Kapat Ankara Üniversitesi Eczacılık Fakültesi Yayın No: 84 TOKSİKOLOJİ LABORATUVAR KİTABI Prof. Dr.

Nevin VURAL armasötik Toksikoloji Anabilim Dalı Ankara • 2000 Ankara Üniversitesi Eczacılık Fakültesi Yayın No: 84 TOKSİKOLOJİ LABORATUVAR KİTABI Prof. Dr. Nevin VURAL Farmasötik Toksikoloji Anabilim Dalı Ankara • 2000 ISBN 975-482-512 2 Ankara Üniversitesi Basımevi - 2000 ÖNSÖZ Mesleki veya çeşitli nedenlerle oluşan akut veya kronik zehirlenmelerin toksikolojik analizlerini içeren bu kitap, ilk kez 1975 yılında yazılmış olan "Toksikoloji Laboratuvar Kitabı"nın yeniden düzenlenmesi ve daha gelişmiş yöntemlerin ilavesiyle hazırlanmıştır. Kitap Eczacılık Fakültesinde okutulan "Toksikoloji Pratik" derslerine yönelik hazırlanmakla beraber, açıklanan yöntemler adli tıp, işçi sağlığı ve zehirlenme danışma merkezleri gibi kurumların toksikoloji laboratuvarlarında da uygulanabilecek niteliktedir. Adı geçen kurumlar için yardımcı olacağını ümit ederim. İki bölümden oluşan kitapta 1. bölümde toksikoloji uygulaması ve toksikolojik analiz prensipleri hakkında genel bilgilere; 2. bölümde ise sık zehirlenmelere neden olabilen kimyasal maddelerin analizleri (monograf şeklinde) açıklanmıştır. Yöntemlerin bir kısmı rutin laboratuvar imkanları ile yapılabilecek düzeydedir. Bir kısmı da Anabilim Dalımızda çeşitli tez ve proje çalışmalarında uygulanabilirliği gösterilen yöntemlerdir. Kitabın hazırlanmasında büyük emekleri geçen Anabilim Dalımız sekreteri Nurcan Bölükbaş, Polis Akademisi hocalarından Mustafa Dönmez ve eşi Somay Dönmez, Farmasötik

Toksikoloji Anabilim Dalı araştırma görevlileri Ahmet Oğuz Ada ve İlker Ateş'e teşekkürü bir borç bilirim. Prof. Dr. Nevin VURAL Temmuz 2000 İÇİNDEKİLER 1. BÖLÜM TOKSİKOLOJİK ARAŞTIRMALARDA KULLANILAN YÖNTEM ve TEKNİKLER 1. ANALİTİK YÖNTEMLERİN TOKSİKOLOJİK ARAŞTIRMALARDA UYGULANMASI...................................................................................................1 2. SİSTEMATİK TOKSİKOLOJİK ANALİZ.....................................................6 2.1. Numune seçimi ve alınması.....................................................................................6 2.2. Postmortem toksikolojik analiz için alınacak biyolojik örnekler .........................8 2.3. Numunenin korunması ve laboratuvara gönderilmesi.............................................9 2.4. Toksikolojik analizde izlenecek yol........................................................................11 2.5. Toksikolojik analizi etkileyen faktörler...................................................................11 2.6. Analitik bulguların değerlendirilmesi......................................................................14 3. ZEHİRLERİN BİYOLOJİK MATERYALDE DOĞRUDAN ARANMASI. 16 .'i 3.1. Ön denemeler..........................................................................................................17 3.2. Biyolojik materyale doğrudan uygulanan testler.....................................................18 3.3. Bazı metalik zehirlerin biyolojik materyalde doğrudan aranması...........................26 Reinsh deneyi..........................................................................................................26 4. ZEHİRLERİN BİYOLOJİK MATERYALDE İZOLASYON TEKNİKLERİ...................................................................................................... 4.1. Uçucu zehirlerin biyolojik materyalden distilasyonla izolasyonları .......................31 4.2. Uçucu zehirlerin mikrodifuzyon yöntemi ile izolasyonları.....................................37

4.3. Uçucu olmayan organik zehirlerin biyolojik materyalden izolasyonları.................40 4.4. Enzim yıkılama yöntemi ile organik zehirlerin izolasyon ve aranmaları................46 5. ZEHİRLERİN TARAMA YÖNTEMLERİNDE KULLANILAN ENSTRUMENTAL TEKNİKLER......................................................................51 5.1. İnce tabaka kromatografîsi......................................................................................51 5.2. UV ve görünür alan spektrofotometresinin toksikolojik analizlerde kullanılması.. 59 5.3. Gaz kromatografisinin toksikolojik analizlerde kullanılması..................................62 5.4. Yüksek basınçlı sıvı kromatografîsi........................................................................65 5.5. Atomik absorbsiyon spektrofotometresi..................................................................66 5.6. Nötron aktivasyon analizi.......................................................................................67 5.7. İmmunoassay'ın toksikolojik analizlerde kullanılması............................................68 2. BÖLÜM ÖNEMLİ ZEHİRLERİN BİYOLOJİK MATERYALDE ANALİZLERİ..........77 1. UÇUCU ZEHİRLER ...........................................................................................79 1.1. Karbon monoksit.....................................................................................................79 1.2. Siyanür....................................................................................................................93 1.3. Metil alkol...............................................................................................................102 1.4. Etilalkol..................................................................................................................107 1.5. Formaldehit.............................................................................................................121 1.6. Formik asit ve format..............................................................................................123 1.7. Klorlu hidrokarbonlar.............................................................................................126 1.8. Aromatik hidrokarbonlar.........................................................................................130 1.9. Fenoller...................................................................................................................140 2. UÇUCU OLMAYAN ORGANİK ZEHİRLER.................................................148 2.1. Barbitüratlar...........................................................................................................148 2.2. Benzodiazepinler....................................................................................................156

.... Fenasetin ............................ Salisilatlar..................... Kurşun................................................ METALİK ZEHİRLER ..... fiziksel.... 4............................................. zehirlerin izolasyonu..................................... 5...................................... KULLANIMI KONTROL ALTINDA OLAN MADDELER (ve NARKOTİKLER)............161 2......................... Vİ TOKSİKOLOJİK ARAŞTIRMALARDA KULLANILAN YÖNTEM VE TEKNİKLER Bölüm 1.................... 6....................................................................4................................. KAYNAKLAR....194 5...............5.............1................................................................ İNDEKS...........169 3...... kimyasal ve biyolojik özellikleri...................................................................... Uygulamalı bir bilim olan toksikolojinin tarihi gelişiminde analitik yöntemlerin yeri ..............................................1...................2.............................................................. Organik bazlar.....................................................179 4............................................................. toksik dozları............................................. Reinsch deneyi.. LABARATUVARDA İLK YARDIM.....................2........................................................................ Organik fosforlu pestisitler.................................................................... PESTİSİTLER................................... Ek..............................2.... Parasetamol................................207 6..... ÖNEMLİ REAKTİFLERİN HAZIRLANMASI......................... Organik klorlu pestisitler..2................................................................... nitel ve nicel analizleri..................................................................... I................................................................................208 6.............. güvenli kullanımları için risk analizleri ve standardizasyonlarmın yapılması bugünkü modern toksikolojinin uğraş alanıdır..........................................208 Ek.................................................3..................................... canlı organizmada uğradığı değişmeler ve etki mekanizmaları........ 165 2......2..........................................1.................. Anobolik steroidler........... ANALİTİK YÖNTEMLERİN TOKSİKOLOJİK ARAŞTIRMALARDA UYGULANMASI Kimyasal maddelerin (zehirlerin) kaynakları..... 5...................................................180 4...................... DOPİNG MADDELERİ .............. zehirlenmelerin tedavileri.

adli bilimler tarihinde adli tıptan sonra gelişen ikinci daldır. mavi veya yer yer lekeli ise veya kötü kokuyorsa kurbanın zehirlenme sonucu öldüğüne inanılırdı. Modern toksikolojinin tarihinde analitik toksikoloji ve forensik (adli) toksikoloji ilk gelişen dallardır. "pozitif bilimlerin hukuka uygulanması" olarak tanımlanan forensik (adli) bilimlerin de önemli bir dalıdır. yaralanma. Gerek biyolojik ortamın yapısı ve gerekse aranacak ksenobiyotik ve metabolitlerin analizi analitik toksikologun çözeceği problemleri oluşturur. Özellikle 196O'lı yıllardan itibaren enstrumental tekniklerin toksikolojiye girmesi ile çok duyarlı ve spesifik analizlerin yapılabilmesi. fizyolojik ve davranış bozukluğuna neden olabilecek kimyasal maddelerin nitel ve nicel analizleri ile sonuçlarının yorumu alanında uygulanır. . gerekli delillerin toplanması ve bu delillerin analizleri ile suçlu kişiyi belirlemek adli bilimlerin konusudur. Adli bilimler geçmişte olan bir olayı bilimsel yöntemlerle yeniden canlandırarak hukuk ve yasalar açısından değerlendirilmesine yardımcı olur. Genel olarak analizin yapıldığı biyolojik ortam kompleks yapılı ve aranacak madde. Eğer zehirleyici kişi suçüstü yakalanamazsa kurbanın zehirlenmeden öldüğünü gösterebilecek herhangi bir yol (delil) yoktu. Bu nedenle analitik toksikoloji ve forensik toksikoloji tarihi gelişimleri içinde birbirinden yararlanan toksikoloji dallarıdır. Genellikle bu olay bir suçun işlenmesi ile ilgilidir. adli kimya ve kriminalistik dallarını kapsar. moleküler düzeyde araştırmalara inilebilmesi toksikoloji alanında büyük çığır açmıştır.B. kalitatif (nitel) ve kantitatif (nicel) analizleri için gerekli yöntemleri araştırır. Her ne kadar bu geniş tanım. Analitik toksikolojinin içeriği ve uygulamaları bilinmeksizin forensik toksikolojiyi incelemek mümkün olamaz. Yüzyıla kadar doktorlar. Bunun için de "analitik toksikologun" analitik kimyanın yöntemlerini ve tekniklerini çok iyi bilmesi ve kullanması gerekir. avukat gibi) zehirlenmenin semptom ve işaretleri hakkında son derece yanlış nosyona sahiptiler. Analitik toksikoloji. adli tıp. Geniş anlamda adli bilimler. Forensik toksikoloji. ilaç suistimali ve bağımlılığının biyolojik materyalde identifıkasyonu gibi alanları kapsamakta ise de : tarihi gelişimi içinde forensik toksikolojinin uygulaması daha çok kriminal olaylarda görülen ölüm. Bu nedenle vücut sıvı ve dokularında kimyasal madde yanında metabolitlerinin de araştırılması gerekir. canlı organizmaya zarar veren kimyasal maddelerin doku ve vücut sıvılarından izolasyonları. identifıkasyonları. düzenleyici (regülatory) toksikoloji. miktarı çok düşük olduğu için.tartışmasızdır. Diğer taraftan forensik toksikoloji. " toksikolojinin yasal amaçlarla kullanımı" olarak tanımlanır. suçun işlendiği olay yerinin incelenmesi. Diğer taraftan analizi yapılacak madde çoğunlukla. Arsenikle ölen kişilerin kalbinin veya vücutlarının ateşle tahrip edilemeyeceği gibi yanlış düşünceler vardı. organizmada metabolik olaylar sonucunda değişime uğramıştır. hakimler ve diğer hukuk görevlileri (savcı. kullanılan mikro yöntemlerin duyarlı. güvenilir ve tekrarlanabilir olması gerekir. Orfıla (1783-1853) ilk kez adli olaylarda bilimsel delilin gerekliliğini toksikolojik açıdan göstermiştir. adli toksikoloji. Adli toksikoloji . adli antropoloji. O zamanlar eğer ceset siyah. Modern toksikolojinin kurucusu olarak bilinen Mathiev J. bir ksenobiyotik. XIX. geliştirir. adli psikoloji. adli odontoloji.

Böylece terapötik ilaç izlemesi. ölüm nedeninin zehirlenme (As ile) ile olduğu bilimsel olarak göstermiştir. Bu ilaçların kan serumu düzeylerinin kantitatif analizlerinde kesinlik çok önemlidir. (Marsh testi). Örneğin o yıllarda "zehirleyici" olarak isim yapan Marie Lafarge'nin mahkemesinde. Ancak . Analizi yapılan ilacın özelliğine göre değişik yöntemler (kromatografı. İş ortamında iyi endüstriyel hijyenik koşulların sağlanması için işçilerin maruz kaldığı zararlı miktarda. Bir kimyasal maddenin biyolojik sistemlerde analitik yöntemlerle araştırılması ve sonucun pozitif bir delil olarak kullanılmasının adli bilimler içinde önemli bir yeri vardır. valproik asit gibi) terapötik izlenmeleri gereklidir. Bu analizler duyarlı ve güvenilir (standard) analitik yöntemlerle gerçekleştirilir. arsenik. madde bağımlılığının neden olduğu advers etkilerinin toksikolojik analizleri forensik toksikolojinin uygulama alanıdır. Marsh testini kullanarak. Arkadan. Örneğin kantitatif tayinde o ilacın hem kendisinin hem de metabolitinin birlikte ölçülmesi terapötik amaç açısından ideal değildir. bizmut ve cıva gibi metalik zehirlerin ayrılması ve analizi için kombine bir yöntem olan Reinsch testi (1841). temelde analitik toksikolojiye dayanmaktadır. Örneğin aromatik bir hidrokarbon olan toluenin işyeri ortamında TLV-TWA olarak tayini. teofılin.Bir ilacın belirli zaman aralıklarında plazma konsantrasyonunun izlenmesi. prokainamid. alkaloidlerin ekstraksiyonu ve ayrılmasında kullanılan ve halen tüm uçucu olmayan zehirlere uygulanan Stas-Otto yöntemi (1851) ve fosfor identifıkasyonunda kullanılan Mitscherlich deneyi (1855) gibi (bilim adamlarının isminin verildiği) yöntemler sayılabilir. ortalama plazma düzeyinden sapmayı gösterir ve buna göre doz artırılır veya azaltılır. Özellikle terapötik indeksi küçük ve yan etkileri açısından önemli olan ilaçların (fenitoin. Marsh 1836'da dokularda arsenik tayini için güvenilir bir yöntem geliştirmiştir. tehlikeli maddelerin idendifiye etmek amacı ile çevresel izlenmeleri yapılır. Bu nedenle de kullanılan metodolojinin özellikle seçici olması gerekmektedir. antimon. Toksikolojinin babası olarak bilinen Orfıla'nın rolü o zamanlarda olan meşhur öldürme olaylarında "ekspert tanıklık" yapmasıdır. digoksin. Adli toksikolojinin gelişimi kimyasal maddelerin analizi ile ilgili analitik yöntemlerin bulunması ve geliştirilmesi ile beraber olmuştur. maruz kalan kişilerin kanlarında toluen . kişisel maruziyetin ise biyolojik parametrelere göre biyolojik sıvılarda analizi ise "biyolojik izleme" olarak ifade edilir. Endüstride kimyasal maddeye maruziyetin belirli standartlara göre analizi ve yorumlanması "çevresel izleme". zehirlerin genel olarak taranmasında Fresenius (1845) ve von Babo (1847) tarafından geliştirilen yöntemler. lityum. ölen kişinin iç organlarında. (therapeutic drug monitoring). ilk kez İngiliz kimyager James M. immuno assay gibi) seçilmelidir. Endüstriyel toksikoloji ve regulatory (düzenleyici) toksikoloji uygulamalarında kimyasal maddelerin analizleri. Örneğin. arsenik (As) zehirlenmesinden şüpheli ölüm olaylarında. alkol ve ilaçların neden olduğu trafik suç kazalarının araştırılması. maruziyetin biyolojik ve çevresel izlenmelerinde analitik yöntemlere ihtiyaç vardır.İşte ilk kez Orfıla 1814'de zehirlerin kimyasal ve fiziksel yapısının incelenmesine sistematik bir yaklaşım getirmiştir. Toksikolojinin diğer bir uygulama alanı terapötik ilaç izlenmesidir. Zehirlenmelerin neden olduğu ölüm olaylarında postmortem toksikolojik analiz. amitriptilin. idrarlarında metabolitleri olan hippurik asit ve o-krezol tayini "biyolojik izlemeye" örnektir. Genellikle bir ilaca verilen terapötik cevap ilacın uygulanan dozundan çok kandaki konsantrasyonu ile ilişkilidir. çevresel izleme.

metabolitleri ve kontaminantlarının neler olabileceği. Toksikolojide analitik yöntemlerin uygulanmasına yönelik olan bu kitapta zehirlenmelerde ve kimyasal maddelere maruziyetin belirlenmesinde kullanılan genel analiz yöntemleri ile önemli toksik maddelerin biyolojik materyalde idendifikasyonu ve tayinlerinde kullanılan yöntemlere örnekler verilecektir. Zehirlenmelerde zehirlenmeye neden olan kimyasal maddenin identifikasyonu. numunenin saklanması. Örneğin p9-tetrahidrokannabinol ve birçok 6 benzodiazepinler metabolitleri şaklinde atılır. numune cinsi ve numunenin alındığı tarih ve saat yazılır. Bu amaçla da maruz kalınan kimyasal madde veya karışımlarının kan. saç gibi biyolojik materyalde kendileri ve/veya metabolitlerinin kalitatif veya kantitatif analizleri yapılır. Numuneyi alan kişinin ve analizi yapan toksikoloğun kimyasal maddenin bozulması. laboratuvara gönderilmesi ve analize hazırlanması belirli bir sistematik düzen içinde yapılır. kalitatif ve kantitatif analizinde izlenen yöntem aşağıdaki sıraya göre yapılır : 2. ve yeterli derecede tekrarlanabilir olmalıdır. . Zamanımızda toksikolojinin her alanında. 2. idrar.çevresel izleme yanında maruz kalınan internal dozun incelenmesi (biyolojik izleme) maruziyetin daha iyi bir göstergesi olarak kabul edilir. ilaç suistimali ve bağımlılığının araştırılmasında ve terapötik ilaç izlenmesinde. toksikolojik problemlerin çözülmesinde bir çok yeni analitik teknik ve cihazdan yararlanılmaktadır.C. numune alma şekli. Sonuç olarak adli toksikologlar tarafından toksikolojide uygulaması başlatılan analitik yöntemlerin çeşitliliği ve gelişmesi devam etmektedir. Ayrıca kompleks yapıdaki biyolojik materyalde ise çok düşük miktarda bulunduklarından dolayı bu yöntemlerin duyarlıkları yüksek. İdrar : Toksikolojik analizlerde bir çok kimyasal maddeler ve metabolitlerinin taranmasında tercih edilen bir sıvıdır. ilaç ve kimyasal maddelerin idrardaki konsantrasyonunun kana göre daha yüksek (100 kere daha fazla olabilir) olması ve proteinlere bağlı olmadan atılmasıdır. İdrar ve kan genelde en çok kullanılan örneklerdir. Ancak bazı ilaçlar idrarla sadece metabolitleri şeklinde atılır ve ana madde bulunmaz. Böyle durumlarda ilacın kendisinin diğer bir vücut sıvısı (kan) veya dokusunda aranarak identifıkasyonu yapılmalıdır (Moffat. ve ark. Alınan numunelerin uygun numune kaplarına alınması ve etiketlenmesi gerekir. ölüm olaylarında toksikolojik analiz için "biyolojik materyal" olarak tanımlanan vücut sıvı ve dokularından örnek alınır. mesleki veya çevresel kimyasal maddelere akut ve kronik maruz kalmanın değerlendirilmesinde. metabolizması. En önemli üstünlüğü.1. Etiketle numunenin kime ait olduğu. analizi nasıl etkileyeceğini bilmesi gerekir. SİSTEMATİK TOKSIKOLOJIK ANALIZ Zehirlenme olaylarının identifıkasyonunda doğru numune seçimi. Numune seçimi ve alınması Akut zehirlenmelerde. Analizde kullanılan yöntemlerin her kimyasal maddeyi tanımlayacak spesifıklikte olması gerekir. A.

2. Oral yolla zehirlenmelerde genel olarak toksik madde en yüksek konsantrasyonda mide içeriğinde bulunur. Kantitatif değerlendirme için bu gereklidir. Çünkü postmortem kanda glukoz tayini bu açıdan bir önem taşımaz. kan örneği (alkol tayini için) ve hiçbir koruyucu veya antikoagulan içermeyen 10 mi kan örnekleri ayrı ayrı tüplere alınır. 2. Bilinci olmayan hastalardan idrar kataterize edilerek alınır. Analiz için en az 50 mi numune gereklidir. İlk mide yıkama suyu toksikolojik analiz için daha önemlidir. İlaçların tanımlanmasında ve kantitatif analizinde en uygun örnektir. Ölümden hemen sonra kalp kanı alınabilir. kusmuk ve elbise üzerinde kalan kusmuk kalıntısı analiz için kullanılır. Heparinize edilmiş kan örneği (CO ve birçok ilaç zehirlenmesinin teşhisi için). Cam tüplere alınan kan örnekleri ağzı sıkıca kapatılarak analize kadar buzdolabında saklanır. Kural olarak hiçbir koruyucu konulmamalıdır. alkoller. Postmortem toksikolojik analiz için alınacak biyolojik örnekler . siyanür. Henüz absorbe olmamış ve bozulmamış ilaç kapsülleri. Ölüm olaylarında alınabildiği kadar idrar örneği toplanmalıdır. İdrar kesesinin boş görüldüğü durumda idrar kesesinden "temas" yolu ile örnek alınır. Mideden alınan örnekler ilaçların ve toksik maddelerin taranması için uygundur. Mide içeriği ile ilgili örnekler plastik kaplar içinde toplanır. Vücut boşluğuna sızan kan hiçbir zaman alınmamalıdır. fakat perifer kan (femoral ven) tercih edilmelidir. tabletleri. Postmortem kan örneği en az 2 tane alınır. %1 NaF içeren 2 mi. Boş idrar kesesinde bulunabilecek glukoz veya aseton mikro yöntemle tayin edilir. Mide içeriği veya mide yıkama suyu : Mide içeriği. mide yıkama suyu. hastaneye getirilen hastadan 2-3 şekilde kan örneği alınır : 10 mi. Çünkü diğer vücut sıvıları. Genel olarak 100 mi idrar örneği yeterlidir.1986). İki tarafından ligatüre edilerek. Numuneler ayrı ayrı alınır. mümkün mertebe şekli bozulmadan uygun bir kap içinde laboratuvara gönderilir. diğer depresanlar. mide içeriği ile kontamine olabilir. Akut zehirlenmelerde.Bu durumda idrar örneğinin kateter sıvısı (çoğu kez lidocaine gibi bir lokal anestetik içerir) ile kontamine olabileceği göz önünde bulundurulmalıdır. CO. trankilizan gibi birçok ilaç ve toksik maddeler için koruyucu konmaz. Rutin analizlerde 20-30 mi kan yeterlidir. bitki parçacıkları gözle bile görülebilir. Bu analiz özellikle diabet durumunun belirlenmesinde yararlıdır. Kan alınırken. Ölüm olayında ayrıca mide içeriği ile birlikte mide de alınır. Alkol analizi için en az %1 oranında NaF içeren 10-20 mi kan örneği ayrıca alınır. Kan . Her birinin total hacimleri kaydedilir. Sodyum florür. alkol veya heparin içeren fenol İti koruyucuları içeren dezenfektan "swab"ler kullanılmamalıdır. prezervatif olarak kullanılır ve kanın mikrobiyel putrifıkasyonunu ve böylece "endojen alkol oluşumunu veya alkol kaybını" önler.

Ölümden sonra otopsi sırasında en çoğunlukla mide muhtevası. beyin ve böbrek örnek olarak alınır. 1975.. CN. karaciğer.kan. zehirlenen kişi ve ölünün çevresinde bulunan şişeler.3. Numunenin korunması ve laboratuvara gönderilmesi . Her test için küçük bir miktar kullanılır. CO. Kronik metal zehirlenmelerinde kemik dokusundan örnek almak gerekir.Yukarıda açıklanan idrar. A. kaplar. CN. Cesetin bozulması durumunda beyinden her zaman örnek alınmalıdır. Cd gibi). Değerlendirmede asıl olan biyolojik numunedir. Olay yeri kalıntıları : Zehirlenme olayının olduğu yerde (olay yeri). metadon. 1995) Eğer şüphelenilen zehir uçucu bir madde ise beyin (100 gram) ve akciğer örneği (200 gram) istenir. mide (ölüm halinde) ve içerikleri hem ölüm olmayan zehirlenmelerde (antemortem) hem de ölümden sonra (postmortem) toksikolojik analiz için alınır. Numune Beyin Karaciğer Böbrek Kan (kalp) Kan (femoral ven) Vitröz humor Safra idrar Mide muhtevası Akciğer Miktar 100 g 100 g 50 g 25 mi 10 mi Hepsi Hepsi Hepsi Hepsi 200 g Kullanıldığı analiz Alkol ve diğer uçucu zehirler Bir çok toksik maddeler Metaller (Hg. Bu tip materyalden alınan numuneler ancak destekleyici olabilir. safra. PCB'ler gibi) adipoz dokudan (50 gram) da örnek alınmalıdır. Pestisitler gibi yağ dokusunda biriken maddelerle zehirlenmelerde (klorlu hidrokarbon lu insektisitler. (Cravey. trankilizanlar Alkol. Bu nedenle "olay yeri kalıntısı " olarak isimlendirilen bu materyal analiz için alınır. Saç örneği ise hem ölüm olmayan kronik zehirlenmelerde ve hem de postmortem analizlerde kullanılan önemli bir biyolojik materyaldir. sulfanamitler Alkol. kan. idrar. Tablo 1. miktar ve hangi zehirlenmelerde seçilecekleri gösterilmiştir. Poklis. depresanlar. diğer şüpheli materyal zehirlenme olayı ile ilgili olabilir.Otopsi sırasında toksikolojik analiz için alınacak biyolojik materyal.R. trankilizanlar Alkol Morfin. uyku ilaçları gibi birçok ilaçlar Zehirlenmeden veya ölümden kısa bir süre önce alınan zehirler Inhalasyon zehirleri Yöntemler geliştikçe alınması gereken biyolojik örnek miktarı da azalmaktadır. depresanlar. glutetimid ve diğer ilaçlar Metaller. 2. CO. Olay yeri kalıntısından birkaç miligram örnek yeterli olabilir. H. Tablo l'de postmortem toksikolojik analizde kullanılan biyolojik materyal.C. Alınan örnek katı ise birkaç mililitre su veya uygun bir organik çözücü içinde çözülür. Örneğin karaciğer örneğinde daha önceleri 250-500 g alınması istenirken son yıllarda 100 g yeterli görülmektedir. ve Baselt R.

5. homojenize edilmesi gerekir. Bu durumda bekletme sırasında analizi yapılacak maddenin (biliniyorsa) bozulmama koşullan sağlanmalıdır. 5. izolasyon yapmadan önce. alınabilen numune miktarı. Toksik anyonların dializ yöntemi ile ayrılması ve analizleri yapılır. H2S ve özellikle HCN'in çözünmüş oldukları organ sıvılardan ayrılabilecekleri hatırlanmalıdır. Toksikolojik analizi etkileyen faktörler 1) Toksikolojik analize başlamadan önce bazı faktörlerin göz önüne alınması gerekir. daha uzun süre bekleyecek örnekler ise (-20)°C de saklanır. Ancak bu durumda alınan numunenin analizden önce iyice ezilip. enzim. aranacak 11 . Mide içeriği. 2. idrar ve kanda. yüksek basınçlı sıvı kromatografisi (HPLC) ve gerektiğinde gaz-kütle spektrometresi (GC-MS) kullanılır. Ultraviyole spektroskopisi (UV). Kimyasal maddenin kesin identifikasyonu (destekleyici testleri) ve kantitatif tayini yapılır. Özellikle etil alkol analizinde bu ilave zorunludur. atomik absorbsiyon ve emisyon spektroskopisi ile kalitatif ve kantitatif analiz yapılır. Ancak doku ve sıvıların bozunmasından etkilenecek toksik madde analizlerinde numuneye %1 oranında sodyum florür ilavesi yapılabilir. Metalik zehirler için Reinsch testi.İdeal olan numunenin alımından hemen sonra laboratuvara gönderilmesi ve analizin yapılmasıdır. Toksikolojik analizde izlenecek yol Laboratuara gönderilecek biyolojik materyalde toksikolojik analiz aşağıdaki şemaya göre gerçekleştirilir : 1. ekstraksiyon. dijestiyonu gibi) uygulanır. Koruyucu madde ilavesinden çoğunlukla kaçınılır. İmmunoassay de tarama testleri arasında sayılmaktadır. 3. Genel olarak ise gerek antemortem gerekse postmortem alınan örnekler birkaç gün içinde analizi yapılacaksa (+4)°C de . 10 2. 6. 7.Biyolojik materyalden kimyasal maddenin ayrılması için izolasyon yöntemleri (mikrodifüzyon.4. ince tabaka kromatografisi (İTK) ve gaz kromatografisi (GLK) en çok kullanılan yöntemlerdir. diğer kalan kısmı gerektiğinde incelenmek üzere saklanır. mühürü ve üzerindeki etiket) incelenir. Numunenin net ağırlığı veya hacmi saptandıktan sonra 1/3'ü analiz için hazırlanır. ön denemeler uygulanr. 8. 2. -10°C den aşağı sıcaklıklarda numunenin saklanması sırasında CO. Bu faktörler arasında. ambalaj şekli. 4. Numunenin ambalajı açılmadan önce dış görünüşü (büyüklüğü. İzole edilen zehirlerin nitel (kalitatif) analizleri için genel tarama testleri uygulanır. Bu amaçla GLK. Ancak analize kadar numunenin bir süre beklemesi gereklidir.

Ölümden sonra oluşan "Thanatokimyasal" değişimleri bilmek çok önemlidir. nemi ve süresi gibi çeşitli etkenlerle cesette enzimatik ve nonnzimatik proseslerle bozunma olur. Çeşitli nedenlerle otopside ve numune almadaki gecikmeler. otopsi ve toksikolojik analiz en kısa zamanda yapılmalıdır. Çünkü böbrek bir çok zehirlerin atılım organıdır. fiziksel ve kimyasal özellikleri ile ilgili bir çok ayrıntılı çalışmalar bulunmaktadır. Ayrıca mikrobiyel metabolizma cesette bulunan zehiri parçalayabilir veya "ptomain" veya "kadaverik alkaloidler" adı verilen diaminlerin (putresin ve kadaverin) oluşmasına neden olur. analizi etkileyen birçok interfere edici maddelerin oluşmasına neden olur. etil alkol gibi maddelerin konsantrasyonları azalabilir veya artabilir. Stolman. ortamın sıcaklığı. Bunun yanında barbitüratlar.kimyasal maddenin mahiyeti ve zehirlenmeye neden olduğu düşünülen şüpheli maddenin biyotransformasyonu ve özellikle postmortem doku veya sıvılarda oluşabilecek bozunma maddeleri hakkında bilgi edinilmelidir. 1995) . Bu nedenle kimyasal maddenin karaciğerdeki konsantrasyonu kana göre çok yüksek (enaz 100 misli) olabilir. Oral yol ile zehirlenmelerde öncelikle mide içeriği analiz edilir. Eğer belirli bir maddeden şüpheleniliyorsa veya biliniyorsa bu durumda toksikolog öncelikle zehrin konsantre olduğu doku veya sıvıları analiz materyali olarak seçer. Putrefaksiyonun derecesi ve mikrobiyel aktiviteye bağlı olarak kandaki CO (COHb). siyanür. Poklis. Bazı durumlarda sadece metabolitlerin bulunması zehirlenme nedeni olan ilaç veya zehir için bir delil olabilir. bu nedenle yüksek konsantrasyonda toksik madde ve /veya metabolitlerini içerebilir. striknin ve civa gibi toksik maddeler ise çok dayanıklıdır ve ölümden uzun yıllar sonra bile tanımlanabilirler. Örneğin CO zehirlenmesi şüphesi varsa kan (COHb şeklinde bulunur) öncelikli analiz sıvısı olarak kullanılır. Analizi etkileyen bu maddelerin mahiyeti. Ana madde ile birlikte (ana majör) metabolitinin de izole edilmesi gerekir. (örneğin fenil alaninin bakteriyel dekarboksilasyonu ile oluşan feniletilaminin amfetamine çok yakın özellik göstermesi gibi. mikrobiyel bozunma sonucu birçok endojen maddeler oluşur. Eğer tükrük veya saç biyolojik materyal olarak kullanılacak ise o zaman doğrudan kokain aranır. Cesedin bekletilmesi sırasında. Gadamer. "İmmunoassay" gibi tarama yöntemleri ana maddeden çok idrardaki metabolit analizine dayanır. 12 Kural olarak ölümden sonra. 1969. Bu kadaverik alkaloidlerin fiziksel ve kimyasal özelliklerinin sıklıkla rastlanılan zehirlere benzediği ve bozunmuş cesetten izole edilen bu maddelerin morfin ve benzeri ilaçlar gibi aynı renk reaksiyonlarını verdikleri 1870'Ii yıllarda bile biliniyordu. 1965. Daha sonraları oluşan diğer endojen maddelerin de ilaçlara benzer özellikleri gösterilmiştir. Toksikolojik analiz yapan kişinin (kimyasal toksikolog) ilaç ve kimyasal maddelerin biyotransformasyonunu bilmesi gerekir. Çünkü letal doz veya üstünde bir miktarda alınan zehirin absorbe olmamış kısmını içerebilir. Daha ileri testlerle (GC ve GC/MS gibi) kokain ve majör metabolitleri (benzoilekgonin ve ekgonin metil esteri) ayrılarak kantitatif analizleri yapılır. Arkadan idrar analizine geçilir. genel sistemik dolaşımdan önce karaciğere taşınırlar. başlangıç testi olarak immunoassay yöntemi ile idrarda majör metaboliti olan benzoilekgonin aranır. Örneğin kokain bağımlılığının saptanmasında.) Cesete kötü koku veren bu aminler dışında. İlaç ve zehirler gastrointestinal sistem ve diğer yollardan absorbe olduktan sonra.

ilaçların ve ksenobiyotiklerin . çalışmalıdır. deteksiyon limiti (kullanılan cihaz ile ilgili). 3) Analiz niteliğinin güvenirliliği (quality assurance) : Analiz yapılacak numune ile birlikte bilinen pozitif ve negatif kontrol numunelerle paralel. ve seçiciliği ile ilgili parametreler de incelenerek. toksikolog çeşitli biyolojik sıvı ve doku örneklerinde yaptığı analiz sonuçlarına bakmalıdır. kan serum veya plazma konsantrasyonları ile fizyolojik etkileri arasında bir korelasyon vardır. Kullanılan yöntemin duyarlığı (mg/1 veya |Jg/ml olarak). bulgularını ve konsantrasyonunu tayin ettiği maddenin ilgili kişinin üzerindeki fizyolojik ve davranış etkilerini yorumlamalıdır. analizi yapılacak madde ile hazırlanmış standardı içerir.2) Reaktifler ve ilaç standartları : Kullanılan kimyasal maddeler saf olmalıdır. Adli toksikoloğun çoğunlukla karşılaştığı en güç problem. Bu durumda bu maddelerin kendileri yanında piroliz (yanma) ürünleri de inhalasyonla alınır. analitik bulguların fizyolojik anlamını yorumlamaktır. reaktiflerin doğru hazırlanmış olması ve stabilitesi kontrol edilmelidir. Üzerlerindeki etiketlerinde spesifikasyonları belirtilenler 13 kullanılmalıdır. analiz sonucu verilecek raporda belirtilmelidir.UV spektrumları ile saflıkları kontrol edilmelidir. Pozitif kontrol numunesi. toksik ve letal olarak sınıflandırılabilirler. Negatif kontrol numunesi (blank: kör). Kokain. Analizi yapılacak madde standardı ile beraber ve gerektiğinde yöntemin kontrolü için dış veya iç standartlar kullanılır. Kimyasal maddelerin ve standardların gerektiğinde ince tabaka kromatografısi ve. 2. Kantitatif testlerde yöntemin doğruluğu. tekrarlanabilirliği ve verimi araştırılmalıdır. . eroin ve fensiklidin gibi bağımlılık yapan maddeler çoğunlukla sigara ile içme şeklinde alınır.s. analiz sırasında kullanılan cam v. Bu maddelerin kendileri ile birlikte yanma ürünlerinin de idrar. Genel bir kural 14 olarak. diğer organlara göre akciğerde daha yüksek konsantrasyonda bulunması ise inhalasyonla alındığını gösterir. Uygulama yolunun belirlenmesi için. gibi malzeme ve reaktiflerden gelebilecek "yanlış pozitif sonucu" kontrol etmek için kullanılır. Örneğin duman şeklinde alınan kokainin piroliz ürünü "crack" anhidrekgonin metilesteridir. kokainin "sigara içme" şeklinde alındığını gösterir. Bu nedenle zehirin gastrointestinal (GI) sistem ve karaciğerde daha yüksek konsantrasyonda bulunması oral yolla alımını. zehir uygulama yerinde en yüksek konsantrasyonda bulunur. biyolojik materyalde saptanan konsantrasyonun kişinin ölümü için yeterli olup olmayacağı veya kişinin davranışlarını değiştirerek ölümüne neden olup olmayacağı cevabını vermelidir. Şüpheli pozitif sonuç görüldüğünde kullanılan malzemenin kimyasal olarak temizliği tekrarlanmalı.6. Bu maddenin idrar veya diğer vücut sıvılarında ve kokainle birlikte yüksek miktarda bulunması. Maddenin uygulama yolu ve dozu hakkında değerlendirme yapmalı. Analitik Bulguların Değerlendirilmesi Numunenin analizinden sonra toksikolog. diğer vücut sıvıları ve dokularında bulunması duman şeklinde alındığını gösterir. Genel olarak. Kimyasal maddelerin kandaki düzeyleri normal (ilaç durumunda terapötik).

ZEHİRLERİN BİYOLOJİK MATERYALDE DOĞRUDAN ARANMASI Akut zehirlenmelerde en önemli olay mümkün olan en kısa süre içinde zehirlenmeye neden olan maddenin identifıkasyonu ve gerektiğinde kantitatif analizinin yapılmasıdır. 1996 ve Ellenhorn. pH ve kimyasal testler aşağıda açıklanmıştır. Daha sonra izolasyon ve destekleyici tarama testlerine geçilir. Bilinmeyen bir madde ile zehirlenmede. postmortem değişimler.1. 1996). Bu örneklerde yapılacak organoleptik öncelemeler (renk. digoksin ve imipramin gibi maddelerle yapılan araştırmalarda bu farklılık gösterilmiştir (Poklis. 16 3. toksikolojik analizin (özellikle adli olaylarda) değerlendirilmesinde farklı yerlerden alınan kan ve doku örnekleri ile sonuçların birlikte incelenmesi gerekir. Etil alkol.N. Kişinin kurtarılmasında. . idrar ve kan örneklerine uygulanır. Alınan numune çeşitleri ve miktarı . femoral ven. Adli toksikolojik analiz sonucu ile ilgili raporda: a) b) Otopsi yapılan kişiye ait genel bilgiler. d) Vücut sıvı ve dokularında saklanan madde miktarının ölüme neden olup olmayacağının yorumunu ve analizi yapan toksikologun imzası bulunmalıdır. Ölümle sonuçlanmayan akut zehirlenmelerde ve madde bağımlılığına yönelik toksikolojik analiz sonuçları da benzeri şekilde belirli rapor örneklerine göre hazırlanır. antidot ve diğer tedavinin yapılabilmesinde zehirlenme etkeninin belirlenmesi hayati önem taşır. c) Numunelere uygulanan izolasyon ve identifikasyon. 1997' ye bakınız). Bu testlerde kullanılan reaktiflerin hazırlanması kitabın sonunda verilmiştir.J. Genelde zehirlenmeye neden olabilecek maddelerin sayısı en az 1500'ün üstündedir ve bunlardan 250-300 kadarı ile de sık zehirlenmeye rastlanmaktadır (Fazla bilgi için Vural. Kalp kanı. Bu nedenle mide muhtevası. Bu nedenle. idrar ve kanda önce doğrudan (direkt) ön denemeler yapılır. kantitatif analiz yöntemleri (yararlanılan literatür de belirtilir). Postmortem kan düzeyine. ilaçların alımı ile ölüm aramda geçen süre. M. koku). Bu farklılıkların bilinmesi ölüm nedeninin yorumunda faydalı olur. kanın alındığı bölge ve diğer farmakokinetik özellikler etki eder. Ön denemeler Zehirlenmeye neden olan maddenin identifıkasyonunda yardımcı olacak ve kısa zamanda sonuca ulaştıracak ön denemeler mide içeriği. Zehirlenmeye neden olabilecek maddelerin sınıfı ve sayısı çok çeşitlilik gösterir. 15 Toksikolojik analiz sonucu bir rapor şeklinde hazırlanarak ilgili makama gönderilir.A. 3.Ölüm durumunda kimyasal maddenin "postmortem kandaki" konsantrasyonu değerlendirilir. thoracic aorta gibi değişik yerlerden alınan kan örneklerinde analizi yapılan maddenin konsantrasyonları arasında önemli farklar bulunabilir. mümkün olan en kısa sürede zehirlenmenin mahiyeti hakkında bilgi toplamak gerekir.

a)Mide suyunun rengi : Anorganik tuzlar veya boyalar mide suyuna kendi renklerini verirler. iyodoform. Tatlımsı koku -----..—> turpentin.. uçucu organik asitler ve formaldehitle alınır. Bunun dışında hidrojen sülfür. : pembe.. benzen. b) Batıcı koku : Anorganik asitler. amilnitrit. piridin. aseton. karbon tetraklorür. c) Sarımsak kokusu : Elementel beyaz fosfor ve arsenik (kakodil oksit deneyinden sonra) ile ilgilidir. Eterli koku -----------------> eter.. krezoller. Tütün kokusu ---------------> nikotin. mavi. anilin. : yeşil. vanilin gibi maddeler kendine özgü kokuları ile tanınırlar... viyole .> kloroform. naftalin. merkaptanlar... metil salisilat. 17 Numunenin rengi : Renkli bileşikler bulunduğu biyolojik sıvıda çözünerek. Menekşe kokusu —.. Bu nedenle idrar ve mide içeriğinde bu kokular algılanabilir.. formaldehit. numuneyi boyarlar.. d) Burunda aksırtıcı etki ve koku salisilik asit ve veratrin tarafından verilir. Örneğin : a) Aromatik kokular Fenolik koku-----------------> fenoller. Meyvemsi koku-------------> alkol ve esterler. Bakır tuzları Nikel tuzlan Kobalt tuzları : yeşil. . Armut kokusu---------------> kloralhidrat. Acı badem kokusu----------> siyanür.. ile ilgilidir.Numunenin kokusu : Karakteristik kokusu olan maddeler numuneye kendi spesifik kokularını verirler. bromoforrn. Örneğin: Potasyum permanganat: pembe.. Ayakkabı cilası kokusu —> nitrobenzen..

delvinal turuncu renk verir. fenoller. 1997). İdrara doğrudan uygulanan testler Glukoz ve ketonlar "Labstix" testi veya Fehling deneyi ile aranır. Alkali idrarda ise bu renk. Renk reaksiyonları deney tüpünde. levodopa. 1 mi Fehling reaktifi (Fehling I ve II karışımı) ile yarım saat kaynar su banyosunda bekletilir. fenotiazinler. Ancak aynı fonksiyonel grubu içerenler de reaksiyona girerler. Sarı kırmızı çökeleğin meydana gelmesi. nembutal. anilin boyaları. Merkurokrom : parlak kırmızı renklenmeye neden olurlar. nitrobenzen. Bu testlerin bir kısmı pratik açıdan spesifiktir. krezol. Örneğin. iboprufen. naftol. serbest aldehit veya keton grubu olan bileşiklerin . Asit idrarda anisidindion. parahidroksifen. brom sulfalein. fenasetin.Pikrik asit. antrokinon laksatifleri. küçük porselen kapsül ve tüplerde uygulanabilir. 18 3. metildopa. trinitrofoneller ile oluşur. antipirin. pancar ve böğürtlen idrara pembe veya kırmızı renk verir. Biyolojik materyale doğrudan uygulanan testler Renk reaksiyonları : Bir çok ilaç ve zehirler. Ayrıca aranacak madde standardı ile (yanlış kontrolü) parelel olarak renk testi uygulanmalıdır. fenitoin. Kullanılan renk reaksiyonlarının bu özelliklerini ayırt etmek gerekir. uygun reaktiflerle karakteristik renk verirler. nitrik asit : sarı. M. piruvik asit ve fenazopiridin ile görülür.2. ibuprofen. Kırmızı kahverengi klorokin. sekonal kırmızı. İlaç kapsülleri boyaları ile mide suyunu renklendirirler. metronidazol. kan glukoz konsantrasyonuda tayin edilerek aralarındaki korelasyon araştırılır. porfirinler ve melanin ile görülür. "Labstix" gibi uygun bir reaktifle emprenye edilerek hazırlanmış şeritler 10-15 saniye idrar içine daldırıldıktan sonra okunur. eosin. pirogallol. rubarb. Kullanılan malzeme ve reaktiflerin saflığını kontrol etmek için (yalnış pozitif kontrolü) kör (blank) deney yapılmalıdır. Keton için pozitif sonuç alınması durumunda aseton veya izopropilalkol ile zehirlenmeden şüphelenilir. pamakin. okzalik asit ile siyah ve kahve telvesi şeklinde granüller görülür. Bu test ayrıca açlıkta veya diabetik ketozisde de pozitif çıkar. Kırmızı veya pembe renk aminopirin. Sülfırik asit. fenitoin gibi maddelerle görülür. İdrarda glukoz mevcudiyetinde. asit ortamda anisindion. rezorsinol.S ve ark. methemoglobin sarı kahverengi renk verir (Ellenhorn. yeterli konsantrasyonda ve intaferans yapan maddelerin yokluğunda. santonin. Alkali ortamda antrakinon laksatifleri. efedrin ve pronestil sarı. b) İdrarda renklenme : İdrarda kahverengi siyah rengin bekleme ile şiddetlenmesi. Fehling deneyi : İdrarda glukoz ve ketonlar için Fehling deneyi de uygulanabilir: 1 mi idrar. fenasetin.

santonin Apomorfin. çok değerli fenoller. a-naftil tioüre (ANTU) gibi bileşikler de Fehling. Kırmızı. amigdalin. Uçucu indirgen bileşikler (alkol ve aldehitler) dikromat testi ile aranır : Deney tüpüne. mannoz) varlığını gösterir. glukuronik asit. guajakol P-naftol Mavi-viyole Kahverengi Açık sarı açık sarı Viyole Viyole Viyole Yeşil Yeşil Kırmızı.klorür deneyi (genel) : Bir deney tüpünde. fruktoz. novaljin. rezorsin Şahsilik asit ve salisilatlar. veramon). kahverengi kahverengi Beyaz — çökelek . c) 3 damla 2 N HC1 ilavesinden sonra ısıtma ile aşağıdaki renkler elde edilir. pirazoller(piramidon. 19 mentol. salisilatlar. 2 damla %5 lik demir-3klorür (ferri klorür: FeCİ3) çözeltisi damlatılır. laktoz. bunun dışında fenol. izopropil alkol gibi) ve aldehitler de dikromatı indirgeyerek bu deneyle pozitif sonuç verirler. Deney. kodein. morfin. 2 mi idrara. kloralhidrat. trikloroetilen. %75 mg alkol varsa 45 saniye içinde oda sıcaklığında yeşil renk meydana gelir. enol grubu içeren bileşiklerle : a) 1 dakika soğukta bekletme. 1 mi idrara 1 mi %10 sodyum dikromat (%50 H2SO4 içinde) ilave edilir. adrenalin. (Tablo 2) 20 Tablo 2. morfin. Eğer idrarda %50 mg üstünde etil alkol varsa 10 saniyede .(glukoz. b) sıcakta. sıcakta yapılırsa (karışım kaynar su banyosunda en az 2 dakika bekletilirse) %20 mg alkolün tanınması mümkün olur. Ayrıca kloroform. Soğukta salisilatlarla viyole renk oluşur. Demir-3. deneyine pozitif cevap verirler.FeCl3 testi ile renk veren kimyasal maddeler Çözelti veya çözeltinin rengi Oda ısısında Sıcakta 3 damla 2 N-HCI ilavesinden 1 dakika sonra ve ısıtmadan sonra Renkler Mavi Kırmızı Mavi-viyole Kahverengi Açık Sarı Renk veren maddeler Pirogallol Bir değerli fenoller (fenol. Etil alkol dışında diğer alkoller (metil alkol. krezol. dilaudid gibi Floroglusin.

Fenotiazinler için FPN deneyi : 1 mi idrara 1 mi FPN reaktifi ilave edilir. ayrıca hepatotoksisite testleri yapılmalıdır. ve HCI ile hazırlanır) damlatılır. kırmızı. Ancak karbon tetraklorür kısmen triklorometile metabolize olduğu için. Karbon tetraklorürün metabolitleri (triklorometil bileşikleri) Fujivvara testi ile pozitif sonuç verebilir. Primer aminler için anaftol-sodyum nitrit deneyi : Seyreltik hidroklorik asitle asitlendirilmiş 2 mi idrara. 1 mi %10 luk . İmipramin.5 mi hidroklorik asit ilave edilir ve 100°C de 10 dakika kaynatılır. salisilatların tayininde kantitatif amaçla da kullanılır (özel bölüme bakınız. Viyole renk salisilat veya salisilamid varlığını gösterir. kloral. blank (kör) olarak seçilen idrar ve standart trikloroasetik asit çözeltisi ile (kontrol) paralel olarak yapılır. desipramin veya tripiramin olduğunda yeşil renk meydana gelir. desipramin ve trimipramin için Forrest deneyi : 1 mi idrara. turuncu viyole ve maviye kadar giden bir renk değişimi görülür. Diğer bir tüpte. Trinder reaktifı. paminopenol fenasetin. Parasetamol için krezol-amonyak testi : 0. Bu nedenle CC14 zehirlenmesinden süphelenildiğinde.) Trikloro bileşikleri için Fujivvara deneyi : 1 mi idrara 1 mi %10 NaOH ve 1 mi tekrar distillenmiş piridin ilave ederek 2 dakika kaynar su banyosunda tutulur. Terapötik dozda alınan aspirin veya aminosalisilik asit pozitif sonuç verir.Kırmızı Çökelek Kırmızı sarı Beyaz Mavi Mavi Açıkkırmızı Açık kırmızı Kırmızı sarı Çözünme olur Viyole Mavi Mavi Çözünme olur Mavi Çözünür Antipirin Benzoat. Çünkü laboratuvar ortamının reaktiflerle kontamine olması pozitif sonuç verebilir. HgNO:. ftalat ve kafur a-naftol Ferrosiyanür Gallik asit ve tuzları 21 Salisilat aranmasında destekleyici deney olarak Trinder testi uygulanır: 1 mi idrara 5 damla Trinder reaktifı (FeCIj. klorbutal. 3 damla %1 Ma TMO2 ve 3 damla 22 taze hazırlanmış %1 oc-naftol %10 NaOH içine ilave edilir. trikloroetanol.5 mi idrara 0. Hiçbir renk meydana gelmezse 2 mi idrar ilave edilir ve tekrar ısıtılır. Fenotiazin türevlerinden birinin mevcudiyetinde pembe. karışımın 2 damlasına 10 mi su. Piridin fazında pembe kırmızı rengin meydana gelmesi trikloro bileşiklerinin (kloroform. her zaman pozitif sonuç alınmayabilir. parasetamol ve anilinin metabolitidir. 1 mi Forrest reaktifı ilave edilir. trikloroasetik asit) bulunduğunu gösterir. Pembe rengin varlığı paminofenol veya diğer primer amin içeren bileşiklerden birinin varlığını gösterir. Deney . İmipiramin.

Mavi rengin oluşması parasetamol varlığını gösterir. Süzüntü 0. 2 mi numuneye 2 mi 0. Test çok duyarlıdır ve terapötik dozlarda da pozitif sonuç elde edilir. Aspirin hidroliz edildikten sonra.krezol (su içinde hazırlanmış) ve 4 mi 2M amonyum hidroksit ilave edilir. yemek artıkları. iyodat. 2 damla numune mide içeriği süzüntüsü sülfırik asit içinde hazırlanan 1 mi %1 lik difenilamin çözeltisine ilave edilir. 10 dakika kaynatıldıktan sonra gerekirse süzülür. yabancı madde kalıntıları) olarak incelenir. Trinder reaktifi ile pozitif sonuç verir. 2 damla örneğe 3 damla 2 M hidroklorik asit ve 1 damla %1 lik potasyum ferrisiyanür çözeltisi ilave edildiğinde oluşan mavi çökelek (Turnbull mavisi) ferro iyonunun mevcudiyetini gösterir. Pozitif sonuç alındığında. Viyole renk salisilat varlığını gösterir. Etklorvinil varlığında difenilamin kristalleri üzerinde kırmızı renk oluşur. Hemen oluşan koyu mavi renk oksidan bir anyonun varlığını gösterir. pH'ı saptanır. Zehirlenmenin şiddeti plazma-parakuat düzeyinin ölçülmesi ile desteklenir. nitrat ve nitritler) için difenilamin testi uygulanır. Ferro (Fe++) ve ferrik (Fe+++) iyonlarının tanımlanmasında ferrosiyanür ve ferrisiyanür deneyi kullanılır. Etlerde prezervatif olarak kullanılan nitrit ve nitratlar da (mide içeriğinde bulunabilecek etten kaynaklanan) pozitif reaksiyon verirler. renk. Parakııatın alımından 4 saat sonra alınan idrar örneğinde de koyu mavi renk elde edilmesi iyileşmenin gerçekleşmediğini gösterir. Mavi rengin belirmesi parakuatı gösterir.1 M hidroklorik asit ilave edilir. pH'nın yüksek olması alkali alındığını gösterir. Özellikle oksidan anyonların diğer anyonlardan ayrılmasında kullanılan bir testtir. 24 .1 lik sodyum ditionit çözeltisinden (1 M-sodyum hidroksit içinde) ilave edilir. bromat. hemen parasetamol plazma düzeyi tayin edilmelidir. ancak parakuat da bulunabilir. Etklorvinil için difenilamin testi : 2 mi idrar üstüne birkaç mg difenilamin sülfat serpilir. Dikuat ile yeşil renk elde edilir.1 M sodyum hidroksitle nötralize edilir ve 3 damla Trinder reaktifi ilave edilir. 23 Mide içeriğinde uygulanan ön deneyler Mide içeriği yukarda açıklandığı gibi önce koku. Tüp eğilerek yandan 1 mi sülfirik asit ilave edilir. ferrisiyanür çözeltisi yerine ferrosiyanür çözeltisi kullanılarak tekrarlanır. Bu durumda oluşacak koyu mavi çökelek (Berlin mavisi) ferri iyonunun varlığını gösterir. Bu test sperifiktir ve terapötik dozda da pozitif sonuç verecek duyarlıktadır. Parakuat ve dikuat için ditionit testi : 1 mi idrara taze hazırlanmış %0. Test. Oksidan maddelerin (hipoklorit. Açık mavi renk organik maddeden kaynaklanabilir ve bu nedenle göz önüne alınmamalıdır. görünüş (bitki parçaları. klorat. Salisilatlar: Trinder testi ile aranır. Aşırı dozda alımından günlerce sonra ana madde ve konjuge metabolitleri tanımlanabilir.

Normal . gümüş. yıkılama işlemi . antimon. kükürt) metalik hale geçerek bakır levha üzerinde toplanmasına dayanır. antimon. 2 tüp arasındaki renk farkı. Bu yöntemler kantitatif amaçla da kullanır. Kana doğrudan uygulanan testler Kanda glukoz ve üre tayini yapılır. Birinci tüpe 0. 2 ayrı tüpe 3 mi ditiyobisnitrobenzoik asit çözeltisi 0. Yöntemlerin ayrıntısı ilgili maddeler bölümünde açıklanacaktır. trikloro bileşikleri.2 mi su (kör deney). 555 nm de daha az şiddetle hemoglobin (Hb) den ileri gelen maksimum absorbans görülür ve COHb bandlan daha belirgin olarak seçilir. telleryum. Kanda %40 ve üstünde COHb olduğunda O2Hb ve COHb bandlar ayrılabilir. organik fosfat esteri veya başka bir kolinesteraz inhibitörü varlığını gösterir. Bu durumda O2Hb bandı kaybolarak. asit ortamda bakırdan daha soy metal veya ametal iyonlarının (cıva. COHb sarı ve sarı-yeşil alanda (568 ve538 nm de) maksimum absorbans gösterir.01 M amonyak ile (1:20) oranında seyreltilir. selenyum ve tellüryum gibi bakırdan daha soy metalik zehirler (metal ve ametaller) biyolojik materyalde izolasyon yapmadan doğrudan aranabilirler. Ayrıca parasetamol zehirlenmesinde oluşan karaciğer hasarının ilk döneminde de hipoglisemi görülür. COHb bandlarının daha iyi görülmesi için numuneye indirgen (sodyum ditionit gibi) bir madde ilave edilir. selenyum. cıva. Karbonnıonoksitj karboksihemoglobin (COHb) şeklinde aranır. Sonucun diğer deneylerle de desteklenmesi gerekir. Kan şekeri insülin.2 mi mide içeriği süzüntüsü ilave edilerek 2 dakika bekletilir. Kan örneği 0. ikinci tüpe 0.1) normal serum ilave edilir. Ön deneyler grubuna göre bu testler arasında en önemlisi Reinsch deneyidir. Fenotiyazinler. Doğrudan doğruya. bizmut.3. 25 kanda oksihemoglobin (O2Hb) daha uzun dalga boyunda (576 ve 541 nm de) maksimum absorbans gösterir. imipramin grubu.Organik fosfat yapısındaki ve diğer kolinesteraz inhibitörlerinin aranması : Kolinesteraz inhibisyonu reaksiyonuna dayanır. arsenik. bizmut. uçucu indirgen maddeler ve kolinesteraz inhibitörleri daha önce açıklanan yöntemlerle aranabilir. Amonyakla seyreltilen normal kanın rengi hemen sarıya dönerken %20 ve üstü oranda karboksihemoglobin içeren kan birkaç dakika dayanan pembe renk verir. etklorvinil^ parakuat ve dikuat mide içeriği süzüntüsünde daha önce idrarda açıklanan testlerle aranır.1 mi %5 asetil tiyokolin iyodür ve 20 mikrolitre (|0. Destekleyici deney olarak spektroskopik incelemeler ile yapılır : Kan örneği 0. 3. Bazı metalik zehirlerin biyolojik materyalde doğrudan aranması Arsenik. Beraberinde deney normal kan ile tekrarlanır. Kanda (serum veya plazma) salisilatlar. Reinsh Deneyi Reinsh deneyinin prensibi.01 M amonyum hidroklorürle 1:200 oranında seyreltilir. hipoglisemik maddeler şeker ve alkolle düşer.

(Bu test ile 20 mi çözeltide bulunan 50 |J. filtre kağıdı arasında bastırmadan kurutulur. Bu testler yarı kantitatif amaçla da kullanılabilir. 5 H2O. Şöyle ki: Tel üzerindeki gümüşi bir renk : cıva (Hg) Parlak siyah renk : bizmut (Bi) Mat siyah renk : arsenik (As) Mor renk : antimon (Sb) olduğunu gösterir. organ içeriğinden ise 10 g alınır. Gettler ve Kaye (1961) tarafından geliştirilmiş bir seri destekleyici deneylerle (confirmatory tests) gerçekleştirilir. Bakır üzerinde toplanmış maddenin rengi. tamamlanır. 20 |U.g civa. 1 mi %15'lik nitrik asit (HNO3 ) konarak karışım 5 dakika . Deneyin yapılışı : Biyolojik materyal olarak mide içeriği. numunenin asit konsantrasyonu %2-8 arasında kalmalıdır. 1 saat sonra bakır levha alınır ve distile su ile yakandıktan sonra levha. Bakır levha üzerinde toplanan metallerin kesin identifikasyonları (Destekleyici deneyler): Cıva aranması : Bir saat camına filtre kağıdı yerleştirilir ve sırası ile : 1-2 damla (100 mi suda 5 g potasyum iyodür ve 20g sodyum sülfit : KI+Na2SO3 7 H2O ile hazırlanan) çözeltiden ve 1-2 damla %5 bakır sülfat (5g CuSO4. böbrek veya idrar kullanılabilir.gerekmeksizin. Bakır levha üzerindeki birikinti cıva ise. 20 \ig antimon. Karışımın azalan hacmi. 1 cm" den daha büyük olmayan bir bakır levha kullanılır. 5 (Xg arsenik. Bakır levha veya bakır spiral tel üzerinde toplanan metal veya metal karışımlarının kesin tanımlanmaları. metalik zehirin cinsi hakkında bize ön bilgi verir. Üzerine sırası ile İmi %5 lik sodyum sülfıt. Bir erlenmayer içine konulan biyolojik madde üzerine 3-5 mi konsantre hidroklorik asit (HCI) ilave edilir. ısıtma esnasında %10 HCI ilave edilerek. Saat camı ile kapatılır. doku) kullanılabilir. bizmut tanınabilir). Numune olarak idrar kullanılacaksa 10 mi. biyolojik madde (kan. Bakır levha biyolojik materyal ve asit ilave edilerek hazırlanan karışım içine daldırılır ve kaynar su banyosu üzerinde 1-2 saat ısıtılır. Cu2I2 ile reaksiyona girerek . 100 mi 1 N-HCI içinde çözülür) ilave edilir. 1 saat bekletilir. (bizmut 2 saat ister). idrar. Bakır levha (1:1) seyreltik HNO3 içine ve sonra distile su içine daldırılarak temizlenir. Bakır levhayı tutmak için platin veya nikrom telden yararlanılır. Bizmut aranması : Hg aranmasından sonra bakır levha alınır bir tüpe konur. 25 g doku Waring blender veya benzeri bir 26 homojenizatörde uygun bir miktar su ile masere edilir. Distile su ile yıkanmış ve kurutulmuş bakır levha bu karışımın (kupröz iyodür : Cu2 I: ) 27 üzerine konur. sarı kırmızı bir renk (kupröz merkurik iyodür) belirir.

kurşun asetatlı pamuk tarafından tutulur. 1-2 saf granül çinko. Ayrıca konsantre HCI dumanları ile temasta. Üzerine 1 mi distile su. Çözelti diğer bir tüpe aktarılır. Şekil lb de görülen erlenmayenin ağzına lastik bir tıpa ile yerleştirilen kurutma tüpüne kurşun asetat ile nemlendirilmiş pamuk konur. As çözeltiye geçer.. 5 |ig arsenik detekte edilebilir.5 lik HNO3 içinde çözülür. Fakat bu halde meydana gelen renk sarı-siyahtır ve renk daha geç meydana gelir. Arsenik varsa. Reinsch testi uygulanan bakır levha kullanılabildiği gibi. Reaksiyon sonucu arsin HgBr2 ile emprenye edilmiş filtre kağıdında konsantrasyona bağlı olarak sarıdan kahverengiye kadar değişen renk verir.) Arsenik ve antimon aranması : Bakır levha 0. tırnak gibi biyolojik materyal (asit dijestiyon çözeltisi) de kullanılabilir. N. Safsızlık olarak bulunabilecek kükürtlü hidrojen. M. Vural. (çözünmesi sağlanır). Erlenmayer içine. 15 mi %10 luk sülfirik ve 5 g arsenik içermeyen çinko granül ilave edilir. antimon mevcudiyetinde de pozitif sonuç verir.çalkalanır. Güley.. 1975) 2) Gutzeit deneyi: As için yarı kantitatif olarak da uygulanabilir. Bizmut varsa çözeltiye geçer. Kanatların ölçüsü ve şekli şekil lb de gösterilmiştir. bakır levhada ise antimon Gutzeit testi aranır. 1961. kan. Reinsch testi uygulanmış bakır levha veya yıkılama uygulanmış biyolojik materyalin asit dijestiyon çözeltisinden 20 mi konur. Bu kanatlar arasına cıva-2 bromür (merküric bromür) ile emprenye edilmiş kuru filtre kağıdı (Whatman no:40 yuvarlak filtre kağıdı. Zehirlerin izolasyon yöntemlerine göre sınıflandırılmaları . Bu amaçla Şekil lb deki aparey kullanılır. (yıkılama ve külleştirme için bakınız: Kaya.. S. 1-2 damla kalay klorür (SnCh) ilave edilir ve tüpün ağzı sıkıca bir mantar tıpa ile kapatılır. Hidrojen ve arsin gazlarının açığa çıkması için 30 dakika (gerektiğinde 1 saat) bekletilir. antimon ile meydana gelen renk kaybolduğu halde arsenik ile meydana gelen renk sabit kalır. %95 lik alkolde %5 konsantrasyonda hazırlanan cıva2 bromür ile 2 dakika emperenye edilmiş) yerleştirilir. Bizmut olduğunda turuncu renk oluşur.organik maddeleri yıkılanmış idrar. saç. Bu nedenle çözeltide As. (kinin-bizmut-iyodür. mantarın kenarındaki Cıva-2-klorür %5 lik (HgCI2) veya gümüş nitrat (AgNO3) ile emprenye edilmiş filtre kağıdında konsantrasyona bağlı olarak sarı. kahverengi ve siyah renge kadar değişen renk tonları (AgNOj ile siyah) görülür. 100 mi %0. Gutzeit Deneyi 1) Gutzeit deneyi en basit şekli ile bir tüp içinde yapılır. 2 g Kİ ilave edilir. Bu tüpün üstüne hazır olarak sağlanan veya yaptırılabilen kanatlar yerleştirilir.5 mi %10 (KCN) ile çalkalanır. Standart arsenik çözeltisi ile hazırlanan renk skalası ile karşılaştırılarak test yan kantitatif olarak da kullanılabilir. 28 Gutzeit deneyinde. turuncu. Gutzeit testi. (Şekil la) Deney tüpünün içinde 1 mi yukarda hazırlanan KCN'lü çözelti (veya kalıntı olan bakır levha). 1 mi kinin-Ki reaktifı (1 g kinin sülfat. 1 mi %20 lik H2SO4 .

Uçucu zehirlerin biyolojik materyalden distilasyonla izolasyonları Bilindiği gibi distilasyon sıvı bir maddeyi. zehirler bu ayırma yöntemlerine göre sınıflandırılmıştır. glikozitler gibi). birçok ilaçlar). ZEHİRLERİN BİYOLOJİK MATERYALDEN İZOLASYON TEKNİKLERİ Toksikolojik analizlerde. kadmiyum. Analitik toksikolojide. SnCl2 a b Şekil 1. kavnama noktasına kadar ez SİDE VIEW (T*0 UNITS ASSEMBLEO) % 5 HgCl2 ile emprenye kağıt OBUOUE VIEW (SINGLE UNIT) ICRCUIIIC »KOMİDE EHSITI2ED «PCD. çok sayıda çeşitli kimyasal maddelerin (2000 üstünde) aranması gerekmektedir. T \COTTON mmESNATCO ITH LEA0ACETATE Numune % 20 H2SO4 ve Zn. Bilinmeyen veya . tiosiyanat gibi). cıva gibi). b) Uçucu olmayan organik zehirler : Biyolojik ortamdan sıvı ekstraksiyon yöntemi ile izole edilirler (barbitüratlar. alkaloidler. c) Metalik zehirler: Biyolojik maddeden kuru veya yaş külleştirme (oksidasyon) işlemi ile ayrılırlar (kurşun. d) Toksik anyonlar : Biyolojik ortamdan dializ veya iyon değiştirme (ionexchange) teknikleri ile ayrılırlar (klorat. (CO. fosfat. benzen gibi organik çözücüler). siyanür gibi gazlar ve alkoller. 4.Analitik amaçla bir çok toksikologlar. zehirleri uygulanan izolasyon tekniklerine göre başlıca beş sınıfta toplanır: a) Uçucu zehirler : Biyolojik maddeden distilasyon veya difüzyon yolu ile ayrılırlar.Basit (a) ve modifıye (b) Gutzeit apareyi 4.1. iyon değiştirme. Çoğunlukla aranılan zehirli madde çok az miktarda (miligram ve hatta mikrogram düzeyinde) olduğundan öncelikle bunların bulunduğu ortamdan ayrılması ve saflandırması için kullanılacak izolasyon yöntemleri çok önemlidir. Bu maddelerin analizleri için değişik analitik kimya ve fızikokimyasal tekniklerden yararlanılmaktadır. e) Çeşitli zehirler : (Özel olarak aranması gerekenler): Yukarıdaki izolasyon teknikleri ile aranamayan ve her biri için özel ektraksiyon işlemleri. proteinler. iyon çifti oluşturma gibi yöntemlerin uygulanması gereken maddeleri kapsar (pestisitler.

trikloroetilen verilebilir. Su buharı distilasyonu ile ayırma : Her sıvı maddenin sıcaklık derecesine bağlı olarak belirli bir buhar basıncı vardır. Uygulamada bu amaçla su buharı kullanılır. alkaloidler. 30 yavaş distile edilir. c) Metalik zehirler: Biyolojik maddeden kuru veya yaş külleştirme (oksidasyon) işlemi ile ayrılırlar (kurşun. Balona uygun bir soğutucu bağlandıktan ve önüne toplama kabı (C) yerleştirildikten sonra. siyanür gibi gazlar ve alkoller. Genellikle kaynama noktaları suyunkinden oldukça yüksek olan maddelerin içine su buharı yollandığı zaman. etilen klorür. Bir gaz akımı ile buhar sıvı üzerinden uzaklaştırılırsa. nitel ve nicel analizleri yapılır. petrol eteri. kloroform. d) Toksik anyonlar : Biyolojik ortamdan dializ veya iyon değiştirme (ionexchange) teknikleri ile ayrılırlar (klorat. fosfat.şüpheli bir zehir önce bu genel izolasyon yöntem ve tekniklerine göre ayrıldıktan sonra. Numune "B" balonuna 1/3 ünü geçmeyecek şekilde konur ve gelen su buharını yoğunlaşmaması için önceden balon "B" ısıtılır. cıva gibi). Bu distilat uçucu zehirlerin aranması için kullanılır. benzen gibi organik çözücüler). Şekil (2) de su buharı distilasyonu apareyi görülmektedir. metil alkol. izopropil alkol. zehirleri uygulanan izolasyon tekniklerine göre başlıca beş sınıfta toplanır: a) Uçucu zehirler : Biyolojik maddeden distilasyon veya difüzyon yolu ile ayrılırlar. iyon çifti oluşturma gibi yöntemlerin uygulanması gereken maddeleri kapsar (pestisitler. etil bromür. e) Çeşitli zehirler : (Özel olarak aranması gerekenler): Yukarıdaki izolasyon teknikleri ile aranamayan ve her biri için özel ektraksiyon işlemleri. birçok ilaçlar). su buharı ile birlikte soğutucudan geçerek yoğunlaşırlar. o madde tekrar dengeyi sağlamak için buharlaşır. aseton. glikozitler gibi). Bu şekilde soğutucudan geçerek buz içinde soğutulan toplama kabında distilat toplanır. proteinler. 4. tiosiyanat gibi). (CO. etil alkol. kadmiyum. iyon değiştirme. kuvvetli bir su Zehirlerin izolasyon yöntemlerine göre sınıflandırılmaları Analitik amaçla bir çok toksikologlar. Uçucu zehirlerin biyolojik materyalden distilasyonla izolasyonları . Sonra bu buharlar. b) Uçucu olmayan organik zehirler : Biyolojik ortamdan sıvı ekstraksiyon yöntemi ile izole edilirler (barbitüratlar.1. Kaynama noktası 100° altında olan önemli uçucu zehirlere örnek olarak: Eter. benzen. bu maddeler o sıcaklıktaki buharlaşma basıncı oranında buharlaşır.

etil alkol. metil alkol.ve (3. 32 Şekil 2. Genellikle kaynama noktaları suyunkinden oldukça yüksek olan maddelerin içine su buharı yollandığı zaman. izopropil alkol. idrar veya kan gibi 31 incelenecek örnek konur ve kaynar su banyosunda veya bek alevinde yavaş yavaş distile edilir. aseton. petrol eteri. trikloroetilen verilebilir.Bilindiği gibi distilasyon sıvı bir maddeyi. Normal distilasyonla kaynama noktaları (k. Su buharı distilasyonu ile ayırma : Her sıvı maddenin sıcaklık derecesine bağlı olarak belirli bir buhar basıncı vardır. Bu distilat uçucu zehirlerin aranması için kullanılır. Distilasyona soğutucudan akan damlalar berrak oluncaya kadar devam edilir. Bu şekilde soğutucudan geçerek buz içinde soğutulan toplama kabında distilat toplanır. Toplama kabı buz içinde soğutulur. etilen klorür. kusmuk. Distilasyon balonuna bir miktar mide içeriği. Tablo-2 Su buharı ile uçan zehirler Aldehitler Alkoller Aseton Benzen Benzin Benzoik asit Esans iye 1 yağlar Eter Fenoller Formaldehit Fosfor (sarı) 33 Fuzel Yağları Ksilen Guayakol a. bu maddeler o sıcaklıktaki buharlaşma basıncı oranında buharlaşır.nofrol İyodoform Nikotin Kafur Nitrobenzen Karbon tetraklorür Paraldehit Karbon sülfür Piridin Kloral hidrat x Salisilik asit ve esterleri Kloroform Siyanür Koniin Tribromoetanol Krezoller Timol Kroton yağı Toluen . Kaynama noktası 100° altında olan önemli uçucu zehirlere örnek olarak: Eter.) 100°C altında zehirlerin ayrılmaları: Bunun için normal distilasyon apareyi kullanır. Uygulamada bu amaçla su buharı kullanılır. benzen. Balona uygun bir soğutucu bağlandıktan ve önüne toplama kabı (C) yerleştirildikten sonra.Su buharı disitilasyon apareyi. kuvvetli bir su buharı akımı (A) balon içinde geçirilmeye başlanır. etil bromür. kloroform. Sonra bu buharlar. su buharı ile birlikte soğutucudan geçerek yoğunlaşırlar.n. Şekil (2) de su buharı distilasyonu apareyi görülmektedir. Uçucu zehirlerin distilasyonu. Numune "B" balonuna 1/3 ünü geçmeyecek şekilde konur ve gelen su buharını yoğunlaşmaması için önceden balon "B" ısıtılır. kaynama noktası ve su buharı ile sürüklenmelerine göre 2 şekilde yapılmaktadır. Bir gaz akımı ile buhar sıvı üzerinden uzaklaştırılırsa. o madde tekrar dengeyi sağlamak için buharlaşır. kaynama noktasına kadar ısıtarak buhar haline getirmek ve bu buharı yoğunlaştırarak ayrı bir kapta toplamaktır.

2. distilasyon ortamına göre ikiye ayırabiliriz: 1) Asit ortamda su buharı ile uçan zehirler : Asit veya nötral yapıdaki uçucu bileşikler asit ortamda su buharı ile uçarlar. en uygun olan fonksiyonel gruplara dayanarak yapılan genel deneylerdir. Bunun için analiz maddesinin 1/6 sı balona konur. Organik bileşiğe alkol. 4. Eğer numune asit ise önce doymuş sodyum bikarbonat çözeltisi ile nötralleştirilir. karekteristik koku oluşmasına (iyodoform deneyi. c) Distilatta kimyasal ön denemeler yapılır. nikotin. (Şekil 3) Bu yöntemle ayrıca uçucu zehirlerin identifikas-yonu ve kantitatif analizi de yapılabilir. Uçucu zehirlerin mikrodifüzyon yöntemi ile izolasyonları Az miktarda uçucu zehirlerin dokulardan izole edilmesinde kullanılan diğer bir teknik mikrodifüzyon yöntemidir. Distilatta uçucu zehirlerin aranması: Elde edilen distilatta uçucu zehirler. Uçucu organik zehirlerden başka. benzen. uçucu olmayan organik zehirlere de uygulanan bu genel ve ayırt edici özel reaksiyonlar tablo 4'de gösterilmiştir. Bir çok bileşikler karakteristik kokusu ile tanımlanabilir (fenol. Bu deneylerin bir kısmı daha önce "biyolojik sıvılara doğrudan uygulanan deneyler kısmında da açıklanmıştır. konun alkali ortamda distile olurlar. hem kendi grubu içinde hangi bileşik olduğunu ve hem de yukarıdaki ilk bulguların sonuçlarını kesinleştirmek için özel reaksiyonlar tatbik edilir. aldehit. Bu reaksiyonlar ya renkli bileşiklerin oluşumuna (kromotropik asit. kloral. Bu ön denemeler için çok çeşitli reaksiyonları yapmak mümkünse de. amfetamin. 2) Kalevi ortamda su buharı ile uçan zehirler : Numune seyreltik NaOH veya katı magnezyum oksit (MgO) ile pH 8 olarak şekilde kalevilendirilir. keton gibi özelliği veren grupların tanıma reaksiyonları ile distilattaki maddenin kimyasal sınıfını tayin etmek mümkündür. İlk kez Feldstein ve Klendshoj tarafından uygulanan bu teknik için Conway'in mikrodifüzyon düzeneği kullanılmaktadır. Fujiwara deneyleri gibi). Sonra %10 tartarik asit veya seyrettik sülfırik asitle pH 5'e getirilir ve 50 mi distilat toplanacak şekilde su buharı ile distile edilir. Anilin. kloroform (kloral hidrat kalevi ortamda kloroforma dönüşerek distile olur). . CS2 gibi) b) Distilatın reaksiyonu kontrol edilir (Turnusol kağıdı ile asit veya kalevi özelliği araştırılır). 34 d) Genel fonksiyonel grubu belirlenmiş maddeyi. hidrat. izonitril deneyi gibi) veya çökelek (karekteristik renkte) oluşmasına (ksentogenat deniyi gibi) dayanmaktadır. Deneylerin yapılışı zehirlerin özel aranmaları bölümünde açaklanmıştır. aşağıdaki şekilde aranır: a) Distilatın kokusu kontrol edilir.Su buharı ile uçan zehirleri.

Prensip : Kapalı bir sistemde analizi yapılacak biyolojik materyal ve bu örnekten uçucu zehiri açığa çıkaracak reaktif (liberating agent) dış odacıkta ve serbest hale geçen uçucu zehiri tutan çözücü (absorban) ise iç odacıkta bulunur. bu kapalı sistemde difüzyona uğrayarak iç odacıktaki çözücü içinde çözünür.Distilasyonu ile izole edilen uçucu zehirlerinn grup reaksiyonları: Genel reaksiyonlar Asit ortamda kromatla oksitleme Fehling çözeltisinin indirgenmesi Nesslereaktifi ile: a. buharlaşma. uçucu maddenin çözündüğü çözelti bir mikro tüpe alınarak kalitatif ve kantitatif analizini yapmak mümkündür. laktik asit Siyanürler Siyanür ve pikrik asit . kloralhidrat Aldehitler ve alkoller (oksitlendikten sonra) Formaldehit. kloralhidrat Küçük moleküllü aminler. doymamış hidrobarbonlar Aldehitler. sülfonamid. metil alkol (oksitlendikten sonra) Aktif metilen grubu olan bileşikler (ketonlar. Böylece biyolojik maddedeki uçucu bileşiğin saf bir çözücü içine aktarılması yani izole edilmesi mümkün olur. Oda sıcaklığı veya 37°C de dış odacıkta buhar veya gaz haline geçen uçucu zehir. aldehitler. amonyak ve amonyum tuzları. primer aminler ve hidrolizle bu bileşikleri verenler Anilin ve hidrolizle anilin veren bileşikler (asetanilid. primer alkoller Etil alkol. pirol. tiyosülfat. pirimer ve sekonder alkoller. İndirgenme Schıff reaktifi ile renk reaksiyonu Kromotropik asit deneyi Legal deneyi (pentasiyano nitrozo demir-3 ile) Fujiwara reaksiyonu (piridin+NaOH+ısı) Izonitril reaksiyonu (Anilin+NaOH+ısı) Indofenol reakisyonu (Fenol+Oksijen veya nitröz asitle) Demir-3-klorürle Millon reaksiyonu (Metalik cıva+HNO3 ile nitrolama) Diazo reaksiyonu Ksentogenat reaksiyonu (ROH+CS2+KOH) lyodoform reaksiyonu (Etil alkol+iyot+NaOH) Prusya mavisi oluşması Guignard deneyi (izopurpurat oluşması) Uygulandığı gruplar Alkoller. kloroform. 35 Tablo 4.Renk reaksiyonu b. dulsin gibi) Fenol ve fenol türevleri. anestezin. Aldehitler. Bu şekilde sistemde bozulan buhar basıncı dengesinin sağlanması için biyolojik materyaldeki uçucu zehir bitinceye kadar. novakain. aseton. difüzyon ve iç odacıktaki absorpsiyon olayı devam eder. fenasetin. indol. trikloroasetik asit gibi) Klorlu hidrokarbonlar. asetaldehıt. enol grubu veren maddeler (asetil aseton. ferrosiyanür) Fenoller (serbest ve p-substitüe fenoller) Aromatik primer aminler (anilin ve hidrolizle anilin veren bileşikler) CS2. rezorsin gibi) Polihalojenik bileşikler (kloroform. asetil aseton. piramidon. kloroform. İç odacığa ilave edilen uygun bir reaktifle uçucu bileşiğin tanınması iç odacıkta yapılabildiği gibi.

Tablo 5'de. idrar veya 37 homojenize organ numunesi konur. çeşitli uçucu zehirlerin Conway mikrodifüzyon cihazı ile aranmasında kullanılan reaktifler gösterilmiştir. Deneyin Yapılışı : Şekil 4'de görüldüğü gibi Convvay mikrodifüzyon apareyi petri kutusuna benzeyen cam. a) Convvay mikrodifüzyon cihazının dış odacığına. c) Bu işlemlerden sonra apareyin ağzı derhal kapatılır ve difüzyon için bekletilir. Tablo 5. uçucu zehirin aranacağı biyolojik materyal ilave edilir. dokularla çalışırken 37°C de 3 saat beklemek yeterlidir. dışa sızıntı vermeyen kenarları traşlı bir kapaktan meydana gelmiştir.40 mm /\ Enine kesit Şekil 3. Genel olarak uygulama aşağıdaki şekilde yapılır: üstten görünüş 70 mm . Genellikle kan ile çalışırken oda sıcaklığında 2 saat. b) İç odacığa ise bu uçucu zehri aborbe edecek ve renk reaksiyonu verecek olan reaktiflerden 2'şer mi ilave edilir. Aynı yere uçucu zehri serbest hale geçirecek reaktiften 1 mi ilave edilir. Genellikle 2-5 mi kan.36 Conway mikrodifüzyon apareyi : Mikrodifüzyon yöntemini ilk defa Conway .Conway mikrodifüzyon apareyi. Bu amaçla geliştirdiği apareye "Convvay mikrodifüzyon cihazı" adını vermiştir.Convvay mikrodifüzyon apareyinde uçucu zehirlerin aranması DIŞ OD ACIK Zehiri açığa çıkaran reaktifler % 10H2SO4 % 10H2SO4 İÇ ODAC1K Absorban Renk reaktifleri ve sonuç reaktifler PdCl2-^ Siyah % 10 NaOH FeSO4+HCl^mavi i 1 mi saf 1 mi % 30 NaOH+ saf piridin Aranacak Zehir CO Siyanür Klorlu hidrokarbonlar . porselen veya polietilen iki odacıkla. biyolojik materyalde amonyak tayini için uygulamıştır.

Amonyum molibdat+ ısı—» sarı 1 a)% 10 Pb asetat^siyah 1 b)% 10 Cd Sülfür % 10H2SO4 % 10 NaOH asetat-» sarı i 38 4. Doku homojenatlarına ön işlem olarak çok eski bir yöntem olan Stas-otto. Uçucu olmayan organik zehirlerin ekstraksiyonla biyolojik materyalden izolasyonları Uçucu olmayan organik maddeler. Bu yöntemlerin prensibi kısaca aşağıda açıklanmıştır. lipit.3. Feldstein-Klendshoj. analitik ve forensik toksikologların ilgilendiği en büyük grubu (hemen tüm maddelerin %90'ı) oluşturur. Stas-Otto-Ogler. toluen . idrar ve mide içeriği gibi örneklere ekstraksiyon işlemleri doğrudan uygulanır. çok daha yeni bir teknik olan enzim dijestiyon yöntemi uygulanır. Daha sonra bu yöntem Otto tarafından modifiye edilerek "Stas-Otto" yöntemi olarak literatüre geçmiştir. endüstriyel maddeler bulunur. Bu grupta kaynama noktaları yüksek sıvı ve katı haldeki maddeler örneğin tıbbı ilaçlar. Ekstraksiyon koşullarına göre organik zehirler. selüloz. Sulu fazın hazırlanması için kullanılan toksikolojik yöntemlerin çoğunun dayandığı prensip. çeşitli organik zehirlerin asit veya kalevi ortamdaki çözünürlükleri ile birlikte seçici çözünürlükleri de göz önünde tutulmuştur. biyolojik materyal olarak kullanılan kan. Bu tekniklerde. biyolojik maddenin ihtiva ettiği protein. Ancak ölüm halinde. tekrar alt sınıflara ayrılır. katı-sıvı gibi fraksiyonlu ekstraksiyon yöntemleri kullanılır. pestisitler.boya gibi maddeleri uygun çözücü ve işlemlerle uzaklaştırmağa dayanmaktadır. Daubney-Nikolls'un yöntemleri bu prensiplere göre geliştirilmiştir. doğal kaynaklı zehirler. bağımlılık yapan maddeler. Klasik bir yöntem olan Stas-Otto tekniği ile alkaloidlerin ve diğer organik zehirlerin dokulardan izolasyonu uzun ve yorucu bir çalışma gerektirdiği ve ayrıca yabancı maddelerin tamamen uzaklaştırılmaması nedeniyle daha sonraki araştırıcılar tarafından 39 modifıye edilmiştir. çevre kirleticileri. Ansties reaküfi—»Yeşil Doymuş Na2CO3 —izopropil-) (K2Cr2O4+H2SO4) Metil alkol Doymuş Na2CO3 H2SO4 Kromotropik asit—»viyole Fenoller % 10H2SO4 % 10 NaOH Folin-fenolftalein—»mavi % 5 AgNO}—»kahverengi i % 10 Fosfür Doymuş İS^CC^ HNO. Akut zehirlenmelerde. karaciğer ve diğer doku örneklerine doğrudan ekstraksiyon uygulanamaz. Bu maddelerin biyolojik materyalden izolasyonlarında sıvı-sıvı. Umberger.—»kırmızı Alkoller (etil-metil-. Bu amaçla kullanılan yöntemlerin en eskisi ilk kez Stas (1850) tarafından postmortem dokudan nikotini izole etmek için geliştirilen "Stas" yöntemidir.

Prensip olarak. Karışım su banyosunda bir saat bekletilir. Çözücü olarak en çok eter veya kloroform kullanılır. Bu yöntem halen ülkemizde Adli Tıp Kurumunun toksikoloji laboratuvarlarında kullanılmaktadır. 400 mi etil alkol ile blenderde homojenize edilir. Sonuçta granül halde kuru bir kalıntı kalır. o maddenin kimyasal yapısına bağlı olarak pKa değerine göre değişir. sıcaklık 60°C altında tutulmalıdır. izopropil alkol. Sulu fazda çözünmüş bir çok maddeler içinden. Böylece elde edilen süzüntü ikinci kademedeki fraksiyonlu ekstraksiyon için hazırlanmış olur. siklohekzan da koşullara göre kullanılabilir. Dekante edilen süzüntüler birleştirilerek uçurulur. organik çözücüde çözünebilme özelliği. 100 mi sıcak etil alkol.Aşağıda uygulama alanı geniş ve yüz yıldan daha fazla bir zamandan beri kullanılmakta olan modifıye Stas-Otto tekniği açıklanmıştır. uygun ortam ve çözücü seçimiyle arayacağımız organik zehri organik faza alarak saflandırmak mümkün olur. Geniş ağızlı bir kapsül içinde birleştirilen süzüntüler hafif sıcak hava akımında su banyosu üzerinde uçurulur (vakumda distilasyon tercih edilir). Aksi halde bir erlenmayer içinde asitli su ile 1 saaat çalkalanır. organik çözücü fazına geçirilebilirler. 100 mi sıcak etanol ilavesiyle şurup kıvamında bir çözelti elde edilir. baz. petrol eteri. İki ekstrakt soğutulduktan sonra 40 birleştirilir ve süzülür (pilili Whatman No 1 filtre kağıdından). nötral veya amfoter özelliği). Elde edilen bu kalıntılar birkaç damla sülfırik asitle asitlendirilmiş 100 mi su ile ekstrakte edilir ve mümkünse bir gece bekletilir. Bu nedenle uçucu olmayan organik zehirlerin ekstraksiyonunda 2 faktör rol oynar : a) b) Organik maddelerin kimyasal yapısı (asit. Bunun dışında etil asetat. idrar. su ile karışmayan organik bir çözücüye çalkalayarak bu organik faza geçirilmesi işlemidir. küçük porsiyonlar halinde ilave edilerek karıştırılır. bütil alkol. Buna göre asit karakterdeki maddeler asit ortamda. Elde edilen ekstrakt dekante edilir. Biyolojik materyalden ön işlemlerle (Stas-Otto veya modifiye metodları) elde edilen ekstrakt veya kan. Eğer kalıntı halen yapışkan görünümde ise o zaman sıcak alkolle aynı işleme devam edilir. Modifiye Stas-Otto Yöntemi : 200 g dondurulmuş ve kıyılmış (homojenize edilmiş) doku. Daha iyisi karışım bir gece bekletilmelidir. mide içeriği gibi sıvılardan ekstraksiyonla organik zehirler ayrılabilir. iyonize halde olmayan organik maddeler. Aynı işlem bir kere daha kalıntıya etil alkol ilave edilerek tekrar edilir. Ekstraksiyonla İzolasyon Bilindiği gibi ekstraksiyon sulu fazda çözünmüş bir maddenin. İsıya dayanıksız alkaloidler olma ihtimali varsa. tartarik asitle asitlendirilir. İyonlaşmamiş halde olan organik maddenin. (Doku+etil alkol) karışımı soğutularak süzülür. kalevi yapıdaki maddeler ise alkali ortamda serbest organik molekül (noniyonize) halde bulunurlar: 41 . Sulu fazda bir maddenin iyonlaşma derecesi. Eğer bakiye yağlı ise sulu ekstrakt dekante edildikten sonra 100 mi asitli su ile ekstraksiyon tekrarlanır.

okzalik asit. sakkarin. NaHCO. çözeltisinde (pH 7. fenil butazon. 42 Numune (idrar.5) çözünmezler. (A2 fraksiyonu) Barbitüratlar. sulfisoksazol (sulfisoxazole) örnek verilebilir. organik nötral maddeler ve organik amfoterik maddeler. çünkü ortamın pH sına bağımlı olmaksızın çoğunlukla iyonlaşmamış şekildedirler. p-amino benzoik asit. kan veya serum. zayıf asit veya nötral özellikte olabilir. O halde bu grubu 3 alt sınıfta toplayabiliriz : aO Kuvvetli asitler : asitli ortamda eter veya kloroform fazına geçen bu maddeler. pH 7. çinkofen (cinchophen) sitrik asit. organik bazlar.]+ + OH' Nötral maddeler ise asit veya kalevi ortamda organik faza geçebilirler. A) Asit ortamda ekstrakte edilebilen zehirler (Organik asitler ve nötral maddeler): Bu maddeler asitli sulu ortamdan (pH 2) eter veya kloroformla ekstrakte edilebilirler. (Aı fraksiyonu) Asetil salisilik asit.5) ile ekstrakte edilebilirler. glutetimid. sulu sodyum bikarbonatla (NaHCOj. Uçucu olmayan zehirlerin ekstraksiyon koşullarına göre sınıflandırılmaları Uçucu olmayan organik zehirleri. salisilik asit. sıvı doku ekstraktı) u pH 3'e ayarlanır (kuvvetli asit ortam) Organik çözücü ile (eter veya kloroform) ekstraksiyon Organik çözücü fazı Sulu faz Bazlar ve amfoter maddeler NaHCO. Asit ortamdan organik çözücüye geçen organik maddeler kuvvetli asit. organik faza geçebildiği ekstraksiyon koşullarına göre 5 sınıfta toplamak mümkündür. çözeltisi ile ekstraksiyon pH 8'de organik çözücü ile ekstraksiyon Sulu faz Organik faz Organik faz Bazlar (B) fraksiyonu) Kuvvetli asitler zayıf asitler . a2) Zayıf asitler : Bu grup maddeler ise. eter veya kloroform fazından daha kuvvetli kalevi ortamda (NaOH li ortamda) sulu faza geçerler. Organik kuvvetli asitler. parasetamol örnek verilebilir. mide içeriği. organik zayıf asitler.RCH2COOH + H20 A R-NH2 + H2O A [RNH.

GCveGC/MS'de incelenir) i PH 8.GC/MS'de NaOH ile ekstraksiyonu Sulu faz Amfoter maddeler incelenir) hidroliz pH3'deHCl ile hidroliz Sulu faz Zayıf asitler (A? fraksiyonu) (UV'de incelenir) Organik faz Nötral maddeler (C) fraksiyonu (İTK.5 ayarlanır. kinin gibi azotlu bazlar bu gruba girerler. pH 8. Şekil 4.GC/MS de incelenir. asetofenetidin. Bir çok alkaloidler.9. antipirin. B) Kalevi ortamda seyreltik NaOH ile kalevilendirilmiş eter veya kloroforma geçen bileşikler : bı) Kalevi özellikte maddeleri içerirler. sulu fazın konsantre HCI ile ısıtılmasından sonra.GC. 43 a3) Hidrofob nötral maddeler : Asit eterde çözünen maddeler. kafein. . amfetamin. Bu maddeler. fraksiyonu) (UV'de incelenir) ^r I (ITK.(A. amidopirin.5 . amitriptilin. fenil salisilat örnek verilebilir.Fraksiyonlu ekstraksiyonla organik zehirlerin ayrılması. (B fraksiyonu) b2) Sulu faz ise organik amfoter (morfin gibi) maddeleri içerir.5-9. Organik çözücü ile ile ekstraksiyon i Organik faz amfoter maddeler (D) fraksiyonu (TLC. Bunlar organik fazda çözünebilme özelliğinde olduklarından "hidrofob nötral maddeler " adını alırlar. bromural.GC. NaOH veya NaHCO3'lı sulu faza geçildikten sonra eter veya kloroform fazında nötral maddeler kalır.(C fraksiyonu) Asetanilnd. emetin. kafein.5 da organik çözücü ile ekstrakte edilerek ayrılırlar (amfoter maddele : D fraksiyonu). mebrobamat. imipramin.

beyaz suda çözünmeyen kürelerdir. N. Ancak ölümle sonuçlanan olaylarda karaciğer gibi doku örnekleri de analiz için kullanılır. Amberlit XAD-2 poröz ve hidrofobik özelliğe sahip olan çapraz bağlı polistiren divinil benzen polimeridir. doku .4. enzimin maksimum aktivite gösterdiği optimum koşullarda (örneğin papain ve tripsin için optimum pH 7-8. kan.4 olan fosfat tamponu ilave edilir. Aşağıda bu yöntem açıklanmıştır. tripsin.02 M pH 7.002 M EDTA ve 25 mi 0. Aksu. Tripsin kullanıldığında 1 mg tripsin /g doku olarak enzim ve pH 7. Amberlit XAD-2 reçinesi ile ekstraksiyonda. 20-50 mesh büyüklüğünde. 37°C de 2 saat termostatlı çalkalamalı su banyosunda inkübe edilir. Teknik : Zehirlenme şüphesi ile alınan karaciğer dokusundan 5 gram kesit tartılarak. optimum sıcaklık 30°C dir) belirli bir süre inkübe edilir. Şan. Enzim yıkilama yöntemi ile organik zehirlerin izolasyon ve ayrılmaları Adli toksikolojide. ekstraksiyon verimi (1) biyolojik materyalin (idrar. Inkübasyondan sonra karışım 30 dakika elektrikli su banyosunda ısıtılır ve süzülür. subtilisin gibi enzimler kullanılır. 45 Amberlit XAD-2 ile organik zehirlerin ekstraksiyonu Polimerik özellikte adsorbanların zehirlerin biyolojik materyalden izolasyonları son 20-30 yılda önem kazanmıştır. N. klasik protein çöktürme yöntemleri yanında "enzimatik 44 yıkılama: dijestiyon yöntemi" zehirlerin genel tarama yöntemlerinde. Dokulardan zehirlerin izolasyonunda kullanılan Stas-Otto ve ekstraksiyon yöntemi. Bu enzimlerle doku homojenatı. idrar ve mide sıvısına uygulanan fraksiyonlu ekstraksiyon şeması ( sistemik ekstraksiyon ) gösterilmiştir. Geniş yüzey alanı ve noniyonik özelliği nedeniyle bu reçine suda özünen organik maddeleri adsorbe eder. plazma ve dokularda proteine bağlanmış ilacın (protein-ilaç) proteolitik bir enzimle serbest hale geçirilmesinden sonra ekstraksiyona tabi tutulmasıdır. homojenata gram doku başına 500 mg papain (500 mg papain/g doku). 10 mi su ile teflon başlıklı homojenizatörde homojenize edilir.Şekil 4'de kan. postmortem mide içeriği. 0. Böylece proteini uzaklaştırılmış doku filtratına sistematik ekstraksiyon uygulanabilir. ön işlem olarak tercih edilen bir tekniktir. 4. Bu amaçla papain. 1994'e bakınız. Bu adsorbe edilen maddeler polimerden uygun bir çözücü ile (elüsyon çözücüsü) geri elde edilebilirler (elüe edilebilirler). İnkübasyon 37°C de 3 saat olarak uygulanır. Aşağıda anabilim dalımızda çeşitli pestisit ve ilaçların karaciğer homojenatında uygulanan "enzimatik yıkılama" yöntemi kısaca açıklanmıştır. (Ayrıntılı bilgi için :Vural.. Süzüntüden genel ekstraksiyon şemasına göre uçucu olmayan organik zehirler (ve ilaçların) izolasyonu yapılır.4 olan fosfat tamponu kullanılır.) Enzimatik yıkılama yönteminin prensibi. İzolasyon verimini arttırmak için Amberlite XAD-2 (batch) yöntemi ile ekstraksiyon yapılması uygun olur. kan ve idrardan toksik maddeler yukarıda açıklanan ekstraksiyon yöntemleri ile izole edilebildikleri gibi "immunoassay yöntemleri" ile de doğrudan analizleri yapılabilir. Yıkılama için papain kullanılacaksa.

3 dakika 4000 rpm de santrifüj edilerek su fazı ayrılır. 47 (5 g. Katyon değiştirici bir reçine olan Zeokarb 225 (H+) ise kolon tekniği ise parakuat ve dikuatın idrardan ekstraksiyonunda kullanılabilen verimi daha yüksek olan bir yöntemdir. Reçinenin hazırlanması : Amberlit XAD-2 reçinesi en az 6 saat etil asetat ile sürekli Soxhelet apareyinde ekstrakte edilerek saflaştırılır. S 1984.S. 5 dakika 4000 rpm de santrifüj edilir.homojenatından elde edilen süzüntünün ) pH'si.1 N HCI ile pH 3. (3) elüsyon çözücüsünü polaritesine bağlıdır. Şan. N. nötral ve asidik ilaçların çoğu. tripsin 1 37°C de 3 saat inkübasyon .1 N HCI ve su ile) yıkandıktan sonra elüsyon için tüpe 15 mi eter ve 5 mi 0. (Vural. 5. pestisitlerden organik fosfat esterlerinin ekstraksiyonlarında oldukça yüksek verim elde edilir. Kalıntı 2 kez (0.pH 7. 5 gram karaciğerden hazırlanan homojenat.4 5 mg. Amberlit XAD-2 ile bazik. Burgaz. Kalıntıda kimyasal maddeler tarama yöntemleri ile (İTK ve GLK gibi) aranır. İşlem üst faz berraklaşıncaya kadar (4-5 kez) tekrarlanır. Papain +0. Amberlit XAD-2 ile izolasyon ve ekstraksiyon işlemi idrar. Bazik ilaçların 46 ekstraksiyonu için ortamın pH'sı 0.N.pH 7.1 gram yaş XAD-2 (g kuru reçine karşılığı) içeren polipropilen tüplere konur. Karaciğer + 10 mi su) homojenatı 25 mi fosfat tamponu 0. Şekil 5'da enzimatik yıkilama ve Amberlit XAD-2 batch tekniği ile karaciğer homojenatından organik zehirlerin izolasyonu ve ekstraksiyonları için kullanılan teknik şematik olarak gösterilmiştir. Aşağıda batch yöntemi açıklanmıştır.02 M.02 M. Karışım 20 dakika çalkalanır. Metanolü uzaklaştırmak için 8-10 kez distile su ile yıkanır. Vural. safra suyu ve karaciğer homojenatına (doğrudan veya enzimatik yıkı lama işleminden sonra) veya biyolojik materyalden hazırlanan örneğe reçine ilave ederek (batch tekniği) uygulanabilir. veya idrarla çahşılacaksa 20 mi 2500 rpm de santrifüj edilerek berraklaştırılan idrar örneği. Reçine ağzı cam kapta distile su içinde +4°C de saklanır. asidik ilaçlar için 0. 1984). Ambsrlit XAD-2 dışında Dowex 50 AGW-X8 (100-200 mesh) batch tekniği ile idrardan dipiridil grubu herbisitlerin ekstraksiyonunda kullanılabilir.002 M EDTA veya 37°C de 2 saat inkübasyon 1 25 mi fosfat tamponu 0. nötral ilaçlar için pH 7.N.5 g. 1994). organik fosfat esterleri için pH (2-3)'e ayarlanır. Elüsyon çözeltisi susuz Na2SC>4 den geçirilerek uçurulur.4 \ 2. Burgaz. (Vural. N. kan. filtrat ve enzim yıkılamasından elde edilen filtrat.01 N K2CO3 ile pH 10. (2) numune (ml)/reçine (g) oranına.1 N HCI ilave ederek 20 dakika çalkalanır. Sonra reçine (1:1) oranında uzaklaştırılır.

Su fazı atılır . Karbon monoksit.1 N HCI ile ayarlanır. çalkalama. Forensik (adli) toksikolojik analizde. Diğer klinik bulgularla desteklenmesi gerekir. 20 dak. bulunan madde cinsine göre değişir. bağımlılık durumu ve kullanma sıklığı ve şekil açısından bir bilgi vermez. Amberlit XAD-2. postmortem dokularda toksik maddelerin taranması ve kantitatif analizi ölüm nedeninin açklanmasına yardımcı olur. 48 5. zehirlenmeye neden olan madde veya maddelerin belirlenmesi. kantitatif analizleri klinik toksikoloji ve adli toksikoloji açısından büyük önem taşır. Kimyasal maddelerin kan ve serum düzeylerinin kantitatif olarak saptanması zehirlenmenin şiddeti hakkında bilgi verir. nötral ve bazların ekstraksiyon koşuluna göre ) K2CO3 veya 0. analizin yorumu.1 30 dakika su 1 banyosunda ısıtma ve süzme 1 Süzüntü + 5. 23 dakika 4000 rpm de santrifüj Kalıntı m Ekstraksiyon koşuluna göre PH ayarlanarak 15 mi eterle Ekstraksiyon I Çözücü Na2SO4 ile kurutulur ---------► Kalıntı metanolde çözülerek İTK ve GK ile tarama ve identifıkasyon Şekil 5 : Enzimatik yıküama ve Amberlit XAD-2 "batch" yöntemi ile organik zehirlerin karaciğerden izolasyonları. Ayrıca kantitatif analizin belirli aralarla yapılması "terapötik ilaç izlenmesinde" de önemlidir. Toksikolojik tarama testleri sonucunda. etil alkol. ZEHİRLERİN TARAMA ve İDENTİFİKASYONLARINDA KULLANILAN ENSTRUMENTAL ANALİZ TEKNİKLERİ Biyolojik materyalden daha önce açıklanan yöntemlerle izole edilen kimyasal maddelerin identifıkasyonları ve kesin tanımlarl. zehirlenmenin spesifik (antidot) tedavisinin yapılabilmesi için gereklidir. Örneğin suistimal edilen veya bağımlılığa neden olan bir maddenin kişinin o anda alınan idrar örneğinde identifikasyonu. Diğer taraftan kimyasal madde ve ilaçların toksikolojik tarama testleri sonucunda.1g. pH (asit.

Çalkalayarak 5 dakika karıştırılır ve 10 dakika santrifüj edilir. . buna göre geliştirilen aletlerin yapısı. antidepresanlar. kullanım şekilleri ve uygulamaları ile ilgili bilgiler başka derslerde ayrıntılı olarak verilmektedir.l İnce tabaka kromatografısi Kromatografi. ilk kez 50 İzolasyon işlemleri 1) Asidik ekstraktın hazırlanması (ekstrakt A): 30 mi lik santrifüj tüpü içine analizi yapılacak idrar örneğinden 10 mi konur. maddenin fizikokimyasal özelliklerine göre geliştirilmiş enstrumental analiz yöntemleridir. Kromatografi deyimi. optik kristallografi gibi) Yukarıda adı geçen teknikler. bu kitapta bu aletlerin rutin toksikolojik analizlerde kullanımlarından bahsedilecektir. barbitüratlar gibi bir çok maddelerin postmortem analizleri bu nedenle önemlidir. S. kimyasal yapıları birbirine yakın madde karışımlarının birbirinden ayrılmasında kullanılan bir tekniktir. 1 mi seyreltik hidroklorik asit ve 10 mi kloroform ilave edilir. Bu nedenle.benzodiazepinler. Kimyasal maddelerin biyolojik materyalde identifikasyonları ve kantitatif analizlerinde kullanılan teknikleri aşağıdaki şekilde sıralayabiliriz: 49 1) Kromatografîk Yöntemler İnce tabaka kromatografısi (İTK) Gaz-katı ve gaz-sıvı kromatografısi (GK ve GSK) Yüksek basınçlı sıvı kromatografısi (HPLC) 2) Spektroskopik Yöntemler : Ultraviyole spektrofotometresi (UV-Spektrofotometre) Görünür alan spektrofotometresi (Visible spektrofotometre) Infrared spektrofotometresi (İR spektrofotometre) Emisyon spektrografisi Atomik absorbsiyon spektrofotometresi (AAS) Plazma emisyon spektrofotometresi (PES) S pektroflorimetri Kütle spektrometresi (MS) Nötron aktivasyon analizi (NAA) 3)Gaz kromatografisi-kütle spektrometresi (GK-MS) 4) Immunoassay teknikleri 5) Diğer yöntemler (Elektrometrik yöntemler. salisilatlar. Bu yöntemlerin prensibi. asetaminofen. d-propoksifen.

Organik faz (alt faz) 15 mi lik kapaklı cam tüpe aktarılır. 5 dakika çalkalandıktan sonra 10 dakika santrifüj edilir. 5 dakika çalkalandıktan sonra (tercihan mekanik karıştırıcı ile).m tanecik büyüklüğünde) tabaka kullanılır. 2 mi amonyum klorür tamponu ve 10 mi (kloroform:propan2-ol:9:l) karışımı ilave edilir. B ekstraktından elde edilen sulu hidroklorik asit fazına 5 mi amonyum klorür tamponu ilave edilir. 0. 3) Ekstraktlar kuruluğa kadar 60°C de hava akımında uçurulur. Organik fazlar atılır. İnce tabaka kromatografisine uygulama : 1) Durucu faz olarak 20x20 cm boyutunda cam levha üzerine 0.Kloroform fazı (alt faz ) 15 mi lik kapalı bir cam tüpe alınır. Silikagel ile kaplanmış tabaka kurşun kalemle 8 kolona ayrılır.25 (al ekstrakt A. ( Şekil 6 ) . Organik fazlar atılır. Ekstrakt 60°C deki su banyosunda hava akımında kuruluğa kadar uçurulur. 25 er (^1 ekstrakt B. Ekstraktlara geçebilen ve ÎTK de interferansa neden olabilen maddelerin uzaklaştırılması için daha ileri ekstraks iyonlarla aşağıda açıklanan şekilde purifıkasyonu yapılır. şekilde gürüldüğü kolonlardaki numune uygulama yerlerine uygulanır. 1) A ekstraktına (uçurma işlemi yapılmadan önce) 5 mi seyreltik sodyum hidroksit. B ekstraktına 5 mi seyreltik hidroklorik asit ilave edilir. Developman yüksekliği 10 cm olarak işaretlenir. Ekstrakt su banyosunda 60°C de hava akımında kuruluğa kadar uçurulur. (Şekil 6) 2) Numune ekstraktları 100 ju. 3) Standart ilaç karışımlarından şekilde işaretlendiği şekilde (asidik.5 mi metanollü hidroklorik asit ilave edilir (uçucu bazların kaybını önlemek için).25 mm kalınlığında kaplanan silikagel G (20 p. 2) A ekstraktından elde edilen sulu NaOH fazına 5 mi seyreltik hidroklorik asit. 10 dakika santifüj edilir. idrar örneğine uygulanan şekilde ( ekstrakt A ve ekstrakt B) uçurma işlemine kadar hazırlanır. Mide içeriği ekstraksiyonunun purifıkasyonu Mide içeriği. 5 dakika çalkalandıktan sonra 53 (tercihan mekanik karıştırıcı ile) 10 dakika santrifüj edilir. Tabakaya 1 cm yükseklikte hafif bir çizgi çizilir.1 (kloroform:propan-2-ol) karışımında çözülür. 4) Kurutulan tabaka (etil asetat: metanol: konsantre amonyum hidroksit: 85:10:5 ) karışımından oluşan devolopman çözeltisi ile devolope edilir. 2) Bazik ekstraktın hazırlanması (Ekstrakt B): İdrar örneğinden 10 mi daha alınarak 30 mi lik diğer bir santrifüj tüpüne konur. bazik ve fenotiazin karışımları) 10 uJ uygulanır.

kolonlara merküröz nitrat reaktifi.) 8) Püskürtmeden sonra hevha tekrar UV de (254 nm ve 366 nm de) incelenir.Kromatogramlann püskürtme reaktifleriyle görünürleştirilmesi. S : developman sınırı. B2: Bazik numune ekstraktı (4. A| : Asidik ilaç karışımı ( 1 ). 9) Mandelin reaktif ile elde edilen lekelerin rengi...O— 1 A2 25 jul —0— 2 B. B2 Merküröz Asitlendirilmiş Nitrat reaktifi İyodoplatinat Reaktifi 12 34 B. gerekirse 100°C de 10 dakika bir etüvde bekletilerek rengin kuvvetlenmesi sağlanır. B2: Bazik ilaç karışımı ( 3..İlaç ekstraktlarının İTK ya uygulanması N : Numune uygulama ( başlangıç ) yeri. A2 B. 8 ). 55 Her reaktifle püskürtmede. B2 C B Mandelin Sülfirik asit Reaktifi (500 mi/1) 56 78 Şekil 7.. Özellikle Mandelin reaktifi püskürtülen kolon önemlidir. 6) Kurutulmuş tabaka UV de 254 nm ve 366 nm de incelenerek floresan veren lekeler işaretlenir.5 )...5) İşaretlenen yüksekliğe kadar devolope edilen tabaka tanktan çıkarılır ve çeker ocakta hava akımında kurutulur. kolonlara asitlendirilmiş iyodoplatinat reaktifi.O— 4 B. püskürtme yapılmayacak kolonlar temiz bir cam levha ile maskelenir. püskürtme işlemi çeker ocak içinde yapılmalıdır. kolonlara (500 ml/1) oranında sulandırılmış sülfirik asit püskürtülür (Şekil 7). . (Reaktiflerin hepsi çok toksik olduğundan. 10 M-l . b) 3 ve 4. 10 iÜ -0— 5 B2 25 p. A2: Asidik numune ekstraktı (2 ). c) 7 ve 8. 6. o— 3 B2 25ııl . C : Fenotiazinler karışımı A. 10 nl . 7) Tabaka ters çevrilerek: a) 1 ve 2.1 —0— 6 C 10 jul —0— 7 B2 25 ul —0— 8 Şekil 6. 54 A.

5) IV: Kloroform : metanol (90 : 10) 56 Tablo 6 : Bazı asidik.55 0. III ve IV rakamları ile gösterilen developman sistemleri aşağıda açıklanmıştır: 1: Etil asetat: metanol : derişik amonyak (85:10:5) II: Kloroform : aseton (4:1) III : Metanol : derişik amonyak (100 : 1. bazik ve nötral yapıdaki ilaçların değişik developman sistemlerinde verdikleri Rt değerleri ve renk reaksiyonları Tablo 6'da gösterilmiştir (Şanlı. N.07 0.20 Açık kahverengi Viyole Açıkkahverengi sarı 0. 11.69 0. Bu tabloda I. %1 KMnO4 UV (254 nm) %1 KMnO4 Asidik iyodoplatinat çözeltisi %1 KMnO4 Asidik iyodoplatinat çözeltisi Cıva Oksit / Difenilkarbazon Zwikker Fenobarbita) Asetil salisiiik asit 0.46 0.16 0.Elde edilen kromotogramların R.66 0.09 III IV Açık sarı floresans Klorpromazin 0.17 0. Labratuvarımızda yapılan bir araştırmada asidik.14 0..24 0.52 0. değerleri ve renkleri standartlarla karşılaştırılır.06 Açık sarı floresans 0.77 0. 1995).04 Kahverengi Koyu menekşe Açıksarı kahverengi Kızıl kahverengi Mor menekşe Pembe İlaç Adı Asetaminofen Salisiiik asit Metokarbamol Indometasin Kullanılan Reaktif %5 FeCl3 %1 KMnO4 %5 FeCl.44 Turuncu Açık sarı Sikleman pembe Pembe Koyu kahverengi Koyu turuncu Klorfeni ramin maleat Imipramin 0.47 Sarı Açık mave Viyolo Kızıl Kahverengi Turuncu Sarı Mürekkep mavisi Mavi Kızıl kahverengi . bazik ve nötral ilaçların İTK verileri Çözücü Sistemi (Rf)* Renk I II 0.45 UV (254 nm) Dragendorf Ninhidrin FPN Marquis Asidik iyodo platinat Dragendorf Ninhidrin FPN Marquis Asidik iyodo platinat Dragendorf Ninhidrin FPN Marquis Asidik 0.

8 0.00 mg/1) potasyum dikrormat çözeltisi kullanılır. Mide içeriği ekstraktı ve olay yerinden alınan örneklerin UV spektrumlarının incelenmesi kalitatif bilgi açısından yararlı alabilir. Toksikolojik analizde.5 .Amitriptilin Niketamid 57 iyodoplatinat Dragendorf Asidik iyodoplatinat i Asidik iyodoplatinat Ninhidrin 0. Ayrıca spektrofotometre küvetlerinin standardizasyonu ve temizliği önemlidir. görünür alan spektrofoto-metrelerinde ise cam veya belirli özellikte plastik küvetler kulanılır. ekstraksiyon işlemi sırasında beraber ekstrakte edilen endojen ve diğer yabancı maddelerinin intereferans riskidir. analizi yapılacak madde dışında bulunabilecek maddelerin interferansıdır. UV ve görünür alan spektrofotometresinin toksikolojik analizlerde kullanılması Özel bölümde maddelerin kantitatif analizlerinde UV (200-400 nm) ve görünür alan (400-800 nm) spektrofotometrisine dayanan yöntemler açıklanmıştır. Bu nedenle önce analizi yapılacak madde veya maddelerin biyolojik materyalden izolasyonları ve purifıkasyonları gerekir (ekstraksiyon. Ancak biyolojik idrar. Bu teknikte karşılaşılan en büyük sorun. . Bu çözeltinin 235 nm . 48. 58 UV Spektrofotometresi ile ekstraksiyon fraksiyonlarının taranması UV spektrofotometresi maddelerin kalitatif ve kantitatif analizinde kullanılır. Bu amaçla en çok sulu sülfırik asitte (0. Monokromatörün kontrolü. Spektrofotometrik analizlerde güvenilir sonuç almada monokromatörün doğru çalışması önemlidir. Ayrıca maddenin spesifik ve molar absorbansı ve minimum absorbsiyon gösterdiği dalga boyundan da yararlanılabilir.6 olmalıdır.6 lik (60. 313 nm ve 350 nm de gösterdiği spesifik absorbanslar sırası ile 124. UV spektrofotometrelerinde kuartz. Spektrofotometrik analizde en önemli sorun.005 mol/1) hazırlanan % 0.6 0. Numune ekstraktının UV spektrumunun incelenmesi ekstraktın purfıkasyonu hakkında bilgi verebilir.65 Turuncu Kızıl kahverengi Kahverengi Sarı 5. o maddenin UV alanında maksimum absorbans gösterdiği dalga boyu ( A. Özellikle postmortem toksikolojik analizlerde. Maddenin identifıkasyonunda (nitel analizinde). uçucu olmayan organik maddelerin izolasyonlarından sonra fraksiyonlara ayrılan ekstraktların aşağıda kısaca açıklandığı şekilde UV spektrofotometresinde spektrumları incelenir.47 0. 257 nm. 144.2.0. bilinen bir referans çözeltisinin maksimum absorbansları (Xmax) ölçülerek yapılır.6 ve 106. mikrodifüzyon gibi yöntemlerle).max) kullanılır. mide içeriği ve kan ekstraktları ile çalışıldığından biyolojik materyalde bulunan endojen maddelerin ilaç spektrumlarını interfere edeceği bilinmelidir.

59 Barbitüratların araştırılması: Zehirlenmelerde barbitürat zehirlenmelerine sıklıkla raslanır.5 M NaOH'e karşı (kör) taranır. Ekstraksiyon şemasında B fraksiyonuna geçen maddelerin farklı PH'da maksimum absorbans gösterdikleri dalga boylan tablo 7 de gösterilmiştir.5 M NaOH ile ayrılan zayıf asitleri içeren fazının (B fraksiyonu ) doğrudan UV spektrofotometresinde spektrumu alınır. 220-400 nm arasında spektrumları tekrar alınır. kuru metanolde çözülerek. (Moffat ve ark.400 nm ) tarama tekrarlanır. 257 . birkaç damla 10 M sülfirik asit ilave ederek PH nin 2 veya daha altında olması sağlanır. Bu nedenle destekleyici deneylerin yapılması gerekir.5 M NaOH kullanılır. Bu nedenle bilinç kaybı olan kişilerde öncelikle barbitüratlar aranmalıdır.5 MNaOH ile ayrılan B fraksiyonunu (pH 13). maksimum absorbans gösteren dalga boylan kaydedilir. Zayıf asit (B) fraksiyonunun incelenmesi Sistematik ekstraksiyonda kuvvetli asitler ayrıldıktan sonra eter fazında 0. analizde yanıltıcı olabilir. B fraksiyonu (numune) ve blank'a 1 mi %16 lık amonyum klorür ilave edilerek pH 10'a düşürülür.. Burada açıklanmış olan UV yöntemi ile barbitüratların birbirinden ayrılmaları ve B fraksiyonuna geçen diğer maddelerin da taranması yapılır.. Blank olarak metanol kullanılır.. Blank (kör deney) olarak 0. 220 nm. UV alanında ( 220 . ile 320 nm..çeşitli nedenle numune alımının gecikmesi. arasında taranır. 0.10 ve <2) incelenir. Nötral maddeleri içeren eter fazı (C fraksiyonu uçurulduktan sonra) 3 mi. 1986) Tablo 7.B fraksiyonuna geçen maddelerin çeşitli pH'larda maksimum absorbans gösterdikleri dalga boyları (X) Madde A max (nm) pH13 PH1O 232 . B fraksiyonunun UV spektrumları üç farklı pH'da (pH: 13. UV spektrofotometre-sinde 220-400 nm arasında 0. Bilinmeyen ilaç tabletleri veya biyolojik olmayan numunelerle daha güvenilir sonuçlar alınır. Küvette bulunan numune ve köre. 264 264 246 Klorpropamid Parasetamol Fenilbutazon Barbitüratlar N-metil substitüe 246 pH<2 232 245 237 absorbansın sonu .

5 mm. ağzı politetrafloroetilen yapısında bir kapakla sıkıca kapatılır. Bu durumda gaz-kati kromatografisi adını alan sistemde (GK) maddelerin ayrılması adsorbsiyona dayanır ve daha çok basit gazların analizinde kullanılır. ile 4 mm.2 mm. Bazik maddeleri içeren kloroform fazı (D fraksiyonu) uçurulduktan sonra kalıntı 4 mi. iç çapında) ve çok uzundurlar (10 m. 0. Burada maddelerin dağılım katsayısına göre ayrılmalarını sağlayan bu sıvı . . Blank olarak metanol kullanılır. numune konur. arasında değişir. Ayrıca kalan çözelti kloroformla ekstrakte edilerek UV'de işlem tekrarlanır. Asitli numune seyreltik NaOH ile kalevi yapıldıktan sonra tekrar taranır.60 m.5 m. Kapiler kolonlar çok ince (0.2 mm. Normal kromatografik analizlerde dolgulu kolon kullanılır.3. Alıkonma zamanı (Retention time) çok yakın olan maddeler ayrılabilirler. Gaz kromatografisinin toksikolojik analizlerde kullanılması Gaz kromatografisi analitik ve forensik toksikolojide biyolojik materyalden izole edilen kimyasal maddelerin tarama testlerinde ve kantitatif analizlerinde kullanılır. 220 .2 mm-0. Cam veya çelik olan kolonların iç çapı 3. kaynama noktası yüksek yağımsı bir sıvı ile kaplanır.05 M sülfirik asitle çözülür. Bu teknikle doğrudan kan. ITK ve UV ile ön taramalar yapılan maddelerin kalitatif analizlerinde gaz kromatografisi destekleyici (confirmatory) deney olarak önem taşır. Gaz kromatografisinde hareketli faz gazdır. 5.360 nm.sabit faz -görevini görür. 700'ün üstünde olan bu sıvı maddeler kaynama noktaları ve polaritelerine göre sınıflandırılmışlardır. uzunluğunda). Bu sistemde kolon içindeki yüzeyi geniş deaktive edilmiş katı madde. Böylece uçucu madde gaz fazına geçmiş olur. uzunlukları da 0.5 mi.. kadar sıvı alabilecek büyüklükte).2 .4 mm.220 nm ile 320 nra arasında taranır..Space) denilen düzenekleri içeren gaz kromatografısi tekniğinden de çok yararlanılır. ile 4 m. Maddelerin sistematik ayrılmasında sabit faz maddesi çok önem taşır.5.0. serum gibi biyolojik sıvılarda uçucu maddelerin identifıkasyonları yapılabilir ve bu şekilde kolon materyalinin kirlenmesi minimuma indirgenir.5 substitüe S-substitüe 60 254 303 239 303 absorbansın sonu 285 C ve D fraksiyonlarının incelenmesi: Nötral maddeleri içeren eter fazı (C fraksiyonu uçurulduktan sonra 3 mi kuru metanolde çözülerek. Kapiler kolonlarla ayırma işlemi daha etkin olur. 0. Bu şekilde hazırlanan numuneler kromatograftaki "head-space" düzeneğine yerleştirilerek uygun bir sıcaklıkta 10 dakika dengeye bırakılır. ile 6. Küçük bir cam tüpe (7 mi. 61 Gaz kromatografisinde kolon çeşidi de önem taşır. Gaz kromatografisinin daha çok kullanılan şekli gaz-sıvı kromatografisi (GSK) dir. de UV'de taranır. Toksikolojik analizlerde (Head . dış çaplan 3. Sabit faz ise kolon içine yerleştirilmiş adsorban bir maddedir. Bu gaz .

Detektör olarak en çok Alev İyonlaştırıcı Detektör (FID: Flame lonization Detector) kullanılır. refraksiyon. Mobil fazla sürüklenen maddeler kolona geçerler. Elde edilen kromatogramda maddeler aynı koşullarda standartlarla elde edilen kromatogramla karşılaştırılır. Kantitatif analiz ise elde edilen "piklerin" büyüklüğü çeşitli yöntemlerle ölçülerek ve iç veya dış Standard kullanarak yapılır. kolonun etkinliği. Gaz sıvı kromatografisi uçucu olan maddelerin (gazlar ve sıvılar) taranmasında da uygun bir yöntemdir. mobil fazın sıvı olması ve yüksek basıncın güçlü bir pompayla sağlanması bakımından gaz kromatografisinden ayrılır. İlk kez 1969'da kullanılmaya başlanmıştır. floresans ölçen) kalitatif ve kantitatif değerlendirmeleri (kaydedici ile piklerden alınan kromatogramlar ile) yapılır. 62 Biyolojik materyalden izole edilmiş zehirlerin gaz kromatografisi ile taranmaları Daha önce bahsedilen izolasyon (ekstraksiyon) işleminden sonra uçucu olmayan organik zehirlerin gaz kromatografisi ile ayrılmasında en çok dimetilsüikon durucu fazı (SE-30. 5. Güçlü bir pompa ve basınca dayanıklı bir sistemle mobil fazın kolonda bulunan sabit fazdan geçişi kolaylaşmakta ve kısa zamanda bu ayrılma sağlanabilmektedir. Kolonu bu şekilde terkeden maddeler gaz kromatografısinde olduğu gibi uygun bir detektörle (UV absorbsiyonu.fazındaki numune minimum otomatik sistemle kolona enjekte edilir.4 Yüksek basınçlı sıvı kromatografisi Yüksek basınçlı sıvı kromatografisi (HPLC) ayırma gücü ve duyarlılığı gaz kromatografisine göre daha yüksek olan bir tekniktir. boyutları ve sıcaklığı. Gaz kromatografisinde maddelerin ayrılmasında sıvı fazın cinsi. Bu karşılaştırmada en önemli kriter alıkonma zamanı (Retention time) dır. Gaz kromatografisinde maddelerin ayrılması kaydedici ile kaydedilir. iyon değiştirme özelliklerine göre ayrılırlar. Gaz kromatografısi ayrıca kantitatif amaçla da kullanılır. evlerde vernik. Mobil faz 63 olarak kullanılan çözücü önce güçlü bir pompa yardımı ile tüm sistemden geçirilir. taşıyıcı gazın hızı. Uçucu aminlerin ayrılmasında ise potasyum hidroksitle kaplanmış Apiezon L gibi alkali kolonlar etkili olur. 1970'lerin sonunda rutin analiz yapan pek çok labaratuvarda kullanıma geçmiştir. cila gibi karışımların içindeki uçucu maddelerin analizleri yapılabilir. adsorbsiyon. karışımdaki maddelerin ayrı ayrı pikler vermesi gibi). kolonda (sabit faz içerir) maddeler dağılım. sütün kromatografisinin bir şeklidir. bir mikroenjektörle sisteme verilir. HPLC. (Uygulama ile ilgili örnekler özel bölümde verilmiştir). OV-101) kullanılır. Bu düzenekle kanda alkol ve diğer uçucu bileşikleri. OV17. Daha sonra ayrılması istenen karışım. . kullanılan detektör tipi rol oynayan önemli faktörler arasındadır. Bazı yönleri ile gaz kromatografisine benzemesine karşın (kalitatif ve kantitatif tayinin aynı işlemle gerçekleştirilmesi.

HPLC'nin gaz kromatografısine göre üstünlüğü.5. serbest atomlar üzerine kurulmuş bir spektroskopi dalıdır. Absorblanan elektromagnetik ışınlar genellikle ultravyiole ve görünür alan ışınlarıdır. Bu amaçla geliştirilmiş cihazlara da atomik absorbsiyon spektrofotometresi (AAS) adı verilir. bir atom türünün. 5. Prensibi :Numune. toluen. iyonik maddeler ve yüksek molekül ağırlıklı maddelerin (proteinler. özel bir düzenekle çok küçük kürecikler halinde alev içine püskürtülür.6 Nötron aktivasyon analizi ( NAA ) Nötron aktivasyon analizi diğer spektroskopik yöntemlerden farklıdır. dışarıdan başka bir kaynaktan alev içine gönderilen kendine özgü ışın demetini kısmen absorblaması ve geride kalan karekteristik ışın şiddetinin derecesini ölçme üzerine kurulmuş spektroskopi dalına da atomik absorbsiyon spektroskopisi denir. ksilen gibi). daha iyi bir ayırma ve duyarlık dışında. Gaz halindeki tuz molekülleri ise ayrışarak serbest element atomlarını verirler. Alev içine püskürtülen çözeltinin önce suyu buharlaşır. Bunun için analiz yapılacak elementi bileşik halinde 64 (tuzu) içeren çözelti. 5. genelde alev spektroskopisinin bir şeklidir. Toksikolojik analizlerde HPLC'nin geniş bir uygulama alanı vardır. adli bilimlerde (patlayıcı madde kalıntısında antimon. kurşun gibi elementlerin identifıkasyonunda). Serbest atomlar elde etmek için madde ya alevde veya bir elektrik düzeneğinde ısıtılır. Gaz halindeki atomların alev sıcaklığında termal enerji absorblaması ve ondan sonra absorbladığı enerjiyi kısmen veya tamamen spektral çizgi halinde vermesi olayı atomik emisyon veya alev emisyon spektroskopisi adını alır. Bir çok organik çözücülerin biyolojik izlenmelerinde (metil alkol. NAA birçok elemente uygulanabilen hassas bir elemente] analiz yöntemidir. AAS. bozunan maddeler. baryum. nükleer bir reaktörün merkezi gibi yavaş hareketli bir nötron (termal nötron) kaynağının içine yerleştirilir. fenolik maddelerin birbirlerinden ayrılmalarında (fenol ve krezoller gibi) HPLC tercih edilmektedir (Özel bölüme bakınız). Ayrıca ağır metallere mesleksel maruziyetin biyolojik izlenmesinde de kullanılır. benzen. Bu nötronların çoğu atomun çekirdekleri ile birleşerek . adli ve analitik toksikolojide ağır metal zehirlenmelerinin biyolojik materyalde tayininde sık kullanılan bir cihazdır. AAS. Alev spektroskopisinde. Alev spektroskopisi. geride kalan tuzlar gaz molekülleri haline dönüşürler. moleküler spektroskopide görülen absorbsiyon bantları yerine absorbsiyon ve emisyon çizgileri görülür. Atomik absorbsiyon spektrofotometresi ( AAS ) 1955 yılından sonra geliştirilmiş olan atomik absorbsiyon spektroskopisi (AAS) yüksek sıcaklıkta gaz halinde bulunan element atomlarının elektromagnetik ışınları absorblaması üzerine kurulmuştur. Alev içinde bulunan. peptitler gibi) analizinde kullanılabilmesidir.

66 İnmıunoassay tekniğinin prensibi : Bu yöntemde analizi yapılacak maddeye (antijen) karşı geliştirilen spesifik "antikor" ve analizi yapılacak bu maddenin işaretlenmiş şekli kullanılır. Daha sonraki gelişmelerle çeşitli immunoassay teknikleri ortaya çıkmıştır. Bu basamaktan sonra. örnek reaktörden çıkarılır ve gama (y) ışını spektrometresine yerleştirilir. Ancak NAA ile deteksiyon limitinin duyarlığı. "Terapötik ilaç izlenmesinde". ve ark. 1986) 5. NAA ile zamanımızda yaklaşık 77 element tayin edilebilmektedir. ve ark.Antikor] + [ İlaç . Bu radyoaktif atomların oluşumu aktivasyon basamağıdır.T. dayanıklılık (her metal için değil) ve miktar tayinine imkan veren bir yöntemdir. Napolyon Bonapart'ın saç örneğinin NAA ile tayini örnek verilebilir. 1988'e bakınız). arkeolojik maddelere. Ancak pahalı ve komplike bir teknik olduğu için ancak bu konuda gelişmiş özel laboratuvarlarda bulunur. kayalara. yüksek spesifıklik. alaşımlara ve biyolojik numunelere uygulanabilmektedir. Aktivasyon basamağında oluşan 65 readyoaktif çekirdek bozunarak kendine özgü enerji ile birlikte y ışını yayınlar.1 (ig) daha duyarlıdır. NAA yöntemi ile arseniğin deteksiyon limiti (1 ng). belirli konsantrasyonda antikor vs işaretlenmiş ilaç ilave edildiğinde karışımla aşağıdaki reaksiyon gerçekleşir: İlaç + İlaç + Antikor ^ > [İlaç* . : Analizi yapılacak kimyasal maddeyi (ilacı) içeren biyolojik sıvıya. Çoğunlukla bu amaçla albumin kullanılır. 1987. 196O'lı yılların başında immunoassay yöntemlerinden "radyoimmunoassay" (RIA) biliniyordu. Bu nedenle gerekli antikoru elde etmek için enjeksiyondan önce ilaç-protein konjugatı hazırlanır. 1988 ve Piemento G.Antikor] . NAA. Genel olarak ilaçların molekül ağırlığı çok düşük olduğundan antijen özelliği göstermezler. İmmunoassay'ın toksikolojik analizlerde kullanılması "İmmunoassay" biyolojik sıvılarda ilaçların doğrudan analizine kısa zamanda imkan veren (antijen-antikor) reaksiyonlarına dayanan yöntemlerdir. AAS ile karşılaştırıldığında.. Böylece ilaç taşıyıcıya bağlanarak kendisi için spesifik antikor hazırlanmasına uygun hale getirilir. AAS'e göre (100 ng/ml) daha duyarlıdır. Burada ilaç "hapten". (Fazla bilgi için bakınız: Gündüz. T. element cinsine göre değişir. Bu gama ışını spektrumunun incelenmesi ile numunedeki elementin identifıkasyonu ve miktar tayini yapılır. bağımlılık yapan maddelerin ve ilaç suistimalinin idrarda (sınırlı olarak kanda) aranması ve akut zehirlenmelerin araştırılmasında uygulanmaktadır. Tayini yapılacak moleküllere karşı antikorların elde edilmesi immunoassayin en önemli bölümüdür. ve ark. Gündüz. Örneğin AAS ile kurşun analizinde dedeksiyon limiti (2 pg/ml) NAA'ye göre (0. Yöntem sulara. Piemento G. (De Frost. Adli toksikolojide uygulamasına tarihi bir örnek olarak.stabil olmayan veya radyoaktif çekirdekler (radyo izotoplar) oluştururlar. 1983 . ilaç-protein konjugatı ise "immunojen" özelliği gösterir.7. P.

RIA ilk kez 1959 yılında plazmada insülin tayini için kullanılmıştır. İmmuno kemiluminesans : İşaretleme kemiluminesans veren bir madde ile yapılır. yalnız y. Bu yöntemlere de "optik immunoassay" adı verilir. FIA ise homojen immunoassay'lere örnek verilebilir. Miktar tayini spektroflorimetre ile saptanır. Uygun bir analitik yöntemle ölçüm yapılır ve sonuçlar kalibrasyon grafiği ile karşılaştırılır. eğer karışımdan işaretli ilacın ayrılmasından sonra analitik yöntem uygulanabiliyorsa "homojen immunoassay" adı verilir. Radiyoimmunoassay'da analiz yöntemi radyoaktivitenin ölçülmesine dayanır. Enzim aktivitesi tayin edilerek analizi yapılacak maddenin miktarı saptanır. 67 Enzim immunoassay (EIA) : İşaretleme enzim ile yapılır. İmmunoassay sınıflandırılması: İlacın işaretlenmesi çeşitli tekniklerle yapılır. Bu amaçla (3veya y. "bağlı işaretlenmemiş ilaç" moleküllerine oranı serbest ilacın miktarı ile ters orantılıdır. EIA. Miktar tayini radyoaktivite ölçülmesi ile yapılır. Daha sonra bu teknik klasik biyokimyasal yöntemlerle tayini mümkün olmayan ve vücutta çok düşük miktarlarda bulunan (10"'° . Kalibrasyon grafiği ilaç konsantrasyonuna karşı "bağlı işaretli ilacın" oranı (% bağlı ilaç) tayin edilerek hazırlanır.10"'2 68 . Bu karışımda "bağlı işaretlenmiş ilaç" moleküllerinin. radyoaktif atomların immuno-kimyasal reaksiyonlarda kullanılarak maddelerin miktar tayinlerinin yapıldığı yöntemdir.sıvı sintilasyon sayıcısı. karışıma doğrudan uygulanabiliyorsa "homojen immunoassay" . floresans veya luminesansın ölçülmesine dayanır. Radyoimmunoassay (RIA) Radyoimmunoassay. Enzim veya floresan bir madde ile işaretleme yapılan immunoassay yöntemleri ile ölçme ise ultraviyole absorbsiyonunun. İmmunoassay tekniği.Antikor yarışmalı olarak serbest işaretlenmiş ilaç (ilaç*) ve analizi yapılacak ilaçla kompleks (bağlı ilaç) oluşturur. Aşağıda bazı önemli immunoassay yöntemlerinin prensibi ve uygulama alanları kısaca açıklanmıştır. İmmunoassay teknikleri bu işaretleme yöntemlerine göre de bir çok alt sınıflara ayrılır: Radyo immunoassay (RIA) : Antijen radyoaktif madde ile işaretlenir. Floro immunoassay (FIA) : İşaretleme florofor bir madde ile yapılır.katı sintilasyon sayıcısı ile ölçülür.ışını veren radyoaktivite ise y. RİA heterojen.ışını veren radyoaktivite (3.

Ancak az sayıda ilaç molekülünde iyot bulunduğundan. Enzim İmmunoassay ( E I A ) : Yarışmalı bir reaksiyon kinetiğine dayanan E I A. Radyoaktivite ölçümü bu ayırma işleminden sonra yapılır. barbitüratlar. Uygulamada. Bu nedenle radyoaktif işaretlenmiş bağlı ilaç moleküllerin miktarı işaretlenmemiş ilaç moleküllerinin miktarı ile ters orantılıdır. Radyoaktivite ölçümünde (sıvı sintilasyon veya y. İşaretleme enzimlerle. Bu nedenle zamanımızda endokrinoloji. floresan ve kemilmünesan maddelerle yapılabilir ve bu nedenle uygulama alanları daha geniştir. Bu amaçla aktif kömürle adsorbsiyon. Bu nedenle yukarda açıklanan ve dengeye ulaşmış karışıma ayırma işlemi uygulanır. RIA tekniğinde. iyot-125 ise X ve y ışınları yayınlar. morfin. ve ark. Karışımda reaksiyon dengeye ulaşınca. RIA yöntemi duyarlı. floresans) dayandığı için bu yöntemlere "optik ummunoassay'ler"adı verilmiştir. işaretli ve işaretlenmemiş ilaç aynı antikora bağlanmak için yarışırlar.gram gibi) 250 den fazla biyokimyasal maddelere uygulanmıştır. Bu radyoizotoplarda trityum ve karbon . bir tüpe belirli bir miktarda antikor ve belirli miktardaki radyoaktif işaretlenmiş ilaç (standart) ve analizi yapılacak ilaç içeren numune (serum veya idrar) bir tüpe konur. . Analitik yöntemler maddenin optik özelliğine (ultraviyole. Bu karışımda. RIA Yönteminin prensibi ve uygulama tekniği: Radyoimmunoassay yönteminde temel komponentler: Analizi yapılacak maddenin (ilacın) uygun bir radyoizotopla işaretlenmiş analiz yapılacak madde (ilaç) ile hazırlanmış standartlar. mikro bir yöntem olup 10-100 (J. bu ilaca karşı önceden hazırlanmış antikor içeren antiserumdur.1 numuneye ön işlem uygulanmadan madde analizine imkan vermektedir. antikorla bağlı işaretlenmiş ilacın veya serbest ilacın radyoaktivitesinin ölçülmesine dayanır. nikotin. Bu yöntem "heterojen Immunoassay'e de örnektir (Fazla bilgi için Moffat A. bulanıklık. p. 1988'e bakınız). sentez sırasında molekülün iyotlu türevi hazırlanır. İlacın radyoaktif izotopla işaretlenmesinde en çok trityum (3H). karbon-14 (l4 C) ve iyot-125 (1251) kullanılır. tübokürarin gibi) kullanılmaktadar. tetrahidrokanna-binol. daha duyarlı bir analiz istendiğinde serbest ve bağlı ilacın ayrılmasına dayanan heterojen E I A olarak uygulanır.ışıması. fenitoin. absorpsiyonu.14. Optik immunoassay'ler : Optik immunoassay'ler RIA'ya göre birçok üstünlük taşır. İşaretsiz ilacın miktarı ne kadar çoksa. ilacın 69 konsantrasyonu. metadon. Rutin analizlere de homojen bir yöntem olarak uygulanan E 1 A. Bu yöntemlerde kullanılan reaktifler dayanıklıdır ve ayırma işlemi yapılmaksızın analiz yapılabilir. farmakoloji. penisilinler. o kadar az işaretli ilaç antikorla bağlanır. digoksin.C. çift antikor tekniği gibi yöntemler uygulanır. toksikoloji alanlarında kullanımı artmaktadır. ilk kez 1971 yılında kullanılmıştır. ayırma işlemine geçilir (heterojen immunoassay). Bunlar içinde en çok kullanılan enzim immunoassay (E I A) ve floresans immunoassay (F I A) yöntemlerinden bahsedilecektir. Sınırlı da olsa biyolojik sıvılarda ilaç analizinde de (amfetaminler. Örneğin 1-125 ile işaretli digoksin hazırlanmasında molekülüne iyot ilave edilmiş tirozinle digoksin türevi hazırlanır.sayıcısı) serbest veya bağlı ilacın ayırımı yapılamaz.

(3-galaktosidoz hidrolizle florojen maddeden P-galaktozun ayrılmasını sağlar. Floresans immunoassay. uygun bir enzimle kovalan olarak işaretlenir. antineoplastik ilaçların. astma ilaçlarının. Syva firması EMIT (Enzyme Multipled Immunoassay Technique) patenti altında bu yöntemi geliştirmiştir. Böylece işaretli ilacın floresan özelliği açığa çıkar. Bu yöntemle antiepileptik ilaçların. Ancak ilave edilen enzimle. İşaretlenmiş ilaç substrat Serbest ilaç (Numune) İnaktif enzim Aktif enzim Şekil 8. Enzim antikorla bağlı işaretli ilacı kataliz edemez. Şekil 8'de homojen immunosay tekniği (EMIT) şematik olarak gösterilmiştir. floresansı örten molekül florojen molekülden ayrıldıktan sonra işaretlenmiş ilaç floresan özellik gösterir. enzim 71 immunoassay'e göre daha duyarlıdır. Analizi yapılacak ilaç standartı florojen bir madde ile (örneğin (3-galaktozumbelliferon) ile işaretlenir. Örneğin burada yukarda adı geçen florojen madde kullanıldığında enzim olarak (3-galaktosidaz enzimi kullanılır.Homojen E I A' da analiz yapılacak ilaç. Bu teknik florofor maddeyi serbest hale geçiren bir enzim kullanılır. 2) arkadan çok az serbest ilaç veya metaboliti de yarışmalı olarak bağlanarak.Homojen EMIT tekniği Floroimmunoassay (FIA) teknikleri : Floresans veren bileşiklerin immunokimyasal işaretleyici olarak kullanılabileceği ilk kez 1941 yılında ortaya atılmıştır. Bu nedenle karışımda enzim aktivitesinin ölçümünden ilaç konsantrasyonuna geçilir. antikor tarafından inaktive edilen enzim indüklenir. Ancak bağlanmamış ilacı hidroliz . İlaca karşı geliştirilmiş antikorla bağlanmak için işaretli ilaç ve numunedeki serbest ilaç yarışır. rodamin B. Bu madde enzim substratıdır. Florojen madde ile işaretlenmiş ilaçta floresans maskelenmiştir. umbelliferon gibi florofor maddeler işaretlemede kullanılır. Enzimin aktivitesi analizi yapılacak serbest ilaç konsantrasyonu ile orantılıdır. Uygulama şekline göre çeşitli teknikler kullanılır. Homojen floroimmunoassay yöntemleri içinde substratla işaretlenmiş floroimmunoassay tekniği ticari olarak geliştirilmiştir. izotiyosiyanat. suistimal edilen ve bağımlılık yapan bir çok ilaçların 70 analizi yapılabilir. Floresan izotiyosiyanat. Analizi yapılacak maddenin floresans özelliğindeki değişmelere dayanan bu yöntemde madde florofor bir molekül ile işaretlenir. Bu yöntemin dayandığı biyokimyasal prensip: 1) enzimle işaretlenmiş ilaca karşı geliştirmiş antikora bağlanarak inaktive olur .

eder. Bu nedenle floresans özelliği açığa çıkan ilacın floresans şiddeti numunedeki ilaç konsantrasyonu ile doğru orantılıdır. Floresans polarizasyon immunoassay (FPI) tekniği: Bu teknikte, bağlı ve serbest florofor molekülle işaretlenmiş ilacın polarize ışık düzlemini çevirme farkı ölçülür. Işık polarize edici bir mercek veya prizma aracılığı ile demet halinde düz bir zemin üzerine düşürülür. Polarize ışık, floroforla işaretli ilaç üzerine düşürüldüğünde ışığın şiddeti (eksitasyon) molekül tarafından polarize ışık düzleminde emisyon yapar. Floresans eksitasyon ışınına dik olarak giden emisyon ışınının ölçülmesi ile saptanır. Floresans mekanizması ile ilk defa 1970 yılında Dandliker ve arkadaşları tarafından 72 denenmiştir. Floresans veren bir maddeyle (florofor) işaretlenmiş olan ilaç serbest halde iken çok yavaş bir floresans polarizasyonu yapar. Antikorla bağlandıktan sonra kompleks molekülün hareketi yavaşlar ve floresans polarizasyonu artar. Polarizasyondaki bu değişim ilaç konsantrasyonu ile orantılıdır. Yöntem otomasyona yakındır. İlk kez 1981 yılında Abbot firması tarafından bu yöntem otomasyona adapte edilmiştir. TDX cihazı olarak bilinen bu cihaz "terapötik ilaç izlenmesi" ve bir çok ilaçlarla akut zehirlenmelerde ilaç düzeylerinin tayininde kullanılmaktadır. (Deniz, G.. Saygı, Ş, 1989; Küpçü, Ş; Vural, N, 1992). Bu teknikte duyarlılık oldukça yüksektir. Örneğin serum digoksin düzeyinin ölçülmesinde duyarlığın 0.2 ng/ml olduğu bildirilmiştir. İmmunoassay'm uygulama alanları İmmunoassay tekniklerinden RIA, özellikle kardiyak glikozitler, insülin, lizerjid, kannabioids ve opiatlar gibi kanda konsantrasyonlar düşük ilaçların analizinde veya numune miktarının az olduğu durumlarda tercih edilen yöntemdir. RIA ile pg/ml (10 "'2 g/ml) duyarlıkta analiz yapılabilir. EMIT ile duyarlık daha düşüktür (ng/ml. 10 ~9 g/ml). immunoassay ayrıca ilaç suistimalinin taranmasında, akut zehirlenmelerin analitik olarak araştırılmasında ve terapötik ilaç izlenmesinde kullanılırlar. İstenilen duyarlık ve spesifıkliğe göre RIA, EMIT veya FPI teknikleri seçilebilir. Bu yöntemler yarı veya tam otomatik düzeneklere adapte edilmiştir. Genel olarak RIA ve EMIT idrarda çok çeşitli ilaç analizi için uygundur. Ancak geliştirilen çeşitli antikorlar diğer ilaçlarla çapraz reaksiyon verirler. Geniş bir spesifıkliği olan antikor, numunede olan bir veya birden fazla aynı grup ilaçla bağlanabilir. Bunu ayırd etmek için her ilaç ve 73 metaboliti yüksek basınçlı sıvı kromatografısi (HPLC) ile fraksiyonlara ayrılarak immunoassay yöntemine adapte edilebilir. Akut zehirlenmelerde immunoassay uygulanmasında da benzeri interferans olabilir. Örneğin akut zehirlenmelerde benzodiazepin grubu ilaçların EMIT ile taranmasında farmakolojik olarak aktif metabolitler de antikorla etkileşirler. Tek bir ilacın birden fazla metabolitinin çapraz reaksiyon vermesi, sonucun yorumlanmasını zorlaştırır.

Zorluğuna karşın, benzodiazepinleri immunoassay yöntemi ile ayırt etmek mümkün olduğu halde, barbitüratlar ancak grup olarak tayin edilebilir. Bu durumda pozitif sonuç alındığında, diğer yöntemlerle hangi barbitürat olduğu ayırt edilmelidir. Terapötik ilaç izlenmesinde ise immunoassay ile aminoglikozit antibiyotikleri için çabuk ve kesin sonuçlar alınabilir. Sonuç olarak immunoassay ile kan ve idrarda yukarda belirtilen amaçlarla ilaç analizinde hızlı, duyarlı ve kesin sonuçlar alınabilir. Ancak her yöntemin (RIA, EMIT, FPI) uygulama alanı ve analitik özelliklerini bilerek seçmek gerekir. 74 ÖNEMLİ ZEHİRLERİN BİYOLOJİK MATERYALDE ANALİZLERİ 2. Bölüm Bu bölümde akut zehirlenmelerde, endüstride ve yakın çevrede çeşitli nedenlerle maruz kalınan bazı önemli kimyasal maddelerin biyolojik materyalde kalitatif ve kantitatif analizlerine yer verilecektir. Ayrıca maddelerin biyolojik izlenmelerinde kullanılan metabolit ve biyokimyasal parametrelerin analizine de o madde ile ilgili yerde değinilecektir. Biyolojik materyal olarak rutin analizlerde en çok idrar ve kan örneğinden yararlanılır. Toksik madde konsantrasyonu 24 saatlik toplanan idrarda yapılmalıdır. Ancak pratik olarak bu mümkün olmadığından o anda alınan örnekte -spot örnek- analiz gerçekleştirilmektedir. Ayrıca mesleki maruziyetlerde bazı ksenobiyotik veya metabolitleri maruziyet sırasında veya maruziyetten hemen sonra atılırlar. O anda idrarla atılan madde konsantrasyonuna etki eden dilüsyon etkisinin düzeltilmesi gerekir. Bu nedenle de bulunan konsantrasyon değerlerinin ya idrarın standart özgül ağırlığına (1.024) göre veya (g) idrar kreatinin miktarına göre düzeltilmesi gerekir. Kreatinine göre düzeltme yapıldığında "spot idrar" örneğinde kreatinin tayini yapılmalıdır. Standard özgül ağırlığa göre düzeltmede ise idrarın yoğunluğu ölçülmelidir, ( Trevisan, A., 1990 ) Bu bölümde idrarda kreatinin tayini ve idrar ksenobiyotik düzeyinin kreatinine göre düzeltilmesi açıklanmıştır. İdrarda kreatinin tayini Kreatinin idrarda doğrudan spektrofotometrik yöntemle tayin edilebilmektedir. Pikrik asitle oluşturduğu renkli bileşiğin absorbansı 530 nm 75 de spektrofotometrede okunur ve kalıbrasyon eğrisinden kreatinin miktarı tayin edilir (Baselt, R.C. 1980). Uygulama : 5 mi idrar örneği 2000 devirle 15 dakika santifüj edilerek süzülür. Bu süzüntüden 0.1 mi. alınarak distile su ile 8.0 ml'ye tamamlanır (dilüsyon oranı 1:80). Seyreltilen

çözeltiden 5 mi alınır, 2.5 mi suda doymuş pikrik asit (% 1.175 lik) ve 0.5 mi %10 luk NaOH çözeltisi ilave edilir. Karışım reaksiyonun tamamlanması için 10 dakika bekletilir ve 15 dakika içinde 530 nm de spektrofotometrede köre karşı absorbansı okunur. Standardlarla hazırlanan kalibrasyon eğrisinden absorbansa karşı gelen konsantrasyon okunur. Kalibrasyon doğrusunun hazırlanması: Standart kreatinin çözeltisi, stok kreatin çözeltisinin seyreltilmesi ile hazırlanır. Stok çözelti, 0,1 gram kreatinin bir miktar 0,1 N HC1 içinde çözüldükten sonra 0,1 N HC1 ile 100 mi 'ye tamamlanarak hazırlanır. Çözeltiye koruyucu olarak 2-3 damla toluen katılır ve buz dolabında saklanır (Stok çözelti: 100 mg kreatinin/100 mi). Standard kreatinin çözeltileri ise, stok çözeltiden sıra ile 25;50;75;100 ve 125 u.1 alınarak distile su ile 5 ml'ye tamamlanarak hazırlanır. Böylece 0,5mg/100 mi; 1 mg/100 mi; 1,5 mg/lOOml; 2 mg/ 100 mi ve 2,5 mg / 100 mi 'lik kreatinin Standard çözeltileri elde edilir. 5 mi Standard çözeltilere 2,5 mi pikrik asit çözeltisi ve 0,5 mi % 10 NaOH çözeltisi ilave edilerek yukarıda açıklandığı şekilde 10 dakika bekledikten sonra 530 nm de absorbanslar köre karşı okunur. Konsantrasyona karşı okunan absorbanslar işaretlenerek kalibrasyon doğrusu hazırlanır. Kreatinine göre düzeltme: İdrarda konsantrasyonu tayin edilen bir maddenin, kreatinine göre düzeltmesi aşağıdaki örnekle açıklanmıştır. 76 Örnek : Alınan anlık (spot) idrar örneğinde florür konsantrasyonu 1.227 mg/I ve kreatinin ise 1.315 g/l bulunmuş olsun. Bulunan florür düzeyi gram kreatinine göre düzeltildiğinde : 1000 1.227 mg/1 x---------= 0,933 mg F/g kreatinin değeri bulunur. 1315 Genel olarak kreatinin miktarı 0,5 g/l altında (çok seyreltik idrar) ve 3 g/l üstünde (çok konsantre) bulunan idrarlarda kreatinine göre düzeltilme yapılmaz ve değerlendirmeye alınmaz (Trevisan, A., 1990). 1. UÇUCU ZEHİRLER 1.1. Karbon monoksit (CO) Karbon monoksit ile zehirlenme solunum yolu ile olur. Endüstride başlıca maruziyet kaynaklarını havagazı, sentetik gaz (su gazı), jeneratör fırınları, egzos gazı ve tam yanmamış yakıtların dumanı oluşturur. Diklorometan maruziyetinde de metabolizması sonucu invivo CO oluşur.

Endüstri dışında otomobil egzos gazları. Normal kan. Ayrıca iş yeri ortamında (çevresel izleme) CO tayin edilmelidir. ii) 1 damla. Kanda oksijen yerine karbonmonoksitle birleşen hemoglobin yüzdesine "karboksihemoglobin satürasyon % si" denmektedir. Kanda COHb satürasyonu %20 üstünde olduğunda akut zehirlenme belirtileri başlar. Pembe rengin şiddeti miktarı ile orantılı olduğundan kantitatif tayin de yapılabilir. . Kanda %20 ve üstünde COHb satürasyonunun saptanması (ön deneyler) i) İki küçük porselen kapsül alınır. bir tüpte 10-15 mi su ile seyreltilir. iii) Yukarıda açıklandığı şekilde seyreltilen kan numunelerine. Karbon monoksit kanda hemoglobin ile birleşerek karboksihemoglobin (COHb) meydana getirir. Bu deney CO için özel olup. duyarlığı %20 COHb satürasyonudur. Tüpün ağzı kapatılır ve çalkalandıktan sonra 15 dakika bekletilir. 10 mi pirotannik asit çözeltisi ilave edilir. Birine 1 mi zehirlenme şüphesi olan kan. diğeri tuğla kırmızısı renkte kalır (duyarlık % 40 COHb satürasyonudur). Normal kan kömürleşerek kahverengisiyah renk aldığı halde. Normal kan gri kahverengi bir çökelek verdiği halde. Çok fazla (günde 30-50 sigara) içenlerde ise bu değer %10 COHb düzeyini 77 aşabilir. hemen saman sarısı renge dönüştüğü halde CO içeren kan pembe rengini bir süre devam eder. numune kan. 5 er damla %20 NaOH ilave edilerek karıştırılır. Karbonmonoksit zehirlenmesinin şiddeti kanda % COHb tayini ile belirlenir. CO ihtiva eden kan pembe renk alır. 78 Not: a) Pirotannik asit hazırlanması : 1 g pirogallik (pyrogallic) asit ve I g tannik (tannic)asit 100 mi suda çözülür. Ayrıca sigara dumanı da aktif ve pasif içici olarak kişilerin CO'e maruz kalmasına neden olur. diğerine 1 mi normal kan konur ve su banyosunda yavaşça ısıtılır. Bu değer %60'a ulaştığında koma ve ölüm görülebilir. içilen sigara miktarına göre % 3-8 arasında değişir. ısınmada kullanılan tam ve iyi yanmayan yakıt sistemleri yangın sırasında oluşan dumanlar karbon monoksit kaynağıdır. Renk şiddeti belli miktarda CO ihtiva eden kan numuneleri ile hazırlanmış standartlarla karşılaştıralarak miktar tayini yapılır. Aynı şekilde seyreltilmiş normal kan ile karşılaştırılır. Sigara içenlerde COHb yüzdesi. Rengin şiddeti satürasyon derecesine bağlıdır. Endüstride CO'e maruziyet derecesinin biyolojik izlenmesi kandaki COHb veya ekspirasyon havasında CO tayini ile yapılır. Karbonmonoksit bulunan kanın rengi pembedir (duyarlık %50 satürasyonudur). Pirotannik asitle COHb %'si tayini (yarı kantitatif) Yarı kantitatif özel bir deney olan bu testle %20 ve üstündeki COHb •satürasyonu saptanabilir Bunun için 1 mi kan cam kapaklı 25 mi lik bir tüp veya mezür içinde 9 mi su ile seyreltilir.

COHb mevcudiyetinde COHb absorbsiyon bandlan daha iyi seçilir.1 sodyumbikarbonat (NaHCO3) çözeltisi ile (1:100) oranında seyreltilir. pirotannik asitle çöktürme işlemi yapılır. E. Bu standartlar ağızları sıkı kapalı olarak karanlıkta saklanırsa 6 ay bozulmadan kalabilir. MetHb ve COHb gibi) Soret bandı (410-430 nm) ve görünen alanda verdikleri absorbsiyon bandlarına dayanmaktadır.b) CO ihtiva eden kan standardlarınm hazırlanması : Normal kan % 100 COHb verecek şekilde saf CO ile doyurulur %20-100 COHb ihtiva eden standardlar uygun miktarda normal kanla seyreltilerek hazırlanır. Spektroskopik yöntemle COHb analizi COHb tayininde absorbsiyon spektrumuna dayanan yöntemler 1900'lı yıllardan beri kullanılmaktadır. Seyreltilmiş 20 mi kan örneklerine 10 mg sodyum ditiyonit (Na2S2O4) v 5-10 damla taze hazırlanmış amonyum sülfür çözeltisi ilave edilir.O2Hb. Normal kanda ise O2Hb ile ilgili daha uzun dalga boylarında (576 ve 541 nm'de) maksimum absorbans görülür. Deney kısmında olduğu gibi. ancak yeterli derecede tanınamaz. Kanın uygun bir şekilde dilüsyonu ile bu absorbsiyon çizgileri görülebilir. 79 Teknik : COHb aranacak kan ve normal kan örnekleri su. Bu şekilde O2Hb'nin absorbsiyon bandlan kaybolur ve yerine 555 nm de maksimum absorbans gösteren Hb bandı ortaya çıkar. Bu yöntemle %20 COHb ve üstü tayin (yarı kantitatif) edilebilir (Graf. ve Preuss F. COHb sarıyeşil alanda (568 ve 538 nm de) 2 absorbsiyon çizgisi verir. Kanda COHb analizinde kullanılan en eski yöntem spektroskopik yöntemlerdir. Bu yöntemler hemoglobin (Hb) bileşiklerinin (Hb. Zayıf bir alkali seyreltilmiş kan örneği sodyum . Kanda COHb %40 ve üstünde olduğunda COHb'ne ait absorbsiyon çizgileri. İndirgenmiş hemoglobin (Hb) ise 555 nm'de geniş bir band gösterir. Bu nedenle oksihemoglobini hemoglobine indirgeyen maddeler kullanılır. İndirgeme işleminden sonra [Ul][U2]tekrar spektroskopla incelenir. Spektrofotometrik yöntemlerle COHb tayini Hemoglobin ve türevlerinin Soret bandında (400-430 nm) ve görünür alanda verdikleri karekteristik absorbsiyon bandlarından yararlanarak kanda COHb identifıkasyonu ve miktar tayini yapılabilir.1 amonyak veya %0. otopsi başında (el spektroskopu kullanarak) yapılabilir. Alkali çözeltide oksihemoglobin 576-578 ve 540-542 nm.R. Bu şekilde COHb absorbsiyon bandlan daha iyi görülür. de. Spektroskopla (bu amaçla Winkel-Zeiss el spektroskopu veya Hardridge Reversion spektroskopları kullanılabilir) absorbsiyon bandlan görülen dalga boyları incelenir. %0. normal kan ve COHb ihtiva eden standart kanlarla. O2Hb yanında ayırd edilebilir. 1969) Spektroskopik yöntemle COHb tayini. Bu şekilde CO zehirlenmesi hakkında çabuk bilgi edinilmesi açısından (ön deney olarak) önem taşır. karboksihemoglobin 538-540 nm'de maksimum absorbans verir.

lu tüp). Seyreltilen kan çözeltisinden 6'şaı mi alınarak 3'e bölünür: a) İlk 6 mi doğrudan doğruya spektrofotometrede ölçüm için küvete konur (numune: I) ve ağzı sıkıca kapatılır. numune (I) ve %100 COHb'nin (III) absorbansları (a ve A) 414. Soret bandında %100 C^Hb ne karşı %100 COHb içeren kan ve analizi yapılacak kanın 414 nm. laboratuvanmızda araştırmalarda kullandığımız mikrospektrofotometrik bir yöntem olan Buchwarld yöntemi ile. Şekil 9). COHb ve O2Hb'ne karşı COHb (diferansiyel) spektrumları. COHb satürasyon yüzdesinin tayininde kullanılan birçok spektrofotometrik yöntemler bulunmaktadır... 81 COHb (428 nm) O2Hb(415nm) . Karışım alt üst edilerek homojenize edilir.Soret bandında O2Hb. veya seçilen tek dalga boyunda absorbansın okunması arkadan karışımda bulunan ve istenilen Hb 80 bileşiğini değiştiren uygun bir kimyasal madde ilavesinden sonra seçilen tek dalga boyunun ölçülmesine dayanmaktadır. ..lu tüp). II no.02 mi heparinize kan örneği bir balon jojede seyreltik amonyak ile (yoğunluğu 0. c) Üçüncü 6 mi diğer bir tüpe konur içinden 2 dakika saf CO gazı geçirilir (%100 COHb. II ve III no.. postmortem kan örneklerine de uygulanabilen klasik bir spektrofotometrik yöntem olan Dubowski yöntemi açıklanacaktır. Aradaki absorbans farkı ve oranından yararlanarak COHb yüzdesi hesaplanır. Teknik: 0. %100 O:Hb referans olmak üzere. COHb (421 nm) 390 « 430 =* Şekil 9.. 421 nm ve 428 nm de absorbanslarınm ölçümüne dayanır.lu tüpler sepektrofotometre küvetlerine konularak. COHb etkilenmez. i) Modifîye Buchwald yöntemi (mikrospektrofotometrik yöntemi) Bu yöntemin prensibi COHb.. 421 nm ise OıHb'ne karşı COHb'nin gösterdiği maksimum absorbans farkıdır (resultant absorbans. III no.. 421 ve 428 nm de spektrofotometrede okunur.. Burada. Bu yöntemlerin dayandığı genel prensip.ditiyonit gibi bir indirgen ilavesinde OjHb (varsa methemoglobin: MetHb) indirgenmiş hemoglobin (Hb) ne dönüşür.88 olan 1 mi amonyak deiyonize su ile 800 mi ye seyreltilir) 26 mi ye tamamlanır. 414 ve 428 nm sırası ile Û2Hb ve COHb nin maksimum absorbans gösterdikleri dalga boyunu. b) İkinci 6 mi kan örneği bir deney tüpüne aktarılır ve içinden 15 dakika oksijen gazı geçirilir (%100 O2Hb.. 2 veya daha fazla seçilmiş dalga boylarında.

Çözeltinin absorbansı 480 ve 555 nm de ölçülür. absorbansların (A) A555 / A480 oranı hesaplanır. Kan örnekleri: Heparinize kan tercih edilir. aı ve Am aşağıdaki eşitliklerden bulunur: aı = a42]-1/2 (a4u+a42g) Anı = A421 — 1/2 (a4i4+ a42g) Yöntemin standardizasyonu : 1) Yukarda açıklandığı şekilde hazırlanan %100 O2Hb ve % COHb içeren kan örneklerinin absorbansları suya karşı spektrofotometrede 400-430 nm de taranarak. % COHb konsantrasyonu. Bu amaçla hazırlanmış gaz tüplerinden (LB % 999 saflıkta) yararlanılır. Seyreltik kan spektrofotometrenin küvetine konur.. 4) Kullanılan spektrofotometrede. Kan örneklerinden 10 mi . 1978). Yöntemin duyarlığı ve pratikliği nedeni ile mesleksel CO'e maruziyetin biyolojik izlenmesinde de kullanılabilir (Vural.mak) % 02Hb için 414 nm. karıştırılır.N. karıştırılır ve hemoliz tamamlanıncaya kadar beklenir. Analize kadar buz dolabında (+4 °C de) saklanır. karboksihemog lobin ise etkilenmez.Z. Motaceded. 10 mi seyreltik amonyum hidroksitle (14. maksimum absorbans gösterdikleri dalga boyları saptanır.5 mi kan örneği. 2 nm den daha küçük dalga boyu aralıklarında absorbans ölçülebilmelidir. COHb standardları ile hazırlanan kalibrasyon grafiğinden bulunur. saf olmalıdır. Teknik : 0. Ağzı sıkıca kapatılan kan örnekleri buzdolabı sıcaklığında uzun bir sore saklanabilir. Seyreltik amonyağa karşı (kör) numunenin 555 ve 480 nm'de absorbansı (A) okunur. Kalibrasyon doğrusu için COHb standardları hazırlanır: Yakın zamanda karbonmonoksite maruz kalmamış ve sigara içmeyen kişilerden kan örnekleri sağlanır.Değerlendirme : Numunenin içerdiği % COHb oranı aşağıdaki eşitlikten hesaplanır: %COHb= 100 a. ii) Dubowski yöntemi Yöntemin prensibi: Seyreltik kan hemolizatına sodyum ditionit ilave edildiğinde oksihemoglobin ve methemoglobin indirgenir. 2) Oksijen ve CO. Bu dalga boyları (A. % 100 COHb için 428 nm olmalıdır.3 mi konsantre NH4OH su ile 1 litreye tamamlanır) seyreltilir. /A3 burada. 10 mg sodyum ditiyonit (Na2S2O4) ilave edilir. 82 3) Mikrobir yöntem olduğu için kan örnekleri parmak uçundan heparinize kapiler tüpler içine alınarak tüplerin iki ucu parafilm ile sıkıca kapatılır. Absorbans oranı (A555 /A480) hesaplanır ve karboksihemoglobin konsantrasyonu kalibrasyon doğrusundan tayin edilir.

1. Yöntemin uygulanmasında dikkat edilecek noktalar: 1) Kalibrasyon için hazırlanan her COHb standardı ile en az 3 ölçüm yapılmalıdır. sodyum ditiyonit ilave edildikten sonra spektrofotometrede amonyağa karşı 555 ve 480 nin de absorbansları okunur. (CO gazı geçirken CO tüpü zaman zaman çalkalanmalıdır. Daha pratik fakat daha az kesin olacak standardlar şu şekilde de hazırlanabilir: Kan örnekleri amonyakla seyreltildikten sonra iki tüpe bölünür vebirinden 2 dakika CO ve diğerinden 2 dakika O2 geçirilir (%100 COHb ve % 100 O2Hb standardları). Böylece %100 O2Hb (%0 COHb) standardı hazırlanmış olur. %100 COHb için 1. Hazırlanan %100 O2Hb ve %100 COHb kan standardlarından 0.Şişelerin birinin içinden en az 30 dakika saf 83 oksijen gazı (saf O2 tüpü: LB%99. %50.9 gibi) geçirilir. Böylece % 100 COHb standardı hazırlanmış olur. Heparinize postmortem kan örneklerine de uygulanabildiği için adli toksikoloji labrotuarlarında kullanılabilir.9 CO gibi) geçirilir. yukarda açıklandığı şekilde. Diğer şişeden benzer şekilde saf CO gazı küçük saf CO tüpü kullanarak (LB % 99. 2) Numuneler ağzı sıkı şekilde kapalı helyum gazı altında saklanabil irse daha uzun zaman korunurlar. Ancak istenirse.95 civarında olmalıdır. 2 nm 'den daha küçük dalga boyu aralıklarında absorbans ölçülebilmelidir.05 mi alınarak. 5) Bu yöntemle %1 ve altındaki COHb düzeyi ölçülebilir. Her iki standardın absorbans oranları (A555 / A480) hesaplanır. amonyakla seyreltilip. iki burgulu kapaklı 500 mi lik reaktif şişelerine konur. 4) Kullanılan spektrofotometrede. %20 gibi) hazırlanabilir. Absorbans oranı %100 O2Hb için 3. Kalibrasyon filtreleri ve spektrofotometre standardları ile kullanılan cihazın dalga boyları ve diğer karakteristikleri kontrol edilmelidir. Diğer bir spektrofotometrik yöntemle COHb tayini . Kalibrasyon grafiği doğrusal olduğu için iki nokta genelde yeterlidir. Grafik %COHb oranına karşı absorbans oranları işaretlenerek hazırlanır. %100 O2Hb ve % COHb belirli oranlarda karıştırılarak ara standardlar (%80. Gaz geçirme işlemi çeker ocak içinde yapılmalıdır).kadar. 84 3) Çok duyarlı çalışmalarda ara COHb standardları hazırlanırken (%0 ve %100 dışında ) önce %100 COHb standardında serbest bulunabilecek CO'in 5 dakika azot gazı geçirilerek uzaklaştırılması gerekir.

Kişilerin Hb miktarı farklı olduğu için ön deneme ile bu oranın sağlanmasında yukarıda verilen seyreltme oranını değiştirme gereği olabilir. Bu nedenle sonuç güvenilir olmaz. Bu nedenle aşağıdaki kontrolün yapılması gerekir: a) %0 COHb içeren (a tüpündeki) çözeltinin absorbans oranı (A540 /A579). aletin dalga boyu ayarlanır veya her üç çözeltinin (a.). 1. .1 olmalıdır. güvenilir değildir. Teknik : 0. Dalga boyu çok kritiktir. %0 COHb ile ise absorbans oranı 1. absorbans) oranı yüksek olduğunda. Ayrıca 10 mi amonyum hidroksit çözeltisi içeren diğer bir tüp (kör) içine de sodyum ditionit ilave edilerek iyice karıştırılır. 3) Lipemik kan bulanık çözeltiler verebilir.2 mi kan örneği. Sonucun değerlendirilmesi : Numune kandaki (b tüpü) COHb yüzdesi aşağıdaki eşitlikten hesaplanır: %COHb =( A54o / A579 a tüpü ) .1 olmalıdır.( A540 / A579 c tüpü ) ( A540 / A579 b tüpü ) . 2) Bu yöntem MetHb (580-600 nm mak. b. b) Eğer bu gözlenemezse. Seyreltilmiş kan örneği eşit olarak 3'e ayrılarak ağzı kapaklı tüplere konur (a. İlk tüpün içinden 5-10 dakika saf CO veya CO/N2 gazı geçirilir.5. Prensip olarak bir önce açıklanan yöntemle aynı olmakla beraber uygulaması daha pratiktir (Flanagan . 25 mi seyreltik amonyum hidroksit içine (İmi l\ su) ilave edilir ve karıştırılır. 85 a. R. okzalat da kullanılabilir) tam kana uygulanan bu yöntemde 540 ve 579 nm'deki absorbanslar kullanılmaktadır. ve ark. Her üç tüpe de 20 mg kadar sodyum ditionit ilave ederek karıştırılır. (a tüpü : % 100 COHb).( A540 / A579 c tüpü ) Yöntemle ilgili uyarılar : 1) %100 COHb ile absorbans oranı (A540 / A579 a tüpü) yaklaşık 1.J.Heparinize (veya edetik asit. Köpük oluşmamasına dikkat edilir. İkinci tüp (b tüpü) COHb tayini kullanılır. b ve c tüplerindeki çözeltilerin absorbansları (A) 540 nm ve 579 nm de ditionitle işlem görmüş amonyak çözeltisine karşı okunur.. Üçüncü tüp (c tüpü) içinden 10 dakika saf oksijen gazı veya basınçlı hava geçirilir (% 100 O2 Hb veya % 0 COHb). florür. 4) Maksimum absorbans farkının alındığı bu deneyde (COHb : X max 540 nm) ve O?Hb ve COHb için eşit olan düşük dalga boyu (izobestik nokta : 579 nm) spektrumda dik bir düşmenin noktasında olduğu için seçilmiştir.b. c) .c) spektrumları alınarak ölçümler buna göre yapılır.

Dubowski yönteminde kullanılan (COHb ve O2Hb (A) ve sodyum ditiyonitle işlem görmüş COHb ve O2Hb (HHb'ye dönüşür) spektrumlan 1.3 0.4 0.5 0.0 co ■< 0.2 1.8 CÛ CC O . görünür alandaki absorbsiyon spektrumları ve açıklanan yöntemlerde kullanılan maksimum absorbans dalga boyları gösterilmiştir.1 600 560 520 480 nm 600 560 520 480 nm Şekil -10.Şekil 10 ve 11 de O2Hb ve COHb nin.2 0. 86 co 1 cc o LÛ 0.

'/ /// V .<F< p> 0. . daha önce çok hafif yağlanmış kapak hemen sıkıca kapatılır. kandan açığa çıkan CO'in palladyum klorürle (PdCl2) reaksiyona girerek metalik Pd'u açığa çıkarmasına dayanır: PdCl2 + CO + H2O----->Pd + 2HCl + CO2 Yarı kantitatif tayin : Mikrodifüzyon apareyinin (Şekil 3) dış odacığına 1 mi kan ve 2 mi %10 H2 SO4 konur.2 0.001 N PdCl2 konduktan sonra.Görünür alanda maksimum fark ve iyobestik noktadan yararlanılarak COHb tayini. Kör deney olarak.4 ^ 0. İç odacığa 2 mi 0. 87 Conway Mikrodifüzyon Yöntemi ile CO tayini Bu yöntem yarı kantitatif veya kantitatif olarak kanda COHb tayini için kullanılabilir. kana ilave edilen asit etkisi ile. Yöntemin prensibi. 579 nm \ ^: _J________1 ı_____İL B(% lOOHbCO) C (% 0 HbCO) 520 540 560 580 600 620 nm Şekil 11. işlemler dış odacığa konan CO'e maruz kalmamış kişiden alınan kan örneğine parelel olarak uygulanır.0 500 540 nm -----------i i ! --"-V.

Kantitatif tayin : Convvay mikrodifüzyon yöntemi ile kandaki CO miktarı (hacmen) kantitatif olarak da tayin edilebilir. Ancak bu durumda.34 mi (bazı kaynaklarda 1. kusma. Bu bilgiden hareketle.S. Karışım oda sıcaklığında 2 saat bekletilir. Conway yöntemi ile tayin edilen %CO (hacmen) miktarından: 88 % CO (hacmen) % COHb = —--------------------. Oluşan metalik palladyumun verdiği renk şiddeti numunenin verdiği renk ile karşılaştırılır. Şiddetli hipoksi durumunda bile cilt ve mukozalar pembe kalır. kardiyak aritmi. Genel olarak 1 gram hemoglobin (Hb) 1. 89 Tablo 10 % COHb değerinin klinik yorumu. hiperventilasyon.) CO oximeter Kanda COHb miktarının %10'un altında olması halinde de uygulanabilir bir yöntemdir. Otomatik olarak seyreltilerek hemoliz edilen kan örneğinin 548. Ölçümler çok kısa zamanda (15 saniye gibi).34 (Fazla bilgi için Feldstein. COHb miktarının çabuk ve güvenli şekilde ölçülmesini mümkün kılan bu cihazın prensibi. özel bir absorbsiyon spektrofotometresi olup. Curry A. 1972'e bakınız. dijital göstergede % Hb. 1967. Bulunması muhtemel olan MetHb'nin bozucu etkisi sodyum bisülfit ilavesi ile giderilir.Yarı kantitatif tayin için. Bu süre içinde iç odacıkta CO miktarına bağlı olarak açığa çıkan Pd.formülü ile hesaplanır. bulantı. koma ve akut böbrek yetmezliği başlıca görülen belirtilerdir. M. % COHb düzeyinin yorumu : Karbon monoksitle akut zehirlenmede baş ağrısı. Ayrıca kan örneklerinin taze veya postmortem olması analiz sonucunu etkilememektedir. 568 ve 578 ıım'de aksorbansları ölçülür. %20 COHb ve %50 COHb standardları) paralel uygulama yapılır. internal analog bir bilgisayarla kombine edilmiştir. % COHb Belirtiler . %10 ile %50 arasında COHb içeren kan örnekleri ile (%10 COHb. kanda Hb tayini de yapılarak COHb miktarının hesaplanması gerekir. Bu amaçla geliştirilmiş otomatik cihaz (CO Oximeter II 182) gelişmiş labratuarlarda COHb tayini için kullanılmaktadır. % Hb (kan) x 1.36 mi) CO gazı ile (O°C de 760 mm Hg basıncında) birleştiği kabul edilir. % O2Hb ve % COHb şeklinde okunur. Ölüm solunum yetmezliği sonucu olaşan kandaki COHb düzeyinin yorumu aşağıdaki Tablo 10'da gösterilmiştir.. ince siyah bir zar şeklinde iç odacıktaki PdCI? üzerinde toplanır. pulmoner ödem.

14 (aralık: %3. Etil tiyosiyanat ve metil tiyosiyanat gibi tiyosiyant esterleri organizmada metabolize olarak siyanür verirler ve ciddi zehirlenmelere yol açabilirler. KCN için 150 mg ve NaCN için 200 mg'dır. Kahraman R.89+0.40 COHb).40-5.00) bulunmuştur.50-%1. kalp ve solunum durması. Dubovvski yöntemi ile COMe zehirlenme sonucu ölen 18 kişide postmortem COHb düzeyi tayin edilmiştir. 26°C) ..05 (aralık: %0.00 COHb) olarak saptanmıştır (Vural. kaltitatif analiz için bir çok renk reaksiyonları vardır. ölüm.3-8 < 15 20 20-50 > 50 Sigara içenler (20-30 sigara/gün) Çok sigara içenler (30-50 sigara/gün) Akut zehirlenme başlangıcı (kalp hastalan için tehlikeli Ağır akut zehirlenme (mental ve fi-ziksel koordinasyon kaybı) Koma. 90 Siyanür ayrıca sodyum nitroprusiyat (vazodilatör) ve bazı organik nitril bileşiklerinin de metabolitidir. CO zehirlenmesinin tedavisinde antidot olarak oksijen tedavisi uygulanır. 1 paketten fazla (günde 20 taneden fazla) sigara içenlerde ise ortalama %COHb 4. KCN ve NaCN kristal tuzlardır ve alkali reaksiyon gösterirler.2 Siyanür Siyanürle zehirlenme hidrosiyanik asitin (HCN) inhalasyonu veya NaCN. Bu kişilerde COHb düzeyi ortalama (%73. Siyanür bileşikleri. . Mide içeriğinde. lima fasulyesinde bulunan siyanogenetik glikozitler (amigdalin gibi) hidrolizle invivo olarak siyanür verirler. Potasyum ferrisiyanür gibi kompleks siyanür bileşikleri ise invivo siyanür vermezler ve bu açıdan toksisiteleri çok düşüktür.36±0.90) ve aralık (%63. 1994) 1.N. Bir çok bitki dokusunda. Siyanürle zehirlenmelerde.11 ± 6. şeftali. altın gümüş gibi metallerin zenginleştirilmesinde ve metallerin elektrolizle kaplanmasında. Sigara içmeyen kişilerde (n:44). Özellikleri : HCN çok uçucu bir sıvıdır (k.n. Anabilim dalımızda yapılan bir araştırmada. endüstride metal cilası. ölüm olaylarında ise ayrıca dokularda siyanür aranır.00-%88. konvuliziyon. COHb düzeyi drtalama 0. fotoğrafçılık gibi çeşitli iş kollarında kullanırlar. Toksik dozları (MLD 70 kg insanda) HCN için 100 mg. KCN gibi tuzlarının oral yolla alınması ile oluşur. kanda siyanür. kayısı gibi meyvelerin çekirdeklerinde.

Renk oluşması hemen veya miktara bağlı olarak 15 dakika içinde görülür. Ağzı sıkıca kapatılarak emprenye flitre kağıdı kapakla birlikte yerleştirilir. Mavi renk zamanla çökelek haline geçer. klor.005 mg siyanür tanınabilir. Bu yöntem çok duyarlıdır. azot oksitleri gibi) da pozitif sonuç alınır. %IO NaOH içinde toplanır. İzopurpurik asit deneyi: 4 mi alkali distilata 3 mi doymuş pikrik asit ilave edilir ve hafifçe ısıtılır. Kaynar su banyosu üzerinde ısıtılır.1 lik bakır-2. 3 damla taze hazırlanmış %10 demir -2sülfat (ferröz sülfat) ve 3 damla taze hazırlanmış %3 demir -3. Ancak diğer oksidanlarla (hidrojen peroksit. 100 gr maddedeki 0. Distilatta siyanür aşağıdaki renk reaksiyonları ile aranır. ozon. Prusya (Berlin) mavisi reaksiyonu ile siyanür aranması : 5 mi distilat (doğrudan mide içeriği de olabilir). Kreatin ve kan şekeri de bu reaksiyon ile pozitif sonuç verir.g HCN / mi tanınabilir. şerit halinde kesilmiş filtre kağıdı Önce %10 alkollü guayak reçinesi ve arkadan %0. (Genel bölüme bakınız) Distilat siyanür kaybını önlemek için. Siyanür mevcudiyetinde emprenye kağıdın renginin mavileşmesi (guayak mavisi) siyanür olabileceğini gösterir. Bu yöntemle 20 u.klorür çözeltisi ile ferrik ferrosiya-nürden ibaret önce kolloidal sonra tüpün dibine çöken mavi renkli ince çökelek verir (Berlin mavisi): 3 Fe 4 Fe+3 Fe4 [ Fe (CN)6]3 92 Mikrodifüzyon yöntemi ile siyanür tayini . Meydana gelen kırmızı renk (purpurik asit) siyanür varlığını gösterir. Karışım kaynama noktasına kadar ısıtılır ve soğutulur. mide içeriği veya dokulara doğrudan uygulanan bu yöntemde.Doku ve vücut sıvılarında doğrudan siyanür aranması Schönbein deneyi : Kan. Kahverengi demir hidroksit çözününceya kadar karışıma konsantre HC1 ilave edilir. Mavi renk (Berlin mavisi) oluşması siyanürün bulunduğunu gösterir. 91 Distilatta siyanür aranması Siyanür biyolojik materyalden asit ortamda su buharı distilasyonu ile izole edilir.klorür (ferriklorür) ilave edilir. Fe (OH)2 +6 CN"-----> Fe (CN)< 2 +> Ferrosiyanür. Siyanür için spesifik bir testtir.sülfat çözeltisi ile emprenye edilir. Siyanür aranacak biyolojik materyal (10 g kadar) küçük bir balona konur ve asetik asitle asitlendirilir. seyreltik demir -3. Bu reaksiyonda önce oluşan demir hidroksit ortamda bulunan siyanür iyonu ile ferrosiyanür kompleksini verir. 1 mi %15 NaOH ile kalevilendirilir.

kan örneği +4°C da 1-2 gün saklanabilir. Conway mikrodifüzyon apareyi ile siyanür tayininde değişik renk reaktifleri (en eskisi FeSO4 / HCI in kullanıldığı Feldstein-Klendshoj yöntemi.5 mi 0..1 m 10 mg/I KCN çözeltisi (4 mg/m siyanür iyonu içeren standart) ve üçüncü apareyin dış odacığına da 0. ikincisi standard siyanür çözeltisi ile. p-nitrobenzaldehit /O-dinitrobenzen yöntemi ve piridin/barbitürik asit yöntemi) kullanılabilir. Her dış odacığa 0.5 mi p . Oluşan kırmızı renk 15 dakika dayanır.1 mi NaOH çözeltisi (0.. . Bu yöntemin duyarlığı 0. kanda oda sıcaklığında veya -20 °C de daha az dayanıklıdır). . katı kloramin T dayanıklı değildir.1 mol/l) 2) Kloramin T çözeltisi (2.1 -10 mi) kullanılır.05 mol /1.5 mg/1 siyanürdür. 5. b ) 0. Dış odacıklara ise sırası ile 0.. Arkadan iç odacıklara 1 mi sulu metanol (1:1) ilave edilir.0 mi lik balonjojelere aktarılarak sulu metanol (1:1) ile 5.5 mi saf su ve odacığın karşı tarafına 1.1 mi saf distile su (kör deney). . Analizde herhangi bir gecikme durumunda.dinitrobenzen çözeltisi (0.Kantitatif tayinde heparinize tam kan (0. Bu amaçla. .0 mi seyreltik sülfirik asit (3. üçüncüsü de numune ile çalışılmak üzere hazırlanır. her üç mikrodifüzyon apareyinin iç odacığına : a ) 0.5g/l. Bu nedenle ambalaj sık sık değiştirilmelidir). Numune kandaki siyanür konsantrasyonu standart siyanür çözeltisini içeren karışımın absorbansını karşılaştırarak hesaplanır.1 mi kan numunesi ilave edilir. (Siyanür. Bunlardan birincisi (kör) olarak. Oda sıcaklığında 20 dakika inkübasyona bırakılır. 2-metoksietanolde hazırlanmış) . 0..0 ml'ye tamamlanır.6 mol/l) konur.05 mol /1.nitrobenzaldehit (0... c) 0. . Standart siyanür ve numuneyi içeren karışımların absorbansı 560 nm de köre karşı bir spektrofotometrede okunur.dinitrobenzen yöntemi 3 tane mikrodifüzyon apareyi kullanılır..5 mol/l) ilave edilir. 95 İç odacıktaki karışım. 2-metoksietanolde hazırlanmış) çözeltisi. . Apareylerin kapakları vazelin (veya silikon yağı) ile yağlanarak kapatılır ve dış odacıktaki çözeltiler dikkatle karıştırılır. i) p-Nitrobenzaldehit / 0 . ii) Piridin/barbitürik asit yöntemi Kullanılan reaktifler 1) Seyrettik sodyum hidroksit çözeltisi (0.

0mg/l) 7(CN4. Standard siyanür çözeltisi : Önce 50 mg potasyum siyanür 100 mi seyreltik sodyum hidroksit (0. Ancak eldeki olanaklara göre daha az sayıda Convvay mikrodifüzyon hücresi de olabilir.Piridin-barbitürik asit yöntemi ile siyanür tayininde kullanılan reaktif miktarları ( mi) Dış odacıkNo 1 (kör) 2 (numune) 3 (numune) 4 (CN 0.0 1. Dış odacıklara ise aşağıdaki tablo 11 gösterilen miktarlarda reaktifler konur. seyreltik sodyum hidroksit ile (0.0mg/l) 6(CN2.5 0. (Flanagan R. Bu çözelti 200 mg/1 siyanür iyonu içerir. 4) Piridin-barbitürik asit reaktifi : 6 g barbitürik asit. 1 den 7 ye kadar numaralandırılan apareylerin iç odacıklarına 0.5 Kan ~ 1.1 mol/l NaOH çözeltisinden 96 2'şer mi ilave edilir. stok çözeltinin (200 mg siyanür/l). Tablo 11. Bu çözelti taze hazırlanmalıdır. .J. 3 mi piridin .1 0.9 1. Apareyin ağzı yağlanarak sıkıca kapatılır.1 mol/l).3) Sodyum hidrojen ortafosfat çözeltisi (fosfat tamponu.1 mol/l) içinde çözülerek stok çözelti hazırlanır. Bu çözelti 2 mg siyanür/l içerir.0 — — — Dış odacığa sülfirik asit çözeltisi ilave ederken önce ilave edilen reaktiflerle karışmaması için odacığın karşı tarafına ilave edilir.0 1. 1 mol/l). Kalibrasyon için Standard siyanür çözeltisi.0 2. Çözelti su ile 100 mi ye seyreltilir.5 1. WH0 1985). İnkübasyondan sonra iç odacıklardaki çözeltiden 1 'er mi alınarak 1 den 7 ye kadar numaralı kapaklı tüplere aktarılır.5 0.5 0. ve ark. (1:99) oranında seyreltilmesi ile hazırlanır.5 0.0 1. 6 mi konsantre hidroklorik asit içinde karıştırılır (d: 1.18) ve 30 mi piridin ile seyreltilir. Oda sıcaklığında 10 dakika bekletilir.barbitürik asit reaktifi ilave edilerek karıştırılır. dikkatle dış odacıktaki reaktiflerin karışması sağlanır ve oda sıcaklığında 4 saat inkübasyona bırakılır.2 mg /1) 5(CN 1.5 0. Teknik: Kantitatif tayini için (7) mikrodifüzyon apareyi kullanılması önerilir.5 0.0 1.0 " Sülfürik asit (1 mol/1) 0.0 Su 2.0mg/l) CN standardı* — — ~ 0. Sırası ile 2 mi fosfat tamponu . 5) Seyreltik sülfirik asit (1 mol/l suda)..5 1. 1 mi kloramin T çözeltisi.

Fazla sigara içenlerde bu değer 30 |ig/100 mi ye çıkabilir. Bu nedenle uzun süre (HCN nin uçuculuğuna karşın) organizmada kalır. Iabaratuarlarda çözücü olarak kullanılır. ipek. araba camları yıkama suyunda bulunur. Metil Alkol (CH3OH) Metanol.Siyanür vücutta aldehit ve keton grupları ile dayanıklı siyanhidrin bileşiklerini oluşturur. Yün. (Bu yöntemde katı kloramin T nin dayanıklı olmaması nedeni ile sık şık yeni ambalaj kullanılmalı.3. 1.g) kadar siyanür bulunabilir. Yöntemin duyarlığı 0. karaciğerde de siyanür analizi yapılmalıdır.2 mg/1 siyanürdür. Standartlarla 97 hazırlanan kalibrasyon eğrisinden numunedeki siyanür konsantrasyonu hesaplanır. Analiz sonucunun değerlendirilmesi Siyanürle zehirlenmenin tanısı. Molekül ağırlığı 32. Kantitatif deneyler ise akut zehirlenme hakkında bilgi verir. Normal kişilerin kanında 100 mi de 15 mikrograma (|a. Endüstriyel etil alkol içinde bulunan metil alkol zehirlenmelere neden olabilir. . Antifriz içinde (etilen glikol ile beraber).g /100 mi ye ulaşabilir. Siyanürle zehirlenme yangına maruz kalmış kişilerde de görülür. ancak zehirlenme şüphesi olduğunda analiz sonucunu beklemeden hemen tedaviye geçmelidir. Kalitatif siyanür testleri kandaki bu değerleri saptamak için yetersizdir. piridin-barbitürik asit reaktifı her deneyde yeniden hazırlanmalıdır). HCN veya tuzlarına maruz kalma hakkında bilgi olmadığında zordur. Ölüm halinde kan dışında. Antidot tedavisinden önce sodyum nitrit kullanımı ise antidot tedavisinin etkinliğini arttırır. Ancak saf metil alkol daha ciddi zehirlenmelere yol açar. odun alkolü ve denatüre alkol metil alkolün sinonimleridir. Postmortem analizde siyanür ölümden 2.5-6 aya kadar tanınabilir. mide ve bağırsak içeriği. Yetişkinlerde oral yolla 2050 mi metil alkol ölüme neden olabilir. Kusmukta siyanürün kendisine özgü kokusunun algılanması tanımlanmada yardımcı olabilir. Siyanür zehirlenmesinin tedavisinde 98 antidot olarak sodyum tiyosülfat kullanılır. kaynama noktası 65°C dir. Böyle olaylarda kandaki siyanür miktarı 20-100 (j. Bu rengin absorbansı spektrofotometrede 587 nm de hazırlanan köre karşı okunur.Siyanür varlığında kırmızı-mavi renk oluşur. poliüretan ve poliakrilonitril gibi sentetik polimerlerin kısmı yanması ve pirolizi sonucu HCN oluşması bu zehirlenmelere neden olur. Endüstride formaldehit ve formik asit yapımında. Siyanür tuzları (oral yol) ve HCN ile (inhalasyon yolu) ciddi zehirlenmelerde kandaki siyanür düzeyi 0.2-2 mg/100 mi arasında değişir.

Bu test. Bu reaksiyon formaldehitin kromotropik asitle oluşturduğu p-kinoidal yapıda kondensasyon ürünü ile ilgilidir ve formaldehitin tanınması için özel bir deneydir. Bir tüpe bir mi idrar veya mide içeriği konur.2 mi %5 potasyum permanganat çözeltisinden ilave edilir. Potasyum permanganatın fazlası %10 sodyum bisülfit damlatılarak (renk gidinceye kadar) giderilir. Tüpün ağızı gevşek olarak kapatılır ve 2 dakika kaynar su banyosunda bekletilir.2 mi %20 fosforik asit çözeltisinden.1 mi etanol ve 10 mg katı kromotropik asit ilave edilir. asetaldehit. İki faz arasında viyole renk oluşması metanol varlığını gösterir. numuneyi içeren tüpün boynuna yerleştirilir. Bu yöntemle 5 mg metanol (100 mi kanda) tanımlanabilir. Ayrıca metanol içermeyen kanla deney paralel olarak yapılır (kör deney). Destekleyici deney (kromotropik asit ile): 0. Formaldehit de bu testle pozitif sonuç verir. idrar ve mide içeriğine uygulanabilir. Metanol olmadığında karışımın rengi kahverengi . (Potasyum dikromat reaktifi : 25 g/l konsantrasyonda. 1 mi idrara (mide içeriği 99 veya distilat) ilave edilerek oda sıcaklığında 5 dakika beklenir. Metil alkolün identifikasyonu İndirgen uçucu bileşikler için genel test: Bu test su buharı distilati. metanol için de (formaldehite oksitlendikten sonra) kullanılır. Latent periyottan sonra metil alkol ve toksik metaboliti olarak formik asit düzeyleri birlikte değerlendirilmelidir. 8. 1/1 oranında su ile seyreltilmiş sülfirik asit içinde hazırlanır). 50 \x\ potasyum dikromat reaktifi ile emprenye edilmiş filitre kağıdı. L. 1966). 1 mi.5 mi suda hazırlanmış %0. Serumdaki format düzeyinin tayini toksisitenin şiddetini gösteren en iyi biyolojik göstergedir.. 0. karıştırıldıktan sonra oda sıcaklığında 5 dakika bekletilir.05 mi kan örneği konur. Portakal rengin yeşile dönmesi metanol gibi uçucu indirgen maddelerin bulunduğunu gösterir (etil alkol. .Toksikolojik analiz : Metil alkole akut maruziyetten hemen sonra kanda metil alkol düzeyinin tayini toksisitenin en iyi belirleyicisidir. metil alkolün formaldehite yükseltgenmesi ve oluşan formaldehitin kromotropik asitle verdiği renkli kondensasyon bileşiğinin spektrofotometrik tayinine dayanmaktadır (Sujbert.0 mi konsantre sülfirik asit eklenir.0 mi distile su ve 0. Kantitatif tayin için oluşan rengin absorbansı 578 nm de köre karşı spektrofotometrede okunur ve konsantrasyon kalibrasyon eğrisinden okunur. Teknik : Bir tüp içerisine 1. formaldehit gibi). Sujbert yöntemi (Kromotropik asit) ile kanda metanol tayini Bu yöntemin prensibi. Karışım 15 dakika 60 °C de su banyosunda ısıtılır. sülfirik asit tüpün kenarından dipte ayrı faz oluşturacak şekilde konur.5 kromotropik asit çözeltisi. Metil alkol varlığında viyole renk oluşur. 0. paraldehit.1 mi potasyum dikromat reaktifi yukarıda açıklandığı şekilde hazırlanan). metaldehit. Bu karışıma 0.sarı olur. 0.

stok metanol standart çözeltisinden sıra ile 0. b) Standart metanol çözeltileri ise. . Kör (blank) deney metil alkol içermeyen kanla hazırlanır.20 ve 30 mi alınarak su içeren 100 mi balonjojeye konarak 100 mi ye tamamlanır ve karıştırılır. 50 mi distile su içeren 100 mi lik balonjoje içine pipetle konur. Bu yöntem biyolojik materyaldeki su buharı distilasyonu ile elde edilen distilat ve idrara da uygulanabilir. 1 mi distile su içeren tüplere 0. 1.5 mi kan örneği (veya diğer biyolojik sıvı). standad metanol çözeltileri. Apareyin kapağı yağlanarak sıkıca kapatılır ve ara sıra karıştırılarak dış bölmedeki sıvıların karışması sağlanır. Oluşan renkli çözeltilerin absorbansı köre karşı 578 nm'de spektrofotometrede okunur ve absorbanslara karşı konsantrasyon işaretlenerek kalibrasyon grafiği hazırlanır. Bu çözeltinin konsantrasyonu %1 (g/100 mi) dir. metil alkolün tanımlanması ve miktar tayininin yapılabilmesi önem taşır. idrar ve mide içeriği gibi biyolojik sıvı ve dokularda metil alkol tayini daha genel bir reaksiyon olan dikromatla veya formaldehit için spesifik olan kromotropik asit reaksiyonu ile tayin edilebilir. Böylece konsantrasyonlar (0-300 mg/100 mi) arasında olan seri Standard çözeltiler hazırlanmış olur. 100 yukardaki açıklanan işlem uygulanır. Burada Convvay mikrodifüzyon apareyi ile metil alkol tayini açıklanmıştır. su yerine metil alkol içermeyen kanla hazırlanır. Metanol standartlarının hazırlanması: a) Stok metanol çözeltisi. 101 Teknik : Apareyin (Şekil 3'e bakınız) iç odacığına 2. Bu süre sonunda iç odacıktaki sülflrik asit çözeltisinden 1.0'rer mi alınarak iki ayrı tüpe konur. Bu açıdan metil alkolün kalitatif ve kantitatif analizinde kromotropik asit reaksiyonu tercih edilir. 300 mg/100 mi) kullanılır. İkinci tüp formaldehit bulunması olasılığına karşı kontrol olarak kullanılır.79 g/ml). Difüzyonun tamamlanması için oda sıcaklığında 2 saat bekletilir. Yöntemin duyarlığı 10|j. dış odacığa 0.0 mi doymuş potasyum karbonat çözeltisi ilave edilir. 200 .2 mi sülfirik asit. ve 1.g metanol (20 mg metanol/100 mi kan) dır. Toksikolojik analizlerde etil alkol yanında.2. Arkadan permanganatın rengi doymuş sodyum bisiilfit damlatılarak giderilir.5. Not: Yöntemin verimi (recovery) hesaplanmasında. Convvay Mikrodifüzyon Yöntemi ile biyolojik materyalde metil alkol tayini Convvay mikrodifüzyon apareyi kullanarak kan.10. Su ile 100 mi ye tamamlanır. 50 .Kalibrasyon için: Konsantrasyonları 0-300 mg/100 mi arasında değişen metil alkol standardları (0 .265 mi metanol (yoğunluğu 0. 20 . (+4°C) de saklanır.05 mi Standard çözeltiler konarak. Tüplerden birine %5 KMnO4 dan bir damla ilave edilir ve karıştırılarak 5 dakika beklenir. 100 . permanganat ile muamele edilmez.

Bu şişeler. 102 Konsantrasyona karşı absorbanslar işaretlenerek kalibrasyon grafiği hazırlanır.5 mi alınarak Conway mikrodifüzyon apareyinde yukarıda açıklanan şekilde işlem yapılır. ısıtıcı ve termostat yardımı ile. Kalibrasyon buhar fazında analiz yapılacak sıvı maddenin standart örnekleri ile yapılır. Gaz kromatografısinin (GLC) başlıca üstünlükleri. Kalibrasyon doğrusunun hazırlanması : Standard metil alkol çözeltilerinden 0. Metil alkol ve diğer bazı alkollerin analizinde kullanılan GLK yöntemleri etil alkol kısmında açıklanmıştır. paslanmaz çelikten yapılmış kolonlar (yaklaşık 2 m uzunluğunda. Porapak O. 2 mm iç çapında) kullanılır.polietilen glikol400 gibi sıvı fazlan içeren cam. Kromotropik asitle reaksiyondan sonra absorbanslar 580 nm de köre karşı (%0 metanol içeren kan) okunur.Blank (kör) olarak 1. Formaldehit yokluğunda kontrol tüpü renksiz kalır. (Standard metil alkol çözeltileri (suda ve kanda) Sujbert yönteminde açıklandığı şekilde hazırlanır).0 mi distile su içeren üçüncü bir tüp hazırlanır. Her tüpe 4. 103 . Denge sabiti. Ancak az miktarda bulunabilecek formaldehit nedeni ile renk oluşumu varsa. "Head Space" tekniği: Head-space. her bileşik için karakteristiktir. Numunelerin absorbansları 580 nm'de köre karşı okunur.5 kromotropik asit çözeltisinden 0.2-0. Soğuduktan sonra eksilen hacim su ile tekrar 10 mi ye tamamlanır. Tüplerin herbirine % 0. Gaz kromatografisi ile metil alkol analizinde Carbowax 20 M. Oda sıcaklığına kadar soğutulduktan sonra 10 mi lik balonjojelere aktarılır ve distile su ile 10 mi ye tamamlanır. Bu yönteme "Head Space Gaz Kormatografi (HSGC)" yöntemi denir. oksitlenmiş örneğin absorbansından çıkarılır. uçucu bileşiğin buhar fazına geçerek oluşan gaz fazı ile örnek arasında denge sağlanıncaya kadar belirli bir sıcaklıkta tutulur. ön işlemlere ihtiyaç duymadan. standard metanol çözeltileri ile hazırlanan kalibrasyon grafiğinden hesaplanır. Gaz kromatografisi yöntemleri ile kanda metil alkol tayini Biyolojik sıvılarda metanol analizi için en çok tercih edilen teknik gaz kromatografisidir. HSGC ile yapılan analizlerde.0 mi konsantre sülfirik asit ilave edilir ve iyice karıştırılır. katı veya sıvı örnek (0. çok küçük hacimdeki biyolojik örneklerle değişik alkollerin aynı zamanda ve hızlı olarak kalitatif ve kantitatif analizinin yapılabilmesidir. Metanol miktarı. Kantitatif analizde bu değerlerin bilinmesi gerekmektedir.2 mi eklenir ve buz banyosuna yerleştirilir.5 mi) HSGC'nin şişelerine konur ve ağzı sıkıca lastik bir septumla kapatılır. katı ve sıvı örnekler içerisindeki yalnız uçucu bileşiklerin gaz kormatograf sistemine enjeksiyonunu sağlayan bir ünitedir. bu oksitlenmenin (kontrol) örneğinin absorbansı.

Kan örnekleri (10 mi) % 1 NaF (sodyum florür) içerecek şekilde NaF bulunan tüplere alınır. Etil Alkol (C2H5OH) Etil alkol. idrara. idrar ve solunum havası kullanılabilir. oksitlenebilen indirgen uçucu maddelere ait genel ve spesifik reaksiyonlarla aranabilir. Etil alkol varsa iyodoform oluşur. Ksentogenat deneyi (genel): 1 mi distilata 0. Oksitlenebilen maddeler için (alkoller. İyodoform karakteristik kokusu ve sarı kristalleri ile tanınır (aynı reaksiyonu asetaldehit ve aseton da verir). Daha sonra açıklanacağı gibi trafikte alkol solunum havasında da tayin edilir ve sonuçlar kan alkol düzeyi olarak hesaplanır. Tüpün ağzı sıkıca kapatılarak analize kadar buz dolabında saklanır (NaF. Ortam asetik asit ile asitlendirildikten sonra 1 damla % 1 CuSO4 (bakır sülfat) ilave edilir. Etil alkolle zehirlenmeler en çok alkollü içki alınması ile görülür. Adli tıpta alkol ile zehirlenmenin şiddeti ve trafikte yasal alkol limitinin aşılıp aşılmadığının değerlendirilmesinde hem antemortem (canlı kişilerde) hem de postmortem kanda (ölümden sonra) etil alkol tayini önem taşır. Alkolik olmayan yetişkin insanda 250-500 gram alkol ölüme neden olur(MLD).n.l potasyum dikromat reaktifı (500 ml/1 oranında su ile seyreltilmiş sülfirik asit içinde 25 g/l konsantrasyonda hazırlanmış) damlatılmış şerit halindeki filtre kağıdı konur. Portakal renginden yeşil renge değişim etanol ve / veya diğer indirgen uçucu maddeler olduğunu gösterir (ön denemeler kısmına da bakınız). mide içeriğine. Kan alınırken. Endüstriyel alkol ile ayrıca içerdiği metil alkol gibi denaturanlarla da zehirlenmelere rastlanır. deri yüzeyinin HgCb çözeltisi ile (alkol içermeyen sıvılarla) temizlenmesi gerekir. 78°C olan bir sıvıdır. En çok kan alkol düzeyi tayin edilir. antikoagülan . molekül ağırlığı 46 ve k. aldehitler gibi) genel reaksiyonu olan (potasyum dikromat + sülfirik asit) testi : 1 mi numune içeren tüpün kenarına 50 u. hububat alkolü sinonimleridir. olay yerinden elde edilen kalıntılara uygulanabilir. genel olarak "alkol" denildiğinde etil alkol anlaşılır.2 gram potasyum hidroksit ilave edilerek ısıtılır.4. Soğutulduktan sonra 2-3 damla karbon sülfür konarak tüp iyice çalkalanır. 3-5 damla iyot çözeltisi ilave edilir ve karıştırılarak hafifçe ısıtılır. Biyolojik materyalde etil alkol tayini Alkol tayini için biyolojik materyal olarak kan. Bu testler biyolojik materyalden elde edilen su buharı distilatına. 104 İyodoform deneyi (etil alkolü metil alkolden ayırt edici özel test) : 3 mi distilat % 10 NaOH ile kalevilendirilir. Tüpün ağzı hafifçe kapatılarak kaynar su banyosunda 2 dakika bekletilir. Etil alkolün identifikasyonu ( kalitatif testler) Etil alkol. Etanol. Sarı bir çökeleğin oluşması primer veya sekonder alkol olduğunu gösterir.1.

Teknik : Conway . Alınan kan örnekleri (10 mi) %1 NaF içerecek şekilde. her iki dış odacığa 1 mi doymuş potasyum karbonat konur. idrar ve solunum havası) alkol tayininde kimyasal. 1990. Postmortem kanda.mikrodifüzyon apareyinin birinin dış odacığına 0. Adli tıp açısından en uygun kan örneği venöz kandır. Alkol Standartları : Stok alkol standardı : 0. VURAL. 1996. numune alma yerine göre kan alkol konsantrasyonu değişiklik gösterebilir (Marraccini. Bu stok karışım % 320 mg etil alkol içerir. %1 NaF içeren alkolsüz kanla yukarıda açıklandığı şekilde hazırlanır.dikromat çözeltisi. 37 °C 'lik Etüv'de 1 saat inkübasyon için bekletilir. 50 mi lik bir balon jojede 40 mi distile su üzerine konur.V. Reaktifler: Asit . Eğer çürüme yoksa kalbin yırtılmamış odacıklanndan alınır. Bu standartlar yöntemin verimini hesaplamak için kullanılır. 1994) . Pozitif sonuç alındığında daha duyarlı ve spesifik bir yöntemle kantitatif analizin yapılması gerekir.70 g saf potasyum dikromat 150 mi distile suda çözülür. Postmortem kan örnekleri ise tercihan femoral damarlardan alınmalıdır. d: 0.200 mi etil alkol (% 96'lık.ve antibakteriyel etkilidir).8 g / mi). Mikrodifüzyon yöntemi ile etil alkol tayini Mikrodifüzyon yöntemi. Bu şekilde hazırlanan kan örnekleri + 4°C de 1 ay kadar dayanıklıdır. A. J. sodyum florürle korunur. Bunun için dış odacığa 0. 106 Apareyin kapağı yağlanarak (silikonla) hemen sıkıca kapatılır. Alkol standartları ayrıca. 280 mi konsantre sülfirik asit dikkatlice ilave edilir. etil alkol için yarı kantitatif bir teknik olarak kullanılabilir.8 mi numune kan (alkol içermeyen) 1 mi doymuş potasyum karbonat. Karıştırıldıktan sonra ağzı sıkıca (parafilm ile) kapatılır ve + 4 °C ' de saklanır.H. 105 Biyolojik materyalde (kan. % 80 ve % 160 mg alkol standartları hazırlanır. Su ile 50 mi ye tamamlanır. Kalibrasyon için kullanılacak etil alkol standartları : Yukarıda hazırlanan stok etil alkol standardı % 1 NaF içeren su ile uygun oranda seyreltilerek % 20 . diğerine yakında hazırlanmış olan alkol standardı (tercihan % 160 mg lık standart). N.: 3. İç odacıklara 2 mi asitdikromat reaktifı konur. Potasyum dikromat çözeltisi : Potasyum karbonatın suda doymuş çözeltisi hazırlanır. ve ark.Diğer üçüncü Convvay aparayı blank "kör" deney için kullanılır. enzimatik ve gaz kromatografık yöntemlerle tayin edilir.8 mi analizi yapılacak kan örneği . SAYİN. POKLİS. iç odacığa 2 mi asit dikromat reaktifı konur ve apareyin ağzı sıkıca kapatılır. Difüzyon . Soğutulur ve distile su ile 650 ml'ye tamamlanır.

(Serrano. konsantrasyonla absorbans ters linearite gösterir. Elde edilen kalibrasyon grafiğine bir örnek Şekil 13 de gösterilmiştir. Bu yöntemle 20 mg /100 mi kan alkolü tayin edilebilir. Conway mikrodifüzyon yöntemi ile kanda etil alkol tayini ön bir tarama testi olarak toksikoloji laboratuvarlarında kullanılmaktadır. Daha sonra 450 nm'de spektrofotometre'de suya karşı okunur. kör deney de yapılarak çalışılır. metil alkol ve diğer indirgen uçucu bileşikler ile de aynı reaksiyonu verir. 107 Standartla çalışma.Convvay mikrodifüzyon yöntemi ile etil alkolün tayininin kalibrasyon doğrusu.L. = C5(------------) a -an Cn: Kan örneğindeki alkol konsantrasyonu (mg/100 mi kan) Cs: Alkol standardının konsantrasyonu (mg/100 mi kan) a : Kör deneyin absorbansı an : Numunenin absorbansı ^ : Standardın absorbansı Yöntemin Değerlendirilmesi: Bu yöntemde..as C. etil alkolün nikotinamid adenin dinükleotid 108 . ve ark. % mg Alkol Şekil 13. Ancak potasyum dikromat. ilaç bağımlılığı merkezlerinde ve acil olaylarda ön bir teknik olarak önerilmektedir. reaksiyona girmeyen potasyum dikromat çözeltisinin absorbansı okunduğu için. Alkol miktarı hazırlanan kalibrasyon grafiğinden hesaplanabileceği gibi. Konsantrasyona karşı absorbanslar işaretlenerek doğru çizilir. 450 mm de absorbanslar okunur.tamamlandıktan sonra otomatik bir pipet yardımıyla iç odacıktaki asit-dikromat çözeltisi 10 ml'lik cam kapaklı balon jojelere alınır. Eksik hacim distile su ile 10 ml'ye tamamlanır. alkol dehidrogenaz (ADH) enzimi katalizörlüğünde. numune ile beraber tekrarlanmalıdır. tek standart kullanarak ta aşağıdaki formülle hesaplanabilir: a . Convvay mikrodifüzyon yönteminin daha kısa sürede (5 dakikada) sonuç veren modifiye şekilleri küçük laboratuvarlar. 1988) Enzimatik yöntemle kanda etil alkol tayini i) Enzimatik yöntemle alkol tayininde prensip. Kan ve serumda kesin kantitatif değerlendirme için destekleyici daha duyarlı yöntemler için kullanılması gerekmektedir. Kalibrasyon : Kanda ve suda hazırlanan alkol standartları ile (konsantrasyonları % 20 ile % 320 mg arasında değişen) Conway mikrodifüzyon apareyi ile yukarıda açıklanan şekilde.

(Fazla bilgi için: Sayın. kalitatif ve kantitatif analizleri yapılabilmektedir. N. Polypak-2. Daha sonra bir çok araştırmacılar tarafından geliştirilmiştir. Burada laboratuvarımızda uyguladığımız GSK yöntemi açıklanmıştır (Vural. fenazin metosülfat gibi) reaksiyona girerek görünür alanda spektrofotometrik yöntemle tayin edilir : ADH ---------► CH3CHO + NADH +H+ CH3CH. Saygı. Sıvı faz olarak en çok Porapak Q. o yöntem için kullanılacak enzim.. ii) Diğer bir enzimatik yöntemde ise alkol oksidaz ve peroksidaz enzimleri kullanılıp.H. 2000'e bakınız).(NAD) tarafından oksitlenmesine dayanır. alev iyonlaştırıcı detektör (FİD) tercih edilmektedir. Gaz kromatografisi yöntemi ile etil alkol tayini Gaz sıvı kromatografisi (GSK) kanda alkol tayini için ilk kez 1958 de uygulanmıştır. 1981). Gaz kromatografisi ile çok az miktarda (0. .. yöntemle ilgili teknik prospektüsü içermektedir. metil alkolün (çeşitli nedenlerle etil alkolle 109 beraber az miktarda bulunur) ayrılabilmekte. "Head space" tekniği ile çok sayıda numune ile otomatik çalışma olanağı vermektedir.2 mi ve daha az) çalışılarak. Normal kolonlar yerine kapiller kolon kullanıldığında ayrılma daha iyi olmaktadır. Bu kitler standard alkol çözeltisi. renk reaktifleri ve tamponları. monotetrazolyum boyar maddesidir.1500) kullanılmakta. Veya NADH diaforez enzimi karşısında. renk reaksiyonu fenol ve 4-amino antipirin ile gerçekleştirilir. Ş.formazan Burada MT. alkoloksidaz Etil alkol+O2 -----------► asetaldehit+H2O2 peroksidaz 2H2O2+fenol+4-aminoantipirin kinonimin+4H->O Enzimatik yöntemler için hazrr kitler bulunmaktadır. uygun bir kromojenle (tetrazolyum tuzları. Bu reaksiyonda. NADH'nın doğrudan UV alanında (340 nm) veya florimetrik olarak ölçülmesi ile alkol miktarı tayin edilebilir. 1 mol etil alkolü oksitler ve kendisi de NADH'ye indirgenir. PEG-400 (veya 600.OH + NAD Diaforez NADH + MT ■> NAD + MT . asetaldehit (metaboliti). etil alkol. 1 mol NAD.

0 ve 2. % 50. Teknik : Küçük bir tüpe 0. detektör: FID. attenuation : 8.1 gaz kromatografa enjekte 110 edilir. Karışımdan 1 p. Bu çözeltiden 2 mi alınarak %100 mi 'ye tamamlanır.1 mi konur.0.s. oranları hesaplanır. Elde edilen kromatogramda.s.s. (10 mg etanol / ml'de) bu çözeltiden 0. %96'lık etil alkolün kalsiyum oksitle (CaO) geri soğutucu altında kaynatılarak ve arkadan distile edilmesi ile hazırlanır. Kalibrasyon doğrusunun hazırlanması : Yukarıda açıklandığı şekilde kanda % 0 ile % 200 mg arasında. (N: etil alkol pik yüksekliği/propil alkol pik yüksekliği). hazırlanan alkol standartlarından tüplere 0. 80/100 mesh üzerinde) sıvı faz içeren cam kolon (2 m uzunluğunda x 0.0 mi alınarak %1 sodyum florürle korunmuş. etil alkol konsantrasyonu hesaplanır. alkol içermeyen kanla cam kapaklı fiyoller içinde 10 mi 'ye tamamlanır.991X + 0. etil alkol ve i. taşıyıcı gaz : azot (30 ml/dak.5 cm/dak.s. Her standartla çift çalışılır.0. pik yüksekliği) oranları hesaplanır. 0. Bunun için önce mutlak alkol.Yöntemin Uygulanması : Kan örnekleri yukarıda açıklandığı şekilde %1 NaF içerecek biçimde alınır.s. Yukarıda açıklandığı şekilde hazırlanan kan örneği gaz kromatografa enjekte edilerek kromatogramlar elde edilir. % 80.5 x 10"" amper. kolon sıcaklığı: 90 °C. ilave edilip. her standarta ait (etil alkol pik yüksekliği / i.8. %100 ve %200 mg) kan içinde hazırlanır. Standart alkol çözeltileri: (% 0. enjeksiyon giriş sıcaklığı: 110 °C .4 mm iç çapında). Gaz kromatografısi koşulları : %10 PEG-400 (Chromosorb W-AW. 1.9976 . vortekste karıştırılır.50 025 y.5. kaydedici hızı: 0. Böylece 0.1 gaz kromatografa enjekte edilir. İç standart olarak n-propil alkol kullanılır. % mg) oranı bulunarak. 0.2 mg n-propanol/ml içeren çözelti" internal: iç standart (i. Kromatogramlar elde edildikten sonra. detektör sıcaklığı: 110 °C. range : 2. Mutlak alkolden 1 gram.1 'lik stok çözelti hazırlanır. ilave edilir. Deney en az iki defa yapılır.0188 Korelasyon: 0. Bu kromatogramlardaki pik yükseklikleri oranından numunedeki alkol konsantrasyonu grafikten hesaplanır (Şekil-14). Önce %0. Bulunan bu oranın kalibrasyon doğrusunda karşılığı olan (etil alkol % / mg / i. vortekste karıştırılır.s.).'in" pik yükseklikleri "bulunarak. Her birine 1 mi i. Buz dolabında (+ 4°C'de) saklanır. Karışımdan 1 jo.7$ 0.1 mi analizi yapılacak kan örneğine 1 mi i. su içinde tartılarak distile su ile 100 mi 'ye tamamlanır.)" olarak kullanılır.

C : İ. B : İ.J.GLK'da Kan Alkolü Kromatogramları. "B" lambası yandığında "Read" düğmesine basılır ve üflemeyi durdurması istenir. ciğerlerini havayla doldurması. Bu amaçla geliştirilmiş bir çok teknikler vardır.S. c) Test yapılacak kişiden. Konsantrasyonu'/• Şekil 14. fakat sonuçlar kandaki alkol miktarına göre kalibre edilmiştir. 2. ve %50 mg etil alkol ihtiva eden kan . A: %200 mg. 1987.İ. Emerson. Alkolmetre Lion laboratuvarları tarafından geliştirilen Lion-Alcometer SD-2. ortalama: kan alkol konsantrasyonu/solunum havası alkol konsantrasyonu: 1/2300 bildirilmiştir. b) Cihazın örnekleme bölümü.0. Adli Tıp Kurumunda. Bu aletle alkol testi şu şekilde yapılmaktadır.. elektrokimyasal detektör ve digital göstergeye sahiptir. V. Ülkemizde. 1. 0.S. ağızlığın kalın ucundan düzenli ve tek bir üfleme yapması istenir. 1998). ve % 100 mg etil alkol ihtiva eden kan enjeksiyonu. 1/2300 kan/nefes 112 oranına göre kalibre edilmiştir. piki. (Bazı kaynaklarda 1/2100) (Fazla bilgi için: Saferstein.7S U> EtpHyKonsonuosTOnu*/» İ. Kullanılan apareyler solunum havasındaki alkol miktarını tayin eder. ilave edilmiş kan. ağızlığın kenarındaki deliğe takılır.Etanol piki.S. "Read " düğmesine basılı vaziyette gösterge maksimum değere ulaşana kadar ortalama 30 sn. adli olaylarda alkol kontrolü. standart alkol çözeltileri ile elde edilen kromatogram görülmektedir. Bu alete farklı nefes alma tüpleri takılarak.s.Etil alkolün kalibrasyon grafiği 111 Şekil 15'de kanda. İ. . Kinetik olarak. 3-su Solunum havasında etil alkol tayini Adli olaylarda (ölüm olmadığı zaman) ve özellikle trafik kazalarında kişilerin alkol alıp almadığı önce solunum havasında (ekspirasyon) etil alkol tayini yapılarak araştırılır. "B" lambasını yakana kadar üflemesi sağlanır. "Lion Alcometer" ile yapılmaktadır.5 cm/dk Şekil 15. "A" lambasını yakacak kadar kuvvetli. a) Cihazın hazır kontrolü yapılır ve SET düğmesine basılı durumda bulundurulur. R. beklenir ve değer okunur.S. baygın kişilerde de ölçüm yapılabilir.

Genç çocuklarda hipoglisemi görülebilir. bulantı ve şiddetli olaylarda komaya neden olur. pupil dilatasyonu. Widmark faktörleri olarak bilinen değerlerle : 1) Kişilerin aldıkları total alkol miktarı . Belirgin inkoordinasyon. konfüzyon. 2) Kişide kan alkolü tayini için alınan kan örneğinin "adli olay" sırasındaki gerçek alkol düzeyi hesaplanabilir. nistagmus. kusma Koma ve ölüm * Alkol konsantrasyonu 1 promil=lg alkol /1 kan =100 mg alkol / 100 mi kan 114 VVidmark faktörleri İlk kez alkol kinetiğini inceleyen Widmark. (B) ve (r) Widmark faktörleri olarak bilinir (Fazla bilgi için Vural N.Gösterge normal olarak kan alkol konsantrasyonunun 100 ml'de kanda mg alkol cinsinden gösterir.0 yüzde kızarma. Alkolmetre Analiz Sonucun yorumlanması Etil alkol ince bağırsaktan hızlı absorbe olur ve bulanık görme. İnkoordinasyon. çevre ilgisizliği.0 1. Ayrıca alkolün tüm vücut sıvısında homojen olarak dağılmasından dolayı kişinin aldığı total alkol miktarı (r) sabiti kullanarak hesaplanabilir.I. Gros inkoordinasyon. Tablo 12. 1919 yılında birim zamanda kan alkolünün düşme miktarının (eliminasyon hızı) negatif bir eğilim gösterdiğini ve bu düşme hızını da 8 ile ifade etmiştir.Kan alkol düzeyinin klinik yorumu Kan alkol düzeyi Belirtiler (g/l = promil ) * 0.0 5. vücuttaki total alkol miktarı ( % g ) 1 ) Widmark faktörlerinden ( r) =--------------------------------------------- .5 1. 1996'e bakınız). öfori : yetişkinlerde belirgin bir klinik etki görülmez. 113 Resim . Genel olarak kan alkol düzeyinin klinik değerlendirmesi için aşağıdaki tablo (12) kullanılır. inkordinasyon. (Alkol konsantrasyonu promül olarak da ifade edilebilir) 1 promil = 1 g alkol /I kan = 100 mg/100 mi kan Aşağıdaki resimde LİON ALKOLMETRE görülmektedir.5 3. sendeleme. Kan alkol düzeyinin tayininde. baş dönmesi. konuşmada bozukluk.

Kandaki alkol miktarı ( % g mi) olarak ifade edilir, (r) erkeklerde ortalama 0.67 (0.46-0.86), kadınlarda biraz daha düşüktür. Kandaki alkol düzeyinden, bir kişinin aldığı alkol miktarı ve içki cinsi de biliniyorsa içki miktarı hesaplanabilir. Örneğin : 70 kg ağırlığındaki insanın kan alkolü %0.12 g saptansın. Acaba bu kişinin vücudundaki alkol miktarı ne kadardır? Bu içki cinsi votka ise ne kadar votka içmiştir? Widmark faktörü 0.67 alındığında ; % 0,12 x 0.67 = % 0,080 g vücut alkol konsantrasyonudur. 70 kg. İnsan için : Total alkol miktarı: 0,080 x 10 x 70 = 56 gram alkol İçki cinsi votka (% 40 ağırlık/hacim alkol içerir) ise, kişi: 115 100 56 x---------= 140 mi votka almıştır. 40 2 ) Diğer bir Widmark faktörü (3 ile gösterilir ve alkolün eliminasyon hızı ile ilgilidir. NVidmark 1919 yılında, kan alkolündeki düşme hızını ortalama : P = 16 mg/100 ml/saat (10-25 mg/100 ml/saat) önermiştir. Bu faktör alınan alkol miktarı; beslenme, alınan içki cinsi, hormonlar, vitaminler, diğer ilaçların etkisi ile değişebilir. Ancak pratikte bu değer 16 mg /100 mi kan/saat (veya saatte 0.16 promil)alınır. Bu faktörün adli tıpta uygulanmasına aşağıda örnek verilmiştir : Trafik kazası yapmış bir sürücüden kan örneği, kazadan 2 saat sonra alınmış olsun. Yapılan analizde kan alkol düzeyi % 45 mg (0.45 promil) bulunsun. Acaba bu kişinin kaza anındaki gerçek alkol düzeyi nedir? a) %16 x 2 = % 32 mg (0.32) promil kan alkolündeki düşme b) Kaza anındaki alkol % mg = % 45 + % 32 = % 77 mg (0.77 promil) Türkiye'de özel oto sürücüleri için yasal kan alkol limiti % 50 mg (0.50 promil) dir. Yukarıdaki örnekte eğer alınan kan örneğinde bulunan alkol düzeyine göre değerlendirme yapılırsa kişi alkol açısından trafik suçu işlememiş olarak kabul edilir. Gerçekte ise kan alkolü olay anında yasal limitin üstündedir.

Ülkemizde trafik kazalarına yönelik trafik sigorta işlemlerinde 3 faktörü kullanarak değerlendirme yapılmaktadır. Bunun dışında diğer trafik suç ve kazalarında henüz kullanılmamaktadır (Vural, N., Sayın, H., 1996). 1.5. Formaldehit (HCHO ) Formaldehit molekül ağırlığı 30 olan renksiz, yanıcı olmayan bir gazdır, %40'lık çözeltisi halinde kullanılır. Formalin, formol sinonimleridir. 116 Sıvı haldeki formaldehitin (formalin) keskin batıcı bir kokusu vardır. Göz yaşartıcıdır, uçucu olup, k.n : 21°C'dir. Formalin, stabilizör olarak metanol içerir. Formalin dezenfektan, antiseptik ve dokuların korunmasında (fiksasyon çözeltisi) kullanılır. Polimerize formaldehit (para formaldehit) fumigan, diğer polimerleri için yapıştırıcı, izolasyon maddelerinin hazırlanmasında kullanılır. Formaldehit çok çabuk olarak (in vivo) formata metabolize olur. Metil alkolün de ara metabolitidir. Akut formaldehit zehirlenmesine az rastlanır. 30 mi formalin insanlarda öldürücü olabilir (MLD). Formaldehit aranması (Kalitatif test) Biyolojik dokulardan su buharı distilasyonu veya mikrodifüzyonla ayrılabilir. Distilata veya doğrudan idrara uygulanan testler: Oksitlenebilen uçucu bileşiklere uygulanan dikromat - sülfirik asit testi ve Schiff reaksiyonu formaldehitle de pozitif sonuç verir (ön denemelere bakınız). Formaldehit için spesifik test (Kromotropik asit ile): 0.5 mi test çözeltisine 100 mg kadar kromotropik asit ilave edilir ve vortex ile 5 dakika karıştırılır. Dikkatle 1.5 mi konsantre sülfirik asit ilave edilir. Mor-viyole rengin oluşması formaldehit mevcudiyetini gösterir. Yöntemin duyarlılığı 20 lig/ midir. Fenil hidrazin ile : 10 mi distilata (idrar) 10 damla %5' lik fenilhidrazin hidroklorür çözeltisi, 3 damla %0.5 lik sodyum nitroprussiyat çözeltisi ve 10 damla %10' luk sodyum hidroksit çözeltisi damlatılır. Mavi renk oluşumu formaldehit varlığını gösterir. Asetaldehit kırmızı renk verir. Formaldehit tayini 1) Kromotropik asit testi spektrofotometrik yöntemle formaldehitin 117 kantitatif analizi için de kullanılır (Metil alkole bakınız).

2) 2,4 dinitrofenolle hidrazin oluşturularak, HPLC ile de formaldehit tayin edilir. Bu yöntem çok duyarlıdır (|j.g düzeyinde). Biyolojik materyalden izole edilen distilatta, iş yeri ortamında formaldehit tayini için kullanılabilir (Fazla bilgi için Usanmaz, S., 1994'e bakınız). l.ö.Formik asit (HCOOH) ve Format Formik asit, molekül ağırlığı 46 olan renksiz, sulu çözeltidir ve çok korosiftir. Bir çok (descanling) kepek döken çözeltiler 500-600 mi /1 formik asit içerir. Formatlar, sodyum format (HCOONa) olarak boya, baskı ve tabaklama (deri) endüstrisinde ve sentetik ara ürün olarak kullanılır. Metil alkol ve formaldehitin toksik metabolitidir. Minimum letal doz (MLD), yetişkinler için 30 mi olarak verilmiştir. Formik asit'in identifıkasyonu (kalitatif testler) Mide içeriği ve olay yerinden alınan örneklere uygulanır. 1) Ön deney : 0,5 mi test çözeltisine, 1 mi sitrik asit-asetamid reaktifı (5 g/l sitrik asit ve 100 g/l asetamid, propan-2-ol içinde); 0.1 mi sodyum asetat (300 g/l), 3.5 mi asetik anhidrid ilave edilir. Vorteks'de 5 saniye karıştırıldıktan sonra 10 dakika kaynar su banyosunda ısıtılır. Kırmızı renk oluşması formik asit varlığını gösterir. Formaldehit ve format tuzları bu testle pozitif reaksiyon vermezler. Yöntemin duyarlığı 50 ng/ml 'dir. 2) Destekleyici deney (kromotropik asit deneyi : 0.1 mi numuneye 0.1 mi seyreltik hidroklorik asit (2 mol/1) ilave edilir, vortekste 5 saniye karıştırılır. 100 mg kadar magnezyum tozu gaz çıkışı duruncaya kadar yavaş yavaş ilave edilir. 100 mg kromotropik asit ilave edilir ve vortekste 5 saniye karıştırılır. 118 Dikkatle 1.5 mi konsantre sülfirik asit ilave edilir. 60°C deki su banyosunda 10 dakika bekletilir. Mor-viyole renk oluşumu formik asit ve formatların varlığını (Mg tozu ile formaldehite indirgenmiş) gösterir. Aynı reaksiyonu formaldehit ön işlem yapılmaksızın, metil alkol ise KMnO4 ile oksitlendikten sonra verirler. Bu yöntemin duyarlığı 50 |ig/ml dir. Formik asitin kantitatif analizi Gaz kromatografik yöntem : GSK ile formik asit doğrudan veya türevleri oluşturulduktan sonra tayin edilebilir. Formik asit metil format veya dimetil formamit, formanilid türevleri şeklinde, FİD detektör kullanarak GLK ile tayin edilebilir. Duyarlık 10 jig/ml olarak bildirilmiştir. Head space tekniği ile deteksiyon limiti 2,5 ug/ml dir. Enzimatik Yöntemler

Yöntem çok duyarlıdır (0.3 mg/100 mi arasında değişebilir.47 0.23 2. Kanda endojen format düzeyi 0-6. Genel olarak üst sınır 1.32 0. Bu madde 565 nm de ekstinksiyon ve 590 nm de emisyon dalga boylarında spektroflorimetrik olarak tayin edilir. postmortem formik asit analizi sonuçları gösterilmiştir (Tanaka.2 u.19 s) 108 23. resofurin isimli floresan madde verir. diyaforez enziminin katalizörlüğünde indirgendiğinde floresan oluşturan bir substrat ile reaksiyona sokulur.Formik asitin biyolojik sıvılarda enzimatik yöntemle tayini. Aşağıda Tablo 13'de metanol zehirlenmesi sonucu oluşan 2 ölüm olayında.27 0.2 mg/100 mi kabul edilir. E. Ancak serum format düzeyleri için rutin laboratuvar testleri yaygın değildir. mı 120 olay 1 olay 2 0.51 0. Ağır zehirlenmelerde 93 mg/100 ml'ye kadar çıkabilen değerler bildirilmiştir.2 . 1991).54 0.g/ml) ve spesifiktir. Reaksiyon denklemi aşağıda gösterilmiştir: 119 FDH NAD+HCOOH NADH CO2(1) diaforez NADH + resazurin -------------> NAD++resorufin (floresan) (2) (FDH : Format dehidogenaz enzimi) Analiz Sonucunun yorumu Biyolojik sıvılarda formik asit (format) tayini metanol ile akut zehirlenmelerde önem taşır.11 1. Burada oluşan NADH. NADH ile indirgenen resazurin. Buradan formik asit miktarına geçilir. Bu amaçla kullanılan maddelerden biri resazurindir.13 1. ve ark. Tablo 13 formik asitin postmortem dağılımı Biyolojik örnek Kan (mg/ml) İdrar (mg/ml) Beyin (mg/g) Karaciğer (mg/g) Böbrek (mg/g) Mide iceriei (total.17 0. formatın bakteriyel "format dehidrogenaz" enzimi ile karbondioksit ve suya oksidas-yonu sırasında NAD+'nin NADH'a indirgenmesi reaksiyonuna dayanır.

Az bir kısmı metilen klorür. kloroform. aşağıda açıklanan "Fujvvara" reaksiyonu ile kendilerinin ve/veya metabölitlerinin analizi yapılabilen klorlu hidrokarbonlardan bahsedilecektir (Genel bölüme de bakınız). yangın söndürmede. karbon tetraklorür.1. Önemli bir kısmı (% 80).2. Trikloroetilen ( CHC1 = C Cl2 ) : Trilen. Absorbe olan 1. tetrakloroetilen ) CC12 = CC12: Molekül kütlesi 166 dır. trikol.2. CO2 ve potent hepatorenal toksik bir madde olan fosgene (COCI2) metabolize olur.E üzerinden trikloroasetik asit (TKAA) metabolitine dönüşür. metil kloroform. Metilkloroform kuru temizlemede çözücü. Bu metabolit de idrarda fujivvara testi ile aranır. Anestetik ve tıbbi amaçla dezenfektan olarak kullanıldığı gibi. tiriol gibi sinominleri vardır. MLD: 7 g / 70 g insandır. Bu nedenle bu reaksiyonun muhtemelen CCI4 üminör metaboliti ve içerebileceği kontuminant olan kloroformdan kaynaklandığı düşünülmektedir. MLD : yaklaşık 4 mi / 70 kg insandır.7.1.2. Karbon tetraklorüre yoğun maruz kalma. metil bromür.-Trikloroetan (Metilkloroform : CCKCHV) : Molekül kütlesi 133 dür. yağ eritici ve yağ uzaklaştırıcı olarak. 1. Kloroformun önemli bir kısmı değişmeden akciğerler ve idrarla atılır. Tıpta genel anestetik olarak kullanılır. kuru temizlemede ayrıca insektisit olarak kullanılır. narkotik etkilidir. kuru temizlemede kullanılır. ilaç ve parfüm endüstirisinde. piren ve karbona sinonimleridir. dikloralfenazon gibi hipnotik ilaçlar da TKAA metabolitine dönüşürler). etilen yapısında halojenli doymamış hidrokarbonlara ise trikloroetilen ve tetrakloretilen örnek verilebilir. Kloroform (CHCİV) : Triklorometan yapısında.-trikloroetanın %2 si 2. Tetrakloroetilen : ( Perkloroetilen. Burada. endüstride çözücü olarak ta önemli bir yeri vardır.E) metaboliti ile ilgilidir. Başlıca toksik etkisi MSS üzerinedir. Karbon tetraklorür ( CCL ) : Tetraklorometan yapısında molekül kütlesi 154 olup. TK. yağ uzaklaştırır ve daktilo yazılarını düzeltme sıvılarında (daksil) kullanılır.1.1. Temizleme. Bu reaksiyonu CC14 vermez. Karbon tetraklorürün başlıca toksik etkisi karaciğer ve böbrek hasarına neden olmasıdır. trikoroetanole ve sonra trikoasetik asite metabolize olur. Klorlu Hidrokarbonlar Toksikolojik önemi olan halojenli hidrokarbonlara doymuş haloalkanlardan metil klorür. Fujwara reaksiyonu ile detekte edilebilir. Yağlı madde ekstraksiyonunda. Bu metabolitte idrarda Fujivvara testi ile detekte edilir. molekül kütlesi 119 dur. . Kloral hidrat. Akut zehirlenme kazaen 121 yoğun bir şekilde maruz kalma veya amaçlı inhalasyonla (uçucu çözücü suistimali) olur. Molekül kütlesi 131'dir. Akut zehirlenme kazaen yoğun maruz kalma veya amaçlı inhalasyon (uçucu çözücü skistimalı) sonucu oluşur. Narkotik etkisi trikoetanol (TK.

Karışım kaynar su banyosunda 5 dakika bekletilir. Absorbe olan tetrakloro etilenin ancak % 0. blank (kör) ve Standard (triklroasetik asit) ile paralel olarak yapılır. distile su ile 15 mi ye seyreltilir. Ayrıca Standard olarak suda hazırlanmış %1 lik triklroasetik asit (10 mg/l) ile deney paralel yürütülür. Akut zehirlenme kazaen yoğun maruz kalma ve amaçlı inhalasyon sonucu oluşur. 10 mi saf piridin (tekrar distillenmiş veya taze analitik özellikte) ve 5 mi 20 NaOH ilave edildikten sonra. Piridin fazında koyu kırmızı menekşe rengin oluşması trikloro bileşiklerinin olduğunu gösterir.5'i trikloroasetik asite metabolize olur. Bu renkli çözeltinin absorbans 530 nm de köre karşı bir spektrofometrede okunur. Klorlu hidrokarbonların Fujiwara reaksiyonu ile kantitatif analizleri 1 mi toluen fazına (klorlu hidrokarbon distilatının toplandığı). 1 mi toluen içinde en fazla 0. Bu miktardaki metabolit de idrarda Fujivvara testi ile tanınabilir. Deneyin uygulanması : Bu test su buharı distilasyonu ile izole edilen distilata ve/veya idrara uygulanabilir. buharla yağ uzaklaştırıcı olarak kullanılır. . Bu deneyin duyarlığı lmg/1 trikloroasetatdır. Bu teknikle. 122 Distilat veya idrarda klorlu hidrokarbonların kalitatif ve kantitatif analizinde en çok kullanılan genel renk reaksiyonu Fujivvara testidir. Distilat ile çalışıldığında 5 mi distilata (veya 2 mi idrar) 2 mi %20 lik NaOH ve 2 mi saf piridin ilave edilerek dikkatle karıştırılır.Tetrakloroetilen antihelminitik ve kuru temizlemede çözücü. karışım tam 5 dakika kaynar su banyosunda bekletilir. trikloroetilen. Konsantrasyon 123 aynı şekilde standart hidrokarbon çözeltileri ile hazırlanmış kalibrasyon eğrisinden hesaplanır. tetrakloroetilen) ve metabolit olarak oluşum trikloroasetik asit dışında kloralhidrat. Klorlu hidrokarbonlar (kloroform. Klorlu hidrokarbonların biyolojik materyalde aranmaları (Fujivvara deneyi ile) Klorlu hidrokarbonlar doku ve kandan su buharı distilasyonu ile izole edilirler. diklorofenazon gibi trikloroasetik asit metabolize olan ilaçlar da Fujiwara reaksiyonu ile pozitif sonuç verirler. Buz banyosunda soğutulduktan sonra renkli piridin fazı hemen ayrılır. Asit ortamda bütün klorlu hidrokarbonlar su buharı ile sürüklenirler. Laboratuar ortamında kloroform gibi aynı reaksiyonu veren kontaminatları dışlamak için distilat yerine 5 mi saf su kullanarak kör deney (Blank) yapılır. Piridin fazı. Deney numune. metilkloroform.4 mg hidrokarbon tayin edilebilir.

İdrarda 20 mg/1 TKAA bulunması. Klorlu hidrokarbonların gaz kromatografik yöntemle analizi Kan ve idrarda klorlu hidrokarbonların gaz kromatografısi yöntemi ile taranmaları ve kantitatif analizleri duyarlı olarak yapılır. : %2. Gaz kromatografısi yöntemi ile GA veya tercihen GI sistemi ile taramaları yapılabilir. 1-100 mikrogram arasında hazırlanan TKAA standartlarıyla elde edilen kalibrasyon eğrisinden hesaplanır.A. Kolon sıcaklığı yukarda açıklandığı şekilde 35°C ile 175°C arasında programlanır. etil benzen) endüstriyel ve ticari kimyasal maddeler olarak önem taşırlar. bu değerin (150 mg/1 TCAA) üstünde bulunması ise havada müsaade edilen limit üstünde trikloroetilene maruz kalındığını ifade eder.. 175°C da en az 8 dakika tutulur. Taşıyıcı gaz olarak azot (30 ml/dak.5 mi) 3 mi su ilave edilerek seyreltilir. Bunun için 2 mi idrara. ve ark. Taşıyıcı gaz olarak azot (45 mi /dakika akış hızında) FID dedektör kullanılır.8. 1. önemsiz derecede trikoloetilene maruz kalındığını. Renkli çözeltinin optik dansitesi 530 nm de köre karşı okunur. Gaz kromatografisi koşulları : Kolon sıcaklığı 35°C da 2 dakikaya ve sonra dakikada 5°C yükselecek şekilde 175° C ye kadar programlanır.C. 8 mi saf piridin ve 5 mi % 20 NaOH ilave edilir. Sonuç. . akış hızında) kullanılır. Aromatik Hidrokarbonlar Aromatik hidrokarbonların en basit ve dayanıklı bileşiği olan benzen ve homologları (toluen. Kantitatif analizde ise "head-space" düzeneği içeren gaz kromatografisi tercih edilir. A.Habgood ve Powell 1 mi aseton ilavesi ile karbon tetraklorürün piridin fazında verdiği rengin şiddetlendiğini. Buz banyosunda soğutulduktan sonra piridin fazı (7. ksilen izomerleri. Karışım 70 °C de 15 dakika su banyosunda bekletilir. 1986) 124 a ) Sistem G. (Moffat.3 carbowax 20 M içeren kolon (2 m x 2 mm iç çapında) kullanılır. 2 m x 4 mm iç çapında cam kolon tercih edilir. Sonucun Yorumu : Bu yöntem en çok trikloroetilene maruz kalmada kullanılır.5 SE-30 ile kaplanmış 80-100 mesh chromosorb (asitle yıkanmış : AW ve dimetildiklorosilanla işlem görmüş) kolon kullanılır. İdrarda Fujivvara reaksiyonu ile trikloroasetik asit (TKAA) tayini (Soucek ve Vlachova modifikasyonu) Trikloro asetik asite metabolize olan klorlu hidrokarbonlara maruz kalmanın biyolojik izlenmelerinde idrarda TKAA tayini yapılması pratik açıdan daha uygundur. Sistem GI: 80-100 mesh carbopak C üzerine kaplanmış % 0. kloroform olduğunda azaldığını ve trikloroetilen ile meydana gelen rengin ise etkilenmediğini göstermişlerdir. Destek maddesinin tamamen deaktive edilmiş olması gerekir.

n: 206°) oluşur. hematokrit gibi) yanında. 9 mi sülfürik asit ve 6 mi nitrik asit ilave edilir. Ayrıca. Benzene maruz kalmanın biyolojik izlenmesinde kanda benzen. Bu nedenle. Benzen (C6 H<Y< p> En basit aromatik hidrokarbondur. Benzen kokusu duyulmayıncaya kadar distilasyona devam edilir. nitrobenzen karakteristik. iş yerlerinde ve endüstride çevresel ve biyolojik izlenmeleri önem taşır. 1 saat 60 °C de su banyosunda ısıtılır. Kendisine özgü kokusu olan. uzun soğutuculu bir su buharı distilasyonu apareyinde distillenir.Yakıt. 126 Toluen (Metil benzen) :C6H5CH3 Bağıl Molekül kütlesi 92 ve kaynama noktası 109°-lll°C olan bir organik çözücüdür. Kronik maruz kalmada ise hematopoetik sistem etkilenir. Benzen CC14 içinde çözüneceğinden bu faz alınarak benzen aranır: Bir tüpe alınan (5ml benzen-karbon tetraklorür) karışımına. boyalar için çözücü olarak ve ayrıca endüstride yaygın olarak kullanılır. Toluen yapıştırıcı. Anemi ve 125 lösemiye neden olduğu gösterilmiştir. fenol tayini değerli bir kriterdir (fenol bölümüne bakınız). idrarla atılan metabol iti fenol olduğundan kronik benzen zehirlenmesinin saptanmasında diğer araştırmalar (kan formülü. hemogram. 81nCdir. MLD : 15 mi /70 kg insan olarak verilmiştir. Benzenin kan ve dokuda araştırılması kronik benzen zehirlenmesi bakımından önemlidir. Soğutucunun uç kısmının numune toplama kabının karbon tetraklorür ihtiva eden kısmına kadar uzanan bir adaptörle tespit edilmesi. ksilen. ayakkabı cilası kokusu ile tanınır. Akut toluen zehirlenmesi yoğun şekilde toluene maruz . Bunun için 10 g doku (veya 4 mi kan) distilasyon balonuna konarak 50 mi su ile karıştırılır. idrarda fenol tayini yapılır. Akut benzen zehirlenmesinde başlıca semptomlar MSS depresyonu ile ilgilidir. Asitlerin ilavesi sırasında tüp devamlı karıştırılır ve karışımın sıcaklığı 60°C altında tutulur. uçucu bir organik sıvıdır. distilat toplanır ve CCI4 fazının ayrılması için beklenir. tiner gibi ticari karışımlar (dikloro-metan. Karışımın soğutulmasından sonra. Karışım. K. metil etil keton gibi diğer çözücüler içerir) şeklinde kullanılır. (Şekil 2). asit ortamda su buharı distilasyonu ile izole edilir. Kronik benzen toksisitesinden benzenin aktif metabolitleri olan fenolik metabolitleri sorumludur. 1 mi konsantre H2SO4 ilavesinden sonra. Benzol. benzenin uçmasını engeller. Benzenin biyolojik materyalden izolasyonu ve kalitatif analizi Benzen dokulardan. Çözücü olarak çoğu kez. çözücü ve kimyasal maddelerin sentezinde başlangıç maddesi olarak kullanılırlar.n. Numune kabında toplanan. çevrede. Benzen mevcudiyetinde nitrobenzen (k. fenilhidrid ve kömür naftası sinonimleridir.

uçucu çözücü tipi bağımlılık) görülür. Fenolik metabolitleri olan krezollerin (özelikle okrezol) tayini de spesifik metabolit olarak önem kazanmıştır. . pve m-krezol) dönüşür.0 g/l konsantrasyonda olacak şekilde hazırlanır.05 mol/1) Dimetilaminobenzaldehît reaktifı : p-dimetilaminobenzaldehit (40 g/l) konsantrasyonda. mg/1 düzeyinde renk reaksiyonları ile spektrofotometrik yöntemle tayin edilebilir. Burada hippurik asitin p127 dimetilbenzaldehitle kondanse olarak oluşturduğu renkli bileşiğin 458 nm de ölçülmesine dayanan spektrofotometrik yöntem açıklanacaktır. Toluenin önemli bir kısmı (%80 i) benzoik asite metabolize olur. WHO. Teknik : 1 mi idrar örneği (veya Standard) hidroklorik asit çözeltisi ile 2 mi ye seyreltilir ve doygunluğa kadar sodyum klorür ilave edilir. Benzolik asit glisinle konjuge olarak idrarla hippurik asit (HA) şeklinde atılır.8 dakikadır (Moffat. Sodyum klorür (katı) Çöktürülmüş silika Standardlar : Kör (blank) olarak idrar kullanılır. Çok az miktarda da krezollere (o-.5 g kadar) susuz sodyum asetat içeren asetik anhidrid içinde hazırlanır.5 .2. içinde birkaç kristal (0. 1995) Reaktifler : Seyreltik hidroklorik asit (0. Bu çözeltiler +4°C de karanlıkta saklandığında 1 ay dayanır.0 ve 2. idrarda hippurik asit tayini yapılır. (Flanagan ve ark. A. düşük konsantrasyonda toluene maruz kalmanın biyoindikatörü olarak idrarda tayini tercih edilmektedir. Alıkonma zamanı 24. 1.C. Toluene çevresel ve mesleki maruziyetin biyolojik izlenmesinde kanda ve alveolar havada toluen. 1986). İdrarda HA tayini Spektrofotometrik yöntemler Hippurik asit.kalma veya bağımlılık şeklinde inhalasyonu ile (yapıştırıcı koklama. Sistem olarak GA veya GI kullanılır. 0. Kanda toluenin gaz kromatografik yöntemle tayini Toluen kan ve dokularda gaz kromatografisi yöntemi ile tayin edilebilir. Renk reaktifi olarak (piridin + benzensulfonil klorür) veya p-dimetilbenzaldehit kullanılır. Standardlar kör olarak kullanılan idrarda hippurik asit 0. o-krezol spesifik minör metaboliti olup son yıllarda.

Burada Iaboratuvarımızda. Benzoat içeren diyetlerin alımı nedeni ile HA atılımı normal kişilerde de olduğu için.50 mg heptadekanoik asit metil alkol ile 100 mi ye tamamlanır. Kalıntıya 3 mi dimetilaminobenzaldehit reaktifı ilave edilerek 135°C de 5 dakika ısıtılır. aynı şekilde hazırlanmış "kör idrar" ekstraktına karşı okunur. Eter ekstraktları birleştirilir ve içinde 0. Metanol ekstraktı diğer bir tüpe aspire edilir. idrara ilave edilmiş hippurik asit standardları ile yukarıda açıklandığı şekilde analizleri yapılarak (absorbansa karşı konsantrasyon) hazırlanır.001 H2O içeren) balonjoje içinde 100 mi ye tamamlanır. . Numune ile elde edilen absorbansın hippurik asit düzeyi. İdrarda gaz kromatografisi yöntemi ile HA ve MHA tayini İdrarda GLK ile HA tayininde. ekstraktan 1 mi ilave edilir. HA'in metanol ile metil türevi oluşturulur. Yöntemin duyarlılığı 0. Intemal (iç) standard : . İç standart olarak heptadekanoik asit kullanılır.1 g/l hippuattır. Kalibrasyon : Kalibrasyon eğrisi. seri standard HA çözeltisi metil alkol içinde hazırlanır. Eter fazı hava veya azot akımında uzaklaştırlır. vortekste 1 dakika karıştırılır. kör ve Standard hazırlamada aynı idrar örneği kullanılmaktadır. 128 Metanol ekstraktları birleştirilir ve 460 da absorbansı. Aynı yöntemle. ksilenin metaboliti olan metil hippurik asit (MHA) tayini de yapılır. Üst faz atılır ve ikinci kez ekstraksiyon işlemi dietileter : metanol (9:1) ile tekrarlanır. tiner kullanımı nedeni ile toluen ve ksilen maruziyetinin araştırılmasında idrarda HA ve m-MHA tayini için kullandığımız yöntem açıklanmıştır (Doğanyiğit. Kullanılan reaktif ve standardlar : Türevleme reaktifi : 4 mi % 37 lik hidroklorik asit. . 1999). R. susuz metil alkolle (maksimum %0. Kalan silika fazı ikinci bir (4 mi) metanolle ekstrakte edilir. 5 dakika santrifüj edilir. Soğutulan karışıma 4 mi metanol ilave edilir 1 dakika vortekste karıştırılır.5 g silika içeren tüpe. Standard HA çözeltileri : 50-250 mg/50 mi arasında konsantrasyonlar değişen.Çözeltiye 2 mi dietileter: metanol (9:1) ilave ederek. kalibrasyon eğrisinden hesaplanır. 5 dakika santrifüj edilir.

Standard metil hippurik asit (m-MHA) çözeltileri : 25-150 mg/ 50 mi arasında değişen konsantrasyonda olacak şekilde.5 N-HCI ilave edilerek 3 mi etil asetat ile çalkalayarak 20 dakika ekstrakte edilir. yöntemle ilgili şartları konsantrasyon kalibrasyon eğrisinden hesaplanır. Numune ile elde edilen pik yüksekliği oranı (nümune/internal standart) kromatografdan saptanarak. 240°C. Enjeksiyon giriş sıcaklığı. detektör: FID. pik oranı işaretlenerek (standart / internal standart) çizilir. 3000 rpm de 2 dakika santrifüj edildikten sonra kloroform fazından 2 (il doğrudan gaz kromatografa enjekte edilir. her seri standart çözeltiden 200 ıx\ HA ve 200 ju. fırın sıcaklığı : 200 °C. idrarda m. normal kişilerde de HA atılımı beslenmeye bağlı olarak değişen oranda bulunabileceğinden aynı idrardan alınan örneklere HA standardları ilave edilir. m-MHA. taşıyıcı gaz (azot) akış hızı: 30 ml/dk..izomerlerinin karışımı olarak bulunduğu için. karışımda % 70-80 gibi yüksek oranda ve p-izomeri %5 in altında olduğu için pratikte bu interferans önemli değildir. bu izomerlerin ayrılmasına yönelik yöntemler geliştirilmektedir. Son yıllarda. normalde idrarda bulunan HA konsantrasyonu. 10 dakik! (a) . Kalibrasyon grafiği.1 iç standart ve 200 (al iç standart ve 200 \x\ 0. Yöntemle ilgili uyarılar: 1) Standardlar hazırlanırken.dışındaki MHA metabolitleri olabilir ve alıkonma zamanları GLK de yakındır. metil alkolde çözülerek standard çözeltiler hazırlanır. 3) Ksilen o-.1 m-MHA ilave edilerek. Organik faz 15 mi lik tüpe aktarılarak oda sıcaklığında azot akımında uçurulur. Kolon dolgu maddesi %3 SE-30 (Chromosorb WHP. Şekil 16'da GLK ile HA ve m-MHA'in kromatogramları görülmektedir. Kalıntı üzerine 1 mi türevleme reaktifi ilave edildikten sonra. 80-100 misli üzerinde). Karışım soğutulduktan sonra 2 mi distile su ilave edilir ve 1 mi kloroform ile 20 dakika karıştırılarak ekstrakte edilir. Bunun için. Teknik : 1 mi idrara 200 u. hidrojen akış hızı : 300 ml/dk. 129 Gaz kromatografisi koşullan :. Ancak m-ksilen izomeri. kalibrasyon grafiği hazırlanırken idrar örneği ile de çalışma yapılır. yukarda açıklanan işlemle (200 |il internal Standard ilavesinden sonra) uygulanır. konsantrasyona karşı. p. 130 2) Yöntemin verimi (recovery) hesaplanırken.ve m. Karışım 4000 rpm de 4 dakika santifüj edilir. Kalibrasyon : Mesleki olarak maruz kalmayan kişilerde alınan idrarın 1 mi sine. su banyosunda 60 °C da 45 dakika bekletilir. standarddan çıkartılır.

HA konsantrasyonu 0-2 mg/ml 132 . Mobil faz olarak 5 mM KH2PO4 (pH : 2.(b) Mobilya işçilerinin idrarından elde edilen ekstraktın gaz kromatogramlan. Burada laboratuvarımızda modifıye edilen oldukça basit ve çabuk sonuç veren HPLC yöntemi ile HA tayini açıklanmıştır (Duydu ve ark.8 ml/dak. Ancak. Supernatant'tan 3 fil. 2.0 dakika arasında 0. (2) m-MHA. Teknik : 1 mi idrara 1 mi metil alkol ilave edilir ve 2500 rpm de 5 dakika santifüj edilir. olarak programlanmıştır.6 mm kolon içermektedir. 3) Standardlannin (0.Şekil 16.5 dakika arasında 2 ml/dak ve 8. UV/VIS detektörü ve Li Chrosorb RP-18-5 içeren 200x4. Bu durumda kalibrasyon eğrisinde konsantrasyon HA. 1999) HPLC cihaz ve çalışma koşulları : Kromatograf sistemi bir HPLC pompası. (3) iç standart 131 HPLC ile idrarda HA tayini: Toluen ve ksilenin metabolitlerinin tayininde HPLC duyarlık ve spesifite açısından son yıllarda en çok kullanılan tekniklerden biridir.6 dakikada 0. Kalibrasyon: Kalibrasyon eğrisi konsantrasyona karşı pik alan keratinine göre verilecekse (tercih edilir). Stok HA çözeltisi metanol içinde hazırlanır (1 g/l).5 ug) GLK kromatogramlan 5î 5 (b) dakik» Şekil 16.9-7. Kalibrasyon için stok çözelti su ve idrarla seyreltilerek. Efluentin absorbansı 225 nm de okunur ve total tayin oda sıcaklığında yapılır. HPLC cihazına enjekte edilir. Bu teknik genelde zaman alır ve iyi donanımlı yüksek performanslı kromatografa ihtiyaç vardır. rutin analizlerde kullanılabilecek basit ve çabuk sonuç veren HPLC yöntemleri de geliştirilmiştir.8 ml/dak . (1) HA.0-9. m-MHA (2) ve heptadekonoikasit (iç Standard. ayrıca kontrol idrarda kreatinin tayin edilir. g/g kreatinin olarak işaretlenir.5) ve aseto nitril (CH3CN) karışımı (90/10 oranında) kullanılır.( a ) HA (1). Mobil faz akış hızı : İlk 2.

metil hippürik asittir (MHA). diğer izomerlerin ayrılması ile ilgili çalışmalar vardır. normal idrar ve HA ilave edilmiş idrar örneğinin kromatogramları görülmektedir. solunum depresyonu. En çok meta izomeri (m. Kaynama noktası 130°C. Ksilenin. alev alma noktası 29°C dır. bulantı. Hepatorenal hasar genelde yoktur. HA 'tur—Jsrw |—ı III HA \ }jj)"»röiîı'j I—I Şekil 17. Son yıllarda. Ancak o-ksilen. Ksilen (C6H4 (CH3)2) Renksiz. idrarda MHA tayini yapılır. MHA tayini : İdrarda MHA tayininde gaz kromatografık ve HPLC yöntemleri kullanılır. idrarla atılan başlıca metaboliti.13 tür. . 133 Ksilene maruziyette. Yöntem bu standardlara uygulanır.HA'nin HPLC de kromatogramı I-Standard HA. en yüksek oranda (%60-80) bulunur. koma ve kardiyak aritmi görülür. Ticari olarak orto. Toluen kısmında.arasında değişecek şekilde 2 ayrı Standard (su ve idrar) seri Standard çözeltileri hazırlanır. Şekil 17'de HPLC ile Standard HA. Toluenle birlikte tiner içinde bulunur. kusma. II-Normal idrar (endojen HA görülmekte).MHA) şeklinde atılır. HA'ın gaz kromatografısi ile analizinde m-MHA tayinde açıklanmıştır. Bu nedenle ksilene maruziyette idrarda başlıca m-MHA tayini yapılır. meta ve para izomerleri şeklinde bulunur. molekül ağırlığı 106. aromatik kokulu bir sıvı olup. III-HA ilave edilmiş idrar. Sonucun yorumu Akut toluen zehirlenmesinde ataksi.

idrarda HA için kabul edilen maksimum değer. genel grup deneyi olarak uygulanabilir.K. kan. Distilatta fenol aranması: i) Para pozisyonu substitüte edilmemiş veya nitro grubu bulunmayan fenollere Liebermann'ın indofenol testi. Birleştirilen eter ekstresi bir kaç gram susuz Na2SO4 ilâvesiyle kurutulur. Deney şöyle yapılır : 10-20 mi distilat. 2 defa 20 mi eterle ekstrakte edilir.99 ± 0. Ancak diyet veya diğer nedenlerle alınan benzoatın dışlanması gerekir. antiseptik antipruritik (kaşıntılara karşı) ve endüstride kullanılır. 1 damla taze %1 NaNC>2 Konsantre sülfirik asit içinde hazırlanmış çözeltisi konur.mCH3. Genellikle su ilâvesi rengin şiddetlenmesine sebep olur. biyolojik maruz kalma indeksi (BEI) 2. Cam pamuğundan süzülür ve 2 mi kalıncaya kadar uçurulur. otomobil boyacıları gibi) maruziyet derecesine göre HA ve mMHA atılımı artar. Tiner kullanan iş yerlerinde (mobilya işçileri. 1986). asit fenik . Karışım soğutulduktan sonra 1 damla 4 N NaOH ile kalevilendirilir ve meydana gelen renk değişmesi kaydedilir. Toluene mesleki maruziyetin biyolojik izlenmesinde. küçük bir porselen kapsülde oda ısısında uçurulur. HA düzeyi (g/g kreatinin) şeklinde verilmesi. L.1-0. Bu düzeltmeye göre.p.R. ölüm. idrar veya dokulardan asit ortamda su buharı distilasyonu ile izole edilir. bir bagetle karıştırıldıktan sonra bir damla su ilâve edilir. Bunun için su buharı distilasyonu apareyinin (Şekil-3) B balonuna 25 mi kıyılmış doku veya idrar. Böylece konsantre edilmiş eterli ekstreden bir kaç damla.. krezollerle koyu . Karışım su buharı akımında distile edilir. Türevleri : Krezoller (o. Daha önce kreatinine göre düzeltmeden ve idrardaki kreatinin tayini açıklanmıştı.9 Fenoller: C6H5OH Sinonimleri : ( CöHsOH ) : Karbolik asit. Yaptığımız bir çalışmada mobilya cilalama işleminde çalışan kişilerde (n:57).38 g/2 kreatinin bulunmuştur (bakınız: Doğanyiğit.İdrarda normal HA konsantrasyonu 0. 1. 1999 doktora tezi). 1 g/l üstünde değerler toluene ön maruziyeti gösterir. (Lauvvrys. hippurik asit atılımı yükselmeden oluşabilir. Fenol ile mavi -^ kırmızı -^ yeşil. Kalıntıya.2 g/l olarak verilmektedir. timol 134 Kullanma yerleri: Dezenfektan. Akut zehirlenmelerde. değerlendirmede daha geçerlidir.. idrarla atılan HA miktarı 2. prezervatif. MLD : Yaklaşık 10 m 1/70 kg insan (adi fenol için). distilasyona 100 mi distilat toplanıncaya kadar devam edilir. m-MHA ise normalde atılan bir metabolit değildir. Fenollerin biyolojik materyalden izolasyonları ve identifikasyonları Fenoller. 4 mi (1 + 1) oranında seyreltilmiş sülfirik asit konur ve 5 mi su ile balon yukarıdan aşağıya doğru yıkanır.C6H4OH).5 g/g kreatinindir.

135 kahverengi; timol ile yeşil -> kırmızı -> mavi renkler görülür. Bu deneyle 1 mikrogram (u.g) fenol tanınabilir. i i) FeCU__ile arama : 1 mi distiİata; 1 damla %10 FeCl3 ilâve edildiğinde viyole renk meydana gelir. Salisilik asitten farklı olarak, bu renk, mineral asit, amonyak veya alkol ilâvesiyle kaybolur. (Bu deney doğrudan doğruya 10 mi idrara 1 mi % 10 FeCl3 ilâvesiyle de yapılabilir. Meydana gelen viyole renk ısıya dayanıklıdır). iii) Millon deneyi : Küçük bir kapsüle, 1 damla distilat veya eterli ekstreden konur ve 1 damla Millon reaktifı damlatılır. Karışım bir kaç dakika bekletilir. Eğer bir renk değişimi görülmezse ısıtılır. Fenol, soğukta Millon reaktifı ile kırmızı renk verdiği halde, diğer fenoller ancak ısıtmadan sonra renk verirler. Bu deneyle I ja,g fenol tanınabilir. (Millon rekatifi: 10 g cıva,20 mlkonsantre nitrik asitte çözülür ve eşit hacimde su ilave ederek hazırlanır). İdrarda fenolün diazolandırılmış p-nitroanilin ile tayini Standard fenol çözeltileri (Kalibrasyon için) a) Stok fenol çözeltisi : 0,5g saf fenol 10 mi suda çözülür. 4 mi hidroklorik asit ilavesinden sonra su ile 500 ml'ye tamamlanır (1 g fenol/l). b) Seyreltilmiş fenol çözeltisi : 1 mi stok fenol çözeltisi su ile 100 ml'ye seyreltilir (10 ug fenol/ml) Reaktifler: 1) Diazo Reaktifi : a) p-nitroanilin çözeltisi : 0,75 g p-nitroanilin 10 mi suda çözülür, 20 mi konsantre hidroklorik asit ilave edilir. Su ile 250 mi ye tamamlanır, b) Sodyum nitrit çözeltisi (% 5 lik NaNC>2) : 5 g sodyum nitrat suda çözülerek 100 mi ye tamamlanır. Kullanmadan hemen önce 25 mi (a) çözeltisi, 1.5 mi (b) çözeltisi ile karıştırılarak reaktif hazırlanır. 2) Sodyum asetat çözeltisi (% 50 lik) 136 Distilatta anilin aranması İzonitril deneyi : 5 mi distilata veya 0.5 mi eterle konsantre edilen kalıntı 0.5 mi kloroform ve 2 mi % 20 NaOH ilâve edilir. Karışım kaynatılır. Anilin varsa izonitrilin karakteristik kokusu duyulur. İndofenol ( hipoklorit) deneyi : 0.5 distilata 3-5 damla kalsiyum veya sodyum hipoklorit çözeltisinden ilâve edilir. Anilin varsa karışımın rengi viyole-mavi veya mor-viyole olur ve zamanla renk kirli kırmızıya dönüşür. 2-3 damla % 2 fenol ve amonyak ilâvesiyle tekrar sabit mavi renk meydana gelir. Bu deney çok duyarlıdır.

Diazo deneyi : Kalıntı veya 0.5 mi distilat 2 N HC1 ile asitlendirilir. 2 damla % 5 NaNO2 ve 2 damla % 0.2 lî-naftol (2N NaOH de hazırlanmış) ilâve edilir. Anilinle kırmızı renkli diazoboyar maddesi meydana gelerek çöker. Bu deneyle 0.5 mikrogram anilin tanınabilir. p-anıinofenol aranması Anilinin %80 kadarı aminofenole dönüşerek idrarla atılır. Bu nedenle anilinle zehirlenmelerde idrarda p-aminofenol aranır. Bunun için: 1 mi idrar 2-3 damla % 10 HCI ile asitlendirilir ve soğutulur. 2-3 damla % 1 NaNO2, 2-3 damla taze %1 â-naftol çözeltisi (% 10 NaOH de hazırlanmış) ilâve edilir. Kırmızı renk p-aminofenol olduğunu gösterir. (Kontrol deneyi yapılmalıdır. Fazla miktarda a-naftol yanıltıcı sonuç verebilir, p-aminofenol tayini için parasetamole bakınız). Methemoglobin tayini (spektrofotometrik yöntem) Anilinle zehirlenmelerde, kanda methemoglobinemi oluşur. Bunun için methemoglobin tayini zehirlenmenin teşhisinde yardımcı olur. Burada laboratuvarımızda yapılan bir araştırmada kullanılan methemoglobin tayini açıklanmıştır (Vural, N.; Kahraman, R. 1988). 139 Yöntemin Prensibi : Methemoglobin (MetHb) seyreltik asitli ortamda 630 nm'de karakteristik bir absorbsiyon bandı verir. Siyanür ilavesi ile MetHb, siyanmethemoglobine (CNMetHB) dönüşür ve absorbsiyonda düşme olur. Bu absorbans farkı MetHb miktarı ile orantılıdır. MetHb yüzdesinin ölçülmesi için, kan örneğinin diğer kısmını potasyum ferri siyanürle muamele edilir ve kandaki tüm hemoglobin, methemoglobine dönüştürülür. Siyanür ilavesinden sonraki absorbans değişimi total Hb miktarını verir. Reaktifler: 0.07 M fosfat tamponu (pH 6,6) : 5,67 g anilin monopotasyum fosfat (KH2PO4) ve 3,55 g disodyum fosfat (Na2HPO4) suda çözülerek 1 litreye tamamlanır. pH kontrol edilir, gerekirse ayarlaması yapılır. 0.017 M fosfat tamponu (pH 6,6) : Stok 0,07 M fosfat tamponu 1:4 oranında seyreltilerek hazırlanır. Potasyum siyanür (KCN), saf granüle. Potasyum ferri siyanür (K3(CN)6), kristal. Triton-X 100 veya diğer bir noniyonik aktif madde. Teknik : İyi karıştırılmış 0,2 mi 0,17 M fosfat tamponu içine ilave edilir. Küçük bir damla Triton-x 100 ilave ederek, tersyüz edilir. Karışım analiz tamamlanıncaya kadar bekletilir. Eğer tam berrak değilse, santrifüj edilir. Hemoliz olmuş kanın bir kısmı spektrofotometre küvetine aktarılır ve 630 nm'de fosfat tamponuna karşı (kör) absorbans oluşur (A|). Küvete birkaç mikrogram KCN ilave edilir ve

karıştırılır. Tekrar absorbans 630 nm. de okunur (A2). Eğer absorbans değişmeli ise (A, = A2), o zaman MetHb yoktur ve işleme devam edilmez. Kan örneğinin diğer bir kısmı, yukarıda açıklandığı şekilde fosfat tamponu ile seyreltilir ve hemoliz edilir. 5 mg potasyum ferrisiyanür ilave 140 edilerek karıştırılır. Karışım, temiz bir spektrofotometre küvete aktarılır. Absorbans 630 nm'de fosfat tamponuna karşı okunur (A3) Birkaç miligram potasyum ferro siyanür ilavesinden sonra karıştırılır ve tekrar fosfat tamponuna karşı 630 nm ile absorbansı okunur (A4). Kalibrasyon : Yukarıda ölçülen absorbanslar aşağıdaki formüle konarak % MetHb hesaplanır. A,-A, ------------ x 100 = % MetHb (saturasyon yüzdesi) A3-A4 Sonucun değerlendirilmesi : Normal kişilerde % 0,5 g kadar MetHb bulunabilir. MetHb nemi yapan ilaçlar ve kimyasal maddeler MetHb düzeyi artabilir. MetHb düzeyi % 10-15 olduğunda siyanozis görülür. Ayrıca MetHb düzeyi yangın olaylarında, ekzos gazına bağlı zehirlenmelerde yükselebilir. MetHb tayininde heparinize venöz veya arteriyal kan kullanılabilir. Hemoliz olmamış kan örnekleri buz dolabında birkaç saat saklanabilir. Fakat analiz tercihen en kısa zamanda yapılmaktadır. Çünkü alınan kan örneğindeki MetHb oldukça tuzlu bir şekilde bozunabilir (Bauer, S.D., 1970). 3. UÇUCU OLMAYAN ORGANİK ZEHİRLERİN BİYOLOJİK MATERYALDE ANALİZLERİ Bu bölümde sık zehirlenmelere neden olan ilaçlar kullnılmaz kontrol altında olan ilacın maddelerle, tokksikolojide önemli olan bazı pestisitlerin analizinden bahsedilecektir. Uçucu olmayan organik bileşik yapısında olan bu maddeler biyolojik materyalden ekstraksiyonla izole edilirler. 141 2.1. Barbitüratlar Barbitüratlar, barbitürik asitin 5,5- disubstitüe türevleridir. Ayrıca 1 no'lu pozisyondaki azot da metillenebilir (metil fenobarbital gibi). Çok kullanılan barbitüratlara örnek olarak amobarbital (5-etil- 5-izopen-tilbarbitürik asit), barbital (5,5 dietilbarbitürik asit),

idrar. Zayıf asit yapıda olup. Ülkemizde suistimallerinin engellenmesi için kullanımları "yeşil reçeteye" bağlanmıştır. Barbitüratlardan sadece tiyopental (iv yolla) ve fenobarbital geniş bir alanda kullanılırlar. Barbitüratların ayrılması ve ayrı ayrı tayinleri duyarlı ve kesin olarak. Barbitüratlar. Barbitüratların idrardan izolasyonları ve tanınmaları Barbitüratlar idrardan asit ortamda ekstraksiyonla izole edilirler. Aşağıda bu yöntem açıklanmıştır. Ancak kalitatif analizleri için en iyi yöntem. 15 mi kloroformda çözülür. mide muhtevası veya olay yerinden elde edilen örneklerden ekstraksiyonla izole edildikten sonra İTK ile identifikasyonlardır. Eter fazı ılık su banyosunda uçurulur. Genel olarak kokusuz. secobarbital (5-allil-5 (1-tilbütil) barbitürik asit) ve tiyopental (5-etil-5 (lmetilbütil)-2. Bu şekilde barbitürat cinsini de saptamak mümkün olabilir. Ancak bu analiz için "çift ışın demetli" spektrofotometıe gereklidir. Bu yöntem numunenin ekstraksiyondan sonra. Bunun nedeni. 142 Barbitoratların total tayinleri spektrofotometrik yöntemle yapılabilir. uzun. 100 mi idrar bir ayırma hunisine konularak N HC1 veya seyreltik H2SO4 getirilir. Barbitüratların molekül ağırlıkları yaklaşık 226 ile 242 arasında değişir. 2 damla %1 kobalt nitrat veya kobalt asetat (susuz metil alkolde hazırlanmış) ilave edilir. fenobarbital (5-etil-5fenilbarbitürikasit). Kloroform ekstraktında barbitüratların aranması : Parri deneyi : Birkaç damla kloroform ekstraktı mikro bir tüpe konur. 1-2 mi kalıncaya kadar uçurulur. acı lezzette beyaz toz kristal halindedirler. potent hipnotik ve sedatif etkilidirler. Barbitüratlarla akut zehirlenmede. suda çözünmezler. Kalıntı sarı renkte ise.2 defa 50 mi eterle ekstrakte edilir. kısa veya orta etkili barbitürat zehirlenmesi olup olmadığı belirlenmelidir.pentobarbital (5-etil-5) (1-metilbütil) barbitürik asit). Eter ekstrakları 2 katlı kuru filtre kağıdından süzülerek eser miktardaki suyun uzaklaştırılması sağlanmış olur. Karışıma 3 damla %5 izopropilamin (susuz metil alkol içinde) yavaşça damlatılır. pH 11 den pH 2 ye kadar spektrol kaymalarının karekteristik olmasına dayanır. Az bir miktar (kibrit çöpü başı büyüklüğünde) hayvansal kömür konularak karıştırılır. Barbitüratların insanda minimal letal dozları 1-6 g/kg arasında değişir. fakat diğerlerinin atılımlarını etkilemez. Bağımlılık yapan maddelerdir. Barbitüratların genel olarak tanımlanmaları için ekstrakta uygulanan bazı renk reaksiyonlar vardır. uzun etkili barbitüratların (barbital veya fenobarbital gibi) atılımı alkali diürezis ile hızlandırılabilir. GLK veya HPLC ile gerçekleştirilebilir. Karışım küçük bir behere süzülür. .tiyobarbitürik asit) örnek verilebilir.

1 KMnO4 çözeltisi damlatıldığında. Süzüntüde.04 Flourscein (Etil alkolde) Developman çözeltileri: (Kloroform : absolü etanol: % 25 NH3): (50:40:10) hacmen (D. de 30 dakika santrifüj edilir. fanadorn gibi) varsa. 2 mi su ile ısıtılır ve soğuduktan sonra süzülür. KMnOi ile indirgeme : 0. İTK ile daha az miktarda idrarla (20 mi) sonuç alınabilir. Barbital (Dietil barbitürik asit). Barbitüratların İTK ile identifikasyonları İdrardan yukarıdaki teknikle izole edilen kalıntıların İTK ne uygulanarak hangi barbitürat olduğunu tanımlamak mümkündür.2 g kadar kalıntı.1 lik). Lııminal. Feobarbital (Etilfenil barbitürik asit). Santrüfüj tüpüne aktarılarak 1500 r. noktal (noctal).187 g Na2HPO4. b) 0. 20 mi (a) çözeltisi ile 950 mi (b) çözeltisi karıştırılır. Itobarbital (Allil isobutil Phnobarbital barbitürik asit) Püskürtme reaktifleri: a) % 2 HgNO3 (%1 HgNOj'te) .p. Phnobarbital (Etilpentil barbitürik asit). 10 mi tampon (pH 2. iki damla % .2) ve 15 mi kloroform ilavesinden sonra cam kapaklı bir erlenmayerde 15 dakika sık aralarla çalkalanır.HgNO3 ile çökme deneyi : Kloroform kalıntısından bir miktaralınarak suda doymuş çözeltisi hazırlanır. Kullanılmadan önce (a) ve (b) eşit hacimde karıştırılır.2H2O distile su ile 100 mi ye tamamlanır. barbital (veronal) ile beyaz bir çökelek olmaz. aynı işlem 15 mi . Aktif kömür (hayvansal): 144 Teknik : 20 mi idrara. bir dakika içerisinde permanganatın rengi kaybolur.m. doymamış bağlı radikaller ihtiva eden 143 barbitüratlardan (evipan. noktal. Phanadorn . b) % 0. c) % 0.2) : a) 1.1 Rhodamin B (Etil alkolde). prominal ise çift bağlı radikalleri olmadığından indirgenmezler. 1 damla (Hg +HNO3) reaktifinden damlatılır.1 M sitrik asit. Kloroform fazı ayrıldıktan sonra. veronal.((İpnos) (Siknohekzenil etil barbitürik asit). fanadorn (phanadorn).) (Kloroform : aseton : % 25 NH3): (40:72:8) hacmen (D2) (Sitrat tamponu (pH 2. Aşağıdaki laboratuvarımızda uyguladığımız ekstraksiyon İTK tekniği verilmiştir. Gerekli reaktifler : Barbitürat standartları (Saf aktif maddeler) : (Metanolde % 0. Fenobarbital (luminal).

Barbitüratlar HgNO3 ile beyaz leke verir (duyarlılık 5 jug) HgNO3 ve Rhodamin B + HgNO3) reaktiflerinin kombine uygulanmasında ise pembe . Bu testin duyarlığı 2 u. kalabilen kloroform damlaları santifüjle ayrılır. 235 nm de ise minumum absorbans gösterirler. Kalıntı pek az metanolde çözülerek. UV alanında (220-300 nm) arasında spektrumu alınır.48 Not : Rt'ıiDı. 1) 5 mi numune 1 damla %5 lik sülfirik asit ile hafif asitlendirilir ve 25 mi kloroform ile ekstrakte edilir. Sodyum hidroksit fazı ayrılır. Tablo 15'de bazı barbitüratlarla elde edilen Rf değerleri görülmektedir.Bazı developman çözeltileri ile barbitüratların silikagel -Gtabakada verdikleri Rf değerleri.32 Itobarbital 0.78 0. plazma veya serum kullanılabilir. Reaktifler: .viyole renk elde edilir. 2) Barbitüratların. standardla hazırlanan eğimden yararlanarak kantitatif tayin yapılabilir. farklı pH:2 ve pH:10 da gösterdikleri absorbans kaymasından yararlanarak daha duyarlı ve spesfık tayini ise aşağıda açıklanmıştır. Birleştirilen kloroform fazları 500 mg aktif hayvansal kömürle 5 dakika kadar çalkalanır ve süzüldükten sonra da oda ısısında uçurulur. 255 nm de maksimum.38 Pentobarbital 0. Rf2:D2 ile elde edilen değerler (Barbitüratların İTK ile ayrılmaları için genel bölüme bakınız. Rfı Rf2 Fenobarbital 0.Borat tamponu (pH 8.4) : 22.59 0.25 Barbital 0.68 0.Seyreltik hidroklorik asit (2 mol/1) .5 N sodyum hidroksit ile çalkalanır. Kloroform fazı süzülür ve 5 mi 0.kloroform ile tekrarlanır. Developmandan sonra kromatogramlarmın değerlendirilmesi için yalnız HgNO3 veya HgNO3 ve arkadan (HgNO3 + Rhodamin B) reaktifı püskürtülür. Tablo 15 . 255 nm de gösterilen absorbans ölçümünden.Konsantre sülfirik asit (d:l . adsorban tabakaya (Silikagel -G) 20 \x\ kadar numune uygulanır.45 0. Barbitüratlar bazik ortamda.) 145 Barbitüratların kanda ultraviyole alanda spektral kayma yöntemi ile kantitatif analizleri Bu amaçla biyolojik materyal olarak tam kan.4 g disodyum tetraborat 76 mi sulu hidroklorik asit (1 mol/1) ile karıştırılır ve saf su ile 2 litreye tamamlanır. .66 0.84) .30 Fanadorn 0.g/5 mi kandır.

Soğuduktan sonra ağzı sıkı kapaklı bir şişede saklanır.1 konsantre amonyum hidroksit ilave ederek. Ekstrakt. Kalıntıya 5. huninin altından uzaklaştırılır. karıştırılır ve pH nın 2 olup olmadığı kontrol edilir. 50 u. 100 g susuz sodyum sülfat ile karıştırılır ve bir 100°C de 8 saat ısıtılır. faz ayırıcı filtre kağıdından 12. fazlar ayrıldıktan sonra alt (sulu) faz. karışımın absorbansı 240 nm de suya karşı okunur. spektrofotometrede 200 . Eter traktına 4 g kadar sodyum sülfat / aktif kömür karışımı ilave edilir. Çözelti. Teknik : 250 mi lik bir ayırma hunisine 5 mi numune (kan. serum ve plazma). 2 mi hidroklorik asit ve 60 mi dietil eter konur. Ayırma hunisine 20 mi daha eter ilave edilerek ekstraksiyon yapılır. Dietil eter fazı. Huninin kapağı su ile ıslanarak kapatılır ve dikkatle 2 dakika çalkalanır. Küvete 0. 5 dakika bekletilir. pH nın 10 civarında olup olmadığı universal pH kağıdı ile kontrol edilir. 147 mümkünse.450 nm arasında çözeltinin spektrumu alınır spektrofotometrede okunur ve tarama işlemi 5 dakika sonra tekrarlanır. ısıtılır.10..0 mi distile su ilave edilerek dikkatle karıştırılır. Ekstraktlar basınçlı hava veya azot akımında 40°C de kuruluğa kadar uçurulur. ikinci bir hunide bulunan 10 mi borat tamponu üzerine aktarılır ve 1 dakika çalkalanır. Filtrattan 4 mi alınarak. 146 Standardlar : İnsan plazması içinde 5. Huninin iç çevresi 5 mi su ile temizlenir.25 ve 50 p. Karışım5 dakika bekletilir. Örneğin glutetmid. Sonuç: UV absorbsiyonu ve spektrumunu birçok maddeler interfere edebilir. önceki ekstraktı içeren balonjojeye süzülür. faz ayıran filtre kağıdından 150 mi lik bir balonjojeye süzülür. Sıfır ayarı 240 nm de kontrol edilmiş "double beam" bir spektrofotometrede. karıştırılır.88) . 240 nm de karışımın absorbansı okunur.5 mi lik bir test tüpüne süzülür. 5 dakika beklenir ve tekrar alt faz atılır.Sodyum sülfat / aktif kömür karışımı : 100 mg aktif kömür.Konsantre amonyum hidroksit (d:0. 240 nm de (pH 11 de) absorbansın belirgin şekilde düşmesine neden olur.00 g/l dietil barbitürik asite eşdeğer) seri standardlar hazırlanır.12 g/l : 1. Metakualon. fenazon gibi maddeler 200-450 nm arasında spektromu etkileyebilirler.1 mi seyreltik sodyum hidroksit (2 mol/1) çözeltisi .g/1 konsantrasyonda barbital içerecek şekilde stok sodyum barbital çözeltisinden (1. Soğuduktan sonra ağzı sıkı kapalı bir şişede saklanır. 5 dakika bekledikten sonra alt faz atılır. pH'si 10 olan ekstrakta 0. kalevi ortamda hidroliz olarak. spektrofotometre küvetine aktarılır. Eğer. Ekstrakt. 200-450 nm de spektrumu alınır.1 mi konsantre sülfirik asit ilave edilerek.

a2) x 25 x dilüsyon faktörü (varsa) aıo: pH 10 daki absorbsiyon a2: pH 2 deki absorbsiyon yöntemin duyarlığı 2 mi barbitürat /I dir. (Moffar A. kolon 2m x 3 mm iç çap . hava akış hızı. N ve Aksu. Burada SE-30 içeren kolon kullanarak. 5-10 dakika 3000 rpm de santrifüj edilir. Detektör sıcaklığı : 220°C . pentobarbital gibi) kloroform içinde hazırlanır. c (mg /1) = aı0 . N.Sodyum barbitalin değişim değişik pH da UV spektrumu Barbituratlarm GLK ile identifikasyon ve tayinleri GLK ile serum veya plazmada barbituratlarm identifikasyonu için genelde SE-30 ve poly A 103 sıvı fazlar kullanılır. 240 nm deki absorbans farkı ölçülür. . Standard barbitürat çözeltileri ile hazırlanan kalibrasyon eğrisinden yararlanarak miktar tayini yapılabilir. Teknik: 100 )a.C ve ark. Kantitatif analiz : pH 2 ve pH 10 da. hidrojen akış hızı : 30 ml/dakika. 1986. Şekil 18'de.l kloroform ile ekstrakte edilir. İç standard olarak tetrafenil etilen (10 M-g/ml) ekstraksiyondan önce kloroform içine ilave edilir. Gaz kromotografisi koşulları : Sabit faz %3 SE-30 "Chromosorb WHP 80-100 misli üstünde". butobarbital. Veya aşağıdaki formülle barbitürat konsantrasyonu (C) hesaplanabilir. Kloroform ekstraktı doğrudan gaz kromotografa enjekte edilir. GLK ile barbitürat analizi açıklanmıştır.ilave edilerek. 300 ml/dakika. Detektör: FID. sodyum barbitalin çeşitli pH de UV alanındaki spektrumları görülmektedir. (pH 14) tekrar spektrumu alındığında oluşan spektral değişme. 1992) Standartlar : 10 ng/ml konsantrasyonda barbitürat standardları (barbital..l seruma 10 jul fosfat tamponu (pH 5. barbitüratların kalitatif analizler için yararlı olur. 148 190 200 210 220 230 240 250 260 270 280 2S0 Dalgaboyu (nm) Şekil 18.6) ilave edilir ve 100 |j. taşıyıcı gaz (ozon) akış hızı : 40 ml/dakika . Ekstraksiyon için karışım 30 saniye çalkalanır. Vural. Enjeksiyon giriş sıcaklığı : 220-240°C . fırın sıcaklığı : 180149 220° C.

lorazepam.Elde edilen kromatogramların alıkonma zamanları ve pik yükseklikleri standartlarla karşılaştırılarak kalitatif ve kantitatif değerlendirme yapılır. Plazma barbitürat düzeyi uzun etkililer çin 10 mg/l üstünde olduğunda (barbital ve fenobarbital için 50 mg/1) toksisite şiddetlidir. klordiazepoksit.5-benzodiazepin-2. Tablo 16'da önemli benzodiazepinler gösterilmiştir. şok. Bazı önemli benzodiazepinler Bileşik Kimyasal ismi Molekül kütlesi 300 301 316 285 388 321 281 287 301 Klordiazepoxid 7-kIora-2-metilamino-5-fenil(3H-I. birçok benzodiazepinler ve konjugatlan.3-dihidro-7-nitro-5-fenil-2. Ölüm solunumu veya kalp solunumu durması sonucu oluşur. Kısa ve orta etkililer için 3 mg/1 üstünde şiddetli toksisite ve ölüm görülebilir. flurazepam. oksazepam en çok bilinenlerdir. Sayıları 60 kadar olan bu grup ilaçların arasında diazepam. asit hidrolizle aminobenzofenonları verirler.3-dihidro-7-nitro-2H-1. Benzodiazepinlerin çoğu tamamen metabolize olurlar ve bu gruptaki birçok benzodiazepinler diğerlerinin metabolitidir.H-l. koma.H-1.4-benzodiazepin 4-oksit 7-kloro-1 -metil-5-fenil-1 H-l .4.metil-5-fenil-2H-l. Analiz sonucunun yorumu Aşırı dozda barbitürat alımı.5H)Klobazam dion 5-(2-klorofeni 1)-1.4Lorazepam benzodiazepin-2-on Nitrazepam l. Örneğin diazepem.2.4-benzodiazepin-2-on 7-kloro-l-(2-dietiIaminoetil)-5-(2-florofenil)-l. hipotermi. bazıları ise (Klobazam. Bununla beraber.3-dihidro-3-hidroksi-2.H-1.3-dihidro-2HFlurazepam 1. nitrazepam.3-dihidro-3-hidroksi-1 -metil-5-fenil-2. periferal vazodilatasyon. Bu hidroliz .3-dihidro-3-hidroksi-5-fenil-2. klornazepam. Temazepam özellikle diğer ilaçlarla birlikte suistimal edilir. Benzodiazepinler genelde trankilizan. Tablo 16.3-dihidro-l. Koma görülebilir.4Temazepam benzodiazepin-2-on Benzodiazepinler için güvenilir bir renk reaksiyon yoktur.4-benzodiazepin-2-on 7-kloro-5-(2-klorofenil)-1.4(3H.benzodiazepin-2-on 7-kloro-1. hipotansiyon. klonezepam ve diazem) ayrıca antikonvülzan olarak kullanılırlar. Benzodiazepinler Benzodiazepinlerin genel yapısı aşağıda gösterilmiştir.4-benzodiazepin-2klonazepam on Diazepam 7-kloro-l. konvülziyonlar ve renal yetmezliğe neden olur.4-benzodiazepinO\azepam 2-on 7-kloro-1.H-1. hipoventilasyon. 2. nordazepam. oksazepam (3150 hidroksinordazepam) ve temazepama (3-hidroksidiazepam) metabolize olarak glukuronid veya sülfat konjugati şeklinde atılır.

tüpün ağzı kapatılır ve 10 dakika dikkatle karıştırılır. levha tanktan çıkarılır ve kurumaya bırakılır. Ekstrakt basınçlı hava veya azot akımında 60°C de kuruluğa kadar uçurulur. 10x20 cm boyutundaki cam levhalar dört kolona (2 çift kolon) 152 ayrılır.p-dimetilamino sinnamaldehit çözeltisi (5 g/l suda) .18) ve sulu hidroklorik asit (1 mol/1) . 151 Benzofenonların İTK ile kalitatif analizleri Reaktifler : . . üst faz temiz bir tüpe aktarılır.Triküloroasetik asit çözeltisi (500 g/l suda) . Yöntem : İdrar.Sülfürik asit (500 ml/1) . Bunlardan biri nitrik asit/N-(l-naftil) etilendiaminle verdikleri renk reaksiyonu . oksazepam. 10 mi petrol eteri ilave edilir. Çözücü yüksekliği 10 cm ye kadar ilerledikten sonra. 10 mi örneğe.1 petrol eterinde çözülür. kaynar su banyosunda 30 dakika bekletilir.(Bratton-Marshall reaksiyonu). taze hazırlanmış) . Numune ve standart uygulanmış silikagel-G tabaka. 5 dakika santrifüj edildikten sonra. 100 mg/1 konsantrasyonda (sulu HC1 içinde) çözeltileri hazırlanır.Sodyum nitrit çözeltisi (10 g/l. Her bir çift kolona sırası ile 25 ja.Amonyum sülfamat çözeltisi (50 g/l) . nitrazepam gibi) . Karışım soğuduktan sonra. mide içeriği ve olay yerinden elde edilen kalıntılara uygulanabilir. developze edilir. diazepam.(1-naftil) etilen diamin hidroklorür (10 g/l) seyrettik hidroklorik asit içinde (1 mol/1) Standartlar : Değişik benzodiazepinlerin (klordiazepoksit. Benzodiazepin standardlarına da aynı işlem uygulanır. Bu amaçla iki farklı renk reaksiyon kullanılır.1 numune ve Standard ekstraktları damlatılır.Konsantre (d: 1. İTK ya uygulama : Kalıntı 100 u. çeker ocakta.ürünler ekstrakte edilip İTK ile identifikasyonlar yapılabilir. Tüpün kapağı açılarak. 30 mi lik cam kapaklı bir tüpte 3 mi konsantre hidroklorik asit ilave ederek karıştırılır. Silikagel-G ile kaplanmış. toluen/buzlu asetik asit (97:3) le önceden doyurulmuş kromatograf tankında.N. diğeri ise p-dimetilamino-kinnamaldehitle oluşturdukları renk reaksiyonudur.

Renklendirme : İlk 2 kolona p-dimetilaminosinnam aldehit çözeltisi ve ardından trikloroasetik asit çözeltisi püskürtülür. medazepam. norklobazam ve midazolam hidroliz ile benzofenon vermezler. B *. trikloroasetik asit. Salisilik asitin (2-hidroksibenzoik asit) (C7H6O3) kendisi topikal olarak çeşitli dermatolojik bozuklukların tedavisinde kullanılır. Her reaktif püskürtülmesinden sonra. klobazam. amonyum sulfamat çözeltisi ve N-(l-naftil) etilendiamin hidroklorür çözeltisi püskürtülür (Bratton -Marshall reaksiyonu). bir çok benzodiazepinler idrarda hidrolizle metilamino-klorbenzofenon ve/veya aminokloro benzofenon verdikleri için. Bu yöntemle 1 mg/l (aminoklorobenzofenon olarak) madde tanınabilir 2.3. Kalan diğer iki kolona sırası ile sülfürik asit. Benzofenon Metilaminoklorobenzofenon Aminoklorobenzofenon Aminodiklorobenzofenon A m i non itrobenzofenon Diaminobenzofenon Aminonitroklorobenzofenon Oluştuğu benzodiazepin Diazepam Temazepam Oksazepam Klordiazepoksit Nordazepam Lorazepam Nitrazepam Nitrazepam Klonazepam A* B** mor mor mor mor mor pembe mor mor Mavi pembe Mavi A* . Oluşan renkler standartlarla karşılaştirılır. Salisilik Asit ve Türevleri .OH Salisilik asit Asetil salisilik asit Metil salisilat 4-Aminosalisilik asit Genel olarak nonnarkotik analjezikler grubunda olan salisilik asitin başlıca türevleri aşağıda açıklanmıştır.(Tablo 17) Tablo 17-: Benzofenonların İTK da renk reaktifleri ile verdikleri renkler. sodyum nitrit çözeltisi. sonucun yorumu zorlaşabilir. Molekül kütlesi 138 dir. Asetik salisilik asitin Salisilamid . Bratton —Marshall reaksiyonu 153 Bu yöntemle. Örneğin temazepam veya oksazepam ile diazepam veya nordazepamı ayırt etmek mümkün değildir. Bunun dışında. triazolam. renk reaktifi: p-dimetil amino cinnamaldehit. tabakanın kuruması için bekletilir.

soğuduktan sonra gerekirse süzülür. molekül kütlesi 137 dir.1 mol/1) . demir-3. 40 g sulu demir -3. mide içeriği.(ferri) iyonları ile mor renk verir. p-aminosalisilik asit : PAS veya 4-amino-2-hidroksi benzoik asit (C7H7 NO3). Salisilatların kalitatif ve kantitatif analizinde en çok. Oral yolla çocuklarda 4 mi. ferri iyonları ile bu reaksiyonu vermezler. molekül kütlesi 151 dir. Bu reaksiyona dayanan kalitatif ve kantitatif yöntemlerin uygulanması aşağıda açıklanmıştır. Minimum letal dozu 15 g dır. Süzüntü 1 mi sodyum hidroksitle (0. şişe veya diğer kalıntılara) uygulanır. genelde ölüme neden olur. Salisilatlar.Salisilik asit türevlerinin kullanma yerleri aşağıda kısaca açıklanmıştır Asetil salisilik asit (aspirin) : (C9 HgO4) salisilik asitin ilaç olarak en çok kullanılan türevidir. 155 Salisilatların kalitatif analizi Bu deney mide içeriği. kısmen in vivo olarak salisilik asite metabolize olur. Analjezik olarak kullanılır.plazmadaki başlıca metaboliti salisilik asittir. Asetilsalisilik asit ve metil salisilat. yetişkinlerde 30 mi. İdrar. Molekül kütlesi 180 dir. molekül kütlesi 152 dir. Trinder reaktifı : 40 g merküri (cıva -2) klorür. Salisilamid de idrarda ancak hidrolizden sonra tanınabilir. Metil salisilat. ayrıca idrarda salisilamid aranacaksa: önce 1 mi örnek 1 mi sulu hidroklorik asit (0. Bu nedenle alınan örneklerin (mide içeriği olay yeri kalıntıları) analizden önce hidrolizleri gerekir. Hidrolizle salisilik asit verir. Plazma esterazları tarafından in vivo olarak çok çabuk salisilik asite hidroliz olur ve glisin konjugatı şeklinde idrarla atılır. Trinder reaktifı kullanılır.1 mol/l) 10 dakika kaynatılır.iyonunu viyole renkli kompleks vermelerine dayanan renk reaksiyon kullanılır. İdrarla başlıca 154 güsin konjugatı (salisilürik asit) şeklinde atılır. Metil salisilat : Metil-2-hidroksibenzoat. Metil salisilat (keklik üzümü yağı). Oral yolla asetil salisilik asite göre daha çok toksiktir.1 mi Trinder reaktifı ilave edilerek 5 saniye karıştırılır. Bu amaçla. Yöntem : 2 mi örneğe 0. Tüberküloz tedavisinde kullanılır. su ile 1 litreye tamamlanır.nitrat ilave edilir. Ayrıca metil salisilat ve salisilamidin de metabol itidir. idrar ve olay yerinden alınan örneklere (zehirlenen kişi çevresinde bulunan ambalaj. olay yerinden elde edilen örneklerde asetilsalisilik asit ve metil salisilat. Çünkü daha çabuk absorbe olur. oda sıcaklığında sıvı bir madde olup kuvvetli bir kokusu vardır ve topikal ilaçlar içinde yaygın olarak kullanılır. demir-3. Asetilsalisilik asit analjezik olarak kullanılır. salisilik asit metil esteri (C8 H8O}). Salisilamid : 2 hidroksibenzamid (C7H7 NO2). 850 mi saf su ve 120 mi sulu hidroklorik asit (1 mol/1) içinde çözülür.

. 5 dakika santrifüj edilir. Tüp soğuduktan sonra 0. bu hazırlanan kalibrasyon eğrisinden hesaplanır. Süpernatant (üst faz) bir tüpe aktarılır. Kör (blank) 1 mi ilaç içermeyen seruma 5 mi Trinder reaktifi ilave ederek. HgCI2 ve hidroklorik asit içeren kombine Trinder reaktifı kullanılır. sulu faz atılır. Viyole rengin oluşması.nitratla 10 mi konsantre hidroklorik asit ilave edilir.Lisans tezi) Teknik : 3 mi idrara. bu deneyle kuvvetli reaksiyon verir. Koruyucu madde olarak asit varsa. viyole rengin şiddetini azaltabilir. 156 Trinder reaktifi (kombine) : Kalitatif testte açıklandığı şekilde hazırlanır. Serumda proteinlerin çöktürülmesi cıva-2klorürle (HgCl2) yapılır. Bu nedenle reaktifın asiditesi 0.H. 200. idrar veya serebrospinal sıvıda salisilatlar demir-3 klorürle verdikleri renk reaksiyonuna dayanarak ile tayin edilebilir. (40g 8 mol su içeren demir-3. numunede olduğu gibi aynı teknik uygulanır. Salisilat varlığında oluşan Viyole renkli çözeltinin absorbansı 540 nm de spektrofotometrede köre karşı okunur. Kanda (plazma veya serumda) salisilat tayini : 1 mi plazma veya seruma 5 mi Trinder reaktifi ilave edilir. N. idrarda yüksek konsantrasyonda keton cisimleri varsa. Bu nedenle. 30 saniye vortekste karıştırılır.12 N'den fazla olmamalıdır. numunede olduğu gibi paralel çalışarak hazırlanır.5 mi 6 N HCI ve 6 mi kloroform ilave edilir. Chiou ve Onyemelukwe'nin (1974) geliştirdiği spektrofotometrik yöntemi ile tayin edilebilir. +4°C de saklanır. Konsantrasyona (apsis) karşı absorbans (ordinat) işaretlenerek grafik hazırlanır. 1997 Y. 400 ve 800 mg/l konsantrasyonlarda salisilik asit içerecek şekilde su içinde hazırlanır. Sonra 1 mi Trinder reaktifı ilaveedilerek 5 saniye karıştırılır. Ortamda fazla hidroklorik asit olması. 5 dakika santrifüj edilir. salisilatların varlığını gösterir. Serum salisilat düzeyi. iyice çözüldükten sonra distile su ile 1 litreye tamamlanır. (Aksoy. Hazırlanan standartlarla. hafif (yanlış) pozitif sonuçlar alınır. İdrarda salisilat tayini : Trinder yöntemi esas alınarak. Bu deneyle tedavi dozunda alınan salisilik asit ve türevlerinin tanınması mümkün olur. 6 mi civa-2. Salisilatların spektrofotometrik yöntemle tayini Serum. 2 mi konsantre hidroklorik asit ilave edilir.klorür içermeyen Trinder reaktifi ilave edilir. Bir gece (17 saat) 100°C de hidroliz için inkübasyona tabi tutulur. 3 mi lik kloroform fazı başka bir tüpe aktarılır. Standart salisilat çözeltileri : 0.) 157 . Duyarlık 50 mg salisilat/l dir. plazma.nötralize edilir.

Bu nedenle kan gazları analizi zehirlenmenin şiddeti hakkında bilgi verir.5 mi numuneye (idrar.5.2 mi . 0. Kandaki salisilat düzeyi 120 mg/100 mi yi aştığında letal dozda salisilat alınmıştır. mide içeriği veya olay yerinden elde edilen kalıntılar). 0. Parasetamol Nonnarkotik analjeziklerden olan parasetamol ÇH3 veya sinonimi olan asetaminofen. Kloroform tabakası aspüre edilir. 90-120 mg/100 mi. biyolojik sıvıda asitle hidrolizle edilir. Akut zehirlenme şüphesi olduğunda. Karışım 10 dakika kaynatılır ve soğutulur. salisilat zehirlenmelerinde çocuklarda ortalama kan salisilat düzeyi 28. parasetamolün kalitatif analizinde duyarlı bir test olarak kullanılır. Fenasetin ve benorilat'ın metabolitidir.73 ± 30. (325 mg lik aspirin tabletinden 105 adet alındığında). kantitatif amaçla da kullanılır. Yetişkinlerde tedavi sırasında plazma salisilat düzeyi 30 mg/100 mi ye kadar yükselebilir. Genelde idrar örneğine santifüj uygulaması yapılmaz. 1993). Bu reaksiyon. 0. Kendisi başlıca idrarla glukuronik asit ve sülfat konjugatı olarak atılır. Kalibrasyon : Standartlarla (0. P.Tüp 10 dakika çalkalanır ve santrifüj edilir. plazma salisilat konsantrasyonu tayin edilmelidir. 158 2.87 mg/100 mi saptanmıştır (Küpçü.125. Genel olarak letal doz 30 gram civarındadır.25. Sülfat ve glukuronid konjugatlarının konsantre hidroklorik asitle hidrolizi p-aminofenol verir. Aynı test. Sulu fazın absorbansı 540 nm de idrarla hazırlanan köre karşı okunur. 1954). Oluşan p-aminofenole aşağıdaki yöntem uygulanır: 0. Vural/N. bu değer. Parasetamol çok yaygın kullanılan bir analjeziktir. Analiz sonucun yorumu Salisilat zehirlenmesinde metabolik asidozis karakteristiktir. Yaptığımız bir araştırmada. Ancak önce idrar 10-40 mg salisilik asit /100 mi idrar içerecek şekilde su ile seyreltilir.5 mi konsantre hidroklorik asit ilave edilir. Parasetamolunu identifikasyonu (kalitatif test) Parasetamol. Ancak gerektiğinde santrifüj edilir. Hazırlanan eğriden. idrar salisilat konsantrasyonu hesaplanır. Tedavide salisilat konsantrasyonunun izlenmesi ve kan pH sının ölçülmesi önemlidir. Nasetil-p-f'G'*^0 aminofenohCgHçNOs yapısında.4. Not : İdrarda salisilat seruma uygulanan teknikle de tayin edilebilir.. yetişkinlerde ise 52.22 mg/100 mi.Ş. 0. Bu durumda salisilat içermeyen idrara (kör) da aynı işlem uygulanmaktadır (Trinder. 1 ve 2 mg/1 salisilat içeren) deney uygulanır.53 ± 13.. Bu madde de o-krezol ile konjuge olarak renkli bir boya oluşturur. Şiddetli zehirlenmelerde.. orta derecede zehirlenmelerde ise 6590 mg/100 mi arasındadır. koma ve ölüm görülür. bağıl molekül kütlesi 151 olan bir maddedir.

2 mi seruma. Absorbanslar 615 nm'de okunarak. 159 Serumda parasetamolün spektrofotometrik yöntemle tayini Zehirlenmenin tedavisinde serum parasetamol düzeyinin izlenmesi büyük önem taşır. Kör deney.8 ve 1. parasetamolün asit hidroliz ile oluşan p-aminofenolün o-krezol ile konjugasyonu sonucu verdiği karekteristik mavi renkli ürünün 615 nm de absorbansının ölçülmesine dayanır. Tüpün ağzı kapatılarak 20 dakika kaynar su banyosunda bekletilir. Etilendiamin (aminofilin'in metaboliti) bu testle yeşil renk verir. serum yerine su alınarak aynı işlemlerin uygulanması ile hazırlanır.0 mg/1 çözeltileri hazırlanır. Sadece aromatik aminler (anilin gibi. Teknik : 0. 0.4: 0.hidrolizata 1 mi o-krezol çözeltisi (10 g/l suda) ve 2 mi amonyum hidroksit çözeltisi (4 mol/1) ilave edilir. 160 Not : Kör ve standart parasetamol çözeltiler hazırlanırken su yerine ilaç almamış kişilerde elde edilen kan (serum) kullanılması. Karışıma 2 mi amonyum hidroksit çözeltisi (4 mol/1) ilave edilerek 2 dakika daha kaynar su banyosunda bekletilir. 0. koyu mavi rengin hemen oluşması parasetamol varlığını gösterir. Oda sıcaklığında soğutulan tüplere 1 mi o-krezol çözeltisi (10 g/l) ilave edilerek karıştırılır. 1997) . 0.2. Kuvvetli.2 mi standart çözeltilerle teknik kısımda açıklanan şekilde çalışılır. daha uygun olmaktadır (WHO. Numunenin konsantrasyonu kalibrasyon doğrusundan bulunur. Tüpler oda sıcaklığında soğutularak oluşan mavi renkli çözeltinin absorbansı 615 nm de köre karşı okunur.025. karışım 5 saniye karıştırılır. Parasetamolün serumda tayininde a) asit hidrolizle verdiği p. Duyarlık 1 mg/1 p-aminofenol'dür. idrarda p-aminofenol şeklinde atılırlar) reaksiyonu interfere ederler. konsantrasyona göre grafik çizilir.1.8 mi %5 trikloroasetik asit çözeltisi ilave edilir. b) veya parasetamolün nitröz asitle verdiği renk reaksiyonlarından yararlanarak spektrofotometrik yöntemle tayin edilir.05.aminofenolün o.krezolle verdiği renk. 2 dakika santrifüj edildikten sonra süpernatant başka bir tüpe aktarılır. Bu test çok duyarlıdır ve terapötik dozda alınan parasetamolün 24-48 saat sonra bile deteksiyonu mümkün olur. 0. 0. 0. o-krezol ile parasetamol tayini Bu yöntemin prensibi. sonuç mg/lOOml serum olarak verilir. Kalibrasyon : Standart parasetamolün su içinde 0.

Numunedeki parasetamol konsantrasyonu grafikten hesaplanır. 320 mg/1 konsantrasyonda görünen parasetamol düzeyi gösterir. . taze hazırlanmış) ilave edilir. Şöyle ki. böylece kalabilen gaz damlacıkları uzaklaştırılır. karıştırılır ve oda sıcaklığında 2-3 dakika bekletilir.) Levodopa. Kalibrasyon grafiği hazırlanır. 50 mg/1 konsantrasyonda görünen parasetamol düzeyi gösterir. nitröz asit (HNO2) oluşturulan tüpe ilave edilir. karışıma 2 mi amonyum sülfamat çözeltisi (150 g/l) damla damla ilave edilir. Not : Parasetamol ün diğer metabol itleri. Kahverengi azot dioksit dumanları çıkabilir!) Trikloroasetik asitle protein çöktürülen ve santrifüj edilen karışımın süpernatantından 2. 50. 4aminosalisilik asit ise reaksiyonu daha çok interfere eder. Salisilik asit az miktarda yöntemi interfere eder. parasetamolün nitröz asitle reaksiyona girmesi sonucu oluşan 2-nitro5-asetaminofenolün alkali ortamda verdiği sarı rengin absorbansının 430 nm de ölçülmesine dayanmaktadır. karıştırılır. 2 mi sodyum hidroksit çözeltisi (6 mol/l) ilavesinden sonra. Kalibrasyon : Standart parasetamol çözeltileri blank plazma içinde 0. (100 mg/1 4-aminosalisilik asit. Yöntemin duyarlığı 50 mg/1 dir. Üremide serumla hassasiyet daha azdır (100 mg/1). serumda 1 g/l konsantrasyonda bulunan salisilat. mukoz heparinle kontamine örnekler ve prezentatif olarak o-krezol içeren çözeltiler de bu yöntemi interfere ederler. Bu nedenle. (Bu işlemde dikkatli olunmalıdır. Standartlar ve ilaç ilave edilmemiş plazmaya yukarıda açıklanan işlem uygulanır. vorteksle karıştırılır. Fazla nitröz asitin giderilmesi için. yöntem. Ayrı bir tüpe 1 mi hidroklorik asit (6 mol/l) ve 2 mi sodyum nitrit çözeltisi (100 g/l. karıştırılır ve 5 dakika santrifüj edilir. Oluşan sarı rengin absorbansı plazma ile hazırlanan köre karşı 430 nm de okunur.Parasetamolün nitröz asitle tayini Bu yöntemin prensibi. 2 mi triklorik asit (100 g/l) ilave edilir. ilaç alımından 4-24 saat içinde sonuç verir. ya haftalık hazırlanmalı veya -20°C de saklanmalıdır). 200 ve 400 mg/l konsantrasyonda hazırlanır (Bu standart çözeltiler +4 °C de dayanıksızdır. Ancak. Nitröz asitle oluşan renklerin absorbansı 450 nm de köre karşı 161 okunur. 100. bu yöntemi interfere etmezler. Teknik : Bir tüpte 1 mi serum veya plazmaya.0 mi alınarak.

önce mide bulantısı . Vural. (Met Hb tayini için : Anilin'e bakınız) 3. (Fazla bilgi için: SiegelJ. 1984) 162 2.R. Tedavide metionin veya N-asetil sistein. Narkotikler bu maddelerin bir bölümünü içermektedir.) 1988. Ellenhor J. Bu nedenle. başlıca parasetamole metabolize olur. daha sonra da (3-5 günler arası) hepatoksik belirtiler ortaya çıkar. Fenasetin.1997 'ye bakınız). Terapötik dozda alınan parasetamolün serumdaki düzeyi 0. solunum depresyonu ve kardiyorespiratuar durmaya neden olur. asetofenetidin). Ancak MetHb dayanıksızdır ve numune hemen alınır alınmaz tayin edilmelidir. siyanozis. KULLANIMI KONTROL ALTINDA OLAN MADDELER (VE NARKOTİKLER) Adli Bilimler açısından uyuşturucu (narkotik) madde deyimi yerine bugün kullanılan uluslararası ve ulusal düzeydeki yasalara göre "kontrollü maddeler" (controlle substances) deyimi daha çok tercih edilmektedir. öfori. Ancak zehirlenmenin şiddetine göre ileri dönemlerde (24-48 saat içinde) hepatik hasar başlar. toksikolojik özellikleri.5-2.. uzun süre alımında nefrotoksisiteye neden olduğu için bırakılmıştır. kullanımlarını 163 düzenleyen yasalara göre) ve orjinlerine göre sınıflandırılabilirler. Klinik değerlendirme Akut toksik dozda fenasetin alımı baş dönmesi.N. Yasal olarak kontrol altında olan maddelere bağımlılık yapan maddeler (psikotrop maddeler) ve narkotikler girmektedir. 12 mg/100 mi ve üstünde hafif zehirlenme. Tedavisi semptomatik ve destekleyici tedavi şeklinde yapılır. A.M.5.Bricker. Parasetamole metabolize olmakla beraber. Kanda methemoglobin (MetHb) ölçülebilir.. J. A. idrarda. Zehirlenmenin tedavisinde serum (plazma) parasetamol düzeyinin ölçülmesi ve izlenmesi büyük önem taşır.. T. Eğer aradan 24 saat veya daha uzun zaman geçmişse kalitatif test yapılması yararlı olur. 3. farmakolojik etkileri. Özellikle parasetamol alımından sonra ilk 4-10 saat içinde ölçülmelidir.1996.1. Çoğunlukla methemoglobinemiye neden olur (koyu çikolata renkli kan!). Fenasetin Fenasetin (p-etoksiasetanilid. hemolitik anemi. fenasetin akut hepatorenal nekroza neden olmaz.Klinik değerlendirme Parasetamol zehirlenmesi. Kontrollü maddelerin "adli tıp ve toksikolojik açıdan analizleri . (Gossel. Ancak kullanımı. okrezol/amonyak testi ile fenasetin atılımı detekte edilebilir (parasetamol'e bakınız). zehirlenmeden sonraki dönemde 12-15 saatler arasında verilirse hepatik hasara karşı korunabilir.0 mg/100 mi dir. C|oH|3N02 molekül kütlesi 179 olan bir analjeziktir. Bu maddeler çeşitli açılardan (bağımlılık tipi.A (Saferstenin. 30 mg/100 mi ve üstünde ise hepatik nekroz oluşur. kusma gibi hafif semptomlarla başlar.

Marquis reaktifî : 10 mi konsantre sülfirik asit içine %40 lık formaldehitten 10 damla damlatılır. Mecke reaktifî : 0.Adli Bilimler açısından kontrollü maddelerin analizinde dikkat edilecek başlıca noktalar. Kalıntı yeni hazırlanmış etanollü potasyum hidroksit çözeltisi ile nemlendirilir ve oluşan renk gözlenir. Uygulamada bir damla reaktif. Bu testlerin uygulanması küçük bir tüp. 1) Tarama testleri (genelikle spot testler ve mikroskopik inceleme) 2) Ayırma testleri 3) Destekleyici testler 4) Gerektiğinde kantitatif analiz 5) Biyolojik materyalde analizleri 3. çok az miktardaki numune üzerine damlatılır. çok az miktardaki numune üzerine damlatılır. Uygulamada bir damla reaktif çok az miktardaki numune üzerine damlatılır. Spot testler "Spot testler". Oluşan renk gözlenir. Uygulamada bir damla reaktif. bu maddelerin analizlerinin uluslar arası laboratuvar kalitesi ve analizin standartlarına uyması ve sonuçlarının yasalar açısından değerlendirilmesidir. Karakteristik rengin oluşması belirli gruba giren maddelerin varlığını gösterir. çok az miktardaki numune üzerine damlatılır. analizi yapılacak çok az miktarda numune üstüne renk reaktifi damlatılır ve karıştırılır. Renk oluşmaması ise o maddenin yokluğunu gösteren iyi bir indikatördür. Çözelti kaynar su banyosu üzerinde kuruluğa kadar bekletilir. Uygulamada bir damla reaktif.2. konsantre sülfirik asit içinde çözülür (çözelti renksiz olmalıdır). "damla deneyi" veya "renk deneyi" olarak da isimlendirilir. Genel olarak hangi grup veya hangi madde olduğu bilinmeyen bir numunenin analizi aşağıdaki analiz şemasına göre yapılır. . Uygulamada.125 g selenöz asit 25 mi konsantre sülfirik asit içinde çözülür. saat camı veya tüpfıl içinde yapılır. Vitali deneyi : 1 damla dumanlı nitrik asit. varsa renk değişimi not edilir. 164 Çok kullanılan renk reaktifleri ve reaksiyonları Froehde reaktifî : 50 mg molibdik asit veya sodyum molibdat 10 mi sıcak. Mandelin reaktifî : 1 g amonyum vanadat 100 mi konsantre sülfirik asit içinde çözülür. Ancak hiçbir "spot test" tek bir madde için spesifik değildir. çok az miktardaki numune üzerine damlatılır.

A. Beyaz bir porselen tüpfilde çok az miktardaki numuneye bir damla reaktif ilave edilir. Baz kokain ile negatif sonuç alınır. Buzlu (glasiyal) asetik asit ilavesi ile mor rengin açık maviye.3 g amonyum tiyosiyanat 100 mi suda çözülür. Kokain için kullanılan bir renk reaksiyonunun uygulanmasında.5 mi kloroform içinde hazırlanmış %5 lik pridin çözeltisi ilave edilir. 10 damla asetaldehit ve 1 g vanilinin 50 mi %95 etanol içinde çözülmesi ile hazırlanır. 2 mi kloroform ilave edilir ve çalkalanır. Bu mavi çökelek çözülünceye kadar konsantre hidroklorik asit damlatılır.5 mi %0.8 g kobalt klorür ve 4. ancak sonra kaybolur. Bu nedenle numunenin önce hidroklorik asitle asitlendirilmesi gerekir. Renk.Liebermann reaktifî : 1 g potasyum nitrit 10 mi konsantre sülfirik asit içinde çözülür. Mor renk oluşması esrar mevcudiyetini (olasılığını) gösterir. Serbest kokain bazı varsa kobalt tiyosiyanat ile çökelek vermez. Duquenois-Levine reaktifi (D-L) : Marijuana (esrar) tanınmasında kullanılır. Petrol eteri süzülerek bir kapsüle alınır.5 mi reaktiften ilave edilir.5 mi kloroform ilave edilerek çalkalanır. Üzerine alkolde hazırlanmış KOH çözeltisinden 2-3 damla ilave edilir. Mavi çökelek pembe renkli çözeltiye dönüşür. 30-100 mg numunenin petrol eteri ile çalkalanmasından elde edilen ekstrakt veya doğrudan kuru bitki maddesi kullanılır. 6. Parlak yeşil renk oluşması ise tiyobarbitiiratla ilgilidir. Mavi tabaka şeklindeki çökelek kokain olma olasılığını gösterir.5 mi reaktif ilave edilir.5 lik bakır sülfat çözeltisi ve 0. Ağzı kapaklı cam şişede saklanır. 166 Beanı testi : Esrar için kullanılır. Numune üzerine 0. esrar için spesfik değildir.5 mi petrol eteri ile çalkalanır. mavi renkli bir çökelek oluşur. . Bazı bitkisel ekstraktlar. Bu nedenle esrar identifikasyonu mikroskop testi ve İTK ile desteklenmelidir. su banyosunda uçurulur. Esrar ya da reçinesi varsa mor kırmızı renk oluşur. Reaktif. (Kokain için kullanılır) Kobalt tiyosiyanat: 6.3 g amonyum tiyosiyanat bir kaç damla gliserin içeren 50 mi suda çözülerek hazırlanır. Zwikker reaksiyonu : Barbitüratlar için kullanılan en eski testtir.J. Bu nedenle konsantre hidroklorik asit damla damla ilave edilir. Az miktardaki numune üzerine 0. Çalkalandıktan sonra fazların ayrılması için beklenir. Kloroform fazında turkuaz veya mavi renk oluşur. (Siegel. 1988). Bu durumda kokain bazı ile çökelek oluşur. 0. toz halindeki numunenin çok az miktar üzerine 0. Bir spatül ucu ile alınan numune 0. Reaktif. yeşil rengin ise açık sarı yeşile dönüşmesine neden olur. Tüp içindeki numuneye 2 mi D-L reaktifi ve arkadan çalkalayarak 1 mi konsantre hidroklorik asit ilave edilir. Uygulamada. Bu test. 165 Scott (Ruybal) testi: Kokain için kobalt tiyosiyanata göre daha spesfik bir testdir. Eğer kokainin hidroklorik asit tuzu varsa. sararırsa kullanılmaz.8 g kobalt klorür ve 4. Kloroform fazında mor renk oluşması barbitürat (asit veya tızu) olduğunu gösterir. yağlar ve bazı kahve ekstraktlarlnın yanlış pozitif sonuç verdiği gösterilmiştir.

Vitali reaktifı ile sarı-turuncu Eroin : .Kobalt tiyosiyanat ile : mavi çökelek .Lieberman reaktifi ile : sarı 167 Morfin : .Marquis reaktifı ile mor . bir damla su ilave edildiğinde uzun dalgalı UV de floresan verir .Liebermahn reaktifı ile siyah .Marquis reaktif ile : mor .Mandelin reaktifı ile mavi-gri .kırmızı —> sarı -Demir-3-klorürle(%10 luk) mavi-yeşil —* yeşil . alınan az miktardaki toz numune üzerine 1 damla kobalt asetat çözeltisi damlatılır ve çalkalanır. Kırmızımsı mor renk barbitürat olduğunu gösterir.2 g glasiyal (buzlu) asetik asit ilave edilir. Uygulamada.1 g kobalt asetat 100 mi suda çözülür ve 0.Mandelin reaktifı ile : açık mavi-gri .Marquis reaktifı ile : açık pembe .Mandelin reaktifı ile : turuncu (kaybolur) Amfetaminler : .Vitali reaktifı ile : açık sarı . Üzerine 1 damla %5 lik izopropil amin (metanolde hazırlanmış) ilave edilir. Renk reaktifleri (spot test) ile maddelerin aranmaları : Bazı maddelerin renk reaktifleri ile verdikleri "spot test" sonuçlan aşağıda gösterilmiştir : Kokain : .Mandelin reaktifı ile : yeşil-koyu yeşil.Froehde reaktifı ile : mor —> yeşil -Nitrik asit ile : sarı —> yeşil .Marquis reaktif ile : turuncu-kırmızı —*■ kahverengi.Scott (Ruybal) deneyi : kloroform fazında maviden turkuaz rengine kadar değişim. ısıtılırsa kırmızı .turuncu Fensiklidin (l-(l-fenilsiklohekzil):PCP) : .Fruehde reaktifı ile mor —♦ grimor —* mor -Nitrik asit ile turuncu . . 0.DiHie-Koppany testi : Barbitüratlar için kullanılan Zvvikker reaksiyonunun modifikasyonudur.

Froehde reaktifi ile : yeşil .Barbitütatlar : . Mikroskopla inceleme Bu deneyler ya bitkisel orijinli numunenin mikroskop altında bitki dokusunun ya doğrudan veya uygun bir reaktif ilavesinden sonra incelenmesine dayanır.sarı 3.Erhlich reaktif ile : mor .mavi .Marquis reaktifi ile : donuk turuncu .mavi ve yeşil .Marquis reaktifi ile : turuncu -Mecke reaktifi ile : turuncu . Çok az miktardaki bir maddenin.Mandelin reaktifi ile : yeşil . asetik asit ilavesi ile açık mavi : yeşil.Zvvikker reaktifi ile . uygun bir reaktifle verdiği kristal şeklinin mikroskopla incelenmesine dayanır.Duquenois-Levine : kloroform fazında mor .Zwikker reaktifi ile (tiyotarbitüratlar) 168 LSD (d-lizerjik asit dietilamid) : .Mecke reaktifi ile : yeşilimsi —* kahverengimsi yeşil .Dillie-Koppany reaktifi ile : kırmızı-viyole . .gri .Vitali reaktifi ile : donuk kırmızı . Diğer bir teknik de.3.Mecke reaktifi ile : zeytin yeşili —»• mavi-siyah .Froehde reaktifi ile : zeytin yeşili . Esrar örnek verilebilir. numunenin kimyasal yapısı ile ilgili mikrokristalizasyon tekniğidir. asetik asit ilavesi ile açık yeşil .Froehde reaktifi ile : zeytin yeşili . Mikrokimyasal bir yöntemdir.yeşil .Mandelin reaktifi ile : turuncu .Marquis reaktifi ile : turuncu —» kahverengi-mor .kırmızı kahverengi Psilosibin : .Vitali reaktifi ile : kahverengi-kahverengimsi mor Marihuana (Esrar) : .Beam testi : mor-kirmızı Meskalin : : mor.

Morfin ise siyah iğneler halinde kümelenir veya kahverengi kırmızı levha veya koyu kırmızı şekilde kristallenir (Duyarlık 10 mg civarındadır. seyreltici ve diğer benzeri etkili maddelerin indentifikasyonları ve birbirlerinden ayrılmalarında en çok kullanılan teknik ince tabaka kromatogrifısidir. mikroskopla incelenir. Zamanımızda ise antihistaminikler.4 mi alınır üzerine 20 mi buzlu asetik asit ve 2. Esrar Esrar olduğu kuşkusu olan bitki numunesinden bir spatül ucu ile lam üzerine konur.) 170 Kokain : Reaktif: 2 g KMnO4. Lamel ters çevrilerek çukur lam üzerine kapatılır. Narkotiklerin İTK ile ayrılması Narkotiklerin ve diğer bağımlılık yapan maddelerin içerdikleri dolgu maddesi. Kodein üçgen şeklinde dikroik (çeşitli renkler gösteren) kristaller verir. Organik kimyada.169 Normal mikroskop dışında polarizasyon mikroskopu da kullanarak çeşitli kristallerin birbirinden ayrılması mümkün olmaktadır. Kodein ve morfinin mikrokristalizasyon tekniği ile ayrılması Reaktif: Önce 10 g iyot. Bu maddelerin İTK ile ayrılmasında : Adsorban tabaka olarak Silikagel-G .I2) reaktifı buz dolabında saklanır.4. sentetik narkotikler ve benzer bileşik ve ilaçlar içinde kullanılmaktadır. Teknik : Çok iyi temizlenmiş küçük bir porselen kapsül içine bir damla reaktif ve bir damla test çözeltisi ilave edilir. 5-10 dakika bekletilir. 35 g potasyum iyodürle birlikte 100 mi suda çözülür. mikrokristalizasyon özellikle azotlu bileşikler için kullanılır. Üstüne bir damla %1 Fast Blue reaktifı (%1 kloralhidrat içinde hazırlanmış) damlatılıp lamelle kapatılır. 5 damla fosforik asit su ile 100 mi ye tamamlanır. developman sistemi olarak : toluen/dioksan/etanol/konsantre amonyak/etil asetat/metanol/konsantre amonyak tercih edilmektedir. Hazırlanan bu reaktifden 0. 3. Bir bagetle iyice karıştırılır. Bazı önemli narkotik gruba giren maddelerin mikroskop ve mikrokristalizasyon tekniği ile aranmaları aşağıda açıklanmıştır. Bu şekilde hazırlanan potasyum iyodür-iyot (KI. Karışımdan bagetle bir damla alınarak lamele konur. Numune esrar ise mikroskopla incelendiğinde salgı tüylerinin kırmızı mor renk aldığı görülür. Kromotogramlar önce UV'de (254 nm de incelenir). Spot . Geçmişte en çok alkaloidlerin ayrılması için kullanılıyordu.0 mi fosforik asit (H3PO4) ilave edilir. 3. Kokain hafif asitli ortamda KMnC>4 ile çok karekteristik olan bir kenarı kırık dikdörtgen şeklinde kristaller verir.5.

İdrar ekstraktlarının hazırlanması : 5 mi idrar örneğine 2.1. N. Standart maddeler : Yukarıda adı geçen saf etken maddelerden metil alkolde 1 mg/1 mi konsantrasyonda çözeltiler hazırlanır. Ülkemizde de böyle bir labratuar kurulması çabası 1988 yılından beri devam etmektedir. Sporcuların doping yapmaları. Dragendoorff reaktif : (KI. İTK Takımı : Silikagel GF254 ile kaplanmış plaklar kullanılır. Bu madde primer ve sekonder aminlerin tanınmasında kullanılır. Bu nedenle birçok ülkede doping analizi yapan. (Siklohekzan/etilasetat/eter: 40/40/20) karışım. Organik baz yapısındaki maddelerin İTK ile analizleri Bu gruba giren maddelere amfetamin.. efedrin.B. Bu nedenle gerek laboratuvar 171 donanımı ve gerekse analiz yapan kişiler açısından belirli kritere göre standardize edilmiş olmalıdır.5 N NaOH damlatarak pH 12-12. Ş. Burada. Katı NaCl ile doyurulduktan sonra 3 defa 5 mi eterle vortekste karıştırılarak ekstrakte edilir. ilgili ulusal ve uluslararası yönetmeliklere göre bir suçtur. metamfetamin. Kondensasyon maddesi : 7-klor-4-nitrobenzofurazin (NBD) etil asetat içinde (4 mg/ml) konsantrasyonda hazırlanır. anabolik steroidlerden testosteronun idrardan izolasyonu. foledin örnek verilebilir.5 mg/ml asetonda). dimetilam-fetamin.5 su içinde). dietilpropion. Saygı. niketamid. Developman (etil asetat/'metil alkol/konsantre amonyak : 85/10/15) karışımı renk reaktifleri için. fentermin. 1983 . Doping yapma ise bir ilaç suistimalidir.5 'a ayarlanır. Vural. sportif performansı arttırmak için ilaç kullanımı "doping" olarak tanımlanır. "Uluslararası Olimpiyat Komitesi (IOC) Medikal Komisyonu" tarafından sporda kullanımı yasaklanmış ilaçlar (doping maddesi) listesini belirli aralarla gözden geçirerek ilan eder. belirli standardlara göre kurulmuş ve lisans almış (akredite olmuş) "doping analiz labratuarlan" bulunmaktadır. (Bu tekniklerle ilgili ayrıntılı bilgi için için kitabın İTK ile ilgili bölümüne bölümüne bakınız). doping maddeleri listesinde olan ve rutin çalışmalarda da analitik toksikolojide önemli olan "aromatik amin yapısındaki uyarıcılarla". Birleştirilen eter fazları susuz Na2SO4 geçirilerek sudan kurturulur. metoksifenamin. kondensasyon ürünü için kullanılır. sülfırik asit (%0. Diğer renk reaktifleri : Ninhidrin (0. N.I3) ve potasyum permanganat (% 1 suda) hazırlanır.testlerde kullanılan renk reaktifleri ile identifikasyonları yapılır.. spesifiklik ve doğruluk açısından herhangi bir şüphe olmamalıdır. İTK ile identifıkasyonu ve GLK ile tayin yöntemleri açıklanmıştır (Vural. 4. 1989). Eter fazı üzerine 1 mi 2 . tranilsipromin. Doping maddelerinin analizinde duyarlık. Süzen S. p-hidroksiampetamin. 4. DOPİNG MADDELERİ Spor yarışmalarında.

enteksiyon giriş sıcaklığı: 200-275°C arasında programlanır. Kloroform fazından 3 ja. detektör : FİD . delektör sıcaklığı : 200-275°C.5'a ayarlanır ve 300 |j. detektör: FID. 80-100 misli üzerinde) sabit faz içeren kolon. Koşullar SE-30 da yukarda açıklandığı şekilde yürütülür. (Vural. Ayrıca türevleme yapılarak da gaz kromatografisi ile duyarlık arttırılır. taşıyıcı gaz azot 40ml/dak.5 N NaOH ile 12-12. 5 10 J . Ayrıca primer ve sekonder amin yapısında olanların asetil türevlerinin oluşturularak GLK ile ayrılmaları ve tayinleri destekleyici deney özelliği taşımaktadır. taşıyıcı gaz (azot) : 40 ml/dk akış hızında.l kloroformla (iç standart içeren) ekstrakte edilir. 1) %3 SE-30 (Chromosorb WHP 80-100 misli) sabit faz üzerinde. fırın sıcaklığı 160-200°C . Bu amaçla 1 (il ilaç (idrar ekstraktı) çözeltisi üzerine 1 |a. 2) %10 Apiezon-2/%10 KOH (Chromosorb W-AW. 1983). 175 Sonuç : Gaz kromatografısi ile iki farklı kolon kullanarak organik baz yapısındaki maddelerin (yukarıda açıklanan koşullarda) ayrılmaları mümkün olmaktadır. fırın sıcaklığı : 140-250°C. Efedrin için dış standart olarak norefedrin kullanılır.g duyarlıkta kalitatif ve kantitatif analiz gerçekleşebilmektedir. Genel olarak gaz kromatografisi yöntemi ile 0. Ş. Saygı. crn 10 .1 alınarak faz kromatografa enjekte edilir. dimetamfetamin (amfetamin ve metamfetamin için).172 İç standart olarak 30 M-g/^1 konsantrasyonda amfetamin (dimetamfetamin ve tranilspronin için).l asetik anhidrit enjektöre çekilerek karışım birlikte kolona enjekte edilir. 3) N-Asetil türevlerinin oluşturularak SE-30 sabit fazında uygulama : N-asetil türevi asetanhidrit kullanarak kolon üzerinde türevleme işlemi yapılır. difenilamin (kardiazol için) kullanılır. N. Yalnız fırın sıcaklığı 160-210°C arasında değiştirilir. konsantrasyona karşı işaretlenerek kalibrasyon grafiği çizilir. detektör ve enjeksiyon giriş sıcaklığı 200-220°C arasında ayarlanır.. 1 mi standart çözeltilerin pH si 2. Kromatogramlar Şekil-21 "de gösterilmiştir. Pik yükseklikleri oranı (standart / iç standart). niketamid (metoksifenamin için). Gaz kromatografisine uygulama Bu teknikte 2 farklı kolon kullanılır.1 (j.5-0.

1976 yılından beri IOC tarafından yasaklanan testosteronun (T) doping amacı suistimal edildiğini gösterilmesinde metaboliti olan epitestosteronun (E) de tayin edilerek T/E oranının saptanması gerekmektedir. Adsorban olarak silikagel G kullanılır. İlaçlar arasında 176 da yer almaktadır.3 ug): dimetamfetamin (II.3 |ag).J V I__ t o Dakika 10 0 Dckika Şekil-21 Bazı organik bazların gaz kromatogramları : (a): amfetamin (l. metiltestosteron gibi) birbirlerinden ayrılmaları İTK ile standartlarla karşılaştırılarak yapılabilir. Son yıllarda sporcular arasında daha çok suistimal edilen bu maddenin vücutta doğal olarak sentezlendiği ve bu nedenle de suistimalinin anlaşılamayacağı düşüncesi ile kullanımı yaygınlaşmıştır. (Vural. 1989) Testosteron. oda sıcaklığında kurutulur. Standartlar 1 (ig/ml konsantrasyonunda kloroform içinde hazırlanır. nefedrin (2: 0. nandrolon. Süzen. M. epitestosteron ve diğer sentetik anabolik steroidlerin İTK ile identiflkasyonları Anabolik steroidlerin (testosteron. 0.5 ug). Anabolik steroidler Anabolik steroidler içinde yer alan testosteron ve türevleri klinikte terapötik amaçlar dışında. Cam levhalar 0. N. Testosteron ve epitestosteronun idrarda asit hidrolizden sonra İTK ile saflaştırılması ve GLK de türevleme yöntemi ile tayin edilmesi ve yöntemin doping analizi amacı ile kullanılabileceği (laboratuvarımızda uyguladığımız yöntem) aşağıda açıklanmıştır. Bu oranın 6/1 den büyük olması halinde testosteronun doping amacı ile kullanıldığı kabul edilmektedir (Domike.S. (b): efedrin (I. sporda doping amacı ile kullanılır.25 mm kalınlığında kaplanarak. nandrolon fenilpropiyonat.2. 0. 110°C'de etüvde 1 saat aktive edilir. . 1986). oksimetolon.6 ng) 4..0..

177 Renk reaktifleri : 1.85 0. plaklar 120°C'de lekeler görünene kadar bekletilir.87 0. 1988'e bakınız).73 0.60 0. metilen klorüraseton (80:20).49 0.61 0. Oda sıcaklığında azot gazı altında uçurulur.sülfirik asit reaktifi ise püskürtmeden önce plaklara 110 °C'de 10 dakika bekletilir ve UV altında renkleri kaydedilir.5 mi.82 Parlak 0.kırmızı Pembe Mavi Kahverengi -kahverengi Rf ve developman sistemi I II III IV V VI İlaç Aldı Testosteron Metenelon enentat Oksimetolon Nandrolon Parlak 0.61 0. Kalıntı metanolde çözülerek İTK'ya uygulanır. Tablo 15 çeşitli anabolik steroidlerin renk reaktifleri) İTK'da verdikleri renkler ve Rf değerleri görülmektedir (Fazla bilgi için Süzen. Y.80 0.27 0. konsantre süfürik asit ilave edilerek karıştırılır.Developman için değişik sistemler kullanılabilir: kloroform-etil asetat (80:20). Standard çözeltilerden ise 10 u.61 0. 5 m I eter ile 2 kez ekstrakte edilir.36 .1 İTK'ya uygulanır. Asetik asit anhidr . S. b) Asetik anhidrik. Uygulama : Plaklar 12 cm ye kadar develope edildikten sonra. Steroidlerin idrardan izolasyonları: 5 mi idrar örneği.51 0.23 0. kloroform-buzlu asetik asit (90:10) örnek verilebilir. Karışım soğutularak.95 0. Rf değerleri hesaplanır. Ekstraktlar birleştirilerek.62 0. 178 Tablo 15.Çeşitli steroid yapısındaki ilaçların İTK verileri Renk reaktifleri Vanilin Gün ışığı -H2SO4 KırmızıGrikahverengi kahverengi Koyu Kırmızıkırmızı kahverengi Gri .sülfürik asit reaktifi : 5 mi anhidr asetik asit.82 0. asetik asit anhidrit-H^SO^ ile görünen ışıkta grikahverengi.53 0.67 Parlak 0. Vanilin-sülfürik asit reaktifi : 3g vanillin 100 mi absolü etanol ile çözülür ve 0.31 0. UV de parlak sarı renk verir.37 sarı Parlak 0.53 0. 50 mi alkole yavaşça katılır. plaklara renk reaktifleri püskürtülür : a) Vanilin-sülfürik asit reaktifi püskürtüldükten sonra. Görülen lekelerin yeri işaretlenir. Lisans Tezi. sodyum sülfat ile suyundan kurtarılır. oluşan renk kaydedilir. 5 mi konsantre sülfürik asit ile dikkatlice karıştırılır. Testesteron vanilin H2SO4 ile kırmızı renk. 2.59 0.58 0.

83 0.aseton (80:20) IV : Kloroform siklohekzan glasiyal asetik V : Metilen klorür .70 0.79 0. Epitestosteron (2). 179 cm 10 cm 10 O 10 Dakika O Dakika 5 10 a b Şekil 20.96 0.glukuronidaz ile " enzim hidroliz" yöntemi kullanılabilir.86 0.glasiyal asetik asit (90:10) Testosteron ve epitestosteronun GLK ile tayini (Enzimle Hidroliz Yöntemi) İdrarda testosteron ve epitestoronun konjugatları asit hidroliz yerine (3.73 kahverengi Nandrolon pKırmızı SarıParlak 0.84 0. 100 mi idrarın pH sı 5'e ayarlandıktan sonra (3glukuronidaz (130000 ünite) ilave edilir.85 0.93 0.65 0.95 0. testosteronun (3) kromatogramları .5 saat inkübe edilir.Standart (a) ve idrardan izole edilen (b) metil testosteron (1).aseton (80:20) III : Kloroform .glasiyal asetik Asit (80:10) IV : Metilen klorür .mavi I : Kloroform .etil asetet (80:20): asit (70:20:10) II kloroform .SariParlak 0.91 siklopentilpropiyonat -kahverengi kahverengi Nandrolon fiMiilpropiyonat Gri .75 0.85 0.75 0.86 hcksilnksifeııilpıopivonat -siyah kahverengi 4-hidroksi-19-ııortestosteron Kırmızı SarıParlak 0.85 0.88 0. 55°C de 2.

yönteminde enzimatik yönteme göre daha yüksek verim elde edilir. N. PESTİSİTLER Besin maddelerinin üretimi. kalibrasyon grafiğinden hesaplanır.62 değerleri elde edilmiştir. tüketimi ve depolanmaları sırasında.g dir. 1988) Yaptığımız bir araştırmada.g/ml. Fırın sıcaklığı 260 °C.19 (J. detektör sıcaklığı 300 °C. Sonuç Testosteron ve epitestosteronun. 1936.2 u. kimyasal ve biyolojik savaş maddelerine "pestisitler" denir. besinleri yok eden ve zarar veren haşereleri.67 ug/ml ve 1.96 ± 0. E ve T/E için sırası ile 2. epitestosteron (E) 0. yöntemin sağlık açısından sakınca oluşturmaktadır.. Ancak ekstraksiyonun benzenle yapılması.Soğuduktan sonra 3 kez eterle ekstrakte edilir.88 ± 78 bulunmuştur. S.25 ± 48 M-g/ml ve T/E oranı ise4. ayrıca yöntem enzim hidroliz yöntemine göre daha ekonomiktir.ıg/ml netil testosterom (iç satandart) ilave edilerek 5 |^l gaz kromatografa enjekte edilir. Duyarlık 0. normal kadınlarda idrarda testosteron (T) 0. Hidrojen akış hızı 50 ml/dak. Bu oran 6 ve üstünde olduğunda ise sporcu dopingli kabul edilmektedir. idrarda asit hidroliz yöntemi -İTK.59 |j. 180 Krcmatogramların pik yükseklikleri ölçülerek. Şekil 20 (a ve b) de testosteron ve epitestostoronun kromatogramları (standart ve idrardan izole edilen) görülmektedir. Eter fazı uçurulduktan sonra.tg/ml. standart çözeltilerinden kloroformla seyreltilerek 10-100 |ag/ml arasında 5 seri çözelti hazırlanır. Standart / iç standart pik yüksekliğine karşı konsantrasyon alınarak kalbirasyon grafiği çizilir.05 ±ıg kadar inileilir (Süzen. taşıyıcı gaz (azot) akış hızı 30 ml/dk.19 ± 0.40 ± 0. S.07 ng/ml ve T/E oranı 2. (Donike. . ardından su ile yıkanarak susuz sodyum sülfattan geçirilerek suyundan kurtarılır. besin değerini bozan.51 ±0.33 ± 0. E 1. hava akış hızı 300 ml/dak. GLK de sabit faz olarak %3 SE-30 (Chromosorb WHP 80-100 misli üzerinde) ve FİD detektör kullanılır.62 ± 0. kalıntıya 50 ). Hazırlanan seri çözeltilerden 5 (al gaz kromotografa enjekte edilerek yukarıdaki koşullarda çalışılır. 1989) 181 5. Bileştirilen eter ekstraktları % 20 NaOH. mikroorganizmaları yok etmek için kullanılan fiziksel. Süzen. enjeksiyon giriş sıcaklığı 280 °C. Testosteron türevi ilaç (sustanon 250) kullanan hastalarda ise T 5.. Metilleme ile duyarlık sının 0.32 bulunmuştur. 1. Olarak ayarlanır. asit hidrolizde olduğu gibi. İlaç kullantmi ile T/E oranı artmaktadır. Vural.g/ml. Kalibrasyon : Stok testosteron asetat ve epitestosteron asetat (1 mg/ml).. kombinasyonunu takiben GLK ile tayini.94 ± 87 (. Normal erkeklerde ise T. İç standart olarak metiltestortem 50 (ig/ml olmak üzere standartlar ilave edilir. M.

Pestisitlerle. 5. 5 mi petrol eteri (kaynama noktası 40-60°C fraksiyonu) ile 5 dakika karıştırılarak ekstrakte edilir. Silikagel G ile kaplanmış kromatografi plağının (5x20 cm boyutunda ve 20 [im partikül büyüklüğünde) ilk kolonuna 20 ja. 1996). Teknik : 10 mi numune. Çözücü ile numuneden ekstrakte edildikten sonra İTK ile kalitatif analizleri yapılabilen bu maddeler için basit ve güvenilir yöntemler yoktur. çeşitli nedenlerle kronik. akut ve ölümle sonuçlanan zehirlenme olaylarına ülkemizde sıklıkla rastanmaktadır (Vural. kez 5 mi petrol eteri ile tekrarlanır. dieldrin ve endrin (akut letal dozları yetişkinlerde 5 g). 5 mi sodyum hidroksit (20 g/l) ve 5 mi saf su ile yıkanır. Ekstraksiyon 2.N..0 g) ye göre daha çok toksiktirler. Organik klorlu pestisitler Kloıiulıidrokarbon yapısındaki (organoklorlu) pestisitler yapılarında klor bulunan aromatik veya alifatik bileşiklerdir. 1996'ya bakınız). heptaklor ve dokofan için kullanılır. Fazların ayrılması için 5 dakika bekletilir ve üst faz ayrılır. Burada çevrede kalıcılıkları nedeni ile kronik toksisite açısından da önem taşıyan klorlu hidrokarbon yapısındaki pestisitlerle. Vural. DDT (letal doz 3. 182 Ancak GLK ve GK-MS kombinasyonları ile kendilerinin ve metabolitlerinin kesin analizleri yapılabilir. İlk sentezi yapılan klorlu hidrokarbon yapısında olan DDT ve klorlu siklodien yapısındaki dieldrin. 5 g sodyum sülfat üzerinde kurutulur ve basınçlı hava veya azot akımında kuruluğa kadar uçurulur. mesleki maruziyet dışında. Pestisitlerin analitik ve adli toksikoloji açısından analizleri önem taşır. Aldrin. İTK ile kalitatif analizleri Bu yöntem aldrin. Ancak kalıcılıkları nedeni ile halen canlıların adipoz dokusunda ve insanlarda anne sütünde bulundukları gösterilmiştir (Fazla bilgi. Ayrılan petrol eteri fazları birleştirilir ve sırası ile 5 mi saf su. . aldrin gibi insektisitlerin çevrede kalıcı ve karsinojenik etkili olmaları nedeni ile kullanımları kısıtlanmış ve daha sonraiarı da yasaklanmıştır. Numune olarak mide muhtevası ve olay yerinden elde edilen kalıntılara uygulanabilir. akut toksisite açısından önem taşıyan organik fosforlu insektisitlerin rutin toksikolojik analizleri açıklanmıştır. İTK'ya uygulama : Ekstrakt 100 (il metil alkol içinde çözülür. dieldrin.. Yıkanmış ekstrakt.1 tatbik edilir.için. kolona uygulanır. Standard madde karışımından (metil alkol içinde hepsini 1 g/l konsantrasyonda içeren karışım) 20 jllI 2.1. N.

(Flanagan R. arkadan yavaşça 2-amino. uyarılma. Organik fosforlu insektisitler. Bu teknikle yaklaşık hRf Rf değerleri : lindan 0. konsantre nitrik asit ile (10:1) oranında seyreltilir] püskürtülür ve 15 dakika UV (254 nm) altında bekletilir. Organik fosforlu indetisitleri çok geniş bir grup olup. nikotinik ve merkezi sinir sisteminin aşırı stimülasyonu şeklindedir. Başlıca toksik etkileri asetilkolin esteraz inhibisyonuna davanır. ekstremitelerde zayıflık ve uyuşukluk. Dieldrin ve endrin bu koşullarda detekte edilemezler.İ mol/l) püskürtülür. temel yapıları ve bazı örnekler aşağıda verilmiştir. Bazıları herbisit olarak da kullanılır ve insanlarda toksiteleri oldukça düşüktür. Bu nedenle analiz sırasında mide muhtevası ve olay yerinden elde edilen örneklerin pH sini analizden önce 7 ye ayarlamak gerekir. 183 Soğutma için bekletildikten sonra. Kromatogramların belirtilmesi için potasyum permanganat çözeltisi (0. nitrik asit ile seyreltilmiş gümüş nitrat çözeltisi [0. S. . siklohekzanla doyurulmuş tankta develope (10 cm. 1995) Yöntemin duyarlığı organik klorlu pestisitin yapısına bağlı olarak 2. dikofan 26.9. genelde sıcak kanlılara ve insanlara toksiktirler ve çeşitli nedenlerle sıklıkla akut zehirlenmelere ve ölüme neden olmaktadırlar. solunum depresyonu görülür.Kromatogram. semptomatik ve destekleyici tedavi uygulanır.2. musküler tremor ve konvülziyonlar. Klinik değerlendirme Organioklorlu pestisitler. diazinon ve malation gibi) 184 bazik ortamda hidroliz olurlar. Zehirlemenin tedavisinde. asit ortamda da dayanıklı değillerdir.5 mg/1 ile 10 mg/l arasında değişir. başlıca MSS'ni etkilerler. Organik fosforlu insektisitlerin batıcı (sarımsak) kokuları. Sonuç : Klorlu hidrokarbonlar kahverengi/siyah lekeler verir.1 mol/1 gümüşnitrat çözeltisi. diyare. yükselinceye kadar) edilir ve kuruluğa kadar uçurulur. Çoğu insektisit olarak kullanılır. R . ve ark. diagnozda yararlı olabilir. geniş bir grubu oluşturmaktadırlar.J.etanol (etanolamin) püskürtülür. heptaklor 34 ve aldrin 41 elde edilir. 100°C de etüvde 20 dakika bekletilir. İdentifi-kasyon standart kromatogram ile karşılaştırılarak yapılır. Organik fosforlu pestisitler Organik fosforlu pestisitler. Zehirlenme belirtileri muskarinik. Önemli bir kısmı (azinfos metil. Akut zehirlenmede kusma.

N. 1993). organik fosfat esterlerinin 4-(p-nitrobenzil) piridin (asetonda 20 g/l) ve aseton: tetra etilenpentamin (9:1) kombine reaktifleri ile mor lekeler vermesine dayanır. Organik fosforlu insektisitlerin İTK ile kalitatif (nitel) analizleri i) Yöntem mide muhtevası ve olay yerinden elde edilen kalıntılara uygulanabilir. diklorvos. Bu nedenle zehirlenmelerde. Teknik : 10 mi örnek alınır ve gerekiyorsa pH.. dimetilfosfat ve paration ile dietilfosfat: disulfotan ve forat ile dietiltiyofosfat metabolitleri oluşur. 185 3) Organik fosforlu insektisitler kolinesteraz inhibitörüdürler. Örneğin: Fosf'amidon. Standart olarak çeşitli organik fosfat esterleri (metadon.O—-P—S b—p—Q Fosforoditioat R || \ II O----P----S ı\ J* Fosforotiolat Fosforotioat B° \ II 1 Fosfat Zehirlenmenin toksikolojik açıdan tanısında : 1) Vücut sıvılarında (kan. 2) Bazı dimetil ve dietil organik fosfor yapısında olan organik fosforlu insektisitlere maruz kalmanın araştırılmasında alkil fosfat metabolitlerinin tayini yapılabilir. . dioksation ve klorprifos gibi) metil alkolde (1 g/l) konsantrasyonda karışım halinde hazırlanır. methidation. idrar ve ölüm halinde vücut dokularında) organik fosforlu insektisitler ve metabolitleri aranır. destekleyici deney olarak plazma asetilkolinesteraz aktivitesi (AChE) tayin edilir. Aktivitedeki düşme oranı. Örneğin parationla zehirlenmede. Üst faz ayrılır ve ikinci kez 5 mi metil tersiyer bütileterle ekstraksiyon tekrarlanır. idrarda düşük konsantrasyonda oldukları için gerek izolasyon ve gerekse identifikasyon ve analizleri dikkat ister (Besbelli. metaboliti p-nitrofenol analizi de yapılır. Yöntemin prensibi. Dialkilfosfat metabolitleri düşük maruziyetlerde de iyi bir indikatördür. katı sodyum bikarbonatla 7 ye ayarlanır. 5 mi metil tersiyer-bütileter ile 5 dakika karıştırıcı kullanarak ekstrakte edilir. zehirlenme şiddeti hakkında bilgi verir. Ancak dialkil fosfatlar. Fazların ayrılması için 5 dakika bekletilir.

11 . 187 Numunenin İTK'va tatbiki : Önceden hazırlanmış 0. Basınçlı hava veya azot akımında kuruluğa kadar uçurulur. Renk reaktifi : a) %1 AgNOj (3:1 oranında su/aseton karışımında). malation ile : 0. Uygulama : Mide içeriği veya olay yeri kalıntısından izolasyon daha önceki İTK tekniğinde olduğu gibi yapılır. 186 Tabakaya 4-(p-nitrobenzil) piridin çözeltisi (asetonda. Soğutulduktan sonra aseton /tetraetilenpentamin (9/1 oranında) karışımı püskürtülür. İnsektisit formülasyonunda izolasyon işlemi ise aşağıda açıklanmıştır. .54 . 10 mi (b) çözeltisi ile karıştırılır. klorprifos ile : 0. (Örneğin. İcabında süzülerek belirli bir hacme (10 mi ye) tamamlanır.42 .5 bromofenol çözeltisi (asetonda) kullanılırken 100 mi (a) çözeltisi. yüksekliğe kadar develope edilir. Yöntem mide içeriği veya olay yerinden elde edilen numunelere uygulanabildiği gibi insektisit formülasyonlarada uygulanabilir. Formülasyonlardan organik fosforların izolasyonu : Emülsiyon veya toz halindeki numuneden 200 mg alınır. 10 mi asetonla sık sık çalkalanarak oda sıcaklığında ekstrakte edilir (Cam kapaklı bir erlen veya daha iyisi bir mezür içinde). Oda ısısında kurutulur. Kromatogram (siklohekzan/aseton/kloroform: 70/25/5) karışımında 10 cm. 20 g/l oranında) püskürtülür ve 110°C da 30 dakika bekletilir. Tanktan çıkartıldıktan sonra kurutulur. İTK'ya Uygulama : Ekstrakta 100(il metil alkol ilave edilir ve 20^1 silikagel G ile (5x20 cm boyutunda.04 mi numune (kantitatif tayinde miktar önemli) çapları 5 mm yi geçmeyecek şekilde damlatılır. Sonuç : Organik fosforlu insektisitler açık kahverengi zemin üzerinde mor lekeler verir.58 Rf değerleri elde edilir. İTK' da bu yöntemle dimetoat ile : 0.Ekstraktlar birleştirilir. b) %0. ii) İTK ile kalitatif analizde diğer bir renk reaktif olarak (gümüş nitrat -bromfenol) karışımı kullanılabilir: Olanaklar açısından daha pratik olan bu yöntem aşağıda açıklanmıştır. faz ayıran filtre kağıdından temiz bir tüpe süzülür. 20 u.m ortalama tanecik büyüklüğünde) kaplanmış levhaya uygulanır. Lekeler standartlarla karşılaştırılır ve Rf değerleri hesaplanır. İkinci kolona da 10|_tl standart karışım uygulanır. bromofos ile : 0. Şartlar uygunsa bir gece bekletmek yerindedir. Devolopman çözeltisi : (Benzen/aseton): (80/20) oranında Adsorban : AI2O3 (20x20 cm levha üzerinde) Standardlar : Daha önce açıklandığı şekilde hazırlanır.

Adsorban tabaka, daha önceden developman sistemini içeren ve çözücü atmosferi ile doymuş tanka yerleştirilerek genellikle çözücü yüksekliği başlangıçtan 10-12 cm yükselinceye kadar bekletilir. Developman zamanı ve oda sıcaklığı kaydedilir. Tanktan çıkarılan adsorban tabaka, oda sıcaklığında kurutulur. Kromatogramların belirli hale getirilmesi : Reaktif karışımı adsorban tabakaya püskürtülür ve levha 50-60°C de 10 dakika kurutulur. Mavi zemin üzerine, tiyoorganik fosforlu insektisitler, viyole renk tonları verir. Bu rengin belirgin hale gelmesi için, %1 lik sitrik asit püskürtülerek veya levha brom buharına tutularak mavi olan zemin rengi giderilir. Çok hafif renkli olan lekeler ise 5-10 dakika U.V. de bekletildiğinde belirgin hale gelirler. Kromatogramların Rf değerleri saptanarak standartlarla karşılaştırılır. Böylece organik fosforlu insektisitlerin indentifıkasyonu yapılır. Genel olarak organik fosforlu insektisitler (bromfenol mavisi+gümüş nitrat ile) mavi (rogor); viyole (gusathion); mavi viyole (paration ve diazinon) renkleri verirler. Asetilkolin esteraz aktivitesinin tayini Organik fosfat ester ve karbamade yapısındaki insektisitler asetilkolin esteraz enzimini inhıbe ederek serinin iletimini bozarlar. Kolin esteraz başlangıç olarak karaciğerde oluşur, ancak plazmada da bulunur. Plasma kolinesteraz inhibisyonunun fizyolojik olarak önemli düşünülmez. Kolinesteraz ve asetilkolin esteraz farklı enzimlerdir. Plazma kolinesteraz hemen hemen tamamen inhibe olabilirken, eritrositlerdeki asetilkolin esterazın halen %50 si aktivitesini koruyabilir. Bu durum 188 maddelerin relatif inhibisyonuna, giriş yollarına, maruziyet derecesine bağlıdır. Pratikte plazma kolinesteraz aktivitesinin tayini organik fosforlu insektisitler veya karbamatlara maruziyetinin belirlenmesi için uygun bir indikatördür. Aktivitenin normal olması, bu maddelere maruziyetin olmadığını gösterir. Aktivitenin düşük bulunması halinde, toksik madde ve /veya metabolitinin biyolojik sıvılarda bulunması ile zehirlenme olayı ve nedeni desteklenmiş olur. Hem eritrosit ve hem de plazma ChE düzeyinin düşük olması, organik fosfat veya karbamat grubu pestisitlerle zehirlenme olasılığını güçlendirir. Kolinesteraz aktivitesinin tayininde kullanılan 1) yarı kantitatif basit bir yöntem 2) daha duyarlı olan diğer bir yöntem aşağıda açıklanmıştır. 1) Asetil kolinesteraz inhibisyonunun yarı kantitatif değerlendirmesi Yöntemin prensibi, substrat olarak kullanılan asetiltiyokolinin, AChE tarafından asetil ve tiyokoline hidroliz olması; oluşan tiyokolinin 5,5'-ditiyobis (2-nitrobenzoik asit) ile sarı renkli kompleks vermesine dayanır. Oluşan sarı rengin şiddeti pralidoksim (organik fosfat esterlerinin inhibisyonunda reaktivatör içeren numune ile karşılaştırılarak yorumlanır.

Yöntem serum veya plazmaya uygulanır. Reaktifler : Dithiobisbenzoat reaktifi : 5,5'-nitrobenzoik asit (DTNB), 0,2 g/l konsantrasyonunda sodyum dihidrojen ortofosfat tamponu (0.1 mi, pH 7.4) içinde hazırlanır. Asetiltiyokolin iyodür çözeltisi: Suda 5 g/l konsantrasyonda hazırlanır. Pralidoksim klorür çözeltisi: Suda 200 g/l konsantrasyonda hazırlanır. 189 Kör (veya kontrol) olarak kullanılacak plazma veya serum maruz kalmamış kişilerden sağlanır. Uygulamada : 3 tane 10 mi lik tüplerin herbirine 2.0 mi DTNB reaktifl ve 1.0 mi asetiltiyokolin iyodür çözeltisi konur. Birinci tüpe 20 \x\ kontrol plazma, ikinci tüpe ise 20 (al numune plazma konur. Üçüncü tüpe ise 20 jul pralidoksim çözeltisi ve 20^1 numune plazma ilave edilir. Her üç tüp te vorteksle karıştırılır ve oda sıcaklığında 2 dakika bekletilir. Sonuç : a) Kontrol tüpte oluşan sarı renk, test tüpüne göre (2. Tüp) daha koyu ise, asetilkolin esteraz inhibitörü bu maddenin varlığını gösterir. İlaveten pralidoksim içeren tüpteki karışımın (3.tüp) rengi, kontrol tüpü ile aynı ise, o zaman organik fosfat esteri ile ilgili bir AChE inhibitörü vardır. Bunun diğer deneylerle desteklenmesi gerekir. (Organik fosfat esteri pestisit grubu veya metabolit analizi ile). 2) AChE aktivitesi tayini Yukarıda AChE'ın nitel analizi için uygulanan yöntem kantitatif amaçla da kullanılabilir. İlk kez Ellman tarafından uygulanmıştır. (Ellman,G., 1959; WH0, 1987) Reaktifler : DTNB tampon çözeltisi : 100 mg DTNB; 4.472 g disodyum hidrojen fosfat (Na2HPO4) ve 250 g potasyum dihidrojen fosfat (KH2PO4), 800 mi distile suda çözülür. 4.5 g sodyum klorür ilave edilir ve distile su ile 1 litreye tamamlanır, pH kontrol edilip, 7.6'ya ayarlanır. (Seyrettik HC1 veya NaOH ile). Bu çözelti buzdolabında en fazla 1 hafta dayanır. 190 Substrat olarak propiyoniItiyokolin kullanılır: 150 mg madde 80 mi su içinde çözülür, distile su ile 100 mi ye tamamlanır. Bu çözelti günlük hazırlanır. AChE inhibitörü olarak eserin salisilat (fizostigmin salisilat) kullanılır. 50 mg madde 40 mi suda çözülür, distile su ile 100 mi ye tamamlanır. Çözelti baz dolabında en fazla 2 hafta dayanır.

Teknik : Yöntem tam kan, eritrosit veya plazmaya uygulanabilir. Kan örnekleri heparinize tüplere alınır. Yöntem postmortem kana da uygulanabilir. Heparinli kan örnekleri +4°C de saklanır. Uygulamada 20 \ı\ kana 20 mi DTNB tampon çözeltisi ilave edilir. Seyreltilmiş kan örneğinden üç tüpe 4'er mi konur. (1. Tüp kör kan deneyi için: 2. Tüp kan numunesi, geriye kalan seyreltilmiş kan, 3. Tüp 3000 rpm de 5 dakika santifüj edilir. Süpernatanttan, 4'er mi 2 ayrı tüpe konur. (3. Tüp plazma kör; 4. Tüp plazma numunesi). Kör deney olarak ayrılan (1. ve 3. tüplere) kan ve plazmaya 50 jul eserin salisilat çözeltisi (ChE inhibitörü) ilave edilerek, vortekste karıştırılır. Bütün tüpler (kör ve numune içeren tüpler), 5 dakika 30°C de su banyosunda inkübasyon için bekletilir. Hepsine substrat olarak 1 mi propiyonil tiyokolin ilave edilir. Tekrar 30°C de 10 dakika inkübasyon için bekletilir. İnkübasyondan sonra, numune plazma ve kanı içeren tüpler 50 (0.1 eserin salisilat çözeltisi ilave edilir. 1 ve 2 nolu tüpler (kanlar) 3000 rpm de 5 dakika santifüj edilir. Oluşan sarı renkli çözeltilerin absorbansları (her 4 tüpteki çözeltiler), distile suya karşı, 405 nm de okunur. 191 Kalibrasyon Sistein hidroklorür standart olarak kullanılır. 63.05 mg sistein hidroklorür 900 mi distile suda çözülür. Distile su ile 1000 mi ye tamamlanır (0.4 m mol I). Çözelti kullanılacağı zaman hazırlanmalıdır. Kalibrasyon eğrisinin çizilmesi için 0; 0.20; 0.40; 0.60; 0.80 ve 1.0 mi sistein standart çözeltilerine, 4 mi DTNB tampon çözeltisi ile siyreltilir. Distile su ile 5 mi ye tamamlanır. Oluşan renklerin absorbansı, (1 mi distile suya 4 mi DTNB çözeltisinin ilavesi) ile hazırlanan köre karşı 405 nm de okunur. Absorbansa karşı, sistein konsantrasyonu işaretlenerek doğru çizilir. Hesaplama : Kolinesteraz aktivitesi tayini için aşağıdaki formül kullanılır. A (T-B) C (S) x T.V

ChE (aktivitesi) =---------------x------------------IU/ml A (S) t x SV

A (T-B) : Tam kan veya plazmanın absorbansından tam kan (kör) veya plazma (kör)ün absorbansının çıkartılması ile elde edilen absorbans (An - Ak) A(S): En yüksek konsantrasyondaki standart çözeltinin (genellikle 0.40 u mol/ml sistein) absorbansı (As)

5-3. postmortem kanda kolinesteraz aktivitesi tayini.maruziyet sonrası AChE -xlOO formülü ile Maruziyet öncesi AChE hesaplanabilir. % 90-100 inhibisyonu ise şiddetli zehirlenme olarak kabul edilmektedir (Maroni. 192 A (T-B) 0.V.6-4.1 : 5 = 0. Sonucun yorumu Organik fosforlu insektiflere maruz kalmamış (normal) kişilerin kolinesteraz değerleri: Tam kan : 4.004 mi) t: Reaksiyon zamanı (10 dakika) IU/ml: Uluslararası ünite birimi (a.08 x 5 A (T-B) ChE aktivitesi =-----------.C(S) : Standart çözeltinin en küçük konsantrasyonu (genellikle 0. Ölüm olaylarında. ölüm nedeni hakkında bir bilgi verebilir..x-----------.0 IU/ml.004 A (S) An-Ak ChE (IU/ml) =-----------.08 n mol/ml sistein) T. Eritrosit: 2. . mol substrat/dakika Teknik kısımda anlatılan koşullarda çalışıldığında değerler yerine konulursa. AChE düzeyindeki düşme % si (inhibisyon %): Maruziyet öncesi AChE . Plazma : 1. % 60-90 inhibisyonu orta. M. Organik fosfat esterlerin maruziyette AChE inhibisyon % si daha uygun bir kriterdir.: Toplam hacim (5 mi) S.1 IU/ml arasındadır. Kolinesteraz düzeyinin % 50-60 inhibisyonu hafif .x 10 şeklinde formüle edilebilir. As Eritrosit kolinesteraz aktivitesi : (Tüm kan kolinesteraz aktivitesi-plazma kolinesteraz aktivitesi) eşitiği ile hesaplanır.: Örnek hacmi (absorbansı okunan 20 jj.5-7.= --------------. 1986).x lOIU/ml A (S) 10x0. Bu amaçla kişilerde maruziyet öncesi ve sonrası AChE aktivitesi ölçülür.V.5 IU/ml.

civa.Yaptığımız bir araştırmada. iatrogenik zehirlenmelerin araştırmalarında atomik absorbsiyon spektrofotometresi (AAS) ve İndüktif Coupled Plasma Spektrofotometresi (ECP) en çok tercih edilen yöntemlerdir.1. kurşun karbonat. krom. akut ve kazaen zehirlenmelerden çok mesleki ve çevresel maruziyet nedeni ile önem kazanmıştır (Kurşun. polarografi. 1995)..1987). CO zehirlenmelerinden ölen kişilerde AChE aktivitesi düşük bulunmuştur. anodik stripping voltametresi : ASV. ICP pahalı bir tekniktir. B. iyi sonuç veren bir teknik olan AAS rutin olarak kullanılan bir yöntemdir (Fazla bilgi için: Borriella. Kurşun ve anorganik kurşun bileşikleri (kurşun nitrat. R. Bu bulgulara göre solunum yetmezliğinden kalp hastalığından. Reinsch deneyi Bakırdan daha soy elementlerin biyolojik materyalde aranmaları için kullanılan bu test ve destekleyici deneyler kitabın genel bölümünde açıklanmıştır. Çünkü her iki teknikle de hemen bütün elementlerin analizi yüksek duyarlıkla olarak yapılabilmektedir. Geliştirilen yeni tekniklerle (atomik emisyon ve absorbsiyon spektrofotometresi : AES ve AAS . sb. Se ve Te) biyolojik materyalde doğrudan aranmalarında uygulanan Reinsch testi klasik bir yöntem olup. gibi) boya akümlatör. Organik kurşun .. çeşitli nedenlerle ölen kişilerin (postmortem) kanlarında AChE aktivitesi tayin edilmiştir.. Bu bölümde Reinsch deneyi. 194 6. 193 6. ve Gagliono Candela. nötron aktivasyon: NAA) eser miktarda metallerin çevrede ve biyolojik materyalde duyarlı ve spesifik analizleri mümkün olmaktadır. 6. alaşım yapımı ve endüstirisinde kullanılır. METALİK ZEHİRLER Metallerle zehirlenmelere çok eski yıllardan beri rastlanmaktadır. Hg. Ayrıca aynı örnekle multielementlerin kantitatif analizi hızlı olarak yapılabilmektedir. Zamanımızda metal zehirlenmeleri. vulkanize kauçuk. Akut zehirlenme. nikel gibi). lehim. anorganik ve organik bileşikleri vardır. Kurşun Kurşun ağır bir metal olup.2. Ancak en fazla düşme organik fosforlu insektisitlerle zehirlenmede gövrülmüştür (Kaşifoğlu. mesleki maruziyet. Bazı metallerin (As. Bu nedenle toksikolojik analizlerde yeterli duyarlıkta. insektisit. endüstri ve çevre açısından önemli olan kurşunun toksikolojik analizi açıklanacaktır. porselen. kadmiyum. rutin toksikoloji labratuvarlarda halen kullanılması gereken bir deneydir. R. N. Arsenik zehirlenmesinin Orfıla tarafından biyolojik materyalde (saçta) Marsch deneyi ile aranması adli ve analitik toksikolojinin başlangıcı olmuştur. seramik. Bu nedenle biyolojik materyalde metalik zehirlerin analizi ile ilgili yöntemlerde paralel olarak gelişmiştir.

Labratuvarımızda bu amaçla kullanılmış yöntemler aşağıda açıklanmıştır. Kalibrasyon grafiğinden konsantrasyon hesaplanır. Asetik asit (l. Reaktifler: 1.bileşiklerinden tetra etil kurşun (TEK) ve tetrametil kurşun (TMK) benzine geri tepmeyi önlemek için ilave edilir. N. Amonyum (veya sodyum) pirolidin ditiyokarbamat (SDDC): 2 g madde diyonize su ile 100 mi ye tamamlanır. N. 5 dakika 2000 devir/dak santirifüj edilir. Vural. 1998. Kanda ve idrarda AAS ile kurşun tayini Biyolojik materyalde AAS ile kurşun tayininde değişik yöntemler uygulanabilir. 2) Atomik absorbsiyon Spektrofotometresinde yarıklı kuvars tüp uygulaması . idrarla porfirin atılımı ve delta aminolevülinik asit (d-ALA) tayinleri yapılır. Duydu. idrarda kurşun. Alkil kurşun bileşiklerini (TEK. Kalibrasyon eğrisinden hesaplanır. noniyonize su ile 100 mi ye tamamlanır..N) Teknik : 5 mi heparinize kan örneğine 1 mi Triton-X-100 ilave ederek hemoliz edilir. Üstte ayrılan organik fazın absorbansı 217 nm de atomik absorbsiyon spektrofotometresinde okunur. N. 1 mi amonyum pirolidin ditiyokarbamat çözeltisi. Doğrudan alevli AAS.. Güvendik. Tümtürk. 3. Yöntemin prensibi. 1983. 5 mi suda doyurulmuş MIBK ilave edilerek. 2. Y: Vural. N. G. Hemolizi hızlandırmak için vorteksle karıştırılır ve 10 dakika bekletilir.. Y. karıştırılır. 4.. Metiliobütilketon (MIBK): su ile doyurularak kullanılır.25 mi 1 N asetik asit ilave edilir. kan örnekleri kurşun içermeyen heparinize tüplere alınır. Kurşunun mesleksel ve çevresel izlenmesinde kandakurşun. Her çözelti ilavesinden sonra vorteksle karıştırılır. N : 1996 ve Duydu. TMK gibi) toksisitesi ve çevre kirliliği nedeni ile kullanımları yasaklanmış veya sınırlanmış olmasına karşın halen bir çok ülkelerde önemini korumaktadır (Fazla bilgi için Vural. 1997'ye bakın). 195 1) Alevli AAS yöntemi ile kanda kurşun tayini Kanda kurşun tayini için. Organik fazın 217 nm de absorbansı MIBK (kör) e karşı okunur. (Daha ilerde açıklanmıştır). kurşun sodyum pirolidin ditiyokarbamatla komplekse alınır ve oluşan kompleks su ile doyurulmuş metilisobütilketonla (MIBK). 1998). pH: 2-4 aralığında ekstrakte edilir. alevli yöntemde duyarlığı arttırmak için yarıktı kuvars tüpü uygulaması veya grafit fırın (alevsiz yöntem) yöntemi kullanılabilir (Vural. Triton X -100 (Alkil fenoksi politoksi etanol) : 5 mi Triton X-100. 0.

deiyonize su ile %1 oranında (hacim/hacim) seyreltilmiş sulfirik asitde çözülerek 100 mi ye tamamlanır.yarıldı kuvars tüp kullanarak kanda kurşun tayini Alevli atomik absorbsiyon spektrofotometresinin (FAAS) duyarlığı. Stok kurşun çözeltisi 0. Kalibrasyon : Stok kurşun çözeltisinin seyreltilmesi ile standart karışım seri çözeltileri hazırlanır.atom yakalama tekniği uygulanarak aletin duyarlığı arttırılır. STAT) uygun bir düzenekle alevin üzerine yerleştirilir ve alevin yarıklı kuars tüpün yarıkları arasında geçmesi sağlanır. Standart kurşun çözeltisi (10 |ug/ml). 0. 20. 80 ve 100 p. yakut asetilen-hava karışımı.4 mi ve 0. Okunan absoıbans. Cihazın sıfır ayarı suda doyurulmuş MIBK ile yapılır. Yarıklı kuars tüpün kaplanması: Bu amaçla % l'lik lantanyum klorür çözeltisi yarıklı kuars tüp üzerine FAAS çalışır durumdayken püskürtülür. günlük hazırlanan kalibrasyon eğrisinden değerlendirilir. Bu şekilde 20 dakika tüpün alt kısmı. Y. Bu 196 amaçla kullanlan yarıklı kuarz tüp (Slotted Tube Atom Trap. 0. Kuars tüpün ışık yolunu kapatmaması için yatay ve dikey ayarlar yapılır.1 mi. Kullanılan atomik absorbsiyon spektrofotometresinin koşullan : Lamba akımı : 5 mA.159 g Pb (NO. 197 Bu standart çözeltilere.5 mi alınarak deiyonize su ile 5 mi ye tamamlanır. 1998). 3) AAS .2 mi.Alevli atomik abrosbsiyon spektrofotometresinde (FAAS) yarıklı kuvars tüp . analizi yapılan ve atomize edilen metal atomlarının ışık yolu üzerinde yarklı kuarz tüp kullanımı ile daha yoğun ve daha uzun süre kalmasına dayanmaktadır. kan örneğine uygulanan işleme tabi tutulur. Aletin sıfır ayarı MIBK'e karşı yapılır. 10 dakikada tüpün üst kısmı kaplanır. Organik fazın absorbansı okunur. Teknik : Yarıklı kuarz tüp (hazır olarak sağlanır).. açıklandığı şekilde %l lik lantanyum klorürle kaplanır. ve ark. Böylece 5 mi kan ile çalışıldığında 0. 0. Bu çözelti 1 mg/ml kurşun içerir. 40. Çözeltiden 0. dalga boyu 217 nm. 0. yarık (slit) genişliği : 1 nm.-*)?.3 mi. Bu kaplama sayesinde tüp ısıya daha dayanıklı hale getirilmiş olur. 1 mi stok çözeltisinin deiyonize su ile seyreltilmiş %1 lik nitrik asitle 100 mi ye seyreltilerek hazırlanır. yarıklı kuarz tüp-atom yakalama tekniği kullanarak arttırılabilir. Bu yöntemin prensibi. . Absorbansa karşı konsantrasyonlar işaretlenerek kalibrasyon grafiği hazırlanır.5 kez arttırılabilir (Duydu. 60.g/100 mi konsantrasyonda karışıma karşılık gelecek standart çözeltiler hazırlanmış olur. Daha önce açıklanan MIBK ile selasyon oluşturduktan sonra ekstraksiyonla kurşun tayinine göre duyarlık 2.

1998). ALA'nın etil asetoasetat ile kondensasyonu sonucu oluşan 2metil-3-karbetoksi-4-(3-piropiyonik asit) pirolun (kısaca ALA-priol). idrardaki kurşunun sodyum dietilditiyokarbam (SDDC) ile selasyon oluşturması ve MIBK fazına alınarak. Bu nedenle idrarda organik kurşun (PbO) ve anorganik (inorganik) kurşun (Pbl) atılmının 198 ayrı ayrı tayini ve oranları (PbO/Pbl). önce 1 mi alınarak deiyonize su ile 100 mi ye tamamlanır (1 mg/100 mi). bir kısmı da anorganik kurşun iyonu şeklinde atılır. yarıkıl kuarz sistemini içeren FAAS ile de duyarlığın arttırılması için kullanılabilir. Kalibrasyon eğrisi için. etil asetat ile ekstrakte . Total kurşun atılımı ise genel kurşun maruziyetinin bir ölçüsü olarak kullanılır. Y. anorganik ve organik kurşun olarak tayin edilebilir. Organik faz. İdrarda total kurşun (PbT) tayini : 10 mi idrar numunesi.g/ml lik standart kurşun çözeltileri hazırlanır. Organik fazın absorbansı su ile doyurulmuş MIBK 'a karşı 21 7 nm de okunur. Seyreltik amonyak çözeltisi ile pH 7 ye aralanır. Ve ark. doğrudan FAAS'de absorbansının ölçülmesidir. 199 İdrarda ALA tayininde prensip. çözelti bir ertene aktarılarak 1 mi 1 M dibazik amonyum sitrat ilave edilir. Pb maruziyetinde idrarda Ö-ALA tayini İdrarda 5-aminolevülinrik asit (ALA) artışının kurşun maruziyetinin tanısında kullanılabileceği (biyomarker) 196O'Iı yıllardan beri bilinmektedir. 4) İdrarda FAAS ve FAAS-STAT kambinasyonu ile kurşun tayini Bu yöntemin prensibi. Not : Aynı yöntem. Organik kurşun (tetra etil kurşun gibi) bileşiklerine maruziyette. 130°C da 90 dakika bekletilir. asit dijestiyon fırınının özel tüplerine konur ve 5 mi konsantre nitrik asit ilave edilir. daha önce açıklanan MIBK'la olan şelasyon-ekstraksiyön işlemi uygulanır. stok kurşun çözeltisi 100 mg/100 mi. Standart çözeltilerden 10 mi alınarak. Süre sonunda. yarıklı kuarz tüpü içeren FAAS cihazına çalışırken püskürtülür ve 217 nm de absorbans okunur. Kalibrasyon eğrisinden konsantrasyon hesaplanır.Kanda kurşun tayini yapılırken. Elde edilen absorbanslara karşı konsantrasyonlar işaretlenerek kalibrasyon eğrisi hazırlanır.g/ml ve 7 u. 2 mi %3 SDDC ilavesinden sonra 2 mi MIBK ile ekstrakte edilir. Kandaki ALA ile idrardaki ALA konsantrasyonu arasında doğrusal bir ilişki olduğu gösterilmiştir. Bu çözelti uygun şekilde seyreltilerek 0. İdrarda kurşun total.5 u. dietil kurşun gibi) şeklinde. organik kurşun bileşikleri ınarııziyetin bir ölçüsü olarak değerlendirilebilir (Duydu. Uygulamada idrar ALA konsantrasyonunun tayini daha çok kullanılmaktadır. kurşunun bir kısmı organik kurşun metabolitleri (trietil kurşun. idrarda total kurşun tayini yöntemi uygulanır.

B 200 tüpünden elde edilen absorbans A tüpünden elde edilen absorbans dan çıkarılır ve elde edilen absorbans değerine karşılık gelen ALA konsantrasyonu standart eğriden hesaplanır. Her iki tüpe de 2 mi Ehrlich reaktifi ilave edildikten sonra 10 dk. hem metabolizmasında oluşan porfirinlerin atılımının hızlandığı yıllardan beri bilinmektedir. Distile su ile 100 mi ye tamamlanır. 3000 rpm'de santrifüj edildikten sonra üst fazda kalan etil asetat dan 2'şer mi alınıp ayrı tüplere aktarılır. 3. 5.6) ilave edilir. Tüpler soğutulduktan sonra her ikisine de 3'er mi etil asetat ilave edilir ve elde çalkalanarak ALA-pirol ekstrakte edilir.2 mi etil asetoasetat ilave edildikten sonra her iki tüp vorteksle karıştırılır (etil asetoasetat ilave edilen tüp blank olarak kullanılır). Bu çözelti +4°C de en az 2 ay dayanıklıdır. 2. bekletilir. İdrardaki ALA konsantrasyonunu tayin etmek için etil asetoasetat ilave edilen (A) ve ilave edilmeyen (B) tüplerinin absorbansları ayrı ayrı ölçülür. Bu porfirinlerin çoğu protoporfirin şeklindedir. 0. 1) İdrarda uroprofinin tayini : Yöntemin prensibi.6.6): 70 mi su üstüne. Porfirinler arasında en çok uroporfinin ve koproporfinin atılımı araştırılır.0. numunelerde ALA tayininde açıklanan işlemler aynen uygulanır ve 553 nm de okunan absorbanslara karşı konsantrasyonlar belirlenerek kalibrasyon eğrisi hazırlanır. Glasiyal asetik asit ile 100 mi ye tamamlanır.6.6 g sodyum asetat trihidrat ilave edilerek çözülür. Böylece 0. 1. Kurşun maruziyetinde porfirinlerin tayini Kurşun maruziyetinde.7 mi glasial (konsantre) asetik asit ve 13. Ehrlich reaktifi : 30 mi glasial asetik asit üzerine 1 g p-dimetilaminobenzaldehit ve 5 mi %60 perklorik asit ilave edilir. 1. 5 ve 6 mi stok çözeltiden alınarak su ile 100 mi ye seyreltilir. beklenir ve 553 nm de absorbansları okunur. 0. idrar örneğine disodyumhidrojen fosfat (Na2HPO4) ve kalsiyum klorür (CaCl2) ilavesiyle çöken porfirinlerden.5 ve 3 mg/100 mi konsantrasyonlarda standart çözeltiler hazırlanmış olur.edilmesi ve Erhlich reaktifi ile verdiği viyole rengin absorbansının 553 nm de ölçülmesine dayanır. Teknik : Kapaklı 2 ayrı tüpe l'er mi idrar ve l'er mi asetat tamponu (pH: 4. .5. Asetat tamponu (pH: 4. Eritrositlerdeki protoporfirinin artışı kurşun zehirlenmesinin tanısında biyolojik indeks olarak kullanılır. Ayrıca kurşun maruziyetinde eritrositlerde porfirinlerin de düzeyi artar. 3 dk.3. Tüplerin her ikisi de kaynayan su banyosunda 10 dk. Tüplerden birine 0. Standart ALA çözeltileri. Kullanılan reaktifler : Stok ALA çözeltisi : 50 mg/100 mi (suda) konsantrasyonda hazırlanır.2. uroporfirinler kalsiyum fosfat üzerinde absorbe olur. Kalibrasyon doğrusu : Daha önce hazırlanmış olan standart ALA çözeltilerine.

401 ve 430 nm de 0.5 N-HC1 içinde çözülür. 380. Çözeltinin pH sı 5-5. Tekrar vorteksle 10 dakika karıştırılarak santifüj edilir.5'e ayarlanmış olmalıdır. Eter fazına / mi 0. 1 mi 1 M asetik asit. 405 ve 430 nm de absorbansları okunarak.1 NHCI ile ekstraksiyonu 5 kez tekrarlanır. 401 ve 430 nm de absorbanslar spektrofotometrede okunur. 2) İdrarda koproporfınin tayini Yöntemin prensibi: Asitlendirilmiş idrardan koproporfırinler eter ile ekstrakte edilir. sulu faz atılır. Sulu faz atılır. 201 Üst faz atıldıktan sonra tüpe 2 mi 0. Kalıntıya 2 mi su ilave ederek.0'e ayarlanır. 380. Hg koproporfirin/ml ekstraktı = 0. Üst faz atılır. Teknik : 5 mi idrar örneği deney tüpüne konarak.Çökelek hidroklorik asitte çözülür ve 380. İdrarda koproporfırin konsantrasyonu aşağıdaki formülle hesaplanır. 15 mi lik santifüj tüpüne pH sı ayarlanmış idrar örneğinden 2 mi konur.karıştırıldıktan sonra 30 dakika bekletilir 10 dakika santifüj (2000 dak/devirle) edilir. Üzerine 2 damla %5 lik Na2HPO4 ve 2 mi 1 N NaOH ilave edilir. alt faz süzülür. Çözelti spektrofotometre küvetine aktarılarak.1 N HC1 ilave edilerek çalkalanır. Birleştirilen asit ekstraktları 5 dakika 2000 devir/dakikada santrifüj edilir.3. 30 mi eter ilave ederek. Eter fazı 0.5 . vorteksle karıştırma ve santrifüj işlemi tekrarlanır.1 NHCl'e karşı absorbansları okunur. Eter fazı temizleninceye kadar su ile yıkama (ekstraksiyon) işlemi bir kaç kez daha tekrarlanır. Fazlar ayrıldıktan sonra. 405 ve 430 nm de 0. Üst faz. Üst faz atılır. Teknik : Bir ayırma hunisine 15 mi idrar örneği alınır.(A^so + A430)] 202 5 Toplam koproporfirin ()J.817 [2xA40ı . eter fazına 10 mi su ilave ederek tekrar çalkalanır.g)= (koproporfirin (u. Vorteksle karıştırıldıktan sonra 30 dakika bekletilir 10 dakika santrifüj. 1 cm lik spektrofotometre küvetine konarak.1 N HC1 ile ekstrakte edilerek. 1 mi glasial asetik asit ilave ederek. 380. numunenin pH si 2. 2000 dak/devirle santrifüj edilir. 4 mi 1 M sodyum asetat ilave edilir.1 N NaOH ilave edilir. Sonuçlar kreatinin'e göre düzeltilir. konsantrasyon hesaplanır. Uroporfirin miktarı aşağıdaki formülle hesaplanır : u.831 x [ 2 A405 (A380+ A43o) ] Burada : A absorbansı göstermektedir. Eter fazının 1 mi 0.5 N-HCl'e karşı absorbansları spektrofotometrede okunur.g uroporfırin/ml = 0. huninin ağzı kapalı olarak 2 dakika çalkalanır. Çökelek 10 mi 0.g)/ml ekstrakt x------) x .

g/100 mi arasında olması absorbsiyonun arttığını gösterir. koproprofınin konsantrasyonu kreatinine göre düzeltilmelidir. 150-500 (j.g/1 kabul edilebilir.g/1 arasında ise artmış kabul edilir. 1500 |J.75 nmol/1. Zehirlenme olaylarında bu miktar 250 ja. 20-40 mg/l kabul edilebilir.g/1 üstüne çıkar. İdrarda kurşun atılımı daha uzun süreli maruziyetlerin gösterilmesi için daha uygun bir kriterdir.g/1 kabul edilebilir.g/1 olarak normal kişilerde 0-150 ja. yetişkin ve çocuklarda kurşun düzeyi 100 mi kanda 0-40 (ag arasında değişir. [Anabilim Dalımızda çevresel ve mesleki kurşun maruziyetinin araştırılması ile ilgili çalışmalar ve bulguları içeren literatürler kitabın sonunda verilmiştir]. 500-1500 ng/1 artmış. Kan kurşununun %90'ı eritrositlerde toplanmıştır. 80-150 (j. 40 mg/l ise tehlikeli. idrar. Bu nedenle maruziyet derecesi ve kurşun entoksikasyonlarda biyolojik indeks olarak hem metabolizması ara. kurşun absorbsiyonunun derecesini gösterir. Özellikle organik kurşun bileşiklerine maruziyette total kurşun tayini yanında anorganik kurşun ve organik kurşun tayini de önem taşır. Vücutta toplam kurşun birikiminin yaklaşık %2 si kanda bulunur. Porfırinler ve ALA için normal ve yüksek değerler ise : a) İdrarda ALA (mg/1) : 0-6 normal. İdrarda devamlı kurşun atılımı yüksek miktarda kurşun alınmasını gösterir.mol/l üstüne çıkar. Rutin çalışmalarda. 203 Şiddetli zehirlenmelerde ve tehlikeli durumlarda kan kurşun düzeyi 120 Hg/100 mi kan üstüne çıkar. Kurşun abrosbsiyonu ve kurşundan etkilenmenin tanısında en iyi kriter kan kurşunun tayinidir.g/100 mi kan). İdrarda litrede 80 p.15 24 saatlik idrar mi Alınan idrar örneği "spor" idrar örneği olduğu için. toplam koproprofinin miktarından önce. Yapılan araştırmalara göre normalde kurşuna mesleki olarak maruz kalmayan kişilerde. 150-200 jj. ürünleri olan dALA ve porfirinlerin de analizi yapılır.g kadar kurşun normal.(0-40 fJ. Kandaki kurşunun 80-120 u. c) Eritrosit protoporfırin düzeyi ise normal kişilerde 0-0. 204 . b) İdrarda koproporfırin III (KP III ise) p. kan kurşun düzeyinin ölçülmesi yakın zamanda kurşun maruziyeti için bir indekstir. mesleki maruz kalanlarda ise 1. çevre kirliliğine bağlı olarak. saç.5 |j. Analiz sonuçlarının yorumu Kurşuna maruziyet derecesinin belirlenmesinde biyolojik materyalde (kan.g/l üstü ise tehlikeli. 6-20 mg artmış. Kurşun maruziyetinde "hem" metabolizması da etkilenir. kemik gibi) kurşun tayini.g/1 arasındadır.

deri veya ağıza temasla veya ağız yolu ile sindirim yoluna geçmesi ile meydana gelen zehirlenmeler şeklinde olmaktadır. Bu nedenle yukardaki koşullarda çalışırken. Amonyak. Patlayıcı maddelerle çalışırken de korunma gözlüğü takmak zorunludur. Bu nedenle bu metallerin kırıntıları açık havada bırakılmamalı. kişi derhal laboratuvardan uzaklaştırılır ve yatırılarak sıcak tutulur. Bu gibi durumlarda ilk yardım olarak laboratuvarda hemen uygulanması gereken önlemler vardır. hastanın bu ilk yardımdan sonraki durumuna bağlıdır.EK-1 LABORATUVARDA İLK YARDIM Kimya laboratuvarlarında çeşitli nedenlerle kazalara rastlanmaktadır. hiç olmazsa normal bir gözlük takmak yerinde olur. su banyosu yerine yağ veya kum banyosunda yapılmalıdır. En iyisi. korunması gereken en önemli organ gözlerdir. Arkadan. mümkün olan aperey (Şekil 23) görülmektedir. bir yanık pomadı (vazelin v. Ayrıca bunlarla yapılan reaksiyonlar. Yangın çıktığı taktirde yanabilen 205 her şey uzaklaştırılır. kullanılan apereylerin kırılması. Hafif şok görüldüğünde çay veya kahve verilebilir. 2) Eter ve diğer uçucu yanabilen organik çözücülerle çalışırken bunların yanında alev bulundurmamalıdır. Solunumu zorlayan elbise. Tıbbi bir bakım gerekip gerekmediği.s ) sürmelidir. sodyum bikarbonat çözeltisi ile. Bilinmeyen bir maddenin patlayıcı olup olmadığını. otoklav) kullanırken. patlaması ile ilgili olabildiğii gibi. Metalik sodyum ve potasyum bu tür kazalara yol açan iki metaldir. ilk yapılacak iş bol su ile temas yerini yıkamaktır. 3) Gaz veya çözücü buharlar ile çalışırken inhalasyon yolu ile bir zehirlenme olduysa. Her kimya laboratuvarında çalışanların bilmesi gereken bu önlemler aşağıda açıklanmıştır: 1) Laboratuvarda çalışırken. Özellikle. deri veya gözün kimyasal madde buharı veya kendisi ile temasında. yangın bombası kullanmaktır. Alev üzerine ıslak paçavra veya karbon tetraklorür dökerek yangın söndürülür. gözde bu durum olduysa tıbbi bakım da yapılmalıdır. lavabo veya çöp sepetlerine atılmamalıdır. hidroklorik asit buharı ile hafif bir inhalasyon halinde bile hasta hemen hastaneye yollanır veya doktor çağrılır. Bu metaller miktarlarının 15-20 misli alkolle yok edilmeli veya orijinal şişeleri içinde saklanmalıdır. Çoğunlukla bu maddeler cilt üzerinde tahriş edici etkiye sahip olduklarından yıkama işleminden sonra. eğer asit özellikte bir madde ise. göz. saat kayışı gibi eşyalar gevşetilir. bu maddenin az bir kısmı metal spatülle alevde ısıtılarak anlaşılabilir. Yıkama için her laboratuvarda bulundurulması. Vakum veya yüksek basınç altında çalışan apereyleri (vakum desikatörü. kalevi bir madde ise seyreltik asetik asitle temas yerini yıkamak gerekir. kalın camlı sağlam bir korunma gözlüğü takmahdir. 4) Ağız. çoğu kez çalışılan toksik kimyasal maddelerin inhalasyonu. patlama tehlikesi olasılığına karşı. Bu kazalar. .

7H2O) ve 3 n sitrik asit BP soğuk suda eritilerek bir litreye tamamlanır (Bu çözelti bozulduğunda kullanılmamalıdır).88) su ile 15 kere sulandırılması ile elde edilen seyrettik amonyak. Aynı şekilde (B) çözeltisinden de 50 mi alınarak ikinci bir şişeye konulur ve "SİYANÜR ANTİDOTU B" yazılır.Göz yıkama şişesi 206 5. Ani bir zehirlenmede.sülfat (FeSO. Deri üstündeki iyot lekeleri de. bu maddelerin özel antidotlarının bulunması gerekir. 8) Ayrıca büyük laboratuvarlarda. siyanür tuzları ve nitrillerle (hidrolizle HCN verirler) oluşan zehirlenmelerde. Burada önemle belirtilecek nokta şudur: Siyanür zehirlenmesinde ancak yukardaki şekilde bir ilkyardım laboratuvarda uygulanabilir.Şekil 21. 240 mi gliserinle pasta haline getirilir ve bundan yanık kısma doğrudan doğruya sürülür. yanık yer %3 bakır sülfat ile yıkanmalıdır. Özel antidotlar: Korozif ve zehirli kimyasal maddelerle çalışan laboratuvarlarda. İntravenöz olarak antidot uygulamasını ancak doktor yapabilir. hemen ilk yardım olarak hastaya verilebilir. B) 60 g susuz Na2 CO3 bir litre suda çözülür. Bunun dışında hemen doktora başvurmalıdır. 207 6) İyot içilmesi halinde. formik asit. Ayrıca 1 hacim amonyağın (d: 0. 200 g magnezyum oksit. hem de siyanürle toksik olmayan demir bileşiği oluşturur. A) 158 g demir-2. solunum zehirlenmelerinde yapay solunum yaptıran apereyler bulundurulması da yararlıdır. aşağıdaki şekilde hazırlanan antidot karışımı. derhal % l'lik sodyum tiyosülfat içilmelidir. Bu şekilde. brom. bu iki şişe içindeki çözelti birbiriyle karıştırılır ve hastaya içirilir. b) Hidrosiyanik asit. su ile 1000 mi ye tamamlanır. aynı şekilde sodyum tiyosülfat çözeltisi kullanarak uzaklaştırılabilir. hidroflorik asit ve benzeri. Üstüne açıkça okunacak şekilde "SİYANÜR ANTİDOTU A" yazılı bir etiket yapıştırılır. Örneğin: a) Brom. demir-2-hidroksit hem emetik olarak etkir. formik asit ve hidroflorik asitle oluşan yanık şiddetini azaltmakta yararlıdır. (A) çözeltisinden 50 mi geniş ağızlı ve polietilen kapaklı bir şişeye konur. diğer yakıcı asitlerle oluşan deri yanıklarının tedavisinde (magnezyum+gliserin) pomadı kullanılabilir. 7) Fosforla cilt yanmalarında. 9) Amonyak tamponu (pH : % ): g amonyum 40 mi 5 M amonyak içinde çözülür. 208 EK-2 ÖNEMLİ REAKTİFLERİN HAZIRLANMASI .

Bakır sülfat çözeltisi (Reinsch deneyi Hg için) : 5 g CuSO . . . 100 mi %25 etil alkolde çözülür.1 g HgO 10 damla %25 HNO3 içinde çözülür. . fosforlular için) : 0. Bu şekilde hazırlanan alkol standardı %2 liktir. Dragendorff reaktifi : a) 2 g bizmut subnitrat. Kullanırken 10 mi (a).OH. b) 40 g potasyum iyodür 100 mi suda çözülür. Berrak kısım kullanılır. 25 mi (a) çözeltisi ile karıştırılır.6 g Sodyum asetat ve 6 mi asetik asit yeterli miktarda suda çözülür ve su ile 1000 ml'ye tamamlanır.75 g p-nitroanilin 10 mi suda çözülür ve 20 mi konsantre HCI ilavesinden sonra 250 mi ye tamamlanır.8 g H BO (borikasit).4) : 24. 10 mi (b). Alkollü potasyum hidroksit çözeltisi : 35 g K. Bromlu su : 5 g sıvı brom cam kapaklı bir şişeye konarak 100 mi su ilave edilir. Kullanmadan hemen önce 1. 100 mi suda çözülür. 5 H O.53 mi absolü mutlak etil alkol hassas bir pipet veya büretten ilave edilir. 100 mi 1 N HCI de çözülür.Distile su ile 500 mi ye tamamlanır. 6 H O.05 g bromfenol mavisi 10 mi asetonda çözülür ve 100 mi %1 AgNO3 (Aseton + su : 1 + 3 da hazırlanmış) ile karıştırılır. .HNO3) çözeltisi : 0. 20 mi asetik asit ve loo mi su karıştırılır. Bromfenol mavisi reaktifi (TLC de org. 2. Borat tamponu (pH 9. b) %5likNaNO3 (suda). Civa-2-klorür (veya bromür) çözeltisi (Gutzeit deneyi) : 0. 20 mi distile suda çözülür. Su ile 100 mi ye tamamlanır.5 mi (b) çözeltisi.70 g saf potasyum dikromat 150 mi distile suda çözülür.': . Diazo çözeltisi (fenol tayini için) : a) p-nitroanilin çözeltisi : 0. Saf etil alkol ile 1 litreye tamamlanır. Asetat tamponu (pH 5) : 13. Brillant green (yeşili) reaktifi : 1 g Brillant yeşili. 0.2 N NaOH ile 1 litreye tamamlanır. Alkol Standart çözeltisi: 100 mi lik balonjojeye 50 mi distile su konur.280 mi saf konsantre sülfürik asit yavaş yavaş karıştırılarak ilave edilir. Cıva nitrat çözeltisi (Barbitüratlar için) : (HgO .. Bu sırada büret veya pipetin ucu su yüzeyine çok yakın olmalıdır. Raktif 2 günde bir yenilenmelidir.Ansties reaktifi : 3. 25 mi asetik asit ve 100 mi suda çözülür.. 209 Demir-3-klorür (ferri klorür) çözeltisi : % 5 lik : 5 g FeCI3 .05 g bromfenol mavisi 10 mi asetonda çözülür ve 100 mi ye tamamlanır.2 N NaOH ilave edilir. Bu çözeltiden 80 mi alınarak tekrar 20 mi 0.

! '* Kobalt nitrat çözeltisi (Barbitüratlar için) : 1 g kobalt nitrat veya kobalt asetat 100 mi susuz metil alkol içinde çözülür. 210 İyot çözeltisi : a) Genel ( %2 ): 2 g iyot ve 4 g potasyum iyodür 100 mi suda çözülür. İyodoplatinat çözeltisi : 1 g platin klorür 10 mi suda çözülür ve 200 mi % 30 luk Ki içine ilave edilir. (Fehling II) Kullanılmadan önce. 2 g Ki ilave edilir. 17. 25 mi % 30 sülfürik asit (hacim/hacim).Fehling reaktifi : a) 35 g CuSO . b) 5 g Sodyum hidroksit. . Kurşun asetat çözeltisi : 10 g kurşun asetat suda çözülür ve 100 mi ye tamamlanır. Su ile 200 mi ye tamamlanır. Mandelin reaktifi : 1 g amonyum vanadat 100 mi konsantre sülfürik asit içinde çözülür. N-iyot çözeltisi: 12-13 g I ve 20-25 g Ki 100 mi suda çözülür. Karışım karanlıkta saklanmalıdır.2 potasyum dikromat (suda). Kahverengi şişede saklanır. b) Seyreltilmiş fenol standardı : 1 mi stok fenol çözeltisi su ile 100 mi ye seyreltilir. Flourscein reaktifi (İTK için): 0.5 g saf fenol 10 mi suda çözülür ve 4 mi konsantre HCI ilavesinden sonra su ile 500 mi ye tamamlanır.1 g sodyum molibdat 100 mi konsantre sülfürik asit içinde çözülür: Gibbs reaktifi : 0. (Fehling 1).6-disüIfonik asit) su ile 100 mi ye tamamlanır. Fröhde reaktifi: 0. Bu çözelti 1 mi de 10 mikrogram (jag) fenol ihtiva eder. ■■ ■ ■■ Kromotropik asit çözeltisi : 0.8-dihidroksi naftalin-3. 25 mi % 20 perklorik asit (ağırlık/ağırlık) ve 25 mi % 50 nitrik asit (hacim/hacim) karıştırılarak hazırlanır.5 lik HNO te çözülür. Fenol çözeltisi : a) Stok (Standart çözelti): 0. 45 mi % 20 perklorik asit (ağırlık/ağırlık) ve 50 mi % 50 nitrik asit (ağırlık/ağırlık) birbiriyle karıştırılır. FPN reaktifi : % 5 ferriklorür. < ■ . Cam kapaklı renkli şişede ve buzdolabında saklanmalıdır. iki çözelti eşit hacimde karıştırılır. Çözeltinin rengi kahverengiye dönüştüğünde kullanılmaz.04 g flourscein 100 mi etil alkolde çözülür.5 g kromotropik asit (1. Forrest reaktifi: 25 mi % 0.6-dibromokinon-klorimid 25 mi % 95 etanolde çözülür. : Kinin-KI reaktifı (Bizmut için): 1 g kinin sülfat 100 mi % 0.5 g senyet tuzu (sodyum potasyum bitartarat) 50 mi suda çözülür.1 g 2. 5 H O 50 mi suda çözülür. İzopropilamih çözeltisi (Barbitüratlar için) : 5 g izopropilamin 100 mi susuz metil alkol içinde çözülür.

Gerektiğinde hafifçe ısıtılır.Marme reaktifi : 30 g kadmiyum iyodür ve 60 mg potasyum iyodür 180 mi suda çözülür. Çözünmenin tamamlanması için hafifçe ısıtılmalıdır. Mayer reaktifi : 1. b) (Asitli çözelti) : 1 g madde 40 mi konstantre H SO ihtiva eden 100 mi seyreltik asitli suda çözülür. HgCI) ve 5 g potasyum i>odür 100 mi suda çözülür. b) 1 g PdCl . 100 mi suda çözülür. 211 Nessler reaktifı : a) 2 g HgCl2 6 g Ki ile birlikte az miktar suda çözülür. 250 mi 0.22 g PdCl . Kullanılmadan hemen önce hazırlanmalıdır. Bir gece bekletilir. N-l-naftiletilendiamin reaktifi : 100 mg N-1-naftiletilendiamin etil alkolde çözülerek.01 N HCrde çözülür. 12 g KOH bu çözelti içinde çözülür. 20 mi konsantre nitrik asitle çözülür ve eşit hacimde su ilave edilerek karıştırılır.0 mi fosforik asit (H PO ) ilave edrek karıştırılır. 7. Millon reaktifi : 10 g civa. az miktar doymuş HgCU ilave edildikten sonra su ile 100 mi ye tamamlanır. .Bu çözeltinin 0. Palladyum klorür çözeltisi (CO için) : a) 0. dekante edilerek berrak kısım kullanılır. Pikrik asit çözeltisi (alkaloidler için) : Suda doymuş çözeltisi hazırlanır. c) (Asitli çözelti) :1 g madde 100 mi konsantre H SO içinde. Potasyum permanganat çözeltisi : a) (Kromotropik asit deneyi için ): 1. . • Marquis reaktifi : 3 mi konsantre asite 3 damla % 40 lık formaldehit (formalin) damlatılır.5 g potasyum iyodür ve 1. b) 3. Karıştırıldıktan sonra 100 ml'ye tamamlanır.H O 100 mi seyreltik HC1 de (35 mi konsantre HC1 su ile 100 mi ye tamamlanır) çözülür.7H O. 17 g KOH az miktar suda çözülerek eklenir.5 g selenyöz asit 100 mi konsantre sülfürik asitte çözülür. Potasyum iyodür-Na2 SO3 (Reinsch deneyi için ) : 5 g Ki ve 20 g Na2 SO. Mecke reaktifi (alkaloidler için) : 0.5 g KmnO4.25 g cıva-2-klorür (HgCl2) 80 mi su da doymuş HgCl2 çözeltisinden bu karışıma hafif kırmızı bir çökelelek meydana gelinceye kadar karıştırılarak ileve edilir. p-dimetilamin benzeldehit reaktifı (alkaloidler için) : a) (Alkollü çözelti) : I g madde. 100 ml'ye tamamlanır. 100 mi etil alkolde çözülür ve 2 damla konstantre sülfürik asit damlatılır.5 mi % 85 fosforik asit içinde çözülür ve su ile 50 mi ye tamamlanır.4 ml'sine 20 mi glasial asetik asit ve 2.4 g civa-2-klorür (merküri klorür. Potasyum triiyodür ( KI-I) çözeltisi (asitli) Mikrokristalizasyon için : 10 g iyot 35 g Ki 100 mi suda çözünür.

b) Mikrokristalizasyon için: 2 g KMnO4 su ile 100 ml'ye tamamlanır ve 5 damla H PO ilave edilir. "Carboxyhemoglobin. R. b) 0. (1988) "Trace Element Analyse in Forensics" in Development in Analytical Methods in Pharmaceuticals.S. (1991). Lanchote. A. London.. Gagliono Candela. 2.A."... (1975)..Soğuduktan sonra. 213 KAYNAKLAR Basclt... Frigeno A. J. Volume 1.A. 212 Rhodamin B : a) (İTK'de püskürtme reaktifi): 0.187 gNaHPO.H. C orvalho. (1980).Bulanıklık veya çökelek oluşması halinde atılır.2H2O distile su ile 100 mlye tamamlanır. Occup-environ..2): a) 1. Piemento G. California Biomedical Publieations. Schiff reaktifi : 0. New York. 20 mi (a) ile 980 mi (b) çözeltisi karıştırılır. 120 mi M hidroklorik asit ve 40 g hidrate ferriklorür eklenir.Zehirli olduğu için pipet kullanılmamalıdır. 964-978. E. Isolation and Identification of Drugs Vol. (Eds) Plenum Press. "A new derivatization. Clarke..C. the Pharmaceutical Press. 397-405.C. V. Biological Monitoring of Industrial Chemicals. Davis. Methemoglobin and Sulfhemoglobin" in Grad\\ohls Clinical Labaratory and Diagnosis.. S. Arch. procedure for the analysis of hippuric acid and m-methyl hippuric acid by gas chromatography" Int. Trinder reaktifi : 40 mg merkürik (Hg) klorür 850 mi suda çözülür. R. (1980).V. Borriello.C. b) 90 g sodyum hidroksit 300 mi suda çözülür. Santos. (c) çözeltisine tamamen soğuk (b) çözeltisi ilave edilir ve karıştırılır sonra (a) çözeltisi ilave edilirken devamlı karıştırılır. Marigo M.45 g gümüş nitrat 200 mi suda çözülür.G.C. Mosby Coınpany...1 g Rhodamin B 100 mi de çözülür. Tagliora F. Pirotannik asit çözeltisi ( CO için ) : 1 g pirogallik asit ve 1 g tannik asit 100 mi suda çözülür. Dreoss. l.Bu reaktif 6 ay daya nabilir.2 g bazik füksin veya p-rozanilin hidroklorür 120 mi sıcak suda çözülür... P.05 g Rhodamin B 100 mi konsantre HCL içinde çözülür.ondon. Bauer.D. su ile 1000 mi ye tamamlanır. Saint Louise the C.C. c) 1. R. R. Bonato. C. b) Talyum için: 0. Qtıeiraz. 20 mi distile suda çözülmüş 2 g anhidr sodyum sültlt ve 2 mi konsantre HCI ilavesinden sonra ağzı sıkı kapalı şişede saklanır. 63: 33-37. O. Biomedical and Forensics Sciences.L. .1 M sitrik asit. Sitrat tampon çözeltisi (pH:2. 67-74. . Health. Scott-Wilson reaktifi : a) 5 g cıva-2-siyanür 300 mi suda çözülür..

Curry. Donike. (1986). M.. 50-64. I'. Ordog. Anal. (1998). Gadamers Lehrbuch der Chemischen Toxikologie und Anleitung zur Ausmittelung der Gifte. Band I. Uysal. A. Springfield Illinois.S. Toxicol. 60: 395-401. Brown.. II 3. The Royal Society of Chemistry. Kav e. Advances in Forensic and Clinical Toxicology. A. 2. Ellenhorn. Preuss Fr. R. M. analitik: 6) A. Toxkol. N. (1969).. VVasserberger.37-46. N. Erdem.. (Edt). Süzen. \Villiams & Wilkins a VVaverly Company. Vural. de. S. 263-287. London:99-119. Sayal. "A comparison of a commercial microdifussion method and gas chromotography for ethanol analysis" J. J..... (1961).Widdop. Işımer. M. Emerson.. Beauftragter für Dopinganalytik Des Bııııdesinstitüts für Sportvvissenschaft... (Edt).Vural. F.Ü. Flanagan.J. (1988). Schvvald.. C. N.Ü. Fen Fak.. S. A.C. (1996)..... S.. (1998) "Urinary excretion of lotal and inorganic lead in tetraethyl exposed workers" Bull: Environ. (1998).28(l).. Contam.R... Aydın.Derg. N. Y. "Haşiş içindeki majör kannabinoidler olan THC. S. White P.Yayınları. Duydu.. E. "Alcohol Analysis" in Essentials of Forensic Science. CBD'nin İTK ve kapiler gaz kromatografisi yöntemleri ile tayinleri" GATA Bülteni. Ulucanlar Matbaacılık Sanayii. Y. B. Duydu.S. Vural. (1967).. (no. Fak . 214 Craf. Feldstein. H. S. Y.. Fak. (1972). 14: 211-212. A. 292-296. Vandenhoeck & Ruprecht in Göttingen.A. London. WHO Genova.... N. Ohio. Vural. Ellenhorn's Medical Tosicology.. (1995). Vural.Ecz. Toksikolji Laboratuvar Kitabı. Cüley. İM. Charles & Thomas publisher. Braitwaite. Duydu.Cox.. Handbook of Emergency Toxicology.. baskı. 38. (1997).. 2. Yayınları. (1975). Gündüz. R. T. Instrümental Analiz. Basımevi. Basic Analytical Toxicology. (1990).. G. Crifasi.. (1999) "A modified method for dctormination of hippuric acid in urine by HPLC" Ankara Ecz. "List of doping classes and methods".. A. J. N. Duydu. . baskı. Ankara. Academic Press. Y. press. Süzen. baskı.. A. "Methods for the Determination of Carbon Monoxide" in Progress İn Chemical Toxicology Stolman. No: 37)..A. R. A.. Wolff. V. "Urinary excretion of lead and 8-aminolevulinic acid in vvorkers occııpationally exposed to tetraethyl lead" Biological trace element research 63: 185-194. genel: 147. (Ankara. R..

S. 70-131.. Basımevi. 23 (1-2): 11-20. Ş. TürkHij. Vural.Ü.. B. baskı Mc Graw Hail New York . Fak.. Doğa Bilim Dergisi: Tp (7) 192-200. 578-582. Trevisan. L. Ind.C./ . Vural. Fak. Ankara Ecz. B. Thomson. The Pharmaceutical Press. A. Siegel.. Fak. Ecz. Motacedded. J. Jackson. 28.Ü. 951-969.. Poklis. 215 Vural. B.. 1-6. Capshavv. (1993) "Sık zehirlenme nedeni olan ilaçların terapötik ve toksik kan dü/eylerinin araştırılması". N.. Vural.. 103-114.F..(1994). Moss.. "A modified method for the analysis of carhon monoxide in postmortem blood".küpçü. M. .. 17: 637-642. Biyol.. K. N. Doğa Seri C. N. Güvendik. (1963). (II) 2: 190-199. 8(1): 55-68. 50. GLK ile tayini ve yöntemin trafikte uygulunmasf. Serrano. N. L. Stolman. Quattrocchi. Yayınları. London 1. 8. "Türkiye'de kullanılan klorlu fenoksiasetik asit grubu herbisitlerin idrarda tayini için bir yöntem". "Biological exposure index as a complement to the TLV". (1996). (1988)... A.. Prentic Hail. Saygı.. N. A. Toxicol. Burgaz. Z: (1978). Mec. Vural. A. "Analytical / Forensic Toxicology" in Cassarett & Doull's Toxicology Klaasser C.(1984). Der.Ü. Derg. Am.. A. Mec... "Karbonmonoksit zehirlenmesi ile ölenlerde ve sigara içenlerde karboksihemoglobin ve methemoglobin düzeyleri". No: 73). London 2..K. (1986). Ş. N. (1983). A. (1981). Mde. baskı. Pannel.D (Edt) 5.(Edt). NVilkinson. Clarke's Isolation And Identification Of Drugs. "Forensic Identification Of Controlled Substances" in Forensic Science Handbook. (!2):348-349. Der. Ecz. J. Vural. "Ankara'da hava ve insanlarda kan kurşrn seviyesinin arattırılması". N. Progress in Chemical Toxicology V:I. R... (kvıtp.. Moffat. S. (1988) "A Comparison of a microdiffusion method for ethanol and the Abbot TDx ethanol assay". V:II Saferstein. Ankara (A. J. (1986)..Ü. A. "Concentration adjustment of spot samples in analysis of urinary \enobiotic metabolites". Lowry. R. baskı. L. J. JAnal. Vural.V. Fak. G.. Ecz. (1990). F. (1996).A. L. 406-412. '"Standardization of carboxyhemoglobin by ınicrospectrophotometric method and application of the tnethod to vvorkers occupationally c\poscd to carbonmonoxide". Toxicol. Med. Anal. (1983). "Kan alkolünün (mikroyöntemle. Kahraman.. Toksikoloji.. VViddop. Academic Press.

Danışman: Prof.VRLANILAN TEZLER Aksu Şan..Ü. A. N. N. N. (Yüksek Lisans Tezi. Bahardoğan. Vural). Farmasötik Toksikoloji Anabilim Dalı Doktora Tezi. Methylmercury in hair of fishermen from Turkısh coasts. Metil Alkol Zehirlenmesinde Biyolojik Materyalde Biyokimyasal Değişikliklerin İncelenmesi (A. Ş. Toxicol. Araştırma Fonu. Dr. Alkil Kurşun Bileşiklerine Maruziyetin Biyolojik İzlenmesi (A. Saygı. Danışman: Prof. Dr. Ünlü.Ü. Dr. Süzen. (1995). Farmasötik Toksikoloji Anabilim Dalı. Alikaşifoğlu. S. \ AR. N.. Danışman: Prof.Ü. Burgaz. Vural). Adli Tıp Bülteni 1(2): 74-81.. Bazı İlaç ve Pestisitlerin Enzimatik Yıkılanma ile Postmortem Analizleri (A. Dr. Mec.Vural. A.Ü. Sağlık Bilimleri Ens. Ecz..Ü. Sağlık Bilimleri Ens.Ü. (1993). N. 24(2): 83-94. "Organik baz yapısındaki stimülanların (doping maddelerinin) idrarda İTK ve GLK ile nitel ve nicel analizleri". N.Ü. N. Vural.Sağlık Bilimleri Ens. Eczacılık Fakültesi. (1983). H. Farmasötik Toksikoloji Anabilim Dalı..Ü. Dr.. N. H. Yüksek Lisans Tezi.. (A. N. (1986).. Vural). (1989).Türkiye'de Kullanılan Dipiridil Grubu Ve Klorlu Fenoksiasetik Asit Grubu 1 Icrbisitlerin Analitik Toksikoloji Açısından İncelenmesi (A. Disiplinlerarası Anabilim Dalı. Yüksek Lisans Tezi. Postmortem Kanda Kolinesteraz Aktivite Tayininin Adli Toksikoloji Açısından Değerlendirilmesi. Bull. Vural. Y. Ergun. Vural).Ü. Vural) (A. (1995). N. Eııvinm.Ü. (1996).: Araştırma fonu. Derg. Vural. A. Contam... Doktora Tezi. Modiflye Bogen ve Gaz Sıvı Kromotografisi Yöntemleri ile Kanda Etil Alkol Tayininin Analitik Toksikoloji Açısından Araştırılması. N. "İdrarda testosteron ve epitestosteronun ince tabaka kromotografisi ve gaz sıvı kromotografısi ile tayini". (1995). İN. Vural) (A. Doktora Tezi. Fak. (1996). İN. Adli Tıp Ens. B. Proje No: 90-20-00-01). (1999).. Sayın. N. Danışman: Prof. Sayın. N. N. Danışman: Prof..Sağlık Bilimleri Ens.. H. N. Fak. (1993).. Vural.Sağlık Bilimleri Ens. Dr. Vural). 216 Duydu. Aromatik Hidrokarbonlara Mesleki Maruziyetin Biyolojik ve Çevresel Olarak İzlenmesi (A. Ecz. "Effect of time interval betvveen the traffic case and alcohol on thc legal blood alcohol limit in traffic accidents". S. Danışman: Prof. 57:315-320. Vural).Ü. FaLDerg. (1996). Dr. Danışman: Prof. 13(1-2): 65-77. Dr. . Doktora Tezi.. Proje No: 91. "Kan alkol düzeyini etkileyen faktörlerin adli tıp açısından değerlendirilmesi". Doktora Tezi. Doğanyiğit. R.Ü. Besbelli. (1983). Danışman: Prof..100007). 19(l-2):59-70. Ecz. Organik Fosforlu İnsektisitlere Mesleki Ve İndirekt Maruz Kalmanın Toksikolojik Yönden İzlenmesi (A.

Danışman: Prof. Vural). Usanmaz. Doktora Te/i.Ü.Güvendik. Araştırma Fonu No: 87-30-0012). Danışman: Prof. A. S. 195 .Sağlık Bil. \. N. N.Adli Tıp Ens. Sağ.Ü. Di. (1988) Anabolik Siteroitlerin İdrardan İzolasyonları ve Tanımlanmaları. Bil. Ecz. (A. Dr. Kara kaya. Dr. Testosteron Ve l'.Vural).Lisans Tezi.pitestosteronun GSK ile Tayini (A. Y. Vural). Ecz. 184 Alkaloidler. Saygı. Süzen. Ens. (1994). 212 Alkil fosfat. N.. 185 Alkil kurşun.Ü. 44. Ens. 196. (1982). 65. N. N. N. Türkiyede Sık Olarak Zehirlenmelere Neden Olan İlaç ve Pestisitlerin Xad-2 ile İdrardan İzolasyon Koşullarının Araştırılması ve Bir Toksikolojik Analiz Tarama Yönıeminin Geliştirilmesi (A. 104 Aldrin.Ü. A. Z. Vural. 20. Sayın. Vural). Sağlık Bil. S.Ü. 13.Vural). Alkol Hassasiyeti ve Alkol Metabolizması Enzimlerinin Postmortem Araştırılması ve Adli Toksikoloji Açısından Değerlendirilmesi (A.Tümtürk. 64. (1998). . Ens. 211.Ecz.Ü. 36. Toksikoloji Kürsüsü Doktora Te/i. 194. İş Yeri Ortamında Formaldehitin Çevresel İzlenmesi (A..Ü. Dr. Doktora Te/i. 198 Aldehitler. Danışman: Prof.Danışman: Prof.Fak. Dr. (1977) Mikrosspektrofotometrik Yöntemle Karboksihemoglobin Tayininin Siandardizasyonunu ve Bu Yöntemle Mesleksel Olarak Karbonmonoksite Maruz Kalanlarda Kiirhonmonoksit İnhalasyonunun Saptanması (A. ve TÜBİTAK Tıp Araştırma Grubu. Lisans tezi. 66. Dr. 50. Organik Baz Yapısındaki Stimülanların (doping maddelerinin) İdrarda İTK ile Nitel ve Nicel Analizleri.. (2000).Ü. Düşük Düzeyde Kurşun Maruziyetinde Bazı Biyokimyasal Parametrelerin Araştırılması (A. Fak.Ü.Vural). 182.Fak. (1982).. N. 195. Ankara'da Hava ve İnsanlarda Kurşun Seviyesinin Araştırılması (A. Danışman: Prof. (iü\ endik).Fak. Y. Danışman: Prof. G. Ş. Danışman: Prof. 183. Proje No : TAG 433. Doktora Tezi. 217 İNDEKS -AAAS. 31. Ecz. Danışman: Prof. (1982). Toksikoloji Bilim Dalı Doktora Tezi. Motaceded. Dr.. G.Toksikoloji Bilim Dalı Doktora Tezi. 40. H. Dr.

17. 144 Boam testi. 147. 56. 26.44. 31. 22. 48 Aıııletamin. 29. 104. 179. 27. 19. . 126. 195 Amoharbital. 194 Aselamid. 196 Anilin'. 65. 13. 32. 155. 118 Asetaminofen. 167. 154 Aminolevülinik asit. 60. 25 Aseton. 27. 52 Asidik iyodoplatinat. 36. 44. 28. 69. 52. 74. 46. 67 Antikor. 66. 124. 57 Aspirin. 169 Ben/en. 194 -BBakır. 139. 34. 28. 66. 186. 177. 150 Barbitüratlar. 64. 138. 18. 47. 112. 43 Aininoklorobenzofenon. 46. 67. 114 Amberlit XAD-2. 31. 208 Baıbital.Alkolmetre. 158 Atomik absorbsiyon spektrofotometresi. 159 Asetil tiyokolin.36. 71. 187 Asiclık ilaç. 49. 142. 49. 3. 26. 21 Aromatik primer aminler. 34. 36 Arsenik. 69. 17. 125. 17. 143. 159 Antijen. 149. 70. 144. 109 Apomorfin.73 Antimon. 7. 174. 91. 175. 26. 176 Anılbter maddeler. 32. 18. 142 Amon\um pirolidin ditiyokarbamat. 28. 105. 140.65 Anlipirin. 172.

107. 28. 102. 157.69. 156. 152. 20. 101. 27. 128 Dietilfosfat. 154 Diazinon. 4.ditiyobis (2-nitrobenzoik asit). 151. 22 Dializ. 52 Civa-2. 185 Dietilpropion. 172 Difenilamin. 92 Bizmut. 175 Digoksin. 183 Dietileter.213 Cıva-1. 24. 96. 3. 189 DDT. 182 Demir-2-hidroksit. 210 Bratton-Marshell. 36 Dieldrin. 88. 136. 95. 38. 29.211 Conway mikrodifüzyon. 36. 31. 26. 93 Desipramin. 150.73 Diklorvos. 11. 37. 137 Ben/odiazepinler. 24. 15. 28. Ben/ofenon. 42 -D5. 52. 185 Dikromat testi. 27. 207 Demir-3-klorür. 81 -CCıva. 23. 182. 153 Buchwald.5'. 150. 108 Çinkofen. 3. 212. 20 . 26. 184.31 Diazepam. 188 Diazo reaksiyonu. 151. 154 Berlin mavisi.127.

83. 191 Esrar. 15 Eserin salisilat. 125 . 189. 25 Dillie-Koppany testi. 81. 180. 39 Emetin. 44. 180 Eroin. 40. 112 Etil benzen. 47 Dragendorff. 172. 147. 104. 40. 18.214. 191. 202 Etil alkol. 32. 171. 170 Eter. 44 Knzim dijestiyon yöntemi. 17. 176. 39 En/im yıkılama yöntemi. 166. 166 218 -EEfedrin. 84 Dokofan. 192 Dubovvski yöntemi. 172. 126. 90 Duquenois-Levine reaktifi.216. 176 Ekslraksiyon. 44. 183 Doping. 167 Distilasyon. 31. 138 Ditiyonit. 210 DTNB. 47. 173. 80. Epiıestosteron. 99. 20. 34. 172. 177. Dowex 50. 23. 41. 176. 103. 190.Dikuat.

24. 102.99. 118. 57. 44 Froehde reaktifi. 177. 18. 18.Etilen klorür. 117 Fenil salisilat. 197. 92 Fi/ostigmin salisilat. 4. 119. Fenoıiyazinler. 32 -F-' FA AS. 38. 135. 22 Fraksiyonlu ekstraksiyon. 21 Formaldehit.211 lomıalin. 207 Formol. 117. 143. 36. 20 l'errosiyanür. 198. 17. 33. 119. 69 Eenobarbital. 41. 120. 191 lloresans polarizasyon immunoassay. 36. 1 16. 165 Fujiwara deneyi. 134. 35 Feııasetin.211 Forınalin. 1 17 Formik asit. 116 Fpn reaktifi. 179 Fenitoin. 163 Fen i I butazon. 72 Floroglusin. 117. 36. 19. 44 i enilpropiyonat. 145 Fenoller. 101. 20 Feldstein ve klendshoj. 99. 42 Fen i I hidrazin. 199 Fehling deneyi. 25 Fentermin. 174 Feni klorür.23. 196. 39. 118. 22 -G- .

11. 176 Gettler-goldbaum yöntemi. 50. 20. 29. Karbon tetraklorür. 80. 121. 129 Heptaklor. 44. 83.Ciallik asit. 103. 34 Kloralhidrat. 126. 28. 118. 121. 14. 36. 57 . 139. 77. 63. 170 Klordiazepoksit. 13 Kadmiyum. 22. 211 Kafein.20. 51 İndofenol reakisyonu. 19. 186 219 Klorpromazin. 157. 22. 35 İzopurpurik asit. 7. 21 Gaz kromatografîsi. 20. 150. 19. 12. 67 İmmunoassay. 36 İyodoform deneyi. 103 Heptadekanoik asit. 94 Glukoz. 177. 61. 44 Hippürik asit. 25. 211 Kloral.36 Kinin. 182 Kloroform. 42 Guayak reçinesi. 122 Klorlu siklodien. 91 Guayakol. 70. 17. 132. 17. 69.20. 33 Guignard deneyi. 68. 44 Kafur. 32. 44. 209 . 52. 125. 61. 74. 67. 62. 134. 184 Hidrofob nötral maddeler. 123.206 Ketonlar. 74 İnce tabaka kromatografisi. 194. 41. 71.25 Glutetimid. 36 Gutzeit. -HHead space. 11. 49. 57 Klorlu hidrokarbonlar. 127 HPLC. 35 İzonitril deneyi. 134 Karbon monoksit. 17. 174. 215 Karbolik asit. 77. 183. 152 Klorfeniramin maleat. 21 Karboksihemoglobin. 28. 30. 92 -KKadaverin. 66. 143 -İİlaç + antikor. 31. 9. 50.

18. 117. 129. 169 Marsh testi. 159. 86. 56. 129 Melhb. 21. 15. 102. 89.cgal deneyi. 75. 160. 64. 186 Konim. 168.Kobalt tiyosiyanat. 187 Mandolin reaktifı. 5.211 Kscntogenat deneyi. 162. 150 l. 52 Metalik zehirler. 3 Mecke reaktifı. 99.203. 163 . 140. 75. 197 l. 189. 26 Metamfetamin. 77. 80. 166. 166 Kodein. 25. 52. 184. 167. 50 Kıomotropik asit. 202 Kreatinin tayini. 165. 141. 194. 169 -MMalıuion. 128. 175 Metanol. 104 Ksilen. 131.201. 19 Lantanyum klorür. 169 Mefenamik. 27 Kurşun.Aktivitesi. 100. 163 Kromatografik yöntemler. 186. -LLahstix.211. 172. 134. 184 l. 127. 56. 36 l.SD. 23. 100. 168. 34. 163 Kreatinin.iebermann'ın indofenol. 101. 171 Kolinesteraz.ora/epam. 79. 188. 133 Kııpröz iyodür. 127. 33 Kontrollü maddeler. 195. 99. 170 Kokain. 132. 125. 76. 118. 193 . 169 Marquis reaktifı. 134 Krezol. 101. 135 Undan.

17. 35. 45 Parakuat. 80. 159 P-aminosalisilik. 96. 174 Nötral maddeler. 163. 177 Narkotikler. 42. 152 Nandrolon. 170 -NN. 185. 143 . 163. 136 M-MHA. 36 Niketamid. 43. 17 -PPalladyum klorür. 173. 121 Metil salisilat. 108. 19. 17 Organik bazlar.34. Mikroskopik inceleme. 180 Metoksifenamin. 154. 83.69 Ninhidrin. 139. 88 P-aminofenol. 131. 95. 20. 44 Nötron aktivasyon analizi. 42 Organik fosfat esterleri. 18.215 Metil alkol. 156 Metil testosteron. 127 Okzalikasit. 23. 17. 18. 129. 159 NBD.(1-naftil) etilen diamin. 129 Metil kloroform.42 Organik asitler. 17.Methemoglobin. 101. 23. 60. 175 Mikrodifüzyon. 104. 168. 183 Metil hippürikasit. 174 Nessler reaktifı. 25. 159. 134 Morfin. 11. N-asetil-p-aminofenol. 172. 138. 172 Nitrobenzen. 186 Ön denemeler. 57. 106. 188 Parri deneyi. 23.52. 172. 47 Parasetamol. 130. 37. 50. 126 Nitrözasit. 155. 155 Papain. 65 -O-ÖO-krezol. 9. 139. 133. 162 Paration. 99. 47. 58. 150 Norefedrin. 164 Millon reaktifı. 57 Nikotin. 161 Nordazepam.

97 98. 13 -RReinsch deneyi.l.204 Puıresin. 78 P-niiroanilin. 155 Salisilik asit. 41. 138. 185 Porllrinler. 17. 24. 162. 26 SiMoin. 18 Sekonder aminler. 52 Pestisitler. 156. 173 Selem um. 201.80. 18 Pralidoksim klorür. 52 . 127 -SSakkarin. 4. 38. 186. 166 Sokonal.39. 10. 40. i 72 Sek önder aminlerin. 64. 33. 150. 145 Perfenazin. 93. 18. 96. 95. 19. 158 Saıııonin. 155. 194.. 98. 121 T/H oranı. 32 Sujbert yöntemi. 22. 56. 187 220 Piridin-barbitürik asit. 127. NÜ. 4.44 Striknin. 97. !3 Su buharı distilasyonu.P-dimetilaminobenzaldehit. 151. 90. 181 TDX.42. 36 Scou (Rı.57.210 Pnilrofenol. 207 Siyanürler. 31.39. 105 Soıeı bandı. 95. 128. 79 Spekiroskopi. 36. 36 Protoporfirin. 22. 189 Primer aminler. 92. 123. 18 Piridin. 50 Spol testler. 26 Temazepam. 212 Pirotannik asit. 36 Sodyum tlorür. 38. 184 Pikrik asit. 200 Pentobarbital. 192 Sivaniir. 9J. Renk reaksiyonları. 65 Spekıroskopik yöntemler. 96. 36. 91. 164 Sias-otîo. 91.33.ktifi. 42 Salisilamid. 104 -TLl. 136. 182.ıybal) testi. 157. 153 Teofilin. 17.-lrikloroetan. 100 Sü'llTlr. 215 Tellüryum. 156 Salisilatlar. 117 SehifTre:.21 Sdıi İT reaksiyonu. 124. 97 Pirogallikasit.

156. 69 -UUçucu olmayan organik zehirler. 9. 31 Uçucu zehirler. 33. 52 Toksik anyonlar. 34 Uroporfirin. 178 Walkleyetal. 123. 14. 22 Trinder reaktifi. 195. 124 Trimipramin. 134 Tranilsipromin. 22. 32. 172 Trikloro bileşikleri. 196 .Testosteron. 22. 132. 45. 195 Tiyopental. 181. 20. 196 Tübokürarin. 202 UV spektrumları. 142 Tiyoridazin. 115 -VYarıklı kuvars tüp. 179. 48 Triton x-100. 127. 50 VanJin-sülftirikasi Vitali deneyi. 177. 24. 165 -V-'. 121. 22 Trikloroetilen. 31 Toluen. 7 Tetrameti! kurşun. 24 Tripsin. 157 Trinder testi. 60 UV-spekrrofotometre. 137 Widmark faktörleri. 22 Trikloroetanol. 198 Tetrahidrokannabinol. 216 Tetraetil kurşun.

43 Zvvikker reaksiyonu. 47. 167 Zwikker reaktifi. 168 221 .-ZZayıf asitler.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful