Kapat Ankara Üniversitesi Eczacılık Fakültesi Yayın No: 84 TOKSİKOLOJİ LABORATUVAR KİTABI Prof. Dr.

Nevin VURAL armasötik Toksikoloji Anabilim Dalı Ankara • 2000 Ankara Üniversitesi Eczacılık Fakültesi Yayın No: 84 TOKSİKOLOJİ LABORATUVAR KİTABI Prof. Dr. Nevin VURAL Farmasötik Toksikoloji Anabilim Dalı Ankara • 2000 ISBN 975-482-512 2 Ankara Üniversitesi Basımevi - 2000 ÖNSÖZ Mesleki veya çeşitli nedenlerle oluşan akut veya kronik zehirlenmelerin toksikolojik analizlerini içeren bu kitap, ilk kez 1975 yılında yazılmış olan "Toksikoloji Laboratuvar Kitabı"nın yeniden düzenlenmesi ve daha gelişmiş yöntemlerin ilavesiyle hazırlanmıştır. Kitap Eczacılık Fakültesinde okutulan "Toksikoloji Pratik" derslerine yönelik hazırlanmakla beraber, açıklanan yöntemler adli tıp, işçi sağlığı ve zehirlenme danışma merkezleri gibi kurumların toksikoloji laboratuvarlarında da uygulanabilecek niteliktedir. Adı geçen kurumlar için yardımcı olacağını ümit ederim. İki bölümden oluşan kitapta 1. bölümde toksikoloji uygulaması ve toksikolojik analiz prensipleri hakkında genel bilgilere; 2. bölümde ise sık zehirlenmelere neden olabilen kimyasal maddelerin analizleri (monograf şeklinde) açıklanmıştır. Yöntemlerin bir kısmı rutin laboratuvar imkanları ile yapılabilecek düzeydedir. Bir kısmı da Anabilim Dalımızda çeşitli tez ve proje çalışmalarında uygulanabilirliği gösterilen yöntemlerdir. Kitabın hazırlanmasında büyük emekleri geçen Anabilim Dalımız sekreteri Nurcan Bölükbaş, Polis Akademisi hocalarından Mustafa Dönmez ve eşi Somay Dönmez, Farmasötik

Toksikoloji Anabilim Dalı araştırma görevlileri Ahmet Oğuz Ada ve İlker Ateş'e teşekkürü bir borç bilirim. Prof. Dr. Nevin VURAL Temmuz 2000 İÇİNDEKİLER 1. BÖLÜM TOKSİKOLOJİK ARAŞTIRMALARDA KULLANILAN YÖNTEM ve TEKNİKLER 1. ANALİTİK YÖNTEMLERİN TOKSİKOLOJİK ARAŞTIRMALARDA UYGULANMASI...................................................................................................1 2. SİSTEMATİK TOKSİKOLOJİK ANALİZ.....................................................6 2.1. Numune seçimi ve alınması.....................................................................................6 2.2. Postmortem toksikolojik analiz için alınacak biyolojik örnekler .........................8 2.3. Numunenin korunması ve laboratuvara gönderilmesi.............................................9 2.4. Toksikolojik analizde izlenecek yol........................................................................11 2.5. Toksikolojik analizi etkileyen faktörler...................................................................11 2.6. Analitik bulguların değerlendirilmesi......................................................................14 3. ZEHİRLERİN BİYOLOJİK MATERYALDE DOĞRUDAN ARANMASI. 16 .'i 3.1. Ön denemeler..........................................................................................................17 3.2. Biyolojik materyale doğrudan uygulanan testler.....................................................18 3.3. Bazı metalik zehirlerin biyolojik materyalde doğrudan aranması...........................26 Reinsh deneyi..........................................................................................................26 4. ZEHİRLERİN BİYOLOJİK MATERYALDE İZOLASYON TEKNİKLERİ...................................................................................................... 4.1. Uçucu zehirlerin biyolojik materyalden distilasyonla izolasyonları .......................31 4.2. Uçucu zehirlerin mikrodifuzyon yöntemi ile izolasyonları.....................................37

4.3. Uçucu olmayan organik zehirlerin biyolojik materyalden izolasyonları.................40 4.4. Enzim yıkılama yöntemi ile organik zehirlerin izolasyon ve aranmaları................46 5. ZEHİRLERİN TARAMA YÖNTEMLERİNDE KULLANILAN ENSTRUMENTAL TEKNİKLER......................................................................51 5.1. İnce tabaka kromatografîsi......................................................................................51 5.2. UV ve görünür alan spektrofotometresinin toksikolojik analizlerde kullanılması.. 59 5.3. Gaz kromatografisinin toksikolojik analizlerde kullanılması..................................62 5.4. Yüksek basınçlı sıvı kromatografîsi........................................................................65 5.5. Atomik absorbsiyon spektrofotometresi..................................................................66 5.6. Nötron aktivasyon analizi.......................................................................................67 5.7. İmmunoassay'ın toksikolojik analizlerde kullanılması............................................68 2. BÖLÜM ÖNEMLİ ZEHİRLERİN BİYOLOJİK MATERYALDE ANALİZLERİ..........77 1. UÇUCU ZEHİRLER ...........................................................................................79 1.1. Karbon monoksit.....................................................................................................79 1.2. Siyanür....................................................................................................................93 1.3. Metil alkol...............................................................................................................102 1.4. Etilalkol..................................................................................................................107 1.5. Formaldehit.............................................................................................................121 1.6. Formik asit ve format..............................................................................................123 1.7. Klorlu hidrokarbonlar.............................................................................................126 1.8. Aromatik hidrokarbonlar.........................................................................................130 1.9. Fenoller...................................................................................................................140 2. UÇUCU OLMAYAN ORGANİK ZEHİRLER.................................................148 2.1. Barbitüratlar...........................................................................................................148 2.2. Benzodiazepinler....................................................................................................156

............ Anobolik steroidler............................................... PESTİSİTLER.................................. 4.............. ANALİTİK YÖNTEMLERİN TOKSİKOLOJİK ARAŞTIRMALARDA UYGULANMASI Kimyasal maddelerin (zehirlerin) kaynakları.....................2.................................................5................207 6.................1.......................................2..2........................................... Parasetamol...... kimyasal ve biyolojik özellikleri...............................2.... LABARATUVARDA İLK YARDIM..................................................................................169 3.............................. nitel ve nicel analizleri........................................ zehirlenmelerin tedavileri...........................................................................................................................................180 4............................179 4....... Organik fosforlu pestisitler.............................. Vİ TOKSİKOLOJİK ARAŞTIRMALARDA KULLANILAN YÖNTEM VE TEKNİKLER Bölüm 1....................................................208 6......................................................................... METALİK ZEHİRLER .......... KAYNAKLAR.......... 5......................... 5.. Uygulamalı bir bilim olan toksikolojinin tarihi gelişiminde analitik yöntemlerin yeri ......................................................161 2.... 165 2................................................... toksik dozları...........................208 Ek......................................................................................................................................4.................... Organik klorlu pestisitler................. KULLANIMI KONTROL ALTINDA OLAN MADDELER (ve NARKOTİKLER).......................................3........................... zehirlerin izolasyonu...................................................................... güvenli kullanımları için risk analizleri ve standardizasyonlarmın yapılması bugünkü modern toksikolojinin uğraş alanıdır............................. I..................................... Organik bazlar....................... fiziksel.......... Ek.......................... Salisilatlar........................1.................................................................... DOPİNG MADDELERİ .... Reinsch deneyi....................... İNDEKS............2...1........................194 5.............. canlı organizmada uğradığı değişmeler ve etki mekanizmaları.. 6............................ Fenasetin ................................................. ÖNEMLİ REAKTİFLERİN HAZIRLANMASI. Kurşun......

Diğer taraftan analizi yapılacak madde çoğunlukla. Yüzyıla kadar doktorlar. Bu nedenle vücut sıvı ve dokularında kimyasal madde yanında metabolitlerinin de araştırılması gerekir. Her ne kadar bu geniş tanım. fizyolojik ve davranış bozukluğuna neden olabilecek kimyasal maddelerin nitel ve nicel analizleri ile sonuçlarının yorumu alanında uygulanır. Diğer taraftan forensik toksikoloji. adli antropoloji. adli kimya ve kriminalistik dallarını kapsar. Genellikle bu olay bir suçun işlenmesi ile ilgilidir. organizmada metabolik olaylar sonucunda değişime uğramıştır. Adli bilimler geçmişte olan bir olayı bilimsel yöntemlerle yeniden canlandırarak hukuk ve yasalar açısından değerlendirilmesine yardımcı olur.B. Geniş anlamda adli bilimler. " toksikolojinin yasal amaçlarla kullanımı" olarak tanımlanır. kalitatif (nitel) ve kantitatif (nicel) analizleri için gerekli yöntemleri araştırır. canlı organizmaya zarar veren kimyasal maddelerin doku ve vücut sıvılarından izolasyonları. suçun işlendiği olay yerinin incelenmesi. Özellikle 196O'lı yıllardan itibaren enstrumental tekniklerin toksikolojiye girmesi ile çok duyarlı ve spesifik analizlerin yapılabilmesi. mavi veya yer yer lekeli ise veya kötü kokuyorsa kurbanın zehirlenme sonucu öldüğüne inanılırdı. bir ksenobiyotik. Orfıla (1783-1853) ilk kez adli olaylarda bilimsel delilin gerekliliğini toksikolojik açıdan göstermiştir. . kullanılan mikro yöntemlerin duyarlı. moleküler düzeyde araştırmalara inilebilmesi toksikoloji alanında büyük çığır açmıştır. adli bilimler tarihinde adli tıptan sonra gelişen ikinci daldır. Bunun için de "analitik toksikologun" analitik kimyanın yöntemlerini ve tekniklerini çok iyi bilmesi ve kullanması gerekir. Gerek biyolojik ortamın yapısı ve gerekse aranacak ksenobiyotik ve metabolitlerin analizi analitik toksikologun çözeceği problemleri oluşturur. yaralanma. "pozitif bilimlerin hukuka uygulanması" olarak tanımlanan forensik (adli) bilimlerin de önemli bir dalıdır. Genel olarak analizin yapıldığı biyolojik ortam kompleks yapılı ve aranacak madde. düzenleyici (regülatory) toksikoloji. miktarı çok düşük olduğu için.tartışmasızdır. avukat gibi) zehirlenmenin semptom ve işaretleri hakkında son derece yanlış nosyona sahiptiler. identifıkasyonları. adli psikoloji. gerekli delillerin toplanması ve bu delillerin analizleri ile suçlu kişiyi belirlemek adli bilimlerin konusudur. güvenilir ve tekrarlanabilir olması gerekir. Adli toksikoloji . Modern toksikolojinin tarihinde analitik toksikoloji ve forensik (adli) toksikoloji ilk gelişen dallardır. hakimler ve diğer hukuk görevlileri (savcı. adli toksikoloji. Forensik toksikoloji. Eğer zehirleyici kişi suçüstü yakalanamazsa kurbanın zehirlenmeden öldüğünü gösterebilecek herhangi bir yol (delil) yoktu. ilaç suistimali ve bağımlılığının biyolojik materyalde identifıkasyonu gibi alanları kapsamakta ise de : tarihi gelişimi içinde forensik toksikolojinin uygulaması daha çok kriminal olaylarda görülen ölüm. Arsenikle ölen kişilerin kalbinin veya vücutlarının ateşle tahrip edilemeyeceği gibi yanlış düşünceler vardı. Modern toksikolojinin kurucusu olarak bilinen Mathiev J. Analitik toksikoloji. adli odontoloji. adli tıp. Analitik toksikolojinin içeriği ve uygulamaları bilinmeksizin forensik toksikolojiyi incelemek mümkün olamaz. Bu nedenle analitik toksikoloji ve forensik toksikoloji tarihi gelişimleri içinde birbirinden yararlanan toksikoloji dallarıdır. O zamanlar eğer ceset siyah. XIX. geliştirir.

Bu ilaçların kan serumu düzeylerinin kantitatif analizlerinde kesinlik çok önemlidir. kişisel maruziyetin ise biyolojik parametrelere göre biyolojik sıvılarda analizi ise "biyolojik izleme" olarak ifade edilir. Bu nedenle de kullanılan metodolojinin özellikle seçici olması gerekmektedir. Toksikolojinin babası olarak bilinen Orfıla'nın rolü o zamanlarda olan meşhur öldürme olaylarında "ekspert tanıklık" yapmasıdır. Örneğin. immuno assay gibi) seçilmelidir. amitriptilin. ilk kez İngiliz kimyager James M. Özellikle terapötik indeksi küçük ve yan etkileri açısından önemli olan ilaçların (fenitoin. tehlikeli maddelerin idendifiye etmek amacı ile çevresel izlenmeleri yapılır. ölüm nedeninin zehirlenme (As ile) ile olduğu bilimsel olarak göstermiştir. arsenik. alkol ve ilaçların neden olduğu trafik suç kazalarının araştırılması. zehirlerin genel olarak taranmasında Fresenius (1845) ve von Babo (1847) tarafından geliştirilen yöntemler. Toksikolojinin diğer bir uygulama alanı terapötik ilaç izlenmesidir.Bir ilacın belirli zaman aralıklarında plazma konsantrasyonunun izlenmesi. Adli toksikolojinin gelişimi kimyasal maddelerin analizi ile ilgili analitik yöntemlerin bulunması ve geliştirilmesi ile beraber olmuştur. Endüstriyel toksikoloji ve regulatory (düzenleyici) toksikoloji uygulamalarında kimyasal maddelerin analizleri. Bir kimyasal maddenin biyolojik sistemlerde analitik yöntemlerle araştırılması ve sonucun pozitif bir delil olarak kullanılmasının adli bilimler içinde önemli bir yeri vardır. idrarlarında metabolitleri olan hippurik asit ve o-krezol tayini "biyolojik izlemeye" örnektir. bizmut ve cıva gibi metalik zehirlerin ayrılması ve analizi için kombine bir yöntem olan Reinsch testi (1841). teofılin. antimon. Örneğin o yıllarda "zehirleyici" olarak isim yapan Marie Lafarge'nin mahkemesinde. Ancak . Analizi yapılan ilacın özelliğine göre değişik yöntemler (kromatografı. Böylece terapötik ilaç izlemesi. ortalama plazma düzeyinden sapmayı gösterir ve buna göre doz artırılır veya azaltılır. Genellikle bir ilaca verilen terapötik cevap ilacın uygulanan dozundan çok kandaki konsantrasyonu ile ilişkilidir. çevresel izleme. Marsh 1836'da dokularda arsenik tayini için güvenilir bir yöntem geliştirmiştir. temelde analitik toksikolojiye dayanmaktadır. ölen kişinin iç organlarında. Marsh testini kullanarak. Endüstride kimyasal maddeye maruziyetin belirli standartlara göre analizi ve yorumlanması "çevresel izleme". maruziyetin biyolojik ve çevresel izlenmelerinde analitik yöntemlere ihtiyaç vardır. digoksin.İşte ilk kez Orfıla 1814'de zehirlerin kimyasal ve fiziksel yapısının incelenmesine sistematik bir yaklaşım getirmiştir. arsenik (As) zehirlenmesinden şüpheli ölüm olaylarında. Bu analizler duyarlı ve güvenilir (standard) analitik yöntemlerle gerçekleştirilir. prokainamid. valproik asit gibi) terapötik izlenmeleri gereklidir. (therapeutic drug monitoring). madde bağımlılığının neden olduğu advers etkilerinin toksikolojik analizleri forensik toksikolojinin uygulama alanıdır. İş ortamında iyi endüstriyel hijyenik koşulların sağlanması için işçilerin maruz kaldığı zararlı miktarda. Örneğin aromatik bir hidrokarbon olan toluenin işyeri ortamında TLV-TWA olarak tayini. Arkadan. Örneğin kantitatif tayinde o ilacın hem kendisinin hem de metabolitinin birlikte ölçülmesi terapötik amaç açısından ideal değildir. (Marsh testi). alkaloidlerin ekstraksiyonu ve ayrılmasında kullanılan ve halen tüm uçucu olmayan zehirlere uygulanan Stas-Otto yöntemi (1851) ve fosfor identifıkasyonunda kullanılan Mitscherlich deneyi (1855) gibi (bilim adamlarının isminin verildiği) yöntemler sayılabilir. Zehirlenmelerin neden olduğu ölüm olaylarında postmortem toksikolojik analiz. lityum. maruz kalan kişilerin kanlarında toluen .

ölüm olaylarında toksikolojik analiz için "biyolojik materyal" olarak tanımlanan vücut sıvı ve dokularından örnek alınır. Sonuç olarak adli toksikologlar tarafından toksikolojide uygulaması başlatılan analitik yöntemlerin çeşitliliği ve gelişmesi devam etmektedir. Böyle durumlarda ilacın kendisinin diğer bir vücut sıvısı (kan) veya dokusunda aranarak identifıkasyonu yapılmalıdır (Moffat. mesleki veya çevresel kimyasal maddelere akut ve kronik maruz kalmanın değerlendirilmesinde. Ayrıca kompleks yapıdaki biyolojik materyalde ise çok düşük miktarda bulunduklarından dolayı bu yöntemlerin duyarlıkları yüksek. metabolizması. numune cinsi ve numunenin alındığı tarih ve saat yazılır. Zehirlenmelerde zehirlenmeye neden olan kimyasal maddenin identifikasyonu. laboratuvara gönderilmesi ve analize hazırlanması belirli bir sistematik düzen içinde yapılır. ilaç ve kimyasal maddelerin idrardaki konsantrasyonunun kana göre daha yüksek (100 kere daha fazla olabilir) olması ve proteinlere bağlı olmadan atılmasıdır. idrar. ve yeterli derecede tekrarlanabilir olmalıdır. A. numune alma şekli. SİSTEMATİK TOKSIKOLOJIK ANALIZ Zehirlenme olaylarının identifıkasyonunda doğru numune seçimi. ilaç suistimali ve bağımlılığının araştırılmasında ve terapötik ilaç izlenmesinde.1. Bu amaçla da maruz kalınan kimyasal madde veya karışımlarının kan. Etiketle numunenin kime ait olduğu. metabolitleri ve kontaminantlarının neler olabileceği. Alınan numunelerin uygun numune kaplarına alınması ve etiketlenmesi gerekir. analizi nasıl etkileyeceğini bilmesi gerekir. En önemli üstünlüğü. İdrar ve kan genelde en çok kullanılan örneklerdir.çevresel izleme yanında maruz kalınan internal dozun incelenmesi (biyolojik izleme) maruziyetin daha iyi bir göstergesi olarak kabul edilir. kalitatif ve kantitatif analizinde izlenen yöntem aşağıdaki sıraya göre yapılır : 2. Numune seçimi ve alınması Akut zehirlenmelerde. Ancak bazı ilaçlar idrarla sadece metabolitleri şeklinde atılır ve ana madde bulunmaz. İdrar : Toksikolojik analizlerde bir çok kimyasal maddeler ve metabolitlerinin taranmasında tercih edilen bir sıvıdır. . Toksikolojide analitik yöntemlerin uygulanmasına yönelik olan bu kitapta zehirlenmelerde ve kimyasal maddelere maruziyetin belirlenmesinde kullanılan genel analiz yöntemleri ile önemli toksik maddelerin biyolojik materyalde idendifikasyonu ve tayinlerinde kullanılan yöntemlere örnekler verilecektir. ve ark. saç gibi biyolojik materyalde kendileri ve/veya metabolitlerinin kalitatif veya kantitatif analizleri yapılır. Analizde kullanılan yöntemlerin her kimyasal maddeyi tanımlayacak spesifıklikte olması gerekir. 2. toksikolojik problemlerin çözülmesinde bir çok yeni analitik teknik ve cihazdan yararlanılmaktadır.C. Zamanımızda toksikolojinin her alanında. numunenin saklanması. Numuneyi alan kişinin ve analizi yapan toksikoloğun kimyasal maddenin bozulması. Örneğin p9-tetrahidrokannabinol ve birçok 6 benzodiazepinler metabolitleri şaklinde atılır.

mümkün mertebe şekli bozulmadan uygun bir kap içinde laboratuvara gönderilir. siyanür. hastaneye getirilen hastadan 2-3 şekilde kan örneği alınır : 10 mi. Rutin analizlerde 20-30 mi kan yeterlidir. mide yıkama suyu. Sodyum florür. Ölüm olayında ayrıca mide içeriği ile birlikte mide de alınır. Boş idrar kesesinde bulunabilecek glukoz veya aseton mikro yöntemle tayin edilir.1986). Çünkü postmortem kanda glukoz tayini bu açıdan bir önem taşımaz. Postmortem kan örneği en az 2 tane alınır. tabletleri. Ölümden hemen sonra kalp kanı alınabilir. İlk mide yıkama suyu toksikolojik analiz için daha önemlidir. alkoller.2. Numuneler ayrı ayrı alınır. Kural olarak hiçbir koruyucu konulmamalıdır. İdrar kesesinin boş görüldüğü durumda idrar kesesinden "temas" yolu ile örnek alınır. diğer depresanlar. prezervatif olarak kullanılır ve kanın mikrobiyel putrifıkasyonunu ve böylece "endojen alkol oluşumunu veya alkol kaybını" önler. Analiz için en az 50 mi numune gereklidir. trankilizan gibi birçok ilaç ve toksik maddeler için koruyucu konmaz. Akut zehirlenmelerde. Cam tüplere alınan kan örnekleri ağzı sıkıca kapatılarak analize kadar buzdolabında saklanır. Alkol analizi için en az %1 oranında NaF içeren 10-20 mi kan örneği ayrıca alınır. Vücut boşluğuna sızan kan hiçbir zaman alınmamalıdır. Her birinin total hacimleri kaydedilir. Heparinize edilmiş kan örneği (CO ve birçok ilaç zehirlenmesinin teşhisi için). Oral yolla zehirlenmelerde genel olarak toksik madde en yüksek konsantrasyonda mide içeriğinde bulunur. Bu analiz özellikle diabet durumunun belirlenmesinde yararlıdır. İlaçların tanımlanmasında ve kantitatif analizinde en uygun örnektir. Henüz absorbe olmamış ve bozulmamış ilaç kapsülleri.Bu durumda idrar örneğinin kateter sıvısı (çoğu kez lidocaine gibi bir lokal anestetik içerir) ile kontamine olabileceği göz önünde bulundurulmalıdır. Mideden alınan örnekler ilaçların ve toksik maddelerin taranması için uygundur. Mide içeriği veya mide yıkama suyu : Mide içeriği. Kantitatif değerlendirme için bu gereklidir. bitki parçacıkları gözle bile görülebilir. Genel olarak 100 mi idrar örneği yeterlidir. kusmuk ve elbise üzerinde kalan kusmuk kalıntısı analiz için kullanılır. fakat perifer kan (femoral ven) tercih edilmelidir. %1 NaF içeren 2 mi. CO. 2. Çünkü diğer vücut sıvıları. Ölüm olaylarında alınabildiği kadar idrar örneği toplanmalıdır. Bilinci olmayan hastalardan idrar kataterize edilerek alınır. Postmortem toksikolojik analiz için alınacak biyolojik örnekler . Kan alınırken. kan örneği (alkol tayini için) ve hiçbir koruyucu veya antikoagulan içermeyen 10 mi kan örnekleri ayrı ayrı tüplere alınır. Mide içeriği ile ilgili örnekler plastik kaplar içinde toplanır. İki tarafından ligatüre edilerek. mide içeriği ile kontamine olabilir. Kan . alkol veya heparin içeren fenol İti koruyucuları içeren dezenfektan "swab"ler kullanılmamalıdır.

kaplar. PCB'ler gibi) adipoz dokudan (50 gram) da örnek alınmalıdır. 2. Olay yeri kalıntısından birkaç miligram örnek yeterli olabilir. Bu tip materyalden alınan numuneler ancak destekleyici olabilir. depresanlar.. Kronik metal zehirlenmelerinde kemik dokusundan örnek almak gerekir. idrar. Olay yeri kalıntıları : Zehirlenme olayının olduğu yerde (olay yeri). uyku ilaçları gibi birçok ilaçlar Zehirlenmeden veya ölümden kısa bir süre önce alınan zehirler Inhalasyon zehirleri Yöntemler geliştikçe alınması gereken biyolojik örnek miktarı da azalmaktadır. CN. Değerlendirmede asıl olan biyolojik numunedir. mide (ölüm halinde) ve içerikleri hem ölüm olmayan zehirlenmelerde (antemortem) hem de ölümden sonra (postmortem) toksikolojik analiz için alınır.Yukarıda açıklanan idrar. Bu nedenle "olay yeri kalıntısı " olarak isimlendirilen bu materyal analiz için alınır. miktar ve hangi zehirlenmelerde seçilecekleri gösterilmiştir. metadon. Tablo l'de postmortem toksikolojik analizde kullanılan biyolojik materyal. Alınan örnek katı ise birkaç mililitre su veya uygun bir organik çözücü içinde çözülür. CO.Otopsi sırasında toksikolojik analiz için alınacak biyolojik materyal. glutetimid ve diğer ilaçlar Metaller.C. trankilizanlar Alkol. A. Tablo 1.R. 1995) Eğer şüphelenilen zehir uçucu bir madde ise beyin (100 gram) ve akciğer örneği (200 gram) istenir. beyin ve böbrek örnek olarak alınır.3. CO. trankilizanlar Alkol Morfin. depresanlar. Numune Beyin Karaciğer Böbrek Kan (kalp) Kan (femoral ven) Vitröz humor Safra idrar Mide muhtevası Akciğer Miktar 100 g 100 g 50 g 25 mi 10 mi Hepsi Hepsi Hepsi Hepsi 200 g Kullanıldığı analiz Alkol ve diğer uçucu zehirler Bir çok toksik maddeler Metaller (Hg. ve Baselt R. H. (Cravey. diğer şüpheli materyal zehirlenme olayı ile ilgili olabilir. Numunenin korunması ve laboratuvara gönderilmesi . zehirlenen kişi ve ölünün çevresinde bulunan şişeler. Örneğin karaciğer örneğinde daha önceleri 250-500 g alınması istenirken son yıllarda 100 g yeterli görülmektedir.kan. Ölümden sonra otopsi sırasında en çoğunlukla mide muhtevası. Saç örneği ise hem ölüm olmayan kronik zehirlenmelerde ve hem de postmortem analizlerde kullanılan önemli bir biyolojik materyaldir. 1975. sulfanamitler Alkol. safra. CN. Cesetin bozulması durumunda beyinden her zaman örnek alınmalıdır. Poklis. karaciğer. Pestisitler gibi yağ dokusunda biriken maddelerle zehirlenmelerde (klorlu hidrokarbon lu insektisitler. Her test için küçük bir miktar kullanılır. kan. Cd gibi).

ince tabaka kromatografisi (İTK) ve gaz kromatografisi (GLK) en çok kullanılan yöntemlerdir. alınabilen numune miktarı. Ancak bu durumda alınan numunenin analizden önce iyice ezilip. İmmunoassay de tarama testleri arasında sayılmaktadır. 8. Numunenin net ağırlığı veya hacmi saptandıktan sonra 1/3'ü analiz için hazırlanır. Bu faktörler arasında. 3. Özellikle etil alkol analizinde bu ilave zorunludur. Metalik zehirler için Reinsch testi. H2S ve özellikle HCN'in çözünmüş oldukları organ sıvılardan ayrılabilecekleri hatırlanmalıdır. 2. dijestiyonu gibi) uygulanır. idrar ve kanda. 7. enzim. daha uzun süre bekleyecek örnekler ise (-20)°C de saklanır. mühürü ve üzerindeki etiket) incelenir. ekstraksiyon. atomik absorbsiyon ve emisyon spektroskopisi ile kalitatif ve kantitatif analiz yapılır. Koruyucu madde ilavesinden çoğunlukla kaçınılır.İdeal olan numunenin alımından hemen sonra laboratuvara gönderilmesi ve analizin yapılmasıdır. Bu amaçla GLK. -10°C den aşağı sıcaklıklarda numunenin saklanması sırasında CO. Bu durumda bekletme sırasında analizi yapılacak maddenin (biliniyorsa) bozulmama koşullan sağlanmalıdır. 5. 6. diğer kalan kısmı gerektiğinde incelenmek üzere saklanır. İzole edilen zehirlerin nitel (kalitatif) analizleri için genel tarama testleri uygulanır. 2.4. izolasyon yapmadan önce.Biyolojik materyalden kimyasal maddenin ayrılması için izolasyon yöntemleri (mikrodifüzyon. Toksikolojik analizi etkileyen faktörler 1) Toksikolojik analize başlamadan önce bazı faktörlerin göz önüne alınması gerekir. ambalaj şekli. Genel olarak ise gerek antemortem gerekse postmortem alınan örnekler birkaç gün içinde analizi yapılacaksa (+4)°C de . Toksik anyonların dializ yöntemi ile ayrılması ve analizleri yapılır. 4. homojenize edilmesi gerekir. Toksikolojik analizde izlenecek yol Laboratuara gönderilecek biyolojik materyalde toksikolojik analiz aşağıdaki şemaya göre gerçekleştirilir : 1. ön denemeler uygulanr.5. 10 2. Mide içeriği. aranacak 11 . Ultraviyole spektroskopisi (UV). Numunenin ambalajı açılmadan önce dış görünüşü (büyüklüğü. Ancak analize kadar numunenin bir süre beklemesi gereklidir. yüksek basınçlı sıvı kromatografisi (HPLC) ve gerektiğinde gaz-kütle spektrometresi (GC-MS) kullanılır. Ancak doku ve sıvıların bozunmasından etkilenecek toksik madde analizlerinde numuneye %1 oranında sodyum florür ilavesi yapılabilir. Kimyasal maddenin kesin identifikasyonu (destekleyici testleri) ve kantitatif tayini yapılır.

ortamın sıcaklığı. Ana madde ile birlikte (ana majör) metabolitinin de izole edilmesi gerekir. striknin ve civa gibi toksik maddeler ise çok dayanıklıdır ve ölümden uzun yıllar sonra bile tanımlanabilirler. siyanür. genel sistemik dolaşımdan önce karaciğere taşınırlar. etil alkol gibi maddelerin konsantrasyonları azalabilir veya artabilir. Çeşitli nedenlerle otopside ve numune almadaki gecikmeler. Cesedin bekletilmesi sırasında. Daha ileri testlerle (GC ve GC/MS gibi) kokain ve majör metabolitleri (benzoilekgonin ve ekgonin metil esteri) ayrılarak kantitatif analizleri yapılır. Daha sonraları oluşan diğer endojen maddelerin de ilaçlara benzer özellikleri gösterilmiştir. Putrefaksiyonun derecesi ve mikrobiyel aktiviteye bağlı olarak kandaki CO (COHb). Eğer belirli bir maddeden şüpheleniliyorsa veya biliniyorsa bu durumda toksikolog öncelikle zehrin konsantre olduğu doku veya sıvıları analiz materyali olarak seçer. Bazı durumlarda sadece metabolitlerin bulunması zehirlenme nedeni olan ilaç veya zehir için bir delil olabilir. başlangıç testi olarak immunoassay yöntemi ile idrarda majör metaboliti olan benzoilekgonin aranır. Oral yol ile zehirlenmelerde öncelikle mide içeriği analiz edilir.) Cesete kötü koku veren bu aminler dışında. 1965. fiziksel ve kimyasal özellikleri ile ilgili bir çok ayrıntılı çalışmalar bulunmaktadır. Gadamer. İlaç ve zehirler gastrointestinal sistem ve diğer yollardan absorbe olduktan sonra.kimyasal maddenin mahiyeti ve zehirlenmeye neden olduğu düşünülen şüpheli maddenin biyotransformasyonu ve özellikle postmortem doku veya sıvılarda oluşabilecek bozunma maddeleri hakkında bilgi edinilmelidir. Çünkü böbrek bir çok zehirlerin atılım organıdır. nemi ve süresi gibi çeşitli etkenlerle cesette enzimatik ve nonnzimatik proseslerle bozunma olur. mikrobiyel bozunma sonucu birçok endojen maddeler oluşur. 12 Kural olarak ölümden sonra. Çünkü letal doz veya üstünde bir miktarda alınan zehirin absorbe olmamış kısmını içerebilir. Bu kadaverik alkaloidlerin fiziksel ve kimyasal özelliklerinin sıklıkla rastlanılan zehirlere benzediği ve bozunmuş cesetten izole edilen bu maddelerin morfin ve benzeri ilaçlar gibi aynı renk reaksiyonlarını verdikleri 1870'Ii yıllarda bile biliniyordu. "İmmunoassay" gibi tarama yöntemleri ana maddeden çok idrardaki metabolit analizine dayanır. Bunun yanında barbitüratlar. Örneğin CO zehirlenmesi şüphesi varsa kan (COHb şeklinde bulunur) öncelikli analiz sıvısı olarak kullanılır. Bu nedenle kimyasal maddenin karaciğerdeki konsantrasyonu kana göre çok yüksek (enaz 100 misli) olabilir. Poklis. (örneğin fenil alaninin bakteriyel dekarboksilasyonu ile oluşan feniletilaminin amfetamine çok yakın özellik göstermesi gibi. Toksikolojik analiz yapan kişinin (kimyasal toksikolog) ilaç ve kimyasal maddelerin biyotransformasyonunu bilmesi gerekir. Ayrıca mikrobiyel metabolizma cesette bulunan zehiri parçalayabilir veya "ptomain" veya "kadaverik alkaloidler" adı verilen diaminlerin (putresin ve kadaverin) oluşmasına neden olur. Stolman. bu nedenle yüksek konsantrasyonda toksik madde ve /veya metabolitlerini içerebilir. Arkadan idrar analizine geçilir. analizi etkileyen birçok interfere edici maddelerin oluşmasına neden olur. Ölümden sonra oluşan "Thanatokimyasal" değişimleri bilmek çok önemlidir. Eğer tükrük veya saç biyolojik materyal olarak kullanılacak ise o zaman doğrudan kokain aranır. otopsi ve toksikolojik analiz en kısa zamanda yapılmalıdır. 1969. 1995) . Analizi etkileyen bu maddelerin mahiyeti. Örneğin kokain bağımlılığının saptanmasında.

2. bulgularını ve konsantrasyonunu tayin ettiği maddenin ilgili kişinin üzerindeki fizyolojik ve davranış etkilerini yorumlamalıdır. Analizi yapılacak madde standardı ile beraber ve gerektiğinde yöntemin kontrolü için dış veya iç standartlar kullanılır. çalışmalıdır. tekrarlanabilirliği ve verimi araştırılmalıdır. Genel bir kural 14 olarak. zehir uygulama yerinde en yüksek konsantrasyonda bulunur. eroin ve fensiklidin gibi bağımlılık yapan maddeler çoğunlukla sigara ile içme şeklinde alınır. analiz sırasında kullanılan cam v. Bu nedenle zehirin gastrointestinal (GI) sistem ve karaciğerde daha yüksek konsantrasyonda bulunması oral yolla alımını.s. toksik ve letal olarak sınıflandırılabilirler. Bu maddelerin kendileri ile birlikte yanma ürünlerinin de idrar. Negatif kontrol numunesi (blank: kör). diğer vücut sıvıları ve dokularında bulunması duman şeklinde alındığını gösterir.UV spektrumları ile saflıkları kontrol edilmelidir. Pozitif kontrol numunesi. deteksiyon limiti (kullanılan cihaz ile ilgili). Bu durumda bu maddelerin kendileri yanında piroliz (yanma) ürünleri de inhalasyonla alınır. Kimyasal maddelerin kandaki düzeyleri normal (ilaç durumunda terapötik). Genel olarak. analizi yapılacak madde ile hazırlanmış standardı içerir. gibi malzeme ve reaktiflerden gelebilecek "yanlış pozitif sonucu" kontrol etmek için kullanılır. Bu maddenin idrar veya diğer vücut sıvılarında ve kokainle birlikte yüksek miktarda bulunması. analitik bulguların fizyolojik anlamını yorumlamaktır. Üzerlerindeki etiketlerinde spesifikasyonları belirtilenler 13 kullanılmalıdır. Kullanılan yöntemin duyarlığı (mg/1 veya |Jg/ml olarak). toksikolog çeşitli biyolojik sıvı ve doku örneklerinde yaptığı analiz sonuçlarına bakmalıdır. . kan serum veya plazma konsantrasyonları ile fizyolojik etkileri arasında bir korelasyon vardır. 3) Analiz niteliğinin güvenirliliği (quality assurance) : Analiz yapılacak numune ile birlikte bilinen pozitif ve negatif kontrol numunelerle paralel. Maddenin uygulama yolu ve dozu hakkında değerlendirme yapmalı. Kantitatif testlerde yöntemin doğruluğu. Kimyasal maddelerin ve standardların gerektiğinde ince tabaka kromatografısi ve. analiz sonucu verilecek raporda belirtilmelidir. diğer organlara göre akciğerde daha yüksek konsantrasyonda bulunması ise inhalasyonla alındığını gösterir.2) Reaktifler ve ilaç standartları : Kullanılan kimyasal maddeler saf olmalıdır. reaktiflerin doğru hazırlanmış olması ve stabilitesi kontrol edilmelidir. Örneğin duman şeklinde alınan kokainin piroliz ürünü "crack" anhidrekgonin metilesteridir. biyolojik materyalde saptanan konsantrasyonun kişinin ölümü için yeterli olup olmayacağı veya kişinin davranışlarını değiştirerek ölümüne neden olup olmayacağı cevabını vermelidir. Kokain. Şüpheli pozitif sonuç görüldüğünde kullanılan malzemenin kimyasal olarak temizliği tekrarlanmalı. Adli toksikoloğun çoğunlukla karşılaştığı en güç problem. ve seçiciliği ile ilgili parametreler de incelenerek.6. Uygulama yolunun belirlenmesi için. kokainin "sigara içme" şeklinde alındığını gösterir. ilaçların ve ksenobiyotiklerin . Analitik Bulguların Değerlendirilmesi Numunenin analizinden sonra toksikolog.

Alınan numune çeşitleri ve miktarı .N. c) Numunelere uygulanan izolasyon ve identifikasyon. Genelde zehirlenmeye neden olabilecek maddelerin sayısı en az 1500'ün üstündedir ve bunlardan 250-300 kadarı ile de sık zehirlenmeye rastlanmaktadır (Fazla bilgi için Vural. 1997' ye bakınız).J. thoracic aorta gibi değişik yerlerden alınan kan örneklerinde analizi yapılan maddenin konsantrasyonları arasında önemli farklar bulunabilir. ZEHİRLERİN BİYOLOJİK MATERYALDE DOĞRUDAN ARANMASI Akut zehirlenmelerde en önemli olay mümkün olan en kısa süre içinde zehirlenmeye neden olan maddenin identifıkasyonu ve gerektiğinde kantitatif analizinin yapılmasıdır. Ön denemeler Zehirlenmeye neden olan maddenin identifıkasyonunda yardımcı olacak ve kısa zamanda sonuca ulaştıracak ön denemeler mide içeriği. 15 Toksikolojik analiz sonucu bir rapor şeklinde hazırlanarak ilgili makama gönderilir. Kişinin kurtarılmasında. Bu testlerde kullanılan reaktiflerin hazırlanması kitabın sonunda verilmiştir. femoral ven. mümkün olan en kısa sürede zehirlenmenin mahiyeti hakkında bilgi toplamak gerekir. Adli toksikolojik analiz sonucu ile ilgili raporda: a) b) Otopsi yapılan kişiye ait genel bilgiler. ilaçların alımı ile ölüm aramda geçen süre. pH ve kimyasal testler aşağıda açıklanmıştır. toksikolojik analizin (özellikle adli olaylarda) değerlendirilmesinde farklı yerlerden alınan kan ve doku örnekleri ile sonuçların birlikte incelenmesi gerekir. Bilinmeyen bir madde ile zehirlenmede. koku).Ölüm durumunda kimyasal maddenin "postmortem kandaki" konsantrasyonu değerlendirilir. . d) Vücut sıvı ve dokularında saklanan madde miktarının ölüme neden olup olmayacağının yorumunu ve analizi yapan toksikologun imzası bulunmalıdır. antidot ve diğer tedavinin yapılabilmesinde zehirlenme etkeninin belirlenmesi hayati önem taşır. Bu nedenle. idrar ve kanda önce doğrudan (direkt) ön denemeler yapılır. idrar ve kan örneklerine uygulanır. 16 3.1. postmortem değişimler. Ölümle sonuçlanmayan akut zehirlenmelerde ve madde bağımlılığına yönelik toksikolojik analiz sonuçları da benzeri şekilde belirli rapor örneklerine göre hazırlanır. digoksin ve imipramin gibi maddelerle yapılan araştırmalarda bu farklılık gösterilmiştir (Poklis. 1996). M. kantitatif analiz yöntemleri (yararlanılan literatür de belirtilir). Bu nedenle mide muhtevası. Daha sonra izolasyon ve destekleyici tarama testlerine geçilir. kanın alındığı bölge ve diğer farmakokinetik özellikler etki eder. Bu örneklerde yapılacak organoleptik öncelemeler (renk. Kalp kanı. 1996 ve Ellenhorn. Postmortem kan düzeyine.A. Etil alkol. Zehirlenmeye neden olabilecek maddelerin sınıfı ve sayısı çok çeşitlilik gösterir. Bu farklılıkların bilinmesi ölüm nedeninin yorumunda faydalı olur. 3.

. Menekşe kokusu —. .> kloroform. Tütün kokusu ---------------> nikotin... Meyvemsi koku-------------> alkol ve esterler. Eterli koku -----------------> eter. merkaptanlar.. krezoller. 17 Numunenin rengi : Renkli bileşikler bulunduğu biyolojik sıvıda çözünerek. Örneğin: Potasyum permanganat: pembe.. Örneğin : a) Aromatik kokular Fenolik koku-----------------> fenoller. aseton. mavi. karbon tetraklorür.. : pembe.. a)Mide suyunun rengi : Anorganik tuzlar veya boyalar mide suyuna kendi renklerini verirler. Armut kokusu---------------> kloralhidrat.Numunenin kokusu : Karakteristik kokusu olan maddeler numuneye kendi spesifik kokularını verirler. Ayakkabı cilası kokusu —> nitrobenzen. benzen. amilnitrit.. naftalin. Bu nedenle idrar ve mide içeriğinde bu kokular algılanabilir. bromoforrn.. Bunun dışında hidrojen sülfür. anilin. b) Batıcı koku : Anorganik asitler..—> turpentin. vanilin gibi maddeler kendine özgü kokuları ile tanınırlar. Acı badem kokusu----------> siyanür.. viyole . numuneyi boyarlar. piridin. metil salisilat.. d) Burunda aksırtıcı etki ve koku salisilik asit ve veratrin tarafından verilir. ile ilgilidir. uçucu organik asitler ve formaldehitle alınır. Bakır tuzları Nikel tuzlan Kobalt tuzları : yeşil. Tatlımsı koku -----. iyodoform. c) Sarımsak kokusu : Elementel beyaz fosfor ve arsenik (kakodil oksit deneyinden sonra) ile ilgilidir. : yeşil. formaldehit...

Sülfırik asit. rubarb. Renk reaksiyonları deney tüpünde. pamakin.Pikrik asit. yeterli konsantrasyonda ve intaferans yapan maddelerin yokluğunda. İdrarda glukoz mevcudiyetinde. ibuprofen. fenitoin. santonin. pirogallol. Ayrıca aranacak madde standardı ile (yanlış kontrolü) parelel olarak renk testi uygulanmalıdır. antipirin. İdrara doğrudan uygulanan testler Glukoz ve ketonlar "Labstix" testi veya Fehling deneyi ile aranır. rezorsinol. fenitoin gibi maddelerle görülür. okzalik asit ile siyah ve kahve telvesi şeklinde granüller görülür. asit ortamda anisindion. 1997). Kullanılan renk reaksiyonlarının bu özelliklerini ayırt etmek gerekir. Bu test ayrıca açlıkta veya diabetik ketozisde de pozitif çıkar. antrokinon laksatifleri. Kırmızı veya pembe renk aminopirin. fenasetin. levodopa. İlaç kapsülleri boyaları ile mide suyunu renklendirirler. trinitrofoneller ile oluşur. Merkurokrom : parlak kırmızı renklenmeye neden olurlar. küçük porselen kapsül ve tüplerde uygulanabilir. fenoller. b) İdrarda renklenme : İdrarda kahverengi siyah rengin bekleme ile şiddetlenmesi. delvinal turuncu renk verir. nitrik asit : sarı. metildopa. fenotiazinler. Örneğin. eosin. Alkali ortamda antrakinon laksatifleri. iboprufen. M. pancar ve böğürtlen idrara pembe veya kırmızı renk verir. Biyolojik materyale doğrudan uygulanan testler Renk reaksiyonları : Bir çok ilaç ve zehirler. uygun reaktiflerle karakteristik renk verirler. Kırmızı kahverengi klorokin. kan glukoz konsantrasyonuda tayin edilerek aralarındaki korelasyon araştırılır. fenasetin. Fehling deneyi : İdrarda glukoz ve ketonlar için Fehling deneyi de uygulanabilir: 1 mi idrar. Ancak aynı fonksiyonel grubu içerenler de reaksiyona girerler. efedrin ve pronestil sarı. naftol. Asit idrarda anisidindion. piruvik asit ve fenazopiridin ile görülür. Kullanılan malzeme ve reaktiflerin saflığını kontrol etmek için (yalnış pozitif kontrolü) kör (blank) deney yapılmalıdır. 18 3. methemoglobin sarı kahverengi renk verir (Ellenhorn. serbest aldehit veya keton grubu olan bileşiklerin . sekonal kırmızı. krezol. anilin boyaları. "Labstix" gibi uygun bir reaktifle emprenye edilerek hazırlanmış şeritler 10-15 saniye idrar içine daldırıldıktan sonra okunur. Keton için pozitif sonuç alınması durumunda aseton veya izopropilalkol ile zehirlenmeden şüphelenilir. Alkali idrarda ise bu renk. parahidroksifen. Sarı kırmızı çökeleğin meydana gelmesi. Bu testlerin bir kısmı pratik açıdan spesifiktir.2. nitrobenzen. brom sulfalein. 1 mi Fehling reaktifi (Fehling I ve II karışımı) ile yarım saat kaynar su banyosunda bekletilir. metronidazol. porfirinler ve melanin ile görülür.S ve ark. nembutal.

rezorsin Şahsilik asit ve salisilatlar. mannoz) varlığını gösterir. salisilatlar. laktoz. morfin. adrenalin. trikloroetilen. bunun dışında fenol. morfin. 2 mi idrara.(glukoz. glukuronik asit. 2 damla %5 lik demir-3klorür (ferri klorür: FeCİ3) çözeltisi damlatılır. veramon). %75 mg alkol varsa 45 saniye içinde oda sıcaklığında yeşil renk meydana gelir. Eğer idrarda %50 mg üstünde etil alkol varsa 10 saniyede . santonin Apomorfin. deneyine pozitif cevap verirler. 1 mi idrara 1 mi %10 sodyum dikromat (%50 H2SO4 içinde) ilave edilir. kahverengi kahverengi Beyaz — çökelek . Uçucu indirgen bileşikler (alkol ve aldehitler) dikromat testi ile aranır : Deney tüpüne. amigdalin. kodein.klorür deneyi (genel) : Bir deney tüpünde. Kırmızı. kloralhidrat. a-naftil tioüre (ANTU) gibi bileşikler de Fehling. Etil alkol dışında diğer alkoller (metil alkol. fruktoz. 19 mentol. c) 3 damla 2 N HC1 ilavesinden sonra ısıtma ile aşağıdaki renkler elde edilir. pirazoller(piramidon. sıcakta yapılırsa (karışım kaynar su banyosunda en az 2 dakika bekletilirse) %20 mg alkolün tanınması mümkün olur. dilaudid gibi Floroglusin. (Tablo 2) 20 Tablo 2. guajakol P-naftol Mavi-viyole Kahverengi Açık sarı açık sarı Viyole Viyole Viyole Yeşil Yeşil Kırmızı. krezol. novaljin. enol grubu içeren bileşiklerle : a) 1 dakika soğukta bekletme.FeCl3 testi ile renk veren kimyasal maddeler Çözelti veya çözeltinin rengi Oda ısısında Sıcakta 3 damla 2 N-HCI ilavesinden 1 dakika sonra ve ısıtmadan sonra Renkler Mavi Kırmızı Mavi-viyole Kahverengi Açık Sarı Renk veren maddeler Pirogallol Bir değerli fenoller (fenol. Soğukta salisilatlarla viyole renk oluşur. Deney. izopropil alkol gibi) ve aldehitler de dikromatı indirgeyerek bu deneyle pozitif sonuç verirler. Ayrıca kloroform. çok değerli fenoller. Demir-3. b) sıcakta.

Fenotiazin türevlerinden birinin mevcudiyetinde pembe. desipramin ve trimipramin için Forrest deneyi : 1 mi idrara. karışımın 2 damlasına 10 mi su. kırmızı. 1 mi %10 luk .Kırmızı Çökelek Kırmızı sarı Beyaz Mavi Mavi Açıkkırmızı Açık kırmızı Kırmızı sarı Çözünme olur Viyole Mavi Mavi Çözünme olur Mavi Çözünür Antipirin Benzoat. salisilatların tayininde kantitatif amaçla da kullanılır (özel bölüme bakınız. 1 mi Forrest reaktifı ilave edilir. Bu nedenle CC14 zehirlenmesinden süphelenildiğinde. Ancak karbon tetraklorür kısmen triklorometile metabolize olduğu için. turuncu viyole ve maviye kadar giden bir renk değişimi görülür. Fenotiazinler için FPN deneyi : 1 mi idrara 1 mi FPN reaktifi ilave edilir. Çünkü laboratuvar ortamının reaktiflerle kontamine olması pozitif sonuç verebilir.) Trikloro bileşikleri için Fujivvara deneyi : 1 mi idrara 1 mi %10 NaOH ve 1 mi tekrar distillenmiş piridin ilave ederek 2 dakika kaynar su banyosunda tutulur. Primer aminler için anaftol-sodyum nitrit deneyi : Seyreltik hidroklorik asitle asitlendirilmiş 2 mi idrara. paminopenol fenasetin. Diğer bir tüpte. ve HCI ile hazırlanır) damlatılır. trikloroetanol. blank (kör) olarak seçilen idrar ve standart trikloroasetik asit çözeltisi ile (kontrol) paralel olarak yapılır. desipramin veya tripiramin olduğunda yeşil renk meydana gelir.5 mi idrara 0. klorbutal. ayrıca hepatotoksisite testleri yapılmalıdır. HgNO:. Pembe rengin varlığı paminofenol veya diğer primer amin içeren bileşiklerden birinin varlığını gösterir. her zaman pozitif sonuç alınmayabilir. İmipiramin. Piridin fazında pembe kırmızı rengin meydana gelmesi trikloro bileşiklerinin (kloroform. Karbon tetraklorürün metabolitleri (triklorometil bileşikleri) Fujivvara testi ile pozitif sonuç verebilir. Terapötik dozda alınan aspirin veya aminosalisilik asit pozitif sonuç verir. Deney .5 mi hidroklorik asit ilave edilir ve 100°C de 10 dakika kaynatılır. Hiçbir renk meydana gelmezse 2 mi idrar ilave edilir ve tekrar ısıtılır. trikloroasetik asit) bulunduğunu gösterir. 3 damla %1 Ma TMO2 ve 3 damla 22 taze hazırlanmış %1 oc-naftol %10 NaOH içine ilave edilir. parasetamol ve anilinin metabolitidir. Viyole renk salisilat veya salisilamid varlığını gösterir. ftalat ve kafur a-naftol Ferrosiyanür Gallik asit ve tuzları 21 Salisilat aranmasında destekleyici deney olarak Trinder testi uygulanır: 1 mi idrara 5 damla Trinder reaktifı (FeCIj. Parasetamol için krezol-amonyak testi : 0. Trinder reaktifı. kloral. İmipramin.

yemek artıkları. hemen parasetamol plazma düzeyi tayin edilmelidir. Etklorvinil varlığında difenilamin kristalleri üzerinde kırmızı renk oluşur. pH'ı saptanır. Tüp eğilerek yandan 1 mi sülfirik asit ilave edilir. Aspirin hidroliz edildikten sonra. bromat. Zehirlenmenin şiddeti plazma-parakuat düzeyinin ölçülmesi ile desteklenir. Mavi rengin oluşması parasetamol varlığını gösterir. 2 damla numune mide içeriği süzüntüsü sülfırik asit içinde hazırlanan 1 mi %1 lik difenilamin çözeltisine ilave edilir. klorat. 24 . renk. 2 damla örneğe 3 damla 2 M hidroklorik asit ve 1 damla %1 lik potasyum ferrisiyanür çözeltisi ilave edildiğinde oluşan mavi çökelek (Turnbull mavisi) ferro iyonunun mevcudiyetini gösterir. görünüş (bitki parçaları. Mavi rengin belirmesi parakuatı gösterir. pH'nın yüksek olması alkali alındığını gösterir.1 lik sodyum ditionit çözeltisinden (1 M-sodyum hidroksit içinde) ilave edilir. Özellikle oksidan anyonların diğer anyonlardan ayrılmasında kullanılan bir testtir. 2 mi numuneye 2 mi 0. Bu durumda oluşacak koyu mavi çökelek (Berlin mavisi) ferri iyonunun varlığını gösterir. Test çok duyarlıdır ve terapötik dozlarda da pozitif sonuç elde edilir.krezol (su içinde hazırlanmış) ve 4 mi 2M amonyum hidroksit ilave edilir. Bu test sperifiktir ve terapötik dozda da pozitif sonuç verecek duyarlıktadır. ferrisiyanür çözeltisi yerine ferrosiyanür çözeltisi kullanılarak tekrarlanır. yabancı madde kalıntıları) olarak incelenir. Etklorvinil için difenilamin testi : 2 mi idrar üstüne birkaç mg difenilamin sülfat serpilir. Parakııatın alımından 4 saat sonra alınan idrar örneğinde de koyu mavi renk elde edilmesi iyileşmenin gerçekleşmediğini gösterir. Aşırı dozda alımından günlerce sonra ana madde ve konjuge metabolitleri tanımlanabilir. Test. ancak parakuat da bulunabilir. Parakuat ve dikuat için ditionit testi : 1 mi idrara taze hazırlanmış %0. Etlerde prezervatif olarak kullanılan nitrit ve nitratlar da (mide içeriğinde bulunabilecek etten kaynaklanan) pozitif reaksiyon verirler.1 M sodyum hidroksitle nötralize edilir ve 3 damla Trinder reaktifi ilave edilir. Dikuat ile yeşil renk elde edilir. Oksidan maddelerin (hipoklorit. 10 dakika kaynatıldıktan sonra gerekirse süzülür. iyodat. Trinder reaktifi ile pozitif sonuç verir.1 M hidroklorik asit ilave edilir. 23 Mide içeriğinde uygulanan ön deneyler Mide içeriği yukarda açıklandığı gibi önce koku. Salisilatlar: Trinder testi ile aranır. Hemen oluşan koyu mavi renk oksidan bir anyonun varlığını gösterir. Ferro (Fe++) ve ferrik (Fe+++) iyonlarının tanımlanmasında ferrosiyanür ve ferrisiyanür deneyi kullanılır. Pozitif sonuç alındığında. Viyole renk salisilat varlığını gösterir. Süzüntü 0. Açık mavi renk organik maddeden kaynaklanabilir ve bu nedenle göz önüne alınmamalıdır. nitrat ve nitritler) için difenilamin testi uygulanır.

3.Organik fosfat yapısındaki ve diğer kolinesteraz inhibitörlerinin aranması : Kolinesteraz inhibisyonu reaksiyonuna dayanır. gümüş. imipramin grubu. Reinsh Deneyi Reinsh deneyinin prensibi. 555 nm de daha az şiddetle hemoglobin (Hb) den ileri gelen maksimum absorbans görülür ve COHb bandlan daha belirgin olarak seçilir. Normal . 25 kanda oksihemoglobin (O2Hb) daha uzun dalga boyunda (576 ve 541 nm de) maksimum absorbans gösterir. Destekleyici deney olarak spektroskopik incelemeler ile yapılır : Kan örneği 0.2 mi mide içeriği süzüntüsü ilave edilerek 2 dakika bekletilir. trikloro bileşikleri. antimon.01 M amonyak ile (1:20) oranında seyreltilir.2 mi su (kör deney).01 M amonyum hidroklorürle 1:200 oranında seyreltilir. cıva. Beraberinde deney normal kan ile tekrarlanır. Kanda (serum veya plazma) salisilatlar. arsenik. Doğrudan doğruya.1 mi %5 asetil tiyokolin iyodür ve 20 mikrolitre (|0. hipoglisemik maddeler şeker ve alkolle düşer. 2 tüp arasındaki renk farkı. Kanda %40 ve üstünde COHb olduğunda O2Hb ve COHb bandlar ayrılabilir. Bu durumda O2Hb bandı kaybolarak. Ayrıca parasetamol zehirlenmesinde oluşan karaciğer hasarının ilk döneminde de hipoglisemi görülür. antimon. selenyum. Yöntemlerin ayrıntısı ilgili maddeler bölümünde açıklanacaktır. ikinci tüpe 0. Sonucun diğer deneylerle de desteklenmesi gerekir. Bazı metalik zehirlerin biyolojik materyalde doğrudan aranması Arsenik. kükürt) metalik hale geçerek bakır levha üzerinde toplanmasına dayanır. Karbonnıonoksitj karboksihemoglobin (COHb) şeklinde aranır. Kan şekeri insülin. Ön deneyler grubuna göre bu testler arasında en önemlisi Reinsch deneyidir. Fenotiyazinler. Kana doğrudan uygulanan testler Kanda glukoz ve üre tayini yapılır. yıkılama işlemi . selenyum ve tellüryum gibi bakırdan daha soy metalik zehirler (metal ve ametaller) biyolojik materyalde izolasyon yapmadan doğrudan aranabilirler.1) normal serum ilave edilir. bizmut. 2 ayrı tüpe 3 mi ditiyobisnitrobenzoik asit çözeltisi 0. bizmut. COHb sarı ve sarı-yeşil alanda (568 ve538 nm de) maksimum absorbans gösterir. asit ortamda bakırdan daha soy metal veya ametal iyonlarının (cıva. telleryum. Birinci tüpe 0. Kan örneği 0. etklorvinil^ parakuat ve dikuat mide içeriği süzüntüsünde daha önce idrarda açıklanan testlerle aranır. organik fosfat esteri veya başka bir kolinesteraz inhibitörü varlığını gösterir. Bu yöntemler kantitatif amaçla da kullanır.3. COHb bandlarının daha iyi görülmesi için numuneye indirgen (sodyum ditionit gibi) bir madde ilave edilir. uçucu indirgen maddeler ve kolinesteraz inhibitörleri daha önce açıklanan yöntemlerle aranabilir. Amonyakla seyreltilen normal kanın rengi hemen sarıya dönerken %20 ve üstü oranda karboksihemoglobin içeren kan birkaç dakika dayanan pembe renk verir.

5 H2O.gerekmeksizin. Deneyin yapılışı : Biyolojik materyal olarak mide içeriği. sarı kırmızı bir renk (kupröz merkurik iyodür) belirir. filtre kağıdı arasında bastırmadan kurutulur. 1 cm" den daha büyük olmayan bir bakır levha kullanılır. organ içeriğinden ise 10 g alınır. Bizmut aranması : Hg aranmasından sonra bakır levha alınır bir tüpe konur. doku) kullanılabilir. Karışımın azalan hacmi. (Bu test ile 20 mi çözeltide bulunan 50 |J. Bakır levha veya bakır spiral tel üzerinde toplanan metal veya metal karışımlarının kesin tanımlanmaları. tamamlanır. ısıtma esnasında %10 HCI ilave edilerek. biyolojik madde (kan. Bir erlenmayer içine konulan biyolojik madde üzerine 3-5 mi konsantre hidroklorik asit (HCI) ilave edilir. Bakır üzerinde toplanmış maddenin rengi. Numune olarak idrar kullanılacaksa 10 mi. 1 saat sonra bakır levha alınır ve distile su ile yakandıktan sonra levha. böbrek veya idrar kullanılabilir. Bakır levha biyolojik materyal ve asit ilave edilerek hazırlanan karışım içine daldırılır ve kaynar su banyosu üzerinde 1-2 saat ısıtılır. 25 g doku Waring blender veya benzeri bir 26 homojenizatörde uygun bir miktar su ile masere edilir. 5 (Xg arsenik. 1 saat bekletilir. Distile su ile yıkanmış ve kurutulmuş bakır levha bu karışımın (kupröz iyodür : Cu2 I: ) 27 üzerine konur. numunenin asit konsantrasyonu %2-8 arasında kalmalıdır. Saat camı ile kapatılır. Üzerine sırası ile İmi %5 lik sodyum sülfıt. Gettler ve Kaye (1961) tarafından geliştirilmiş bir seri destekleyici deneylerle (confirmatory tests) gerçekleştirilir. 1 mi %15'lik nitrik asit (HNO3 ) konarak karışım 5 dakika . 20 |U. Bakır levhayı tutmak için platin veya nikrom telden yararlanılır. idrar. bizmut tanınabilir). Bakır levha (1:1) seyreltik HNO3 içine ve sonra distile su içine daldırılarak temizlenir. Bakır levha üzerinde toplanan metallerin kesin identifikasyonları (Destekleyici deneyler): Cıva aranması : Bir saat camına filtre kağıdı yerleştirilir ve sırası ile : 1-2 damla (100 mi suda 5 g potasyum iyodür ve 20g sodyum sülfit : KI+Na2SO3 7 H2O ile hazırlanan) çözeltiden ve 1-2 damla %5 bakır sülfat (5g CuSO4. 20 \ig antimon.g civa. Şöyle ki: Tel üzerindeki gümüşi bir renk : cıva (Hg) Parlak siyah renk : bizmut (Bi) Mat siyah renk : arsenik (As) Mor renk : antimon (Sb) olduğunu gösterir. 100 mi 1 N-HCI içinde çözülür) ilave edilir. metalik zehirin cinsi hakkında bize ön bilgi verir. Cu2I2 ile reaksiyona girerek . Bakır levha üzerindeki birikinti cıva ise. (bizmut 2 saat ister). Bu testler yarı kantitatif amaçla da kullanılabilir.

Bu amaçla Şekil lb deki aparey kullanılır. Çözelti diğer bir tüpe aktarılır. mantarın kenarındaki Cıva-2-klorür %5 lik (HgCI2) veya gümüş nitrat (AgNO3) ile emprenye edilmiş filtre kağıdında konsantrasyona bağlı olarak sarı. antimon ile meydana gelen renk kaybolduğu halde arsenik ile meydana gelen renk sabit kalır. Bu kanatlar arasına cıva-2 bromür (merküric bromür) ile emprenye edilmiş kuru filtre kağıdı (Whatman no:40 yuvarlak filtre kağıdı. turuncu. Bizmut varsa çözeltiye geçer. (çözünmesi sağlanır). Arsenik varsa. saç. (Şekil la) Deney tüpünün içinde 1 mi yukarda hazırlanan KCN'lü çözelti (veya kalıntı olan bakır levha). 1-2 saf granül çinko. Gutzeit Deneyi 1) Gutzeit deneyi en basit şekli ile bir tüp içinde yapılır. Üzerine 1 mi distile su. M. Ayrıca konsantre HCI dumanları ile temasta. Reinsch testi uygulanan bakır levha kullanılabildiği gibi. antimon mevcudiyetinde de pozitif sonuç verir. 5 |ig arsenik detekte edilebilir. 1-2 damla kalay klorür (SnCh) ilave edilir ve tüpün ağzı sıkıca bir mantar tıpa ile kapatılır. Güley.) Arsenik ve antimon aranması : Bakır levha 0.çalkalanır.5 lik HNO3 içinde çözülür.organik maddeleri yıkılanmış idrar. kan. 1975) 2) Gutzeit deneyi: As için yarı kantitatif olarak da uygulanabilir. S. kahverengi ve siyah renge kadar değişen renk tonları (AgNOj ile siyah) görülür. 15 mi %10 luk sülfirik ve 5 g arsenik içermeyen çinko granül ilave edilir. 1 mi %20 lik H2SO4 . Zehirlerin izolasyon yöntemlerine göre sınıflandırılmaları . Bu nedenle çözeltide As. Reaksiyon sonucu arsin HgBr2 ile emprenye edilmiş filtre kağıdında konsantrasyona bağlı olarak sarıdan kahverengiye kadar değişen renk verir. Gutzeit testi.. Erlenmayer içine.. bakır levhada ise antimon Gutzeit testi aranır. Hidrojen ve arsin gazlarının açığa çıkması için 30 dakika (gerektiğinde 1 saat) bekletilir. As çözeltiye geçer. N.5 mi %10 (KCN) ile çalkalanır. Kanatların ölçüsü ve şekli şekil lb de gösterilmiştir. 28 Gutzeit deneyinde. tırnak gibi biyolojik materyal (asit dijestiyon çözeltisi) de kullanılabilir. 100 mi %0. 2 g Kİ ilave edilir. (yıkılama ve külleştirme için bakınız: Kaya. Reinsch testi uygulanmış bakır levha veya yıkılama uygulanmış biyolojik materyalin asit dijestiyon çözeltisinden 20 mi konur. 1961.. Vural. kurşun asetatlı pamuk tarafından tutulur. %95 lik alkolde %5 konsantrasyonda hazırlanan cıva2 bromür ile 2 dakika emperenye edilmiş) yerleştirilir. Şekil lb de görülen erlenmayenin ağzına lastik bir tıpa ile yerleştirilen kurutma tüpüne kurşun asetat ile nemlendirilmiş pamuk konur. Bu tüpün üstüne hazır olarak sağlanan veya yaptırılabilen kanatlar yerleştirilir. Standart arsenik çözeltisi ile hazırlanan renk skalası ile karşılaştırılarak test yan kantitatif olarak da kullanılabilir. 1 mi kinin-Ki reaktifı (1 g kinin sülfat. (kinin-bizmut-iyodür. Fakat bu halde meydana gelen renk sarı-siyahtır ve renk daha geç meydana gelir. Safsızlık olarak bulunabilecek kükürtlü hidrojen. Bizmut olduğunda turuncu renk oluşur.

T \COTTON mmESNATCO ITH LEA0ACETATE Numune % 20 H2SO4 ve Zn. tiosiyanat gibi).1. iyon çifti oluşturma gibi yöntemlerin uygulanması gereken maddeleri kapsar (pestisitler. kavnama noktasına kadar ez SİDE VIEW (T*0 UNITS ASSEMBLEO) % 5 HgCl2 ile emprenye kağıt OBUOUE VIEW (SINGLE UNIT) ICRCUIIIC »KOMİDE EHSITI2ED «PCD. e) Çeşitli zehirler : (Özel olarak aranması gerekenler): Yukarıdaki izolasyon teknikleri ile aranamayan ve her biri için özel ektraksiyon işlemleri. b) Uçucu olmayan organik zehirler : Biyolojik ortamdan sıvı ekstraksiyon yöntemi ile izole edilirler (barbitüratlar. glikozitler gibi). iyon değiştirme.Analitik amaçla bir çok toksikologlar. Bilinmeyen veya . birçok ilaçlar). ZEHİRLERİN BİYOLOJİK MATERYALDEN İZOLASYON TEKNİKLERİ Toksikolojik analizlerde.Basit (a) ve modifıye (b) Gutzeit apareyi 4. kadmiyum. siyanür gibi gazlar ve alkoller. zehirleri uygulanan izolasyon tekniklerine göre başlıca beş sınıfta toplanır: a) Uçucu zehirler : Biyolojik maddeden distilasyon veya difüzyon yolu ile ayrılırlar. benzen gibi organik çözücüler). proteinler. Analitik toksikolojide. fosfat. SnCl2 a b Şekil 1. Uçucu zehirlerin biyolojik materyalden distilasyonla izolasyonları Bilindiği gibi distilasyon sıvı bir maddeyi. d) Toksik anyonlar : Biyolojik ortamdan dializ veya iyon değiştirme (ionexchange) teknikleri ile ayrılırlar (klorat. Çoğunlukla aranılan zehirli madde çok az miktarda (miligram ve hatta mikrogram düzeyinde) olduğundan öncelikle bunların bulunduğu ortamdan ayrılması ve saflandırması için kullanılacak izolasyon yöntemleri çok önemlidir. Bu maddelerin analizleri için değişik analitik kimya ve fızikokimyasal tekniklerden yararlanılmaktadır. çok sayıda çeşitli kimyasal maddelerin (2000 üstünde) aranması gerekmektedir. alkaloidler. zehirler bu ayırma yöntemlerine göre sınıflandırılmıştır. cıva gibi). (CO. 4. c) Metalik zehirler: Biyolojik maddeden kuru veya yaş külleştirme (oksidasyon) işlemi ile ayrılırlar (kurşun.

d) Toksik anyonlar : Biyolojik ortamdan dializ veya iyon değiştirme (ionexchange) teknikleri ile ayrılırlar (klorat. cıva gibi). bu maddeler o sıcaklıktaki buharlaşma basıncı oranında buharlaşır. su buharı ile birlikte soğutucudan geçerek yoğunlaşırlar. Bu şekilde soğutucudan geçerek buz içinde soğutulan toplama kabında distilat toplanır. Uygulamada bu amaçla su buharı kullanılır. benzen. trikloroetilen verilebilir. Su buharı distilasyonu ile ayırma : Her sıvı maddenin sıcaklık derecesine bağlı olarak belirli bir buhar basıncı vardır. Uçucu zehirlerin biyolojik materyalden distilasyonla izolasyonları . etil bromür.şüpheli bir zehir önce bu genel izolasyon yöntem ve tekniklerine göre ayrıldıktan sonra. benzen gibi organik çözücüler). b) Uçucu olmayan organik zehirler : Biyolojik ortamdan sıvı ekstraksiyon yöntemi ile izole edilirler (barbitüratlar. tiosiyanat gibi). Genellikle kaynama noktaları suyunkinden oldukça yüksek olan maddelerin içine su buharı yollandığı zaman. Sonra bu buharlar. Şekil (2) de su buharı distilasyonu apareyi görülmektedir. e) Çeşitli zehirler : (Özel olarak aranması gerekenler): Yukarıdaki izolasyon teknikleri ile aranamayan ve her biri için özel ektraksiyon işlemleri. izopropil alkol. alkaloidler. Numune "B" balonuna 1/3 ünü geçmeyecek şekilde konur ve gelen su buharını yoğunlaşmaması için önceden balon "B" ısıtılır. etil alkol. iyon çifti oluşturma gibi yöntemlerin uygulanması gereken maddeleri kapsar (pestisitler. petrol eteri. glikozitler gibi). etilen klorür. proteinler.1. Balona uygun bir soğutucu bağlandıktan ve önüne toplama kabı (C) yerleştirildikten sonra. siyanür gibi gazlar ve alkoller. (CO. kadmiyum. o madde tekrar dengeyi sağlamak için buharlaşır. Bu distilat uçucu zehirlerin aranması için kullanılır. zehirleri uygulanan izolasyon tekniklerine göre başlıca beş sınıfta toplanır: a) Uçucu zehirler : Biyolojik maddeden distilasyon veya difüzyon yolu ile ayrılırlar. c) Metalik zehirler: Biyolojik maddeden kuru veya yaş külleştirme (oksidasyon) işlemi ile ayrılırlar (kurşun. metil alkol. aseton. nitel ve nicel analizleri yapılır. kloroform. Kaynama noktası 100° altında olan önemli uçucu zehirlere örnek olarak: Eter. 4. fosfat. kuvvetli bir su Zehirlerin izolasyon yöntemlerine göre sınıflandırılmaları Analitik amaçla bir çok toksikologlar. 30 yavaş distile edilir. iyon değiştirme. Bir gaz akımı ile buhar sıvı üzerinden uzaklaştırılırsa. birçok ilaçlar).

kaynama noktasına kadar ısıtarak buhar haline getirmek ve bu buharı yoğunlaştırarak ayrı bir kapta toplamaktır. o madde tekrar dengeyi sağlamak için buharlaşır. aseton. bu maddeler o sıcaklıktaki buharlaşma basıncı oranında buharlaşır. Distilasyona soğutucudan akan damlalar berrak oluncaya kadar devam edilir. kloroform. etil alkol. Uçucu zehirlerin distilasyonu.Su buharı disitilasyon apareyi.nofrol İyodoform Nikotin Kafur Nitrobenzen Karbon tetraklorür Paraldehit Karbon sülfür Piridin Kloral hidrat x Salisilik asit ve esterleri Kloroform Siyanür Koniin Tribromoetanol Krezoller Timol Kroton yağı Toluen . Distilasyon balonuna bir miktar mide içeriği. petrol eteri.) 100°C altında zehirlerin ayrılmaları: Bunun için normal distilasyon apareyi kullanır. Kaynama noktası 100° altında olan önemli uçucu zehirlere örnek olarak: Eter. kusmuk.ve (3. idrar veya kan gibi 31 incelenecek örnek konur ve kaynar su banyosunda veya bek alevinde yavaş yavaş distile edilir. izopropil alkol. benzen. 32 Şekil 2. etil bromür. Şekil (2) de su buharı distilasyonu apareyi görülmektedir. etilen klorür. Bu distilat uçucu zehirlerin aranması için kullanılır. trikloroetilen verilebilir. kaynama noktası ve su buharı ile sürüklenmelerine göre 2 şekilde yapılmaktadır. Tablo-2 Su buharı ile uçan zehirler Aldehitler Alkoller Aseton Benzen Benzin Benzoik asit Esans iye 1 yağlar Eter Fenoller Formaldehit Fosfor (sarı) 33 Fuzel Yağları Ksilen Guayakol a. Genellikle kaynama noktaları suyunkinden oldukça yüksek olan maddelerin içine su buharı yollandığı zaman. Uygulamada bu amaçla su buharı kullanılır. Su buharı distilasyonu ile ayırma : Her sıvı maddenin sıcaklık derecesine bağlı olarak belirli bir buhar basıncı vardır. Normal distilasyonla kaynama noktaları (k.n. Bir gaz akımı ile buhar sıvı üzerinden uzaklaştırılırsa. Toplama kabı buz içinde soğutulur. metil alkol.Bilindiği gibi distilasyon sıvı bir maddeyi. Sonra bu buharlar. su buharı ile birlikte soğutucudan geçerek yoğunlaşırlar. Balona uygun bir soğutucu bağlandıktan ve önüne toplama kabı (C) yerleştirildikten sonra. Numune "B" balonuna 1/3 ünü geçmeyecek şekilde konur ve gelen su buharını yoğunlaşmaması için önceden balon "B" ısıtılır. kuvvetli bir su buharı akımı (A) balon içinde geçirilmeye başlanır. Bu şekilde soğutucudan geçerek buz içinde soğutulan toplama kabında distilat toplanır.

c) Distilatta kimyasal ön denemeler yapılır. CS2 gibi) b) Distilatın reaksiyonu kontrol edilir (Turnusol kağıdı ile asit veya kalevi özelliği araştırılır). Bu ön denemeler için çok çeşitli reaksiyonları yapmak mümkünse de. hidrat. Bunun için analiz maddesinin 1/6 sı balona konur. Bu reaksiyonlar ya renkli bileşiklerin oluşumuna (kromotropik asit. en uygun olan fonksiyonel gruplara dayanarak yapılan genel deneylerdir. amfetamin. karekteristik koku oluşmasına (iyodoform deneyi. Uçucu zehirlerin mikrodifüzyon yöntemi ile izolasyonları Az miktarda uçucu zehirlerin dokulardan izole edilmesinde kullanılan diğer bir teknik mikrodifüzyon yöntemidir. Uçucu organik zehirlerden başka. Fujiwara deneyleri gibi). keton gibi özelliği veren grupların tanıma reaksiyonları ile distilattaki maddenin kimyasal sınıfını tayin etmek mümkündür. Eğer numune asit ise önce doymuş sodyum bikarbonat çözeltisi ile nötralleştirilir. izonitril deneyi gibi) veya çökelek (karekteristik renkte) oluşmasına (ksentogenat deniyi gibi) dayanmaktadır.Su buharı ile uçan zehirleri. 2) Kalevi ortamda su buharı ile uçan zehirler : Numune seyreltik NaOH veya katı magnezyum oksit (MgO) ile pH 8 olarak şekilde kalevilendirilir. aldehit. . 34 d) Genel fonksiyonel grubu belirlenmiş maddeyi. hem kendi grubu içinde hangi bileşik olduğunu ve hem de yukarıdaki ilk bulguların sonuçlarını kesinleştirmek için özel reaksiyonlar tatbik edilir. İlk kez Feldstein ve Klendshoj tarafından uygulanan bu teknik için Conway'in mikrodifüzyon düzeneği kullanılmaktadır. Distilatta uçucu zehirlerin aranması: Elde edilen distilatta uçucu zehirler. distilasyon ortamına göre ikiye ayırabiliriz: 1) Asit ortamda su buharı ile uçan zehirler : Asit veya nötral yapıdaki uçucu bileşikler asit ortamda su buharı ile uçarlar. kloroform (kloral hidrat kalevi ortamda kloroforma dönüşerek distile olur). benzen. konun alkali ortamda distile olurlar. Bu deneylerin bir kısmı daha önce "biyolojik sıvılara doğrudan uygulanan deneyler kısmında da açıklanmıştır. Sonra %10 tartarik asit veya seyrettik sülfırik asitle pH 5'e getirilir ve 50 mi distilat toplanacak şekilde su buharı ile distile edilir.2. nikotin. Organik bileşiğe alkol. uçucu olmayan organik zehirlere de uygulanan bu genel ve ayırt edici özel reaksiyonlar tablo 4'de gösterilmiştir. (Şekil 3) Bu yöntemle ayrıca uçucu zehirlerin identifikas-yonu ve kantitatif analizi de yapılabilir. Bir çok bileşikler karakteristik kokusu ile tanımlanabilir (fenol. kloral. Anilin. Deneylerin yapılışı zehirlerin özel aranmaları bölümünde açaklanmıştır. 4. aşağıdaki şekilde aranır: a) Distilatın kokusu kontrol edilir.

kloroform. anestezin. enol grubu veren maddeler (asetil aseton. bu kapalı sistemde difüzyona uğrayarak iç odacıktaki çözücü içinde çözünür. Bu şekilde sistemde bozulan buhar basıncı dengesinin sağlanması için biyolojik materyaldeki uçucu zehir bitinceye kadar. doymamış hidrobarbonlar Aldehitler. tiyosülfat. Böylece biyolojik maddedeki uçucu bileşiğin saf bir çözücü içine aktarılması yani izole edilmesi mümkün olur. kloroform. buharlaşma. fenasetin. pirimer ve sekonder alkoller. kloralhidrat Küçük moleküllü aminler. trikloroasetik asit gibi) Klorlu hidrokarbonlar. indol. novakain. difüzyon ve iç odacıktaki absorpsiyon olayı devam eder. primer alkoller Etil alkol. laktik asit Siyanürler Siyanür ve pikrik asit .Prensip : Kapalı bir sistemde analizi yapılacak biyolojik materyal ve bu örnekten uçucu zehiri açığa çıkaracak reaktif (liberating agent) dış odacıkta ve serbest hale geçen uçucu zehiri tutan çözücü (absorban) ise iç odacıkta bulunur. İç odacığa ilave edilen uygun bir reaktifle uçucu bileşiğin tanınması iç odacıkta yapılabildiği gibi. dulsin gibi) Fenol ve fenol türevleri.Distilasyonu ile izole edilen uçucu zehirlerinn grup reaksiyonları: Genel reaksiyonlar Asit ortamda kromatla oksitleme Fehling çözeltisinin indirgenmesi Nesslereaktifi ile: a. primer aminler ve hidrolizle bu bileşikleri verenler Anilin ve hidrolizle anilin veren bileşikler (asetanilid. piramidon. ferrosiyanür) Fenoller (serbest ve p-substitüe fenoller) Aromatik primer aminler (anilin ve hidrolizle anilin veren bileşikler) CS2. sülfonamid. aldehitler. amonyak ve amonyum tuzları. rezorsin gibi) Polihalojenik bileşikler (kloroform. uçucu maddenin çözündüğü çözelti bir mikro tüpe alınarak kalitatif ve kantitatif analizini yapmak mümkündür. asetil aseton. Oda sıcaklığı veya 37°C de dış odacıkta buhar veya gaz haline geçen uçucu zehir. asetaldehıt. İndirgenme Schıff reaktifi ile renk reaksiyonu Kromotropik asit deneyi Legal deneyi (pentasiyano nitrozo demir-3 ile) Fujiwara reaksiyonu (piridin+NaOH+ısı) Izonitril reaksiyonu (Anilin+NaOH+ısı) Indofenol reakisyonu (Fenol+Oksijen veya nitröz asitle) Demir-3-klorürle Millon reaksiyonu (Metalik cıva+HNO3 ile nitrolama) Diazo reaksiyonu Ksentogenat reaksiyonu (ROH+CS2+KOH) lyodoform reaksiyonu (Etil alkol+iyot+NaOH) Prusya mavisi oluşması Guignard deneyi (izopurpurat oluşması) Uygulandığı gruplar Alkoller.Renk reaksiyonu b. pirol. kloralhidrat Aldehitler ve alkoller (oksitlendikten sonra) Formaldehit. 35 Tablo 4. Aldehitler. aseton. metil alkol (oksitlendikten sonra) Aktif metilen grubu olan bileşikler (ketonlar.

idrar veya 37 homojenize organ numunesi konur. Bu amaçla geliştirdiği apareye "Convvay mikrodifüzyon cihazı" adını vermiştir. porselen veya polietilen iki odacıkla. Genellikle kan ile çalışırken oda sıcaklığında 2 saat. a) Convvay mikrodifüzyon cihazının dış odacığına.40 mm /\ Enine kesit Şekil 3. b) İç odacığa ise bu uçucu zehri aborbe edecek ve renk reaksiyonu verecek olan reaktiflerden 2'şer mi ilave edilir. Genel olarak uygulama aşağıdaki şekilde yapılır: üstten görünüş 70 mm . Tablo 5'de. Deneyin Yapılışı : Şekil 4'de görüldüğü gibi Convvay mikrodifüzyon apareyi petri kutusuna benzeyen cam.Convvay mikrodifüzyon apareyinde uçucu zehirlerin aranması DIŞ OD ACIK Zehiri açığa çıkaran reaktifler % 10H2SO4 % 10H2SO4 İÇ ODAC1K Absorban Renk reaktifleri ve sonuç reaktifler PdCl2-^ Siyah % 10 NaOH FeSO4+HCl^mavi i 1 mi saf 1 mi % 30 NaOH+ saf piridin Aranacak Zehir CO Siyanür Klorlu hidrokarbonlar . dokularla çalışırken 37°C de 3 saat beklemek yeterlidir.Conway mikrodifüzyon apareyi. c) Bu işlemlerden sonra apareyin ağzı derhal kapatılır ve difüzyon için bekletilir. uçucu zehirin aranacağı biyolojik materyal ilave edilir. biyolojik materyalde amonyak tayini için uygulamıştır. çeşitli uçucu zehirlerin Conway mikrodifüzyon cihazı ile aranmasında kullanılan reaktifler gösterilmiştir. Genellikle 2-5 mi kan. Tablo 5.36 Conway mikrodifüzyon apareyi : Mikrodifüzyon yöntemini ilk defa Conway . dışa sızıntı vermeyen kenarları traşlı bir kapaktan meydana gelmiştir. Aynı yere uçucu zehri serbest hale geçirecek reaktiften 1 mi ilave edilir.

3. Feldstein-Klendshoj. Akut zehirlenmelerde. çok daha yeni bir teknik olan enzim dijestiyon yöntemi uygulanır. Ansties reaküfi—»Yeşil Doymuş Na2CO3 —izopropil-) (K2Cr2O4+H2SO4) Metil alkol Doymuş Na2CO3 H2SO4 Kromotropik asit—»viyole Fenoller % 10H2SO4 % 10 NaOH Folin-fenolftalein—»mavi % 5 AgNO}—»kahverengi i % 10 Fosfür Doymuş İS^CC^ HNO. Doku homojenatlarına ön işlem olarak çok eski bir yöntem olan Stas-otto. lipit. Daubney-Nikolls'un yöntemleri bu prensiplere göre geliştirilmiştir. Stas-Otto-Ogler. çevre kirleticileri. Klasik bir yöntem olan Stas-Otto tekniği ile alkaloidlerin ve diğer organik zehirlerin dokulardan izolasyonu uzun ve yorucu bir çalışma gerektirdiği ve ayrıca yabancı maddelerin tamamen uzaklaştırılmaması nedeniyle daha sonraki araştırıcılar tarafından 39 modifıye edilmiştir. Sulu fazın hazırlanması için kullanılan toksikolojik yöntemlerin çoğunun dayandığı prensip. endüstriyel maddeler bulunur. Bu grupta kaynama noktaları yüksek sıvı ve katı haldeki maddeler örneğin tıbbı ilaçlar. tekrar alt sınıflara ayrılır. Uçucu olmayan organik zehirlerin ekstraksiyonla biyolojik materyalden izolasyonları Uçucu olmayan organik maddeler. Bu maddelerin biyolojik materyalden izolasyonlarında sıvı-sıvı.—»kırmızı Alkoller (etil-metil-. karaciğer ve diğer doku örneklerine doğrudan ekstraksiyon uygulanamaz. idrar ve mide içeriği gibi örneklere ekstraksiyon işlemleri doğrudan uygulanır. biyolojik materyal olarak kullanılan kan. doğal kaynaklı zehirler. Amonyum molibdat+ ısı—» sarı 1 a)% 10 Pb asetat^siyah 1 b)% 10 Cd Sülfür % 10H2SO4 % 10 NaOH asetat-» sarı i 38 4. Umberger. toluen . çeşitli organik zehirlerin asit veya kalevi ortamdaki çözünürlükleri ile birlikte seçici çözünürlükleri de göz önünde tutulmuştur. katı-sıvı gibi fraksiyonlu ekstraksiyon yöntemleri kullanılır. Bu amaçla kullanılan yöntemlerin en eskisi ilk kez Stas (1850) tarafından postmortem dokudan nikotini izole etmek için geliştirilen "Stas" yöntemidir. Bu tekniklerde. Ekstraksiyon koşullarına göre organik zehirler. analitik ve forensik toksikologların ilgilendiği en büyük grubu (hemen tüm maddelerin %90'ı) oluşturur. Ancak ölüm halinde. selüloz. pestisitler. Bu yöntemlerin prensibi kısaca aşağıda açıklanmıştır. biyolojik maddenin ihtiva ettiği protein.boya gibi maddeleri uygun çözücü ve işlemlerle uzaklaştırmağa dayanmaktadır. bağımlılık yapan maddeler. Daha sonra bu yöntem Otto tarafından modifiye edilerek "Stas-Otto" yöntemi olarak literatüre geçmiştir.

İki ekstrakt soğutulduktan sonra 40 birleştirilir ve süzülür (pilili Whatman No 1 filtre kağıdından). Modifiye Stas-Otto Yöntemi : 200 g dondurulmuş ve kıyılmış (homojenize edilmiş) doku. tartarik asitle asitlendirilir. Dekante edilen süzüntüler birleştirilerek uçurulur. organik çözücüde çözünebilme özelliği. Elde edilen bu kalıntılar birkaç damla sülfırik asitle asitlendirilmiş 100 mi su ile ekstrakte edilir ve mümkünse bir gece bekletilir. küçük porsiyonlar halinde ilave edilerek karıştırılır. Daha iyisi karışım bir gece bekletilmelidir. petrol eteri. Elde edilen ekstrakt dekante edilir. organik çözücü fazına geçirilebilirler. baz. Karışım su banyosunda bir saat bekletilir. Aynı işlem bir kere daha kalıntıya etil alkol ilave edilerek tekrar edilir. Böylece elde edilen süzüntü ikinci kademedeki fraksiyonlu ekstraksiyon için hazırlanmış olur. sıcaklık 60°C altında tutulmalıdır. izopropil alkol. Geniş ağızlı bir kapsül içinde birleştirilen süzüntüler hafif sıcak hava akımında su banyosu üzerinde uçurulur (vakumda distilasyon tercih edilir). Eğer bakiye yağlı ise sulu ekstrakt dekante edildikten sonra 100 mi asitli su ile ekstraksiyon tekrarlanır. Çözücü olarak en çok eter veya kloroform kullanılır. 100 mi sıcak etil alkol. (Doku+etil alkol) karışımı soğutularak süzülür. Sonuçta granül halde kuru bir kalıntı kalır. su ile karışmayan organik bir çözücüye çalkalayarak bu organik faza geçirilmesi işlemidir. Sulu fazda bir maddenin iyonlaşma derecesi. Prensip olarak. kalevi yapıdaki maddeler ise alkali ortamda serbest organik molekül (noniyonize) halde bulunurlar: 41 . Bu yöntem halen ülkemizde Adli Tıp Kurumunun toksikoloji laboratuvarlarında kullanılmaktadır. Biyolojik materyalden ön işlemlerle (Stas-Otto veya modifiye metodları) elde edilen ekstrakt veya kan. 100 mi sıcak etanol ilavesiyle şurup kıvamında bir çözelti elde edilir. iyonize halde olmayan organik maddeler. Eğer kalıntı halen yapışkan görünümde ise o zaman sıcak alkolle aynı işleme devam edilir. idrar. Bunun dışında etil asetat. uygun ortam ve çözücü seçimiyle arayacağımız organik zehri organik faza alarak saflandırmak mümkün olur.Aşağıda uygulama alanı geniş ve yüz yıldan daha fazla bir zamandan beri kullanılmakta olan modifıye Stas-Otto tekniği açıklanmıştır. İyonlaşmamiş halde olan organik maddenin. mide içeriği gibi sıvılardan ekstraksiyonla organik zehirler ayrılabilir. Bu nedenle uçucu olmayan organik zehirlerin ekstraksiyonunda 2 faktör rol oynar : a) b) Organik maddelerin kimyasal yapısı (asit. Ekstraksiyonla İzolasyon Bilindiği gibi ekstraksiyon sulu fazda çözünmüş bir maddenin. nötral veya amfoter özelliği). 400 mi etil alkol ile blenderde homojenize edilir. İsıya dayanıksız alkaloidler olma ihtimali varsa. Buna göre asit karakterdeki maddeler asit ortamda. Aksi halde bir erlenmayer içinde asitli su ile 1 saaat çalkalanır. bütil alkol. Sulu fazda çözünmüş bir çok maddeler içinden. siklohekzan da koşullara göre kullanılabilir. o maddenin kimyasal yapısına bağlı olarak pKa değerine göre değişir.

(Aı fraksiyonu) Asetil salisilik asit. çünkü ortamın pH sına bağımlı olmaksızın çoğunlukla iyonlaşmamış şekildedirler. NaHCO. Organik kuvvetli asitler. salisilik asit. a2) Zayıf asitler : Bu grup maddeler ise. kan veya serum. (A2 fraksiyonu) Barbitüratlar.RCH2COOH + H20 A R-NH2 + H2O A [RNH. A) Asit ortamda ekstrakte edilebilen zehirler (Organik asitler ve nötral maddeler): Bu maddeler asitli sulu ortamdan (pH 2) eter veya kloroformla ekstrakte edilebilirler. okzalik asit. sulu sodyum bikarbonatla (NaHCOj. sakkarin.]+ + OH' Nötral maddeler ise asit veya kalevi ortamda organik faza geçebilirler. zayıf asit veya nötral özellikte olabilir. sıvı doku ekstraktı) u pH 3'e ayarlanır (kuvvetli asit ortam) Organik çözücü ile (eter veya kloroform) ekstraksiyon Organik çözücü fazı Sulu faz Bazlar ve amfoter maddeler NaHCO. organik faza geçebildiği ekstraksiyon koşullarına göre 5 sınıfta toplamak mümkündür. eter veya kloroform fazından daha kuvvetli kalevi ortamda (NaOH li ortamda) sulu faza geçerler. Asit ortamdan organik çözücüye geçen organik maddeler kuvvetli asit. O halde bu grubu 3 alt sınıfta toplayabiliriz : aO Kuvvetli asitler : asitli ortamda eter veya kloroform fazına geçen bu maddeler. mide içeriği. 42 Numune (idrar. çinkofen (cinchophen) sitrik asit. fenil butazon. organik zayıf asitler.5) çözünmezler. organik nötral maddeler ve organik amfoterik maddeler. parasetamol örnek verilebilir. organik bazlar. glutetimid.5) ile ekstrakte edilebilirler. p-amino benzoik asit. Uçucu olmayan zehirlerin ekstraksiyon koşullarına göre sınıflandırılmaları Uçucu olmayan organik zehirleri. pH 7. sulfisoksazol (sulfisoxazole) örnek verilebilir. çözeltisinde (pH 7. çözeltisi ile ekstraksiyon pH 8'de organik çözücü ile ekstraksiyon Sulu faz Organik faz Organik faz Bazlar (B) fraksiyonu) Kuvvetli asitler zayıf asitler .

GCveGC/MS'de incelenir) i PH 8. asetofenetidin. amitriptilin.GC. antipirin. amidopirin. fraksiyonu) (UV'de incelenir) ^r I (ITK. Bu maddeler. amfetamin.(A.GC/MS'de NaOH ile ekstraksiyonu Sulu faz Amfoter maddeler incelenir) hidroliz pH3'deHCl ile hidroliz Sulu faz Zayıf asitler (A? fraksiyonu) (UV'de incelenir) Organik faz Nötral maddeler (C) fraksiyonu (İTK. mebrobamat. 43 a3) Hidrofob nötral maddeler : Asit eterde çözünen maddeler.(C fraksiyonu) Asetanilnd.5 ayarlanır.5-9. kinin gibi azotlu bazlar bu gruba girerler. (B fraksiyonu) b2) Sulu faz ise organik amfoter (morfin gibi) maddeleri içerir. emetin.5 da organik çözücü ile ekstrakte edilerek ayrılırlar (amfoter maddele : D fraksiyonu). Organik çözücü ile ile ekstraksiyon i Organik faz amfoter maddeler (D) fraksiyonu (TLC. imipramin.GC/MS de incelenir. Şekil 4. pH 8. Bunlar organik fazda çözünebilme özelliğinde olduklarından "hidrofob nötral maddeler " adını alırlar.9. kafein. Bir çok alkaloidler.5 . kafein.GC. bromural. fenil salisilat örnek verilebilir. sulu fazın konsantre HCI ile ısıtılmasından sonra.Fraksiyonlu ekstraksiyonla organik zehirlerin ayrılması. B) Kalevi ortamda seyreltik NaOH ile kalevilendirilmiş eter veya kloroforma geçen bileşikler : bı) Kalevi özellikte maddeleri içerirler. . NaOH veya NaHCO3'lı sulu faza geçildikten sonra eter veya kloroform fazında nötral maddeler kalır.

tripsin. 45 Amberlit XAD-2 ile organik zehirlerin ekstraksiyonu Polimerik özellikte adsorbanların zehirlerin biyolojik materyalden izolasyonları son 20-30 yılda önem kazanmıştır. Süzüntüden genel ekstraksiyon şemasına göre uçucu olmayan organik zehirler (ve ilaçların) izolasyonu yapılır. Aşağıda anabilim dalımızda çeşitli pestisit ve ilaçların karaciğer homojenatında uygulanan "enzimatik yıkılama" yöntemi kısaca açıklanmıştır. ekstraksiyon verimi (1) biyolojik materyalin (idrar. plazma ve dokularda proteine bağlanmış ilacın (protein-ilaç) proteolitik bir enzimle serbest hale geçirilmesinden sonra ekstraksiyona tabi tutulmasıdır. Amberlit XAD-2 reçinesi ile ekstraksiyonda. doku . Inkübasyondan sonra karışım 30 dakika elektrikli su banyosunda ısıtılır ve süzülür. Teknik : Zehirlenme şüphesi ile alınan karaciğer dokusundan 5 gram kesit tartılarak. Şan. N. subtilisin gibi enzimler kullanılır.) Enzimatik yıkılama yönteminin prensibi. 37°C de 2 saat termostatlı çalkalamalı su banyosunda inkübe edilir. Tripsin kullanıldığında 1 mg tripsin /g doku olarak enzim ve pH 7. 10 mi su ile teflon başlıklı homojenizatörde homojenize edilir. İnkübasyon 37°C de 3 saat olarak uygulanır. ön işlem olarak tercih edilen bir tekniktir. 1994'e bakınız. Dokulardan zehirlerin izolasyonunda kullanılan Stas-Otto ve ekstraksiyon yöntemi.. Aksu.002 M EDTA ve 25 mi 0. 20-50 mesh büyüklüğünde. Ancak ölümle sonuçlanan olaylarda karaciğer gibi doku örnekleri de analiz için kullanılır. homojenata gram doku başına 500 mg papain (500 mg papain/g doku). Aşağıda bu yöntem açıklanmıştır. İzolasyon verimini arttırmak için Amberlite XAD-2 (batch) yöntemi ile ekstraksiyon yapılması uygun olur.Şekil 4'de kan. Bu amaçla papain. Bu enzimlerle doku homojenatı.4 olan fosfat tamponu ilave edilir. idrar ve mide sıvısına uygulanan fraksiyonlu ekstraksiyon şeması ( sistemik ekstraksiyon ) gösterilmiştir. 4. (Ayrıntılı bilgi için :Vural. 0.02 M pH 7. N. Geniş yüzey alanı ve noniyonik özelliği nedeniyle bu reçine suda özünen organik maddeleri adsorbe eder. beyaz suda çözünmeyen kürelerdir. Enzim yıkilama yöntemi ile organik zehirlerin izolasyon ve ayrılmaları Adli toksikolojide.4. Amberlit XAD-2 poröz ve hidrofobik özelliğe sahip olan çapraz bağlı polistiren divinil benzen polimeridir. klasik protein çöktürme yöntemleri yanında "enzimatik 44 yıkılama: dijestiyon yöntemi" zehirlerin genel tarama yöntemlerinde. kan. enzimin maksimum aktivite gösterdiği optimum koşullarda (örneğin papain ve tripsin için optimum pH 7-8. postmortem mide içeriği.4 olan fosfat tamponu kullanılır. kan ve idrardan toksik maddeler yukarıda açıklanan ekstraksiyon yöntemleri ile izole edilebildikleri gibi "immunoassay yöntemleri" ile de doğrudan analizleri yapılabilir. optimum sıcaklık 30°C dir) belirli bir süre inkübe edilir. Bu adsorbe edilen maddeler polimerden uygun bir çözücü ile (elüsyon çözücüsü) geri elde edilebilirler (elüe edilebilirler). Yıkılama için papain kullanılacaksa. Böylece proteini uzaklaştırılmış doku filtratına sistematik ekstraksiyon uygulanabilir.

pestisitlerden organik fosfat esterlerinin ekstraksiyonlarında oldukça yüksek verim elde edilir. Burgaz.5 g. tripsin 1 37°C de 3 saat inkübasyon .N. Metanolü uzaklaştırmak için 8-10 kez distile su ile yıkanır. (3) elüsyon çözücüsünü polaritesine bağlıdır. N.02 M. nötral ilaçlar için pH 7. Reçinenin hazırlanması : Amberlit XAD-2 reçinesi en az 6 saat etil asetat ile sürekli Soxhelet apareyinde ekstrakte edilerek saflaştırılır. nötral ve asidik ilaçların çoğu. 5 dakika 4000 rpm de santrifüj edilir. Reçine ağzı cam kapta distile su içinde +4°C de saklanır. Vural.N. Aşağıda batch yöntemi açıklanmıştır. 47 (5 g. Karışım 20 dakika çalkalanır. 5.S. veya idrarla çahşılacaksa 20 mi 2500 rpm de santrifüj edilerek berraklaştırılan idrar örneği.4 \ 2.1 N HCI ve su ile) yıkandıktan sonra elüsyon için tüpe 15 mi eter ve 5 mi 0.002 M EDTA veya 37°C de 2 saat inkübasyon 1 25 mi fosfat tamponu 0.pH 7.pH 7.01 N K2CO3 ile pH 10. 5 gram karaciğerden hazırlanan homojenat. Sonra reçine (1:1) oranında uzaklaştırılır.4 5 mg. Karaciğer + 10 mi su) homojenatı 25 mi fosfat tamponu 0. İşlem üst faz berraklaşıncaya kadar (4-5 kez) tekrarlanır. Ambsrlit XAD-2 dışında Dowex 50 AGW-X8 (100-200 mesh) batch tekniği ile idrardan dipiridil grubu herbisitlerin ekstraksiyonunda kullanılabilir. 1994).homojenatından elde edilen süzüntünün ) pH'si.1 gram yaş XAD-2 (g kuru reçine karşılığı) içeren polipropilen tüplere konur. safra suyu ve karaciğer homojenatına (doğrudan veya enzimatik yıkı lama işleminden sonra) veya biyolojik materyalden hazırlanan örneğe reçine ilave ederek (batch tekniği) uygulanabilir. 1984). Şan. (2) numune (ml)/reçine (g) oranına.1 N HCI ilave ederek 20 dakika çalkalanır. Burgaz. N. Bazik ilaçların 46 ekstraksiyonu için ortamın pH'sı 0. kan. Şekil 5'da enzimatik yıkilama ve Amberlit XAD-2 batch tekniği ile karaciğer homojenatından organik zehirlerin izolasyonu ve ekstraksiyonları için kullanılan teknik şematik olarak gösterilmiştir. Kalıntıda kimyasal maddeler tarama yöntemleri ile (İTK ve GLK gibi) aranır. Kalıntı 2 kez (0. 3 dakika 4000 rpm de santrifüj edilerek su fazı ayrılır. organik fosfat esterleri için pH (2-3)'e ayarlanır. S 1984. Katyon değiştirici bir reçine olan Zeokarb 225 (H+) ise kolon tekniği ise parakuat ve dikuatın idrardan ekstraksiyonunda kullanılabilen verimi daha yüksek olan bir yöntemdir. filtrat ve enzim yıkılamasından elde edilen filtrat. asidik ilaçlar için 0. Amberlit XAD-2 ile izolasyon ve ekstraksiyon işlemi idrar.1 N HCI ile pH 3. Amberlit XAD-2 ile bazik. Papain +0. Elüsyon çözeltisi susuz Na2SC>4 den geçirilerek uçurulur.02 M. (Vural. (Vural.

1 N HCI ile ayarlanır. zehirlenmeye neden olan madde veya maddelerin belirlenmesi. Su fazı atılır .1 30 dakika su 1 banyosunda ısıtma ve süzme 1 Süzüntü + 5. Diğer klinik bulgularla desteklenmesi gerekir. analizin yorumu. Karbon monoksit. Kimyasal maddelerin kan ve serum düzeylerinin kantitatif olarak saptanması zehirlenmenin şiddeti hakkında bilgi verir. nötral ve bazların ekstraksiyon koşuluna göre ) K2CO3 veya 0. çalkalama. Örneğin suistimal edilen veya bağımlılığa neden olan bir maddenin kişinin o anda alınan idrar örneğinde identifikasyonu. Amberlit XAD-2. Diğer taraftan kimyasal madde ve ilaçların toksikolojik tarama testleri sonucunda. ZEHİRLERİN TARAMA ve İDENTİFİKASYONLARINDA KULLANILAN ENSTRUMENTAL ANALİZ TEKNİKLERİ Biyolojik materyalden daha önce açıklanan yöntemlerle izole edilen kimyasal maddelerin identifıkasyonları ve kesin tanımlarl. pH (asit. postmortem dokularda toksik maddelerin taranması ve kantitatif analizi ölüm nedeninin açklanmasına yardımcı olur. Forensik (adli) toksikolojik analizde.1g. bulunan madde cinsine göre değişir. kantitatif analizleri klinik toksikoloji ve adli toksikoloji açısından büyük önem taşır. 23 dakika 4000 rpm de santrifüj Kalıntı m Ekstraksiyon koşuluna göre PH ayarlanarak 15 mi eterle Ekstraksiyon I Çözücü Na2SO4 ile kurutulur ---------► Kalıntı metanolde çözülerek İTK ve GK ile tarama ve identifıkasyon Şekil 5 : Enzimatik yıküama ve Amberlit XAD-2 "batch" yöntemi ile organik zehirlerin karaciğerden izolasyonları. 48 5. bağımlılık durumu ve kullanma sıklığı ve şekil açısından bir bilgi vermez. zehirlenmenin spesifik (antidot) tedavisinin yapılabilmesi için gereklidir. Ayrıca kantitatif analizin belirli aralarla yapılması "terapötik ilaç izlenmesinde" de önemlidir. 20 dak. etil alkol. Toksikolojik tarama testleri sonucunda.

kullanım şekilleri ve uygulamaları ile ilgili bilgiler başka derslerde ayrıntılı olarak verilmektedir. asetaminofen. 1 mi seyreltik hidroklorik asit ve 10 mi kloroform ilave edilir. Bu yöntemlerin prensibi. S. bu kitapta bu aletlerin rutin toksikolojik analizlerde kullanımlarından bahsedilecektir. kimyasal yapıları birbirine yakın madde karışımlarının birbirinden ayrılmasında kullanılan bir tekniktir. barbitüratlar gibi bir çok maddelerin postmortem analizleri bu nedenle önemlidir. antidepresanlar. Çalkalayarak 5 dakika karıştırılır ve 10 dakika santrifüj edilir. . maddenin fizikokimyasal özelliklerine göre geliştirilmiş enstrumental analiz yöntemleridir. Bu nedenle. ilk kez 50 İzolasyon işlemleri 1) Asidik ekstraktın hazırlanması (ekstrakt A): 30 mi lik santrifüj tüpü içine analizi yapılacak idrar örneğinden 10 mi konur. salisilatlar. optik kristallografi gibi) Yukarıda adı geçen teknikler.l İnce tabaka kromatografısi Kromatografi. Kimyasal maddelerin biyolojik materyalde identifikasyonları ve kantitatif analizlerinde kullanılan teknikleri aşağıdaki şekilde sıralayabiliriz: 49 1) Kromatografîk Yöntemler İnce tabaka kromatografısi (İTK) Gaz-katı ve gaz-sıvı kromatografısi (GK ve GSK) Yüksek basınçlı sıvı kromatografısi (HPLC) 2) Spektroskopik Yöntemler : Ultraviyole spektrofotometresi (UV-Spektrofotometre) Görünür alan spektrofotometresi (Visible spektrofotometre) Infrared spektrofotometresi (İR spektrofotometre) Emisyon spektrografisi Atomik absorbsiyon spektrofotometresi (AAS) Plazma emisyon spektrofotometresi (PES) S pektroflorimetri Kütle spektrometresi (MS) Nötron aktivasyon analizi (NAA) 3)Gaz kromatografisi-kütle spektrometresi (GK-MS) 4) Immunoassay teknikleri 5) Diğer yöntemler (Elektrometrik yöntemler. buna göre geliştirilen aletlerin yapısı. d-propoksifen.benzodiazepinler. Kromatografi deyimi.

25 er (^1 ekstrakt B.5 mi metanollü hidroklorik asit ilave edilir (uçucu bazların kaybını önlemek için). 0. 2) A ekstraktından elde edilen sulu NaOH fazına 5 mi seyreltik hidroklorik asit. Tabakaya 1 cm yükseklikte hafif bir çizgi çizilir. Ekstraktlara geçebilen ve ÎTK de interferansa neden olabilen maddelerin uzaklaştırılması için daha ileri ekstraks iyonlarla aşağıda açıklanan şekilde purifıkasyonu yapılır.m tanecik büyüklüğünde) tabaka kullanılır. 5 dakika çalkalandıktan sonra 10 dakika santrifüj edilir.Kloroform fazı (alt faz ) 15 mi lik kapalı bir cam tüpe alınır. 5 dakika çalkalandıktan sonra 53 (tercihan mekanik karıştırıcı ile) 10 dakika santrifüj edilir. şekilde gürüldüğü kolonlardaki numune uygulama yerlerine uygulanır. 10 dakika santifüj edilir. 3) Standart ilaç karışımlarından şekilde işaretlendiği şekilde (asidik. idrar örneğine uygulanan şekilde ( ekstrakt A ve ekstrakt B) uçurma işlemine kadar hazırlanır. 2 mi amonyum klorür tamponu ve 10 mi (kloroform:propan2-ol:9:l) karışımı ilave edilir.1 (kloroform:propan-2-ol) karışımında çözülür. Silikagel ile kaplanmış tabaka kurşun kalemle 8 kolona ayrılır. B ekstraktından elde edilen sulu hidroklorik asit fazına 5 mi amonyum klorür tamponu ilave edilir. 5 dakika çalkalandıktan sonra (tercihan mekanik karıştırıcı ile). Organik fazlar atılır. ( Şekil 6 ) . İnce tabaka kromatografisine uygulama : 1) Durucu faz olarak 20x20 cm boyutunda cam levha üzerine 0. Ekstrakt su banyosunda 60°C de hava akımında kuruluğa kadar uçurulur.25 (al ekstrakt A. 3) Ekstraktlar kuruluğa kadar 60°C de hava akımında uçurulur. Developman yüksekliği 10 cm olarak işaretlenir. B ekstraktına 5 mi seyreltik hidroklorik asit ilave edilir. Mide içeriği ekstraksiyonunun purifıkasyonu Mide içeriği. Ekstrakt 60°C deki su banyosunda hava akımında kuruluğa kadar uçurulur.25 mm kalınlığında kaplanan silikagel G (20 p. 2) Bazik ekstraktın hazırlanması (Ekstrakt B): İdrar örneğinden 10 mi daha alınarak 30 mi lik diğer bir santrifüj tüpüne konur. (Şekil 6) 2) Numune ekstraktları 100 ju. Organik fazlar atılır. Organik faz (alt faz) 15 mi lik kapaklı cam tüpe aktarılır. 1) A ekstraktına (uçurma işlemi yapılmadan önce) 5 mi seyreltik sodyum hidroksit. bazik ve fenotiazin karışımları) 10 uJ uygulanır. 4) Kurutulan tabaka (etil asetat: metanol: konsantre amonyum hidroksit: 85:10:5 ) karışımından oluşan devolopman çözeltisi ile devolope edilir.

b) 3 ve 4. 9) Mandelin reaktif ile elde edilen lekelerin rengi. gerekirse 100°C de 10 dakika bir etüvde bekletilerek rengin kuvvetlenmesi sağlanır..İlaç ekstraktlarının İTK ya uygulanması N : Numune uygulama ( başlangıç ) yeri. 54 A. püskürtme yapılmayacak kolonlar temiz bir cam levha ile maskelenir. 10 M-l .1 —0— 6 C 10 jul —0— 7 B2 25 ul —0— 8 Şekil 6. C : Fenotiazinler karışımı A. . B2 Merküröz Asitlendirilmiş Nitrat reaktifi İyodoplatinat Reaktifi 12 34 B. o— 3 B2 25ııl . (Reaktiflerin hepsi çok toksik olduğundan.. kolonlara merküröz nitrat reaktifi. 10 iÜ -0— 5 B2 25 p.5) İşaretlenen yüksekliğe kadar devolope edilen tabaka tanktan çıkarılır ve çeker ocakta hava akımında kurutulur.. 6. püskürtme işlemi çeker ocak içinde yapılmalıdır. Özellikle Mandelin reaktifi püskürtülen kolon önemlidir. A2 B.O— 4 B. 8 ). 7) Tabaka ters çevrilerek: a) 1 ve 2. c) 7 ve 8.. 10 nl . A| : Asidik ilaç karışımı ( 1 ).. kolonlara (500 ml/1) oranında sulandırılmış sülfirik asit püskürtülür (Şekil 7).5 ). S : developman sınırı. B2: Bazik ilaç karışımı ( 3. 6) Kurutulmuş tabaka UV de 254 nm ve 366 nm de incelenerek floresan veren lekeler işaretlenir. B2 C B Mandelin Sülfirik asit Reaktifi (500 mi/1) 56 78 Şekil 7.Kromatogramlann püskürtme reaktifleriyle görünürleştirilmesi..O— 1 A2 25 jul —0— 2 B. kolonlara asitlendirilmiş iyodoplatinat reaktifi. B2: Bazik numune ekstraktı (4.) 8) Püskürtmeden sonra hevha tekrar UV de (254 nm ve 366 nm de) incelenir. A2: Asidik numune ekstraktı (2 ). 55 Her reaktifle püskürtmede.

17 0. bazik ve nötral yapıdaki ilaçların değişik developman sistemlerinde verdikleri Rt değerleri ve renk reaksiyonları Tablo 6'da gösterilmiştir (Şanlı.20 Açık kahverengi Viyole Açıkkahverengi sarı 0.77 0. 11.09 III IV Açık sarı floresans Klorpromazin 0. 1995).24 0.5) IV: Kloroform : metanol (90 : 10) 56 Tablo 6 : Bazı asidik.55 0.45 UV (254 nm) Dragendorf Ninhidrin FPN Marquis Asidik iyodo platinat Dragendorf Ninhidrin FPN Marquis Asidik iyodo platinat Dragendorf Ninhidrin FPN Marquis Asidik 0. bazik ve nötral ilaçların İTK verileri Çözücü Sistemi (Rf)* Renk I II 0.44 Turuncu Açık sarı Sikleman pembe Pembe Koyu kahverengi Koyu turuncu Klorfeni ramin maleat Imipramin 0.16 0.66 0.Elde edilen kromotogramların R. Labratuvarımızda yapılan bir araştırmada asidik.14 0.07 0. N.46 0.. %1 KMnO4 UV (254 nm) %1 KMnO4 Asidik iyodoplatinat çözeltisi %1 KMnO4 Asidik iyodoplatinat çözeltisi Cıva Oksit / Difenilkarbazon Zwikker Fenobarbita) Asetil salisiiik asit 0. Bu tabloda I.04 Kahverengi Koyu menekşe Açıksarı kahverengi Kızıl kahverengi Mor menekşe Pembe İlaç Adı Asetaminofen Salisiiik asit Metokarbamol Indometasin Kullanılan Reaktif %5 FeCl3 %1 KMnO4 %5 FeCl. değerleri ve renkleri standartlarla karşılaştırılır.06 Açık sarı floresans 0. III ve IV rakamları ile gösterilen developman sistemleri aşağıda açıklanmıştır: 1: Etil asetat: metanol : derişik amonyak (85:10:5) II: Kloroform : aseton (4:1) III : Metanol : derişik amonyak (100 : 1.69 0.52 0.47 Sarı Açık mave Viyolo Kızıl Kahverengi Turuncu Sarı Mürekkep mavisi Mavi Kızıl kahverengi .

8 0. 257 nm.6 lik (60. bilinen bir referans çözeltisinin maksimum absorbansları (Xmax) ölçülerek yapılır. görünür alan spektrofoto-metrelerinde ise cam veya belirli özellikte plastik küvetler kulanılır. Spektrofotometrik analizde en önemli sorun. Bu nedenle önce analizi yapılacak madde veya maddelerin biyolojik materyalden izolasyonları ve purifıkasyonları gerekir (ekstraksiyon. Bu teknikte karşılaşılan en büyük sorun.6 0.Amitriptilin Niketamid 57 iyodoplatinat Dragendorf Asidik iyodoplatinat i Asidik iyodoplatinat Ninhidrin 0.65 Turuncu Kızıl kahverengi Kahverengi Sarı 5.max) kullanılır. Mide içeriği ekstraktı ve olay yerinden alınan örneklerin UV spektrumlarının incelenmesi kalitatif bilgi açısından yararlı alabilir. o maddenin UV alanında maksimum absorbans gösterdiği dalga boyu ( A. Bu çözeltinin 235 nm .47 0. UV spektrofotometrelerinde kuartz. Monokromatörün kontrolü. Maddenin identifıkasyonunda (nitel analizinde). ekstraksiyon işlemi sırasında beraber ekstrakte edilen endojen ve diğer yabancı maddelerinin intereferans riskidir.6 olmalıdır. uçucu olmayan organik maddelerin izolasyonlarından sonra fraksiyonlara ayrılan ekstraktların aşağıda kısaca açıklandığı şekilde UV spektrofotometresinde spektrumları incelenir.00 mg/1) potasyum dikrormat çözeltisi kullanılır. 58 UV Spektrofotometresi ile ekstraksiyon fraksiyonlarının taranması UV spektrofotometresi maddelerin kalitatif ve kantitatif analizinde kullanılır. analizi yapılacak madde dışında bulunabilecek maddelerin interferansıdır. Ayrıca spektrofotometre küvetlerinin standardizasyonu ve temizliği önemlidir. 144. Spektrofotometrik analizlerde güvenilir sonuç almada monokromatörün doğru çalışması önemlidir. . UV ve görünür alan spektrofotometresinin toksikolojik analizlerde kullanılması Özel bölümde maddelerin kantitatif analizlerinde UV (200-400 nm) ve görünür alan (400-800 nm) spektrofotometrisine dayanan yöntemler açıklanmıştır.6 ve 106. 48. Bu amaçla en çok sulu sülfırik asitte (0. Özellikle postmortem toksikolojik analizlerde. Toksikolojik analizde.0. Ancak biyolojik idrar.5 . mide içeriği ve kan ekstraktları ile çalışıldığından biyolojik materyalde bulunan endojen maddelerin ilaç spektrumlarını interfere edeceği bilinmelidir. mikrodifüzyon gibi yöntemlerle).2.005 mol/1) hazırlanan % 0. Numune ekstraktının UV spektrumunun incelenmesi ekstraktın purfıkasyonu hakkında bilgi verebilir. 313 nm ve 350 nm de gösterdiği spesifik absorbanslar sırası ile 124. Ayrıca maddenin spesifik ve molar absorbansı ve minimum absorbsiyon gösterdiği dalga boyundan da yararlanılabilir.

arasında taranır. Blank (kör deney) olarak 0.400 nm ) tarama tekrarlanır.10 ve <2) incelenir.. Bilinmeyen ilaç tabletleri veya biyolojik olmayan numunelerle daha güvenilir sonuçlar alınır.. Nötral maddeleri içeren eter fazı (C fraksiyonu uçurulduktan sonra) 3 mi. 59 Barbitüratların araştırılması: Zehirlenmelerde barbitürat zehirlenmelerine sıklıkla raslanır. Küvette bulunan numune ve köre. Bu nedenle destekleyici deneylerin yapılması gerekir.5 M NaOH ile ayrılan zayıf asitleri içeren fazının (B fraksiyonu ) doğrudan UV spektrofotometresinde spektrumu alınır. Zayıf asit (B) fraksiyonunun incelenmesi Sistematik ekstraksiyonda kuvvetli asitler ayrıldıktan sonra eter fazında 0.5 MNaOH ile ayrılan B fraksiyonunu (pH 13). Bu nedenle bilinç kaybı olan kişilerde öncelikle barbitüratlar aranmalıdır. 264 264 246 Klorpropamid Parasetamol Fenilbutazon Barbitüratlar N-metil substitüe 246 pH<2 232 245 237 absorbansın sonu .B fraksiyonuna geçen maddelerin çeşitli pH'larda maksimum absorbans gösterdikleri dalga boyları (X) Madde A max (nm) pH13 PH1O 232 . birkaç damla 10 M sülfirik asit ilave ederek PH nin 2 veya daha altında olması sağlanır.5 M NaOH kullanılır. maksimum absorbans gösteren dalga boylan kaydedilir. UV spektrofotometre-sinde 220-400 nm arasında 0. B fraksiyonu (numune) ve blank'a 1 mi %16 lık amonyum klorür ilave edilerek pH 10'a düşürülür.. Burada açıklanmış olan UV yöntemi ile barbitüratların birbirinden ayrılmaları ve B fraksiyonuna geçen diğer maddelerin da taranması yapılır. 1986) Tablo 7. 220-400 nm arasında spektrumları tekrar alınır. B fraksiyonunun UV spektrumları üç farklı pH'da (pH: 13. UV alanında ( 220 .. kuru metanolde çözülerek.5 M NaOH'e karşı (kör) taranır. (Moffat ve ark. 257 . 220 nm. Ekstraksiyon şemasında B fraksiyonuna geçen maddelerin farklı PH'da maksimum absorbans gösterdikleri dalga boylan tablo 7 de gösterilmiştir. 0. Blank olarak metanol kullanılır.çeşitli nedenle numune alımının gecikmesi. analizde yanıltıcı olabilir. ile 320 nm.

numune konur. iç çapında) ve çok uzundurlar (10 m. uzunluğunda). Alıkonma zamanı (Retention time) çok yakın olan maddeler ayrılabilirler.5 mi. uzunlukları da 0. Kapiler kolonlarla ayırma işlemi daha etkin olur. ile 4 mm. Bazik maddeleri içeren kloroform fazı (D fraksiyonu) uçurulduktan sonra kalıntı 4 mi.5.05 M sülfirik asitle çözülür. kaynama noktası yüksek yağımsı bir sıvı ile kaplanır. ITK ve UV ile ön taramalar yapılan maddelerin kalitatif analizlerinde gaz kromatografisi destekleyici (confirmatory) deney olarak önem taşır.0.2 . Normal kromatografik analizlerde dolgulu kolon kullanılır. Böylece uçucu madde gaz fazına geçmiş olur. . kadar sıvı alabilecek büyüklükte).2 mm. ile 4 m.3. Burada maddelerin dağılım katsayısına göre ayrılmalarını sağlayan bu sıvı .5 m. Bu sistemde kolon içindeki yüzeyi geniş deaktive edilmiş katı madde.2 mm-0.360 nm. Bu teknikle doğrudan kan.2 mm.5 mm. 0.4 mm. Blank olarak metanol kullanılır.Space) denilen düzenekleri içeren gaz kromatografısi tekniğinden de çok yararlanılır.60 m. Asitli numune seyreltik NaOH ile kalevi yapıldıktan sonra tekrar taranır. Cam veya çelik olan kolonların iç çapı 3. Ayrıca kalan çözelti kloroformla ekstrakte edilerek UV'de işlem tekrarlanır. Gaz kromatografisinin toksikolojik analizlerde kullanılması Gaz kromatografisi analitik ve forensik toksikolojide biyolojik materyalden izole edilen kimyasal maddelerin tarama testlerinde ve kantitatif analizlerinde kullanılır. 220 .sabit faz -görevini görür. 61 Gaz kromatografisinde kolon çeşidi de önem taşır.220 nm ile 320 nra arasında taranır. Maddelerin sistematik ayrılmasında sabit faz maddesi çok önem taşır. ile 6. ağzı politetrafloroetilen yapısında bir kapakla sıkıca kapatılır. de UV'de taranır. Bu gaz .. serum gibi biyolojik sıvılarda uçucu maddelerin identifıkasyonları yapılabilir ve bu şekilde kolon materyalinin kirlenmesi minimuma indirgenir. Kapiler kolonlar çok ince (0. Gaz kromatografisinin daha çok kullanılan şekli gaz-sıvı kromatografisi (GSK) dir. 5. Sabit faz ise kolon içine yerleştirilmiş adsorban bir maddedir. Küçük bir cam tüpe (7 mi. dış çaplan 3. Toksikolojik analizlerde (Head . arasında değişir.. Bu durumda gaz-kati kromatografisi adını alan sistemde (GK) maddelerin ayrılması adsorbsiyona dayanır ve daha çok basit gazların analizinde kullanılır.5 substitüe S-substitüe 60 254 303 239 303 absorbansın sonu 285 C ve D fraksiyonlarının incelenmesi: Nötral maddeleri içeren eter fazı (C fraksiyonu uçurulduktan sonra 3 mi kuru metanolde çözülerek. Bu şekilde hazırlanan numuneler kromatograftaki "head-space" düzeneğine yerleştirilerek uygun bir sıcaklıkta 10 dakika dengeye bırakılır. 700'ün üstünde olan bu sıvı maddeler kaynama noktaları ve polaritelerine göre sınıflandırılmışlardır. 0. Gaz kromatografisinde hareketli faz gazdır.

cila gibi karışımların içindeki uçucu maddelerin analizleri yapılabilir. 1970'lerin sonunda rutin analiz yapan pek çok labaratuvarda kullanıma geçmiştir. kullanılan detektör tipi rol oynayan önemli faktörler arasındadır. Daha sonra ayrılması istenen karışım. mobil fazın sıvı olması ve yüksek basıncın güçlü bir pompayla sağlanması bakımından gaz kromatografisinden ayrılır. Güçlü bir pompa ve basınca dayanıklı bir sistemle mobil fazın kolonda bulunan sabit fazdan geçişi kolaylaşmakta ve kısa zamanda bu ayrılma sağlanabilmektedir. Mobil fazla sürüklenen maddeler kolona geçerler. Gaz kromatografısi ayrıca kantitatif amaçla da kullanılır. sütün kromatografisinin bir şeklidir. Uçucu aminlerin ayrılmasında ise potasyum hidroksitle kaplanmış Apiezon L gibi alkali kolonlar etkili olur. adsorbsiyon. Bazı yönleri ile gaz kromatografisine benzemesine karşın (kalitatif ve kantitatif tayinin aynı işlemle gerçekleştirilmesi. Detektör olarak en çok Alev İyonlaştırıcı Detektör (FID: Flame lonization Detector) kullanılır. 5. Elde edilen kromatogramda maddeler aynı koşullarda standartlarla elde edilen kromatogramla karşılaştırılır. Gaz sıvı kromatografisi uçucu olan maddelerin (gazlar ve sıvılar) taranmasında da uygun bir yöntemdir. refraksiyon. kolonun etkinliği. boyutları ve sıcaklığı. floresans ölçen) kalitatif ve kantitatif değerlendirmeleri (kaydedici ile piklerden alınan kromatogramlar ile) yapılır.4 Yüksek basınçlı sıvı kromatografisi Yüksek basınçlı sıvı kromatografisi (HPLC) ayırma gücü ve duyarlılığı gaz kromatografisine göre daha yüksek olan bir tekniktir. (Uygulama ile ilgili örnekler özel bölümde verilmiştir). karışımdaki maddelerin ayrı ayrı pikler vermesi gibi). İlk kez 1969'da kullanılmaya başlanmıştır. Gaz kromatografisinde maddelerin ayrılmasında sıvı fazın cinsi. Mobil faz 63 olarak kullanılan çözücü önce güçlü bir pompa yardımı ile tüm sistemden geçirilir. Bu karşılaştırmada en önemli kriter alıkonma zamanı (Retention time) dır. bir mikroenjektörle sisteme verilir. OV-101) kullanılır. OV17. taşıyıcı gazın hızı. 62 Biyolojik materyalden izole edilmiş zehirlerin gaz kromatografisi ile taranmaları Daha önce bahsedilen izolasyon (ekstraksiyon) işleminden sonra uçucu olmayan organik zehirlerin gaz kromatografisi ile ayrılmasında en çok dimetilsüikon durucu fazı (SE-30. Gaz kromatografisinde maddelerin ayrılması kaydedici ile kaydedilir. kolonda (sabit faz içerir) maddeler dağılım. . Kantitatif analiz ise elde edilen "piklerin" büyüklüğü çeşitli yöntemlerle ölçülerek ve iç veya dış Standard kullanarak yapılır. Kolonu bu şekilde terkeden maddeler gaz kromatografısinde olduğu gibi uygun bir detektörle (UV absorbsiyonu. evlerde vernik. HPLC. iyon değiştirme özelliklerine göre ayrılırlar. Bu düzenekle kanda alkol ve diğer uçucu bileşikleri.fazındaki numune minimum otomatik sistemle kolona enjekte edilir.

Bu amaçla geliştirilmiş cihazlara da atomik absorbsiyon spektrofotometresi (AAS) adı verilir. Gaz halindeki atomların alev sıcaklığında termal enerji absorblaması ve ondan sonra absorbladığı enerjiyi kısmen veya tamamen spektral çizgi halinde vermesi olayı atomik emisyon veya alev emisyon spektroskopisi adını alır. Alev spektroskopisi. 5.6 Nötron aktivasyon analizi ( NAA ) Nötron aktivasyon analizi diğer spektroskopik yöntemlerden farklıdır. NAA birçok elemente uygulanabilen hassas bir elemente] analiz yöntemidir. daha iyi bir ayırma ve duyarlık dışında. Alev spektroskopisinde. moleküler spektroskopide görülen absorbsiyon bantları yerine absorbsiyon ve emisyon çizgileri görülür. Toksikolojik analizlerde HPLC'nin geniş bir uygulama alanı vardır. geride kalan tuzlar gaz molekülleri haline dönüşürler. Alev içinde bulunan. peptitler gibi) analizinde kullanılabilmesidir. Gaz halindeki tuz molekülleri ise ayrışarak serbest element atomlarını verirler. iyonik maddeler ve yüksek molekül ağırlıklı maddelerin (proteinler. Absorblanan elektromagnetik ışınlar genellikle ultravyiole ve görünür alan ışınlarıdır. genelde alev spektroskopisinin bir şeklidir. AAS. Prensibi :Numune. Serbest atomlar elde etmek için madde ya alevde veya bir elektrik düzeneğinde ısıtılır. benzen. Alev içine püskürtülen çözeltinin önce suyu buharlaşır. özel bir düzenekle çok küçük kürecikler halinde alev içine püskürtülür. fenolik maddelerin birbirlerinden ayrılmalarında (fenol ve krezoller gibi) HPLC tercih edilmektedir (Özel bölüme bakınız). 5. Ayrıca ağır metallere mesleksel maruziyetin biyolojik izlenmesinde de kullanılır. AAS. Bunun için analiz yapılacak elementi bileşik halinde 64 (tuzu) içeren çözelti. serbest atomlar üzerine kurulmuş bir spektroskopi dalıdır. nükleer bir reaktörün merkezi gibi yavaş hareketli bir nötron (termal nötron) kaynağının içine yerleştirilir. bir atom türünün. kurşun gibi elementlerin identifıkasyonunda).5. adli ve analitik toksikolojide ağır metal zehirlenmelerinin biyolojik materyalde tayininde sık kullanılan bir cihazdır.HPLC'nin gaz kromatografısine göre üstünlüğü. Bir çok organik çözücülerin biyolojik izlenmelerinde (metil alkol. ksilen gibi). Atomik absorbsiyon spektrofotometresi ( AAS ) 1955 yılından sonra geliştirilmiş olan atomik absorbsiyon spektroskopisi (AAS) yüksek sıcaklıkta gaz halinde bulunan element atomlarının elektromagnetik ışınları absorblaması üzerine kurulmuştur. adli bilimlerde (patlayıcı madde kalıntısında antimon. bozunan maddeler. Bu nötronların çoğu atomun çekirdekleri ile birleşerek . toluen. baryum. dışarıdan başka bir kaynaktan alev içine gönderilen kendine özgü ışın demetini kısmen absorblaması ve geride kalan karekteristik ışın şiddetinin derecesini ölçme üzerine kurulmuş spektroskopi dalına da atomik absorbsiyon spektroskopisi denir.

AAS ile karşılaştırıldığında. Daha sonraki gelişmelerle çeşitli immunoassay teknikleri ortaya çıkmıştır.1 (ig) daha duyarlıdır. örnek reaktörden çıkarılır ve gama (y) ışını spektrometresine yerleştirilir. P. (De Frost. Aktivasyon basamağında oluşan 65 readyoaktif çekirdek bozunarak kendine özgü enerji ile birlikte y ışını yayınlar. dayanıklılık (her metal için değil) ve miktar tayinine imkan veren bir yöntemdir. ve ark. ve ark.. kayalara. ve ark. NAA yöntemi ile arseniğin deteksiyon limiti (1 ng). alaşımlara ve biyolojik numunelere uygulanabilmektedir. Bu radyoaktif atomların oluşumu aktivasyon basamağıdır. Napolyon Bonapart'ın saç örneğinin NAA ile tayini örnek verilebilir.stabil olmayan veya radyoaktif çekirdekler (radyo izotoplar) oluştururlar. NAA ile zamanımızda yaklaşık 77 element tayin edilebilmektedir. Tayini yapılacak moleküllere karşı antikorların elde edilmesi immunoassayin en önemli bölümüdür. Örneğin AAS ile kurşun analizinde dedeksiyon limiti (2 pg/ml) NAA'ye göre (0. 1987. belirli konsantrasyonda antikor vs işaretlenmiş ilaç ilave edildiğinde karışımla aşağıdaki reaksiyon gerçekleşir: İlaç + İlaç + Antikor ^ > [İlaç* . Genel olarak ilaçların molekül ağırlığı çok düşük olduğundan antijen özelliği göstermezler.T. Adli toksikolojide uygulamasına tarihi bir örnek olarak. Bu nedenle gerekli antikoru elde etmek için enjeksiyondan önce ilaç-protein konjugatı hazırlanır. 1986) 5. 1983 . Burada ilaç "hapten". AAS'e göre (100 ng/ml) daha duyarlıdır.Antikor] + [ İlaç . İmmunoassay'ın toksikolojik analizlerde kullanılması "İmmunoassay" biyolojik sıvılarda ilaçların doğrudan analizine kısa zamanda imkan veren (antijen-antikor) reaksiyonlarına dayanan yöntemlerdir. Böylece ilaç taşıyıcıya bağlanarak kendisi için spesifik antikor hazırlanmasına uygun hale getirilir.Antikor] . 1988'e bakınız). Bu basamaktan sonra. bağımlılık yapan maddelerin ve ilaç suistimalinin idrarda (sınırlı olarak kanda) aranması ve akut zehirlenmelerin araştırılmasında uygulanmaktadır. (Fazla bilgi için bakınız: Gündüz. Piemento G. Çoğunlukla bu amaçla albumin kullanılır. Ancak NAA ile deteksiyon limitinin duyarlığı. 66 İnmıunoassay tekniğinin prensibi : Bu yöntemde analizi yapılacak maddeye (antijen) karşı geliştirilen spesifik "antikor" ve analizi yapılacak bu maddenin işaretlenmiş şekli kullanılır. "Terapötik ilaç izlenmesinde".7. Gündüz. 1988 ve Piemento G. ilaç-protein konjugatı ise "immunojen" özelliği gösterir. Yöntem sulara. element cinsine göre değişir. : Analizi yapılacak kimyasal maddeyi (ilacı) içeren biyolojik sıvıya. 196O'lı yılların başında immunoassay yöntemlerinden "radyoimmunoassay" (RIA) biliniyordu. Ancak pahalı ve komplike bir teknik olduğu için ancak bu konuda gelişmiş özel laboratuvarlarda bulunur. T. Bu gama ışını spektrumunun incelenmesi ile numunedeki elementin identifıkasyonu ve miktar tayini yapılır. NAA. yüksek spesifıklik. arkeolojik maddelere.

Enzim veya floresan bir madde ile işaretleme yapılan immunoassay yöntemleri ile ölçme ise ultraviyole absorbsiyonunun. İmmuno kemiluminesans : İşaretleme kemiluminesans veren bir madde ile yapılır. Enzim aktivitesi tayin edilerek analizi yapılacak maddenin miktarı saptanır. Miktar tayini radyoaktivite ölçülmesi ile yapılır. Bu yöntemlere de "optik immunoassay" adı verilir. 67 Enzim immunoassay (EIA) : İşaretleme enzim ile yapılır. İmmunoassay tekniği. Aşağıda bazı önemli immunoassay yöntemlerinin prensibi ve uygulama alanları kısaca açıklanmıştır. eğer karışımdan işaretli ilacın ayrılmasından sonra analitik yöntem uygulanabiliyorsa "homojen immunoassay" adı verilir. İmmunoassay sınıflandırılması: İlacın işaretlenmesi çeşitli tekniklerle yapılır. Bu karışımda "bağlı işaretlenmiş ilaç" moleküllerinin.ışını veren radyoaktivite ise y. Daha sonra bu teknik klasik biyokimyasal yöntemlerle tayini mümkün olmayan ve vücutta çok düşük miktarlarda bulunan (10"'° . yalnız y. "bağlı işaretlenmemiş ilaç" moleküllerine oranı serbest ilacın miktarı ile ters orantılıdır. RİA heterojen. radyoaktif atomların immuno-kimyasal reaksiyonlarda kullanılarak maddelerin miktar tayinlerinin yapıldığı yöntemdir.10"'2 68 . FIA ise homojen immunoassay'lere örnek verilebilir. floresans veya luminesansın ölçülmesine dayanır. İmmunoassay teknikleri bu işaretleme yöntemlerine göre de bir çok alt sınıflara ayrılır: Radyo immunoassay (RIA) : Antijen radyoaktif madde ile işaretlenir. RIA ilk kez 1959 yılında plazmada insülin tayini için kullanılmıştır. karışıma doğrudan uygulanabiliyorsa "homojen immunoassay" .katı sintilasyon sayıcısı ile ölçülür. Uygun bir analitik yöntemle ölçüm yapılır ve sonuçlar kalibrasyon grafiği ile karşılaştırılır. Bu amaçla (3veya y.ışını veren radyoaktivite (3. Radyoimmunoassay (RIA) Radyoimmunoassay. Miktar tayini spektroflorimetre ile saptanır. Kalibrasyon grafiği ilaç konsantrasyonuna karşı "bağlı işaretli ilacın" oranı (% bağlı ilaç) tayin edilerek hazırlanır. EIA.Antikor yarışmalı olarak serbest işaretlenmiş ilaç (ilaç*) ve analizi yapılacak ilaçla kompleks (bağlı ilaç) oluşturur. Floro immunoassay (FIA) : İşaretleme florofor bir madde ile yapılır. Radiyoimmunoassay'da analiz yöntemi radyoaktivitenin ölçülmesine dayanır.sıvı sintilasyon sayıcısı.

RIA tekniğinde. Radyoaktivite ölçümü bu ayırma işleminden sonra yapılır. Bu yöntem "heterojen Immunoassay'e de örnektir (Fazla bilgi için Moffat A. İlacın radyoaktif izotopla işaretlenmesinde en çok trityum (3H). floresan ve kemilmünesan maddelerle yapılabilir ve bu nedenle uygulama alanları daha geniştir. farmakoloji. RIA Yönteminin prensibi ve uygulama tekniği: Radyoimmunoassay yönteminde temel komponentler: Analizi yapılacak maddenin (ilacın) uygun bir radyoizotopla işaretlenmiş analiz yapılacak madde (ilaç) ile hazırlanmış standartlar. Bu radyoizotoplarda trityum ve karbon . RIA yöntemi duyarlı. Radyoaktivite ölçümünde (sıvı sintilasyon veya y. Ancak az sayıda ilaç molekülünde iyot bulunduğundan. işaretli ve işaretlenmemiş ilaç aynı antikora bağlanmak için yarışırlar. penisilinler. Bu karışımda.sayıcısı) serbest veya bağlı ilacın ayırımı yapılamaz. daha duyarlı bir analiz istendiğinde serbest ve bağlı ilacın ayrılmasına dayanan heterojen E I A olarak uygulanır. bir tüpe belirli bir miktarda antikor ve belirli miktardaki radyoaktif işaretlenmiş ilaç (standart) ve analizi yapılacak ilaç içeren numune (serum veya idrar) bir tüpe konur. Bu yöntemlerde kullanılan reaktifler dayanıklıdır ve ayırma işlemi yapılmaksızın analiz yapılabilir. antikorla bağlı işaretlenmiş ilacın veya serbest ilacın radyoaktivitesinin ölçülmesine dayanır.C. bulanıklık. tübokürarin gibi) kullanılmaktadar. floresans) dayandığı için bu yöntemlere "optik ummunoassay'ler"adı verilmiştir. Enzim İmmunoassay ( E I A ) : Yarışmalı bir reaksiyon kinetiğine dayanan E I A. Örneğin 1-125 ile işaretli digoksin hazırlanmasında molekülüne iyot ilave edilmiş tirozinle digoksin türevi hazırlanır. Bu nedenle yukarda açıklanan ve dengeye ulaşmış karışıma ayırma işlemi uygulanır. mikro bir yöntem olup 10-100 (J. ve ark. çift antikor tekniği gibi yöntemler uygulanır.gram gibi) 250 den fazla biyokimyasal maddelere uygulanmıştır. İşaretleme enzimlerle. ilacın 69 konsantrasyonu. 1988'e bakınız). metadon. ilk kez 1971 yılında kullanılmıştır. morfin. p. Bu nedenle radyoaktif işaretlenmiş bağlı ilaç moleküllerin miktarı işaretlenmemiş ilaç moleküllerinin miktarı ile ters orantılıdır. Optik immunoassay'ler : Optik immunoassay'ler RIA'ya göre birçok üstünlük taşır. Uygulamada.ışıması. İşaretsiz ilacın miktarı ne kadar çoksa. barbitüratlar. Sınırlı da olsa biyolojik sıvılarda ilaç analizinde de (amfetaminler. iyot-125 ise X ve y ışınları yayınlar. Bunlar içinde en çok kullanılan enzim immunoassay (E I A) ve floresans immunoassay (F I A) yöntemlerinden bahsedilecektir. . Analitik yöntemler maddenin optik özelliğine (ultraviyole. o kadar az işaretli ilaç antikorla bağlanır. Bu nedenle zamanımızda endokrinoloji. bu ilaca karşı önceden hazırlanmış antikor içeren antiserumdur. Bu amaçla aktif kömürle adsorbsiyon. karbon-14 (l4 C) ve iyot-125 (1251) kullanılır. fenitoin. toksikoloji alanlarında kullanımı artmaktadır. absorpsiyonu. ayırma işlemine geçilir (heterojen immunoassay).14. Karışımda reaksiyon dengeye ulaşınca. sentez sırasında molekülün iyotlu türevi hazırlanır. tetrahidrokanna-binol.1 numuneye ön işlem uygulanmadan madde analizine imkan vermektedir. nikotin. digoksin. Rutin analizlere de homojen bir yöntem olarak uygulanan E 1 A.

(3-galaktosidoz hidrolizle florojen maddeden P-galaktozun ayrılmasını sağlar. floresansı örten molekül florojen molekülden ayrıldıktan sonra işaretlenmiş ilaç floresan özellik gösterir. rodamin B. izotiyosiyanat. Homojen floroimmunoassay yöntemleri içinde substratla işaretlenmiş floroimmunoassay tekniği ticari olarak geliştirilmiştir.Homojen E I A' da analiz yapılacak ilaç. Bu yöntemle antiepileptik ilaçların. antineoplastik ilaçların. Bu teknik florofor maddeyi serbest hale geçiren bir enzim kullanılır.Homojen EMIT tekniği Floroimmunoassay (FIA) teknikleri : Floresans veren bileşiklerin immunokimyasal işaretleyici olarak kullanılabileceği ilk kez 1941 yılında ortaya atılmıştır. Syva firması EMIT (Enzyme Multipled Immunoassay Technique) patenti altında bu yöntemi geliştirmiştir. Uygulama şekline göre çeşitli teknikler kullanılır. astma ilaçlarının. Bu yöntemin dayandığı biyokimyasal prensip: 1) enzimle işaretlenmiş ilaca karşı geliştirmiş antikora bağlanarak inaktive olur . Floresan izotiyosiyanat. 2) arkadan çok az serbest ilaç veya metaboliti de yarışmalı olarak bağlanarak. Örneğin burada yukarda adı geçen florojen madde kullanıldığında enzim olarak (3-galaktosidaz enzimi kullanılır. antikor tarafından inaktive edilen enzim indüklenir. Bu nedenle karışımda enzim aktivitesinin ölçümünden ilaç konsantrasyonuna geçilir. umbelliferon gibi florofor maddeler işaretlemede kullanılır. Şekil 8'de homojen immunosay tekniği (EMIT) şematik olarak gösterilmiştir. Ancak ilave edilen enzimle. Floresans immunoassay. İşaretlenmiş ilaç substrat Serbest ilaç (Numune) İnaktif enzim Aktif enzim Şekil 8. Florojen madde ile işaretlenmiş ilaçta floresans maskelenmiştir. Böylece işaretli ilacın floresan özelliği açığa çıkar. Enzim antikorla bağlı işaretli ilacı kataliz edemez. enzim 71 immunoassay'e göre daha duyarlıdır. Ancak bağlanmamış ilacı hidroliz . Analizi yapılacak ilaç standartı florojen bir madde ile (örneğin (3-galaktozumbelliferon) ile işaretlenir. uygun bir enzimle kovalan olarak işaretlenir. Analizi yapılacak maddenin floresans özelliğindeki değişmelere dayanan bu yöntemde madde florofor bir molekül ile işaretlenir. Enzimin aktivitesi analizi yapılacak serbest ilaç konsantrasyonu ile orantılıdır. Bu madde enzim substratıdır. suistimal edilen ve bağımlılık yapan bir çok ilaçların 70 analizi yapılabilir. İlaca karşı geliştirilmiş antikorla bağlanmak için işaretli ilaç ve numunedeki serbest ilaç yarışır.

eder. Bu nedenle floresans özelliği açığa çıkan ilacın floresans şiddeti numunedeki ilaç konsantrasyonu ile doğru orantılıdır. Floresans polarizasyon immunoassay (FPI) tekniği: Bu teknikte, bağlı ve serbest florofor molekülle işaretlenmiş ilacın polarize ışık düzlemini çevirme farkı ölçülür. Işık polarize edici bir mercek veya prizma aracılığı ile demet halinde düz bir zemin üzerine düşürülür. Polarize ışık, floroforla işaretli ilaç üzerine düşürüldüğünde ışığın şiddeti (eksitasyon) molekül tarafından polarize ışık düzleminde emisyon yapar. Floresans eksitasyon ışınına dik olarak giden emisyon ışınının ölçülmesi ile saptanır. Floresans mekanizması ile ilk defa 1970 yılında Dandliker ve arkadaşları tarafından 72 denenmiştir. Floresans veren bir maddeyle (florofor) işaretlenmiş olan ilaç serbest halde iken çok yavaş bir floresans polarizasyonu yapar. Antikorla bağlandıktan sonra kompleks molekülün hareketi yavaşlar ve floresans polarizasyonu artar. Polarizasyondaki bu değişim ilaç konsantrasyonu ile orantılıdır. Yöntem otomasyona yakındır. İlk kez 1981 yılında Abbot firması tarafından bu yöntem otomasyona adapte edilmiştir. TDX cihazı olarak bilinen bu cihaz "terapötik ilaç izlenmesi" ve bir çok ilaçlarla akut zehirlenmelerde ilaç düzeylerinin tayininde kullanılmaktadır. (Deniz, G.. Saygı, Ş, 1989; Küpçü, Ş; Vural, N, 1992). Bu teknikte duyarlılık oldukça yüksektir. Örneğin serum digoksin düzeyinin ölçülmesinde duyarlığın 0.2 ng/ml olduğu bildirilmiştir. İmmunoassay'm uygulama alanları İmmunoassay tekniklerinden RIA, özellikle kardiyak glikozitler, insülin, lizerjid, kannabioids ve opiatlar gibi kanda konsantrasyonlar düşük ilaçların analizinde veya numune miktarının az olduğu durumlarda tercih edilen yöntemdir. RIA ile pg/ml (10 "'2 g/ml) duyarlıkta analiz yapılabilir. EMIT ile duyarlık daha düşüktür (ng/ml. 10 ~9 g/ml). immunoassay ayrıca ilaç suistimalinin taranmasında, akut zehirlenmelerin analitik olarak araştırılmasında ve terapötik ilaç izlenmesinde kullanılırlar. İstenilen duyarlık ve spesifıkliğe göre RIA, EMIT veya FPI teknikleri seçilebilir. Bu yöntemler yarı veya tam otomatik düzeneklere adapte edilmiştir. Genel olarak RIA ve EMIT idrarda çok çeşitli ilaç analizi için uygundur. Ancak geliştirilen çeşitli antikorlar diğer ilaçlarla çapraz reaksiyon verirler. Geniş bir spesifıkliği olan antikor, numunede olan bir veya birden fazla aynı grup ilaçla bağlanabilir. Bunu ayırd etmek için her ilaç ve 73 metaboliti yüksek basınçlı sıvı kromatografısi (HPLC) ile fraksiyonlara ayrılarak immunoassay yöntemine adapte edilebilir. Akut zehirlenmelerde immunoassay uygulanmasında da benzeri interferans olabilir. Örneğin akut zehirlenmelerde benzodiazepin grubu ilaçların EMIT ile taranmasında farmakolojik olarak aktif metabolitler de antikorla etkileşirler. Tek bir ilacın birden fazla metabolitinin çapraz reaksiyon vermesi, sonucun yorumlanmasını zorlaştırır.

Zorluğuna karşın, benzodiazepinleri immunoassay yöntemi ile ayırt etmek mümkün olduğu halde, barbitüratlar ancak grup olarak tayin edilebilir. Bu durumda pozitif sonuç alındığında, diğer yöntemlerle hangi barbitürat olduğu ayırt edilmelidir. Terapötik ilaç izlenmesinde ise immunoassay ile aminoglikozit antibiyotikleri için çabuk ve kesin sonuçlar alınabilir. Sonuç olarak immunoassay ile kan ve idrarda yukarda belirtilen amaçlarla ilaç analizinde hızlı, duyarlı ve kesin sonuçlar alınabilir. Ancak her yöntemin (RIA, EMIT, FPI) uygulama alanı ve analitik özelliklerini bilerek seçmek gerekir. 74 ÖNEMLİ ZEHİRLERİN BİYOLOJİK MATERYALDE ANALİZLERİ 2. Bölüm Bu bölümde akut zehirlenmelerde, endüstride ve yakın çevrede çeşitli nedenlerle maruz kalınan bazı önemli kimyasal maddelerin biyolojik materyalde kalitatif ve kantitatif analizlerine yer verilecektir. Ayrıca maddelerin biyolojik izlenmelerinde kullanılan metabolit ve biyokimyasal parametrelerin analizine de o madde ile ilgili yerde değinilecektir. Biyolojik materyal olarak rutin analizlerde en çok idrar ve kan örneğinden yararlanılır. Toksik madde konsantrasyonu 24 saatlik toplanan idrarda yapılmalıdır. Ancak pratik olarak bu mümkün olmadığından o anda alınan örnekte -spot örnek- analiz gerçekleştirilmektedir. Ayrıca mesleki maruziyetlerde bazı ksenobiyotik veya metabolitleri maruziyet sırasında veya maruziyetten hemen sonra atılırlar. O anda idrarla atılan madde konsantrasyonuna etki eden dilüsyon etkisinin düzeltilmesi gerekir. Bu nedenle de bulunan konsantrasyon değerlerinin ya idrarın standart özgül ağırlığına (1.024) göre veya (g) idrar kreatinin miktarına göre düzeltilmesi gerekir. Kreatinine göre düzeltme yapıldığında "spot idrar" örneğinde kreatinin tayini yapılmalıdır. Standard özgül ağırlığa göre düzeltmede ise idrarın yoğunluğu ölçülmelidir, ( Trevisan, A., 1990 ) Bu bölümde idrarda kreatinin tayini ve idrar ksenobiyotik düzeyinin kreatinine göre düzeltilmesi açıklanmıştır. İdrarda kreatinin tayini Kreatinin idrarda doğrudan spektrofotometrik yöntemle tayin edilebilmektedir. Pikrik asitle oluşturduğu renkli bileşiğin absorbansı 530 nm 75 de spektrofotometrede okunur ve kalıbrasyon eğrisinden kreatinin miktarı tayin edilir (Baselt, R.C. 1980). Uygulama : 5 mi idrar örneği 2000 devirle 15 dakika santifüj edilerek süzülür. Bu süzüntüden 0.1 mi. alınarak distile su ile 8.0 ml'ye tamamlanır (dilüsyon oranı 1:80). Seyreltilen

çözeltiden 5 mi alınır, 2.5 mi suda doymuş pikrik asit (% 1.175 lik) ve 0.5 mi %10 luk NaOH çözeltisi ilave edilir. Karışım reaksiyonun tamamlanması için 10 dakika bekletilir ve 15 dakika içinde 530 nm de spektrofotometrede köre karşı absorbansı okunur. Standardlarla hazırlanan kalibrasyon eğrisinden absorbansa karşı gelen konsantrasyon okunur. Kalibrasyon doğrusunun hazırlanması: Standart kreatinin çözeltisi, stok kreatin çözeltisinin seyreltilmesi ile hazırlanır. Stok çözelti, 0,1 gram kreatinin bir miktar 0,1 N HC1 içinde çözüldükten sonra 0,1 N HC1 ile 100 mi 'ye tamamlanarak hazırlanır. Çözeltiye koruyucu olarak 2-3 damla toluen katılır ve buz dolabında saklanır (Stok çözelti: 100 mg kreatinin/100 mi). Standard kreatinin çözeltileri ise, stok çözeltiden sıra ile 25;50;75;100 ve 125 u.1 alınarak distile su ile 5 ml'ye tamamlanarak hazırlanır. Böylece 0,5mg/100 mi; 1 mg/100 mi; 1,5 mg/lOOml; 2 mg/ 100 mi ve 2,5 mg / 100 mi 'lik kreatinin Standard çözeltileri elde edilir. 5 mi Standard çözeltilere 2,5 mi pikrik asit çözeltisi ve 0,5 mi % 10 NaOH çözeltisi ilave edilerek yukarıda açıklandığı şekilde 10 dakika bekledikten sonra 530 nm de absorbanslar köre karşı okunur. Konsantrasyona karşı okunan absorbanslar işaretlenerek kalibrasyon doğrusu hazırlanır. Kreatinine göre düzeltme: İdrarda konsantrasyonu tayin edilen bir maddenin, kreatinine göre düzeltmesi aşağıdaki örnekle açıklanmıştır. 76 Örnek : Alınan anlık (spot) idrar örneğinde florür konsantrasyonu 1.227 mg/I ve kreatinin ise 1.315 g/l bulunmuş olsun. Bulunan florür düzeyi gram kreatinine göre düzeltildiğinde : 1000 1.227 mg/1 x---------= 0,933 mg F/g kreatinin değeri bulunur. 1315 Genel olarak kreatinin miktarı 0,5 g/l altında (çok seyreltik idrar) ve 3 g/l üstünde (çok konsantre) bulunan idrarlarda kreatinine göre düzeltilme yapılmaz ve değerlendirmeye alınmaz (Trevisan, A., 1990). 1. UÇUCU ZEHİRLER 1.1. Karbon monoksit (CO) Karbon monoksit ile zehirlenme solunum yolu ile olur. Endüstride başlıca maruziyet kaynaklarını havagazı, sentetik gaz (su gazı), jeneratör fırınları, egzos gazı ve tam yanmamış yakıtların dumanı oluşturur. Diklorometan maruziyetinde de metabolizması sonucu invivo CO oluşur.

Rengin şiddeti satürasyon derecesine bağlıdır. Bu deney CO için özel olup. Karbonmonoksit bulunan kanın rengi pembedir (duyarlık %50 satürasyonudur). Tüpün ağzı kapatılır ve çalkalandıktan sonra 15 dakika bekletilir. Renk şiddeti belli miktarda CO ihtiva eden kan numuneleri ile hazırlanmış standartlarla karşılaştıralarak miktar tayini yapılır. bir tüpte 10-15 mi su ile seyreltilir. Karbon monoksit kanda hemoglobin ile birleşerek karboksihemoglobin (COHb) meydana getirir. Sigara içenlerde COHb yüzdesi. ısınmada kullanılan tam ve iyi yanmayan yakıt sistemleri yangın sırasında oluşan dumanlar karbon monoksit kaynağıdır. Kanda oksijen yerine karbonmonoksitle birleşen hemoglobin yüzdesine "karboksihemoglobin satürasyon % si" denmektedir. iii) Yukarıda açıklandığı şekilde seyreltilen kan numunelerine. Endüstride CO'e maruziyet derecesinin biyolojik izlenmesi kandaki COHb veya ekspirasyon havasında CO tayini ile yapılır. Aynı şekilde seyreltilmiş normal kan ile karşılaştırılır. Karbonmonoksit zehirlenmesinin şiddeti kanda % COHb tayini ile belirlenir. diğeri tuğla kırmızısı renkte kalır (duyarlık % 40 COHb satürasyonudur).Endüstri dışında otomobil egzos gazları. 78 Not: a) Pirotannik asit hazırlanması : 1 g pirogallik (pyrogallic) asit ve I g tannik (tannic)asit 100 mi suda çözülür. Çok fazla (günde 30-50 sigara) içenlerde ise bu değer %10 COHb düzeyini 77 aşabilir. diğerine 1 mi normal kan konur ve su banyosunda yavaşça ısıtılır. Normal kan. Kanda %20 ve üstünde COHb satürasyonunun saptanması (ön deneyler) i) İki küçük porselen kapsül alınır. hemen saman sarısı renge dönüştüğü halde CO içeren kan pembe rengini bir süre devam eder. numune kan. duyarlığı %20 COHb satürasyonudur. Ayrıca sigara dumanı da aktif ve pasif içici olarak kişilerin CO'e maruz kalmasına neden olur. Bu değer %60'a ulaştığında koma ve ölüm görülebilir. Normal kan kömürleşerek kahverengisiyah renk aldığı halde. içilen sigara miktarına göre % 3-8 arasında değişir. Kanda COHb satürasyonu %20 üstünde olduğunda akut zehirlenme belirtileri başlar. . 10 mi pirotannik asit çözeltisi ilave edilir. Normal kan gri kahverengi bir çökelek verdiği halde. ii) 1 damla. Pirotannik asitle COHb %'si tayini (yarı kantitatif) Yarı kantitatif özel bir deney olan bu testle %20 ve üstündeki COHb •satürasyonu saptanabilir Bunun için 1 mi kan cam kapaklı 25 mi lik bir tüp veya mezür içinde 9 mi su ile seyreltilir. Ayrıca iş yeri ortamında (çevresel izleme) CO tayin edilmelidir. Birine 1 mi zehirlenme şüphesi olan kan. 5 er damla %20 NaOH ilave edilerek karıştırılır. CO ihtiva eden kan pembe renk alır. Pembe rengin şiddeti miktarı ile orantılı olduğundan kantitatif tayin de yapılabilir.

Bu şekilde CO zehirlenmesi hakkında çabuk bilgi edinilmesi açısından (ön deney olarak) önem taşır. 1969) Spektroskopik yöntemle COHb tayini.1 amonyak veya %0. Deney kısmında olduğu gibi. pirotannik asitle çöktürme işlemi yapılır.O2Hb.1 sodyumbikarbonat (NaHCO3) çözeltisi ile (1:100) oranında seyreltilir. Bu yöntemle %20 COHb ve üstü tayin (yarı kantitatif) edilebilir (Graf. Bu yöntemler hemoglobin (Hb) bileşiklerinin (Hb. ve Preuss F. Spektrofotometrik yöntemlerle COHb tayini Hemoglobin ve türevlerinin Soret bandında (400-430 nm) ve görünür alanda verdikleri karekteristik absorbsiyon bandlarından yararlanarak kanda COHb identifıkasyonu ve miktar tayini yapılabilir. Bu şekilde COHb absorbsiyon bandlan daha iyi görülür. Bu şekilde O2Hb'nin absorbsiyon bandlan kaybolur ve yerine 555 nm de maksimum absorbans gösteren Hb bandı ortaya çıkar. COHb mevcudiyetinde COHb absorbsiyon bandlan daha iyi seçilir. Kanın uygun bir şekilde dilüsyonu ile bu absorbsiyon çizgileri görülebilir. normal kan ve COHb ihtiva eden standart kanlarla. Bu standartlar ağızları sıkı kapalı olarak karanlıkta saklanırsa 6 ay bozulmadan kalabilir. ancak yeterli derecede tanınamaz. Kanda COHb %40 ve üstünde olduğunda COHb'ne ait absorbsiyon çizgileri. İndirgenmiş hemoglobin (Hb) ise 555 nm'de geniş bir band gösterir. İndirgeme işleminden sonra [Ul][U2]tekrar spektroskopla incelenir. Kanda COHb analizinde kullanılan en eski yöntem spektroskopik yöntemlerdir.R. Spektroskopla (bu amaçla Winkel-Zeiss el spektroskopu veya Hardridge Reversion spektroskopları kullanılabilir) absorbsiyon bandlan görülen dalga boyları incelenir. COHb sarıyeşil alanda (568 ve 538 nm de) 2 absorbsiyon çizgisi verir. O2Hb yanında ayırd edilebilir. de. Bu nedenle oksihemoglobini hemoglobine indirgeyen maddeler kullanılır. Alkali çözeltide oksihemoglobin 576-578 ve 540-542 nm. MetHb ve COHb gibi) Soret bandı (410-430 nm) ve görünen alanda verdikleri absorbsiyon bandlarına dayanmaktadır. Spektroskopik yöntemle COHb analizi COHb tayininde absorbsiyon spektrumuna dayanan yöntemler 1900'lı yıllardan beri kullanılmaktadır. E. karboksihemoglobin 538-540 nm'de maksimum absorbans verir. %0.b) CO ihtiva eden kan standardlarınm hazırlanması : Normal kan % 100 COHb verecek şekilde saf CO ile doyurulur %20-100 COHb ihtiva eden standardlar uygun miktarda normal kanla seyreltilerek hazırlanır. Seyreltilmiş 20 mi kan örneklerine 10 mg sodyum ditiyonit (Na2S2O4) v 5-10 damla taze hazırlanmış amonyum sülfür çözeltisi ilave edilir. 79 Teknik : COHb aranacak kan ve normal kan örnekleri su. Normal kanda ise O2Hb ile ilgili daha uzun dalga boylarında (576 ve 541 nm'de) maksimum absorbans görülür. otopsi başında (el spektroskopu kullanarak) yapılabilir. Zayıf bir alkali seyreltilmiş kan örneği sodyum .

Aradaki absorbans farkı ve oranından yararlanarak COHb yüzdesi hesaplanır. 2 veya daha fazla seçilmiş dalga boylarında.. Karışım alt üst edilerek homojenize edilir.. veya seçilen tek dalga boyunda absorbansın okunması arkadan karışımda bulunan ve istenilen Hb 80 bileşiğini değiştiren uygun bir kimyasal madde ilavesinden sonra seçilen tek dalga boyunun ölçülmesine dayanmaktadır. II no. 421 nm ve 428 nm de absorbanslarınm ölçümüne dayanır. COHb ve O2Hb'ne karşı COHb (diferansiyel) spektrumları. c) Üçüncü 6 mi diğer bir tüpe konur içinden 2 dakika saf CO gazı geçirilir (%100 COHb. i) Modifîye Buchwald yöntemi (mikrospektrofotometrik yöntemi) Bu yöntemin prensibi COHb.ditiyonit gibi bir indirgen ilavesinde OjHb (varsa methemoglobin: MetHb) indirgenmiş hemoglobin (Hb) ne dönüşür.lu tüpler sepektrofotometre küvetlerine konularak.lu tüp). Teknik: 0. Seyreltilen kan çözeltisinden 6'şaı mi alınarak 3'e bölünür: a) İlk 6 mi doğrudan doğruya spektrofotometrede ölçüm için küvete konur (numune: I) ve ağzı sıkıca kapatılır. Şekil 9). II ve III no. .. Soret bandında %100 C^Hb ne karşı %100 COHb içeren kan ve analizi yapılacak kanın 414 nm. 421 nm ise OıHb'ne karşı COHb'nin gösterdiği maksimum absorbans farkıdır (resultant absorbans. 414 ve 428 nm sırası ile Û2Hb ve COHb nin maksimum absorbans gösterdikleri dalga boyunu. Burada.lu tüp).. %100 O:Hb referans olmak üzere. Bu yöntemlerin dayandığı genel prensip. III no. laboratuvanmızda araştırmalarda kullandığımız mikrospektrofotometrik bir yöntem olan Buchwarld yöntemi ile.. COHb (421 nm) 390 « 430 =* Şekil 9.Soret bandında O2Hb. 81 COHb (428 nm) O2Hb(415nm) ..88 olan 1 mi amonyak deiyonize su ile 800 mi ye seyreltilir) 26 mi ye tamamlanır. postmortem kan örneklerine de uygulanabilen klasik bir spektrofotometrik yöntem olan Dubowski yöntemi açıklanacaktır. b) İkinci 6 mi kan örneği bir deney tüpüne aktarılır ve içinden 15 dakika oksijen gazı geçirilir (%100 O2Hb. COHb satürasyon yüzdesinin tayininde kullanılan birçok spektrofotometrik yöntemler bulunmaktadır..02 mi heparinize kan örneği bir balon jojede seyreltik amonyak ile (yoğunluğu 0.. numune (I) ve %100 COHb'nin (III) absorbansları (a ve A) 414.. 421 ve 428 nm de spektrofotometrede okunur. COHb etkilenmez.

Yöntemin duyarlığı ve pratikliği nedeni ile mesleksel CO'e maruziyetin biyolojik izlenmesinde de kullanılabilir (Vural. COHb standardları ile hazırlanan kalibrasyon grafiğinden bulunur. absorbansların (A) A555 / A480 oranı hesaplanır. Kalibrasyon doğrusu için COHb standardları hazırlanır: Yakın zamanda karbonmonoksite maruz kalmamış ve sigara içmeyen kişilerden kan örnekleri sağlanır. karıştırılır.Z. karboksihemog lobin ise etkilenmez. 10 mi seyreltik amonyum hidroksitle (14. Bu amaçla hazırlanmış gaz tüplerinden (LB % 999 saflıkta) yararlanılır. /A3 burada. aı ve Am aşağıdaki eşitliklerden bulunur: aı = a42]-1/2 (a4u+a42g) Anı = A421 — 1/2 (a4i4+ a42g) Yöntemin standardizasyonu : 1) Yukarda açıklandığı şekilde hazırlanan %100 O2Hb ve % COHb içeren kan örneklerinin absorbansları suya karşı spektrofotometrede 400-430 nm de taranarak. maksimum absorbans gösterdikleri dalga boyları saptanır. saf olmalıdır. Çözeltinin absorbansı 480 ve 555 nm de ölçülür. Seyreltik kan spektrofotometrenin küvetine konur. karıştırılır ve hemoliz tamamlanıncaya kadar beklenir. 10 mg sodyum ditiyonit (Na2S2O4) ilave edilir. Motaceded. Absorbans oranı (A555 /A480) hesaplanır ve karboksihemoglobin konsantrasyonu kalibrasyon doğrusundan tayin edilir.5 mi kan örneği. 2) Oksijen ve CO. Ağzı sıkıca kapatılan kan örnekleri buzdolabı sıcaklığında uzun bir sore saklanabilir. 2 nm den daha küçük dalga boyu aralıklarında absorbans ölçülebilmelidir.3 mi konsantre NH4OH su ile 1 litreye tamamlanır) seyreltilir.Değerlendirme : Numunenin içerdiği % COHb oranı aşağıdaki eşitlikten hesaplanır: %COHb= 100 a. Bu dalga boyları (A. 82 3) Mikrobir yöntem olduğu için kan örnekleri parmak uçundan heparinize kapiler tüpler içine alınarak tüplerin iki ucu parafilm ile sıkıca kapatılır. Seyreltik amonyağa karşı (kör) numunenin 555 ve 480 nm'de absorbansı (A) okunur. 1978). Kan örneklerinden 10 mi .mak) % 02Hb için 414 nm. 4) Kullanılan spektrofotometrede.. % COHb konsantrasyonu.N. Analize kadar buz dolabında (+4 °C de) saklanır. % 100 COHb için 428 nm olmalıdır. Teknik : 0. ii) Dubowski yöntemi Yöntemin prensibi: Seyreltik kan hemolizatına sodyum ditionit ilave edildiğinde oksihemoglobin ve methemoglobin indirgenir. Kan örnekleri: Heparinize kan tercih edilir.

Hazırlanan %100 O2Hb ve %100 COHb kan standardlarından 0. 84 3) Çok duyarlı çalışmalarda ara COHb standardları hazırlanırken (%0 ve %100 dışında ) önce %100 COHb standardında serbest bulunabilecek CO'in 5 dakika azot gazı geçirilerek uzaklaştırılması gerekir. 2) Numuneler ağzı sıkı şekilde kapalı helyum gazı altında saklanabil irse daha uzun zaman korunurlar. (CO gazı geçirken CO tüpü zaman zaman çalkalanmalıdır.05 mi alınarak. Heparinize postmortem kan örneklerine de uygulanabildiği için adli toksikoloji labrotuarlarında kullanılabilir. %100 O2Hb ve % COHb belirli oranlarda karıştırılarak ara standardlar (%80.95 civarında olmalıdır. 5) Bu yöntemle %1 ve altındaki COHb düzeyi ölçülebilir.1. Yöntemin uygulanmasında dikkat edilecek noktalar: 1) Kalibrasyon için hazırlanan her COHb standardı ile en az 3 ölçüm yapılmalıdır. sodyum ditiyonit ilave edildikten sonra spektrofotometrede amonyağa karşı 555 ve 480 nin de absorbansları okunur. yukarda açıklandığı şekilde.Şişelerin birinin içinden en az 30 dakika saf 83 oksijen gazı (saf O2 tüpü: LB%99.kadar. Diğer bir spektrofotometrik yöntemle COHb tayini . 4) Kullanılan spektrofotometrede.9 CO gibi) geçirilir. Böylece %100 O2Hb (%0 COHb) standardı hazırlanmış olur. %100 COHb için 1. Böylece % 100 COHb standardı hazırlanmış olur. Ancak istenirse. iki burgulu kapaklı 500 mi lik reaktif şişelerine konur. Absorbans oranı %100 O2Hb için 3. Gaz geçirme işlemi çeker ocak içinde yapılmalıdır). %50. Her iki standardın absorbans oranları (A555 / A480) hesaplanır. %20 gibi) hazırlanabilir. Diğer şişeden benzer şekilde saf CO gazı küçük saf CO tüpü kullanarak (LB % 99. amonyakla seyreltilip. Kalibrasyon filtreleri ve spektrofotometre standardları ile kullanılan cihazın dalga boyları ve diğer karakteristikleri kontrol edilmelidir. Grafik %COHb oranına karşı absorbans oranları işaretlenerek hazırlanır.9 gibi) geçirilir. 2 nm 'den daha küçük dalga boyu aralıklarında absorbans ölçülebilmelidir. Daha pratik fakat daha az kesin olacak standardlar şu şekilde de hazırlanabilir: Kan örnekleri amonyakla seyreltildikten sonra iki tüpe bölünür vebirinden 2 dakika CO ve diğerinden 2 dakika O2 geçirilir (%100 COHb ve % 100 O2Hb standardları). Kalibrasyon grafiği doğrusal olduğu için iki nokta genelde yeterlidir.

absorbans) oranı yüksek olduğunda. ve ark. Köpük oluşmamasına dikkat edilir. 25 mi seyreltik amonyum hidroksit içine (İmi l\ su) ilave edilir ve karıştırılır. b.b. İkinci tüp (b tüpü) COHb tayini kullanılır. 4) Maksimum absorbans farkının alındığı bu deneyde (COHb : X max 540 nm) ve O?Hb ve COHb için eşit olan düşük dalga boyu (izobestik nokta : 579 nm) spektrumda dik bir düşmenin noktasında olduğu için seçilmiştir. 2) Bu yöntem MetHb (580-600 nm mak. 3) Lipemik kan bulanık çözeltiler verebilir. b) Eğer bu gözlenemezse. %0 COHb ile ise absorbans oranı 1. Sonucun değerlendirilmesi : Numune kandaki (b tüpü) COHb yüzdesi aşağıdaki eşitlikten hesaplanır: %COHb =( A54o / A579 a tüpü ) .2 mi kan örneği.5. aletin dalga boyu ayarlanır veya her üç çözeltinin (a. İlk tüpün içinden 5-10 dakika saf CO veya CO/N2 gazı geçirilir. güvenilir değildir.c) spektrumları alınarak ölçümler buna göre yapılır. (a tüpü : % 100 COHb). R.). Ayrıca 10 mi amonyum hidroksit çözeltisi içeren diğer bir tüp (kör) içine de sodyum ditionit ilave edilerek iyice karıştırılır.( A540 / A579 c tüpü ) Yöntemle ilgili uyarılar : 1) %100 COHb ile absorbans oranı (A540 / A579 a tüpü) yaklaşık 1. Kişilerin Hb miktarı farklı olduğu için ön deneme ile bu oranın sağlanmasında yukarıda verilen seyreltme oranını değiştirme gereği olabilir. Teknik : 0. 1.J.1 olmalıdır. 85 a. b ve c tüplerindeki çözeltilerin absorbansları (A) 540 nm ve 579 nm de ditionitle işlem görmüş amonyak çözeltisine karşı okunur. Dalga boyu çok kritiktir.1 olmalıdır. Bu nedenle sonuç güvenilir olmaz. Prensip olarak bir önce açıklanan yöntemle aynı olmakla beraber uygulaması daha pratiktir (Flanagan . c) . . okzalat da kullanılabilir) tam kana uygulanan bu yöntemde 540 ve 579 nm'deki absorbanslar kullanılmaktadır. florür.Heparinize (veya edetik asit.( A540 / A579 c tüpü ) ( A540 / A579 b tüpü ) . Üçüncü tüp (c tüpü) içinden 10 dakika saf oksijen gazı veya basınçlı hava geçirilir (% 100 O2 Hb veya % 0 COHb). Her üç tüpe de 20 mg kadar sodyum ditionit ilave ederek karıştırılır. Bu nedenle aşağıdaki kontrolün yapılması gerekir: a) %0 COHb içeren (a tüpündeki) çözeltinin absorbans oranı (A540 /A579).. Seyreltilmiş kan örneği eşit olarak 3'e ayrılarak ağzı kapaklı tüplere konur (a.

0 co ■< 0. Dubowski yönteminde kullanılan (COHb ve O2Hb (A) ve sodyum ditiyonitle işlem görmüş COHb ve O2Hb (HHb'ye dönüşür) spektrumlan 1. görünür alandaki absorbsiyon spektrumları ve açıklanan yöntemlerde kullanılan maksimum absorbans dalga boyları gösterilmiştir.2 1. 86 co 1 cc o LÛ 0.1 600 560 520 480 nm 600 560 520 480 nm Şekil -10.2 0.Şekil 10 ve 11 de O2Hb ve COHb nin.8 CÛ CC O .5 0.3 0.4 0.

<F< p> 0. 579 nm \ ^: _J________1 ı_____İL B(% lOOHbCO) C (% 0 HbCO) 520 540 560 580 600 620 nm Şekil 11. işlemler dış odacığa konan CO'e maruz kalmamış kişiden alınan kan örneğine parelel olarak uygulanır. kandan açığa çıkan CO'in palladyum klorürle (PdCl2) reaksiyona girerek metalik Pd'u açığa çıkarmasına dayanır: PdCl2 + CO + H2O----->Pd + 2HCl + CO2 Yarı kantitatif tayin : Mikrodifüzyon apareyinin (Şekil 3) dış odacığına 1 mi kan ve 2 mi %10 H2 SO4 konur.001 N PdCl2 konduktan sonra. kana ilave edilen asit etkisi ile. Yöntemin prensibi. daha önce çok hafif yağlanmış kapak hemen sıkıca kapatılır. İç odacığa 2 mi 0. '/ /// V .4 ^ 0. .Görünür alanda maksimum fark ve iyobestik noktadan yararlanılarak COHb tayini. Kör deney olarak.2 0. 87 Conway Mikrodifüzyon Yöntemi ile CO tayini Bu yöntem yarı kantitatif veya kantitatif olarak kanda COHb tayini için kullanılabilir.0 500 540 nm -----------i i ! --"-V.

Ancak bu durumda. Ayrıca kan örneklerinin taze veya postmortem olması analiz sonucunu etkilememektedir. hiperventilasyon. Bu bilgiden hareketle. % COHb düzeyinin yorumu : Karbon monoksitle akut zehirlenmede baş ağrısı. % COHb Belirtiler . COHb miktarının çabuk ve güvenli şekilde ölçülmesini mümkün kılan bu cihazın prensibi. Bu amaçla geliştirilmiş otomatik cihaz (CO Oximeter II 182) gelişmiş labratuarlarda COHb tayini için kullanılmaktadır. 1967. % Hb (kan) x 1. bulantı.36 mi) CO gazı ile (O°C de 760 mm Hg basıncında) birleştiği kabul edilir. Curry A.) CO oximeter Kanda COHb miktarının %10'un altında olması halinde de uygulanabilir bir yöntemdir.formülü ile hesaplanır. pulmoner ödem. Genel olarak 1 gram hemoglobin (Hb) 1. koma ve akut böbrek yetmezliği başlıca görülen belirtilerdir. özel bir absorbsiyon spektrofotometresi olup. Ölüm solunum yetmezliği sonucu olaşan kandaki COHb düzeyinin yorumu aşağıdaki Tablo 10'da gösterilmiştir. Oluşan metalik palladyumun verdiği renk şiddeti numunenin verdiği renk ile karşılaştırılır. dijital göstergede % Hb. Otomatik olarak seyreltilerek hemoliz edilen kan örneğinin 548. 1972'e bakınız. Bu süre içinde iç odacıkta CO miktarına bağlı olarak açığa çıkan Pd. Bulunması muhtemel olan MetHb'nin bozucu etkisi sodyum bisülfit ilavesi ile giderilir. Karışım oda sıcaklığında 2 saat bekletilir. 89 Tablo 10 % COHb değerinin klinik yorumu. % O2Hb ve % COHb şeklinde okunur. 568 ve 578 ıım'de aksorbansları ölçülür. internal analog bir bilgisayarla kombine edilmiştir. kanda Hb tayini de yapılarak COHb miktarının hesaplanması gerekir. %10 ile %50 arasında COHb içeren kan örnekleri ile (%10 COHb. kusma. kardiyak aritmi.34 (Fazla bilgi için Feldstein.34 mi (bazı kaynaklarda 1. ince siyah bir zar şeklinde iç odacıktaki PdCI? üzerinde toplanır. Kantitatif tayin : Convvay mikrodifüzyon yöntemi ile kandaki CO miktarı (hacmen) kantitatif olarak da tayin edilebilir..Yarı kantitatif tayin için.S. Ölçümler çok kısa zamanda (15 saniye gibi). M. Conway yöntemi ile tayin edilen %CO (hacmen) miktarından: 88 % CO (hacmen) % COHb = —--------------------. Şiddetli hipoksi durumunda bile cilt ve mukozalar pembe kalır. %20 COHb ve %50 COHb standardları) paralel uygulama yapılır.

şeftali. 90 Siyanür ayrıca sodyum nitroprusiyat (vazodilatör) ve bazı organik nitril bileşiklerinin de metabolitidir.11 ± 6.90) ve aralık (%63. Etil tiyosiyanat ve metil tiyosiyanat gibi tiyosiyant esterleri organizmada metabolize olarak siyanür verirler ve ciddi zehirlenmelere yol açabilirler.N. ölüm. Kahraman R. kayısı gibi meyvelerin çekirdeklerinde. kaltitatif analiz için bir çok renk reaksiyonları vardır. .00) bulunmuştur.. Bu kişilerde COHb düzeyi ortalama (%73. 1 paketten fazla (günde 20 taneden fazla) sigara içenlerde ise ortalama %COHb 4.89+0. Sigara içmeyen kişilerde (n:44). Dubovvski yöntemi ile COMe zehirlenme sonucu ölen 18 kişide postmortem COHb düzeyi tayin edilmiştir. kanda siyanür.40-5. KCN gibi tuzlarının oral yolla alınması ile oluşur.00 COHb) olarak saptanmıştır (Vural.50-%1. 26°C) . konvuliziyon. Potasyum ferrisiyanür gibi kompleks siyanür bileşikleri ise invivo siyanür vermezler ve bu açıdan toksisiteleri çok düşüktür. Anabilim dalımızda yapılan bir araştırmada. Mide içeriğinde.3-8 < 15 20 20-50 > 50 Sigara içenler (20-30 sigara/gün) Çok sigara içenler (30-50 sigara/gün) Akut zehirlenme başlangıcı (kalp hastalan için tehlikeli Ağır akut zehirlenme (mental ve fi-ziksel koordinasyon kaybı) Koma. altın gümüş gibi metallerin zenginleştirilmesinde ve metallerin elektrolizle kaplanmasında. COHb düzeyi drtalama 0. kalp ve solunum durması.05 (aralık: %0.14 (aralık: %3. endüstride metal cilası. lima fasulyesinde bulunan siyanogenetik glikozitler (amigdalin gibi) hidrolizle invivo olarak siyanür verirler. KCN ve NaCN kristal tuzlardır ve alkali reaksiyon gösterirler.2 Siyanür Siyanürle zehirlenme hidrosiyanik asitin (HCN) inhalasyonu veya NaCN. 1994) 1. fotoğrafçılık gibi çeşitli iş kollarında kullanırlar. ölüm olaylarında ise ayrıca dokularda siyanür aranır. Bir çok bitki dokusunda.n. Siyanür bileşikleri. CO zehirlenmesinin tedavisinde antidot olarak oksijen tedavisi uygulanır. Toksik dozları (MLD 70 kg insanda) HCN için 100 mg. KCN için 150 mg ve NaCN için 200 mg'dır.36±0.00-%88.40 COHb). Siyanürle zehirlenmelerde. Özellikleri : HCN çok uçucu bir sıvıdır (k.

Fe (OH)2 +6 CN"-----> Fe (CN)< 2 +> Ferrosiyanür. Siyanür için spesifik bir testtir.Doku ve vücut sıvılarında doğrudan siyanür aranması Schönbein deneyi : Kan. 3 damla taze hazırlanmış %10 demir -2sülfat (ferröz sülfat) ve 3 damla taze hazırlanmış %3 demir -3. Kaynar su banyosu üzerinde ısıtılır. Prusya (Berlin) mavisi reaksiyonu ile siyanür aranması : 5 mi distilat (doğrudan mide içeriği de olabilir). %IO NaOH içinde toplanır. Mavi renk (Berlin mavisi) oluşması siyanürün bulunduğunu gösterir. 100 gr maddedeki 0. Mavi renk zamanla çökelek haline geçer.1 lik bakır-2.klorür çözeltisi ile ferrik ferrosiya-nürden ibaret önce kolloidal sonra tüpün dibine çöken mavi renkli ince çökelek verir (Berlin mavisi): 3 Fe 4 Fe+3 Fe4 [ Fe (CN)6]3 92 Mikrodifüzyon yöntemi ile siyanür tayini . Meydana gelen kırmızı renk (purpurik asit) siyanür varlığını gösterir. Siyanür aranacak biyolojik materyal (10 g kadar) küçük bir balona konur ve asetik asitle asitlendirilir. Bu yöntem çok duyarlıdır. Kreatin ve kan şekeri de bu reaksiyon ile pozitif sonuç verir. 91 Distilatta siyanür aranması Siyanür biyolojik materyalden asit ortamda su buharı distilasyonu ile izole edilir. şerit halinde kesilmiş filtre kağıdı Önce %10 alkollü guayak reçinesi ve arkadan %0.g HCN / mi tanınabilir. Renk oluşması hemen veya miktara bağlı olarak 15 dakika içinde görülür. Bu reaksiyonda önce oluşan demir hidroksit ortamda bulunan siyanür iyonu ile ferrosiyanür kompleksini verir. klor. Ağzı sıkıca kapatılarak emprenye flitre kağıdı kapakla birlikte yerleştirilir. mide içeriği veya dokulara doğrudan uygulanan bu yöntemde. seyreltik demir -3. Bu yöntemle 20 u. (Genel bölüme bakınız) Distilat siyanür kaybını önlemek için.005 mg siyanür tanınabilir. Kahverengi demir hidroksit çözününceya kadar karışıma konsantre HC1 ilave edilir. Distilatta siyanür aşağıdaki renk reaksiyonları ile aranır. Siyanür mevcudiyetinde emprenye kağıdın renginin mavileşmesi (guayak mavisi) siyanür olabileceğini gösterir. İzopurpurik asit deneyi: 4 mi alkali distilata 3 mi doymuş pikrik asit ilave edilir ve hafifçe ısıtılır. ozon. 1 mi %15 NaOH ile kalevilendirilir. azot oksitleri gibi) da pozitif sonuç alınır.klorür (ferriklorür) ilave edilir. Ancak diğer oksidanlarla (hidrojen peroksit. Karışım kaynama noktasına kadar ısıtılır ve soğutulur.sülfat çözeltisi ile emprenye edilir.

. c) 0. 2-metoksietanolde hazırlanmış) .dinitrobenzen yöntemi 3 tane mikrodifüzyon apareyi kullanılır. . 2-metoksietanolde hazırlanmış) çözeltisi. (Siyanür.5g/l. her üç mikrodifüzyon apareyinin iç odacığına : a ) 0. .0 ml'ye tamamlanır.. .1 -10 mi) kullanılır.5 mg/1 siyanürdür. Standart siyanür ve numuneyi içeren karışımların absorbansı 560 nm de köre karşı bir spektrofotometrede okunur. Dış odacıklara ise sırası ile 0.1 mol/l) 2) Kloramin T çözeltisi (2..0 mi seyreltik sülfirik asit (3. p-nitrobenzaldehit /O-dinitrobenzen yöntemi ve piridin/barbitürik asit yöntemi) kullanılabilir... i) p-Nitrobenzaldehit / 0 . kan örneği +4°C da 1-2 gün saklanabilir. 95 İç odacıktaki karışım.1 mi saf distile su (kör deney). Her dış odacığa 0. 5. ikincisi standard siyanür çözeltisi ile. Conway mikrodifüzyon apareyi ile siyanür tayininde değişik renk reaktifleri (en eskisi FeSO4 / HCI in kullanıldığı Feldstein-Klendshoj yöntemi..5 mi 0.Kantitatif tayinde heparinize tam kan (0. Bu nedenle ambalaj sık sık değiştirilmelidir).5 mi saf su ve odacığın karşı tarafına 1.05 mol /1.05 mol /1. üçüncüsü de numune ile çalışılmak üzere hazırlanır. ii) Piridin/barbitürik asit yöntemi Kullanılan reaktifler 1) Seyrettik sodyum hidroksit çözeltisi (0.dinitrobenzen çözeltisi (0.. Numune kandaki siyanür konsantrasyonu standart siyanür çözeltisini içeren karışımın absorbansını karşılaştırarak hesaplanır. kanda oda sıcaklığında veya -20 °C de daha az dayanıklıdır). katı kloramin T dayanıklı değildir. Oda sıcaklığında 20 dakika inkübasyona bırakılır. . . b ) 0. Apareylerin kapakları vazelin (veya silikon yağı) ile yağlanarak kapatılır ve dış odacıktaki çözeltiler dikkatle karıştırılır.0 mi lik balonjojelere aktarılarak sulu metanol (1:1) ile 5. 0. .5 mi p .1 mi kan numunesi ilave edilir. Oluşan kırmızı renk 15 dakika dayanır. Bu yöntemin duyarlığı 0.1 m 10 mg/I KCN çözeltisi (4 mg/m siyanür iyonu içeren standart) ve üçüncü apareyin dış odacığına da 0. Analizde herhangi bir gecikme durumunda. Bunlardan birincisi (kör) olarak.5 mol/l) ilave edilir. Arkadan iç odacıklara 1 mi sulu metanol (1:1) ilave edilir.6 mol/l) konur.1 mi NaOH çözeltisi (0. Bu amaçla.nitrobenzaldehit (0.

4) Piridin-barbitürik asit reaktifi : 6 g barbitürik asit.18) ve 30 mi piridin ile seyreltilir. 6 mi konsantre hidroklorik asit içinde karıştırılır (d: 1.0 1. 5) Seyreltik sülfirik asit (1 mol/l suda).0mg/l) CN standardı* — — ~ 0. (Flanagan R. WH0 1985).2 mg /1) 5(CN 1. 1 mol/l). Bu çözelti 2 mg siyanür/l içerir..1 mol/l NaOH çözeltisinden 96 2'şer mi ilave edilir.5 0.0mg/l) 6(CN2.0 1. Oda sıcaklığında 10 dakika bekletilir.5 1.barbitürik asit reaktifi ilave edilerek karıştırılır. 1 den 7 ye kadar numaralandırılan apareylerin iç odacıklarına 0.0 1. Tablo 11. Çözelti su ile 100 mi ye seyreltilir.5 1. Sırası ile 2 mi fosfat tamponu . Kalibrasyon için Standard siyanür çözeltisi.0 " Sülfürik asit (1 mol/1) 0. Ancak eldeki olanaklara göre daha az sayıda Convvay mikrodifüzyon hücresi de olabilir.5 0. İnkübasyondan sonra iç odacıklardaki çözeltiden 1 'er mi alınarak 1 den 7 ye kadar numaralı kapaklı tüplere aktarılır. 1 mi kloramin T çözeltisi.0mg/l) 7(CN4.0 Su 2.9 1. Teknik: Kantitatif tayini için (7) mikrodifüzyon apareyi kullanılması önerilir.Piridin-barbitürik asit yöntemi ile siyanür tayininde kullanılan reaktif miktarları ( mi) Dış odacıkNo 1 (kör) 2 (numune) 3 (numune) 4 (CN 0.J.0 2.5 0. Apareyin ağzı yağlanarak sıkıca kapatılır. Standard siyanür çözeltisi : Önce 50 mg potasyum siyanür 100 mi seyreltik sodyum hidroksit (0.5 0. stok çözeltinin (200 mg siyanür/l). (1:99) oranında seyreltilmesi ile hazırlanır. dikkatle dış odacıktaki reaktiflerin karışması sağlanır ve oda sıcaklığında 4 saat inkübasyona bırakılır.0 1. seyreltik sodyum hidroksit ile (0. 3 mi piridin .5 0. Bu çözelti taze hazırlanmalıdır.1 mol/l). ve ark.1 mol/l) içinde çözülerek stok çözelti hazırlanır.1 0.0 — — — Dış odacığa sülfirik asit çözeltisi ilave ederken önce ilave edilen reaktiflerle karışmaması için odacığın karşı tarafına ilave edilir.5 Kan ~ 1.5 0.3) Sodyum hidrojen ortafosfat çözeltisi (fosfat tamponu. Dış odacıklara ise aşağıdaki tablo 11 gösterilen miktarlarda reaktifler konur. . Bu çözelti 200 mg/1 siyanür iyonu içerir.

Bu rengin absorbansı spektrofotometrede 587 nm de hazırlanan köre karşı okunur. Molekül ağırlığı 32. ipek. Yün. karaciğerde de siyanür analizi yapılmalıdır. Antifriz içinde (etilen glikol ile beraber). Fazla sigara içenlerde bu değer 30 |ig/100 mi ye çıkabilir. Bu nedenle uzun süre (HCN nin uçuculuğuna karşın) organizmada kalır. Normal kişilerin kanında 100 mi de 15 mikrograma (|a. Iabaratuarlarda çözücü olarak kullanılır. Ölüm halinde kan dışında.g) kadar siyanür bulunabilir. Kantitatif deneyler ise akut zehirlenme hakkında bilgi verir. Postmortem analizde siyanür ölümden 2.3. (Bu yöntemde katı kloramin T nin dayanıklı olmaması nedeni ile sık şık yeni ambalaj kullanılmalı. Kalitatif siyanür testleri kandaki bu değerleri saptamak için yetersizdir. poliüretan ve poliakrilonitril gibi sentetik polimerlerin kısmı yanması ve pirolizi sonucu HCN oluşması bu zehirlenmelere neden olur. Ancak saf metil alkol daha ciddi zehirlenmelere yol açar. Endüstride formaldehit ve formik asit yapımında. Endüstriyel etil alkol içinde bulunan metil alkol zehirlenmelere neden olabilir. Siyanürle zehirlenme yangına maruz kalmış kişilerde de görülür. Kusmukta siyanürün kendisine özgü kokusunun algılanması tanımlanmada yardımcı olabilir.2-2 mg/100 mi arasında değişir. Standartlarla 97 hazırlanan kalibrasyon eğrisinden numunedeki siyanür konsantrasyonu hesaplanır.2 mg/1 siyanürdür. Analiz sonucunun değerlendirilmesi Siyanürle zehirlenmenin tanısı. kaynama noktası 65°C dir. Siyanür zehirlenmesinin tedavisinde 98 antidot olarak sodyum tiyosülfat kullanılır. Metil Alkol (CH3OH) Metanol. HCN veya tuzlarına maruz kalma hakkında bilgi olmadığında zordur.Siyanür vücutta aldehit ve keton grupları ile dayanıklı siyanhidrin bileşiklerini oluşturur. Siyanür tuzları (oral yol) ve HCN ile (inhalasyon yolu) ciddi zehirlenmelerde kandaki siyanür düzeyi 0. mide ve bağırsak içeriği. Yetişkinlerde oral yolla 2050 mi metil alkol ölüme neden olabilir.5-6 aya kadar tanınabilir. 1.g /100 mi ye ulaşabilir.Siyanür varlığında kırmızı-mavi renk oluşur. piridin-barbitürik asit reaktifı her deneyde yeniden hazırlanmalıdır). Yöntemin duyarlığı 0. Antidot tedavisinden önce sodyum nitrit kullanımı ise antidot tedavisinin etkinliğini arttırır. ancak zehirlenme şüphesi olduğunda analiz sonucunu beklemeden hemen tedaviye geçmelidir. araba camları yıkama suyunda bulunur. Böyle olaylarda kandaki siyanür miktarı 20-100 (j. odun alkolü ve denatüre alkol metil alkolün sinonimleridir. .

Sujbert yöntemi (Kromotropik asit) ile kanda metanol tayini Bu yöntemin prensibi. Latent periyottan sonra metil alkol ve toksik metaboliti olarak formik asit düzeyleri birlikte değerlendirilmelidir. Metanol olmadığında karışımın rengi kahverengi . Formaldehit de bu testle pozitif sonuç verir. Bu reaksiyon formaldehitin kromotropik asitle oluşturduğu p-kinoidal yapıda kondensasyon ürünü ile ilgilidir ve formaldehitin tanınması için özel bir deneydir. .2 mi %5 potasyum permanganat çözeltisinden ilave edilir. Destekleyici deney (kromotropik asit ile): 0. Kantitatif tayin için oluşan rengin absorbansı 578 nm de köre karşı spektrofotometrede okunur ve konsantrasyon kalibrasyon eğrisinden okunur.05 mi kan örneği konur.. 0. 8. Ayrıca metanol içermeyen kanla deney paralel olarak yapılır (kör deney). 1 mi idrara (mide içeriği 99 veya distilat) ilave edilerek oda sıcaklığında 5 dakika beklenir. Serumdaki format düzeyinin tayini toksisitenin şiddetini gösteren en iyi biyolojik göstergedir.1 mi etanol ve 10 mg katı kromotropik asit ilave edilir. numuneyi içeren tüpün boynuna yerleştirilir.Toksikolojik analiz : Metil alkole akut maruziyetten hemen sonra kanda metil alkol düzeyinin tayini toksisitenin en iyi belirleyicisidir. idrar ve mide içeriğine uygulanabilir. metaldehit. Karışım 15 dakika 60 °C de su banyosunda ısıtılır.5 mi suda hazırlanmış %0. Bu test. L. Bu karışıma 0. Teknik : Bir tüp içerisine 1. Metil alkol varlığında viyole renk oluşur. Portakal rengin yeşile dönmesi metanol gibi uçucu indirgen maddelerin bulunduğunu gösterir (etil alkol. Bu yöntemle 5 mg metanol (100 mi kanda) tanımlanabilir.2 mi %20 fosforik asit çözeltisinden. 1/1 oranında su ile seyreltilmiş sülfirik asit içinde hazırlanır). Metil alkolün identifikasyonu İndirgen uçucu bileşikler için genel test: Bu test su buharı distilati.sarı olur.5 kromotropik asit çözeltisi.0 mi konsantre sülfirik asit eklenir. 50 \x\ potasyum dikromat reaktifi ile emprenye edilmiş filitre kağıdı. 1966). paraldehit. Tüpün ağızı gevşek olarak kapatılır ve 2 dakika kaynar su banyosunda bekletilir. İki faz arasında viyole renk oluşması metanol varlığını gösterir. metil alkolün formaldehite yükseltgenmesi ve oluşan formaldehitin kromotropik asitle verdiği renkli kondensasyon bileşiğinin spektrofotometrik tayinine dayanmaktadır (Sujbert. Potasyum permanganatın fazlası %10 sodyum bisülfit damlatılarak (renk gidinceye kadar) giderilir.0 mi distile su ve 0. metanol için de (formaldehite oksitlendikten sonra) kullanılır. karıştırıldıktan sonra oda sıcaklığında 5 dakika bekletilir. 0. asetaldehit. sülfirik asit tüpün kenarından dipte ayrı faz oluşturacak şekilde konur. formaldehit gibi). 0. Bir tüpe bir mi idrar veya mide içeriği konur.1 mi potasyum dikromat reaktifi yukarıda açıklandığı şekilde hazırlanan). (Potasyum dikromat reaktifi : 25 g/l konsantrasyonda. 1 mi.

permanganat ile muamele edilmez. standad metanol çözeltileri. Not: Yöntemin verimi (recovery) hesaplanmasında. İkinci tüp formaldehit bulunması olasılığına karşı kontrol olarak kullanılır. idrar ve mide içeriği gibi biyolojik sıvı ve dokularda metil alkol tayini daha genel bir reaksiyon olan dikromatla veya formaldehit için spesifik olan kromotropik asit reaksiyonu ile tayin edilebilir. metil alkolün tanımlanması ve miktar tayininin yapılabilmesi önem taşır. Arkadan permanganatın rengi doymuş sodyum bisiilfit damlatılarak giderilir.2. Burada Convvay mikrodifüzyon apareyi ile metil alkol tayini açıklanmıştır. 100 . Böylece konsantrasyonlar (0-300 mg/100 mi) arasında olan seri Standard çözeltiler hazırlanmış olur. Bu çözeltinin konsantrasyonu %1 (g/100 mi) dir. b) Standart metanol çözeltileri ise. 300 mg/100 mi) kullanılır. 101 Teknik : Apareyin (Şekil 3'e bakınız) iç odacığına 2. 1.79 g/ml). dış odacığa 0.20 ve 30 mi alınarak su içeren 100 mi balonjojeye konarak 100 mi ye tamamlanır ve karıştırılır. (+4°C) de saklanır. 200 .0'rer mi alınarak iki ayrı tüpe konur. Kör (blank) deney metil alkol içermeyen kanla hazırlanır.10. ve 1. su yerine metil alkol içermeyen kanla hazırlanır. Oluşan renkli çözeltilerin absorbansı köre karşı 578 nm'de spektrofotometrede okunur ve absorbanslara karşı konsantrasyon işaretlenerek kalibrasyon grafiği hazırlanır. 1 mi distile su içeren tüplere 0. Difüzyonun tamamlanması için oda sıcaklığında 2 saat bekletilir. stok metanol standart çözeltisinden sıra ile 0. 50 . Toksikolojik analizlerde etil alkol yanında. Tüplerden birine %5 KMnO4 dan bir damla ilave edilir ve karıştırılarak 5 dakika beklenir. 100 yukardaki açıklanan işlem uygulanır. 20 . Yöntemin duyarlığı 10|j. Bu yöntem biyolojik materyaldeki su buharı distilasyonu ile elde edilen distilat ve idrara da uygulanabilir.05 mi Standard çözeltiler konarak.265 mi metanol (yoğunluğu 0. Apareyin kapağı yağlanarak sıkıca kapatılır ve ara sıra karıştırılarak dış bölmedeki sıvıların karışması sağlanır.5. 50 mi distile su içeren 100 mi lik balonjoje içine pipetle konur. . Metanol standartlarının hazırlanması: a) Stok metanol çözeltisi.2 mi sülfirik asit. Su ile 100 mi ye tamamlanır.0 mi doymuş potasyum karbonat çözeltisi ilave edilir.g metanol (20 mg metanol/100 mi kan) dır. Convvay Mikrodifüzyon Yöntemi ile biyolojik materyalde metil alkol tayini Convvay mikrodifüzyon apareyi kullanarak kan.Kalibrasyon için: Konsantrasyonları 0-300 mg/100 mi arasında değişen metil alkol standardları (0 . Bu süre sonunda iç odacıktaki sülflrik asit çözeltisinden 1. Bu açıdan metil alkolün kalitatif ve kantitatif analizinde kromotropik asit reaksiyonu tercih edilir.5 mi kan örneği (veya diğer biyolojik sıvı).

çok küçük hacimdeki biyolojik örneklerle değişik alkollerin aynı zamanda ve hızlı olarak kalitatif ve kantitatif analizinin yapılabilmesidir. Denge sabiti. HSGC ile yapılan analizlerde.5 kromotropik asit çözeltisinden 0. Bu yönteme "Head Space Gaz Kormatografi (HSGC)" yöntemi denir. 2 mm iç çapında) kullanılır. Gaz kromatografisi ile metil alkol analizinde Carbowax 20 M.0 mi konsantre sülfirik asit ilave edilir ve iyice karıştırılır. Kantitatif analizde bu değerlerin bilinmesi gerekmektedir. Gaz kromatografisi yöntemleri ile kanda metil alkol tayini Biyolojik sıvılarda metanol analizi için en çok tercih edilen teknik gaz kromatografisidir.2-0. paslanmaz çelikten yapılmış kolonlar (yaklaşık 2 m uzunluğunda.5 mi alınarak Conway mikrodifüzyon apareyinde yukarıda açıklanan şekilde işlem yapılır. Porapak O. Oda sıcaklığına kadar soğutulduktan sonra 10 mi lik balonjojelere aktarılır ve distile su ile 10 mi ye tamamlanır. uçucu bileşiğin buhar fazına geçerek oluşan gaz fazı ile örnek arasında denge sağlanıncaya kadar belirli bir sıcaklıkta tutulur. Gaz kromatografısinin (GLC) başlıca üstünlükleri. Kalibrasyon doğrusunun hazırlanması : Standard metil alkol çözeltilerinden 0. standard metanol çözeltileri ile hazırlanan kalibrasyon grafiğinden hesaplanır.Blank (kör) olarak 1.polietilen glikol400 gibi sıvı fazlan içeren cam. Soğuduktan sonra eksilen hacim su ile tekrar 10 mi ye tamamlanır.5 mi) HSGC'nin şişelerine konur ve ağzı sıkıca lastik bir septumla kapatılır. Her tüpe 4. Kromotropik asitle reaksiyondan sonra absorbanslar 580 nm de köre karşı (%0 metanol içeren kan) okunur. 102 Konsantrasyona karşı absorbanslar işaretlenerek kalibrasyon grafiği hazırlanır. "Head Space" tekniği: Head-space. oksitlenmiş örneğin absorbansından çıkarılır. Bu şişeler. Numunelerin absorbansları 580 nm'de köre karşı okunur.2 mi eklenir ve buz banyosuna yerleştirilir. bu oksitlenmenin (kontrol) örneğinin absorbansı. Formaldehit yokluğunda kontrol tüpü renksiz kalır. Tüplerin herbirine % 0. katı veya sıvı örnek (0. ön işlemlere ihtiyaç duymadan. katı ve sıvı örnekler içerisindeki yalnız uçucu bileşiklerin gaz kormatograf sistemine enjeksiyonunu sağlayan bir ünitedir. Metil alkol ve diğer bazı alkollerin analizinde kullanılan GLK yöntemleri etil alkol kısmında açıklanmıştır. (Standard metil alkol çözeltileri (suda ve kanda) Sujbert yönteminde açıklandığı şekilde hazırlanır). 103 . her bileşik için karakteristiktir.0 mi distile su içeren üçüncü bir tüp hazırlanır. ısıtıcı ve termostat yardımı ile. Ancak az miktarda bulunabilecek formaldehit nedeni ile renk oluşumu varsa. Metanol miktarı. Kalibrasyon buhar fazında analiz yapılacak sıvı maddenin standart örnekleri ile yapılır.

molekül ağırlığı 46 ve k. mide içeriğine. 3-5 damla iyot çözeltisi ilave edilir ve karıştırılarak hafifçe ısıtılır. Etil Alkol (C2H5OH) Etil alkol. Daha sonra açıklanacağı gibi trafikte alkol solunum havasında da tayin edilir ve sonuçlar kan alkol düzeyi olarak hesaplanır. oksitlenebilen indirgen uçucu maddelere ait genel ve spesifik reaksiyonlarla aranabilir. Portakal renginden yeşil renge değişim etanol ve / veya diğer indirgen uçucu maddeler olduğunu gösterir (ön denemeler kısmına da bakınız). Etil alkolle zehirlenmeler en çok alkollü içki alınması ile görülür. Etil alkolün identifikasyonu ( kalitatif testler) Etil alkol. idrar ve solunum havası kullanılabilir. Soğutulduktan sonra 2-3 damla karbon sülfür konarak tüp iyice çalkalanır.l potasyum dikromat reaktifı (500 ml/1 oranında su ile seyreltilmiş sülfirik asit içinde 25 g/l konsantrasyonda hazırlanmış) damlatılmış şerit halindeki filtre kağıdı konur. Kan alınırken. Adli tıpta alkol ile zehirlenmenin şiddeti ve trafikte yasal alkol limitinin aşılıp aşılmadığının değerlendirilmesinde hem antemortem (canlı kişilerde) hem de postmortem kanda (ölümden sonra) etil alkol tayini önem taşır. Tüpün ağzı hafifçe kapatılarak kaynar su banyosunda 2 dakika bekletilir. Alkolik olmayan yetişkin insanda 250-500 gram alkol ölüme neden olur(MLD). genel olarak "alkol" denildiğinde etil alkol anlaşılır. antikoagülan . 104 İyodoform deneyi (etil alkolü metil alkolden ayırt edici özel test) : 3 mi distilat % 10 NaOH ile kalevilendirilir.1.4. deri yüzeyinin HgCb çözeltisi ile (alkol içermeyen sıvılarla) temizlenmesi gerekir. Oksitlenebilen maddeler için (alkoller. Endüstriyel alkol ile ayrıca içerdiği metil alkol gibi denaturanlarla da zehirlenmelere rastlanır. İyodoform karakteristik kokusu ve sarı kristalleri ile tanınır (aynı reaksiyonu asetaldehit ve aseton da verir).2 gram potasyum hidroksit ilave edilerek ısıtılır. idrara. Tüpün ağzı sıkıca kapatılarak analize kadar buz dolabında saklanır (NaF. Etil alkol varsa iyodoform oluşur. Biyolojik materyalde etil alkol tayini Alkol tayini için biyolojik materyal olarak kan. Ksentogenat deneyi (genel): 1 mi distilata 0. Sarı bir çökeleğin oluşması primer veya sekonder alkol olduğunu gösterir. Ortam asetik asit ile asitlendirildikten sonra 1 damla % 1 CuSO4 (bakır sülfat) ilave edilir.n. En çok kan alkol düzeyi tayin edilir. Kan örnekleri (10 mi) % 1 NaF (sodyum florür) içerecek şekilde NaF bulunan tüplere alınır. hububat alkolü sinonimleridir. aldehitler gibi) genel reaksiyonu olan (potasyum dikromat + sülfirik asit) testi : 1 mi numune içeren tüpün kenarına 50 u. Bu testler biyolojik materyalden elde edilen su buharı distilatına. Etanol. 78°C olan bir sıvıdır. olay yerinden elde edilen kalıntılara uygulanabilir.

Postmortem kanda. 105 Biyolojik materyalde (kan. 1990. % 80 ve % 160 mg alkol standartları hazırlanır. A. J.ve antibakteriyel etkilidir). Adli tıp açısından en uygun kan örneği venöz kandır. Potasyum dikromat çözeltisi : Potasyum karbonatın suda doymuş çözeltisi hazırlanır.mikrodifüzyon apareyinin birinin dış odacığına 0. Difüzyon . SAYİN. İç odacıklara 2 mi asitdikromat reaktifı konur. 280 mi konsantre sülfirik asit dikkatlice ilave edilir. Reaktifler: Asit . N. 37 °C 'lik Etüv'de 1 saat inkübasyon için bekletilir. diğerine yakında hazırlanmış olan alkol standardı (tercihan % 160 mg lık standart). Alkol Standartları : Stok alkol standardı : 0. Postmortem kan örnekleri ise tercihan femoral damarlardan alınmalıdır.: 3.8 g / mi). Bu şekilde hazırlanan kan örnekleri + 4°C de 1 ay kadar dayanıklıdır. Alınan kan örnekleri (10 mi) %1 NaF içerecek şekilde. Kalibrasyon için kullanılacak etil alkol standartları : Yukarıda hazırlanan stok etil alkol standardı % 1 NaF içeren su ile uygun oranda seyreltilerek % 20 . sodyum florürle korunur. POKLİS. Bu stok karışım % 320 mg etil alkol içerir. Soğutulur ve distile su ile 650 ml'ye tamamlanır. iç odacığa 2 mi asit dikromat reaktifı konur ve apareyin ağzı sıkıca kapatılır. Mikrodifüzyon yöntemi ile etil alkol tayini Mikrodifüzyon yöntemi. 1994) .H.V. Pozitif sonuç alındığında daha duyarlı ve spesifik bir yöntemle kantitatif analizin yapılması gerekir. Karıştırıldıktan sonra ağzı sıkıca (parafilm ile) kapatılır ve + 4 °C ' de saklanır. d: 0.200 mi etil alkol (% 96'lık. enzimatik ve gaz kromatografık yöntemlerle tayin edilir. %1 NaF içeren alkolsüz kanla yukarıda açıklandığı şekilde hazırlanır. 106 Apareyin kapağı yağlanarak (silikonla) hemen sıkıca kapatılır. Bu standartlar yöntemin verimini hesaplamak için kullanılır.8 mi numune kan (alkol içermeyen) 1 mi doymuş potasyum karbonat.70 g saf potasyum dikromat 150 mi distile suda çözülür.8 mi analizi yapılacak kan örneği . etil alkol için yarı kantitatif bir teknik olarak kullanılabilir.Diğer üçüncü Convvay aparayı blank "kör" deney için kullanılır. Teknik : Conway . 1996. ve ark. Bunun için dış odacığa 0. Eğer çürüme yoksa kalbin yırtılmamış odacıklanndan alınır. Su ile 50 mi ye tamamlanır. VURAL. 50 mi lik bir balon jojede 40 mi distile su üzerine konur. numune alma yerine göre kan alkol konsantrasyonu değişiklik gösterebilir (Marraccini. her iki dış odacığa 1 mi doymuş potasyum karbonat konur. Alkol standartları ayrıca.dikromat çözeltisi. idrar ve solunum havası) alkol tayininde kimyasal.

metil alkol ve diğer indirgen uçucu bileşikler ile de aynı reaksiyonu verir.as C. Kan ve serumda kesin kantitatif değerlendirme için destekleyici daha duyarlı yöntemler için kullanılması gerekmektedir. Daha sonra 450 nm'de spektrofotometre'de suya karşı okunur.. Konsantrasyona karşı absorbanslar işaretlenerek doğru çizilir. 450 mm de absorbanslar okunur. konsantrasyonla absorbans ters linearite gösterir. % mg Alkol Şekil 13. etil alkolün nikotinamid adenin dinükleotid 108 . 1988) Enzimatik yöntemle kanda etil alkol tayini i) Enzimatik yöntemle alkol tayininde prensip. Bu yöntemle 20 mg /100 mi kan alkolü tayin edilebilir. ve ark. 107 Standartla çalışma. ilaç bağımlılığı merkezlerinde ve acil olaylarda ön bir teknik olarak önerilmektedir. alkol dehidrogenaz (ADH) enzimi katalizörlüğünde. reaksiyona girmeyen potasyum dikromat çözeltisinin absorbansı okunduğu için. = C5(------------) a -an Cn: Kan örneğindeki alkol konsantrasyonu (mg/100 mi kan) Cs: Alkol standardının konsantrasyonu (mg/100 mi kan) a : Kör deneyin absorbansı an : Numunenin absorbansı ^ : Standardın absorbansı Yöntemin Değerlendirilmesi: Bu yöntemde. Ancak potasyum dikromat. Eksik hacim distile su ile 10 ml'ye tamamlanır. Conway mikrodifüzyon yöntemi ile kanda etil alkol tayini ön bir tarama testi olarak toksikoloji laboratuvarlarında kullanılmaktadır. Elde edilen kalibrasyon grafiğine bir örnek Şekil 13 de gösterilmiştir. tek standart kullanarak ta aşağıdaki formülle hesaplanabilir: a . Convvay mikrodifüzyon yönteminin daha kısa sürede (5 dakikada) sonuç veren modifiye şekilleri küçük laboratuvarlar. Kalibrasyon : Kanda ve suda hazırlanan alkol standartları ile (konsantrasyonları % 20 ile % 320 mg arasında değişen) Conway mikrodifüzyon apareyi ile yukarıda açıklanan şekilde.L. numune ile beraber tekrarlanmalıdır. kör deney de yapılarak çalışılır. Alkol miktarı hazırlanan kalibrasyon grafiğinden hesaplanabileceği gibi.tamamlandıktan sonra otomatik bir pipet yardımıyla iç odacıktaki asit-dikromat çözeltisi 10 ml'lik cam kapaklı balon jojelere alınır. (Serrano.Convvay mikrodifüzyon yöntemi ile etil alkolün tayininin kalibrasyon doğrusu.

(Fazla bilgi için: Sayın. 1 mol NAD. monotetrazolyum boyar maddesidir. metil alkolün (çeşitli nedenlerle etil alkolle 109 beraber az miktarda bulunur) ayrılabilmekte. renk reaksiyonu fenol ve 4-amino antipirin ile gerçekleştirilir.1500) kullanılmakta. alkoloksidaz Etil alkol+O2 -----------► asetaldehit+H2O2 peroksidaz 2H2O2+fenol+4-aminoantipirin kinonimin+4H->O Enzimatik yöntemler için hazrr kitler bulunmaktadır. etil alkol. 1 mol etil alkolü oksitler ve kendisi de NADH'ye indirgenir. yöntemle ilgili teknik prospektüsü içermektedir. asetaldehit (metaboliti).H. Gaz kromatografisi ile çok az miktarda (0. alev iyonlaştırıcı detektör (FİD) tercih edilmektedir.2 mi ve daha az) çalışılarak. ii) Diğer bir enzimatik yöntemde ise alkol oksidaz ve peroksidaz enzimleri kullanılıp. o yöntem için kullanılacak enzim. Gaz kromatografisi yöntemi ile etil alkol tayini Gaz sıvı kromatografisi (GSK) kanda alkol tayini için ilk kez 1958 de uygulanmıştır. Saygı. NADH'nın doğrudan UV alanında (340 nm) veya florimetrik olarak ölçülmesi ile alkol miktarı tayin edilebilir. fenazin metosülfat gibi) reaksiyona girerek görünür alanda spektrofotometrik yöntemle tayin edilir : ADH ---------► CH3CHO + NADH +H+ CH3CH. Normal kolonlar yerine kapiller kolon kullanıldığında ayrılma daha iyi olmaktadır.(NAD) tarafından oksitlenmesine dayanır. Polypak-2. "Head space" tekniği ile çok sayıda numune ile otomatik çalışma olanağı vermektedir. 2000'e bakınız). Daha sonra bir çok araştırmacılar tarafından geliştirilmiştir. N. Bu reaksiyonda.. Burada laboratuvarımızda uyguladığımız GSK yöntemi açıklanmıştır (Vural. renk reaktifleri ve tamponları. uygun bir kromojenle (tetrazolyum tuzları. PEG-400 (veya 600. 1981).. Veya NADH diaforez enzimi karşısında. .OH + NAD Diaforez NADH + MT ■> NAD + MT . kalitatif ve kantitatif analizleri yapılabilmektedir. Bu kitler standard alkol çözeltisi. Ş.formazan Burada MT. Sıvı faz olarak en çok Porapak Q.

1 mi konur.).0 ve 2.0188 Korelasyon: 0.5 cm/dak. 0. Her standartla çift çalışılır. %100 ve %200 mg) kan içinde hazırlanır. pik yüksekliği) oranları hesaplanır.7$ 0. Elde edilen kromatogramda. hazırlanan alkol standartlarından tüplere 0.Yöntemin Uygulanması : Kan örnekleri yukarıda açıklandığı şekilde %1 NaF içerecek biçimde alınır.s. Kromatogramlar elde edildikten sonra. 0. Standart alkol çözeltileri: (% 0. her standarta ait (etil alkol pik yüksekliği / i. range : 2.5 x 10"" amper. Teknik : Küçük bir tüpe 0.s. Bu çözeltiden 2 mi alınarak %100 mi 'ye tamamlanır. detektör: FID.0 mi alınarak %1 sodyum florürle korunmuş. Her birine 1 mi i.1 'lik stok çözelti hazırlanır. detektör sıcaklığı: 110 °C.s.50 025 y.'in" pik yükseklikleri "bulunarak.2 mg n-propanol/ml içeren çözelti" internal: iç standart (i. Buz dolabında (+ 4°C'de) saklanır. 80/100 mesh üzerinde) sıvı faz içeren cam kolon (2 m uzunluğunda x 0.1 gaz kromatografa enjekte 110 edilir.1 mi analizi yapılacak kan örneğine 1 mi i.s.1 gaz kromatografa enjekte edilir. Karışımdan 1 p. su içinde tartılarak distile su ile 100 mi 'ye tamamlanır. Önce %0.)" olarak kullanılır. İç standart olarak n-propil alkol kullanılır. %96'lık etil alkolün kalsiyum oksitle (CaO) geri soğutucu altında kaynatılarak ve arkadan distile edilmesi ile hazırlanır.4 mm iç çapında). % mg) oranı bulunarak. % 80. ilave edilip. % 50.9976 . etil alkol ve i.s. taşıyıcı gaz : azot (30 ml/dak. vortekste karıştırılır. (10 mg etanol / ml'de) bu çözeltiden 0. Deney en az iki defa yapılır. attenuation : 8. Bu kromatogramlardaki pik yükseklikleri oranından numunedeki alkol konsantrasyonu grafikten hesaplanır (Şekil-14).991X + 0.0. Mutlak alkolden 1 gram. kaydedici hızı: 0. 1. Bunun için önce mutlak alkol. enjeksiyon giriş sıcaklığı: 110 °C .8. Karışımdan 1 jo. Böylece 0. etil alkol konsantrasyonu hesaplanır. kolon sıcaklığı: 90 °C. ilave edilir. Gaz kromatografısi koşulları : %10 PEG-400 (Chromosorb W-AW. alkol içermeyen kanla cam kapaklı fiyoller içinde 10 mi 'ye tamamlanır. oranları hesaplanır. Bulunan bu oranın kalibrasyon doğrusunda karşılığı olan (etil alkol % / mg / i. vortekste karıştırılır. Yukarıda açıklandığı şekilde hazırlanan kan örneği gaz kromatografa enjekte edilerek kromatogramlar elde edilir. (N: etil alkol pik yüksekliği/propil alkol pik yüksekliği).0.s. Kalibrasyon doğrusunun hazırlanması : Yukarıda açıklandığı şekilde kanda % 0 ile % 200 mg arasında.5.

ağızlığın kalın ucundan düzenli ve tek bir üfleme yapması istenir. c) Test yapılacak kişiden. ciğerlerini havayla doldurması. 2. 1. Konsantrasyonu'/• Şekil 14.7S U> EtpHyKonsonuosTOnu*/» İ. Kullanılan apareyler solunum havasındaki alkol miktarını tayin eder. standart alkol çözeltileri ile elde edilen kromatogram görülmektedir. "B" lambasını yakana kadar üflemesi sağlanır.5 cm/dk Şekil 15. Adli Tıp Kurumunda. elektrokimyasal detektör ve digital göstergeye sahiptir.S. fakat sonuçlar kandaki alkol miktarına göre kalibre edilmiştir. beklenir ve değer okunur. ortalama: kan alkol konsantrasyonu/solunum havası alkol konsantrasyonu: 1/2300 bildirilmiştir. Bu amaçla geliştirilmiş bir çok teknikler vardır. 1998). İ. 3-su Solunum havasında etil alkol tayini Adli olaylarda (ölüm olmadığı zaman) ve özellikle trafik kazalarında kişilerin alkol alıp almadığı önce solunum havasında (ekspirasyon) etil alkol tayini yapılarak araştırılır. ağızlığın kenarındaki deliğe takılır. adli olaylarda alkol kontrolü.. a) Cihazın hazır kontrolü yapılır ve SET düğmesine basılı durumda bulundurulur. Bu alete farklı nefes alma tüpleri takılarak. A: %200 mg. .J. R. b) Cihazın örnekleme bölümü.GLK'da Kan Alkolü Kromatogramları. "A" lambasını yakacak kadar kuvvetli.İ. Bu aletle alkol testi şu şekilde yapılmaktadır. "B" lambası yandığında "Read" düğmesine basılır ve üflemeyi durdurması istenir.S. Alkolmetre Lion laboratuvarları tarafından geliştirilen Lion-Alcometer SD-2. 0. ve % 100 mg etil alkol ihtiva eden kan enjeksiyonu. 1/2300 kan/nefes 112 oranına göre kalibre edilmiştir.S. "Lion Alcometer" ile yapılmaktadır.s.Etanol piki.0. 1987.S. piki. Kinetik olarak. baygın kişilerde de ölçüm yapılabilir. ilave edilmiş kan. Emerson. V.Etil alkolün kalibrasyon grafiği 111 Şekil 15'de kanda. "Read " düğmesine basılı vaziyette gösterge maksimum değere ulaşana kadar ortalama 30 sn. B : İ. (Bazı kaynaklarda 1/2100) (Fazla bilgi için: Saferstein. Ülkemizde. C : İ. ve %50 mg etil alkol ihtiva eden kan .

pupil dilatasyonu. sendeleme. 1919 yılında birim zamanda kan alkolünün düşme miktarının (eliminasyon hızı) negatif bir eğilim gösterdiğini ve bu düşme hızını da 8 ile ifade etmiştir. 2) Kişide kan alkolü tayini için alınan kan örneğinin "adli olay" sırasındaki gerçek alkol düzeyi hesaplanabilir.Kan alkol düzeyinin klinik yorumu Kan alkol düzeyi Belirtiler (g/l = promil ) * 0. Ayrıca alkolün tüm vücut sıvısında homojen olarak dağılmasından dolayı kişinin aldığı total alkol miktarı (r) sabiti kullanarak hesaplanabilir. bulantı ve şiddetli olaylarda komaya neden olur.I. Belirgin inkoordinasyon. konfüzyon. kusma Koma ve ölüm * Alkol konsantrasyonu 1 promil=lg alkol /1 kan =100 mg alkol / 100 mi kan 114 VVidmark faktörleri İlk kez alkol kinetiğini inceleyen Widmark. (Alkol konsantrasyonu promül olarak da ifade edilebilir) 1 promil = 1 g alkol /I kan = 100 mg/100 mi kan Aşağıdaki resimde LİON ALKOLMETRE görülmektedir. 1996'e bakınız).0 yüzde kızarma. vücuttaki total alkol miktarı ( % g ) 1 ) Widmark faktörlerinden ( r) =--------------------------------------------- . Alkolmetre Analiz Sonucun yorumlanması Etil alkol ince bağırsaktan hızlı absorbe olur ve bulanık görme. Gros inkoordinasyon.5 3. İnkoordinasyon. Tablo 12. 113 Resim . Kan alkol düzeyinin tayininde.5 1. Genç çocuklarda hipoglisemi görülebilir. Widmark faktörleri olarak bilinen değerlerle : 1) Kişilerin aldıkları total alkol miktarı . (B) ve (r) Widmark faktörleri olarak bilinir (Fazla bilgi için Vural N. öfori : yetişkinlerde belirgin bir klinik etki görülmez.Gösterge normal olarak kan alkol konsantrasyonunun 100 ml'de kanda mg alkol cinsinden gösterir. inkordinasyon.0 1. konuşmada bozukluk.0 5. baş dönmesi. çevre ilgisizliği. nistagmus. Genel olarak kan alkol düzeyinin klinik değerlendirmesi için aşağıdaki tablo (12) kullanılır.

Kandaki alkol miktarı ( % g mi) olarak ifade edilir, (r) erkeklerde ortalama 0.67 (0.46-0.86), kadınlarda biraz daha düşüktür. Kandaki alkol düzeyinden, bir kişinin aldığı alkol miktarı ve içki cinsi de biliniyorsa içki miktarı hesaplanabilir. Örneğin : 70 kg ağırlığındaki insanın kan alkolü %0.12 g saptansın. Acaba bu kişinin vücudundaki alkol miktarı ne kadardır? Bu içki cinsi votka ise ne kadar votka içmiştir? Widmark faktörü 0.67 alındığında ; % 0,12 x 0.67 = % 0,080 g vücut alkol konsantrasyonudur. 70 kg. İnsan için : Total alkol miktarı: 0,080 x 10 x 70 = 56 gram alkol İçki cinsi votka (% 40 ağırlık/hacim alkol içerir) ise, kişi: 115 100 56 x---------= 140 mi votka almıştır. 40 2 ) Diğer bir Widmark faktörü (3 ile gösterilir ve alkolün eliminasyon hızı ile ilgilidir. NVidmark 1919 yılında, kan alkolündeki düşme hızını ortalama : P = 16 mg/100 ml/saat (10-25 mg/100 ml/saat) önermiştir. Bu faktör alınan alkol miktarı; beslenme, alınan içki cinsi, hormonlar, vitaminler, diğer ilaçların etkisi ile değişebilir. Ancak pratikte bu değer 16 mg /100 mi kan/saat (veya saatte 0.16 promil)alınır. Bu faktörün adli tıpta uygulanmasına aşağıda örnek verilmiştir : Trafik kazası yapmış bir sürücüden kan örneği, kazadan 2 saat sonra alınmış olsun. Yapılan analizde kan alkol düzeyi % 45 mg (0.45 promil) bulunsun. Acaba bu kişinin kaza anındaki gerçek alkol düzeyi nedir? a) %16 x 2 = % 32 mg (0.32) promil kan alkolündeki düşme b) Kaza anındaki alkol % mg = % 45 + % 32 = % 77 mg (0.77 promil) Türkiye'de özel oto sürücüleri için yasal kan alkol limiti % 50 mg (0.50 promil) dir. Yukarıdaki örnekte eğer alınan kan örneğinde bulunan alkol düzeyine göre değerlendirme yapılırsa kişi alkol açısından trafik suçu işlememiş olarak kabul edilir. Gerçekte ise kan alkolü olay anında yasal limitin üstündedir.

Ülkemizde trafik kazalarına yönelik trafik sigorta işlemlerinde 3 faktörü kullanarak değerlendirme yapılmaktadır. Bunun dışında diğer trafik suç ve kazalarında henüz kullanılmamaktadır (Vural, N., Sayın, H., 1996). 1.5. Formaldehit (HCHO ) Formaldehit molekül ağırlığı 30 olan renksiz, yanıcı olmayan bir gazdır, %40'lık çözeltisi halinde kullanılır. Formalin, formol sinonimleridir. 116 Sıvı haldeki formaldehitin (formalin) keskin batıcı bir kokusu vardır. Göz yaşartıcıdır, uçucu olup, k.n : 21°C'dir. Formalin, stabilizör olarak metanol içerir. Formalin dezenfektan, antiseptik ve dokuların korunmasında (fiksasyon çözeltisi) kullanılır. Polimerize formaldehit (para formaldehit) fumigan, diğer polimerleri için yapıştırıcı, izolasyon maddelerinin hazırlanmasında kullanılır. Formaldehit çok çabuk olarak (in vivo) formata metabolize olur. Metil alkolün de ara metabolitidir. Akut formaldehit zehirlenmesine az rastlanır. 30 mi formalin insanlarda öldürücü olabilir (MLD). Formaldehit aranması (Kalitatif test) Biyolojik dokulardan su buharı distilasyonu veya mikrodifüzyonla ayrılabilir. Distilata veya doğrudan idrara uygulanan testler: Oksitlenebilen uçucu bileşiklere uygulanan dikromat - sülfirik asit testi ve Schiff reaksiyonu formaldehitle de pozitif sonuç verir (ön denemelere bakınız). Formaldehit için spesifik test (Kromotropik asit ile): 0.5 mi test çözeltisine 100 mg kadar kromotropik asit ilave edilir ve vortex ile 5 dakika karıştırılır. Dikkatle 1.5 mi konsantre sülfirik asit ilave edilir. Mor-viyole rengin oluşması formaldehit mevcudiyetini gösterir. Yöntemin duyarlılığı 20 lig/ midir. Fenil hidrazin ile : 10 mi distilata (idrar) 10 damla %5' lik fenilhidrazin hidroklorür çözeltisi, 3 damla %0.5 lik sodyum nitroprussiyat çözeltisi ve 10 damla %10' luk sodyum hidroksit çözeltisi damlatılır. Mavi renk oluşumu formaldehit varlığını gösterir. Asetaldehit kırmızı renk verir. Formaldehit tayini 1) Kromotropik asit testi spektrofotometrik yöntemle formaldehitin 117 kantitatif analizi için de kullanılır (Metil alkole bakınız).

2) 2,4 dinitrofenolle hidrazin oluşturularak, HPLC ile de formaldehit tayin edilir. Bu yöntem çok duyarlıdır (|j.g düzeyinde). Biyolojik materyalden izole edilen distilatta, iş yeri ortamında formaldehit tayini için kullanılabilir (Fazla bilgi için Usanmaz, S., 1994'e bakınız). l.ö.Formik asit (HCOOH) ve Format Formik asit, molekül ağırlığı 46 olan renksiz, sulu çözeltidir ve çok korosiftir. Bir çok (descanling) kepek döken çözeltiler 500-600 mi /1 formik asit içerir. Formatlar, sodyum format (HCOONa) olarak boya, baskı ve tabaklama (deri) endüstrisinde ve sentetik ara ürün olarak kullanılır. Metil alkol ve formaldehitin toksik metabolitidir. Minimum letal doz (MLD), yetişkinler için 30 mi olarak verilmiştir. Formik asit'in identifıkasyonu (kalitatif testler) Mide içeriği ve olay yerinden alınan örneklere uygulanır. 1) Ön deney : 0,5 mi test çözeltisine, 1 mi sitrik asit-asetamid reaktifı (5 g/l sitrik asit ve 100 g/l asetamid, propan-2-ol içinde); 0.1 mi sodyum asetat (300 g/l), 3.5 mi asetik anhidrid ilave edilir. Vorteks'de 5 saniye karıştırıldıktan sonra 10 dakika kaynar su banyosunda ısıtılır. Kırmızı renk oluşması formik asit varlığını gösterir. Formaldehit ve format tuzları bu testle pozitif reaksiyon vermezler. Yöntemin duyarlığı 50 ng/ml 'dir. 2) Destekleyici deney (kromotropik asit deneyi : 0.1 mi numuneye 0.1 mi seyreltik hidroklorik asit (2 mol/1) ilave edilir, vortekste 5 saniye karıştırılır. 100 mg kadar magnezyum tozu gaz çıkışı duruncaya kadar yavaş yavaş ilave edilir. 100 mg kromotropik asit ilave edilir ve vortekste 5 saniye karıştırılır. 118 Dikkatle 1.5 mi konsantre sülfirik asit ilave edilir. 60°C deki su banyosunda 10 dakika bekletilir. Mor-viyole renk oluşumu formik asit ve formatların varlığını (Mg tozu ile formaldehite indirgenmiş) gösterir. Aynı reaksiyonu formaldehit ön işlem yapılmaksızın, metil alkol ise KMnO4 ile oksitlendikten sonra verirler. Bu yöntemin duyarlığı 50 |ig/ml dir. Formik asitin kantitatif analizi Gaz kromatografik yöntem : GSK ile formik asit doğrudan veya türevleri oluşturulduktan sonra tayin edilebilir. Formik asit metil format veya dimetil formamit, formanilid türevleri şeklinde, FİD detektör kullanarak GLK ile tayin edilebilir. Duyarlık 10 jig/ml olarak bildirilmiştir. Head space tekniği ile deteksiyon limiti 2,5 ug/ml dir. Enzimatik Yöntemler

Genel olarak üst sınır 1. Bu madde 565 nm de ekstinksiyon ve 590 nm de emisyon dalga boylarında spektroflorimetrik olarak tayin edilir. mı 120 olay 1 olay 2 0.13 1.2 u. Reaksiyon denklemi aşağıda gösterilmiştir: 119 FDH NAD+HCOOH NADH CO2(1) diaforez NADH + resazurin -------------> NAD++resorufin (floresan) (2) (FDH : Format dehidogenaz enzimi) Analiz Sonucunun yorumu Biyolojik sıvılarda formik asit (format) tayini metanol ile akut zehirlenmelerde önem taşır. NADH ile indirgenen resazurin. Burada oluşan NADH.47 0.g/ml) ve spesifiktir.32 0.3 mg/100 mi arasında değişebilir.2 mg/100 mi kabul edilir. Tablo 13 formik asitin postmortem dağılımı Biyolojik örnek Kan (mg/ml) İdrar (mg/ml) Beyin (mg/g) Karaciğer (mg/g) Böbrek (mg/g) Mide iceriei (total. resofurin isimli floresan madde verir.23 2. Kanda endojen format düzeyi 0-6. Yöntem çok duyarlıdır (0.27 0. postmortem formik asit analizi sonuçları gösterilmiştir (Tanaka.54 0. formatın bakteriyel "format dehidrogenaz" enzimi ile karbondioksit ve suya oksidas-yonu sırasında NAD+'nin NADH'a indirgenmesi reaksiyonuna dayanır.17 0.Formik asitin biyolojik sıvılarda enzimatik yöntemle tayini. E. Bu amaçla kullanılan maddelerden biri resazurindir.2 . ve ark. Ancak serum format düzeyleri için rutin laboratuvar testleri yaygın değildir. diyaforez enziminin katalizörlüğünde indirgendiğinde floresan oluşturan bir substrat ile reaksiyona sokulur.19 s) 108 23. Ağır zehirlenmelerde 93 mg/100 ml'ye kadar çıkabilen değerler bildirilmiştir.11 1. 1991). Buradan formik asit miktarına geçilir.51 0. Aşağıda Tablo 13'de metanol zehirlenmesi sonucu oluşan 2 ölüm olayında.

yangın söndürmede. TK. Bu nedenle bu reaksiyonun muhtemelen CCI4 üminör metaboliti ve içerebileceği kontuminant olan kloroformdan kaynaklandığı düşünülmektedir. Metilkloroform kuru temizlemede çözücü.E) metaboliti ile ilgilidir. kuru temizlemede kullanılır. Önemli bir kısmı (% 80). piren ve karbona sinonimleridir.E üzerinden trikloroasetik asit (TKAA) metabolitine dönüşür. Bu metabolit de idrarda fujivvara testi ile aranır. metil kloroform. Başlıca toksik etkisi MSS üzerinedir. Klorlu Hidrokarbonlar Toksikolojik önemi olan halojenli hidrokarbonlara doymuş haloalkanlardan metil klorür.-trikloroetanın %2 si 2. . MLD: 7 g / 70 g insandır. Narkotik etkisi trikoetanol (TK. MLD : yaklaşık 4 mi / 70 kg insandır. Molekül kütlesi 131'dir. yağ uzaklaştırır ve daktilo yazılarını düzeltme sıvılarında (daksil) kullanılır.1.2.2. Tetrakloroetilen : ( Perkloroetilen. Karbon tetraklorür ( CCL ) : Tetraklorometan yapısında molekül kütlesi 154 olup. trikol. Trikloroetilen ( CHC1 = C Cl2 ) : Trilen. Bu metabolitte idrarda Fujivvara testi ile detekte edilir. Temizleme.7.-Trikloroetan (Metilkloroform : CCKCHV) : Molekül kütlesi 133 dür. Karbon tetraklorürün başlıca toksik etkisi karaciğer ve böbrek hasarına neden olmasıdır.1. kloroform. Az bir kısmı metilen klorür. tetrakloroetilen ) CC12 = CC12: Molekül kütlesi 166 dır. tiriol gibi sinominleri vardır. Fujwara reaksiyonu ile detekte edilebilir. Kloral hidrat. Bu reaksiyonu CC14 vermez. yağ eritici ve yağ uzaklaştırıcı olarak. etilen yapısında halojenli doymamış hidrokarbonlara ise trikloroetilen ve tetrakloretilen örnek verilebilir. Kloroformun önemli bir kısmı değişmeden akciğerler ve idrarla atılır. molekül kütlesi 119 dur. karbon tetraklorür. aşağıda açıklanan "Fujvvara" reaksiyonu ile kendilerinin ve/veya metabölitlerinin analizi yapılabilen klorlu hidrokarbonlardan bahsedilecektir (Genel bölüme de bakınız). Tıpta genel anestetik olarak kullanılır. Yağlı madde ekstraksiyonunda. endüstride çözücü olarak ta önemli bir yeri vardır. dikloralfenazon gibi hipnotik ilaçlar da TKAA metabolitine dönüşürler). trikoroetanole ve sonra trikoasetik asite metabolize olur. Kloroform (CHCİV) : Triklorometan yapısında. Absorbe olan 1. Karbon tetraklorüre yoğun maruz kalma. Burada. metil bromür. CO2 ve potent hepatorenal toksik bir madde olan fosgene (COCI2) metabolize olur. Anestetik ve tıbbi amaçla dezenfektan olarak kullanıldığı gibi. kuru temizlemede ayrıca insektisit olarak kullanılır. 1. narkotik etkilidir.2.1.1. Akut zehirlenme kazaen 121 yoğun bir şekilde maruz kalma veya amaçlı inhalasyonla (uçucu çözücü suistimali) olur. Akut zehirlenme kazaen yoğun maruz kalma veya amaçlı inhalasyon (uçucu çözücü skistimalı) sonucu oluşur. ilaç ve parfüm endüstirisinde.

Karışım kaynar su banyosunda 5 dakika bekletilir. metilkloroform. buharla yağ uzaklaştırıcı olarak kullanılır. Bu deneyin duyarlığı lmg/1 trikloroasetatdır. tetrakloroetilen) ve metabolit olarak oluşum trikloroasetik asit dışında kloralhidrat. trikloroetilen. blank (kör) ve Standard (triklroasetik asit) ile paralel olarak yapılır. 10 mi saf piridin (tekrar distillenmiş veya taze analitik özellikte) ve 5 mi 20 NaOH ilave edildikten sonra. 122 Distilat veya idrarda klorlu hidrokarbonların kalitatif ve kantitatif analizinde en çok kullanılan genel renk reaksiyonu Fujivvara testidir. karışım tam 5 dakika kaynar su banyosunda bekletilir. Buz banyosunda soğutulduktan sonra renkli piridin fazı hemen ayrılır. Deneyin uygulanması : Bu test su buharı distilasyonu ile izole edilen distilata ve/veya idrara uygulanabilir.4 mg hidrokarbon tayin edilebilir. Klorlu hidrokarbonların Fujiwara reaksiyonu ile kantitatif analizleri 1 mi toluen fazına (klorlu hidrokarbon distilatının toplandığı). Laboratuar ortamında kloroform gibi aynı reaksiyonu veren kontaminatları dışlamak için distilat yerine 5 mi saf su kullanarak kör deney (Blank) yapılır. Klorlu hidrokarbonların biyolojik materyalde aranmaları (Fujivvara deneyi ile) Klorlu hidrokarbonlar doku ve kandan su buharı distilasyonu ile izole edilirler.Tetrakloroetilen antihelminitik ve kuru temizlemede çözücü. 1 mi toluen içinde en fazla 0. Asit ortamda bütün klorlu hidrokarbonlar su buharı ile sürüklenirler. Bu miktardaki metabolit de idrarda Fujivvara testi ile tanınabilir. Klorlu hidrokarbonlar (kloroform. Deney numune. Bu teknikle. Ayrıca Standard olarak suda hazırlanmış %1 lik triklroasetik asit (10 mg/l) ile deney paralel yürütülür. Absorbe olan tetrakloro etilenin ancak % 0.5'i trikloroasetik asite metabolize olur. Piridin fazı. Bu renkli çözeltinin absorbans 530 nm de köre karşı bir spektrofometrede okunur. . diklorofenazon gibi trikloroasetik asit metabolize olan ilaçlar da Fujiwara reaksiyonu ile pozitif sonuç verirler. Piridin fazında koyu kırmızı menekşe rengin oluşması trikloro bileşiklerinin olduğunu gösterir. Distilat ile çalışıldığında 5 mi distilata (veya 2 mi idrar) 2 mi %20 lik NaOH ve 2 mi saf piridin ilave edilerek dikkatle karıştırılır. Konsantrasyon 123 aynı şekilde standart hidrokarbon çözeltileri ile hazırlanmış kalibrasyon eğrisinden hesaplanır. Akut zehirlenme kazaen yoğun maruz kalma ve amaçlı inhalasyon sonucu oluşur. distile su ile 15 mi ye seyreltilir.

Aromatik Hidrokarbonlar Aromatik hidrokarbonların en basit ve dayanıklı bileşiği olan benzen ve homologları (toluen. ve ark.5 SE-30 ile kaplanmış 80-100 mesh chromosorb (asitle yıkanmış : AW ve dimetildiklorosilanla işlem görmüş) kolon kullanılır. Renkli çözeltinin optik dansitesi 530 nm de köre karşı okunur. Gaz kromatografısi yöntemi ile GA veya tercihen GI sistemi ile taramaları yapılabilir. İdrarda Fujivvara reaksiyonu ile trikloroasetik asit (TKAA) tayini (Soucek ve Vlachova modifikasyonu) Trikloro asetik asite metabolize olan klorlu hidrokarbonlara maruz kalmanın biyolojik izlenmelerinde idrarda TKAA tayini yapılması pratik açıdan daha uygundur.5 mi) 3 mi su ilave edilerek seyreltilir.3 carbowax 20 M içeren kolon (2 m x 2 mm iç çapında) kullanılır. Sonucun Yorumu : Bu yöntem en çok trikloroetilene maruz kalmada kullanılır.8. 1.C. Kolon sıcaklığı yukarda açıklandığı şekilde 35°C ile 175°C arasında programlanır..Habgood ve Powell 1 mi aseton ilavesi ile karbon tetraklorürün piridin fazında verdiği rengin şiddetlendiğini. Klorlu hidrokarbonların gaz kromatografik yöntemle analizi Kan ve idrarda klorlu hidrokarbonların gaz kromatografısi yöntemi ile taranmaları ve kantitatif analizleri duyarlı olarak yapılır. İdrarda 20 mg/1 TKAA bulunması. 8 mi saf piridin ve 5 mi % 20 NaOH ilave edilir. 175°C da en az 8 dakika tutulur. 1-100 mikrogram arasında hazırlanan TKAA standartlarıyla elde edilen kalibrasyon eğrisinden hesaplanır. Taşıyıcı gaz olarak azot (30 ml/dak.A. akış hızında) kullanılır. Sonuç. . kloroform olduğunda azaldığını ve trikloroetilen ile meydana gelen rengin ise etkilenmediğini göstermişlerdir. 2 m x 4 mm iç çapında cam kolon tercih edilir. : %2. Taşıyıcı gaz olarak azot (45 mi /dakika akış hızında) FID dedektör kullanılır. Buz banyosunda soğutulduktan sonra piridin fazı (7. A. 1986) 124 a ) Sistem G. önemsiz derecede trikoloetilene maruz kalındığını. Gaz kromatografisi koşulları : Kolon sıcaklığı 35°C da 2 dakikaya ve sonra dakikada 5°C yükselecek şekilde 175° C ye kadar programlanır. Sistem GI: 80-100 mesh carbopak C üzerine kaplanmış % 0. ksilen izomerleri. Bunun için 2 mi idrara. (Moffat. etil benzen) endüstriyel ve ticari kimyasal maddeler olarak önem taşırlar. bu değerin (150 mg/1 TCAA) üstünde bulunması ise havada müsaade edilen limit üstünde trikloroetilene maruz kalındığını ifade eder. Karışım 70 °C de 15 dakika su banyosunda bekletilir. Kantitatif analizde ise "head-space" düzeneği içeren gaz kromatografisi tercih edilir. Destek maddesinin tamamen deaktive edilmiş olması gerekir.

Akut benzen zehirlenmesinde başlıca semptomlar MSS depresyonu ile ilgilidir. Benzen mevcudiyetinde nitrobenzen (k. fenilhidrid ve kömür naftası sinonimleridir. distilat toplanır ve CCI4 fazının ayrılması için beklenir. hematokrit gibi) yanında.n. Benzenin biyolojik materyalden izolasyonu ve kalitatif analizi Benzen dokulardan. Benzol. Benzene maruz kalmanın biyolojik izlenmesinde kanda benzen. Asitlerin ilavesi sırasında tüp devamlı karıştırılır ve karışımın sıcaklığı 60°C altında tutulur. Akut toluen zehirlenmesi yoğun şekilde toluene maruz . Benzen kokusu duyulmayıncaya kadar distilasyona devam edilir. 126 Toluen (Metil benzen) :C6H5CH3 Bağıl Molekül kütlesi 92 ve kaynama noktası 109°-lll°C olan bir organik çözücüdür. Bunun için 10 g doku (veya 4 mi kan) distilasyon balonuna konarak 50 mi su ile karıştırılır. 1 saat 60 °C de su banyosunda ısıtılır. Kronik maruz kalmada ise hematopoetik sistem etkilenir. fenol tayini değerli bir kriterdir (fenol bölümüne bakınız). uzun soğutuculu bir su buharı distilasyonu apareyinde distillenir. idrarla atılan metabol iti fenol olduğundan kronik benzen zehirlenmesinin saptanmasında diğer araştırmalar (kan formülü. idrarda fenol tayini yapılır. benzenin uçmasını engeller. (Şekil 2). asit ortamda su buharı distilasyonu ile izole edilir. 1 mi konsantre H2SO4 ilavesinden sonra. Numune kabında toplanan. Anemi ve 125 lösemiye neden olduğu gösterilmiştir. Kendisine özgü kokusu olan. iş yerlerinde ve endüstride çevresel ve biyolojik izlenmeleri önem taşır. metil etil keton gibi diğer çözücüler içerir) şeklinde kullanılır. Ayrıca. Karışımın soğutulmasından sonra. Benzenin kan ve dokuda araştırılması kronik benzen zehirlenmesi bakımından önemlidir. 9 mi sülfürik asit ve 6 mi nitrik asit ilave edilir. Soğutucunun uç kısmının numune toplama kabının karbon tetraklorür ihtiva eden kısmına kadar uzanan bir adaptörle tespit edilmesi. Bu nedenle. çözücü ve kimyasal maddelerin sentezinde başlangıç maddesi olarak kullanılırlar. Benzen (C6 H<Y< p> En basit aromatik hidrokarbondur. Karışım. boyalar için çözücü olarak ve ayrıca endüstride yaygın olarak kullanılır. Benzen CC14 içinde çözüneceğinden bu faz alınarak benzen aranır: Bir tüpe alınan (5ml benzen-karbon tetraklorür) karışımına. Çözücü olarak çoğu kez. çevrede. K. hemogram. 81nCdir.n: 206°) oluşur. ksilen. Toluen yapıştırıcı. nitrobenzen karakteristik. tiner gibi ticari karışımlar (dikloro-metan.Yakıt. uçucu bir organik sıvıdır. MLD : 15 mi /70 kg insan olarak verilmiştir. ayakkabı cilası kokusu ile tanınır. Kronik benzen toksisitesinden benzenin aktif metabolitleri olan fenolik metabolitleri sorumludur.

WHO.8 dakikadır (Moffat. Toluene çevresel ve mesleki maruziyetin biyolojik izlenmesinde kanda ve alveolar havada toluen. 1. Çok az miktarda da krezollere (o-. mg/1 düzeyinde renk reaksiyonları ile spektrofotometrik yöntemle tayin edilebilir. Teknik : 1 mi idrar örneği (veya Standard) hidroklorik asit çözeltisi ile 2 mi ye seyreltilir ve doygunluğa kadar sodyum klorür ilave edilir. A. (Flanagan ve ark. pve m-krezol) dönüşür. düşük konsantrasyonda toluene maruz kalmanın biyoindikatörü olarak idrarda tayini tercih edilmektedir. Sodyum klorür (katı) Çöktürülmüş silika Standardlar : Kör (blank) olarak idrar kullanılır. Alıkonma zamanı 24. .0 ve 2. Benzolik asit glisinle konjuge olarak idrarla hippurik asit (HA) şeklinde atılır. İdrarda HA tayini Spektrofotometrik yöntemler Hippurik asit. Kanda toluenin gaz kromatografik yöntemle tayini Toluen kan ve dokularda gaz kromatografisi yöntemi ile tayin edilebilir.kalma veya bağımlılık şeklinde inhalasyonu ile (yapıştırıcı koklama. Standardlar kör olarak kullanılan idrarda hippurik asit 0. 1986). içinde birkaç kristal (0. Toluenin önemli bir kısmı (%80 i) benzoik asite metabolize olur.2. Sistem olarak GA veya GI kullanılır. 1995) Reaktifler : Seyreltik hidroklorik asit (0.0 g/l konsantrasyonda olacak şekilde hazırlanır. Fenolik metabolitleri olan krezollerin (özelikle okrezol) tayini de spesifik metabolit olarak önem kazanmıştır. Burada hippurik asitin p127 dimetilbenzaldehitle kondanse olarak oluşturduğu renkli bileşiğin 458 nm de ölçülmesine dayanan spektrofotometrik yöntem açıklanacaktır. o-krezol spesifik minör metaboliti olup son yıllarda. Renk reaktifi olarak (piridin + benzensulfonil klorür) veya p-dimetilbenzaldehit kullanılır.5 g kadar) susuz sodyum asetat içeren asetik anhidrid içinde hazırlanır.5 .05 mol/1) Dimetilaminobenzaldehît reaktifı : p-dimetilaminobenzaldehit (40 g/l) konsantrasyonda. Bu çözeltiler +4°C de karanlıkta saklandığında 1 ay dayanır. uçucu çözücü tipi bağımlılık) görülür. 0. idrarda hippurik asit tayini yapılır.C.

5 dakika santrifüj edilir. İç standart olarak heptadekanoik asit kullanılır. Aynı yöntemle. İdrarda gaz kromatografisi yöntemi ile HA ve MHA tayini İdrarda GLK ile HA tayininde. Burada Iaboratuvarımızda. .Çözeltiye 2 mi dietileter: metanol (9:1) ilave ederek. Benzoat içeren diyetlerin alımı nedeni ile HA atılımı normal kişilerde de olduğu için. Kalan silika fazı ikinci bir (4 mi) metanolle ekstrakte edilir. susuz metil alkolle (maksimum %0. Standard HA çözeltileri : 50-250 mg/50 mi arasında konsantrasyonlar değişen. . Metanol ekstraktı diğer bir tüpe aspire edilir. 5 dakika santrifüj edilir. R. HA'in metanol ile metil türevi oluşturulur. ksilenin metaboliti olan metil hippurik asit (MHA) tayini de yapılır. 1999). Intemal (iç) standard : .1 g/l hippuattır. Yöntemin duyarlılığı 0. Eter ekstraktları birleştirilir ve içinde 0. Üst faz atılır ve ikinci kez ekstraksiyon işlemi dietileter : metanol (9:1) ile tekrarlanır. 128 Metanol ekstraktları birleştirilir ve 460 da absorbansı. seri standard HA çözeltisi metil alkol içinde hazırlanır. kalibrasyon eğrisinden hesaplanır. aynı şekilde hazırlanmış "kör idrar" ekstraktına karşı okunur. Numune ile elde edilen absorbansın hippurik asit düzeyi. Eter fazı hava veya azot akımında uzaklaştırlır.5 g silika içeren tüpe. Kullanılan reaktif ve standardlar : Türevleme reaktifi : 4 mi % 37 lik hidroklorik asit. vortekste 1 dakika karıştırılır. kör ve Standard hazırlamada aynı idrar örneği kullanılmaktadır. Soğutulan karışıma 4 mi metanol ilave edilir 1 dakika vortekste karıştırılır. Kalıntıya 3 mi dimetilaminobenzaldehit reaktifı ilave edilerek 135°C de 5 dakika ısıtılır.001 H2O içeren) balonjoje içinde 100 mi ye tamamlanır. idrara ilave edilmiş hippurik asit standardları ile yukarıda açıklandığı şekilde analizleri yapılarak (absorbansa karşı konsantrasyon) hazırlanır.50 mg heptadekanoik asit metil alkol ile 100 mi ye tamamlanır. ekstraktan 1 mi ilave edilir. Kalibrasyon : Kalibrasyon eğrisi. tiner kullanımı nedeni ile toluen ve ksilen maruziyetinin araştırılmasında idrarda HA ve m-MHA tayini için kullandığımız yöntem açıklanmıştır (Doğanyiğit.

Karışım soğutulduktan sonra 2 mi distile su ilave edilir ve 1 mi kloroform ile 20 dakika karıştırılarak ekstrakte edilir.dışındaki MHA metabolitleri olabilir ve alıkonma zamanları GLK de yakındır. 130 2) Yöntemin verimi (recovery) hesaplanırken. Son yıllarda. Ancak m-ksilen izomeri. 80-100 misli üzerinde). 3000 rpm de 2 dakika santrifüj edildikten sonra kloroform fazından 2 (il doğrudan gaz kromatografa enjekte edilir. Yöntemle ilgili uyarılar: 1) Standardlar hazırlanırken. p.1 iç standart ve 200 (al iç standart ve 200 \x\ 0.5 N-HCI ilave edilerek 3 mi etil asetat ile çalkalayarak 20 dakika ekstrakte edilir. standarddan çıkartılır. normalde idrarda bulunan HA konsantrasyonu. kalibrasyon grafiği hazırlanırken idrar örneği ile de çalışma yapılır. metil alkolde çözülerek standard çözeltiler hazırlanır. Kolon dolgu maddesi %3 SE-30 (Chromosorb WHP. pik oranı işaretlenerek (standart / internal standart) çizilir. su banyosunda 60 °C da 45 dakika bekletilir. hidrojen akış hızı : 300 ml/dk. yukarda açıklanan işlemle (200 |il internal Standard ilavesinden sonra) uygulanır.ve m. normal kişilerde de HA atılımı beslenmeye bağlı olarak değişen oranda bulunabileceğinden aynı idrardan alınan örneklere HA standardları ilave edilir. 3) Ksilen o-. Numune ile elde edilen pik yüksekliği oranı (nümune/internal standart) kromatografdan saptanarak. Karışım 4000 rpm de 4 dakika santifüj edilir.. detektör: FID. idrarda m. Kalibrasyon grafiği. Enjeksiyon giriş sıcaklığı. 10 dakik! (a) . Bunun için. taşıyıcı gaz (azot) akış hızı: 30 ml/dk. Şekil 16'da GLK ile HA ve m-MHA'in kromatogramları görülmektedir. Kalibrasyon : Mesleki olarak maruz kalmayan kişilerde alınan idrarın 1 mi sine. yöntemle ilgili şartları konsantrasyon kalibrasyon eğrisinden hesaplanır. Kalıntı üzerine 1 mi türevleme reaktifi ilave edildikten sonra. konsantrasyona karşı. m-MHA. 240°C. karışımda % 70-80 gibi yüksek oranda ve p-izomeri %5 in altında olduğu için pratikte bu interferans önemli değildir. 129 Gaz kromatografisi koşullan :.izomerlerinin karışımı olarak bulunduğu için. Teknik : 1 mi idrara 200 u.1 m-MHA ilave edilerek. fırın sıcaklığı : 200 °C. Organik faz 15 mi lik tüpe aktarılarak oda sıcaklığında azot akımında uçurulur.Standard metil hippurik asit (m-MHA) çözeltileri : 25-150 mg/ 50 mi arasında değişen konsantrasyonda olacak şekilde. her seri standart çözeltiden 200 ıx\ HA ve 200 ju. bu izomerlerin ayrılmasına yönelik yöntemler geliştirilmektedir.

UV/VIS detektörü ve Li Chrosorb RP-18-5 içeren 200x4.6 mm kolon içermektedir. Bu durumda kalibrasyon eğrisinde konsantrasyon HA. (3) iç standart 131 HPLC ile idrarda HA tayini: Toluen ve ksilenin metabolitlerinin tayininde HPLC duyarlık ve spesifite açısından son yıllarda en çok kullanılan tekniklerden biridir.0-9. Supernatant'tan 3 fil.5 ug) GLK kromatogramlan 5î 5 (b) dakik» Şekil 16. (1) HA. Kalibrasyon: Kalibrasyon eğrisi konsantrasyona karşı pik alan keratinine göre verilecekse (tercih edilir). olarak programlanmıştır.5) ve aseto nitril (CH3CN) karışımı (90/10 oranında) kullanılır. Mobil faz olarak 5 mM KH2PO4 (pH : 2. g/g kreatinin olarak işaretlenir. (2) m-MHA.8 ml/dak.0 dakika arasında 0. 1999) HPLC cihaz ve çalışma koşulları : Kromatograf sistemi bir HPLC pompası. 3) Standardlannin (0.( a ) HA (1). Mobil faz akış hızı : İlk 2.(b) Mobilya işçilerinin idrarından elde edilen ekstraktın gaz kromatogramlan. rutin analizlerde kullanılabilecek basit ve çabuk sonuç veren HPLC yöntemleri de geliştirilmiştir. Burada laboratuvarımızda modifıye edilen oldukça basit ve çabuk sonuç veren HPLC yöntemi ile HA tayini açıklanmıştır (Duydu ve ark. HA konsantrasyonu 0-2 mg/ml 132 . Kalibrasyon için stok çözelti su ve idrarla seyreltilerek. Ancak.Şekil 16. Stok HA çözeltisi metanol içinde hazırlanır (1 g/l). ayrıca kontrol idrarda kreatinin tayin edilir. Bu teknik genelde zaman alır ve iyi donanımlı yüksek performanslı kromatografa ihtiyaç vardır. m-MHA (2) ve heptadekonoikasit (iç Standard. Efluentin absorbansı 225 nm de okunur ve total tayin oda sıcaklığında yapılır.6 dakikada 0. 2. HPLC cihazına enjekte edilir.9-7.8 ml/dak .5 dakika arasında 2 ml/dak ve 8. Teknik : 1 mi idrara 1 mi metil alkol ilave edilir ve 2500 rpm de 5 dakika santifüj edilir.

Ksilen (C6H4 (CH3)2) Renksiz. koma ve kardiyak aritmi görülür. Toluen kısmında. Şekil 17'de HPLC ile Standard HA. III-HA ilave edilmiş idrar. Son yıllarda. solunum depresyonu. Sonucun yorumu Akut toluen zehirlenmesinde ataksi. 133 Ksilene maruziyette. MHA tayini : İdrarda MHA tayininde gaz kromatografık ve HPLC yöntemleri kullanılır.13 tür.MHA) şeklinde atılır. HA 'tur—Jsrw |—ı III HA \ }jj)"»röiîı'j I—I Şekil 17. metil hippürik asittir (MHA). Yöntem bu standardlara uygulanır. diğer izomerlerin ayrılması ile ilgili çalışmalar vardır. molekül ağırlığı 106. HA'ın gaz kromatografısi ile analizinde m-MHA tayinde açıklanmıştır. .HA'nin HPLC de kromatogramı I-Standard HA. bulantı. en yüksek oranda (%60-80) bulunur. Toluenle birlikte tiner içinde bulunur. Ksilenin. normal idrar ve HA ilave edilmiş idrar örneğinin kromatogramları görülmektedir. aromatik kokulu bir sıvı olup. alev alma noktası 29°C dır. idrarda MHA tayini yapılır. Ticari olarak orto. meta ve para izomerleri şeklinde bulunur. Kaynama noktası 130°C.arasında değişecek şekilde 2 ayrı Standard (su ve idrar) seri Standard çözeltileri hazırlanır. II-Normal idrar (endojen HA görülmekte). En çok meta izomeri (m. kusma. Bu nedenle ksilene maruziyette idrarda başlıca m-MHA tayini yapılır. idrarla atılan başlıca metaboliti. Hepatorenal hasar genelde yoktur. Ancak o-ksilen.

1999 doktora tezi). distilasyona 100 mi distilat toplanıncaya kadar devam edilir. otomobil boyacıları gibi) maruziyet derecesine göre HA ve mMHA atılımı artar. Böylece konsantre edilmiş eterli ekstreden bir kaç damla. Tiner kullanan iş yerlerinde (mobilya işçileri. krezollerle koyu . HA düzeyi (g/g kreatinin) şeklinde verilmesi. Fenollerin biyolojik materyalden izolasyonları ve identifikasyonları Fenoller. Karışım soğutulduktan sonra 1 damla 4 N NaOH ile kalevilendirilir ve meydana gelen renk değişmesi kaydedilir. idrarla atılan HA miktarı 2.R. timol 134 Kullanma yerleri: Dezenfektan. m-MHA ise normalde atılan bir metabolit değildir. idrar veya dokulardan asit ortamda su buharı distilasyonu ile izole edilir. bir bagetle karıştırıldıktan sonra bir damla su ilâve edilir.. Fenol ile mavi -^ kırmızı -^ yeşil.1-0. asit fenik .p.İdrarda normal HA konsantrasyonu 0. genel grup deneyi olarak uygulanabilir. Cam pamuğundan süzülür ve 2 mi kalıncaya kadar uçurulur.C6H4OH).mCH3. 1. Toluene mesleki maruziyetin biyolojik izlenmesinde.K. prezervatif. 4 mi (1 + 1) oranında seyreltilmiş sülfirik asit konur ve 5 mi su ile balon yukarıdan aşağıya doğru yıkanır. Bunun için su buharı distilasyonu apareyinin (Şekil-3) B balonuna 25 mi kıyılmış doku veya idrar. Yaptığımız bir çalışmada mobilya cilalama işleminde çalışan kişilerde (n:57). Bu düzeltmeye göre. Ancak diyet veya diğer nedenlerle alınan benzoatın dışlanması gerekir. L. değerlendirmede daha geçerlidir. Kalıntıya. 1 g/l üstünde değerler toluene ön maruziyeti gösterir. ölüm. Deney şöyle yapılır : 10-20 mi distilat. kan. 2 defa 20 mi eterle ekstrakte edilir.. (Lauvvrys. 1 damla taze %1 NaNC>2 Konsantre sülfirik asit içinde hazırlanmış çözeltisi konur.5 g/g kreatinindir. Karışım su buharı akımında distile edilir. hippurik asit atılımı yükselmeden oluşabilir. Akut zehirlenmelerde. küçük bir porselen kapsülde oda ısısında uçurulur.99 ± 0. antiseptik antipruritik (kaşıntılara karşı) ve endüstride kullanılır.9 Fenoller: C6H5OH Sinonimleri : ( CöHsOH ) : Karbolik asit. MLD : Yaklaşık 10 m 1/70 kg insan (adi fenol için).2 g/l olarak verilmektedir. Birleştirilen eter ekstresi bir kaç gram susuz Na2SO4 ilâvesiyle kurutulur. idrarda HA için kabul edilen maksimum değer. Distilatta fenol aranması: i) Para pozisyonu substitüte edilmemiş veya nitro grubu bulunmayan fenollere Liebermann'ın indofenol testi. 1986). Genellikle su ilâvesi rengin şiddetlenmesine sebep olur.38 g/2 kreatinin bulunmuştur (bakınız: Doğanyiğit. Türevleri : Krezoller (o. biyolojik maruz kalma indeksi (BEI) 2. Daha önce kreatinine göre düzeltmeden ve idrardaki kreatinin tayini açıklanmıştı.

135 kahverengi; timol ile yeşil -> kırmızı -> mavi renkler görülür. Bu deneyle 1 mikrogram (u.g) fenol tanınabilir. i i) FeCU__ile arama : 1 mi distiİata; 1 damla %10 FeCl3 ilâve edildiğinde viyole renk meydana gelir. Salisilik asitten farklı olarak, bu renk, mineral asit, amonyak veya alkol ilâvesiyle kaybolur. (Bu deney doğrudan doğruya 10 mi idrara 1 mi % 10 FeCl3 ilâvesiyle de yapılabilir. Meydana gelen viyole renk ısıya dayanıklıdır). iii) Millon deneyi : Küçük bir kapsüle, 1 damla distilat veya eterli ekstreden konur ve 1 damla Millon reaktifı damlatılır. Karışım bir kaç dakika bekletilir. Eğer bir renk değişimi görülmezse ısıtılır. Fenol, soğukta Millon reaktifı ile kırmızı renk verdiği halde, diğer fenoller ancak ısıtmadan sonra renk verirler. Bu deneyle I ja,g fenol tanınabilir. (Millon rekatifi: 10 g cıva,20 mlkonsantre nitrik asitte çözülür ve eşit hacimde su ilave ederek hazırlanır). İdrarda fenolün diazolandırılmış p-nitroanilin ile tayini Standard fenol çözeltileri (Kalibrasyon için) a) Stok fenol çözeltisi : 0,5g saf fenol 10 mi suda çözülür. 4 mi hidroklorik asit ilavesinden sonra su ile 500 ml'ye tamamlanır (1 g fenol/l). b) Seyreltilmiş fenol çözeltisi : 1 mi stok fenol çözeltisi su ile 100 ml'ye seyreltilir (10 ug fenol/ml) Reaktifler: 1) Diazo Reaktifi : a) p-nitroanilin çözeltisi : 0,75 g p-nitroanilin 10 mi suda çözülür, 20 mi konsantre hidroklorik asit ilave edilir. Su ile 250 mi ye tamamlanır, b) Sodyum nitrit çözeltisi (% 5 lik NaNC>2) : 5 g sodyum nitrat suda çözülerek 100 mi ye tamamlanır. Kullanmadan hemen önce 25 mi (a) çözeltisi, 1.5 mi (b) çözeltisi ile karıştırılarak reaktif hazırlanır. 2) Sodyum asetat çözeltisi (% 50 lik) 136 Distilatta anilin aranması İzonitril deneyi : 5 mi distilata veya 0.5 mi eterle konsantre edilen kalıntı 0.5 mi kloroform ve 2 mi % 20 NaOH ilâve edilir. Karışım kaynatılır. Anilin varsa izonitrilin karakteristik kokusu duyulur. İndofenol ( hipoklorit) deneyi : 0.5 distilata 3-5 damla kalsiyum veya sodyum hipoklorit çözeltisinden ilâve edilir. Anilin varsa karışımın rengi viyole-mavi veya mor-viyole olur ve zamanla renk kirli kırmızıya dönüşür. 2-3 damla % 2 fenol ve amonyak ilâvesiyle tekrar sabit mavi renk meydana gelir. Bu deney çok duyarlıdır.

Diazo deneyi : Kalıntı veya 0.5 mi distilat 2 N HC1 ile asitlendirilir. 2 damla % 5 NaNO2 ve 2 damla % 0.2 lî-naftol (2N NaOH de hazırlanmış) ilâve edilir. Anilinle kırmızı renkli diazoboyar maddesi meydana gelerek çöker. Bu deneyle 0.5 mikrogram anilin tanınabilir. p-anıinofenol aranması Anilinin %80 kadarı aminofenole dönüşerek idrarla atılır. Bu nedenle anilinle zehirlenmelerde idrarda p-aminofenol aranır. Bunun için: 1 mi idrar 2-3 damla % 10 HCI ile asitlendirilir ve soğutulur. 2-3 damla % 1 NaNO2, 2-3 damla taze %1 â-naftol çözeltisi (% 10 NaOH de hazırlanmış) ilâve edilir. Kırmızı renk p-aminofenol olduğunu gösterir. (Kontrol deneyi yapılmalıdır. Fazla miktarda a-naftol yanıltıcı sonuç verebilir, p-aminofenol tayini için parasetamole bakınız). Methemoglobin tayini (spektrofotometrik yöntem) Anilinle zehirlenmelerde, kanda methemoglobinemi oluşur. Bunun için methemoglobin tayini zehirlenmenin teşhisinde yardımcı olur. Burada laboratuvarımızda yapılan bir araştırmada kullanılan methemoglobin tayini açıklanmıştır (Vural, N.; Kahraman, R. 1988). 139 Yöntemin Prensibi : Methemoglobin (MetHb) seyreltik asitli ortamda 630 nm'de karakteristik bir absorbsiyon bandı verir. Siyanür ilavesi ile MetHb, siyanmethemoglobine (CNMetHB) dönüşür ve absorbsiyonda düşme olur. Bu absorbans farkı MetHb miktarı ile orantılıdır. MetHb yüzdesinin ölçülmesi için, kan örneğinin diğer kısmını potasyum ferri siyanürle muamele edilir ve kandaki tüm hemoglobin, methemoglobine dönüştürülür. Siyanür ilavesinden sonraki absorbans değişimi total Hb miktarını verir. Reaktifler: 0.07 M fosfat tamponu (pH 6,6) : 5,67 g anilin monopotasyum fosfat (KH2PO4) ve 3,55 g disodyum fosfat (Na2HPO4) suda çözülerek 1 litreye tamamlanır. pH kontrol edilir, gerekirse ayarlaması yapılır. 0.017 M fosfat tamponu (pH 6,6) : Stok 0,07 M fosfat tamponu 1:4 oranında seyreltilerek hazırlanır. Potasyum siyanür (KCN), saf granüle. Potasyum ferri siyanür (K3(CN)6), kristal. Triton-X 100 veya diğer bir noniyonik aktif madde. Teknik : İyi karıştırılmış 0,2 mi 0,17 M fosfat tamponu içine ilave edilir. Küçük bir damla Triton-x 100 ilave ederek, tersyüz edilir. Karışım analiz tamamlanıncaya kadar bekletilir. Eğer tam berrak değilse, santrifüj edilir. Hemoliz olmuş kanın bir kısmı spektrofotometre küvetine aktarılır ve 630 nm'de fosfat tamponuna karşı (kör) absorbans oluşur (A|). Küvete birkaç mikrogram KCN ilave edilir ve

karıştırılır. Tekrar absorbans 630 nm. de okunur (A2). Eğer absorbans değişmeli ise (A, = A2), o zaman MetHb yoktur ve işleme devam edilmez. Kan örneğinin diğer bir kısmı, yukarıda açıklandığı şekilde fosfat tamponu ile seyreltilir ve hemoliz edilir. 5 mg potasyum ferrisiyanür ilave 140 edilerek karıştırılır. Karışım, temiz bir spektrofotometre küvete aktarılır. Absorbans 630 nm'de fosfat tamponuna karşı okunur (A3) Birkaç miligram potasyum ferro siyanür ilavesinden sonra karıştırılır ve tekrar fosfat tamponuna karşı 630 nm ile absorbansı okunur (A4). Kalibrasyon : Yukarıda ölçülen absorbanslar aşağıdaki formüle konarak % MetHb hesaplanır. A,-A, ------------ x 100 = % MetHb (saturasyon yüzdesi) A3-A4 Sonucun değerlendirilmesi : Normal kişilerde % 0,5 g kadar MetHb bulunabilir. MetHb nemi yapan ilaçlar ve kimyasal maddeler MetHb düzeyi artabilir. MetHb düzeyi % 10-15 olduğunda siyanozis görülür. Ayrıca MetHb düzeyi yangın olaylarında, ekzos gazına bağlı zehirlenmelerde yükselebilir. MetHb tayininde heparinize venöz veya arteriyal kan kullanılabilir. Hemoliz olmamış kan örnekleri buz dolabında birkaç saat saklanabilir. Fakat analiz tercihen en kısa zamanda yapılmaktadır. Çünkü alınan kan örneğindeki MetHb oldukça tuzlu bir şekilde bozunabilir (Bauer, S.D., 1970). 3. UÇUCU OLMAYAN ORGANİK ZEHİRLERİN BİYOLOJİK MATERYALDE ANALİZLERİ Bu bölümde sık zehirlenmelere neden olan ilaçlar kullnılmaz kontrol altında olan ilacın maddelerle, tokksikolojide önemli olan bazı pestisitlerin analizinden bahsedilecektir. Uçucu olmayan organik bileşik yapısında olan bu maddeler biyolojik materyalden ekstraksiyonla izole edilirler. 141 2.1. Barbitüratlar Barbitüratlar, barbitürik asitin 5,5- disubstitüe türevleridir. Ayrıca 1 no'lu pozisyondaki azot da metillenebilir (metil fenobarbital gibi). Çok kullanılan barbitüratlara örnek olarak amobarbital (5-etil- 5-izopen-tilbarbitürik asit), barbital (5,5 dietilbarbitürik asit),

acı lezzette beyaz toz kristal halindedirler. Ancak kalitatif analizleri için en iyi yöntem. 2 damla %1 kobalt nitrat veya kobalt asetat (susuz metil alkolde hazırlanmış) ilave edilir. Bunun nedeni. Barbitüratların genel olarak tanımlanmaları için ekstrakta uygulanan bazı renk reaksiyonlar vardır. 142 Barbitoratların total tayinleri spektrofotometrik yöntemle yapılabilir. Ülkemizde suistimallerinin engellenmesi için kullanımları "yeşil reçeteye" bağlanmıştır.tiyobarbitürik asit) örnek verilebilir. suda çözünmezler. Aşağıda bu yöntem açıklanmıştır. secobarbital (5-allil-5 (1-tilbütil) barbitürik asit) ve tiyopental (5-etil-5 (lmetilbütil)-2.2 defa 50 mi eterle ekstrakte edilir. Barbitüratların idrardan izolasyonları ve tanınmaları Barbitüratlar idrardan asit ortamda ekstraksiyonla izole edilirler. Barbitüratlarla akut zehirlenmede. Barbitüratlar. Zayıf asit yapıda olup. uzun etkili barbitüratların (barbital veya fenobarbital gibi) atılımı alkali diürezis ile hızlandırılabilir. idrar. fenobarbital (5-etil-5fenilbarbitürikasit). Karışım küçük bir behere süzülür. uzun. pH 11 den pH 2 ye kadar spektrol kaymalarının karekteristik olmasına dayanır. fakat diğerlerinin atılımlarını etkilemez. Bu şekilde barbitürat cinsini de saptamak mümkün olabilir. Eter fazı ılık su banyosunda uçurulur. 15 mi kloroformda çözülür. 100 mi idrar bir ayırma hunisine konularak N HC1 veya seyreltik H2SO4 getirilir. Barbitüratların insanda minimal letal dozları 1-6 g/kg arasında değişir. Barbitüratlardan sadece tiyopental (iv yolla) ve fenobarbital geniş bir alanda kullanılırlar. Ancak bu analiz için "çift ışın demetli" spektrofotometıe gereklidir. Bağımlılık yapan maddelerdir. Bu yöntem numunenin ekstraksiyondan sonra. Karışıma 3 damla %5 izopropilamin (susuz metil alkol içinde) yavaşça damlatılır. Kloroform ekstraktında barbitüratların aranması : Parri deneyi : Birkaç damla kloroform ekstraktı mikro bir tüpe konur. Kalıntı sarı renkte ise. Eter ekstrakları 2 katlı kuru filtre kağıdından süzülerek eser miktardaki suyun uzaklaştırılması sağlanmış olur. Barbitüratların molekül ağırlıkları yaklaşık 226 ile 242 arasında değişir. 1-2 mi kalıncaya kadar uçurulur. Genel olarak kokusuz. . potent hipnotik ve sedatif etkilidirler.pentobarbital (5-etil-5) (1-metilbütil) barbitürik asit). GLK veya HPLC ile gerçekleştirilebilir. Az bir miktar (kibrit çöpü başı büyüklüğünde) hayvansal kömür konularak karıştırılır. mide muhtevası veya olay yerinden elde edilen örneklerden ekstraksiyonla izole edildikten sonra İTK ile identifikasyonlardır. Barbitüratların ayrılması ve ayrı ayrı tayinleri duyarlı ve kesin olarak. kısa veya orta etkili barbitürat zehirlenmesi olup olmadığı belirlenmelidir.

fanadorn (phanadorn).p. doymamış bağlı radikaller ihtiva eden 143 barbitüratlardan (evipan.) (Kloroform : aseton : % 25 NH3): (40:72:8) hacmen (D2) (Sitrat tamponu (pH 2. Feobarbital (Etilfenil barbitürik asit). Barbitüratların İTK ile identifikasyonları İdrardan yukarıdaki teknikle izole edilen kalıntıların İTK ne uygulanarak hangi barbitürat olduğunu tanımlamak mümkündür. Gerekli reaktifler : Barbitürat standartları (Saf aktif maddeler) : (Metanolde % 0. Phanadorn . Barbital (Dietil barbitürik asit).1 M sitrik asit. 1 damla (Hg +HNO3) reaktifinden damlatılır. Itobarbital (Allil isobutil Phnobarbital barbitürik asit) Püskürtme reaktifleri: a) % 2 HgNO3 (%1 HgNOj'te) .HgNO3 ile çökme deneyi : Kloroform kalıntısından bir miktaralınarak suda doymuş çözeltisi hazırlanır.187 g Na2HPO4. fanadorn gibi) varsa. Aşağıdaki laboratuvarımızda uyguladığımız ekstraksiyon İTK tekniği verilmiştir. Fenobarbital (luminal). b) % 0. barbital (veronal) ile beyaz bir çökelek olmaz. b) 0. prominal ise çift bağlı radikalleri olmadığından indirgenmezler. 20 mi (a) çözeltisi ile 950 mi (b) çözeltisi karıştırılır.2) : a) 1. bir dakika içerisinde permanganatın rengi kaybolur.1 Rhodamin B (Etil alkolde). noktal. de 30 dakika santrifüj edilir.1 lik). KMnOi ile indirgeme : 0.04 Flourscein (Etil alkolde) Developman çözeltileri: (Kloroform : absolü etanol: % 25 NH3): (50:40:10) hacmen (D. Kloroform fazı ayrıldıktan sonra. iki damla % . 10 mi tampon (pH 2. Aktif kömür (hayvansal): 144 Teknik : 20 mi idrara. aynı işlem 15 mi . c) % 0. veronal. İTK ile daha az miktarda idrarla (20 mi) sonuç alınabilir.((İpnos) (Siknohekzenil etil barbitürik asit). Süzüntüde.1 KMnO4 çözeltisi damlatıldığında.m. noktal (noctal). Kullanılmadan önce (a) ve (b) eşit hacimde karıştırılır.2 g kadar kalıntı. 2 mi su ile ısıtılır ve soğuduktan sonra süzülür. Santrüfüj tüpüne aktarılarak 1500 r. Lııminal.2) ve 15 mi kloroform ilavesinden sonra cam kapaklı bir erlenmayerde 15 dakika sık aralarla çalkalanır. Phnobarbital (Etilpentil barbitürik asit).2H2O distile su ile 100 mi ye tamamlanır.

Bazı developman çözeltileri ile barbitüratların silikagel -Gtabakada verdikleri Rf değerleri. Tablo 15 .48 Not : Rt'ıiDı.25 Barbital 0. Birleştirilen kloroform fazları 500 mg aktif hayvansal kömürle 5 dakika kadar çalkalanır ve süzüldükten sonra da oda ısısında uçurulur.68 0. 2) Barbitüratların.Konsantre sülfirik asit (d:l . Barbitüratlar bazik ortamda. .78 0.38 Pentobarbital 0.4) : 22.45 0. Reaktifler: . Rfı Rf2 Fenobarbital 0. adsorban tabakaya (Silikagel -G) 20 \x\ kadar numune uygulanır.g/5 mi kandır. Tablo 15'de bazı barbitüratlarla elde edilen Rf değerleri görülmektedir. Barbitüratlar HgNO3 ile beyaz leke verir (duyarlılık 5 jug) HgNO3 ve Rhodamin B + HgNO3) reaktiflerinin kombine uygulanmasında ise pembe .) 145 Barbitüratların kanda ultraviyole alanda spektral kayma yöntemi ile kantitatif analizleri Bu amaçla biyolojik materyal olarak tam kan. Sodyum hidroksit fazı ayrılır.66 0.viyole renk elde edilir. 255 nm de gösterilen absorbans ölçümünden. Developmandan sonra kromatogramlarmın değerlendirilmesi için yalnız HgNO3 veya HgNO3 ve arkadan (HgNO3 + Rhodamin B) reaktifı püskürtülür. UV alanında (220-300 nm) arasında spektrumu alınır. 235 nm de ise minumum absorbans gösterirler. Kalıntı pek az metanolde çözülerek.5 N sodyum hidroksit ile çalkalanır.4 g disodyum tetraborat 76 mi sulu hidroklorik asit (1 mol/1) ile karıştırılır ve saf su ile 2 litreye tamamlanır.59 0. 255 nm de maksimum.32 Itobarbital 0. Bu testin duyarlığı 2 u.84) . standardla hazırlanan eğimden yararlanarak kantitatif tayin yapılabilir.Borat tamponu (pH 8. kalabilen kloroform damlaları santifüjle ayrılır.30 Fanadorn 0. 1) 5 mi numune 1 damla %5 lik sülfirik asit ile hafif asitlendirilir ve 25 mi kloroform ile ekstrakte edilir.Seyreltik hidroklorik asit (2 mol/1) . farklı pH:2 ve pH:10 da gösterdikleri absorbans kaymasından yararlanarak daha duyarlı ve spesfık tayini ise aşağıda açıklanmıştır. plazma veya serum kullanılabilir. Kloroform fazı süzülür ve 5 mi 0.kloroform ile tekrarlanır. Rf2:D2 ile elde edilen değerler (Barbitüratların İTK ile ayrılmaları için genel bölüme bakınız.

50 u. fenazon gibi maddeler 200-450 nm arasında spektromu etkileyebilirler. Karışım5 dakika bekletilir. Ekstraktlar basınçlı hava veya azot akımında 40°C de kuruluğa kadar uçurulur.1 mi seyreltik sodyum hidroksit (2 mol/1) çözeltisi . Soğuduktan sonra ağzı sıkı kapaklı bir şişede saklanır.Sodyum sülfat / aktif kömür karışımı : 100 mg aktif kömür. spektrofotometre küvetine aktarılır. Soğuduktan sonra ağzı sıkı kapalı bir şişede saklanır. 5 dakika bekletilir.. Kalıntıya 5.00 g/l dietil barbitürik asite eşdeğer) seri standardlar hazırlanır. 2 mi hidroklorik asit ve 60 mi dietil eter konur. Metakualon. Örneğin glutetmid. Ekstrakt. kalevi ortamda hidroliz olarak.0 mi distile su ilave edilerek dikkatle karıştırılır.88) . 240 nm de (pH 11 de) absorbansın belirgin şekilde düşmesine neden olur. Sonuç: UV absorbsiyonu ve spektrumunu birçok maddeler interfere edebilir. ikinci bir hunide bulunan 10 mi borat tamponu üzerine aktarılır ve 1 dakika çalkalanır. Dietil eter fazı. 147 mümkünse. önceki ekstraktı içeren balonjojeye süzülür. 146 Standardlar : İnsan plazması içinde 5. Sıfır ayarı 240 nm de kontrol edilmiş "double beam" bir spektrofotometrede. Küvete 0.5 mi lik bir test tüpüne süzülür. Çözelti. 5 dakika beklenir ve tekrar alt faz atılır. huninin altından uzaklaştırılır. Eğer. Teknik : 250 mi lik bir ayırma hunisine 5 mi numune (kan. pH nın 10 civarında olup olmadığı universal pH kağıdı ile kontrol edilir.10. serum ve plazma). Huninin iç çevresi 5 mi su ile temizlenir.450 nm arasında çözeltinin spektrumu alınır spektrofotometrede okunur ve tarama işlemi 5 dakika sonra tekrarlanır. karıştırılır. Filtrattan 4 mi alınarak. 240 nm de karışımın absorbansı okunur. faz ayıran filtre kağıdından 150 mi lik bir balonjojeye süzülür.1 mi konsantre sülfirik asit ilave edilerek. 200-450 nm de spektrumu alınır. fazlar ayrıldıktan sonra alt (sulu) faz. 100 g susuz sodyum sülfat ile karıştırılır ve bir 100°C de 8 saat ısıtılır. ısıtılır. pH'si 10 olan ekstrakta 0. Eter traktına 4 g kadar sodyum sülfat / aktif kömür karışımı ilave edilir. Ayırma hunisine 20 mi daha eter ilave edilerek ekstraksiyon yapılır. 5 dakika bekledikten sonra alt faz atılır.Konsantre amonyum hidroksit (d:0.1 konsantre amonyum hidroksit ilave ederek. spektrofotometrede 200 .12 g/l : 1. Ekstrakt. Huninin kapağı su ile ıslanarak kapatılır ve dikkatle 2 dakika çalkalanır.25 ve 50 p.g/1 konsantrasyonda barbital içerecek şekilde stok sodyum barbital çözeltisinden (1. karıştırılır ve pH nın 2 olup olmadığı kontrol edilir. faz ayırıcı filtre kağıdından 12. karışımın absorbansı 240 nm de suya karşı okunur.

Detektör: FID. kolon 2m x 3 mm iç çap .. . pentobarbital gibi) kloroform içinde hazırlanır. (pH 14) tekrar spektrumu alındığında oluşan spektral değişme. (Moffar A.Sodyum barbitalin değişim değişik pH da UV spektrumu Barbituratlarm GLK ile identifikasyon ve tayinleri GLK ile serum veya plazmada barbituratlarm identifikasyonu için genelde SE-30 ve poly A 103 sıvı fazlar kullanılır.C ve ark. sodyum barbitalin çeşitli pH de UV alanındaki spektrumları görülmektedir. 1992) Standartlar : 10 ng/ml konsantrasyonda barbitürat standardları (barbital. 240 nm deki absorbans farkı ölçülür.6) ilave edilir ve 100 |j. Kantitatif analiz : pH 2 ve pH 10 da.a2) x 25 x dilüsyon faktörü (varsa) aıo: pH 10 daki absorbsiyon a2: pH 2 deki absorbsiyon yöntemin duyarlığı 2 mi barbitürat /I dir. Şekil 18'de. barbitüratların kalitatif analizler için yararlı olur. Detektör sıcaklığı : 220°C . Gaz kromotografisi koşulları : Sabit faz %3 SE-30 "Chromosorb WHP 80-100 misli üstünde". Kloroform ekstraktı doğrudan gaz kromotografa enjekte edilir. hava akış hızı. Standard barbitürat çözeltileri ile hazırlanan kalibrasyon eğrisinden yararlanarak miktar tayini yapılabilir. Veya aşağıdaki formülle barbitürat konsantrasyonu (C) hesaplanabilir. 5-10 dakika 3000 rpm de santrifüj edilir. hidrojen akış hızı : 30 ml/dakika. N. butobarbital. fırın sıcaklığı : 180149 220° C.l kloroform ile ekstrakte edilir. 1986. Vural.ilave edilerek. Teknik: 100 )a. İç standard olarak tetrafenil etilen (10 M-g/ml) ekstraksiyondan önce kloroform içine ilave edilir.l seruma 10 jul fosfat tamponu (pH 5. c (mg /1) = aı0 . taşıyıcı gaz (ozon) akış hızı : 40 ml/dakika . 300 ml/dakika. GLK ile barbitürat analizi açıklanmıştır. Ekstraksiyon için karışım 30 saniye çalkalanır. N ve Aksu. Burada SE-30 içeren kolon kullanarak. 148 190 200 210 220 230 240 250 260 270 280 2S0 Dalgaboyu (nm) Şekil 18. Enjeksiyon giriş sıcaklığı : 220-240°C .

şok. asit hidrolizle aminobenzofenonları verirler. nordazepam.3-dihidro-l. lorazepam.Elde edilen kromatogramların alıkonma zamanları ve pik yükseklikleri standartlarla karşılaştırılarak kalitatif ve kantitatif değerlendirme yapılır.2. nitrazepam. klonezepam ve diazem) ayrıca antikonvülzan olarak kullanılırlar.3-dihidro-3-hidroksi-2. Bazı önemli benzodiazepinler Bileşik Kimyasal ismi Molekül kütlesi 300 301 316 285 388 321 281 287 301 Klordiazepoxid 7-kIora-2-metilamino-5-fenil(3H-I. Sayıları 60 kadar olan bu grup ilaçların arasında diazepam. Temazepam özellikle diğer ilaçlarla birlikte suistimal edilir.3-dihidro-2HFlurazepam 1.4Temazepam benzodiazepin-2-on Benzodiazepinler için güvenilir bir renk reaksiyon yoktur. hipotermi. klornazepam. Kısa ve orta etkililer için 3 mg/1 üstünde şiddetli toksisite ve ölüm görülebilir.5-benzodiazepin-2.4-benzodiazepin-2-on 7-kloro-l-(2-dietiIaminoetil)-5-(2-florofenil)-l.5H)Klobazam dion 5-(2-klorofeni 1)-1.4-benzodiazepin 4-oksit 7-kloro-1 -metil-5-fenil-1 H-l . oksazepam (3150 hidroksinordazepam) ve temazepama (3-hidroksidiazepam) metabolize olarak glukuronid veya sülfat konjugati şeklinde atılır. Tablo 16'da önemli benzodiazepinler gösterilmiştir.3-dihidro-7-nitro-2H-1.H-1.4Lorazepam benzodiazepin-2-on Nitrazepam l. 2. Benzodiazepinler genelde trankilizan.H-l.benzodiazepin-2-on 7-kloro-1. konvülziyonlar ve renal yetmezliğe neden olur.3-dihidro-3-hidroksi-5-fenil-2. Koma görülebilir. periferal vazodilatasyon.4.3-dihidro-7-nitro-5-fenil-2. Bu hidroliz . koma. Ölüm solunumu veya kalp solunumu durması sonucu oluşur.4-benzodiazepinO\azepam 2-on 7-kloro-1.4-benzodiazepin-2klonazepam on Diazepam 7-kloro-l. Analiz sonucunun yorumu Aşırı dozda barbitürat alımı. Benzodiazepinler Benzodiazepinlerin genel yapısı aşağıda gösterilmiştir.4-benzodiazepin-2-on 7-kloro-5-(2-klorofenil)-1.metil-5-fenil-2H-l. oksazepam en çok bilinenlerdir. Örneğin diazepem.H-1. hipoventilasyon. bazıları ise (Klobazam. flurazepam.4(3H. Tablo 16.3-dihidro-3-hidroksi-1 -metil-5-fenil-2. Plazma barbitürat düzeyi uzun etkililer çin 10 mg/l üstünde olduğunda (barbital ve fenobarbital için 50 mg/1) toksisite şiddetlidir. birçok benzodiazepinler ve konjugatlan. Benzodiazepinlerin çoğu tamamen metabolize olurlar ve bu gruptaki birçok benzodiazepinler diğerlerinin metabolitidir. hipotansiyon. Bununla beraber. klordiazepoksit.H-1.

Karışım soğuduktan sonra. çeker ocakta.Triküloroasetik asit çözeltisi (500 g/l suda) .N. Bu amaçla iki farklı renk reaksiyon kullanılır. 10 mi petrol eteri ilave edilir. mide içeriği ve olay yerinden elde edilen kalıntılara uygulanabilir. Tüpün kapağı açılarak. kaynar su banyosunda 30 dakika bekletilir.Sodyum nitrit çözeltisi (10 g/l. Yöntem : İdrar. .p-dimetilamino sinnamaldehit çözeltisi (5 g/l suda) . tüpün ağzı kapatılır ve 10 dakika dikkatle karıştırılır. İTK ya uygulama : Kalıntı 100 u.1 petrol eterinde çözülür. diazepam. Silikagel-G ile kaplanmış.ürünler ekstrakte edilip İTK ile identifikasyonlar yapılabilir. Her bir çift kolona sırası ile 25 ja.(1-naftil) etilen diamin hidroklorür (10 g/l) seyrettik hidroklorik asit içinde (1 mol/1) Standartlar : Değişik benzodiazepinlerin (klordiazepoksit. 10 mi örneğe. 100 mg/1 konsantrasyonda (sulu HC1 içinde) çözeltileri hazırlanır.Sülfürik asit (500 ml/1) .Konsantre (d: 1. Bunlardan biri nitrik asit/N-(l-naftil) etilendiaminle verdikleri renk reaksiyonu . 151 Benzofenonların İTK ile kalitatif analizleri Reaktifler : . 10x20 cm boyutundaki cam levhalar dört kolona (2 çift kolon) 152 ayrılır.18) ve sulu hidroklorik asit (1 mol/1) . toluen/buzlu asetik asit (97:3) le önceden doyurulmuş kromatograf tankında. Numune ve standart uygulanmış silikagel-G tabaka. taze hazırlanmış) .(Bratton-Marshall reaksiyonu). 30 mi lik cam kapaklı bir tüpte 3 mi konsantre hidroklorik asit ilave ederek karıştırılır. oksazepam.Amonyum sülfamat çözeltisi (50 g/l) . üst faz temiz bir tüpe aktarılır. 5 dakika santrifüj edildikten sonra.1 numune ve Standard ekstraktları damlatılır. Çözücü yüksekliği 10 cm ye kadar ilerledikten sonra. diğeri ise p-dimetilamino-kinnamaldehitle oluşturdukları renk reaksiyonudur. developze edilir. nitrazepam gibi) . Ekstrakt basınçlı hava veya azot akımında 60°C de kuruluğa kadar uçurulur. Benzodiazepin standardlarına da aynı işlem uygulanır. levha tanktan çıkarılır ve kurumaya bırakılır.

norklobazam ve midazolam hidroliz ile benzofenon vermezler. Her reaktif püskürtülmesinden sonra. Oluşan renkler standartlarla karşılaştirılır. trikloroasetik asit.Renklendirme : İlk 2 kolona p-dimetilaminosinnam aldehit çözeltisi ve ardından trikloroasetik asit çözeltisi püskürtülür. klobazam. triazolam. Molekül kütlesi 138 dir. B *. sodyum nitrit çözeltisi. Benzofenon Metilaminoklorobenzofenon Aminoklorobenzofenon Aminodiklorobenzofenon A m i non itrobenzofenon Diaminobenzofenon Aminonitroklorobenzofenon Oluştuğu benzodiazepin Diazepam Temazepam Oksazepam Klordiazepoksit Nordazepam Lorazepam Nitrazepam Nitrazepam Klonazepam A* B** mor mor mor mor mor pembe mor mor Mavi pembe Mavi A* . sonucun yorumu zorlaşabilir. Bunun dışında.3. Salisilik Asit ve Türevleri . Asetik salisilik asitin Salisilamid . Salisilik asitin (2-hidroksibenzoik asit) (C7H6O3) kendisi topikal olarak çeşitli dermatolojik bozuklukların tedavisinde kullanılır.OH Salisilik asit Asetil salisilik asit Metil salisilat 4-Aminosalisilik asit Genel olarak nonnarkotik analjezikler grubunda olan salisilik asitin başlıca türevleri aşağıda açıklanmıştır. tabakanın kuruması için bekletilir. Bu yöntemle 1 mg/l (aminoklorobenzofenon olarak) madde tanınabilir 2.(Tablo 17) Tablo 17-: Benzofenonların İTK da renk reaktifleri ile verdikleri renkler. bir çok benzodiazepinler idrarda hidrolizle metilamino-klorbenzofenon ve/veya aminokloro benzofenon verdikleri için. medazepam. Örneğin temazepam veya oksazepam ile diazepam veya nordazepamı ayırt etmek mümkün değildir. renk reaktifi: p-dimetil amino cinnamaldehit. amonyum sulfamat çözeltisi ve N-(l-naftil) etilendiamin hidroklorür çözeltisi püskürtülür (Bratton -Marshall reaksiyonu). Bratton —Marshall reaksiyonu 153 Bu yöntemle. Kalan diğer iki kolona sırası ile sülfürik asit.

(ferri) iyonları ile mor renk verir. idrar ve olay yerinden alınan örneklere (zehirlenen kişi çevresinde bulunan ambalaj. Salisilatlar. demir-3. molekül kütlesi 151 dir. salisilik asit metil esteri (C8 H8O}). Trinder reaktifı : 40 g merküri (cıva -2) klorür. Asetilsalisilik asit ve metil salisilat. mide içeriği. Bu reaksiyona dayanan kalitatif ve kantitatif yöntemlerin uygulanması aşağıda açıklanmıştır. 850 mi saf su ve 120 mi sulu hidroklorik asit (1 mol/1) içinde çözülür. ayrıca idrarda salisilamid aranacaksa: önce 1 mi örnek 1 mi sulu hidroklorik asit (0. şişe veya diğer kalıntılara) uygulanır. Süzüntü 1 mi sodyum hidroksitle (0.plazmadaki başlıca metaboliti salisilik asittir.iyonunu viyole renkli kompleks vermelerine dayanan renk reaksiyon kullanılır. Ayrıca metil salisilat ve salisilamidin de metabol itidir.Salisilik asit türevlerinin kullanma yerleri aşağıda kısaca açıklanmıştır Asetil salisilik asit (aspirin) : (C9 HgO4) salisilik asitin ilaç olarak en çok kullanılan türevidir. molekül kütlesi 137 dir. Yöntem : 2 mi örneğe 0. Metil salisilat : Metil-2-hidroksibenzoat. su ile 1 litreye tamamlanır. Salisilamid : 2 hidroksibenzamid (C7H7 NO2). Metil salisilat (keklik üzümü yağı). kısmen in vivo olarak salisilik asite metabolize olur. yetişkinlerde 30 mi. İdrar. Çünkü daha çabuk absorbe olur. demir-3. Oral yolla asetil salisilik asite göre daha çok toksiktir.1 mol/1) . genelde ölüme neden olur. 40 g sulu demir -3. İdrarla başlıca 154 güsin konjugatı (salisilürik asit) şeklinde atılır. Asetilsalisilik asit analjezik olarak kullanılır. Metil salisilat. Salisilatların kalitatif ve kantitatif analizinde en çok. Tüberküloz tedavisinde kullanılır. soğuduktan sonra gerekirse süzülür. Trinder reaktifı kullanılır. oda sıcaklığında sıvı bir madde olup kuvvetli bir kokusu vardır ve topikal ilaçlar içinde yaygın olarak kullanılır.1 mol/l) 10 dakika kaynatılır.nitrat ilave edilir.1 mi Trinder reaktifı ilave edilerek 5 saniye karıştırılır. 155 Salisilatların kalitatif analizi Bu deney mide içeriği. Bu amaçla. olay yerinden elde edilen örneklerde asetilsalisilik asit ve metil salisilat. Bu nedenle alınan örneklerin (mide içeriği olay yeri kalıntıları) analizden önce hidrolizleri gerekir. Hidrolizle salisilik asit verir. Oral yolla çocuklarda 4 mi. Salisilamid de idrarda ancak hidrolizden sonra tanınabilir. Minimum letal dozu 15 g dır. Molekül kütlesi 180 dir. Plazma esterazları tarafından in vivo olarak çok çabuk salisilik asite hidroliz olur ve glisin konjugatı şeklinde idrarla atılır. p-aminosalisilik asit : PAS veya 4-amino-2-hidroksi benzoik asit (C7H7 NO3). ferri iyonları ile bu reaksiyonu vermezler. molekül kütlesi 152 dir. Analjezik olarak kullanılır.

İdrarda salisilat tayini : Trinder yöntemi esas alınarak. Chiou ve Onyemelukwe'nin (1974) geliştirdiği spektrofotometrik yöntemi ile tayin edilebilir. Salisilat varlığında oluşan Viyole renkli çözeltinin absorbansı 540 nm de spektrofotometrede köre karşı okunur.Lisans tezi) Teknik : 3 mi idrara. Duyarlık 50 mg salisilat/l dir. 3 mi lik kloroform fazı başka bir tüpe aktarılır.12 N'den fazla olmamalıdır. 30 saniye vortekste karıştırılır. viyole rengin şiddetini azaltabilir. +4°C de saklanır. HgCI2 ve hidroklorik asit içeren kombine Trinder reaktifı kullanılır. Kör (blank) 1 mi ilaç içermeyen seruma 5 mi Trinder reaktifi ilave ederek.klorür içermeyen Trinder reaktifi ilave edilir. (Aksoy. numunede olduğu gibi aynı teknik uygulanır. Bu nedenle reaktifın asiditesi 0. 200. Sonra 1 mi Trinder reaktifı ilaveedilerek 5 saniye karıştırılır. iyice çözüldükten sonra distile su ile 1 litreye tamamlanır. 5 dakika santrifüj edilir. numunede olduğu gibi paralel çalışarak hazırlanır. (40g 8 mol su içeren demir-3. Bir gece (17 saat) 100°C de hidroliz için inkübasyona tabi tutulur. plazma.H. Standart salisilat çözeltileri : 0. Bu nedenle. sulu faz atılır. Serum salisilat düzeyi.nitratla 10 mi konsantre hidroklorik asit ilave edilir. 156 Trinder reaktifi (kombine) : Kalitatif testte açıklandığı şekilde hazırlanır. Konsantrasyona (apsis) karşı absorbans (ordinat) işaretlenerek grafik hazırlanır. Hazırlanan standartlarla. 6 mi civa-2.5 mi 6 N HCI ve 6 mi kloroform ilave edilir. Serumda proteinlerin çöktürülmesi cıva-2klorürle (HgCl2) yapılır. idrar veya serebrospinal sıvıda salisilatlar demir-3 klorürle verdikleri renk reaksiyonuna dayanarak ile tayin edilebilir. Ortamda fazla hidroklorik asit olması.) 157 . salisilatların varlığını gösterir. idrarda yüksek konsantrasyonda keton cisimleri varsa. 1997 Y. Viyole rengin oluşması. Tüp soğuduktan sonra 0. 400 ve 800 mg/l konsantrasyonlarda salisilik asit içerecek şekilde su içinde hazırlanır. Koruyucu madde olarak asit varsa. 5 dakika santrifüj edilir. Kanda (plazma veya serumda) salisilat tayini : 1 mi plazma veya seruma 5 mi Trinder reaktifi ilave edilir.nötralize edilir. Bu deneyle tedavi dozunda alınan salisilik asit ve türevlerinin tanınması mümkün olur. Salisilatların spektrofotometrik yöntemle tayini Serum. 2 mi konsantre hidroklorik asit ilave edilir.. bu deneyle kuvvetli reaksiyon verir. hafif (yanlış) pozitif sonuçlar alınır. N. Süpernatant (üst faz) bir tüpe aktarılır. bu hazırlanan kalibrasyon eğrisinden hesaplanır.

orta derecede zehirlenmelerde ise 6590 mg/100 mi arasındadır. Sulu fazın absorbansı 540 nm de idrarla hazırlanan köre karşı okunur. 0.87 mg/100 mi saptanmıştır (Küpçü. Parasetamol Nonnarkotik analjeziklerden olan parasetamol ÇH3 veya sinonimi olan asetaminofen. Oluşan p-aminofenole aşağıdaki yöntem uygulanır: 0.. Bu durumda salisilat içermeyen idrara (kör) da aynı işlem uygulanmaktadır (Trinder. mide içeriği veya olay yerinden elde edilen kalıntılar). Tedavide salisilat konsantrasyonunun izlenmesi ve kan pH sının ölçülmesi önemlidir. bu değer. yetişkinlerde ise 52. Kalibrasyon : Standartlarla (0. koma ve ölüm görülür. bağıl molekül kütlesi 151 olan bir maddedir.2 mi . Genel olarak letal doz 30 gram civarındadır. Parasetamolunu identifikasyonu (kalitatif test) Parasetamol. Genelde idrar örneğine santifüj uygulaması yapılmaz. 1 ve 2 mg/1 salisilat içeren) deney uygulanır. Bu reaksiyon. Analiz sonucun yorumu Salisilat zehirlenmesinde metabolik asidozis karakteristiktir.125.73 ± 30. Hazırlanan eğriden.5 mi numuneye (idrar.4. 1993). parasetamolün kalitatif analizinde duyarlı bir test olarak kullanılır. salisilat zehirlenmelerinde çocuklarda ortalama kan salisilat düzeyi 28. Nasetil-p-f'G'*^0 aminofenohCgHçNOs yapısında. 0. 1954). Karışım 10 dakika kaynatılır ve soğutulur. Ancak gerektiğinde santrifüj edilir. Aynı test. Ancak önce idrar 10-40 mg salisilik asit /100 mi idrar içerecek şekilde su ile seyreltilir. plazma salisilat konsantrasyonu tayin edilmelidir.5 mi konsantre hidroklorik asit ilave edilir. 158 2.5. Yaptığımız bir araştırmada. Yetişkinlerde tedavi sırasında plazma salisilat düzeyi 30 mg/100 mi ye kadar yükselebilir. Bu madde de o-krezol ile konjuge olarak renkli bir boya oluşturur.22 mg/100 mi. Bu nedenle kan gazları analizi zehirlenmenin şiddeti hakkında bilgi verir. (325 mg lik aspirin tabletinden 105 adet alındığında). Kandaki salisilat düzeyi 120 mg/100 mi yi aştığında letal dozda salisilat alınmıştır. idrar salisilat konsantrasyonu hesaplanır.53 ± 13.Ş. Vural/N. kantitatif amaçla da kullanılır. 0. biyolojik sıvıda asitle hidrolizle edilir. Not : İdrarda salisilat seruma uygulanan teknikle de tayin edilebilir. 0..Tüp 10 dakika çalkalanır ve santrifüj edilir. Kendisi başlıca idrarla glukuronik asit ve sülfat konjugatı olarak atılır. Fenasetin ve benorilat'ın metabolitidir.25. P. Şiddetli zehirlenmelerde. Kloroform tabakası aspüre edilir. Akut zehirlenme şüphesi olduğunda.. Sülfat ve glukuronid konjugatlarının konsantre hidroklorik asitle hidrolizi p-aminofenol verir. Parasetamol çok yaygın kullanılan bir analjeziktir. 90-120 mg/100 mi.

koyu mavi rengin hemen oluşması parasetamol varlığını gösterir.025. 1997) . Kuvvetli. Sadece aromatik aminler (anilin gibi.aminofenolün o. karışım 5 saniye karıştırılır.2 mi standart çözeltilerle teknik kısımda açıklanan şekilde çalışılır. Kalibrasyon : Standart parasetamolün su içinde 0. Parasetamolün serumda tayininde a) asit hidrolizle verdiği p. parasetamolün asit hidroliz ile oluşan p-aminofenolün o-krezol ile konjugasyonu sonucu verdiği karekteristik mavi renkli ürünün 615 nm de absorbansının ölçülmesine dayanır.05. Duyarlık 1 mg/1 p-aminofenol'dür.4: 0.hidrolizata 1 mi o-krezol çözeltisi (10 g/l suda) ve 2 mi amonyum hidroksit çözeltisi (4 mol/1) ilave edilir. 0. Kör deney. 0. 0. 0. Bu test çok duyarlıdır ve terapötik dozda alınan parasetamolün 24-48 saat sonra bile deteksiyonu mümkün olur. 0. serum yerine su alınarak aynı işlemlerin uygulanması ile hazırlanır. b) veya parasetamolün nitröz asitle verdiği renk reaksiyonlarından yararlanarak spektrofotometrik yöntemle tayin edilir. Absorbanslar 615 nm'de okunarak.2. 160 Not : Kör ve standart parasetamol çözeltiler hazırlanırken su yerine ilaç almamış kişilerde elde edilen kan (serum) kullanılması. konsantrasyona göre grafik çizilir. Numunenin konsantrasyonu kalibrasyon doğrusundan bulunur. Tüpün ağzı kapatılarak 20 dakika kaynar su banyosunda bekletilir. idrarda p-aminofenol şeklinde atılırlar) reaksiyonu interfere ederler.8 ve 1. o-krezol ile parasetamol tayini Bu yöntemin prensibi. daha uygun olmaktadır (WHO. 0. sonuç mg/lOOml serum olarak verilir.1. 2 dakika santrifüj edildikten sonra süpernatant başka bir tüpe aktarılır. Oda sıcaklığında soğutulan tüplere 1 mi o-krezol çözeltisi (10 g/l) ilave edilerek karıştırılır.krezolle verdiği renk. Teknik : 0. Etilendiamin (aminofilin'in metaboliti) bu testle yeşil renk verir.0 mg/1 çözeltileri hazırlanır.2 mi seruma. Tüpler oda sıcaklığında soğutularak oluşan mavi renkli çözeltinin absorbansı 615 nm de köre karşı okunur.8 mi %5 trikloroasetik asit çözeltisi ilave edilir. Karışıma 2 mi amonyum hidroksit çözeltisi (4 mol/1) ilave edilerek 2 dakika daha kaynar su banyosunda bekletilir. 159 Serumda parasetamolün spektrofotometrik yöntemle tayini Zehirlenmenin tedavisinde serum parasetamol düzeyinin izlenmesi büyük önem taşır.

Oluşan sarı rengin absorbansı plazma ile hazırlanan köre karşı 430 nm de okunur. yöntem. Yöntemin duyarlığı 50 mg/1 dir.Parasetamolün nitröz asitle tayini Bu yöntemin prensibi. mukoz heparinle kontamine örnekler ve prezentatif olarak o-krezol içeren çözeltiler de bu yöntemi interfere ederler.) Levodopa. 320 mg/1 konsantrasyonda görünen parasetamol düzeyi gösterir. (Bu işlemde dikkatli olunmalıdır. 2 mi sodyum hidroksit çözeltisi (6 mol/l) ilavesinden sonra. Standartlar ve ilaç ilave edilmemiş plazmaya yukarıda açıklanan işlem uygulanır. taze hazırlanmış) ilave edilir. karışıma 2 mi amonyum sülfamat çözeltisi (150 g/l) damla damla ilave edilir. Nitröz asitle oluşan renklerin absorbansı 450 nm de köre karşı 161 okunur. ya haftalık hazırlanmalı veya -20°C de saklanmalıdır). Numunedeki parasetamol konsantrasyonu grafikten hesaplanır. karıştırılır ve 5 dakika santrifüj edilir. 50. Şöyle ki. Kahverengi azot dioksit dumanları çıkabilir!) Trikloroasetik asitle protein çöktürülen ve santrifüj edilen karışımın süpernatantından 2. vorteksle karıştırılır. 100. (100 mg/1 4-aminosalisilik asit. 50 mg/1 konsantrasyonda görünen parasetamol düzeyi gösterir. parasetamolün nitröz asitle reaksiyona girmesi sonucu oluşan 2-nitro5-asetaminofenolün alkali ortamda verdiği sarı rengin absorbansının 430 nm de ölçülmesine dayanmaktadır. Üremide serumla hassasiyet daha azdır (100 mg/1). Salisilik asit az miktarda yöntemi interfere eder. Ayrı bir tüpe 1 mi hidroklorik asit (6 mol/l) ve 2 mi sodyum nitrit çözeltisi (100 g/l. Kalibrasyon grafiği hazırlanır. nitröz asit (HNO2) oluşturulan tüpe ilave edilir. . Not : Parasetamol ün diğer metabol itleri. Teknik : Bir tüpte 1 mi serum veya plazmaya. böylece kalabilen gaz damlacıkları uzaklaştırılır. Ancak. ilaç alımından 4-24 saat içinde sonuç verir. 4aminosalisilik asit ise reaksiyonu daha çok interfere eder. Kalibrasyon : Standart parasetamol çözeltileri blank plazma içinde 0. karıştırılır ve oda sıcaklığında 2-3 dakika bekletilir. karıştırılır. Bu nedenle. 200 ve 400 mg/l konsantrasyonda hazırlanır (Bu standart çözeltiler +4 °C de dayanıksızdır. 2 mi triklorik asit (100 g/l) ilave edilir. bu yöntemi interfere etmezler. Fazla nitröz asitin giderilmesi için. serumda 1 g/l konsantrasyonda bulunan salisilat.0 mi alınarak.

fenasetin akut hepatorenal nekroza neden olmaz. 30 mg/100 mi ve üstünde ise hepatik nekroz oluşur. kullanımlarını 163 düzenleyen yasalara göre) ve orjinlerine göre sınıflandırılabilirler. 3.1996. Bu maddeler çeşitli açılardan (bağımlılık tipi. Bu nedenle. solunum depresyonu ve kardiyorespiratuar durmaya neden olur. uzun süre alımında nefrotoksisiteye neden olduğu için bırakılmıştır. hemolitik anemi. okrezol/amonyak testi ile fenasetin atılımı detekte edilebilir (parasetamol'e bakınız). asetofenetidin). A. (Met Hb tayini için : Anilin'e bakınız) 3. Ellenhor J. C|oH|3N02 molekül kütlesi 179 olan bir analjeziktir. farmakolojik etkileri. 1984) 162 2.. Tedavisi semptomatik ve destekleyici tedavi şeklinde yapılır. Klinik değerlendirme Akut toksik dozda fenasetin alımı baş dönmesi. Fenasetin.N.R. Zehirlenmenin tedavisinde serum (plazma) parasetamol düzeyinin ölçülmesi ve izlenmesi büyük önem taşır. Parasetamole metabolize olmakla beraber.) 1988. kusma gibi hafif semptomlarla başlar. Narkotikler bu maddelerin bir bölümünü içermektedir. Terapötik dozda alınan parasetamolün serumdaki düzeyi 0. başlıca parasetamole metabolize olur. KULLANIMI KONTROL ALTINDA OLAN MADDELER (VE NARKOTİKLER) Adli Bilimler açısından uyuşturucu (narkotik) madde deyimi yerine bugün kullanılan uluslararası ve ulusal düzeydeki yasalara göre "kontrollü maddeler" (controlle substances) deyimi daha çok tercih edilmektedir. Kontrollü maddelerin "adli tıp ve toksikolojik açıdan analizleri .5-2.A (Saferstenin.. siyanozis. Yasal olarak kontrol altında olan maddelere bağımlılık yapan maddeler (psikotrop maddeler) ve narkotikler girmektedir. (Fazla bilgi için: SiegelJ. Eğer aradan 24 saat veya daha uzun zaman geçmişse kalitatif test yapılması yararlı olur. önce mide bulantısı . Özellikle parasetamol alımından sonra ilk 4-10 saat içinde ölçülmelidir.Bricker. zehirlenmeden sonraki dönemde 12-15 saatler arasında verilirse hepatik hasara karşı korunabilir. Fenasetin Fenasetin (p-etoksiasetanilid. (Gossel.Klinik değerlendirme Parasetamol zehirlenmesi. idrarda.. Ancak zehirlenmenin şiddetine göre ileri dönemlerde (24-48 saat içinde) hepatik hasar başlar.M. Tedavide metionin veya N-asetil sistein. Çoğunlukla methemoglobinemiye neden olur (koyu çikolata renkli kan!). öfori.1. T.5. A. Ancak MetHb dayanıksızdır ve numune hemen alınır alınmaz tayin edilmelidir. daha sonra da (3-5 günler arası) hepatoksik belirtiler ortaya çıkar. Vural.0 mg/100 mi dir. 12 mg/100 mi ve üstünde hafif zehirlenme.1997 'ye bakınız). J. Ancak kullanımı. toksikolojik özellikleri. Kanda methemoglobin (MetHb) ölçülebilir.

Marquis reaktifî : 10 mi konsantre sülfirik asit içine %40 lık formaldehitten 10 damla damlatılır. çok az miktardaki numune üzerine damlatılır. çok az miktardaki numune üzerine damlatılır. 164 Çok kullanılan renk reaktifleri ve reaksiyonları Froehde reaktifî : 50 mg molibdik asit veya sodyum molibdat 10 mi sıcak. Karakteristik rengin oluşması belirli gruba giren maddelerin varlığını gösterir. Çözelti kaynar su banyosu üzerinde kuruluğa kadar bekletilir. Kalıntı yeni hazırlanmış etanollü potasyum hidroksit çözeltisi ile nemlendirilir ve oluşan renk gözlenir. analizi yapılacak çok az miktarda numune üstüne renk reaktifi damlatılır ve karıştırılır.2. çok az miktardaki numune üzerine damlatılır. Bu testlerin uygulanması küçük bir tüp. konsantre sülfirik asit içinde çözülür (çözelti renksiz olmalıdır). Vitali deneyi : 1 damla dumanlı nitrik asit. varsa renk değişimi not edilir. Uygulamada bir damla reaktif. Uygulamada bir damla reaktif çok az miktardaki numune üzerine damlatılır. Renk oluşmaması ise o maddenin yokluğunu gösteren iyi bir indikatördür. "damla deneyi" veya "renk deneyi" olarak da isimlendirilir. Ancak hiçbir "spot test" tek bir madde için spesifik değildir.125 g selenöz asit 25 mi konsantre sülfirik asit içinde çözülür. 1) Tarama testleri (genelikle spot testler ve mikroskopik inceleme) 2) Ayırma testleri 3) Destekleyici testler 4) Gerektiğinde kantitatif analiz 5) Biyolojik materyalde analizleri 3. Mandelin reaktifî : 1 g amonyum vanadat 100 mi konsantre sülfirik asit içinde çözülür. Uygulamada bir damla reaktif.Adli Bilimler açısından kontrollü maddelerin analizinde dikkat edilecek başlıca noktalar. Genel olarak hangi grup veya hangi madde olduğu bilinmeyen bir numunenin analizi aşağıdaki analiz şemasına göre yapılır. Spot testler "Spot testler". . Uygulamada bir damla reaktif. saat camı veya tüpfıl içinde yapılır. bu maddelerin analizlerinin uluslar arası laboratuvar kalitesi ve analizin standartlarına uyması ve sonuçlarının yasalar açısından değerlendirilmesidir. Oluşan renk gözlenir. Uygulamada. Mecke reaktifî : 0. çok az miktardaki numune üzerine damlatılır.

Liebermann reaktifî : 1 g potasyum nitrit 10 mi konsantre sülfirik asit içinde çözülür.3 g amonyum tiyosiyanat 100 mi suda çözülür.5 mi kloroform ilave edilerek çalkalanır. Bu nedenle esrar identifikasyonu mikroskop testi ve İTK ile desteklenmelidir. su banyosunda uçurulur. Bu mavi çökelek çözülünceye kadar konsantre hidroklorik asit damlatılır. Parlak yeşil renk oluşması ise tiyobarbitiiratla ilgilidir. ancak sonra kaybolur.8 g kobalt klorür ve 4. Bu test. Mavi çökelek pembe renkli çözeltiye dönüşür. Üzerine alkolde hazırlanmış KOH çözeltisinden 2-3 damla ilave edilir. Bir spatül ucu ile alınan numune 0.A. Duquenois-Levine reaktifi (D-L) : Marijuana (esrar) tanınmasında kullanılır. Tüp içindeki numuneye 2 mi D-L reaktifi ve arkadan çalkalayarak 1 mi konsantre hidroklorik asit ilave edilir. Eğer kokainin hidroklorik asit tuzu varsa. 166 Beanı testi : Esrar için kullanılır.5 mi %0. 0. Az miktardaki numune üzerine 0.3 g amonyum tiyosiyanat bir kaç damla gliserin içeren 50 mi suda çözülerek hazırlanır. Bu durumda kokain bazı ile çökelek oluşur. Reaktif. Bazı bitkisel ekstraktlar. Numune üzerine 0. (Siegel. 10 damla asetaldehit ve 1 g vanilinin 50 mi %95 etanol içinde çözülmesi ile hazırlanır. Zwikker reaksiyonu : Barbitüratlar için kullanılan en eski testtir.5 mi reaktiften ilave edilir. Buzlu (glasiyal) asetik asit ilavesi ile mor rengin açık maviye. 30-100 mg numunenin petrol eteri ile çalkalanmasından elde edilen ekstrakt veya doğrudan kuru bitki maddesi kullanılır. Baz kokain ile negatif sonuç alınır. Esrar ya da reçinesi varsa mor kırmızı renk oluşur.5 mi petrol eteri ile çalkalanır. Kloroform fazında turkuaz veya mavi renk oluşur. Bu nedenle numunenin önce hidroklorik asitle asitlendirilmesi gerekir.J. sararırsa kullanılmaz.5 mi kloroform içinde hazırlanmış %5 lik pridin çözeltisi ilave edilir. Çalkalandıktan sonra fazların ayrılması için beklenir.8 g kobalt klorür ve 4. Serbest kokain bazı varsa kobalt tiyosiyanat ile çökelek vermez. Reaktif. Renk. Uygulamada. . Ağzı kapaklı cam şişede saklanır. yeşil rengin ise açık sarı yeşile dönüşmesine neden olur. toz halindeki numunenin çok az miktar üzerine 0. esrar için spesfik değildir. 2 mi kloroform ilave edilir ve çalkalanır. (Kokain için kullanılır) Kobalt tiyosiyanat: 6. Beyaz bir porselen tüpfilde çok az miktardaki numuneye bir damla reaktif ilave edilir. Kokain için kullanılan bir renk reaksiyonunun uygulanmasında. Mavi tabaka şeklindeki çökelek kokain olma olasılığını gösterir.5 lik bakır sülfat çözeltisi ve 0. Mor renk oluşması esrar mevcudiyetini (olasılığını) gösterir. yağlar ve bazı kahve ekstraktlarlnın yanlış pozitif sonuç verdiği gösterilmiştir. 6. Bu nedenle konsantre hidroklorik asit damla damla ilave edilir. Petrol eteri süzülerek bir kapsüle alınır. 1988). 165 Scott (Ruybal) testi: Kokain için kobalt tiyosiyanata göre daha spesfik bir testdir. mavi renkli bir çökelek oluşur. Kloroform fazında mor renk oluşması barbitürat (asit veya tızu) olduğunu gösterir.5 mi reaktif ilave edilir.

turuncu Fensiklidin (l-(l-fenilsiklohekzil):PCP) : . bir damla su ilave edildiğinde uzun dalgalı UV de floresan verir .Marquis reaktif ile : mor .Mandelin reaktifı ile : yeşil-koyu yeşil.Liebermahn reaktifı ile siyah .1 g kobalt asetat 100 mi suda çözülür ve 0.DiHie-Koppany testi : Barbitüratlar için kullanılan Zvvikker reaksiyonunun modifikasyonudur.Froehde reaktifı ile : mor —> yeşil -Nitrik asit ile : sarı —> yeşil .Scott (Ruybal) deneyi : kloroform fazında maviden turkuaz rengine kadar değişim.Lieberman reaktifi ile : sarı 167 Morfin : .Vitali reaktifı ile sarı-turuncu Eroin : . alınan az miktardaki toz numune üzerine 1 damla kobalt asetat çözeltisi damlatılır ve çalkalanır.Fruehde reaktifı ile mor —♦ grimor —* mor -Nitrik asit ile turuncu . 0. Renk reaktifleri (spot test) ile maddelerin aranmaları : Bazı maddelerin renk reaktifleri ile verdikleri "spot test" sonuçlan aşağıda gösterilmiştir : Kokain : .2 g glasiyal (buzlu) asetik asit ilave edilir.Marquis reaktif ile : turuncu-kırmızı —*■ kahverengi.Marquis reaktifı ile : açık pembe . Uygulamada.kırmızı —> sarı -Demir-3-klorürle(%10 luk) mavi-yeşil —* yeşil . Kırmızımsı mor renk barbitürat olduğunu gösterir.Kobalt tiyosiyanat ile : mavi çökelek . Üzerine 1 damla %5 lik izopropil amin (metanolde hazırlanmış) ilave edilir. .Mandelin reaktifı ile : açık mavi-gri .Mandelin reaktifı ile : turuncu (kaybolur) Amfetaminler : .Marquis reaktifı ile mor . ısıtılırsa kırmızı .Vitali reaktifı ile : açık sarı .Mandelin reaktifı ile mavi-gri .

Froehde reaktifi ile : yeşil .Zvvikker reaktifi ile .Vitali reaktifi ile : donuk kırmızı .gri . uygun bir reaktifle verdiği kristal şeklinin mikroskopla incelenmesine dayanır. Esrar örnek verilebilir.Mecke reaktifi ile : yeşilimsi —* kahverengimsi yeşil .sarı 3. .yeşil . Mikroskopla inceleme Bu deneyler ya bitkisel orijinli numunenin mikroskop altında bitki dokusunun ya doğrudan veya uygun bir reaktif ilavesinden sonra incelenmesine dayanır.Marquis reaktifi ile : turuncu —» kahverengi-mor .Barbitütatlar : .Mandelin reaktifi ile : turuncu . Diğer bir teknik de. asetik asit ilavesi ile açık yeşil .mavi ve yeşil .Beam testi : mor-kirmızı Meskalin : : mor.Froehde reaktifi ile : zeytin yeşili .Erhlich reaktif ile : mor .mavi . Çok az miktardaki bir maddenin.Froehde reaktifi ile : zeytin yeşili .Duquenois-Levine : kloroform fazında mor .Dillie-Koppany reaktifi ile : kırmızı-viyole .Marquis reaktifi ile : donuk turuncu .3. numunenin kimyasal yapısı ile ilgili mikrokristalizasyon tekniğidir.Zwikker reaktifi ile (tiyotarbitüratlar) 168 LSD (d-lizerjik asit dietilamid) : .kırmızı kahverengi Psilosibin : .Mandelin reaktifi ile : yeşil .Marquis reaktifi ile : turuncu -Mecke reaktifi ile : turuncu . asetik asit ilavesi ile açık mavi : yeşil.Vitali reaktifi ile : kahverengi-kahverengimsi mor Marihuana (Esrar) : .Mecke reaktifi ile : zeytin yeşili —»• mavi-siyah . Mikrokimyasal bir yöntemdir.

Bu maddelerin İTK ile ayrılmasında : Adsorban tabaka olarak Silikagel-G . Bu şekilde hazırlanan potasyum iyodür-iyot (KI. Morfin ise siyah iğneler halinde kümelenir veya kahverengi kırmızı levha veya koyu kırmızı şekilde kristallenir (Duyarlık 10 mg civarındadır. Kokain hafif asitli ortamda KMnC>4 ile çok karekteristik olan bir kenarı kırık dikdörtgen şeklinde kristaller verir. sentetik narkotikler ve benzer bileşik ve ilaçlar içinde kullanılmaktadır. Lamel ters çevrilerek çukur lam üzerine kapatılır. Kodein ve morfinin mikrokristalizasyon tekniği ile ayrılması Reaktif: Önce 10 g iyot. developman sistemi olarak : toluen/dioksan/etanol/konsantre amonyak/etil asetat/metanol/konsantre amonyak tercih edilmektedir. Numune esrar ise mikroskopla incelendiğinde salgı tüylerinin kırmızı mor renk aldığı görülür. Üstüne bir damla %1 Fast Blue reaktifı (%1 kloralhidrat içinde hazırlanmış) damlatılıp lamelle kapatılır. Kodein üçgen şeklinde dikroik (çeşitli renkler gösteren) kristaller verir. Hazırlanan bu reaktifden 0.0 mi fosforik asit (H3PO4) ilave edilir. Bazı önemli narkotik gruba giren maddelerin mikroskop ve mikrokristalizasyon tekniği ile aranmaları aşağıda açıklanmıştır. 5-10 dakika bekletilir. Esrar Esrar olduğu kuşkusu olan bitki numunesinden bir spatül ucu ile lam üzerine konur. 5 damla fosforik asit su ile 100 mi ye tamamlanır. 3. 3. Spot .I2) reaktifı buz dolabında saklanır. Bir bagetle iyice karıştırılır. seyreltici ve diğer benzeri etkili maddelerin indentifikasyonları ve birbirlerinden ayrılmalarında en çok kullanılan teknik ince tabaka kromatogrifısidir. Karışımdan bagetle bir damla alınarak lamele konur.169 Normal mikroskop dışında polarizasyon mikroskopu da kullanarak çeşitli kristallerin birbirinden ayrılması mümkün olmaktadır. mikrokristalizasyon özellikle azotlu bileşikler için kullanılır. Geçmişte en çok alkaloidlerin ayrılması için kullanılıyordu. Organik kimyada.5.) 170 Kokain : Reaktif: 2 g KMnO4. mikroskopla incelenir. Zamanımızda ise antihistaminikler. Teknik : Çok iyi temizlenmiş küçük bir porselen kapsül içine bir damla reaktif ve bir damla test çözeltisi ilave edilir.4 mi alınır üzerine 20 mi buzlu asetik asit ve 2. 35 g potasyum iyodürle birlikte 100 mi suda çözülür. Kromotogramlar önce UV'de (254 nm de incelenir). Narkotiklerin İTK ile ayrılması Narkotiklerin ve diğer bağımlılık yapan maddelerin içerdikleri dolgu maddesi.4.

I3) ve potasyum permanganat (% 1 suda) hazırlanır.5 mg/ml asetonda). Burada.5 N NaOH damlatarak pH 12-12. fentermin. Bu nedenle birçok ülkede doping analizi yapan. 4.. niketamid. Süzen S. Saygı. Bu nedenle gerek laboratuvar 171 donanımı ve gerekse analiz yapan kişiler açısından belirli kritere göre standardize edilmiş olmalıdır. metamfetamin. dimetilam-fetamin. doping maddeleri listesinde olan ve rutin çalışmalarda da analitik toksikolojide önemli olan "aromatik amin yapısındaki uyarıcılarla".1. foledin örnek verilebilir.testlerde kullanılan renk reaktifleri ile identifikasyonları yapılır. "Uluslararası Olimpiyat Komitesi (IOC) Medikal Komisyonu" tarafından sporda kullanımı yasaklanmış ilaçlar (doping maddesi) listesini belirli aralarla gözden geçirerek ilan eder. metoksifenamin. efedrin.B. Vural. tranilsipromin. Ş. Eter fazı üzerine 1 mi 2 . ilgili ulusal ve uluslararası yönetmeliklere göre bir suçtur. İTK Takımı : Silikagel GF254 ile kaplanmış plaklar kullanılır. 1989).5 'a ayarlanır. anabolik steroidlerden testosteronun idrardan izolasyonu. p-hidroksiampetamin. Sporcuların doping yapmaları. Standart maddeler : Yukarıda adı geçen saf etken maddelerden metil alkolde 1 mg/1 mi konsantrasyonda çözeltiler hazırlanır. İdrar ekstraktlarının hazırlanması : 5 mi idrar örneğine 2. sportif performansı arttırmak için ilaç kullanımı "doping" olarak tanımlanır. belirli standardlara göre kurulmuş ve lisans almış (akredite olmuş) "doping analiz labratuarlan" bulunmaktadır. Birleştirilen eter fazları susuz Na2SO4 geçirilerek sudan kurturulur. (Bu tekniklerle ilgili ayrıntılı bilgi için için kitabın İTK ile ilgili bölümüne bölümüne bakınız). Ülkemizde de böyle bir labratuar kurulması çabası 1988 yılından beri devam etmektedir. dietilpropion.5 su içinde). 1983 .. Bu madde primer ve sekonder aminlerin tanınmasında kullanılır. Diğer renk reaktifleri : Ninhidrin (0. Kondensasyon maddesi : 7-klor-4-nitrobenzofurazin (NBD) etil asetat içinde (4 mg/ml) konsantrasyonda hazırlanır. kondensasyon ürünü için kullanılır. N. sülfırik asit (%0. Doping yapma ise bir ilaç suistimalidir. İTK ile identifıkasyonu ve GLK ile tayin yöntemleri açıklanmıştır (Vural. N. Katı NaCl ile doyurulduktan sonra 3 defa 5 mi eterle vortekste karıştırılarak ekstrakte edilir. 4. (Siklohekzan/etilasetat/eter: 40/40/20) karışım. Doping maddelerinin analizinde duyarlık. Dragendoorff reaktif : (KI. spesifiklik ve doğruluk açısından herhangi bir şüphe olmamalıdır. Organik baz yapısındaki maddelerin İTK ile analizleri Bu gruba giren maddelere amfetamin. Developman (etil asetat/'metil alkol/konsantre amonyak : 85/10/15) karışımı renk reaktifleri için. DOPİNG MADDELERİ Spor yarışmalarında.

Pik yükseklikleri oranı (standart / iç standart). Yalnız fırın sıcaklığı 160-210°C arasında değiştirilir. 3) N-Asetil türevlerinin oluşturularak SE-30 sabit fazında uygulama : N-asetil türevi asetanhidrit kullanarak kolon üzerinde türevleme işlemi yapılır. Efedrin için dış standart olarak norefedrin kullanılır. Kloroform fazından 3 ja. crn 10 .1 (j. taşıyıcı gaz azot 40ml/dak. detektör ve enjeksiyon giriş sıcaklığı 200-220°C arasında ayarlanır. dimetamfetamin (amfetamin ve metamfetamin için). detektör : FİD . 1983). (Vural.172 İç standart olarak 30 M-g/^1 konsantrasyonda amfetamin (dimetamfetamin ve tranilspronin için). Kromatogramlar Şekil-21 "de gösterilmiştir. Ş.. Bu amaçla 1 (il ilaç (idrar ekstraktı) çözeltisi üzerine 1 |a. N. Koşullar SE-30 da yukarda açıklandığı şekilde yürütülür. Saygı. delektör sıcaklığı : 200-275°C. taşıyıcı gaz (azot) : 40 ml/dk akış hızında. detektör: FID. 1 mi standart çözeltilerin pH si 2. 2) %10 Apiezon-2/%10 KOH (Chromosorb W-AW. Genel olarak gaz kromatografisi yöntemi ile 0. difenilamin (kardiazol için) kullanılır.l asetik anhidrit enjektöre çekilerek karışım birlikte kolona enjekte edilir. 1) %3 SE-30 (Chromosorb WHP 80-100 misli) sabit faz üzerinde. Ayrıca primer ve sekonder amin yapısında olanların asetil türevlerinin oluşturularak GLK ile ayrılmaları ve tayinleri destekleyici deney özelliği taşımaktadır. fırın sıcaklığı : 140-250°C. Gaz kromatografisine uygulama Bu teknikte 2 farklı kolon kullanılır.g duyarlıkta kalitatif ve kantitatif analiz gerçekleşebilmektedir. fırın sıcaklığı 160-200°C .1 alınarak faz kromatografa enjekte edilir.5'a ayarlanır ve 300 |j. 175 Sonuç : Gaz kromatografısi ile iki farklı kolon kullanarak organik baz yapısındaki maddelerin (yukarıda açıklanan koşullarda) ayrılmaları mümkün olmaktadır. Ayrıca türevleme yapılarak da gaz kromatografisi ile duyarlık arttırılır.5 N NaOH ile 12-12. 5 10 J . konsantrasyona karşı işaretlenerek kalibrasyon grafiği çizilir. niketamid (metoksifenamin için).5-0. enteksiyon giriş sıcaklığı: 200-275°C arasında programlanır.l kloroformla (iç standart içeren) ekstrakte edilir. 80-100 misli üzerinde) sabit faz içeren kolon.

nandrolon fenilpropiyonat.25 mm kalınlığında kaplanarak. nandrolon. Testosteron ve epitestosteronun idrarda asit hidrolizden sonra İTK ile saflaştırılması ve GLK de türevleme yöntemi ile tayin edilmesi ve yöntemin doping analizi amacı ile kullanılabileceği (laboratuvarımızda uyguladığımız yöntem) aşağıda açıklanmıştır. metiltestosteron gibi) birbirlerinden ayrılmaları İTK ile standartlarla karşılaştırılarak yapılabilir. 1976 yılından beri IOC tarafından yasaklanan testosteronun (T) doping amacı suistimal edildiğini gösterilmesinde metaboliti olan epitestosteronun (E) de tayin edilerek T/E oranının saptanması gerekmektedir. oda sıcaklığında kurutulur.S. Son yıllarda sporcular arasında daha çok suistimal edilen bu maddenin vücutta doğal olarak sentezlendiği ve bu nedenle de suistimalinin anlaşılamayacağı düşüncesi ile kullanımı yaygınlaşmıştır. (Vural. sporda doping amacı ile kullanılır.J V I__ t o Dakika 10 0 Dckika Şekil-21 Bazı organik bazların gaz kromatogramları : (a): amfetamin (l. İlaçlar arasında 176 da yer almaktadır.. Anabolik steroidler Anabolik steroidler içinde yer alan testosteron ve türevleri klinikte terapötik amaçlar dışında.. N.2. 1989) Testosteron. Bu oranın 6/1 den büyük olması halinde testosteronun doping amacı ile kullanıldığı kabul edilmektedir (Domike. 0. epitestosteron ve diğer sentetik anabolik steroidlerin İTK ile identiflkasyonları Anabolik steroidlerin (testosteron. (b): efedrin (I.3 ug): dimetamfetamin (II. 110°C'de etüvde 1 saat aktive edilir. Standartlar 1 (ig/ml konsantrasyonunda kloroform içinde hazırlanır. nefedrin (2: 0. Adsorban olarak silikagel G kullanılır. M. Cam levhalar 0.0. .5 ug). 0. 1986). oksimetolon.3 |ag).6 ng) 4. Süzen.

Çeşitli steroid yapısındaki ilaçların İTK verileri Renk reaktifleri Vanilin Gün ışığı -H2SO4 KırmızıGrikahverengi kahverengi Koyu Kırmızıkırmızı kahverengi Gri . oluşan renk kaydedilir.51 0.61 0. sodyum sülfat ile suyundan kurtarılır. metilen klorüraseton (80:20).49 0.59 0.27 0.61 0.37 sarı Parlak 0. 178 Tablo 15.sülfürik asit reaktifi : 5 mi anhidr asetik asit. kloroform-buzlu asetik asit (90:10) örnek verilebilir. Steroidlerin idrardan izolasyonları: 5 mi idrar örneği.61 0. plaklar 120°C'de lekeler görünene kadar bekletilir. UV de parlak sarı renk verir.60 0.87 0. 5 m I eter ile 2 kez ekstrakte edilir.73 0.31 0. Karışım soğutularak.62 0.53 0. Standard çözeltilerden ise 10 u. Uygulama : Plaklar 12 cm ye kadar develope edildikten sonra. Görülen lekelerin yeri işaretlenir. Kalıntı metanolde çözülerek İTK'ya uygulanır. Tablo 15 çeşitli anabolik steroidlerin renk reaktifleri) İTK'da verdikleri renkler ve Rf değerleri görülmektedir (Fazla bilgi için Süzen.5 mi.82 0.sülfirik asit reaktifi ise püskürtmeden önce plaklara 110 °C'de 10 dakika bekletilir ve UV altında renkleri kaydedilir. Asetik asit anhidr . 2.kırmızı Pembe Mavi Kahverengi -kahverengi Rf ve developman sistemi I II III IV V VI İlaç Aldı Testosteron Metenelon enentat Oksimetolon Nandrolon Parlak 0. S. 5 mi konsantre sülfürik asit ile dikkatlice karıştırılır. Rf değerleri hesaplanır.Developman için değişik sistemler kullanılabilir: kloroform-etil asetat (80:20). 1988'e bakınız).67 Parlak 0. Vanilin-sülfürik asit reaktifi : 3g vanillin 100 mi absolü etanol ile çözülür ve 0.80 0. konsantre süfürik asit ilave edilerek karıştırılır. asetik asit anhidrit-H^SO^ ile görünen ışıkta grikahverengi. Oda sıcaklığında azot gazı altında uçurulur. plaklara renk reaktifleri püskürtülür : a) Vanilin-sülfürik asit reaktifi püskürtüldükten sonra. Lisans Tezi.85 0. 50 mi alkole yavaşça katılır. 177 Renk reaktifleri : 1. Testesteron vanilin H2SO4 ile kırmızı renk. b) Asetik anhidrik. Y.53 0.23 0.1 İTK'ya uygulanır. Ekstraktlar birleştirilerek.58 0.82 Parlak 0.36 .95 0.

73 kahverengi Nandrolon pKırmızı SarıParlak 0. 55°C de 2.75 0. 100 mi idrarın pH sı 5'e ayarlandıktan sonra (3glukuronidaz (130000 ünite) ilave edilir.aseton (80:20) IV : Kloroform siklohekzan glasiyal asetik V : Metilen klorür .83 0.5 saat inkübe edilir.SariParlak 0.glasiyal asetik asit (90:10) Testosteron ve epitestosteronun GLK ile tayini (Enzimle Hidroliz Yöntemi) İdrarda testosteron ve epitestoronun konjugatları asit hidroliz yerine (3.88 0.75 0.85 0.93 0.85 0.aseton (80:20) III : Kloroform .65 0. Epitestosteron (2).96 0.86 hcksilnksifeııilpıopivonat -siyah kahverengi 4-hidroksi-19-ııortestosteron Kırmızı SarıParlak 0.84 0.mavi I : Kloroform . testosteronun (3) kromatogramları .85 0.etil asetet (80:20): asit (70:20:10) II kloroform .91 siklopentilpropiyonat -kahverengi kahverengi Nandrolon fiMiilpropiyonat Gri . 179 cm 10 cm 10 O 10 Dakika O Dakika 5 10 a b Şekil 20.glasiyal asetik Asit (80:10) IV : Metilen klorür .86 0.95 0.70 0.glukuronidaz ile " enzim hidroliz" yöntemi kullanılabilir.Standart (a) ve idrardan izole edilen (b) metil testosteron (1).79 0.

kombinasyonunu takiben GLK ile tayini. Hazırlanan seri çözeltilerden 5 (al gaz kromotografa enjekte edilerek yukarıdaki koşullarda çalışılır. ayrıca yöntem enzim hidroliz yöntemine göre daha ekonomiktir. .40 ± 0. 1989) 181 5. Sonuç Testosteron ve epitestosteronun.25 ± 48 M-g/ml ve T/E oranı ise4.51 ±0.33 ± 0. Olarak ayarlanır. PESTİSİTLER Besin maddelerinin üretimi.g/ml.05 ±ıg kadar inileilir (Süzen. Hidrojen akış hızı 50 ml/dak. GLK de sabit faz olarak %3 SE-30 (Chromosorb WHP 80-100 misli üzerinde) ve FİD detektör kullanılır.Soğuduktan sonra 3 kez eterle ekstrakte edilir.. asit hidrolizde olduğu gibi. E ve T/E için sırası ile 2. Eter fazı uçurulduktan sonra. Standart / iç standart pik yüksekliğine karşı konsantrasyon alınarak kalbirasyon grafiği çizilir. Bileştirilen eter ekstraktları % 20 NaOH.94 ± 87 (. 1. Metilleme ile duyarlık sının 0. (Donike. tüketimi ve depolanmaları sırasında.ıg/ml netil testosterom (iç satandart) ilave edilerek 5 |^l gaz kromatografa enjekte edilir. besinleri yok eden ve zarar veren haşereleri. taşıyıcı gaz (azot) akış hızı 30 ml/dk.. Ancak ekstraksiyonun benzenle yapılması. idrarda asit hidroliz yöntemi -İTK. mikroorganizmaları yok etmek için kullanılan fiziksel. kimyasal ve biyolojik savaş maddelerine "pestisitler" denir.07 ng/ml ve T/E oranı 2. İç standart olarak metiltestortem 50 (ig/ml olmak üzere standartlar ilave edilir.g/ml.2 u. Kalibrasyon : Stok testosteron asetat ve epitestosteron asetat (1 mg/ml). 180 Krcmatogramların pik yükseklikleri ölçülerek.88 ± 78 bulunmuştur. yönteminde enzimatik yönteme göre daha yüksek verim elde edilir. N.32 bulunmuştur. S. S. ardından su ile yıkanarak susuz sodyum sülfattan geçirilerek suyundan kurtarılır. detektör sıcaklığı 300 °C.19 (J. E 1.62 değerleri elde edilmiştir. standart çözeltilerinden kloroformla seyreltilerek 10-100 |ag/ml arasında 5 seri çözelti hazırlanır. 1988) Yaptığımız bir araştırmada. kalıntıya 50 ). besin değerini bozan. Fırın sıcaklığı 260 °C.96 ± 0.62 ± 0. Bu oran 6 ve üstünde olduğunda ise sporcu dopingli kabul edilmektedir. Şekil 20 (a ve b) de testosteron ve epitestostoronun kromatogramları (standart ve idrardan izole edilen) görülmektedir.g dir. Normal erkeklerde ise T. kalibrasyon grafiğinden hesaplanır. Süzen..67 ug/ml ve 1. epitestosteron (E) 0. enjeksiyon giriş sıcaklığı 280 °C. normal kadınlarda idrarda testosteron (T) 0. Duyarlık 0. hava akış hızı 300 ml/dak. Testosteron türevi ilaç (sustanon 250) kullanan hastalarda ise T 5. M. 1936. İlaç kullantmi ile T/E oranı artmaktadır.tg/ml.59 |j.19 ± 0. Vural. yöntemin sağlık açısından sakınca oluşturmaktadır.

DDT (letal doz 3. Numune olarak mide muhtevası ve olay yerinden elde edilen kalıntılara uygulanabilir. Silikagel G ile kaplanmış kromatografi plağının (5x20 cm boyutunda ve 20 [im partikül büyüklüğünde) ilk kolonuna 20 ja.. kolona uygulanır. Vural. 182 Ancak GLK ve GK-MS kombinasyonları ile kendilerinin ve metabolitlerinin kesin analizleri yapılabilir. Yıkanmış ekstrakt. mesleki maruziyet dışında. akut toksisite açısından önem taşıyan organik fosforlu insektisitlerin rutin toksikolojik analizleri açıklanmıştır. İTK ile kalitatif analizleri Bu yöntem aldrin. akut ve ölümle sonuçlanan zehirlenme olaylarına ülkemizde sıklıkla rastanmaktadır (Vural.Pestisitlerle. Burada çevrede kalıcılıkları nedeni ile kronik toksisite açısından da önem taşıyan klorlu hidrokarbon yapısındaki pestisitlerle. 5 mi sodyum hidroksit (20 g/l) ve 5 mi saf su ile yıkanır. 5. Pestisitlerin analitik ve adli toksikoloji açısından analizleri önem taşır. Çözücü ile numuneden ekstrakte edildikten sonra İTK ile kalitatif analizleri yapılabilen bu maddeler için basit ve güvenilir yöntemler yoktur..1. İlk sentezi yapılan klorlu hidrokarbon yapısında olan DDT ve klorlu siklodien yapısındaki dieldrin. 5 mi petrol eteri (kaynama noktası 40-60°C fraksiyonu) ile 5 dakika karıştırılarak ekstrakte edilir. dieldrin ve endrin (akut letal dozları yetişkinlerde 5 g). . Ekstraksiyon 2. 1996).1 tatbik edilir. Teknik : 10 mi numune. çeşitli nedenlerle kronik. Organik klorlu pestisitler Kloıiulıidrokarbon yapısındaki (organoklorlu) pestisitler yapılarında klor bulunan aromatik veya alifatik bileşiklerdir.0 g) ye göre daha çok toksiktirler. Fazların ayrılması için 5 dakika bekletilir ve üst faz ayrılır. Ancak kalıcılıkları nedeni ile halen canlıların adipoz dokusunda ve insanlarda anne sütünde bulundukları gösterilmiştir (Fazla bilgi. Ayrılan petrol eteri fazları birleştirilir ve sırası ile 5 mi saf su. kez 5 mi petrol eteri ile tekrarlanır.N. aldrin gibi insektisitlerin çevrede kalıcı ve karsinojenik etkili olmaları nedeni ile kullanımları kısıtlanmış ve daha sonraiarı da yasaklanmıştır. 1996'ya bakınız). N.için. Standard madde karışımından (metil alkol içinde hepsini 1 g/l konsantrasyonda içeren karışım) 20 jllI 2. İTK'ya uygulama : Ekstrakt 100 (il metil alkol içinde çözülür. Aldrin. 5 g sodyum sülfat üzerinde kurutulur ve basınçlı hava veya azot akımında kuruluğa kadar uçurulur. dieldrin. heptaklor ve dokofan için kullanılır.

uyarılma. R . 100°C de etüvde 20 dakika bekletilir. Zehirlemenin tedavisinde. Başlıca toksik etkileri asetilkolin esteraz inhibisyonuna davanır. Bazıları herbisit olarak da kullanılır ve insanlarda toksiteleri oldukça düşüktür.J. solunum depresyonu görülür. genelde sıcak kanlılara ve insanlara toksiktirler ve çeşitli nedenlerle sıklıkla akut zehirlenmelere ve ölüme neden olmaktadırlar. Önemli bir kısmı (azinfos metil. . musküler tremor ve konvülziyonlar.2. semptomatik ve destekleyici tedavi uygulanır.9. diagnozda yararlı olabilir. Organik fosforlu insektisitler. ve ark. 183 Soğutma için bekletildikten sonra. Sonuç : Klorlu hidrokarbonlar kahverengi/siyah lekeler verir. Klinik değerlendirme Organioklorlu pestisitler. arkadan yavaşça 2-amino.İ mol/l) püskürtülür. Bu nedenle analiz sırasında mide muhtevası ve olay yerinden elde edilen örneklerin pH sini analizden önce 7 ye ayarlamak gerekir. konsantre nitrik asit ile (10:1) oranında seyreltilir] püskürtülür ve 15 dakika UV (254 nm) altında bekletilir. Organik fosforlu pestisitler Organik fosforlu pestisitler.Kromatogram.1 mol/1 gümüşnitrat çözeltisi. ekstremitelerde zayıflık ve uyuşukluk. Dieldrin ve endrin bu koşullarda detekte edilemezler. Kromatogramların belirtilmesi için potasyum permanganat çözeltisi (0. Bu teknikle yaklaşık hRf Rf değerleri : lindan 0. Çoğu insektisit olarak kullanılır.5 mg/1 ile 10 mg/l arasında değişir. başlıca MSS'ni etkilerler.etanol (etanolamin) püskürtülür. heptaklor 34 ve aldrin 41 elde edilir. temel yapıları ve bazı örnekler aşağıda verilmiştir. dikofan 26. yükselinceye kadar) edilir ve kuruluğa kadar uçurulur. siklohekzanla doyurulmuş tankta develope (10 cm. Organik fosforlu insektisitlerin batıcı (sarımsak) kokuları. Organik fosforlu indetisitleri çok geniş bir grup olup. diazinon ve malation gibi) 184 bazik ortamda hidroliz olurlar. İdentifi-kasyon standart kromatogram ile karşılaştırılarak yapılır. Akut zehirlenmede kusma. diyare. asit ortamda da dayanıklı değillerdir. nikotinik ve merkezi sinir sisteminin aşırı stimülasyonu şeklindedir. (Flanagan R. nitrik asit ile seyreltilmiş gümüş nitrat çözeltisi [0. geniş bir grubu oluşturmaktadırlar. S. 1995) Yöntemin duyarlığı organik klorlu pestisitin yapısına bağlı olarak 2. Zehirlenme belirtileri muskarinik.

Teknik : 10 mi örnek alınır ve gerekiyorsa pH. Dialkilfosfat metabolitleri düşük maruziyetlerde de iyi bir indikatördür. Ancak dialkil fosfatlar. zehirlenme şiddeti hakkında bilgi verir. Bu nedenle zehirlenmelerde. destekleyici deney olarak plazma asetilkolinesteraz aktivitesi (AChE) tayin edilir. idrar ve ölüm halinde vücut dokularında) organik fosforlu insektisitler ve metabolitleri aranır. Örneğin parationla zehirlenmede. N. metaboliti p-nitrofenol analizi de yapılır. 2) Bazı dimetil ve dietil organik fosfor yapısında olan organik fosforlu insektisitlere maruz kalmanın araştırılmasında alkil fosfat metabolitlerinin tayini yapılabilir. 1993). methidation. Standart olarak çeşitli organik fosfat esterleri (metadon. Örneğin: Fosf'amidon. dimetilfosfat ve paration ile dietilfosfat: disulfotan ve forat ile dietiltiyofosfat metabolitleri oluşur. Aktivitedeki düşme oranı. Yöntemin prensibi. katı sodyum bikarbonatla 7 ye ayarlanır. 185 3) Organik fosforlu insektisitler kolinesteraz inhibitörüdürler.. Organik fosforlu insektisitlerin İTK ile kalitatif (nitel) analizleri i) Yöntem mide muhtevası ve olay yerinden elde edilen kalıntılara uygulanabilir. dioksation ve klorprifos gibi) metil alkolde (1 g/l) konsantrasyonda karışım halinde hazırlanır. . 5 mi metil tersiyer-bütileter ile 5 dakika karıştırıcı kullanarak ekstrakte edilir. idrarda düşük konsantrasyonda oldukları için gerek izolasyon ve gerekse identifikasyon ve analizleri dikkat ister (Besbelli. Fazların ayrılması için 5 dakika bekletilir. diklorvos.O—-P—S b—p—Q Fosforoditioat R || \ II O----P----S ı\ J* Fosforotiolat Fosforotioat B° \ II 1 Fosfat Zehirlenmenin toksikolojik açıdan tanısında : 1) Vücut sıvılarında (kan. Üst faz ayrılır ve ikinci kez 5 mi metil tersiyer bütileterle ekstraksiyon tekrarlanır. organik fosfat esterlerinin 4-(p-nitrobenzil) piridin (asetonda 20 g/l) ve aseton: tetra etilenpentamin (9:1) kombine reaktifleri ile mor lekeler vermesine dayanır.

186 Tabakaya 4-(p-nitrobenzil) piridin çözeltisi (asetonda. İkinci kolona da 10|_tl standart karışım uygulanır. İnsektisit formülasyonunda izolasyon işlemi ise aşağıda açıklanmıştır.42 . (Örneğin. Basınçlı hava veya azot akımında kuruluğa kadar uçurulur.11 . Renk reaktifi : a) %1 AgNOj (3:1 oranında su/aseton karışımında). 10 mi (b) çözeltisi ile karıştırılır.Ekstraktlar birleştirilir. Formülasyonlardan organik fosforların izolasyonu : Emülsiyon veya toz halindeki numuneden 200 mg alınır. ii) İTK ile kalitatif analizde diğer bir renk reaktif olarak (gümüş nitrat -bromfenol) karışımı kullanılabilir: Olanaklar açısından daha pratik olan bu yöntem aşağıda açıklanmıştır. İTK' da bu yöntemle dimetoat ile : 0. Şartlar uygunsa bir gece bekletmek yerindedir.54 . faz ayıran filtre kağıdından temiz bir tüpe süzülür. yüksekliğe kadar develope edilir. İTK'ya Uygulama : Ekstrakta 100(il metil alkol ilave edilir ve 20^1 silikagel G ile (5x20 cm boyutunda. 20 u. b) %0. Kromatogram (siklohekzan/aseton/kloroform: 70/25/5) karışımında 10 cm. Oda ısısında kurutulur. Tanktan çıkartıldıktan sonra kurutulur.m ortalama tanecik büyüklüğünde) kaplanmış levhaya uygulanır. malation ile : 0. Lekeler standartlarla karşılaştırılır ve Rf değerleri hesaplanır. klorprifos ile : 0.58 Rf değerleri elde edilir.5 bromofenol çözeltisi (asetonda) kullanılırken 100 mi (a) çözeltisi. Sonuç : Organik fosforlu insektisitler açık kahverengi zemin üzerinde mor lekeler verir. Soğutulduktan sonra aseton /tetraetilenpentamin (9/1 oranında) karışımı püskürtülür. 187 Numunenin İTK'va tatbiki : Önceden hazırlanmış 0. bromofos ile : 0. Uygulama : Mide içeriği veya olay yeri kalıntısından izolasyon daha önceki İTK tekniğinde olduğu gibi yapılır. İcabında süzülerek belirli bir hacme (10 mi ye) tamamlanır. . Yöntem mide içeriği veya olay yerinden elde edilen numunelere uygulanabildiği gibi insektisit formülasyonlarada uygulanabilir. 20 g/l oranında) püskürtülür ve 110°C da 30 dakika bekletilir. 10 mi asetonla sık sık çalkalanarak oda sıcaklığında ekstrakte edilir (Cam kapaklı bir erlen veya daha iyisi bir mezür içinde).04 mi numune (kantitatif tayinde miktar önemli) çapları 5 mm yi geçmeyecek şekilde damlatılır. Devolopman çözeltisi : (Benzen/aseton): (80/20) oranında Adsorban : AI2O3 (20x20 cm levha üzerinde) Standardlar : Daha önce açıklandığı şekilde hazırlanır.

Adsorban tabaka, daha önceden developman sistemini içeren ve çözücü atmosferi ile doymuş tanka yerleştirilerek genellikle çözücü yüksekliği başlangıçtan 10-12 cm yükselinceye kadar bekletilir. Developman zamanı ve oda sıcaklığı kaydedilir. Tanktan çıkarılan adsorban tabaka, oda sıcaklığında kurutulur. Kromatogramların belirli hale getirilmesi : Reaktif karışımı adsorban tabakaya püskürtülür ve levha 50-60°C de 10 dakika kurutulur. Mavi zemin üzerine, tiyoorganik fosforlu insektisitler, viyole renk tonları verir. Bu rengin belirgin hale gelmesi için, %1 lik sitrik asit püskürtülerek veya levha brom buharına tutularak mavi olan zemin rengi giderilir. Çok hafif renkli olan lekeler ise 5-10 dakika U.V. de bekletildiğinde belirgin hale gelirler. Kromatogramların Rf değerleri saptanarak standartlarla karşılaştırılır. Böylece organik fosforlu insektisitlerin indentifıkasyonu yapılır. Genel olarak organik fosforlu insektisitler (bromfenol mavisi+gümüş nitrat ile) mavi (rogor); viyole (gusathion); mavi viyole (paration ve diazinon) renkleri verirler. Asetilkolin esteraz aktivitesinin tayini Organik fosfat ester ve karbamade yapısındaki insektisitler asetilkolin esteraz enzimini inhıbe ederek serinin iletimini bozarlar. Kolin esteraz başlangıç olarak karaciğerde oluşur, ancak plazmada da bulunur. Plasma kolinesteraz inhibisyonunun fizyolojik olarak önemli düşünülmez. Kolinesteraz ve asetilkolin esteraz farklı enzimlerdir. Plazma kolinesteraz hemen hemen tamamen inhibe olabilirken, eritrositlerdeki asetilkolin esterazın halen %50 si aktivitesini koruyabilir. Bu durum 188 maddelerin relatif inhibisyonuna, giriş yollarına, maruziyet derecesine bağlıdır. Pratikte plazma kolinesteraz aktivitesinin tayini organik fosforlu insektisitler veya karbamatlara maruziyetinin belirlenmesi için uygun bir indikatördür. Aktivitenin normal olması, bu maddelere maruziyetin olmadığını gösterir. Aktivitenin düşük bulunması halinde, toksik madde ve /veya metabolitinin biyolojik sıvılarda bulunması ile zehirlenme olayı ve nedeni desteklenmiş olur. Hem eritrosit ve hem de plazma ChE düzeyinin düşük olması, organik fosfat veya karbamat grubu pestisitlerle zehirlenme olasılığını güçlendirir. Kolinesteraz aktivitesinin tayininde kullanılan 1) yarı kantitatif basit bir yöntem 2) daha duyarlı olan diğer bir yöntem aşağıda açıklanmıştır. 1) Asetil kolinesteraz inhibisyonunun yarı kantitatif değerlendirmesi Yöntemin prensibi, substrat olarak kullanılan asetiltiyokolinin, AChE tarafından asetil ve tiyokoline hidroliz olması; oluşan tiyokolinin 5,5'-ditiyobis (2-nitrobenzoik asit) ile sarı renkli kompleks vermesine dayanır. Oluşan sarı rengin şiddeti pralidoksim (organik fosfat esterlerinin inhibisyonunda reaktivatör içeren numune ile karşılaştırılarak yorumlanır.

Yöntem serum veya plazmaya uygulanır. Reaktifler : Dithiobisbenzoat reaktifi : 5,5'-nitrobenzoik asit (DTNB), 0,2 g/l konsantrasyonunda sodyum dihidrojen ortofosfat tamponu (0.1 mi, pH 7.4) içinde hazırlanır. Asetiltiyokolin iyodür çözeltisi: Suda 5 g/l konsantrasyonda hazırlanır. Pralidoksim klorür çözeltisi: Suda 200 g/l konsantrasyonda hazırlanır. 189 Kör (veya kontrol) olarak kullanılacak plazma veya serum maruz kalmamış kişilerden sağlanır. Uygulamada : 3 tane 10 mi lik tüplerin herbirine 2.0 mi DTNB reaktifl ve 1.0 mi asetiltiyokolin iyodür çözeltisi konur. Birinci tüpe 20 \x\ kontrol plazma, ikinci tüpe ise 20 (al numune plazma konur. Üçüncü tüpe ise 20 jul pralidoksim çözeltisi ve 20^1 numune plazma ilave edilir. Her üç tüp te vorteksle karıştırılır ve oda sıcaklığında 2 dakika bekletilir. Sonuç : a) Kontrol tüpte oluşan sarı renk, test tüpüne göre (2. Tüp) daha koyu ise, asetilkolin esteraz inhibitörü bu maddenin varlığını gösterir. İlaveten pralidoksim içeren tüpteki karışımın (3.tüp) rengi, kontrol tüpü ile aynı ise, o zaman organik fosfat esteri ile ilgili bir AChE inhibitörü vardır. Bunun diğer deneylerle desteklenmesi gerekir. (Organik fosfat esteri pestisit grubu veya metabolit analizi ile). 2) AChE aktivitesi tayini Yukarıda AChE'ın nitel analizi için uygulanan yöntem kantitatif amaçla da kullanılabilir. İlk kez Ellman tarafından uygulanmıştır. (Ellman,G., 1959; WH0, 1987) Reaktifler : DTNB tampon çözeltisi : 100 mg DTNB; 4.472 g disodyum hidrojen fosfat (Na2HPO4) ve 250 g potasyum dihidrojen fosfat (KH2PO4), 800 mi distile suda çözülür. 4.5 g sodyum klorür ilave edilir ve distile su ile 1 litreye tamamlanır, pH kontrol edilip, 7.6'ya ayarlanır. (Seyrettik HC1 veya NaOH ile). Bu çözelti buzdolabında en fazla 1 hafta dayanır. 190 Substrat olarak propiyoniItiyokolin kullanılır: 150 mg madde 80 mi su içinde çözülür, distile su ile 100 mi ye tamamlanır. Bu çözelti günlük hazırlanır. AChE inhibitörü olarak eserin salisilat (fizostigmin salisilat) kullanılır. 50 mg madde 40 mi suda çözülür, distile su ile 100 mi ye tamamlanır. Çözelti baz dolabında en fazla 2 hafta dayanır.

Teknik : Yöntem tam kan, eritrosit veya plazmaya uygulanabilir. Kan örnekleri heparinize tüplere alınır. Yöntem postmortem kana da uygulanabilir. Heparinli kan örnekleri +4°C de saklanır. Uygulamada 20 \ı\ kana 20 mi DTNB tampon çözeltisi ilave edilir. Seyreltilmiş kan örneğinden üç tüpe 4'er mi konur. (1. Tüp kör kan deneyi için: 2. Tüp kan numunesi, geriye kalan seyreltilmiş kan, 3. Tüp 3000 rpm de 5 dakika santifüj edilir. Süpernatanttan, 4'er mi 2 ayrı tüpe konur. (3. Tüp plazma kör; 4. Tüp plazma numunesi). Kör deney olarak ayrılan (1. ve 3. tüplere) kan ve plazmaya 50 jul eserin salisilat çözeltisi (ChE inhibitörü) ilave edilerek, vortekste karıştırılır. Bütün tüpler (kör ve numune içeren tüpler), 5 dakika 30°C de su banyosunda inkübasyon için bekletilir. Hepsine substrat olarak 1 mi propiyonil tiyokolin ilave edilir. Tekrar 30°C de 10 dakika inkübasyon için bekletilir. İnkübasyondan sonra, numune plazma ve kanı içeren tüpler 50 (0.1 eserin salisilat çözeltisi ilave edilir. 1 ve 2 nolu tüpler (kanlar) 3000 rpm de 5 dakika santifüj edilir. Oluşan sarı renkli çözeltilerin absorbansları (her 4 tüpteki çözeltiler), distile suya karşı, 405 nm de okunur. 191 Kalibrasyon Sistein hidroklorür standart olarak kullanılır. 63.05 mg sistein hidroklorür 900 mi distile suda çözülür. Distile su ile 1000 mi ye tamamlanır (0.4 m mol I). Çözelti kullanılacağı zaman hazırlanmalıdır. Kalibrasyon eğrisinin çizilmesi için 0; 0.20; 0.40; 0.60; 0.80 ve 1.0 mi sistein standart çözeltilerine, 4 mi DTNB tampon çözeltisi ile siyreltilir. Distile su ile 5 mi ye tamamlanır. Oluşan renklerin absorbansı, (1 mi distile suya 4 mi DTNB çözeltisinin ilavesi) ile hazırlanan köre karşı 405 nm de okunur. Absorbansa karşı, sistein konsantrasyonu işaretlenerek doğru çizilir. Hesaplama : Kolinesteraz aktivitesi tayini için aşağıdaki formül kullanılır. A (T-B) C (S) x T.V

ChE (aktivitesi) =---------------x------------------IU/ml A (S) t x SV

A (T-B) : Tam kan veya plazmanın absorbansından tam kan (kör) veya plazma (kör)ün absorbansının çıkartılması ile elde edilen absorbans (An - Ak) A(S): En yüksek konsantrasyondaki standart çözeltinin (genellikle 0.40 u mol/ml sistein) absorbansı (As)

x lOIU/ml A (S) 10x0. 1986). AChE düzeyindeki düşme % si (inhibisyon %): Maruziyet öncesi AChE .0 IU/ml. Organik fosfat esterlerin maruziyette AChE inhibisyon % si daha uygun bir kriterdir.x-----------.V.5 IU/ml. postmortem kanda kolinesteraz aktivitesi tayini.5-3. Plazma : 1.maruziyet sonrası AChE -xlOO formülü ile Maruziyet öncesi AChE hesaplanabilir.1 IU/ml arasındadır. Kolinesteraz düzeyinin % 50-60 inhibisyonu hafif . Eritrosit: 2. mol substrat/dakika Teknik kısımda anlatılan koşullarda çalışıldığında değerler yerine konulursa. M.: Örnek hacmi (absorbansı okunan 20 jj.= --------------.6-4.004 mi) t: Reaksiyon zamanı (10 dakika) IU/ml: Uluslararası ünite birimi (a. Sonucun yorumu Organik fosforlu insektiflere maruz kalmamış (normal) kişilerin kolinesteraz değerleri: Tam kan : 4.: Toplam hacim (5 mi) S.. .1 : 5 = 0. 192 A (T-B) 0.004 A (S) An-Ak ChE (IU/ml) =-----------.08 n mol/ml sistein) T.08 x 5 A (T-B) ChE aktivitesi =-----------. % 90-100 inhibisyonu ise şiddetli zehirlenme olarak kabul edilmektedir (Maroni.x 10 şeklinde formüle edilebilir. Bu amaçla kişilerde maruziyet öncesi ve sonrası AChE aktivitesi ölçülür.C(S) : Standart çözeltinin en küçük konsantrasyonu (genellikle 0.5-7. As Eritrosit kolinesteraz aktivitesi : (Tüm kan kolinesteraz aktivitesi-plazma kolinesteraz aktivitesi) eşitiği ile hesaplanır.V. Ölüm olaylarında. ölüm nedeni hakkında bir bilgi verebilir. % 60-90 inhibisyonu orta.

Ancak en fazla düşme organik fosforlu insektisitlerle zehirlenmede gövrülmüştür (Kaşifoğlu. endüstri ve çevre açısından önemli olan kurşunun toksikolojik analizi açıklanacaktır.1987). alaşım yapımı ve endüstirisinde kullanılır. kadmiyum. Bu nedenle biyolojik materyalde metalik zehirlerin analizi ile ilgili yöntemlerde paralel olarak gelişmiştir. çeşitli nedenlerle ölen kişilerin (postmortem) kanlarında AChE aktivitesi tayin edilmiştir. insektisit. Organik kurşun . ICP pahalı bir tekniktir. iyi sonuç veren bir teknik olan AAS rutin olarak kullanılan bir yöntemdir (Fazla bilgi için: Borriella. nötron aktivasyon: NAA) eser miktarda metallerin çevrede ve biyolojik materyalde duyarlı ve spesifik analizleri mümkün olmaktadır. Akut zehirlenme. 6. ve Gagliono Candela. METALİK ZEHİRLER Metallerle zehirlenmelere çok eski yıllardan beri rastlanmaktadır. 194 6. Bu nedenle toksikolojik analizlerde yeterli duyarlıkta. Hg. gibi) boya akümlatör. Kurşun Kurşun ağır bir metal olup. 193 6. B. anorganik ve organik bileşikleri vardır. iatrogenik zehirlenmelerin araştırmalarında atomik absorbsiyon spektrofotometresi (AAS) ve İndüktif Coupled Plasma Spektrofotometresi (ECP) en çok tercih edilen yöntemlerdir. R. N.1.. civa. sb. kurşun karbonat. R. anodik stripping voltametresi : ASV. rutin toksikoloji labratuvarlarda halen kullanılması gereken bir deneydir. Bu bulgulara göre solunum yetmezliğinden kalp hastalığından. akut ve kazaen zehirlenmelerden çok mesleki ve çevresel maruziyet nedeni ile önem kazanmıştır (Kurşun. nikel gibi). Bazı metallerin (As. Reinsch deneyi Bakırdan daha soy elementlerin biyolojik materyalde aranmaları için kullanılan bu test ve destekleyici deneyler kitabın genel bölümünde açıklanmıştır. Kurşun ve anorganik kurşun bileşikleri (kurşun nitrat. Bu bölümde Reinsch deneyi. porselen. Arsenik zehirlenmesinin Orfıla tarafından biyolojik materyalde (saçta) Marsch deneyi ile aranması adli ve analitik toksikolojinin başlangıcı olmuştur. Zamanımızda metal zehirlenmeleri.. Se ve Te) biyolojik materyalde doğrudan aranmalarında uygulanan Reinsch testi klasik bir yöntem olup. mesleki maruziyet.2. seramik. 1995). Geliştirilen yeni tekniklerle (atomik emisyon ve absorbsiyon spektrofotometresi : AES ve AAS . polarografi. Ayrıca aynı örnekle multielementlerin kantitatif analizi hızlı olarak yapılabilmektedir. vulkanize kauçuk.Yaptığımız bir araştırmada. CO zehirlenmelerinden ölen kişilerde AChE aktivitesi düşük bulunmuştur. Çünkü her iki teknikle de hemen bütün elementlerin analizi yüksek duyarlıkla olarak yapılabilmektedir. krom. lehim..

. 3. Y: Vural. 1998. Kalibrasyon eğrisinden hesaplanır. 0. 5 mi suda doyurulmuş MIBK ilave edilerek. alevli yöntemde duyarlığı arttırmak için yarıktı kuvars tüpü uygulaması veya grafit fırın (alevsiz yöntem) yöntemi kullanılabilir (Vural. Y. Alkil kurşun bileşiklerini (TEK. N : 1996 ve Duydu. 2) Atomik absorbsiyon Spektrofotometresinde yarıklı kuvars tüp uygulaması . Amonyum (veya sodyum) pirolidin ditiyokarbamat (SDDC): 2 g madde diyonize su ile 100 mi ye tamamlanır. Hemolizi hızlandırmak için vorteksle karıştırılır ve 10 dakika bekletilir. kurşun sodyum pirolidin ditiyokarbamatla komplekse alınır ve oluşan kompleks su ile doyurulmuş metilisobütilketonla (MIBK). Triton X -100 (Alkil fenoksi politoksi etanol) : 5 mi Triton X-100. 1983. Metiliobütilketon (MIBK): su ile doyurularak kullanılır. Labratuvarımızda bu amaçla kullanılmış yöntemler aşağıda açıklanmıştır. kan örnekleri kurşun içermeyen heparinize tüplere alınır. Reaktifler: 1. (Daha ilerde açıklanmıştır). idrarla porfirin atılımı ve delta aminolevülinik asit (d-ALA) tayinleri yapılır.N) Teknik : 5 mi heparinize kan örneğine 1 mi Triton-X-100 ilave ederek hemoliz edilir. N. N. Güvendik.. Kalibrasyon grafiğinden konsantrasyon hesaplanır. Duydu. 1 mi amonyum pirolidin ditiyokarbamat çözeltisi. Her çözelti ilavesinden sonra vorteksle karıştırılır. Yöntemin prensibi.. idrarda kurşun. 1997'ye bakın). pH: 2-4 aralığında ekstrakte edilir. G. noniyonize su ile 100 mi ye tamamlanır. 1998).25 mi 1 N asetik asit ilave edilir. 2. N. Tümtürk. 195 1) Alevli AAS yöntemi ile kanda kurşun tayini Kanda kurşun tayini için.. Kurşunun mesleksel ve çevresel izlenmesinde kandakurşun. N. 5 dakika 2000 devir/dak santirifüj edilir. Kanda ve idrarda AAS ile kurşun tayini Biyolojik materyalde AAS ile kurşun tayininde değişik yöntemler uygulanabilir. karıştırılır. Asetik asit (l. Üstte ayrılan organik fazın absorbansı 217 nm de atomik absorbsiyon spektrofotometresinde okunur. 4. Vural. TMK gibi) toksisitesi ve çevre kirliliği nedeni ile kullanımları yasaklanmış veya sınırlanmış olmasına karşın halen bir çok ülkelerde önemini korumaktadır (Fazla bilgi için Vural.bileşiklerinden tetra etil kurşun (TEK) ve tetrametil kurşun (TMK) benzine geri tepmeyi önlemek için ilave edilir. Organik fazın 217 nm de absorbansı MIBK (kör) e karşı okunur. Doğrudan alevli AAS.

10 dakikada tüpün üst kısmı kaplanır. Yarıklı kuars tüpün kaplanması: Bu amaçla % l'lik lantanyum klorür çözeltisi yarıklı kuars tüp üzerine FAAS çalışır durumdayken püskürtülür. Stok kurşun çözeltisi 0.159 g Pb (NO. Y. Kullanılan atomik absorbsiyon spektrofotometresinin koşullan : Lamba akımı : 5 mA. açıklandığı şekilde %l lik lantanyum klorürle kaplanır.yarıldı kuvars tüp kullanarak kanda kurşun tayini Alevli atomik absorbsiyon spektrofotometresinin (FAAS) duyarlığı. 1 mi stok çözeltisinin deiyonize su ile seyreltilmiş %1 lik nitrik asitle 100 mi ye seyreltilerek hazırlanır. Bu şekilde 20 dakika tüpün alt kısmı. Kalibrasyon : Stok kurşun çözeltisinin seyreltilmesi ile standart karışım seri çözeltileri hazırlanır.3 mi..4 mi ve 0. 3) AAS . günlük hazırlanan kalibrasyon eğrisinden değerlendirilir. Böylece 5 mi kan ile çalışıldığında 0. 197 Bu standart çözeltilere. Absorbansa karşı konsantrasyonlar işaretlenerek kalibrasyon grafiği hazırlanır. kan örneğine uygulanan işleme tabi tutulur. dalga boyu 217 nm. 0. Okunan absoıbans. 0. Teknik : Yarıklı kuarz tüp (hazır olarak sağlanır). deiyonize su ile %1 oranında (hacim/hacim) seyreltilmiş sulfirik asitde çözülerek 100 mi ye tamamlanır. yakut asetilen-hava karışımı. 80 ve 100 p. yarık (slit) genişliği : 1 nm.1 mi. 0. Kuars tüpün ışık yolunu kapatmaması için yatay ve dikey ayarlar yapılır. yarıklı kuarz tüp-atom yakalama tekniği kullanarak arttırılabilir. Çözeltiden 0. Bu yöntemin prensibi. Bu çözelti 1 mg/ml kurşun içerir. analizi yapılan ve atomize edilen metal atomlarının ışık yolu üzerinde yarklı kuarz tüp kullanımı ile daha yoğun ve daha uzun süre kalmasına dayanmaktadır. 20. Bu kaplama sayesinde tüp ısıya daha dayanıklı hale getirilmiş olur. Standart kurşun çözeltisi (10 |ug/ml). 1998). 40.5 mi alınarak deiyonize su ile 5 mi ye tamamlanır. Aletin sıfır ayarı MIBK'e karşı yapılır.5 kez arttırılabilir (Duydu. Daha önce açıklanan MIBK ile selasyon oluşturduktan sonra ekstraksiyonla kurşun tayinine göre duyarlık 2. Bu 196 amaçla kullanlan yarıklı kuarz tüp (Slotted Tube Atom Trap. .2 mi.-*)?. ve ark. Organik fazın absorbansı okunur. STAT) uygun bir düzenekle alevin üzerine yerleştirilir ve alevin yarıklı kuars tüpün yarıkları arasında geçmesi sağlanır. 60.atom yakalama tekniği uygulanarak aletin duyarlığı arttırılır.g/100 mi konsantrasyonda karışıma karşılık gelecek standart çözeltiler hazırlanmış olur. Cihazın sıfır ayarı suda doyurulmuş MIBK ile yapılır. 0.Alevli atomik abrosbsiyon spektrofotometresinde (FAAS) yarıklı kuvars tüp .

Elde edilen absorbanslara karşı konsantrasyonlar işaretlenerek kalibrasyon eğrisi hazırlanır. organik kurşun bileşikleri ınarııziyetin bir ölçüsü olarak değerlendirilebilir (Duydu. Not : Aynı yöntem. Ve ark.Kanda kurşun tayini yapılırken. 1998). önce 1 mi alınarak deiyonize su ile 100 mi ye tamamlanır (1 mg/100 mi). daha önce açıklanan MIBK'la olan şelasyon-ekstraksiyön işlemi uygulanır. Kalibrasyon eğrisi için. Organik kurşun (tetra etil kurşun gibi) bileşiklerine maruziyette. Organik faz. yarıkıl kuarz sistemini içeren FAAS ile de duyarlığın arttırılması için kullanılabilir. bir kısmı da anorganik kurşun iyonu şeklinde atılır. doğrudan FAAS'de absorbansının ölçülmesidir. kurşunun bir kısmı organik kurşun metabolitleri (trietil kurşun. stok kurşun çözeltisi 100 mg/100 mi. 130°C da 90 dakika bekletilir. İdrarda total kurşun (PbT) tayini : 10 mi idrar numunesi.g/ml ve 7 u. Bu nedenle idrarda organik kurşun (PbO) ve anorganik (inorganik) kurşun (Pbl) atılmının 198 ayrı ayrı tayini ve oranları (PbO/Pbl). çözelti bir ertene aktarılarak 1 mi 1 M dibazik amonyum sitrat ilave edilir. Total kurşun atılımı ise genel kurşun maruziyetinin bir ölçüsü olarak kullanılır. asit dijestiyon fırınının özel tüplerine konur ve 5 mi konsantre nitrik asit ilave edilir. Pb maruziyetinde idrarda Ö-ALA tayini İdrarda 5-aminolevülinrik asit (ALA) artışının kurşun maruziyetinin tanısında kullanılabileceği (biyomarker) 196O'Iı yıllardan beri bilinmektedir. yarıklı kuarz tüpü içeren FAAS cihazına çalışırken püskürtülür ve 217 nm de absorbans okunur. etil asetat ile ekstrakte . Kandaki ALA ile idrardaki ALA konsantrasyonu arasında doğrusal bir ilişki olduğu gösterilmiştir. Süre sonunda.5 u. Kalibrasyon eğrisinden konsantrasyon hesaplanır. İdrarda kurşun total. Uygulamada idrar ALA konsantrasyonunun tayini daha çok kullanılmaktadır. Y. 199 İdrarda ALA tayininde prensip. anorganik ve organik kurşun olarak tayin edilebilir. ALA'nın etil asetoasetat ile kondensasyonu sonucu oluşan 2metil-3-karbetoksi-4-(3-piropiyonik asit) pirolun (kısaca ALA-priol). 4) İdrarda FAAS ve FAAS-STAT kambinasyonu ile kurşun tayini Bu yöntemin prensibi. Standart çözeltilerden 10 mi alınarak.g/ml lik standart kurşun çözeltileri hazırlanır. 2 mi %3 SDDC ilavesinden sonra 2 mi MIBK ile ekstrakte edilir. Bu çözelti uygun şekilde seyreltilerek 0. idrarda total kurşun tayini yöntemi uygulanır. Seyreltik amonyak çözeltisi ile pH 7 ye aralanır. Organik fazın absorbansı su ile doyurulmuş MIBK 'a karşı 21 7 nm de okunur. dietil kurşun gibi) şeklinde. idrardaki kurşunun sodyum dietilditiyokarbam (SDDC) ile selasyon oluşturması ve MIBK fazına alınarak.

Ayrıca kurşun maruziyetinde eritrositlerde porfirinlerin de düzeyi artar. numunelerde ALA tayininde açıklanan işlemler aynen uygulanır ve 553 nm de okunan absorbanslara karşı konsantrasyonlar belirlenerek kalibrasyon eğrisi hazırlanır. .6): 70 mi su üstüne.2 mi etil asetoasetat ilave edildikten sonra her iki tüp vorteksle karıştırılır (etil asetoasetat ilave edilen tüp blank olarak kullanılır). B 200 tüpünden elde edilen absorbans A tüpünden elde edilen absorbans dan çıkarılır ve elde edilen absorbans değerine karşılık gelen ALA konsantrasyonu standart eğriden hesaplanır. 3000 rpm'de santrifüj edildikten sonra üst fazda kalan etil asetat dan 2'şer mi alınıp ayrı tüplere aktarılır. İdrardaki ALA konsantrasyonunu tayin etmek için etil asetoasetat ilave edilen (A) ve ilave edilmeyen (B) tüplerinin absorbansları ayrı ayrı ölçülür. Teknik : Kapaklı 2 ayrı tüpe l'er mi idrar ve l'er mi asetat tamponu (pH: 4. Kurşun maruziyetinde porfirinlerin tayini Kurşun maruziyetinde. Kalibrasyon doğrusu : Daha önce hazırlanmış olan standart ALA çözeltilerine. Eritrositlerdeki protoporfirinin artışı kurşun zehirlenmesinin tanısında biyolojik indeks olarak kullanılır. 0.6.6) ilave edilir. 3. hem metabolizmasında oluşan porfirinlerin atılımının hızlandığı yıllardan beri bilinmektedir. Porfirinler arasında en çok uroporfinin ve koproporfinin atılımı araştırılır. beklenir ve 553 nm de absorbansları okunur. Tüplerden birine 0. 1. 0. bekletilir.2. Glasiyal asetik asit ile 100 mi ye tamamlanır.5 ve 3 mg/100 mi konsantrasyonlarda standart çözeltiler hazırlanmış olur. 3 dk. 5 ve 6 mi stok çözeltiden alınarak su ile 100 mi ye seyreltilir. 1. Distile su ile 100 mi ye tamamlanır. uroporfirinler kalsiyum fosfat üzerinde absorbe olur.edilmesi ve Erhlich reaktifi ile verdiği viyole rengin absorbansının 553 nm de ölçülmesine dayanır. Tüpler soğutulduktan sonra her ikisine de 3'er mi etil asetat ilave edilir ve elde çalkalanarak ALA-pirol ekstrakte edilir. Ehrlich reaktifi : 30 mi glasial asetik asit üzerine 1 g p-dimetilaminobenzaldehit ve 5 mi %60 perklorik asit ilave edilir.6 g sodyum asetat trihidrat ilave edilerek çözülür. 5. Her iki tüpe de 2 mi Ehrlich reaktifi ilave edildikten sonra 10 dk.0.5. Kullanılan reaktifler : Stok ALA çözeltisi : 50 mg/100 mi (suda) konsantrasyonda hazırlanır.6. Bu çözelti +4°C de en az 2 ay dayanıklıdır. 2. Böylece 0. Standart ALA çözeltileri. 1) İdrarda uroprofinin tayini : Yöntemin prensibi. idrar örneğine disodyumhidrojen fosfat (Na2HPO4) ve kalsiyum klorür (CaCl2) ilavesiyle çöken porfirinlerden. Asetat tamponu (pH: 4.7 mi glasial (konsantre) asetik asit ve 13.3. Tüplerin her ikisi de kaynayan su banyosunda 10 dk. Bu porfirinlerin çoğu protoporfirin şeklindedir.

401 ve 430 nm de absorbanslar spektrofotometrede okunur. 1 mi glasial asetik asit ilave ederek. 15 mi lik santifüj tüpüne pH sı ayarlanmış idrar örneğinden 2 mi konur. 380. vorteksle karıştırma ve santrifüj işlemi tekrarlanır. Kalıntıya 2 mi su ilave ederek.831 x [ 2 A405 (A380+ A43o) ] Burada : A absorbansı göstermektedir. Fazlar ayrıldıktan sonra.5'e ayarlanmış olmalıdır.(A^so + A430)] 202 5 Toplam koproporfirin ()J. Üst faz atılır.g)/ml ekstrakt x------) x . huninin ağzı kapalı olarak 2 dakika çalkalanır.1 N HC1 ilave edilerek çalkalanır. Eter fazına / mi 0. 401 ve 430 nm de 0.karıştırıldıktan sonra 30 dakika bekletilir 10 dakika santifüj (2000 dak/devirle) edilir. 405 ve 430 nm de absorbansları okunarak. Üst faz. sulu faz atılır. Eter fazının 1 mi 0. Üst faz atılır.5 N-HCl'e karşı absorbansları spektrofotometrede okunur. Birleştirilen asit ekstraktları 5 dakika 2000 devir/dakikada santrifüj edilir.1 N NaOH ilave edilir.5 N-HC1 içinde çözülür. Eter fazı temizleninceye kadar su ile yıkama (ekstraksiyon) işlemi bir kaç kez daha tekrarlanır. Tekrar vorteksle 10 dakika karıştırılarak santifüj edilir. konsantrasyon hesaplanır. 380. Vorteksle karıştırıldıktan sonra 30 dakika bekletilir 10 dakika santrifüj.817 [2xA40ı .Çökelek hidroklorik asitte çözülür ve 380.1 NHCl'e karşı absorbansları okunur. Çözeltinin pH sı 5-5. numunenin pH si 2.1 N HC1 ile ekstrakte edilerek. 405 ve 430 nm de 0.g)= (koproporfirin (u. alt faz süzülür. Sulu faz atılır. İdrarda koproporfırin konsantrasyonu aşağıdaki formülle hesaplanır. 201 Üst faz atıldıktan sonra tüpe 2 mi 0. 2) İdrarda koproporfınin tayini Yöntemin prensibi: Asitlendirilmiş idrardan koproporfırinler eter ile ekstrakte edilir.1 NHCI ile ekstraksiyonu 5 kez tekrarlanır. eter fazına 10 mi su ilave ederek tekrar çalkalanır. Teknik : Bir ayırma hunisine 15 mi idrar örneği alınır. 1 mi 1 M asetik asit. Hg koproporfirin/ml ekstraktı = 0. 30 mi eter ilave ederek. 380. Çözelti spektrofotometre küvetine aktarılarak. Uroporfirin miktarı aşağıdaki formülle hesaplanır : u.5 . Teknik : 5 mi idrar örneği deney tüpüne konarak. Çökelek 10 mi 0.0'e ayarlanır.3. 2000 dak/devirle santrifüj edilir. Sonuçlar kreatinin'e göre düzeltilir. Eter fazı 0. 4 mi 1 M sodyum asetat ilave edilir. 1 cm lik spektrofotometre küvetine konarak.g uroporfırin/ml = 0. Üzerine 2 damla %5 lik Na2HPO4 ve 2 mi 1 N NaOH ilave edilir.

g/1 kabul edilebilir. c) Eritrosit protoporfırin düzeyi ise normal kişilerde 0-0. kurşun absorbsiyonunun derecesini gösterir.15 24 saatlik idrar mi Alınan idrar örneği "spor" idrar örneği olduğu için. İdrarda devamlı kurşun atılımı yüksek miktarda kurşun alınmasını gösterir. kan kurşun düzeyinin ölçülmesi yakın zamanda kurşun maruziyeti için bir indekstir. İdrarda kurşun atılımı daha uzun süreli maruziyetlerin gösterilmesi için daha uygun bir kriterdir. 40 mg/l ise tehlikeli. Porfırinler ve ALA için normal ve yüksek değerler ise : a) İdrarda ALA (mg/1) : 0-6 normal. Özellikle organik kurşun bileşiklerine maruziyette total kurşun tayini yanında anorganik kurşun ve organik kurşun tayini de önem taşır. 6-20 mg artmış. 204 .g/1 arasındadır. [Anabilim Dalımızda çevresel ve mesleki kurşun maruziyetinin araştırılması ile ilgili çalışmalar ve bulguları içeren literatürler kitabın sonunda verilmiştir]. Bu nedenle maruziyet derecesi ve kurşun entoksikasyonlarda biyolojik indeks olarak hem metabolizması ara. Kurşun maruziyetinde "hem" metabolizması da etkilenir. mesleki maruz kalanlarda ise 1. 80-150 (j.75 nmol/1. Kandaki kurşunun 80-120 u. çevre kirliliğine bağlı olarak. Kan kurşununun %90'ı eritrositlerde toplanmıştır. idrar.g/l üstü ise tehlikeli. koproprofınin konsantrasyonu kreatinine göre düzeltilmelidir.g/1 kabul edilebilir. 150-500 (j. 203 Şiddetli zehirlenmelerde ve tehlikeli durumlarda kan kurşun düzeyi 120 Hg/100 mi kan üstüne çıkar.5 |j. b) İdrarda koproporfırin III (KP III ise) p. 500-1500 ng/1 artmış. Kurşun abrosbsiyonu ve kurşundan etkilenmenin tanısında en iyi kriter kan kurşunun tayinidir. İdrarda litrede 80 p. Yapılan araştırmalara göre normalde kurşuna mesleki olarak maruz kalmayan kişilerde.(0-40 fJ.mol/l üstüne çıkar. kemik gibi) kurşun tayini.g/1 arasında ise artmış kabul edilir. toplam koproprofinin miktarından önce.g kadar kurşun normal. ürünleri olan dALA ve porfirinlerin de analizi yapılır. yetişkin ve çocuklarda kurşun düzeyi 100 mi kanda 0-40 (ag arasında değişir. Rutin çalışmalarda. Vücutta toplam kurşun birikiminin yaklaşık %2 si kanda bulunur.g/1 olarak normal kişilerde 0-150 ja.g/100 mi arasında olması absorbsiyonun arttığını gösterir. 150-200 jj. 1500 |J.g/1 üstüne çıkar. 20-40 mg/l kabul edilebilir.g/100 mi kan). Analiz sonuçlarının yorumu Kurşuna maruziyet derecesinin belirlenmesinde biyolojik materyalde (kan. saç. Zehirlenme olaylarında bu miktar 250 ja.

Bu nedenle yukardaki koşullarda çalışırken. Solunumu zorlayan elbise. deri veya gözün kimyasal madde buharı veya kendisi ile temasında. 4) Ağız. hiç olmazsa normal bir gözlük takmak yerinde olur. Metalik sodyum ve potasyum bu tür kazalara yol açan iki metaldir. eğer asit özellikte bir madde ise. otoklav) kullanırken. Özellikle. Her kimya laboratuvarında çalışanların bilmesi gereken bu önlemler aşağıda açıklanmıştır: 1) Laboratuvarda çalışırken. göz. Amonyak. Bu nedenle bu metallerin kırıntıları açık havada bırakılmamalı. 2) Eter ve diğer uçucu yanabilen organik çözücülerle çalışırken bunların yanında alev bulundurmamalıdır. bir yanık pomadı (vazelin v. deri veya ağıza temasla veya ağız yolu ile sindirim yoluna geçmesi ile meydana gelen zehirlenmeler şeklinde olmaktadır. Çoğunlukla bu maddeler cilt üzerinde tahriş edici etkiye sahip olduklarından yıkama işleminden sonra. kalevi bir madde ise seyreltik asetik asitle temas yerini yıkamak gerekir.EK-1 LABORATUVARDA İLK YARDIM Kimya laboratuvarlarında çeşitli nedenlerle kazalara rastlanmaktadır. su banyosu yerine yağ veya kum banyosunda yapılmalıdır. Vakum veya yüksek basınç altında çalışan apereyleri (vakum desikatörü. kişi derhal laboratuvardan uzaklaştırılır ve yatırılarak sıcak tutulur. Hafif şok görüldüğünde çay veya kahve verilebilir. patlama tehlikesi olasılığına karşı. sodyum bikarbonat çözeltisi ile. ilk yapılacak iş bol su ile temas yerini yıkamaktır. korunması gereken en önemli organ gözlerdir. Yangın çıktığı taktirde yanabilen 205 her şey uzaklaştırılır. çoğu kez çalışılan toksik kimyasal maddelerin inhalasyonu. kalın camlı sağlam bir korunma gözlüğü takmahdir. Alev üzerine ıslak paçavra veya karbon tetraklorür dökerek yangın söndürülür. gözde bu durum olduysa tıbbi bakım da yapılmalıdır. hidroklorik asit buharı ile hafif bir inhalasyon halinde bile hasta hemen hastaneye yollanır veya doktor çağrılır. saat kayışı gibi eşyalar gevşetilir. patlaması ile ilgili olabildiğii gibi.s ) sürmelidir. Bilinmeyen bir maddenin patlayıcı olup olmadığını. Arkadan. Tıbbi bir bakım gerekip gerekmediği. Bu metaller miktarlarının 15-20 misli alkolle yok edilmeli veya orijinal şişeleri içinde saklanmalıdır. kullanılan apereylerin kırılması. Bu kazalar. bu maddenin az bir kısmı metal spatülle alevde ısıtılarak anlaşılabilir. Bu gibi durumlarda ilk yardım olarak laboratuvarda hemen uygulanması gereken önlemler vardır. . Yıkama için her laboratuvarda bulundurulması. yangın bombası kullanmaktır. Ayrıca bunlarla yapılan reaksiyonlar. mümkün olan aperey (Şekil 23) görülmektedir. lavabo veya çöp sepetlerine atılmamalıdır. 3) Gaz veya çözücü buharlar ile çalışırken inhalasyon yolu ile bir zehirlenme olduysa. Patlayıcı maddelerle çalışırken de korunma gözlüğü takmak zorunludur. hastanın bu ilk yardımdan sonraki durumuna bağlıdır. En iyisi.

200 g magnezyum oksit. 8) Ayrıca büyük laboratuvarlarda. 208 EK-2 ÖNEMLİ REAKTİFLERİN HAZIRLANMASI . derhal % l'lik sodyum tiyosülfat içilmelidir. aynı şekilde sodyum tiyosülfat çözeltisi kullanarak uzaklaştırılabilir. Bunun dışında hemen doktora başvurmalıdır. A) 158 g demir-2. hemen ilk yardım olarak hastaya verilebilir. aşağıdaki şekilde hazırlanan antidot karışımı. 9) Amonyak tamponu (pH : % ): g amonyum 40 mi 5 M amonyak içinde çözülür. Ani bir zehirlenmede. bu iki şişe içindeki çözelti birbiriyle karıştırılır ve hastaya içirilir. bu maddelerin özel antidotlarının bulunması gerekir. brom. Özel antidotlar: Korozif ve zehirli kimyasal maddelerle çalışan laboratuvarlarda.sülfat (FeSO. formik asit. Üstüne açıkça okunacak şekilde "SİYANÜR ANTİDOTU A" yazılı bir etiket yapıştırılır. formik asit ve hidroflorik asitle oluşan yanık şiddetini azaltmakta yararlıdır. Burada önemle belirtilecek nokta şudur: Siyanür zehirlenmesinde ancak yukardaki şekilde bir ilkyardım laboratuvarda uygulanabilir. hidroflorik asit ve benzeri. diğer yakıcı asitlerle oluşan deri yanıklarının tedavisinde (magnezyum+gliserin) pomadı kullanılabilir. 207 6) İyot içilmesi halinde.Göz yıkama şişesi 206 5. solunum zehirlenmelerinde yapay solunum yaptıran apereyler bulundurulması da yararlıdır.88) su ile 15 kere sulandırılması ile elde edilen seyrettik amonyak. Aynı şekilde (B) çözeltisinden de 50 mi alınarak ikinci bir şişeye konulur ve "SİYANÜR ANTİDOTU B" yazılır. 7) Fosforla cilt yanmalarında. su ile 1000 mi ye tamamlanır. 7H2O) ve 3 n sitrik asit BP soğuk suda eritilerek bir litreye tamamlanır (Bu çözelti bozulduğunda kullanılmamalıdır). siyanür tuzları ve nitrillerle (hidrolizle HCN verirler) oluşan zehirlenmelerde. b) Hidrosiyanik asit. B) 60 g susuz Na2 CO3 bir litre suda çözülür. hem de siyanürle toksik olmayan demir bileşiği oluşturur. Deri üstündeki iyot lekeleri de. demir-2-hidroksit hem emetik olarak etkir. (A) çözeltisinden 50 mi geniş ağızlı ve polietilen kapaklı bir şişeye konur. 240 mi gliserinle pasta haline getirilir ve bundan yanık kısma doğrudan doğruya sürülür.Şekil 21. Örneğin: a) Brom. Ayrıca 1 hacim amonyağın (d: 0. yanık yer %3 bakır sülfat ile yıkanmalıdır. Bu şekilde. İntravenöz olarak antidot uygulamasını ancak doktor yapabilir.

b) %5likNaNO3 (suda).OH. . Su ile 100 mi ye tamamlanır..': .2 N NaOH ilave edilir.05 g bromfenol mavisi 10 mi asetonda çözülür ve 100 mi %1 AgNO3 (Aseton + su : 1 + 3 da hazırlanmış) ile karıştırılır.Ansties reaktifi : 3. Bu çözeltiden 80 mi alınarak tekrar 20 mi 0.1 g HgO 10 damla %25 HNO3 içinde çözülür.8 g H BO (borikasit). Alkol Standart çözeltisi: 100 mi lik balonjojeye 50 mi distile su konur.280 mi saf konsantre sülfürik asit yavaş yavaş karıştırılarak ilave edilir. Kullanmadan hemen önce 1. Asetat tamponu (pH 5) : 13. Bromfenol mavisi reaktifi (TLC de org.5 mi (b) çözeltisi. 0. Alkollü potasyum hidroksit çözeltisi : 35 g K. 5 H O. 2.4) : 24. 6 H O. 20 mi distile suda çözülür.2 N NaOH ile 1 litreye tamamlanır. 25 mi asetik asit ve 100 mi suda çözülür. Berrak kısım kullanılır. 20 mi asetik asit ve loo mi su karıştırılır.53 mi absolü mutlak etil alkol hassas bir pipet veya büretten ilave edilir.75 g p-nitroanilin 10 mi suda çözülür ve 20 mi konsantre HCI ilavesinden sonra 250 mi ye tamamlanır. Saf etil alkol ile 1 litreye tamamlanır. Bakır sülfat çözeltisi (Reinsch deneyi Hg için) : 5 g CuSO . Raktif 2 günde bir yenilenmelidir.6 g Sodyum asetat ve 6 mi asetik asit yeterli miktarda suda çözülür ve su ile 1000 ml'ye tamamlanır.Distile su ile 500 mi ye tamamlanır. b) 40 g potasyum iyodür 100 mi suda çözülür.05 g bromfenol mavisi 10 mi asetonda çözülür ve 100 mi ye tamamlanır. Bromlu su : 5 g sıvı brom cam kapaklı bir şişeye konarak 100 mi su ilave edilir. Bu şekilde hazırlanan alkol standardı %2 liktir. 10 mi (b). Diazo çözeltisi (fenol tayini için) : a) p-nitroanilin çözeltisi : 0. Dragendorff reaktifi : a) 2 g bizmut subnitrat. 100 mi suda çözülür.70 g saf potasyum dikromat 150 mi distile suda çözülür. Civa-2-klorür (veya bromür) çözeltisi (Gutzeit deneyi) : 0. 100 mi %25 etil alkolde çözülür. Cıva nitrat çözeltisi (Barbitüratlar için) : (HgO . fosforlular için) : 0. . 25 mi (a) çözeltisi ile karıştırılır. Bu sırada büret veya pipetin ucu su yüzeyine çok yakın olmalıdır. Borat tamponu (pH 9.HNO3) çözeltisi : 0. Kullanırken 10 mi (a).. Brillant green (yeşili) reaktifi : 1 g Brillant yeşili. . . 100 mi 1 N HCI de çözülür. 209 Demir-3-klorür (ferri klorür) çözeltisi : % 5 lik : 5 g FeCI3 .

! '* Kobalt nitrat çözeltisi (Barbitüratlar için) : 1 g kobalt nitrat veya kobalt asetat 100 mi susuz metil alkol içinde çözülür. Bu çözelti 1 mi de 10 mikrogram (jag) fenol ihtiva eder.5 g senyet tuzu (sodyum potasyum bitartarat) 50 mi suda çözülür. Çözeltinin rengi kahverengiye dönüştüğünde kullanılmaz.Fehling reaktifi : a) 35 g CuSO . Fenol çözeltisi : a) Stok (Standart çözelti): 0. Forrest reaktifi: 25 mi % 0. b) Seyreltilmiş fenol standardı : 1 mi stok fenol çözeltisi su ile 100 mi ye seyreltilir. < ■ . Karışım karanlıkta saklanmalıdır.6-disüIfonik asit) su ile 100 mi ye tamamlanır.8-dihidroksi naftalin-3. ■■ ■ ■■ Kromotropik asit çözeltisi : 0. : Kinin-KI reaktifı (Bizmut için): 1 g kinin sülfat 100 mi % 0. b) 5 g Sodyum hidroksit. iki çözelti eşit hacimde karıştırılır. Flourscein reaktifi (İTK için): 0. 45 mi % 20 perklorik asit (ağırlık/ağırlık) ve 50 mi % 50 nitrik asit (ağırlık/ağırlık) birbiriyle karıştırılır. Cam kapaklı renkli şişede ve buzdolabında saklanmalıdır. 17. Kahverengi şişede saklanır.1 g sodyum molibdat 100 mi konsantre sülfürik asit içinde çözülür: Gibbs reaktifi : 0. FPN reaktifi : % 5 ferriklorür.5 lik HNO te çözülür. Mandelin reaktifi : 1 g amonyum vanadat 100 mi konsantre sülfürik asit içinde çözülür.1 g 2. 25 mi % 30 sülfürik asit (hacim/hacim). Fröhde reaktifi: 0. . (Fehling II) Kullanılmadan önce. N-iyot çözeltisi: 12-13 g I ve 20-25 g Ki 100 mi suda çözülür.04 g flourscein 100 mi etil alkolde çözülür.2 potasyum dikromat (suda). 210 İyot çözeltisi : a) Genel ( %2 ): 2 g iyot ve 4 g potasyum iyodür 100 mi suda çözülür. İyodoplatinat çözeltisi : 1 g platin klorür 10 mi suda çözülür ve 200 mi % 30 luk Ki içine ilave edilir. 5 H O 50 mi suda çözülür. Su ile 200 mi ye tamamlanır. İzopropilamih çözeltisi (Barbitüratlar için) : 5 g izopropilamin 100 mi susuz metil alkol içinde çözülür.6-dibromokinon-klorimid 25 mi % 95 etanolde çözülür. 25 mi % 20 perklorik asit (ağırlık/ağırlık) ve 25 mi % 50 nitrik asit (hacim/hacim) karıştırılarak hazırlanır. (Fehling 1).5 g saf fenol 10 mi suda çözülür ve 4 mi konsantre HCI ilavesinden sonra su ile 500 mi ye tamamlanır.5 g kromotropik asit (1. 2 g Ki ilave edilir. Kurşun asetat çözeltisi : 10 g kurşun asetat suda çözülür ve 100 mi ye tamamlanır.

Marme reaktifi : 30 g kadmiyum iyodür ve 60 mg potasyum iyodür 180 mi suda çözülür. dekante edilerek berrak kısım kullanılır. • Marquis reaktifi : 3 mi konsantre asite 3 damla % 40 lık formaldehit (formalin) damlatılır. 7. c) (Asitli çözelti) :1 g madde 100 mi konsantre H SO içinde.01 N HCrde çözülür. .7H O. p-dimetilamin benzeldehit reaktifı (alkaloidler için) : a) (Alkollü çözelti) : I g madde.5 mi % 85 fosforik asit içinde çözülür ve su ile 50 mi ye tamamlanır.5 g selenyöz asit 100 mi konsantre sülfürik asitte çözülür.Bu çözeltinin 0.4 g civa-2-klorür (merküri klorür. 17 g KOH az miktar suda çözülerek eklenir. b) (Asitli çözelti) : 1 g madde 40 mi konstantre H SO ihtiva eden 100 mi seyreltik asitli suda çözülür. Potasyum triiyodür ( KI-I) çözeltisi (asitli) Mikrokristalizasyon için : 10 g iyot 35 g Ki 100 mi suda çözünür.H O 100 mi seyreltik HC1 de (35 mi konsantre HC1 su ile 100 mi ye tamamlanır) çözülür. 100 mi etil alkolde çözülür ve 2 damla konstantre sülfürik asit damlatılır. Karıştırıldıktan sonra 100 ml'ye tamamlanır. Palladyum klorür çözeltisi (CO için) : a) 0. 250 mi 0.5 g KmnO4. N-l-naftiletilendiamin reaktifi : 100 mg N-1-naftiletilendiamin etil alkolde çözülerek. b) 1 g PdCl . Gerektiğinde hafifçe ısıtılır. Mayer reaktifi : 1. Pikrik asit çözeltisi (alkaloidler için) : Suda doymuş çözeltisi hazırlanır. Kullanılmadan hemen önce hazırlanmalıdır. HgCI) ve 5 g potasyum i>odür 100 mi suda çözülür. . b) 3.5 g potasyum iyodür ve 1. 211 Nessler reaktifı : a) 2 g HgCl2 6 g Ki ile birlikte az miktar suda çözülür. Mecke reaktifi (alkaloidler için) : 0.22 g PdCl . Millon reaktifi : 10 g civa.4 ml'sine 20 mi glasial asetik asit ve 2. az miktar doymuş HgCU ilave edildikten sonra su ile 100 mi ye tamamlanır.25 g cıva-2-klorür (HgCl2) 80 mi su da doymuş HgCl2 çözeltisinden bu karışıma hafif kırmızı bir çökelelek meydana gelinceye kadar karıştırılarak ileve edilir. 100 mi suda çözülür. Potasyum iyodür-Na2 SO3 (Reinsch deneyi için ) : 5 g Ki ve 20 g Na2 SO. 12 g KOH bu çözelti içinde çözülür. Çözünmenin tamamlanması için hafifçe ısıtılmalıdır. 20 mi konsantre nitrik asitle çözülür ve eşit hacimde su ilave edilerek karıştırılır. Potasyum permanganat çözeltisi : a) (Kromotropik asit deneyi için ): 1. 100 ml'ye tamamlanır. Bir gece bekletilir.0 mi fosforik asit (H PO ) ilave edrek karıştırılır.

A. Clarke..L. 2.b) Mikrokristalizasyon için: 2 g KMnO4 su ile 100 ml'ye tamamlanır ve 5 damla H PO ilave edilir. London. V. (1980). Mosby Coınpany. 20 mi (a) ile 980 mi (b) çözeltisi karıştırılır. . Davis. California Biomedical Publieations. Isolation and Identification of Drugs Vol.1 M sitrik asit. A. Arch.2H2O distile su ile 100 mlye tamamlanır. 67-74.. E.A. Piemento G. (1980). procedure for the analysis of hippuric acid and m-methyl hippuric acid by gas chromatography" Int. R. (1988) "Trace Element Analyse in Forensics" in Development in Analytical Methods in Pharmaceuticals.V. 63: 33-37. 213 KAYNAKLAR Basclt. Tagliora F. R.Zehirli olduğu için pipet kullanılmamalıdır.C. Schiff reaktifi : 0. 397-405. Dreoss. New York.45 g gümüş nitrat 200 mi suda çözülür. S. su ile 1000 mi ye tamamlanır.D.C. Scott-Wilson reaktifi : a) 5 g cıva-2-siyanür 300 mi suda çözülür.H.. Health.C.1 g Rhodamin B 100 mi de çözülür.ondon. O. Volume 1.. Santos.... "Carboxyhemoglobin. Methemoglobin and Sulfhemoglobin" in Grad\\ohls Clinical Labaratory and Diagnosis. Biological Monitoring of Industrial Chemicals.. (1991). J.. R.S. "A new derivatization..C. Qtıeiraz. R.187 gNaHPO. 964-978. Borriello. Lanchote. (c) çözeltisine tamamen soğuk (b) çözeltisi ilave edilir ve karıştırılır sonra (a) çözeltisi ilave edilirken devamlı karıştırılır. c) 1. Pirotannik asit çözeltisi ( CO için ) : 1 g pirogallik asit ve 1 g tannik asit 100 mi suda çözülür.2 g bazik füksin veya p-rozanilin hidroklorür 120 mi sıcak suda çözülür. b) Talyum için: 0.G. 120 mi M hidroklorik asit ve 40 g hidrate ferriklorür eklenir.Soğuduktan sonra. Gagliono Candela.05 g Rhodamin B 100 mi konsantre HCL içinde çözülür. Sitrat tampon çözeltisi (pH:2. . b) 0.C. Marigo M. Bonato. C. 20 mi distile suda çözülmüş 2 g anhidr sodyum sültlt ve 2 mi konsantre HCI ilavesinden sonra ağzı sıkı kapalı şişede saklanır. the Pharmaceutical Press. b) 90 g sodyum hidroksit 300 mi suda çözülür. Occup-environ.Bulanıklık veya çökelek oluşması halinde atılır. P. l. (Eds) Plenum Press. 212 Rhodamin B : a) (İTK'de püskürtme reaktifi): 0.. (1975). Saint Louise the C.Bu reaktif 6 ay daya nabilir.. Biomedical and Forensics Sciences.". C orvalho. Bauer.. Trinder reaktifi : 40 mg merkürik (Hg) klorür 850 mi suda çözülür. Frigeno A..2): a) 1.

Academic Press. VVasserberger... Vural. Duydu. CBD'nin İTK ve kapiler gaz kromatografisi yöntemleri ile tayinleri" GATA Bülteni. Fen Fak.. Y. "A comparison of a commercial microdifussion method and gas chromotography for ethanol analysis" J. baskı. (Edt). Y.J. Ohio.. S... II 3.. R. Advances in Forensic and Clinical Toxicology. N. R..Yayınları.. I'.. Instrümental Analiz. Anal. (Ankara. Erdem. R. baskı.. Ellenhorn. Ordog. (1961). M. 50-64. 2. A.. Kav e. Charles & Thomas publisher. (1969). J. "Methods for the Determination of Carbon Monoxide" in Progress İn Chemical Toxicology Stolman.. Yayınları. (1986). de. Toksikolji Laboratuvar Kitabı.. 14: 211-212. C.S. Vural. V... M. White P. London. S. Springfield Illinois.S. Preuss Fr..A. baskı. London:99-119. N. Brown.. Vural. Crifasi... Braitwaite. Ankara.Cox. Flanagan. Gündüz. S.28(l). Aydın.Widdop. Duydu. Contam. (1997). R. Cüley. T. N. Schvvald. \Villiams & Wilkins a VVaverly Company. B. Donike. (1998). . Uysal. The Royal Society of Chemistry.. F.. WHO Genova. (1975). Y. (1998) "Urinary excretion of lotal and inorganic lead in tetraethyl exposed workers" Bull: Environ. (1999) "A modified method for dctormination of hippuric acid in urine by HPLC" Ankara Ecz. Handbook of Emergency Toxicology. Ellenhorn's Medical Tosicology. Wolff.Vural. Süzen... Duydu. No: 37). (1996). A. Emerson. 60: 395-401. N. S. Basic Analytical Toxicology. analitik: 6) A. (1995). 214 Craf. Y.. S.Ecz. Toxkol. (no. Curry.Ü. M. "Urinary excretion of lead and 8-aminolevulinic acid in vvorkers occııpationally exposed to tetraethyl lead" Biological trace element research 63: 185-194. genel: 147. 38. Ulucanlar Matbaacılık Sanayii. Işımer. (1998).. Feldstein. İM.Derg. 2.C.. Beauftragter für Dopinganalytik Des Bııııdesinstitüts für Sportvvissenschaft. 292-296.37-46. A..A.... Band I. (Edt). Basımevi. H. Fak . N. "Haşiş içindeki majör kannabinoidler olan THC. A. A. J.Ü. Toxicol.. Vandenhoeck & Ruprecht in Göttingen. (1988). Duydu..R. Fak. (1967). E. "List of doping classes and methods".. A.. A. G. (1972). Süzen. 263-287. Vural. press. (1990). Gadamers Lehrbuch der Chemischen Toxikologie und Anleitung zur Ausmittelung der Gifte. "Alcohol Analysis" in Essentials of Forensic Science.. Sayal... N.

Am. Vural. London 2. A. (1983). Prentic Hail. Biyol. 8. "A modified method for the analysis of carhon monoxide in postmortem blood". "Concentration adjustment of spot samples in analysis of urinary \enobiotic metabolites". (1990). A. Fak. JAnal..D (Edt) 5.. F. Fak. N. Med. (1981).. Derg. A. J.. 28.. Poklis. G. Moffat. Fak.C.. A. GLK ile tayini ve yöntemin trafikte uygulunmasf./ .Ü. 1-6. Quattrocchi. R. "Ankara'da hava ve insanlarda kan kurşrn seviyesinin arattırılması". 8(1): 55-68. No: 73). Ecz. Anal. Stolman. '"Standardization of carboxyhemoglobin by ınicrospectrophotometric method and application of the tnethod to vvorkers occupationally c\poscd to carbonmonoxide". B. Burgaz. 23 (1-2): 11-20. (kvıtp.küpçü. L.. (1963). A.Ü.. Vural. baskı....V.Ü. Toxicol. Vural. TürkHij. Ankara (A. Vural. B. Jackson. N. (1986). Ankara Ecz. London 1.. 70-131. Güvendik. Siegel. (1988) "A Comparison of a microdiffusion method for ethanol and the Abbot TDx ethanol assay". Doğa Bilim Dergisi: Tp (7) 192-200.(1994). N.. "Türkiye'de kullanılan klorlu fenoksiasetik asit grubu herbisitlerin idrarda tayini için bir yöntem". R. A. 50. Ecz. Thomson. Doğa Seri C. Ş. (II) 2: 190-199. 215 Vural.A.F.. "Biological exposure index as a complement to the TLV".. Ş. Ecz.. Ind. VViddop.(1984).S. (1996). 406-412. Lowry. Basımevi. (1993) "Sık zehirlenme nedeni olan ilaçların terapötik ve toksik kan dü/eylerinin araştırılması". Capshavv. B. Saygı. N. (1983).. Motacedded. Mde. Clarke's Isolation And Identification Of Drugs.K. Fak. Mec.. 17: 637-642.. L. Academic Press. 103-114. (1988). N. (1996). K. J. S. L.. . M. baskı. Vural. "Analytical / Forensic Toxicology" in Cassarett & Doull's Toxicology Klaasser C. Serrano. J... V:II Saferstein. Progress in Chemical Toxicology V:I. Trevisan. Vural. Kahraman. Mec.Ü. Yayınları. L. "Karbonmonoksit zehirlenmesi ile ölenlerde ve sigara içenlerde karboksihemoglobin ve methemoglobin düzeyleri". (!2):348-349. (1986). Z: (1978). NVilkinson... Moss. "Kan alkolünün (mikroyöntemle. Toxicol. Der. N. baskı Mc Graw Hail New York .(Edt).. 578-582. 951-969. "Forensic Identification Of Controlled Substances" in Forensic Science Handbook. The Pharmaceutical Press... Toksikoloji. Der. Pannel. A. N. J.

Vural) (A. Derg. N.Vural. 216 Duydu. Süzen.100007). Sayın. (1986). Adli Tıp Ens. Vural. B. (1995).. Farmasötik Toksikoloji Anabilim Dalı. Danışman: Prof. N. 24(2): 83-94.Ü..Ü. Araştırma Fonu. Vural. Ecz. Alikaşifoğlu.Sağlık Bilimleri Ens.Ü. N. Aromatik Hidrokarbonlara Mesleki Maruziyetin Biyolojik ve Çevresel Olarak İzlenmesi (A. İN. Sağlık Bilimleri Ens.Ü. Farmasötik Toksikoloji Anabilim Dalı. Dr. Doktora Tezi. Danışman: Prof. Dr.Ü. (1995). H. Vural). N. Bull.. Proje No: 90-20-00-01). Doğanyiğit. Mec. Dr. N.. Eczacılık Fakültesi. R. Dr. Postmortem Kanda Kolinesteraz Aktivite Tayininin Adli Toksikoloji Açısından Değerlendirilmesi.Ü. Metil Alkol Zehirlenmesinde Biyolojik Materyalde Biyokimyasal Değişikliklerin İncelenmesi (A. (Yüksek Lisans Tezi. Dr. 57:315-320. Ecz. Vural).Ü. \ AR.. Doktora Tezi. H.. "Organik baz yapısındaki stimülanların (doping maddelerinin) idrarda İTK ve GLK ile nitel ve nicel analizleri". N.Ü. Danışman: Prof. Dr.. Toxicol. Dr.Ü. (1989).Ü. Fak. (1993). "İdrarda testosteron ve epitestosteronun ince tabaka kromotografisi ve gaz sıvı kromotografısi ile tayini". Dr. Danışman: Prof. A. Y. "Effect of time interval betvveen the traffic case and alcohol on thc legal blood alcohol limit in traffic accidents". (1996). Disiplinlerarası Anabilim Dalı. İN. Ergun. Vural). N. A. 13(1-2): 65-77.VRLANILAN TEZLER Aksu Şan.Türkiye'de Kullanılan Dipiridil Grubu Ve Klorlu Fenoksiasetik Asit Grubu 1 Icrbisitlerin Analitik Toksikoloji Açısından İncelenmesi (A.. H. Doktora Tezi. (A. Vural.. Burgaz. (1999). Vural) (A.. S. Modiflye Bogen ve Gaz Sıvı Kromotografisi Yöntemleri ile Kanda Etil Alkol Tayininin Analitik Toksikoloji Açısından Araştırılması... Proje No: 91. N. S. Danışman: Prof.Ü. . Methylmercury in hair of fishermen from Turkısh coasts. N. Organik Fosforlu İnsektisitlere Mesleki Ve İndirekt Maruz Kalmanın Toksikolojik Yönden İzlenmesi (A. Adli Tıp Bülteni 1(2): 74-81. Yüksek Lisans Tezi.Ü. Vural). Farmasötik Toksikoloji Anabilim Dalı Doktora Tezi.. Danışman: Prof.. Ş. 19(l-2):59-70. Contam. Sayın. Danışman: Prof.: Araştırma fonu. Vural). Danışman: Prof. N. Saygı. Ünlü. (1996).. (1983). Bazı İlaç ve Pestisitlerin Enzimatik Yıkılanma ile Postmortem Analizleri (A. (1995). Ecz. Yüksek Lisans Tezi. Fak. Vural. Eııvinm.Sağlık Bilimleri Ens. "Kan alkol düzeyini etkileyen faktörlerin adli tıp açısından değerlendirilmesi". A.. N. Vural). Doktora Tezi. (1983). Besbelli. N. Sağlık Bilimleri Ens. N.Sağlık Bilimleri Ens. FaLDerg. N. (1996). N. Alkil Kurşun Bileşiklerine Maruziyetin Biyolojik İzlenmesi (A. Bahardoğan. (1993).

Adli Tıp Ens. Dr.Güvendik. Z. 44. Saygı. S. Dr. Ens. Dr.. 211. 184 Alkaloidler. (1982). S. (1988) Anabolik Siteroitlerin İdrardan İzolasyonları ve Tanımlanmaları. 64. Motaceded.Ü. N. N. Ecz. 194.Ü. Ankara'da Hava ve İnsanlarda Kurşun Seviyesinin Araştırılması (A. Dr. Türkiyede Sık Olarak Zehirlenmelere Neden Olan İlaç ve Pestisitlerin Xad-2 ile İdrardan İzolasyon Koşullarının Araştırılması ve Bir Toksikolojik Analiz Tarama Yönıeminin Geliştirilmesi (A. 66. A. Ens. 20.. 13. Toksikoloji Bilim Dalı Doktora Tezi. Toksikoloji Kürsüsü Doktora Te/i. (1998). (1982).Ü. N. Danışman: Prof. Ecz. Danışman: Prof. (A. H. Fak. 217 İNDEKS -AAAS. Dr. Danışman: Prof. Lisans tezi. Doktora Tezi. Testosteron Ve l'.Vural). N. A. Dr. (1994). 40. . Vural).pitestosteronun GSK ile Tayini (A. Danışman: Prof. Dr. Araştırma Fonu No: 87-30-0012).Fak.Danışman: Prof. Y. Usanmaz. Ecz. Danışman: Prof.Ü.Fak. Bil. 183. Vural).. 212 Alkil fosfat. Sağ. Düşük Düzeyde Kurşun Maruziyetinde Bazı Biyokimyasal Parametrelerin Araştırılması (A.Tümtürk. 185 Alkil kurşun. Alkol Hassasiyeti ve Alkol Metabolizması Enzimlerinin Postmortem Araştırılması ve Adli Toksikoloji Açısından Değerlendirilmesi (A. 104 Aldrin. Doktora Te/i. 36. G. Danışman: Prof. 50. Ens.Ü.Ecz. ve TÜBİTAK Tıp Araştırma Grubu. N. Organik Baz Yapısındaki Stimülanların (doping maddelerinin) İdrarda İTK ile Nitel ve Nicel Analizleri.Ü. Danışman: Prof. \.Ü. Vural. G.Toksikoloji Bilim Dalı Doktora Tezi. Ş. Y.Ü. (2000).Lisans Tezi.Sağlık Bil. (1982).Ü. 195.. Süzen.Fak. Sağlık Bil. 182. 196. Sayın.Vural). İş Yeri Ortamında Formaldehitin Çevresel İzlenmesi (A. Di. 195 . N. N. (iü\ endik). Proje No : TAG 433. 198 Aldehitler. 65. Kara kaya. 31. (1977) Mikrosspektrofotometrik Yöntemle Karboksihemoglobin Tayininin Siandardizasyonunu ve Bu Yöntemle Mesleksel Olarak Karbonmonoksite Maruz Kalanlarda Kiirhonmonoksit İnhalasyonunun Saptanması (A..Vural). Vural). Doktora Te/i.

36 Arsenik. 186. 26. 22. 65. 109 Apomorfin. 18. 31. 13. 49. 28. 32. 176 Anılbter maddeler. 52. 208 Baıbital. 60. 70. 187 Asiclık ilaç. 43 Aininoklorobenzofenon. 194 Aselamid. 49. 172. 66. 124. 69. 3. 167. 139. 46. 159 Asetil tiyokolin. 114 Amberlit XAD-2. 140. 17. 105. 17. 155. 194 -BBakır. 150 Barbitüratlar. 28. 28. 46. 67 Antikor. 44. 36. 26. 67. 154 Aminolevülinik asit. 125. 57 Aspirin. 159 Antijen. 104. 18. 66. 91. 142. 29. 126. 69. 169 Ben/en.73 Antimon. 71. 19.65 Anlipirin.44. 149. 26. 112. 17. 158 Atomik absorbsiyon spektrofotometresi. 52 Asidik iyodoplatinat. 48 Aıııletamin. 32. 34. . 196 Anilin'. 47. 56. 34.Alkolmetre.36. 64. 138. 174. 7. 118 Asetaminofen. 175. 21 Aromatik primer aminler. 177. 27. 143. 144 Boam testi. 25 Aseton. 142 Amon\um pirolidin ditiyokarbamat. 74. 147. 179. 27. 195 Amoharbital. 31. 144.

172 Difenilamin. 3. 150. 22 Dializ. 28. 154 Berlin mavisi. 24. 20. 95. 185 Dikromat testi. 184. 38. 137 Ben/odiazepinler. 154 Diazinon. 210 Bratton-Marshell. 27. 24. 42 -D5. 26. 151. 108 Çinkofen. 52 Civa-2. 185 Dietilpropion. 182.5'. 189 DDT. 20 . 27. 26. 175 Digoksin. 88. 92 Bizmut. 136. 151. 15. 23.ditiyobis (2-nitrobenzoik asit). 107.69. 29. 93 Desipramin. 81 -CCıva.127. 4. 157. 36. 102. 182 Demir-2-hidroksit. 31. 188 Diazo reaksiyonu. 96. 212. 152. 101. 28.73 Diklorvos. 207 Demir-3-klorür.213 Cıva-1.31 Diazepam.211 Conway mikrodifüzyon. Ben/ofenon. 3. 52. 183 Dietileter. 153 Buchwald. 11. 150. 37. 36 Dieldrin. 128 Dietilfosfat. 156.

104. 173. 44 Knzim dijestiyon yöntemi. 210 DTNB. 125 . 147. 171. 39 En/im yıkılama yöntemi. 172. 41. 40. 180 Eroin. 39 Emetin. 84 Dokofan. 32. 191. 172.214. 81. Dowex 50. 34. 138 Ditiyonit. 126. 17. 99. 47. 40. 167 Distilasyon. 189. 180. 31. 23. 192 Dubovvski yöntemi. 183 Doping. 176. 177. 83. 202 Etil alkol. 112 Etil benzen. 18. 176. 103. 25 Dillie-Koppany testi.216. 44. 90 Duquenois-Levine reaktifi. 172. 191 Esrar. 20. 47 Dragendorff.Dikuat. 170 Eter. 44. 166. Epiıestosteron. 15 Eserin salisilat. 166 218 -EEfedrin. 190. 80. 176 Ekslraksiyon.

99. 118. 36. 179 Fenitoin.Etilen klorür. 1 16. 22 Fraksiyonlu ekstraksiyon. 42 Fen i I hidrazin. 18. 35 Feııasetin. 117. 17.23. 177. 196. 207 Formol. 101. 119. 57. 143. 4. 117 Fenil salisilat. 41. 24. 174 Feni klorür. 92 Fi/ostigmin salisilat. 69 Eenobarbital. 36. 119. 145 Fenoller. 44 Froehde reaktifi. 134. 72 Floroglusin. 20 l'errosiyanür. 197. 19. 20 Feldstein ve klendshoj. 117. Fenoıiyazinler. 120. 39. 25 Fentermin. 165 Fujiwara deneyi. 22 -G- . 135. 32 -F-' FA AS. 36. 198. 38. 191 lloresans polarizasyon immunoassay. 163 Fen i I butazon. 1 17 Formik asit. 102. 21 Formaldehit.211 lomıalin. 199 Fehling deneyi. 44 i enilpropiyonat. 116 Fpn reaktifi. 33. 99. 118.211 Forınalin. 18.

132. 67 İmmunoassay. 215 Karbolik asit. 50. 118. 35 İzonitril deneyi. 22. 123.20. 25. 9. 91 Guayakol. 77. 20. 80. 11. 157. 34 Kloralhidrat. 143 -İİlaç + antikor. -HHead space. 134. 152 Klorfeniramin maleat. 177. 51 İndofenol reakisyonu. 122 Klorlu siklodien. 69. 71. 22. 42 Guayak reçinesi.36 Kinin. 19. 61. 211 Kafein. 57 Klorlu hidrokarbonlar. 44 Hippürik asit. 12. 50. 194. 121. 33 Guignard deneyi. 70. 19. 28. 11. 94 Glukoz. 49. 174. 57 . 7. 13 Kadmiyum. 209 . 61. 127 HPLC. 121. 17. 21 Karboksihemoglobin. 28. 20. 21 Gaz kromatografîsi.Ciallik asit. 126. 29. 44 Kafur. 139. 68. 52.25 Glutetimid. 92 -KKadaverin. 67. 103. 62. 32. 41. 83. Karbon tetraklorür.206 Ketonlar. 35 İzopurpurik asit. 182 Kloroform. 74. 184 Hidrofob nötral maddeler. 44. 186 219 Klorpromazin. 44. 17. 103 Heptadekanoik asit. 36. 150.20. 183. 170 Klordiazepoksit. 17. 134 Karbon monoksit. 211 Kloral. 129 Heptaklor. 74 İnce tabaka kromatografisi. 31. 36 İyodoform deneyi. 125. 66. 30. 176 Gettler-goldbaum yöntemi. 14. 63. 36 Gutzeit. 77.

167. 189. 184 l. 99.ora/epam. 76.cgal deneyi. 75. 52 Metalik zehirler. 86. 162. 175 Metanol. 128. 52. 166 Kodein. 140. 101. 50 Kıomotropik asit. 195. 134. 56. 25. 104 Ksilen. 197 l. 77. 99. 133 Kııpröz iyodür. 169 -MMalıuion. 193 . 169 Marquis reaktifı. 171 Kolinesteraz. 75. 186. 80. 127. 64. 125. 101. 15. 129. 186 Konim. 160. 118.Aktivitesi. 172. 100. 34. 127. 163 . 26 Metamfetamin. 5. 102. 3 Mecke reaktifı. 202 Kreatinin tayini. 166. -LLahstix. 131.203. 170 Kokain. 169 Mefenamik. 165. 79. 184. 132.iebermann'ın indofenol.211 Kscntogenat deneyi. 89. 168. 56. 100. 159. 134 Krezol. 117. 188. 194. 169 Marsh testi. 19 Lantanyum klorür. 27 Kurşun. 36 l.SD.201. 21. 168. 129 Melhb.Kobalt tiyosiyanat. 18. 141. 163 Kreatinin. 33 Kontrollü maddeler. 187 Mandolin reaktifı. 163 Kromatografik yöntemler. 135 Undan. 23.211. 150 l.

96. 43. 172 Nitrobenzen. 9. 104. 17. 129 Metil kloroform. 154. 183 Metil hippürikasit. 57 Nikotin. 60.34. 18.Methemoglobin. 37. 186 Ön denemeler. 164 Millon reaktifı. 150 Norefedrin. 126 Nitrözasit. 173. 174 Nessler reaktifı. 162 Paration. 133. 17. 136 M-MHA. 106. 18. 170 -NN. 57. 131. 159 P-aminosalisilik. 47 Parasetamol. 25. 23. Mikroskopik inceleme. 58. 180 Metoksifenamin. 168. 44 Nötron aktivasyon analizi. 188 Parri deneyi. 156 Metil testosteron. 159. 65 -O-ÖO-krezol.(1-naftil) etilen diamin. 172. 83. 177 Narkotikler. 88 P-aminofenol. 172. 47. 99.215 Metil alkol. N-asetil-p-aminofenol. 17 -PPalladyum klorür. 19. 23. 108. 174 Nötral maddeler. 139. 36 Niketamid. 155 Papain. 138. 42 Organik fosfat esterleri. 129. 143 .52. 23. 95. 185. 159 NBD. 101.42 Organik asitler. 134 Morfin. 163. 175 Mikrodifüzyon. 130. 139. 161 Nordazepam. 163. 11. 35. 121 Metil salisilat. 42. 45 Parakuat. 50.69 Ninhidrin. 152 Nandrolon. 17. 20. 127 Okzalikasit. 17 Organik bazlar. 155. 80.

150. 33. 90. 117 SehifTre:. 155 Salisilik asit. 4. 32 Sujbert yöntemi. 52 . 156 Salisilatlar. 10. 18 Sekonder aminler. 153 Teofilin. 162. 207 Siyanürler. 185 Porllrinler. 95. 95. 100 Sü'llTlr. 212 Pirotannik asit. 22. 96. 42 Salisilamid. 158 Saıııonin. 92. 127 -SSakkarin. 189 Primer aminler.204 Puıresin. 124. 24.210 Pnilrofenol. 93. 64.ıybal) testi.-lrikloroetan. 91.. 215 Tellüryum. 96. 52 Pestisitler. 200 Pentobarbital. 157. 97 98. 38. 56. 166 Sokonal. 164 Sias-otîo.21 Sdıi İT reaksiyonu. 22. 151. 155. 17. 41. 50 Spol testler. 121 T/H oranı.P-dimetilaminobenzaldehit. 128. 136. 127. 36 Protoporfirin. 123. NÜ. 78 P-niiroanilin. 18 Pralidoksim klorür. 91. 192 Sivaniir. 65 Spekıroskopik yöntemler. 19. 97. 138.44 Striknin. !3 Su buharı distilasyonu. 186. 97 Pirogallikasit. i 72 Sek önder aminlerin. 26 SiMoin. 181 TDX. 40. 18. 36. Renk reaksiyonları. 36.80. 13 -RReinsch deneyi. 201. 194. 105 Soıeı bandı.39.33. 104 -TLl. 184 Pikrik asit. 26 Temazepam. 36 Scou (Rı. 17. 4. 9J.ktifi. 36 Sodyum tlorür. 187 220 Piridin-barbitürik asit. 156. 38. 182. 31.57.l. 145 Perfenazin. 173 Selem um.42. 98. 18 Piridin.39. 79 Spekiroskopi.

Testosteron. 45. 181. 195. 20. 172 Trikloro bileşikleri. 22 Trikloroetanol. 52 Toksik anyonlar. 32. 178 Walkleyetal. 157 Trinder testi. 123. 142 Tiyoridazin. 48 Triton x-100. 134 Tranilsipromin. 50 VanJin-sülftirikasi Vitali deneyi. 24 Tripsin. 156. 31 Toluen. 7 Tetrameti! kurşun. 9. 22 Trinder reaktifi. 195 Tiyopental. 202 UV spektrumları. 31 Uçucu zehirler. 34 Uroporfirin. 177. 127. 22. 22. 216 Tetraetil kurşun. 14. 115 -VYarıklı kuvars tüp. 196 Tübokürarin. 165 -V-'. 33. 60 UV-spekrrofotometre. 137 Widmark faktörleri. 196 . 124 Trimipramin. 132. 179. 22 Trikloroetilen. 24. 198 Tetrahidrokannabinol. 69 -UUçucu olmayan organik zehirler. 121.

168 221 . 167 Zwikker reaktifi.-ZZayıf asitler. 47. 43 Zvvikker reaksiyonu.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful