle arayacağımız organik zehri organik faza alarak saflandırmak mümkün olur. İki ekstrakt soğutulduktan sonra 40 birleştirilir ve süzülür (pilili Whatman No 1 filtre kağıdından). bütil alkol. siklohekzan da koşullara göre kullanılabilir. (Doku+etil alkol) karışımı soğutularak süzülür. Sonuçta granül halde kuru bir kalıntı kalır. mide içeriği gibi sıvılardan ekstraksiyonla organik zehirler ayrılabilir. su ile karışmayan organik bir çözücüye çalkalayarak bu organik faza geçirilmesi işlemidir. sıcaklık 60°C altında tutulmalıdır. Daha iyisi karışım bir gece bekletilmelidir. Sulu fazda bir maddenin iyonlaşma derecesi. Dekante edilen süzüntüler birleştirilerek uçurulur. Bunun dışında etil asetat. Eğer kalıntı halen yapışkan görünümde ise o zaman sıcak alkolle aynı işleme devam edilir.Aşağıda uygulama alanı geniş ve yüz yıldan daha fazla bir zamandan beri kullanılmakta olan modifıye Stas-Otto tekniği açıklanmıştır. izopropil alkol. organik çözücüde çözünebilme özelliği. Sulu fazda çözünmüş bir çok maddeler içinden. İsıya dayanıksız alkaloidler olma ihtimali varsa. iyonize halde olmayan organik maddeler. küçük porsiyonlar halinde ilave edilerek karıştırılır. Böylece elde edilen süzüntü ikinci kademedeki fraksiyonlu ekstraksiyon için hazırlanmış olur. baz. Bu nedenle uçucu olmayan organik zehirlerin ekstraksiyonunda 2 faktör rol oynar : a) b) Organik maddelerin kimyasal yapısı (asit. o maddenin kimyasal yapısına bağlı olarak pKa değerine göre değişir. organik çözücü fazına geçirilebilirler.

]+ + OH' Nötral maddeler ise asit veya kalevi ortamda organik faza geçebilirler. organik faza geçebildiği ekstraksiyon koşullarına göre 5 sınıfta toplamak mümkündür. a2) Zayıf asitler : Bu grup maddeler ise. (A2 fraksiyonu) Barbitüratlar. sulu sodyum bikarbonatla (NaHCOj. organik bazlar. p-amino benzoik asit.RCH2COOH + H20 A R-NH2 + H2O A [RNH. organik nötral maddeler ve organik amfoterik maddeler. pH 7. zayıf asit veya nötral özellikte olabilir. eter veya kloroform fazından daha kuvvetli kalevi ortamda (NaOH li ortamda) sulu faza geçerler. Uçucu olmayan zehirlerin ekstraksiyon koşullarına göre sınıflandırılmaları Uçucu olmayan organik zehirleri. glutetimid. mide içeriği. Organik kuvvetli asitler. A) Asit ortamda ekstrakte edilebilen zehirler (Organik asitler ve nötral maddeler): Bu maddeler asitli sulu ortamdan (pH 2) eter veya kloroformla ekstrakte edilebilirler. fenil butazon. organik zayıf asitler. Asit ortamdan organik çözücüye geçen organik maddeler kuvvetli asit. sulfisoksazol (sulfisoxazole) örnek verilebilir. çünkü ortamın pH sına bağımlı olmaksızın çoğunlukla iyonlaşmamış şekildedirler. çinkofen (cinchophen) sitrik asit. salisilik asit. okzalik asit.5) ile ekstrakte edilebilirler. 42 Numune (idrar. NaHCO. çözeltisinde (pH 7. sıvı doku ekstraktı) u pH 3'e ayarlanır (kuvvetli asit ortam) Organik çözücü ile (eter veya kloroform) ekstraksiyon Organik çözücü fazı Sulu faz Bazlar ve amfoter maddeler NaHCO.5) çözünmezler. çözeltisi ile ekstraksiyon pH 8'de organik çözücü ile ekstraksiyon Sulu faz Organik faz Organik faz Bazlar (B) fraksiyonu) Kuvvetli asitler zayıf asitler . sakkarin. parasetamol örnek verilebilir. kan veya serum. (Aı fraksiyonu) Asetil salisilik asit. O halde bu grubu 3 alt sınıfta toplayabiliriz : aO Kuvvetli asitler : asitli ortamda eter veya kloroform fazına geçen bu maddeler.

fraksiyonu) (UV'de incelenir) ^r I (ITK. pH 8.GC/MS'de NaOH ile ekstraksiyonu Sulu faz Amfoter maddeler incelenir) hidroliz pH3'deHCl ile hidroliz Sulu faz Zayıf asitler (A? fraksiyonu) (UV'de incelenir) Organik faz Nötral maddeler (C) fraksiyonu (İTK. Şekil 4. emetin.(A. Bir çok alkaloidler. bromural. sulu fazın konsantre HCI ile ısıtılmasından sonra. imipramin.GC. Organik çözücü ile ile ekstraksiyon i Organik faz amfoter maddeler (D) fraksiyonu (TLC.9. amidopirin. B) Kalevi ortamda seyreltik NaOH ile kalevilendirilmiş eter veya kloroforma geçen bileşikler : bı) Kalevi özellikte maddeleri içerirler. kinin gibi azotlu bazlar bu gruba girerler. kafein. Bu maddeler. NaOH veya NaHCO3'lı sulu faza geçildikten sonra eter veya kloroform fazında nötral maddeler kalır.GCveGC/MS'de incelenir) i PH 8. amfetamin. kafein. amitriptilin. .(C fraksiyonu) Asetanilnd.GC/MS de incelenir.5 da organik çözücü ile ekstrakte edilerek ayrılırlar (amfoter maddele : D fraksiyonu). antipirin. asetofenetidin.5 ayarlanır. mebrobamat.5 .Fraksiyonlu ekstraksiyonla organik zehirlerin ayrılması. Bunlar organik fazda çözünebilme özelliğinde olduklarından "hidrofob nötral maddeler " adını alırlar. fenil salisilat örnek verilebilir. (B fraksiyonu) b2) Sulu faz ise organik amfoter (morfin gibi) maddeleri içerir.GC.5-9. 43 a3) Hidrofob nötral maddeler : Asit eterde çözünen maddeler.

1994'e bakınız.02 M pH 7. Süzüntüden genel ekstraksiyon şemasına göre uçucu olmayan organik zehirler (ve ilaçların) izolasyonu yapılır. tripsin. Ancak ölümle sonuçlanan olaylarda karaciğer gibi doku örnekleri de analiz için kullanılır.4 olan fosfat tamponu ilave edilir. Tripsin kullanıldığında 1 mg tripsin /g doku olarak enzim ve pH 7. subtilisin gibi enzimler kullanılır. N. Teknik : Zehirlenme şüphesi ile alınan karaciğer dokusundan 5 gram kesit tartılarak. 45 Amberlit XAD-2 ile organik zehirlerin ekstraksiyonu Polimerik özellikte adsorbanların zehirlerin biyolojik materyalden izolasyonları son 20-30 yılda önem kazanmıştır. plazma ve dokularda proteine bağlanmış ilacın (protein-ilaç) proteolitik bir enzimle serbest hale geçirilmesinden sonra ekstraksiyona tabi tutulmasıdır. Aksu. postmortem mide içeriği. (Ayrıntılı bilgi için :Vural. Aşağıda bu yöntem açıklanmıştır. İzolasyon verimini arttırmak için Amberlite XAD-2 (batch) yöntemi ile ekstraksiyon yapılması uygun olur.4 olan fosfat tamponu kullanılır. Inkübasyondan sonra karışım 30 dakika elektrikli su banyosunda ısıtılır ve süzülür. 4. Yıkılama için papain kullanılacaksa. 0. Enzim yıkilama yöntemi ile organik zehirlerin izolasyon ve ayrılmaları Adli toksikolojide. N. Dokulardan zehirlerin izolasyonunda kullanılan Stas-Otto ve ekstraksiyon yöntemi. Bu adsorbe edilen maddeler polimerden uygun bir çözücü ile (elüsyon çözücüsü) geri elde edilebilirler (elüe edilebilirler). İnkübasyon 37°C de 3 saat olarak uygulanır. doku . beyaz suda çözünmeyen kürelerdir.002 M EDTA ve 25 mi 0. kan. Böylece proteini uzaklaştırılmış doku filtratına sistematik ekstraksiyon uygulanabilir. klasik protein çöktürme yöntemleri yanında "enzimatik 44 yıkılama: dijestiyon yöntemi" zehirlerin genel tarama yöntemlerinde. 20-50 mesh büyüklüğünde. Aşağıda anabilim dalımızda çeşitli pestisit ve ilaçların karaciğer homojenatında uygulanan "enzimatik yıkılama" yöntemi kısaca açıklanmıştır. idrar ve mide sıvısına uygulanan fraksiyonlu ekstraksiyon şeması ( sistemik ekstraksiyon ) gösterilmiştir. optimum sıcaklık 30°C dir) belirli bir süre inkübe edilir. Amberlit XAD-2 poröz ve hidrofobik özelliğe sahip olan çapraz bağlı polistiren divinil benzen polimeridir. Şan.. Bu amaçla papain.Şekil 4'de kan. Amberlit XAD-2 reçinesi ile ekstraksiyonda.) Enzimatik yıkılama yönteminin prensibi. homojenata gram doku başına 500 mg papain (500 mg papain/g doku). 10 mi su ile teflon başlıklı homojenizatörde homojenize edilir. Geniş yüzey alanı ve noniyonik özelliği nedeniyle bu reçine suda özünen organik maddeleri adsorbe eder. ekstraksiyon verimi (1) biyolojik materyalin (idrar. ön işlem olarak tercih edilen bir tekniktir.4. enzimin maksimum aktivite gösterdiği optimum koşullarda (örneğin papain ve tripsin için optimum pH 7-8. 37°C de 2 saat termostatlı çalkalamalı su banyosunda inkübe edilir. Bu enzimlerle doku homojenatı. kan ve idrardan toksik maddeler yukarıda açıklanan ekstraksiyon yöntemleri ile izole edilebildikleri gibi "immunoassay yöntemleri" ile de doğrudan analizleri yapılabilir.

Şan. Papain +0.02 M. (Vural. Burgaz. 1994). kan. Reçine ağzı cam kapta distile su içinde +4°C de saklanır. Burgaz.1 gram yaş XAD-2 (g kuru reçine karşılığı) içeren polipropilen tüplere konur. pestisitlerden organik fosfat esterlerinin ekstraksiyonlarında oldukça yüksek verim elde edilir. Metanolü uzaklaştırmak için 8-10 kez distile su ile yıkanır.002 M EDTA veya 37°C de 2 saat inkübasyon 1 25 mi fosfat tamponu 0. 5. N.1 N HCI ve su ile) yıkandıktan sonra elüsyon için tüpe 15 mi eter ve 5 mi 0. Amberlit XAD-2 ile izolasyon ve ekstraksiyon işlemi idrar. Ambsrlit XAD-2 dışında Dowex 50 AGW-X8 (100-200 mesh) batch tekniği ile idrardan dipiridil grubu herbisitlerin ekstraksiyonunda kullanılabilir. Amberlit XAD-2 ile bazik. 3 dakika 4000 rpm de santrifüj edilerek su fazı ayrılır.1 N HCI ile pH 3.N. Karaciğer + 10 mi su) homojenatı 25 mi fosfat tamponu 0. 5 gram karaciğerden hazırlanan homojenat. Elüsyon çözeltisi susuz Na2SC>4 den geçirilerek uçurulur.01 N K2CO3 ile pH 10. Kalıntı 2 kez (0.homojenatından elde edilen süzüntünün ) pH'si. (2) numune (ml)/reçine (g) oranına. (Vural. 1984).02 M. filtrat ve enzim yıkılamasından elde edilen filtrat.S. Karışım 20 dakika çalkalanır. Vural. 5 dakika 4000 rpm de santrifüj edilir.pH 7. safra suyu ve karaciğer homojenatına (doğrudan veya enzimatik yıkı lama işleminden sonra) veya biyolojik materyalden hazırlanan örneğe reçine ilave ederek (batch tekniği) uygulanabilir. 47 (5 g. N. asidik ilaçlar için 0.4 \ 2. (3) elüsyon çözücüsünü polaritesine bağlıdır.N. nötral ve asidik ilaçların çoğu.4 5 mg.5 g. Aşağıda batch yöntemi açıklanmıştır. Bazik ilaçların 46 ekstraksiyonu için ortamın pH'sı 0. organik fosfat esterleri için pH (2-3)'e ayarlanır. Katyon değiştirici bir reçine olan Zeokarb 225 (H+) ise kolon tekniği ise parakuat ve dikuatın idrardan ekstraksiyonunda kullanılabilen verimi daha yüksek olan bir yöntemdir. nötral ilaçlar için pH 7. tripsin 1 37°C de 3 saat inkübasyon . S 1984. İşlem üst faz berraklaşıncaya kadar (4-5 kez) tekrarlanır. Reçinenin hazırlanması : Amberlit XAD-2 reçinesi en az 6 saat etil asetat ile sürekli Soxhelet apareyinde ekstrakte edilerek saflaştırılır.1 N HCI ilave ederek 20 dakika çalkalanır. veya idrarla çahşılacaksa 20 mi 2500 rpm de santrifüj edilerek berraklaştırılan idrar örneği. Sonra reçine (1:1) oranında uzaklaştırılır. Kalıntıda kimyasal maddeler tarama yöntemleri ile (İTK ve GLK gibi) aranır.pH 7. Şekil 5'da enzimatik yıkilama ve Amberlit XAD-2 batch tekniği ile karaciğer homojenatından organik zehirlerin izolasyonu ve ekstraksiyonları için kullanılan teknik şematik olarak gösterilmiştir.

Kimyasal maddelerin kan ve serum düzeylerinin kantitatif olarak saptanması zehirlenmenin şiddeti hakkında bilgi verir. bulunan madde cinsine göre değişir. etil alkol. Diğer taraftan kimyasal madde ve ilaçların toksikolojik tarama testleri sonucunda. Forensik (adli) toksikolojik analizde. ZEHİRLERİN TARAMA ve İDENTİFİKASYONLARINDA KULLANILAN ENSTRUMENTAL ANALİZ TEKNİKLERİ Biyolojik materyalden daha önce açıklanan yöntemlerle izole edilen kimyasal maddelerin identifıkasyonları ve kesin tanımlarl. pH (asit. bağımlılık durumu ve kullanma sıklığı ve şekil açısından bir bilgi vermez. 48 5. nötral ve bazların ekstraksiyon koşuluna göre ) K2CO3 veya 0. 23 dakika 4000 rpm de santrifüj Kalıntı m Ekstraksiyon koşuluna göre PH ayarlanarak 15 mi eterle Ekstraksiyon I Çözücü Na2SO4 ile kurutulur ---------► Kalıntı metanolde çözülerek İTK ve GK ile tarama ve identifıkasyon Şekil 5 : Enzimatik yıküama ve Amberlit XAD-2 "batch" yöntemi ile organik zehirlerin karaciğerden izolasyonları. Ayrıca kantitatif analizin belirli aralarla yapılması "terapötik ilaç izlenmesinde" de önemlidir. Amberlit XAD-2. Örneğin suistimal edilen veya bağımlılığa neden olan bir maddenin kişinin o anda alınan idrar örneğinde identifikasyonu. 20 dak. Karbon monoksit. postmortem dokularda toksik maddelerin taranması ve kantitatif analizi ölüm nedeninin açklanmasına yardımcı olur. çalkalama. Toksikolojik tarama testleri sonucunda. Diğer klinik bulgularla desteklenmesi gerekir. Su fazı atılır .1 30 dakika su 1 banyosunda ısıtma ve süzme 1 Süzüntü + 5.1g.1 N HCI ile ayarlanır. zehirlenmeye neden olan madde veya maddelerin belirlenmesi. analizin yorumu. zehirlenmenin spesifik (antidot) tedavisinin yapılabilmesi için gereklidir. kantitatif analizleri klinik toksikoloji ve adli toksikoloji açısından büyük önem taşır.

Çalkalayarak 5 dakika karıştırılır ve 10 dakika santrifüj edilir. d-propoksifen. asetaminofen. Kromatografi deyimi. Kimyasal maddelerin biyolojik materyalde identifikasyonları ve kantitatif analizlerinde kullanılan teknikleri aşağıdaki şekilde sıralayabiliriz: 49 1) Kromatografîk Yöntemler İnce tabaka kromatografısi (İTK) Gaz-katı ve gaz-sıvı kromatografısi (GK ve GSK) Yüksek basınçlı sıvı kromatografısi (HPLC) 2) Spektroskopik Yöntemler : Ultraviyole spektrofotometresi (UV-Spektrofotometre) Görünür alan spektrofotometresi (Visible spektrofotometre) Infrared spektrofotometresi (İR spektrofotometre) Emisyon spektrografisi Atomik absorbsiyon spektrofotometresi (AAS) Plazma emisyon spektrofotometresi (PES) S pektroflorimetri Kütle spektrometresi (MS) Nötron aktivasyon analizi (NAA) 3)Gaz kromatografisi-kütle spektrometresi (GK-MS) 4) Immunoassay teknikleri 5) Diğer yöntemler (Elektrometrik yöntemler.benzodiazepinler. antidepresanlar. kimyasal yapıları birbirine yakın madde karışımlarının birbirinden ayrılmasında kullanılan bir tekniktir. salisilatlar. Bu nedenle. 1 mi seyreltik hidroklorik asit ve 10 mi kloroform ilave edilir. . optik kristallografi gibi) Yukarıda adı geçen teknikler. S. Bu yöntemlerin prensibi. kullanım şekilleri ve uygulamaları ile ilgili bilgiler başka derslerde ayrıntılı olarak verilmektedir. buna göre geliştirilen aletlerin yapısı. bu kitapta bu aletlerin rutin toksikolojik analizlerde kullanımlarından bahsedilecektir. barbitüratlar gibi bir çok maddelerin postmortem analizleri bu nedenle önemlidir.l İnce tabaka kromatografısi Kromatografi. ilk kez 50 İzolasyon işlemleri 1) Asidik ekstraktın hazırlanması (ekstrakt A): 30 mi lik santrifüj tüpü içine analizi yapılacak idrar örneğinden 10 mi konur. maddenin fizikokimyasal özelliklerine göre geliştirilmiş enstrumental analiz yöntemleridir.

bazik ve fenotiazin karışımları) 10 uJ uygulanır. Organik fazlar atılır.Kloroform fazı (alt faz ) 15 mi lik kapalı bir cam tüpe alınır. 0. Ekstrakt su banyosunda 60°C de hava akımında kuruluğa kadar uçurulur. 5 dakika çalkalandıktan sonra 10 dakika santrifüj edilir. Silikagel ile kaplanmış tabaka kurşun kalemle 8 kolona ayrılır. şekilde gürüldüğü kolonlardaki numune uygulama yerlerine uygulanır.1 (kloroform:propan-2-ol) karışımında çözülür. Mide içeriği ekstraksiyonunun purifıkasyonu Mide içeriği. 5 dakika çalkalandıktan sonra (tercihan mekanik karıştırıcı ile). 5 dakika çalkalandıktan sonra 53 (tercihan mekanik karıştırıcı ile) 10 dakika santrifüj edilir. İnce tabaka kromatografisine uygulama : 1) Durucu faz olarak 20x20 cm boyutunda cam levha üzerine 0.25 (al ekstrakt A. (Şekil 6) 2) Numune ekstraktları 100 ju. 2) Bazik ekstraktın hazırlanması (Ekstrakt B): İdrar örneğinden 10 mi daha alınarak 30 mi lik diğer bir santrifüj tüpüne konur. 2) A ekstraktından elde edilen sulu NaOH fazına 5 mi seyreltik hidroklorik asit. B ekstraktına 5 mi seyreltik hidroklorik asit ilave edilir. Organik fazlar atılır. 2 mi amonyum klorür tamponu ve 10 mi (kloroform:propan2-ol:9:l) karışımı ilave edilir. 25 er (^1 ekstrakt B. 1) A ekstraktına (uçurma işlemi yapılmadan önce) 5 mi seyreltik sodyum hidroksit. 10 dakika santifüj edilir. 3) Ekstraktlar kuruluğa kadar 60°C de hava akımında uçurulur. ( Şekil 6 ) . 3) Standart ilaç karışımlarından şekilde işaretlendiği şekilde (asidik. B ekstraktından elde edilen sulu hidroklorik asit fazına 5 mi amonyum klorür tamponu ilave edilir. Ekstrakt 60°C deki su banyosunda hava akımında kuruluğa kadar uçurulur.25 mm kalınlığında kaplanan silikagel G (20 p. Organik faz (alt faz) 15 mi lik kapaklı cam tüpe aktarılır. Tabakaya 1 cm yükseklikte hafif bir çizgi çizilir. Ekstraktlara geçebilen ve ÎTK de interferansa neden olabilen maddelerin uzaklaştırılması için daha ileri ekstraks iyonlarla aşağıda açıklanan şekilde purifıkasyonu yapılır. 4) Kurutulan tabaka (etil asetat: metanol: konsantre amonyum hidroksit: 85:10:5 ) karışımından oluşan devolopman çözeltisi ile devolope edilir.5 mi metanollü hidroklorik asit ilave edilir (uçucu bazların kaybını önlemek için). Developman yüksekliği 10 cm olarak işaretlenir. idrar örneğine uygulanan şekilde ( ekstrakt A ve ekstrakt B) uçurma işlemine kadar hazırlanır.m tanecik büyüklüğünde) tabaka kullanılır.

B2: Bazik numune ekstraktı (4. kolonlara merküröz nitrat reaktifi. B2: Bazik ilaç karışımı ( 3. B2 Merküröz Asitlendirilmiş Nitrat reaktifi İyodoplatinat Reaktifi 12 34 B. püskürtme yapılmayacak kolonlar temiz bir cam levha ile maskelenir.. 54 A. 55 Her reaktifle püskürtmede... kolonlara asitlendirilmiş iyodoplatinat reaktifi. A| : Asidik ilaç karışımı ( 1 ).O— 4 B. 10 nl .O— 1 A2 25 jul —0— 2 B. (Reaktiflerin hepsi çok toksik olduğundan.. . A2: Asidik numune ekstraktı (2 ). püskürtme işlemi çeker ocak içinde yapılmalıdır. Özellikle Mandelin reaktifi püskürtülen kolon önemlidir.5 ).. 10 iÜ -0— 5 B2 25 p.) 8) Püskürtmeden sonra hevha tekrar UV de (254 nm ve 366 nm de) incelenir.. 10 M-l . b) 3 ve 4. gerekirse 100°C de 10 dakika bir etüvde bekletilerek rengin kuvvetlenmesi sağlanır. 9) Mandelin reaktif ile elde edilen lekelerin rengi. 8 ). 6) Kurutulmuş tabaka UV de 254 nm ve 366 nm de incelenerek floresan veren lekeler işaretlenir. C : Fenotiazinler karışımı A. 7) Tabaka ters çevrilerek: a) 1 ve 2. A2 B.1 —0— 6 C 10 jul —0— 7 B2 25 ul —0— 8 Şekil 6. S : developman sınırı. kolonlara (500 ml/1) oranında sulandırılmış sülfirik asit püskürtülür (Şekil 7).İlaç ekstraktlarının İTK ya uygulanması N : Numune uygulama ( başlangıç ) yeri. o— 3 B2 25ııl . B2 C B Mandelin Sülfirik asit Reaktifi (500 mi/1) 56 78 Şekil 7. 6.5) İşaretlenen yüksekliğe kadar devolope edilen tabaka tanktan çıkarılır ve çeker ocakta hava akımında kurutulur. c) 7 ve 8.Kromatogramlann püskürtme reaktifleriyle görünürleştirilmesi.

5) IV: Kloroform : metanol (90 : 10) 56 Tablo 6 : Bazı asidik.77 0. Bu tabloda I.06 Açık sarı floresans 0.46 0.52 0. III ve IV rakamları ile gösterilen developman sistemleri aşağıda açıklanmıştır: 1: Etil asetat: metanol : derişik amonyak (85:10:5) II: Kloroform : aseton (4:1) III : Metanol : derişik amonyak (100 : 1.66 0.16 0.24 0.55 0. 11. %1 KMnO4 UV (254 nm) %1 KMnO4 Asidik iyodoplatinat çözeltisi %1 KMnO4 Asidik iyodoplatinat çözeltisi Cıva Oksit / Difenilkarbazon Zwikker Fenobarbita) Asetil salisiiik asit 0.47 Sarı Açık mave Viyolo Kızıl Kahverengi Turuncu Sarı Mürekkep mavisi Mavi Kızıl kahverengi .Elde edilen kromotogramların R.69 0. değerleri ve renkleri standartlarla karşılaştırılır.. bazik ve nötral ilaçların İTK verileri Çözücü Sistemi (Rf)* Renk I II 0. bazik ve nötral yapıdaki ilaçların değişik developman sistemlerinde verdikleri Rt değerleri ve renk reaksiyonları Tablo 6'da gösterilmiştir (Şanlı. 1995).09 III IV Açık sarı floresans Klorpromazin 0. Labratuvarımızda yapılan bir araştırmada asidik. N.07 0.17 0.14 0.20 Açık kahverengi Viyole Açıkkahverengi sarı 0.04 Kahverengi Koyu menekşe Açıksarı kahverengi Kızıl kahverengi Mor menekşe Pembe İlaç Adı Asetaminofen Salisiiik asit Metokarbamol Indometasin Kullanılan Reaktif %5 FeCl3 %1 KMnO4 %5 FeCl.44 Turuncu Açık sarı Sikleman pembe Pembe Koyu kahverengi Koyu turuncu Klorfeni ramin maleat Imipramin 0.45 UV (254 nm) Dragendorf Ninhidrin FPN Marquis Asidik iyodo platinat Dragendorf Ninhidrin FPN Marquis Asidik iyodo platinat Dragendorf Ninhidrin FPN Marquis Asidik 0.

Mide içeriği ekstraktı ve olay yerinden alınan örneklerin UV spektrumlarının incelenmesi kalitatif bilgi açısından yararlı alabilir.0. 58 UV Spektrofotometresi ile ekstraksiyon fraksiyonlarının taranması UV spektrofotometresi maddelerin kalitatif ve kantitatif analizinde kullanılır. Bu amaçla en çok sulu sülfırik asitte (0. 144. Bu nedenle önce analizi yapılacak madde veya maddelerin biyolojik materyalden izolasyonları ve purifıkasyonları gerekir (ekstraksiyon. Ayrıca maddenin spesifik ve molar absorbansı ve minimum absorbsiyon gösterdiği dalga boyundan da yararlanılabilir. görünür alan spektrofoto-metrelerinde ise cam veya belirli özellikte plastik küvetler kulanılır. Ancak biyolojik idrar.47 0. 257 nm.max) kullanılır.8 0. Bu teknikte karşılaşılan en büyük sorun. o maddenin UV alanında maksimum absorbans gösterdiği dalga boyu ( A.6 lik (60. Özellikle postmortem toksikolojik analizlerde.65 Turuncu Kızıl kahverengi Kahverengi Sarı 5. mide içeriği ve kan ekstraktları ile çalışıldığından biyolojik materyalde bulunan endojen maddelerin ilaç spektrumlarını interfere edeceği bilinmelidir. 48. ekstraksiyon işlemi sırasında beraber ekstrakte edilen endojen ve diğer yabancı maddelerinin intereferans riskidir. Ayrıca spektrofotometre küvetlerinin standardizasyonu ve temizliği önemlidir. Maddenin identifıkasyonunda (nitel analizinde). mikrodifüzyon gibi yöntemlerle). Numune ekstraktının UV spektrumunun incelenmesi ekstraktın purfıkasyonu hakkında bilgi verebilir. Spektrofotometrik analizde en önemli sorun.6 ve 106. 313 nm ve 350 nm de gösterdiği spesifik absorbanslar sırası ile 124.00 mg/1) potasyum dikrormat çözeltisi kullanılır.5 .6 0.2. UV spektrofotometrelerinde kuartz. bilinen bir referans çözeltisinin maksimum absorbansları (Xmax) ölçülerek yapılır. Spektrofotometrik analizlerde güvenilir sonuç almada monokromatörün doğru çalışması önemlidir. Bu çözeltinin 235 nm . . Toksikolojik analizde.6 olmalıdır. uçucu olmayan organik maddelerin izolasyonlarından sonra fraksiyonlara ayrılan ekstraktların aşağıda kısaca açıklandığı şekilde UV spektrofotometresinde spektrumları incelenir. UV ve görünür alan spektrofotometresinin toksikolojik analizlerde kullanılması Özel bölümde maddelerin kantitatif analizlerinde UV (200-400 nm) ve görünür alan (400-800 nm) spektrofotometrisine dayanan yöntemler açıklanmıştır.Amitriptilin Niketamid 57 iyodoplatinat Dragendorf Asidik iyodoplatinat i Asidik iyodoplatinat Ninhidrin 0. Monokromatörün kontrolü. analizi yapılacak madde dışında bulunabilecek maddelerin interferansıdır.005 mol/1) hazırlanan % 0.

B fraksiyonunun UV spektrumları üç farklı pH'da (pH: 13. (Moffat ve ark. Bu nedenle destekleyici deneylerin yapılması gerekir.5 M NaOH'e karşı (kör) taranır. UV spektrofotometre-sinde 220-400 nm arasında 0.çeşitli nedenle numune alımının gecikmesi.400 nm ) tarama tekrarlanır.. Nötral maddeleri içeren eter fazı (C fraksiyonu uçurulduktan sonra) 3 mi. Burada açıklanmış olan UV yöntemi ile barbitüratların birbirinden ayrılmaları ve B fraksiyonuna geçen diğer maddelerin da taranması yapılır. 1986) Tablo 7.5 MNaOH ile ayrılan B fraksiyonunu (pH 13).. 264 264 246 Klorpropamid Parasetamol Fenilbutazon Barbitüratlar N-metil substitüe 246 pH<2 232 245 237 absorbansın sonu . analizde yanıltıcı olabilir. 59 Barbitüratların araştırılması: Zehirlenmelerde barbitürat zehirlenmelerine sıklıkla raslanır. 220-400 nm arasında spektrumları tekrar alınır. birkaç damla 10 M sülfirik asit ilave ederek PH nin 2 veya daha altında olması sağlanır.5 M NaOH ile ayrılan zayıf asitleri içeren fazının (B fraksiyonu ) doğrudan UV spektrofotometresinde spektrumu alınır. Blank olarak metanol kullanılır.5 M NaOH kullanılır.B fraksiyonuna geçen maddelerin çeşitli pH'larda maksimum absorbans gösterdikleri dalga boyları (X) Madde A max (nm) pH13 PH1O 232 . Ekstraksiyon şemasında B fraksiyonuna geçen maddelerin farklı PH'da maksimum absorbans gösterdikleri dalga boylan tablo 7 de gösterilmiştir. maksimum absorbans gösteren dalga boylan kaydedilir. ile 320 nm.10 ve <2) incelenir. Zayıf asit (B) fraksiyonunun incelenmesi Sistematik ekstraksiyonda kuvvetli asitler ayrıldıktan sonra eter fazında 0. Küvette bulunan numune ve köre.. 0. arasında taranır.. Blank (kör deney) olarak 0. Bilinmeyen ilaç tabletleri veya biyolojik olmayan numunelerle daha güvenilir sonuçlar alınır. Bu nedenle bilinç kaybı olan kişilerde öncelikle barbitüratlar aranmalıdır. B fraksiyonu (numune) ve blank'a 1 mi %16 lık amonyum klorür ilave edilerek pH 10'a düşürülür. 220 nm. UV alanında ( 220 . kuru metanolde çözülerek. 257 .

Gaz kromatografisinin toksikolojik analizlerde kullanılması Gaz kromatografisi analitik ve forensik toksikolojide biyolojik materyalden izole edilen kimyasal maddelerin tarama testlerinde ve kantitatif analizlerinde kullanılır.2 mm. 0.Space) denilen düzenekleri içeren gaz kromatografısi tekniğinden de çok yararlanılır. Bu şekilde hazırlanan numuneler kromatograftaki "head-space" düzeneğine yerleştirilerek uygun bir sıcaklıkta 10 dakika dengeye bırakılır. ile 4 m.2 . Blank olarak metanol kullanılır.5 mi. Bu teknikle doğrudan kan. numune konur. Cam veya çelik olan kolonların iç çapı 3. 5. Bu sistemde kolon içindeki yüzeyi geniş deaktive edilmiş katı madde.220 nm ile 320 nra arasında taranır.2 mm-0.5. Bazik maddeleri içeren kloroform fazı (D fraksiyonu) uçurulduktan sonra kalıntı 4 mi.05 M sülfirik asitle çözülür. dış çaplan 3.0. ITK ve UV ile ön taramalar yapılan maddelerin kalitatif analizlerinde gaz kromatografisi destekleyici (confirmatory) deney olarak önem taşır. de UV'de taranır. Sabit faz ise kolon içine yerleştirilmiş adsorban bir maddedir. Gaz kromatografisinde hareketli faz gazdır. 700'ün üstünde olan bu sıvı maddeler kaynama noktaları ve polaritelerine göre sınıflandırılmışlardır. iç çapında) ve çok uzundurlar (10 m. Asitli numune seyreltik NaOH ile kalevi yapıldıktan sonra tekrar taranır.60 m. Maddelerin sistematik ayrılmasında sabit faz maddesi çok önem taşır. Alıkonma zamanı (Retention time) çok yakın olan maddeler ayrılabilirler.sabit faz -görevini görür. uzunlukları da 0. Kapiler kolonlar çok ince (0. Ayrıca kalan çözelti kloroformla ekstrakte edilerek UV'de işlem tekrarlanır. kadar sıvı alabilecek büyüklükte). . Böylece uçucu madde gaz fazına geçmiş olur. Bu gaz . Normal kromatografik analizlerde dolgulu kolon kullanılır. Küçük bir cam tüpe (7 mi.360 nm.. serum gibi biyolojik sıvılarda uçucu maddelerin identifıkasyonları yapılabilir ve bu şekilde kolon materyalinin kirlenmesi minimuma indirgenir. Burada maddelerin dağılım katsayısına göre ayrılmalarını sağlayan bu sıvı ..5 mm. Toksikolojik analizlerde (Head .5 substitüe S-substitüe 60 254 303 239 303 absorbansın sonu 285 C ve D fraksiyonlarının incelenmesi: Nötral maddeleri içeren eter fazı (C fraksiyonu uçurulduktan sonra 3 mi kuru metanolde çözülerek. Kapiler kolonlarla ayırma işlemi daha etkin olur.5 m. 61 Gaz kromatografisinde kolon çeşidi de önem taşır. ile 4 mm.4 mm. Gaz kromatografisinin daha çok kullanılan şekli gaz-sıvı kromatografisi (GSK) dir. ile 6.2 mm. kaynama noktası yüksek yağımsı bir sıvı ile kaplanır. arasında değişir. 0. ağzı politetrafloroetilen yapısında bir kapakla sıkıca kapatılır. Bu durumda gaz-kati kromatografisi adını alan sistemde (GK) maddelerin ayrılması adsorbsiyona dayanır ve daha çok basit gazların analizinde kullanılır. uzunluğunda). 220 .3.

boyutları ve sıcaklığı. Uçucu aminlerin ayrılmasında ise potasyum hidroksitle kaplanmış Apiezon L gibi alkali kolonlar etkili olur. floresans ölçen) kalitatif ve kantitatif değerlendirmeleri (kaydedici ile piklerden alınan kromatogramlar ile) yapılır. kolonda (sabit faz içerir) maddeler dağılım. Gaz kromatografısi ayrıca kantitatif amaçla da kullanılır. Detektör olarak en çok Alev İyonlaştırıcı Detektör (FID: Flame lonization Detector) kullanılır. (Uygulama ile ilgili örnekler özel bölümde verilmiştir). adsorbsiyon. 1970'lerin sonunda rutin analiz yapan pek çok labaratuvarda kullanıma geçmiştir. Kolonu bu şekilde terkeden maddeler gaz kromatografısinde olduğu gibi uygun bir detektörle (UV absorbsiyonu. karışımdaki maddelerin ayrı ayrı pikler vermesi gibi). mobil fazın sıvı olması ve yüksek basıncın güçlü bir pompayla sağlanması bakımından gaz kromatografisinden ayrılır. cila gibi karışımların içindeki uçucu maddelerin analizleri yapılabilir. kolonun etkinliği. Kantitatif analiz ise elde edilen "piklerin" büyüklüğü çeşitli yöntemlerle ölçülerek ve iç veya dış Standard kullanarak yapılır. Mobil fazla sürüklenen maddeler kolona geçerler. evlerde vernik. 5. OV-101) kullanılır. Gaz kromatografisinde maddelerin ayrılmasında sıvı fazın cinsi. Daha sonra ayrılması istenen karışım. Gaz kromatografisinde maddelerin ayrılması kaydedici ile kaydedilir. iyon değiştirme özelliklerine göre ayrılırlar. refraksiyon. kullanılan detektör tipi rol oynayan önemli faktörler arasındadır. Güçlü bir pompa ve basınca dayanıklı bir sistemle mobil fazın kolonda bulunan sabit fazdan geçişi kolaylaşmakta ve kısa zamanda bu ayrılma sağlanabilmektedir. İlk kez 1969'da kullanılmaya başlanmıştır. 62 Biyolojik materyalden izole edilmiş zehirlerin gaz kromatografisi ile taranmaları Daha önce bahsedilen izolasyon (ekstraksiyon) işleminden sonra uçucu olmayan organik zehirlerin gaz kromatografisi ile ayrılmasında en çok dimetilsüikon durucu fazı (SE-30.4 Yüksek basınçlı sıvı kromatografisi Yüksek basınçlı sıvı kromatografisi (HPLC) ayırma gücü ve duyarlılığı gaz kromatografisine göre daha yüksek olan bir tekniktir. taşıyıcı gazın hızı. HPLC. Mobil faz 63 olarak kullanılan çözücü önce güçlü bir pompa yardımı ile tüm sistemden geçirilir. Bazı yönleri ile gaz kromatografisine benzemesine karşın (kalitatif ve kantitatif tayinin aynı işlemle gerçekleştirilmesi. Elde edilen kromatogramda maddeler aynı koşullarda standartlarla elde edilen kromatogramla karşılaştırılır. Bu düzenekle kanda alkol ve diğer uçucu bileşikleri. Gaz sıvı kromatografisi uçucu olan maddelerin (gazlar ve sıvılar) taranmasında da uygun bir yöntemdir.fazındaki numune minimum otomatik sistemle kolona enjekte edilir. sütün kromatografisinin bir şeklidir. . Bu karşılaştırmada en önemli kriter alıkonma zamanı (Retention time) dır. OV17. bir mikroenjektörle sisteme verilir.

Bunun için analiz yapılacak elementi bileşik halinde 64 (tuzu) içeren çözelti. adli ve analitik toksikolojide ağır metal zehirlenmelerinin biyolojik materyalde tayininde sık kullanılan bir cihazdır. 5. peptitler gibi) analizinde kullanılabilmesidir. Gaz halindeki atomların alev sıcaklığında termal enerji absorblaması ve ondan sonra absorbladığı enerjiyi kısmen veya tamamen spektral çizgi halinde vermesi olayı atomik emisyon veya alev emisyon spektroskopisi adını alır. moleküler spektroskopide görülen absorbsiyon bantları yerine absorbsiyon ve emisyon çizgileri görülür. geride kalan tuzlar gaz molekülleri haline dönüşürler. Bu nötronların çoğu atomun çekirdekleri ile birleşerek . bozunan maddeler. özel bir düzenekle çok küçük kürecikler halinde alev içine püskürtülür. Serbest atomlar elde etmek için madde ya alevde veya bir elektrik düzeneğinde ısıtılır. adli bilimlerde (patlayıcı madde kalıntısında antimon. ksilen gibi). fenolik maddelerin birbirlerinden ayrılmalarında (fenol ve krezoller gibi) HPLC tercih edilmektedir (Özel bölüme bakınız). dışarıdan başka bir kaynaktan alev içine gönderilen kendine özgü ışın demetini kısmen absorblaması ve geride kalan karekteristik ışın şiddetinin derecesini ölçme üzerine kurulmuş spektroskopi dalına da atomik absorbsiyon spektroskopisi denir. serbest atomlar üzerine kurulmuş bir spektroskopi dalıdır. NAA birçok elemente uygulanabilen hassas bir elemente] analiz yöntemidir. Alev içinde bulunan.5. genelde alev spektroskopisinin bir şeklidir. toluen. 5. daha iyi bir ayırma ve duyarlık dışında. Bir çok organik çözücülerin biyolojik izlenmelerinde (metil alkol. Alev spektroskopisi. Prensibi :Numune. AAS. Alev spektroskopisinde. Absorblanan elektromagnetik ışınlar genellikle ultravyiole ve görünür alan ışınlarıdır. Gaz halindeki tuz molekülleri ise ayrışarak serbest element atomlarını verirler. AAS. Ayrıca ağır metallere mesleksel maruziyetin biyolojik izlenmesinde de kullanılır.HPLC'nin gaz kromatografısine göre üstünlüğü. benzen. kurşun gibi elementlerin identifıkasyonunda). bir atom türünün. Toksikolojik analizlerde HPLC'nin geniş bir uygulama alanı vardır. iyonik maddeler ve yüksek molekül ağırlıklı maddelerin (proteinler. Atomik absorbsiyon spektrofotometresi ( AAS ) 1955 yılından sonra geliştirilmiş olan atomik absorbsiyon spektroskopisi (AAS) yüksek sıcaklıkta gaz halinde bulunan element atomlarının elektromagnetik ışınları absorblaması üzerine kurulmuştur. Alev içine püskürtülen çözeltinin önce suyu buharlaşır. Bu amaçla geliştirilmiş cihazlara da atomik absorbsiyon spektrofotometresi (AAS) adı verilir. nükleer bir reaktörün merkezi gibi yavaş hareketli bir nötron (termal nötron) kaynağının içine yerleştirilir.6 Nötron aktivasyon analizi ( NAA ) Nötron aktivasyon analizi diğer spektroskopik yöntemlerden farklıdır. baryum.

196O'lı yılların başında immunoassay yöntemlerinden "radyoimmunoassay" (RIA) biliniyordu. Burada ilaç "hapten". 1983 . Bu basamaktan sonra. Bu gama ışını spektrumunun incelenmesi ile numunedeki elementin identifıkasyonu ve miktar tayini yapılır. T. "Terapötik ilaç izlenmesinde". : Analizi yapılacak kimyasal maddeyi (ilacı) içeren biyolojik sıvıya. Gündüz.1 (ig) daha duyarlıdır. Ancak NAA ile deteksiyon limitinin duyarlığı. 1987. Aktivasyon basamağında oluşan 65 readyoaktif çekirdek bozunarak kendine özgü enerji ile birlikte y ışını yayınlar. Çoğunlukla bu amaçla albumin kullanılır. (Fazla bilgi için bakınız: Gündüz. 1988'e bakınız). bağımlılık yapan maddelerin ve ilaç suistimalinin idrarda (sınırlı olarak kanda) aranması ve akut zehirlenmelerin araştırılmasında uygulanmaktadır. 1986) 5.Antikor] + [ İlaç .. dayanıklılık (her metal için değil) ve miktar tayinine imkan veren bir yöntemdir. Adli toksikolojide uygulamasına tarihi bir örnek olarak. AAS ile karşılaştırıldığında. Genel olarak ilaçların molekül ağırlığı çok düşük olduğundan antijen özelliği göstermezler. Bu nedenle gerekli antikoru elde etmek için enjeksiyondan önce ilaç-protein konjugatı hazırlanır. ve ark. ve ark. Bu radyoaktif atomların oluşumu aktivasyon basamağıdır.stabil olmayan veya radyoaktif çekirdekler (radyo izotoplar) oluştururlar. örnek reaktörden çıkarılır ve gama (y) ışını spektrometresine yerleştirilir. Böylece ilaç taşıyıcıya bağlanarak kendisi için spesifik antikor hazırlanmasına uygun hale getirilir. ve ark. arkeolojik maddelere. element cinsine göre değişir. NAA ile zamanımızda yaklaşık 77 element tayin edilebilmektedir. İmmunoassay'ın toksikolojik analizlerde kullanılması "İmmunoassay" biyolojik sıvılarda ilaçların doğrudan analizine kısa zamanda imkan veren (antijen-antikor) reaksiyonlarına dayanan yöntemlerdir. 1988 ve Piemento G. NAA. (De Frost.7. Napolyon Bonapart'ın saç örneğinin NAA ile tayini örnek verilebilir. Tayini yapılacak moleküllere karşı antikorların elde edilmesi immunoassayin en önemli bölümüdür. alaşımlara ve biyolojik numunelere uygulanabilmektedir. belirli konsantrasyonda antikor vs işaretlenmiş ilaç ilave edildiğinde karışımla aşağıdaki reaksiyon gerçekleşir: İlaç + İlaç + Antikor ^ > [İlaç* .Antikor] . kayalara. Yöntem sulara. Ancak pahalı ve komplike bir teknik olduğu için ancak bu konuda gelişmiş özel laboratuvarlarda bulunur. 66 İnmıunoassay tekniğinin prensibi : Bu yöntemde analizi yapılacak maddeye (antijen) karşı geliştirilen spesifik "antikor" ve analizi yapılacak bu maddenin işaretlenmiş şekli kullanılır. P. Daha sonraki gelişmelerle çeşitli immunoassay teknikleri ortaya çıkmıştır. NAA yöntemi ile arseniğin deteksiyon limiti (1 ng). Piemento G. Örneğin AAS ile kurşun analizinde dedeksiyon limiti (2 pg/ml) NAA'ye göre (0. yüksek spesifıklik.T. AAS'e göre (100 ng/ml) daha duyarlıdır. ilaç-protein konjugatı ise "immunojen" özelliği gösterir.

Uygun bir analitik yöntemle ölçüm yapılır ve sonuçlar kalibrasyon grafiği ile karşılaştırılır. "bağlı işaretlenmemiş ilaç" moleküllerine oranı serbest ilacın miktarı ile ters orantılıdır. 67 Enzim immunoassay (EIA) : İşaretleme enzim ile yapılır. Radiyoimmunoassay'da analiz yöntemi radyoaktivitenin ölçülmesine dayanır.katı sintilasyon sayıcısı ile ölçülür. Enzim aktivitesi tayin edilerek analizi yapılacak maddenin miktarı saptanır. İmmunoassay tekniği.ışını veren radyoaktivite (3. FIA ise homojen immunoassay'lere örnek verilebilir. Miktar tayini spektroflorimetre ile saptanır. Kalibrasyon grafiği ilaç konsantrasyonuna karşı "bağlı işaretli ilacın" oranı (% bağlı ilaç) tayin edilerek hazırlanır. Miktar tayini radyoaktivite ölçülmesi ile yapılır.ışını veren radyoaktivite ise y. Bu yöntemlere de "optik immunoassay" adı verilir. Floro immunoassay (FIA) : İşaretleme florofor bir madde ile yapılır. RIA ilk kez 1959 yılında plazmada insülin tayini için kullanılmıştır.Antikor yarışmalı olarak serbest işaretlenmiş ilaç (ilaç*) ve analizi yapılacak ilaçla kompleks (bağlı ilaç) oluşturur. İmmunoassay sınıflandırılması: İlacın işaretlenmesi çeşitli tekniklerle yapılır. Aşağıda bazı önemli immunoassay yöntemlerinin prensibi ve uygulama alanları kısaca açıklanmıştır. radyoaktif atomların immuno-kimyasal reaksiyonlarda kullanılarak maddelerin miktar tayinlerinin yapıldığı yöntemdir. İmmunoassay teknikleri bu işaretleme yöntemlerine göre de bir çok alt sınıflara ayrılır: Radyo immunoassay (RIA) : Antijen radyoaktif madde ile işaretlenir. Bu amaçla (3veya y. Daha sonra bu teknik klasik biyokimyasal yöntemlerle tayini mümkün olmayan ve vücutta çok düşük miktarlarda bulunan (10"'° .sıvı sintilasyon sayıcısı. yalnız y. Enzim veya floresan bir madde ile işaretleme yapılan immunoassay yöntemleri ile ölçme ise ultraviyole absorbsiyonunun.10"'2 68 . karışıma doğrudan uygulanabiliyorsa "homojen immunoassay" . İmmuno kemiluminesans : İşaretleme kemiluminesans veren bir madde ile yapılır. eğer karışımdan işaretli ilacın ayrılmasından sonra analitik yöntem uygulanabiliyorsa "homojen immunoassay" adı verilir. floresans veya luminesansın ölçülmesine dayanır. Bu karışımda "bağlı işaretlenmiş ilaç" moleküllerinin. RİA heterojen. EIA. Radyoimmunoassay (RIA) Radyoimmunoassay.

farmakoloji. antikorla bağlı işaretlenmiş ilacın veya serbest ilacın radyoaktivitesinin ölçülmesine dayanır. Bu amaçla aktif kömürle adsorbsiyon. İşaretsiz ilacın miktarı ne kadar çoksa. p. Bu yöntemlerde kullanılan reaktifler dayanıklıdır ve ayırma işlemi yapılmaksızın analiz yapılabilir. floresans) dayandığı için bu yöntemlere "optik ummunoassay'ler"adı verilmiştir. digoksin. mikro bir yöntem olup 10-100 (J. Radyoaktivite ölçümü bu ayırma işleminden sonra yapılır. daha duyarlı bir analiz istendiğinde serbest ve bağlı ilacın ayrılmasına dayanan heterojen E I A olarak uygulanır.ışıması. iyot-125 ise X ve y ışınları yayınlar. bir tüpe belirli bir miktarda antikor ve belirli miktardaki radyoaktif işaretlenmiş ilaç (standart) ve analizi yapılacak ilaç içeren numune (serum veya idrar) bir tüpe konur. Bunlar içinde en çok kullanılan enzim immunoassay (E I A) ve floresans immunoassay (F I A) yöntemlerinden bahsedilecektir. RIA Yönteminin prensibi ve uygulama tekniği: Radyoimmunoassay yönteminde temel komponentler: Analizi yapılacak maddenin (ilacın) uygun bir radyoizotopla işaretlenmiş analiz yapılacak madde (ilaç) ile hazırlanmış standartlar. Optik immunoassay'ler : Optik immunoassay'ler RIA'ya göre birçok üstünlük taşır. Bu nedenle zamanımızda endokrinoloji. ayırma işlemine geçilir (heterojen immunoassay). absorpsiyonu. İlacın radyoaktif izotopla işaretlenmesinde en çok trityum (3H). karbon-14 (l4 C) ve iyot-125 (1251) kullanılır. İşaretleme enzimlerle. Karışımda reaksiyon dengeye ulaşınca. Analitik yöntemler maddenin optik özelliğine (ultraviyole. RIA yöntemi duyarlı. RIA tekniğinde. barbitüratlar. morfin. toksikoloji alanlarında kullanımı artmaktadır. Bu karışımda. Uygulamada. Radyoaktivite ölçümünde (sıvı sintilasyon veya y. ilacın 69 konsantrasyonu. penisilinler. fenitoin. Sınırlı da olsa biyolojik sıvılarda ilaç analizinde de (amfetaminler.14. ilk kez 1971 yılında kullanılmıştır. Bu radyoizotoplarda trityum ve karbon .1 numuneye ön işlem uygulanmadan madde analizine imkan vermektedir. o kadar az işaretli ilaç antikorla bağlanır. ve ark. 1988'e bakınız). Bu yöntem "heterojen Immunoassay'e de örnektir (Fazla bilgi için Moffat A. tetrahidrokanna-binol.gram gibi) 250 den fazla biyokimyasal maddelere uygulanmıştır. . bulanıklık. floresan ve kemilmünesan maddelerle yapılabilir ve bu nedenle uygulama alanları daha geniştir. Örneğin 1-125 ile işaretli digoksin hazırlanmasında molekülüne iyot ilave edilmiş tirozinle digoksin türevi hazırlanır. Bu nedenle yukarda açıklanan ve dengeye ulaşmış karışıma ayırma işlemi uygulanır. Enzim İmmunoassay ( E I A ) : Yarışmalı bir reaksiyon kinetiğine dayanan E I A. bu ilaca karşı önceden hazırlanmış antikor içeren antiserumdur.sayıcısı) serbest veya bağlı ilacın ayırımı yapılamaz. Rutin analizlere de homojen bir yöntem olarak uygulanan E 1 A. nikotin. metadon. Ancak az sayıda ilaç molekülünde iyot bulunduğundan. işaretli ve işaretlenmemiş ilaç aynı antikora bağlanmak için yarışırlar. Bu nedenle radyoaktif işaretlenmiş bağlı ilaç moleküllerin miktarı işaretlenmemiş ilaç moleküllerinin miktarı ile ters orantılıdır. sentez sırasında molekülün iyotlu türevi hazırlanır.C. tübokürarin gibi) kullanılmaktadar. çift antikor tekniği gibi yöntemler uygulanır.

Analizi yapılacak maddenin floresans özelliğindeki değişmelere dayanan bu yöntemde madde florofor bir molekül ile işaretlenir. Florojen madde ile işaretlenmiş ilaçta floresans maskelenmiştir. suistimal edilen ve bağımlılık yapan bir çok ilaçların 70 analizi yapılabilir. uygun bir enzimle kovalan olarak işaretlenir. Ancak bağlanmamış ilacı hidroliz . izotiyosiyanat. Floresans immunoassay.Homojen E I A' da analiz yapılacak ilaç. Bu teknik florofor maddeyi serbest hale geçiren bir enzim kullanılır. antineoplastik ilaçların. İşaretlenmiş ilaç substrat Serbest ilaç (Numune) İnaktif enzim Aktif enzim Şekil 8. umbelliferon gibi florofor maddeler işaretlemede kullanılır. Analizi yapılacak ilaç standartı florojen bir madde ile (örneğin (3-galaktozumbelliferon) ile işaretlenir. Homojen floroimmunoassay yöntemleri içinde substratla işaretlenmiş floroimmunoassay tekniği ticari olarak geliştirilmiştir. Örneğin burada yukarda adı geçen florojen madde kullanıldığında enzim olarak (3-galaktosidaz enzimi kullanılır. rodamin B. enzim 71 immunoassay'e göre daha duyarlıdır. Enzim antikorla bağlı işaretli ilacı kataliz edemez. Bu yöntemle antiepileptik ilaçların. Syva firması EMIT (Enzyme Multipled Immunoassay Technique) patenti altında bu yöntemi geliştirmiştir. 2) arkadan çok az serbest ilaç veya metaboliti de yarışmalı olarak bağlanarak. İlaca karşı geliştirilmiş antikorla bağlanmak için işaretli ilaç ve numunedeki serbest ilaç yarışır. Şekil 8'de homojen immunosay tekniği (EMIT) şematik olarak gösterilmiştir. Floresan izotiyosiyanat. Uygulama şekline göre çeşitli teknikler kullanılır. Bu yöntemin dayandığı biyokimyasal prensip: 1) enzimle işaretlenmiş ilaca karşı geliştirmiş antikora bağlanarak inaktive olur . Ancak ilave edilen enzimle.Homojen EMIT tekniği Floroimmunoassay (FIA) teknikleri : Floresans veren bileşiklerin immunokimyasal işaretleyici olarak kullanılabileceği ilk kez 1941 yılında ortaya atılmıştır. antikor tarafından inaktive edilen enzim indüklenir. (3-galaktosidoz hidrolizle florojen maddeden P-galaktozun ayrılmasını sağlar. Böylece işaretli ilacın floresan özelliği açığa çıkar. Bu nedenle karışımda enzim aktivitesinin ölçümünden ilaç konsantrasyonuna geçilir. Enzimin aktivitesi analizi yapılacak serbest ilaç konsantrasyonu ile orantılıdır. Bu madde enzim substratıdır. astma ilaçlarının. floresansı örten molekül florojen molekülden ayrıldıktan sonra işaretlenmiş ilaç floresan özellik gösterir.

eder. Bu nedenle floresans özelliği açığa çıkan ilacın floresans şiddeti numunedeki ilaç konsantrasyonu ile doğru orantılıdır. Floresans polarizasyon immunoassay (FPI) tekniği: Bu teknikte, bağlı ve serbest florofor molekülle işaretlenmiş ilacın polarize ışık düzlemini çevirme farkı ölçülür. Işık polarize edici bir mercek veya prizma aracılığı ile demet halinde düz bir zemin üzerine düşürülür. Polarize ışık, floroforla işaretli ilaç üzerine düşürüldüğünde ışığın şiddeti (eksitasyon) molekül tarafından polarize ışık düzleminde emisyon yapar. Floresans eksitasyon ışınına dik olarak giden emisyon ışınının ölçülmesi ile saptanır. Floresans mekanizması ile ilk defa 1970 yılında Dandliker ve arkadaşları tarafından 72 denenmiştir. Floresans veren bir maddeyle (florofor) işaretlenmiş olan ilaç serbest halde iken çok yavaş bir floresans polarizasyonu yapar. Antikorla bağlandıktan sonra kompleks molekülün hareketi yavaşlar ve floresans polarizasyonu artar. Polarizasyondaki bu değişim ilaç konsantrasyonu ile orantılıdır. Yöntem otomasyona yakındır. İlk kez 1981 yılında Abbot firması tarafından bu yöntem otomasyona adapte edilmiştir. TDX cihazı olarak bilinen bu cihaz "terapötik ilaç izlenmesi" ve bir çok ilaçlarla akut zehirlenmelerde ilaç düzeylerinin tayininde kullanılmaktadır. (Deniz, G.. Saygı, Ş, 1989; Küpçü, Ş; Vural, N, 1992). Bu teknikte duyarlılık oldukça yüksektir. Örneğin serum digoksin düzeyinin ölçülmesinde duyarlığın 0.2 ng/ml olduğu bildirilmiştir. İmmunoassay'm uygulama alanları İmmunoassay tekniklerinden RIA, özellikle kardiyak glikozitler, insülin, lizerjid, kannabioids ve opiatlar gibi kanda konsantrasyonlar düşük ilaçların analizinde veya numune miktarının az olduğu durumlarda tercih edilen yöntemdir. RIA ile pg/ml (10 "'2 g/ml) duyarlıkta analiz yapılabilir. EMIT ile duyarlık daha düşüktür (ng/ml. 10 ~9 g/ml). immunoassay ayrıca ilaç suistimalinin taranmasında, akut zehirlenmelerin analitik olarak araştırılmasında ve terapötik ilaç izlenmesinde kullanılırlar. İstenilen duyarlık ve spesifıkliğe göre RIA, EMIT veya FPI teknikleri seçilebilir. Bu yöntemler yarı veya tam otomatik düzeneklere adapte edilmiştir. Genel olarak RIA ve EMIT idrarda çok çeşitli ilaç analizi için uygundur. Ancak geliştirilen çeşitli antikorlar diğer ilaçlarla çapraz reaksiyon verirler. Geniş bir spesifıkliği olan antikor, numunede olan bir veya birden fazla aynı grup ilaçla bağlanabilir. Bunu ayırd etmek için her ilaç ve 73 metaboliti yüksek basınçlı sıvı kromatografısi (HPLC) ile fraksiyonlara ayrılarak immunoassay yöntemine adapte edilebilir. Akut zehirlenmelerde immunoassay uygulanmasında da benzeri interferans olabilir. Örneğin akut zehirlenmelerde benzodiazepin grubu ilaçların EMIT ile taranmasında farmakolojik olarak aktif metabolitler de antikorla etkileşirler. Tek bir ilacın birden fazla metabolitinin çapraz reaksiyon vermesi, sonucun yorumlanmasını zorlaştırır.

Zorluğuna karşın, benzodiazepinleri immunoassay yöntemi ile ayırt etmek mümkün olduğu halde, barbitüratlar ancak grup olarak tayin edilebilir. Bu durumda pozitif sonuç alındığında, diğer yöntemlerle hangi barbitürat olduğu ayırt edilmelidir. Terapötik ilaç izlenmesinde ise immunoassay ile aminoglikozit antibiyotikleri için çabuk ve kesin sonuçlar alınabilir. Sonuç olarak immunoassay ile kan ve idrarda yukarda belirtilen amaçlarla ilaç analizinde hızlı, duyarlı ve kesin sonuçlar alınabilir. Ancak her yöntemin (RIA, EMIT, FPI) uygulama alanı ve analitik özelliklerini bilerek seçmek gerekir. 74 ÖNEMLİ ZEHİRLERİN BİYOLOJİK MATERYALDE ANALİZLERİ 2. Bölüm Bu bölümde akut zehirlenmelerde, endüstride ve yakın çevrede çeşitli nedenlerle maruz kalınan bazı önemli kimyasal maddelerin biyolojik materyalde kalitatif ve kantitatif analizlerine yer verilecektir. Ayrıca maddelerin biyolojik izlenmelerinde kullanılan metabolit ve biyokimyasal parametrelerin analizine de o madde ile ilgili yerde değinilecektir. Biyolojik materyal olarak rutin analizlerde en çok idrar ve kan örneğinden yararlanılır. Toksik madde konsantrasyonu 24 saatlik toplanan idrarda yapılmalıdır. Ancak pratik olarak bu mümkün olmadığından o anda alınan örnekte -spot örnek- analiz gerçekleştirilmektedir. Ayrıca mesleki maruziyetlerde bazı ksenobiyotik veya metabolitleri maruziyet sırasında veya maruziyetten hemen sonra atılırlar. O anda idrarla atılan madde konsantrasyonuna etki eden dilüsyon etkisinin düzeltilmesi gerekir. Bu nedenle de bulunan konsantrasyon değerlerinin ya idrarın standart özgül ağırlığına (1.024) göre veya (g) idrar kreatinin miktarına göre düzeltilmesi gerekir. Kreatinine göre düzeltme yapıldığında "spot idrar" örneğinde kreatinin tayini yapılmalıdır. Standard özgül ağırlığa göre düzeltmede ise idrarın yoğunluğu ölçülmelidir, ( Trevisan, A., 1990 ) Bu bölümde idrarda kreatinin tayini ve idrar ksenobiyotik düzeyinin kreatinine göre düzeltilmesi açıklanmıştır. İdrarda kreatinin tayini Kreatinin idrarda doğrudan spektrofotometrik yöntemle tayin edilebilmektedir. Pikrik asitle oluşturduğu renkli bileşiğin absorbansı 530 nm 75 de spektrofotometrede okunur ve kalıbrasyon eğrisinden kreatinin miktarı tayin edilir (Baselt, R.C. 1980). Uygulama : 5 mi idrar örneği 2000 devirle 15 dakika santifüj edilerek süzülür. Bu süzüntüden 0.1 mi. alınarak distile su ile 8.0 ml'ye tamamlanır (dilüsyon oranı 1:80). Seyreltilen

çözeltiden 5 mi alınır, 2.5 mi suda doymuş pikrik asit (% 1.175 lik) ve 0.5 mi %10 luk NaOH çözeltisi ilave edilir. Karışım reaksiyonun tamamlanması için 10 dakika bekletilir ve 15 dakika içinde 530 nm de spektrofotometrede köre karşı absorbansı okunur. Standardlarla hazırlanan kalibrasyon eğrisinden absorbansa karşı gelen konsantrasyon okunur. Kalibrasyon doğrusunun hazırlanması: Standart kreatinin çözeltisi, stok kreatin çözeltisinin seyreltilmesi ile hazırlanır. Stok çözelti, 0,1 gram kreatinin bir miktar 0,1 N HC1 içinde çözüldükten sonra 0,1 N HC1 ile 100 mi 'ye tamamlanarak hazırlanır. Çözeltiye koruyucu olarak 2-3 damla toluen katılır ve buz dolabında saklanır (Stok çözelti: 100 mg kreatinin/100 mi). Standard kreatinin çözeltileri ise, stok çözeltiden sıra ile 25;50;75;100 ve 125 u.1 alınarak distile su ile 5 ml'ye tamamlanarak hazırlanır. Böylece 0,5mg/100 mi; 1 mg/100 mi; 1,5 mg/lOOml; 2 mg/ 100 mi ve 2,5 mg / 100 mi 'lik kreatinin Standard çözeltileri elde edilir. 5 mi Standard çözeltilere 2,5 mi pikrik asit çözeltisi ve 0,5 mi % 10 NaOH çözeltisi ilave edilerek yukarıda açıklandığı şekilde 10 dakika bekledikten sonra 530 nm de absorbanslar köre karşı okunur. Konsantrasyona karşı okunan absorbanslar işaretlenerek kalibrasyon doğrusu hazırlanır. Kreatinine göre düzeltme: İdrarda konsantrasyonu tayin edilen bir maddenin, kreatinine göre düzeltmesi aşağıdaki örnekle açıklanmıştır. 76 Örnek : Alınan anlık (spot) idrar örneğinde florür konsantrasyonu 1.227 mg/I ve kreatinin ise 1.315 g/l bulunmuş olsun. Bulunan florür düzeyi gram kreatinine göre düzeltildiğinde : 1000 1.227 mg/1 x---------= 0,933 mg F/g kreatinin değeri bulunur. 1315 Genel olarak kreatinin miktarı 0,5 g/l altında (çok seyreltik idrar) ve 3 g/l üstünde (çok konsantre) bulunan idrarlarda kreatinine göre düzeltilme yapılmaz ve değerlendirmeye alınmaz (Trevisan, A., 1990). 1. UÇUCU ZEHİRLER 1.1. Karbon monoksit (CO) Karbon monoksit ile zehirlenme solunum yolu ile olur. Endüstride başlıca maruziyet kaynaklarını havagazı, sentetik gaz (su gazı), jeneratör fırınları, egzos gazı ve tam yanmamış yakıtların dumanı oluşturur. Diklorometan maruziyetinde de metabolizması sonucu invivo CO oluşur.

Aynı şekilde seyreltilmiş normal kan ile karşılaştırılır. Kanda COHb satürasyonu %20 üstünde olduğunda akut zehirlenme belirtileri başlar. Karbon monoksit kanda hemoglobin ile birleşerek karboksihemoglobin (COHb) meydana getirir. Pembe rengin şiddeti miktarı ile orantılı olduğundan kantitatif tayin de yapılabilir. Renk şiddeti belli miktarda CO ihtiva eden kan numuneleri ile hazırlanmış standartlarla karşılaştıralarak miktar tayini yapılır. Normal kan gri kahverengi bir çökelek verdiği halde. Birine 1 mi zehirlenme şüphesi olan kan. duyarlığı %20 COHb satürasyonudur. hemen saman sarısı renge dönüştüğü halde CO içeren kan pembe rengini bir süre devam eder. . CO ihtiva eden kan pembe renk alır. iii) Yukarıda açıklandığı şekilde seyreltilen kan numunelerine. Ayrıca iş yeri ortamında (çevresel izleme) CO tayin edilmelidir. Pirotannik asitle COHb %'si tayini (yarı kantitatif) Yarı kantitatif özel bir deney olan bu testle %20 ve üstündeki COHb •satürasyonu saptanabilir Bunun için 1 mi kan cam kapaklı 25 mi lik bir tüp veya mezür içinde 9 mi su ile seyreltilir. Endüstride CO'e maruziyet derecesinin biyolojik izlenmesi kandaki COHb veya ekspirasyon havasında CO tayini ile yapılır.Endüstri dışında otomobil egzos gazları. ii) 1 damla. Normal kan kömürleşerek kahverengisiyah renk aldığı halde. diğerine 1 mi normal kan konur ve su banyosunda yavaşça ısıtılır. Tüpün ağzı kapatılır ve çalkalandıktan sonra 15 dakika bekletilir. 10 mi pirotannik asit çözeltisi ilave edilir. Karbonmonoksit zehirlenmesinin şiddeti kanda % COHb tayini ile belirlenir. diğeri tuğla kırmızısı renkte kalır (duyarlık % 40 COHb satürasyonudur). bir tüpte 10-15 mi su ile seyreltilir. Rengin şiddeti satürasyon derecesine bağlıdır. Normal kan. Ayrıca sigara dumanı da aktif ve pasif içici olarak kişilerin CO'e maruz kalmasına neden olur. Kanda oksijen yerine karbonmonoksitle birleşen hemoglobin yüzdesine "karboksihemoglobin satürasyon % si" denmektedir. içilen sigara miktarına göre % 3-8 arasında değişir. Bu değer %60'a ulaştığında koma ve ölüm görülebilir. Bu deney CO için özel olup. ısınmada kullanılan tam ve iyi yanmayan yakıt sistemleri yangın sırasında oluşan dumanlar karbon monoksit kaynağıdır. Çok fazla (günde 30-50 sigara) içenlerde ise bu değer %10 COHb düzeyini 77 aşabilir. Karbonmonoksit bulunan kanın rengi pembedir (duyarlık %50 satürasyonudur). Kanda %20 ve üstünde COHb satürasyonunun saptanması (ön deneyler) i) İki küçük porselen kapsül alınır. 5 er damla %20 NaOH ilave edilerek karıştırılır. 78 Not: a) Pirotannik asit hazırlanması : 1 g pirogallik (pyrogallic) asit ve I g tannik (tannic)asit 100 mi suda çözülür. numune kan. Sigara içenlerde COHb yüzdesi.

Seyreltilmiş 20 mi kan örneklerine 10 mg sodyum ditiyonit (Na2S2O4) v 5-10 damla taze hazırlanmış amonyum sülfür çözeltisi ilave edilir. karboksihemoglobin 538-540 nm'de maksimum absorbans verir. Normal kanda ise O2Hb ile ilgili daha uzun dalga boylarında (576 ve 541 nm'de) maksimum absorbans görülür. İndirgenmiş hemoglobin (Hb) ise 555 nm'de geniş bir band gösterir. COHb mevcudiyetinde COHb absorbsiyon bandlan daha iyi seçilir. %0. Kanın uygun bir şekilde dilüsyonu ile bu absorbsiyon çizgileri görülebilir. Spektroskopla (bu amaçla Winkel-Zeiss el spektroskopu veya Hardridge Reversion spektroskopları kullanılabilir) absorbsiyon bandlan görülen dalga boyları incelenir. de. Bu yöntemler hemoglobin (Hb) bileşiklerinin (Hb. O2Hb yanında ayırd edilebilir.1 sodyumbikarbonat (NaHCO3) çözeltisi ile (1:100) oranında seyreltilir. ve Preuss F. E. 1969) Spektroskopik yöntemle COHb tayini. ancak yeterli derecede tanınamaz. COHb sarıyeşil alanda (568 ve 538 nm de) 2 absorbsiyon çizgisi verir.O2Hb. Alkali çözeltide oksihemoglobin 576-578 ve 540-542 nm.b) CO ihtiva eden kan standardlarınm hazırlanması : Normal kan % 100 COHb verecek şekilde saf CO ile doyurulur %20-100 COHb ihtiva eden standardlar uygun miktarda normal kanla seyreltilerek hazırlanır. Kanda COHb %40 ve üstünde olduğunda COHb'ne ait absorbsiyon çizgileri. Bu şekilde CO zehirlenmesi hakkında çabuk bilgi edinilmesi açısından (ön deney olarak) önem taşır. Spektroskopik yöntemle COHb analizi COHb tayininde absorbsiyon spektrumuna dayanan yöntemler 1900'lı yıllardan beri kullanılmaktadır. normal kan ve COHb ihtiva eden standart kanlarla. Bu standartlar ağızları sıkı kapalı olarak karanlıkta saklanırsa 6 ay bozulmadan kalabilir. Bu şekilde O2Hb'nin absorbsiyon bandlan kaybolur ve yerine 555 nm de maksimum absorbans gösteren Hb bandı ortaya çıkar. Kanda COHb analizinde kullanılan en eski yöntem spektroskopik yöntemlerdir. Deney kısmında olduğu gibi. Bu nedenle oksihemoglobini hemoglobine indirgeyen maddeler kullanılır. otopsi başında (el spektroskopu kullanarak) yapılabilir. Zayıf bir alkali seyreltilmiş kan örneği sodyum . Spektrofotometrik yöntemlerle COHb tayini Hemoglobin ve türevlerinin Soret bandında (400-430 nm) ve görünür alanda verdikleri karekteristik absorbsiyon bandlarından yararlanarak kanda COHb identifıkasyonu ve miktar tayini yapılabilir. Bu şekilde COHb absorbsiyon bandlan daha iyi görülür.R. 79 Teknik : COHb aranacak kan ve normal kan örnekleri su.1 amonyak veya %0. MetHb ve COHb gibi) Soret bandı (410-430 nm) ve görünen alanda verdikleri absorbsiyon bandlarına dayanmaktadır. Bu yöntemle %20 COHb ve üstü tayin (yarı kantitatif) edilebilir (Graf. İndirgeme işleminden sonra [Ul][U2]tekrar spektroskopla incelenir. pirotannik asitle çöktürme işlemi yapılır.

. COHb etkilenmez. Aradaki absorbans farkı ve oranından yararlanarak COHb yüzdesi hesaplanır. Burada. veya seçilen tek dalga boyunda absorbansın okunması arkadan karışımda bulunan ve istenilen Hb 80 bileşiğini değiştiren uygun bir kimyasal madde ilavesinden sonra seçilen tek dalga boyunun ölçülmesine dayanmaktadır.. %100 O:Hb referans olmak üzere.lu tüp). postmortem kan örneklerine de uygulanabilen klasik bir spektrofotometrik yöntem olan Dubowski yöntemi açıklanacaktır. numune (I) ve %100 COHb'nin (III) absorbansları (a ve A) 414. 2 veya daha fazla seçilmiş dalga boylarında. Teknik: 0. 421 ve 428 nm de spektrofotometrede okunur..lu tüpler sepektrofotometre küvetlerine konularak. COHb satürasyon yüzdesinin tayininde kullanılan birçok spektrofotometrik yöntemler bulunmaktadır. COHb (421 nm) 390 « 430 =* Şekil 9. 414 ve 428 nm sırası ile Û2Hb ve COHb nin maksimum absorbans gösterdikleri dalga boyunu. Karışım alt üst edilerek homojenize edilir. laboratuvanmızda araştırmalarda kullandığımız mikrospektrofotometrik bir yöntem olan Buchwarld yöntemi ile. II no.02 mi heparinize kan örneği bir balon jojede seyreltik amonyak ile (yoğunluğu 0. II ve III no.. 421 nm ve 428 nm de absorbanslarınm ölçümüne dayanır...ditiyonit gibi bir indirgen ilavesinde OjHb (varsa methemoglobin: MetHb) indirgenmiş hemoglobin (Hb) ne dönüşür. III no... c) Üçüncü 6 mi diğer bir tüpe konur içinden 2 dakika saf CO gazı geçirilir (%100 COHb. 421 nm ise OıHb'ne karşı COHb'nin gösterdiği maksimum absorbans farkıdır (resultant absorbans.Soret bandında O2Hb. Seyreltilen kan çözeltisinden 6'şaı mi alınarak 3'e bölünür: a) İlk 6 mi doğrudan doğruya spektrofotometrede ölçüm için küvete konur (numune: I) ve ağzı sıkıca kapatılır.. i) Modifîye Buchwald yöntemi (mikrospektrofotometrik yöntemi) Bu yöntemin prensibi COHb.lu tüp). Bu yöntemlerin dayandığı genel prensip. Soret bandında %100 C^Hb ne karşı %100 COHb içeren kan ve analizi yapılacak kanın 414 nm. 81 COHb (428 nm) O2Hb(415nm) .88 olan 1 mi amonyak deiyonize su ile 800 mi ye seyreltilir) 26 mi ye tamamlanır. . Şekil 9). b) İkinci 6 mi kan örneği bir deney tüpüne aktarılır ve içinden 15 dakika oksijen gazı geçirilir (%100 O2Hb. COHb ve O2Hb'ne karşı COHb (diferansiyel) spektrumları.

Çözeltinin absorbansı 480 ve 555 nm de ölçülür. 10 mg sodyum ditiyonit (Na2S2O4) ilave edilir.3 mi konsantre NH4OH su ile 1 litreye tamamlanır) seyreltilir. 10 mi seyreltik amonyum hidroksitle (14. % 100 COHb için 428 nm olmalıdır. 82 3) Mikrobir yöntem olduğu için kan örnekleri parmak uçundan heparinize kapiler tüpler içine alınarak tüplerin iki ucu parafilm ile sıkıca kapatılır. Kalibrasyon doğrusu için COHb standardları hazırlanır: Yakın zamanda karbonmonoksite maruz kalmamış ve sigara içmeyen kişilerden kan örnekleri sağlanır. COHb standardları ile hazırlanan kalibrasyon grafiğinden bulunur. % COHb konsantrasyonu.5 mi kan örneği. 2 nm den daha küçük dalga boyu aralıklarında absorbans ölçülebilmelidir. Bu amaçla hazırlanmış gaz tüplerinden (LB % 999 saflıkta) yararlanılır. karıştırılır ve hemoliz tamamlanıncaya kadar beklenir. aı ve Am aşağıdaki eşitliklerden bulunur: aı = a42]-1/2 (a4u+a42g) Anı = A421 — 1/2 (a4i4+ a42g) Yöntemin standardizasyonu : 1) Yukarda açıklandığı şekilde hazırlanan %100 O2Hb ve % COHb içeren kan örneklerinin absorbansları suya karşı spektrofotometrede 400-430 nm de taranarak.N. Analize kadar buz dolabında (+4 °C de) saklanır.Z. Kan örneklerinden 10 mi . karıştırılır. Ağzı sıkıca kapatılan kan örnekleri buzdolabı sıcaklığında uzun bir sore saklanabilir. /A3 burada. Kan örnekleri: Heparinize kan tercih edilir. karboksihemog lobin ise etkilenmez.Değerlendirme : Numunenin içerdiği % COHb oranı aşağıdaki eşitlikten hesaplanır: %COHb= 100 a. Seyreltik amonyağa karşı (kör) numunenin 555 ve 480 nm'de absorbansı (A) okunur. 4) Kullanılan spektrofotometrede. Yöntemin duyarlığı ve pratikliği nedeni ile mesleksel CO'e maruziyetin biyolojik izlenmesinde de kullanılabilir (Vural.mak) % 02Hb için 414 nm. absorbansların (A) A555 / A480 oranı hesaplanır. Absorbans oranı (A555 /A480) hesaplanır ve karboksihemoglobin konsantrasyonu kalibrasyon doğrusundan tayin edilir. Bu dalga boyları (A. Seyreltik kan spektrofotometrenin küvetine konur. 2) Oksijen ve CO. 1978). maksimum absorbans gösterdikleri dalga boyları saptanır.. ii) Dubowski yöntemi Yöntemin prensibi: Seyreltik kan hemolizatına sodyum ditionit ilave edildiğinde oksihemoglobin ve methemoglobin indirgenir. Teknik : 0. Motaceded. saf olmalıdır.

Hazırlanan %100 O2Hb ve %100 COHb kan standardlarından 0. Ancak istenirse.95 civarında olmalıdır. Heparinize postmortem kan örneklerine de uygulanabildiği için adli toksikoloji labrotuarlarında kullanılabilir.Şişelerin birinin içinden en az 30 dakika saf 83 oksijen gazı (saf O2 tüpü: LB%99.9 CO gibi) geçirilir. Absorbans oranı %100 O2Hb için 3. %20 gibi) hazırlanabilir. 5) Bu yöntemle %1 ve altındaki COHb düzeyi ölçülebilir. yukarda açıklandığı şekilde. 2 nm 'den daha küçük dalga boyu aralıklarında absorbans ölçülebilmelidir.kadar. Böylece % 100 COHb standardı hazırlanmış olur. (CO gazı geçirken CO tüpü zaman zaman çalkalanmalıdır. Diğer şişeden benzer şekilde saf CO gazı küçük saf CO tüpü kullanarak (LB % 99. 2) Numuneler ağzı sıkı şekilde kapalı helyum gazı altında saklanabil irse daha uzun zaman korunurlar. sodyum ditiyonit ilave edildikten sonra spektrofotometrede amonyağa karşı 555 ve 480 nin de absorbansları okunur. 84 3) Çok duyarlı çalışmalarda ara COHb standardları hazırlanırken (%0 ve %100 dışında ) önce %100 COHb standardında serbest bulunabilecek CO'in 5 dakika azot gazı geçirilerek uzaklaştırılması gerekir. Kalibrasyon grafiği doğrusal olduğu için iki nokta genelde yeterlidir. Grafik %COHb oranına karşı absorbans oranları işaretlenerek hazırlanır. Yöntemin uygulanmasında dikkat edilecek noktalar: 1) Kalibrasyon için hazırlanan her COHb standardı ile en az 3 ölçüm yapılmalıdır. amonyakla seyreltilip. Kalibrasyon filtreleri ve spektrofotometre standardları ile kullanılan cihazın dalga boyları ve diğer karakteristikleri kontrol edilmelidir. Böylece %100 O2Hb (%0 COHb) standardı hazırlanmış olur. Gaz geçirme işlemi çeker ocak içinde yapılmalıdır). %100 COHb için 1. iki burgulu kapaklı 500 mi lik reaktif şişelerine konur. %100 O2Hb ve % COHb belirli oranlarda karıştırılarak ara standardlar (%80. 4) Kullanılan spektrofotometrede.9 gibi) geçirilir. Her iki standardın absorbans oranları (A555 / A480) hesaplanır.1. %50.05 mi alınarak. Diğer bir spektrofotometrik yöntemle COHb tayini . Daha pratik fakat daha az kesin olacak standardlar şu şekilde de hazırlanabilir: Kan örnekleri amonyakla seyreltildikten sonra iki tüpe bölünür vebirinden 2 dakika CO ve diğerinden 2 dakika O2 geçirilir (%100 COHb ve % 100 O2Hb standardları).

Kişilerin Hb miktarı farklı olduğu için ön deneme ile bu oranın sağlanmasında yukarıda verilen seyreltme oranını değiştirme gereği olabilir. %0 COHb ile ise absorbans oranı 1. Teknik : 0.b. 2) Bu yöntem MetHb (580-600 nm mak..( A540 / A579 c tüpü ) Yöntemle ilgili uyarılar : 1) %100 COHb ile absorbans oranı (A540 / A579 a tüpü) yaklaşık 1. Prensip olarak bir önce açıklanan yöntemle aynı olmakla beraber uygulaması daha pratiktir (Flanagan .c) spektrumları alınarak ölçümler buna göre yapılır. Sonucun değerlendirilmesi : Numune kandaki (b tüpü) COHb yüzdesi aşağıdaki eşitlikten hesaplanır: %COHb =( A54o / A579 a tüpü ) .5. . Dalga boyu çok kritiktir. okzalat da kullanılabilir) tam kana uygulanan bu yöntemde 540 ve 579 nm'deki absorbanslar kullanılmaktadır.1 olmalıdır. (a tüpü : % 100 COHb). Her üç tüpe de 20 mg kadar sodyum ditionit ilave ederek karıştırılır. c) . florür. 4) Maksimum absorbans farkının alındığı bu deneyde (COHb : X max 540 nm) ve O?Hb ve COHb için eşit olan düşük dalga boyu (izobestik nokta : 579 nm) spektrumda dik bir düşmenin noktasında olduğu için seçilmiştir. R. Köpük oluşmamasına dikkat edilir. İlk tüpün içinden 5-10 dakika saf CO veya CO/N2 gazı geçirilir. İkinci tüp (b tüpü) COHb tayini kullanılır. Bu nedenle aşağıdaki kontrolün yapılması gerekir: a) %0 COHb içeren (a tüpündeki) çözeltinin absorbans oranı (A540 /A579). güvenilir değildir. 1.1 olmalıdır. aletin dalga boyu ayarlanır veya her üç çözeltinin (a. b) Eğer bu gözlenemezse. Bu nedenle sonuç güvenilir olmaz. b ve c tüplerindeki çözeltilerin absorbansları (A) 540 nm ve 579 nm de ditionitle işlem görmüş amonyak çözeltisine karşı okunur. 85 a.J. Üçüncü tüp (c tüpü) içinden 10 dakika saf oksijen gazı veya basınçlı hava geçirilir (% 100 O2 Hb veya % 0 COHb). absorbans) oranı yüksek olduğunda.( A540 / A579 c tüpü ) ( A540 / A579 b tüpü ) . Ayrıca 10 mi amonyum hidroksit çözeltisi içeren diğer bir tüp (kör) içine de sodyum ditionit ilave edilerek iyice karıştırılır.2 mi kan örneği. Seyreltilmiş kan örneği eşit olarak 3'e ayrılarak ağzı kapaklı tüplere konur (a.Heparinize (veya edetik asit. 25 mi seyreltik amonyum hidroksit içine (İmi l\ su) ilave edilir ve karıştırılır. ve ark. b. 3) Lipemik kan bulanık çözeltiler verebilir.).

86 co 1 cc o LÛ 0.8 CÛ CC O .2 1.0 co ■< 0.5 0.4 0.2 0.1 600 560 520 480 nm 600 560 520 480 nm Şekil -10.Şekil 10 ve 11 de O2Hb ve COHb nin.3 0. görünür alandaki absorbsiyon spektrumları ve açıklanan yöntemlerde kullanılan maksimum absorbans dalga boyları gösterilmiştir. Dubowski yönteminde kullanılan (COHb ve O2Hb (A) ve sodyum ditiyonitle işlem görmüş COHb ve O2Hb (HHb'ye dönüşür) spektrumlan 1.

.001 N PdCl2 konduktan sonra.<F< p> 0. Kör deney olarak. '/ /// V . kana ilave edilen asit etkisi ile. Yöntemin prensibi. İç odacığa 2 mi 0. işlemler dış odacığa konan CO'e maruz kalmamış kişiden alınan kan örneğine parelel olarak uygulanır. daha önce çok hafif yağlanmış kapak hemen sıkıca kapatılır.Görünür alanda maksimum fark ve iyobestik noktadan yararlanılarak COHb tayini. 579 nm \ ^: _J________1 ı_____İL B(% lOOHbCO) C (% 0 HbCO) 520 540 560 580 600 620 nm Şekil 11. 87 Conway Mikrodifüzyon Yöntemi ile CO tayini Bu yöntem yarı kantitatif veya kantitatif olarak kanda COHb tayini için kullanılabilir.4 ^ 0. kandan açığa çıkan CO'in palladyum klorürle (PdCl2) reaksiyona girerek metalik Pd'u açığa çıkarmasına dayanır: PdCl2 + CO + H2O----->Pd + 2HCl + CO2 Yarı kantitatif tayin : Mikrodifüzyon apareyinin (Şekil 3) dış odacığına 1 mi kan ve 2 mi %10 H2 SO4 konur.0 500 540 nm -----------i i ! --"-V.2 0.

34 mi (bazı kaynaklarda 1. Bu bilgiden hareketle. pulmoner ödem. Otomatik olarak seyreltilerek hemoliz edilen kan örneğinin 548. bulantı. hiperventilasyon. kardiyak aritmi. Genel olarak 1 gram hemoglobin (Hb) 1. M. Bu amaçla geliştirilmiş otomatik cihaz (CO Oximeter II 182) gelişmiş labratuarlarda COHb tayini için kullanılmaktadır. Bu süre içinde iç odacıkta CO miktarına bağlı olarak açığa çıkan Pd. Bulunması muhtemel olan MetHb'nin bozucu etkisi sodyum bisülfit ilavesi ile giderilir. % O2Hb ve % COHb şeklinde okunur. Kantitatif tayin : Convvay mikrodifüzyon yöntemi ile kandaki CO miktarı (hacmen) kantitatif olarak da tayin edilebilir.formülü ile hesaplanır. Ölçümler çok kısa zamanda (15 saniye gibi). Curry A. 568 ve 578 ıım'de aksorbansları ölçülür. internal analog bir bilgisayarla kombine edilmiştir. Conway yöntemi ile tayin edilen %CO (hacmen) miktarından: 88 % CO (hacmen) % COHb = —--------------------. Şiddetli hipoksi durumunda bile cilt ve mukozalar pembe kalır. %20 COHb ve %50 COHb standardları) paralel uygulama yapılır. % COHb Belirtiler . dijital göstergede % Hb. kusma. Ayrıca kan örneklerinin taze veya postmortem olması analiz sonucunu etkilememektedir. 1967. 89 Tablo 10 % COHb değerinin klinik yorumu.. % Hb (kan) x 1.) CO oximeter Kanda COHb miktarının %10'un altında olması halinde de uygulanabilir bir yöntemdir. Karışım oda sıcaklığında 2 saat bekletilir. ince siyah bir zar şeklinde iç odacıktaki PdCI? üzerinde toplanır. özel bir absorbsiyon spektrofotometresi olup.36 mi) CO gazı ile (O°C de 760 mm Hg basıncında) birleştiği kabul edilir. Ancak bu durumda.Yarı kantitatif tayin için.S.34 (Fazla bilgi için Feldstein. COHb miktarının çabuk ve güvenli şekilde ölçülmesini mümkün kılan bu cihazın prensibi. %10 ile %50 arasında COHb içeren kan örnekleri ile (%10 COHb. Ölüm solunum yetmezliği sonucu olaşan kandaki COHb düzeyinin yorumu aşağıdaki Tablo 10'da gösterilmiştir. Oluşan metalik palladyumun verdiği renk şiddeti numunenin verdiği renk ile karşılaştırılır. kanda Hb tayini de yapılarak COHb miktarının hesaplanması gerekir. 1972'e bakınız. koma ve akut böbrek yetmezliği başlıca görülen belirtilerdir. % COHb düzeyinin yorumu : Karbon monoksitle akut zehirlenmede baş ağrısı.

Mide içeriğinde. kayısı gibi meyvelerin çekirdeklerinde. kaltitatif analiz için bir çok renk reaksiyonları vardır. Dubovvski yöntemi ile COMe zehirlenme sonucu ölen 18 kişide postmortem COHb düzeyi tayin edilmiştir. konvuliziyon. Toksik dozları (MLD 70 kg insanda) HCN için 100 mg. Siyanürle zehirlenmelerde.14 (aralık: %3. kanda siyanür. şeftali.00-%88. altın gümüş gibi metallerin zenginleştirilmesinde ve metallerin elektrolizle kaplanmasında. Kahraman R.40 COHb).n. KCN ve NaCN kristal tuzlardır ve alkali reaksiyon gösterirler. lima fasulyesinde bulunan siyanogenetik glikozitler (amigdalin gibi) hidrolizle invivo olarak siyanür verirler. COHb düzeyi drtalama 0. 90 Siyanür ayrıca sodyum nitroprusiyat (vazodilatör) ve bazı organik nitril bileşiklerinin de metabolitidir.05 (aralık: %0. Bir çok bitki dokusunda. ölüm.3-8 < 15 20 20-50 > 50 Sigara içenler (20-30 sigara/gün) Çok sigara içenler (30-50 sigara/gün) Akut zehirlenme başlangıcı (kalp hastalan için tehlikeli Ağır akut zehirlenme (mental ve fi-ziksel koordinasyon kaybı) Koma.2 Siyanür Siyanürle zehirlenme hidrosiyanik asitin (HCN) inhalasyonu veya NaCN. KCN gibi tuzlarının oral yolla alınması ile oluşur. 26°C) . Bu kişilerde COHb düzeyi ortalama (%73.36±0.N. endüstride metal cilası. Sigara içmeyen kişilerde (n:44). Anabilim dalımızda yapılan bir araştırmada.90) ve aralık (%63. Siyanür bileşikleri. KCN için 150 mg ve NaCN için 200 mg'dır.00) bulunmuştur. CO zehirlenmesinin tedavisinde antidot olarak oksijen tedavisi uygulanır.00 COHb) olarak saptanmıştır (Vural.89+0. fotoğrafçılık gibi çeşitli iş kollarında kullanırlar. ölüm olaylarında ise ayrıca dokularda siyanür aranır. kalp ve solunum durması. 1 paketten fazla (günde 20 taneden fazla) sigara içenlerde ise ortalama %COHb 4. Etil tiyosiyanat ve metil tiyosiyanat gibi tiyosiyant esterleri organizmada metabolize olarak siyanür verirler ve ciddi zehirlenmelere yol açabilirler.. 1994) 1.50-%1.11 ± 6. Özellikleri : HCN çok uçucu bir sıvıdır (k. . Potasyum ferrisiyanür gibi kompleks siyanür bileşikleri ise invivo siyanür vermezler ve bu açıdan toksisiteleri çok düşüktür.40-5.

Siyanür aranacak biyolojik materyal (10 g kadar) küçük bir balona konur ve asetik asitle asitlendirilir. İzopurpurik asit deneyi: 4 mi alkali distilata 3 mi doymuş pikrik asit ilave edilir ve hafifçe ısıtılır. Bu reaksiyonda önce oluşan demir hidroksit ortamda bulunan siyanür iyonu ile ferrosiyanür kompleksini verir. klor. Meydana gelen kırmızı renk (purpurik asit) siyanür varlığını gösterir. Ancak diğer oksidanlarla (hidrojen peroksit. Ağzı sıkıca kapatılarak emprenye flitre kağıdı kapakla birlikte yerleştirilir.1 lik bakır-2. Siyanür için spesifik bir testtir. Distilatta siyanür aşağıdaki renk reaksiyonları ile aranır. seyreltik demir -3.sülfat çözeltisi ile emprenye edilir.Doku ve vücut sıvılarında doğrudan siyanür aranması Schönbein deneyi : Kan. Kreatin ve kan şekeri de bu reaksiyon ile pozitif sonuç verir.g HCN / mi tanınabilir. Prusya (Berlin) mavisi reaksiyonu ile siyanür aranması : 5 mi distilat (doğrudan mide içeriği de olabilir). Kahverengi demir hidroksit çözününceya kadar karışıma konsantre HC1 ilave edilir. Bu yöntemle 20 u. mide içeriği veya dokulara doğrudan uygulanan bu yöntemde. Kaynar su banyosu üzerinde ısıtılır. Mavi renk (Berlin mavisi) oluşması siyanürün bulunduğunu gösterir. ozon. Mavi renk zamanla çökelek haline geçer.klorür çözeltisi ile ferrik ferrosiya-nürden ibaret önce kolloidal sonra tüpün dibine çöken mavi renkli ince çökelek verir (Berlin mavisi): 3 Fe 4 Fe+3 Fe4 [ Fe (CN)6]3 92 Mikrodifüzyon yöntemi ile siyanür tayini . Karışım kaynama noktasına kadar ısıtılır ve soğutulur. 91 Distilatta siyanür aranması Siyanür biyolojik materyalden asit ortamda su buharı distilasyonu ile izole edilir. 3 damla taze hazırlanmış %10 demir -2sülfat (ferröz sülfat) ve 3 damla taze hazırlanmış %3 demir -3. 1 mi %15 NaOH ile kalevilendirilir. azot oksitleri gibi) da pozitif sonuç alınır. Fe (OH)2 +6 CN"-----> Fe (CN)< 2 +> Ferrosiyanür. 100 gr maddedeki 0. Siyanür mevcudiyetinde emprenye kağıdın renginin mavileşmesi (guayak mavisi) siyanür olabileceğini gösterir. Renk oluşması hemen veya miktara bağlı olarak 15 dakika içinde görülür.005 mg siyanür tanınabilir.klorür (ferriklorür) ilave edilir. şerit halinde kesilmiş filtre kağıdı Önce %10 alkollü guayak reçinesi ve arkadan %0. Bu yöntem çok duyarlıdır. %IO NaOH içinde toplanır. (Genel bölüme bakınız) Distilat siyanür kaybını önlemek için.

5 mi 0. Dış odacıklara ise sırası ile 0.. kan örneği +4°C da 1-2 gün saklanabilir. .5 mg/1 siyanürdür. (Siyanür. Bunlardan birincisi (kör) olarak. 5. .dinitrobenzen çözeltisi (0. . Numune kandaki siyanür konsantrasyonu standart siyanür çözeltisini içeren karışımın absorbansını karşılaştırarak hesaplanır.5g/l. üçüncüsü de numune ile çalışılmak üzere hazırlanır. Apareylerin kapakları vazelin (veya silikon yağı) ile yağlanarak kapatılır ve dış odacıktaki çözeltiler dikkatle karıştırılır.dinitrobenzen yöntemi 3 tane mikrodifüzyon apareyi kullanılır. b ) 0..1 mi kan numunesi ilave edilir. kanda oda sıcaklığında veya -20 °C de daha az dayanıklıdır).1 mi NaOH çözeltisi (0..nitrobenzaldehit (0.1 mol/l) 2) Kloramin T çözeltisi (2. Arkadan iç odacıklara 1 mi sulu metanol (1:1) ilave edilir. i) p-Nitrobenzaldehit / 0 . .1 mi saf distile su (kör deney). Oluşan kırmızı renk 15 dakika dayanır.0 mi seyreltik sülfirik asit (3. c) 0.1 m 10 mg/I KCN çözeltisi (4 mg/m siyanür iyonu içeren standart) ve üçüncü apareyin dış odacığına da 0.1 -10 mi) kullanılır.6 mol/l) konur. Bu nedenle ambalaj sık sık değiştirilmelidir). Analizde herhangi bir gecikme durumunda.5 mol/l) ilave edilir.. ikincisi standard siyanür çözeltisi ile. 2-metoksietanolde hazırlanmış) .. ii) Piridin/barbitürik asit yöntemi Kullanılan reaktifler 1) Seyrettik sodyum hidroksit çözeltisi (0. her üç mikrodifüzyon apareyinin iç odacığına : a ) 0. .. Oda sıcaklığında 20 dakika inkübasyona bırakılır. 2-metoksietanolde hazırlanmış) çözeltisi. Her dış odacığa 0.05 mol /1. Standart siyanür ve numuneyi içeren karışımların absorbansı 560 nm de köre karşı bir spektrofotometrede okunur.05 mol /1. 0. 95 İç odacıktaki karışım. Bu amaçla. katı kloramin T dayanıklı değildir. Conway mikrodifüzyon apareyi ile siyanür tayininde değişik renk reaktifleri (en eskisi FeSO4 / HCI in kullanıldığı Feldstein-Klendshoj yöntemi. p-nitrobenzaldehit /O-dinitrobenzen yöntemi ve piridin/barbitürik asit yöntemi) kullanılabilir.0 mi lik balonjojelere aktarılarak sulu metanol (1:1) ile 5. . Bu yöntemin duyarlığı 0.0 ml'ye tamamlanır.5 mi p .5 mi saf su ve odacığın karşı tarafına 1.Kantitatif tayinde heparinize tam kan (0..

2 mg /1) 5(CN 1. 4) Piridin-barbitürik asit reaktifi : 6 g barbitürik asit. Kalibrasyon için Standard siyanür çözeltisi. Tablo 11.3) Sodyum hidrojen ortafosfat çözeltisi (fosfat tamponu.1 mol/l) içinde çözülerek stok çözelti hazırlanır.5 0.0mg/l) 7(CN4.5 0.0 1. 6 mi konsantre hidroklorik asit içinde karıştırılır (d: 1.0 1. ve ark.5 0. (1:99) oranında seyreltilmesi ile hazırlanır.. Bu çözelti 2 mg siyanür/l içerir. 5) Seyreltik sülfirik asit (1 mol/l suda).5 0. 1 mol/l).5 0.0 " Sülfürik asit (1 mol/1) 0. 1 den 7 ye kadar numaralandırılan apareylerin iç odacıklarına 0. 3 mi piridin .0mg/l) 6(CN2. .J. dikkatle dış odacıktaki reaktiflerin karışması sağlanır ve oda sıcaklığında 4 saat inkübasyona bırakılır. Bu çözelti 200 mg/1 siyanür iyonu içerir. Bu çözelti taze hazırlanmalıdır. Oda sıcaklığında 10 dakika bekletilir. Dış odacıklara ise aşağıdaki tablo 11 gösterilen miktarlarda reaktifler konur.0 1.5 Kan ~ 1. (Flanagan R.0 2.9 1. Teknik: Kantitatif tayini için (7) mikrodifüzyon apareyi kullanılması önerilir.0 — — — Dış odacığa sülfirik asit çözeltisi ilave ederken önce ilave edilen reaktiflerle karışmaması için odacığın karşı tarafına ilave edilir.1 0. stok çözeltinin (200 mg siyanür/l). seyreltik sodyum hidroksit ile (0. Standard siyanür çözeltisi : Önce 50 mg potasyum siyanür 100 mi seyreltik sodyum hidroksit (0.0 Su 2.0mg/l) CN standardı* — — ~ 0.1 mol/l).18) ve 30 mi piridin ile seyreltilir. Çözelti su ile 100 mi ye seyreltilir.Piridin-barbitürik asit yöntemi ile siyanür tayininde kullanılan reaktif miktarları ( mi) Dış odacıkNo 1 (kör) 2 (numune) 3 (numune) 4 (CN 0. İnkübasyondan sonra iç odacıklardaki çözeltiden 1 'er mi alınarak 1 den 7 ye kadar numaralı kapaklı tüplere aktarılır. WH0 1985).barbitürik asit reaktifi ilave edilerek karıştırılır. Apareyin ağzı yağlanarak sıkıca kapatılır.5 1.5 1.5 0. 1 mi kloramin T çözeltisi.1 mol/l NaOH çözeltisinden 96 2'şer mi ilave edilir. Sırası ile 2 mi fosfat tamponu . Ancak eldeki olanaklara göre daha az sayıda Convvay mikrodifüzyon hücresi de olabilir.0 1.

3.g) kadar siyanür bulunabilir. Kalitatif siyanür testleri kandaki bu değerleri saptamak için yetersizdir. Yün. 1. Kusmukta siyanürün kendisine özgü kokusunun algılanması tanımlanmada yardımcı olabilir. Endüstriyel etil alkol içinde bulunan metil alkol zehirlenmelere neden olabilir. Analiz sonucunun değerlendirilmesi Siyanürle zehirlenmenin tanısı. HCN veya tuzlarına maruz kalma hakkında bilgi olmadığında zordur. Yetişkinlerde oral yolla 2050 mi metil alkol ölüme neden olabilir. Bu rengin absorbansı spektrofotometrede 587 nm de hazırlanan köre karşı okunur. Molekül ağırlığı 32. Bu nedenle uzun süre (HCN nin uçuculuğuna karşın) organizmada kalır. Ölüm halinde kan dışında. Iabaratuarlarda çözücü olarak kullanılır. Postmortem analizde siyanür ölümden 2. Normal kişilerin kanında 100 mi de 15 mikrograma (|a. Antidot tedavisinden önce sodyum nitrit kullanımı ise antidot tedavisinin etkinliğini arttırır. piridin-barbitürik asit reaktifı her deneyde yeniden hazırlanmalıdır). poliüretan ve poliakrilonitril gibi sentetik polimerlerin kısmı yanması ve pirolizi sonucu HCN oluşması bu zehirlenmelere neden olur. Yöntemin duyarlığı 0. ipek.Siyanür varlığında kırmızı-mavi renk oluşur. (Bu yöntemde katı kloramin T nin dayanıklı olmaması nedeni ile sık şık yeni ambalaj kullanılmalı. ancak zehirlenme şüphesi olduğunda analiz sonucunu beklemeden hemen tedaviye geçmelidir. karaciğerde de siyanür analizi yapılmalıdır. Endüstride formaldehit ve formik asit yapımında. Kantitatif deneyler ise akut zehirlenme hakkında bilgi verir.Siyanür vücutta aldehit ve keton grupları ile dayanıklı siyanhidrin bileşiklerini oluşturur. Siyanür tuzları (oral yol) ve HCN ile (inhalasyon yolu) ciddi zehirlenmelerde kandaki siyanür düzeyi 0. Fazla sigara içenlerde bu değer 30 |ig/100 mi ye çıkabilir. araba camları yıkama suyunda bulunur. mide ve bağırsak içeriği. Ancak saf metil alkol daha ciddi zehirlenmelere yol açar. Siyanürle zehirlenme yangına maruz kalmış kişilerde de görülür. . Siyanür zehirlenmesinin tedavisinde 98 antidot olarak sodyum tiyosülfat kullanılır.g /100 mi ye ulaşabilir. Böyle olaylarda kandaki siyanür miktarı 20-100 (j.2-2 mg/100 mi arasında değişir. odun alkolü ve denatüre alkol metil alkolün sinonimleridir. kaynama noktası 65°C dir.2 mg/1 siyanürdür. Metil Alkol (CH3OH) Metanol. Antifriz içinde (etilen glikol ile beraber).5-6 aya kadar tanınabilir. Standartlarla 97 hazırlanan kalibrasyon eğrisinden numunedeki siyanür konsantrasyonu hesaplanır.

formaldehit gibi).1 mi etanol ve 10 mg katı kromotropik asit ilave edilir. sülfirik asit tüpün kenarından dipte ayrı faz oluşturacak şekilde konur.. Metil alkol varlığında viyole renk oluşur. Ayrıca metanol içermeyen kanla deney paralel olarak yapılır (kör deney). Karışım 15 dakika 60 °C de su banyosunda ısıtılır. 8. Destekleyici deney (kromotropik asit ile): 0. Formaldehit de bu testle pozitif sonuç verir. Bu test. Portakal rengin yeşile dönmesi metanol gibi uçucu indirgen maddelerin bulunduğunu gösterir (etil alkol. Bu yöntemle 5 mg metanol (100 mi kanda) tanımlanabilir. 1/1 oranında su ile seyreltilmiş sülfirik asit içinde hazırlanır). Metanol olmadığında karışımın rengi kahverengi . L. Metil alkolün identifikasyonu İndirgen uçucu bileşikler için genel test: Bu test su buharı distilati.05 mi kan örneği konur. 50 \x\ potasyum dikromat reaktifi ile emprenye edilmiş filitre kağıdı. Kantitatif tayin için oluşan rengin absorbansı 578 nm de köre karşı spektrofotometrede okunur ve konsantrasyon kalibrasyon eğrisinden okunur. Teknik : Bir tüp içerisine 1. (Potasyum dikromat reaktifi : 25 g/l konsantrasyonda. 0.2 mi %5 potasyum permanganat çözeltisinden ilave edilir. metaldehit. 0. 0.sarı olur.5 mi suda hazırlanmış %0. 1 mi idrara (mide içeriği 99 veya distilat) ilave edilerek oda sıcaklığında 5 dakika beklenir.0 mi konsantre sülfirik asit eklenir. metanol için de (formaldehite oksitlendikten sonra) kullanılır. Serumdaki format düzeyinin tayini toksisitenin şiddetini gösteren en iyi biyolojik göstergedir. paraldehit. metil alkolün formaldehite yükseltgenmesi ve oluşan formaldehitin kromotropik asitle verdiği renkli kondensasyon bileşiğinin spektrofotometrik tayinine dayanmaktadır (Sujbert.0 mi distile su ve 0. asetaldehit.Toksikolojik analiz : Metil alkole akut maruziyetten hemen sonra kanda metil alkol düzeyinin tayini toksisitenin en iyi belirleyicisidir. idrar ve mide içeriğine uygulanabilir. 1 mi. Latent periyottan sonra metil alkol ve toksik metaboliti olarak formik asit düzeyleri birlikte değerlendirilmelidir. İki faz arasında viyole renk oluşması metanol varlığını gösterir. numuneyi içeren tüpün boynuna yerleştirilir. .2 mi %20 fosforik asit çözeltisinden. 1966).5 kromotropik asit çözeltisi. karıştırıldıktan sonra oda sıcaklığında 5 dakika bekletilir.1 mi potasyum dikromat reaktifi yukarıda açıklandığı şekilde hazırlanan). Bu karışıma 0. Potasyum permanganatın fazlası %10 sodyum bisülfit damlatılarak (renk gidinceye kadar) giderilir. Bir tüpe bir mi idrar veya mide içeriği konur. Sujbert yöntemi (Kromotropik asit) ile kanda metanol tayini Bu yöntemin prensibi. Bu reaksiyon formaldehitin kromotropik asitle oluşturduğu p-kinoidal yapıda kondensasyon ürünü ile ilgilidir ve formaldehitin tanınması için özel bir deneydir. Tüpün ağızı gevşek olarak kapatılır ve 2 dakika kaynar su banyosunda bekletilir.

Bu yöntem biyolojik materyaldeki su buharı distilasyonu ile elde edilen distilat ve idrara da uygulanabilir. Su ile 100 mi ye tamamlanır. standad metanol çözeltileri. b) Standart metanol çözeltileri ise.Kalibrasyon için: Konsantrasyonları 0-300 mg/100 mi arasında değişen metil alkol standardları (0 . Metanol standartlarının hazırlanması: a) Stok metanol çözeltisi. 200 . 300 mg/100 mi) kullanılır. Not: Yöntemin verimi (recovery) hesaplanmasında. Yöntemin duyarlığı 10|j.0 mi doymuş potasyum karbonat çözeltisi ilave edilir.20 ve 30 mi alınarak su içeren 100 mi balonjojeye konarak 100 mi ye tamamlanır ve karıştırılır.10. 1. İkinci tüp formaldehit bulunması olasılığına karşı kontrol olarak kullanılır.79 g/ml). Tüplerden birine %5 KMnO4 dan bir damla ilave edilir ve karıştırılarak 5 dakika beklenir. ve 1. . Kör (blank) deney metil alkol içermeyen kanla hazırlanır. Böylece konsantrasyonlar (0-300 mg/100 mi) arasında olan seri Standard çözeltiler hazırlanmış olur. 100 . 100 yukardaki açıklanan işlem uygulanır.2.2 mi sülfirik asit. Burada Convvay mikrodifüzyon apareyi ile metil alkol tayini açıklanmıştır. Toksikolojik analizlerde etil alkol yanında. dış odacığa 0.05 mi Standard çözeltiler konarak. Difüzyonun tamamlanması için oda sıcaklığında 2 saat bekletilir.5 mi kan örneği (veya diğer biyolojik sıvı). Oluşan renkli çözeltilerin absorbansı köre karşı 578 nm'de spektrofotometrede okunur ve absorbanslara karşı konsantrasyon işaretlenerek kalibrasyon grafiği hazırlanır. su yerine metil alkol içermeyen kanla hazırlanır. stok metanol standart çözeltisinden sıra ile 0. 1 mi distile su içeren tüplere 0. permanganat ile muamele edilmez. Bu süre sonunda iç odacıktaki sülflrik asit çözeltisinden 1. (+4°C) de saklanır. 50 . Bu açıdan metil alkolün kalitatif ve kantitatif analizinde kromotropik asit reaksiyonu tercih edilir.0'rer mi alınarak iki ayrı tüpe konur. 20 .g metanol (20 mg metanol/100 mi kan) dır. 101 Teknik : Apareyin (Şekil 3'e bakınız) iç odacığına 2.265 mi metanol (yoğunluğu 0. 50 mi distile su içeren 100 mi lik balonjoje içine pipetle konur. idrar ve mide içeriği gibi biyolojik sıvı ve dokularda metil alkol tayini daha genel bir reaksiyon olan dikromatla veya formaldehit için spesifik olan kromotropik asit reaksiyonu ile tayin edilebilir. Bu çözeltinin konsantrasyonu %1 (g/100 mi) dir. Apareyin kapağı yağlanarak sıkıca kapatılır ve ara sıra karıştırılarak dış bölmedeki sıvıların karışması sağlanır. Arkadan permanganatın rengi doymuş sodyum bisiilfit damlatılarak giderilir. Convvay Mikrodifüzyon Yöntemi ile biyolojik materyalde metil alkol tayini Convvay mikrodifüzyon apareyi kullanarak kan. metil alkolün tanımlanması ve miktar tayininin yapılabilmesi önem taşır.5.

Metil alkol ve diğer bazı alkollerin analizinde kullanılan GLK yöntemleri etil alkol kısmında açıklanmıştır. Kromotropik asitle reaksiyondan sonra absorbanslar 580 nm de köre karşı (%0 metanol içeren kan) okunur. Her tüpe 4. her bileşik için karakteristiktir.5 mi alınarak Conway mikrodifüzyon apareyinde yukarıda açıklanan şekilde işlem yapılır. katı ve sıvı örnekler içerisindeki yalnız uçucu bileşiklerin gaz kormatograf sistemine enjeksiyonunu sağlayan bir ünitedir. Kalibrasyon doğrusunun hazırlanması : Standard metil alkol çözeltilerinden 0. Gaz kromatografisi ile metil alkol analizinde Carbowax 20 M.polietilen glikol400 gibi sıvı fazlan içeren cam. Numunelerin absorbansları 580 nm'de köre karşı okunur. Gaz kromatografisi yöntemleri ile kanda metil alkol tayini Biyolojik sıvılarda metanol analizi için en çok tercih edilen teknik gaz kromatografisidir. ısıtıcı ve termostat yardımı ile. Porapak O. standard metanol çözeltileri ile hazırlanan kalibrasyon grafiğinden hesaplanır. (Standard metil alkol çözeltileri (suda ve kanda) Sujbert yönteminde açıklandığı şekilde hazırlanır). Denge sabiti.0 mi konsantre sülfirik asit ilave edilir ve iyice karıştırılır. Soğuduktan sonra eksilen hacim su ile tekrar 10 mi ye tamamlanır. 2 mm iç çapında) kullanılır. bu oksitlenmenin (kontrol) örneğinin absorbansı. Kalibrasyon buhar fazında analiz yapılacak sıvı maddenin standart örnekleri ile yapılır.5 kromotropik asit çözeltisinden 0. 102 Konsantrasyona karşı absorbanslar işaretlenerek kalibrasyon grafiği hazırlanır. paslanmaz çelikten yapılmış kolonlar (yaklaşık 2 m uzunluğunda. oksitlenmiş örneğin absorbansından çıkarılır. Tüplerin herbirine % 0. Metanol miktarı. Ancak az miktarda bulunabilecek formaldehit nedeni ile renk oluşumu varsa. uçucu bileşiğin buhar fazına geçerek oluşan gaz fazı ile örnek arasında denge sağlanıncaya kadar belirli bir sıcaklıkta tutulur. HSGC ile yapılan analizlerde. Bu yönteme "Head Space Gaz Kormatografi (HSGC)" yöntemi denir. Kantitatif analizde bu değerlerin bilinmesi gerekmektedir. Formaldehit yokluğunda kontrol tüpü renksiz kalır. Gaz kromatografısinin (GLC) başlıca üstünlükleri. Bu şişeler.5 mi) HSGC'nin şişelerine konur ve ağzı sıkıca lastik bir septumla kapatılır. katı veya sıvı örnek (0. "Head Space" tekniği: Head-space.Blank (kör) olarak 1.0 mi distile su içeren üçüncü bir tüp hazırlanır. 103 . çok küçük hacimdeki biyolojik örneklerle değişik alkollerin aynı zamanda ve hızlı olarak kalitatif ve kantitatif analizinin yapılabilmesidir.2-0.2 mi eklenir ve buz banyosuna yerleştirilir. ön işlemlere ihtiyaç duymadan. Oda sıcaklığına kadar soğutulduktan sonra 10 mi lik balonjojelere aktarılır ve distile su ile 10 mi ye tamamlanır.

Soğutulduktan sonra 2-3 damla karbon sülfür konarak tüp iyice çalkalanır.4. Tüpün ağzı hafifçe kapatılarak kaynar su banyosunda 2 dakika bekletilir. idrara. mide içeriğine. Portakal renginden yeşil renge değişim etanol ve / veya diğer indirgen uçucu maddeler olduğunu gösterir (ön denemeler kısmına da bakınız). Oksitlenebilen maddeler için (alkoller. Etil Alkol (C2H5OH) Etil alkol. Alkolik olmayan yetişkin insanda 250-500 gram alkol ölüme neden olur(MLD). 104 İyodoform deneyi (etil alkolü metil alkolden ayırt edici özel test) : 3 mi distilat % 10 NaOH ile kalevilendirilir. Bu testler biyolojik materyalden elde edilen su buharı distilatına.n. İyodoform karakteristik kokusu ve sarı kristalleri ile tanınır (aynı reaksiyonu asetaldehit ve aseton da verir). aldehitler gibi) genel reaksiyonu olan (potasyum dikromat + sülfirik asit) testi : 1 mi numune içeren tüpün kenarına 50 u. Biyolojik materyalde etil alkol tayini Alkol tayini için biyolojik materyal olarak kan. Etil alkolle zehirlenmeler en çok alkollü içki alınması ile görülür. Etil alkolün identifikasyonu ( kalitatif testler) Etil alkol. Kan alınırken. 78°C olan bir sıvıdır. Kan örnekleri (10 mi) % 1 NaF (sodyum florür) içerecek şekilde NaF bulunan tüplere alınır. Ortam asetik asit ile asitlendirildikten sonra 1 damla % 1 CuSO4 (bakır sülfat) ilave edilir. Adli tıpta alkol ile zehirlenmenin şiddeti ve trafikte yasal alkol limitinin aşılıp aşılmadığının değerlendirilmesinde hem antemortem (canlı kişilerde) hem de postmortem kanda (ölümden sonra) etil alkol tayini önem taşır. En çok kan alkol düzeyi tayin edilir. oksitlenebilen indirgen uçucu maddelere ait genel ve spesifik reaksiyonlarla aranabilir. hububat alkolü sinonimleridir. Etil alkol varsa iyodoform oluşur. olay yerinden elde edilen kalıntılara uygulanabilir. antikoagülan . genel olarak "alkol" denildiğinde etil alkol anlaşılır. Ksentogenat deneyi (genel): 1 mi distilata 0.l potasyum dikromat reaktifı (500 ml/1 oranında su ile seyreltilmiş sülfirik asit içinde 25 g/l konsantrasyonda hazırlanmış) damlatılmış şerit halindeki filtre kağıdı konur. Sarı bir çökeleğin oluşması primer veya sekonder alkol olduğunu gösterir. molekül ağırlığı 46 ve k. Etanol. Endüstriyel alkol ile ayrıca içerdiği metil alkol gibi denaturanlarla da zehirlenmelere rastlanır. deri yüzeyinin HgCb çözeltisi ile (alkol içermeyen sıvılarla) temizlenmesi gerekir. 3-5 damla iyot çözeltisi ilave edilir ve karıştırılarak hafifçe ısıtılır.2 gram potasyum hidroksit ilave edilerek ısıtılır. Daha sonra açıklanacağı gibi trafikte alkol solunum havasında da tayin edilir ve sonuçlar kan alkol düzeyi olarak hesaplanır. idrar ve solunum havası kullanılabilir.1. Tüpün ağzı sıkıca kapatılarak analize kadar buz dolabında saklanır (NaF.

Bunun için dış odacığa 0.: 3. İç odacıklara 2 mi asitdikromat reaktifı konur.8 mi analizi yapılacak kan örneği .dikromat çözeltisi. Adli tıp açısından en uygun kan örneği venöz kandır.8 mi numune kan (alkol içermeyen) 1 mi doymuş potasyum karbonat. Bu standartlar yöntemin verimini hesaplamak için kullanılır. idrar ve solunum havası) alkol tayininde kimyasal. %1 NaF içeren alkolsüz kanla yukarıda açıklandığı şekilde hazırlanır. POKLİS. enzimatik ve gaz kromatografık yöntemlerle tayin edilir. Bu stok karışım % 320 mg etil alkol içerir. etil alkol için yarı kantitatif bir teknik olarak kullanılabilir. J. 1994) . Alkol Standartları : Stok alkol standardı : 0. Karıştırıldıktan sonra ağzı sıkıca (parafilm ile) kapatılır ve + 4 °C ' de saklanır. 1990.Diğer üçüncü Convvay aparayı blank "kör" deney için kullanılır. diğerine yakında hazırlanmış olan alkol standardı (tercihan % 160 mg lık standart). Mikrodifüzyon yöntemi ile etil alkol tayini Mikrodifüzyon yöntemi. % 80 ve % 160 mg alkol standartları hazırlanır.ve antibakteriyel etkilidir). Alkol standartları ayrıca.H. Postmortem kanda. ve ark. 106 Apareyin kapağı yağlanarak (silikonla) hemen sıkıca kapatılır. Pozitif sonuç alındığında daha duyarlı ve spesifik bir yöntemle kantitatif analizin yapılması gerekir. 1996. SAYİN. d: 0. Difüzyon . 105 Biyolojik materyalde (kan.8 g / mi). Bu şekilde hazırlanan kan örnekleri + 4°C de 1 ay kadar dayanıklıdır.V. Teknik : Conway . 37 °C 'lik Etüv'de 1 saat inkübasyon için bekletilir. sodyum florürle korunur. iç odacığa 2 mi asit dikromat reaktifı konur ve apareyin ağzı sıkıca kapatılır. Soğutulur ve distile su ile 650 ml'ye tamamlanır. Su ile 50 mi ye tamamlanır. VURAL. 50 mi lik bir balon jojede 40 mi distile su üzerine konur. N. her iki dış odacığa 1 mi doymuş potasyum karbonat konur. Potasyum dikromat çözeltisi : Potasyum karbonatın suda doymuş çözeltisi hazırlanır. 280 mi konsantre sülfirik asit dikkatlice ilave edilir. Postmortem kan örnekleri ise tercihan femoral damarlardan alınmalıdır.mikrodifüzyon apareyinin birinin dış odacığına 0. Reaktifler: Asit . A. Kalibrasyon için kullanılacak etil alkol standartları : Yukarıda hazırlanan stok etil alkol standardı % 1 NaF içeren su ile uygun oranda seyreltilerek % 20 . Eğer çürüme yoksa kalbin yırtılmamış odacıklanndan alınır.200 mi etil alkol (% 96'lık. numune alma yerine göre kan alkol konsantrasyonu değişiklik gösterebilir (Marraccini.70 g saf potasyum dikromat 150 mi distile suda çözülür. Alınan kan örnekleri (10 mi) %1 NaF içerecek şekilde.

Kalibrasyon : Kanda ve suda hazırlanan alkol standartları ile (konsantrasyonları % 20 ile % 320 mg arasında değişen) Conway mikrodifüzyon apareyi ile yukarıda açıklanan şekilde. ilaç bağımlılığı merkezlerinde ve acil olaylarda ön bir teknik olarak önerilmektedir. ve ark. Elde edilen kalibrasyon grafiğine bir örnek Şekil 13 de gösterilmiştir. % mg Alkol Şekil 13. Bu yöntemle 20 mg /100 mi kan alkolü tayin edilebilir. metil alkol ve diğer indirgen uçucu bileşikler ile de aynı reaksiyonu verir. Convvay mikrodifüzyon yönteminin daha kısa sürede (5 dakikada) sonuç veren modifiye şekilleri küçük laboratuvarlar. kör deney de yapılarak çalışılır. 450 mm de absorbanslar okunur. Konsantrasyona karşı absorbanslar işaretlenerek doğru çizilir. konsantrasyonla absorbans ters linearite gösterir.tamamlandıktan sonra otomatik bir pipet yardımıyla iç odacıktaki asit-dikromat çözeltisi 10 ml'lik cam kapaklı balon jojelere alınır.Convvay mikrodifüzyon yöntemi ile etil alkolün tayininin kalibrasyon doğrusu. Daha sonra 450 nm'de spektrofotometre'de suya karşı okunur. = C5(------------) a -an Cn: Kan örneğindeki alkol konsantrasyonu (mg/100 mi kan) Cs: Alkol standardının konsantrasyonu (mg/100 mi kan) a : Kör deneyin absorbansı an : Numunenin absorbansı ^ : Standardın absorbansı Yöntemin Değerlendirilmesi: Bu yöntemde.L.as C. Ancak potasyum dikromat. Kan ve serumda kesin kantitatif değerlendirme için destekleyici daha duyarlı yöntemler için kullanılması gerekmektedir. numune ile beraber tekrarlanmalıdır. alkol dehidrogenaz (ADH) enzimi katalizörlüğünde. (Serrano. Conway mikrodifüzyon yöntemi ile kanda etil alkol tayini ön bir tarama testi olarak toksikoloji laboratuvarlarında kullanılmaktadır. tek standart kullanarak ta aşağıdaki formülle hesaplanabilir: a . Eksik hacim distile su ile 10 ml'ye tamamlanır. etil alkolün nikotinamid adenin dinükleotid 108 . reaksiyona girmeyen potasyum dikromat çözeltisinin absorbansı okunduğu için.. Alkol miktarı hazırlanan kalibrasyon grafiğinden hesaplanabileceği gibi. 1988) Enzimatik yöntemle kanda etil alkol tayini i) Enzimatik yöntemle alkol tayininde prensip. 107 Standartla çalışma.

2 mi ve daha az) çalışılarak. uygun bir kromojenle (tetrazolyum tuzları. N. alev iyonlaştırıcı detektör (FİD) tercih edilmektedir. alkoloksidaz Etil alkol+O2 -----------► asetaldehit+H2O2 peroksidaz 2H2O2+fenol+4-aminoantipirin kinonimin+4H->O Enzimatik yöntemler için hazrr kitler bulunmaktadır. Gaz kromatografisi ile çok az miktarda (0. Daha sonra bir çok araştırmacılar tarafından geliştirilmiştir. Bu kitler standard alkol çözeltisi. Gaz kromatografisi yöntemi ile etil alkol tayini Gaz sıvı kromatografisi (GSK) kanda alkol tayini için ilk kez 1958 de uygulanmıştır. Sıvı faz olarak en çok Porapak Q. asetaldehit (metaboliti). "Head space" tekniği ile çok sayıda numune ile otomatik çalışma olanağı vermektedir. o yöntem için kullanılacak enzim. Ş.OH + NAD Diaforez NADH + MT ■> NAD + MT . Saygı. Veya NADH diaforez enzimi karşısında. renk reaktifleri ve tamponları. PEG-400 (veya 600. fenazin metosülfat gibi) reaksiyona girerek görünür alanda spektrofotometrik yöntemle tayin edilir : ADH ---------► CH3CHO + NADH +H+ CH3CH.(NAD) tarafından oksitlenmesine dayanır. 1 mol NAD. monotetrazolyum boyar maddesidir. Burada laboratuvarımızda uyguladığımız GSK yöntemi açıklanmıştır (Vural. ii) Diğer bir enzimatik yöntemde ise alkol oksidaz ve peroksidaz enzimleri kullanılıp. .H. Normal kolonlar yerine kapiller kolon kullanıldığında ayrılma daha iyi olmaktadır. yöntemle ilgili teknik prospektüsü içermektedir. metil alkolün (çeşitli nedenlerle etil alkolle 109 beraber az miktarda bulunur) ayrılabilmekte. Polypak-2. 2000'e bakınız). (Fazla bilgi için: Sayın..formazan Burada MT.1500) kullanılmakta.. etil alkol. renk reaksiyonu fenol ve 4-amino antipirin ile gerçekleştirilir. kalitatif ve kantitatif analizleri yapılabilmektedir. 1 mol etil alkolü oksitler ve kendisi de NADH'ye indirgenir. Bu reaksiyonda. NADH'nın doğrudan UV alanında (340 nm) veya florimetrik olarak ölçülmesi ile alkol miktarı tayin edilebilir. 1981).

Bu kromatogramlardaki pik yükseklikleri oranından numunedeki alkol konsantrasyonu grafikten hesaplanır (Şekil-14). Bulunan bu oranın kalibrasyon doğrusunda karşılığı olan (etil alkol % / mg / i.).2 mg n-propanol/ml içeren çözelti" internal: iç standart (i. 80/100 mesh üzerinde) sıvı faz içeren cam kolon (2 m uzunluğunda x 0.0 mi alınarak %1 sodyum florürle korunmuş.s.s.5. Bunun için önce mutlak alkol. range : 2.50 025 y. etil alkol ve i. taşıyıcı gaz : azot (30 ml/dak. oranları hesaplanır. kolon sıcaklığı: 90 °C. kaydedici hızı: 0. Karışımdan 1 jo. % 80.0. %100 ve %200 mg) kan içinde hazırlanır.4 mm iç çapında).1 'lik stok çözelti hazırlanır.9976 .s. Bu çözeltiden 2 mi alınarak %100 mi 'ye tamamlanır. İç standart olarak n-propil alkol kullanılır. % 50. pik yüksekliği) oranları hesaplanır. etil alkol konsantrasyonu hesaplanır. detektör: FID. su içinde tartılarak distile su ile 100 mi 'ye tamamlanır.s. vortekste karıştırılır. Böylece 0.8. Her standartla çift çalışılır. 0. Standart alkol çözeltileri: (% 0. hazırlanan alkol standartlarından tüplere 0.s.5 x 10"" amper.1 gaz kromatografa enjekte edilir. Karışımdan 1 p. enjeksiyon giriş sıcaklığı: 110 °C . Kalibrasyon doğrusunun hazırlanması : Yukarıda açıklandığı şekilde kanda % 0 ile % 200 mg arasında.1 gaz kromatografa enjekte 110 edilir. 0. vortekste karıştırılır. alkol içermeyen kanla cam kapaklı fiyoller içinde 10 mi 'ye tamamlanır. (N: etil alkol pik yüksekliği/propil alkol pik yüksekliği). ilave edilip. Önce %0. Her birine 1 mi i.5 cm/dak. % mg) oranı bulunarak. ilave edilir.1 mi analizi yapılacak kan örneğine 1 mi i. 1. her standarta ait (etil alkol pik yüksekliği / i. Kromatogramlar elde edildikten sonra.)" olarak kullanılır. (10 mg etanol / ml'de) bu çözeltiden 0. Elde edilen kromatogramda. Gaz kromatografısi koşulları : %10 PEG-400 (Chromosorb W-AW.s. Buz dolabında (+ 4°C'de) saklanır.0.'in" pik yükseklikleri "bulunarak. Mutlak alkolden 1 gram. detektör sıcaklığı: 110 °C.0 ve 2.Yöntemin Uygulanması : Kan örnekleri yukarıda açıklandığı şekilde %1 NaF içerecek biçimde alınır.0188 Korelasyon: 0. Yukarıda açıklandığı şekilde hazırlanan kan örneği gaz kromatografa enjekte edilerek kromatogramlar elde edilir.1 mi konur.7$ 0.991X + 0. Teknik : Küçük bir tüpe 0. %96'lık etil alkolün kalsiyum oksitle (CaO) geri soğutucu altında kaynatılarak ve arkadan distile edilmesi ile hazırlanır. attenuation : 8. Deney en az iki defa yapılır.

Bu amaçla geliştirilmiş bir çok teknikler vardır. Kullanılan apareyler solunum havasındaki alkol miktarını tayin eder. Emerson.s.7S U> EtpHyKonsonuosTOnu*/» İ. ortalama: kan alkol konsantrasyonu/solunum havası alkol konsantrasyonu: 1/2300 bildirilmiştir. Ülkemizde. Alkolmetre Lion laboratuvarları tarafından geliştirilen Lion-Alcometer SD-2. İ. "Read " düğmesine basılı vaziyette gösterge maksimum değere ulaşana kadar ortalama 30 sn. beklenir ve değer okunur. elektrokimyasal detektör ve digital göstergeye sahiptir. 1987.GLK'da Kan Alkolü Kromatogramları. Kinetik olarak. C : İ. "B" lambası yandığında "Read" düğmesine basılır ve üflemeyi durdurması istenir. 1998). "A" lambasını yakacak kadar kuvvetli. baygın kişilerde de ölçüm yapılabilir. c) Test yapılacak kişiden.S. 0. B : İ. a) Cihazın hazır kontrolü yapılır ve SET düğmesine basılı durumda bulundurulur. Bu alete farklı nefes alma tüpleri takılarak.S. 1. "B" lambasını yakana kadar üflemesi sağlanır. ve % 100 mg etil alkol ihtiva eden kan enjeksiyonu. b) Cihazın örnekleme bölümü. 2. adli olaylarda alkol kontrolü. piki. A: %200 mg.Etanol piki. fakat sonuçlar kandaki alkol miktarına göre kalibre edilmiştir..İ. Bu aletle alkol testi şu şekilde yapılmaktadır. "Lion Alcometer" ile yapılmaktadır. ciğerlerini havayla doldurması.S. (Bazı kaynaklarda 1/2100) (Fazla bilgi için: Saferstein. ilave edilmiş kan.J. . ağızlığın kalın ucundan düzenli ve tek bir üfleme yapması istenir. Adli Tıp Kurumunda.S. standart alkol çözeltileri ile elde edilen kromatogram görülmektedir. V.0. Konsantrasyonu'/• Şekil 14.Etil alkolün kalibrasyon grafiği 111 Şekil 15'de kanda. 1/2300 kan/nefes 112 oranına göre kalibre edilmiştir.5 cm/dk Şekil 15. R. 3-su Solunum havasında etil alkol tayini Adli olaylarda (ölüm olmadığı zaman) ve özellikle trafik kazalarında kişilerin alkol alıp almadığı önce solunum havasında (ekspirasyon) etil alkol tayini yapılarak araştırılır. ve %50 mg etil alkol ihtiva eden kan . ağızlığın kenarındaki deliğe takılır.

Widmark faktörleri olarak bilinen değerlerle : 1) Kişilerin aldıkları total alkol miktarı .I. sendeleme. Genel olarak kan alkol düzeyinin klinik değerlendirmesi için aşağıdaki tablo (12) kullanılır.Kan alkol düzeyinin klinik yorumu Kan alkol düzeyi Belirtiler (g/l = promil ) * 0. bulantı ve şiddetli olaylarda komaya neden olur.5 1. çevre ilgisizliği.0 yüzde kızarma. 113 Resim . Alkolmetre Analiz Sonucun yorumlanması Etil alkol ince bağırsaktan hızlı absorbe olur ve bulanık görme. 2) Kişide kan alkolü tayini için alınan kan örneğinin "adli olay" sırasındaki gerçek alkol düzeyi hesaplanabilir. pupil dilatasyonu.0 5. (B) ve (r) Widmark faktörleri olarak bilinir (Fazla bilgi için Vural N. nistagmus.5 3. Tablo 12. öfori : yetişkinlerde belirgin bir klinik etki görülmez. (Alkol konsantrasyonu promül olarak da ifade edilebilir) 1 promil = 1 g alkol /I kan = 100 mg/100 mi kan Aşağıdaki resimde LİON ALKOLMETRE görülmektedir. konfüzyon. İnkoordinasyon. Kan alkol düzeyinin tayininde. inkordinasyon. 1919 yılında birim zamanda kan alkolünün düşme miktarının (eliminasyon hızı) negatif bir eğilim gösterdiğini ve bu düşme hızını da 8 ile ifade etmiştir. Ayrıca alkolün tüm vücut sıvısında homojen olarak dağılmasından dolayı kişinin aldığı total alkol miktarı (r) sabiti kullanarak hesaplanabilir.Gösterge normal olarak kan alkol konsantrasyonunun 100 ml'de kanda mg alkol cinsinden gösterir. kusma Koma ve ölüm * Alkol konsantrasyonu 1 promil=lg alkol /1 kan =100 mg alkol / 100 mi kan 114 VVidmark faktörleri İlk kez alkol kinetiğini inceleyen Widmark. 1996'e bakınız). konuşmada bozukluk. baş dönmesi. Gros inkoordinasyon. vücuttaki total alkol miktarı ( % g ) 1 ) Widmark faktörlerinden ( r) =--------------------------------------------- . Genç çocuklarda hipoglisemi görülebilir.0 1. Belirgin inkoordinasyon.

Kandaki alkol miktarı ( % g mi) olarak ifade edilir, (r) erkeklerde ortalama 0.67 (0.46-0.86), kadınlarda biraz daha düşüktür. Kandaki alkol düzeyinden, bir kişinin aldığı alkol miktarı ve içki cinsi de biliniyorsa içki miktarı hesaplanabilir. Örneğin : 70 kg ağırlığındaki insanın kan alkolü %0.12 g saptansın. Acaba bu kişinin vücudundaki alkol miktarı ne kadardır? Bu içki cinsi votka ise ne kadar votka içmiştir? Widmark faktörü 0.67 alındığında ; % 0,12 x 0.67 = % 0,080 g vücut alkol konsantrasyonudur. 70 kg. İnsan için : Total alkol miktarı: 0,080 x 10 x 70 = 56 gram alkol İçki cinsi votka (% 40 ağırlık/hacim alkol içerir) ise, kişi: 115 100 56 x---------= 140 mi votka almıştır. 40 2 ) Diğer bir Widmark faktörü (3 ile gösterilir ve alkolün eliminasyon hızı ile ilgilidir. NVidmark 1919 yılında, kan alkolündeki düşme hızını ortalama : P = 16 mg/100 ml/saat (10-25 mg/100 ml/saat) önermiştir. Bu faktör alınan alkol miktarı; beslenme, alınan içki cinsi, hormonlar, vitaminler, diğer ilaçların etkisi ile değişebilir. Ancak pratikte bu değer 16 mg /100 mi kan/saat (veya saatte 0.16 promil)alınır. Bu faktörün adli tıpta uygulanmasına aşağıda örnek verilmiştir : Trafik kazası yapmış bir sürücüden kan örneği, kazadan 2 saat sonra alınmış olsun. Yapılan analizde kan alkol düzeyi % 45 mg (0.45 promil) bulunsun. Acaba bu kişinin kaza anındaki gerçek alkol düzeyi nedir? a) %16 x 2 = % 32 mg (0.32) promil kan alkolündeki düşme b) Kaza anındaki alkol % mg = % 45 + % 32 = % 77 mg (0.77 promil) Türkiye'de özel oto sürücüleri için yasal kan alkol limiti % 50 mg (0.50 promil) dir. Yukarıdaki örnekte eğer alınan kan örneğinde bulunan alkol düzeyine göre değerlendirme yapılırsa kişi alkol açısından trafik suçu işlememiş olarak kabul edilir. Gerçekte ise kan alkolü olay anında yasal limitin üstündedir.

Ülkemizde trafik kazalarına yönelik trafik sigorta işlemlerinde 3 faktörü kullanarak değerlendirme yapılmaktadır. Bunun dışında diğer trafik suç ve kazalarında henüz kullanılmamaktadır (Vural, N., Sayın, H., 1996). 1.5. Formaldehit (HCHO ) Formaldehit molekül ağırlığı 30 olan renksiz, yanıcı olmayan bir gazdır, %40'lık çözeltisi halinde kullanılır. Formalin, formol sinonimleridir. 116 Sıvı haldeki formaldehitin (formalin) keskin batıcı bir kokusu vardır. Göz yaşartıcıdır, uçucu olup, k.n : 21°C'dir. Formalin, stabilizör olarak metanol içerir. Formalin dezenfektan, antiseptik ve dokuların korunmasında (fiksasyon çözeltisi) kullanılır. Polimerize formaldehit (para formaldehit) fumigan, diğer polimerleri için yapıştırıcı, izolasyon maddelerinin hazırlanmasında kullanılır. Formaldehit çok çabuk olarak (in vivo) formata metabolize olur. Metil alkolün de ara metabolitidir. Akut formaldehit zehirlenmesine az rastlanır. 30 mi formalin insanlarda öldürücü olabilir (MLD). Formaldehit aranması (Kalitatif test) Biyolojik dokulardan su buharı distilasyonu veya mikrodifüzyonla ayrılabilir. Distilata veya doğrudan idrara uygulanan testler: Oksitlenebilen uçucu bileşiklere uygulanan dikromat - sülfirik asit testi ve Schiff reaksiyonu formaldehitle de pozitif sonuç verir (ön denemelere bakınız). Formaldehit için spesifik test (Kromotropik asit ile): 0.5 mi test çözeltisine 100 mg kadar kromotropik asit ilave edilir ve vortex ile 5 dakika karıştırılır. Dikkatle 1.5 mi konsantre sülfirik asit ilave edilir. Mor-viyole rengin oluşması formaldehit mevcudiyetini gösterir. Yöntemin duyarlılığı 20 lig/ midir. Fenil hidrazin ile : 10 mi distilata (idrar) 10 damla %5' lik fenilhidrazin hidroklorür çözeltisi, 3 damla %0.5 lik sodyum nitroprussiyat çözeltisi ve 10 damla %10' luk sodyum hidroksit çözeltisi damlatılır. Mavi renk oluşumu formaldehit varlığını gösterir. Asetaldehit kırmızı renk verir. Formaldehit tayini 1) Kromotropik asit testi spektrofotometrik yöntemle formaldehitin 117 kantitatif analizi için de kullanılır (Metil alkole bakınız).

2) 2,4 dinitrofenolle hidrazin oluşturularak, HPLC ile de formaldehit tayin edilir. Bu yöntem çok duyarlıdır (|j.g düzeyinde). Biyolojik materyalden izole edilen distilatta, iş yeri ortamında formaldehit tayini için kullanılabilir (Fazla bilgi için Usanmaz, S., 1994'e bakınız). l.ö.Formik asit (HCOOH) ve Format Formik asit, molekül ağırlığı 46 olan renksiz, sulu çözeltidir ve çok korosiftir. Bir çok (descanling) kepek döken çözeltiler 500-600 mi /1 formik asit içerir. Formatlar, sodyum format (HCOONa) olarak boya, baskı ve tabaklama (deri) endüstrisinde ve sentetik ara ürün olarak kullanılır. Metil alkol ve formaldehitin toksik metabolitidir. Minimum letal doz (MLD), yetişkinler için 30 mi olarak verilmiştir. Formik asit'in identifıkasyonu (kalitatif testler) Mide içeriği ve olay yerinden alınan örneklere uygulanır. 1) Ön deney : 0,5 mi test çözeltisine, 1 mi sitrik asit-asetamid reaktifı (5 g/l sitrik asit ve 100 g/l asetamid, propan-2-ol içinde); 0.1 mi sodyum asetat (300 g/l), 3.5 mi asetik anhidrid ilave edilir. Vorteks'de 5 saniye karıştırıldıktan sonra 10 dakika kaynar su banyosunda ısıtılır. Kırmızı renk oluşması formik asit varlığını gösterir. Formaldehit ve format tuzları bu testle pozitif reaksiyon vermezler. Yöntemin duyarlığı 50 ng/ml 'dir. 2) Destekleyici deney (kromotropik asit deneyi : 0.1 mi numuneye 0.1 mi seyreltik hidroklorik asit (2 mol/1) ilave edilir, vortekste 5 saniye karıştırılır. 100 mg kadar magnezyum tozu gaz çıkışı duruncaya kadar yavaş yavaş ilave edilir. 100 mg kromotropik asit ilave edilir ve vortekste 5 saniye karıştırılır. 118 Dikkatle 1.5 mi konsantre sülfirik asit ilave edilir. 60°C deki su banyosunda 10 dakika bekletilir. Mor-viyole renk oluşumu formik asit ve formatların varlığını (Mg tozu ile formaldehite indirgenmiş) gösterir. Aynı reaksiyonu formaldehit ön işlem yapılmaksızın, metil alkol ise KMnO4 ile oksitlendikten sonra verirler. Bu yöntemin duyarlığı 50 |ig/ml dir. Formik asitin kantitatif analizi Gaz kromatografik yöntem : GSK ile formik asit doğrudan veya türevleri oluşturulduktan sonra tayin edilebilir. Formik asit metil format veya dimetil formamit, formanilid türevleri şeklinde, FİD detektör kullanarak GLK ile tayin edilebilir. Duyarlık 10 jig/ml olarak bildirilmiştir. Head space tekniği ile deteksiyon limiti 2,5 ug/ml dir. Enzimatik Yöntemler

32 0.2 .2 mg/100 mi kabul edilir.19 s) 108 23. 1991).3 mg/100 mi arasında değişebilir. Reaksiyon denklemi aşağıda gösterilmiştir: 119 FDH NAD+HCOOH NADH CO2(1) diaforez NADH + resazurin -------------> NAD++resorufin (floresan) (2) (FDH : Format dehidogenaz enzimi) Analiz Sonucunun yorumu Biyolojik sıvılarda formik asit (format) tayini metanol ile akut zehirlenmelerde önem taşır. Yöntem çok duyarlıdır (0. E.Formik asitin biyolojik sıvılarda enzimatik yöntemle tayini. Ağır zehirlenmelerde 93 mg/100 ml'ye kadar çıkabilen değerler bildirilmiştir.23 2. ve ark. formatın bakteriyel "format dehidrogenaz" enzimi ile karbondioksit ve suya oksidas-yonu sırasında NAD+'nin NADH'a indirgenmesi reaksiyonuna dayanır. Bu madde 565 nm de ekstinksiyon ve 590 nm de emisyon dalga boylarında spektroflorimetrik olarak tayin edilir. Genel olarak üst sınır 1. Bu amaçla kullanılan maddelerden biri resazurindir. postmortem formik asit analizi sonuçları gösterilmiştir (Tanaka.17 0. Ancak serum format düzeyleri için rutin laboratuvar testleri yaygın değildir.g/ml) ve spesifiktir.11 1. NADH ile indirgenen resazurin. mı 120 olay 1 olay 2 0.54 0. Aşağıda Tablo 13'de metanol zehirlenmesi sonucu oluşan 2 ölüm olayında.27 0. resofurin isimli floresan madde verir. Buradan formik asit miktarına geçilir.13 1.51 0. Kanda endojen format düzeyi 0-6.2 u. Burada oluşan NADH. Tablo 13 formik asitin postmortem dağılımı Biyolojik örnek Kan (mg/ml) İdrar (mg/ml) Beyin (mg/g) Karaciğer (mg/g) Böbrek (mg/g) Mide iceriei (total.47 0. diyaforez enziminin katalizörlüğünde indirgendiğinde floresan oluşturan bir substrat ile reaksiyona sokulur.

Karbon tetraklorüre yoğun maruz kalma. Trikloroetilen ( CHC1 = C Cl2 ) : Trilen. dikloralfenazon gibi hipnotik ilaçlar da TKAA metabolitine dönüşürler). Başlıca toksik etkisi MSS üzerinedir. Molekül kütlesi 131'dir. kuru temizlemede ayrıca insektisit olarak kullanılır. Burada. trikol. Anestetik ve tıbbi amaçla dezenfektan olarak kullanıldığı gibi. Kloroform (CHCİV) : Triklorometan yapısında. Metilkloroform kuru temizlemede çözücü.-Trikloroetan (Metilkloroform : CCKCHV) : Molekül kütlesi 133 dür. molekül kütlesi 119 dur. yağ uzaklaştırır ve daktilo yazılarını düzeltme sıvılarında (daksil) kullanılır. etilen yapısında halojenli doymamış hidrokarbonlara ise trikloroetilen ve tetrakloretilen örnek verilebilir.2. Klorlu Hidrokarbonlar Toksikolojik önemi olan halojenli hidrokarbonlara doymuş haloalkanlardan metil klorür.E üzerinden trikloroasetik asit (TKAA) metabolitine dönüşür. kuru temizlemede kullanılır.1. Kloral hidrat. Bu metabolitte idrarda Fujivvara testi ile detekte edilir. CO2 ve potent hepatorenal toksik bir madde olan fosgene (COCI2) metabolize olur.-trikloroetanın %2 si 2. . metil kloroform. Az bir kısmı metilen klorür. Bu metabolit de idrarda fujivvara testi ile aranır. endüstride çözücü olarak ta önemli bir yeri vardır.E) metaboliti ile ilgilidir. narkotik etkilidir. kloroform. Karbon tetraklorürün başlıca toksik etkisi karaciğer ve böbrek hasarına neden olmasıdır.2.2. tiriol gibi sinominleri vardır.1. karbon tetraklorür. Bu reaksiyonu CC14 vermez. ilaç ve parfüm endüstirisinde. MLD: 7 g / 70 g insandır.1. trikoroetanole ve sonra trikoasetik asite metabolize olur.7. Fujwara reaksiyonu ile detekte edilebilir. Temizleme. Absorbe olan 1. MLD : yaklaşık 4 mi / 70 kg insandır. yangın söndürmede. yağ eritici ve yağ uzaklaştırıcı olarak. Tıpta genel anestetik olarak kullanılır. Narkotik etkisi trikoetanol (TK. 1.1. Akut zehirlenme kazaen yoğun maruz kalma veya amaçlı inhalasyon (uçucu çözücü skistimalı) sonucu oluşur. tetrakloroetilen ) CC12 = CC12: Molekül kütlesi 166 dır. Kloroformun önemli bir kısmı değişmeden akciğerler ve idrarla atılır. Karbon tetraklorür ( CCL ) : Tetraklorometan yapısında molekül kütlesi 154 olup. aşağıda açıklanan "Fujvvara" reaksiyonu ile kendilerinin ve/veya metabölitlerinin analizi yapılabilen klorlu hidrokarbonlardan bahsedilecektir (Genel bölüme de bakınız). metil bromür. TK. Bu nedenle bu reaksiyonun muhtemelen CCI4 üminör metaboliti ve içerebileceği kontuminant olan kloroformdan kaynaklandığı düşünülmektedir. piren ve karbona sinonimleridir. Akut zehirlenme kazaen 121 yoğun bir şekilde maruz kalma veya amaçlı inhalasyonla (uçucu çözücü suistimali) olur. Tetrakloroetilen : ( Perkloroetilen. Yağlı madde ekstraksiyonunda. Önemli bir kısmı (% 80).

10 mi saf piridin (tekrar distillenmiş veya taze analitik özellikte) ve 5 mi 20 NaOH ilave edildikten sonra. distile su ile 15 mi ye seyreltilir. 1 mi toluen içinde en fazla 0. karışım tam 5 dakika kaynar su banyosunda bekletilir. Laboratuar ortamında kloroform gibi aynı reaksiyonu veren kontaminatları dışlamak için distilat yerine 5 mi saf su kullanarak kör deney (Blank) yapılır. metilkloroform. . Klorlu hidrokarbonların Fujiwara reaksiyonu ile kantitatif analizleri 1 mi toluen fazına (klorlu hidrokarbon distilatının toplandığı). Bu renkli çözeltinin absorbans 530 nm de köre karşı bir spektrofometrede okunur. 122 Distilat veya idrarda klorlu hidrokarbonların kalitatif ve kantitatif analizinde en çok kullanılan genel renk reaksiyonu Fujivvara testidir. blank (kör) ve Standard (triklroasetik asit) ile paralel olarak yapılır. trikloroetilen. Asit ortamda bütün klorlu hidrokarbonlar su buharı ile sürüklenirler. Konsantrasyon 123 aynı şekilde standart hidrokarbon çözeltileri ile hazırlanmış kalibrasyon eğrisinden hesaplanır. buharla yağ uzaklaştırıcı olarak kullanılır. Bu miktardaki metabolit de idrarda Fujivvara testi ile tanınabilir. Deney numune. Bu teknikle. Absorbe olan tetrakloro etilenin ancak % 0. Deneyin uygulanması : Bu test su buharı distilasyonu ile izole edilen distilata ve/veya idrara uygulanabilir. Klorlu hidrokarbonlar (kloroform. Karışım kaynar su banyosunda 5 dakika bekletilir.5'i trikloroasetik asite metabolize olur. Piridin fazı. Buz banyosunda soğutulduktan sonra renkli piridin fazı hemen ayrılır. Bu deneyin duyarlığı lmg/1 trikloroasetatdır.4 mg hidrokarbon tayin edilebilir. tetrakloroetilen) ve metabolit olarak oluşum trikloroasetik asit dışında kloralhidrat. diklorofenazon gibi trikloroasetik asit metabolize olan ilaçlar da Fujiwara reaksiyonu ile pozitif sonuç verirler. Akut zehirlenme kazaen yoğun maruz kalma ve amaçlı inhalasyon sonucu oluşur. Distilat ile çalışıldığında 5 mi distilata (veya 2 mi idrar) 2 mi %20 lik NaOH ve 2 mi saf piridin ilave edilerek dikkatle karıştırılır.Tetrakloroetilen antihelminitik ve kuru temizlemede çözücü. Piridin fazında koyu kırmızı menekşe rengin oluşması trikloro bileşiklerinin olduğunu gösterir. Ayrıca Standard olarak suda hazırlanmış %1 lik triklroasetik asit (10 mg/l) ile deney paralel yürütülür. Klorlu hidrokarbonların biyolojik materyalde aranmaları (Fujivvara deneyi ile) Klorlu hidrokarbonlar doku ve kandan su buharı distilasyonu ile izole edilirler.

Sistem GI: 80-100 mesh carbopak C üzerine kaplanmış % 0. ksilen izomerleri. İdrarda Fujivvara reaksiyonu ile trikloroasetik asit (TKAA) tayini (Soucek ve Vlachova modifikasyonu) Trikloro asetik asite metabolize olan klorlu hidrokarbonlara maruz kalmanın biyolojik izlenmelerinde idrarda TKAA tayini yapılması pratik açıdan daha uygundur. Buz banyosunda soğutulduktan sonra piridin fazı (7. 1-100 mikrogram arasında hazırlanan TKAA standartlarıyla elde edilen kalibrasyon eğrisinden hesaplanır. akış hızında) kullanılır.5 SE-30 ile kaplanmış 80-100 mesh chromosorb (asitle yıkanmış : AW ve dimetildiklorosilanla işlem görmüş) kolon kullanılır. Kantitatif analizde ise "head-space" düzeneği içeren gaz kromatografisi tercih edilir. A. etil benzen) endüstriyel ve ticari kimyasal maddeler olarak önem taşırlar. kloroform olduğunda azaldığını ve trikloroetilen ile meydana gelen rengin ise etkilenmediğini göstermişlerdir. 175°C da en az 8 dakika tutulur. Taşıyıcı gaz olarak azot (30 ml/dak.C. bu değerin (150 mg/1 TCAA) üstünde bulunması ise havada müsaade edilen limit üstünde trikloroetilene maruz kalındığını ifade eder. Taşıyıcı gaz olarak azot (45 mi /dakika akış hızında) FID dedektör kullanılır.8. Sonucun Yorumu : Bu yöntem en çok trikloroetilene maruz kalmada kullanılır. Sonuç. 1. İdrarda 20 mg/1 TKAA bulunması.3 carbowax 20 M içeren kolon (2 m x 2 mm iç çapında) kullanılır. Kolon sıcaklığı yukarda açıklandığı şekilde 35°C ile 175°C arasında programlanır. Gaz kromatografisi koşulları : Kolon sıcaklığı 35°C da 2 dakikaya ve sonra dakikada 5°C yükselecek şekilde 175° C ye kadar programlanır. (Moffat. . Destek maddesinin tamamen deaktive edilmiş olması gerekir. ve ark. 8 mi saf piridin ve 5 mi % 20 NaOH ilave edilir. : %2. Bunun için 2 mi idrara.Habgood ve Powell 1 mi aseton ilavesi ile karbon tetraklorürün piridin fazında verdiği rengin şiddetlendiğini. Aromatik Hidrokarbonlar Aromatik hidrokarbonların en basit ve dayanıklı bileşiği olan benzen ve homologları (toluen. Renkli çözeltinin optik dansitesi 530 nm de köre karşı okunur.A.. 2 m x 4 mm iç çapında cam kolon tercih edilir. Gaz kromatografısi yöntemi ile GA veya tercihen GI sistemi ile taramaları yapılabilir. önemsiz derecede trikoloetilene maruz kalındığını. Klorlu hidrokarbonların gaz kromatografik yöntemle analizi Kan ve idrarda klorlu hidrokarbonların gaz kromatografısi yöntemi ile taranmaları ve kantitatif analizleri duyarlı olarak yapılır. 1986) 124 a ) Sistem G.5 mi) 3 mi su ilave edilerek seyreltilir. Karışım 70 °C de 15 dakika su banyosunda bekletilir.

Numune kabında toplanan. Çözücü olarak çoğu kez.n. (Şekil 2). Akut toluen zehirlenmesi yoğun şekilde toluene maruz . uzun soğutuculu bir su buharı distilasyonu apareyinde distillenir. ayakkabı cilası kokusu ile tanınır. boyalar için çözücü olarak ve ayrıca endüstride yaygın olarak kullanılır. 126 Toluen (Metil benzen) :C6H5CH3 Bağıl Molekül kütlesi 92 ve kaynama noktası 109°-lll°C olan bir organik çözücüdür.Yakıt. fenol tayini değerli bir kriterdir (fenol bölümüne bakınız). 81nCdir. uçucu bir organik sıvıdır. 9 mi sülfürik asit ve 6 mi nitrik asit ilave edilir. Benzenin kan ve dokuda araştırılması kronik benzen zehirlenmesi bakımından önemlidir. hemogram. Benzene maruz kalmanın biyolojik izlenmesinde kanda benzen. çevrede. K. Karışımın soğutulmasından sonra. hematokrit gibi) yanında. MLD : 15 mi /70 kg insan olarak verilmiştir. Toluen yapıştırıcı. metil etil keton gibi diğer çözücüler içerir) şeklinde kullanılır. idrarda fenol tayini yapılır. Benzen CC14 içinde çözüneceğinden bu faz alınarak benzen aranır: Bir tüpe alınan (5ml benzen-karbon tetraklorür) karışımına. Ayrıca. fenilhidrid ve kömür naftası sinonimleridir. distilat toplanır ve CCI4 fazının ayrılması için beklenir. 1 saat 60 °C de su banyosunda ısıtılır. Benzenin biyolojik materyalden izolasyonu ve kalitatif analizi Benzen dokulardan. Bu nedenle. tiner gibi ticari karışımlar (dikloro-metan. idrarla atılan metabol iti fenol olduğundan kronik benzen zehirlenmesinin saptanmasında diğer araştırmalar (kan formülü. Kronik benzen toksisitesinden benzenin aktif metabolitleri olan fenolik metabolitleri sorumludur. Benzol. benzenin uçmasını engeller. Anemi ve 125 lösemiye neden olduğu gösterilmiştir. Akut benzen zehirlenmesinde başlıca semptomlar MSS depresyonu ile ilgilidir. Bunun için 10 g doku (veya 4 mi kan) distilasyon balonuna konarak 50 mi su ile karıştırılır. ksilen. çözücü ve kimyasal maddelerin sentezinde başlangıç maddesi olarak kullanılırlar. Benzen (C6 H<Y< p> En basit aromatik hidrokarbondur. Karışım. Kendisine özgü kokusu olan. asit ortamda su buharı distilasyonu ile izole edilir. Kronik maruz kalmada ise hematopoetik sistem etkilenir. Asitlerin ilavesi sırasında tüp devamlı karıştırılır ve karışımın sıcaklığı 60°C altında tutulur. Soğutucunun uç kısmının numune toplama kabının karbon tetraklorür ihtiva eden kısmına kadar uzanan bir adaptörle tespit edilmesi. iş yerlerinde ve endüstride çevresel ve biyolojik izlenmeleri önem taşır. Benzen kokusu duyulmayıncaya kadar distilasyona devam edilir.n: 206°) oluşur. nitrobenzen karakteristik. Benzen mevcudiyetinde nitrobenzen (k. 1 mi konsantre H2SO4 ilavesinden sonra.

Burada hippurik asitin p127 dimetilbenzaldehitle kondanse olarak oluşturduğu renkli bileşiğin 458 nm de ölçülmesine dayanan spektrofotometrik yöntem açıklanacaktır.C. WHO. Teknik : 1 mi idrar örneği (veya Standard) hidroklorik asit çözeltisi ile 2 mi ye seyreltilir ve doygunluğa kadar sodyum klorür ilave edilir. pve m-krezol) dönüşür. Çok az miktarda da krezollere (o-. 0. 1. düşük konsantrasyonda toluene maruz kalmanın biyoindikatörü olarak idrarda tayini tercih edilmektedir. (Flanagan ve ark. Standardlar kör olarak kullanılan idrarda hippurik asit 0.0 ve 2.5 . 1995) Reaktifler : Seyreltik hidroklorik asit (0. mg/1 düzeyinde renk reaksiyonları ile spektrofotometrik yöntemle tayin edilebilir. Renk reaktifi olarak (piridin + benzensulfonil klorür) veya p-dimetilbenzaldehit kullanılır. Alıkonma zamanı 24. .kalma veya bağımlılık şeklinde inhalasyonu ile (yapıştırıcı koklama. Bu çözeltiler +4°C de karanlıkta saklandığında 1 ay dayanır. A. İdrarda HA tayini Spektrofotometrik yöntemler Hippurik asit. Benzolik asit glisinle konjuge olarak idrarla hippurik asit (HA) şeklinde atılır. uçucu çözücü tipi bağımlılık) görülür. Kanda toluenin gaz kromatografik yöntemle tayini Toluen kan ve dokularda gaz kromatografisi yöntemi ile tayin edilebilir. Sistem olarak GA veya GI kullanılır. Toluene çevresel ve mesleki maruziyetin biyolojik izlenmesinde kanda ve alveolar havada toluen. idrarda hippurik asit tayini yapılır. Fenolik metabolitleri olan krezollerin (özelikle okrezol) tayini de spesifik metabolit olarak önem kazanmıştır. 1986).5 g kadar) susuz sodyum asetat içeren asetik anhidrid içinde hazırlanır. Toluenin önemli bir kısmı (%80 i) benzoik asite metabolize olur. Sodyum klorür (katı) Çöktürülmüş silika Standardlar : Kör (blank) olarak idrar kullanılır. içinde birkaç kristal (0. o-krezol spesifik minör metaboliti olup son yıllarda.8 dakikadır (Moffat.05 mol/1) Dimetilaminobenzaldehît reaktifı : p-dimetilaminobenzaldehit (40 g/l) konsantrasyonda.0 g/l konsantrasyonda olacak şekilde hazırlanır.2.

İdrarda gaz kromatografisi yöntemi ile HA ve MHA tayini İdrarda GLK ile HA tayininde. 5 dakika santrifüj edilir. ekstraktan 1 mi ilave edilir. Kalıntıya 3 mi dimetilaminobenzaldehit reaktifı ilave edilerek 135°C de 5 dakika ısıtılır. Üst faz atılır ve ikinci kez ekstraksiyon işlemi dietileter : metanol (9:1) ile tekrarlanır. 128 Metanol ekstraktları birleştirilir ve 460 da absorbansı. Kalan silika fazı ikinci bir (4 mi) metanolle ekstrakte edilir.001 H2O içeren) balonjoje içinde 100 mi ye tamamlanır. Soğutulan karışıma 4 mi metanol ilave edilir 1 dakika vortekste karıştırılır. Aynı yöntemle. ksilenin metaboliti olan metil hippurik asit (MHA) tayini de yapılır.1 g/l hippuattır. Kullanılan reaktif ve standardlar : Türevleme reaktifi : 4 mi % 37 lik hidroklorik asit. İç standart olarak heptadekanoik asit kullanılır. seri standard HA çözeltisi metil alkol içinde hazırlanır. vortekste 1 dakika karıştırılır.Çözeltiye 2 mi dietileter: metanol (9:1) ilave ederek. Benzoat içeren diyetlerin alımı nedeni ile HA atılımı normal kişilerde de olduğu için. R. susuz metil alkolle (maksimum %0. aynı şekilde hazırlanmış "kör idrar" ekstraktına karşı okunur. . Eter ekstraktları birleştirilir ve içinde 0. Intemal (iç) standard : . 5 dakika santrifüj edilir. Standard HA çözeltileri : 50-250 mg/50 mi arasında konsantrasyonlar değişen. kalibrasyon eğrisinden hesaplanır. 1999). Kalibrasyon : Kalibrasyon eğrisi. kör ve Standard hazırlamada aynı idrar örneği kullanılmaktadır. Eter fazı hava veya azot akımında uzaklaştırlır. Yöntemin duyarlılığı 0. HA'in metanol ile metil türevi oluşturulur. . idrara ilave edilmiş hippurik asit standardları ile yukarıda açıklandığı şekilde analizleri yapılarak (absorbansa karşı konsantrasyon) hazırlanır.5 g silika içeren tüpe. Numune ile elde edilen absorbansın hippurik asit düzeyi.50 mg heptadekanoik asit metil alkol ile 100 mi ye tamamlanır. tiner kullanımı nedeni ile toluen ve ksilen maruziyetinin araştırılmasında idrarda HA ve m-MHA tayini için kullandığımız yöntem açıklanmıştır (Doğanyiğit. Metanol ekstraktı diğer bir tüpe aspire edilir. Burada Iaboratuvarımızda.

yukarda açıklanan işlemle (200 |il internal Standard ilavesinden sonra) uygulanır. Kalibrasyon : Mesleki olarak maruz kalmayan kişilerde alınan idrarın 1 mi sine. standarddan çıkartılır. 129 Gaz kromatografisi koşullan :. Teknik : 1 mi idrara 200 u. her seri standart çözeltiden 200 ıx\ HA ve 200 ju. bu izomerlerin ayrılmasına yönelik yöntemler geliştirilmektedir.5 N-HCI ilave edilerek 3 mi etil asetat ile çalkalayarak 20 dakika ekstrakte edilir. Bunun için. m-MHA.1 iç standart ve 200 (al iç standart ve 200 \x\ 0.1 m-MHA ilave edilerek. 10 dakik! (a) . Şekil 16'da GLK ile HA ve m-MHA'in kromatogramları görülmektedir. Enjeksiyon giriş sıcaklığı. Numune ile elde edilen pik yüksekliği oranı (nümune/internal standart) kromatografdan saptanarak.izomerlerinin karışımı olarak bulunduğu için. hidrojen akış hızı : 300 ml/dk. taşıyıcı gaz (azot) akış hızı: 30 ml/dk. 240°C. idrarda m.dışındaki MHA metabolitleri olabilir ve alıkonma zamanları GLK de yakındır. 3) Ksilen o-. Kalıntı üzerine 1 mi türevleme reaktifi ilave edildikten sonra. detektör: FID. Son yıllarda. Organik faz 15 mi lik tüpe aktarılarak oda sıcaklığında azot akımında uçurulur. pik oranı işaretlenerek (standart / internal standart) çizilir. metil alkolde çözülerek standard çözeltiler hazırlanır. Ancak m-ksilen izomeri. karışımda % 70-80 gibi yüksek oranda ve p-izomeri %5 in altında olduğu için pratikte bu interferans önemli değildir. su banyosunda 60 °C da 45 dakika bekletilir. konsantrasyona karşı.. yöntemle ilgili şartları konsantrasyon kalibrasyon eğrisinden hesaplanır. Karışım 4000 rpm de 4 dakika santifüj edilir. 3000 rpm de 2 dakika santrifüj edildikten sonra kloroform fazından 2 (il doğrudan gaz kromatografa enjekte edilir. kalibrasyon grafiği hazırlanırken idrar örneği ile de çalışma yapılır. 130 2) Yöntemin verimi (recovery) hesaplanırken. normal kişilerde de HA atılımı beslenmeye bağlı olarak değişen oranda bulunabileceğinden aynı idrardan alınan örneklere HA standardları ilave edilir. Karışım soğutulduktan sonra 2 mi distile su ilave edilir ve 1 mi kloroform ile 20 dakika karıştırılarak ekstrakte edilir.Standard metil hippurik asit (m-MHA) çözeltileri : 25-150 mg/ 50 mi arasında değişen konsantrasyonda olacak şekilde. p. Yöntemle ilgili uyarılar: 1) Standardlar hazırlanırken. fırın sıcaklığı : 200 °C. 80-100 misli üzerinde).ve m. normalde idrarda bulunan HA konsantrasyonu. Kolon dolgu maddesi %3 SE-30 (Chromosorb WHP. Kalibrasyon grafiği.

0 dakika arasında 0. (2) m-MHA. (1) HA. m-MHA (2) ve heptadekonoikasit (iç Standard.9-7. Mobil faz akış hızı : İlk 2.0-9.8 ml/dak. Bu teknik genelde zaman alır ve iyi donanımlı yüksek performanslı kromatografa ihtiyaç vardır. ayrıca kontrol idrarda kreatinin tayin edilir. Efluentin absorbansı 225 nm de okunur ve total tayin oda sıcaklığında yapılır. HA konsantrasyonu 0-2 mg/ml 132 .5 ug) GLK kromatogramlan 5î 5 (b) dakik» Şekil 16.5) ve aseto nitril (CH3CN) karışımı (90/10 oranında) kullanılır. Teknik : 1 mi idrara 1 mi metil alkol ilave edilir ve 2500 rpm de 5 dakika santifüj edilir.5 dakika arasında 2 ml/dak ve 8. 2. UV/VIS detektörü ve Li Chrosorb RP-18-5 içeren 200x4. HPLC cihazına enjekte edilir. Burada laboratuvarımızda modifıye edilen oldukça basit ve çabuk sonuç veren HPLC yöntemi ile HA tayini açıklanmıştır (Duydu ve ark. rutin analizlerde kullanılabilecek basit ve çabuk sonuç veren HPLC yöntemleri de geliştirilmiştir. Ancak. Supernatant'tan 3 fil.Şekil 16.6 mm kolon içermektedir. Stok HA çözeltisi metanol içinde hazırlanır (1 g/l). Kalibrasyon için stok çözelti su ve idrarla seyreltilerek. 1999) HPLC cihaz ve çalışma koşulları : Kromatograf sistemi bir HPLC pompası. Mobil faz olarak 5 mM KH2PO4 (pH : 2. (3) iç standart 131 HPLC ile idrarda HA tayini: Toluen ve ksilenin metabolitlerinin tayininde HPLC duyarlık ve spesifite açısından son yıllarda en çok kullanılan tekniklerden biridir. Bu durumda kalibrasyon eğrisinde konsantrasyon HA.( a ) HA (1). olarak programlanmıştır.8 ml/dak . g/g kreatinin olarak işaretlenir. 3) Standardlannin (0. Kalibrasyon: Kalibrasyon eğrisi konsantrasyona karşı pik alan keratinine göre verilecekse (tercih edilir).(b) Mobilya işçilerinin idrarından elde edilen ekstraktın gaz kromatogramlan.6 dakikada 0.

III-HA ilave edilmiş idrar. HA'ın gaz kromatografısi ile analizinde m-MHA tayinde açıklanmıştır. molekül ağırlığı 106. solunum depresyonu. II-Normal idrar (endojen HA görülmekte). en yüksek oranda (%60-80) bulunur. Sonucun yorumu Akut toluen zehirlenmesinde ataksi. bulantı. Kaynama noktası 130°C. kusma. normal idrar ve HA ilave edilmiş idrar örneğinin kromatogramları görülmektedir. Ticari olarak orto.13 tür. Toluenle birlikte tiner içinde bulunur. meta ve para izomerleri şeklinde bulunur.HA'nin HPLC de kromatogramı I-Standard HA. koma ve kardiyak aritmi görülür. Hepatorenal hasar genelde yoktur. Şekil 17'de HPLC ile Standard HA. metil hippürik asittir (MHA). idrarla atılan başlıca metaboliti. HA 'tur—Jsrw |—ı III HA \ }jj)"»röiîı'j I—I Şekil 17. Ksilenin. Son yıllarda. diğer izomerlerin ayrılması ile ilgili çalışmalar vardır. idrarda MHA tayini yapılır. Bu nedenle ksilene maruziyette idrarda başlıca m-MHA tayini yapılır.arasında değişecek şekilde 2 ayrı Standard (su ve idrar) seri Standard çözeltileri hazırlanır. Ksilen (C6H4 (CH3)2) Renksiz. Toluen kısmında.MHA) şeklinde atılır. aromatik kokulu bir sıvı olup. alev alma noktası 29°C dır. En çok meta izomeri (m. Yöntem bu standardlara uygulanır. Ancak o-ksilen. 133 Ksilene maruziyette. MHA tayini : İdrarda MHA tayininde gaz kromatografık ve HPLC yöntemleri kullanılır. .

Böylece konsantre edilmiş eterli ekstreden bir kaç damla.R.. genel grup deneyi olarak uygulanabilir. 1. Deney şöyle yapılır : 10-20 mi distilat. 4 mi (1 + 1) oranında seyreltilmiş sülfirik asit konur ve 5 mi su ile balon yukarıdan aşağıya doğru yıkanır.9 Fenoller: C6H5OH Sinonimleri : ( CöHsOH ) : Karbolik asit. otomobil boyacıları gibi) maruziyet derecesine göre HA ve mMHA atılımı artar. idrarda HA için kabul edilen maksimum değer. L. Karışım soğutulduktan sonra 1 damla 4 N NaOH ile kalevilendirilir ve meydana gelen renk değişmesi kaydedilir. Cam pamuğundan süzülür ve 2 mi kalıncaya kadar uçurulur. MLD : Yaklaşık 10 m 1/70 kg insan (adi fenol için). Ancak diyet veya diğer nedenlerle alınan benzoatın dışlanması gerekir.p. Bunun için su buharı distilasyonu apareyinin (Şekil-3) B balonuna 25 mi kıyılmış doku veya idrar.5 g/g kreatinindir. Tiner kullanan iş yerlerinde (mobilya işçileri. (Lauvvrys. Karışım su buharı akımında distile edilir. 1 damla taze %1 NaNC>2 Konsantre sülfirik asit içinde hazırlanmış çözeltisi konur. idrarla atılan HA miktarı 2. küçük bir porselen kapsülde oda ısısında uçurulur. krezollerle koyu . 1 g/l üstünde değerler toluene ön maruziyeti gösterir. Türevleri : Krezoller (o. 1986). Birleştirilen eter ekstresi bir kaç gram susuz Na2SO4 ilâvesiyle kurutulur.38 g/2 kreatinin bulunmuştur (bakınız: Doğanyiğit. Distilatta fenol aranması: i) Para pozisyonu substitüte edilmemiş veya nitro grubu bulunmayan fenollere Liebermann'ın indofenol testi. Akut zehirlenmelerde. HA düzeyi (g/g kreatinin) şeklinde verilmesi. Fenollerin biyolojik materyalden izolasyonları ve identifikasyonları Fenoller. kan. hippurik asit atılımı yükselmeden oluşabilir.İdrarda normal HA konsantrasyonu 0. Kalıntıya. Genellikle su ilâvesi rengin şiddetlenmesine sebep olur.. 2 defa 20 mi eterle ekstrakte edilir. asit fenik . biyolojik maruz kalma indeksi (BEI) 2.2 g/l olarak verilmektedir.C6H4OH). Bu düzeltmeye göre. değerlendirmede daha geçerlidir.99 ± 0. Daha önce kreatinine göre düzeltmeden ve idrardaki kreatinin tayini açıklanmıştı. idrar veya dokulardan asit ortamda su buharı distilasyonu ile izole edilir. Toluene mesleki maruziyetin biyolojik izlenmesinde. Fenol ile mavi -^ kırmızı -^ yeşil. antiseptik antipruritik (kaşıntılara karşı) ve endüstride kullanılır. ölüm. timol 134 Kullanma yerleri: Dezenfektan. bir bagetle karıştırıldıktan sonra bir damla su ilâve edilir. 1999 doktora tezi).mCH3. distilasyona 100 mi distilat toplanıncaya kadar devam edilir. Yaptığımız bir çalışmada mobilya cilalama işleminde çalışan kişilerde (n:57).K. prezervatif.1-0. m-MHA ise normalde atılan bir metabolit değildir.

135 kahverengi; timol ile yeşil -> kırmızı -> mavi renkler görülür. Bu deneyle 1 mikrogram (u.g) fenol tanınabilir. i i) FeCU__ile arama : 1 mi distiİata; 1 damla %10 FeCl3 ilâve edildiğinde viyole renk meydana gelir. Salisilik asitten farklı olarak, bu renk, mineral asit, amonyak veya alkol ilâvesiyle kaybolur. (Bu deney doğrudan doğruya 10 mi idrara 1 mi % 10 FeCl3 ilâvesiyle de yapılabilir. Meydana gelen viyole renk ısıya dayanıklıdır). iii) Millon deneyi : Küçük bir kapsüle, 1 damla distilat veya eterli ekstreden konur ve 1 damla Millon reaktifı damlatılır. Karışım bir kaç dakika bekletilir. Eğer bir renk değişimi görülmezse ısıtılır. Fenol, soğukta Millon reaktifı ile kırmızı renk verdiği halde, diğer fenoller ancak ısıtmadan sonra renk verirler. Bu deneyle I ja,g fenol tanınabilir. (Millon rekatifi: 10 g cıva,20 mlkonsantre nitrik asitte çözülür ve eşit hacimde su ilave ederek hazırlanır). İdrarda fenolün diazolandırılmış p-nitroanilin ile tayini Standard fenol çözeltileri (Kalibrasyon için) a) Stok fenol çözeltisi : 0,5g saf fenol 10 mi suda çözülür. 4 mi hidroklorik asit ilavesinden sonra su ile 500 ml'ye tamamlanır (1 g fenol/l). b) Seyreltilmiş fenol çözeltisi : 1 mi stok fenol çözeltisi su ile 100 ml'ye seyreltilir (10 ug fenol/ml) Reaktifler: 1) Diazo Reaktifi : a) p-nitroanilin çözeltisi : 0,75 g p-nitroanilin 10 mi suda çözülür, 20 mi konsantre hidroklorik asit ilave edilir. Su ile 250 mi ye tamamlanır, b) Sodyum nitrit çözeltisi (% 5 lik NaNC>2) : 5 g sodyum nitrat suda çözülerek 100 mi ye tamamlanır. Kullanmadan hemen önce 25 mi (a) çözeltisi, 1.5 mi (b) çözeltisi ile karıştırılarak reaktif hazırlanır. 2) Sodyum asetat çözeltisi (% 50 lik) 136 Distilatta anilin aranması İzonitril deneyi : 5 mi distilata veya 0.5 mi eterle konsantre edilen kalıntı 0.5 mi kloroform ve 2 mi % 20 NaOH ilâve edilir. Karışım kaynatılır. Anilin varsa izonitrilin karakteristik kokusu duyulur. İndofenol ( hipoklorit) deneyi : 0.5 distilata 3-5 damla kalsiyum veya sodyum hipoklorit çözeltisinden ilâve edilir. Anilin varsa karışımın rengi viyole-mavi veya mor-viyole olur ve zamanla renk kirli kırmızıya dönüşür. 2-3 damla % 2 fenol ve amonyak ilâvesiyle tekrar sabit mavi renk meydana gelir. Bu deney çok duyarlıdır.

Diazo deneyi : Kalıntı veya 0.5 mi distilat 2 N HC1 ile asitlendirilir. 2 damla % 5 NaNO2 ve 2 damla % 0.2 lî-naftol (2N NaOH de hazırlanmış) ilâve edilir. Anilinle kırmızı renkli diazoboyar maddesi meydana gelerek çöker. Bu deneyle 0.5 mikrogram anilin tanınabilir. p-anıinofenol aranması Anilinin %80 kadarı aminofenole dönüşerek idrarla atılır. Bu nedenle anilinle zehirlenmelerde idrarda p-aminofenol aranır. Bunun için: 1 mi idrar 2-3 damla % 10 HCI ile asitlendirilir ve soğutulur. 2-3 damla % 1 NaNO2, 2-3 damla taze %1 â-naftol çözeltisi (% 10 NaOH de hazırlanmış) ilâve edilir. Kırmızı renk p-aminofenol olduğunu gösterir. (Kontrol deneyi yapılmalıdır. Fazla miktarda a-naftol yanıltıcı sonuç verebilir, p-aminofenol tayini için parasetamole bakınız). Methemoglobin tayini (spektrofotometrik yöntem) Anilinle zehirlenmelerde, kanda methemoglobinemi oluşur. Bunun için methemoglobin tayini zehirlenmenin teşhisinde yardımcı olur. Burada laboratuvarımızda yapılan bir araştırmada kullanılan methemoglobin tayini açıklanmıştır (Vural, N.; Kahraman, R. 1988). 139 Yöntemin Prensibi : Methemoglobin (MetHb) seyreltik asitli ortamda 630 nm'de karakteristik bir absorbsiyon bandı verir. Siyanür ilavesi ile MetHb, siyanmethemoglobine (CNMetHB) dönüşür ve absorbsiyonda düşme olur. Bu absorbans farkı MetHb miktarı ile orantılıdır. MetHb yüzdesinin ölçülmesi için, kan örneğinin diğer kısmını potasyum ferri siyanürle muamele edilir ve kandaki tüm hemoglobin, methemoglobine dönüştürülür. Siyanür ilavesinden sonraki absorbans değişimi total Hb miktarını verir. Reaktifler: 0.07 M fosfat tamponu (pH 6,6) : 5,67 g anilin monopotasyum fosfat (KH2PO4) ve 3,55 g disodyum fosfat (Na2HPO4) suda çözülerek 1 litreye tamamlanır. pH kontrol edilir, gerekirse ayarlaması yapılır. 0.017 M fosfat tamponu (pH 6,6) : Stok 0,07 M fosfat tamponu 1:4 oranında seyreltilerek hazırlanır. Potasyum siyanür (KCN), saf granüle. Potasyum ferri siyanür (K3(CN)6), kristal. Triton-X 100 veya diğer bir noniyonik aktif madde. Teknik : İyi karıştırılmış 0,2 mi 0,17 M fosfat tamponu içine ilave edilir. Küçük bir damla Triton-x 100 ilave ederek, tersyüz edilir. Karışım analiz tamamlanıncaya kadar bekletilir. Eğer tam berrak değilse, santrifüj edilir. Hemoliz olmuş kanın bir kısmı spektrofotometre küvetine aktarılır ve 630 nm'de fosfat tamponuna karşı (kör) absorbans oluşur (A|). Küvete birkaç mikrogram KCN ilave edilir ve

karıştırılır. Tekrar absorbans 630 nm. de okunur (A2). Eğer absorbans değişmeli ise (A, = A2), o zaman MetHb yoktur ve işleme devam edilmez. Kan örneğinin diğer bir kısmı, yukarıda açıklandığı şekilde fosfat tamponu ile seyreltilir ve hemoliz edilir. 5 mg potasyum ferrisiyanür ilave 140 edilerek karıştırılır. Karışım, temiz bir spektrofotometre küvete aktarılır. Absorbans 630 nm'de fosfat tamponuna karşı okunur (A3) Birkaç miligram potasyum ferro siyanür ilavesinden sonra karıştırılır ve tekrar fosfat tamponuna karşı 630 nm ile absorbansı okunur (A4). Kalibrasyon : Yukarıda ölçülen absorbanslar aşağıdaki formüle konarak % MetHb hesaplanır. A,-A, ------------ x 100 = % MetHb (saturasyon yüzdesi) A3-A4 Sonucun değerlendirilmesi : Normal kişilerde % 0,5 g kadar MetHb bulunabilir. MetHb nemi yapan ilaçlar ve kimyasal maddeler MetHb düzeyi artabilir. MetHb düzeyi % 10-15 olduğunda siyanozis görülür. Ayrıca MetHb düzeyi yangın olaylarında, ekzos gazına bağlı zehirlenmelerde yükselebilir. MetHb tayininde heparinize venöz veya arteriyal kan kullanılabilir. Hemoliz olmamış kan örnekleri buz dolabında birkaç saat saklanabilir. Fakat analiz tercihen en kısa zamanda yapılmaktadır. Çünkü alınan kan örneğindeki MetHb oldukça tuzlu bir şekilde bozunabilir (Bauer, S.D., 1970). 3. UÇUCU OLMAYAN ORGANİK ZEHİRLERİN BİYOLOJİK MATERYALDE ANALİZLERİ Bu bölümde sık zehirlenmelere neden olan ilaçlar kullnılmaz kontrol altında olan ilacın maddelerle, tokksikolojide önemli olan bazı pestisitlerin analizinden bahsedilecektir. Uçucu olmayan organik bileşik yapısında olan bu maddeler biyolojik materyalden ekstraksiyonla izole edilirler. 141 2.1. Barbitüratlar Barbitüratlar, barbitürik asitin 5,5- disubstitüe türevleridir. Ayrıca 1 no'lu pozisyondaki azot da metillenebilir (metil fenobarbital gibi). Çok kullanılan barbitüratlara örnek olarak amobarbital (5-etil- 5-izopen-tilbarbitürik asit), barbital (5,5 dietilbarbitürik asit),

GLK veya HPLC ile gerçekleştirilebilir. Ancak bu analiz için "çift ışın demetli" spektrofotometıe gereklidir. Bunun nedeni. Ülkemizde suistimallerinin engellenmesi için kullanımları "yeşil reçeteye" bağlanmıştır. fenobarbital (5-etil-5fenilbarbitürikasit). Barbitüratların genel olarak tanımlanmaları için ekstrakta uygulanan bazı renk reaksiyonlar vardır. Bu şekilde barbitürat cinsini de saptamak mümkün olabilir. Aşağıda bu yöntem açıklanmıştır. kısa veya orta etkili barbitürat zehirlenmesi olup olmadığı belirlenmelidir. Eter fazı ılık su banyosunda uçurulur. Bağımlılık yapan maddelerdir. Eter ekstrakları 2 katlı kuru filtre kağıdından süzülerek eser miktardaki suyun uzaklaştırılması sağlanmış olur. 1-2 mi kalıncaya kadar uçurulur. Barbitüratların ayrılması ve ayrı ayrı tayinleri duyarlı ve kesin olarak. Kalıntı sarı renkte ise. uzun etkili barbitüratların (barbital veya fenobarbital gibi) atılımı alkali diürezis ile hızlandırılabilir. mide muhtevası veya olay yerinden elde edilen örneklerden ekstraksiyonla izole edildikten sonra İTK ile identifikasyonlardır. suda çözünmezler. Karışım küçük bir behere süzülür. Kloroform ekstraktında barbitüratların aranması : Parri deneyi : Birkaç damla kloroform ekstraktı mikro bir tüpe konur.2 defa 50 mi eterle ekstrakte edilir. Genel olarak kokusuz. Karışıma 3 damla %5 izopropilamin (susuz metil alkol içinde) yavaşça damlatılır. Zayıf asit yapıda olup. Barbitüratların insanda minimal letal dozları 1-6 g/kg arasında değişir. Barbitüratların molekül ağırlıkları yaklaşık 226 ile 242 arasında değişir. potent hipnotik ve sedatif etkilidirler. fakat diğerlerinin atılımlarını etkilemez. uzun. 100 mi idrar bir ayırma hunisine konularak N HC1 veya seyreltik H2SO4 getirilir.tiyobarbitürik asit) örnek verilebilir. 2 damla %1 kobalt nitrat veya kobalt asetat (susuz metil alkolde hazırlanmış) ilave edilir. pH 11 den pH 2 ye kadar spektrol kaymalarının karekteristik olmasına dayanır. Barbitüratlarla akut zehirlenmede. Barbitüratlar. Barbitüratlardan sadece tiyopental (iv yolla) ve fenobarbital geniş bir alanda kullanılırlar. Ancak kalitatif analizleri için en iyi yöntem. . Barbitüratların idrardan izolasyonları ve tanınmaları Barbitüratlar idrardan asit ortamda ekstraksiyonla izole edilirler. secobarbital (5-allil-5 (1-tilbütil) barbitürik asit) ve tiyopental (5-etil-5 (lmetilbütil)-2.pentobarbital (5-etil-5) (1-metilbütil) barbitürik asit). Az bir miktar (kibrit çöpü başı büyüklüğünde) hayvansal kömür konularak karıştırılır. 142 Barbitoratların total tayinleri spektrofotometrik yöntemle yapılabilir. Bu yöntem numunenin ekstraksiyondan sonra. idrar. acı lezzette beyaz toz kristal halindedirler. 15 mi kloroformda çözülür.

10 mi tampon (pH 2.((İpnos) (Siknohekzenil etil barbitürik asit). de 30 dakika santrifüj edilir. Barbital (Dietil barbitürik asit). Aşağıdaki laboratuvarımızda uyguladığımız ekstraksiyon İTK tekniği verilmiştir. İTK ile daha az miktarda idrarla (20 mi) sonuç alınabilir. Kloroform fazı ayrıldıktan sonra. prominal ise çift bağlı radikalleri olmadığından indirgenmezler. 20 mi (a) çözeltisi ile 950 mi (b) çözeltisi karıştırılır.HgNO3 ile çökme deneyi : Kloroform kalıntısından bir miktaralınarak suda doymuş çözeltisi hazırlanır. Gerekli reaktifler : Barbitürat standartları (Saf aktif maddeler) : (Metanolde % 0.2) : a) 1. KMnOi ile indirgeme : 0. Fenobarbital (luminal). Barbitüratların İTK ile identifikasyonları İdrardan yukarıdaki teknikle izole edilen kalıntıların İTK ne uygulanarak hangi barbitürat olduğunu tanımlamak mümkündür. b) % 0.2 g kadar kalıntı.1 M sitrik asit.1 lik). veronal. bir dakika içerisinde permanganatın rengi kaybolur.04 Flourscein (Etil alkolde) Developman çözeltileri: (Kloroform : absolü etanol: % 25 NH3): (50:40:10) hacmen (D. Santrüfüj tüpüne aktarılarak 1500 r. Itobarbital (Allil isobutil Phnobarbital barbitürik asit) Püskürtme reaktifleri: a) % 2 HgNO3 (%1 HgNOj'te) . barbital (veronal) ile beyaz bir çökelek olmaz. Phnobarbital (Etilpentil barbitürik asit). 1 damla (Hg +HNO3) reaktifinden damlatılır. fanadorn (phanadorn).2) ve 15 mi kloroform ilavesinden sonra cam kapaklı bir erlenmayerde 15 dakika sık aralarla çalkalanır. Feobarbital (Etilfenil barbitürik asit). aynı işlem 15 mi .1 Rhodamin B (Etil alkolde). c) % 0. Phanadorn . Lııminal. noktal (noctal).2H2O distile su ile 100 mi ye tamamlanır. fanadorn gibi) varsa. Aktif kömür (hayvansal): 144 Teknik : 20 mi idrara.1 KMnO4 çözeltisi damlatıldığında. Süzüntüde. b) 0. Kullanılmadan önce (a) ve (b) eşit hacimde karıştırılır. 2 mi su ile ısıtılır ve soğuduktan sonra süzülür. doymamış bağlı radikaller ihtiva eden 143 barbitüratlardan (evipan. iki damla % .p.187 g Na2HPO4.) (Kloroform : aseton : % 25 NH3): (40:72:8) hacmen (D2) (Sitrat tamponu (pH 2. noktal.m.

5 N sodyum hidroksit ile çalkalanır.25 Barbital 0. Reaktifler: . 235 nm de ise minumum absorbans gösterirler.Bazı developman çözeltileri ile barbitüratların silikagel -Gtabakada verdikleri Rf değerleri. plazma veya serum kullanılabilir. kalabilen kloroform damlaları santifüjle ayrılır.kloroform ile tekrarlanır.84) .Konsantre sülfirik asit (d:l . Rfı Rf2 Fenobarbital 0. Tablo 15'de bazı barbitüratlarla elde edilen Rf değerleri görülmektedir. Barbitüratlar HgNO3 ile beyaz leke verir (duyarlılık 5 jug) HgNO3 ve Rhodamin B + HgNO3) reaktiflerinin kombine uygulanmasında ise pembe .Seyreltik hidroklorik asit (2 mol/1) .32 Itobarbital 0.4) : 22.66 0.38 Pentobarbital 0. Bu testin duyarlığı 2 u.78 0.4 g disodyum tetraborat 76 mi sulu hidroklorik asit (1 mol/1) ile karıştırılır ve saf su ile 2 litreye tamamlanır.68 0.30 Fanadorn 0. standardla hazırlanan eğimden yararlanarak kantitatif tayin yapılabilir.48 Not : Rt'ıiDı. 1) 5 mi numune 1 damla %5 lik sülfirik asit ile hafif asitlendirilir ve 25 mi kloroform ile ekstrakte edilir. . 255 nm de maksimum. UV alanında (220-300 nm) arasında spektrumu alınır. Kalıntı pek az metanolde çözülerek. Sodyum hidroksit fazı ayrılır. 2) Barbitüratların. Tablo 15 .) 145 Barbitüratların kanda ultraviyole alanda spektral kayma yöntemi ile kantitatif analizleri Bu amaçla biyolojik materyal olarak tam kan.Borat tamponu (pH 8.viyole renk elde edilir. Developmandan sonra kromatogramlarmın değerlendirilmesi için yalnız HgNO3 veya HgNO3 ve arkadan (HgNO3 + Rhodamin B) reaktifı püskürtülür. Birleştirilen kloroform fazları 500 mg aktif hayvansal kömürle 5 dakika kadar çalkalanır ve süzüldükten sonra da oda ısısında uçurulur.g/5 mi kandır. 255 nm de gösterilen absorbans ölçümünden. adsorban tabakaya (Silikagel -G) 20 \x\ kadar numune uygulanır. farklı pH:2 ve pH:10 da gösterdikleri absorbans kaymasından yararlanarak daha duyarlı ve spesfık tayini ise aşağıda açıklanmıştır.45 0. Barbitüratlar bazik ortamda. Rf2:D2 ile elde edilen değerler (Barbitüratların İTK ile ayrılmaları için genel bölüme bakınız.59 0. Kloroform fazı süzülür ve 5 mi 0.

karıştırılır.Sodyum sülfat / aktif kömür karışımı : 100 mg aktif kömür. Soğuduktan sonra ağzı sıkı kapaklı bir şişede saklanır. 2 mi hidroklorik asit ve 60 mi dietil eter konur. Soğuduktan sonra ağzı sıkı kapalı bir şişede saklanır. ikinci bir hunide bulunan 10 mi borat tamponu üzerine aktarılır ve 1 dakika çalkalanır. Filtrattan 4 mi alınarak. Kalıntıya 5. Ayırma hunisine 20 mi daha eter ilave edilerek ekstraksiyon yapılır. kalevi ortamda hidroliz olarak.88) .450 nm arasında çözeltinin spektrumu alınır spektrofotometrede okunur ve tarama işlemi 5 dakika sonra tekrarlanır.. Teknik : 250 mi lik bir ayırma hunisine 5 mi numune (kan. faz ayırıcı filtre kağıdından 12.25 ve 50 p. Sonuç: UV absorbsiyonu ve spektrumunu birçok maddeler interfere edebilir. 240 nm de (pH 11 de) absorbansın belirgin şekilde düşmesine neden olur.g/1 konsantrasyonda barbital içerecek şekilde stok sodyum barbital çözeltisinden (1. ısıtılır.Konsantre amonyum hidroksit (d:0.12 g/l : 1. Eter traktına 4 g kadar sodyum sülfat / aktif kömür karışımı ilave edilir.1 mi konsantre sülfirik asit ilave edilerek. spektrofotometrede 200 .5 mi lik bir test tüpüne süzülür. Metakualon. fazlar ayrıldıktan sonra alt (sulu) faz. Örneğin glutetmid. spektrofotometre küvetine aktarılır. pH'si 10 olan ekstrakta 0. serum ve plazma). Sıfır ayarı 240 nm de kontrol edilmiş "double beam" bir spektrofotometrede. 50 u. 5 dakika beklenir ve tekrar alt faz atılır.1 mi seyreltik sodyum hidroksit (2 mol/1) çözeltisi . Huninin iç çevresi 5 mi su ile temizlenir. Huninin kapağı su ile ıslanarak kapatılır ve dikkatle 2 dakika çalkalanır. Ekstrakt. 240 nm de karışımın absorbansı okunur. karışımın absorbansı 240 nm de suya karşı okunur.00 g/l dietil barbitürik asite eşdeğer) seri standardlar hazırlanır.10. faz ayıran filtre kağıdından 150 mi lik bir balonjojeye süzülür. fenazon gibi maddeler 200-450 nm arasında spektromu etkileyebilirler. Dietil eter fazı.0 mi distile su ilave edilerek dikkatle karıştırılır. huninin altından uzaklaştırılır. pH nın 10 civarında olup olmadığı universal pH kağıdı ile kontrol edilir. Ekstraktlar basınçlı hava veya azot akımında 40°C de kuruluğa kadar uçurulur.1 konsantre amonyum hidroksit ilave ederek. 146 Standardlar : İnsan plazması içinde 5. önceki ekstraktı içeren balonjojeye süzülür. karıştırılır ve pH nın 2 olup olmadığı kontrol edilir. 100 g susuz sodyum sülfat ile karıştırılır ve bir 100°C de 8 saat ısıtılır. Karışım5 dakika bekletilir. Küvete 0. Ekstrakt. 5 dakika bekledikten sonra alt faz atılır. 147 mümkünse. Eğer. 5 dakika bekletilir. Çözelti. 200-450 nm de spektrumu alınır.

240 nm deki absorbans farkı ölçülür. 1986. hava akış hızı. Teknik: 100 )a. Şekil 18'de.l seruma 10 jul fosfat tamponu (pH 5. Detektör sıcaklığı : 220°C . Vural. (pH 14) tekrar spektrumu alındığında oluşan spektral değişme. Kantitatif analiz : pH 2 ve pH 10 da. Ekstraksiyon için karışım 30 saniye çalkalanır. 1992) Standartlar : 10 ng/ml konsantrasyonda barbitürat standardları (barbital. Standard barbitürat çözeltileri ile hazırlanan kalibrasyon eğrisinden yararlanarak miktar tayini yapılabilir.l kloroform ile ekstrakte edilir. c (mg /1) = aı0 . 300 ml/dakika. . GLK ile barbitürat analizi açıklanmıştır.6) ilave edilir ve 100 |j. Gaz kromotografisi koşulları : Sabit faz %3 SE-30 "Chromosorb WHP 80-100 misli üstünde". İç standard olarak tetrafenil etilen (10 M-g/ml) ekstraksiyondan önce kloroform içine ilave edilir. N ve Aksu. N. hidrojen akış hızı : 30 ml/dakika. 148 190 200 210 220 230 240 250 260 270 280 2S0 Dalgaboyu (nm) Şekil 18. butobarbital. Enjeksiyon giriş sıcaklığı : 220-240°C . Kloroform ekstraktı doğrudan gaz kromotografa enjekte edilir. (Moffar A.. taşıyıcı gaz (ozon) akış hızı : 40 ml/dakika . Burada SE-30 içeren kolon kullanarak.Sodyum barbitalin değişim değişik pH da UV spektrumu Barbituratlarm GLK ile identifikasyon ve tayinleri GLK ile serum veya plazmada barbituratlarm identifikasyonu için genelde SE-30 ve poly A 103 sıvı fazlar kullanılır. sodyum barbitalin çeşitli pH de UV alanındaki spektrumları görülmektedir. barbitüratların kalitatif analizler için yararlı olur. pentobarbital gibi) kloroform içinde hazırlanır. kolon 2m x 3 mm iç çap . Detektör: FID.ilave edilerek. Veya aşağıdaki formülle barbitürat konsantrasyonu (C) hesaplanabilir. fırın sıcaklığı : 180149 220° C.C ve ark. 5-10 dakika 3000 rpm de santrifüj edilir.a2) x 25 x dilüsyon faktörü (varsa) aıo: pH 10 daki absorbsiyon a2: pH 2 deki absorbsiyon yöntemin duyarlığı 2 mi barbitürat /I dir.

Bazı önemli benzodiazepinler Bileşik Kimyasal ismi Molekül kütlesi 300 301 316 285 388 321 281 287 301 Klordiazepoxid 7-kIora-2-metilamino-5-fenil(3H-I. 2.4-benzodiazepin-2-on 7-kloro-5-(2-klorofenil)-1.3-dihidro-3-hidroksi-2.H-1. oksazepam en çok bilinenlerdir.4-benzodiazepin 4-oksit 7-kloro-1 -metil-5-fenil-1 H-l . nitrazepam.H-l.benzodiazepin-2-on 7-kloro-1. nordazepam. birçok benzodiazepinler ve konjugatlan. flurazepam. hipotansiyon. Analiz sonucunun yorumu Aşırı dozda barbitürat alımı. Sayıları 60 kadar olan bu grup ilaçların arasında diazepam.3-dihidro-7-nitro-5-fenil-2. Benzodiazepinler genelde trankilizan. Benzodiazepinler Benzodiazepinlerin genel yapısı aşağıda gösterilmiştir.2.metil-5-fenil-2H-l. şok. Temazepam özellikle diğer ilaçlarla birlikte suistimal edilir. Bununla beraber. Kısa ve orta etkililer için 3 mg/1 üstünde şiddetli toksisite ve ölüm görülebilir.4-benzodiazepin-2klonazepam on Diazepam 7-kloro-l.3-dihidro-2HFlurazepam 1. lorazepam.4.4Lorazepam benzodiazepin-2-on Nitrazepam l. hipotermi. koma. konvülziyonlar ve renal yetmezliğe neden olur. Benzodiazepinlerin çoğu tamamen metabolize olurlar ve bu gruptaki birçok benzodiazepinler diğerlerinin metabolitidir. oksazepam (3150 hidroksinordazepam) ve temazepama (3-hidroksidiazepam) metabolize olarak glukuronid veya sülfat konjugati şeklinde atılır.5-benzodiazepin-2.Elde edilen kromatogramların alıkonma zamanları ve pik yükseklikleri standartlarla karşılaştırılarak kalitatif ve kantitatif değerlendirme yapılır. Bu hidroliz . klonezepam ve diazem) ayrıca antikonvülzan olarak kullanılırlar.3-dihidro-3-hidroksi-1 -metil-5-fenil-2.3-dihidro-l. Ölüm solunumu veya kalp solunumu durması sonucu oluşur.4-benzodiazepinO\azepam 2-on 7-kloro-1. hipoventilasyon. Plazma barbitürat düzeyi uzun etkililer çin 10 mg/l üstünde olduğunda (barbital ve fenobarbital için 50 mg/1) toksisite şiddetlidir. Tablo 16'da önemli benzodiazepinler gösterilmiştir.4Temazepam benzodiazepin-2-on Benzodiazepinler için güvenilir bir renk reaksiyon yoktur. Tablo 16.3-dihidro-7-nitro-2H-1. klornazepam.H-1. klordiazepoksit. Koma görülebilir. Örneğin diazepem. bazıları ise (Klobazam. periferal vazodilatasyon. asit hidrolizle aminobenzofenonları verirler.4(3H.3-dihidro-3-hidroksi-5-fenil-2.5H)Klobazam dion 5-(2-klorofeni 1)-1.H-1.4-benzodiazepin-2-on 7-kloro-l-(2-dietiIaminoetil)-5-(2-florofenil)-l.

nitrazepam gibi) .1 numune ve Standard ekstraktları damlatılır. 30 mi lik cam kapaklı bir tüpte 3 mi konsantre hidroklorik asit ilave ederek karıştırılır.Sodyum nitrit çözeltisi (10 g/l. tüpün ağzı kapatılır ve 10 dakika dikkatle karıştırılır. Numune ve standart uygulanmış silikagel-G tabaka. 10 mi örneğe. Bu amaçla iki farklı renk reaksiyon kullanılır. Her bir çift kolona sırası ile 25 ja. Yöntem : İdrar. oksazepam. Tüpün kapağı açılarak.Konsantre (d: 1.1 petrol eterinde çözülür. diğeri ise p-dimetilamino-kinnamaldehitle oluşturdukları renk reaksiyonudur. 10x20 cm boyutundaki cam levhalar dört kolona (2 çift kolon) 152 ayrılır. çeker ocakta. Ekstrakt basınçlı hava veya azot akımında 60°C de kuruluğa kadar uçurulur. Karışım soğuduktan sonra. mide içeriği ve olay yerinden elde edilen kalıntılara uygulanabilir. Benzodiazepin standardlarına da aynı işlem uygulanır.p-dimetilamino sinnamaldehit çözeltisi (5 g/l suda) . toluen/buzlu asetik asit (97:3) le önceden doyurulmuş kromatograf tankında. Silikagel-G ile kaplanmış. Bunlardan biri nitrik asit/N-(l-naftil) etilendiaminle verdikleri renk reaksiyonu .ürünler ekstrakte edilip İTK ile identifikasyonlar yapılabilir. levha tanktan çıkarılır ve kurumaya bırakılır. Çözücü yüksekliği 10 cm ye kadar ilerledikten sonra. 5 dakika santrifüj edildikten sonra. 100 mg/1 konsantrasyonda (sulu HC1 içinde) çözeltileri hazırlanır. İTK ya uygulama : Kalıntı 100 u. 151 Benzofenonların İTK ile kalitatif analizleri Reaktifler : .(1-naftil) etilen diamin hidroklorür (10 g/l) seyrettik hidroklorik asit içinde (1 mol/1) Standartlar : Değişik benzodiazepinlerin (klordiazepoksit.Sülfürik asit (500 ml/1) . . taze hazırlanmış) . 10 mi petrol eteri ilave edilir. developze edilir.Triküloroasetik asit çözeltisi (500 g/l suda) .(Bratton-Marshall reaksiyonu).18) ve sulu hidroklorik asit (1 mol/1) . üst faz temiz bir tüpe aktarılır. diazepam.N.Amonyum sülfamat çözeltisi (50 g/l) . kaynar su banyosunda 30 dakika bekletilir.

3. Her reaktif püskürtülmesinden sonra. Bu yöntemle 1 mg/l (aminoklorobenzofenon olarak) madde tanınabilir 2. Salisilik asitin (2-hidroksibenzoik asit) (C7H6O3) kendisi topikal olarak çeşitli dermatolojik bozuklukların tedavisinde kullanılır. amonyum sulfamat çözeltisi ve N-(l-naftil) etilendiamin hidroklorür çözeltisi püskürtülür (Bratton -Marshall reaksiyonu). Salisilik Asit ve Türevleri .Renklendirme : İlk 2 kolona p-dimetilaminosinnam aldehit çözeltisi ve ardından trikloroasetik asit çözeltisi püskürtülür. Asetik salisilik asitin Salisilamid . Kalan diğer iki kolona sırası ile sülfürik asit. tabakanın kuruması için bekletilir. klobazam. bir çok benzodiazepinler idrarda hidrolizle metilamino-klorbenzofenon ve/veya aminokloro benzofenon verdikleri için. Bunun dışında. norklobazam ve midazolam hidroliz ile benzofenon vermezler. Örneğin temazepam veya oksazepam ile diazepam veya nordazepamı ayırt etmek mümkün değildir. medazepam. Oluşan renkler standartlarla karşılaştirılır. B *. triazolam. sodyum nitrit çözeltisi. Benzofenon Metilaminoklorobenzofenon Aminoklorobenzofenon Aminodiklorobenzofenon A m i non itrobenzofenon Diaminobenzofenon Aminonitroklorobenzofenon Oluştuğu benzodiazepin Diazepam Temazepam Oksazepam Klordiazepoksit Nordazepam Lorazepam Nitrazepam Nitrazepam Klonazepam A* B** mor mor mor mor mor pembe mor mor Mavi pembe Mavi A* . trikloroasetik asit.OH Salisilik asit Asetil salisilik asit Metil salisilat 4-Aminosalisilik asit Genel olarak nonnarkotik analjezikler grubunda olan salisilik asitin başlıca türevleri aşağıda açıklanmıştır. Molekül kütlesi 138 dir.(Tablo 17) Tablo 17-: Benzofenonların İTK da renk reaktifleri ile verdikleri renkler. renk reaktifi: p-dimetil amino cinnamaldehit. Bratton —Marshall reaksiyonu 153 Bu yöntemle. sonucun yorumu zorlaşabilir.

1 mi Trinder reaktifı ilave edilerek 5 saniye karıştırılır.(ferri) iyonları ile mor renk verir. Oral yolla çocuklarda 4 mi. Salisilatların kalitatif ve kantitatif analizinde en çok. kısmen in vivo olarak salisilik asite metabolize olur. Yöntem : 2 mi örneğe 0. oda sıcaklığında sıvı bir madde olup kuvvetli bir kokusu vardır ve topikal ilaçlar içinde yaygın olarak kullanılır.nitrat ilave edilir. Süzüntü 1 mi sodyum hidroksitle (0. Trinder reaktifı : 40 g merküri (cıva -2) klorür. yetişkinlerde 30 mi. Metil salisilat (keklik üzümü yağı). 155 Salisilatların kalitatif analizi Bu deney mide içeriği. Bu amaçla. İdrarla başlıca 154 güsin konjugatı (salisilürik asit) şeklinde atılır. demir-3. Metil salisilat : Metil-2-hidroksibenzoat.plazmadaki başlıca metaboliti salisilik asittir. Çünkü daha çabuk absorbe olur. Salisilamid de idrarda ancak hidrolizden sonra tanınabilir. Oral yolla asetil salisilik asite göre daha çok toksiktir. soğuduktan sonra gerekirse süzülür. Bu reaksiyona dayanan kalitatif ve kantitatif yöntemlerin uygulanması aşağıda açıklanmıştır. ayrıca idrarda salisilamid aranacaksa: önce 1 mi örnek 1 mi sulu hidroklorik asit (0.1 mol/l) 10 dakika kaynatılır. Trinder reaktifı kullanılır. su ile 1 litreye tamamlanır.1 mol/1) . salisilik asit metil esteri (C8 H8O}). Hidrolizle salisilik asit verir. demir-3. molekül kütlesi 137 dir. mide içeriği. Ayrıca metil salisilat ve salisilamidin de metabol itidir. şişe veya diğer kalıntılara) uygulanır. molekül kütlesi 152 dir. olay yerinden elde edilen örneklerde asetilsalisilik asit ve metil salisilat. Tüberküloz tedavisinde kullanılır. Metil salisilat. İdrar. Minimum letal dozu 15 g dır. molekül kütlesi 151 dir.iyonunu viyole renkli kompleks vermelerine dayanan renk reaksiyon kullanılır. Asetilsalisilik asit ve metil salisilat. Asetilsalisilik asit analjezik olarak kullanılır. p-aminosalisilik asit : PAS veya 4-amino-2-hidroksi benzoik asit (C7H7 NO3). Salisilatlar. 40 g sulu demir -3. Analjezik olarak kullanılır. Plazma esterazları tarafından in vivo olarak çok çabuk salisilik asite hidroliz olur ve glisin konjugatı şeklinde idrarla atılır. ferri iyonları ile bu reaksiyonu vermezler. Bu nedenle alınan örneklerin (mide içeriği olay yeri kalıntıları) analizden önce hidrolizleri gerekir. 850 mi saf su ve 120 mi sulu hidroklorik asit (1 mol/1) içinde çözülür. Salisilamid : 2 hidroksibenzamid (C7H7 NO2).Salisilik asit türevlerinin kullanma yerleri aşağıda kısaca açıklanmıştır Asetil salisilik asit (aspirin) : (C9 HgO4) salisilik asitin ilaç olarak en çok kullanılan türevidir. idrar ve olay yerinden alınan örneklere (zehirlenen kişi çevresinde bulunan ambalaj. genelde ölüme neden olur. Molekül kütlesi 180 dir.

2 mi konsantre hidroklorik asit ilave edilir.H. 3 mi lik kloroform fazı başka bir tüpe aktarılır. bu deneyle kuvvetli reaksiyon verir. 400 ve 800 mg/l konsantrasyonlarda salisilik asit içerecek şekilde su içinde hazırlanır.12 N'den fazla olmamalıdır. numunede olduğu gibi paralel çalışarak hazırlanır. Hazırlanan standartlarla. 6 mi civa-2. 156 Trinder reaktifi (kombine) : Kalitatif testte açıklandığı şekilde hazırlanır. Bir gece (17 saat) 100°C de hidroliz için inkübasyona tabi tutulur. sulu faz atılır. N. Salisilatların spektrofotometrik yöntemle tayini Serum.. Salisilat varlığında oluşan Viyole renkli çözeltinin absorbansı 540 nm de spektrofotometrede köre karşı okunur. 1997 Y. (40g 8 mol su içeren demir-3. 30 saniye vortekste karıştırılır. plazma. Bu deneyle tedavi dozunda alınan salisilik asit ve türevlerinin tanınması mümkün olur.5 mi 6 N HCI ve 6 mi kloroform ilave edilir. bu hazırlanan kalibrasyon eğrisinden hesaplanır. iyice çözüldükten sonra distile su ile 1 litreye tamamlanır. numunede olduğu gibi aynı teknik uygulanır. Bu nedenle reaktifın asiditesi 0. Sonra 1 mi Trinder reaktifı ilaveedilerek 5 saniye karıştırılır. Standart salisilat çözeltileri : 0. Kör (blank) 1 mi ilaç içermeyen seruma 5 mi Trinder reaktifi ilave ederek. Bu nedenle.nitratla 10 mi konsantre hidroklorik asit ilave edilir. Chiou ve Onyemelukwe'nin (1974) geliştirdiği spektrofotometrik yöntemi ile tayin edilebilir. idrar veya serebrospinal sıvıda salisilatlar demir-3 klorürle verdikleri renk reaksiyonuna dayanarak ile tayin edilebilir. Konsantrasyona (apsis) karşı absorbans (ordinat) işaretlenerek grafik hazırlanır. Süpernatant (üst faz) bir tüpe aktarılır. hafif (yanlış) pozitif sonuçlar alınır. Ortamda fazla hidroklorik asit olması. 5 dakika santrifüj edilir. 200. HgCI2 ve hidroklorik asit içeren kombine Trinder reaktifı kullanılır. (Aksoy. Viyole rengin oluşması.nötralize edilir.Lisans tezi) Teknik : 3 mi idrara.klorür içermeyen Trinder reaktifi ilave edilir. Serumda proteinlerin çöktürülmesi cıva-2klorürle (HgCl2) yapılır. Kanda (plazma veya serumda) salisilat tayini : 1 mi plazma veya seruma 5 mi Trinder reaktifi ilave edilir. Tüp soğuduktan sonra 0.) 157 . viyole rengin şiddetini azaltabilir. idrarda yüksek konsantrasyonda keton cisimleri varsa. İdrarda salisilat tayini : Trinder yöntemi esas alınarak. salisilatların varlığını gösterir. Duyarlık 50 mg salisilat/l dir. +4°C de saklanır. 5 dakika santrifüj edilir. Koruyucu madde olarak asit varsa. Serum salisilat düzeyi.

Parasetamol Nonnarkotik analjeziklerden olan parasetamol ÇH3 veya sinonimi olan asetaminofen. Kloroform tabakası aspüre edilir.73 ± 30. plazma salisilat konsantrasyonu tayin edilmelidir.. Hazırlanan eğriden. (325 mg lik aspirin tabletinden 105 adet alındığında). Yetişkinlerde tedavi sırasında plazma salisilat düzeyi 30 mg/100 mi ye kadar yükselebilir.Tüp 10 dakika çalkalanır ve santrifüj edilir.125. Genel olarak letal doz 30 gram civarındadır. Sülfat ve glukuronid konjugatlarının konsantre hidroklorik asitle hidrolizi p-aminofenol verir. Bu madde de o-krezol ile konjuge olarak renkli bir boya oluşturur..22 mg/100 mi. idrar salisilat konsantrasyonu hesaplanır. 158 2. salisilat zehirlenmelerinde çocuklarda ortalama kan salisilat düzeyi 28. bağıl molekül kütlesi 151 olan bir maddedir. 0. Yaptığımız bir araştırmada.5. Analiz sonucun yorumu Salisilat zehirlenmesinde metabolik asidozis karakteristiktir. Bu durumda salisilat içermeyen idrara (kör) da aynı işlem uygulanmaktadır (Trinder. Kalibrasyon : Standartlarla (0. Bu nedenle kan gazları analizi zehirlenmenin şiddeti hakkında bilgi verir. Ancak gerektiğinde santrifüj edilir. Sulu fazın absorbansı 540 nm de idrarla hazırlanan köre karşı okunur. Not : İdrarda salisilat seruma uygulanan teknikle de tayin edilebilir.25. kantitatif amaçla da kullanılır. Kandaki salisilat düzeyi 120 mg/100 mi yi aştığında letal dozda salisilat alınmıştır..5 mi numuneye (idrar. Fenasetin ve benorilat'ın metabolitidir.53 ± 13. 1993).5 mi konsantre hidroklorik asit ilave edilir. 1 ve 2 mg/1 salisilat içeren) deney uygulanır. Nasetil-p-f'G'*^0 aminofenohCgHçNOs yapısında. 0. Tedavide salisilat konsantrasyonunun izlenmesi ve kan pH sının ölçülmesi önemlidir. Karışım 10 dakika kaynatılır ve soğutulur.2 mi . Şiddetli zehirlenmelerde. Parasetamolunu identifikasyonu (kalitatif test) Parasetamol. Aynı test. 0. yetişkinlerde ise 52.4. Oluşan p-aminofenole aşağıdaki yöntem uygulanır: 0. Akut zehirlenme şüphesi olduğunda. Kendisi başlıca idrarla glukuronik asit ve sülfat konjugatı olarak atılır. 1954). 90-120 mg/100 mi. Ancak önce idrar 10-40 mg salisilik asit /100 mi idrar içerecek şekilde su ile seyreltilir. mide içeriği veya olay yerinden elde edilen kalıntılar).Ş. Genelde idrar örneğine santifüj uygulaması yapılmaz. Vural/N. koma ve ölüm görülür. biyolojik sıvıda asitle hidrolizle edilir. 0. parasetamolün kalitatif analizinde duyarlı bir test olarak kullanılır. bu değer. Bu reaksiyon. P.87 mg/100 mi saptanmıştır (Küpçü. Parasetamol çok yaygın kullanılan bir analjeziktir. orta derecede zehirlenmelerde ise 6590 mg/100 mi arasındadır.

0. karışım 5 saniye karıştırılır. 1997) . o-krezol ile parasetamol tayini Bu yöntemin prensibi. Numunenin konsantrasyonu kalibrasyon doğrusundan bulunur. Teknik : 0. parasetamolün asit hidroliz ile oluşan p-aminofenolün o-krezol ile konjugasyonu sonucu verdiği karekteristik mavi renkli ürünün 615 nm de absorbansının ölçülmesine dayanır.05. 0. konsantrasyona göre grafik çizilir. Duyarlık 1 mg/1 p-aminofenol'dür. 0. b) veya parasetamolün nitröz asitle verdiği renk reaksiyonlarından yararlanarak spektrofotometrik yöntemle tayin edilir.2 mi standart çözeltilerle teknik kısımda açıklanan şekilde çalışılır. serum yerine su alınarak aynı işlemlerin uygulanması ile hazırlanır.1. Kör deney. Absorbanslar 615 nm'de okunarak. Tüpün ağzı kapatılarak 20 dakika kaynar su banyosunda bekletilir.2 mi seruma.2. Parasetamolün serumda tayininde a) asit hidrolizle verdiği p. 0. idrarda p-aminofenol şeklinde atılırlar) reaksiyonu interfere ederler. Oda sıcaklığında soğutulan tüplere 1 mi o-krezol çözeltisi (10 g/l) ilave edilerek karıştırılır.8 ve 1. Kalibrasyon : Standart parasetamolün su içinde 0.8 mi %5 trikloroasetik asit çözeltisi ilave edilir. sonuç mg/lOOml serum olarak verilir. Bu test çok duyarlıdır ve terapötik dozda alınan parasetamolün 24-48 saat sonra bile deteksiyonu mümkün olur. 2 dakika santrifüj edildikten sonra süpernatant başka bir tüpe aktarılır. koyu mavi rengin hemen oluşması parasetamol varlığını gösterir.025.hidrolizata 1 mi o-krezol çözeltisi (10 g/l suda) ve 2 mi amonyum hidroksit çözeltisi (4 mol/1) ilave edilir.0 mg/1 çözeltileri hazırlanır. 0. Karışıma 2 mi amonyum hidroksit çözeltisi (4 mol/1) ilave edilerek 2 dakika daha kaynar su banyosunda bekletilir.4: 0. daha uygun olmaktadır (WHO. Etilendiamin (aminofilin'in metaboliti) bu testle yeşil renk verir.krezolle verdiği renk. Tüpler oda sıcaklığında soğutularak oluşan mavi renkli çözeltinin absorbansı 615 nm de köre karşı okunur.aminofenolün o. 159 Serumda parasetamolün spektrofotometrik yöntemle tayini Zehirlenmenin tedavisinde serum parasetamol düzeyinin izlenmesi büyük önem taşır. Sadece aromatik aminler (anilin gibi. 0. Kuvvetli. 160 Not : Kör ve standart parasetamol çözeltiler hazırlanırken su yerine ilaç almamış kişilerde elde edilen kan (serum) kullanılması.

bu yöntemi interfere etmezler. parasetamolün nitröz asitle reaksiyona girmesi sonucu oluşan 2-nitro5-asetaminofenolün alkali ortamda verdiği sarı rengin absorbansının 430 nm de ölçülmesine dayanmaktadır. Yöntemin duyarlığı 50 mg/1 dir. karıştırılır ve 5 dakika santrifüj edilir. Ancak. karıştırılır. yöntem. 200 ve 400 mg/l konsantrasyonda hazırlanır (Bu standart çözeltiler +4 °C de dayanıksızdır. Not : Parasetamol ün diğer metabol itleri. nitröz asit (HNO2) oluşturulan tüpe ilave edilir. Şöyle ki. Ayrı bir tüpe 1 mi hidroklorik asit (6 mol/l) ve 2 mi sodyum nitrit çözeltisi (100 g/l. Nitröz asitle oluşan renklerin absorbansı 450 nm de köre karşı 161 okunur. Salisilik asit az miktarda yöntemi interfere eder. . mukoz heparinle kontamine örnekler ve prezentatif olarak o-krezol içeren çözeltiler de bu yöntemi interfere ederler. 2 mi sodyum hidroksit çözeltisi (6 mol/l) ilavesinden sonra. Numunedeki parasetamol konsantrasyonu grafikten hesaplanır. Kalibrasyon : Standart parasetamol çözeltileri blank plazma içinde 0. 320 mg/1 konsantrasyonda görünen parasetamol düzeyi gösterir. Teknik : Bir tüpte 1 mi serum veya plazmaya. serumda 1 g/l konsantrasyonda bulunan salisilat. (Bu işlemde dikkatli olunmalıdır. (100 mg/1 4-aminosalisilik asit. karışıma 2 mi amonyum sülfamat çözeltisi (150 g/l) damla damla ilave edilir. Fazla nitröz asitin giderilmesi için. Üremide serumla hassasiyet daha azdır (100 mg/1). böylece kalabilen gaz damlacıkları uzaklaştırılır.Parasetamolün nitröz asitle tayini Bu yöntemin prensibi. 4aminosalisilik asit ise reaksiyonu daha çok interfere eder. vorteksle karıştırılır. Kalibrasyon grafiği hazırlanır. Standartlar ve ilaç ilave edilmemiş plazmaya yukarıda açıklanan işlem uygulanır. 50. Kahverengi azot dioksit dumanları çıkabilir!) Trikloroasetik asitle protein çöktürülen ve santrifüj edilen karışımın süpernatantından 2. taze hazırlanmış) ilave edilir. karıştırılır ve oda sıcaklığında 2-3 dakika bekletilir.) Levodopa.0 mi alınarak. ya haftalık hazırlanmalı veya -20°C de saklanmalıdır). ilaç alımından 4-24 saat içinde sonuç verir. 50 mg/1 konsantrasyonda görünen parasetamol düzeyi gösterir. 2 mi triklorik asit (100 g/l) ilave edilir. Bu nedenle. Oluşan sarı rengin absorbansı plazma ile hazırlanan köre karşı 430 nm de okunur. 100.

Vural. daha sonra da (3-5 günler arası) hepatoksik belirtiler ortaya çıkar. Terapötik dozda alınan parasetamolün serumdaki düzeyi 0. fenasetin akut hepatorenal nekroza neden olmaz. Parasetamole metabolize olmakla beraber.) 1988. kusma gibi hafif semptomlarla başlar.R. C|oH|3N02 molekül kütlesi 179 olan bir analjeziktir. Klinik değerlendirme Akut toksik dozda fenasetin alımı baş dönmesi. kullanımlarını 163 düzenleyen yasalara göre) ve orjinlerine göre sınıflandırılabilirler.M. asetofenetidin). Bu maddeler çeşitli açılardan (bağımlılık tipi. idrarda. T.. Zehirlenmenin tedavisinde serum (plazma) parasetamol düzeyinin ölçülmesi ve izlenmesi büyük önem taşır.5-2. J. önce mide bulantısı .1. toksikolojik özellikleri. (Fazla bilgi için: SiegelJ. Tedavide metionin veya N-asetil sistein.Bricker.A (Saferstenin. öfori. hemolitik anemi. Ancak MetHb dayanıksızdır ve numune hemen alınır alınmaz tayin edilmelidir. 12 mg/100 mi ve üstünde hafif zehirlenme.0 mg/100 mi dir.Klinik değerlendirme Parasetamol zehirlenmesi. (Met Hb tayini için : Anilin'e bakınız) 3. 1984) 162 2. okrezol/amonyak testi ile fenasetin atılımı detekte edilebilir (parasetamol'e bakınız). KULLANIMI KONTROL ALTINDA OLAN MADDELER (VE NARKOTİKLER) Adli Bilimler açısından uyuşturucu (narkotik) madde deyimi yerine bugün kullanılan uluslararası ve ulusal düzeydeki yasalara göre "kontrollü maddeler" (controlle substances) deyimi daha çok tercih edilmektedir.N..1996. Kanda methemoglobin (MetHb) ölçülebilir. (Gossel. Fenasetin Fenasetin (p-etoksiasetanilid. A.1997 'ye bakınız). Tedavisi semptomatik ve destekleyici tedavi şeklinde yapılır. 3. Ellenhor J. başlıca parasetamole metabolize olur. zehirlenmeden sonraki dönemde 12-15 saatler arasında verilirse hepatik hasara karşı korunabilir. siyanozis. 30 mg/100 mi ve üstünde ise hepatik nekroz oluşur.. Özellikle parasetamol alımından sonra ilk 4-10 saat içinde ölçülmelidir. solunum depresyonu ve kardiyorespiratuar durmaya neden olur. Ancak kullanımı. Narkotikler bu maddelerin bir bölümünü içermektedir. uzun süre alımında nefrotoksisiteye neden olduğu için bırakılmıştır. Eğer aradan 24 saat veya daha uzun zaman geçmişse kalitatif test yapılması yararlı olur. Ancak zehirlenmenin şiddetine göre ileri dönemlerde (24-48 saat içinde) hepatik hasar başlar.5. Kontrollü maddelerin "adli tıp ve toksikolojik açıdan analizleri . Bu nedenle. A. Çoğunlukla methemoglobinemiye neden olur (koyu çikolata renkli kan!). Fenasetin. farmakolojik etkileri. Yasal olarak kontrol altında olan maddelere bağımlılık yapan maddeler (psikotrop maddeler) ve narkotikler girmektedir.

Ancak hiçbir "spot test" tek bir madde için spesifik değildir. Çözelti kaynar su banyosu üzerinde kuruluğa kadar bekletilir. analizi yapılacak çok az miktarda numune üstüne renk reaktifi damlatılır ve karıştırılır. . Uygulamada bir damla reaktif çok az miktardaki numune üzerine damlatılır. konsantre sülfirik asit içinde çözülür (çözelti renksiz olmalıdır). çok az miktardaki numune üzerine damlatılır. çok az miktardaki numune üzerine damlatılır. Mecke reaktifî : 0. çok az miktardaki numune üzerine damlatılır. Bu testlerin uygulanması küçük bir tüp. Uygulamada. çok az miktardaki numune üzerine damlatılır. Uygulamada bir damla reaktif. "damla deneyi" veya "renk deneyi" olarak da isimlendirilir. Vitali deneyi : 1 damla dumanlı nitrik asit. 1) Tarama testleri (genelikle spot testler ve mikroskopik inceleme) 2) Ayırma testleri 3) Destekleyici testler 4) Gerektiğinde kantitatif analiz 5) Biyolojik materyalde analizleri 3. bu maddelerin analizlerinin uluslar arası laboratuvar kalitesi ve analizin standartlarına uyması ve sonuçlarının yasalar açısından değerlendirilmesidir. Spot testler "Spot testler". saat camı veya tüpfıl içinde yapılır. Karakteristik rengin oluşması belirli gruba giren maddelerin varlığını gösterir. Uygulamada bir damla reaktif. Mandelin reaktifî : 1 g amonyum vanadat 100 mi konsantre sülfirik asit içinde çözülür.125 g selenöz asit 25 mi konsantre sülfirik asit içinde çözülür. 164 Çok kullanılan renk reaktifleri ve reaksiyonları Froehde reaktifî : 50 mg molibdik asit veya sodyum molibdat 10 mi sıcak. Renk oluşmaması ise o maddenin yokluğunu gösteren iyi bir indikatördür.2. varsa renk değişimi not edilir. Genel olarak hangi grup veya hangi madde olduğu bilinmeyen bir numunenin analizi aşağıdaki analiz şemasına göre yapılır.Adli Bilimler açısından kontrollü maddelerin analizinde dikkat edilecek başlıca noktalar. Marquis reaktifî : 10 mi konsantre sülfirik asit içine %40 lık formaldehitten 10 damla damlatılır. Oluşan renk gözlenir. Uygulamada bir damla reaktif. Kalıntı yeni hazırlanmış etanollü potasyum hidroksit çözeltisi ile nemlendirilir ve oluşan renk gözlenir.

2 mi kloroform ilave edilir ve çalkalanır. Beyaz bir porselen tüpfilde çok az miktardaki numuneye bir damla reaktif ilave edilir.8 g kobalt klorür ve 4. Bu nedenle esrar identifikasyonu mikroskop testi ve İTK ile desteklenmelidir.5 mi reaktiften ilave edilir. Bu nedenle numunenin önce hidroklorik asitle asitlendirilmesi gerekir. Buzlu (glasiyal) asetik asit ilavesi ile mor rengin açık maviye. 165 Scott (Ruybal) testi: Kokain için kobalt tiyosiyanata göre daha spesfik bir testdir. esrar için spesfik değildir. Baz kokain ile negatif sonuç alınır. yağlar ve bazı kahve ekstraktlarlnın yanlış pozitif sonuç verdiği gösterilmiştir. Üzerine alkolde hazırlanmış KOH çözeltisinden 2-3 damla ilave edilir. Ağzı kapaklı cam şişede saklanır.3 g amonyum tiyosiyanat bir kaç damla gliserin içeren 50 mi suda çözülerek hazırlanır. (Siegel. 1988). toz halindeki numunenin çok az miktar üzerine 0.Liebermann reaktifî : 1 g potasyum nitrit 10 mi konsantre sülfirik asit içinde çözülür.5 mi reaktif ilave edilir. Çalkalandıktan sonra fazların ayrılması için beklenir. Serbest kokain bazı varsa kobalt tiyosiyanat ile çökelek vermez. mavi renkli bir çökelek oluşur. Bu mavi çökelek çözülünceye kadar konsantre hidroklorik asit damlatılır. Kloroform fazında mor renk oluşması barbitürat (asit veya tızu) olduğunu gösterir. (Kokain için kullanılır) Kobalt tiyosiyanat: 6.5 mi kloroform ilave edilerek çalkalanır. Bu durumda kokain bazı ile çökelek oluşur.5 lik bakır sülfat çözeltisi ve 0. Esrar ya da reçinesi varsa mor kırmızı renk oluşur. Duquenois-Levine reaktifi (D-L) : Marijuana (esrar) tanınmasında kullanılır.5 mi kloroform içinde hazırlanmış %5 lik pridin çözeltisi ilave edilir.5 mi %0. Uygulamada. Bu nedenle konsantre hidroklorik asit damla damla ilave edilir. 0. Petrol eteri süzülerek bir kapsüle alınır. Parlak yeşil renk oluşması ise tiyobarbitiiratla ilgilidir. Numune üzerine 0.3 g amonyum tiyosiyanat 100 mi suda çözülür. sararırsa kullanılmaz.5 mi petrol eteri ile çalkalanır. Az miktardaki numune üzerine 0. 30-100 mg numunenin petrol eteri ile çalkalanmasından elde edilen ekstrakt veya doğrudan kuru bitki maddesi kullanılır. Bu test. Mavi çökelek pembe renkli çözeltiye dönüşür. 166 Beanı testi : Esrar için kullanılır.A. Mavi tabaka şeklindeki çökelek kokain olma olasılığını gösterir. Eğer kokainin hidroklorik asit tuzu varsa. su banyosunda uçurulur. Kokain için kullanılan bir renk reaksiyonunun uygulanmasında. Mor renk oluşması esrar mevcudiyetini (olasılığını) gösterir. . Reaktif. Bazı bitkisel ekstraktlar. Bir spatül ucu ile alınan numune 0. yeşil rengin ise açık sarı yeşile dönüşmesine neden olur. ancak sonra kaybolur. Kloroform fazında turkuaz veya mavi renk oluşur.8 g kobalt klorür ve 4. Tüp içindeki numuneye 2 mi D-L reaktifi ve arkadan çalkalayarak 1 mi konsantre hidroklorik asit ilave edilir.J. 6. 10 damla asetaldehit ve 1 g vanilinin 50 mi %95 etanol içinde çözülmesi ile hazırlanır. Renk. Zwikker reaksiyonu : Barbitüratlar için kullanılan en eski testtir. Reaktif.

kırmızı —> sarı -Demir-3-klorürle(%10 luk) mavi-yeşil —* yeşil .1 g kobalt asetat 100 mi suda çözülür ve 0.Liebermahn reaktifı ile siyah .Froehde reaktifı ile : mor —> yeşil -Nitrik asit ile : sarı —> yeşil . .Marquis reaktif ile : turuncu-kırmızı —*■ kahverengi. Kırmızımsı mor renk barbitürat olduğunu gösterir.2 g glasiyal (buzlu) asetik asit ilave edilir. Renk reaktifleri (spot test) ile maddelerin aranmaları : Bazı maddelerin renk reaktifleri ile verdikleri "spot test" sonuçlan aşağıda gösterilmiştir : Kokain : .Vitali reaktifı ile : açık sarı . Uygulamada.Mandelin reaktifı ile : turuncu (kaybolur) Amfetaminler : .Lieberman reaktifi ile : sarı 167 Morfin : . alınan az miktardaki toz numune üzerine 1 damla kobalt asetat çözeltisi damlatılır ve çalkalanır. 0.Fruehde reaktifı ile mor —♦ grimor —* mor -Nitrik asit ile turuncu . Üzerine 1 damla %5 lik izopropil amin (metanolde hazırlanmış) ilave edilir.Mandelin reaktifı ile mavi-gri .Marquis reaktifı ile : açık pembe .Scott (Ruybal) deneyi : kloroform fazında maviden turkuaz rengine kadar değişim.turuncu Fensiklidin (l-(l-fenilsiklohekzil):PCP) : .Vitali reaktifı ile sarı-turuncu Eroin : . bir damla su ilave edildiğinde uzun dalgalı UV de floresan verir .Kobalt tiyosiyanat ile : mavi çökelek .Mandelin reaktifı ile : yeşil-koyu yeşil.Mandelin reaktifı ile : açık mavi-gri .Marquis reaktif ile : mor .DiHie-Koppany testi : Barbitüratlar için kullanılan Zvvikker reaksiyonunun modifikasyonudur.Marquis reaktifı ile mor . ısıtılırsa kırmızı .

Mikroskopla inceleme Bu deneyler ya bitkisel orijinli numunenin mikroskop altında bitki dokusunun ya doğrudan veya uygun bir reaktif ilavesinden sonra incelenmesine dayanır.mavi .3. asetik asit ilavesi ile açık yeşil .Barbitütatlar : .Erhlich reaktif ile : mor .Mandelin reaktifi ile : turuncu . Çok az miktardaki bir maddenin. numunenin kimyasal yapısı ile ilgili mikrokristalizasyon tekniğidir.Vitali reaktifi ile : donuk kırmızı . Mikrokimyasal bir yöntemdir.Marquis reaktifi ile : donuk turuncu .Duquenois-Levine : kloroform fazında mor . uygun bir reaktifle verdiği kristal şeklinin mikroskopla incelenmesine dayanır.Froehde reaktifi ile : yeşil .Zvvikker reaktifi ile . Diğer bir teknik de.Mecke reaktifi ile : zeytin yeşili —»• mavi-siyah .Zwikker reaktifi ile (tiyotarbitüratlar) 168 LSD (d-lizerjik asit dietilamid) : .Marquis reaktifi ile : turuncu -Mecke reaktifi ile : turuncu . Esrar örnek verilebilir.Dillie-Koppany reaktifi ile : kırmızı-viyole .Marquis reaktifi ile : turuncu —» kahverengi-mor .Mecke reaktifi ile : yeşilimsi —* kahverengimsi yeşil .yeşil .kırmızı kahverengi Psilosibin : .sarı 3.Beam testi : mor-kirmızı Meskalin : : mor. asetik asit ilavesi ile açık mavi : yeşil. .Froehde reaktifi ile : zeytin yeşili .Mandelin reaktifi ile : yeşil .Froehde reaktifi ile : zeytin yeşili .gri .Vitali reaktifi ile : kahverengi-kahverengimsi mor Marihuana (Esrar) : .mavi ve yeşil .

developman sistemi olarak : toluen/dioksan/etanol/konsantre amonyak/etil asetat/metanol/konsantre amonyak tercih edilmektedir. Organik kimyada.4. Karışımdan bagetle bir damla alınarak lamele konur. Kodein üçgen şeklinde dikroik (çeşitli renkler gösteren) kristaller verir. Morfin ise siyah iğneler halinde kümelenir veya kahverengi kırmızı levha veya koyu kırmızı şekilde kristallenir (Duyarlık 10 mg civarındadır. Kokain hafif asitli ortamda KMnC>4 ile çok karekteristik olan bir kenarı kırık dikdörtgen şeklinde kristaller verir. Kodein ve morfinin mikrokristalizasyon tekniği ile ayrılması Reaktif: Önce 10 g iyot. Teknik : Çok iyi temizlenmiş küçük bir porselen kapsül içine bir damla reaktif ve bir damla test çözeltisi ilave edilir. Bazı önemli narkotik gruba giren maddelerin mikroskop ve mikrokristalizasyon tekniği ile aranmaları aşağıda açıklanmıştır. Zamanımızda ise antihistaminikler. seyreltici ve diğer benzeri etkili maddelerin indentifikasyonları ve birbirlerinden ayrılmalarında en çok kullanılan teknik ince tabaka kromatogrifısidir.) 170 Kokain : Reaktif: 2 g KMnO4. Esrar Esrar olduğu kuşkusu olan bitki numunesinden bir spatül ucu ile lam üzerine konur. Numune esrar ise mikroskopla incelendiğinde salgı tüylerinin kırmızı mor renk aldığı görülür. 3. sentetik narkotikler ve benzer bileşik ve ilaçlar içinde kullanılmaktadır.I2) reaktifı buz dolabında saklanır. 5-10 dakika bekletilir. Bu şekilde hazırlanan potasyum iyodür-iyot (KI. Spot . 5 damla fosforik asit su ile 100 mi ye tamamlanır.4 mi alınır üzerine 20 mi buzlu asetik asit ve 2. Geçmişte en çok alkaloidlerin ayrılması için kullanılıyordu. Lamel ters çevrilerek çukur lam üzerine kapatılır. mikroskopla incelenir.0 mi fosforik asit (H3PO4) ilave edilir.5. Hazırlanan bu reaktifden 0. Narkotiklerin İTK ile ayrılması Narkotiklerin ve diğer bağımlılık yapan maddelerin içerdikleri dolgu maddesi. 3. 35 g potasyum iyodürle birlikte 100 mi suda çözülür.169 Normal mikroskop dışında polarizasyon mikroskopu da kullanarak çeşitli kristallerin birbirinden ayrılması mümkün olmaktadır. Bir bagetle iyice karıştırılır. Bu maddelerin İTK ile ayrılmasında : Adsorban tabaka olarak Silikagel-G . Üstüne bir damla %1 Fast Blue reaktifı (%1 kloralhidrat içinde hazırlanmış) damlatılıp lamelle kapatılır. Kromotogramlar önce UV'de (254 nm de incelenir). mikrokristalizasyon özellikle azotlu bileşikler için kullanılır.

fentermin.I3) ve potasyum permanganat (% 1 suda) hazırlanır. metamfetamin. Organik baz yapısındaki maddelerin İTK ile analizleri Bu gruba giren maddelere amfetamin. foledin örnek verilebilir. (Bu tekniklerle ilgili ayrıntılı bilgi için için kitabın İTK ile ilgili bölümüne bölümüne bakınız). İTK ile identifıkasyonu ve GLK ile tayin yöntemleri açıklanmıştır (Vural. dimetilam-fetamin. tranilsipromin. sülfırik asit (%0. spesifiklik ve doğruluk açısından herhangi bir şüphe olmamalıdır.5 su içinde).B. Doping yapma ise bir ilaç suistimalidir. İdrar ekstraktlarının hazırlanması : 5 mi idrar örneğine 2. metoksifenamin. Diğer renk reaktifleri : Ninhidrin (0. Bu madde primer ve sekonder aminlerin tanınmasında kullanılır. Sporcuların doping yapmaları. Developman (etil asetat/'metil alkol/konsantre amonyak : 85/10/15) karışımı renk reaktifleri için.5 mg/ml asetonda). Eter fazı üzerine 1 mi 2 . İTK Takımı : Silikagel GF254 ile kaplanmış plaklar kullanılır.5 N NaOH damlatarak pH 12-12.1. Bu nedenle gerek laboratuvar 171 donanımı ve gerekse analiz yapan kişiler açısından belirli kritere göre standardize edilmiş olmalıdır. Vural. 1983 . efedrin. kondensasyon ürünü için kullanılır. dietilpropion. "Uluslararası Olimpiyat Komitesi (IOC) Medikal Komisyonu" tarafından sporda kullanımı yasaklanmış ilaçlar (doping maddesi) listesini belirli aralarla gözden geçirerek ilan eder.5 'a ayarlanır.testlerde kullanılan renk reaktifleri ile identifikasyonları yapılır. Birleştirilen eter fazları susuz Na2SO4 geçirilerek sudan kurturulur.. N.. Saygı. Katı NaCl ile doyurulduktan sonra 3 defa 5 mi eterle vortekste karıştırılarak ekstrakte edilir. Ş. 1989). Bu nedenle birçok ülkede doping analizi yapan. N. Ülkemizde de böyle bir labratuar kurulması çabası 1988 yılından beri devam etmektedir. Standart maddeler : Yukarıda adı geçen saf etken maddelerden metil alkolde 1 mg/1 mi konsantrasyonda çözeltiler hazırlanır. sportif performansı arttırmak için ilaç kullanımı "doping" olarak tanımlanır. Süzen S. anabolik steroidlerden testosteronun idrardan izolasyonu. Dragendoorff reaktif : (KI. ilgili ulusal ve uluslararası yönetmeliklere göre bir suçtur. (Siklohekzan/etilasetat/eter: 40/40/20) karışım. Kondensasyon maddesi : 7-klor-4-nitrobenzofurazin (NBD) etil asetat içinde (4 mg/ml) konsantrasyonda hazırlanır. niketamid. Doping maddelerinin analizinde duyarlık. doping maddeleri listesinde olan ve rutin çalışmalarda da analitik toksikolojide önemli olan "aromatik amin yapısındaki uyarıcılarla". belirli standardlara göre kurulmuş ve lisans almış (akredite olmuş) "doping analiz labratuarlan" bulunmaktadır. p-hidroksiampetamin. DOPİNG MADDELERİ Spor yarışmalarında. 4. 4. Burada.

taşıyıcı gaz azot 40ml/dak.5'a ayarlanır ve 300 |j.1 alınarak faz kromatografa enjekte edilir. niketamid (metoksifenamin için). Gaz kromatografisine uygulama Bu teknikte 2 farklı kolon kullanılır. N. 1983)..5-0. Ayrıca türevleme yapılarak da gaz kromatografisi ile duyarlık arttırılır. Genel olarak gaz kromatografisi yöntemi ile 0. dimetamfetamin (amfetamin ve metamfetamin için). konsantrasyona karşı işaretlenerek kalibrasyon grafiği çizilir. Kloroform fazından 3 ja. 80-100 misli üzerinde) sabit faz içeren kolon. delektör sıcaklığı : 200-275°C.g duyarlıkta kalitatif ve kantitatif analiz gerçekleşebilmektedir. enteksiyon giriş sıcaklığı: 200-275°C arasında programlanır. Ş. Koşullar SE-30 da yukarda açıklandığı şekilde yürütülür. taşıyıcı gaz (azot) : 40 ml/dk akış hızında. difenilamin (kardiazol için) kullanılır. 175 Sonuç : Gaz kromatografısi ile iki farklı kolon kullanarak organik baz yapısındaki maddelerin (yukarıda açıklanan koşullarda) ayrılmaları mümkün olmaktadır. detektör: FID.l asetik anhidrit enjektöre çekilerek karışım birlikte kolona enjekte edilir. Efedrin için dış standart olarak norefedrin kullanılır. crn 10 . Ayrıca primer ve sekonder amin yapısında olanların asetil türevlerinin oluşturularak GLK ile ayrılmaları ve tayinleri destekleyici deney özelliği taşımaktadır. 3) N-Asetil türevlerinin oluşturularak SE-30 sabit fazında uygulama : N-asetil türevi asetanhidrit kullanarak kolon üzerinde türevleme işlemi yapılır. detektör ve enjeksiyon giriş sıcaklığı 200-220°C arasında ayarlanır. Saygı. Kromatogramlar Şekil-21 "de gösterilmiştir. fırın sıcaklığı 160-200°C . 2) %10 Apiezon-2/%10 KOH (Chromosorb W-AW.l kloroformla (iç standart içeren) ekstrakte edilir.1 (j. detektör : FİD . 5 10 J . Bu amaçla 1 (il ilaç (idrar ekstraktı) çözeltisi üzerine 1 |a.5 N NaOH ile 12-12. 1) %3 SE-30 (Chromosorb WHP 80-100 misli) sabit faz üzerinde. Pik yükseklikleri oranı (standart / iç standart). Yalnız fırın sıcaklığı 160-210°C arasında değiştirilir. (Vural. fırın sıcaklığı : 140-250°C. 1 mi standart çözeltilerin pH si 2.172 İç standart olarak 30 M-g/^1 konsantrasyonda amfetamin (dimetamfetamin ve tranilspronin için).

Süzen. Standartlar 1 (ig/ml konsantrasyonunda kloroform içinde hazırlanır.0. epitestosteron ve diğer sentetik anabolik steroidlerin İTK ile identiflkasyonları Anabolik steroidlerin (testosteron. 110°C'de etüvde 1 saat aktive edilir.6 ng) 4.2. M. oksimetolon. Testosteron ve epitestosteronun idrarda asit hidrolizden sonra İTK ile saflaştırılması ve GLK de türevleme yöntemi ile tayin edilmesi ve yöntemin doping analizi amacı ile kullanılabileceği (laboratuvarımızda uyguladığımız yöntem) aşağıda açıklanmıştır. (Vural. Cam levhalar 0. metiltestosteron gibi) birbirlerinden ayrılmaları İTK ile standartlarla karşılaştırılarak yapılabilir.S.3 ug): dimetamfetamin (II.25 mm kalınlığında kaplanarak. oda sıcaklığında kurutulur.5 ug). nandrolon fenilpropiyonat... (b): efedrin (I. 1986). . nefedrin (2: 0. Son yıllarda sporcular arasında daha çok suistimal edilen bu maddenin vücutta doğal olarak sentezlendiği ve bu nedenle de suistimalinin anlaşılamayacağı düşüncesi ile kullanımı yaygınlaşmıştır. 0.3 |ag). N. sporda doping amacı ile kullanılır. nandrolon. İlaçlar arasında 176 da yer almaktadır. 0.J V I__ t o Dakika 10 0 Dckika Şekil-21 Bazı organik bazların gaz kromatogramları : (a): amfetamin (l. 1989) Testosteron. 1976 yılından beri IOC tarafından yasaklanan testosteronun (T) doping amacı suistimal edildiğini gösterilmesinde metaboliti olan epitestosteronun (E) de tayin edilerek T/E oranının saptanması gerekmektedir. Bu oranın 6/1 den büyük olması halinde testosteronun doping amacı ile kullanıldığı kabul edilmektedir (Domike. Adsorban olarak silikagel G kullanılır. Anabolik steroidler Anabolik steroidler içinde yer alan testosteron ve türevleri klinikte terapötik amaçlar dışında.

85 0. 5 mi konsantre sülfürik asit ile dikkatlice karıştırılır.23 0. Tablo 15 çeşitli anabolik steroidlerin renk reaktifleri) İTK'da verdikleri renkler ve Rf değerleri görülmektedir (Fazla bilgi için Süzen. oluşan renk kaydedilir.5 mi. plaklar 120°C'de lekeler görünene kadar bekletilir. Rf değerleri hesaplanır.80 0.82 0. 5 m I eter ile 2 kez ekstrakte edilir. kloroform-buzlu asetik asit (90:10) örnek verilebilir.sülfürik asit reaktifi : 5 mi anhidr asetik asit. 177 Renk reaktifleri : 1. Görülen lekelerin yeri işaretlenir. Ekstraktlar birleştirilerek.59 0. asetik asit anhidrit-H^SO^ ile görünen ışıkta grikahverengi. b) Asetik anhidrik. 2. Steroidlerin idrardan izolasyonları: 5 mi idrar örneği.87 0.95 0.31 0.82 Parlak 0. UV de parlak sarı renk verir.73 0. metilen klorüraseton (80:20).51 0. Asetik asit anhidr .60 0. S.53 0. Y. Karışım soğutularak.37 sarı Parlak 0.61 0. Uygulama : Plaklar 12 cm ye kadar develope edildikten sonra. Testesteron vanilin H2SO4 ile kırmızı renk. Kalıntı metanolde çözülerek İTK'ya uygulanır.36 .sülfirik asit reaktifi ise püskürtmeden önce plaklara 110 °C'de 10 dakika bekletilir ve UV altında renkleri kaydedilir.1 İTK'ya uygulanır. Oda sıcaklığında azot gazı altında uçurulur. Vanilin-sülfürik asit reaktifi : 3g vanillin 100 mi absolü etanol ile çözülür ve 0. 50 mi alkole yavaşça katılır.58 0.61 0.Çeşitli steroid yapısındaki ilaçların İTK verileri Renk reaktifleri Vanilin Gün ışığı -H2SO4 KırmızıGrikahverengi kahverengi Koyu Kırmızıkırmızı kahverengi Gri .61 0. plaklara renk reaktifleri püskürtülür : a) Vanilin-sülfürik asit reaktifi püskürtüldükten sonra.67 Parlak 0.27 0.53 0. 178 Tablo 15.62 0. Lisans Tezi.kırmızı Pembe Mavi Kahverengi -kahverengi Rf ve developman sistemi I II III IV V VI İlaç Aldı Testosteron Metenelon enentat Oksimetolon Nandrolon Parlak 0. konsantre süfürik asit ilave edilerek karıştırılır.Developman için değişik sistemler kullanılabilir: kloroform-etil asetat (80:20). 1988'e bakınız).49 0. Standard çözeltilerden ise 10 u. sodyum sülfat ile suyundan kurtarılır.

73 kahverengi Nandrolon pKırmızı SarıParlak 0.85 0. Epitestosteron (2).glukuronidaz ile " enzim hidroliz" yöntemi kullanılabilir.79 0.Standart (a) ve idrardan izole edilen (b) metil testosteron (1). 179 cm 10 cm 10 O 10 Dakika O Dakika 5 10 a b Şekil 20.70 0.glasiyal asetik asit (90:10) Testosteron ve epitestosteronun GLK ile tayini (Enzimle Hidroliz Yöntemi) İdrarda testosteron ve epitestoronun konjugatları asit hidroliz yerine (3.aseton (80:20) IV : Kloroform siklohekzan glasiyal asetik V : Metilen klorür .etil asetet (80:20): asit (70:20:10) II kloroform .83 0.85 0.91 siklopentilpropiyonat -kahverengi kahverengi Nandrolon fiMiilpropiyonat Gri .86 0.75 0.75 0.SariParlak 0. 55°C de 2.96 0. 100 mi idrarın pH sı 5'e ayarlandıktan sonra (3glukuronidaz (130000 ünite) ilave edilir.84 0. testosteronun (3) kromatogramları .aseton (80:20) III : Kloroform .86 hcksilnksifeııilpıopivonat -siyah kahverengi 4-hidroksi-19-ııortestosteron Kırmızı SarıParlak 0.mavi I : Kloroform .65 0.5 saat inkübe edilir.93 0.95 0.glasiyal asetik Asit (80:10) IV : Metilen klorür .85 0.88 0.

S.g dir. Şekil 20 (a ve b) de testosteron ve epitestostoronun kromatogramları (standart ve idrardan izole edilen) görülmektedir. yönteminde enzimatik yönteme göre daha yüksek verim elde edilir. asit hidrolizde olduğu gibi. Normal erkeklerde ise T.40 ± 0. Ancak ekstraksiyonun benzenle yapılması. Hidrojen akış hızı 50 ml/dak. Eter fazı uçurulduktan sonra.05 ±ıg kadar inileilir (Süzen. yöntemin sağlık açısından sakınca oluşturmaktadır.Soğuduktan sonra 3 kez eterle ekstrakte edilir.32 bulunmuştur.62 değerleri elde edilmiştir. PESTİSİTLER Besin maddelerinin üretimi. mikroorganizmaları yok etmek için kullanılan fiziksel. normal kadınlarda idrarda testosteron (T) 0. N. Hazırlanan seri çözeltilerden 5 (al gaz kromotografa enjekte edilerek yukarıdaki koşullarda çalışılır. besinleri yok eden ve zarar veren haşereleri. İç standart olarak metiltestortem 50 (ig/ml olmak üzere standartlar ilave edilir.. M. 1936. İlaç kullantmi ile T/E oranı artmaktadır.. enjeksiyon giriş sıcaklığı 280 °C.96 ± 0. Vural.25 ± 48 M-g/ml ve T/E oranı ise4. Bu oran 6 ve üstünde olduğunda ise sporcu dopingli kabul edilmektedir. ayrıca yöntem enzim hidroliz yöntemine göre daha ekonomiktir. Fırın sıcaklığı 260 °C.33 ± 0. Sonuç Testosteron ve epitestosteronun. Testosteron türevi ilaç (sustanon 250) kullanan hastalarda ise T 5. detektör sıcaklığı 300 °C.ıg/ml netil testosterom (iç satandart) ilave edilerek 5 |^l gaz kromatografa enjekte edilir. Olarak ayarlanır. GLK de sabit faz olarak %3 SE-30 (Chromosorb WHP 80-100 misli üzerinde) ve FİD detektör kullanılır.88 ± 78 bulunmuştur. 1988) Yaptığımız bir araştırmada. ardından su ile yıkanarak susuz sodyum sülfattan geçirilerek suyundan kurtarılır.51 ±0.19 ± 0. Standart / iç standart pik yüksekliğine karşı konsantrasyon alınarak kalbirasyon grafiği çizilir.. Bileştirilen eter ekstraktları % 20 NaOH. kombinasyonunu takiben GLK ile tayini. kalibrasyon grafiğinden hesaplanır. idrarda asit hidroliz yöntemi -İTK. kalıntıya 50 ). epitestosteron (E) 0.g/ml.g/ml. 1. 1989) 181 5. Duyarlık 0. Kalibrasyon : Stok testosteron asetat ve epitestosteron asetat (1 mg/ml).67 ug/ml ve 1. kimyasal ve biyolojik savaş maddelerine "pestisitler" denir.19 (J.62 ± 0.2 u. Süzen.07 ng/ml ve T/E oranı 2. besin değerini bozan. standart çözeltilerinden kloroformla seyreltilerek 10-100 |ag/ml arasında 5 seri çözelti hazırlanır. taşıyıcı gaz (azot) akış hızı 30 ml/dk.94 ± 87 (. S. Metilleme ile duyarlık sının 0. E 1.59 |j. E ve T/E için sırası ile 2. hava akış hızı 300 ml/dak.tg/ml. tüketimi ve depolanmaları sırasında. 180 Krcmatogramların pik yükseklikleri ölçülerek. . (Donike.

Aldrin.. mesleki maruziyet dışında. kolona uygulanır.için. 5 mi petrol eteri (kaynama noktası 40-60°C fraksiyonu) ile 5 dakika karıştırılarak ekstrakte edilir. Standard madde karışımından (metil alkol içinde hepsini 1 g/l konsantrasyonda içeren karışım) 20 jllI 2.1 tatbik edilir. Vural. Organik klorlu pestisitler Kloıiulıidrokarbon yapısındaki (organoklorlu) pestisitler yapılarında klor bulunan aromatik veya alifatik bileşiklerdir. Silikagel G ile kaplanmış kromatografi plağının (5x20 cm boyutunda ve 20 [im partikül büyüklüğünde) ilk kolonuna 20 ja.0 g) ye göre daha çok toksiktirler. dieldrin ve endrin (akut letal dozları yetişkinlerde 5 g). Ayrılan petrol eteri fazları birleştirilir ve sırası ile 5 mi saf su. Fazların ayrılması için 5 dakika bekletilir ve üst faz ayrılır. Yıkanmış ekstrakt. 5 mi sodyum hidroksit (20 g/l) ve 5 mi saf su ile yıkanır. 1996'ya bakınız). 5. DDT (letal doz 3. akut ve ölümle sonuçlanan zehirlenme olaylarına ülkemizde sıklıkla rastanmaktadır (Vural. 182 Ancak GLK ve GK-MS kombinasyonları ile kendilerinin ve metabolitlerinin kesin analizleri yapılabilir. Ekstraksiyon 2. 1996). İTK'ya uygulama : Ekstrakt 100 (il metil alkol içinde çözülür. aldrin gibi insektisitlerin çevrede kalıcı ve karsinojenik etkili olmaları nedeni ile kullanımları kısıtlanmış ve daha sonraiarı da yasaklanmıştır..Pestisitlerle. Ancak kalıcılıkları nedeni ile halen canlıların adipoz dokusunda ve insanlarda anne sütünde bulundukları gösterilmiştir (Fazla bilgi. akut toksisite açısından önem taşıyan organik fosforlu insektisitlerin rutin toksikolojik analizleri açıklanmıştır. İlk sentezi yapılan klorlu hidrokarbon yapısında olan DDT ve klorlu siklodien yapısındaki dieldrin. . Burada çevrede kalıcılıkları nedeni ile kronik toksisite açısından da önem taşıyan klorlu hidrokarbon yapısındaki pestisitlerle. heptaklor ve dokofan için kullanılır.1. Teknik : 10 mi numune. N.N. Pestisitlerin analitik ve adli toksikoloji açısından analizleri önem taşır. İTK ile kalitatif analizleri Bu yöntem aldrin. kez 5 mi petrol eteri ile tekrarlanır. dieldrin. çeşitli nedenlerle kronik. 5 g sodyum sülfat üzerinde kurutulur ve basınçlı hava veya azot akımında kuruluğa kadar uçurulur. Numune olarak mide muhtevası ve olay yerinden elde edilen kalıntılara uygulanabilir. Çözücü ile numuneden ekstrakte edildikten sonra İTK ile kalitatif analizleri yapılabilen bu maddeler için basit ve güvenilir yöntemler yoktur.

asit ortamda da dayanıklı değillerdir. dikofan 26. siklohekzanla doyurulmuş tankta develope (10 cm. solunum depresyonu görülür. diyare.2. Çoğu insektisit olarak kullanılır.9. temel yapıları ve bazı örnekler aşağıda verilmiştir. yükselinceye kadar) edilir ve kuruluğa kadar uçurulur. Zehirlemenin tedavisinde. Zehirlenme belirtileri muskarinik. Başlıca toksik etkileri asetilkolin esteraz inhibisyonuna davanır.J. heptaklor 34 ve aldrin 41 elde edilir. ekstremitelerde zayıflık ve uyuşukluk. konsantre nitrik asit ile (10:1) oranında seyreltilir] püskürtülür ve 15 dakika UV (254 nm) altında bekletilir. Bu teknikle yaklaşık hRf Rf değerleri : lindan 0. ve ark. İdentifi-kasyon standart kromatogram ile karşılaştırılarak yapılır. 100°C de etüvde 20 dakika bekletilir.Kromatogram.etanol (etanolamin) püskürtülür.5 mg/1 ile 10 mg/l arasında değişir. 183 Soğutma için bekletildikten sonra. R . geniş bir grubu oluşturmaktadırlar. semptomatik ve destekleyici tedavi uygulanır. Klinik değerlendirme Organioklorlu pestisitler. Akut zehirlenmede kusma. S. Önemli bir kısmı (azinfos metil. diagnozda yararlı olabilir.1 mol/1 gümüşnitrat çözeltisi. nitrik asit ile seyreltilmiş gümüş nitrat çözeltisi [0. diazinon ve malation gibi) 184 bazik ortamda hidroliz olurlar. . musküler tremor ve konvülziyonlar. Organik fosforlu pestisitler Organik fosforlu pestisitler. Bazıları herbisit olarak da kullanılır ve insanlarda toksiteleri oldukça düşüktür. Organik fosforlu insektisitler. uyarılma. Kromatogramların belirtilmesi için potasyum permanganat çözeltisi (0. Sonuç : Klorlu hidrokarbonlar kahverengi/siyah lekeler verir. genelde sıcak kanlılara ve insanlara toksiktirler ve çeşitli nedenlerle sıklıkla akut zehirlenmelere ve ölüme neden olmaktadırlar. (Flanagan R. Organik fosforlu indetisitleri çok geniş bir grup olup. başlıca MSS'ni etkilerler.İ mol/l) püskürtülür. 1995) Yöntemin duyarlığı organik klorlu pestisitin yapısına bağlı olarak 2. Dieldrin ve endrin bu koşullarda detekte edilemezler. Bu nedenle analiz sırasında mide muhtevası ve olay yerinden elde edilen örneklerin pH sini analizden önce 7 ye ayarlamak gerekir. Organik fosforlu insektisitlerin batıcı (sarımsak) kokuları. nikotinik ve merkezi sinir sisteminin aşırı stimülasyonu şeklindedir. arkadan yavaşça 2-amino.

zehirlenme şiddeti hakkında bilgi verir. Bu nedenle zehirlenmelerde. methidation. Yöntemin prensibi. 2) Bazı dimetil ve dietil organik fosfor yapısında olan organik fosforlu insektisitlere maruz kalmanın araştırılmasında alkil fosfat metabolitlerinin tayini yapılabilir. Aktivitedeki düşme oranı. 5 mi metil tersiyer-bütileter ile 5 dakika karıştırıcı kullanarak ekstrakte edilir. Üst faz ayrılır ve ikinci kez 5 mi metil tersiyer bütileterle ekstraksiyon tekrarlanır. diklorvos. 185 3) Organik fosforlu insektisitler kolinesteraz inhibitörüdürler. organik fosfat esterlerinin 4-(p-nitrobenzil) piridin (asetonda 20 g/l) ve aseton: tetra etilenpentamin (9:1) kombine reaktifleri ile mor lekeler vermesine dayanır. Teknik : 10 mi örnek alınır ve gerekiyorsa pH. metaboliti p-nitrofenol analizi de yapılır. idrar ve ölüm halinde vücut dokularında) organik fosforlu insektisitler ve metabolitleri aranır. Organik fosforlu insektisitlerin İTK ile kalitatif (nitel) analizleri i) Yöntem mide muhtevası ve olay yerinden elde edilen kalıntılara uygulanabilir. Fazların ayrılması için 5 dakika bekletilir. Dialkilfosfat metabolitleri düşük maruziyetlerde de iyi bir indikatördür. destekleyici deney olarak plazma asetilkolinesteraz aktivitesi (AChE) tayin edilir. . Örneğin parationla zehirlenmede. Ancak dialkil fosfatlar. 1993). Örneğin: Fosf'amidon. Standart olarak çeşitli organik fosfat esterleri (metadon. dioksation ve klorprifos gibi) metil alkolde (1 g/l) konsantrasyonda karışım halinde hazırlanır. katı sodyum bikarbonatla 7 ye ayarlanır. N.. dimetilfosfat ve paration ile dietilfosfat: disulfotan ve forat ile dietiltiyofosfat metabolitleri oluşur.O—-P—S b—p—Q Fosforoditioat R || \ II O----P----S ı\ J* Fosforotiolat Fosforotioat B° \ II 1 Fosfat Zehirlenmenin toksikolojik açıdan tanısında : 1) Vücut sıvılarında (kan. idrarda düşük konsantrasyonda oldukları için gerek izolasyon ve gerekse identifikasyon ve analizleri dikkat ister (Besbelli.

Yöntem mide içeriği veya olay yerinden elde edilen numunelere uygulanabildiği gibi insektisit formülasyonlarada uygulanabilir. Formülasyonlardan organik fosforların izolasyonu : Emülsiyon veya toz halindeki numuneden 200 mg alınır. Devolopman çözeltisi : (Benzen/aseton): (80/20) oranında Adsorban : AI2O3 (20x20 cm levha üzerinde) Standardlar : Daha önce açıklandığı şekilde hazırlanır. ii) İTK ile kalitatif analizde diğer bir renk reaktif olarak (gümüş nitrat -bromfenol) karışımı kullanılabilir: Olanaklar açısından daha pratik olan bu yöntem aşağıda açıklanmıştır. bromofos ile : 0. b) %0.m ortalama tanecik büyüklüğünde) kaplanmış levhaya uygulanır. Uygulama : Mide içeriği veya olay yeri kalıntısından izolasyon daha önceki İTK tekniğinde olduğu gibi yapılır. faz ayıran filtre kağıdından temiz bir tüpe süzülür.04 mi numune (kantitatif tayinde miktar önemli) çapları 5 mm yi geçmeyecek şekilde damlatılır.5 bromofenol çözeltisi (asetonda) kullanılırken 100 mi (a) çözeltisi. Basınçlı hava veya azot akımında kuruluğa kadar uçurulur. Şartlar uygunsa bir gece bekletmek yerindedir. Soğutulduktan sonra aseton /tetraetilenpentamin (9/1 oranında) karışımı püskürtülür. İTK'ya Uygulama : Ekstrakta 100(il metil alkol ilave edilir ve 20^1 silikagel G ile (5x20 cm boyutunda.42 .Ekstraktlar birleştirilir. İnsektisit formülasyonunda izolasyon işlemi ise aşağıda açıklanmıştır. klorprifos ile : 0. malation ile : 0. Sonuç : Organik fosforlu insektisitler açık kahverengi zemin üzerinde mor lekeler verir.11 . yüksekliğe kadar develope edilir. 186 Tabakaya 4-(p-nitrobenzil) piridin çözeltisi (asetonda. . İkinci kolona da 10|_tl standart karışım uygulanır. Renk reaktifi : a) %1 AgNOj (3:1 oranında su/aseton karışımında). 10 mi asetonla sık sık çalkalanarak oda sıcaklığında ekstrakte edilir (Cam kapaklı bir erlen veya daha iyisi bir mezür içinde). 20 g/l oranında) püskürtülür ve 110°C da 30 dakika bekletilir. İTK' da bu yöntemle dimetoat ile : 0. 187 Numunenin İTK'va tatbiki : Önceden hazırlanmış 0. Kromatogram (siklohekzan/aseton/kloroform: 70/25/5) karışımında 10 cm. (Örneğin. Tanktan çıkartıldıktan sonra kurutulur. Lekeler standartlarla karşılaştırılır ve Rf değerleri hesaplanır.54 .58 Rf değerleri elde edilir. İcabında süzülerek belirli bir hacme (10 mi ye) tamamlanır. 20 u. 10 mi (b) çözeltisi ile karıştırılır. Oda ısısında kurutulur.

Adsorban tabaka, daha önceden developman sistemini içeren ve çözücü atmosferi ile doymuş tanka yerleştirilerek genellikle çözücü yüksekliği başlangıçtan 10-12 cm yükselinceye kadar bekletilir. Developman zamanı ve oda sıcaklığı kaydedilir. Tanktan çıkarılan adsorban tabaka, oda sıcaklığında kurutulur. Kromatogramların belirli hale getirilmesi : Reaktif karışımı adsorban tabakaya püskürtülür ve levha 50-60°C de 10 dakika kurutulur. Mavi zemin üzerine, tiyoorganik fosforlu insektisitler, viyole renk tonları verir. Bu rengin belirgin hale gelmesi için, %1 lik sitrik asit püskürtülerek veya levha brom buharına tutularak mavi olan zemin rengi giderilir. Çok hafif renkli olan lekeler ise 5-10 dakika U.V. de bekletildiğinde belirgin hale gelirler. Kromatogramların Rf değerleri saptanarak standartlarla karşılaştırılır. Böylece organik fosforlu insektisitlerin indentifıkasyonu yapılır. Genel olarak organik fosforlu insektisitler (bromfenol mavisi+gümüş nitrat ile) mavi (rogor); viyole (gusathion); mavi viyole (paration ve diazinon) renkleri verirler. Asetilkolin esteraz aktivitesinin tayini Organik fosfat ester ve karbamade yapısındaki insektisitler asetilkolin esteraz enzimini inhıbe ederek serinin iletimini bozarlar. Kolin esteraz başlangıç olarak karaciğerde oluşur, ancak plazmada da bulunur. Plasma kolinesteraz inhibisyonunun fizyolojik olarak önemli düşünülmez. Kolinesteraz ve asetilkolin esteraz farklı enzimlerdir. Plazma kolinesteraz hemen hemen tamamen inhibe olabilirken, eritrositlerdeki asetilkolin esterazın halen %50 si aktivitesini koruyabilir. Bu durum 188 maddelerin relatif inhibisyonuna, giriş yollarına, maruziyet derecesine bağlıdır. Pratikte plazma kolinesteraz aktivitesinin tayini organik fosforlu insektisitler veya karbamatlara maruziyetinin belirlenmesi için uygun bir indikatördür. Aktivitenin normal olması, bu maddelere maruziyetin olmadığını gösterir. Aktivitenin düşük bulunması halinde, toksik madde ve /veya metabolitinin biyolojik sıvılarda bulunması ile zehirlenme olayı ve nedeni desteklenmiş olur. Hem eritrosit ve hem de plazma ChE düzeyinin düşük olması, organik fosfat veya karbamat grubu pestisitlerle zehirlenme olasılığını güçlendirir. Kolinesteraz aktivitesinin tayininde kullanılan 1) yarı kantitatif basit bir yöntem 2) daha duyarlı olan diğer bir yöntem aşağıda açıklanmıştır. 1) Asetil kolinesteraz inhibisyonunun yarı kantitatif değerlendirmesi Yöntemin prensibi, substrat olarak kullanılan asetiltiyokolinin, AChE tarafından asetil ve tiyokoline hidroliz olması; oluşan tiyokolinin 5,5'-ditiyobis (2-nitrobenzoik asit) ile sarı renkli kompleks vermesine dayanır. Oluşan sarı rengin şiddeti pralidoksim (organik fosfat esterlerinin inhibisyonunda reaktivatör içeren numune ile karşılaştırılarak yorumlanır.

Yöntem serum veya plazmaya uygulanır. Reaktifler : Dithiobisbenzoat reaktifi : 5,5'-nitrobenzoik asit (DTNB), 0,2 g/l konsantrasyonunda sodyum dihidrojen ortofosfat tamponu (0.1 mi, pH 7.4) içinde hazırlanır. Asetiltiyokolin iyodür çözeltisi: Suda 5 g/l konsantrasyonda hazırlanır. Pralidoksim klorür çözeltisi: Suda 200 g/l konsantrasyonda hazırlanır. 189 Kör (veya kontrol) olarak kullanılacak plazma veya serum maruz kalmamış kişilerden sağlanır. Uygulamada : 3 tane 10 mi lik tüplerin herbirine 2.0 mi DTNB reaktifl ve 1.0 mi asetiltiyokolin iyodür çözeltisi konur. Birinci tüpe 20 \x\ kontrol plazma, ikinci tüpe ise 20 (al numune plazma konur. Üçüncü tüpe ise 20 jul pralidoksim çözeltisi ve 20^1 numune plazma ilave edilir. Her üç tüp te vorteksle karıştırılır ve oda sıcaklığında 2 dakika bekletilir. Sonuç : a) Kontrol tüpte oluşan sarı renk, test tüpüne göre (2. Tüp) daha koyu ise, asetilkolin esteraz inhibitörü bu maddenin varlığını gösterir. İlaveten pralidoksim içeren tüpteki karışımın (3.tüp) rengi, kontrol tüpü ile aynı ise, o zaman organik fosfat esteri ile ilgili bir AChE inhibitörü vardır. Bunun diğer deneylerle desteklenmesi gerekir. (Organik fosfat esteri pestisit grubu veya metabolit analizi ile). 2) AChE aktivitesi tayini Yukarıda AChE'ın nitel analizi için uygulanan yöntem kantitatif amaçla da kullanılabilir. İlk kez Ellman tarafından uygulanmıştır. (Ellman,G., 1959; WH0, 1987) Reaktifler : DTNB tampon çözeltisi : 100 mg DTNB; 4.472 g disodyum hidrojen fosfat (Na2HPO4) ve 250 g potasyum dihidrojen fosfat (KH2PO4), 800 mi distile suda çözülür. 4.5 g sodyum klorür ilave edilir ve distile su ile 1 litreye tamamlanır, pH kontrol edilip, 7.6'ya ayarlanır. (Seyrettik HC1 veya NaOH ile). Bu çözelti buzdolabında en fazla 1 hafta dayanır. 190 Substrat olarak propiyoniItiyokolin kullanılır: 150 mg madde 80 mi su içinde çözülür, distile su ile 100 mi ye tamamlanır. Bu çözelti günlük hazırlanır. AChE inhibitörü olarak eserin salisilat (fizostigmin salisilat) kullanılır. 50 mg madde 40 mi suda çözülür, distile su ile 100 mi ye tamamlanır. Çözelti baz dolabında en fazla 2 hafta dayanır.

Teknik : Yöntem tam kan, eritrosit veya plazmaya uygulanabilir. Kan örnekleri heparinize tüplere alınır. Yöntem postmortem kana da uygulanabilir. Heparinli kan örnekleri +4°C de saklanır. Uygulamada 20 \ı\ kana 20 mi DTNB tampon çözeltisi ilave edilir. Seyreltilmiş kan örneğinden üç tüpe 4'er mi konur. (1. Tüp kör kan deneyi için: 2. Tüp kan numunesi, geriye kalan seyreltilmiş kan, 3. Tüp 3000 rpm de 5 dakika santifüj edilir. Süpernatanttan, 4'er mi 2 ayrı tüpe konur. (3. Tüp plazma kör; 4. Tüp plazma numunesi). Kör deney olarak ayrılan (1. ve 3. tüplere) kan ve plazmaya 50 jul eserin salisilat çözeltisi (ChE inhibitörü) ilave edilerek, vortekste karıştırılır. Bütün tüpler (kör ve numune içeren tüpler), 5 dakika 30°C de su banyosunda inkübasyon için bekletilir. Hepsine substrat olarak 1 mi propiyonil tiyokolin ilave edilir. Tekrar 30°C de 10 dakika inkübasyon için bekletilir. İnkübasyondan sonra, numune plazma ve kanı içeren tüpler 50 (0.1 eserin salisilat çözeltisi ilave edilir. 1 ve 2 nolu tüpler (kanlar) 3000 rpm de 5 dakika santifüj edilir. Oluşan sarı renkli çözeltilerin absorbansları (her 4 tüpteki çözeltiler), distile suya karşı, 405 nm de okunur. 191 Kalibrasyon Sistein hidroklorür standart olarak kullanılır. 63.05 mg sistein hidroklorür 900 mi distile suda çözülür. Distile su ile 1000 mi ye tamamlanır (0.4 m mol I). Çözelti kullanılacağı zaman hazırlanmalıdır. Kalibrasyon eğrisinin çizilmesi için 0; 0.20; 0.40; 0.60; 0.80 ve 1.0 mi sistein standart çözeltilerine, 4 mi DTNB tampon çözeltisi ile siyreltilir. Distile su ile 5 mi ye tamamlanır. Oluşan renklerin absorbansı, (1 mi distile suya 4 mi DTNB çözeltisinin ilavesi) ile hazırlanan köre karşı 405 nm de okunur. Absorbansa karşı, sistein konsantrasyonu işaretlenerek doğru çizilir. Hesaplama : Kolinesteraz aktivitesi tayini için aşağıdaki formül kullanılır. A (T-B) C (S) x T.V

ChE (aktivitesi) =---------------x------------------IU/ml A (S) t x SV

A (T-B) : Tam kan veya plazmanın absorbansından tam kan (kör) veya plazma (kör)ün absorbansının çıkartılması ile elde edilen absorbans (An - Ak) A(S): En yüksek konsantrasyondaki standart çözeltinin (genellikle 0.40 u mol/ml sistein) absorbansı (As)

C(S) : Standart çözeltinin en küçük konsantrasyonu (genellikle 0.V.08 n mol/ml sistein) T. 192 A (T-B) 0. Sonucun yorumu Organik fosforlu insektiflere maruz kalmamış (normal) kişilerin kolinesteraz değerleri: Tam kan : 4. Kolinesteraz düzeyinin % 50-60 inhibisyonu hafif .V.1 IU/ml arasındadır.maruziyet sonrası AChE -xlOO formülü ile Maruziyet öncesi AChE hesaplanabilir. .5-3.: Örnek hacmi (absorbansı okunan 20 jj.: Toplam hacim (5 mi) S. AChE düzeyindeki düşme % si (inhibisyon %): Maruziyet öncesi AChE .= --------------.1 : 5 = 0. % 60-90 inhibisyonu orta. % 90-100 inhibisyonu ise şiddetli zehirlenme olarak kabul edilmektedir (Maroni.08 x 5 A (T-B) ChE aktivitesi =-----------. Plazma : 1.6-4. As Eritrosit kolinesteraz aktivitesi : (Tüm kan kolinesteraz aktivitesi-plazma kolinesteraz aktivitesi) eşitiği ile hesaplanır. Bu amaçla kişilerde maruziyet öncesi ve sonrası AChE aktivitesi ölçülür. Organik fosfat esterlerin maruziyette AChE inhibisyon % si daha uygun bir kriterdir. M.5 IU/ml.x lOIU/ml A (S) 10x0. 1986).x 10 şeklinde formüle edilebilir.004 mi) t: Reaksiyon zamanı (10 dakika) IU/ml: Uluslararası ünite birimi (a. Eritrosit: 2.004 A (S) An-Ak ChE (IU/ml) =-----------. postmortem kanda kolinesteraz aktivitesi tayini.x-----------.0 IU/ml..5-7. ölüm nedeni hakkında bir bilgi verebilir. Ölüm olaylarında. mol substrat/dakika Teknik kısımda anlatılan koşullarda çalışıldığında değerler yerine konulursa.

6. Kurşun Kurşun ağır bir metal olup. endüstri ve çevre açısından önemli olan kurşunun toksikolojik analizi açıklanacaktır. porselen.. alaşım yapımı ve endüstirisinde kullanılır. N... Geliştirilen yeni tekniklerle (atomik emisyon ve absorbsiyon spektrofotometresi : AES ve AAS . civa. 1995). seramik. Akut zehirlenme. ve Gagliono Candela. iatrogenik zehirlenmelerin araştırmalarında atomik absorbsiyon spektrofotometresi (AAS) ve İndüktif Coupled Plasma Spektrofotometresi (ECP) en çok tercih edilen yöntemlerdir. 194 6. gibi) boya akümlatör. vulkanize kauçuk. polarografi. sb. çeşitli nedenlerle ölen kişilerin (postmortem) kanlarında AChE aktivitesi tayin edilmiştir. ICP pahalı bir tekniktir. rutin toksikoloji labratuvarlarda halen kullanılması gereken bir deneydir. kadmiyum. anodik stripping voltametresi : ASV. Organik kurşun . METALİK ZEHİRLER Metallerle zehirlenmelere çok eski yıllardan beri rastlanmaktadır. Ancak en fazla düşme organik fosforlu insektisitlerle zehirlenmede gövrülmüştür (Kaşifoğlu. Arsenik zehirlenmesinin Orfıla tarafından biyolojik materyalde (saçta) Marsch deneyi ile aranması adli ve analitik toksikolojinin başlangıcı olmuştur. R. Bu bölümde Reinsch deneyi. Zamanımızda metal zehirlenmeleri. iyi sonuç veren bir teknik olan AAS rutin olarak kullanılan bir yöntemdir (Fazla bilgi için: Borriella. krom. nikel gibi).1987).2. nötron aktivasyon: NAA) eser miktarda metallerin çevrede ve biyolojik materyalde duyarlı ve spesifik analizleri mümkün olmaktadır. Hg. insektisit.Yaptığımız bir araştırmada. mesleki maruziyet. Ayrıca aynı örnekle multielementlerin kantitatif analizi hızlı olarak yapılabilmektedir. Bu nedenle toksikolojik analizlerde yeterli duyarlıkta. Bu bulgulara göre solunum yetmezliğinden kalp hastalığından. kurşun karbonat.1. Çünkü her iki teknikle de hemen bütün elementlerin analizi yüksek duyarlıkla olarak yapılabilmektedir. akut ve kazaen zehirlenmelerden çok mesleki ve çevresel maruziyet nedeni ile önem kazanmıştır (Kurşun. Bazı metallerin (As. B. lehim. Se ve Te) biyolojik materyalde doğrudan aranmalarında uygulanan Reinsch testi klasik bir yöntem olup. 193 6. Kurşun ve anorganik kurşun bileşikleri (kurşun nitrat. CO zehirlenmelerinden ölen kişilerde AChE aktivitesi düşük bulunmuştur. Reinsch deneyi Bakırdan daha soy elementlerin biyolojik materyalde aranmaları için kullanılan bu test ve destekleyici deneyler kitabın genel bölümünde açıklanmıştır. R. Bu nedenle biyolojik materyalde metalik zehirlerin analizi ile ilgili yöntemlerde paralel olarak gelişmiştir. anorganik ve organik bileşikleri vardır.

4. 1998). 1983. TMK gibi) toksisitesi ve çevre kirliliği nedeni ile kullanımları yasaklanmış veya sınırlanmış olmasına karşın halen bir çok ülkelerde önemini korumaktadır (Fazla bilgi için Vural. Her çözelti ilavesinden sonra vorteksle karıştırılır.bileşiklerinden tetra etil kurşun (TEK) ve tetrametil kurşun (TMK) benzine geri tepmeyi önlemek için ilave edilir. Metiliobütilketon (MIBK): su ile doyurularak kullanılır. 0..25 mi 1 N asetik asit ilave edilir. Tümtürk. Kurşunun mesleksel ve çevresel izlenmesinde kandakurşun. 2) Atomik absorbsiyon Spektrofotometresinde yarıklı kuvars tüp uygulaması . 1 mi amonyum pirolidin ditiyokarbamat çözeltisi. Vural. Yöntemin prensibi. N. kan örnekleri kurşun içermeyen heparinize tüplere alınır. Labratuvarımızda bu amaçla kullanılmış yöntemler aşağıda açıklanmıştır. 2.. idrarda kurşun. 5 dakika 2000 devir/dak santirifüj edilir.. Y: Vural.N) Teknik : 5 mi heparinize kan örneğine 1 mi Triton-X-100 ilave ederek hemoliz edilir. G. Doğrudan alevli AAS. 5 mi suda doyurulmuş MIBK ilave edilerek. Reaktifler: 1. Triton X -100 (Alkil fenoksi politoksi etanol) : 5 mi Triton X-100. Kalibrasyon grafiğinden konsantrasyon hesaplanır. 3. noniyonize su ile 100 mi ye tamamlanır. N : 1996 ve Duydu. Y. Hemolizi hızlandırmak için vorteksle karıştırılır ve 10 dakika bekletilir. 1997'ye bakın). Güvendik. Kalibrasyon eğrisinden hesaplanır. Alkil kurşun bileşiklerini (TEK. N. pH: 2-4 aralığında ekstrakte edilir. (Daha ilerde açıklanmıştır). Üstte ayrılan organik fazın absorbansı 217 nm de atomik absorbsiyon spektrofotometresinde okunur. alevli yöntemde duyarlığı arttırmak için yarıktı kuvars tüpü uygulaması veya grafit fırın (alevsiz yöntem) yöntemi kullanılabilir (Vural. karıştırılır. Asetik asit (l. Amonyum (veya sodyum) pirolidin ditiyokarbamat (SDDC): 2 g madde diyonize su ile 100 mi ye tamamlanır. Kanda ve idrarda AAS ile kurşun tayini Biyolojik materyalde AAS ile kurşun tayininde değişik yöntemler uygulanabilir.. N. 195 1) Alevli AAS yöntemi ile kanda kurşun tayini Kanda kurşun tayini için. Organik fazın 217 nm de absorbansı MIBK (kör) e karşı okunur. kurşun sodyum pirolidin ditiyokarbamatla komplekse alınır ve oluşan kompleks su ile doyurulmuş metilisobütilketonla (MIBK). Duydu. 1998. N. idrarla porfirin atılımı ve delta aminolevülinik asit (d-ALA) tayinleri yapılır.

5 mi alınarak deiyonize su ile 5 mi ye tamamlanır.1 mi. Y. deiyonize su ile %1 oranında (hacim/hacim) seyreltilmiş sulfirik asitde çözülerek 100 mi ye tamamlanır. 60. .2 mi.5 kez arttırılabilir (Duydu. 0. yarıklı kuarz tüp-atom yakalama tekniği kullanarak arttırılabilir. 40. Teknik : Yarıklı kuarz tüp (hazır olarak sağlanır).159 g Pb (NO. açıklandığı şekilde %l lik lantanyum klorürle kaplanır. 20..Alevli atomik abrosbsiyon spektrofotometresinde (FAAS) yarıklı kuvars tüp . Bu 196 amaçla kullanlan yarıklı kuarz tüp (Slotted Tube Atom Trap. Aletin sıfır ayarı MIBK'e karşı yapılır. ve ark. yakut asetilen-hava karışımı. Çözeltiden 0. dalga boyu 217 nm. Kuars tüpün ışık yolunu kapatmaması için yatay ve dikey ayarlar yapılır. Bu çözelti 1 mg/ml kurşun içerir. Organik fazın absorbansı okunur. Kalibrasyon : Stok kurşun çözeltisinin seyreltilmesi ile standart karışım seri çözeltileri hazırlanır. Standart kurşun çözeltisi (10 |ug/ml). analizi yapılan ve atomize edilen metal atomlarının ışık yolu üzerinde yarklı kuarz tüp kullanımı ile daha yoğun ve daha uzun süre kalmasına dayanmaktadır. 3) AAS . 80 ve 100 p. 0.g/100 mi konsantrasyonda karışıma karşılık gelecek standart çözeltiler hazırlanmış olur. Okunan absoıbans. Cihazın sıfır ayarı suda doyurulmuş MIBK ile yapılır. Absorbansa karşı konsantrasyonlar işaretlenerek kalibrasyon grafiği hazırlanır. kan örneğine uygulanan işleme tabi tutulur. 0.atom yakalama tekniği uygulanarak aletin duyarlığı arttırılır. Böylece 5 mi kan ile çalışıldığında 0. Bu şekilde 20 dakika tüpün alt kısmı. 1998). Daha önce açıklanan MIBK ile selasyon oluşturduktan sonra ekstraksiyonla kurşun tayinine göre duyarlık 2. Yarıklı kuars tüpün kaplanması: Bu amaçla % l'lik lantanyum klorür çözeltisi yarıklı kuars tüp üzerine FAAS çalışır durumdayken püskürtülür.-*)?.3 mi. STAT) uygun bir düzenekle alevin üzerine yerleştirilir ve alevin yarıklı kuars tüpün yarıkları arasında geçmesi sağlanır.yarıldı kuvars tüp kullanarak kanda kurşun tayini Alevli atomik absorbsiyon spektrofotometresinin (FAAS) duyarlığı. günlük hazırlanan kalibrasyon eğrisinden değerlendirilir. 197 Bu standart çözeltilere. Bu yöntemin prensibi. 0. 1 mi stok çözeltisinin deiyonize su ile seyreltilmiş %1 lik nitrik asitle 100 mi ye seyreltilerek hazırlanır. Bu kaplama sayesinde tüp ısıya daha dayanıklı hale getirilmiş olur. 10 dakikada tüpün üst kısmı kaplanır. yarık (slit) genişliği : 1 nm.4 mi ve 0. Stok kurşun çözeltisi 0. Kullanılan atomik absorbsiyon spektrofotometresinin koşullan : Lamba akımı : 5 mA.

Organik faz. Elde edilen absorbanslara karşı konsantrasyonlar işaretlenerek kalibrasyon eğrisi hazırlanır. 1998). Organik fazın absorbansı su ile doyurulmuş MIBK 'a karşı 21 7 nm de okunur. ALA'nın etil asetoasetat ile kondensasyonu sonucu oluşan 2metil-3-karbetoksi-4-(3-piropiyonik asit) pirolun (kısaca ALA-priol). dietil kurşun gibi) şeklinde. Kandaki ALA ile idrardaki ALA konsantrasyonu arasında doğrusal bir ilişki olduğu gösterilmiştir. Y. Organik kurşun (tetra etil kurşun gibi) bileşiklerine maruziyette.Kanda kurşun tayini yapılırken. 199 İdrarda ALA tayininde prensip. Süre sonunda. yarıkıl kuarz sistemini içeren FAAS ile de duyarlığın arttırılması için kullanılabilir. stok kurşun çözeltisi 100 mg/100 mi. Not : Aynı yöntem. 4) İdrarda FAAS ve FAAS-STAT kambinasyonu ile kurşun tayini Bu yöntemin prensibi. Bu çözelti uygun şekilde seyreltilerek 0. İdrarda total kurşun (PbT) tayini : 10 mi idrar numunesi. bir kısmı da anorganik kurşun iyonu şeklinde atılır. Ve ark. daha önce açıklanan MIBK'la olan şelasyon-ekstraksiyön işlemi uygulanır. Seyreltik amonyak çözeltisi ile pH 7 ye aralanır. İdrarda kurşun total. Kalibrasyon eğrisinden konsantrasyon hesaplanır. kurşunun bir kısmı organik kurşun metabolitleri (trietil kurşun. doğrudan FAAS'de absorbansının ölçülmesidir. Kalibrasyon eğrisi için. anorganik ve organik kurşun olarak tayin edilebilir. idrardaki kurşunun sodyum dietilditiyokarbam (SDDC) ile selasyon oluşturması ve MIBK fazına alınarak. çözelti bir ertene aktarılarak 1 mi 1 M dibazik amonyum sitrat ilave edilir. asit dijestiyon fırınının özel tüplerine konur ve 5 mi konsantre nitrik asit ilave edilir. Standart çözeltilerden 10 mi alınarak. 2 mi %3 SDDC ilavesinden sonra 2 mi MIBK ile ekstrakte edilir. önce 1 mi alınarak deiyonize su ile 100 mi ye tamamlanır (1 mg/100 mi). 130°C da 90 dakika bekletilir. Total kurşun atılımı ise genel kurşun maruziyetinin bir ölçüsü olarak kullanılır. yarıklı kuarz tüpü içeren FAAS cihazına çalışırken püskürtülür ve 217 nm de absorbans okunur.g/ml lik standart kurşun çözeltileri hazırlanır.g/ml ve 7 u.5 u. Pb maruziyetinde idrarda Ö-ALA tayini İdrarda 5-aminolevülinrik asit (ALA) artışının kurşun maruziyetinin tanısında kullanılabileceği (biyomarker) 196O'Iı yıllardan beri bilinmektedir. Bu nedenle idrarda organik kurşun (PbO) ve anorganik (inorganik) kurşun (Pbl) atılmının 198 ayrı ayrı tayini ve oranları (PbO/Pbl). Uygulamada idrar ALA konsantrasyonunun tayini daha çok kullanılmaktadır. etil asetat ile ekstrakte . idrarda total kurşun tayini yöntemi uygulanır. organik kurşun bileşikleri ınarııziyetin bir ölçüsü olarak değerlendirilebilir (Duydu.

1) İdrarda uroprofinin tayini : Yöntemin prensibi. Ehrlich reaktifi : 30 mi glasial asetik asit üzerine 1 g p-dimetilaminobenzaldehit ve 5 mi %60 perklorik asit ilave edilir. Her iki tüpe de 2 mi Ehrlich reaktifi ilave edildikten sonra 10 dk.7 mi glasial (konsantre) asetik asit ve 13. Böylece 0. Bu çözelti +4°C de en az 2 ay dayanıklıdır. Ayrıca kurşun maruziyetinde eritrositlerde porfirinlerin de düzeyi artar. numunelerde ALA tayininde açıklanan işlemler aynen uygulanır ve 553 nm de okunan absorbanslara karşı konsantrasyonlar belirlenerek kalibrasyon eğrisi hazırlanır. İdrardaki ALA konsantrasyonunu tayin etmek için etil asetoasetat ilave edilen (A) ve ilave edilmeyen (B) tüplerinin absorbansları ayrı ayrı ölçülür.3. uroporfirinler kalsiyum fosfat üzerinde absorbe olur.2.6) ilave edilir. 5. bekletilir. 3000 rpm'de santrifüj edildikten sonra üst fazda kalan etil asetat dan 2'şer mi alınıp ayrı tüplere aktarılır. Bu porfirinlerin çoğu protoporfirin şeklindedir. 0.5.0.5 ve 3 mg/100 mi konsantrasyonlarda standart çözeltiler hazırlanmış olur. Distile su ile 100 mi ye tamamlanır. 5 ve 6 mi stok çözeltiden alınarak su ile 100 mi ye seyreltilir. B 200 tüpünden elde edilen absorbans A tüpünden elde edilen absorbans dan çıkarılır ve elde edilen absorbans değerine karşılık gelen ALA konsantrasyonu standart eğriden hesaplanır. Eritrositlerdeki protoporfirinin artışı kurşun zehirlenmesinin tanısında biyolojik indeks olarak kullanılır.6. Teknik : Kapaklı 2 ayrı tüpe l'er mi idrar ve l'er mi asetat tamponu (pH: 4.2 mi etil asetoasetat ilave edildikten sonra her iki tüp vorteksle karıştırılır (etil asetoasetat ilave edilen tüp blank olarak kullanılır).6): 70 mi su üstüne. 1. Kurşun maruziyetinde porfirinlerin tayini Kurşun maruziyetinde. Tüplerin her ikisi de kaynayan su banyosunda 10 dk. 3. Asetat tamponu (pH: 4.6. Tüplerden birine 0.6 g sodyum asetat trihidrat ilave edilerek çözülür.edilmesi ve Erhlich reaktifi ile verdiği viyole rengin absorbansının 553 nm de ölçülmesine dayanır. . 3 dk. Glasiyal asetik asit ile 100 mi ye tamamlanır. hem metabolizmasında oluşan porfirinlerin atılımının hızlandığı yıllardan beri bilinmektedir. idrar örneğine disodyumhidrojen fosfat (Na2HPO4) ve kalsiyum klorür (CaCl2) ilavesiyle çöken porfirinlerden. 2. 0. Standart ALA çözeltileri. 1. beklenir ve 553 nm de absorbansları okunur. Tüpler soğutulduktan sonra her ikisine de 3'er mi etil asetat ilave edilir ve elde çalkalanarak ALA-pirol ekstrakte edilir. Porfirinler arasında en çok uroporfinin ve koproporfinin atılımı araştırılır. Kullanılan reaktifler : Stok ALA çözeltisi : 50 mg/100 mi (suda) konsantrasyonda hazırlanır. Kalibrasyon doğrusu : Daha önce hazırlanmış olan standart ALA çözeltilerine.

5 N-HC1 içinde çözülür. İdrarda koproporfırin konsantrasyonu aşağıdaki formülle hesaplanır.karıştırıldıktan sonra 30 dakika bekletilir 10 dakika santifüj (2000 dak/devirle) edilir.5 . Çökelek 10 mi 0. alt faz süzülür. 2000 dak/devirle santrifüj edilir. eter fazına 10 mi su ilave ederek tekrar çalkalanır. konsantrasyon hesaplanır.3. Kalıntıya 2 mi su ilave ederek. Üst faz atılır. 15 mi lik santifüj tüpüne pH sı ayarlanmış idrar örneğinden 2 mi konur. huninin ağzı kapalı olarak 2 dakika çalkalanır. Birleştirilen asit ekstraktları 5 dakika 2000 devir/dakikada santrifüj edilir. 1 cm lik spektrofotometre küvetine konarak. 4 mi 1 M sodyum asetat ilave edilir. 2) İdrarda koproporfınin tayini Yöntemin prensibi: Asitlendirilmiş idrardan koproporfırinler eter ile ekstrakte edilir.1 N NaOH ilave edilir. Vorteksle karıştırıldıktan sonra 30 dakika bekletilir 10 dakika santrifüj. Eter fazı 0. 30 mi eter ilave ederek. 401 ve 430 nm de 0.g)= (koproporfirin (u. 405 ve 430 nm de 0.5'e ayarlanmış olmalıdır.Çökelek hidroklorik asitte çözülür ve 380. Teknik : 5 mi idrar örneği deney tüpüne konarak. Üst faz.1 NHCI ile ekstraksiyonu 5 kez tekrarlanır. Üst faz atılır. 1 mi glasial asetik asit ilave ederek.(A^so + A430)] 202 5 Toplam koproporfirin ()J. sulu faz atılır. 401 ve 430 nm de absorbanslar spektrofotometrede okunur.817 [2xA40ı . Sulu faz atılır. 201 Üst faz atıldıktan sonra tüpe 2 mi 0. Uroporfirin miktarı aşağıdaki formülle hesaplanır : u.1 NHCl'e karşı absorbansları okunur. Hg koproporfirin/ml ekstraktı = 0. vorteksle karıştırma ve santrifüj işlemi tekrarlanır. Fazlar ayrıldıktan sonra. 405 ve 430 nm de absorbansları okunarak. Sonuçlar kreatinin'e göre düzeltilir. Çözeltinin pH sı 5-5. 380.1 N HC1 ile ekstrakte edilerek. Teknik : Bir ayırma hunisine 15 mi idrar örneği alınır. Üzerine 2 damla %5 lik Na2HPO4 ve 2 mi 1 N NaOH ilave edilir.g)/ml ekstrakt x------) x .g uroporfırin/ml = 0. Tekrar vorteksle 10 dakika karıştırılarak santifüj edilir. 1 mi 1 M asetik asit. 380. Eter fazı temizleninceye kadar su ile yıkama (ekstraksiyon) işlemi bir kaç kez daha tekrarlanır.0'e ayarlanır.831 x [ 2 A405 (A380+ A43o) ] Burada : A absorbansı göstermektedir.1 N HC1 ilave edilerek çalkalanır. Eter fazına / mi 0. 380.5 N-HCl'e karşı absorbansları spektrofotometrede okunur. numunenin pH si 2. Çözelti spektrofotometre küvetine aktarılarak. Eter fazının 1 mi 0.

6-20 mg artmış. idrar. Vücutta toplam kurşun birikiminin yaklaşık %2 si kanda bulunur. Zehirlenme olaylarında bu miktar 250 ja. koproprofınin konsantrasyonu kreatinine göre düzeltilmelidir. yetişkin ve çocuklarda kurşun düzeyi 100 mi kanda 0-40 (ag arasında değişir. 40 mg/l ise tehlikeli. İdrarda kurşun atılımı daha uzun süreli maruziyetlerin gösterilmesi için daha uygun bir kriterdir. toplam koproprofinin miktarından önce. Kandaki kurşunun 80-120 u.g/1 arasında ise artmış kabul edilir.15 24 saatlik idrar mi Alınan idrar örneği "spor" idrar örneği olduğu için.g/1 kabul edilebilir.mol/l üstüne çıkar. İdrarda litrede 80 p. Rutin çalışmalarda. Bu nedenle maruziyet derecesi ve kurşun entoksikasyonlarda biyolojik indeks olarak hem metabolizması ara. 80-150 (j. 20-40 mg/l kabul edilebilir.5 |j. Porfırinler ve ALA için normal ve yüksek değerler ise : a) İdrarda ALA (mg/1) : 0-6 normal. kurşun absorbsiyonunun derecesini gösterir. 203 Şiddetli zehirlenmelerde ve tehlikeli durumlarda kan kurşun düzeyi 120 Hg/100 mi kan üstüne çıkar. Yapılan araştırmalara göre normalde kurşuna mesleki olarak maruz kalmayan kişilerde. 500-1500 ng/1 artmış. Kan kurşununun %90'ı eritrositlerde toplanmıştır.75 nmol/1.g/1 arasındadır. Kurşun abrosbsiyonu ve kurşundan etkilenmenin tanısında en iyi kriter kan kurşunun tayinidir. ürünleri olan dALA ve porfirinlerin de analizi yapılır. 150-200 jj. saç. 204 . Kurşun maruziyetinde "hem" metabolizması da etkilenir. kan kurşun düzeyinin ölçülmesi yakın zamanda kurşun maruziyeti için bir indekstir.g/100 mi kan).(0-40 fJ. çevre kirliliğine bağlı olarak. c) Eritrosit protoporfırin düzeyi ise normal kişilerde 0-0. mesleki maruz kalanlarda ise 1. kemik gibi) kurşun tayini.g/l üstü ise tehlikeli. b) İdrarda koproporfırin III (KP III ise) p. 1500 |J. İdrarda devamlı kurşun atılımı yüksek miktarda kurşun alınmasını gösterir. Analiz sonuçlarının yorumu Kurşuna maruziyet derecesinin belirlenmesinde biyolojik materyalde (kan.g/100 mi arasında olması absorbsiyonun arttığını gösterir. 150-500 (j.g/1 olarak normal kişilerde 0-150 ja. Özellikle organik kurşun bileşiklerine maruziyette total kurşun tayini yanında anorganik kurşun ve organik kurşun tayini de önem taşır. [Anabilim Dalımızda çevresel ve mesleki kurşun maruziyetinin araştırılması ile ilgili çalışmalar ve bulguları içeren literatürler kitabın sonunda verilmiştir].g/1 kabul edilebilir.g/1 üstüne çıkar.g kadar kurşun normal.

Metalik sodyum ve potasyum bu tür kazalara yol açan iki metaldir. Özellikle. Çoğunlukla bu maddeler cilt üzerinde tahriş edici etkiye sahip olduklarından yıkama işleminden sonra. Arkadan. sodyum bikarbonat çözeltisi ile. Tıbbi bir bakım gerekip gerekmediği. bu maddenin az bir kısmı metal spatülle alevde ısıtılarak anlaşılabilir. Bu metaller miktarlarının 15-20 misli alkolle yok edilmeli veya orijinal şişeleri içinde saklanmalıdır. 3) Gaz veya çözücü buharlar ile çalışırken inhalasyon yolu ile bir zehirlenme olduysa. Bu nedenle bu metallerin kırıntıları açık havada bırakılmamalı. hastanın bu ilk yardımdan sonraki durumuna bağlıdır. Ayrıca bunlarla yapılan reaksiyonlar. lavabo veya çöp sepetlerine atılmamalıdır. patlaması ile ilgili olabildiğii gibi. kişi derhal laboratuvardan uzaklaştırılır ve yatırılarak sıcak tutulur. Her kimya laboratuvarında çalışanların bilmesi gereken bu önlemler aşağıda açıklanmıştır: 1) Laboratuvarda çalışırken. Yangın çıktığı taktirde yanabilen 205 her şey uzaklaştırılır. Yıkama için her laboratuvarda bulundurulması. hiç olmazsa normal bir gözlük takmak yerinde olur. çoğu kez çalışılan toksik kimyasal maddelerin inhalasyonu. deri veya gözün kimyasal madde buharı veya kendisi ile temasında. patlama tehlikesi olasılığına karşı. deri veya ağıza temasla veya ağız yolu ile sindirim yoluna geçmesi ile meydana gelen zehirlenmeler şeklinde olmaktadır. Bu nedenle yukardaki koşullarda çalışırken. ilk yapılacak iş bol su ile temas yerini yıkamaktır. saat kayışı gibi eşyalar gevşetilir. mümkün olan aperey (Şekil 23) görülmektedir.EK-1 LABORATUVARDA İLK YARDIM Kimya laboratuvarlarında çeşitli nedenlerle kazalara rastlanmaktadır. Alev üzerine ıslak paçavra veya karbon tetraklorür dökerek yangın söndürülür. otoklav) kullanırken. korunması gereken en önemli organ gözlerdir. Amonyak. gözde bu durum olduysa tıbbi bakım da yapılmalıdır. hidroklorik asit buharı ile hafif bir inhalasyon halinde bile hasta hemen hastaneye yollanır veya doktor çağrılır. Vakum veya yüksek basınç altında çalışan apereyleri (vakum desikatörü. bir yanık pomadı (vazelin v. Solunumu zorlayan elbise. Bu gibi durumlarda ilk yardım olarak laboratuvarda hemen uygulanması gereken önlemler vardır. Hafif şok görüldüğünde çay veya kahve verilebilir. kullanılan apereylerin kırılması. kalevi bir madde ise seyreltik asetik asitle temas yerini yıkamak gerekir. 2) Eter ve diğer uçucu yanabilen organik çözücülerle çalışırken bunların yanında alev bulundurmamalıdır. eğer asit özellikte bir madde ise. Bu kazalar. Bilinmeyen bir maddenin patlayıcı olup olmadığını. su banyosu yerine yağ veya kum banyosunda yapılmalıdır. 4) Ağız. Patlayıcı maddelerle çalışırken de korunma gözlüğü takmak zorunludur. yangın bombası kullanmaktır. kalın camlı sağlam bir korunma gözlüğü takmahdir. En iyisi. . göz.s ) sürmelidir.

formik asit ve hidroflorik asitle oluşan yanık şiddetini azaltmakta yararlıdır. solunum zehirlenmelerinde yapay solunum yaptıran apereyler bulundurulması da yararlıdır. bu maddelerin özel antidotlarının bulunması gerekir. 8) Ayrıca büyük laboratuvarlarda. su ile 1000 mi ye tamamlanır. hidroflorik asit ve benzeri. 207 6) İyot içilmesi halinde. yanık yer %3 bakır sülfat ile yıkanmalıdır. derhal % l'lik sodyum tiyosülfat içilmelidir. İntravenöz olarak antidot uygulamasını ancak doktor yapabilir. (A) çözeltisinden 50 mi geniş ağızlı ve polietilen kapaklı bir şişeye konur.88) su ile 15 kere sulandırılması ile elde edilen seyrettik amonyak. Bunun dışında hemen doktora başvurmalıdır. Burada önemle belirtilecek nokta şudur: Siyanür zehirlenmesinde ancak yukardaki şekilde bir ilkyardım laboratuvarda uygulanabilir. Örneğin: a) Brom.Şekil 21. Ayrıca 1 hacim amonyağın (d: 0. aşağıdaki şekilde hazırlanan antidot karışımı. Üstüne açıkça okunacak şekilde "SİYANÜR ANTİDOTU A" yazılı bir etiket yapıştırılır. 7H2O) ve 3 n sitrik asit BP soğuk suda eritilerek bir litreye tamamlanır (Bu çözelti bozulduğunda kullanılmamalıdır). formik asit.Göz yıkama şişesi 206 5. 208 EK-2 ÖNEMLİ REAKTİFLERİN HAZIRLANMASI .sülfat (FeSO. Özel antidotlar: Korozif ve zehirli kimyasal maddelerle çalışan laboratuvarlarda. brom. 200 g magnezyum oksit. b) Hidrosiyanik asit. 7) Fosforla cilt yanmalarında. 9) Amonyak tamponu (pH : % ): g amonyum 40 mi 5 M amonyak içinde çözülür. Bu şekilde. hemen ilk yardım olarak hastaya verilebilir. B) 60 g susuz Na2 CO3 bir litre suda çözülür. Ani bir zehirlenmede. Aynı şekilde (B) çözeltisinden de 50 mi alınarak ikinci bir şişeye konulur ve "SİYANÜR ANTİDOTU B" yazılır. demir-2-hidroksit hem emetik olarak etkir. aynı şekilde sodyum tiyosülfat çözeltisi kullanarak uzaklaştırılabilir. siyanür tuzları ve nitrillerle (hidrolizle HCN verirler) oluşan zehirlenmelerde. diğer yakıcı asitlerle oluşan deri yanıklarının tedavisinde (magnezyum+gliserin) pomadı kullanılabilir. Deri üstündeki iyot lekeleri de. bu iki şişe içindeki çözelti birbiriyle karıştırılır ve hastaya içirilir. 240 mi gliserinle pasta haline getirilir ve bundan yanık kısma doğrudan doğruya sürülür. A) 158 g demir-2. hem de siyanürle toksik olmayan demir bileşiği oluşturur.

HNO3) çözeltisi : 0.Distile su ile 500 mi ye tamamlanır. 10 mi (b). . Diazo çözeltisi (fenol tayini için) : a) p-nitroanilin çözeltisi : 0.1 g HgO 10 damla %25 HNO3 içinde çözülür. b) %5likNaNO3 (suda). Berrak kısım kullanılır. 5 H O.05 g bromfenol mavisi 10 mi asetonda çözülür ve 100 mi ye tamamlanır. 20 mi distile suda çözülür. Alkol Standart çözeltisi: 100 mi lik balonjojeye 50 mi distile su konur. b) 40 g potasyum iyodür 100 mi suda çözülür.53 mi absolü mutlak etil alkol hassas bir pipet veya büretten ilave edilir.4) : 24.5 mi (b) çözeltisi. 0. Cıva nitrat çözeltisi (Barbitüratlar için) : (HgO .70 g saf potasyum dikromat 150 mi distile suda çözülür. Asetat tamponu (pH 5) : 13. 2.. Dragendorff reaktifi : a) 2 g bizmut subnitrat.280 mi saf konsantre sülfürik asit yavaş yavaş karıştırılarak ilave edilir. . Saf etil alkol ile 1 litreye tamamlanır.2 N NaOH ilave edilir. . Borat tamponu (pH 9.': . .8 g H BO (borikasit). 100 mi 1 N HCI de çözülür. Civa-2-klorür (veya bromür) çözeltisi (Gutzeit deneyi) : 0.Ansties reaktifi : 3. 6 H O. Bakır sülfat çözeltisi (Reinsch deneyi Hg için) : 5 g CuSO . Su ile 100 mi ye tamamlanır. 25 mi (a) çözeltisi ile karıştırılır.05 g bromfenol mavisi 10 mi asetonda çözülür ve 100 mi %1 AgNO3 (Aseton + su : 1 + 3 da hazırlanmış) ile karıştırılır. 100 mi suda çözülür. Kullanmadan hemen önce 1. 25 mi asetik asit ve 100 mi suda çözülür. Raktif 2 günde bir yenilenmelidir. Bu çözeltiden 80 mi alınarak tekrar 20 mi 0. 100 mi %25 etil alkolde çözülür.75 g p-nitroanilin 10 mi suda çözülür ve 20 mi konsantre HCI ilavesinden sonra 250 mi ye tamamlanır. Bu sırada büret veya pipetin ucu su yüzeyine çok yakın olmalıdır. Bromlu su : 5 g sıvı brom cam kapaklı bir şişeye konarak 100 mi su ilave edilir. Alkollü potasyum hidroksit çözeltisi : 35 g K.OH. Bu şekilde hazırlanan alkol standardı %2 liktir.6 g Sodyum asetat ve 6 mi asetik asit yeterli miktarda suda çözülür ve su ile 1000 ml'ye tamamlanır. 209 Demir-3-klorür (ferri klorür) çözeltisi : % 5 lik : 5 g FeCI3 . 20 mi asetik asit ve loo mi su karıştırılır. fosforlular için) : 0.2 N NaOH ile 1 litreye tamamlanır. Brillant green (yeşili) reaktifi : 1 g Brillant yeşili.. Bromfenol mavisi reaktifi (TLC de org. Kullanırken 10 mi (a).

Su ile 200 mi ye tamamlanır. Kahverengi şişede saklanır. Fenol çözeltisi : a) Stok (Standart çözelti): 0.8-dihidroksi naftalin-3. 45 mi % 20 perklorik asit (ağırlık/ağırlık) ve 50 mi % 50 nitrik asit (ağırlık/ağırlık) birbiriyle karıştırılır.Fehling reaktifi : a) 35 g CuSO .1 g 2.04 g flourscein 100 mi etil alkolde çözülür.5 g senyet tuzu (sodyum potasyum bitartarat) 50 mi suda çözülür. Bu çözelti 1 mi de 10 mikrogram (jag) fenol ihtiva eder.2 potasyum dikromat (suda). Karışım karanlıkta saklanmalıdır. ! '* Kobalt nitrat çözeltisi (Barbitüratlar için) : 1 g kobalt nitrat veya kobalt asetat 100 mi susuz metil alkol içinde çözülür.6-dibromokinon-klorimid 25 mi % 95 etanolde çözülür. 2 g Ki ilave edilir. Kurşun asetat çözeltisi : 10 g kurşun asetat suda çözülür ve 100 mi ye tamamlanır. Flourscein reaktifi (İTK için): 0. İyodoplatinat çözeltisi : 1 g platin klorür 10 mi suda çözülür ve 200 mi % 30 luk Ki içine ilave edilir. N-iyot çözeltisi: 12-13 g I ve 20-25 g Ki 100 mi suda çözülür. 210 İyot çözeltisi : a) Genel ( %2 ): 2 g iyot ve 4 g potasyum iyodür 100 mi suda çözülür. İzopropilamih çözeltisi (Barbitüratlar için) : 5 g izopropilamin 100 mi susuz metil alkol içinde çözülür. 25 mi % 20 perklorik asit (ağırlık/ağırlık) ve 25 mi % 50 nitrik asit (hacim/hacim) karıştırılarak hazırlanır.5 lik HNO te çözülür.6-disüIfonik asit) su ile 100 mi ye tamamlanır. FPN reaktifi : % 5 ferriklorür.1 g sodyum molibdat 100 mi konsantre sülfürik asit içinde çözülür: Gibbs reaktifi : 0. Çözeltinin rengi kahverengiye dönüştüğünde kullanılmaz. 25 mi % 30 sülfürik asit (hacim/hacim). b) Seyreltilmiş fenol standardı : 1 mi stok fenol çözeltisi su ile 100 mi ye seyreltilir. 5 H O 50 mi suda çözülür. Fröhde reaktifi: 0. : Kinin-KI reaktifı (Bizmut için): 1 g kinin sülfat 100 mi % 0. 17. Cam kapaklı renkli şişede ve buzdolabında saklanmalıdır. Mandelin reaktifi : 1 g amonyum vanadat 100 mi konsantre sülfürik asit içinde çözülür. Forrest reaktifi: 25 mi % 0. < ■ . iki çözelti eşit hacimde karıştırılır.5 g saf fenol 10 mi suda çözülür ve 4 mi konsantre HCI ilavesinden sonra su ile 500 mi ye tamamlanır. (Fehling 1). (Fehling II) Kullanılmadan önce. b) 5 g Sodyum hidroksit. ■■ ■ ■■ Kromotropik asit çözeltisi : 0. .5 g kromotropik asit (1.

Potasyum permanganat çözeltisi : a) (Kromotropik asit deneyi için ): 1.H O 100 mi seyreltik HC1 de (35 mi konsantre HC1 su ile 100 mi ye tamamlanır) çözülür. b) 3.Bu çözeltinin 0.22 g PdCl .7H O.Marme reaktifi : 30 g kadmiyum iyodür ve 60 mg potasyum iyodür 180 mi suda çözülür. Palladyum klorür çözeltisi (CO için) : a) 0. Mayer reaktifi : 1. dekante edilerek berrak kısım kullanılır.5 g KmnO4. Potasyum triiyodür ( KI-I) çözeltisi (asitli) Mikrokristalizasyon için : 10 g iyot 35 g Ki 100 mi suda çözünür. Mecke reaktifi (alkaloidler için) : 0. 250 mi 0. Çözünmenin tamamlanması için hafifçe ısıtılmalıdır. b) (Asitli çözelti) : 1 g madde 40 mi konstantre H SO ihtiva eden 100 mi seyreltik asitli suda çözülür.25 g cıva-2-klorür (HgCl2) 80 mi su da doymuş HgCl2 çözeltisinden bu karışıma hafif kırmızı bir çökelelek meydana gelinceye kadar karıştırılarak ileve edilir. b) 1 g PdCl .5 mi % 85 fosforik asit içinde çözülür ve su ile 50 mi ye tamamlanır. Millon reaktifi : 10 g civa. Karıştırıldıktan sonra 100 ml'ye tamamlanır. 100 ml'ye tamamlanır.4 ml'sine 20 mi glasial asetik asit ve 2. Bir gece bekletilir.4 g civa-2-klorür (merküri klorür. 7. 100 mi suda çözülür.0 mi fosforik asit (H PO ) ilave edrek karıştırılır.5 g selenyöz asit 100 mi konsantre sülfürik asitte çözülür. Gerektiğinde hafifçe ısıtılır. 100 mi etil alkolde çözülür ve 2 damla konstantre sülfürik asit damlatılır. Kullanılmadan hemen önce hazırlanmalıdır. 20 mi konsantre nitrik asitle çözülür ve eşit hacimde su ilave edilerek karıştırılır. • Marquis reaktifi : 3 mi konsantre asite 3 damla % 40 lık formaldehit (formalin) damlatılır. 12 g KOH bu çözelti içinde çözülür. 211 Nessler reaktifı : a) 2 g HgCl2 6 g Ki ile birlikte az miktar suda çözülür. p-dimetilamin benzeldehit reaktifı (alkaloidler için) : a) (Alkollü çözelti) : I g madde. HgCI) ve 5 g potasyum i>odür 100 mi suda çözülür. az miktar doymuş HgCU ilave edildikten sonra su ile 100 mi ye tamamlanır. . Pikrik asit çözeltisi (alkaloidler için) : Suda doymuş çözeltisi hazırlanır. .5 g potasyum iyodür ve 1. N-l-naftiletilendiamin reaktifi : 100 mg N-1-naftiletilendiamin etil alkolde çözülerek. Potasyum iyodür-Na2 SO3 (Reinsch deneyi için ) : 5 g Ki ve 20 g Na2 SO. 17 g KOH az miktar suda çözülerek eklenir.01 N HCrde çözülür. c) (Asitli çözelti) :1 g madde 100 mi konsantre H SO içinde.

2): a) 1.C. su ile 1000 mi ye tamamlanır.. Qtıeiraz. Gagliono Candela. 212 Rhodamin B : a) (İTK'de püskürtme reaktifi): 0. Borriello.H. J.. "A new derivatization. London. Frigeno A.. Mosby Coınpany.b) Mikrokristalizasyon için: 2 g KMnO4 su ile 100 ml'ye tamamlanır ve 5 damla H PO ilave edilir.1 M sitrik asit.. C. (1975). Santos. Methemoglobin and Sulfhemoglobin" in Grad\\ohls Clinical Labaratory and Diagnosis. Occup-environ. Biomedical and Forensics Sciences. Dreoss.187 gNaHPO.C. California Biomedical Publieations. New York.1 g Rhodamin B 100 mi de çözülür.Zehirli olduğu için pipet kullanılmamalıdır. (1980). c) 1.. b) 90 g sodyum hidroksit 300 mi suda çözülür.Bu reaktif 6 ay daya nabilir.Soğuduktan sonra.. Isolation and Identification of Drugs Vol.45 g gümüş nitrat 200 mi suda çözülür.. l. the Pharmaceutical Press.C.. 63: 33-37. Saint Louise the C. 213 KAYNAKLAR Basclt. (1980). P. (1991).2H2O distile su ile 100 mlye tamamlanır.2 g bazik füksin veya p-rozanilin hidroklorür 120 mi sıcak suda çözülür.L. Arch. Trinder reaktifi : 40 mg merkürik (Hg) klorür 850 mi suda çözülür. procedure for the analysis of hippuric acid and m-methyl hippuric acid by gas chromatography" Int. S. R. Pirotannik asit çözeltisi ( CO için ) : 1 g pirogallik asit ve 1 g tannik asit 100 mi suda çözülür.C. b) 0. 964-978. Piemento G. 120 mi M hidroklorik asit ve 40 g hidrate ferriklorür eklenir. 397-405. Sitrat tampon çözeltisi (pH:2.S. ..A.". Tagliora F. Marigo M.05 g Rhodamin B 100 mi konsantre HCL içinde çözülür. (c) çözeltisine tamamen soğuk (b) çözeltisi ilave edilir ve karıştırılır sonra (a) çözeltisi ilave edilirken devamlı karıştırılır. O. Davis.A. Bonato..G. (1988) "Trace Element Analyse in Forensics" in Development in Analytical Methods in Pharmaceuticals. Schiff reaktifi : 0.V. Lanchote. (Eds) Plenum Press. 67-74. 20 mi distile suda çözülmüş 2 g anhidr sodyum sültlt ve 2 mi konsantre HCI ilavesinden sonra ağzı sıkı kapalı şişede saklanır.D. Biological Monitoring of Industrial Chemicals. V.Bulanıklık veya çökelek oluşması halinde atılır. R.. "Carboxyhemoglobin. 2. Clarke. Health. E. R. Bauer.ondon. Scott-Wilson reaktifi : a) 5 g cıva-2-siyanür 300 mi suda çözülür... 20 mi (a) ile 980 mi (b) çözeltisi karıştırılır. b) Talyum için: 0. Volume 1. R..C. C orvalho. A. .

Springfield Illinois. A.. 50-64.Ecz. Beauftragter für Dopinganalytik Des Bııııdesinstitüts für Sportvvissenschaft.. 2. II 3. Ellenhorn. 14: 211-212. Charles & Thomas publisher.. Instrümental Analiz. Wolff. Y. Işımer. de. N.Vural... "Methods for the Determination of Carbon Monoxide" in Progress İn Chemical Toxicology Stolman. (1998).A.. Ulucanlar Matbaacılık Sanayii. Vural.Ü. Süzen. Ordog.. A. Emerson. Braitwaite. Erdem. Cüley. J. Crifasi. S. R.. M.. N. Basımevi.28(l).. T.. Aydın.. Vural.. "A comparison of a commercial microdifussion method and gas chromotography for ethanol analysis" J. S. F.S. Fen Fak. N. R. N. (Edt).. press. baskı. R. CBD'nin İTK ve kapiler gaz kromatografisi yöntemleri ile tayinleri" GATA Bülteni. E.. "Alcohol Analysis" in Essentials of Forensic Science. Vural.. A. Duydu... Süzen.. Band I. Duydu.. Kav e. Curry. baskı. (Edt). Gündüz. London... "Urinary excretion of lead and 8-aminolevulinic acid in vvorkers occııpationally exposed to tetraethyl lead" Biological trace element research 63: 185-194. Y. A.37-46. N... Preuss Fr. İM. J.. (no.R. White P. A. (1975). A. C.. Uysal. 263-287. (1972). 38. (1996). M. VVasserberger. Handbook of Emergency Toxicology. 2. The Royal Society of Chemistry. Toxkol. genel: 147. Ohio.A. (1995). Schvvald. 214 Craf.. S. S.Derg. Ellenhorn's Medical Tosicology.. analitik: 6) A. Toxicol..J. A. S. M.. Advances in Forensic and Clinical Toxicology. (1998). (1997). N. Duydu..Yayınları. H. Ankara. (1990). No: 37). Vandenhoeck & Ruprecht in Göttingen. Fak. London:99-119. Vural.Cox.Widdop. (Ankara. Flanagan. \Villiams & Wilkins a VVaverly Company. 60: 395-401. 292-296. .S. "List of doping classes and methods". Contam. Sayal. (1998) "Urinary excretion of lotal and inorganic lead in tetraethyl exposed workers" Bull: Environ. Duydu. Y. R. (1986). Gadamers Lehrbuch der Chemischen Toxikologie und Anleitung zur Ausmittelung der Gifte. Feldstein. G. (1988). Academic Press.. B. (1969)..Ü. Y. Yayınları. Fak .. Brown. (1967). Anal. Basic Analytical Toxicology. WHO Genova.C. (1961). (1999) "A modified method for dctormination of hippuric acid in urine by HPLC" Ankara Ecz.. I'. V. Toksikolji Laboratuvar Kitabı.. Donike. "Haşiş içindeki majör kannabinoidler olan THC. baskı...

Mec. A. Lowry. 23 (1-2): 11-20. A.(Edt). Doğa Bilim Dergisi: Tp (7) 192-200. 28. "Türkiye'de kullanılan klorlu fenoksiasetik asit grubu herbisitlerin idrarda tayini için bir yöntem". (1963). Doğa Seri C. R. (1993) "Sık zehirlenme nedeni olan ilaçların terapötik ve toksik kan dü/eylerinin araştırılması". TürkHij. Moss. baskı. VViddop. Moffat. L. Progress in Chemical Toxicology V:I.Ü... 578-582. Vural. Fak. Toksikoloji.. R. L.. J. Der. A. A. Z: (1978).. Capshavv. 50.. (1996). Burgaz. Güvendik... N.Ü. 17: 637-642. N. N. 8. Motacedded. L.D (Edt) 5. Vural.Ü. Biyol. (1988).S. baskı. "Karbonmonoksit zehirlenmesi ile ölenlerde ve sigara içenlerde karboksihemoglobin ve methemoglobin düzeyleri". Kahraman. B.. Mec.. London 2. Am. Ind. M. (1986). J. 951-969.(1994). GLK ile tayini ve yöntemin trafikte uygulunmasf... B. NVilkinson. (!2):348-349. N. Thomson. "Analytical / Forensic Toxicology" in Cassarett & Doull's Toxicology Klaasser C. Ankara (A.(1984). Yayınları.A. No: 73). Quattrocchi.V. Ecz. Toxicol... N. L. Fak. F. Saygı.F. Mde. V:II Saferstein. 1-6. J.C. "Kan alkolünün (mikroyöntemle..Ü. Poklis. (II) 2: 190-199.. B. "Concentration adjustment of spot samples in analysis of urinary \enobiotic metabolites". (1983)... "Biological exposure index as a complement to the TLV". Vural. Ş. Der. Clarke's Isolation And Identification Of Drugs. Trevisan. (1983). N. (1996). Ecz.. Serrano. Ecz. Academic Press. Vural. G.. Anal.. 103-114. A. JAnal. Derg. "A modified method for the analysis of carhon monoxide in postmortem blood". N. 215 Vural. Stolman.... Vural. London 1. K. A.. Fak. (1990). 8(1): 55-68. 70-131. '"Standardization of carboxyhemoglobin by ınicrospectrophotometric method and application of the tnethod to vvorkers occupationally c\poscd to carbonmonoxide"... Jackson. Siegel. Basımevi. A. "Forensic Identification Of Controlled Substances" in Forensic Science Handbook. "Ankara'da hava ve insanlarda kan kurşrn seviyesinin arattırılması". Ş. Ankara Ecz.K.küpçü. S. Vural. Toxicol. . J. (1981). 406-412. Prentic Hail. (kvıtp. (1988) "A Comparison of a microdiffusion method for ethanol and the Abbot TDx ethanol assay"./ . baskı Mc Graw Hail New York . Fak. (1986). The Pharmaceutical Press. Pannel. Med.

Ecz..Ü. Saygı..Ü. İN. Metil Alkol Zehirlenmesinde Biyolojik Materyalde Biyokimyasal Değişikliklerin İncelenmesi (A. Doktora Tezi..100007). N. Adli Tıp Bülteni 1(2): 74-81. A. Doktora Tezi.Ü.. Aromatik Hidrokarbonlara Mesleki Maruziyetin Biyolojik ve Çevresel Olarak İzlenmesi (A. Doğanyiğit.. Dr. Ergun.. Bazı İlaç ve Pestisitlerin Enzimatik Yıkılanma ile Postmortem Analizleri (A.. 19(l-2):59-70. İN. Ş. Sağlık Bilimleri Ens. Doktora Tezi. Dr. (1989).. B. (1993). (A.Ü. Contam. "Organik baz yapısındaki stimülanların (doping maddelerinin) idrarda İTK ve GLK ile nitel ve nicel analizleri". 24(2): 83-94. A. (1983). Eczacılık Fakültesi. Alkil Kurşun Bileşiklerine Maruziyetin Biyolojik İzlenmesi (A. Danışman: Prof.. H. Danışman: Prof. H. \ AR. Ecz. Sayın. Organik Fosforlu İnsektisitlere Mesleki Ve İndirekt Maruz Kalmanın Toksikolojik Yönden İzlenmesi (A. Vural). Farmasötik Toksikoloji Anabilim Dalı.Ü. Araştırma Fonu.Türkiye'de Kullanılan Dipiridil Grubu Ve Klorlu Fenoksiasetik Asit Grubu 1 Icrbisitlerin Analitik Toksikoloji Açısından İncelenmesi (A. Adli Tıp Ens. (1986). N. Farmasötik Toksikoloji Anabilim Dalı Doktora Tezi.Sağlık Bilimleri Ens. Dr. Danışman: Prof.Ü... Vural). Vural). Bull. Danışman: Prof.Ü.Ü. Doktora Tezi. (1995). Vural. N. N. Disiplinlerarası Anabilim Dalı. (1996). Besbelli. Postmortem Kanda Kolinesteraz Aktivite Tayininin Adli Toksikoloji Açısından Değerlendirilmesi. "Kan alkol düzeyini etkileyen faktörlerin adli tıp açısından değerlendirilmesi". N.: Araştırma fonu. A. H.. Bahardoğan. Alikaşifoğlu. (Yüksek Lisans Tezi. Derg. Dr. N. Dr. N. Toxicol. N.. Dr. Sayın. N. Dr. "Effect of time interval betvveen the traffic case and alcohol on thc legal blood alcohol limit in traffic accidents".Vural. Vural). Vural).Ü. Ünlü. Eııvinm. Danışman: Prof. (1996). (1995). Vural) (A. "İdrarda testosteron ve epitestosteronun ince tabaka kromotografisi ve gaz sıvı kromotografısi ile tayini". Dr. Fak. Danışman: Prof. FaLDerg.Sağlık Bilimleri Ens. N. (1996). N. S.. Fak. Proje No: 90-20-00-01). Ecz. S. R. N. 216 Duydu. (1999). (1993). Proje No: 91.. Modiflye Bogen ve Gaz Sıvı Kromotografisi Yöntemleri ile Kanda Etil Alkol Tayininin Analitik Toksikoloji Açısından Araştırılması. Yüksek Lisans Tezi. N.Ü.Sağlık Bilimleri Ens. Y.Ü. N. . Vural. Vural). Yüksek Lisans Tezi.VRLANILAN TEZLER Aksu Şan. Danışman: Prof. Vural. Mec. N. Vural) (A. (1983).. Sağlık Bilimleri Ens. 13(1-2): 65-77. Methylmercury in hair of fishermen from Turkısh coasts. Danışman: Prof.Ü. Vural. Farmasötik Toksikoloji Anabilim Dalı. Süzen. 57:315-320. Burgaz. (1995).

185 Alkil kurşun. (1982). Vural. N.Adli Tıp Ens.Ü. Kara kaya. Vural).Vural). Di. 31. A. Ens. Bil. 196. Dr. N.pitestosteronun GSK ile Tayini (A. Vural). Y. 195. Ş. (2000).Güvendik. 64. 182. Dr. H. Motaceded.Ü. Toksikoloji Kürsüsü Doktora Te/i.Vural). 36. Ecz. Sağlık Bil.Lisans Tezi. Testosteron Ve l'. 217 İNDEKS -AAAS. Ecz.Ü. N. Organik Baz Yapısındaki Stimülanların (doping maddelerinin) İdrarda İTK ile Nitel ve Nicel Analizleri.Ü. Danışman: Prof. S. 212 Alkil fosfat.. Saygı. Toksikoloji Bilim Dalı Doktora Tezi. Lisans tezi...Toksikoloji Bilim Dalı Doktora Tezi. Düşük Düzeyde Kurşun Maruziyetinde Bazı Biyokimyasal Parametrelerin Araştırılması (A. (1994). 66. Sağ. N.Fak. 40. 50.Ü. Doktora Te/i.Ecz. 183.Fak. 65. Proje No : TAG 433. (1998). 13. 198 Aldehitler.Danışman: Prof.. G.Fak. Süzen. Ens. 104 Aldrin. Ecz. N.Tümtürk. 20. 184 Alkaloidler.Ü. 211. Dr. Alkol Hassasiyeti ve Alkol Metabolizması Enzimlerinin Postmortem Araştırılması ve Adli Toksikoloji Açısından Değerlendirilmesi (A. (1982). \.Ü. (A. Dr. Türkiyede Sık Olarak Zehirlenmelere Neden Olan İlaç ve Pestisitlerin Xad-2 ile İdrardan İzolasyon Koşullarının Araştırılması ve Bir Toksikolojik Analiz Tarama Yönıeminin Geliştirilmesi (A. Dr. Ankara'da Hava ve İnsanlarda Kurşun Seviyesinin Araştırılması (A. 44. . ve TÜBİTAK Tıp Araştırma Grubu. Danışman: Prof. Danışman: Prof. Sayın. Dr. (1977) Mikrosspektrofotometrik Yöntemle Karboksihemoglobin Tayininin Siandardizasyonunu ve Bu Yöntemle Mesleksel Olarak Karbonmonoksite Maruz Kalanlarda Kiirhonmonoksit İnhalasyonunun Saptanması (A. Vural). Ens. Danışman: Prof. Doktora Tezi. Danışman: Prof.Sağlık Bil. Fak. Dr. (1988) Anabolik Siteroitlerin İdrardan İzolasyonları ve Tanımlanmaları.Vural).Ü. 194. 195 . Araştırma Fonu No: 87-30-0012). Y. Doktora Te/i. (iü\ endik). Danışman: Prof. G.. (1982).Ü. Z. Usanmaz. Danışman: Prof. İş Yeri Ortamında Formaldehitin Çevresel İzlenmesi (A. N. A. S. N.

176 Anılbter maddeler. 26. 48 Aıııletamin. 147. 109 Apomorfin. 91. 13. 17. 25 Aseton. 66. 60. 70.36. 26. 140. 52. 69. 47. 143. 155. 57 Aspirin. 28. 174. 150 Barbitüratlar. 17.Alkolmetre. 22. 126. 208 Baıbital. 32. 64. 28. 158 Atomik absorbsiyon spektrofotometresi. 114 Amberlit XAD-2. 69. 124. 21 Aromatik primer aminler. 177. 36. 34. 118 Asetaminofen. 172. 74. 18.65 Anlipirin. 194 -BBakır. 144. 18. 195 Amoharbital. 149. 67. 159 Asetil tiyokolin. 104. 71. 194 Aselamid. 26. 19.44. 32. 105. 138. 144 Boam testi. 142. 29. 27. 46. 52 Asidik iyodoplatinat. 175. 154 Aminolevülinik asit. 196 Anilin'. 159 Antijen. 36 Arsenik. 139. 43 Aininoklorobenzofenon. 66. 3. 34. 56. 125. 169 Ben/en. 46. 187 Asiclık ilaç. 49. 7.73 Antimon. . 31. 17. 112. 27. 49. 186. 28. 167. 31. 44. 142 Amon\um pirolidin ditiyokarbamat. 67 Antikor. 179. 65.

107. 22 Dializ. 88. 156. 189 DDT.ditiyobis (2-nitrobenzoik asit). 152. 157. 95. 182 Demir-2-hidroksit. 92 Bizmut. 172 Difenilamin. 151. 3. 26. 150. 81 -CCıva. 150. 151. 154 Diazinon. 42 -D5. 52 Civa-2. 212. 137 Ben/odiazepinler. 38. 27.73 Diklorvos. 11. 102.127. 31. 23. 28. 154 Berlin mavisi. 36 Dieldrin. 188 Diazo reaksiyonu.5'.69. 184. 136. 24. 207 Demir-3-klorür. 28. 52. 182. 37.213 Cıva-1.31 Diazepam. 183 Dietileter. 20 . 128 Dietilfosfat. 4. 26. 36.211 Conway mikrodifüzyon. 20. 185 Dikromat testi. 27. 29. Ben/ofenon. 210 Bratton-Marshell. 15. 185 Dietilpropion. 93 Desipramin. 24. 153 Buchwald. 3. 96. 101. 108 Çinkofen. 175 Digoksin.

166 218 -EEfedrin. 25 Dillie-Koppany testi. 84 Dokofan. 171. 189.Dikuat. 202 Etil alkol. 44. 47 Dragendorff. 192 Dubovvski yöntemi. 32. 125 . Epiıestosteron. 83. 17. 47. 80. 99. 23. 147. 183 Doping. 176. 41. 172.216. 39 Emetin. 31. 177. 90 Duquenois-Levine reaktifi. 18. 167 Distilasyon. 180. 138 Ditiyonit. 170 Eter. 39 En/im yıkılama yöntemi. 104. 180 Eroin. 15 Eserin salisilat. 176. 81. 44.214. 172. 173. 40. Dowex 50. 34. 166. 190. 44 Knzim dijestiyon yöntemi. 126. 176 Ekslraksiyon. 112 Etil benzen. 40. 172. 210 DTNB. 191. 103. 191 Esrar. 20.

42 Fen i I hidrazin. 69 Eenobarbital. 39. 117 Fenil salisilat. 145 Fenoller. 1 17 Formik asit. 36. 191 lloresans polarizasyon immunoassay. 41. 38. 22 Fraksiyonlu ekstraksiyon.99. Fenoıiyazinler. 20 l'errosiyanür. 57. 196. 24. 25 Fentermin. 44 Froehde reaktifi. 119. 35 Feııasetin. 116 Fpn reaktifi. 4. 199 Fehling deneyi. 177. 36. 198.211 Forınalin. 18.211 lomıalin. 101. 102. 118. 118. 33. 92 Fi/ostigmin salisilat. 19. 197. 143. 134. 135. 120. 72 Floroglusin. 17.23. 119. 165 Fujiwara deneyi. 117. 174 Feni klorür. 22 -G- .Etilen klorür. 179 Fenitoin. 117. 163 Fen i I butazon. 21 Formaldehit. 20 Feldstein ve klendshoj. 18. 1 16. 44 i enilpropiyonat. 207 Formol. 36. 32 -F-' FA AS. 99.

35 İzopurpurik asit. 68. 44 Hippürik asit. 127 HPLC. 118. 11. 62. 21 Gaz kromatografîsi. 186 219 Klorpromazin. 80. 194. 34 Kloralhidrat. 44. 19.206 Ketonlar. 19. 51 İndofenol reakisyonu. 67.20. 126. 134 Karbon monoksit. 41. 61. 121. 209 . 125. -HHead space. 211 Kloral. 35 İzonitril deneyi. 61. 176 Gettler-goldbaum yöntemi. 21 Karboksihemoglobin. 94 Glukoz. 92 -KKadaverin. 139. Karbon tetraklorür. 17. 44. 77. 103. 215 Karbolik asit. 50. 177. 9. 17. 63. 57 Klorlu hidrokarbonlar. 152 Klorfeniramin maleat. 30. 22.Ciallik asit.36 Kinin. 157. 123. 20. 74. 13 Kadmiyum. 121. 57 . 67 İmmunoassay. 122 Klorlu siklodien. 20. 182 Kloroform. 17.25 Glutetimid. 28. 32. 170 Klordiazepoksit. 36. 12. 29. 211 Kafein. 184 Hidrofob nötral maddeler. 69. 66. 134. 174. 14. 36 Gutzeit. 74 İnce tabaka kromatografisi. 22. 28. 42 Guayak reçinesi. 50. 33 Guignard deneyi. 183. 44 Kafur. 91 Guayakol. 31. 7. 71. 103 Heptadekanoik asit. 143 -İİlaç + antikor. 129 Heptaklor. 11. 150. 70. 36 İyodoform deneyi. 77. 49. 132.20. 52. 83. 25.

23. 163 Kromatografik yöntemler. 184. 127. 18. 194. 56. 25. 131. 86. 186. 36 l. 166. 163 Kreatinin. 77. 168. 140. 117. 3 Mecke reaktifı. 5. 141. 129. 100. 197 l. 165. 76. 169 Marquis reaktifı.203. 99. 184 l. 100. 127. 101. 21. -LLahstix. 134. 75. 160. 80. 163 . 33 Kontrollü maddeler. 27 Kurşun. 52 Metalik zehirler.cgal deneyi. 104 Ksilen. 195. 169 -MMalıuion. 168. 34. 50 Kıomotropik asit.Kobalt tiyosiyanat. 202 Kreatinin tayini. 26 Metamfetamin.SD. 89. 75. 125. 132. 19 Lantanyum klorür. 79. 187 Mandolin reaktifı. 159. 102. 134 Krezol. 167. 15. 172. 129 Melhb. 135 Undan. 162. 166 Kodein. 169 Marsh testi. 52. 189. 171 Kolinesteraz.iebermann'ın indofenol. 188. 56. 99. 175 Metanol. 170 Kokain. 101. 150 l.211.Aktivitesi. 193 . 118. 186 Konim. 64. 128.211 Kscntogenat deneyi.201.ora/epam. 169 Mefenamik. 133 Kııpröz iyodür.

172. 17. 95. 188 Parri deneyi. 42. 25. 44 Nötron aktivasyon analizi. 143 . 174 Nötral maddeler. 175 Mikrodifüzyon. 133. 23. 104. 17 -PPalladyum klorür. 60. 130.34. 101.Methemoglobin. 20. 161 Nordazepam. 18. 47. N-asetil-p-aminofenol. 138. 47 Parasetamol. 9. 121 Metil salisilat. 35. 159 NBD. 168. 183 Metil hippürikasit.42 Organik asitler. 106.69 Ninhidrin. 57. 17. 43. 163. 96. 126 Nitrözasit. 139. 186 Ön denemeler. 23. 139. 164 Millon reaktifı. 180 Metoksifenamin. 156 Metil testosteron. 80. 129 Metil kloroform. 154. 152 Nandrolon. 45 Parakuat. 170 -NN. 155 Papain. 88 P-aminofenol. 42 Organik fosfat esterleri. 108. 127 Okzalikasit. Mikroskopik inceleme. 17. 136 M-MHA.52. 172 Nitrobenzen. 50. 11. 36 Niketamid. 18. 17 Organik bazlar. 99. 159 P-aminosalisilik. 134 Morfin. 150 Norefedrin. 185. 159. 162 Paration. 131. 155. 163. 83. 23. 57 Nikotin. 19. 177 Narkotikler. 58. 129. 173.215 Metil alkol. 37. 65 -O-ÖO-krezol.(1-naftil) etilen diamin. 172. 174 Nessler reaktifı.

80. 9J. 104 -TLl. i 72 Sek önder aminlerin. 156. 79 Spekiroskopi. Renk reaksiyonları. 162. 153 Teofilin. 95. 50 Spol testler.57. 201. 150. 156 Salisilatlar. 17. 105 Soıeı bandı. 24. 33. 128. 200 Pentobarbital. 97. 181 TDX.39.210 Pnilrofenol. 40. 192 Sivaniir. 22. 98.ıybal) testi. 41. 194. 22. 52 Pestisitler. 96. 18 Sekonder aminler. 186.42. 138. 93. 187 220 Piridin-barbitürik asit. 121 T/H oranı. 157. 19. 166 Sokonal. 13 -RReinsch deneyi. 182. 42 Salisilamid. 17.33. 38. 123. 52 . 10. 36. 97 98. 173 Selem um. 124. 212 Pirotannik asit.l.ktifi. 36 Sodyum tlorür. 164 Sias-otîo.39. 38. 189 Primer aminler. 184 Pikrik asit. 56. 78 P-niiroanilin. 4. 65 Spekıroskopik yöntemler. 215 Tellüryum. 26 SiMoin. 91. 18. 91. NÜ. 185 Porllrinler. 97 Pirogallikasit. 18 Piridin. 92.204 Puıresin.44 Striknin. 100 Sü'llTlr. 36 Scou (Rı. 158 Saıııonin.-lrikloroetan. 4. 90. 117 SehifTre:. 26 Temazepam.21 Sdıi İT reaksiyonu. 32 Sujbert yöntemi. 207 Siyanürler. 95. 31..P-dimetilaminobenzaldehit. 145 Perfenazin. 155 Salisilik asit. 136. 155. 151. 36 Protoporfirin. 18 Pralidoksim klorür. 64. 96. 36. 127. 127 -SSakkarin. !3 Su buharı distilasyonu.

48 Triton x-100. 165 -V-'. 31 Uçucu zehirler. 52 Toksik anyonlar. 132. 34 Uroporfirin. 50 VanJin-sülftirikasi Vitali deneyi. 60 UV-spekrrofotometre. 121. 202 UV spektrumları. 24 Tripsin. 9. 177. 32. 134 Tranilsipromin. 196 . 115 -VYarıklı kuvars tüp. 179. 31 Toluen. 157 Trinder testi. 216 Tetraetil kurşun. 45. 22 Trikloroetilen. 198 Tetrahidrokannabinol. 137 Widmark faktörleri. 33. 156. 22 Trinder reaktifi. 127. 195. 181.Testosteron. 178 Walkleyetal. 172 Trikloro bileşikleri. 22. 124 Trimipramin. 142 Tiyoridazin. 7 Tetrameti! kurşun. 195 Tiyopental. 24. 196 Tübokürarin. 20. 22. 14. 69 -UUçucu olmayan organik zehirler. 123. 22 Trikloroetanol.

167 Zwikker reaktifi. 168 221 . 43 Zvvikker reaksiyonu. 47.-ZZayıf asitler.

You're Reading a Free Preview

İndirme
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->