Kapat Ankara Üniversitesi Eczacılık Fakültesi Yayın No: 84 TOKSİKOLOJİ LABORATUVAR KİTABI Prof. Dr.

Nevin VURAL armasötik Toksikoloji Anabilim Dalı Ankara • 2000 Ankara Üniversitesi Eczacılık Fakültesi Yayın No: 84 TOKSİKOLOJİ LABORATUVAR KİTABI Prof. Dr. Nevin VURAL Farmasötik Toksikoloji Anabilim Dalı Ankara • 2000 ISBN 975-482-512 2 Ankara Üniversitesi Basımevi - 2000 ÖNSÖZ Mesleki veya çeşitli nedenlerle oluşan akut veya kronik zehirlenmelerin toksikolojik analizlerini içeren bu kitap, ilk kez 1975 yılında yazılmış olan "Toksikoloji Laboratuvar Kitabı"nın yeniden düzenlenmesi ve daha gelişmiş yöntemlerin ilavesiyle hazırlanmıştır. Kitap Eczacılık Fakültesinde okutulan "Toksikoloji Pratik" derslerine yönelik hazırlanmakla beraber, açıklanan yöntemler adli tıp, işçi sağlığı ve zehirlenme danışma merkezleri gibi kurumların toksikoloji laboratuvarlarında da uygulanabilecek niteliktedir. Adı geçen kurumlar için yardımcı olacağını ümit ederim. İki bölümden oluşan kitapta 1. bölümde toksikoloji uygulaması ve toksikolojik analiz prensipleri hakkında genel bilgilere; 2. bölümde ise sık zehirlenmelere neden olabilen kimyasal maddelerin analizleri (monograf şeklinde) açıklanmıştır. Yöntemlerin bir kısmı rutin laboratuvar imkanları ile yapılabilecek düzeydedir. Bir kısmı da Anabilim Dalımızda çeşitli tez ve proje çalışmalarında uygulanabilirliği gösterilen yöntemlerdir. Kitabın hazırlanmasında büyük emekleri geçen Anabilim Dalımız sekreteri Nurcan Bölükbaş, Polis Akademisi hocalarından Mustafa Dönmez ve eşi Somay Dönmez, Farmasötik

Toksikoloji Anabilim Dalı araştırma görevlileri Ahmet Oğuz Ada ve İlker Ateş'e teşekkürü bir borç bilirim. Prof. Dr. Nevin VURAL Temmuz 2000 İÇİNDEKİLER 1. BÖLÜM TOKSİKOLOJİK ARAŞTIRMALARDA KULLANILAN YÖNTEM ve TEKNİKLER 1. ANALİTİK YÖNTEMLERİN TOKSİKOLOJİK ARAŞTIRMALARDA UYGULANMASI...................................................................................................1 2. SİSTEMATİK TOKSİKOLOJİK ANALİZ.....................................................6 2.1. Numune seçimi ve alınması.....................................................................................6 2.2. Postmortem toksikolojik analiz için alınacak biyolojik örnekler .........................8 2.3. Numunenin korunması ve laboratuvara gönderilmesi.............................................9 2.4. Toksikolojik analizde izlenecek yol........................................................................11 2.5. Toksikolojik analizi etkileyen faktörler...................................................................11 2.6. Analitik bulguların değerlendirilmesi......................................................................14 3. ZEHİRLERİN BİYOLOJİK MATERYALDE DOĞRUDAN ARANMASI. 16 .'i 3.1. Ön denemeler..........................................................................................................17 3.2. Biyolojik materyale doğrudan uygulanan testler.....................................................18 3.3. Bazı metalik zehirlerin biyolojik materyalde doğrudan aranması...........................26 Reinsh deneyi..........................................................................................................26 4. ZEHİRLERİN BİYOLOJİK MATERYALDE İZOLASYON TEKNİKLERİ...................................................................................................... 4.1. Uçucu zehirlerin biyolojik materyalden distilasyonla izolasyonları .......................31 4.2. Uçucu zehirlerin mikrodifuzyon yöntemi ile izolasyonları.....................................37

4.3. Uçucu olmayan organik zehirlerin biyolojik materyalden izolasyonları.................40 4.4. Enzim yıkılama yöntemi ile organik zehirlerin izolasyon ve aranmaları................46 5. ZEHİRLERİN TARAMA YÖNTEMLERİNDE KULLANILAN ENSTRUMENTAL TEKNİKLER......................................................................51 5.1. İnce tabaka kromatografîsi......................................................................................51 5.2. UV ve görünür alan spektrofotometresinin toksikolojik analizlerde kullanılması.. 59 5.3. Gaz kromatografisinin toksikolojik analizlerde kullanılması..................................62 5.4. Yüksek basınçlı sıvı kromatografîsi........................................................................65 5.5. Atomik absorbsiyon spektrofotometresi..................................................................66 5.6. Nötron aktivasyon analizi.......................................................................................67 5.7. İmmunoassay'ın toksikolojik analizlerde kullanılması............................................68 2. BÖLÜM ÖNEMLİ ZEHİRLERİN BİYOLOJİK MATERYALDE ANALİZLERİ..........77 1. UÇUCU ZEHİRLER ...........................................................................................79 1.1. Karbon monoksit.....................................................................................................79 1.2. Siyanür....................................................................................................................93 1.3. Metil alkol...............................................................................................................102 1.4. Etilalkol..................................................................................................................107 1.5. Formaldehit.............................................................................................................121 1.6. Formik asit ve format..............................................................................................123 1.7. Klorlu hidrokarbonlar.............................................................................................126 1.8. Aromatik hidrokarbonlar.........................................................................................130 1.9. Fenoller...................................................................................................................140 2. UÇUCU OLMAYAN ORGANİK ZEHİRLER.................................................148 2.1. Barbitüratlar...........................................................................................................148 2.2. Benzodiazepinler....................................................................................................156

....... DOPİNG MADDELERİ . kimyasal ve biyolojik özellikleri............... I.................... Fenasetin .............. Anobolik steroidler.............................161 2....................................2.179 4......................2................................................................................2..........................................................................................................................................................................................................................................180 4....................2........... KULLANIMI KONTROL ALTINDA OLAN MADDELER (ve NARKOTİKLER)..... ANALİTİK YÖNTEMLERİN TOKSİKOLOJİK ARAŞTIRMALARDA UYGULANMASI Kimyasal maddelerin (zehirlerin) kaynakları............................... LABARATUVARDA İLK YARDIM............ Organik bazlar............. İNDEKS..1..................................................207 6..................................................................... Uygulamalı bir bilim olan toksikolojinin tarihi gelişiminde analitik yöntemlerin yeri . Kurşun..........................................................208 6............4..................................... Salisilatlar..... METALİK ZEHİRLER .................................................................. Ek.........................5.............. zehirlerin izolasyonu........................................... 5................ fiziksel.................................................................... Organik klorlu pestisitler.................................................................... 6.. toksik dozları..........3.........................................................................169 3.......................................................................................................208 Ek.. 5.................... canlı organizmada uğradığı değişmeler ve etki mekanizmaları.................................................. güvenli kullanımları için risk analizleri ve standardizasyonlarmın yapılması bugünkü modern toksikolojinin uğraş alanıdır.........................................194 5................................. KAYNAKLAR.....................1.............................................2................................... 4... PESTİSİTLER............................................ Parasetamol.....1. ÖNEMLİ REAKTİFLERİN HAZIRLANMASI..... zehirlenmelerin tedavileri....... 165 2................................. Organik fosforlu pestisitler................................... Reinsch deneyi........... Vİ TOKSİKOLOJİK ARAŞTIRMALARDA KULLANILAN YÖNTEM VE TEKNİKLER Bölüm 1..................... nitel ve nicel analizleri....

Analitik toksikolojinin içeriği ve uygulamaları bilinmeksizin forensik toksikolojiyi incelemek mümkün olamaz. Arsenikle ölen kişilerin kalbinin veya vücutlarının ateşle tahrip edilemeyeceği gibi yanlış düşünceler vardı. suçun işlendiği olay yerinin incelenmesi. adli antropoloji. Diğer taraftan forensik toksikoloji. . Bu nedenle vücut sıvı ve dokularında kimyasal madde yanında metabolitlerinin de araştırılması gerekir.tartışmasızdır. Modern toksikolojinin tarihinde analitik toksikoloji ve forensik (adli) toksikoloji ilk gelişen dallardır. Genel olarak analizin yapıldığı biyolojik ortam kompleks yapılı ve aranacak madde. adli odontoloji. Özellikle 196O'lı yıllardan itibaren enstrumental tekniklerin toksikolojiye girmesi ile çok duyarlı ve spesifik analizlerin yapılabilmesi. O zamanlar eğer ceset siyah. Her ne kadar bu geniş tanım. " toksikolojinin yasal amaçlarla kullanımı" olarak tanımlanır. adli toksikoloji. Yüzyıla kadar doktorlar. XIX. adli tıp. geliştirir. Gerek biyolojik ortamın yapısı ve gerekse aranacak ksenobiyotik ve metabolitlerin analizi analitik toksikologun çözeceği problemleri oluşturur. Bu nedenle analitik toksikoloji ve forensik toksikoloji tarihi gelişimleri içinde birbirinden yararlanan toksikoloji dallarıdır. identifıkasyonları. Bunun için de "analitik toksikologun" analitik kimyanın yöntemlerini ve tekniklerini çok iyi bilmesi ve kullanması gerekir. yaralanma. Adli bilimler geçmişte olan bir olayı bilimsel yöntemlerle yeniden canlandırarak hukuk ve yasalar açısından değerlendirilmesine yardımcı olur. kullanılan mikro yöntemlerin duyarlı. canlı organizmaya zarar veren kimyasal maddelerin doku ve vücut sıvılarından izolasyonları. adli kimya ve kriminalistik dallarını kapsar. gerekli delillerin toplanması ve bu delillerin analizleri ile suçlu kişiyi belirlemek adli bilimlerin konusudur. bir ksenobiyotik. miktarı çok düşük olduğu için. "pozitif bilimlerin hukuka uygulanması" olarak tanımlanan forensik (adli) bilimlerin de önemli bir dalıdır. Diğer taraftan analizi yapılacak madde çoğunlukla. düzenleyici (regülatory) toksikoloji. kalitatif (nitel) ve kantitatif (nicel) analizleri için gerekli yöntemleri araştırır. hakimler ve diğer hukuk görevlileri (savcı.B. Adli toksikoloji . fizyolojik ve davranış bozukluğuna neden olabilecek kimyasal maddelerin nitel ve nicel analizleri ile sonuçlarının yorumu alanında uygulanır. Modern toksikolojinin kurucusu olarak bilinen Mathiev J. Orfıla (1783-1853) ilk kez adli olaylarda bilimsel delilin gerekliliğini toksikolojik açıdan göstermiştir. ilaç suistimali ve bağımlılığının biyolojik materyalde identifıkasyonu gibi alanları kapsamakta ise de : tarihi gelişimi içinde forensik toksikolojinin uygulaması daha çok kriminal olaylarda görülen ölüm. moleküler düzeyde araştırmalara inilebilmesi toksikoloji alanında büyük çığır açmıştır. Eğer zehirleyici kişi suçüstü yakalanamazsa kurbanın zehirlenmeden öldüğünü gösterebilecek herhangi bir yol (delil) yoktu. Forensik toksikoloji. Geniş anlamda adli bilimler. adli bilimler tarihinde adli tıptan sonra gelişen ikinci daldır. Analitik toksikoloji. organizmada metabolik olaylar sonucunda değişime uğramıştır. adli psikoloji. mavi veya yer yer lekeli ise veya kötü kokuyorsa kurbanın zehirlenme sonucu öldüğüne inanılırdı. güvenilir ve tekrarlanabilir olması gerekir. avukat gibi) zehirlenmenin semptom ve işaretleri hakkında son derece yanlış nosyona sahiptiler. Genellikle bu olay bir suçun işlenmesi ile ilgilidir.

antimon. Örneğin aromatik bir hidrokarbon olan toluenin işyeri ortamında TLV-TWA olarak tayini. madde bağımlılığının neden olduğu advers etkilerinin toksikolojik analizleri forensik toksikolojinin uygulama alanıdır. Marsh testini kullanarak. lityum.İşte ilk kez Orfıla 1814'de zehirlerin kimyasal ve fiziksel yapısının incelenmesine sistematik bir yaklaşım getirmiştir. prokainamid. idrarlarında metabolitleri olan hippurik asit ve o-krezol tayini "biyolojik izlemeye" örnektir.Bir ilacın belirli zaman aralıklarında plazma konsantrasyonunun izlenmesi. Örneğin o yıllarda "zehirleyici" olarak isim yapan Marie Lafarge'nin mahkemesinde. arsenik (As) zehirlenmesinden şüpheli ölüm olaylarında. İş ortamında iyi endüstriyel hijyenik koşulların sağlanması için işçilerin maruz kaldığı zararlı miktarda. (Marsh testi). Bu analizler duyarlı ve güvenilir (standard) analitik yöntemlerle gerçekleştirilir. Toksikolojinin diğer bir uygulama alanı terapötik ilaç izlenmesidir. zehirlerin genel olarak taranmasında Fresenius (1845) ve von Babo (1847) tarafından geliştirilen yöntemler. maruziyetin biyolojik ve çevresel izlenmelerinde analitik yöntemlere ihtiyaç vardır. Özellikle terapötik indeksi küçük ve yan etkileri açısından önemli olan ilaçların (fenitoin. Endüstriyel toksikoloji ve regulatory (düzenleyici) toksikoloji uygulamalarında kimyasal maddelerin analizleri. digoksin. Marsh 1836'da dokularda arsenik tayini için güvenilir bir yöntem geliştirmiştir. immuno assay gibi) seçilmelidir. Bu nedenle de kullanılan metodolojinin özellikle seçici olması gerekmektedir. (therapeutic drug monitoring). ortalama plazma düzeyinden sapmayı gösterir ve buna göre doz artırılır veya azaltılır. ilk kez İngiliz kimyager James M. çevresel izleme. Analizi yapılan ilacın özelliğine göre değişik yöntemler (kromatografı. valproik asit gibi) terapötik izlenmeleri gereklidir. kişisel maruziyetin ise biyolojik parametrelere göre biyolojik sıvılarda analizi ise "biyolojik izleme" olarak ifade edilir. Adli toksikolojinin gelişimi kimyasal maddelerin analizi ile ilgili analitik yöntemlerin bulunması ve geliştirilmesi ile beraber olmuştur. temelde analitik toksikolojiye dayanmaktadır. bizmut ve cıva gibi metalik zehirlerin ayrılması ve analizi için kombine bir yöntem olan Reinsch testi (1841). maruz kalan kişilerin kanlarında toluen . tehlikeli maddelerin idendifiye etmek amacı ile çevresel izlenmeleri yapılır. Bu ilaçların kan serumu düzeylerinin kantitatif analizlerinde kesinlik çok önemlidir. Zehirlenmelerin neden olduğu ölüm olaylarında postmortem toksikolojik analiz. Bir kimyasal maddenin biyolojik sistemlerde analitik yöntemlerle araştırılması ve sonucun pozitif bir delil olarak kullanılmasının adli bilimler içinde önemli bir yeri vardır. alkol ve ilaçların neden olduğu trafik suç kazalarının araştırılması. Ancak . Arkadan. arsenik. Örneğin kantitatif tayinde o ilacın hem kendisinin hem de metabolitinin birlikte ölçülmesi terapötik amaç açısından ideal değildir. Endüstride kimyasal maddeye maruziyetin belirli standartlara göre analizi ve yorumlanması "çevresel izleme". Böylece terapötik ilaç izlemesi. amitriptilin. Genellikle bir ilaca verilen terapötik cevap ilacın uygulanan dozundan çok kandaki konsantrasyonu ile ilişkilidir. teofılin. Toksikolojinin babası olarak bilinen Orfıla'nın rolü o zamanlarda olan meşhur öldürme olaylarında "ekspert tanıklık" yapmasıdır. Örneğin. ölüm nedeninin zehirlenme (As ile) ile olduğu bilimsel olarak göstermiştir. ölen kişinin iç organlarında. alkaloidlerin ekstraksiyonu ve ayrılmasında kullanılan ve halen tüm uçucu olmayan zehirlere uygulanan Stas-Otto yöntemi (1851) ve fosfor identifıkasyonunda kullanılan Mitscherlich deneyi (1855) gibi (bilim adamlarının isminin verildiği) yöntemler sayılabilir.

numune cinsi ve numunenin alındığı tarih ve saat yazılır. metabolitleri ve kontaminantlarının neler olabileceği. toksikolojik problemlerin çözülmesinde bir çok yeni analitik teknik ve cihazdan yararlanılmaktadır. İdrar : Toksikolojik analizlerde bir çok kimyasal maddeler ve metabolitlerinin taranmasında tercih edilen bir sıvıdır. ilaç suistimali ve bağımlılığının araştırılmasında ve terapötik ilaç izlenmesinde. Bu amaçla da maruz kalınan kimyasal madde veya karışımlarının kan. ve yeterli derecede tekrarlanabilir olmalıdır. ölüm olaylarında toksikolojik analiz için "biyolojik materyal" olarak tanımlanan vücut sıvı ve dokularından örnek alınır. laboratuvara gönderilmesi ve analize hazırlanması belirli bir sistematik düzen içinde yapılır. . ve ark. Ancak bazı ilaçlar idrarla sadece metabolitleri şeklinde atılır ve ana madde bulunmaz. Alınan numunelerin uygun numune kaplarına alınması ve etiketlenmesi gerekir. idrar.C. Toksikolojide analitik yöntemlerin uygulanmasına yönelik olan bu kitapta zehirlenmelerde ve kimyasal maddelere maruziyetin belirlenmesinde kullanılan genel analiz yöntemleri ile önemli toksik maddelerin biyolojik materyalde idendifikasyonu ve tayinlerinde kullanılan yöntemlere örnekler verilecektir. En önemli üstünlüğü. Zehirlenmelerde zehirlenmeye neden olan kimyasal maddenin identifikasyonu. numunenin saklanması. kalitatif ve kantitatif analizinde izlenen yöntem aşağıdaki sıraya göre yapılır : 2. SİSTEMATİK TOKSIKOLOJIK ANALIZ Zehirlenme olaylarının identifıkasyonunda doğru numune seçimi. Böyle durumlarda ilacın kendisinin diğer bir vücut sıvısı (kan) veya dokusunda aranarak identifıkasyonu yapılmalıdır (Moffat. Numuneyi alan kişinin ve analizi yapan toksikoloğun kimyasal maddenin bozulması. Etiketle numunenin kime ait olduğu. mesleki veya çevresel kimyasal maddelere akut ve kronik maruz kalmanın değerlendirilmesinde. 2. analizi nasıl etkileyeceğini bilmesi gerekir. Zamanımızda toksikolojinin her alanında. Örneğin p9-tetrahidrokannabinol ve birçok 6 benzodiazepinler metabolitleri şaklinde atılır. A.çevresel izleme yanında maruz kalınan internal dozun incelenmesi (biyolojik izleme) maruziyetin daha iyi bir göstergesi olarak kabul edilir. numune alma şekli. ilaç ve kimyasal maddelerin idrardaki konsantrasyonunun kana göre daha yüksek (100 kere daha fazla olabilir) olması ve proteinlere bağlı olmadan atılmasıdır. Numune seçimi ve alınması Akut zehirlenmelerde.1. Analizde kullanılan yöntemlerin her kimyasal maddeyi tanımlayacak spesifıklikte olması gerekir. İdrar ve kan genelde en çok kullanılan örneklerdir. saç gibi biyolojik materyalde kendileri ve/veya metabolitlerinin kalitatif veya kantitatif analizleri yapılır. Sonuç olarak adli toksikologlar tarafından toksikolojide uygulaması başlatılan analitik yöntemlerin çeşitliliği ve gelişmesi devam etmektedir. Ayrıca kompleks yapıdaki biyolojik materyalde ise çok düşük miktarda bulunduklarından dolayı bu yöntemlerin duyarlıkları yüksek. metabolizması.

Kan alınırken. Mide içeriği veya mide yıkama suyu : Mide içeriği. İki tarafından ligatüre edilerek. Numuneler ayrı ayrı alınır. Bu analiz özellikle diabet durumunun belirlenmesinde yararlıdır. Ölümden hemen sonra kalp kanı alınabilir. bitki parçacıkları gözle bile görülebilir. Sodyum florür.2. diğer depresanlar. tabletleri. Postmortem toksikolojik analiz için alınacak biyolojik örnekler . siyanür. trankilizan gibi birçok ilaç ve toksik maddeler için koruyucu konmaz. Ölüm olaylarında alınabildiği kadar idrar örneği toplanmalıdır. Alkol analizi için en az %1 oranında NaF içeren 10-20 mi kan örneği ayrıca alınır. Çünkü postmortem kanda glukoz tayini bu açıdan bir önem taşımaz. Çünkü diğer vücut sıvıları. %1 NaF içeren 2 mi. Genel olarak 100 mi idrar örneği yeterlidir. Kan . Rutin analizlerde 20-30 mi kan yeterlidir. Oral yolla zehirlenmelerde genel olarak toksik madde en yüksek konsantrasyonda mide içeriğinde bulunur. Heparinize edilmiş kan örneği (CO ve birçok ilaç zehirlenmesinin teşhisi için). Mideden alınan örnekler ilaçların ve toksik maddelerin taranması için uygundur. Analiz için en az 50 mi numune gereklidir. Henüz absorbe olmamış ve bozulmamış ilaç kapsülleri. Cam tüplere alınan kan örnekleri ağzı sıkıca kapatılarak analize kadar buzdolabında saklanır. hastaneye getirilen hastadan 2-3 şekilde kan örneği alınır : 10 mi. Postmortem kan örneği en az 2 tane alınır. Boş idrar kesesinde bulunabilecek glukoz veya aseton mikro yöntemle tayin edilir.Bu durumda idrar örneğinin kateter sıvısı (çoğu kez lidocaine gibi bir lokal anestetik içerir) ile kontamine olabileceği göz önünde bulundurulmalıdır. mide yıkama suyu. Kantitatif değerlendirme için bu gereklidir. kusmuk ve elbise üzerinde kalan kusmuk kalıntısı analiz için kullanılır. mümkün mertebe şekli bozulmadan uygun bir kap içinde laboratuvara gönderilir. Mide içeriği ile ilgili örnekler plastik kaplar içinde toplanır. kan örneği (alkol tayini için) ve hiçbir koruyucu veya antikoagulan içermeyen 10 mi kan örnekleri ayrı ayrı tüplere alınır. İlaçların tanımlanmasında ve kantitatif analizinde en uygun örnektir. 2. fakat perifer kan (femoral ven) tercih edilmelidir. CO. Vücut boşluğuna sızan kan hiçbir zaman alınmamalıdır. mide içeriği ile kontamine olabilir. İdrar kesesinin boş görüldüğü durumda idrar kesesinden "temas" yolu ile örnek alınır. prezervatif olarak kullanılır ve kanın mikrobiyel putrifıkasyonunu ve böylece "endojen alkol oluşumunu veya alkol kaybını" önler. Bilinci olmayan hastalardan idrar kataterize edilerek alınır. alkol veya heparin içeren fenol İti koruyucuları içeren dezenfektan "swab"ler kullanılmamalıdır.1986). Akut zehirlenmelerde. alkoller. Kural olarak hiçbir koruyucu konulmamalıdır. İlk mide yıkama suyu toksikolojik analiz için daha önemlidir. Her birinin total hacimleri kaydedilir. Ölüm olayında ayrıca mide içeriği ile birlikte mide de alınır.

mide (ölüm halinde) ve içerikleri hem ölüm olmayan zehirlenmelerde (antemortem) hem de ölümden sonra (postmortem) toksikolojik analiz için alınır. depresanlar. diğer şüpheli materyal zehirlenme olayı ile ilgili olabilir. trankilizanlar Alkol Morfin.. depresanlar. Numunenin korunması ve laboratuvara gönderilmesi . Pestisitler gibi yağ dokusunda biriken maddelerle zehirlenmelerde (klorlu hidrokarbon lu insektisitler. idrar.3. A. glutetimid ve diğer ilaçlar Metaller. Bu tip materyalden alınan numuneler ancak destekleyici olabilir. Değerlendirmede asıl olan biyolojik numunedir. Poklis. Olay yeri kalıntısından birkaç miligram örnek yeterli olabilir. Olay yeri kalıntıları : Zehirlenme olayının olduğu yerde (olay yeri). H. karaciğer. PCB'ler gibi) adipoz dokudan (50 gram) da örnek alınmalıdır. beyin ve böbrek örnek olarak alınır.Otopsi sırasında toksikolojik analiz için alınacak biyolojik materyal. miktar ve hangi zehirlenmelerde seçilecekleri gösterilmiştir. kaplar. Her test için küçük bir miktar kullanılır. trankilizanlar Alkol. CO. Cd gibi).Yukarıda açıklanan idrar. Tablo l'de postmortem toksikolojik analizde kullanılan biyolojik materyal. Bu nedenle "olay yeri kalıntısı " olarak isimlendirilen bu materyal analiz için alınır. 1995) Eğer şüphelenilen zehir uçucu bir madde ise beyin (100 gram) ve akciğer örneği (200 gram) istenir. 2. metadon. Cesetin bozulması durumunda beyinden her zaman örnek alınmalıdır. 1975. Örneğin karaciğer örneğinde daha önceleri 250-500 g alınması istenirken son yıllarda 100 g yeterli görülmektedir. kan. Ölümden sonra otopsi sırasında en çoğunlukla mide muhtevası. Tablo 1.R. Alınan örnek katı ise birkaç mililitre su veya uygun bir organik çözücü içinde çözülür. ve Baselt R. CO. safra. uyku ilaçları gibi birçok ilaçlar Zehirlenmeden veya ölümden kısa bir süre önce alınan zehirler Inhalasyon zehirleri Yöntemler geliştikçe alınması gereken biyolojik örnek miktarı da azalmaktadır.C.kan. Kronik metal zehirlenmelerinde kemik dokusundan örnek almak gerekir. sulfanamitler Alkol. CN. (Cravey. Saç örneği ise hem ölüm olmayan kronik zehirlenmelerde ve hem de postmortem analizlerde kullanılan önemli bir biyolojik materyaldir. CN. zehirlenen kişi ve ölünün çevresinde bulunan şişeler. Numune Beyin Karaciğer Böbrek Kan (kalp) Kan (femoral ven) Vitröz humor Safra idrar Mide muhtevası Akciğer Miktar 100 g 100 g 50 g 25 mi 10 mi Hepsi Hepsi Hepsi Hepsi 200 g Kullanıldığı analiz Alkol ve diğer uçucu zehirler Bir çok toksik maddeler Metaller (Hg.

Bu faktörler arasında. Kimyasal maddenin kesin identifikasyonu (destekleyici testleri) ve kantitatif tayini yapılır. Toksikolojik analizde izlenecek yol Laboratuara gönderilecek biyolojik materyalde toksikolojik analiz aşağıdaki şemaya göre gerçekleştirilir : 1. Ancak bu durumda alınan numunenin analizden önce iyice ezilip. ince tabaka kromatografisi (İTK) ve gaz kromatografisi (GLK) en çok kullanılan yöntemlerdir. aranacak 11 . 6. atomik absorbsiyon ve emisyon spektroskopisi ile kalitatif ve kantitatif analiz yapılır. diğer kalan kısmı gerektiğinde incelenmek üzere saklanır.5. Bu amaçla GLK. ambalaj şekli.İdeal olan numunenin alımından hemen sonra laboratuvara gönderilmesi ve analizin yapılmasıdır. H2S ve özellikle HCN'in çözünmüş oldukları organ sıvılardan ayrılabilecekleri hatırlanmalıdır. Bu durumda bekletme sırasında analizi yapılacak maddenin (biliniyorsa) bozulmama koşullan sağlanmalıdır. enzim. 10 2. 4. Koruyucu madde ilavesinden çoğunlukla kaçınılır. izolasyon yapmadan önce. İzole edilen zehirlerin nitel (kalitatif) analizleri için genel tarama testleri uygulanır. Mide içeriği. Özellikle etil alkol analizinde bu ilave zorunludur.Biyolojik materyalden kimyasal maddenin ayrılması için izolasyon yöntemleri (mikrodifüzyon.4. -10°C den aşağı sıcaklıklarda numunenin saklanması sırasında CO. homojenize edilmesi gerekir. Toksikolojik analizi etkileyen faktörler 1) Toksikolojik analize başlamadan önce bazı faktörlerin göz önüne alınması gerekir. ekstraksiyon. dijestiyonu gibi) uygulanır. Ultraviyole spektroskopisi (UV). mühürü ve üzerindeki etiket) incelenir. ön denemeler uygulanr. Numunenin net ağırlığı veya hacmi saptandıktan sonra 1/3'ü analiz için hazırlanır. Genel olarak ise gerek antemortem gerekse postmortem alınan örnekler birkaç gün içinde analizi yapılacaksa (+4)°C de . alınabilen numune miktarı. Ancak doku ve sıvıların bozunmasından etkilenecek toksik madde analizlerinde numuneye %1 oranında sodyum florür ilavesi yapılabilir. 8. 2. 2. Toksik anyonların dializ yöntemi ile ayrılması ve analizleri yapılır. yüksek basınçlı sıvı kromatografisi (HPLC) ve gerektiğinde gaz-kütle spektrometresi (GC-MS) kullanılır. Ancak analize kadar numunenin bir süre beklemesi gereklidir. Metalik zehirler için Reinsch testi. daha uzun süre bekleyecek örnekler ise (-20)°C de saklanır. idrar ve kanda. Numunenin ambalajı açılmadan önce dış görünüşü (büyüklüğü. 5. 7. İmmunoassay de tarama testleri arasında sayılmaktadır. 3.

Stolman. striknin ve civa gibi toksik maddeler ise çok dayanıklıdır ve ölümden uzun yıllar sonra bile tanımlanabilirler. siyanür. İlaç ve zehirler gastrointestinal sistem ve diğer yollardan absorbe olduktan sonra. 1965. 12 Kural olarak ölümden sonra. Daha ileri testlerle (GC ve GC/MS gibi) kokain ve majör metabolitleri (benzoilekgonin ve ekgonin metil esteri) ayrılarak kantitatif analizleri yapılır. 1995) . Bu nedenle kimyasal maddenin karaciğerdeki konsantrasyonu kana göre çok yüksek (enaz 100 misli) olabilir. Bu kadaverik alkaloidlerin fiziksel ve kimyasal özelliklerinin sıklıkla rastlanılan zehirlere benzediği ve bozunmuş cesetten izole edilen bu maddelerin morfin ve benzeri ilaçlar gibi aynı renk reaksiyonlarını verdikleri 1870'Ii yıllarda bile biliniyordu. Cesedin bekletilmesi sırasında. mikrobiyel bozunma sonucu birçok endojen maddeler oluşur. Putrefaksiyonun derecesi ve mikrobiyel aktiviteye bağlı olarak kandaki CO (COHb). Oral yol ile zehirlenmelerde öncelikle mide içeriği analiz edilir. ortamın sıcaklığı. Arkadan idrar analizine geçilir. Ölümden sonra oluşan "Thanatokimyasal" değişimleri bilmek çok önemlidir. Bazı durumlarda sadece metabolitlerin bulunması zehirlenme nedeni olan ilaç veya zehir için bir delil olabilir. Eğer belirli bir maddeden şüpheleniliyorsa veya biliniyorsa bu durumda toksikolog öncelikle zehrin konsantre olduğu doku veya sıvıları analiz materyali olarak seçer. fiziksel ve kimyasal özellikleri ile ilgili bir çok ayrıntılı çalışmalar bulunmaktadır. Analizi etkileyen bu maddelerin mahiyeti. Çünkü letal doz veya üstünde bir miktarda alınan zehirin absorbe olmamış kısmını içerebilir. Çünkü böbrek bir çok zehirlerin atılım organıdır. Eğer tükrük veya saç biyolojik materyal olarak kullanılacak ise o zaman doğrudan kokain aranır.) Cesete kötü koku veren bu aminler dışında. etil alkol gibi maddelerin konsantrasyonları azalabilir veya artabilir. Örneğin CO zehirlenmesi şüphesi varsa kan (COHb şeklinde bulunur) öncelikli analiz sıvısı olarak kullanılır. analizi etkileyen birçok interfere edici maddelerin oluşmasına neden olur. başlangıç testi olarak immunoassay yöntemi ile idrarda majör metaboliti olan benzoilekgonin aranır. Ana madde ile birlikte (ana majör) metabolitinin de izole edilmesi gerekir. otopsi ve toksikolojik analiz en kısa zamanda yapılmalıdır. genel sistemik dolaşımdan önce karaciğere taşınırlar. nemi ve süresi gibi çeşitli etkenlerle cesette enzimatik ve nonnzimatik proseslerle bozunma olur. Çeşitli nedenlerle otopside ve numune almadaki gecikmeler. "İmmunoassay" gibi tarama yöntemleri ana maddeden çok idrardaki metabolit analizine dayanır. Toksikolojik analiz yapan kişinin (kimyasal toksikolog) ilaç ve kimyasal maddelerin biyotransformasyonunu bilmesi gerekir. (örneğin fenil alaninin bakteriyel dekarboksilasyonu ile oluşan feniletilaminin amfetamine çok yakın özellik göstermesi gibi.kimyasal maddenin mahiyeti ve zehirlenmeye neden olduğu düşünülen şüpheli maddenin biyotransformasyonu ve özellikle postmortem doku veya sıvılarda oluşabilecek bozunma maddeleri hakkında bilgi edinilmelidir. Bunun yanında barbitüratlar. Poklis. Daha sonraları oluşan diğer endojen maddelerin de ilaçlara benzer özellikleri gösterilmiştir. Örneğin kokain bağımlılığının saptanmasında. Gadamer. Ayrıca mikrobiyel metabolizma cesette bulunan zehiri parçalayabilir veya "ptomain" veya "kadaverik alkaloidler" adı verilen diaminlerin (putresin ve kadaverin) oluşmasına neden olur. 1969. bu nedenle yüksek konsantrasyonda toksik madde ve /veya metabolitlerini içerebilir.

. Üzerlerindeki etiketlerinde spesifikasyonları belirtilenler 13 kullanılmalıdır. Bu maddenin idrar veya diğer vücut sıvılarında ve kokainle birlikte yüksek miktarda bulunması. toksikolog çeşitli biyolojik sıvı ve doku örneklerinde yaptığı analiz sonuçlarına bakmalıdır. zehir uygulama yerinde en yüksek konsantrasyonda bulunur.6. kokainin "sigara içme" şeklinde alındığını gösterir. Pozitif kontrol numunesi. Negatif kontrol numunesi (blank: kör). 3) Analiz niteliğinin güvenirliliği (quality assurance) : Analiz yapılacak numune ile birlikte bilinen pozitif ve negatif kontrol numunelerle paralel.2) Reaktifler ve ilaç standartları : Kullanılan kimyasal maddeler saf olmalıdır. Kimyasal maddelerin ve standardların gerektiğinde ince tabaka kromatografısi ve. Bu nedenle zehirin gastrointestinal (GI) sistem ve karaciğerde daha yüksek konsantrasyonda bulunması oral yolla alımını. ilaçların ve ksenobiyotiklerin .UV spektrumları ile saflıkları kontrol edilmelidir.s. tekrarlanabilirliği ve verimi araştırılmalıdır. Kimyasal maddelerin kandaki düzeyleri normal (ilaç durumunda terapötik). bulgularını ve konsantrasyonunu tayin ettiği maddenin ilgili kişinin üzerindeki fizyolojik ve davranış etkilerini yorumlamalıdır. Şüpheli pozitif sonuç görüldüğünde kullanılan malzemenin kimyasal olarak temizliği tekrarlanmalı. eroin ve fensiklidin gibi bağımlılık yapan maddeler çoğunlukla sigara ile içme şeklinde alınır. Genel bir kural 14 olarak. ve seçiciliği ile ilgili parametreler de incelenerek. analiz sonucu verilecek raporda belirtilmelidir. analiz sırasında kullanılan cam v. Kantitatif testlerde yöntemin doğruluğu. çalışmalıdır. 2. Maddenin uygulama yolu ve dozu hakkında değerlendirme yapmalı. reaktiflerin doğru hazırlanmış olması ve stabilitesi kontrol edilmelidir. Örneğin duman şeklinde alınan kokainin piroliz ürünü "crack" anhidrekgonin metilesteridir. Bu maddelerin kendileri ile birlikte yanma ürünlerinin de idrar. diğer vücut sıvıları ve dokularında bulunması duman şeklinde alındığını gösterir. toksik ve letal olarak sınıflandırılabilirler. Bu durumda bu maddelerin kendileri yanında piroliz (yanma) ürünleri de inhalasyonla alınır. analizi yapılacak madde ile hazırlanmış standardı içerir. diğer organlara göre akciğerde daha yüksek konsantrasyonda bulunması ise inhalasyonla alındığını gösterir. Kokain. Analitik Bulguların Değerlendirilmesi Numunenin analizinden sonra toksikolog. Kullanılan yöntemin duyarlığı (mg/1 veya |Jg/ml olarak). Analizi yapılacak madde standardı ile beraber ve gerektiğinde yöntemin kontrolü için dış veya iç standartlar kullanılır. Adli toksikoloğun çoğunlukla karşılaştığı en güç problem. gibi malzeme ve reaktiflerden gelebilecek "yanlış pozitif sonucu" kontrol etmek için kullanılır. Uygulama yolunun belirlenmesi için. deteksiyon limiti (kullanılan cihaz ile ilgili). analitik bulguların fizyolojik anlamını yorumlamaktır. kan serum veya plazma konsantrasyonları ile fizyolojik etkileri arasında bir korelasyon vardır. biyolojik materyalde saptanan konsantrasyonun kişinin ölümü için yeterli olup olmayacağı veya kişinin davranışlarını değiştirerek ölümüne neden olup olmayacağı cevabını vermelidir. Genel olarak.

Bu nedenle mide muhtevası. kantitatif analiz yöntemleri (yararlanılan literatür de belirtilir). d) Vücut sıvı ve dokularında saklanan madde miktarının ölüme neden olup olmayacağının yorumunu ve analizi yapan toksikologun imzası bulunmalıdır. Postmortem kan düzeyine. thoracic aorta gibi değişik yerlerden alınan kan örneklerinde analizi yapılan maddenin konsantrasyonları arasında önemli farklar bulunabilir. digoksin ve imipramin gibi maddelerle yapılan araştırmalarda bu farklılık gösterilmiştir (Poklis. Zehirlenmeye neden olabilecek maddelerin sınıfı ve sayısı çok çeşitlilik gösterir. . idrar ve kanda önce doğrudan (direkt) ön denemeler yapılır. Bu farklılıkların bilinmesi ölüm nedeninin yorumunda faydalı olur. kanın alındığı bölge ve diğer farmakokinetik özellikler etki eder.A. 15 Toksikolojik analiz sonucu bir rapor şeklinde hazırlanarak ilgili makama gönderilir. toksikolojik analizin (özellikle adli olaylarda) değerlendirilmesinde farklı yerlerden alınan kan ve doku örnekleri ile sonuçların birlikte incelenmesi gerekir. Ön denemeler Zehirlenmeye neden olan maddenin identifıkasyonunda yardımcı olacak ve kısa zamanda sonuca ulaştıracak ön denemeler mide içeriği. idrar ve kan örneklerine uygulanır.1. koku). mümkün olan en kısa sürede zehirlenmenin mahiyeti hakkında bilgi toplamak gerekir. Bu nedenle. Bu örneklerde yapılacak organoleptik öncelemeler (renk. c) Numunelere uygulanan izolasyon ve identifikasyon. Genelde zehirlenmeye neden olabilecek maddelerin sayısı en az 1500'ün üstündedir ve bunlardan 250-300 kadarı ile de sık zehirlenmeye rastlanmaktadır (Fazla bilgi için Vural. 1997' ye bakınız). postmortem değişimler. 1996).J. 16 3. Alınan numune çeşitleri ve miktarı . Bilinmeyen bir madde ile zehirlenmede. Kalp kanı. femoral ven. M.Ölüm durumunda kimyasal maddenin "postmortem kandaki" konsantrasyonu değerlendirilir. Daha sonra izolasyon ve destekleyici tarama testlerine geçilir. 3. ZEHİRLERİN BİYOLOJİK MATERYALDE DOĞRUDAN ARANMASI Akut zehirlenmelerde en önemli olay mümkün olan en kısa süre içinde zehirlenmeye neden olan maddenin identifıkasyonu ve gerektiğinde kantitatif analizinin yapılmasıdır. antidot ve diğer tedavinin yapılabilmesinde zehirlenme etkeninin belirlenmesi hayati önem taşır. ilaçların alımı ile ölüm aramda geçen süre. Etil alkol. Kişinin kurtarılmasında. pH ve kimyasal testler aşağıda açıklanmıştır. Adli toksikolojik analiz sonucu ile ilgili raporda: a) b) Otopsi yapılan kişiye ait genel bilgiler.N. Bu testlerde kullanılan reaktiflerin hazırlanması kitabın sonunda verilmiştir. 1996 ve Ellenhorn. Ölümle sonuçlanmayan akut zehirlenmelerde ve madde bağımlılığına yönelik toksikolojik analiz sonuçları da benzeri şekilde belirli rapor örneklerine göre hazırlanır.

Eterli koku -----------------> eter. Örneğin: Potasyum permanganat: pembe. d) Burunda aksırtıcı etki ve koku salisilik asit ve veratrin tarafından verilir.. benzen. amilnitrit. Acı badem kokusu----------> siyanür.. Örneğin : a) Aromatik kokular Fenolik koku-----------------> fenoller.. viyole . krezoller. anilin.> kloroform.. b) Batıcı koku : Anorganik asitler.. numuneyi boyarlar..—> turpentin.. iyodoform. uçucu organik asitler ve formaldehitle alınır. Meyvemsi koku-------------> alkol ve esterler.... Menekşe kokusu —. mavi. merkaptanlar. Ayakkabı cilası kokusu —> nitrobenzen. Bu nedenle idrar ve mide içeriğinde bu kokular algılanabilir. vanilin gibi maddeler kendine özgü kokuları ile tanınırlar. karbon tetraklorür. a)Mide suyunun rengi : Anorganik tuzlar veya boyalar mide suyuna kendi renklerini verirler. : pembe. : yeşil. Armut kokusu---------------> kloralhidrat... aseton. Bunun dışında hidrojen sülfür. naftalin. c) Sarımsak kokusu : Elementel beyaz fosfor ve arsenik (kakodil oksit deneyinden sonra) ile ilgilidir. Tütün kokusu ---------------> nikotin. Bakır tuzları Nikel tuzlan Kobalt tuzları : yeşil.. .. ile ilgilidir. formaldehit. Tatlımsı koku -----. piridin. bromoforrn. 17 Numunenin rengi : Renkli bileşikler bulunduğu biyolojik sıvıda çözünerek. metil salisilat.Numunenin kokusu : Karakteristik kokusu olan maddeler numuneye kendi spesifik kokularını verirler.

fenasetin. delvinal turuncu renk verir. brom sulfalein. ibuprofen. İdrara doğrudan uygulanan testler Glukoz ve ketonlar "Labstix" testi veya Fehling deneyi ile aranır. Kırmızı veya pembe renk aminopirin. fenoller. Asit idrarda anisidindion. okzalik asit ile siyah ve kahve telvesi şeklinde granüller görülür. Sülfırik asit. yeterli konsantrasyonda ve intaferans yapan maddelerin yokluğunda.2. küçük porselen kapsül ve tüplerde uygulanabilir. pamakin. fenasetin. İdrarda glukoz mevcudiyetinde. Alkali idrarda ise bu renk. nembutal. Sarı kırmızı çökeleğin meydana gelmesi. asit ortamda anisindion. Bu testlerin bir kısmı pratik açıdan spesifiktir. fenotiazinler. "Labstix" gibi uygun bir reaktifle emprenye edilerek hazırlanmış şeritler 10-15 saniye idrar içine daldırıldıktan sonra okunur. efedrin ve pronestil sarı. Örneğin. Renk reaksiyonları deney tüpünde. M. krezol. Alkali ortamda antrakinon laksatifleri. İlaç kapsülleri boyaları ile mide suyunu renklendirirler. serbest aldehit veya keton grubu olan bileşiklerin . fenitoin gibi maddelerle görülür.Pikrik asit. metronidazol. rubarb. anilin boyaları. 1997). Biyolojik materyale doğrudan uygulanan testler Renk reaksiyonları : Bir çok ilaç ve zehirler. b) İdrarda renklenme : İdrarda kahverengi siyah rengin bekleme ile şiddetlenmesi. antipirin. eosin. nitrik asit : sarı. Ancak aynı fonksiyonel grubu içerenler de reaksiyona girerler. rezorsinol. Bu test ayrıca açlıkta veya diabetik ketozisde de pozitif çıkar. 1 mi Fehling reaktifi (Fehling I ve II karışımı) ile yarım saat kaynar su banyosunda bekletilir. Ayrıca aranacak madde standardı ile (yanlış kontrolü) parelel olarak renk testi uygulanmalıdır. fenitoin. piruvik asit ve fenazopiridin ile görülür.S ve ark. Keton için pozitif sonuç alınması durumunda aseton veya izopropilalkol ile zehirlenmeden şüphelenilir. iboprufen. trinitrofoneller ile oluşur. Merkurokrom : parlak kırmızı renklenmeye neden olurlar. sekonal kırmızı. pancar ve böğürtlen idrara pembe veya kırmızı renk verir. kan glukoz konsantrasyonuda tayin edilerek aralarındaki korelasyon araştırılır. santonin. Kırmızı kahverengi klorokin. Kullanılan malzeme ve reaktiflerin saflığını kontrol etmek için (yalnış pozitif kontrolü) kör (blank) deney yapılmalıdır. nitrobenzen. metildopa. Fehling deneyi : İdrarda glukoz ve ketonlar için Fehling deneyi de uygulanabilir: 1 mi idrar. parahidroksifen. methemoglobin sarı kahverengi renk verir (Ellenhorn. uygun reaktiflerle karakteristik renk verirler. pirogallol. antrokinon laksatifleri. naftol. Kullanılan renk reaksiyonlarının bu özelliklerini ayırt etmek gerekir. porfirinler ve melanin ile görülür. levodopa. 18 3.

morfin. Demir-3.(glukoz. amigdalin. adrenalin. Kırmızı. izopropil alkol gibi) ve aldehitler de dikromatı indirgeyerek bu deneyle pozitif sonuç verirler. novaljin. rezorsin Şahsilik asit ve salisilatlar. Etil alkol dışında diğer alkoller (metil alkol. Deney. 2 mi idrara. trikloroetilen. b) sıcakta. fruktoz. Ayrıca kloroform.FeCl3 testi ile renk veren kimyasal maddeler Çözelti veya çözeltinin rengi Oda ısısında Sıcakta 3 damla 2 N-HCI ilavesinden 1 dakika sonra ve ısıtmadan sonra Renkler Mavi Kırmızı Mavi-viyole Kahverengi Açık Sarı Renk veren maddeler Pirogallol Bir değerli fenoller (fenol. 19 mentol. laktoz. mannoz) varlığını gösterir. deneyine pozitif cevap verirler. dilaudid gibi Floroglusin. enol grubu içeren bileşiklerle : a) 1 dakika soğukta bekletme. sıcakta yapılırsa (karışım kaynar su banyosunda en az 2 dakika bekletilirse) %20 mg alkolün tanınması mümkün olur. (Tablo 2) 20 Tablo 2. kahverengi kahverengi Beyaz — çökelek . krezol. glukuronik asit. 2 damla %5 lik demir-3klorür (ferri klorür: FeCİ3) çözeltisi damlatılır. çok değerli fenoller. Eğer idrarda %50 mg üstünde etil alkol varsa 10 saniyede . bunun dışında fenol. morfin. kloralhidrat. 1 mi idrara 1 mi %10 sodyum dikromat (%50 H2SO4 içinde) ilave edilir. Uçucu indirgen bileşikler (alkol ve aldehitler) dikromat testi ile aranır : Deney tüpüne. kodein. Soğukta salisilatlarla viyole renk oluşur. pirazoller(piramidon. santonin Apomorfin.klorür deneyi (genel) : Bir deney tüpünde. a-naftil tioüre (ANTU) gibi bileşikler de Fehling. veramon). %75 mg alkol varsa 45 saniye içinde oda sıcaklığında yeşil renk meydana gelir. salisilatlar. c) 3 damla 2 N HC1 ilavesinden sonra ısıtma ile aşağıdaki renkler elde edilir. guajakol P-naftol Mavi-viyole Kahverengi Açık sarı açık sarı Viyole Viyole Viyole Yeşil Yeşil Kırmızı.

Viyole renk salisilat veya salisilamid varlığını gösterir. Diğer bir tüpte. Pembe rengin varlığı paminofenol veya diğer primer amin içeren bileşiklerden birinin varlığını gösterir. salisilatların tayininde kantitatif amaçla da kullanılır (özel bölüme bakınız. İmipramin. 1 mi Forrest reaktifı ilave edilir. Piridin fazında pembe kırmızı rengin meydana gelmesi trikloro bileşiklerinin (kloroform. ve HCI ile hazırlanır) damlatılır. Deney .) Trikloro bileşikleri için Fujivvara deneyi : 1 mi idrara 1 mi %10 NaOH ve 1 mi tekrar distillenmiş piridin ilave ederek 2 dakika kaynar su banyosunda tutulur. Trinder reaktifı. Çünkü laboratuvar ortamının reaktiflerle kontamine olması pozitif sonuç verebilir. Primer aminler için anaftol-sodyum nitrit deneyi : Seyreltik hidroklorik asitle asitlendirilmiş 2 mi idrara. karışımın 2 damlasına 10 mi su. blank (kör) olarak seçilen idrar ve standart trikloroasetik asit çözeltisi ile (kontrol) paralel olarak yapılır. parasetamol ve anilinin metabolitidir. 3 damla %1 Ma TMO2 ve 3 damla 22 taze hazırlanmış %1 oc-naftol %10 NaOH içine ilave edilir. Parasetamol için krezol-amonyak testi : 0. desipramin ve trimipramin için Forrest deneyi : 1 mi idrara. HgNO:. klorbutal. Fenotiazin türevlerinden birinin mevcudiyetinde pembe. paminopenol fenasetin. Terapötik dozda alınan aspirin veya aminosalisilik asit pozitif sonuç verir. Fenotiazinler için FPN deneyi : 1 mi idrara 1 mi FPN reaktifi ilave edilir. İmipiramin. turuncu viyole ve maviye kadar giden bir renk değişimi görülür.5 mi hidroklorik asit ilave edilir ve 100°C de 10 dakika kaynatılır.Kırmızı Çökelek Kırmızı sarı Beyaz Mavi Mavi Açıkkırmızı Açık kırmızı Kırmızı sarı Çözünme olur Viyole Mavi Mavi Çözünme olur Mavi Çözünür Antipirin Benzoat. Karbon tetraklorürün metabolitleri (triklorometil bileşikleri) Fujivvara testi ile pozitif sonuç verebilir. ayrıca hepatotoksisite testleri yapılmalıdır.5 mi idrara 0. 1 mi %10 luk . kloral. trikloroetanol. Hiçbir renk meydana gelmezse 2 mi idrar ilave edilir ve tekrar ısıtılır. ftalat ve kafur a-naftol Ferrosiyanür Gallik asit ve tuzları 21 Salisilat aranmasında destekleyici deney olarak Trinder testi uygulanır: 1 mi idrara 5 damla Trinder reaktifı (FeCIj. desipramin veya tripiramin olduğunda yeşil renk meydana gelir. Ancak karbon tetraklorür kısmen triklorometile metabolize olduğu için. kırmızı. Bu nedenle CC14 zehirlenmesinden süphelenildiğinde. her zaman pozitif sonuç alınmayabilir. trikloroasetik asit) bulunduğunu gösterir.

Mavi rengin oluşması parasetamol varlığını gösterir. 23 Mide içeriğinde uygulanan ön deneyler Mide içeriği yukarda açıklandığı gibi önce koku. renk. Dikuat ile yeşil renk elde edilir. Test çok duyarlıdır ve terapötik dozlarda da pozitif sonuç elde edilir. Ferro (Fe++) ve ferrik (Fe+++) iyonlarının tanımlanmasında ferrosiyanür ve ferrisiyanür deneyi kullanılır. 10 dakika kaynatıldıktan sonra gerekirse süzülür. Süzüntü 0. pH'nın yüksek olması alkali alındığını gösterir. Zehirlenmenin şiddeti plazma-parakuat düzeyinin ölçülmesi ile desteklenir. Etklorvinil için difenilamin testi : 2 mi idrar üstüne birkaç mg difenilamin sülfat serpilir. 2 damla örneğe 3 damla 2 M hidroklorik asit ve 1 damla %1 lik potasyum ferrisiyanür çözeltisi ilave edildiğinde oluşan mavi çökelek (Turnbull mavisi) ferro iyonunun mevcudiyetini gösterir. Mavi rengin belirmesi parakuatı gösterir. Pozitif sonuç alındığında. bromat. görünüş (bitki parçaları. iyodat. Etklorvinil varlığında difenilamin kristalleri üzerinde kırmızı renk oluşur. ferrisiyanür çözeltisi yerine ferrosiyanür çözeltisi kullanılarak tekrarlanır. pH'ı saptanır. Tüp eğilerek yandan 1 mi sülfirik asit ilave edilir. Salisilatlar: Trinder testi ile aranır. yabancı madde kalıntıları) olarak incelenir. Bu test sperifiktir ve terapötik dozda da pozitif sonuç verecek duyarlıktadır. yemek artıkları. Parakııatın alımından 4 saat sonra alınan idrar örneğinde de koyu mavi renk elde edilmesi iyileşmenin gerçekleşmediğini gösterir. Özellikle oksidan anyonların diğer anyonlardan ayrılmasında kullanılan bir testtir.1 lik sodyum ditionit çözeltisinden (1 M-sodyum hidroksit içinde) ilave edilir. hemen parasetamol plazma düzeyi tayin edilmelidir. Test. Bu durumda oluşacak koyu mavi çökelek (Berlin mavisi) ferri iyonunun varlığını gösterir. Aspirin hidroliz edildikten sonra. Oksidan maddelerin (hipoklorit.1 M hidroklorik asit ilave edilir.1 M sodyum hidroksitle nötralize edilir ve 3 damla Trinder reaktifi ilave edilir. Etlerde prezervatif olarak kullanılan nitrit ve nitratlar da (mide içeriğinde bulunabilecek etten kaynaklanan) pozitif reaksiyon verirler. 2 damla numune mide içeriği süzüntüsü sülfırik asit içinde hazırlanan 1 mi %1 lik difenilamin çözeltisine ilave edilir. ancak parakuat da bulunabilir. Hemen oluşan koyu mavi renk oksidan bir anyonun varlığını gösterir. 24 . Trinder reaktifi ile pozitif sonuç verir. 2 mi numuneye 2 mi 0. Viyole renk salisilat varlığını gösterir. Parakuat ve dikuat için ditionit testi : 1 mi idrara taze hazırlanmış %0. nitrat ve nitritler) için difenilamin testi uygulanır. Aşırı dozda alımından günlerce sonra ana madde ve konjuge metabolitleri tanımlanabilir. Açık mavi renk organik maddeden kaynaklanabilir ve bu nedenle göz önüne alınmamalıdır. klorat.krezol (su içinde hazırlanmış) ve 4 mi 2M amonyum hidroksit ilave edilir.

bizmut. Kanda %40 ve üstünde COHb olduğunda O2Hb ve COHb bandlar ayrılabilir. Birinci tüpe 0. organik fosfat esteri veya başka bir kolinesteraz inhibitörü varlığını gösterir. Normal . hipoglisemik maddeler şeker ve alkolle düşer. bizmut. asit ortamda bakırdan daha soy metal veya ametal iyonlarının (cıva.2 mi su (kör deney). Kan örneği 0. Karbonnıonoksitj karboksihemoglobin (COHb) şeklinde aranır. Kana doğrudan uygulanan testler Kanda glukoz ve üre tayini yapılır. Reinsh Deneyi Reinsh deneyinin prensibi. Bazı metalik zehirlerin biyolojik materyalde doğrudan aranması Arsenik.2 mi mide içeriği süzüntüsü ilave edilerek 2 dakika bekletilir. 3. uçucu indirgen maddeler ve kolinesteraz inhibitörleri daha önce açıklanan yöntemlerle aranabilir. gümüş. COHb bandlarının daha iyi görülmesi için numuneye indirgen (sodyum ditionit gibi) bir madde ilave edilir. Bu yöntemler kantitatif amaçla da kullanır. Ön deneyler grubuna göre bu testler arasında en önemlisi Reinsch deneyidir. telleryum. cıva. trikloro bileşikleri. imipramin grubu. Kan şekeri insülin.01 M amonyak ile (1:20) oranında seyreltilir. Doğrudan doğruya. Ayrıca parasetamol zehirlenmesinde oluşan karaciğer hasarının ilk döneminde de hipoglisemi görülür. Sonucun diğer deneylerle de desteklenmesi gerekir. COHb sarı ve sarı-yeşil alanda (568 ve538 nm de) maksimum absorbans gösterir.3. Bu durumda O2Hb bandı kaybolarak.1) normal serum ilave edilir.01 M amonyum hidroklorürle 1:200 oranında seyreltilir. 555 nm de daha az şiddetle hemoglobin (Hb) den ileri gelen maksimum absorbans görülür ve COHb bandlan daha belirgin olarak seçilir. Kanda (serum veya plazma) salisilatlar. kükürt) metalik hale geçerek bakır levha üzerinde toplanmasına dayanır. Fenotiyazinler. yıkılama işlemi . ikinci tüpe 0. Beraberinde deney normal kan ile tekrarlanır. antimon. selenyum. antimon. 2 tüp arasındaki renk farkı. Yöntemlerin ayrıntısı ilgili maddeler bölümünde açıklanacaktır. arsenik. Destekleyici deney olarak spektroskopik incelemeler ile yapılır : Kan örneği 0.1 mi %5 asetil tiyokolin iyodür ve 20 mikrolitre (|0. Amonyakla seyreltilen normal kanın rengi hemen sarıya dönerken %20 ve üstü oranda karboksihemoglobin içeren kan birkaç dakika dayanan pembe renk verir.Organik fosfat yapısındaki ve diğer kolinesteraz inhibitörlerinin aranması : Kolinesteraz inhibisyonu reaksiyonuna dayanır. etklorvinil^ parakuat ve dikuat mide içeriği süzüntüsünde daha önce idrarda açıklanan testlerle aranır. 25 kanda oksihemoglobin (O2Hb) daha uzun dalga boyunda (576 ve 541 nm de) maksimum absorbans gösterir. selenyum ve tellüryum gibi bakırdan daha soy metalik zehirler (metal ve ametaller) biyolojik materyalde izolasyon yapmadan doğrudan aranabilirler. 2 ayrı tüpe 3 mi ditiyobisnitrobenzoik asit çözeltisi 0.

filtre kağıdı arasında bastırmadan kurutulur. Bakır levha (1:1) seyreltik HNO3 içine ve sonra distile su içine daldırılarak temizlenir. 100 mi 1 N-HCI içinde çözülür) ilave edilir. bizmut tanınabilir). Bakır levha biyolojik materyal ve asit ilave edilerek hazırlanan karışım içine daldırılır ve kaynar su banyosu üzerinde 1-2 saat ısıtılır. organ içeriğinden ise 10 g alınır. metalik zehirin cinsi hakkında bize ön bilgi verir. Bizmut aranması : Hg aranmasından sonra bakır levha alınır bir tüpe konur. 1 cm" den daha büyük olmayan bir bakır levha kullanılır. böbrek veya idrar kullanılabilir. Bakır üzerinde toplanmış maddenin rengi. Karışımın azalan hacmi. Deneyin yapılışı : Biyolojik materyal olarak mide içeriği. Bakır levha veya bakır spiral tel üzerinde toplanan metal veya metal karışımlarının kesin tanımlanmaları. 1 mi %15'lik nitrik asit (HNO3 ) konarak karışım 5 dakika . Distile su ile yıkanmış ve kurutulmuş bakır levha bu karışımın (kupröz iyodür : Cu2 I: ) 27 üzerine konur. 5 H2O. Saat camı ile kapatılır. (Bu test ile 20 mi çözeltide bulunan 50 |J. Üzerine sırası ile İmi %5 lik sodyum sülfıt. tamamlanır. idrar. biyolojik madde (kan. Bakır levha üzerindeki birikinti cıva ise. doku) kullanılabilir. sarı kırmızı bir renk (kupröz merkurik iyodür) belirir. Bakır levhayı tutmak için platin veya nikrom telden yararlanılır. 1 saat bekletilir.g civa. 25 g doku Waring blender veya benzeri bir 26 homojenizatörde uygun bir miktar su ile masere edilir. 5 (Xg arsenik. (bizmut 2 saat ister). 1 saat sonra bakır levha alınır ve distile su ile yakandıktan sonra levha. Gettler ve Kaye (1961) tarafından geliştirilmiş bir seri destekleyici deneylerle (confirmatory tests) gerçekleştirilir. numunenin asit konsantrasyonu %2-8 arasında kalmalıdır. 20 \ig antimon. Bakır levha üzerinde toplanan metallerin kesin identifikasyonları (Destekleyici deneyler): Cıva aranması : Bir saat camına filtre kağıdı yerleştirilir ve sırası ile : 1-2 damla (100 mi suda 5 g potasyum iyodür ve 20g sodyum sülfit : KI+Na2SO3 7 H2O ile hazırlanan) çözeltiden ve 1-2 damla %5 bakır sülfat (5g CuSO4. 20 |U. Bir erlenmayer içine konulan biyolojik madde üzerine 3-5 mi konsantre hidroklorik asit (HCI) ilave edilir. ısıtma esnasında %10 HCI ilave edilerek. Şöyle ki: Tel üzerindeki gümüşi bir renk : cıva (Hg) Parlak siyah renk : bizmut (Bi) Mat siyah renk : arsenik (As) Mor renk : antimon (Sb) olduğunu gösterir.gerekmeksizin. Numune olarak idrar kullanılacaksa 10 mi. Cu2I2 ile reaksiyona girerek . Bu testler yarı kantitatif amaçla da kullanılabilir.

mantarın kenarındaki Cıva-2-klorür %5 lik (HgCI2) veya gümüş nitrat (AgNO3) ile emprenye edilmiş filtre kağıdında konsantrasyona bağlı olarak sarı.. 1 mi %20 lik H2SO4 . antimon mevcudiyetinde de pozitif sonuç verir. Gutzeit Deneyi 1) Gutzeit deneyi en basit şekli ile bir tüp içinde yapılır. Kanatların ölçüsü ve şekli şekil lb de gösterilmiştir. (yıkılama ve külleştirme için bakınız: Kaya. 2 g Kİ ilave edilir. 1-2 saf granül çinko. saç. Arsenik varsa. kan. M. Çözelti diğer bir tüpe aktarılır. Hidrojen ve arsin gazlarının açığa çıkması için 30 dakika (gerektiğinde 1 saat) bekletilir. Üzerine 1 mi distile su. tırnak gibi biyolojik materyal (asit dijestiyon çözeltisi) de kullanılabilir. Bizmut olduğunda turuncu renk oluşur. Bu amaçla Şekil lb deki aparey kullanılır.. %95 lik alkolde %5 konsantrasyonda hazırlanan cıva2 bromür ile 2 dakika emperenye edilmiş) yerleştirilir. As çözeltiye geçer. turuncu.5 lik HNO3 içinde çözülür. 5 |ig arsenik detekte edilebilir. Reinsch testi uygulanan bakır levha kullanılabildiği gibi. (Şekil la) Deney tüpünün içinde 1 mi yukarda hazırlanan KCN'lü çözelti (veya kalıntı olan bakır levha). Gutzeit testi. Reinsch testi uygulanmış bakır levha veya yıkılama uygulanmış biyolojik materyalin asit dijestiyon çözeltisinden 20 mi konur. 28 Gutzeit deneyinde. Safsızlık olarak bulunabilecek kükürtlü hidrojen. S.. 15 mi %10 luk sülfirik ve 5 g arsenik içermeyen çinko granül ilave edilir. antimon ile meydana gelen renk kaybolduğu halde arsenik ile meydana gelen renk sabit kalır. 1-2 damla kalay klorür (SnCh) ilave edilir ve tüpün ağzı sıkıca bir mantar tıpa ile kapatılır. Standart arsenik çözeltisi ile hazırlanan renk skalası ile karşılaştırılarak test yan kantitatif olarak da kullanılabilir. 100 mi %0. 1961. Vural. kahverengi ve siyah renge kadar değişen renk tonları (AgNOj ile siyah) görülür. 1975) 2) Gutzeit deneyi: As için yarı kantitatif olarak da uygulanabilir. Bu nedenle çözeltide As. Bu kanatlar arasına cıva-2 bromür (merküric bromür) ile emprenye edilmiş kuru filtre kağıdı (Whatman no:40 yuvarlak filtre kağıdı. (kinin-bizmut-iyodür.) Arsenik ve antimon aranması : Bakır levha 0. Güley. Bu tüpün üstüne hazır olarak sağlanan veya yaptırılabilen kanatlar yerleştirilir. kurşun asetatlı pamuk tarafından tutulur.çalkalanır. 1 mi kinin-Ki reaktifı (1 g kinin sülfat. (çözünmesi sağlanır). Reaksiyon sonucu arsin HgBr2 ile emprenye edilmiş filtre kağıdında konsantrasyona bağlı olarak sarıdan kahverengiye kadar değişen renk verir. N. Bizmut varsa çözeltiye geçer. Fakat bu halde meydana gelen renk sarı-siyahtır ve renk daha geç meydana gelir. bakır levhada ise antimon Gutzeit testi aranır. Zehirlerin izolasyon yöntemlerine göre sınıflandırılmaları .organik maddeleri yıkılanmış idrar. Şekil lb de görülen erlenmayenin ağzına lastik bir tıpa ile yerleştirilen kurutma tüpüne kurşun asetat ile nemlendirilmiş pamuk konur.5 mi %10 (KCN) ile çalkalanır. Ayrıca konsantre HCI dumanları ile temasta. Erlenmayer içine.

e) Çeşitli zehirler : (Özel olarak aranması gerekenler): Yukarıdaki izolasyon teknikleri ile aranamayan ve her biri için özel ektraksiyon işlemleri. alkaloidler. Bu maddelerin analizleri için değişik analitik kimya ve fızikokimyasal tekniklerden yararlanılmaktadır. zehirler bu ayırma yöntemlerine göre sınıflandırılmıştır. ZEHİRLERİN BİYOLOJİK MATERYALDEN İZOLASYON TEKNİKLERİ Toksikolojik analizlerde. iyon değiştirme. iyon çifti oluşturma gibi yöntemlerin uygulanması gereken maddeleri kapsar (pestisitler. SnCl2 a b Şekil 1. benzen gibi organik çözücüler). kavnama noktasına kadar ez SİDE VIEW (T*0 UNITS ASSEMBLEO) % 5 HgCl2 ile emprenye kağıt OBUOUE VIEW (SINGLE UNIT) ICRCUIIIC »KOMİDE EHSITI2ED «PCD. cıva gibi). kadmiyum. (CO. glikozitler gibi). siyanür gibi gazlar ve alkoller. c) Metalik zehirler: Biyolojik maddeden kuru veya yaş külleştirme (oksidasyon) işlemi ile ayrılırlar (kurşun. 4. d) Toksik anyonlar : Biyolojik ortamdan dializ veya iyon değiştirme (ionexchange) teknikleri ile ayrılırlar (klorat.Analitik amaçla bir çok toksikologlar. zehirleri uygulanan izolasyon tekniklerine göre başlıca beş sınıfta toplanır: a) Uçucu zehirler : Biyolojik maddeden distilasyon veya difüzyon yolu ile ayrılırlar.1. birçok ilaçlar). T \COTTON mmESNATCO ITH LEA0ACETATE Numune % 20 H2SO4 ve Zn. tiosiyanat gibi). fosfat. Bilinmeyen veya . Uçucu zehirlerin biyolojik materyalden distilasyonla izolasyonları Bilindiği gibi distilasyon sıvı bir maddeyi.Basit (a) ve modifıye (b) Gutzeit apareyi 4. Çoğunlukla aranılan zehirli madde çok az miktarda (miligram ve hatta mikrogram düzeyinde) olduğundan öncelikle bunların bulunduğu ortamdan ayrılması ve saflandırması için kullanılacak izolasyon yöntemleri çok önemlidir. çok sayıda çeşitli kimyasal maddelerin (2000 üstünde) aranması gerekmektedir. proteinler. Analitik toksikolojide. b) Uçucu olmayan organik zehirler : Biyolojik ortamdan sıvı ekstraksiyon yöntemi ile izole edilirler (barbitüratlar.

Balona uygun bir soğutucu bağlandıktan ve önüne toplama kabı (C) yerleştirildikten sonra. b) Uçucu olmayan organik zehirler : Biyolojik ortamdan sıvı ekstraksiyon yöntemi ile izole edilirler (barbitüratlar. 30 yavaş distile edilir. alkaloidler. o madde tekrar dengeyi sağlamak için buharlaşır. iyon çifti oluşturma gibi yöntemlerin uygulanması gereken maddeleri kapsar (pestisitler. c) Metalik zehirler: Biyolojik maddeden kuru veya yaş külleştirme (oksidasyon) işlemi ile ayrılırlar (kurşun. kuvvetli bir su Zehirlerin izolasyon yöntemlerine göre sınıflandırılmaları Analitik amaçla bir çok toksikologlar. siyanür gibi gazlar ve alkoller. proteinler. Bu distilat uçucu zehirlerin aranması için kullanılır. iyon değiştirme. trikloroetilen verilebilir. cıva gibi).şüpheli bir zehir önce bu genel izolasyon yöntem ve tekniklerine göre ayrıldıktan sonra. izopropil alkol. Uygulamada bu amaçla su buharı kullanılır. benzen. metil alkol. d) Toksik anyonlar : Biyolojik ortamdan dializ veya iyon değiştirme (ionexchange) teknikleri ile ayrılırlar (klorat. etil bromür. glikozitler gibi). Numune "B" balonuna 1/3 ünü geçmeyecek şekilde konur ve gelen su buharını yoğunlaşmaması için önceden balon "B" ısıtılır. birçok ilaçlar). Şekil (2) de su buharı distilasyonu apareyi görülmektedir.1. Su buharı distilasyonu ile ayırma : Her sıvı maddenin sıcaklık derecesine bağlı olarak belirli bir buhar basıncı vardır. etil alkol. benzen gibi organik çözücüler). su buharı ile birlikte soğutucudan geçerek yoğunlaşırlar. (CO. Kaynama noktası 100° altında olan önemli uçucu zehirlere örnek olarak: Eter. fosfat. petrol eteri. Bir gaz akımı ile buhar sıvı üzerinden uzaklaştırılırsa. Uçucu zehirlerin biyolojik materyalden distilasyonla izolasyonları . aseton. tiosiyanat gibi). Genellikle kaynama noktaları suyunkinden oldukça yüksek olan maddelerin içine su buharı yollandığı zaman. e) Çeşitli zehirler : (Özel olarak aranması gerekenler): Yukarıdaki izolasyon teknikleri ile aranamayan ve her biri için özel ektraksiyon işlemleri. etilen klorür. zehirleri uygulanan izolasyon tekniklerine göre başlıca beş sınıfta toplanır: a) Uçucu zehirler : Biyolojik maddeden distilasyon veya difüzyon yolu ile ayrılırlar. Bu şekilde soğutucudan geçerek buz içinde soğutulan toplama kabında distilat toplanır. kloroform. kadmiyum. Sonra bu buharlar. bu maddeler o sıcaklıktaki buharlaşma basıncı oranında buharlaşır. nitel ve nicel analizleri yapılır. 4.

izopropil alkol. petrol eteri. etil bromür. Uçucu zehirlerin distilasyonu. kaynama noktası ve su buharı ile sürüklenmelerine göre 2 şekilde yapılmaktadır. Bu distilat uçucu zehirlerin aranması için kullanılır.Bilindiği gibi distilasyon sıvı bir maddeyi. idrar veya kan gibi 31 incelenecek örnek konur ve kaynar su banyosunda veya bek alevinde yavaş yavaş distile edilir. kusmuk.nofrol İyodoform Nikotin Kafur Nitrobenzen Karbon tetraklorür Paraldehit Karbon sülfür Piridin Kloral hidrat x Salisilik asit ve esterleri Kloroform Siyanür Koniin Tribromoetanol Krezoller Timol Kroton yağı Toluen .n. Genellikle kaynama noktaları suyunkinden oldukça yüksek olan maddelerin içine su buharı yollandığı zaman. Distilasyon balonuna bir miktar mide içeriği. etilen klorür. etil alkol. kloroform. Distilasyona soğutucudan akan damlalar berrak oluncaya kadar devam edilir. kuvvetli bir su buharı akımı (A) balon içinde geçirilmeye başlanır. Balona uygun bir soğutucu bağlandıktan ve önüne toplama kabı (C) yerleştirildikten sonra. Uygulamada bu amaçla su buharı kullanılır. trikloroetilen verilebilir. Tablo-2 Su buharı ile uçan zehirler Aldehitler Alkoller Aseton Benzen Benzin Benzoik asit Esans iye 1 yağlar Eter Fenoller Formaldehit Fosfor (sarı) 33 Fuzel Yağları Ksilen Guayakol a. 32 Şekil 2. Numune "B" balonuna 1/3 ünü geçmeyecek şekilde konur ve gelen su buharını yoğunlaşmaması için önceden balon "B" ısıtılır.) 100°C altında zehirlerin ayrılmaları: Bunun için normal distilasyon apareyi kullanır.ve (3. Bir gaz akımı ile buhar sıvı üzerinden uzaklaştırılırsa. Su buharı distilasyonu ile ayırma : Her sıvı maddenin sıcaklık derecesine bağlı olarak belirli bir buhar basıncı vardır. o madde tekrar dengeyi sağlamak için buharlaşır. Bu şekilde soğutucudan geçerek buz içinde soğutulan toplama kabında distilat toplanır. su buharı ile birlikte soğutucudan geçerek yoğunlaşırlar. kaynama noktasına kadar ısıtarak buhar haline getirmek ve bu buharı yoğunlaştırarak ayrı bir kapta toplamaktır. metil alkol. benzen. Kaynama noktası 100° altında olan önemli uçucu zehirlere örnek olarak: Eter. Sonra bu buharlar.Su buharı disitilasyon apareyi. Şekil (2) de su buharı distilasyonu apareyi görülmektedir. Toplama kabı buz içinde soğutulur. Normal distilasyonla kaynama noktaları (k. bu maddeler o sıcaklıktaki buharlaşma basıncı oranında buharlaşır. aseton.

Deneylerin yapılışı zehirlerin özel aranmaları bölümünde açaklanmıştır. c) Distilatta kimyasal ön denemeler yapılır. Bu ön denemeler için çok çeşitli reaksiyonları yapmak mümkünse de. Fujiwara deneyleri gibi). Uçucu organik zehirlerden başka. Bu reaksiyonlar ya renkli bileşiklerin oluşumuna (kromotropik asit. nikotin. keton gibi özelliği veren grupların tanıma reaksiyonları ile distilattaki maddenin kimyasal sınıfını tayin etmek mümkündür. benzen. konun alkali ortamda distile olurlar. aldehit. kloral. distilasyon ortamına göre ikiye ayırabiliriz: 1) Asit ortamda su buharı ile uçan zehirler : Asit veya nötral yapıdaki uçucu bileşikler asit ortamda su buharı ile uçarlar. Bu deneylerin bir kısmı daha önce "biyolojik sıvılara doğrudan uygulanan deneyler kısmında da açıklanmıştır. 4. 2) Kalevi ortamda su buharı ile uçan zehirler : Numune seyreltik NaOH veya katı magnezyum oksit (MgO) ile pH 8 olarak şekilde kalevilendirilir. hem kendi grubu içinde hangi bileşik olduğunu ve hem de yukarıdaki ilk bulguların sonuçlarını kesinleştirmek için özel reaksiyonlar tatbik edilir.2. Bunun için analiz maddesinin 1/6 sı balona konur. hidrat. kloroform (kloral hidrat kalevi ortamda kloroforma dönüşerek distile olur). Organik bileşiğe alkol. İlk kez Feldstein ve Klendshoj tarafından uygulanan bu teknik için Conway'in mikrodifüzyon düzeneği kullanılmaktadır. 34 d) Genel fonksiyonel grubu belirlenmiş maddeyi. karekteristik koku oluşmasına (iyodoform deneyi. en uygun olan fonksiyonel gruplara dayanarak yapılan genel deneylerdir. Bir çok bileşikler karakteristik kokusu ile tanımlanabilir (fenol. aşağıdaki şekilde aranır: a) Distilatın kokusu kontrol edilir. CS2 gibi) b) Distilatın reaksiyonu kontrol edilir (Turnusol kağıdı ile asit veya kalevi özelliği araştırılır). Uçucu zehirlerin mikrodifüzyon yöntemi ile izolasyonları Az miktarda uçucu zehirlerin dokulardan izole edilmesinde kullanılan diğer bir teknik mikrodifüzyon yöntemidir. amfetamin. (Şekil 3) Bu yöntemle ayrıca uçucu zehirlerin identifikas-yonu ve kantitatif analizi de yapılabilir. Anilin. Distilatta uçucu zehirlerin aranması: Elde edilen distilatta uçucu zehirler. Sonra %10 tartarik asit veya seyrettik sülfırik asitle pH 5'e getirilir ve 50 mi distilat toplanacak şekilde su buharı ile distile edilir. . Eğer numune asit ise önce doymuş sodyum bikarbonat çözeltisi ile nötralleştirilir. uçucu olmayan organik zehirlere de uygulanan bu genel ve ayırt edici özel reaksiyonlar tablo 4'de gösterilmiştir.Su buharı ile uçan zehirleri. izonitril deneyi gibi) veya çökelek (karekteristik renkte) oluşmasına (ksentogenat deniyi gibi) dayanmaktadır.

aldehitler. Bu şekilde sistemde bozulan buhar basıncı dengesinin sağlanması için biyolojik materyaldeki uçucu zehir bitinceye kadar. dulsin gibi) Fenol ve fenol türevleri. ferrosiyanür) Fenoller (serbest ve p-substitüe fenoller) Aromatik primer aminler (anilin ve hidrolizle anilin veren bileşikler) CS2. primer aminler ve hidrolizle bu bileşikleri verenler Anilin ve hidrolizle anilin veren bileşikler (asetanilid. trikloroasetik asit gibi) Klorlu hidrokarbonlar. uçucu maddenin çözündüğü çözelti bir mikro tüpe alınarak kalitatif ve kantitatif analizini yapmak mümkündür. kloralhidrat Küçük moleküllü aminler. rezorsin gibi) Polihalojenik bileşikler (kloroform. amonyak ve amonyum tuzları. piramidon. asetil aseton. aseton. Oda sıcaklığı veya 37°C de dış odacıkta buhar veya gaz haline geçen uçucu zehir.Prensip : Kapalı bir sistemde analizi yapılacak biyolojik materyal ve bu örnekten uçucu zehiri açığa çıkaracak reaktif (liberating agent) dış odacıkta ve serbest hale geçen uçucu zehiri tutan çözücü (absorban) ise iç odacıkta bulunur. metil alkol (oksitlendikten sonra) Aktif metilen grubu olan bileşikler (ketonlar. İndirgenme Schıff reaktifi ile renk reaksiyonu Kromotropik asit deneyi Legal deneyi (pentasiyano nitrozo demir-3 ile) Fujiwara reaksiyonu (piridin+NaOH+ısı) Izonitril reaksiyonu (Anilin+NaOH+ısı) Indofenol reakisyonu (Fenol+Oksijen veya nitröz asitle) Demir-3-klorürle Millon reaksiyonu (Metalik cıva+HNO3 ile nitrolama) Diazo reaksiyonu Ksentogenat reaksiyonu (ROH+CS2+KOH) lyodoform reaksiyonu (Etil alkol+iyot+NaOH) Prusya mavisi oluşması Guignard deneyi (izopurpurat oluşması) Uygulandığı gruplar Alkoller.Distilasyonu ile izole edilen uçucu zehirlerinn grup reaksiyonları: Genel reaksiyonlar Asit ortamda kromatla oksitleme Fehling çözeltisinin indirgenmesi Nesslereaktifi ile: a. tiyosülfat. laktik asit Siyanürler Siyanür ve pikrik asit . enol grubu veren maddeler (asetil aseton. primer alkoller Etil alkol. indol. kloralhidrat Aldehitler ve alkoller (oksitlendikten sonra) Formaldehit. asetaldehıt. anestezin. novakain. doymamış hidrobarbonlar Aldehitler. bu kapalı sistemde difüzyona uğrayarak iç odacıktaki çözücü içinde çözünür. 35 Tablo 4. pirimer ve sekonder alkoller. İç odacığa ilave edilen uygun bir reaktifle uçucu bileşiğin tanınması iç odacıkta yapılabildiği gibi. kloroform. Aldehitler. pirol. sülfonamid.Renk reaksiyonu b. buharlaşma. kloroform. fenasetin. difüzyon ve iç odacıktaki absorpsiyon olayı devam eder. Böylece biyolojik maddedeki uçucu bileşiğin saf bir çözücü içine aktarılması yani izole edilmesi mümkün olur.

uçucu zehirin aranacağı biyolojik materyal ilave edilir. çeşitli uçucu zehirlerin Conway mikrodifüzyon cihazı ile aranmasında kullanılan reaktifler gösterilmiştir. Genel olarak uygulama aşağıdaki şekilde yapılır: üstten görünüş 70 mm . porselen veya polietilen iki odacıkla.Convvay mikrodifüzyon apareyinde uçucu zehirlerin aranması DIŞ OD ACIK Zehiri açığa çıkaran reaktifler % 10H2SO4 % 10H2SO4 İÇ ODAC1K Absorban Renk reaktifleri ve sonuç reaktifler PdCl2-^ Siyah % 10 NaOH FeSO4+HCl^mavi i 1 mi saf 1 mi % 30 NaOH+ saf piridin Aranacak Zehir CO Siyanür Klorlu hidrokarbonlar . dokularla çalışırken 37°C de 3 saat beklemek yeterlidir.36 Conway mikrodifüzyon apareyi : Mikrodifüzyon yöntemini ilk defa Conway . dışa sızıntı vermeyen kenarları traşlı bir kapaktan meydana gelmiştir. Genellikle kan ile çalışırken oda sıcaklığında 2 saat. Deneyin Yapılışı : Şekil 4'de görüldüğü gibi Convvay mikrodifüzyon apareyi petri kutusuna benzeyen cam. c) Bu işlemlerden sonra apareyin ağzı derhal kapatılır ve difüzyon için bekletilir. biyolojik materyalde amonyak tayini için uygulamıştır. Tablo 5. idrar veya 37 homojenize organ numunesi konur. b) İç odacığa ise bu uçucu zehri aborbe edecek ve renk reaksiyonu verecek olan reaktiflerden 2'şer mi ilave edilir.40 mm /\ Enine kesit Şekil 3. Genellikle 2-5 mi kan. Tablo 5'de. Bu amaçla geliştirdiği apareye "Convvay mikrodifüzyon cihazı" adını vermiştir. a) Convvay mikrodifüzyon cihazının dış odacığına. Aynı yere uçucu zehri serbest hale geçirecek reaktiften 1 mi ilave edilir.Conway mikrodifüzyon apareyi.

Akut zehirlenmelerde. Umberger. Bu grupta kaynama noktaları yüksek sıvı ve katı haldeki maddeler örneğin tıbbı ilaçlar. Ancak ölüm halinde. lipit. Klasik bir yöntem olan Stas-Otto tekniği ile alkaloidlerin ve diğer organik zehirlerin dokulardan izolasyonu uzun ve yorucu bir çalışma gerektirdiği ve ayrıca yabancı maddelerin tamamen uzaklaştırılmaması nedeniyle daha sonraki araştırıcılar tarafından 39 modifıye edilmiştir. Ansties reaküfi—»Yeşil Doymuş Na2CO3 —izopropil-) (K2Cr2O4+H2SO4) Metil alkol Doymuş Na2CO3 H2SO4 Kromotropik asit—»viyole Fenoller % 10H2SO4 % 10 NaOH Folin-fenolftalein—»mavi % 5 AgNO}—»kahverengi i % 10 Fosfür Doymuş İS^CC^ HNO. çevre kirleticileri.boya gibi maddeleri uygun çözücü ve işlemlerle uzaklaştırmağa dayanmaktadır. katı-sıvı gibi fraksiyonlu ekstraksiyon yöntemleri kullanılır. Bu maddelerin biyolojik materyalden izolasyonlarında sıvı-sıvı. analitik ve forensik toksikologların ilgilendiği en büyük grubu (hemen tüm maddelerin %90'ı) oluşturur. Bu yöntemlerin prensibi kısaca aşağıda açıklanmıştır. doğal kaynaklı zehirler. Doku homojenatlarına ön işlem olarak çok eski bir yöntem olan Stas-otto. çeşitli organik zehirlerin asit veya kalevi ortamdaki çözünürlükleri ile birlikte seçici çözünürlükleri de göz önünde tutulmuştur.—»kırmızı Alkoller (etil-metil-. endüstriyel maddeler bulunur. Daha sonra bu yöntem Otto tarafından modifiye edilerek "Stas-Otto" yöntemi olarak literatüre geçmiştir. pestisitler. Uçucu olmayan organik zehirlerin ekstraksiyonla biyolojik materyalden izolasyonları Uçucu olmayan organik maddeler. Amonyum molibdat+ ısı—» sarı 1 a)% 10 Pb asetat^siyah 1 b)% 10 Cd Sülfür % 10H2SO4 % 10 NaOH asetat-» sarı i 38 4. Stas-Otto-Ogler. biyolojik materyal olarak kullanılan kan. Feldstein-Klendshoj. biyolojik maddenin ihtiva ettiği protein. Bu tekniklerde.3. idrar ve mide içeriği gibi örneklere ekstraksiyon işlemleri doğrudan uygulanır. karaciğer ve diğer doku örneklerine doğrudan ekstraksiyon uygulanamaz. Ekstraksiyon koşullarına göre organik zehirler. çok daha yeni bir teknik olan enzim dijestiyon yöntemi uygulanır. Sulu fazın hazırlanması için kullanılan toksikolojik yöntemlerin çoğunun dayandığı prensip. bağımlılık yapan maddeler. selüloz. Daubney-Nikolls'un yöntemleri bu prensiplere göre geliştirilmiştir. Bu amaçla kullanılan yöntemlerin en eskisi ilk kez Stas (1850) tarafından postmortem dokudan nikotini izole etmek için geliştirilen "Stas" yöntemidir. tekrar alt sınıflara ayrılır. toluen .

Sulu fazda çözünmüş bir çok maddeler içinden. Çözücü olarak en çok eter veya kloroform kullanılır. siklohekzan da koşullara göre kullanılabilir. uygun ortam ve çözücü seçimiyle arayacağımız organik zehri organik faza alarak saflandırmak mümkün olur. Böylece elde edilen süzüntü ikinci kademedeki fraksiyonlu ekstraksiyon için hazırlanmış olur. mide içeriği gibi sıvılardan ekstraksiyonla organik zehirler ayrılabilir. Elde edilen bu kalıntılar birkaç damla sülfırik asitle asitlendirilmiş 100 mi su ile ekstrakte edilir ve mümkünse bir gece bekletilir. Elde edilen ekstrakt dekante edilir. idrar. organik çözücü fazına geçirilebilirler. 100 mi sıcak etanol ilavesiyle şurup kıvamında bir çözelti elde edilir. Ekstraksiyonla İzolasyon Bilindiği gibi ekstraksiyon sulu fazda çözünmüş bir maddenin. bütil alkol. Bu nedenle uçucu olmayan organik zehirlerin ekstraksiyonunda 2 faktör rol oynar : a) b) Organik maddelerin kimyasal yapısı (asit. organik çözücüde çözünebilme özelliği. tartarik asitle asitlendirilir. iyonize halde olmayan organik maddeler. izopropil alkol. Modifiye Stas-Otto Yöntemi : 200 g dondurulmuş ve kıyılmış (homojenize edilmiş) doku. sıcaklık 60°C altında tutulmalıdır. (Doku+etil alkol) karışımı soğutularak süzülür. baz. 100 mi sıcak etil alkol. Sulu fazda bir maddenin iyonlaşma derecesi. İyonlaşmamiş halde olan organik maddenin. Aksi halde bir erlenmayer içinde asitli su ile 1 saaat çalkalanır. Aynı işlem bir kere daha kalıntıya etil alkol ilave edilerek tekrar edilir. Prensip olarak. Biyolojik materyalden ön işlemlerle (Stas-Otto veya modifiye metodları) elde edilen ekstrakt veya kan. küçük porsiyonlar halinde ilave edilerek karıştırılır. Sonuçta granül halde kuru bir kalıntı kalır. Eğer bakiye yağlı ise sulu ekstrakt dekante edildikten sonra 100 mi asitli su ile ekstraksiyon tekrarlanır. petrol eteri. Eğer kalıntı halen yapışkan görünümde ise o zaman sıcak alkolle aynı işleme devam edilir. o maddenin kimyasal yapısına bağlı olarak pKa değerine göre değişir. Geniş ağızlı bir kapsül içinde birleştirilen süzüntüler hafif sıcak hava akımında su banyosu üzerinde uçurulur (vakumda distilasyon tercih edilir). su ile karışmayan organik bir çözücüye çalkalayarak bu organik faza geçirilmesi işlemidir. kalevi yapıdaki maddeler ise alkali ortamda serbest organik molekül (noniyonize) halde bulunurlar: 41 . Bu yöntem halen ülkemizde Adli Tıp Kurumunun toksikoloji laboratuvarlarında kullanılmaktadır. İki ekstrakt soğutulduktan sonra 40 birleştirilir ve süzülür (pilili Whatman No 1 filtre kağıdından). 400 mi etil alkol ile blenderde homojenize edilir. Dekante edilen süzüntüler birleştirilerek uçurulur. Buna göre asit karakterdeki maddeler asit ortamda. Daha iyisi karışım bir gece bekletilmelidir. nötral veya amfoter özelliği). Karışım su banyosunda bir saat bekletilir. İsıya dayanıksız alkaloidler olma ihtimali varsa.Aşağıda uygulama alanı geniş ve yüz yıldan daha fazla bir zamandan beri kullanılmakta olan modifıye Stas-Otto tekniği açıklanmıştır. Bunun dışında etil asetat.

p-amino benzoik asit. organik zayıf asitler. parasetamol örnek verilebilir. organik nötral maddeler ve organik amfoterik maddeler. a2) Zayıf asitler : Bu grup maddeler ise. mide içeriği. NaHCO. eter veya kloroform fazından daha kuvvetli kalevi ortamda (NaOH li ortamda) sulu faza geçerler.5) çözünmezler. sıvı doku ekstraktı) u pH 3'e ayarlanır (kuvvetli asit ortam) Organik çözücü ile (eter veya kloroform) ekstraksiyon Organik çözücü fazı Sulu faz Bazlar ve amfoter maddeler NaHCO. A) Asit ortamda ekstrakte edilebilen zehirler (Organik asitler ve nötral maddeler): Bu maddeler asitli sulu ortamdan (pH 2) eter veya kloroformla ekstrakte edilebilirler. okzalik asit. organik faza geçebildiği ekstraksiyon koşullarına göre 5 sınıfta toplamak mümkündür. çünkü ortamın pH sına bağımlı olmaksızın çoğunlukla iyonlaşmamış şekildedirler. O halde bu grubu 3 alt sınıfta toplayabiliriz : aO Kuvvetli asitler : asitli ortamda eter veya kloroform fazına geçen bu maddeler. zayıf asit veya nötral özellikte olabilir. Asit ortamdan organik çözücüye geçen organik maddeler kuvvetli asit. sulu sodyum bikarbonatla (NaHCOj. (A2 fraksiyonu) Barbitüratlar. (Aı fraksiyonu) Asetil salisilik asit. 42 Numune (idrar. organik bazlar. çözeltisinde (pH 7. fenil butazon. çinkofen (cinchophen) sitrik asit. Uçucu olmayan zehirlerin ekstraksiyon koşullarına göre sınıflandırılmaları Uçucu olmayan organik zehirleri. glutetimid.RCH2COOH + H20 A R-NH2 + H2O A [RNH. sakkarin.]+ + OH' Nötral maddeler ise asit veya kalevi ortamda organik faza geçebilirler. salisilik asit. Organik kuvvetli asitler. pH 7.5) ile ekstrakte edilebilirler. kan veya serum. çözeltisi ile ekstraksiyon pH 8'de organik çözücü ile ekstraksiyon Sulu faz Organik faz Organik faz Bazlar (B) fraksiyonu) Kuvvetli asitler zayıf asitler . sulfisoksazol (sulfisoxazole) örnek verilebilir.

GC/MS de incelenir.(C fraksiyonu) Asetanilnd. amidopirin. B) Kalevi ortamda seyreltik NaOH ile kalevilendirilmiş eter veya kloroforma geçen bileşikler : bı) Kalevi özellikte maddeleri içerirler. . amitriptilin. Bir çok alkaloidler. emetin. fenil salisilat örnek verilebilir.GCveGC/MS'de incelenir) i PH 8.GC. pH 8. Bu maddeler.5 ayarlanır. 43 a3) Hidrofob nötral maddeler : Asit eterde çözünen maddeler. kafein.5 .5 da organik çözücü ile ekstrakte edilerek ayrılırlar (amfoter maddele : D fraksiyonu). Şekil 4. mebrobamat. amfetamin. kinin gibi azotlu bazlar bu gruba girerler.Fraksiyonlu ekstraksiyonla organik zehirlerin ayrılması. Bunlar organik fazda çözünebilme özelliğinde olduklarından "hidrofob nötral maddeler " adını alırlar.GC. NaOH veya NaHCO3'lı sulu faza geçildikten sonra eter veya kloroform fazında nötral maddeler kalır. asetofenetidin. imipramin. fraksiyonu) (UV'de incelenir) ^r I (ITK.(A. kafein. (B fraksiyonu) b2) Sulu faz ise organik amfoter (morfin gibi) maddeleri içerir.GC/MS'de NaOH ile ekstraksiyonu Sulu faz Amfoter maddeler incelenir) hidroliz pH3'deHCl ile hidroliz Sulu faz Zayıf asitler (A? fraksiyonu) (UV'de incelenir) Organik faz Nötral maddeler (C) fraksiyonu (İTK.5-9. Organik çözücü ile ile ekstraksiyon i Organik faz amfoter maddeler (D) fraksiyonu (TLC. sulu fazın konsantre HCI ile ısıtılmasından sonra. bromural.9. antipirin.

02 M pH 7. kan ve idrardan toksik maddeler yukarıda açıklanan ekstraksiyon yöntemleri ile izole edilebildikleri gibi "immunoassay yöntemleri" ile de doğrudan analizleri yapılabilir. N. Yıkılama için papain kullanılacaksa. Şan. N.Şekil 4'de kan. 0. optimum sıcaklık 30°C dir) belirli bir süre inkübe edilir. Enzim yıkilama yöntemi ile organik zehirlerin izolasyon ve ayrılmaları Adli toksikolojide. Bu amaçla papain.4 olan fosfat tamponu ilave edilir. (Ayrıntılı bilgi için :Vural. 20-50 mesh büyüklüğünde. Geniş yüzey alanı ve noniyonik özelliği nedeniyle bu reçine suda özünen organik maddeleri adsorbe eder. Ancak ölümle sonuçlanan olaylarda karaciğer gibi doku örnekleri de analiz için kullanılır. Bu adsorbe edilen maddeler polimerden uygun bir çözücü ile (elüsyon çözücüsü) geri elde edilebilirler (elüe edilebilirler). 4. Inkübasyondan sonra karışım 30 dakika elektrikli su banyosunda ısıtılır ve süzülür. 45 Amberlit XAD-2 ile organik zehirlerin ekstraksiyonu Polimerik özellikte adsorbanların zehirlerin biyolojik materyalden izolasyonları son 20-30 yılda önem kazanmıştır. Teknik : Zehirlenme şüphesi ile alınan karaciğer dokusundan 5 gram kesit tartılarak. İzolasyon verimini arttırmak için Amberlite XAD-2 (batch) yöntemi ile ekstraksiyon yapılması uygun olur. 37°C de 2 saat termostatlı çalkalamalı su banyosunda inkübe edilir. Dokulardan zehirlerin izolasyonunda kullanılan Stas-Otto ve ekstraksiyon yöntemi.4 olan fosfat tamponu kullanılır. doku ..4. enzimin maksimum aktivite gösterdiği optimum koşullarda (örneğin papain ve tripsin için optimum pH 7-8. ön işlem olarak tercih edilen bir tekniktir. Böylece proteini uzaklaştırılmış doku filtratına sistematik ekstraksiyon uygulanabilir. Aşağıda bu yöntem açıklanmıştır.) Enzimatik yıkılama yönteminin prensibi. 1994'e bakınız. tripsin. idrar ve mide sıvısına uygulanan fraksiyonlu ekstraksiyon şeması ( sistemik ekstraksiyon ) gösterilmiştir. kan. plazma ve dokularda proteine bağlanmış ilacın (protein-ilaç) proteolitik bir enzimle serbest hale geçirilmesinden sonra ekstraksiyona tabi tutulmasıdır. beyaz suda çözünmeyen kürelerdir. Tripsin kullanıldığında 1 mg tripsin /g doku olarak enzim ve pH 7. subtilisin gibi enzimler kullanılır. Amberlit XAD-2 poröz ve hidrofobik özelliğe sahip olan çapraz bağlı polistiren divinil benzen polimeridir. klasik protein çöktürme yöntemleri yanında "enzimatik 44 yıkılama: dijestiyon yöntemi" zehirlerin genel tarama yöntemlerinde. İnkübasyon 37°C de 3 saat olarak uygulanır. ekstraksiyon verimi (1) biyolojik materyalin (idrar.002 M EDTA ve 25 mi 0. homojenata gram doku başına 500 mg papain (500 mg papain/g doku). Süzüntüden genel ekstraksiyon şemasına göre uçucu olmayan organik zehirler (ve ilaçların) izolasyonu yapılır. Aşağıda anabilim dalımızda çeşitli pestisit ve ilaçların karaciğer homojenatında uygulanan "enzimatik yıkılama" yöntemi kısaca açıklanmıştır. 10 mi su ile teflon başlıklı homojenizatörde homojenize edilir. postmortem mide içeriği. Aksu. Amberlit XAD-2 reçinesi ile ekstraksiyonda. Bu enzimlerle doku homojenatı.

kan. N. Karaciğer + 10 mi su) homojenatı 25 mi fosfat tamponu 0.pH 7. Ambsrlit XAD-2 dışında Dowex 50 AGW-X8 (100-200 mesh) batch tekniği ile idrardan dipiridil grubu herbisitlerin ekstraksiyonunda kullanılabilir. Elüsyon çözeltisi susuz Na2SC>4 den geçirilerek uçurulur. (3) elüsyon çözücüsünü polaritesine bağlıdır. Metanolü uzaklaştırmak için 8-10 kez distile su ile yıkanır. Burgaz. Burgaz.S.N. Katyon değiştirici bir reçine olan Zeokarb 225 (H+) ise kolon tekniği ise parakuat ve dikuatın idrardan ekstraksiyonunda kullanılabilen verimi daha yüksek olan bir yöntemdir. Şekil 5'da enzimatik yıkilama ve Amberlit XAD-2 batch tekniği ile karaciğer homojenatından organik zehirlerin izolasyonu ve ekstraksiyonları için kullanılan teknik şematik olarak gösterilmiştir.N. Reçinenin hazırlanması : Amberlit XAD-2 reçinesi en az 6 saat etil asetat ile sürekli Soxhelet apareyinde ekstrakte edilerek saflaştırılır. N. Karışım 20 dakika çalkalanır. (Vural. organik fosfat esterleri için pH (2-3)'e ayarlanır. Vural. Sonra reçine (1:1) oranında uzaklaştırılır.1 gram yaş XAD-2 (g kuru reçine karşılığı) içeren polipropilen tüplere konur.01 N K2CO3 ile pH 10. (Vural. Aşağıda batch yöntemi açıklanmıştır. Şan. Amberlit XAD-2 ile bazik. İşlem üst faz berraklaşıncaya kadar (4-5 kez) tekrarlanır.pH 7. asidik ilaçlar için 0. 5 gram karaciğerden hazırlanan homojenat. 47 (5 g. Kalıntı 2 kez (0.1 N HCI ile pH 3. 1994). pestisitlerden organik fosfat esterlerinin ekstraksiyonlarında oldukça yüksek verim elde edilir. nötral ilaçlar için pH 7. 3 dakika 4000 rpm de santrifüj edilerek su fazı ayrılır. Amberlit XAD-2 ile izolasyon ve ekstraksiyon işlemi idrar. safra suyu ve karaciğer homojenatına (doğrudan veya enzimatik yıkı lama işleminden sonra) veya biyolojik materyalden hazırlanan örneğe reçine ilave ederek (batch tekniği) uygulanabilir.02 M. tripsin 1 37°C de 3 saat inkübasyon .1 N HCI ilave ederek 20 dakika çalkalanır.002 M EDTA veya 37°C de 2 saat inkübasyon 1 25 mi fosfat tamponu 0. Bazik ilaçların 46 ekstraksiyonu için ortamın pH'sı 0.1 N HCI ve su ile) yıkandıktan sonra elüsyon için tüpe 15 mi eter ve 5 mi 0. Kalıntıda kimyasal maddeler tarama yöntemleri ile (İTK ve GLK gibi) aranır. veya idrarla çahşılacaksa 20 mi 2500 rpm de santrifüj edilerek berraklaştırılan idrar örneği. 5 dakika 4000 rpm de santrifüj edilir. filtrat ve enzim yıkılamasından elde edilen filtrat.4 \ 2.homojenatından elde edilen süzüntünün ) pH'si. Reçine ağzı cam kapta distile su içinde +4°C de saklanır. nötral ve asidik ilaçların çoğu.4 5 mg. 1984). Papain +0. S 1984. (2) numune (ml)/reçine (g) oranına. 5.5 g.02 M.

23 dakika 4000 rpm de santrifüj Kalıntı m Ekstraksiyon koşuluna göre PH ayarlanarak 15 mi eterle Ekstraksiyon I Çözücü Na2SO4 ile kurutulur ---------► Kalıntı metanolde çözülerek İTK ve GK ile tarama ve identifıkasyon Şekil 5 : Enzimatik yıküama ve Amberlit XAD-2 "batch" yöntemi ile organik zehirlerin karaciğerden izolasyonları. ZEHİRLERİN TARAMA ve İDENTİFİKASYONLARINDA KULLANILAN ENSTRUMENTAL ANALİZ TEKNİKLERİ Biyolojik materyalden daha önce açıklanan yöntemlerle izole edilen kimyasal maddelerin identifıkasyonları ve kesin tanımlarl. Örneğin suistimal edilen veya bağımlılığa neden olan bir maddenin kişinin o anda alınan idrar örneğinde identifikasyonu. pH (asit. postmortem dokularda toksik maddelerin taranması ve kantitatif analizi ölüm nedeninin açklanmasına yardımcı olur. Diğer klinik bulgularla desteklenmesi gerekir. Toksikolojik tarama testleri sonucunda. Diğer taraftan kimyasal madde ve ilaçların toksikolojik tarama testleri sonucunda. Kimyasal maddelerin kan ve serum düzeylerinin kantitatif olarak saptanması zehirlenmenin şiddeti hakkında bilgi verir.1 30 dakika su 1 banyosunda ısıtma ve süzme 1 Süzüntü + 5.1g. Ayrıca kantitatif analizin belirli aralarla yapılması "terapötik ilaç izlenmesinde" de önemlidir. kantitatif analizleri klinik toksikoloji ve adli toksikoloji açısından büyük önem taşır. Su fazı atılır . bulunan madde cinsine göre değişir.1 N HCI ile ayarlanır. çalkalama. bağımlılık durumu ve kullanma sıklığı ve şekil açısından bir bilgi vermez. Amberlit XAD-2. nötral ve bazların ekstraksiyon koşuluna göre ) K2CO3 veya 0. 20 dak. 48 5. etil alkol. zehirlenmenin spesifik (antidot) tedavisinin yapılabilmesi için gereklidir. analizin yorumu. zehirlenmeye neden olan madde veya maddelerin belirlenmesi. Karbon monoksit. Forensik (adli) toksikolojik analizde.

1 mi seyreltik hidroklorik asit ve 10 mi kloroform ilave edilir. Kimyasal maddelerin biyolojik materyalde identifikasyonları ve kantitatif analizlerinde kullanılan teknikleri aşağıdaki şekilde sıralayabiliriz: 49 1) Kromatografîk Yöntemler İnce tabaka kromatografısi (İTK) Gaz-katı ve gaz-sıvı kromatografısi (GK ve GSK) Yüksek basınçlı sıvı kromatografısi (HPLC) 2) Spektroskopik Yöntemler : Ultraviyole spektrofotometresi (UV-Spektrofotometre) Görünür alan spektrofotometresi (Visible spektrofotometre) Infrared spektrofotometresi (İR spektrofotometre) Emisyon spektrografisi Atomik absorbsiyon spektrofotometresi (AAS) Plazma emisyon spektrofotometresi (PES) S pektroflorimetri Kütle spektrometresi (MS) Nötron aktivasyon analizi (NAA) 3)Gaz kromatografisi-kütle spektrometresi (GK-MS) 4) Immunoassay teknikleri 5) Diğer yöntemler (Elektrometrik yöntemler. salisilatlar.benzodiazepinler. ilk kez 50 İzolasyon işlemleri 1) Asidik ekstraktın hazırlanması (ekstrakt A): 30 mi lik santrifüj tüpü içine analizi yapılacak idrar örneğinden 10 mi konur. Bu yöntemlerin prensibi. optik kristallografi gibi) Yukarıda adı geçen teknikler.l İnce tabaka kromatografısi Kromatografi. kimyasal yapıları birbirine yakın madde karışımlarının birbirinden ayrılmasında kullanılan bir tekniktir. S. bu kitapta bu aletlerin rutin toksikolojik analizlerde kullanımlarından bahsedilecektir. asetaminofen. maddenin fizikokimyasal özelliklerine göre geliştirilmiş enstrumental analiz yöntemleridir. Bu nedenle. barbitüratlar gibi bir çok maddelerin postmortem analizleri bu nedenle önemlidir. . kullanım şekilleri ve uygulamaları ile ilgili bilgiler başka derslerde ayrıntılı olarak verilmektedir. Çalkalayarak 5 dakika karıştırılır ve 10 dakika santrifüj edilir. buna göre geliştirilen aletlerin yapısı. antidepresanlar. d-propoksifen. Kromatografi deyimi.

10 dakika santifüj edilir. 5 dakika çalkalandıktan sonra 10 dakika santrifüj edilir. Mide içeriği ekstraksiyonunun purifıkasyonu Mide içeriği. 2) Bazik ekstraktın hazırlanması (Ekstrakt B): İdrar örneğinden 10 mi daha alınarak 30 mi lik diğer bir santrifüj tüpüne konur. Organik faz (alt faz) 15 mi lik kapaklı cam tüpe aktarılır.m tanecik büyüklüğünde) tabaka kullanılır. bazik ve fenotiazin karışımları) 10 uJ uygulanır. Ekstrakt su banyosunda 60°C de hava akımında kuruluğa kadar uçurulur. Organik fazlar atılır. Tabakaya 1 cm yükseklikte hafif bir çizgi çizilir.5 mi metanollü hidroklorik asit ilave edilir (uçucu bazların kaybını önlemek için). 2 mi amonyum klorür tamponu ve 10 mi (kloroform:propan2-ol:9:l) karışımı ilave edilir.25 (al ekstrakt A. şekilde gürüldüğü kolonlardaki numune uygulama yerlerine uygulanır. idrar örneğine uygulanan şekilde ( ekstrakt A ve ekstrakt B) uçurma işlemine kadar hazırlanır. 4) Kurutulan tabaka (etil asetat: metanol: konsantre amonyum hidroksit: 85:10:5 ) karışımından oluşan devolopman çözeltisi ile devolope edilir. 2) A ekstraktından elde edilen sulu NaOH fazına 5 mi seyreltik hidroklorik asit. 25 er (^1 ekstrakt B.1 (kloroform:propan-2-ol) karışımında çözülür. 3) Standart ilaç karışımlarından şekilde işaretlendiği şekilde (asidik. Silikagel ile kaplanmış tabaka kurşun kalemle 8 kolona ayrılır. B ekstraktından elde edilen sulu hidroklorik asit fazına 5 mi amonyum klorür tamponu ilave edilir. 5 dakika çalkalandıktan sonra 53 (tercihan mekanik karıştırıcı ile) 10 dakika santrifüj edilir. İnce tabaka kromatografisine uygulama : 1) Durucu faz olarak 20x20 cm boyutunda cam levha üzerine 0.25 mm kalınlığında kaplanan silikagel G (20 p. Ekstraktlara geçebilen ve ÎTK de interferansa neden olabilen maddelerin uzaklaştırılması için daha ileri ekstraks iyonlarla aşağıda açıklanan şekilde purifıkasyonu yapılır. B ekstraktına 5 mi seyreltik hidroklorik asit ilave edilir. Ekstrakt 60°C deki su banyosunda hava akımında kuruluğa kadar uçurulur. ( Şekil 6 ) . 0.Kloroform fazı (alt faz ) 15 mi lik kapalı bir cam tüpe alınır. (Şekil 6) 2) Numune ekstraktları 100 ju. Organik fazlar atılır. 1) A ekstraktına (uçurma işlemi yapılmadan önce) 5 mi seyreltik sodyum hidroksit. 5 dakika çalkalandıktan sonra (tercihan mekanik karıştırıcı ile). Developman yüksekliği 10 cm olarak işaretlenir. 3) Ekstraktlar kuruluğa kadar 60°C de hava akımında uçurulur.

C : Fenotiazinler karışımı A. o— 3 B2 25ııl ..Kromatogramlann püskürtme reaktifleriyle görünürleştirilmesi. B2: Bazik ilaç karışımı ( 3.. S : developman sınırı.O— 1 A2 25 jul —0— 2 B.. B2: Bazik numune ekstraktı (4. 6.. kolonlara merküröz nitrat reaktifi.İlaç ekstraktlarının İTK ya uygulanması N : Numune uygulama ( başlangıç ) yeri. 9) Mandelin reaktif ile elde edilen lekelerin rengi. . A2: Asidik numune ekstraktı (2 ). Özellikle Mandelin reaktifi püskürtülen kolon önemlidir. (Reaktiflerin hepsi çok toksik olduğundan. 54 A. B2 Merküröz Asitlendirilmiş Nitrat reaktifi İyodoplatinat Reaktifi 12 34 B. kolonlara asitlendirilmiş iyodoplatinat reaktifi.O— 4 B. kolonlara (500 ml/1) oranında sulandırılmış sülfirik asit püskürtülür (Şekil 7). püskürtme işlemi çeker ocak içinde yapılmalıdır. püskürtme yapılmayacak kolonlar temiz bir cam levha ile maskelenir.. 10 iÜ -0— 5 B2 25 p. 55 Her reaktifle püskürtmede.) 8) Püskürtmeden sonra hevha tekrar UV de (254 nm ve 366 nm de) incelenir. 6) Kurutulmuş tabaka UV de 254 nm ve 366 nm de incelenerek floresan veren lekeler işaretlenir. c) 7 ve 8..5 ). A2 B. A| : Asidik ilaç karışımı ( 1 ). gerekirse 100°C de 10 dakika bir etüvde bekletilerek rengin kuvvetlenmesi sağlanır. B2 C B Mandelin Sülfirik asit Reaktifi (500 mi/1) 56 78 Şekil 7. 10 nl . 10 M-l .1 —0— 6 C 10 jul —0— 7 B2 25 ul —0— 8 Şekil 6.5) İşaretlenen yüksekliğe kadar devolope edilen tabaka tanktan çıkarılır ve çeker ocakta hava akımında kurutulur. 8 ). 7) Tabaka ters çevrilerek: a) 1 ve 2. b) 3 ve 4.

24 0.44 Turuncu Açık sarı Sikleman pembe Pembe Koyu kahverengi Koyu turuncu Klorfeni ramin maleat Imipramin 0. bazik ve nötral ilaçların İTK verileri Çözücü Sistemi (Rf)* Renk I II 0. değerleri ve renkleri standartlarla karşılaştırılır.52 0.46 0.07 0.45 UV (254 nm) Dragendorf Ninhidrin FPN Marquis Asidik iyodo platinat Dragendorf Ninhidrin FPN Marquis Asidik iyodo platinat Dragendorf Ninhidrin FPN Marquis Asidik 0. Bu tabloda I.16 0.06 Açık sarı floresans 0.04 Kahverengi Koyu menekşe Açıksarı kahverengi Kızıl kahverengi Mor menekşe Pembe İlaç Adı Asetaminofen Salisiiik asit Metokarbamol Indometasin Kullanılan Reaktif %5 FeCl3 %1 KMnO4 %5 FeCl.66 0.55 0.20 Açık kahverengi Viyole Açıkkahverengi sarı 0.5) IV: Kloroform : metanol (90 : 10) 56 Tablo 6 : Bazı asidik. 1995). III ve IV rakamları ile gösterilen developman sistemleri aşağıda açıklanmıştır: 1: Etil asetat: metanol : derişik amonyak (85:10:5) II: Kloroform : aseton (4:1) III : Metanol : derişik amonyak (100 : 1. N.09 III IV Açık sarı floresans Klorpromazin 0.17 0. bazik ve nötral yapıdaki ilaçların değişik developman sistemlerinde verdikleri Rt değerleri ve renk reaksiyonları Tablo 6'da gösterilmiştir (Şanlı.69 0.. Labratuvarımızda yapılan bir araştırmada asidik.47 Sarı Açık mave Viyolo Kızıl Kahverengi Turuncu Sarı Mürekkep mavisi Mavi Kızıl kahverengi .77 0. 11. %1 KMnO4 UV (254 nm) %1 KMnO4 Asidik iyodoplatinat çözeltisi %1 KMnO4 Asidik iyodoplatinat çözeltisi Cıva Oksit / Difenilkarbazon Zwikker Fenobarbita) Asetil salisiiik asit 0.Elde edilen kromotogramların R.14 0.

Maddenin identifıkasyonunda (nitel analizinde).6 ve 106. UV ve görünür alan spektrofotometresinin toksikolojik analizlerde kullanılması Özel bölümde maddelerin kantitatif analizlerinde UV (200-400 nm) ve görünür alan (400-800 nm) spektrofotometrisine dayanan yöntemler açıklanmıştır. 313 nm ve 350 nm de gösterdiği spesifik absorbanslar sırası ile 124. Mide içeriği ekstraktı ve olay yerinden alınan örneklerin UV spektrumlarının incelenmesi kalitatif bilgi açısından yararlı alabilir. Numune ekstraktının UV spektrumunun incelenmesi ekstraktın purfıkasyonu hakkında bilgi verebilir. bilinen bir referans çözeltisinin maksimum absorbansları (Xmax) ölçülerek yapılır.Amitriptilin Niketamid 57 iyodoplatinat Dragendorf Asidik iyodoplatinat i Asidik iyodoplatinat Ninhidrin 0. 257 nm.6 0. Ayrıca maddenin spesifik ve molar absorbansı ve minimum absorbsiyon gösterdiği dalga boyundan da yararlanılabilir. Toksikolojik analizde.6 olmalıdır. Ancak biyolojik idrar.5 . Özellikle postmortem toksikolojik analizlerde.47 0.8 0. Bu teknikte karşılaşılan en büyük sorun. uçucu olmayan organik maddelerin izolasyonlarından sonra fraksiyonlara ayrılan ekstraktların aşağıda kısaca açıklandığı şekilde UV spektrofotometresinde spektrumları incelenir. o maddenin UV alanında maksimum absorbans gösterdiği dalga boyu ( A.65 Turuncu Kızıl kahverengi Kahverengi Sarı 5.0. Bu çözeltinin 235 nm .6 lik (60. . Spektrofotometrik analizlerde güvenilir sonuç almada monokromatörün doğru çalışması önemlidir. ekstraksiyon işlemi sırasında beraber ekstrakte edilen endojen ve diğer yabancı maddelerinin intereferans riskidir. Spektrofotometrik analizde en önemli sorun. mide içeriği ve kan ekstraktları ile çalışıldığından biyolojik materyalde bulunan endojen maddelerin ilaç spektrumlarını interfere edeceği bilinmelidir.00 mg/1) potasyum dikrormat çözeltisi kullanılır.2. Bu nedenle önce analizi yapılacak madde veya maddelerin biyolojik materyalden izolasyonları ve purifıkasyonları gerekir (ekstraksiyon. UV spektrofotometrelerinde kuartz. mikrodifüzyon gibi yöntemlerle). Ayrıca spektrofotometre küvetlerinin standardizasyonu ve temizliği önemlidir. Bu amaçla en çok sulu sülfırik asitte (0.max) kullanılır. 58 UV Spektrofotometresi ile ekstraksiyon fraksiyonlarının taranması UV spektrofotometresi maddelerin kalitatif ve kantitatif analizinde kullanılır. Monokromatörün kontrolü.005 mol/1) hazırlanan % 0. analizi yapılacak madde dışında bulunabilecek maddelerin interferansıdır. 144. 48. görünür alan spektrofoto-metrelerinde ise cam veya belirli özellikte plastik küvetler kulanılır.

kuru metanolde çözülerek. analizde yanıltıcı olabilir. Nötral maddeleri içeren eter fazı (C fraksiyonu uçurulduktan sonra) 3 mi.5 M NaOH ile ayrılan zayıf asitleri içeren fazının (B fraksiyonu ) doğrudan UV spektrofotometresinde spektrumu alınır. 59 Barbitüratların araştırılması: Zehirlenmelerde barbitürat zehirlenmelerine sıklıkla raslanır.5 M NaOH'e karşı (kör) taranır. Burada açıklanmış olan UV yöntemi ile barbitüratların birbirinden ayrılmaları ve B fraksiyonuna geçen diğer maddelerin da taranması yapılır.5 MNaOH ile ayrılan B fraksiyonunu (pH 13).10 ve <2) incelenir. Blank olarak metanol kullanılır.. Bu nedenle destekleyici deneylerin yapılması gerekir. B fraksiyonunun UV spektrumları üç farklı pH'da (pH: 13. UV alanında ( 220 . 0..çeşitli nedenle numune alımının gecikmesi. Zayıf asit (B) fraksiyonunun incelenmesi Sistematik ekstraksiyonda kuvvetli asitler ayrıldıktan sonra eter fazında 0. birkaç damla 10 M sülfirik asit ilave ederek PH nin 2 veya daha altında olması sağlanır. 1986) Tablo 7. ile 320 nm. Blank (kör deney) olarak 0. 257 . UV spektrofotometre-sinde 220-400 nm arasında 0.5 M NaOH kullanılır. Bu nedenle bilinç kaybı olan kişilerde öncelikle barbitüratlar aranmalıdır. Küvette bulunan numune ve köre. 220-400 nm arasında spektrumları tekrar alınır. Bilinmeyen ilaç tabletleri veya biyolojik olmayan numunelerle daha güvenilir sonuçlar alınır. B fraksiyonu (numune) ve blank'a 1 mi %16 lık amonyum klorür ilave edilerek pH 10'a düşürülür.B fraksiyonuna geçen maddelerin çeşitli pH'larda maksimum absorbans gösterdikleri dalga boyları (X) Madde A max (nm) pH13 PH1O 232 . 264 264 246 Klorpropamid Parasetamol Fenilbutazon Barbitüratlar N-metil substitüe 246 pH<2 232 245 237 absorbansın sonu ... arasında taranır. 220 nm. (Moffat ve ark. maksimum absorbans gösteren dalga boylan kaydedilir.400 nm ) tarama tekrarlanır. Ekstraksiyon şemasında B fraksiyonuna geçen maddelerin farklı PH'da maksimum absorbans gösterdikleri dalga boylan tablo 7 de gösterilmiştir.

5 substitüe S-substitüe 60 254 303 239 303 absorbansın sonu 285 C ve D fraksiyonlarının incelenmesi: Nötral maddeleri içeren eter fazı (C fraksiyonu uçurulduktan sonra 3 mi kuru metanolde çözülerek.. de UV'de taranır. kaynama noktası yüksek yağımsı bir sıvı ile kaplanır. iç çapında) ve çok uzundurlar (10 m. Asitli numune seyreltik NaOH ile kalevi yapıldıktan sonra tekrar taranır. Normal kromatografik analizlerde dolgulu kolon kullanılır. arasında değişir.4 mm. Kapiler kolonlarla ayırma işlemi daha etkin olur. 0. serum gibi biyolojik sıvılarda uçucu maddelerin identifıkasyonları yapılabilir ve bu şekilde kolon materyalinin kirlenmesi minimuma indirgenir. ITK ve UV ile ön taramalar yapılan maddelerin kalitatif analizlerinde gaz kromatografisi destekleyici (confirmatory) deney olarak önem taşır. 0.sabit faz -görevini görür. Ayrıca kalan çözelti kloroformla ekstrakte edilerek UV'de işlem tekrarlanır. Blank olarak metanol kullanılır. 61 Gaz kromatografisinde kolon çeşidi de önem taşır.2 mm. 220 . numune konur. Toksikolojik analizlerde (Head .2 mm-0. Cam veya çelik olan kolonların iç çapı 3. 5. Küçük bir cam tüpe (7 mi. ağzı politetrafloroetilen yapısında bir kapakla sıkıca kapatılır.05 M sülfirik asitle çözülür. Alıkonma zamanı (Retention time) çok yakın olan maddeler ayrılabilirler.. Bu gaz .5 mi.5. ile 6. Kapiler kolonlar çok ince (0. ile 4 m. Burada maddelerin dağılım katsayısına göre ayrılmalarını sağlayan bu sıvı . Gaz kromatografisinde hareketli faz gazdır. kadar sıvı alabilecek büyüklükte).Space) denilen düzenekleri içeren gaz kromatografısi tekniğinden de çok yararlanılır. Böylece uçucu madde gaz fazına geçmiş olur. ile 4 mm. dış çaplan 3.0. Sabit faz ise kolon içine yerleştirilmiş adsorban bir maddedir. Bu şekilde hazırlanan numuneler kromatograftaki "head-space" düzeneğine yerleştirilerek uygun bir sıcaklıkta 10 dakika dengeye bırakılır. .5 m.360 nm.220 nm ile 320 nra arasında taranır. Gaz kromatografisinin daha çok kullanılan şekli gaz-sıvı kromatografisi (GSK) dir. uzunlukları da 0. Bu teknikle doğrudan kan. Maddelerin sistematik ayrılmasında sabit faz maddesi çok önem taşır.3. uzunluğunda).60 m.2 .2 mm. Bazik maddeleri içeren kloroform fazı (D fraksiyonu) uçurulduktan sonra kalıntı 4 mi. 700'ün üstünde olan bu sıvı maddeler kaynama noktaları ve polaritelerine göre sınıflandırılmışlardır.5 mm. Bu sistemde kolon içindeki yüzeyi geniş deaktive edilmiş katı madde. Bu durumda gaz-kati kromatografisi adını alan sistemde (GK) maddelerin ayrılması adsorbsiyona dayanır ve daha çok basit gazların analizinde kullanılır. Gaz kromatografisinin toksikolojik analizlerde kullanılması Gaz kromatografisi analitik ve forensik toksikolojide biyolojik materyalden izole edilen kimyasal maddelerin tarama testlerinde ve kantitatif analizlerinde kullanılır.

cila gibi karışımların içindeki uçucu maddelerin analizleri yapılabilir. kullanılan detektör tipi rol oynayan önemli faktörler arasındadır. bir mikroenjektörle sisteme verilir. Uçucu aminlerin ayrılmasında ise potasyum hidroksitle kaplanmış Apiezon L gibi alkali kolonlar etkili olur. floresans ölçen) kalitatif ve kantitatif değerlendirmeleri (kaydedici ile piklerden alınan kromatogramlar ile) yapılır. Gaz kromatografisinde maddelerin ayrılmasında sıvı fazın cinsi. iyon değiştirme özelliklerine göre ayrılırlar. Bu düzenekle kanda alkol ve diğer uçucu bileşikleri. Güçlü bir pompa ve basınca dayanıklı bir sistemle mobil fazın kolonda bulunan sabit fazdan geçişi kolaylaşmakta ve kısa zamanda bu ayrılma sağlanabilmektedir. 5. Mobil faz 63 olarak kullanılan çözücü önce güçlü bir pompa yardımı ile tüm sistemden geçirilir.4 Yüksek basınçlı sıvı kromatografisi Yüksek basınçlı sıvı kromatografisi (HPLC) ayırma gücü ve duyarlılığı gaz kromatografisine göre daha yüksek olan bir tekniktir. adsorbsiyon. Gaz kromatografisinde maddelerin ayrılması kaydedici ile kaydedilir. 1970'lerin sonunda rutin analiz yapan pek çok labaratuvarda kullanıma geçmiştir. Bu karşılaştırmada en önemli kriter alıkonma zamanı (Retention time) dır. Bazı yönleri ile gaz kromatografisine benzemesine karşın (kalitatif ve kantitatif tayinin aynı işlemle gerçekleştirilmesi. Mobil fazla sürüklenen maddeler kolona geçerler. kolonun etkinliği. sütün kromatografisinin bir şeklidir. (Uygulama ile ilgili örnekler özel bölümde verilmiştir). OV17. Elde edilen kromatogramda maddeler aynı koşullarda standartlarla elde edilen kromatogramla karşılaştırılır. kolonda (sabit faz içerir) maddeler dağılım. Detektör olarak en çok Alev İyonlaştırıcı Detektör (FID: Flame lonization Detector) kullanılır. 62 Biyolojik materyalden izole edilmiş zehirlerin gaz kromatografisi ile taranmaları Daha önce bahsedilen izolasyon (ekstraksiyon) işleminden sonra uçucu olmayan organik zehirlerin gaz kromatografisi ile ayrılmasında en çok dimetilsüikon durucu fazı (SE-30. İlk kez 1969'da kullanılmaya başlanmıştır. evlerde vernik. Gaz sıvı kromatografisi uçucu olan maddelerin (gazlar ve sıvılar) taranmasında da uygun bir yöntemdir. karışımdaki maddelerin ayrı ayrı pikler vermesi gibi). HPLC. boyutları ve sıcaklığı. mobil fazın sıvı olması ve yüksek basıncın güçlü bir pompayla sağlanması bakımından gaz kromatografisinden ayrılır. taşıyıcı gazın hızı. Kantitatif analiz ise elde edilen "piklerin" büyüklüğü çeşitli yöntemlerle ölçülerek ve iç veya dış Standard kullanarak yapılır. Kolonu bu şekilde terkeden maddeler gaz kromatografısinde olduğu gibi uygun bir detektörle (UV absorbsiyonu. .fazındaki numune minimum otomatik sistemle kolona enjekte edilir. OV-101) kullanılır. refraksiyon. Daha sonra ayrılması istenen karışım. Gaz kromatografısi ayrıca kantitatif amaçla da kullanılır.

Bu amaçla geliştirilmiş cihazlara da atomik absorbsiyon spektrofotometresi (AAS) adı verilir. Gaz halindeki atomların alev sıcaklığında termal enerji absorblaması ve ondan sonra absorbladığı enerjiyi kısmen veya tamamen spektral çizgi halinde vermesi olayı atomik emisyon veya alev emisyon spektroskopisi adını alır. dışarıdan başka bir kaynaktan alev içine gönderilen kendine özgü ışın demetini kısmen absorblaması ve geride kalan karekteristik ışın şiddetinin derecesini ölçme üzerine kurulmuş spektroskopi dalına da atomik absorbsiyon spektroskopisi denir. nükleer bir reaktörün merkezi gibi yavaş hareketli bir nötron (termal nötron) kaynağının içine yerleştirilir. moleküler spektroskopide görülen absorbsiyon bantları yerine absorbsiyon ve emisyon çizgileri görülür. 5. adli bilimlerde (patlayıcı madde kalıntısında antimon. Absorblanan elektromagnetik ışınlar genellikle ultravyiole ve görünür alan ışınlarıdır. Atomik absorbsiyon spektrofotometresi ( AAS ) 1955 yılından sonra geliştirilmiş olan atomik absorbsiyon spektroskopisi (AAS) yüksek sıcaklıkta gaz halinde bulunan element atomlarının elektromagnetik ışınları absorblaması üzerine kurulmuştur. iyonik maddeler ve yüksek molekül ağırlıklı maddelerin (proteinler. NAA birçok elemente uygulanabilen hassas bir elemente] analiz yöntemidir. baryum. AAS. Serbest atomlar elde etmek için madde ya alevde veya bir elektrik düzeneğinde ısıtılır. Toksikolojik analizlerde HPLC'nin geniş bir uygulama alanı vardır. adli ve analitik toksikolojide ağır metal zehirlenmelerinin biyolojik materyalde tayininde sık kullanılan bir cihazdır. ksilen gibi). kurşun gibi elementlerin identifıkasyonunda). Alev spektroskopisi. toluen. Bunun için analiz yapılacak elementi bileşik halinde 64 (tuzu) içeren çözelti. Ayrıca ağır metallere mesleksel maruziyetin biyolojik izlenmesinde de kullanılır. Alev spektroskopisinde. fenolik maddelerin birbirlerinden ayrılmalarında (fenol ve krezoller gibi) HPLC tercih edilmektedir (Özel bölüme bakınız). Prensibi :Numune.HPLC'nin gaz kromatografısine göre üstünlüğü. daha iyi bir ayırma ve duyarlık dışında. Alev içine püskürtülen çözeltinin önce suyu buharlaşır. Alev içinde bulunan. peptitler gibi) analizinde kullanılabilmesidir. bir atom türünün.5. özel bir düzenekle çok küçük kürecikler halinde alev içine püskürtülür. geride kalan tuzlar gaz molekülleri haline dönüşürler. benzen. Gaz halindeki tuz molekülleri ise ayrışarak serbest element atomlarını verirler. Bir çok organik çözücülerin biyolojik izlenmelerinde (metil alkol.6 Nötron aktivasyon analizi ( NAA ) Nötron aktivasyon analizi diğer spektroskopik yöntemlerden farklıdır. 5. serbest atomlar üzerine kurulmuş bir spektroskopi dalıdır. genelde alev spektroskopisinin bir şeklidir. bozunan maddeler. AAS. Bu nötronların çoğu atomun çekirdekleri ile birleşerek .

1 (ig) daha duyarlıdır. "Terapötik ilaç izlenmesinde". Napolyon Bonapart'ın saç örneğinin NAA ile tayini örnek verilebilir. ve ark. Daha sonraki gelişmelerle çeşitli immunoassay teknikleri ortaya çıkmıştır. NAA ile zamanımızda yaklaşık 77 element tayin edilebilmektedir. Aktivasyon basamağında oluşan 65 readyoaktif çekirdek bozunarak kendine özgü enerji ile birlikte y ışını yayınlar. AAS'e göre (100 ng/ml) daha duyarlıdır. arkeolojik maddelere. ve ark.Antikor] + [ İlaç . 1986) 5. T. 1983 . Örneğin AAS ile kurşun analizinde dedeksiyon limiti (2 pg/ml) NAA'ye göre (0. dayanıklılık (her metal için değil) ve miktar tayinine imkan veren bir yöntemdir. alaşımlara ve biyolojik numunelere uygulanabilmektedir. P. 1988 ve Piemento G.7. NAA.T. kayalara. Adli toksikolojide uygulamasına tarihi bir örnek olarak. bağımlılık yapan maddelerin ve ilaç suistimalinin idrarda (sınırlı olarak kanda) aranması ve akut zehirlenmelerin araştırılmasında uygulanmaktadır. Çoğunlukla bu amaçla albumin kullanılır. Bu radyoaktif atomların oluşumu aktivasyon basamağıdır. 1988'e bakınız). Genel olarak ilaçların molekül ağırlığı çok düşük olduğundan antijen özelliği göstermezler.stabil olmayan veya radyoaktif çekirdekler (radyo izotoplar) oluştururlar. (De Frost. belirli konsantrasyonda antikor vs işaretlenmiş ilaç ilave edildiğinde karışımla aşağıdaki reaksiyon gerçekleşir: İlaç + İlaç + Antikor ^ > [İlaç* . element cinsine göre değişir. ilaç-protein konjugatı ise "immunojen" özelliği gösterir. Ancak NAA ile deteksiyon limitinin duyarlığı. 196O'lı yılların başında immunoassay yöntemlerinden "radyoimmunoassay" (RIA) biliniyordu. NAA yöntemi ile arseniğin deteksiyon limiti (1 ng). (Fazla bilgi için bakınız: Gündüz.. AAS ile karşılaştırıldığında. İmmunoassay'ın toksikolojik analizlerde kullanılması "İmmunoassay" biyolojik sıvılarda ilaçların doğrudan analizine kısa zamanda imkan veren (antijen-antikor) reaksiyonlarına dayanan yöntemlerdir. Burada ilaç "hapten". Ancak pahalı ve komplike bir teknik olduğu için ancak bu konuda gelişmiş özel laboratuvarlarda bulunur. Gündüz. 1987. örnek reaktörden çıkarılır ve gama (y) ışını spektrometresine yerleştirilir. yüksek spesifıklik. Bu gama ışını spektrumunun incelenmesi ile numunedeki elementin identifıkasyonu ve miktar tayini yapılır. Böylece ilaç taşıyıcıya bağlanarak kendisi için spesifik antikor hazırlanmasına uygun hale getirilir. Bu nedenle gerekli antikoru elde etmek için enjeksiyondan önce ilaç-protein konjugatı hazırlanır.Antikor] . Bu basamaktan sonra. Yöntem sulara. Tayini yapılacak moleküllere karşı antikorların elde edilmesi immunoassayin en önemli bölümüdür. : Analizi yapılacak kimyasal maddeyi (ilacı) içeren biyolojik sıvıya. ve ark. Piemento G. 66 İnmıunoassay tekniğinin prensibi : Bu yöntemde analizi yapılacak maddeye (antijen) karşı geliştirilen spesifik "antikor" ve analizi yapılacak bu maddenin işaretlenmiş şekli kullanılır.

eğer karışımdan işaretli ilacın ayrılmasından sonra analitik yöntem uygulanabiliyorsa "homojen immunoassay" adı verilir. Aşağıda bazı önemli immunoassay yöntemlerinin prensibi ve uygulama alanları kısaca açıklanmıştır.sıvı sintilasyon sayıcısı. Daha sonra bu teknik klasik biyokimyasal yöntemlerle tayini mümkün olmayan ve vücutta çok düşük miktarlarda bulunan (10"'° . Bu amaçla (3veya y. Radyoimmunoassay (RIA) Radyoimmunoassay. RİA heterojen. EIA. FIA ise homojen immunoassay'lere örnek verilebilir. 67 Enzim immunoassay (EIA) : İşaretleme enzim ile yapılır. yalnız y. Bu karışımda "bağlı işaretlenmiş ilaç" moleküllerinin. Enzim aktivitesi tayin edilerek analizi yapılacak maddenin miktarı saptanır. radyoaktif atomların immuno-kimyasal reaksiyonlarda kullanılarak maddelerin miktar tayinlerinin yapıldığı yöntemdir.katı sintilasyon sayıcısı ile ölçülür.ışını veren radyoaktivite (3. Bu yöntemlere de "optik immunoassay" adı verilir. Kalibrasyon grafiği ilaç konsantrasyonuna karşı "bağlı işaretli ilacın" oranı (% bağlı ilaç) tayin edilerek hazırlanır. Miktar tayini spektroflorimetre ile saptanır. Floro immunoassay (FIA) : İşaretleme florofor bir madde ile yapılır.ışını veren radyoaktivite ise y. RIA ilk kez 1959 yılında plazmada insülin tayini için kullanılmıştır. Radiyoimmunoassay'da analiz yöntemi radyoaktivitenin ölçülmesine dayanır. floresans veya luminesansın ölçülmesine dayanır. Uygun bir analitik yöntemle ölçüm yapılır ve sonuçlar kalibrasyon grafiği ile karşılaştırılır. karışıma doğrudan uygulanabiliyorsa "homojen immunoassay" . Miktar tayini radyoaktivite ölçülmesi ile yapılır. İmmunoassay sınıflandırılması: İlacın işaretlenmesi çeşitli tekniklerle yapılır. Enzim veya floresan bir madde ile işaretleme yapılan immunoassay yöntemleri ile ölçme ise ultraviyole absorbsiyonunun. İmmunoassay teknikleri bu işaretleme yöntemlerine göre de bir çok alt sınıflara ayrılır: Radyo immunoassay (RIA) : Antijen radyoaktif madde ile işaretlenir.10"'2 68 .Antikor yarışmalı olarak serbest işaretlenmiş ilaç (ilaç*) ve analizi yapılacak ilaçla kompleks (bağlı ilaç) oluşturur. "bağlı işaretlenmemiş ilaç" moleküllerine oranı serbest ilacın miktarı ile ters orantılıdır. İmmunoassay tekniği. İmmuno kemiluminesans : İşaretleme kemiluminesans veren bir madde ile yapılır.

Bu nedenle radyoaktif işaretlenmiş bağlı ilaç moleküllerin miktarı işaretlenmemiş ilaç moleküllerinin miktarı ile ters orantılıdır. Rutin analizlere de homojen bir yöntem olarak uygulanan E 1 A. digoksin. 1988'e bakınız). toksikoloji alanlarında kullanımı artmaktadır. Optik immunoassay'ler : Optik immunoassay'ler RIA'ya göre birçok üstünlük taşır. daha duyarlı bir analiz istendiğinde serbest ve bağlı ilacın ayrılmasına dayanan heterojen E I A olarak uygulanır. İşaretleme enzimlerle. Örneğin 1-125 ile işaretli digoksin hazırlanmasında molekülüne iyot ilave edilmiş tirozinle digoksin türevi hazırlanır.sayıcısı) serbest veya bağlı ilacın ayırımı yapılamaz. RIA Yönteminin prensibi ve uygulama tekniği: Radyoimmunoassay yönteminde temel komponentler: Analizi yapılacak maddenin (ilacın) uygun bir radyoizotopla işaretlenmiş analiz yapılacak madde (ilaç) ile hazırlanmış standartlar. iyot-125 ise X ve y ışınları yayınlar. absorpsiyonu. Bu yöntemlerde kullanılan reaktifler dayanıklıdır ve ayırma işlemi yapılmaksızın analiz yapılabilir. metadon.ışıması. tetrahidrokanna-binol. sentez sırasında molekülün iyotlu türevi hazırlanır. Radyoaktivite ölçümü bu ayırma işleminden sonra yapılır. mikro bir yöntem olup 10-100 (J. penisilinler. ilk kez 1971 yılında kullanılmıştır. Sınırlı da olsa biyolojik sıvılarda ilaç analizinde de (amfetaminler. ilacın 69 konsantrasyonu. Bu nedenle zamanımızda endokrinoloji.gram gibi) 250 den fazla biyokimyasal maddelere uygulanmıştır. p. İşaretsiz ilacın miktarı ne kadar çoksa. Bunlar içinde en çok kullanılan enzim immunoassay (E I A) ve floresans immunoassay (F I A) yöntemlerinden bahsedilecektir. işaretli ve işaretlenmemiş ilaç aynı antikora bağlanmak için yarışırlar. Bu radyoizotoplarda trityum ve karbon . Radyoaktivite ölçümünde (sıvı sintilasyon veya y. karbon-14 (l4 C) ve iyot-125 (1251) kullanılır. İlacın radyoaktif izotopla işaretlenmesinde en çok trityum (3H). fenitoin. farmakoloji. bir tüpe belirli bir miktarda antikor ve belirli miktardaki radyoaktif işaretlenmiş ilaç (standart) ve analizi yapılacak ilaç içeren numune (serum veya idrar) bir tüpe konur. antikorla bağlı işaretlenmiş ilacın veya serbest ilacın radyoaktivitesinin ölçülmesine dayanır. o kadar az işaretli ilaç antikorla bağlanır. RIA tekniğinde. Bu yöntem "heterojen Immunoassay'e de örnektir (Fazla bilgi için Moffat A. Ancak az sayıda ilaç molekülünde iyot bulunduğundan.C.1 numuneye ön işlem uygulanmadan madde analizine imkan vermektedir. . RIA yöntemi duyarlı. bulanıklık. Uygulamada. Enzim İmmunoassay ( E I A ) : Yarışmalı bir reaksiyon kinetiğine dayanan E I A. Bu amaçla aktif kömürle adsorbsiyon. Analitik yöntemler maddenin optik özelliğine (ultraviyole. Karışımda reaksiyon dengeye ulaşınca.14. tübokürarin gibi) kullanılmaktadar. ve ark. floresans) dayandığı için bu yöntemlere "optik ummunoassay'ler"adı verilmiştir. ayırma işlemine geçilir (heterojen immunoassay). barbitüratlar. Bu karışımda. floresan ve kemilmünesan maddelerle yapılabilir ve bu nedenle uygulama alanları daha geniştir. bu ilaca karşı önceden hazırlanmış antikor içeren antiserumdur. Bu nedenle yukarda açıklanan ve dengeye ulaşmış karışıma ayırma işlemi uygulanır. çift antikor tekniği gibi yöntemler uygulanır. nikotin. morfin.

Bu nedenle karışımda enzim aktivitesinin ölçümünden ilaç konsantrasyonuna geçilir. Uygulama şekline göre çeşitli teknikler kullanılır. Bu teknik florofor maddeyi serbest hale geçiren bir enzim kullanılır. Homojen floroimmunoassay yöntemleri içinde substratla işaretlenmiş floroimmunoassay tekniği ticari olarak geliştirilmiştir. Analizi yapılacak maddenin floresans özelliğindeki değişmelere dayanan bu yöntemde madde florofor bir molekül ile işaretlenir. Floresan izotiyosiyanat. antineoplastik ilaçların. Şekil 8'de homojen immunosay tekniği (EMIT) şematik olarak gösterilmiştir. suistimal edilen ve bağımlılık yapan bir çok ilaçların 70 analizi yapılabilir. Enzimin aktivitesi analizi yapılacak serbest ilaç konsantrasyonu ile orantılıdır. Bu yöntemle antiepileptik ilaçların. Ancak bağlanmamış ilacı hidroliz . uygun bir enzimle kovalan olarak işaretlenir. Bu madde enzim substratıdır.Homojen EMIT tekniği Floroimmunoassay (FIA) teknikleri : Floresans veren bileşiklerin immunokimyasal işaretleyici olarak kullanılabileceği ilk kez 1941 yılında ortaya atılmıştır. antikor tarafından inaktive edilen enzim indüklenir. enzim 71 immunoassay'e göre daha duyarlıdır. İlaca karşı geliştirilmiş antikorla bağlanmak için işaretli ilaç ve numunedeki serbest ilaç yarışır. Analizi yapılacak ilaç standartı florojen bir madde ile (örneğin (3-galaktozumbelliferon) ile işaretlenir. izotiyosiyanat. umbelliferon gibi florofor maddeler işaretlemede kullanılır. Ancak ilave edilen enzimle. astma ilaçlarının. Syva firması EMIT (Enzyme Multipled Immunoassay Technique) patenti altında bu yöntemi geliştirmiştir. Bu yöntemin dayandığı biyokimyasal prensip: 1) enzimle işaretlenmiş ilaca karşı geliştirmiş antikora bağlanarak inaktive olur . Enzim antikorla bağlı işaretli ilacı kataliz edemez. (3-galaktosidoz hidrolizle florojen maddeden P-galaktozun ayrılmasını sağlar. Floresans immunoassay. İşaretlenmiş ilaç substrat Serbest ilaç (Numune) İnaktif enzim Aktif enzim Şekil 8.Homojen E I A' da analiz yapılacak ilaç. Florojen madde ile işaretlenmiş ilaçta floresans maskelenmiştir. Böylece işaretli ilacın floresan özelliği açığa çıkar. floresansı örten molekül florojen molekülden ayrıldıktan sonra işaretlenmiş ilaç floresan özellik gösterir. rodamin B. 2) arkadan çok az serbest ilaç veya metaboliti de yarışmalı olarak bağlanarak. Örneğin burada yukarda adı geçen florojen madde kullanıldığında enzim olarak (3-galaktosidaz enzimi kullanılır.

eder. Bu nedenle floresans özelliği açığa çıkan ilacın floresans şiddeti numunedeki ilaç konsantrasyonu ile doğru orantılıdır. Floresans polarizasyon immunoassay (FPI) tekniği: Bu teknikte, bağlı ve serbest florofor molekülle işaretlenmiş ilacın polarize ışık düzlemini çevirme farkı ölçülür. Işık polarize edici bir mercek veya prizma aracılığı ile demet halinde düz bir zemin üzerine düşürülür. Polarize ışık, floroforla işaretli ilaç üzerine düşürüldüğünde ışığın şiddeti (eksitasyon) molekül tarafından polarize ışık düzleminde emisyon yapar. Floresans eksitasyon ışınına dik olarak giden emisyon ışınının ölçülmesi ile saptanır. Floresans mekanizması ile ilk defa 1970 yılında Dandliker ve arkadaşları tarafından 72 denenmiştir. Floresans veren bir maddeyle (florofor) işaretlenmiş olan ilaç serbest halde iken çok yavaş bir floresans polarizasyonu yapar. Antikorla bağlandıktan sonra kompleks molekülün hareketi yavaşlar ve floresans polarizasyonu artar. Polarizasyondaki bu değişim ilaç konsantrasyonu ile orantılıdır. Yöntem otomasyona yakındır. İlk kez 1981 yılında Abbot firması tarafından bu yöntem otomasyona adapte edilmiştir. TDX cihazı olarak bilinen bu cihaz "terapötik ilaç izlenmesi" ve bir çok ilaçlarla akut zehirlenmelerde ilaç düzeylerinin tayininde kullanılmaktadır. (Deniz, G.. Saygı, Ş, 1989; Küpçü, Ş; Vural, N, 1992). Bu teknikte duyarlılık oldukça yüksektir. Örneğin serum digoksin düzeyinin ölçülmesinde duyarlığın 0.2 ng/ml olduğu bildirilmiştir. İmmunoassay'm uygulama alanları İmmunoassay tekniklerinden RIA, özellikle kardiyak glikozitler, insülin, lizerjid, kannabioids ve opiatlar gibi kanda konsantrasyonlar düşük ilaçların analizinde veya numune miktarının az olduğu durumlarda tercih edilen yöntemdir. RIA ile pg/ml (10 "'2 g/ml) duyarlıkta analiz yapılabilir. EMIT ile duyarlık daha düşüktür (ng/ml. 10 ~9 g/ml). immunoassay ayrıca ilaç suistimalinin taranmasında, akut zehirlenmelerin analitik olarak araştırılmasında ve terapötik ilaç izlenmesinde kullanılırlar. İstenilen duyarlık ve spesifıkliğe göre RIA, EMIT veya FPI teknikleri seçilebilir. Bu yöntemler yarı veya tam otomatik düzeneklere adapte edilmiştir. Genel olarak RIA ve EMIT idrarda çok çeşitli ilaç analizi için uygundur. Ancak geliştirilen çeşitli antikorlar diğer ilaçlarla çapraz reaksiyon verirler. Geniş bir spesifıkliği olan antikor, numunede olan bir veya birden fazla aynı grup ilaçla bağlanabilir. Bunu ayırd etmek için her ilaç ve 73 metaboliti yüksek basınçlı sıvı kromatografısi (HPLC) ile fraksiyonlara ayrılarak immunoassay yöntemine adapte edilebilir. Akut zehirlenmelerde immunoassay uygulanmasında da benzeri interferans olabilir. Örneğin akut zehirlenmelerde benzodiazepin grubu ilaçların EMIT ile taranmasında farmakolojik olarak aktif metabolitler de antikorla etkileşirler. Tek bir ilacın birden fazla metabolitinin çapraz reaksiyon vermesi, sonucun yorumlanmasını zorlaştırır.

Zorluğuna karşın, benzodiazepinleri immunoassay yöntemi ile ayırt etmek mümkün olduğu halde, barbitüratlar ancak grup olarak tayin edilebilir. Bu durumda pozitif sonuç alındığında, diğer yöntemlerle hangi barbitürat olduğu ayırt edilmelidir. Terapötik ilaç izlenmesinde ise immunoassay ile aminoglikozit antibiyotikleri için çabuk ve kesin sonuçlar alınabilir. Sonuç olarak immunoassay ile kan ve idrarda yukarda belirtilen amaçlarla ilaç analizinde hızlı, duyarlı ve kesin sonuçlar alınabilir. Ancak her yöntemin (RIA, EMIT, FPI) uygulama alanı ve analitik özelliklerini bilerek seçmek gerekir. 74 ÖNEMLİ ZEHİRLERİN BİYOLOJİK MATERYALDE ANALİZLERİ 2. Bölüm Bu bölümde akut zehirlenmelerde, endüstride ve yakın çevrede çeşitli nedenlerle maruz kalınan bazı önemli kimyasal maddelerin biyolojik materyalde kalitatif ve kantitatif analizlerine yer verilecektir. Ayrıca maddelerin biyolojik izlenmelerinde kullanılan metabolit ve biyokimyasal parametrelerin analizine de o madde ile ilgili yerde değinilecektir. Biyolojik materyal olarak rutin analizlerde en çok idrar ve kan örneğinden yararlanılır. Toksik madde konsantrasyonu 24 saatlik toplanan idrarda yapılmalıdır. Ancak pratik olarak bu mümkün olmadığından o anda alınan örnekte -spot örnek- analiz gerçekleştirilmektedir. Ayrıca mesleki maruziyetlerde bazı ksenobiyotik veya metabolitleri maruziyet sırasında veya maruziyetten hemen sonra atılırlar. O anda idrarla atılan madde konsantrasyonuna etki eden dilüsyon etkisinin düzeltilmesi gerekir. Bu nedenle de bulunan konsantrasyon değerlerinin ya idrarın standart özgül ağırlığına (1.024) göre veya (g) idrar kreatinin miktarına göre düzeltilmesi gerekir. Kreatinine göre düzeltme yapıldığında "spot idrar" örneğinde kreatinin tayini yapılmalıdır. Standard özgül ağırlığa göre düzeltmede ise idrarın yoğunluğu ölçülmelidir, ( Trevisan, A., 1990 ) Bu bölümde idrarda kreatinin tayini ve idrar ksenobiyotik düzeyinin kreatinine göre düzeltilmesi açıklanmıştır. İdrarda kreatinin tayini Kreatinin idrarda doğrudan spektrofotometrik yöntemle tayin edilebilmektedir. Pikrik asitle oluşturduğu renkli bileşiğin absorbansı 530 nm 75 de spektrofotometrede okunur ve kalıbrasyon eğrisinden kreatinin miktarı tayin edilir (Baselt, R.C. 1980). Uygulama : 5 mi idrar örneği 2000 devirle 15 dakika santifüj edilerek süzülür. Bu süzüntüden 0.1 mi. alınarak distile su ile 8.0 ml'ye tamamlanır (dilüsyon oranı 1:80). Seyreltilen

çözeltiden 5 mi alınır, 2.5 mi suda doymuş pikrik asit (% 1.175 lik) ve 0.5 mi %10 luk NaOH çözeltisi ilave edilir. Karışım reaksiyonun tamamlanması için 10 dakika bekletilir ve 15 dakika içinde 530 nm de spektrofotometrede köre karşı absorbansı okunur. Standardlarla hazırlanan kalibrasyon eğrisinden absorbansa karşı gelen konsantrasyon okunur. Kalibrasyon doğrusunun hazırlanması: Standart kreatinin çözeltisi, stok kreatin çözeltisinin seyreltilmesi ile hazırlanır. Stok çözelti, 0,1 gram kreatinin bir miktar 0,1 N HC1 içinde çözüldükten sonra 0,1 N HC1 ile 100 mi 'ye tamamlanarak hazırlanır. Çözeltiye koruyucu olarak 2-3 damla toluen katılır ve buz dolabında saklanır (Stok çözelti: 100 mg kreatinin/100 mi). Standard kreatinin çözeltileri ise, stok çözeltiden sıra ile 25;50;75;100 ve 125 u.1 alınarak distile su ile 5 ml'ye tamamlanarak hazırlanır. Böylece 0,5mg/100 mi; 1 mg/100 mi; 1,5 mg/lOOml; 2 mg/ 100 mi ve 2,5 mg / 100 mi 'lik kreatinin Standard çözeltileri elde edilir. 5 mi Standard çözeltilere 2,5 mi pikrik asit çözeltisi ve 0,5 mi % 10 NaOH çözeltisi ilave edilerek yukarıda açıklandığı şekilde 10 dakika bekledikten sonra 530 nm de absorbanslar köre karşı okunur. Konsantrasyona karşı okunan absorbanslar işaretlenerek kalibrasyon doğrusu hazırlanır. Kreatinine göre düzeltme: İdrarda konsantrasyonu tayin edilen bir maddenin, kreatinine göre düzeltmesi aşağıdaki örnekle açıklanmıştır. 76 Örnek : Alınan anlık (spot) idrar örneğinde florür konsantrasyonu 1.227 mg/I ve kreatinin ise 1.315 g/l bulunmuş olsun. Bulunan florür düzeyi gram kreatinine göre düzeltildiğinde : 1000 1.227 mg/1 x---------= 0,933 mg F/g kreatinin değeri bulunur. 1315 Genel olarak kreatinin miktarı 0,5 g/l altında (çok seyreltik idrar) ve 3 g/l üstünde (çok konsantre) bulunan idrarlarda kreatinine göre düzeltilme yapılmaz ve değerlendirmeye alınmaz (Trevisan, A., 1990). 1. UÇUCU ZEHİRLER 1.1. Karbon monoksit (CO) Karbon monoksit ile zehirlenme solunum yolu ile olur. Endüstride başlıca maruziyet kaynaklarını havagazı, sentetik gaz (su gazı), jeneratör fırınları, egzos gazı ve tam yanmamış yakıtların dumanı oluşturur. Diklorometan maruziyetinde de metabolizması sonucu invivo CO oluşur.

Ayrıca sigara dumanı da aktif ve pasif içici olarak kişilerin CO'e maruz kalmasına neden olur. CO ihtiva eden kan pembe renk alır. ısınmada kullanılan tam ve iyi yanmayan yakıt sistemleri yangın sırasında oluşan dumanlar karbon monoksit kaynağıdır. 78 Not: a) Pirotannik asit hazırlanması : 1 g pirogallik (pyrogallic) asit ve I g tannik (tannic)asit 100 mi suda çözülür. Birine 1 mi zehirlenme şüphesi olan kan. Normal kan kömürleşerek kahverengisiyah renk aldığı halde. Bu deney CO için özel olup. Tüpün ağzı kapatılır ve çalkalandıktan sonra 15 dakika bekletilir. Aynı şekilde seyreltilmiş normal kan ile karşılaştırılır. Kanda oksijen yerine karbonmonoksitle birleşen hemoglobin yüzdesine "karboksihemoglobin satürasyon % si" denmektedir. Çok fazla (günde 30-50 sigara) içenlerde ise bu değer %10 COHb düzeyini 77 aşabilir. Bu değer %60'a ulaştığında koma ve ölüm görülebilir. Kanda %20 ve üstünde COHb satürasyonunun saptanması (ön deneyler) i) İki küçük porselen kapsül alınır. diğerine 1 mi normal kan konur ve su banyosunda yavaşça ısıtılır. Kanda COHb satürasyonu %20 üstünde olduğunda akut zehirlenme belirtileri başlar. ii) 1 damla. Karbon monoksit kanda hemoglobin ile birleşerek karboksihemoglobin (COHb) meydana getirir. Karbonmonoksit zehirlenmesinin şiddeti kanda % COHb tayini ile belirlenir. Rengin şiddeti satürasyon derecesine bağlıdır. Karbonmonoksit bulunan kanın rengi pembedir (duyarlık %50 satürasyonudur). Sigara içenlerde COHb yüzdesi. diğeri tuğla kırmızısı renkte kalır (duyarlık % 40 COHb satürasyonudur). . Normal kan. 5 er damla %20 NaOH ilave edilerek karıştırılır. hemen saman sarısı renge dönüştüğü halde CO içeren kan pembe rengini bir süre devam eder. iii) Yukarıda açıklandığı şekilde seyreltilen kan numunelerine. Renk şiddeti belli miktarda CO ihtiva eden kan numuneleri ile hazırlanmış standartlarla karşılaştıralarak miktar tayini yapılır. Pembe rengin şiddeti miktarı ile orantılı olduğundan kantitatif tayin de yapılabilir. Ayrıca iş yeri ortamında (çevresel izleme) CO tayin edilmelidir. 10 mi pirotannik asit çözeltisi ilave edilir. Normal kan gri kahverengi bir çökelek verdiği halde. Pirotannik asitle COHb %'si tayini (yarı kantitatif) Yarı kantitatif özel bir deney olan bu testle %20 ve üstündeki COHb •satürasyonu saptanabilir Bunun için 1 mi kan cam kapaklı 25 mi lik bir tüp veya mezür içinde 9 mi su ile seyreltilir.Endüstri dışında otomobil egzos gazları. Endüstride CO'e maruziyet derecesinin biyolojik izlenmesi kandaki COHb veya ekspirasyon havasında CO tayini ile yapılır. numune kan. içilen sigara miktarına göre % 3-8 arasında değişir. duyarlığı %20 COHb satürasyonudur. bir tüpte 10-15 mi su ile seyreltilir.

Deney kısmında olduğu gibi. Spektrofotometrik yöntemlerle COHb tayini Hemoglobin ve türevlerinin Soret bandında (400-430 nm) ve görünür alanda verdikleri karekteristik absorbsiyon bandlarından yararlanarak kanda COHb identifıkasyonu ve miktar tayini yapılabilir. İndirgenmiş hemoglobin (Hb) ise 555 nm'de geniş bir band gösterir.b) CO ihtiva eden kan standardlarınm hazırlanması : Normal kan % 100 COHb verecek şekilde saf CO ile doyurulur %20-100 COHb ihtiva eden standardlar uygun miktarda normal kanla seyreltilerek hazırlanır. COHb sarıyeşil alanda (568 ve 538 nm de) 2 absorbsiyon çizgisi verir. 1969) Spektroskopik yöntemle COHb tayini. Bu standartlar ağızları sıkı kapalı olarak karanlıkta saklanırsa 6 ay bozulmadan kalabilir. karboksihemoglobin 538-540 nm'de maksimum absorbans verir. Normal kanda ise O2Hb ile ilgili daha uzun dalga boylarında (576 ve 541 nm'de) maksimum absorbans görülür. ve Preuss F. Kanda COHb analizinde kullanılan en eski yöntem spektroskopik yöntemlerdir. Zayıf bir alkali seyreltilmiş kan örneği sodyum . COHb mevcudiyetinde COHb absorbsiyon bandlan daha iyi seçilir. ancak yeterli derecede tanınamaz. normal kan ve COHb ihtiva eden standart kanlarla. Bu yöntemle %20 COHb ve üstü tayin (yarı kantitatif) edilebilir (Graf.1 sodyumbikarbonat (NaHCO3) çözeltisi ile (1:100) oranında seyreltilir. Bu şekilde CO zehirlenmesi hakkında çabuk bilgi edinilmesi açısından (ön deney olarak) önem taşır. 79 Teknik : COHb aranacak kan ve normal kan örnekleri su. MetHb ve COHb gibi) Soret bandı (410-430 nm) ve görünen alanda verdikleri absorbsiyon bandlarına dayanmaktadır. Seyreltilmiş 20 mi kan örneklerine 10 mg sodyum ditiyonit (Na2S2O4) v 5-10 damla taze hazırlanmış amonyum sülfür çözeltisi ilave edilir. Kanın uygun bir şekilde dilüsyonu ile bu absorbsiyon çizgileri görülebilir. E. Kanda COHb %40 ve üstünde olduğunda COHb'ne ait absorbsiyon çizgileri. Spektroskopla (bu amaçla Winkel-Zeiss el spektroskopu veya Hardridge Reversion spektroskopları kullanılabilir) absorbsiyon bandlan görülen dalga boyları incelenir.R. Bu yöntemler hemoglobin (Hb) bileşiklerinin (Hb. pirotannik asitle çöktürme işlemi yapılır.1 amonyak veya %0. otopsi başında (el spektroskopu kullanarak) yapılabilir. Alkali çözeltide oksihemoglobin 576-578 ve 540-542 nm. Spektroskopik yöntemle COHb analizi COHb tayininde absorbsiyon spektrumuna dayanan yöntemler 1900'lı yıllardan beri kullanılmaktadır.O2Hb. Bu şekilde O2Hb'nin absorbsiyon bandlan kaybolur ve yerine 555 nm de maksimum absorbans gösteren Hb bandı ortaya çıkar. O2Hb yanında ayırd edilebilir. Bu nedenle oksihemoglobini hemoglobine indirgeyen maddeler kullanılır. Bu şekilde COHb absorbsiyon bandlan daha iyi görülür. İndirgeme işleminden sonra [Ul][U2]tekrar spektroskopla incelenir. de. %0.

.. c) Üçüncü 6 mi diğer bir tüpe konur içinden 2 dakika saf CO gazı geçirilir (%100 COHb. Burada. i) Modifîye Buchwald yöntemi (mikrospektrofotometrik yöntemi) Bu yöntemin prensibi COHb.. Karışım alt üst edilerek homojenize edilir.lu tüp). COHb (421 nm) 390 « 430 =* Şekil 9.. Aradaki absorbans farkı ve oranından yararlanarak COHb yüzdesi hesaplanır..02 mi heparinize kan örneği bir balon jojede seyreltik amonyak ile (yoğunluğu 0. 421 nm ise OıHb'ne karşı COHb'nin gösterdiği maksimum absorbans farkıdır (resultant absorbans. COHb ve O2Hb'ne karşı COHb (diferansiyel) spektrumları. postmortem kan örneklerine de uygulanabilen klasik bir spektrofotometrik yöntem olan Dubowski yöntemi açıklanacaktır. COHb etkilenmez.88 olan 1 mi amonyak deiyonize su ile 800 mi ye seyreltilir) 26 mi ye tamamlanır. Seyreltilen kan çözeltisinden 6'şaı mi alınarak 3'e bölünür: a) İlk 6 mi doğrudan doğruya spektrofotometrede ölçüm için küvete konur (numune: I) ve ağzı sıkıca kapatılır. 81 COHb (428 nm) O2Hb(415nm) . laboratuvanmızda araştırmalarda kullandığımız mikrospektrofotometrik bir yöntem olan Buchwarld yöntemi ile.. numune (I) ve %100 COHb'nin (III) absorbansları (a ve A) 414.. Şekil 9). 421 nm ve 428 nm de absorbanslarınm ölçümüne dayanır.lu tüpler sepektrofotometre küvetlerine konularak. COHb satürasyon yüzdesinin tayininde kullanılan birçok spektrofotometrik yöntemler bulunmaktadır. III no. II ve III no. 421 ve 428 nm de spektrofotometrede okunur. 414 ve 428 nm sırası ile Û2Hb ve COHb nin maksimum absorbans gösterdikleri dalga boyunu.Soret bandında O2Hb. II no. . Teknik: 0. Bu yöntemlerin dayandığı genel prensip. Soret bandında %100 C^Hb ne karşı %100 COHb içeren kan ve analizi yapılacak kanın 414 nm. veya seçilen tek dalga boyunda absorbansın okunması arkadan karışımda bulunan ve istenilen Hb 80 bileşiğini değiştiren uygun bir kimyasal madde ilavesinden sonra seçilen tek dalga boyunun ölçülmesine dayanmaktadır.lu tüp).. %100 O:Hb referans olmak üzere. b) İkinci 6 mi kan örneği bir deney tüpüne aktarılır ve içinden 15 dakika oksijen gazı geçirilir (%100 O2Hb.ditiyonit gibi bir indirgen ilavesinde OjHb (varsa methemoglobin: MetHb) indirgenmiş hemoglobin (Hb) ne dönüşür.. 2 veya daha fazla seçilmiş dalga boylarında.

Kan örnekleri: Heparinize kan tercih edilir.N. Bu amaçla hazırlanmış gaz tüplerinden (LB % 999 saflıkta) yararlanılır. saf olmalıdır.mak) % 02Hb için 414 nm. COHb standardları ile hazırlanan kalibrasyon grafiğinden bulunur. % 100 COHb için 428 nm olmalıdır. Seyreltik kan spektrofotometrenin küvetine konur. Yöntemin duyarlığı ve pratikliği nedeni ile mesleksel CO'e maruziyetin biyolojik izlenmesinde de kullanılabilir (Vural. karboksihemog lobin ise etkilenmez. Kalibrasyon doğrusu için COHb standardları hazırlanır: Yakın zamanda karbonmonoksite maruz kalmamış ve sigara içmeyen kişilerden kan örnekleri sağlanır. Motaceded. 2) Oksijen ve CO. ii) Dubowski yöntemi Yöntemin prensibi: Seyreltik kan hemolizatına sodyum ditionit ilave edildiğinde oksihemoglobin ve methemoglobin indirgenir. 10 mg sodyum ditiyonit (Na2S2O4) ilave edilir. 82 3) Mikrobir yöntem olduğu için kan örnekleri parmak uçundan heparinize kapiler tüpler içine alınarak tüplerin iki ucu parafilm ile sıkıca kapatılır. Teknik : 0. 10 mi seyreltik amonyum hidroksitle (14.3 mi konsantre NH4OH su ile 1 litreye tamamlanır) seyreltilir. maksimum absorbans gösterdikleri dalga boyları saptanır. absorbansların (A) A555 / A480 oranı hesaplanır. /A3 burada. Ağzı sıkıca kapatılan kan örnekleri buzdolabı sıcaklığında uzun bir sore saklanabilir.Z. 1978). Çözeltinin absorbansı 480 ve 555 nm de ölçülür. % COHb konsantrasyonu. aı ve Am aşağıdaki eşitliklerden bulunur: aı = a42]-1/2 (a4u+a42g) Anı = A421 — 1/2 (a4i4+ a42g) Yöntemin standardizasyonu : 1) Yukarda açıklandığı şekilde hazırlanan %100 O2Hb ve % COHb içeren kan örneklerinin absorbansları suya karşı spektrofotometrede 400-430 nm de taranarak.. karıştırılır. 2 nm den daha küçük dalga boyu aralıklarında absorbans ölçülebilmelidir. Analize kadar buz dolabında (+4 °C de) saklanır. Absorbans oranı (A555 /A480) hesaplanır ve karboksihemoglobin konsantrasyonu kalibrasyon doğrusundan tayin edilir.5 mi kan örneği.Değerlendirme : Numunenin içerdiği % COHb oranı aşağıdaki eşitlikten hesaplanır: %COHb= 100 a. Seyreltik amonyağa karşı (kör) numunenin 555 ve 480 nm'de absorbansı (A) okunur. 4) Kullanılan spektrofotometrede. Kan örneklerinden 10 mi . karıştırılır ve hemoliz tamamlanıncaya kadar beklenir. Bu dalga boyları (A.

95 civarında olmalıdır.9 CO gibi) geçirilir.Şişelerin birinin içinden en az 30 dakika saf 83 oksijen gazı (saf O2 tüpü: LB%99. Ancak istenirse. Kalibrasyon filtreleri ve spektrofotometre standardları ile kullanılan cihazın dalga boyları ve diğer karakteristikleri kontrol edilmelidir.1. iki burgulu kapaklı 500 mi lik reaktif şişelerine konur. 84 3) Çok duyarlı çalışmalarda ara COHb standardları hazırlanırken (%0 ve %100 dışında ) önce %100 COHb standardında serbest bulunabilecek CO'in 5 dakika azot gazı geçirilerek uzaklaştırılması gerekir. 2) Numuneler ağzı sıkı şekilde kapalı helyum gazı altında saklanabil irse daha uzun zaman korunurlar. 2 nm 'den daha küçük dalga boyu aralıklarında absorbans ölçülebilmelidir. Hazırlanan %100 O2Hb ve %100 COHb kan standardlarından 0. Böylece %100 O2Hb (%0 COHb) standardı hazırlanmış olur. Diğer bir spektrofotometrik yöntemle COHb tayini .05 mi alınarak. sodyum ditiyonit ilave edildikten sonra spektrofotometrede amonyağa karşı 555 ve 480 nin de absorbansları okunur. Her iki standardın absorbans oranları (A555 / A480) hesaplanır. Gaz geçirme işlemi çeker ocak içinde yapılmalıdır). Diğer şişeden benzer şekilde saf CO gazı küçük saf CO tüpü kullanarak (LB % 99. yukarda açıklandığı şekilde. 5) Bu yöntemle %1 ve altındaki COHb düzeyi ölçülebilir. Kalibrasyon grafiği doğrusal olduğu için iki nokta genelde yeterlidir. Absorbans oranı %100 O2Hb için 3. amonyakla seyreltilip.9 gibi) geçirilir. 4) Kullanılan spektrofotometrede. Böylece % 100 COHb standardı hazırlanmış olur. %50.kadar. %20 gibi) hazırlanabilir. (CO gazı geçirken CO tüpü zaman zaman çalkalanmalıdır. Heparinize postmortem kan örneklerine de uygulanabildiği için adli toksikoloji labrotuarlarında kullanılabilir. %100 O2Hb ve % COHb belirli oranlarda karıştırılarak ara standardlar (%80. Daha pratik fakat daha az kesin olacak standardlar şu şekilde de hazırlanabilir: Kan örnekleri amonyakla seyreltildikten sonra iki tüpe bölünür vebirinden 2 dakika CO ve diğerinden 2 dakika O2 geçirilir (%100 COHb ve % 100 O2Hb standardları). %100 COHb için 1. Grafik %COHb oranına karşı absorbans oranları işaretlenerek hazırlanır. Yöntemin uygulanmasında dikkat edilecek noktalar: 1) Kalibrasyon için hazırlanan her COHb standardı ile en az 3 ölçüm yapılmalıdır.

Bu nedenle sonuç güvenilir olmaz. Köpük oluşmamasına dikkat edilir. ve ark.Heparinize (veya edetik asit. R. florür. Seyreltilmiş kan örneği eşit olarak 3'e ayrılarak ağzı kapaklı tüplere konur (a. 85 a.( A540 / A579 c tüpü ) Yöntemle ilgili uyarılar : 1) %100 COHb ile absorbans oranı (A540 / A579 a tüpü) yaklaşık 1. Üçüncü tüp (c tüpü) içinden 10 dakika saf oksijen gazı veya basınçlı hava geçirilir (% 100 O2 Hb veya % 0 COHb). 25 mi seyreltik amonyum hidroksit içine (İmi l\ su) ilave edilir ve karıştırılır. b.J. Teknik : 0. Her üç tüpe de 20 mg kadar sodyum ditionit ilave ederek karıştırılır. 1.c) spektrumları alınarak ölçümler buna göre yapılır. Kişilerin Hb miktarı farklı olduğu için ön deneme ile bu oranın sağlanmasında yukarıda verilen seyreltme oranını değiştirme gereği olabilir.5. 2) Bu yöntem MetHb (580-600 nm mak. aletin dalga boyu ayarlanır veya her üç çözeltinin (a. Sonucun değerlendirilmesi : Numune kandaki (b tüpü) COHb yüzdesi aşağıdaki eşitlikten hesaplanır: %COHb =( A54o / A579 a tüpü ) . İkinci tüp (b tüpü) COHb tayini kullanılır. absorbans) oranı yüksek olduğunda.). Ayrıca 10 mi amonyum hidroksit çözeltisi içeren diğer bir tüp (kör) içine de sodyum ditionit ilave edilerek iyice karıştırılır. .( A540 / A579 c tüpü ) ( A540 / A579 b tüpü ) . %0 COHb ile ise absorbans oranı 1. 4) Maksimum absorbans farkının alındığı bu deneyde (COHb : X max 540 nm) ve O?Hb ve COHb için eşit olan düşük dalga boyu (izobestik nokta : 579 nm) spektrumda dik bir düşmenin noktasında olduğu için seçilmiştir. b) Eğer bu gözlenemezse. b ve c tüplerindeki çözeltilerin absorbansları (A) 540 nm ve 579 nm de ditionitle işlem görmüş amonyak çözeltisine karşı okunur.1 olmalıdır. (a tüpü : % 100 COHb). güvenilir değildir.1 olmalıdır. c) . Dalga boyu çok kritiktir. 3) Lipemik kan bulanık çözeltiler verebilir.b. Bu nedenle aşağıdaki kontrolün yapılması gerekir: a) %0 COHb içeren (a tüpündeki) çözeltinin absorbans oranı (A540 /A579). Prensip olarak bir önce açıklanan yöntemle aynı olmakla beraber uygulaması daha pratiktir (Flanagan . okzalat da kullanılabilir) tam kana uygulanan bu yöntemde 540 ve 579 nm'deki absorbanslar kullanılmaktadır. İlk tüpün içinden 5-10 dakika saf CO veya CO/N2 gazı geçirilir.2 mi kan örneği..

Dubowski yönteminde kullanılan (COHb ve O2Hb (A) ve sodyum ditiyonitle işlem görmüş COHb ve O2Hb (HHb'ye dönüşür) spektrumlan 1. 86 co 1 cc o LÛ 0.2 1.5 0.Şekil 10 ve 11 de O2Hb ve COHb nin.3 0.8 CÛ CC O .1 600 560 520 480 nm 600 560 520 480 nm Şekil -10. görünür alandaki absorbsiyon spektrumları ve açıklanan yöntemlerde kullanılan maksimum absorbans dalga boyları gösterilmiştir.2 0.4 0.0 co ■< 0.

kana ilave edilen asit etkisi ile. İç odacığa 2 mi 0.<F< p> 0. daha önce çok hafif yağlanmış kapak hemen sıkıca kapatılır. '/ /// V .4 ^ 0. işlemler dış odacığa konan CO'e maruz kalmamış kişiden alınan kan örneğine parelel olarak uygulanır. Kör deney olarak. kandan açığa çıkan CO'in palladyum klorürle (PdCl2) reaksiyona girerek metalik Pd'u açığa çıkarmasına dayanır: PdCl2 + CO + H2O----->Pd + 2HCl + CO2 Yarı kantitatif tayin : Mikrodifüzyon apareyinin (Şekil 3) dış odacığına 1 mi kan ve 2 mi %10 H2 SO4 konur.Görünür alanda maksimum fark ve iyobestik noktadan yararlanılarak COHb tayini. 87 Conway Mikrodifüzyon Yöntemi ile CO tayini Bu yöntem yarı kantitatif veya kantitatif olarak kanda COHb tayini için kullanılabilir.2 0. Yöntemin prensibi. . 579 nm \ ^: _J________1 ı_____İL B(% lOOHbCO) C (% 0 HbCO) 520 540 560 580 600 620 nm Şekil 11.001 N PdCl2 konduktan sonra.0 500 540 nm -----------i i ! --"-V.

Ayrıca kan örneklerinin taze veya postmortem olması analiz sonucunu etkilememektedir. % COHb Belirtiler .36 mi) CO gazı ile (O°C de 760 mm Hg basıncında) birleştiği kabul edilir. Genel olarak 1 gram hemoglobin (Hb) 1. 568 ve 578 ıım'de aksorbansları ölçülür. koma ve akut böbrek yetmezliği başlıca görülen belirtilerdir. bulantı. COHb miktarının çabuk ve güvenli şekilde ölçülmesini mümkün kılan bu cihazın prensibi. kardiyak aritmi. pulmoner ödem. Ölçümler çok kısa zamanda (15 saniye gibi). özel bir absorbsiyon spektrofotometresi olup. Karışım oda sıcaklığında 2 saat bekletilir. Kantitatif tayin : Convvay mikrodifüzyon yöntemi ile kandaki CO miktarı (hacmen) kantitatif olarak da tayin edilebilir. Bulunması muhtemel olan MetHb'nin bozucu etkisi sodyum bisülfit ilavesi ile giderilir. Bu süre içinde iç odacıkta CO miktarına bağlı olarak açığa çıkan Pd. dijital göstergede % Hb. 1967. %10 ile %50 arasında COHb içeren kan örnekleri ile (%10 COHb. Conway yöntemi ile tayin edilen %CO (hacmen) miktarından: 88 % CO (hacmen) % COHb = —--------------------. %20 COHb ve %50 COHb standardları) paralel uygulama yapılır. ince siyah bir zar şeklinde iç odacıktaki PdCI? üzerinde toplanır. % O2Hb ve % COHb şeklinde okunur. % Hb (kan) x 1.34 (Fazla bilgi için Feldstein. internal analog bir bilgisayarla kombine edilmiştir.S. Oluşan metalik palladyumun verdiği renk şiddeti numunenin verdiği renk ile karşılaştırılır.34 mi (bazı kaynaklarda 1.) CO oximeter Kanda COHb miktarının %10'un altında olması halinde de uygulanabilir bir yöntemdir. Bu bilgiden hareketle. Ölüm solunum yetmezliği sonucu olaşan kandaki COHb düzeyinin yorumu aşağıdaki Tablo 10'da gösterilmiştir. Şiddetli hipoksi durumunda bile cilt ve mukozalar pembe kalır. Otomatik olarak seyreltilerek hemoliz edilen kan örneğinin 548. Curry A. % COHb düzeyinin yorumu : Karbon monoksitle akut zehirlenmede baş ağrısı. kanda Hb tayini de yapılarak COHb miktarının hesaplanması gerekir. M. kusma. 89 Tablo 10 % COHb değerinin klinik yorumu.. hiperventilasyon. 1972'e bakınız. Bu amaçla geliştirilmiş otomatik cihaz (CO Oximeter II 182) gelişmiş labratuarlarda COHb tayini için kullanılmaktadır.formülü ile hesaplanır. Ancak bu durumda.Yarı kantitatif tayin için.

Bir çok bitki dokusunda. 26°C) . Mide içeriğinde. ölüm olaylarında ise ayrıca dokularda siyanür aranır. Etil tiyosiyanat ve metil tiyosiyanat gibi tiyosiyant esterleri organizmada metabolize olarak siyanür verirler ve ciddi zehirlenmelere yol açabilirler. KCN ve NaCN kristal tuzlardır ve alkali reaksiyon gösterirler. kalp ve solunum durması. COHb düzeyi drtalama 0. Özellikleri : HCN çok uçucu bir sıvıdır (k. Bu kişilerde COHb düzeyi ortalama (%73.89+0.90) ve aralık (%63. . Kahraman R. kayısı gibi meyvelerin çekirdeklerinde. Sigara içmeyen kişilerde (n:44). KCN için 150 mg ve NaCN için 200 mg'dır. 90 Siyanür ayrıca sodyum nitroprusiyat (vazodilatör) ve bazı organik nitril bileşiklerinin de metabolitidir. altın gümüş gibi metallerin zenginleştirilmesinde ve metallerin elektrolizle kaplanmasında. endüstride metal cilası..14 (aralık: %3. lima fasulyesinde bulunan siyanogenetik glikozitler (amigdalin gibi) hidrolizle invivo olarak siyanür verirler.36±0. 1994) 1. kanda siyanür. ölüm. 1 paketten fazla (günde 20 taneden fazla) sigara içenlerde ise ortalama %COHb 4.40-5. konvuliziyon.3-8 < 15 20 20-50 > 50 Sigara içenler (20-30 sigara/gün) Çok sigara içenler (30-50 sigara/gün) Akut zehirlenme başlangıcı (kalp hastalan için tehlikeli Ağır akut zehirlenme (mental ve fi-ziksel koordinasyon kaybı) Koma.00-%88.05 (aralık: %0.00) bulunmuştur. Dubovvski yöntemi ile COMe zehirlenme sonucu ölen 18 kişide postmortem COHb düzeyi tayin edilmiştir.11 ± 6.40 COHb). KCN gibi tuzlarının oral yolla alınması ile oluşur. Siyanürle zehirlenmelerde. CO zehirlenmesinin tedavisinde antidot olarak oksijen tedavisi uygulanır.00 COHb) olarak saptanmıştır (Vural. Siyanür bileşikleri. Toksik dozları (MLD 70 kg insanda) HCN için 100 mg. şeftali. fotoğrafçılık gibi çeşitli iş kollarında kullanırlar.n. kaltitatif analiz için bir çok renk reaksiyonları vardır.2 Siyanür Siyanürle zehirlenme hidrosiyanik asitin (HCN) inhalasyonu veya NaCN.50-%1.N. Anabilim dalımızda yapılan bir araştırmada. Potasyum ferrisiyanür gibi kompleks siyanür bileşikleri ise invivo siyanür vermezler ve bu açıdan toksisiteleri çok düşüktür.

(Genel bölüme bakınız) Distilat siyanür kaybını önlemek için.klorür (ferriklorür) ilave edilir.005 mg siyanür tanınabilir. 100 gr maddedeki 0.klorür çözeltisi ile ferrik ferrosiya-nürden ibaret önce kolloidal sonra tüpün dibine çöken mavi renkli ince çökelek verir (Berlin mavisi): 3 Fe 4 Fe+3 Fe4 [ Fe (CN)6]3 92 Mikrodifüzyon yöntemi ile siyanür tayini . Prusya (Berlin) mavisi reaksiyonu ile siyanür aranması : 5 mi distilat (doğrudan mide içeriği de olabilir). azot oksitleri gibi) da pozitif sonuç alınır. seyreltik demir -3. mide içeriği veya dokulara doğrudan uygulanan bu yöntemde. şerit halinde kesilmiş filtre kağıdı Önce %10 alkollü guayak reçinesi ve arkadan %0. 91 Distilatta siyanür aranması Siyanür biyolojik materyalden asit ortamda su buharı distilasyonu ile izole edilir. Meydana gelen kırmızı renk (purpurik asit) siyanür varlığını gösterir. %IO NaOH içinde toplanır.g HCN / mi tanınabilir. Siyanür için spesifik bir testtir. ozon. Kreatin ve kan şekeri de bu reaksiyon ile pozitif sonuç verir.Doku ve vücut sıvılarında doğrudan siyanür aranması Schönbein deneyi : Kan. Fe (OH)2 +6 CN"-----> Fe (CN)< 2 +> Ferrosiyanür. Bu yöntem çok duyarlıdır. Siyanür mevcudiyetinde emprenye kağıdın renginin mavileşmesi (guayak mavisi) siyanür olabileceğini gösterir. 3 damla taze hazırlanmış %10 demir -2sülfat (ferröz sülfat) ve 3 damla taze hazırlanmış %3 demir -3. Renk oluşması hemen veya miktara bağlı olarak 15 dakika içinde görülür. Bu reaksiyonda önce oluşan demir hidroksit ortamda bulunan siyanür iyonu ile ferrosiyanür kompleksini verir. Ağzı sıkıca kapatılarak emprenye flitre kağıdı kapakla birlikte yerleştirilir. Bu yöntemle 20 u. 1 mi %15 NaOH ile kalevilendirilir. klor. Mavi renk zamanla çökelek haline geçer. İzopurpurik asit deneyi: 4 mi alkali distilata 3 mi doymuş pikrik asit ilave edilir ve hafifçe ısıtılır.1 lik bakır-2. Ancak diğer oksidanlarla (hidrojen peroksit. Karışım kaynama noktasına kadar ısıtılır ve soğutulur. Kaynar su banyosu üzerinde ısıtılır. Siyanür aranacak biyolojik materyal (10 g kadar) küçük bir balona konur ve asetik asitle asitlendirilir.sülfat çözeltisi ile emprenye edilir. Distilatta siyanür aşağıdaki renk reaksiyonları ile aranır. Mavi renk (Berlin mavisi) oluşması siyanürün bulunduğunu gösterir. Kahverengi demir hidroksit çözününceya kadar karışıma konsantre HC1 ilave edilir.

0 mi seyreltik sülfirik asit (3.1 mi NaOH çözeltisi (0.nitrobenzaldehit (0.5 mi 0. Arkadan iç odacıklara 1 mi sulu metanol (1:1) ilave edilir. Conway mikrodifüzyon apareyi ile siyanür tayininde değişik renk reaktifleri (en eskisi FeSO4 / HCI in kullanıldığı Feldstein-Klendshoj yöntemi. 2-metoksietanolde hazırlanmış) . .6 mol/l) konur. Analizde herhangi bir gecikme durumunda.. .. katı kloramin T dayanıklı değildir.05 mol /1. Bu nedenle ambalaj sık sık değiştirilmelidir).. . (Siyanür. 5.1 mi saf distile su (kör deney).Kantitatif tayinde heparinize tam kan (0. 0. ii) Piridin/barbitürik asit yöntemi Kullanılan reaktifler 1) Seyrettik sodyum hidroksit çözeltisi (0... . c) 0.1 mi kan numunesi ilave edilir. Dış odacıklara ise sırası ile 0. Numune kandaki siyanür konsantrasyonu standart siyanür çözeltisini içeren karışımın absorbansını karşılaştırarak hesaplanır.5 mol/l) ilave edilir. Bunlardan birincisi (kör) olarak.5 mi p .5 mg/1 siyanürdür. Her dış odacığa 0. .. p-nitrobenzaldehit /O-dinitrobenzen yöntemi ve piridin/barbitürik asit yöntemi) kullanılabilir..dinitrobenzen çözeltisi (0.5g/l. b ) 0. . Bu yöntemin duyarlığı 0.1 m 10 mg/I KCN çözeltisi (4 mg/m siyanür iyonu içeren standart) ve üçüncü apareyin dış odacığına da 0. ikincisi standard siyanür çözeltisi ile. 2-metoksietanolde hazırlanmış) çözeltisi.05 mol /1. Oda sıcaklığında 20 dakika inkübasyona bırakılır. her üç mikrodifüzyon apareyinin iç odacığına : a ) 0. Standart siyanür ve numuneyi içeren karışımların absorbansı 560 nm de köre karşı bir spektrofotometrede okunur.dinitrobenzen yöntemi 3 tane mikrodifüzyon apareyi kullanılır. 95 İç odacıktaki karışım.1 mol/l) 2) Kloramin T çözeltisi (2.5 mi saf su ve odacığın karşı tarafına 1. Apareylerin kapakları vazelin (veya silikon yağı) ile yağlanarak kapatılır ve dış odacıktaki çözeltiler dikkatle karıştırılır. i) p-Nitrobenzaldehit / 0 . Oluşan kırmızı renk 15 dakika dayanır. üçüncüsü de numune ile çalışılmak üzere hazırlanır.0 ml'ye tamamlanır.0 mi lik balonjojelere aktarılarak sulu metanol (1:1) ile 5. kan örneği +4°C da 1-2 gün saklanabilir. Bu amaçla. kanda oda sıcaklığında veya -20 °C de daha az dayanıklıdır).1 -10 mi) kullanılır.

18) ve 30 mi piridin ile seyreltilir.1 mol/l NaOH çözeltisinden 96 2'şer mi ilave edilir. WH0 1985).0 1.5 1.9 1.2 mg /1) 5(CN 1. 6 mi konsantre hidroklorik asit içinde karıştırılır (d: 1.3) Sodyum hidrojen ortafosfat çözeltisi (fosfat tamponu. 5) Seyreltik sülfirik asit (1 mol/l suda).0 Su 2.5 0. Sırası ile 2 mi fosfat tamponu .J. Teknik: Kantitatif tayini için (7) mikrodifüzyon apareyi kullanılması önerilir. 1 mol/l). 4) Piridin-barbitürik asit reaktifi : 6 g barbitürik asit.0 1. Dış odacıklara ise aşağıdaki tablo 11 gösterilen miktarlarda reaktifler konur. 1 mi kloramin T çözeltisi..Piridin-barbitürik asit yöntemi ile siyanür tayininde kullanılan reaktif miktarları ( mi) Dış odacıkNo 1 (kör) 2 (numune) 3 (numune) 4 (CN 0.1 0. stok çözeltinin (200 mg siyanür/l).5 0. (1:99) oranında seyreltilmesi ile hazırlanır.5 0.5 0. Çözelti su ile 100 mi ye seyreltilir.0mg/l) 6(CN2. Ancak eldeki olanaklara göre daha az sayıda Convvay mikrodifüzyon hücresi de olabilir. Standard siyanür çözeltisi : Önce 50 mg potasyum siyanür 100 mi seyreltik sodyum hidroksit (0. seyreltik sodyum hidroksit ile (0. (Flanagan R. 1 den 7 ye kadar numaralandırılan apareylerin iç odacıklarına 0. Apareyin ağzı yağlanarak sıkıca kapatılır.0 2. Kalibrasyon için Standard siyanür çözeltisi.0 1. Bu çözelti taze hazırlanmalıdır.5 Kan ~ 1.0mg/l) 7(CN4. İnkübasyondan sonra iç odacıklardaki çözeltiden 1 'er mi alınarak 1 den 7 ye kadar numaralı kapaklı tüplere aktarılır.5 0. Bu çözelti 200 mg/1 siyanür iyonu içerir. ve ark. .5 0. 3 mi piridin .0 1.barbitürik asit reaktifi ilave edilerek karıştırılır.0 " Sülfürik asit (1 mol/1) 0.1 mol/l) içinde çözülerek stok çözelti hazırlanır. dikkatle dış odacıktaki reaktiflerin karışması sağlanır ve oda sıcaklığında 4 saat inkübasyona bırakılır. Tablo 11.1 mol/l).0 — — — Dış odacığa sülfirik asit çözeltisi ilave ederken önce ilave edilen reaktiflerle karışmaması için odacığın karşı tarafına ilave edilir.0mg/l) CN standardı* — — ~ 0. Oda sıcaklığında 10 dakika bekletilir.5 1. Bu çözelti 2 mg siyanür/l içerir.

Bu nedenle uzun süre (HCN nin uçuculuğuna karşın) organizmada kalır. Bu rengin absorbansı spektrofotometrede 587 nm de hazırlanan köre karşı okunur.Siyanür varlığında kırmızı-mavi renk oluşur. HCN veya tuzlarına maruz kalma hakkında bilgi olmadığında zordur. Böyle olaylarda kandaki siyanür miktarı 20-100 (j. kaynama noktası 65°C dir. Endüstride formaldehit ve formik asit yapımında.g /100 mi ye ulaşabilir. odun alkolü ve denatüre alkol metil alkolün sinonimleridir. Normal kişilerin kanında 100 mi de 15 mikrograma (|a. Siyanürle zehirlenme yangına maruz kalmış kişilerde de görülür. karaciğerde de siyanür analizi yapılmalıdır. Molekül ağırlığı 32. Fazla sigara içenlerde bu değer 30 |ig/100 mi ye çıkabilir. ipek. poliüretan ve poliakrilonitril gibi sentetik polimerlerin kısmı yanması ve pirolizi sonucu HCN oluşması bu zehirlenmelere neden olur. Ölüm halinde kan dışında. .2-2 mg/100 mi arasında değişir.g) kadar siyanür bulunabilir. Yöntemin duyarlığı 0. Metil Alkol (CH3OH) Metanol. piridin-barbitürik asit reaktifı her deneyde yeniden hazırlanmalıdır). (Bu yöntemde katı kloramin T nin dayanıklı olmaması nedeni ile sık şık yeni ambalaj kullanılmalı. Yetişkinlerde oral yolla 2050 mi metil alkol ölüme neden olabilir. ancak zehirlenme şüphesi olduğunda analiz sonucunu beklemeden hemen tedaviye geçmelidir. Siyanür zehirlenmesinin tedavisinde 98 antidot olarak sodyum tiyosülfat kullanılır.5-6 aya kadar tanınabilir. Kantitatif deneyler ise akut zehirlenme hakkında bilgi verir. Endüstriyel etil alkol içinde bulunan metil alkol zehirlenmelere neden olabilir. Antidot tedavisinden önce sodyum nitrit kullanımı ise antidot tedavisinin etkinliğini arttırır. Kusmukta siyanürün kendisine özgü kokusunun algılanması tanımlanmada yardımcı olabilir. mide ve bağırsak içeriği. Postmortem analizde siyanür ölümden 2. Yün. Siyanür tuzları (oral yol) ve HCN ile (inhalasyon yolu) ciddi zehirlenmelerde kandaki siyanür düzeyi 0. 1.2 mg/1 siyanürdür.Siyanür vücutta aldehit ve keton grupları ile dayanıklı siyanhidrin bileşiklerini oluşturur. Standartlarla 97 hazırlanan kalibrasyon eğrisinden numunedeki siyanür konsantrasyonu hesaplanır.3. Kalitatif siyanür testleri kandaki bu değerleri saptamak için yetersizdir. Analiz sonucunun değerlendirilmesi Siyanürle zehirlenmenin tanısı. Antifriz içinde (etilen glikol ile beraber). Iabaratuarlarda çözücü olarak kullanılır. Ancak saf metil alkol daha ciddi zehirlenmelere yol açar. araba camları yıkama suyunda bulunur.

Teknik : Bir tüp içerisine 1. 8. Bu karışıma 0. 1/1 oranında su ile seyreltilmiş sülfirik asit içinde hazırlanır). asetaldehit. formaldehit gibi). metaldehit.Toksikolojik analiz : Metil alkole akut maruziyetten hemen sonra kanda metil alkol düzeyinin tayini toksisitenin en iyi belirleyicisidir. Latent periyottan sonra metil alkol ve toksik metaboliti olarak formik asit düzeyleri birlikte değerlendirilmelidir. Karışım 15 dakika 60 °C de su banyosunda ısıtılır.0 mi distile su ve 0. 50 \x\ potasyum dikromat reaktifi ile emprenye edilmiş filitre kağıdı.2 mi %5 potasyum permanganat çözeltisinden ilave edilir.05 mi kan örneği konur. Bir tüpe bir mi idrar veya mide içeriği konur.1 mi potasyum dikromat reaktifi yukarıda açıklandığı şekilde hazırlanan). 1 mi.0 mi konsantre sülfirik asit eklenir. Formaldehit de bu testle pozitif sonuç verir. Metanol olmadığında karışımın rengi kahverengi . numuneyi içeren tüpün boynuna yerleştirilir. sülfirik asit tüpün kenarından dipte ayrı faz oluşturacak şekilde konur. (Potasyum dikromat reaktifi : 25 g/l konsantrasyonda. Destekleyici deney (kromotropik asit ile): 0. 0.1 mi etanol ve 10 mg katı kromotropik asit ilave edilir. Bu yöntemle 5 mg metanol (100 mi kanda) tanımlanabilir. Metil alkol varlığında viyole renk oluşur. 0. Metil alkolün identifikasyonu İndirgen uçucu bileşikler için genel test: Bu test su buharı distilati. Bu test. Tüpün ağızı gevşek olarak kapatılır ve 2 dakika kaynar su banyosunda bekletilir. metanol için de (formaldehite oksitlendikten sonra) kullanılır. metil alkolün formaldehite yükseltgenmesi ve oluşan formaldehitin kromotropik asitle verdiği renkli kondensasyon bileşiğinin spektrofotometrik tayinine dayanmaktadır (Sujbert. Ayrıca metanol içermeyen kanla deney paralel olarak yapılır (kör deney). karıştırıldıktan sonra oda sıcaklığında 5 dakika bekletilir. Portakal rengin yeşile dönmesi metanol gibi uçucu indirgen maddelerin bulunduğunu gösterir (etil alkol. Kantitatif tayin için oluşan rengin absorbansı 578 nm de köre karşı spektrofotometrede okunur ve konsantrasyon kalibrasyon eğrisinden okunur.5 mi suda hazırlanmış %0. 0. Serumdaki format düzeyinin tayini toksisitenin şiddetini gösteren en iyi biyolojik göstergedir.. 1 mi idrara (mide içeriği 99 veya distilat) ilave edilerek oda sıcaklığında 5 dakika beklenir.sarı olur. Potasyum permanganatın fazlası %10 sodyum bisülfit damlatılarak (renk gidinceye kadar) giderilir.5 kromotropik asit çözeltisi. Bu reaksiyon formaldehitin kromotropik asitle oluşturduğu p-kinoidal yapıda kondensasyon ürünü ile ilgilidir ve formaldehitin tanınması için özel bir deneydir. 1966). Sujbert yöntemi (Kromotropik asit) ile kanda metanol tayini Bu yöntemin prensibi. .2 mi %20 fosforik asit çözeltisinden. idrar ve mide içeriğine uygulanabilir. paraldehit. İki faz arasında viyole renk oluşması metanol varlığını gösterir. L.

20 ve 30 mi alınarak su içeren 100 mi balonjojeye konarak 100 mi ye tamamlanır ve karıştırılır. ve 1.5 mi kan örneği (veya diğer biyolojik sıvı). Apareyin kapağı yağlanarak sıkıca kapatılır ve ara sıra karıştırılarak dış bölmedeki sıvıların karışması sağlanır. Kör (blank) deney metil alkol içermeyen kanla hazırlanır. Not: Yöntemin verimi (recovery) hesaplanmasında.265 mi metanol (yoğunluğu 0. Bu çözeltinin konsantrasyonu %1 (g/100 mi) dir. Su ile 100 mi ye tamamlanır. permanganat ile muamele edilmez. . Tüplerden birine %5 KMnO4 dan bir damla ilave edilir ve karıştırılarak 5 dakika beklenir.10. Bu süre sonunda iç odacıktaki sülflrik asit çözeltisinden 1.Kalibrasyon için: Konsantrasyonları 0-300 mg/100 mi arasında değişen metil alkol standardları (0 . 200 .79 g/ml). Burada Convvay mikrodifüzyon apareyi ile metil alkol tayini açıklanmıştır.g metanol (20 mg metanol/100 mi kan) dır. 100 . stok metanol standart çözeltisinden sıra ile 0. İkinci tüp formaldehit bulunması olasılığına karşı kontrol olarak kullanılır. 50 . metil alkolün tanımlanması ve miktar tayininin yapılabilmesi önem taşır. Arkadan permanganatın rengi doymuş sodyum bisiilfit damlatılarak giderilir. su yerine metil alkol içermeyen kanla hazırlanır. Yöntemin duyarlığı 10|j. Difüzyonun tamamlanması için oda sıcaklığında 2 saat bekletilir. Bu yöntem biyolojik materyaldeki su buharı distilasyonu ile elde edilen distilat ve idrara da uygulanabilir. 20 . 100 yukardaki açıklanan işlem uygulanır.05 mi Standard çözeltiler konarak. 300 mg/100 mi) kullanılır. (+4°C) de saklanır. Oluşan renkli çözeltilerin absorbansı köre karşı 578 nm'de spektrofotometrede okunur ve absorbanslara karşı konsantrasyon işaretlenerek kalibrasyon grafiği hazırlanır. Bu açıdan metil alkolün kalitatif ve kantitatif analizinde kromotropik asit reaksiyonu tercih edilir. Böylece konsantrasyonlar (0-300 mg/100 mi) arasında olan seri Standard çözeltiler hazırlanmış olur. dış odacığa 0.0'rer mi alınarak iki ayrı tüpe konur.5.0 mi doymuş potasyum karbonat çözeltisi ilave edilir. Convvay Mikrodifüzyon Yöntemi ile biyolojik materyalde metil alkol tayini Convvay mikrodifüzyon apareyi kullanarak kan. b) Standart metanol çözeltileri ise. 1 mi distile su içeren tüplere 0. standad metanol çözeltileri.2. 1. 101 Teknik : Apareyin (Şekil 3'e bakınız) iç odacığına 2. 50 mi distile su içeren 100 mi lik balonjoje içine pipetle konur.2 mi sülfirik asit. Toksikolojik analizlerde etil alkol yanında. Metanol standartlarının hazırlanması: a) Stok metanol çözeltisi. idrar ve mide içeriği gibi biyolojik sıvı ve dokularda metil alkol tayini daha genel bir reaksiyon olan dikromatla veya formaldehit için spesifik olan kromotropik asit reaksiyonu ile tayin edilebilir.

paslanmaz çelikten yapılmış kolonlar (yaklaşık 2 m uzunluğunda. oksitlenmiş örneğin absorbansından çıkarılır. (Standard metil alkol çözeltileri (suda ve kanda) Sujbert yönteminde açıklandığı şekilde hazırlanır). Tüplerin herbirine % 0. Bu şişeler.2-0. standard metanol çözeltileri ile hazırlanan kalibrasyon grafiğinden hesaplanır. Metanol miktarı. "Head Space" tekniği: Head-space. her bileşik için karakteristiktir. katı veya sıvı örnek (0. Gaz kromatografisi ile metil alkol analizinde Carbowax 20 M. Porapak O. Soğuduktan sonra eksilen hacim su ile tekrar 10 mi ye tamamlanır. Formaldehit yokluğunda kontrol tüpü renksiz kalır. çok küçük hacimdeki biyolojik örneklerle değişik alkollerin aynı zamanda ve hızlı olarak kalitatif ve kantitatif analizinin yapılabilmesidir. 103 . uçucu bileşiğin buhar fazına geçerek oluşan gaz fazı ile örnek arasında denge sağlanıncaya kadar belirli bir sıcaklıkta tutulur. HSGC ile yapılan analizlerde.Blank (kör) olarak 1. Denge sabiti. Ancak az miktarda bulunabilecek formaldehit nedeni ile renk oluşumu varsa. Numunelerin absorbansları 580 nm'de köre karşı okunur. Kantitatif analizde bu değerlerin bilinmesi gerekmektedir. Kalibrasyon doğrusunun hazırlanması : Standard metil alkol çözeltilerinden 0. katı ve sıvı örnekler içerisindeki yalnız uçucu bileşiklerin gaz kormatograf sistemine enjeksiyonunu sağlayan bir ünitedir. 102 Konsantrasyona karşı absorbanslar işaretlenerek kalibrasyon grafiği hazırlanır.5 kromotropik asit çözeltisinden 0.2 mi eklenir ve buz banyosuna yerleştirilir.polietilen glikol400 gibi sıvı fazlan içeren cam.5 mi alınarak Conway mikrodifüzyon apareyinde yukarıda açıklanan şekilde işlem yapılır. 2 mm iç çapında) kullanılır. bu oksitlenmenin (kontrol) örneğinin absorbansı. Kalibrasyon buhar fazında analiz yapılacak sıvı maddenin standart örnekleri ile yapılır. Gaz kromatografisi yöntemleri ile kanda metil alkol tayini Biyolojik sıvılarda metanol analizi için en çok tercih edilen teknik gaz kromatografisidir. ısıtıcı ve termostat yardımı ile. Metil alkol ve diğer bazı alkollerin analizinde kullanılan GLK yöntemleri etil alkol kısmında açıklanmıştır. ön işlemlere ihtiyaç duymadan. Oda sıcaklığına kadar soğutulduktan sonra 10 mi lik balonjojelere aktarılır ve distile su ile 10 mi ye tamamlanır. Bu yönteme "Head Space Gaz Kormatografi (HSGC)" yöntemi denir. Gaz kromatografısinin (GLC) başlıca üstünlükleri.0 mi konsantre sülfirik asit ilave edilir ve iyice karıştırılır. Kromotropik asitle reaksiyondan sonra absorbanslar 580 nm de köre karşı (%0 metanol içeren kan) okunur. Her tüpe 4.5 mi) HSGC'nin şişelerine konur ve ağzı sıkıca lastik bir septumla kapatılır.0 mi distile su içeren üçüncü bir tüp hazırlanır.

Etil Alkol (C2H5OH) Etil alkol.2 gram potasyum hidroksit ilave edilerek ısıtılır. Tüpün ağzı sıkıca kapatılarak analize kadar buz dolabında saklanır (NaF. Endüstriyel alkol ile ayrıca içerdiği metil alkol gibi denaturanlarla da zehirlenmelere rastlanır.1. Kan alınırken. Oksitlenebilen maddeler için (alkoller. aldehitler gibi) genel reaksiyonu olan (potasyum dikromat + sülfirik asit) testi : 1 mi numune içeren tüpün kenarına 50 u. 104 İyodoform deneyi (etil alkolü metil alkolden ayırt edici özel test) : 3 mi distilat % 10 NaOH ile kalevilendirilir. Ksentogenat deneyi (genel): 1 mi distilata 0. Tüpün ağzı hafifçe kapatılarak kaynar su banyosunda 2 dakika bekletilir. hububat alkolü sinonimleridir. idrar ve solunum havası kullanılabilir. Etil alkolün identifikasyonu ( kalitatif testler) Etil alkol. Alkolik olmayan yetişkin insanda 250-500 gram alkol ölüme neden olur(MLD). deri yüzeyinin HgCb çözeltisi ile (alkol içermeyen sıvılarla) temizlenmesi gerekir. 78°C olan bir sıvıdır. Biyolojik materyalde etil alkol tayini Alkol tayini için biyolojik materyal olarak kan. olay yerinden elde edilen kalıntılara uygulanabilir. Adli tıpta alkol ile zehirlenmenin şiddeti ve trafikte yasal alkol limitinin aşılıp aşılmadığının değerlendirilmesinde hem antemortem (canlı kişilerde) hem de postmortem kanda (ölümden sonra) etil alkol tayini önem taşır. Etanol. idrara. antikoagülan . Soğutulduktan sonra 2-3 damla karbon sülfür konarak tüp iyice çalkalanır.l potasyum dikromat reaktifı (500 ml/1 oranında su ile seyreltilmiş sülfirik asit içinde 25 g/l konsantrasyonda hazırlanmış) damlatılmış şerit halindeki filtre kağıdı konur. İyodoform karakteristik kokusu ve sarı kristalleri ile tanınır (aynı reaksiyonu asetaldehit ve aseton da verir). Kan örnekleri (10 mi) % 1 NaF (sodyum florür) içerecek şekilde NaF bulunan tüplere alınır. Etil alkolle zehirlenmeler en çok alkollü içki alınması ile görülür. En çok kan alkol düzeyi tayin edilir. Sarı bir çökeleğin oluşması primer veya sekonder alkol olduğunu gösterir.n. oksitlenebilen indirgen uçucu maddelere ait genel ve spesifik reaksiyonlarla aranabilir. Bu testler biyolojik materyalden elde edilen su buharı distilatına. Etil alkol varsa iyodoform oluşur. genel olarak "alkol" denildiğinde etil alkol anlaşılır. mide içeriğine. 3-5 damla iyot çözeltisi ilave edilir ve karıştırılarak hafifçe ısıtılır. molekül ağırlığı 46 ve k. Portakal renginden yeşil renge değişim etanol ve / veya diğer indirgen uçucu maddeler olduğunu gösterir (ön denemeler kısmına da bakınız). Daha sonra açıklanacağı gibi trafikte alkol solunum havasında da tayin edilir ve sonuçlar kan alkol düzeyi olarak hesaplanır. Ortam asetik asit ile asitlendirildikten sonra 1 damla % 1 CuSO4 (bakır sülfat) ilave edilir.4.

dikromat çözeltisi. %1 NaF içeren alkolsüz kanla yukarıda açıklandığı şekilde hazırlanır. Alkol standartları ayrıca. Bunun için dış odacığa 0. 106 Apareyin kapağı yağlanarak (silikonla) hemen sıkıca kapatılır. idrar ve solunum havası) alkol tayininde kimyasal. Karıştırıldıktan sonra ağzı sıkıca (parafilm ile) kapatılır ve + 4 °C ' de saklanır. Mikrodifüzyon yöntemi ile etil alkol tayini Mikrodifüzyon yöntemi. Kalibrasyon için kullanılacak etil alkol standartları : Yukarıda hazırlanan stok etil alkol standardı % 1 NaF içeren su ile uygun oranda seyreltilerek % 20 . 105 Biyolojik materyalde (kan. etil alkol için yarı kantitatif bir teknik olarak kullanılabilir. Postmortem kanda. İç odacıklara 2 mi asitdikromat reaktifı konur.Diğer üçüncü Convvay aparayı blank "kör" deney için kullanılır.200 mi etil alkol (% 96'lık. Pozitif sonuç alındığında daha duyarlı ve spesifik bir yöntemle kantitatif analizin yapılması gerekir.8 mi numune kan (alkol içermeyen) 1 mi doymuş potasyum karbonat. ve ark. POKLİS.V. her iki dış odacığa 1 mi doymuş potasyum karbonat konur.: 3. 37 °C 'lik Etüv'de 1 saat inkübasyon için bekletilir. 50 mi lik bir balon jojede 40 mi distile su üzerine konur. SAYİN. d: 0. Potasyum dikromat çözeltisi : Potasyum karbonatın suda doymuş çözeltisi hazırlanır. J. VURAL.70 g saf potasyum dikromat 150 mi distile suda çözülür.mikrodifüzyon apareyinin birinin dış odacığına 0.8 mi analizi yapılacak kan örneği . A. Soğutulur ve distile su ile 650 ml'ye tamamlanır. Eğer çürüme yoksa kalbin yırtılmamış odacıklanndan alınır. enzimatik ve gaz kromatografık yöntemlerle tayin edilir.8 g / mi). Difüzyon . Bu standartlar yöntemin verimini hesaplamak için kullanılır. Reaktifler: Asit . Alkol Standartları : Stok alkol standardı : 0. 1996.ve antibakteriyel etkilidir). diğerine yakında hazırlanmış olan alkol standardı (tercihan % 160 mg lık standart). Adli tıp açısından en uygun kan örneği venöz kandır. iç odacığa 2 mi asit dikromat reaktifı konur ve apareyin ağzı sıkıca kapatılır. Su ile 50 mi ye tamamlanır. Teknik : Conway . Bu şekilde hazırlanan kan örnekleri + 4°C de 1 ay kadar dayanıklıdır. numune alma yerine göre kan alkol konsantrasyonu değişiklik gösterebilir (Marraccini. N. 1994) .H. 280 mi konsantre sülfirik asit dikkatlice ilave edilir. 1990. Bu stok karışım % 320 mg etil alkol içerir. sodyum florürle korunur. Postmortem kan örnekleri ise tercihan femoral damarlardan alınmalıdır. Alınan kan örnekleri (10 mi) %1 NaF içerecek şekilde. % 80 ve % 160 mg alkol standartları hazırlanır.

450 mm de absorbanslar okunur. Bu yöntemle 20 mg /100 mi kan alkolü tayin edilebilir. ilaç bağımlılığı merkezlerinde ve acil olaylarda ön bir teknik olarak önerilmektedir. Eksik hacim distile su ile 10 ml'ye tamamlanır. Ancak potasyum dikromat.L. Elde edilen kalibrasyon grafiğine bir örnek Şekil 13 de gösterilmiştir. etil alkolün nikotinamid adenin dinükleotid 108 . konsantrasyonla absorbans ters linearite gösterir. Konsantrasyona karşı absorbanslar işaretlenerek doğru çizilir. % mg Alkol Şekil 13. numune ile beraber tekrarlanmalıdır.tamamlandıktan sonra otomatik bir pipet yardımıyla iç odacıktaki asit-dikromat çözeltisi 10 ml'lik cam kapaklı balon jojelere alınır. Alkol miktarı hazırlanan kalibrasyon grafiğinden hesaplanabileceği gibi. Kalibrasyon : Kanda ve suda hazırlanan alkol standartları ile (konsantrasyonları % 20 ile % 320 mg arasında değişen) Conway mikrodifüzyon apareyi ile yukarıda açıklanan şekilde. 1988) Enzimatik yöntemle kanda etil alkol tayini i) Enzimatik yöntemle alkol tayininde prensip.as C.Convvay mikrodifüzyon yöntemi ile etil alkolün tayininin kalibrasyon doğrusu. (Serrano. Daha sonra 450 nm'de spektrofotometre'de suya karşı okunur. ve ark.. Kan ve serumda kesin kantitatif değerlendirme için destekleyici daha duyarlı yöntemler için kullanılması gerekmektedir. kör deney de yapılarak çalışılır. 107 Standartla çalışma. metil alkol ve diğer indirgen uçucu bileşikler ile de aynı reaksiyonu verir. alkol dehidrogenaz (ADH) enzimi katalizörlüğünde. Convvay mikrodifüzyon yönteminin daha kısa sürede (5 dakikada) sonuç veren modifiye şekilleri küçük laboratuvarlar. reaksiyona girmeyen potasyum dikromat çözeltisinin absorbansı okunduğu için. Conway mikrodifüzyon yöntemi ile kanda etil alkol tayini ön bir tarama testi olarak toksikoloji laboratuvarlarında kullanılmaktadır. tek standart kullanarak ta aşağıdaki formülle hesaplanabilir: a . = C5(------------) a -an Cn: Kan örneğindeki alkol konsantrasyonu (mg/100 mi kan) Cs: Alkol standardının konsantrasyonu (mg/100 mi kan) a : Kör deneyin absorbansı an : Numunenin absorbansı ^ : Standardın absorbansı Yöntemin Değerlendirilmesi: Bu yöntemde.

H.2 mi ve daha az) çalışılarak. renk reaksiyonu fenol ve 4-amino antipirin ile gerçekleştirilir. 2000'e bakınız). Daha sonra bir çok araştırmacılar tarafından geliştirilmiştir. (Fazla bilgi için: Sayın. uygun bir kromojenle (tetrazolyum tuzları. Saygı. Sıvı faz olarak en çok Porapak Q. 1981). monotetrazolyum boyar maddesidir. etil alkol. N. NADH'nın doğrudan UV alanında (340 nm) veya florimetrik olarak ölçülmesi ile alkol miktarı tayin edilebilir. yöntemle ilgili teknik prospektüsü içermektedir. asetaldehit (metaboliti). 1 mol etil alkolü oksitler ve kendisi de NADH'ye indirgenir. Gaz kromatografisi yöntemi ile etil alkol tayini Gaz sıvı kromatografisi (GSK) kanda alkol tayini için ilk kez 1958 de uygulanmıştır. kalitatif ve kantitatif analizleri yapılabilmektedir. Gaz kromatografisi ile çok az miktarda (0. Normal kolonlar yerine kapiller kolon kullanıldığında ayrılma daha iyi olmaktadır. Bu kitler standard alkol çözeltisi. .formazan Burada MT. "Head space" tekniği ile çok sayıda numune ile otomatik çalışma olanağı vermektedir. 1 mol NAD.OH + NAD Diaforez NADH + MT ■> NAD + MT . alev iyonlaştırıcı detektör (FİD) tercih edilmektedir.1500) kullanılmakta. o yöntem için kullanılacak enzim. alkoloksidaz Etil alkol+O2 -----------► asetaldehit+H2O2 peroksidaz 2H2O2+fenol+4-aminoantipirin kinonimin+4H->O Enzimatik yöntemler için hazrr kitler bulunmaktadır. Bu reaksiyonda. Burada laboratuvarımızda uyguladığımız GSK yöntemi açıklanmıştır (Vural.. PEG-400 (veya 600.(NAD) tarafından oksitlenmesine dayanır. ii) Diğer bir enzimatik yöntemde ise alkol oksidaz ve peroksidaz enzimleri kullanılıp. renk reaktifleri ve tamponları. Veya NADH diaforez enzimi karşısında. metil alkolün (çeşitli nedenlerle etil alkolle 109 beraber az miktarda bulunur) ayrılabilmekte.. Polypak-2. Ş. fenazin metosülfat gibi) reaksiyona girerek görünür alanda spektrofotometrik yöntemle tayin edilir : ADH ---------► CH3CHO + NADH +H+ CH3CH.

'in" pik yükseklikleri "bulunarak. Böylece 0.9976 .1 'lik stok çözelti hazırlanır. Bulunan bu oranın kalibrasyon doğrusunda karşılığı olan (etil alkol % / mg / i. detektör: FID. Teknik : Küçük bir tüpe 0. enjeksiyon giriş sıcaklığı: 110 °C . (10 mg etanol / ml'de) bu çözeltiden 0. İç standart olarak n-propil alkol kullanılır.s. Bu çözeltiden 2 mi alınarak %100 mi 'ye tamamlanır.1 gaz kromatografa enjekte edilir. Bunun için önce mutlak alkol.5 x 10"" amper. Standart alkol çözeltileri: (% 0.s. oranları hesaplanır. attenuation : 8.5 cm/dak. Bu kromatogramlardaki pik yükseklikleri oranından numunedeki alkol konsantrasyonu grafikten hesaplanır (Şekil-14). Her birine 1 mi i. ilave edilir. taşıyıcı gaz : azot (30 ml/dak.).s.0 ve 2.s.1 mi analizi yapılacak kan örneğine 1 mi i.1 mi konur. Elde edilen kromatogramda.4 mm iç çapında).5. Önce %0. Karışımdan 1 p. 0. (N: etil alkol pik yüksekliği/propil alkol pik yüksekliği). ilave edilip. % 80.2 mg n-propanol/ml içeren çözelti" internal: iç standart (i. %96'lık etil alkolün kalsiyum oksitle (CaO) geri soğutucu altında kaynatılarak ve arkadan distile edilmesi ile hazırlanır.0 mi alınarak %1 sodyum florürle korunmuş.1 gaz kromatografa enjekte 110 edilir. range : 2.0. detektör sıcaklığı: 110 °C. etil alkol konsantrasyonu hesaplanır.s. Buz dolabında (+ 4°C'de) saklanır. hazırlanan alkol standartlarından tüplere 0. Deney en az iki defa yapılır. Karışımdan 1 jo. % 50. 0.8.0188 Korelasyon: 0. Yukarıda açıklandığı şekilde hazırlanan kan örneği gaz kromatografa enjekte edilerek kromatogramlar elde edilir. etil alkol ve i.s.)" olarak kullanılır.50 025 y. alkol içermeyen kanla cam kapaklı fiyoller içinde 10 mi 'ye tamamlanır. 80/100 mesh üzerinde) sıvı faz içeren cam kolon (2 m uzunluğunda x 0. Gaz kromatografısi koşulları : %10 PEG-400 (Chromosorb W-AW. her standarta ait (etil alkol pik yüksekliği / i. pik yüksekliği) oranları hesaplanır. 1. Kalibrasyon doğrusunun hazırlanması : Yukarıda açıklandığı şekilde kanda % 0 ile % 200 mg arasında. vortekste karıştırılır.7$ 0. kaydedici hızı: 0. % mg) oranı bulunarak. kolon sıcaklığı: 90 °C.0. Kromatogramlar elde edildikten sonra. Mutlak alkolden 1 gram. su içinde tartılarak distile su ile 100 mi 'ye tamamlanır. %100 ve %200 mg) kan içinde hazırlanır. Her standartla çift çalışılır.Yöntemin Uygulanması : Kan örnekleri yukarıda açıklandığı şekilde %1 NaF içerecek biçimde alınır.991X + 0. vortekste karıştırılır.

standart alkol çözeltileri ile elde edilen kromatogram görülmektedir. A: %200 mg.7S U> EtpHyKonsonuosTOnu*/» İ.S. baygın kişilerde de ölçüm yapılabilir. b) Cihazın örnekleme bölümü. 1987. ve % 100 mg etil alkol ihtiva eden kan enjeksiyonu.s. Bu amaçla geliştirilmiş bir çok teknikler vardır. 3-su Solunum havasında etil alkol tayini Adli olaylarda (ölüm olmadığı zaman) ve özellikle trafik kazalarında kişilerin alkol alıp almadığı önce solunum havasında (ekspirasyon) etil alkol tayini yapılarak araştırılır. (Bazı kaynaklarda 1/2100) (Fazla bilgi için: Saferstein. ağızlığın kalın ucundan düzenli ve tek bir üfleme yapması istenir.. "B" lambası yandığında "Read" düğmesine basılır ve üflemeyi durdurması istenir. Konsantrasyonu'/• Şekil 14. R. beklenir ve değer okunur. ortalama: kan alkol konsantrasyonu/solunum havası alkol konsantrasyonu: 1/2300 bildirilmiştir. ve %50 mg etil alkol ihtiva eden kan . 1. Bu aletle alkol testi şu şekilde yapılmaktadır. ciğerlerini havayla doldurması.S. ağızlığın kenarındaki deliğe takılır. adli olaylarda alkol kontrolü. 1998). c) Test yapılacak kişiden. Alkolmetre Lion laboratuvarları tarafından geliştirilen Lion-Alcometer SD-2. Emerson. fakat sonuçlar kandaki alkol miktarına göre kalibre edilmiştir.Etil alkolün kalibrasyon grafiği 111 Şekil 15'de kanda.Etanol piki. Adli Tıp Kurumunda. a) Cihazın hazır kontrolü yapılır ve SET düğmesine basılı durumda bulundurulur.0.İ.GLK'da Kan Alkolü Kromatogramları. ilave edilmiş kan. elektrokimyasal detektör ve digital göstergeye sahiptir. "A" lambasını yakacak kadar kuvvetli. 2. C : İ. Kullanılan apareyler solunum havasındaki alkol miktarını tayin eder. "Read " düğmesine basılı vaziyette gösterge maksimum değere ulaşana kadar ortalama 30 sn. "B" lambasını yakana kadar üflemesi sağlanır.J.S.5 cm/dk Şekil 15. 1/2300 kan/nefes 112 oranına göre kalibre edilmiştir.S. B : İ. 0. Kinetik olarak. Ülkemizde. . "Lion Alcometer" ile yapılmaktadır. İ. V. piki. Bu alete farklı nefes alma tüpleri takılarak.

Tablo 12. öfori : yetişkinlerde belirgin bir klinik etki görülmez. konuşmada bozukluk. sendeleme. Gros inkoordinasyon. Genç çocuklarda hipoglisemi görülebilir. Ayrıca alkolün tüm vücut sıvısında homojen olarak dağılmasından dolayı kişinin aldığı total alkol miktarı (r) sabiti kullanarak hesaplanabilir. İnkoordinasyon.0 yüzde kızarma. Belirgin inkoordinasyon. vücuttaki total alkol miktarı ( % g ) 1 ) Widmark faktörlerinden ( r) =--------------------------------------------- . Alkolmetre Analiz Sonucun yorumlanması Etil alkol ince bağırsaktan hızlı absorbe olur ve bulanık görme. konfüzyon. Kan alkol düzeyinin tayininde.Gösterge normal olarak kan alkol konsantrasyonunun 100 ml'de kanda mg alkol cinsinden gösterir. kusma Koma ve ölüm * Alkol konsantrasyonu 1 promil=lg alkol /1 kan =100 mg alkol / 100 mi kan 114 VVidmark faktörleri İlk kez alkol kinetiğini inceleyen Widmark. (B) ve (r) Widmark faktörleri olarak bilinir (Fazla bilgi için Vural N.0 1. 113 Resim . 2) Kişide kan alkolü tayini için alınan kan örneğinin "adli olay" sırasındaki gerçek alkol düzeyi hesaplanabilir. 1996'e bakınız). baş dönmesi. Genel olarak kan alkol düzeyinin klinik değerlendirmesi için aşağıdaki tablo (12) kullanılır.I. inkordinasyon. nistagmus. pupil dilatasyonu. 1919 yılında birim zamanda kan alkolünün düşme miktarının (eliminasyon hızı) negatif bir eğilim gösterdiğini ve bu düşme hızını da 8 ile ifade etmiştir.0 5. bulantı ve şiddetli olaylarda komaya neden olur. Widmark faktörleri olarak bilinen değerlerle : 1) Kişilerin aldıkları total alkol miktarı . çevre ilgisizliği.5 3.5 1.Kan alkol düzeyinin klinik yorumu Kan alkol düzeyi Belirtiler (g/l = promil ) * 0. (Alkol konsantrasyonu promül olarak da ifade edilebilir) 1 promil = 1 g alkol /I kan = 100 mg/100 mi kan Aşağıdaki resimde LİON ALKOLMETRE görülmektedir.

Kandaki alkol miktarı ( % g mi) olarak ifade edilir, (r) erkeklerde ortalama 0.67 (0.46-0.86), kadınlarda biraz daha düşüktür. Kandaki alkol düzeyinden, bir kişinin aldığı alkol miktarı ve içki cinsi de biliniyorsa içki miktarı hesaplanabilir. Örneğin : 70 kg ağırlığındaki insanın kan alkolü %0.12 g saptansın. Acaba bu kişinin vücudundaki alkol miktarı ne kadardır? Bu içki cinsi votka ise ne kadar votka içmiştir? Widmark faktörü 0.67 alındığında ; % 0,12 x 0.67 = % 0,080 g vücut alkol konsantrasyonudur. 70 kg. İnsan için : Total alkol miktarı: 0,080 x 10 x 70 = 56 gram alkol İçki cinsi votka (% 40 ağırlık/hacim alkol içerir) ise, kişi: 115 100 56 x---------= 140 mi votka almıştır. 40 2 ) Diğer bir Widmark faktörü (3 ile gösterilir ve alkolün eliminasyon hızı ile ilgilidir. NVidmark 1919 yılında, kan alkolündeki düşme hızını ortalama : P = 16 mg/100 ml/saat (10-25 mg/100 ml/saat) önermiştir. Bu faktör alınan alkol miktarı; beslenme, alınan içki cinsi, hormonlar, vitaminler, diğer ilaçların etkisi ile değişebilir. Ancak pratikte bu değer 16 mg /100 mi kan/saat (veya saatte 0.16 promil)alınır. Bu faktörün adli tıpta uygulanmasına aşağıda örnek verilmiştir : Trafik kazası yapmış bir sürücüden kan örneği, kazadan 2 saat sonra alınmış olsun. Yapılan analizde kan alkol düzeyi % 45 mg (0.45 promil) bulunsun. Acaba bu kişinin kaza anındaki gerçek alkol düzeyi nedir? a) %16 x 2 = % 32 mg (0.32) promil kan alkolündeki düşme b) Kaza anındaki alkol % mg = % 45 + % 32 = % 77 mg (0.77 promil) Türkiye'de özel oto sürücüleri için yasal kan alkol limiti % 50 mg (0.50 promil) dir. Yukarıdaki örnekte eğer alınan kan örneğinde bulunan alkol düzeyine göre değerlendirme yapılırsa kişi alkol açısından trafik suçu işlememiş olarak kabul edilir. Gerçekte ise kan alkolü olay anında yasal limitin üstündedir.

Ülkemizde trafik kazalarına yönelik trafik sigorta işlemlerinde 3 faktörü kullanarak değerlendirme yapılmaktadır. Bunun dışında diğer trafik suç ve kazalarında henüz kullanılmamaktadır (Vural, N., Sayın, H., 1996). 1.5. Formaldehit (HCHO ) Formaldehit molekül ağırlığı 30 olan renksiz, yanıcı olmayan bir gazdır, %40'lık çözeltisi halinde kullanılır. Formalin, formol sinonimleridir. 116 Sıvı haldeki formaldehitin (formalin) keskin batıcı bir kokusu vardır. Göz yaşartıcıdır, uçucu olup, k.n : 21°C'dir. Formalin, stabilizör olarak metanol içerir. Formalin dezenfektan, antiseptik ve dokuların korunmasında (fiksasyon çözeltisi) kullanılır. Polimerize formaldehit (para formaldehit) fumigan, diğer polimerleri için yapıştırıcı, izolasyon maddelerinin hazırlanmasında kullanılır. Formaldehit çok çabuk olarak (in vivo) formata metabolize olur. Metil alkolün de ara metabolitidir. Akut formaldehit zehirlenmesine az rastlanır. 30 mi formalin insanlarda öldürücü olabilir (MLD). Formaldehit aranması (Kalitatif test) Biyolojik dokulardan su buharı distilasyonu veya mikrodifüzyonla ayrılabilir. Distilata veya doğrudan idrara uygulanan testler: Oksitlenebilen uçucu bileşiklere uygulanan dikromat - sülfirik asit testi ve Schiff reaksiyonu formaldehitle de pozitif sonuç verir (ön denemelere bakınız). Formaldehit için spesifik test (Kromotropik asit ile): 0.5 mi test çözeltisine 100 mg kadar kromotropik asit ilave edilir ve vortex ile 5 dakika karıştırılır. Dikkatle 1.5 mi konsantre sülfirik asit ilave edilir. Mor-viyole rengin oluşması formaldehit mevcudiyetini gösterir. Yöntemin duyarlılığı 20 lig/ midir. Fenil hidrazin ile : 10 mi distilata (idrar) 10 damla %5' lik fenilhidrazin hidroklorür çözeltisi, 3 damla %0.5 lik sodyum nitroprussiyat çözeltisi ve 10 damla %10' luk sodyum hidroksit çözeltisi damlatılır. Mavi renk oluşumu formaldehit varlığını gösterir. Asetaldehit kırmızı renk verir. Formaldehit tayini 1) Kromotropik asit testi spektrofotometrik yöntemle formaldehitin 117 kantitatif analizi için de kullanılır (Metil alkole bakınız).

2) 2,4 dinitrofenolle hidrazin oluşturularak, HPLC ile de formaldehit tayin edilir. Bu yöntem çok duyarlıdır (|j.g düzeyinde). Biyolojik materyalden izole edilen distilatta, iş yeri ortamında formaldehit tayini için kullanılabilir (Fazla bilgi için Usanmaz, S., 1994'e bakınız). l.ö.Formik asit (HCOOH) ve Format Formik asit, molekül ağırlığı 46 olan renksiz, sulu çözeltidir ve çok korosiftir. Bir çok (descanling) kepek döken çözeltiler 500-600 mi /1 formik asit içerir. Formatlar, sodyum format (HCOONa) olarak boya, baskı ve tabaklama (deri) endüstrisinde ve sentetik ara ürün olarak kullanılır. Metil alkol ve formaldehitin toksik metabolitidir. Minimum letal doz (MLD), yetişkinler için 30 mi olarak verilmiştir. Formik asit'in identifıkasyonu (kalitatif testler) Mide içeriği ve olay yerinden alınan örneklere uygulanır. 1) Ön deney : 0,5 mi test çözeltisine, 1 mi sitrik asit-asetamid reaktifı (5 g/l sitrik asit ve 100 g/l asetamid, propan-2-ol içinde); 0.1 mi sodyum asetat (300 g/l), 3.5 mi asetik anhidrid ilave edilir. Vorteks'de 5 saniye karıştırıldıktan sonra 10 dakika kaynar su banyosunda ısıtılır. Kırmızı renk oluşması formik asit varlığını gösterir. Formaldehit ve format tuzları bu testle pozitif reaksiyon vermezler. Yöntemin duyarlığı 50 ng/ml 'dir. 2) Destekleyici deney (kromotropik asit deneyi : 0.1 mi numuneye 0.1 mi seyreltik hidroklorik asit (2 mol/1) ilave edilir, vortekste 5 saniye karıştırılır. 100 mg kadar magnezyum tozu gaz çıkışı duruncaya kadar yavaş yavaş ilave edilir. 100 mg kromotropik asit ilave edilir ve vortekste 5 saniye karıştırılır. 118 Dikkatle 1.5 mi konsantre sülfirik asit ilave edilir. 60°C deki su banyosunda 10 dakika bekletilir. Mor-viyole renk oluşumu formik asit ve formatların varlığını (Mg tozu ile formaldehite indirgenmiş) gösterir. Aynı reaksiyonu formaldehit ön işlem yapılmaksızın, metil alkol ise KMnO4 ile oksitlendikten sonra verirler. Bu yöntemin duyarlığı 50 |ig/ml dir. Formik asitin kantitatif analizi Gaz kromatografik yöntem : GSK ile formik asit doğrudan veya türevleri oluşturulduktan sonra tayin edilebilir. Formik asit metil format veya dimetil formamit, formanilid türevleri şeklinde, FİD detektör kullanarak GLK ile tayin edilebilir. Duyarlık 10 jig/ml olarak bildirilmiştir. Head space tekniği ile deteksiyon limiti 2,5 ug/ml dir. Enzimatik Yöntemler

Ağır zehirlenmelerde 93 mg/100 ml'ye kadar çıkabilen değerler bildirilmiştir.27 0. Genel olarak üst sınır 1. Reaksiyon denklemi aşağıda gösterilmiştir: 119 FDH NAD+HCOOH NADH CO2(1) diaforez NADH + resazurin -------------> NAD++resorufin (floresan) (2) (FDH : Format dehidogenaz enzimi) Analiz Sonucunun yorumu Biyolojik sıvılarda formik asit (format) tayini metanol ile akut zehirlenmelerde önem taşır. Ancak serum format düzeyleri için rutin laboratuvar testleri yaygın değildir.Formik asitin biyolojik sıvılarda enzimatik yöntemle tayini. diyaforez enziminin katalizörlüğünde indirgendiğinde floresan oluşturan bir substrat ile reaksiyona sokulur. NADH ile indirgenen resazurin. E. Burada oluşan NADH.13 1. Bu madde 565 nm de ekstinksiyon ve 590 nm de emisyon dalga boylarında spektroflorimetrik olarak tayin edilir. mı 120 olay 1 olay 2 0. Bu amaçla kullanılan maddelerden biri resazurindir. Yöntem çok duyarlıdır (0.54 0. 1991).2 .47 0.2 mg/100 mi kabul edilir. formatın bakteriyel "format dehidrogenaz" enzimi ile karbondioksit ve suya oksidas-yonu sırasında NAD+'nin NADH'a indirgenmesi reaksiyonuna dayanır.3 mg/100 mi arasında değişebilir.32 0. Buradan formik asit miktarına geçilir.g/ml) ve spesifiktir. Tablo 13 formik asitin postmortem dağılımı Biyolojik örnek Kan (mg/ml) İdrar (mg/ml) Beyin (mg/g) Karaciğer (mg/g) Böbrek (mg/g) Mide iceriei (total. ve ark. resofurin isimli floresan madde verir.2 u. Aşağıda Tablo 13'de metanol zehirlenmesi sonucu oluşan 2 ölüm olayında.51 0.11 1.17 0. postmortem formik asit analizi sonuçları gösterilmiştir (Tanaka.23 2. Kanda endojen format düzeyi 0-6.19 s) 108 23.

kloroform. Temizleme. Başlıca toksik etkisi MSS üzerinedir. Kloroform (CHCİV) : Triklorometan yapısında. Karbon tetraklorüre yoğun maruz kalma.E üzerinden trikloroasetik asit (TKAA) metabolitine dönüşür. yağ uzaklaştırır ve daktilo yazılarını düzeltme sıvılarında (daksil) kullanılır.2. dikloralfenazon gibi hipnotik ilaçlar da TKAA metabolitine dönüşürler). Narkotik etkisi trikoetanol (TK. Tetrakloroetilen : ( Perkloroetilen. Trikloroetilen ( CHC1 = C Cl2 ) : Trilen. metil kloroform. Bu nedenle bu reaksiyonun muhtemelen CCI4 üminör metaboliti ve içerebileceği kontuminant olan kloroformdan kaynaklandığı düşünülmektedir. Bu metabolit de idrarda fujivvara testi ile aranır. CO2 ve potent hepatorenal toksik bir madde olan fosgene (COCI2) metabolize olur. yağ eritici ve yağ uzaklaştırıcı olarak. trikoroetanole ve sonra trikoasetik asite metabolize olur. Karbon tetraklorürün başlıca toksik etkisi karaciğer ve böbrek hasarına neden olmasıdır. 1. tetrakloroetilen ) CC12 = CC12: Molekül kütlesi 166 dır.2. Az bir kısmı metilen klorür. Metilkloroform kuru temizlemede çözücü. Önemli bir kısmı (% 80). Bu metabolitte idrarda Fujivvara testi ile detekte edilir. Kloroformun önemli bir kısmı değişmeden akciğerler ve idrarla atılır. trikol. aşağıda açıklanan "Fujvvara" reaksiyonu ile kendilerinin ve/veya metabölitlerinin analizi yapılabilen klorlu hidrokarbonlardan bahsedilecektir (Genel bölüme de bakınız). Bu reaksiyonu CC14 vermez.-trikloroetanın %2 si 2. . narkotik etkilidir. Burada. tiriol gibi sinominleri vardır. MLD : yaklaşık 4 mi / 70 kg insandır. MLD: 7 g / 70 g insandır. piren ve karbona sinonimleridir.1. etilen yapısında halojenli doymamış hidrokarbonlara ise trikloroetilen ve tetrakloretilen örnek verilebilir. Molekül kütlesi 131'dir. ilaç ve parfüm endüstirisinde. karbon tetraklorür. kuru temizlemede ayrıca insektisit olarak kullanılır. yangın söndürmede. Akut zehirlenme kazaen yoğun maruz kalma veya amaçlı inhalasyon (uçucu çözücü skistimalı) sonucu oluşur. Yağlı madde ekstraksiyonunda.2. molekül kütlesi 119 dur. Anestetik ve tıbbi amaçla dezenfektan olarak kullanıldığı gibi.1. endüstride çözücü olarak ta önemli bir yeri vardır.1. metil bromür.1. Fujwara reaksiyonu ile detekte edilebilir. Akut zehirlenme kazaen 121 yoğun bir şekilde maruz kalma veya amaçlı inhalasyonla (uçucu çözücü suistimali) olur. Absorbe olan 1. kuru temizlemede kullanılır. Tıpta genel anestetik olarak kullanılır.-Trikloroetan (Metilkloroform : CCKCHV) : Molekül kütlesi 133 dür. TK. Kloral hidrat.7.E) metaboliti ile ilgilidir. Klorlu Hidrokarbonlar Toksikolojik önemi olan halojenli hidrokarbonlara doymuş haloalkanlardan metil klorür. Karbon tetraklorür ( CCL ) : Tetraklorometan yapısında molekül kütlesi 154 olup.

Akut zehirlenme kazaen yoğun maruz kalma ve amaçlı inhalasyon sonucu oluşur. blank (kör) ve Standard (triklroasetik asit) ile paralel olarak yapılır.Tetrakloroetilen antihelminitik ve kuru temizlemede çözücü. 1 mi toluen içinde en fazla 0.5'i trikloroasetik asite metabolize olur. Absorbe olan tetrakloro etilenin ancak % 0. Bu deneyin duyarlığı lmg/1 trikloroasetatdır. Deney numune. Bu renkli çözeltinin absorbans 530 nm de köre karşı bir spektrofometrede okunur. Klorlu hidrokarbonların biyolojik materyalde aranmaları (Fujivvara deneyi ile) Klorlu hidrokarbonlar doku ve kandan su buharı distilasyonu ile izole edilirler. buharla yağ uzaklaştırıcı olarak kullanılır. Distilat ile çalışıldığında 5 mi distilata (veya 2 mi idrar) 2 mi %20 lik NaOH ve 2 mi saf piridin ilave edilerek dikkatle karıştırılır. Laboratuar ortamında kloroform gibi aynı reaksiyonu veren kontaminatları dışlamak için distilat yerine 5 mi saf su kullanarak kör deney (Blank) yapılır. karışım tam 5 dakika kaynar su banyosunda bekletilir. Piridin fazında koyu kırmızı menekşe rengin oluşması trikloro bileşiklerinin olduğunu gösterir. Klorlu hidrokarbonların Fujiwara reaksiyonu ile kantitatif analizleri 1 mi toluen fazına (klorlu hidrokarbon distilatının toplandığı). Buz banyosunda soğutulduktan sonra renkli piridin fazı hemen ayrılır. trikloroetilen. Asit ortamda bütün klorlu hidrokarbonlar su buharı ile sürüklenirler. 10 mi saf piridin (tekrar distillenmiş veya taze analitik özellikte) ve 5 mi 20 NaOH ilave edildikten sonra. Bu miktardaki metabolit de idrarda Fujivvara testi ile tanınabilir. 122 Distilat veya idrarda klorlu hidrokarbonların kalitatif ve kantitatif analizinde en çok kullanılan genel renk reaksiyonu Fujivvara testidir.4 mg hidrokarbon tayin edilebilir. Piridin fazı. metilkloroform. Ayrıca Standard olarak suda hazırlanmış %1 lik triklroasetik asit (10 mg/l) ile deney paralel yürütülür. Bu teknikle. Konsantrasyon 123 aynı şekilde standart hidrokarbon çözeltileri ile hazırlanmış kalibrasyon eğrisinden hesaplanır. Klorlu hidrokarbonlar (kloroform. . Deneyin uygulanması : Bu test su buharı distilasyonu ile izole edilen distilata ve/veya idrara uygulanabilir. distile su ile 15 mi ye seyreltilir. tetrakloroetilen) ve metabolit olarak oluşum trikloroasetik asit dışında kloralhidrat. Karışım kaynar su banyosunda 5 dakika bekletilir. diklorofenazon gibi trikloroasetik asit metabolize olan ilaçlar da Fujiwara reaksiyonu ile pozitif sonuç verirler.

önemsiz derecede trikoloetilene maruz kalındığını.C. 1-100 mikrogram arasında hazırlanan TKAA standartlarıyla elde edilen kalibrasyon eğrisinden hesaplanır.3 carbowax 20 M içeren kolon (2 m x 2 mm iç çapında) kullanılır. Gaz kromatografisi koşulları : Kolon sıcaklığı 35°C da 2 dakikaya ve sonra dakikada 5°C yükselecek şekilde 175° C ye kadar programlanır. Gaz kromatografısi yöntemi ile GA veya tercihen GI sistemi ile taramaları yapılabilir. akış hızında) kullanılır. Kolon sıcaklığı yukarda açıklandığı şekilde 35°C ile 175°C arasında programlanır. Buz banyosunda soğutulduktan sonra piridin fazı (7. Bunun için 2 mi idrara. 175°C da en az 8 dakika tutulur.5 SE-30 ile kaplanmış 80-100 mesh chromosorb (asitle yıkanmış : AW ve dimetildiklorosilanla işlem görmüş) kolon kullanılır. bu değerin (150 mg/1 TCAA) üstünde bulunması ise havada müsaade edilen limit üstünde trikloroetilene maruz kalındığını ifade eder. ve ark. Renkli çözeltinin optik dansitesi 530 nm de köre karşı okunur. Destek maddesinin tamamen deaktive edilmiş olması gerekir. İdrarda Fujivvara reaksiyonu ile trikloroasetik asit (TKAA) tayini (Soucek ve Vlachova modifikasyonu) Trikloro asetik asite metabolize olan klorlu hidrokarbonlara maruz kalmanın biyolojik izlenmelerinde idrarda TKAA tayini yapılması pratik açıdan daha uygundur. . Klorlu hidrokarbonların gaz kromatografik yöntemle analizi Kan ve idrarda klorlu hidrokarbonların gaz kromatografısi yöntemi ile taranmaları ve kantitatif analizleri duyarlı olarak yapılır. (Moffat.A. Sistem GI: 80-100 mesh carbopak C üzerine kaplanmış % 0. 1. 2 m x 4 mm iç çapında cam kolon tercih edilir. 8 mi saf piridin ve 5 mi % 20 NaOH ilave edilir. ksilen izomerleri. Karışım 70 °C de 15 dakika su banyosunda bekletilir. 1986) 124 a ) Sistem G. İdrarda 20 mg/1 TKAA bulunması. Kantitatif analizde ise "head-space" düzeneği içeren gaz kromatografisi tercih edilir. Aromatik Hidrokarbonlar Aromatik hidrokarbonların en basit ve dayanıklı bileşiği olan benzen ve homologları (toluen. Sonuç. kloroform olduğunda azaldığını ve trikloroetilen ile meydana gelen rengin ise etkilenmediğini göstermişlerdir. : %2. etil benzen) endüstriyel ve ticari kimyasal maddeler olarak önem taşırlar.5 mi) 3 mi su ilave edilerek seyreltilir.Habgood ve Powell 1 mi aseton ilavesi ile karbon tetraklorürün piridin fazında verdiği rengin şiddetlendiğini. Taşıyıcı gaz olarak azot (45 mi /dakika akış hızında) FID dedektör kullanılır. A.8. Taşıyıcı gaz olarak azot (30 ml/dak. Sonucun Yorumu : Bu yöntem en çok trikloroetilene maruz kalmada kullanılır..

asit ortamda su buharı distilasyonu ile izole edilir. 1 mi konsantre H2SO4 ilavesinden sonra. 9 mi sülfürik asit ve 6 mi nitrik asit ilave edilir. çevrede. Numune kabında toplanan. fenol tayini değerli bir kriterdir (fenol bölümüne bakınız). metil etil keton gibi diğer çözücüler içerir) şeklinde kullanılır. Kronik maruz kalmada ise hematopoetik sistem etkilenir. Benzen kokusu duyulmayıncaya kadar distilasyona devam edilir.Yakıt. Benzen mevcudiyetinde nitrobenzen (k. uçucu bir organik sıvıdır. hemogram. Karışımın soğutulmasından sonra. Kronik benzen toksisitesinden benzenin aktif metabolitleri olan fenolik metabolitleri sorumludur. 1 saat 60 °C de su banyosunda ısıtılır. MLD : 15 mi /70 kg insan olarak verilmiştir. Bunun için 10 g doku (veya 4 mi kan) distilasyon balonuna konarak 50 mi su ile karıştırılır. Anemi ve 125 lösemiye neden olduğu gösterilmiştir. tiner gibi ticari karışımlar (dikloro-metan. Benzen CC14 içinde çözüneceğinden bu faz alınarak benzen aranır: Bir tüpe alınan (5ml benzen-karbon tetraklorür) karışımına. Ayrıca. uzun soğutuculu bir su buharı distilasyonu apareyinde distillenir. Asitlerin ilavesi sırasında tüp devamlı karıştırılır ve karışımın sıcaklığı 60°C altında tutulur. ayakkabı cilası kokusu ile tanınır. boyalar için çözücü olarak ve ayrıca endüstride yaygın olarak kullanılır. Karışım. Benzenin biyolojik materyalden izolasyonu ve kalitatif analizi Benzen dokulardan. Benzol. Akut benzen zehirlenmesinde başlıca semptomlar MSS depresyonu ile ilgilidir. Akut toluen zehirlenmesi yoğun şekilde toluene maruz .n: 206°) oluşur. 126 Toluen (Metil benzen) :C6H5CH3 Bağıl Molekül kütlesi 92 ve kaynama noktası 109°-lll°C olan bir organik çözücüdür. 81nCdir. Kendisine özgü kokusu olan. K. ksilen. (Şekil 2). idrarla atılan metabol iti fenol olduğundan kronik benzen zehirlenmesinin saptanmasında diğer araştırmalar (kan formülü. Toluen yapıştırıcı. nitrobenzen karakteristik. iş yerlerinde ve endüstride çevresel ve biyolojik izlenmeleri önem taşır. idrarda fenol tayini yapılır. Soğutucunun uç kısmının numune toplama kabının karbon tetraklorür ihtiva eden kısmına kadar uzanan bir adaptörle tespit edilmesi. Çözücü olarak çoğu kez. Benzene maruz kalmanın biyolojik izlenmesinde kanda benzen.n. Benzenin kan ve dokuda araştırılması kronik benzen zehirlenmesi bakımından önemlidir. Benzen (C6 H<Y< p> En basit aromatik hidrokarbondur. fenilhidrid ve kömür naftası sinonimleridir. benzenin uçmasını engeller. Bu nedenle. distilat toplanır ve CCI4 fazının ayrılması için beklenir. hematokrit gibi) yanında. çözücü ve kimyasal maddelerin sentezinde başlangıç maddesi olarak kullanılırlar.

o-krezol spesifik minör metaboliti olup son yıllarda. Sodyum klorür (katı) Çöktürülmüş silika Standardlar : Kör (blank) olarak idrar kullanılır. İdrarda HA tayini Spektrofotometrik yöntemler Hippurik asit. Kanda toluenin gaz kromatografik yöntemle tayini Toluen kan ve dokularda gaz kromatografisi yöntemi ile tayin edilebilir. Sistem olarak GA veya GI kullanılır. Burada hippurik asitin p127 dimetilbenzaldehitle kondanse olarak oluşturduğu renkli bileşiğin 458 nm de ölçülmesine dayanan spektrofotometrik yöntem açıklanacaktır. Alıkonma zamanı 24. 0.8 dakikadır (Moffat. Benzolik asit glisinle konjuge olarak idrarla hippurik asit (HA) şeklinde atılır. Teknik : 1 mi idrar örneği (veya Standard) hidroklorik asit çözeltisi ile 2 mi ye seyreltilir ve doygunluğa kadar sodyum klorür ilave edilir. Renk reaktifi olarak (piridin + benzensulfonil klorür) veya p-dimetilbenzaldehit kullanılır. pve m-krezol) dönüşür. Bu çözeltiler +4°C de karanlıkta saklandığında 1 ay dayanır. (Flanagan ve ark. düşük konsantrasyonda toluene maruz kalmanın biyoindikatörü olarak idrarda tayini tercih edilmektedir.0 g/l konsantrasyonda olacak şekilde hazırlanır. Standardlar kör olarak kullanılan idrarda hippurik asit 0.C. Çok az miktarda da krezollere (o-. 1995) Reaktifler : Seyreltik hidroklorik asit (0.2.kalma veya bağımlılık şeklinde inhalasyonu ile (yapıştırıcı koklama.0 ve 2. idrarda hippurik asit tayini yapılır. A. Toluenin önemli bir kısmı (%80 i) benzoik asite metabolize olur. uçucu çözücü tipi bağımlılık) görülür. içinde birkaç kristal (0. 1. 1986). mg/1 düzeyinde renk reaksiyonları ile spektrofotometrik yöntemle tayin edilebilir. Fenolik metabolitleri olan krezollerin (özelikle okrezol) tayini de spesifik metabolit olarak önem kazanmıştır. . Toluene çevresel ve mesleki maruziyetin biyolojik izlenmesinde kanda ve alveolar havada toluen. WHO.5 .5 g kadar) susuz sodyum asetat içeren asetik anhidrid içinde hazırlanır.05 mol/1) Dimetilaminobenzaldehît reaktifı : p-dimetilaminobenzaldehit (40 g/l) konsantrasyonda.

5 dakika santrifüj edilir. susuz metil alkolle (maksimum %0. Soğutulan karışıma 4 mi metanol ilave edilir 1 dakika vortekste karıştırılır. 128 Metanol ekstraktları birleştirilir ve 460 da absorbansı.1 g/l hippuattır. Aynı yöntemle.001 H2O içeren) balonjoje içinde 100 mi ye tamamlanır. R. idrara ilave edilmiş hippurik asit standardları ile yukarıda açıklandığı şekilde analizleri yapılarak (absorbansa karşı konsantrasyon) hazırlanır. Numune ile elde edilen absorbansın hippurik asit düzeyi. tiner kullanımı nedeni ile toluen ve ksilen maruziyetinin araştırılmasında idrarda HA ve m-MHA tayini için kullandığımız yöntem açıklanmıştır (Doğanyiğit. Standard HA çözeltileri : 50-250 mg/50 mi arasında konsantrasyonlar değişen. 5 dakika santrifüj edilir. Kullanılan reaktif ve standardlar : Türevleme reaktifi : 4 mi % 37 lik hidroklorik asit. HA'in metanol ile metil türevi oluşturulur. Metanol ekstraktı diğer bir tüpe aspire edilir. Intemal (iç) standard : . vortekste 1 dakika karıştırılır. Eter fazı hava veya azot akımında uzaklaştırlır.50 mg heptadekanoik asit metil alkol ile 100 mi ye tamamlanır. . Eter ekstraktları birleştirilir ve içinde 0. Kalibrasyon : Kalibrasyon eğrisi. . 1999). Kalıntıya 3 mi dimetilaminobenzaldehit reaktifı ilave edilerek 135°C de 5 dakika ısıtılır. Yöntemin duyarlılığı 0. İdrarda gaz kromatografisi yöntemi ile HA ve MHA tayini İdrarda GLK ile HA tayininde. Kalan silika fazı ikinci bir (4 mi) metanolle ekstrakte edilir. kör ve Standard hazırlamada aynı idrar örneği kullanılmaktadır. aynı şekilde hazırlanmış "kör idrar" ekstraktına karşı okunur. ksilenin metaboliti olan metil hippurik asit (MHA) tayini de yapılır. seri standard HA çözeltisi metil alkol içinde hazırlanır. İç standart olarak heptadekanoik asit kullanılır. ekstraktan 1 mi ilave edilir. Benzoat içeren diyetlerin alımı nedeni ile HA atılımı normal kişilerde de olduğu için. Üst faz atılır ve ikinci kez ekstraksiyon işlemi dietileter : metanol (9:1) ile tekrarlanır. Burada Iaboratuvarımızda. kalibrasyon eğrisinden hesaplanır.Çözeltiye 2 mi dietileter: metanol (9:1) ilave ederek.5 g silika içeren tüpe.

Teknik : 1 mi idrara 200 u. fırın sıcaklığı : 200 °C. 3000 rpm de 2 dakika santrifüj edildikten sonra kloroform fazından 2 (il doğrudan gaz kromatografa enjekte edilir.1 iç standart ve 200 (al iç standart ve 200 \x\ 0. Karışım soğutulduktan sonra 2 mi distile su ilave edilir ve 1 mi kloroform ile 20 dakika karıştırılarak ekstrakte edilir. standarddan çıkartılır. idrarda m. 130 2) Yöntemin verimi (recovery) hesaplanırken.izomerlerinin karışımı olarak bulunduğu için. Şekil 16'da GLK ile HA ve m-MHA'in kromatogramları görülmektedir.Standard metil hippurik asit (m-MHA) çözeltileri : 25-150 mg/ 50 mi arasında değişen konsantrasyonda olacak şekilde. Organik faz 15 mi lik tüpe aktarılarak oda sıcaklığında azot akımında uçurulur. m-MHA. Yöntemle ilgili uyarılar: 1) Standardlar hazırlanırken. Bunun için. yöntemle ilgili şartları konsantrasyon kalibrasyon eğrisinden hesaplanır. su banyosunda 60 °C da 45 dakika bekletilir. her seri standart çözeltiden 200 ıx\ HA ve 200 ju.. normalde idrarda bulunan HA konsantrasyonu.5 N-HCI ilave edilerek 3 mi etil asetat ile çalkalayarak 20 dakika ekstrakte edilir. Kolon dolgu maddesi %3 SE-30 (Chromosorb WHP. p. Son yıllarda. karışımda % 70-80 gibi yüksek oranda ve p-izomeri %5 in altında olduğu için pratikte bu interferans önemli değildir. yukarda açıklanan işlemle (200 |il internal Standard ilavesinden sonra) uygulanır. bu izomerlerin ayrılmasına yönelik yöntemler geliştirilmektedir. 3) Ksilen o-. metil alkolde çözülerek standard çözeltiler hazırlanır. kalibrasyon grafiği hazırlanırken idrar örneği ile de çalışma yapılır. Ancak m-ksilen izomeri. Enjeksiyon giriş sıcaklığı. taşıyıcı gaz (azot) akış hızı: 30 ml/dk. 240°C. detektör: FID.ve m.1 m-MHA ilave edilerek. 129 Gaz kromatografisi koşullan :. 80-100 misli üzerinde). konsantrasyona karşı. Numune ile elde edilen pik yüksekliği oranı (nümune/internal standart) kromatografdan saptanarak. normal kişilerde de HA atılımı beslenmeye bağlı olarak değişen oranda bulunabileceğinden aynı idrardan alınan örneklere HA standardları ilave edilir. Karışım 4000 rpm de 4 dakika santifüj edilir. 10 dakik! (a) . Kalibrasyon : Mesleki olarak maruz kalmayan kişilerde alınan idrarın 1 mi sine. Kalibrasyon grafiği.dışındaki MHA metabolitleri olabilir ve alıkonma zamanları GLK de yakındır. Kalıntı üzerine 1 mi türevleme reaktifi ilave edildikten sonra. hidrojen akış hızı : 300 ml/dk. pik oranı işaretlenerek (standart / internal standart) çizilir.

Kalibrasyon için stok çözelti su ve idrarla seyreltilerek. UV/VIS detektörü ve Li Chrosorb RP-18-5 içeren 200x4. Bu teknik genelde zaman alır ve iyi donanımlı yüksek performanslı kromatografa ihtiyaç vardır. ayrıca kontrol idrarda kreatinin tayin edilir. rutin analizlerde kullanılabilecek basit ve çabuk sonuç veren HPLC yöntemleri de geliştirilmiştir. Ancak. Supernatant'tan 3 fil. Burada laboratuvarımızda modifıye edilen oldukça basit ve çabuk sonuç veren HPLC yöntemi ile HA tayini açıklanmıştır (Duydu ve ark. 2. Mobil faz akış hızı : İlk 2. (2) m-MHA.6 mm kolon içermektedir.Şekil 16.0-9. Stok HA çözeltisi metanol içinde hazırlanır (1 g/l). (3) iç standart 131 HPLC ile idrarda HA tayini: Toluen ve ksilenin metabolitlerinin tayininde HPLC duyarlık ve spesifite açısından son yıllarda en çok kullanılan tekniklerden biridir. Mobil faz olarak 5 mM KH2PO4 (pH : 2.6 dakikada 0. m-MHA (2) ve heptadekonoikasit (iç Standard.5 ug) GLK kromatogramlan 5î 5 (b) dakik» Şekil 16.( a ) HA (1). g/g kreatinin olarak işaretlenir. Kalibrasyon: Kalibrasyon eğrisi konsantrasyona karşı pik alan keratinine göre verilecekse (tercih edilir). Teknik : 1 mi idrara 1 mi metil alkol ilave edilir ve 2500 rpm de 5 dakika santifüj edilir. Bu durumda kalibrasyon eğrisinde konsantrasyon HA. Efluentin absorbansı 225 nm de okunur ve total tayin oda sıcaklığında yapılır. HPLC cihazına enjekte edilir.0 dakika arasında 0.(b) Mobilya işçilerinin idrarından elde edilen ekstraktın gaz kromatogramlan.9-7. 3) Standardlannin (0.8 ml/dak . 1999) HPLC cihaz ve çalışma koşulları : Kromatograf sistemi bir HPLC pompası.5 dakika arasında 2 ml/dak ve 8. HA konsantrasyonu 0-2 mg/ml 132 .5) ve aseto nitril (CH3CN) karışımı (90/10 oranında) kullanılır.8 ml/dak. (1) HA. olarak programlanmıştır.

arasında değişecek şekilde 2 ayrı Standard (su ve idrar) seri Standard çözeltileri hazırlanır. II-Normal idrar (endojen HA görülmekte). kusma. III-HA ilave edilmiş idrar. . idrarla atılan başlıca metaboliti. Son yıllarda. En çok meta izomeri (m. MHA tayini : İdrarda MHA tayininde gaz kromatografık ve HPLC yöntemleri kullanılır. diğer izomerlerin ayrılması ile ilgili çalışmalar vardır. aromatik kokulu bir sıvı olup. alev alma noktası 29°C dır. meta ve para izomerleri şeklinde bulunur. en yüksek oranda (%60-80) bulunur. Ksilenin. HA'ın gaz kromatografısi ile analizinde m-MHA tayinde açıklanmıştır. idrarda MHA tayini yapılır. 133 Ksilene maruziyette.HA'nin HPLC de kromatogramı I-Standard HA. bulantı. Ancak o-ksilen. metil hippürik asittir (MHA). Bu nedenle ksilene maruziyette idrarda başlıca m-MHA tayini yapılır. Ksilen (C6H4 (CH3)2) Renksiz. Hepatorenal hasar genelde yoktur.MHA) şeklinde atılır. Ticari olarak orto. Toluenle birlikte tiner içinde bulunur. HA 'tur—Jsrw |—ı III HA \ }jj)"»röiîı'j I—I Şekil 17. Şekil 17'de HPLC ile Standard HA. koma ve kardiyak aritmi görülür. Sonucun yorumu Akut toluen zehirlenmesinde ataksi. solunum depresyonu. Toluen kısmında. molekül ağırlığı 106. Kaynama noktası 130°C. normal idrar ve HA ilave edilmiş idrar örneğinin kromatogramları görülmektedir. Yöntem bu standardlara uygulanır.13 tür.

genel grup deneyi olarak uygulanabilir. Karışım soğutulduktan sonra 1 damla 4 N NaOH ile kalevilendirilir ve meydana gelen renk değişmesi kaydedilir. Bu düzeltmeye göre. L. Daha önce kreatinine göre düzeltmeden ve idrardaki kreatinin tayini açıklanmıştı. hippurik asit atılımı yükselmeden oluşabilir.R. ölüm. kan. Türevleri : Krezoller (o.1-0. idrarda HA için kabul edilen maksimum değer. Distilatta fenol aranması: i) Para pozisyonu substitüte edilmemiş veya nitro grubu bulunmayan fenollere Liebermann'ın indofenol testi. bir bagetle karıştırıldıktan sonra bir damla su ilâve edilir. idrar veya dokulardan asit ortamda su buharı distilasyonu ile izole edilir. Toluene mesleki maruziyetin biyolojik izlenmesinde. Akut zehirlenmelerde. krezollerle koyu .p.. 1986). 1 damla taze %1 NaNC>2 Konsantre sülfirik asit içinde hazırlanmış çözeltisi konur.99 ± 0. Fenollerin biyolojik materyalden izolasyonları ve identifikasyonları Fenoller. küçük bir porselen kapsülde oda ısısında uçurulur. distilasyona 100 mi distilat toplanıncaya kadar devam edilir. MLD : Yaklaşık 10 m 1/70 kg insan (adi fenol için).K. 1 g/l üstünde değerler toluene ön maruziyeti gösterir. Birleştirilen eter ekstresi bir kaç gram susuz Na2SO4 ilâvesiyle kurutulur. 2 defa 20 mi eterle ekstrakte edilir.5 g/g kreatinindir.İdrarda normal HA konsantrasyonu 0. antiseptik antipruritik (kaşıntılara karşı) ve endüstride kullanılır. biyolojik maruz kalma indeksi (BEI) 2. timol 134 Kullanma yerleri: Dezenfektan.. Yaptığımız bir çalışmada mobilya cilalama işleminde çalışan kişilerde (n:57). Tiner kullanan iş yerlerinde (mobilya işçileri. asit fenik . 4 mi (1 + 1) oranında seyreltilmiş sülfirik asit konur ve 5 mi su ile balon yukarıdan aşağıya doğru yıkanır. Ancak diyet veya diğer nedenlerle alınan benzoatın dışlanması gerekir. prezervatif. Böylece konsantre edilmiş eterli ekstreden bir kaç damla. Deney şöyle yapılır : 10-20 mi distilat. Fenol ile mavi -^ kırmızı -^ yeşil. 1999 doktora tezi). idrarla atılan HA miktarı 2.C6H4OH).38 g/2 kreatinin bulunmuştur (bakınız: Doğanyiğit. Karışım su buharı akımında distile edilir. Genellikle su ilâvesi rengin şiddetlenmesine sebep olur.mCH3. değerlendirmede daha geçerlidir. Cam pamuğundan süzülür ve 2 mi kalıncaya kadar uçurulur.9 Fenoller: C6H5OH Sinonimleri : ( CöHsOH ) : Karbolik asit. (Lauvvrys. 1. Bunun için su buharı distilasyonu apareyinin (Şekil-3) B balonuna 25 mi kıyılmış doku veya idrar. m-MHA ise normalde atılan bir metabolit değildir.2 g/l olarak verilmektedir. HA düzeyi (g/g kreatinin) şeklinde verilmesi. Kalıntıya. otomobil boyacıları gibi) maruziyet derecesine göre HA ve mMHA atılımı artar.

135 kahverengi; timol ile yeşil -> kırmızı -> mavi renkler görülür. Bu deneyle 1 mikrogram (u.g) fenol tanınabilir. i i) FeCU__ile arama : 1 mi distiİata; 1 damla %10 FeCl3 ilâve edildiğinde viyole renk meydana gelir. Salisilik asitten farklı olarak, bu renk, mineral asit, amonyak veya alkol ilâvesiyle kaybolur. (Bu deney doğrudan doğruya 10 mi idrara 1 mi % 10 FeCl3 ilâvesiyle de yapılabilir. Meydana gelen viyole renk ısıya dayanıklıdır). iii) Millon deneyi : Küçük bir kapsüle, 1 damla distilat veya eterli ekstreden konur ve 1 damla Millon reaktifı damlatılır. Karışım bir kaç dakika bekletilir. Eğer bir renk değişimi görülmezse ısıtılır. Fenol, soğukta Millon reaktifı ile kırmızı renk verdiği halde, diğer fenoller ancak ısıtmadan sonra renk verirler. Bu deneyle I ja,g fenol tanınabilir. (Millon rekatifi: 10 g cıva,20 mlkonsantre nitrik asitte çözülür ve eşit hacimde su ilave ederek hazırlanır). İdrarda fenolün diazolandırılmış p-nitroanilin ile tayini Standard fenol çözeltileri (Kalibrasyon için) a) Stok fenol çözeltisi : 0,5g saf fenol 10 mi suda çözülür. 4 mi hidroklorik asit ilavesinden sonra su ile 500 ml'ye tamamlanır (1 g fenol/l). b) Seyreltilmiş fenol çözeltisi : 1 mi stok fenol çözeltisi su ile 100 ml'ye seyreltilir (10 ug fenol/ml) Reaktifler: 1) Diazo Reaktifi : a) p-nitroanilin çözeltisi : 0,75 g p-nitroanilin 10 mi suda çözülür, 20 mi konsantre hidroklorik asit ilave edilir. Su ile 250 mi ye tamamlanır, b) Sodyum nitrit çözeltisi (% 5 lik NaNC>2) : 5 g sodyum nitrat suda çözülerek 100 mi ye tamamlanır. Kullanmadan hemen önce 25 mi (a) çözeltisi, 1.5 mi (b) çözeltisi ile karıştırılarak reaktif hazırlanır. 2) Sodyum asetat çözeltisi (% 50 lik) 136 Distilatta anilin aranması İzonitril deneyi : 5 mi distilata veya 0.5 mi eterle konsantre edilen kalıntı 0.5 mi kloroform ve 2 mi % 20 NaOH ilâve edilir. Karışım kaynatılır. Anilin varsa izonitrilin karakteristik kokusu duyulur. İndofenol ( hipoklorit) deneyi : 0.5 distilata 3-5 damla kalsiyum veya sodyum hipoklorit çözeltisinden ilâve edilir. Anilin varsa karışımın rengi viyole-mavi veya mor-viyole olur ve zamanla renk kirli kırmızıya dönüşür. 2-3 damla % 2 fenol ve amonyak ilâvesiyle tekrar sabit mavi renk meydana gelir. Bu deney çok duyarlıdır.

Diazo deneyi : Kalıntı veya 0.5 mi distilat 2 N HC1 ile asitlendirilir. 2 damla % 5 NaNO2 ve 2 damla % 0.2 lî-naftol (2N NaOH de hazırlanmış) ilâve edilir. Anilinle kırmızı renkli diazoboyar maddesi meydana gelerek çöker. Bu deneyle 0.5 mikrogram anilin tanınabilir. p-anıinofenol aranması Anilinin %80 kadarı aminofenole dönüşerek idrarla atılır. Bu nedenle anilinle zehirlenmelerde idrarda p-aminofenol aranır. Bunun için: 1 mi idrar 2-3 damla % 10 HCI ile asitlendirilir ve soğutulur. 2-3 damla % 1 NaNO2, 2-3 damla taze %1 â-naftol çözeltisi (% 10 NaOH de hazırlanmış) ilâve edilir. Kırmızı renk p-aminofenol olduğunu gösterir. (Kontrol deneyi yapılmalıdır. Fazla miktarda a-naftol yanıltıcı sonuç verebilir, p-aminofenol tayini için parasetamole bakınız). Methemoglobin tayini (spektrofotometrik yöntem) Anilinle zehirlenmelerde, kanda methemoglobinemi oluşur. Bunun için methemoglobin tayini zehirlenmenin teşhisinde yardımcı olur. Burada laboratuvarımızda yapılan bir araştırmada kullanılan methemoglobin tayini açıklanmıştır (Vural, N.; Kahraman, R. 1988). 139 Yöntemin Prensibi : Methemoglobin (MetHb) seyreltik asitli ortamda 630 nm'de karakteristik bir absorbsiyon bandı verir. Siyanür ilavesi ile MetHb, siyanmethemoglobine (CNMetHB) dönüşür ve absorbsiyonda düşme olur. Bu absorbans farkı MetHb miktarı ile orantılıdır. MetHb yüzdesinin ölçülmesi için, kan örneğinin diğer kısmını potasyum ferri siyanürle muamele edilir ve kandaki tüm hemoglobin, methemoglobine dönüştürülür. Siyanür ilavesinden sonraki absorbans değişimi total Hb miktarını verir. Reaktifler: 0.07 M fosfat tamponu (pH 6,6) : 5,67 g anilin monopotasyum fosfat (KH2PO4) ve 3,55 g disodyum fosfat (Na2HPO4) suda çözülerek 1 litreye tamamlanır. pH kontrol edilir, gerekirse ayarlaması yapılır. 0.017 M fosfat tamponu (pH 6,6) : Stok 0,07 M fosfat tamponu 1:4 oranında seyreltilerek hazırlanır. Potasyum siyanür (KCN), saf granüle. Potasyum ferri siyanür (K3(CN)6), kristal. Triton-X 100 veya diğer bir noniyonik aktif madde. Teknik : İyi karıştırılmış 0,2 mi 0,17 M fosfat tamponu içine ilave edilir. Küçük bir damla Triton-x 100 ilave ederek, tersyüz edilir. Karışım analiz tamamlanıncaya kadar bekletilir. Eğer tam berrak değilse, santrifüj edilir. Hemoliz olmuş kanın bir kısmı spektrofotometre küvetine aktarılır ve 630 nm'de fosfat tamponuna karşı (kör) absorbans oluşur (A|). Küvete birkaç mikrogram KCN ilave edilir ve

karıştırılır. Tekrar absorbans 630 nm. de okunur (A2). Eğer absorbans değişmeli ise (A, = A2), o zaman MetHb yoktur ve işleme devam edilmez. Kan örneğinin diğer bir kısmı, yukarıda açıklandığı şekilde fosfat tamponu ile seyreltilir ve hemoliz edilir. 5 mg potasyum ferrisiyanür ilave 140 edilerek karıştırılır. Karışım, temiz bir spektrofotometre küvete aktarılır. Absorbans 630 nm'de fosfat tamponuna karşı okunur (A3) Birkaç miligram potasyum ferro siyanür ilavesinden sonra karıştırılır ve tekrar fosfat tamponuna karşı 630 nm ile absorbansı okunur (A4). Kalibrasyon : Yukarıda ölçülen absorbanslar aşağıdaki formüle konarak % MetHb hesaplanır. A,-A, ------------ x 100 = % MetHb (saturasyon yüzdesi) A3-A4 Sonucun değerlendirilmesi : Normal kişilerde % 0,5 g kadar MetHb bulunabilir. MetHb nemi yapan ilaçlar ve kimyasal maddeler MetHb düzeyi artabilir. MetHb düzeyi % 10-15 olduğunda siyanozis görülür. Ayrıca MetHb düzeyi yangın olaylarında, ekzos gazına bağlı zehirlenmelerde yükselebilir. MetHb tayininde heparinize venöz veya arteriyal kan kullanılabilir. Hemoliz olmamış kan örnekleri buz dolabında birkaç saat saklanabilir. Fakat analiz tercihen en kısa zamanda yapılmaktadır. Çünkü alınan kan örneğindeki MetHb oldukça tuzlu bir şekilde bozunabilir (Bauer, S.D., 1970). 3. UÇUCU OLMAYAN ORGANİK ZEHİRLERİN BİYOLOJİK MATERYALDE ANALİZLERİ Bu bölümde sık zehirlenmelere neden olan ilaçlar kullnılmaz kontrol altında olan ilacın maddelerle, tokksikolojide önemli olan bazı pestisitlerin analizinden bahsedilecektir. Uçucu olmayan organik bileşik yapısında olan bu maddeler biyolojik materyalden ekstraksiyonla izole edilirler. 141 2.1. Barbitüratlar Barbitüratlar, barbitürik asitin 5,5- disubstitüe türevleridir. Ayrıca 1 no'lu pozisyondaki azot da metillenebilir (metil fenobarbital gibi). Çok kullanılan barbitüratlara örnek olarak amobarbital (5-etil- 5-izopen-tilbarbitürik asit), barbital (5,5 dietilbarbitürik asit),

Barbitüratlarla akut zehirlenmede. Ülkemizde suistimallerinin engellenmesi için kullanımları "yeşil reçeteye" bağlanmıştır. acı lezzette beyaz toz kristal halindedirler. Bu şekilde barbitürat cinsini de saptamak mümkün olabilir. Barbitüratların insanda minimal letal dozları 1-6 g/kg arasında değişir. Zayıf asit yapıda olup. Barbitüratların ayrılması ve ayrı ayrı tayinleri duyarlı ve kesin olarak. suda çözünmezler. Barbitüratların idrardan izolasyonları ve tanınmaları Barbitüratlar idrardan asit ortamda ekstraksiyonla izole edilirler.tiyobarbitürik asit) örnek verilebilir. 1-2 mi kalıncaya kadar uçurulur. .2 defa 50 mi eterle ekstrakte edilir. uzun. Karışıma 3 damla %5 izopropilamin (susuz metil alkol içinde) yavaşça damlatılır. Az bir miktar (kibrit çöpü başı büyüklüğünde) hayvansal kömür konularak karıştırılır. 2 damla %1 kobalt nitrat veya kobalt asetat (susuz metil alkolde hazırlanmış) ilave edilir. Bu yöntem numunenin ekstraksiyondan sonra. Genel olarak kokusuz. GLK veya HPLC ile gerçekleştirilebilir. secobarbital (5-allil-5 (1-tilbütil) barbitürik asit) ve tiyopental (5-etil-5 (lmetilbütil)-2. idrar. Barbitüratların molekül ağırlıkları yaklaşık 226 ile 242 arasında değişir. Kloroform ekstraktında barbitüratların aranması : Parri deneyi : Birkaç damla kloroform ekstraktı mikro bir tüpe konur. Kalıntı sarı renkte ise. Barbitüratlar. Ancak bu analiz için "çift ışın demetli" spektrofotometıe gereklidir. 15 mi kloroformda çözülür. pH 11 den pH 2 ye kadar spektrol kaymalarının karekteristik olmasına dayanır. Aşağıda bu yöntem açıklanmıştır. Eter fazı ılık su banyosunda uçurulur. potent hipnotik ve sedatif etkilidirler. Bağımlılık yapan maddelerdir. Ancak kalitatif analizleri için en iyi yöntem. Karışım küçük bir behere süzülür. mide muhtevası veya olay yerinden elde edilen örneklerden ekstraksiyonla izole edildikten sonra İTK ile identifikasyonlardır. 100 mi idrar bir ayırma hunisine konularak N HC1 veya seyreltik H2SO4 getirilir. Barbitüratların genel olarak tanımlanmaları için ekstrakta uygulanan bazı renk reaksiyonlar vardır. Eter ekstrakları 2 katlı kuru filtre kağıdından süzülerek eser miktardaki suyun uzaklaştırılması sağlanmış olur. Barbitüratlardan sadece tiyopental (iv yolla) ve fenobarbital geniş bir alanda kullanılırlar. fakat diğerlerinin atılımlarını etkilemez.pentobarbital (5-etil-5) (1-metilbütil) barbitürik asit). kısa veya orta etkili barbitürat zehirlenmesi olup olmadığı belirlenmelidir. 142 Barbitoratların total tayinleri spektrofotometrik yöntemle yapılabilir. Bunun nedeni. uzun etkili barbitüratların (barbital veya fenobarbital gibi) atılımı alkali diürezis ile hızlandırılabilir. fenobarbital (5-etil-5fenilbarbitürikasit).

Fenobarbital (luminal). Barbitüratların İTK ile identifikasyonları İdrardan yukarıdaki teknikle izole edilen kalıntıların İTK ne uygulanarak hangi barbitürat olduğunu tanımlamak mümkündür.1 Rhodamin B (Etil alkolde). iki damla % . 10 mi tampon (pH 2. Barbital (Dietil barbitürik asit). Aşağıdaki laboratuvarımızda uyguladığımız ekstraksiyon İTK tekniği verilmiştir. Kullanılmadan önce (a) ve (b) eşit hacimde karıştırılır.2H2O distile su ile 100 mi ye tamamlanır.2) ve 15 mi kloroform ilavesinden sonra cam kapaklı bir erlenmayerde 15 dakika sık aralarla çalkalanır. c) % 0. prominal ise çift bağlı radikalleri olmadığından indirgenmezler.1 M sitrik asit. veronal.1 lik). Feobarbital (Etilfenil barbitürik asit). Phnobarbital (Etilpentil barbitürik asit). fanadorn gibi) varsa. noktal.) (Kloroform : aseton : % 25 NH3): (40:72:8) hacmen (D2) (Sitrat tamponu (pH 2. doymamış bağlı radikaller ihtiva eden 143 barbitüratlardan (evipan. Itobarbital (Allil isobutil Phnobarbital barbitürik asit) Püskürtme reaktifleri: a) % 2 HgNO3 (%1 HgNOj'te) . barbital (veronal) ile beyaz bir çökelek olmaz.((İpnos) (Siknohekzenil etil barbitürik asit). Santrüfüj tüpüne aktarılarak 1500 r.187 g Na2HPO4. KMnOi ile indirgeme : 0. İTK ile daha az miktarda idrarla (20 mi) sonuç alınabilir.1 KMnO4 çözeltisi damlatıldığında. de 30 dakika santrifüj edilir. Lııminal.m. Kloroform fazı ayrıldıktan sonra. b) % 0. bir dakika içerisinde permanganatın rengi kaybolur. Gerekli reaktifler : Barbitürat standartları (Saf aktif maddeler) : (Metanolde % 0.2 g kadar kalıntı.2) : a) 1. 2 mi su ile ısıtılır ve soğuduktan sonra süzülür.HgNO3 ile çökme deneyi : Kloroform kalıntısından bir miktaralınarak suda doymuş çözeltisi hazırlanır.p. Aktif kömür (hayvansal): 144 Teknik : 20 mi idrara. noktal (noctal). Phanadorn . 1 damla (Hg +HNO3) reaktifinden damlatılır. Süzüntüde.04 Flourscein (Etil alkolde) Developman çözeltileri: (Kloroform : absolü etanol: % 25 NH3): (50:40:10) hacmen (D. 20 mi (a) çözeltisi ile 950 mi (b) çözeltisi karıştırılır. fanadorn (phanadorn). aynı işlem 15 mi . b) 0.

Bazı developman çözeltileri ile barbitüratların silikagel -Gtabakada verdikleri Rf değerleri.84) . 2) Barbitüratların. 255 nm de gösterilen absorbans ölçümünden.78 0.66 0.5 N sodyum hidroksit ile çalkalanır.4) : 22. plazma veya serum kullanılabilir.30 Fanadorn 0. adsorban tabakaya (Silikagel -G) 20 \x\ kadar numune uygulanır.45 0. 1) 5 mi numune 1 damla %5 lik sülfirik asit ile hafif asitlendirilir ve 25 mi kloroform ile ekstrakte edilir.Seyreltik hidroklorik asit (2 mol/1) . Developmandan sonra kromatogramlarmın değerlendirilmesi için yalnız HgNO3 veya HgNO3 ve arkadan (HgNO3 + Rhodamin B) reaktifı püskürtülür. 235 nm de ise minumum absorbans gösterirler.38 Pentobarbital 0. . UV alanında (220-300 nm) arasında spektrumu alınır. Barbitüratlar HgNO3 ile beyaz leke verir (duyarlılık 5 jug) HgNO3 ve Rhodamin B + HgNO3) reaktiflerinin kombine uygulanmasında ise pembe .48 Not : Rt'ıiDı. Kloroform fazı süzülür ve 5 mi 0.32 Itobarbital 0.59 0.Borat tamponu (pH 8.) 145 Barbitüratların kanda ultraviyole alanda spektral kayma yöntemi ile kantitatif analizleri Bu amaçla biyolojik materyal olarak tam kan. Tablo 15 . Reaktifler: . farklı pH:2 ve pH:10 da gösterdikleri absorbans kaymasından yararlanarak daha duyarlı ve spesfık tayini ise aşağıda açıklanmıştır.68 0. Barbitüratlar bazik ortamda. Birleştirilen kloroform fazları 500 mg aktif hayvansal kömürle 5 dakika kadar çalkalanır ve süzüldükten sonra da oda ısısında uçurulur. Bu testin duyarlığı 2 u. Rf2:D2 ile elde edilen değerler (Barbitüratların İTK ile ayrılmaları için genel bölüme bakınız.kloroform ile tekrarlanır. Kalıntı pek az metanolde çözülerek.Konsantre sülfirik asit (d:l .viyole renk elde edilir.g/5 mi kandır.4 g disodyum tetraborat 76 mi sulu hidroklorik asit (1 mol/1) ile karıştırılır ve saf su ile 2 litreye tamamlanır. standardla hazırlanan eğimden yararlanarak kantitatif tayin yapılabilir.25 Barbital 0. kalabilen kloroform damlaları santifüjle ayrılır. Sodyum hidroksit fazı ayrılır. 255 nm de maksimum. Rfı Rf2 Fenobarbital 0. Tablo 15'de bazı barbitüratlarla elde edilen Rf değerleri görülmektedir.

00 g/l dietil barbitürik asite eşdeğer) seri standardlar hazırlanır.0 mi distile su ilave edilerek dikkatle karıştırılır. ikinci bir hunide bulunan 10 mi borat tamponu üzerine aktarılır ve 1 dakika çalkalanır. 5 dakika bekletilir. Eter traktına 4 g kadar sodyum sülfat / aktif kömür karışımı ilave edilir. Dietil eter fazı. 5 dakika bekledikten sonra alt faz atılır. Karışım5 dakika bekletilir.5 mi lik bir test tüpüne süzülür.450 nm arasında çözeltinin spektrumu alınır spektrofotometrede okunur ve tarama işlemi 5 dakika sonra tekrarlanır.1 mi seyreltik sodyum hidroksit (2 mol/1) çözeltisi . Metakualon.Konsantre amonyum hidroksit (d:0.g/1 konsantrasyonda barbital içerecek şekilde stok sodyum barbital çözeltisinden (1. Kalıntıya 5. Filtrattan 4 mi alınarak. 240 nm de karışımın absorbansı okunur. 146 Standardlar : İnsan plazması içinde 5. karıştırılır ve pH nın 2 olup olmadığı kontrol edilir. Ayırma hunisine 20 mi daha eter ilave edilerek ekstraksiyon yapılır. Çözelti. fenazon gibi maddeler 200-450 nm arasında spektromu etkileyebilirler. Örneğin glutetmid.25 ve 50 p. Soğuduktan sonra ağzı sıkı kapalı bir şişede saklanır.. Eğer. fazlar ayrıldıktan sonra alt (sulu) faz.10. faz ayırıcı filtre kağıdından 12. 2 mi hidroklorik asit ve 60 mi dietil eter konur. 50 u. Sonuç: UV absorbsiyonu ve spektrumunu birçok maddeler interfere edebilir. Ekstrakt. 100 g susuz sodyum sülfat ile karıştırılır ve bir 100°C de 8 saat ısıtılır. Huninin kapağı su ile ıslanarak kapatılır ve dikkatle 2 dakika çalkalanır. serum ve plazma).12 g/l : 1. önceki ekstraktı içeren balonjojeye süzülür. 200-450 nm de spektrumu alınır. kalevi ortamda hidroliz olarak. karışımın absorbansı 240 nm de suya karşı okunur. Ekstrakt. karıştırılır. spektrofotometrede 200 . ısıtılır.1 konsantre amonyum hidroksit ilave ederek. faz ayıran filtre kağıdından 150 mi lik bir balonjojeye süzülür.1 mi konsantre sülfirik asit ilave edilerek. pH nın 10 civarında olup olmadığı universal pH kağıdı ile kontrol edilir. huninin altından uzaklaştırılır.Sodyum sülfat / aktif kömür karışımı : 100 mg aktif kömür. Sıfır ayarı 240 nm de kontrol edilmiş "double beam" bir spektrofotometrede. Ekstraktlar basınçlı hava veya azot akımında 40°C de kuruluğa kadar uçurulur. Küvete 0. 147 mümkünse.88) . Teknik : 250 mi lik bir ayırma hunisine 5 mi numune (kan. pH'si 10 olan ekstrakta 0. 5 dakika beklenir ve tekrar alt faz atılır. 240 nm de (pH 11 de) absorbansın belirgin şekilde düşmesine neden olur. Huninin iç çevresi 5 mi su ile temizlenir. spektrofotometre küvetine aktarılır. Soğuduktan sonra ağzı sıkı kapaklı bir şişede saklanır.

Şekil 18'de. Kantitatif analiz : pH 2 ve pH 10 da.l seruma 10 jul fosfat tamponu (pH 5. 1992) Standartlar : 10 ng/ml konsantrasyonda barbitürat standardları (barbital. pentobarbital gibi) kloroform içinde hazırlanır. Teknik: 100 )a. 148 190 200 210 220 230 240 250 260 270 280 2S0 Dalgaboyu (nm) Şekil 18. Kloroform ekstraktı doğrudan gaz kromotografa enjekte edilir. sodyum barbitalin çeşitli pH de UV alanındaki spektrumları görülmektedir. hava akış hızı.C ve ark. Burada SE-30 içeren kolon kullanarak. N ve Aksu. c (mg /1) = aı0 .l kloroform ile ekstrakte edilir. İç standard olarak tetrafenil etilen (10 M-g/ml) ekstraksiyondan önce kloroform içine ilave edilir. Enjeksiyon giriş sıcaklığı : 220-240°C . fırın sıcaklığı : 180149 220° C. Gaz kromotografisi koşulları : Sabit faz %3 SE-30 "Chromosorb WHP 80-100 misli üstünde". barbitüratların kalitatif analizler için yararlı olur. 240 nm deki absorbans farkı ölçülür. Standard barbitürat çözeltileri ile hazırlanan kalibrasyon eğrisinden yararlanarak miktar tayini yapılabilir.Sodyum barbitalin değişim değişik pH da UV spektrumu Barbituratlarm GLK ile identifikasyon ve tayinleri GLK ile serum veya plazmada barbituratlarm identifikasyonu için genelde SE-30 ve poly A 103 sıvı fazlar kullanılır. Detektör sıcaklığı : 220°C . Detektör: FID.6) ilave edilir ve 100 |j.ilave edilerek. . (pH 14) tekrar spektrumu alındığında oluşan spektral değişme. taşıyıcı gaz (ozon) akış hızı : 40 ml/dakika .a2) x 25 x dilüsyon faktörü (varsa) aıo: pH 10 daki absorbsiyon a2: pH 2 deki absorbsiyon yöntemin duyarlığı 2 mi barbitürat /I dir. Vural. GLK ile barbitürat analizi açıklanmıştır. (Moffar A. Ekstraksiyon için karışım 30 saniye çalkalanır. kolon 2m x 3 mm iç çap . 5-10 dakika 3000 rpm de santrifüj edilir.. hidrojen akış hızı : 30 ml/dakika. Veya aşağıdaki formülle barbitürat konsantrasyonu (C) hesaplanabilir. 300 ml/dakika. N. 1986. butobarbital.

3-dihidro-7-nitro-2H-1. klordiazepoksit.4Lorazepam benzodiazepin-2-on Nitrazepam l. Bu hidroliz .4.benzodiazepin-2-on 7-kloro-1. Sayıları 60 kadar olan bu grup ilaçların arasında diazepam.4Temazepam benzodiazepin-2-on Benzodiazepinler için güvenilir bir renk reaksiyon yoktur. bazıları ise (Klobazam. oksazepam (3150 hidroksinordazepam) ve temazepama (3-hidroksidiazepam) metabolize olarak glukuronid veya sülfat konjugati şeklinde atılır.H-1.H-1.3-dihidro-3-hidroksi-5-fenil-2. lorazepam. klonezepam ve diazem) ayrıca antikonvülzan olarak kullanılırlar.Elde edilen kromatogramların alıkonma zamanları ve pik yükseklikleri standartlarla karşılaştırılarak kalitatif ve kantitatif değerlendirme yapılır. periferal vazodilatasyon. hipotermi.3-dihidro-l.4-benzodiazepin-2-on 7-kloro-5-(2-klorofenil)-1. Tablo 16. hipotansiyon. klornazepam. Benzodiazepinler Benzodiazepinlerin genel yapısı aşağıda gösterilmiştir. Benzodiazepinler genelde trankilizan.4-benzodiazepinO\azepam 2-on 7-kloro-1. nordazepam. Plazma barbitürat düzeyi uzun etkililer çin 10 mg/l üstünde olduğunda (barbital ve fenobarbital için 50 mg/1) toksisite şiddetlidir. flurazepam. şok. Ölüm solunumu veya kalp solunumu durması sonucu oluşur. Bununla beraber. Tablo 16'da önemli benzodiazepinler gösterilmiştir. Analiz sonucunun yorumu Aşırı dozda barbitürat alımı.metil-5-fenil-2H-l.5-benzodiazepin-2. Bazı önemli benzodiazepinler Bileşik Kimyasal ismi Molekül kütlesi 300 301 316 285 388 321 281 287 301 Klordiazepoxid 7-kIora-2-metilamino-5-fenil(3H-I.5H)Klobazam dion 5-(2-klorofeni 1)-1. Benzodiazepinlerin çoğu tamamen metabolize olurlar ve bu gruptaki birçok benzodiazepinler diğerlerinin metabolitidir.4-benzodiazepin-2klonazepam on Diazepam 7-kloro-l.2.4-benzodiazepin 4-oksit 7-kloro-1 -metil-5-fenil-1 H-l .4(3H.3-dihidro-3-hidroksi-2. 2. Koma görülebilir. oksazepam en çok bilinenlerdir. nitrazepam.H-l.H-1. Kısa ve orta etkililer için 3 mg/1 üstünde şiddetli toksisite ve ölüm görülebilir. birçok benzodiazepinler ve konjugatlan.3-dihidro-7-nitro-5-fenil-2. asit hidrolizle aminobenzofenonları verirler.3-dihidro-2HFlurazepam 1. Temazepam özellikle diğer ilaçlarla birlikte suistimal edilir. Örneğin diazepem.4-benzodiazepin-2-on 7-kloro-l-(2-dietiIaminoetil)-5-(2-florofenil)-l. konvülziyonlar ve renal yetmezliğe neden olur.3-dihidro-3-hidroksi-1 -metil-5-fenil-2. hipoventilasyon. koma.

Bunlardan biri nitrik asit/N-(l-naftil) etilendiaminle verdikleri renk reaksiyonu .Triküloroasetik asit çözeltisi (500 g/l suda) . Ekstrakt basınçlı hava veya azot akımında 60°C de kuruluğa kadar uçurulur. kaynar su banyosunda 30 dakika bekletilir.(1-naftil) etilen diamin hidroklorür (10 g/l) seyrettik hidroklorik asit içinde (1 mol/1) Standartlar : Değişik benzodiazepinlerin (klordiazepoksit. 5 dakika santrifüj edildikten sonra.p-dimetilamino sinnamaldehit çözeltisi (5 g/l suda) . diğeri ise p-dimetilamino-kinnamaldehitle oluşturdukları renk reaksiyonudur. 100 mg/1 konsantrasyonda (sulu HC1 içinde) çözeltileri hazırlanır. nitrazepam gibi) .(Bratton-Marshall reaksiyonu). Tüpün kapağı açılarak. 10 mi örneğe. Her bir çift kolona sırası ile 25 ja. 10 mi petrol eteri ilave edilir.1 petrol eterinde çözülür.ürünler ekstrakte edilip İTK ile identifikasyonlar yapılabilir. 30 mi lik cam kapaklı bir tüpte 3 mi konsantre hidroklorik asit ilave ederek karıştırılır. Çözücü yüksekliği 10 cm ye kadar ilerledikten sonra.Amonyum sülfamat çözeltisi (50 g/l) .N.Sodyum nitrit çözeltisi (10 g/l. çeker ocakta. taze hazırlanmış) . 10x20 cm boyutundaki cam levhalar dört kolona (2 çift kolon) 152 ayrılır. toluen/buzlu asetik asit (97:3) le önceden doyurulmuş kromatograf tankında. levha tanktan çıkarılır ve kurumaya bırakılır. Bu amaçla iki farklı renk reaksiyon kullanılır. Karışım soğuduktan sonra.18) ve sulu hidroklorik asit (1 mol/1) . developze edilir. . oksazepam. mide içeriği ve olay yerinden elde edilen kalıntılara uygulanabilir. üst faz temiz bir tüpe aktarılır. 151 Benzofenonların İTK ile kalitatif analizleri Reaktifler : .Sülfürik asit (500 ml/1) . Silikagel-G ile kaplanmış. tüpün ağzı kapatılır ve 10 dakika dikkatle karıştırılır.Konsantre (d: 1.1 numune ve Standard ekstraktları damlatılır. diazepam. Yöntem : İdrar. İTK ya uygulama : Kalıntı 100 u. Numune ve standart uygulanmış silikagel-G tabaka. Benzodiazepin standardlarına da aynı işlem uygulanır.

Bratton —Marshall reaksiyonu 153 Bu yöntemle. tabakanın kuruması için bekletilir.Renklendirme : İlk 2 kolona p-dimetilaminosinnam aldehit çözeltisi ve ardından trikloroasetik asit çözeltisi püskürtülür. medazepam. Her reaktif püskürtülmesinden sonra. Salisilik asitin (2-hidroksibenzoik asit) (C7H6O3) kendisi topikal olarak çeşitli dermatolojik bozuklukların tedavisinde kullanılır. renk reaktifi: p-dimetil amino cinnamaldehit. Benzofenon Metilaminoklorobenzofenon Aminoklorobenzofenon Aminodiklorobenzofenon A m i non itrobenzofenon Diaminobenzofenon Aminonitroklorobenzofenon Oluştuğu benzodiazepin Diazepam Temazepam Oksazepam Klordiazepoksit Nordazepam Lorazepam Nitrazepam Nitrazepam Klonazepam A* B** mor mor mor mor mor pembe mor mor Mavi pembe Mavi A* . klobazam. sodyum nitrit çözeltisi. Molekül kütlesi 138 dir. Örneğin temazepam veya oksazepam ile diazepam veya nordazepamı ayırt etmek mümkün değildir. Bu yöntemle 1 mg/l (aminoklorobenzofenon olarak) madde tanınabilir 2.(Tablo 17) Tablo 17-: Benzofenonların İTK da renk reaktifleri ile verdikleri renkler. trikloroasetik asit. Salisilik Asit ve Türevleri . norklobazam ve midazolam hidroliz ile benzofenon vermezler.3. amonyum sulfamat çözeltisi ve N-(l-naftil) etilendiamin hidroklorür çözeltisi püskürtülür (Bratton -Marshall reaksiyonu). Bunun dışında. B *. Kalan diğer iki kolona sırası ile sülfürik asit. bir çok benzodiazepinler idrarda hidrolizle metilamino-klorbenzofenon ve/veya aminokloro benzofenon verdikleri için. sonucun yorumu zorlaşabilir.OH Salisilik asit Asetil salisilik asit Metil salisilat 4-Aminosalisilik asit Genel olarak nonnarkotik analjezikler grubunda olan salisilik asitin başlıca türevleri aşağıda açıklanmıştır. Asetik salisilik asitin Salisilamid . triazolam. Oluşan renkler standartlarla karşılaştirılır.

Salisilatların kalitatif ve kantitatif analizinde en çok. p-aminosalisilik asit : PAS veya 4-amino-2-hidroksi benzoik asit (C7H7 NO3).nitrat ilave edilir. Yöntem : 2 mi örneğe 0. Çünkü daha çabuk absorbe olur. Asetilsalisilik asit analjezik olarak kullanılır.iyonunu viyole renkli kompleks vermelerine dayanan renk reaksiyon kullanılır. Bu nedenle alınan örneklerin (mide içeriği olay yeri kalıntıları) analizden önce hidrolizleri gerekir. oda sıcaklığında sıvı bir madde olup kuvvetli bir kokusu vardır ve topikal ilaçlar içinde yaygın olarak kullanılır. Hidrolizle salisilik asit verir. Oral yolla asetil salisilik asite göre daha çok toksiktir. İdrarla başlıca 154 güsin konjugatı (salisilürik asit) şeklinde atılır. Metil salisilat : Metil-2-hidroksibenzoat.1 mol/l) 10 dakika kaynatılır. olay yerinden elde edilen örneklerde asetilsalisilik asit ve metil salisilat. ferri iyonları ile bu reaksiyonu vermezler.Salisilik asit türevlerinin kullanma yerleri aşağıda kısaca açıklanmıştır Asetil salisilik asit (aspirin) : (C9 HgO4) salisilik asitin ilaç olarak en çok kullanılan türevidir. Salisilamid : 2 hidroksibenzamid (C7H7 NO2). salisilik asit metil esteri (C8 H8O}). Salisilatlar. Salisilamid de idrarda ancak hidrolizden sonra tanınabilir. Bu amaçla. Molekül kütlesi 180 dir. Analjezik olarak kullanılır. şişe veya diğer kalıntılara) uygulanır. Plazma esterazları tarafından in vivo olarak çok çabuk salisilik asite hidroliz olur ve glisin konjugatı şeklinde idrarla atılır. demir-3.(ferri) iyonları ile mor renk verir. 850 mi saf su ve 120 mi sulu hidroklorik asit (1 mol/1) içinde çözülür. Oral yolla çocuklarda 4 mi. Süzüntü 1 mi sodyum hidroksitle (0. 155 Salisilatların kalitatif analizi Bu deney mide içeriği. Minimum letal dozu 15 g dır. 40 g sulu demir -3. Bu reaksiyona dayanan kalitatif ve kantitatif yöntemlerin uygulanması aşağıda açıklanmıştır. yetişkinlerde 30 mi.plazmadaki başlıca metaboliti salisilik asittir. Trinder reaktifı kullanılır. soğuduktan sonra gerekirse süzülür. ayrıca idrarda salisilamid aranacaksa: önce 1 mi örnek 1 mi sulu hidroklorik asit (0. Metil salisilat (keklik üzümü yağı). molekül kütlesi 151 dir. Tüberküloz tedavisinde kullanılır. Asetilsalisilik asit ve metil salisilat. genelde ölüme neden olur. molekül kütlesi 137 dir. Ayrıca metil salisilat ve salisilamidin de metabol itidir. Metil salisilat. demir-3. İdrar. su ile 1 litreye tamamlanır.1 mol/1) . Trinder reaktifı : 40 g merküri (cıva -2) klorür. mide içeriği.1 mi Trinder reaktifı ilave edilerek 5 saniye karıştırılır. molekül kütlesi 152 dir. kısmen in vivo olarak salisilik asite metabolize olur. idrar ve olay yerinden alınan örneklere (zehirlenen kişi çevresinde bulunan ambalaj.

bu hazırlanan kalibrasyon eğrisinden hesaplanır. Bu nedenle reaktifın asiditesi 0. bu deneyle kuvvetli reaksiyon verir. Tüp soğuduktan sonra 0. sulu faz atılır. Standart salisilat çözeltileri : 0.5 mi 6 N HCI ve 6 mi kloroform ilave edilir.klorür içermeyen Trinder reaktifi ilave edilir. 156 Trinder reaktifi (kombine) : Kalitatif testte açıklandığı şekilde hazırlanır. Bir gece (17 saat) 100°C de hidroliz için inkübasyona tabi tutulur. iyice çözüldükten sonra distile su ile 1 litreye tamamlanır. 6 mi civa-2. Bu deneyle tedavi dozunda alınan salisilik asit ve türevlerinin tanınması mümkün olur. Serum salisilat düzeyi. 400 ve 800 mg/l konsantrasyonlarda salisilik asit içerecek şekilde su içinde hazırlanır. Viyole rengin oluşması.nötralize edilir. idrar veya serebrospinal sıvıda salisilatlar demir-3 klorürle verdikleri renk reaksiyonuna dayanarak ile tayin edilebilir.12 N'den fazla olmamalıdır.nitratla 10 mi konsantre hidroklorik asit ilave edilir. Hazırlanan standartlarla. Salisilat varlığında oluşan Viyole renkli çözeltinin absorbansı 540 nm de spektrofotometrede köre karşı okunur. 5 dakika santrifüj edilir. Sonra 1 mi Trinder reaktifı ilaveedilerek 5 saniye karıştırılır. Bu nedenle. viyole rengin şiddetini azaltabilir. plazma.. salisilatların varlığını gösterir. 1997 Y. (Aksoy. 3 mi lik kloroform fazı başka bir tüpe aktarılır. Konsantrasyona (apsis) karşı absorbans (ordinat) işaretlenerek grafik hazırlanır. N. Kanda (plazma veya serumda) salisilat tayini : 1 mi plazma veya seruma 5 mi Trinder reaktifi ilave edilir. Süpernatant (üst faz) bir tüpe aktarılır. hafif (yanlış) pozitif sonuçlar alınır. Kör (blank) 1 mi ilaç içermeyen seruma 5 mi Trinder reaktifi ilave ederek. HgCI2 ve hidroklorik asit içeren kombine Trinder reaktifı kullanılır. numunede olduğu gibi paralel çalışarak hazırlanır. +4°C de saklanır. (40g 8 mol su içeren demir-3. 200.Lisans tezi) Teknik : 3 mi idrara. Koruyucu madde olarak asit varsa. numunede olduğu gibi aynı teknik uygulanır. 30 saniye vortekste karıştırılır. Duyarlık 50 mg salisilat/l dir. Chiou ve Onyemelukwe'nin (1974) geliştirdiği spektrofotometrik yöntemi ile tayin edilebilir. Ortamda fazla hidroklorik asit olması. Salisilatların spektrofotometrik yöntemle tayini Serum. Serumda proteinlerin çöktürülmesi cıva-2klorürle (HgCl2) yapılır. 5 dakika santrifüj edilir.H. İdrarda salisilat tayini : Trinder yöntemi esas alınarak.) 157 . 2 mi konsantre hidroklorik asit ilave edilir. idrarda yüksek konsantrasyonda keton cisimleri varsa.

Bu nedenle kan gazları analizi zehirlenmenin şiddeti hakkında bilgi verir. Sulu fazın absorbansı 540 nm de idrarla hazırlanan köre karşı okunur. 1954). Nasetil-p-f'G'*^0 aminofenohCgHçNOs yapısında. Not : İdrarda salisilat seruma uygulanan teknikle de tayin edilebilir. Kloroform tabakası aspüre edilir. Bu durumda salisilat içermeyen idrara (kör) da aynı işlem uygulanmaktadır (Trinder. 1993). plazma salisilat konsantrasyonu tayin edilmelidir. mide içeriği veya olay yerinden elde edilen kalıntılar).2 mi . 1 ve 2 mg/1 salisilat içeren) deney uygulanır. salisilat zehirlenmelerinde çocuklarda ortalama kan salisilat düzeyi 28. Aynı test. Kandaki salisilat düzeyi 120 mg/100 mi yi aştığında letal dozda salisilat alınmıştır.87 mg/100 mi saptanmıştır (Küpçü. idrar salisilat konsantrasyonu hesaplanır. Oluşan p-aminofenole aşağıdaki yöntem uygulanır: 0. kantitatif amaçla da kullanılır. Hazırlanan eğriden.4.22 mg/100 mi.5. yetişkinlerde ise 52. Ancak gerektiğinde santrifüj edilir.125. Kalibrasyon : Standartlarla (0. 0.Ş... Parasetamolunu identifikasyonu (kalitatif test) Parasetamol. Kendisi başlıca idrarla glukuronik asit ve sülfat konjugatı olarak atılır. parasetamolün kalitatif analizinde duyarlı bir test olarak kullanılır. Vural/N. Tedavide salisilat konsantrasyonunun izlenmesi ve kan pH sının ölçülmesi önemlidir. Akut zehirlenme şüphesi olduğunda.25. Genelde idrar örneğine santifüj uygulaması yapılmaz. bu değer. orta derecede zehirlenmelerde ise 6590 mg/100 mi arasındadır. bağıl molekül kütlesi 151 olan bir maddedir. 158 2. Genel olarak letal doz 30 gram civarındadır. Bu madde de o-krezol ile konjuge olarak renkli bir boya oluşturur.73 ± 30.Tüp 10 dakika çalkalanır ve santrifüj edilir. 0. Karışım 10 dakika kaynatılır ve soğutulur. (325 mg lik aspirin tabletinden 105 adet alındığında). Bu reaksiyon. Fenasetin ve benorilat'ın metabolitidir. Analiz sonucun yorumu Salisilat zehirlenmesinde metabolik asidozis karakteristiktir. P. Ancak önce idrar 10-40 mg salisilik asit /100 mi idrar içerecek şekilde su ile seyreltilir. biyolojik sıvıda asitle hidrolizle edilir. 90-120 mg/100 mi. Parasetamol çok yaygın kullanılan bir analjeziktir. Yaptığımız bir araştırmada.5 mi konsantre hidroklorik asit ilave edilir. 0. koma ve ölüm görülür.. 0. Yetişkinlerde tedavi sırasında plazma salisilat düzeyi 30 mg/100 mi ye kadar yükselebilir. Sülfat ve glukuronid konjugatlarının konsantre hidroklorik asitle hidrolizi p-aminofenol verir.53 ± 13. Şiddetli zehirlenmelerde. Parasetamol Nonnarkotik analjeziklerden olan parasetamol ÇH3 veya sinonimi olan asetaminofen.5 mi numuneye (idrar.

o-krezol ile parasetamol tayini Bu yöntemin prensibi.1.2 mi standart çözeltilerle teknik kısımda açıklanan şekilde çalışılır.025. daha uygun olmaktadır (WHO. 160 Not : Kör ve standart parasetamol çözeltiler hazırlanırken su yerine ilaç almamış kişilerde elde edilen kan (serum) kullanılması. sonuç mg/lOOml serum olarak verilir. Karışıma 2 mi amonyum hidroksit çözeltisi (4 mol/1) ilave edilerek 2 dakika daha kaynar su banyosunda bekletilir. idrarda p-aminofenol şeklinde atılırlar) reaksiyonu interfere ederler. Bu test çok duyarlıdır ve terapötik dozda alınan parasetamolün 24-48 saat sonra bile deteksiyonu mümkün olur. Parasetamolün serumda tayininde a) asit hidrolizle verdiği p. 0. Etilendiamin (aminofilin'in metaboliti) bu testle yeşil renk verir. Numunenin konsantrasyonu kalibrasyon doğrusundan bulunur. Absorbanslar 615 nm'de okunarak.05. Duyarlık 1 mg/1 p-aminofenol'dür.4: 0. konsantrasyona göre grafik çizilir. 0. 0.2.aminofenolün o.krezolle verdiği renk. 2 dakika santrifüj edildikten sonra süpernatant başka bir tüpe aktarılır. Kör deney. serum yerine su alınarak aynı işlemlerin uygulanması ile hazırlanır. karışım 5 saniye karıştırılır.hidrolizata 1 mi o-krezol çözeltisi (10 g/l suda) ve 2 mi amonyum hidroksit çözeltisi (4 mol/1) ilave edilir.8 mi %5 trikloroasetik asit çözeltisi ilave edilir. Sadece aromatik aminler (anilin gibi. 0. Teknik : 0. 0. Tüpün ağzı kapatılarak 20 dakika kaynar su banyosunda bekletilir.2 mi seruma. Kalibrasyon : Standart parasetamolün su içinde 0. 0.8 ve 1.0 mg/1 çözeltileri hazırlanır. 159 Serumda parasetamolün spektrofotometrik yöntemle tayini Zehirlenmenin tedavisinde serum parasetamol düzeyinin izlenmesi büyük önem taşır. parasetamolün asit hidroliz ile oluşan p-aminofenolün o-krezol ile konjugasyonu sonucu verdiği karekteristik mavi renkli ürünün 615 nm de absorbansının ölçülmesine dayanır. Tüpler oda sıcaklığında soğutularak oluşan mavi renkli çözeltinin absorbansı 615 nm de köre karşı okunur. Kuvvetli. 1997) . koyu mavi rengin hemen oluşması parasetamol varlığını gösterir. Oda sıcaklığında soğutulan tüplere 1 mi o-krezol çözeltisi (10 g/l) ilave edilerek karıştırılır. b) veya parasetamolün nitröz asitle verdiği renk reaksiyonlarından yararlanarak spektrofotometrik yöntemle tayin edilir.

(Bu işlemde dikkatli olunmalıdır. 2 mi triklorik asit (100 g/l) ilave edilir. Yöntemin duyarlığı 50 mg/1 dir. 2 mi sodyum hidroksit çözeltisi (6 mol/l) ilavesinden sonra. karıştırılır ve oda sıcaklığında 2-3 dakika bekletilir. Salisilik asit az miktarda yöntemi interfere eder. 100. bu yöntemi interfere etmezler. Oluşan sarı rengin absorbansı plazma ile hazırlanan köre karşı 430 nm de okunur. 50 mg/1 konsantrasyonda görünen parasetamol düzeyi gösterir. taze hazırlanmış) ilave edilir. Kalibrasyon grafiği hazırlanır. 320 mg/1 konsantrasyonda görünen parasetamol düzeyi gösterir. böylece kalabilen gaz damlacıkları uzaklaştırılır. karıştırılır ve 5 dakika santrifüj edilir. (100 mg/1 4-aminosalisilik asit. karışıma 2 mi amonyum sülfamat çözeltisi (150 g/l) damla damla ilave edilir. Ayrı bir tüpe 1 mi hidroklorik asit (6 mol/l) ve 2 mi sodyum nitrit çözeltisi (100 g/l. parasetamolün nitröz asitle reaksiyona girmesi sonucu oluşan 2-nitro5-asetaminofenolün alkali ortamda verdiği sarı rengin absorbansının 430 nm de ölçülmesine dayanmaktadır. Şöyle ki. Nitröz asitle oluşan renklerin absorbansı 450 nm de köre karşı 161 okunur. Fazla nitröz asitin giderilmesi için. Kalibrasyon : Standart parasetamol çözeltileri blank plazma içinde 0.Parasetamolün nitröz asitle tayini Bu yöntemin prensibi. 4aminosalisilik asit ise reaksiyonu daha çok interfere eder. Teknik : Bir tüpte 1 mi serum veya plazmaya. Üremide serumla hassasiyet daha azdır (100 mg/1). Not : Parasetamol ün diğer metabol itleri. Kahverengi azot dioksit dumanları çıkabilir!) Trikloroasetik asitle protein çöktürülen ve santrifüj edilen karışımın süpernatantından 2. Numunedeki parasetamol konsantrasyonu grafikten hesaplanır. vorteksle karıştırılır. mukoz heparinle kontamine örnekler ve prezentatif olarak o-krezol içeren çözeltiler de bu yöntemi interfere ederler. Bu nedenle. karıştırılır. 50. nitröz asit (HNO2) oluşturulan tüpe ilave edilir. ilaç alımından 4-24 saat içinde sonuç verir. yöntem.0 mi alınarak. Ancak. . 200 ve 400 mg/l konsantrasyonda hazırlanır (Bu standart çözeltiler +4 °C de dayanıksızdır. serumda 1 g/l konsantrasyonda bulunan salisilat. Standartlar ve ilaç ilave edilmemiş plazmaya yukarıda açıklanan işlem uygulanır. ya haftalık hazırlanmalı veya -20°C de saklanmalıdır).) Levodopa.

başlıca parasetamole metabolize olur. uzun süre alımında nefrotoksisiteye neden olduğu için bırakılmıştır. Terapötik dozda alınan parasetamolün serumdaki düzeyi 0. 3. (Gossel. 12 mg/100 mi ve üstünde hafif zehirlenme. Vural. Parasetamole metabolize olmakla beraber. Ellenhor J.0 mg/100 mi dir.Klinik değerlendirme Parasetamol zehirlenmesi..M. kullanımlarını 163 düzenleyen yasalara göre) ve orjinlerine göre sınıflandırılabilirler. zehirlenmeden sonraki dönemde 12-15 saatler arasında verilirse hepatik hasara karşı korunabilir.. Eğer aradan 24 saat veya daha uzun zaman geçmişse kalitatif test yapılması yararlı olur. 30 mg/100 mi ve üstünde ise hepatik nekroz oluşur. Tedavisi semptomatik ve destekleyici tedavi şeklinde yapılır. Çoğunlukla methemoglobinemiye neden olur (koyu çikolata renkli kan!). Yasal olarak kontrol altında olan maddelere bağımlılık yapan maddeler (psikotrop maddeler) ve narkotikler girmektedir. Kanda methemoglobin (MetHb) ölçülebilir.1996. Kontrollü maddelerin "adli tıp ve toksikolojik açıdan analizleri . Ancak zehirlenmenin şiddetine göre ileri dönemlerde (24-48 saat içinde) hepatik hasar başlar. önce mide bulantısı .Bricker. idrarda. KULLANIMI KONTROL ALTINDA OLAN MADDELER (VE NARKOTİKLER) Adli Bilimler açısından uyuşturucu (narkotik) madde deyimi yerine bugün kullanılan uluslararası ve ulusal düzeydeki yasalara göre "kontrollü maddeler" (controlle substances) deyimi daha çok tercih edilmektedir. Ancak MetHb dayanıksızdır ve numune hemen alınır alınmaz tayin edilmelidir. A. Ancak kullanımı.A (Saferstenin. fenasetin akut hepatorenal nekroza neden olmaz. farmakolojik etkileri. daha sonra da (3-5 günler arası) hepatoksik belirtiler ortaya çıkar.R.. Bu nedenle. Özellikle parasetamol alımından sonra ilk 4-10 saat içinde ölçülmelidir. Klinik değerlendirme Akut toksik dozda fenasetin alımı baş dönmesi. Tedavide metionin veya N-asetil sistein.1997 'ye bakınız). kusma gibi hafif semptomlarla başlar. (Fazla bilgi için: SiegelJ. C|oH|3N02 molekül kütlesi 179 olan bir analjeziktir. okrezol/amonyak testi ile fenasetin atılımı detekte edilebilir (parasetamol'e bakınız). A. toksikolojik özellikleri. Narkotikler bu maddelerin bir bölümünü içermektedir. Zehirlenmenin tedavisinde serum (plazma) parasetamol düzeyinin ölçülmesi ve izlenmesi büyük önem taşır. öfori. J. siyanozis.5-2.1. T. Fenasetin Fenasetin (p-etoksiasetanilid. Fenasetin.N. hemolitik anemi. (Met Hb tayini için : Anilin'e bakınız) 3.5. Bu maddeler çeşitli açılardan (bağımlılık tipi. asetofenetidin). 1984) 162 2.) 1988. solunum depresyonu ve kardiyorespiratuar durmaya neden olur.

varsa renk değişimi not edilir. Oluşan renk gözlenir. Vitali deneyi : 1 damla dumanlı nitrik asit. Uygulamada bir damla reaktif. Genel olarak hangi grup veya hangi madde olduğu bilinmeyen bir numunenin analizi aşağıdaki analiz şemasına göre yapılır. konsantre sülfirik asit içinde çözülür (çözelti renksiz olmalıdır). Bu testlerin uygulanması küçük bir tüp. Renk oluşmaması ise o maddenin yokluğunu gösteren iyi bir indikatördür. çok az miktardaki numune üzerine damlatılır. Uygulamada bir damla reaktif çok az miktardaki numune üzerine damlatılır.125 g selenöz asit 25 mi konsantre sülfirik asit içinde çözülür. Kalıntı yeni hazırlanmış etanollü potasyum hidroksit çözeltisi ile nemlendirilir ve oluşan renk gözlenir. saat camı veya tüpfıl içinde yapılır. Uygulamada bir damla reaktif.Adli Bilimler açısından kontrollü maddelerin analizinde dikkat edilecek başlıca noktalar. Spot testler "Spot testler". 1) Tarama testleri (genelikle spot testler ve mikroskopik inceleme) 2) Ayırma testleri 3) Destekleyici testler 4) Gerektiğinde kantitatif analiz 5) Biyolojik materyalde analizleri 3. bu maddelerin analizlerinin uluslar arası laboratuvar kalitesi ve analizin standartlarına uyması ve sonuçlarının yasalar açısından değerlendirilmesidir. Uygulamada bir damla reaktif. "damla deneyi" veya "renk deneyi" olarak da isimlendirilir. 164 Çok kullanılan renk reaktifleri ve reaksiyonları Froehde reaktifî : 50 mg molibdik asit veya sodyum molibdat 10 mi sıcak.2. Ancak hiçbir "spot test" tek bir madde için spesifik değildir. Mecke reaktifî : 0. çok az miktardaki numune üzerine damlatılır. analizi yapılacak çok az miktarda numune üstüne renk reaktifi damlatılır ve karıştırılır. Çözelti kaynar su banyosu üzerinde kuruluğa kadar bekletilir. Mandelin reaktifî : 1 g amonyum vanadat 100 mi konsantre sülfirik asit içinde çözülür. Uygulamada. Marquis reaktifî : 10 mi konsantre sülfirik asit içine %40 lık formaldehitten 10 damla damlatılır. çok az miktardaki numune üzerine damlatılır. . Karakteristik rengin oluşması belirli gruba giren maddelerin varlığını gösterir. çok az miktardaki numune üzerine damlatılır.

Kloroform fazında mor renk oluşması barbitürat (asit veya tızu) olduğunu gösterir.8 g kobalt klorür ve 4.J. Reaktif. 10 damla asetaldehit ve 1 g vanilinin 50 mi %95 etanol içinde çözülmesi ile hazırlanır. Kokain için kullanılan bir renk reaksiyonunun uygulanmasında. Duquenois-Levine reaktifi (D-L) : Marijuana (esrar) tanınmasında kullanılır. Bu mavi çökelek çözülünceye kadar konsantre hidroklorik asit damlatılır. Mavi tabaka şeklindeki çökelek kokain olma olasılığını gösterir. 2 mi kloroform ilave edilir ve çalkalanır. sararırsa kullanılmaz. 1988). Bir spatül ucu ile alınan numune 0.5 mi reaktif ilave edilir. Bu durumda kokain bazı ile çökelek oluşur. Numune üzerine 0. Parlak yeşil renk oluşması ise tiyobarbitiiratla ilgilidir. Bazı bitkisel ekstraktlar. Buzlu (glasiyal) asetik asit ilavesi ile mor rengin açık maviye. Bu nedenle konsantre hidroklorik asit damla damla ilave edilir. Serbest kokain bazı varsa kobalt tiyosiyanat ile çökelek vermez.5 mi %0.5 mi reaktiften ilave edilir.3 g amonyum tiyosiyanat 100 mi suda çözülür.8 g kobalt klorür ve 4. Çalkalandıktan sonra fazların ayrılması için beklenir. yeşil rengin ise açık sarı yeşile dönüşmesine neden olur. Renk. Reaktif. 166 Beanı testi : Esrar için kullanılır.5 mi petrol eteri ile çalkalanır. Ağzı kapaklı cam şişede saklanır. Bu nedenle esrar identifikasyonu mikroskop testi ve İTK ile desteklenmelidir. Uygulamada. Üzerine alkolde hazırlanmış KOH çözeltisinden 2-3 damla ilave edilir. Tüp içindeki numuneye 2 mi D-L reaktifi ve arkadan çalkalayarak 1 mi konsantre hidroklorik asit ilave edilir.3 g amonyum tiyosiyanat bir kaç damla gliserin içeren 50 mi suda çözülerek hazırlanır.5 mi kloroform ilave edilerek çalkalanır. (Siegel.5 lik bakır sülfat çözeltisi ve 0.5 mi kloroform içinde hazırlanmış %5 lik pridin çözeltisi ilave edilir. Beyaz bir porselen tüpfilde çok az miktardaki numuneye bir damla reaktif ilave edilir. Zwikker reaksiyonu : Barbitüratlar için kullanılan en eski testtir. 165 Scott (Ruybal) testi: Kokain için kobalt tiyosiyanata göre daha spesfik bir testdir. Baz kokain ile negatif sonuç alınır. esrar için spesfik değildir. Kloroform fazında turkuaz veya mavi renk oluşur. toz halindeki numunenin çok az miktar üzerine 0. ancak sonra kaybolur. Mavi çökelek pembe renkli çözeltiye dönüşür. Az miktardaki numune üzerine 0. yağlar ve bazı kahve ekstraktlarlnın yanlış pozitif sonuç verdiği gösterilmiştir. 30-100 mg numunenin petrol eteri ile çalkalanmasından elde edilen ekstrakt veya doğrudan kuru bitki maddesi kullanılır. Bu nedenle numunenin önce hidroklorik asitle asitlendirilmesi gerekir. 6. . 0. (Kokain için kullanılır) Kobalt tiyosiyanat: 6. Mor renk oluşması esrar mevcudiyetini (olasılığını) gösterir. Petrol eteri süzülerek bir kapsüle alınır. Esrar ya da reçinesi varsa mor kırmızı renk oluşur. Eğer kokainin hidroklorik asit tuzu varsa. su banyosunda uçurulur. Bu test.A.Liebermann reaktifî : 1 g potasyum nitrit 10 mi konsantre sülfirik asit içinde çözülür. mavi renkli bir çökelek oluşur.

Liebermahn reaktifı ile siyah .Vitali reaktifı ile : açık sarı . . Üzerine 1 damla %5 lik izopropil amin (metanolde hazırlanmış) ilave edilir. ısıtılırsa kırmızı . 0. bir damla su ilave edildiğinde uzun dalgalı UV de floresan verir .Scott (Ruybal) deneyi : kloroform fazında maviden turkuaz rengine kadar değişim.Kobalt tiyosiyanat ile : mavi çökelek .Vitali reaktifı ile sarı-turuncu Eroin : . Renk reaktifleri (spot test) ile maddelerin aranmaları : Bazı maddelerin renk reaktifleri ile verdikleri "spot test" sonuçlan aşağıda gösterilmiştir : Kokain : .Marquis reaktifı ile mor . alınan az miktardaki toz numune üzerine 1 damla kobalt asetat çözeltisi damlatılır ve çalkalanır. Uygulamada.kırmızı —> sarı -Demir-3-klorürle(%10 luk) mavi-yeşil —* yeşil .Mandelin reaktifı ile mavi-gri .Fruehde reaktifı ile mor —♦ grimor —* mor -Nitrik asit ile turuncu .DiHie-Koppany testi : Barbitüratlar için kullanılan Zvvikker reaksiyonunun modifikasyonudur.2 g glasiyal (buzlu) asetik asit ilave edilir. Kırmızımsı mor renk barbitürat olduğunu gösterir.Marquis reaktif ile : mor .Lieberman reaktifi ile : sarı 167 Morfin : .turuncu Fensiklidin (l-(l-fenilsiklohekzil):PCP) : .Mandelin reaktifı ile : yeşil-koyu yeşil.Mandelin reaktifı ile : turuncu (kaybolur) Amfetaminler : .Marquis reaktif ile : turuncu-kırmızı —*■ kahverengi.Froehde reaktifı ile : mor —> yeşil -Nitrik asit ile : sarı —> yeşil .1 g kobalt asetat 100 mi suda çözülür ve 0.Mandelin reaktifı ile : açık mavi-gri .Marquis reaktifı ile : açık pembe .

Mandelin reaktifi ile : turuncu .Marquis reaktifi ile : turuncu —» kahverengi-mor .yeşil . Mikroskopla inceleme Bu deneyler ya bitkisel orijinli numunenin mikroskop altında bitki dokusunun ya doğrudan veya uygun bir reaktif ilavesinden sonra incelenmesine dayanır. Mikrokimyasal bir yöntemdir.Barbitütatlar : .Mecke reaktifi ile : yeşilimsi —* kahverengimsi yeşil .Froehde reaktifi ile : zeytin yeşili . Diğer bir teknik de.Vitali reaktifi ile : donuk kırmızı .Froehde reaktifi ile : yeşil . Esrar örnek verilebilir. Çok az miktardaki bir maddenin.mavi .kırmızı kahverengi Psilosibin : . uygun bir reaktifle verdiği kristal şeklinin mikroskopla incelenmesine dayanır.Beam testi : mor-kirmızı Meskalin : : mor. asetik asit ilavesi ile açık mavi : yeşil.Erhlich reaktif ile : mor .Mandelin reaktifi ile : yeşil . .3. numunenin kimyasal yapısı ile ilgili mikrokristalizasyon tekniğidir. asetik asit ilavesi ile açık yeşil .Dillie-Koppany reaktifi ile : kırmızı-viyole .Zwikker reaktifi ile (tiyotarbitüratlar) 168 LSD (d-lizerjik asit dietilamid) : .Duquenois-Levine : kloroform fazında mor .Marquis reaktifi ile : donuk turuncu .gri .Vitali reaktifi ile : kahverengi-kahverengimsi mor Marihuana (Esrar) : .sarı 3.mavi ve yeşil .Mecke reaktifi ile : zeytin yeşili —»• mavi-siyah .Marquis reaktifi ile : turuncu -Mecke reaktifi ile : turuncu .Zvvikker reaktifi ile .Froehde reaktifi ile : zeytin yeşili .

seyreltici ve diğer benzeri etkili maddelerin indentifikasyonları ve birbirlerinden ayrılmalarında en çok kullanılan teknik ince tabaka kromatogrifısidir. Teknik : Çok iyi temizlenmiş küçük bir porselen kapsül içine bir damla reaktif ve bir damla test çözeltisi ilave edilir. Morfin ise siyah iğneler halinde kümelenir veya kahverengi kırmızı levha veya koyu kırmızı şekilde kristallenir (Duyarlık 10 mg civarındadır. Organik kimyada. Esrar Esrar olduğu kuşkusu olan bitki numunesinden bir spatül ucu ile lam üzerine konur. developman sistemi olarak : toluen/dioksan/etanol/konsantre amonyak/etil asetat/metanol/konsantre amonyak tercih edilmektedir.0 mi fosforik asit (H3PO4) ilave edilir. Spot . Lamel ters çevrilerek çukur lam üzerine kapatılır.4. Zamanımızda ise antihistaminikler. Hazırlanan bu reaktifden 0.169 Normal mikroskop dışında polarizasyon mikroskopu da kullanarak çeşitli kristallerin birbirinden ayrılması mümkün olmaktadır. Geçmişte en çok alkaloidlerin ayrılması için kullanılıyordu.5. 5 damla fosforik asit su ile 100 mi ye tamamlanır. Narkotiklerin İTK ile ayrılması Narkotiklerin ve diğer bağımlılık yapan maddelerin içerdikleri dolgu maddesi. Numune esrar ise mikroskopla incelendiğinde salgı tüylerinin kırmızı mor renk aldığı görülür. mikrokristalizasyon özellikle azotlu bileşikler için kullanılır.4 mi alınır üzerine 20 mi buzlu asetik asit ve 2. mikroskopla incelenir. 3. Bu şekilde hazırlanan potasyum iyodür-iyot (KI. Kromotogramlar önce UV'de (254 nm de incelenir).I2) reaktifı buz dolabında saklanır. Kodein ve morfinin mikrokristalizasyon tekniği ile ayrılması Reaktif: Önce 10 g iyot. Üstüne bir damla %1 Fast Blue reaktifı (%1 kloralhidrat içinde hazırlanmış) damlatılıp lamelle kapatılır.) 170 Kokain : Reaktif: 2 g KMnO4. 3. 5-10 dakika bekletilir. Bu maddelerin İTK ile ayrılmasında : Adsorban tabaka olarak Silikagel-G . 35 g potasyum iyodürle birlikte 100 mi suda çözülür. Bir bagetle iyice karıştırılır. Kokain hafif asitli ortamda KMnC>4 ile çok karekteristik olan bir kenarı kırık dikdörtgen şeklinde kristaller verir. Karışımdan bagetle bir damla alınarak lamele konur. Kodein üçgen şeklinde dikroik (çeşitli renkler gösteren) kristaller verir. sentetik narkotikler ve benzer bileşik ve ilaçlar içinde kullanılmaktadır. Bazı önemli narkotik gruba giren maddelerin mikroskop ve mikrokristalizasyon tekniği ile aranmaları aşağıda açıklanmıştır.

fentermin. Katı NaCl ile doyurulduktan sonra 3 defa 5 mi eterle vortekste karıştırılarak ekstrakte edilir. (Bu tekniklerle ilgili ayrıntılı bilgi için için kitabın İTK ile ilgili bölümüne bölümüne bakınız). 1989). (Siklohekzan/etilasetat/eter: 40/40/20) karışım. Doping yapma ise bir ilaç suistimalidir. dietilpropion. Standart maddeler : Yukarıda adı geçen saf etken maddelerden metil alkolde 1 mg/1 mi konsantrasyonda çözeltiler hazırlanır. sülfırik asit (%0. efedrin. Vural. dimetilam-fetamin. "Uluslararası Olimpiyat Komitesi (IOC) Medikal Komisyonu" tarafından sporda kullanımı yasaklanmış ilaçlar (doping maddesi) listesini belirli aralarla gözden geçirerek ilan eder. İdrar ekstraktlarının hazırlanması : 5 mi idrar örneğine 2. Organik baz yapısındaki maddelerin İTK ile analizleri Bu gruba giren maddelere amfetamin. Ş. Saygı. anabolik steroidlerden testosteronun idrardan izolasyonu.5 mg/ml asetonda). İTK ile identifıkasyonu ve GLK ile tayin yöntemleri açıklanmıştır (Vural.1. N. Developman (etil asetat/'metil alkol/konsantre amonyak : 85/10/15) karışımı renk reaktifleri için. DOPİNG MADDELERİ Spor yarışmalarında. N. niketamid.. ilgili ulusal ve uluslararası yönetmeliklere göre bir suçtur. Diğer renk reaktifleri : Ninhidrin (0. Kondensasyon maddesi : 7-klor-4-nitrobenzofurazin (NBD) etil asetat içinde (4 mg/ml) konsantrasyonda hazırlanır. kondensasyon ürünü için kullanılır. Eter fazı üzerine 1 mi 2 . 4. Doping maddelerinin analizinde duyarlık.testlerde kullanılan renk reaktifleri ile identifikasyonları yapılır. doping maddeleri listesinde olan ve rutin çalışmalarda da analitik toksikolojide önemli olan "aromatik amin yapısındaki uyarıcılarla". Dragendoorff reaktif : (KI. İTK Takımı : Silikagel GF254 ile kaplanmış plaklar kullanılır.. 1983 .5 N NaOH damlatarak pH 12-12. sportif performansı arttırmak için ilaç kullanımı "doping" olarak tanımlanır. Sporcuların doping yapmaları. metoksifenamin. p-hidroksiampetamin. belirli standardlara göre kurulmuş ve lisans almış (akredite olmuş) "doping analiz labratuarlan" bulunmaktadır.5 'a ayarlanır. Bu nedenle birçok ülkede doping analizi yapan. Bu nedenle gerek laboratuvar 171 donanımı ve gerekse analiz yapan kişiler açısından belirli kritere göre standardize edilmiş olmalıdır.5 su içinde).B. metamfetamin. foledin örnek verilebilir. 4. Burada. Ülkemizde de böyle bir labratuar kurulması çabası 1988 yılından beri devam etmektedir. Bu madde primer ve sekonder aminlerin tanınmasında kullanılır. spesifiklik ve doğruluk açısından herhangi bir şüphe olmamalıdır. Süzen S. tranilsipromin. Birleştirilen eter fazları susuz Na2SO4 geçirilerek sudan kurturulur.I3) ve potasyum permanganat (% 1 suda) hazırlanır.

1 mi standart çözeltilerin pH si 2. Gaz kromatografisine uygulama Bu teknikte 2 farklı kolon kullanılır. 2) %10 Apiezon-2/%10 KOH (Chromosorb W-AW. dimetamfetamin (amfetamin ve metamfetamin için). detektör: FID. (Vural. 80-100 misli üzerinde) sabit faz içeren kolon. Pik yükseklikleri oranı (standart / iç standart). Efedrin için dış standart olarak norefedrin kullanılır. detektör : FİD .1 alınarak faz kromatografa enjekte edilir.5'a ayarlanır ve 300 |j. N. crn 10 . konsantrasyona karşı işaretlenerek kalibrasyon grafiği çizilir. Ayrıca primer ve sekonder amin yapısında olanların asetil türevlerinin oluşturularak GLK ile ayrılmaları ve tayinleri destekleyici deney özelliği taşımaktadır. 175 Sonuç : Gaz kromatografısi ile iki farklı kolon kullanarak organik baz yapısındaki maddelerin (yukarıda açıklanan koşullarda) ayrılmaları mümkün olmaktadır. taşıyıcı gaz (azot) : 40 ml/dk akış hızında. Bu amaçla 1 (il ilaç (idrar ekstraktı) çözeltisi üzerine 1 |a. enteksiyon giriş sıcaklığı: 200-275°C arasında programlanır. taşıyıcı gaz azot 40ml/dak. Genel olarak gaz kromatografisi yöntemi ile 0. Yalnız fırın sıcaklığı 160-210°C arasında değiştirilir.1 (j. Ş. Ayrıca türevleme yapılarak da gaz kromatografisi ile duyarlık arttırılır. 3) N-Asetil türevlerinin oluşturularak SE-30 sabit fazında uygulama : N-asetil türevi asetanhidrit kullanarak kolon üzerinde türevleme işlemi yapılır.g duyarlıkta kalitatif ve kantitatif analiz gerçekleşebilmektedir. niketamid (metoksifenamin için). Kloroform fazından 3 ja. delektör sıcaklığı : 200-275°C.l kloroformla (iç standart içeren) ekstrakte edilir. difenilamin (kardiazol için) kullanılır. 1) %3 SE-30 (Chromosorb WHP 80-100 misli) sabit faz üzerinde. Saygı. Koşullar SE-30 da yukarda açıklandığı şekilde yürütülür.l asetik anhidrit enjektöre çekilerek karışım birlikte kolona enjekte edilir. detektör ve enjeksiyon giriş sıcaklığı 200-220°C arasında ayarlanır. Kromatogramlar Şekil-21 "de gösterilmiştir.172 İç standart olarak 30 M-g/^1 konsantrasyonda amfetamin (dimetamfetamin ve tranilspronin için). 5 10 J .5-0. fırın sıcaklığı : 140-250°C. fırın sıcaklığı 160-200°C .5 N NaOH ile 12-12. 1983)..

N.2.3 ug): dimetamfetamin (II. epitestosteron ve diğer sentetik anabolik steroidlerin İTK ile identiflkasyonları Anabolik steroidlerin (testosteron.. . 1989) Testosteron. 1986). Süzen. 1976 yılından beri IOC tarafından yasaklanan testosteronun (T) doping amacı suistimal edildiğini gösterilmesinde metaboliti olan epitestosteronun (E) de tayin edilerek T/E oranının saptanması gerekmektedir. sporda doping amacı ile kullanılır.6 ng) 4. (Vural. 0.. Adsorban olarak silikagel G kullanılır. nandrolon. 0. metiltestosteron gibi) birbirlerinden ayrılmaları İTK ile standartlarla karşılaştırılarak yapılabilir. oda sıcaklığında kurutulur.0. Testosteron ve epitestosteronun idrarda asit hidrolizden sonra İTK ile saflaştırılması ve GLK de türevleme yöntemi ile tayin edilmesi ve yöntemin doping analizi amacı ile kullanılabileceği (laboratuvarımızda uyguladığımız yöntem) aşağıda açıklanmıştır.J V I__ t o Dakika 10 0 Dckika Şekil-21 Bazı organik bazların gaz kromatogramları : (a): amfetamin (l.25 mm kalınlığında kaplanarak. Son yıllarda sporcular arasında daha çok suistimal edilen bu maddenin vücutta doğal olarak sentezlendiği ve bu nedenle de suistimalinin anlaşılamayacağı düşüncesi ile kullanımı yaygınlaşmıştır. Anabolik steroidler Anabolik steroidler içinde yer alan testosteron ve türevleri klinikte terapötik amaçlar dışında.3 |ag). M. Cam levhalar 0.5 ug). oksimetolon.S. nefedrin (2: 0. Standartlar 1 (ig/ml konsantrasyonunda kloroform içinde hazırlanır. İlaçlar arasında 176 da yer almaktadır. (b): efedrin (I. nandrolon fenilpropiyonat. Bu oranın 6/1 den büyük olması halinde testosteronun doping amacı ile kullanıldığı kabul edilmektedir (Domike. 110°C'de etüvde 1 saat aktive edilir.

85 0. Tablo 15 çeşitli anabolik steroidlerin renk reaktifleri) İTK'da verdikleri renkler ve Rf değerleri görülmektedir (Fazla bilgi için Süzen. 177 Renk reaktifleri : 1. Standard çözeltilerden ise 10 u. kloroform-buzlu asetik asit (90:10) örnek verilebilir. Oda sıcaklığında azot gazı altında uçurulur. 5 m I eter ile 2 kez ekstrakte edilir. Karışım soğutularak. Kalıntı metanolde çözülerek İTK'ya uygulanır.Developman için değişik sistemler kullanılabilir: kloroform-etil asetat (80:20).sülfürik asit reaktifi : 5 mi anhidr asetik asit. 50 mi alkole yavaşça katılır.1 İTK'ya uygulanır. konsantre süfürik asit ilave edilerek karıştırılır. Görülen lekelerin yeri işaretlenir.61 0.61 0. 178 Tablo 15. metilen klorüraseton (80:20).Çeşitli steroid yapısındaki ilaçların İTK verileri Renk reaktifleri Vanilin Gün ışığı -H2SO4 KırmızıGrikahverengi kahverengi Koyu Kırmızıkırmızı kahverengi Gri . Lisans Tezi.37 sarı Parlak 0.73 0.60 0. Uygulama : Plaklar 12 cm ye kadar develope edildikten sonra. Y.53 0. b) Asetik anhidrik.31 0. UV de parlak sarı renk verir. S.82 Parlak 0. oluşan renk kaydedilir.95 0.82 0. 2.23 0. plaklar 120°C'de lekeler görünene kadar bekletilir. 5 mi konsantre sülfürik asit ile dikkatlice karıştırılır.62 0.49 0. 1988'e bakınız).5 mi.36 .53 0.58 0.51 0. Asetik asit anhidr .87 0.kırmızı Pembe Mavi Kahverengi -kahverengi Rf ve developman sistemi I II III IV V VI İlaç Aldı Testosteron Metenelon enentat Oksimetolon Nandrolon Parlak 0.67 Parlak 0.sülfirik asit reaktifi ise püskürtmeden önce plaklara 110 °C'de 10 dakika bekletilir ve UV altında renkleri kaydedilir. Steroidlerin idrardan izolasyonları: 5 mi idrar örneği. sodyum sülfat ile suyundan kurtarılır. Testesteron vanilin H2SO4 ile kırmızı renk. asetik asit anhidrit-H^SO^ ile görünen ışıkta grikahverengi. Ekstraktlar birleştirilerek.61 0. Rf değerleri hesaplanır. Vanilin-sülfürik asit reaktifi : 3g vanillin 100 mi absolü etanol ile çözülür ve 0.80 0.27 0. plaklara renk reaktifleri püskürtülür : a) Vanilin-sülfürik asit reaktifi püskürtüldükten sonra.59 0.

84 0.70 0.86 hcksilnksifeııilpıopivonat -siyah kahverengi 4-hidroksi-19-ııortestosteron Kırmızı SarıParlak 0.glasiyal asetik Asit (80:10) IV : Metilen klorür .SariParlak 0.mavi I : Kloroform .Standart (a) ve idrardan izole edilen (b) metil testosteron (1).5 saat inkübe edilir.85 0.75 0. 179 cm 10 cm 10 O 10 Dakika O Dakika 5 10 a b Şekil 20.95 0.etil asetet (80:20): asit (70:20:10) II kloroform . 100 mi idrarın pH sı 5'e ayarlandıktan sonra (3glukuronidaz (130000 ünite) ilave edilir.86 0. 55°C de 2.85 0.83 0.aseton (80:20) IV : Kloroform siklohekzan glasiyal asetik V : Metilen klorür . testosteronun (3) kromatogramları .93 0.65 0.73 kahverengi Nandrolon pKırmızı SarıParlak 0.glukuronidaz ile " enzim hidroliz" yöntemi kullanılabilir.75 0.96 0.79 0. Epitestosteron (2).glasiyal asetik asit (90:10) Testosteron ve epitestosteronun GLK ile tayini (Enzimle Hidroliz Yöntemi) İdrarda testosteron ve epitestoronun konjugatları asit hidroliz yerine (3.aseton (80:20) III : Kloroform .91 siklopentilpropiyonat -kahverengi kahverengi Nandrolon fiMiilpropiyonat Gri .88 0.85 0.

tüketimi ve depolanmaları sırasında. Bileştirilen eter ekstraktları % 20 NaOH. Ancak ekstraksiyonun benzenle yapılması. Fırın sıcaklığı 260 °C. İç standart olarak metiltestortem 50 (ig/ml olmak üzere standartlar ilave edilir. İlaç kullantmi ile T/E oranı artmaktadır. hava akış hızı 300 ml/dak. Hazırlanan seri çözeltilerden 5 (al gaz kromotografa enjekte edilerek yukarıdaki koşullarda çalışılır. Metilleme ile duyarlık sının 0. besin değerini bozan.88 ± 78 bulunmuştur. Testosteron türevi ilaç (sustanon 250) kullanan hastalarda ise T 5. 180 Krcmatogramların pik yükseklikleri ölçülerek. kalıntıya 50 ). Olarak ayarlanır. yönteminde enzimatik yönteme göre daha yüksek verim elde edilir.g/ml. epitestosteron (E) 0. ardından su ile yıkanarak susuz sodyum sülfattan geçirilerek suyundan kurtarılır. Hidrojen akış hızı 50 ml/dak.19 ± 0. Şekil 20 (a ve b) de testosteron ve epitestostoronun kromatogramları (standart ve idrardan izole edilen) görülmektedir. Eter fazı uçurulduktan sonra. 1989) 181 5. (Donike.05 ±ıg kadar inileilir (Süzen. N. E 1. Standart / iç standart pik yüksekliğine karşı konsantrasyon alınarak kalbirasyon grafiği çizilir.2 u. Bu oran 6 ve üstünde olduğunda ise sporcu dopingli kabul edilmektedir.67 ug/ml ve 1. enjeksiyon giriş sıcaklığı 280 °C.96 ± 0.07 ng/ml ve T/E oranı 2.33 ± 0. S. GLK de sabit faz olarak %3 SE-30 (Chromosorb WHP 80-100 misli üzerinde) ve FİD detektör kullanılır. Duyarlık 0. M. Normal erkeklerde ise T.Soğuduktan sonra 3 kez eterle ekstrakte edilir. S..ıg/ml netil testosterom (iç satandart) ilave edilerek 5 |^l gaz kromatografa enjekte edilir.62 değerleri elde edilmiştir. Sonuç Testosteron ve epitestosteronun.g/ml. Süzen.. taşıyıcı gaz (azot) akış hızı 30 ml/dk. Kalibrasyon : Stok testosteron asetat ve epitestosteron asetat (1 mg/ml).94 ± 87 (. detektör sıcaklığı 300 °C. . kimyasal ve biyolojik savaş maddelerine "pestisitler" denir.51 ±0.32 bulunmuştur. Vural.62 ± 0. ayrıca yöntem enzim hidroliz yöntemine göre daha ekonomiktir. idrarda asit hidroliz yöntemi -İTK. kalibrasyon grafiğinden hesaplanır.25 ± 48 M-g/ml ve T/E oranı ise4. mikroorganizmaları yok etmek için kullanılan fiziksel. standart çözeltilerinden kloroformla seyreltilerek 10-100 |ag/ml arasında 5 seri çözelti hazırlanır.40 ± 0. PESTİSİTLER Besin maddelerinin üretimi. 1936.19 (J. normal kadınlarda idrarda testosteron (T) 0.tg/ml. 1.. kombinasyonunu takiben GLK ile tayini. E ve T/E için sırası ile 2.g dir. besinleri yok eden ve zarar veren haşereleri. yöntemin sağlık açısından sakınca oluşturmaktadır.59 |j. 1988) Yaptığımız bir araştırmada. asit hidrolizde olduğu gibi.

Fazların ayrılması için 5 dakika bekletilir ve üst faz ayrılır. kez 5 mi petrol eteri ile tekrarlanır. dieldrin ve endrin (akut letal dozları yetişkinlerde 5 g).. Yıkanmış ekstrakt. N.. Vural. Organik klorlu pestisitler Kloıiulıidrokarbon yapısındaki (organoklorlu) pestisitler yapılarında klor bulunan aromatik veya alifatik bileşiklerdir. 5. 1996'ya bakınız). İTK ile kalitatif analizleri Bu yöntem aldrin.1. aldrin gibi insektisitlerin çevrede kalıcı ve karsinojenik etkili olmaları nedeni ile kullanımları kısıtlanmış ve daha sonraiarı da yasaklanmıştır. Burada çevrede kalıcılıkları nedeni ile kronik toksisite açısından da önem taşıyan klorlu hidrokarbon yapısındaki pestisitlerle.0 g) ye göre daha çok toksiktirler. akut ve ölümle sonuçlanan zehirlenme olaylarına ülkemizde sıklıkla rastanmaktadır (Vural. çeşitli nedenlerle kronik. mesleki maruziyet dışında. Pestisitlerin analitik ve adli toksikoloji açısından analizleri önem taşır. Standard madde karışımından (metil alkol içinde hepsini 1 g/l konsantrasyonda içeren karışım) 20 jllI 2. Ekstraksiyon 2.1 tatbik edilir. Teknik : 10 mi numune. 5 mi petrol eteri (kaynama noktası 40-60°C fraksiyonu) ile 5 dakika karıştırılarak ekstrakte edilir. 5 g sodyum sülfat üzerinde kurutulur ve basınçlı hava veya azot akımında kuruluğa kadar uçurulur. Çözücü ile numuneden ekstrakte edildikten sonra İTK ile kalitatif analizleri yapılabilen bu maddeler için basit ve güvenilir yöntemler yoktur. Silikagel G ile kaplanmış kromatografi plağının (5x20 cm boyutunda ve 20 [im partikül büyüklüğünde) ilk kolonuna 20 ja. Ancak kalıcılıkları nedeni ile halen canlıların adipoz dokusunda ve insanlarda anne sütünde bulundukları gösterilmiştir (Fazla bilgi.için. heptaklor ve dokofan için kullanılır. 1996). Ayrılan petrol eteri fazları birleştirilir ve sırası ile 5 mi saf su. kolona uygulanır. İlk sentezi yapılan klorlu hidrokarbon yapısında olan DDT ve klorlu siklodien yapısındaki dieldrin. .Pestisitlerle. Numune olarak mide muhtevası ve olay yerinden elde edilen kalıntılara uygulanabilir. Aldrin. dieldrin. akut toksisite açısından önem taşıyan organik fosforlu insektisitlerin rutin toksikolojik analizleri açıklanmıştır. İTK'ya uygulama : Ekstrakt 100 (il metil alkol içinde çözülür. DDT (letal doz 3. 182 Ancak GLK ve GK-MS kombinasyonları ile kendilerinin ve metabolitlerinin kesin analizleri yapılabilir.N. 5 mi sodyum hidroksit (20 g/l) ve 5 mi saf su ile yıkanır.

musküler tremor ve konvülziyonlar. arkadan yavaşça 2-amino. dikofan 26. ekstremitelerde zayıflık ve uyuşukluk. semptomatik ve destekleyici tedavi uygulanır. solunum depresyonu görülür.5 mg/1 ile 10 mg/l arasında değişir. Bu teknikle yaklaşık hRf Rf değerleri : lindan 0. nitrik asit ile seyreltilmiş gümüş nitrat çözeltisi [0. Bazıları herbisit olarak da kullanılır ve insanlarda toksiteleri oldukça düşüktür.İ mol/l) püskürtülür. uyarılma. Organik fosforlu indetisitleri çok geniş bir grup olup.1 mol/1 gümüşnitrat çözeltisi. Klinik değerlendirme Organioklorlu pestisitler. 1995) Yöntemin duyarlığı organik klorlu pestisitin yapısına bağlı olarak 2.etanol (etanolamin) püskürtülür. Zehirlemenin tedavisinde. başlıca MSS'ni etkilerler. Akut zehirlenmede kusma. siklohekzanla doyurulmuş tankta develope (10 cm. . Organik fosforlu insektisitlerin batıcı (sarımsak) kokuları. Organik fosforlu insektisitler. geniş bir grubu oluşturmaktadırlar. Kromatogramların belirtilmesi için potasyum permanganat çözeltisi (0. diyare. asit ortamda da dayanıklı değillerdir. Dieldrin ve endrin bu koşullarda detekte edilemezler. (Flanagan R. İdentifi-kasyon standart kromatogram ile karşılaştırılarak yapılır. S. konsantre nitrik asit ile (10:1) oranında seyreltilir] püskürtülür ve 15 dakika UV (254 nm) altında bekletilir. R . 100°C de etüvde 20 dakika bekletilir. diagnozda yararlı olabilir.Kromatogram. yükselinceye kadar) edilir ve kuruluğa kadar uçurulur. diazinon ve malation gibi) 184 bazik ortamda hidroliz olurlar.9. heptaklor 34 ve aldrin 41 elde edilir. 183 Soğutma için bekletildikten sonra. Çoğu insektisit olarak kullanılır. Önemli bir kısmı (azinfos metil. ve ark. temel yapıları ve bazı örnekler aşağıda verilmiştir.J. Zehirlenme belirtileri muskarinik.2. nikotinik ve merkezi sinir sisteminin aşırı stimülasyonu şeklindedir. Sonuç : Klorlu hidrokarbonlar kahverengi/siyah lekeler verir. Başlıca toksik etkileri asetilkolin esteraz inhibisyonuna davanır. Organik fosforlu pestisitler Organik fosforlu pestisitler. Bu nedenle analiz sırasında mide muhtevası ve olay yerinden elde edilen örneklerin pH sini analizden önce 7 ye ayarlamak gerekir. genelde sıcak kanlılara ve insanlara toksiktirler ve çeşitli nedenlerle sıklıkla akut zehirlenmelere ve ölüme neden olmaktadırlar.

destekleyici deney olarak plazma asetilkolinesteraz aktivitesi (AChE) tayin edilir. metaboliti p-nitrofenol analizi de yapılır. Teknik : 10 mi örnek alınır ve gerekiyorsa pH. Organik fosforlu insektisitlerin İTK ile kalitatif (nitel) analizleri i) Yöntem mide muhtevası ve olay yerinden elde edilen kalıntılara uygulanabilir. idrar ve ölüm halinde vücut dokularında) organik fosforlu insektisitler ve metabolitleri aranır. 2) Bazı dimetil ve dietil organik fosfor yapısında olan organik fosforlu insektisitlere maruz kalmanın araştırılmasında alkil fosfat metabolitlerinin tayini yapılabilir. idrarda düşük konsantrasyonda oldukları için gerek izolasyon ve gerekse identifikasyon ve analizleri dikkat ister (Besbelli. Fazların ayrılması için 5 dakika bekletilir. Ancak dialkil fosfatlar. Yöntemin prensibi.. zehirlenme şiddeti hakkında bilgi verir. . N. methidation. Dialkilfosfat metabolitleri düşük maruziyetlerde de iyi bir indikatördür. 185 3) Organik fosforlu insektisitler kolinesteraz inhibitörüdürler. Örneğin: Fosf'amidon. Aktivitedeki düşme oranı. 1993). dimetilfosfat ve paration ile dietilfosfat: disulfotan ve forat ile dietiltiyofosfat metabolitleri oluşur. Standart olarak çeşitli organik fosfat esterleri (metadon. Örneğin parationla zehirlenmede. diklorvos. Üst faz ayrılır ve ikinci kez 5 mi metil tersiyer bütileterle ekstraksiyon tekrarlanır. dioksation ve klorprifos gibi) metil alkolde (1 g/l) konsantrasyonda karışım halinde hazırlanır.O—-P—S b—p—Q Fosforoditioat R || \ II O----P----S ı\ J* Fosforotiolat Fosforotioat B° \ II 1 Fosfat Zehirlenmenin toksikolojik açıdan tanısında : 1) Vücut sıvılarında (kan. 5 mi metil tersiyer-bütileter ile 5 dakika karıştırıcı kullanarak ekstrakte edilir. organik fosfat esterlerinin 4-(p-nitrobenzil) piridin (asetonda 20 g/l) ve aseton: tetra etilenpentamin (9:1) kombine reaktifleri ile mor lekeler vermesine dayanır. katı sodyum bikarbonatla 7 ye ayarlanır. Bu nedenle zehirlenmelerde.

186 Tabakaya 4-(p-nitrobenzil) piridin çözeltisi (asetonda. Uygulama : Mide içeriği veya olay yeri kalıntısından izolasyon daha önceki İTK tekniğinde olduğu gibi yapılır.Ekstraktlar birleştirilir. Renk reaktifi : a) %1 AgNOj (3:1 oranında su/aseton karışımında). İcabında süzülerek belirli bir hacme (10 mi ye) tamamlanır. 10 mi asetonla sık sık çalkalanarak oda sıcaklığında ekstrakte edilir (Cam kapaklı bir erlen veya daha iyisi bir mezür içinde). Sonuç : Organik fosforlu insektisitler açık kahverengi zemin üzerinde mor lekeler verir. Yöntem mide içeriği veya olay yerinden elde edilen numunelere uygulanabildiği gibi insektisit formülasyonlarada uygulanabilir. İTK'ya Uygulama : Ekstrakta 100(il metil alkol ilave edilir ve 20^1 silikagel G ile (5x20 cm boyutunda. b) %0. yüksekliğe kadar develope edilir. İnsektisit formülasyonunda izolasyon işlemi ise aşağıda açıklanmıştır. Lekeler standartlarla karşılaştırılır ve Rf değerleri hesaplanır. klorprifos ile : 0. Kromatogram (siklohekzan/aseton/kloroform: 70/25/5) karışımında 10 cm.5 bromofenol çözeltisi (asetonda) kullanılırken 100 mi (a) çözeltisi.m ortalama tanecik büyüklüğünde) kaplanmış levhaya uygulanır. 187 Numunenin İTK'va tatbiki : Önceden hazırlanmış 0. 10 mi (b) çözeltisi ile karıştırılır.58 Rf değerleri elde edilir. Şartlar uygunsa bir gece bekletmek yerindedir. 20 g/l oranında) püskürtülür ve 110°C da 30 dakika bekletilir.04 mi numune (kantitatif tayinde miktar önemli) çapları 5 mm yi geçmeyecek şekilde damlatılır.42 . İTK' da bu yöntemle dimetoat ile : 0. Basınçlı hava veya azot akımında kuruluğa kadar uçurulur.11 . Formülasyonlardan organik fosforların izolasyonu : Emülsiyon veya toz halindeki numuneden 200 mg alınır. 20 u. ii) İTK ile kalitatif analizde diğer bir renk reaktif olarak (gümüş nitrat -bromfenol) karışımı kullanılabilir: Olanaklar açısından daha pratik olan bu yöntem aşağıda açıklanmıştır. İkinci kolona da 10|_tl standart karışım uygulanır. . Devolopman çözeltisi : (Benzen/aseton): (80/20) oranında Adsorban : AI2O3 (20x20 cm levha üzerinde) Standardlar : Daha önce açıklandığı şekilde hazırlanır. malation ile : 0.54 . Oda ısısında kurutulur. faz ayıran filtre kağıdından temiz bir tüpe süzülür. bromofos ile : 0. (Örneğin. Soğutulduktan sonra aseton /tetraetilenpentamin (9/1 oranında) karışımı püskürtülür. Tanktan çıkartıldıktan sonra kurutulur.

Adsorban tabaka, daha önceden developman sistemini içeren ve çözücü atmosferi ile doymuş tanka yerleştirilerek genellikle çözücü yüksekliği başlangıçtan 10-12 cm yükselinceye kadar bekletilir. Developman zamanı ve oda sıcaklığı kaydedilir. Tanktan çıkarılan adsorban tabaka, oda sıcaklığında kurutulur. Kromatogramların belirli hale getirilmesi : Reaktif karışımı adsorban tabakaya püskürtülür ve levha 50-60°C de 10 dakika kurutulur. Mavi zemin üzerine, tiyoorganik fosforlu insektisitler, viyole renk tonları verir. Bu rengin belirgin hale gelmesi için, %1 lik sitrik asit püskürtülerek veya levha brom buharına tutularak mavi olan zemin rengi giderilir. Çok hafif renkli olan lekeler ise 5-10 dakika U.V. de bekletildiğinde belirgin hale gelirler. Kromatogramların Rf değerleri saptanarak standartlarla karşılaştırılır. Böylece organik fosforlu insektisitlerin indentifıkasyonu yapılır. Genel olarak organik fosforlu insektisitler (bromfenol mavisi+gümüş nitrat ile) mavi (rogor); viyole (gusathion); mavi viyole (paration ve diazinon) renkleri verirler. Asetilkolin esteraz aktivitesinin tayini Organik fosfat ester ve karbamade yapısındaki insektisitler asetilkolin esteraz enzimini inhıbe ederek serinin iletimini bozarlar. Kolin esteraz başlangıç olarak karaciğerde oluşur, ancak plazmada da bulunur. Plasma kolinesteraz inhibisyonunun fizyolojik olarak önemli düşünülmez. Kolinesteraz ve asetilkolin esteraz farklı enzimlerdir. Plazma kolinesteraz hemen hemen tamamen inhibe olabilirken, eritrositlerdeki asetilkolin esterazın halen %50 si aktivitesini koruyabilir. Bu durum 188 maddelerin relatif inhibisyonuna, giriş yollarına, maruziyet derecesine bağlıdır. Pratikte plazma kolinesteraz aktivitesinin tayini organik fosforlu insektisitler veya karbamatlara maruziyetinin belirlenmesi için uygun bir indikatördür. Aktivitenin normal olması, bu maddelere maruziyetin olmadığını gösterir. Aktivitenin düşük bulunması halinde, toksik madde ve /veya metabolitinin biyolojik sıvılarda bulunması ile zehirlenme olayı ve nedeni desteklenmiş olur. Hem eritrosit ve hem de plazma ChE düzeyinin düşük olması, organik fosfat veya karbamat grubu pestisitlerle zehirlenme olasılığını güçlendirir. Kolinesteraz aktivitesinin tayininde kullanılan 1) yarı kantitatif basit bir yöntem 2) daha duyarlı olan diğer bir yöntem aşağıda açıklanmıştır. 1) Asetil kolinesteraz inhibisyonunun yarı kantitatif değerlendirmesi Yöntemin prensibi, substrat olarak kullanılan asetiltiyokolinin, AChE tarafından asetil ve tiyokoline hidroliz olması; oluşan tiyokolinin 5,5'-ditiyobis (2-nitrobenzoik asit) ile sarı renkli kompleks vermesine dayanır. Oluşan sarı rengin şiddeti pralidoksim (organik fosfat esterlerinin inhibisyonunda reaktivatör içeren numune ile karşılaştırılarak yorumlanır.

Yöntem serum veya plazmaya uygulanır. Reaktifler : Dithiobisbenzoat reaktifi : 5,5'-nitrobenzoik asit (DTNB), 0,2 g/l konsantrasyonunda sodyum dihidrojen ortofosfat tamponu (0.1 mi, pH 7.4) içinde hazırlanır. Asetiltiyokolin iyodür çözeltisi: Suda 5 g/l konsantrasyonda hazırlanır. Pralidoksim klorür çözeltisi: Suda 200 g/l konsantrasyonda hazırlanır. 189 Kör (veya kontrol) olarak kullanılacak plazma veya serum maruz kalmamış kişilerden sağlanır. Uygulamada : 3 tane 10 mi lik tüplerin herbirine 2.0 mi DTNB reaktifl ve 1.0 mi asetiltiyokolin iyodür çözeltisi konur. Birinci tüpe 20 \x\ kontrol plazma, ikinci tüpe ise 20 (al numune plazma konur. Üçüncü tüpe ise 20 jul pralidoksim çözeltisi ve 20^1 numune plazma ilave edilir. Her üç tüp te vorteksle karıştırılır ve oda sıcaklığında 2 dakika bekletilir. Sonuç : a) Kontrol tüpte oluşan sarı renk, test tüpüne göre (2. Tüp) daha koyu ise, asetilkolin esteraz inhibitörü bu maddenin varlığını gösterir. İlaveten pralidoksim içeren tüpteki karışımın (3.tüp) rengi, kontrol tüpü ile aynı ise, o zaman organik fosfat esteri ile ilgili bir AChE inhibitörü vardır. Bunun diğer deneylerle desteklenmesi gerekir. (Organik fosfat esteri pestisit grubu veya metabolit analizi ile). 2) AChE aktivitesi tayini Yukarıda AChE'ın nitel analizi için uygulanan yöntem kantitatif amaçla da kullanılabilir. İlk kez Ellman tarafından uygulanmıştır. (Ellman,G., 1959; WH0, 1987) Reaktifler : DTNB tampon çözeltisi : 100 mg DTNB; 4.472 g disodyum hidrojen fosfat (Na2HPO4) ve 250 g potasyum dihidrojen fosfat (KH2PO4), 800 mi distile suda çözülür. 4.5 g sodyum klorür ilave edilir ve distile su ile 1 litreye tamamlanır, pH kontrol edilip, 7.6'ya ayarlanır. (Seyrettik HC1 veya NaOH ile). Bu çözelti buzdolabında en fazla 1 hafta dayanır. 190 Substrat olarak propiyoniItiyokolin kullanılır: 150 mg madde 80 mi su içinde çözülür, distile su ile 100 mi ye tamamlanır. Bu çözelti günlük hazırlanır. AChE inhibitörü olarak eserin salisilat (fizostigmin salisilat) kullanılır. 50 mg madde 40 mi suda çözülür, distile su ile 100 mi ye tamamlanır. Çözelti baz dolabında en fazla 2 hafta dayanır.

Teknik : Yöntem tam kan, eritrosit veya plazmaya uygulanabilir. Kan örnekleri heparinize tüplere alınır. Yöntem postmortem kana da uygulanabilir. Heparinli kan örnekleri +4°C de saklanır. Uygulamada 20 \ı\ kana 20 mi DTNB tampon çözeltisi ilave edilir. Seyreltilmiş kan örneğinden üç tüpe 4'er mi konur. (1. Tüp kör kan deneyi için: 2. Tüp kan numunesi, geriye kalan seyreltilmiş kan, 3. Tüp 3000 rpm de 5 dakika santifüj edilir. Süpernatanttan, 4'er mi 2 ayrı tüpe konur. (3. Tüp plazma kör; 4. Tüp plazma numunesi). Kör deney olarak ayrılan (1. ve 3. tüplere) kan ve plazmaya 50 jul eserin salisilat çözeltisi (ChE inhibitörü) ilave edilerek, vortekste karıştırılır. Bütün tüpler (kör ve numune içeren tüpler), 5 dakika 30°C de su banyosunda inkübasyon için bekletilir. Hepsine substrat olarak 1 mi propiyonil tiyokolin ilave edilir. Tekrar 30°C de 10 dakika inkübasyon için bekletilir. İnkübasyondan sonra, numune plazma ve kanı içeren tüpler 50 (0.1 eserin salisilat çözeltisi ilave edilir. 1 ve 2 nolu tüpler (kanlar) 3000 rpm de 5 dakika santifüj edilir. Oluşan sarı renkli çözeltilerin absorbansları (her 4 tüpteki çözeltiler), distile suya karşı, 405 nm de okunur. 191 Kalibrasyon Sistein hidroklorür standart olarak kullanılır. 63.05 mg sistein hidroklorür 900 mi distile suda çözülür. Distile su ile 1000 mi ye tamamlanır (0.4 m mol I). Çözelti kullanılacağı zaman hazırlanmalıdır. Kalibrasyon eğrisinin çizilmesi için 0; 0.20; 0.40; 0.60; 0.80 ve 1.0 mi sistein standart çözeltilerine, 4 mi DTNB tampon çözeltisi ile siyreltilir. Distile su ile 5 mi ye tamamlanır. Oluşan renklerin absorbansı, (1 mi distile suya 4 mi DTNB çözeltisinin ilavesi) ile hazırlanan köre karşı 405 nm de okunur. Absorbansa karşı, sistein konsantrasyonu işaretlenerek doğru çizilir. Hesaplama : Kolinesteraz aktivitesi tayini için aşağıdaki formül kullanılır. A (T-B) C (S) x T.V

ChE (aktivitesi) =---------------x------------------IU/ml A (S) t x SV

A (T-B) : Tam kan veya plazmanın absorbansından tam kan (kör) veya plazma (kör)ün absorbansının çıkartılması ile elde edilen absorbans (An - Ak) A(S): En yüksek konsantrasyondaki standart çözeltinin (genellikle 0.40 u mol/ml sistein) absorbansı (As)

: Toplam hacim (5 mi) S.maruziyet sonrası AChE -xlOO formülü ile Maruziyet öncesi AChE hesaplanabilir.: Örnek hacmi (absorbansı okunan 20 jj. mol substrat/dakika Teknik kısımda anlatılan koşullarda çalışıldığında değerler yerine konulursa. Ölüm olaylarında..1 : 5 = 0. Organik fosfat esterlerin maruziyette AChE inhibisyon % si daha uygun bir kriterdir.x-----------.5-3. Plazma : 1.004 A (S) An-Ak ChE (IU/ml) =-----------.5 IU/ml. postmortem kanda kolinesteraz aktivitesi tayini.004 mi) t: Reaksiyon zamanı (10 dakika) IU/ml: Uluslararası ünite birimi (a. AChE düzeyindeki düşme % si (inhibisyon %): Maruziyet öncesi AChE .08 n mol/ml sistein) T. M.x lOIU/ml A (S) 10x0. ölüm nedeni hakkında bir bilgi verebilir. Sonucun yorumu Organik fosforlu insektiflere maruz kalmamış (normal) kişilerin kolinesteraz değerleri: Tam kan : 4. % 90-100 inhibisyonu ise şiddetli zehirlenme olarak kabul edilmektedir (Maroni.V. Eritrosit: 2.1 IU/ml arasındadır. 192 A (T-B) 0. % 60-90 inhibisyonu orta.x 10 şeklinde formüle edilebilir. As Eritrosit kolinesteraz aktivitesi : (Tüm kan kolinesteraz aktivitesi-plazma kolinesteraz aktivitesi) eşitiği ile hesaplanır.5-7.V.= --------------.C(S) : Standart çözeltinin en küçük konsantrasyonu (genellikle 0. .6-4.08 x 5 A (T-B) ChE aktivitesi =-----------.0 IU/ml. 1986). Kolinesteraz düzeyinin % 50-60 inhibisyonu hafif . Bu amaçla kişilerde maruziyet öncesi ve sonrası AChE aktivitesi ölçülür.

Bu nedenle biyolojik materyalde metalik zehirlerin analizi ile ilgili yöntemlerde paralel olarak gelişmiştir. kadmiyum. anodik stripping voltametresi : ASV. Kurşun ve anorganik kurşun bileşikleri (kurşun nitrat. gibi) boya akümlatör.Yaptığımız bir araştırmada. porselen.. civa. ICP pahalı bir tekniktir. Kurşun Kurşun ağır bir metal olup. nikel gibi). Bu bölümde Reinsch deneyi. R. polarografi. akut ve kazaen zehirlenmelerden çok mesleki ve çevresel maruziyet nedeni ile önem kazanmıştır (Kurşun. R. N. Reinsch deneyi Bakırdan daha soy elementlerin biyolojik materyalde aranmaları için kullanılan bu test ve destekleyici deneyler kitabın genel bölümünde açıklanmıştır. vulkanize kauçuk. çeşitli nedenlerle ölen kişilerin (postmortem) kanlarında AChE aktivitesi tayin edilmiştir. B. Arsenik zehirlenmesinin Orfıla tarafından biyolojik materyalde (saçta) Marsch deneyi ile aranması adli ve analitik toksikolojinin başlangıcı olmuştur. nötron aktivasyon: NAA) eser miktarda metallerin çevrede ve biyolojik materyalde duyarlı ve spesifik analizleri mümkün olmaktadır.1987). Zamanımızda metal zehirlenmeleri. 6. alaşım yapımı ve endüstirisinde kullanılır. iatrogenik zehirlenmelerin araştırmalarında atomik absorbsiyon spektrofotometresi (AAS) ve İndüktif Coupled Plasma Spektrofotometresi (ECP) en çok tercih edilen yöntemlerdir. sb. Ancak en fazla düşme organik fosforlu insektisitlerle zehirlenmede gövrülmüştür (Kaşifoğlu. Ayrıca aynı örnekle multielementlerin kantitatif analizi hızlı olarak yapılabilmektedir. Çünkü her iki teknikle de hemen bütün elementlerin analizi yüksek duyarlıkla olarak yapılabilmektedir. Se ve Te) biyolojik materyalde doğrudan aranmalarında uygulanan Reinsch testi klasik bir yöntem olup. krom. Akut zehirlenme. iyi sonuç veren bir teknik olan AAS rutin olarak kullanılan bir yöntemdir (Fazla bilgi için: Borriella. Geliştirilen yeni tekniklerle (atomik emisyon ve absorbsiyon spektrofotometresi : AES ve AAS . Organik kurşun . lehim.2.. Bu nedenle toksikolojik analizlerde yeterli duyarlıkta. ve Gagliono Candela. 194 6. Bu bulgulara göre solunum yetmezliğinden kalp hastalığından. mesleki maruziyet. Bazı metallerin (As. 193 6. kurşun karbonat.1. METALİK ZEHİRLER Metallerle zehirlenmelere çok eski yıllardan beri rastlanmaktadır. endüstri ve çevre açısından önemli olan kurşunun toksikolojik analizi açıklanacaktır.. seramik. rutin toksikoloji labratuvarlarda halen kullanılması gereken bir deneydir. CO zehirlenmelerinden ölen kişilerde AChE aktivitesi düşük bulunmuştur. 1995). Hg. anorganik ve organik bileşikleri vardır. insektisit.

0. 2. Kurşunun mesleksel ve çevresel izlenmesinde kandakurşun. N. Metiliobütilketon (MIBK): su ile doyurularak kullanılır. Kalibrasyon eğrisinden hesaplanır. pH: 2-4 aralığında ekstrakte edilir. N : 1996 ve Duydu. Reaktifler: 1. 4.bileşiklerinden tetra etil kurşun (TEK) ve tetrametil kurşun (TMK) benzine geri tepmeyi önlemek için ilave edilir. Vural. Amonyum (veya sodyum) pirolidin ditiyokarbamat (SDDC): 2 g madde diyonize su ile 100 mi ye tamamlanır. Tümtürk. Triton X -100 (Alkil fenoksi politoksi etanol) : 5 mi Triton X-100. idrarda kurşun. idrarla porfirin atılımı ve delta aminolevülinik asit (d-ALA) tayinleri yapılır. 1998.. N. N. 3. Y. kurşun sodyum pirolidin ditiyokarbamatla komplekse alınır ve oluşan kompleks su ile doyurulmuş metilisobütilketonla (MIBK). Alkil kurşun bileşiklerini (TEK. Kalibrasyon grafiğinden konsantrasyon hesaplanır.N) Teknik : 5 mi heparinize kan örneğine 1 mi Triton-X-100 ilave ederek hemoliz edilir.. Hemolizi hızlandırmak için vorteksle karıştırılır ve 10 dakika bekletilir.. TMK gibi) toksisitesi ve çevre kirliliği nedeni ile kullanımları yasaklanmış veya sınırlanmış olmasına karşın halen bir çok ülkelerde önemini korumaktadır (Fazla bilgi için Vural. Yöntemin prensibi. Duydu. (Daha ilerde açıklanmıştır). Her çözelti ilavesinden sonra vorteksle karıştırılır. alevli yöntemde duyarlığı arttırmak için yarıktı kuvars tüpü uygulaması veya grafit fırın (alevsiz yöntem) yöntemi kullanılabilir (Vural. 195 1) Alevli AAS yöntemi ile kanda kurşun tayini Kanda kurşun tayini için. 1983. Üstte ayrılan organik fazın absorbansı 217 nm de atomik absorbsiyon spektrofotometresinde okunur. karıştırılır. Kanda ve idrarda AAS ile kurşun tayini Biyolojik materyalde AAS ile kurşun tayininde değişik yöntemler uygulanabilir. 1997'ye bakın). Labratuvarımızda bu amaçla kullanılmış yöntemler aşağıda açıklanmıştır. 1998).25 mi 1 N asetik asit ilave edilir. Güvendik. 1 mi amonyum pirolidin ditiyokarbamat çözeltisi. noniyonize su ile 100 mi ye tamamlanır. Organik fazın 217 nm de absorbansı MIBK (kör) e karşı okunur. 5 mi suda doyurulmuş MIBK ilave edilerek. Y: Vural. kan örnekleri kurşun içermeyen heparinize tüplere alınır. G. Doğrudan alevli AAS.. 5 dakika 2000 devir/dak santirifüj edilir. N. Asetik asit (l. 2) Atomik absorbsiyon Spektrofotometresinde yarıklı kuvars tüp uygulaması .

1998). Böylece 5 mi kan ile çalışıldığında 0. 3) AAS .159 g Pb (NO. STAT) uygun bir düzenekle alevin üzerine yerleştirilir ve alevin yarıklı kuars tüpün yarıkları arasında geçmesi sağlanır. . Kalibrasyon : Stok kurşun çözeltisinin seyreltilmesi ile standart karışım seri çözeltileri hazırlanır. Standart kurşun çözeltisi (10 |ug/ml). Daha önce açıklanan MIBK ile selasyon oluşturduktan sonra ekstraksiyonla kurşun tayinine göre duyarlık 2. açıklandığı şekilde %l lik lantanyum klorürle kaplanır.4 mi ve 0. dalga boyu 217 nm. 20. 0. Okunan absoıbans.Alevli atomik abrosbsiyon spektrofotometresinde (FAAS) yarıklı kuvars tüp . kan örneğine uygulanan işleme tabi tutulur. 80 ve 100 p.2 mi.g/100 mi konsantrasyonda karışıma karşılık gelecek standart çözeltiler hazırlanmış olur.1 mi.5 kez arttırılabilir (Duydu. Bu yöntemin prensibi. Absorbansa karşı konsantrasyonlar işaretlenerek kalibrasyon grafiği hazırlanır. Bu çözelti 1 mg/ml kurşun içerir.atom yakalama tekniği uygulanarak aletin duyarlığı arttırılır. ve ark.. 1 mi stok çözeltisinin deiyonize su ile seyreltilmiş %1 lik nitrik asitle 100 mi ye seyreltilerek hazırlanır. deiyonize su ile %1 oranında (hacim/hacim) seyreltilmiş sulfirik asitde çözülerek 100 mi ye tamamlanır. 60.yarıldı kuvars tüp kullanarak kanda kurşun tayini Alevli atomik absorbsiyon spektrofotometresinin (FAAS) duyarlığı. 0.5 mi alınarak deiyonize su ile 5 mi ye tamamlanır. Kuars tüpün ışık yolunu kapatmaması için yatay ve dikey ayarlar yapılır. Aletin sıfır ayarı MIBK'e karşı yapılır. 40. yarık (slit) genişliği : 1 nm. Stok kurşun çözeltisi 0. Yarıklı kuars tüpün kaplanması: Bu amaçla % l'lik lantanyum klorür çözeltisi yarıklı kuars tüp üzerine FAAS çalışır durumdayken püskürtülür. 197 Bu standart çözeltilere. Organik fazın absorbansı okunur. Çözeltiden 0. Bu şekilde 20 dakika tüpün alt kısmı. yarıklı kuarz tüp-atom yakalama tekniği kullanarak arttırılabilir. yakut asetilen-hava karışımı. Teknik : Yarıklı kuarz tüp (hazır olarak sağlanır). Kullanılan atomik absorbsiyon spektrofotometresinin koşullan : Lamba akımı : 5 mA.3 mi. 0. 10 dakikada tüpün üst kısmı kaplanır. Bu 196 amaçla kullanlan yarıklı kuarz tüp (Slotted Tube Atom Trap. Bu kaplama sayesinde tüp ısıya daha dayanıklı hale getirilmiş olur. Y. analizi yapılan ve atomize edilen metal atomlarının ışık yolu üzerinde yarklı kuarz tüp kullanımı ile daha yoğun ve daha uzun süre kalmasına dayanmaktadır. 0.-*)?. Cihazın sıfır ayarı suda doyurulmuş MIBK ile yapılır. günlük hazırlanan kalibrasyon eğrisinden değerlendirilir.

Total kurşun atılımı ise genel kurşun maruziyetinin bir ölçüsü olarak kullanılır. dietil kurşun gibi) şeklinde. anorganik ve organik kurşun olarak tayin edilebilir.Kanda kurşun tayini yapılırken. etil asetat ile ekstrakte . Y. Ve ark.g/ml lik standart kurşun çözeltileri hazırlanır. Uygulamada idrar ALA konsantrasyonunun tayini daha çok kullanılmaktadır. asit dijestiyon fırınının özel tüplerine konur ve 5 mi konsantre nitrik asit ilave edilir. Organik faz. çözelti bir ertene aktarılarak 1 mi 1 M dibazik amonyum sitrat ilave edilir. Kalibrasyon eğrisinden konsantrasyon hesaplanır. 4) İdrarda FAAS ve FAAS-STAT kambinasyonu ile kurşun tayini Bu yöntemin prensibi. önce 1 mi alınarak deiyonize su ile 100 mi ye tamamlanır (1 mg/100 mi). Seyreltik amonyak çözeltisi ile pH 7 ye aralanır. Pb maruziyetinde idrarda Ö-ALA tayini İdrarda 5-aminolevülinrik asit (ALA) artışının kurşun maruziyetinin tanısında kullanılabileceği (biyomarker) 196O'Iı yıllardan beri bilinmektedir. idrarda total kurşun tayini yöntemi uygulanır. stok kurşun çözeltisi 100 mg/100 mi. 199 İdrarda ALA tayininde prensip. Standart çözeltilerden 10 mi alınarak. Elde edilen absorbanslara karşı konsantrasyonlar işaretlenerek kalibrasyon eğrisi hazırlanır. İdrarda total kurşun (PbT) tayini : 10 mi idrar numunesi. Süre sonunda. 1998). ALA'nın etil asetoasetat ile kondensasyonu sonucu oluşan 2metil-3-karbetoksi-4-(3-piropiyonik asit) pirolun (kısaca ALA-priol).5 u. Not : Aynı yöntem. 2 mi %3 SDDC ilavesinden sonra 2 mi MIBK ile ekstrakte edilir. Organik fazın absorbansı su ile doyurulmuş MIBK 'a karşı 21 7 nm de okunur. bir kısmı da anorganik kurşun iyonu şeklinde atılır. Organik kurşun (tetra etil kurşun gibi) bileşiklerine maruziyette. doğrudan FAAS'de absorbansının ölçülmesidir. kurşunun bir kısmı organik kurşun metabolitleri (trietil kurşun. İdrarda kurşun total. organik kurşun bileşikleri ınarııziyetin bir ölçüsü olarak değerlendirilebilir (Duydu. Kandaki ALA ile idrardaki ALA konsantrasyonu arasında doğrusal bir ilişki olduğu gösterilmiştir. 130°C da 90 dakika bekletilir. daha önce açıklanan MIBK'la olan şelasyon-ekstraksiyön işlemi uygulanır.g/ml ve 7 u. yarıklı kuarz tüpü içeren FAAS cihazına çalışırken püskürtülür ve 217 nm de absorbans okunur. yarıkıl kuarz sistemini içeren FAAS ile de duyarlığın arttırılması için kullanılabilir. Bu nedenle idrarda organik kurşun (PbO) ve anorganik (inorganik) kurşun (Pbl) atılmının 198 ayrı ayrı tayini ve oranları (PbO/Pbl). Kalibrasyon eğrisi için. Bu çözelti uygun şekilde seyreltilerek 0. idrardaki kurşunun sodyum dietilditiyokarbam (SDDC) ile selasyon oluşturması ve MIBK fazına alınarak.

Her iki tüpe de 2 mi Ehrlich reaktifi ilave edildikten sonra 10 dk. Ayrıca kurşun maruziyetinde eritrositlerde porfirinlerin de düzeyi artar. B 200 tüpünden elde edilen absorbans A tüpünden elde edilen absorbans dan çıkarılır ve elde edilen absorbans değerine karşılık gelen ALA konsantrasyonu standart eğriden hesaplanır. Glasiyal asetik asit ile 100 mi ye tamamlanır. 1) İdrarda uroprofinin tayini : Yöntemin prensibi. Ehrlich reaktifi : 30 mi glasial asetik asit üzerine 1 g p-dimetilaminobenzaldehit ve 5 mi %60 perklorik asit ilave edilir.edilmesi ve Erhlich reaktifi ile verdiği viyole rengin absorbansının 553 nm de ölçülmesine dayanır. İdrardaki ALA konsantrasyonunu tayin etmek için etil asetoasetat ilave edilen (A) ve ilave edilmeyen (B) tüplerinin absorbansları ayrı ayrı ölçülür.6. idrar örneğine disodyumhidrojen fosfat (Na2HPO4) ve kalsiyum klorür (CaCl2) ilavesiyle çöken porfirinlerden.0. Porfirinler arasında en çok uroporfinin ve koproporfinin atılımı araştırılır.6. 1. 0. Asetat tamponu (pH: 4. Tüpler soğutulduktan sonra her ikisine de 3'er mi etil asetat ilave edilir ve elde çalkalanarak ALA-pirol ekstrakte edilir.7 mi glasial (konsantre) asetik asit ve 13. hem metabolizmasında oluşan porfirinlerin atılımının hızlandığı yıllardan beri bilinmektedir. Bu porfirinlerin çoğu protoporfirin şeklindedir. numunelerde ALA tayininde açıklanan işlemler aynen uygulanır ve 553 nm de okunan absorbanslara karşı konsantrasyonlar belirlenerek kalibrasyon eğrisi hazırlanır. Böylece 0. Kurşun maruziyetinde porfirinlerin tayini Kurşun maruziyetinde. Kullanılan reaktifler : Stok ALA çözeltisi : 50 mg/100 mi (suda) konsantrasyonda hazırlanır. 5 ve 6 mi stok çözeltiden alınarak su ile 100 mi ye seyreltilir. uroporfirinler kalsiyum fosfat üzerinde absorbe olur. Teknik : Kapaklı 2 ayrı tüpe l'er mi idrar ve l'er mi asetat tamponu (pH: 4.2. Bu çözelti +4°C de en az 2 ay dayanıklıdır. 1.5. 3000 rpm'de santrifüj edildikten sonra üst fazda kalan etil asetat dan 2'şer mi alınıp ayrı tüplere aktarılır.3. . 5. Kalibrasyon doğrusu : Daha önce hazırlanmış olan standart ALA çözeltilerine.5 ve 3 mg/100 mi konsantrasyonlarda standart çözeltiler hazırlanmış olur. Eritrositlerdeki protoporfirinin artışı kurşun zehirlenmesinin tanısında biyolojik indeks olarak kullanılır. 2.2 mi etil asetoasetat ilave edildikten sonra her iki tüp vorteksle karıştırılır (etil asetoasetat ilave edilen tüp blank olarak kullanılır). bekletilir. beklenir ve 553 nm de absorbansları okunur. Tüplerden birine 0.6): 70 mi su üstüne.6) ilave edilir. 3 dk. 3.6 g sodyum asetat trihidrat ilave edilerek çözülür. Tüplerin her ikisi de kaynayan su banyosunda 10 dk. Distile su ile 100 mi ye tamamlanır. 0. Standart ALA çözeltileri.

3.817 [2xA40ı .5 . Teknik : Bir ayırma hunisine 15 mi idrar örneği alınır.1 N NaOH ilave edilir. Çözeltinin pH sı 5-5. 2) İdrarda koproporfınin tayini Yöntemin prensibi: Asitlendirilmiş idrardan koproporfırinler eter ile ekstrakte edilir.1 NHCI ile ekstraksiyonu 5 kez tekrarlanır. 201 Üst faz atıldıktan sonra tüpe 2 mi 0. Sulu faz atılır.g)/ml ekstrakt x------) x . 380. Çökelek 10 mi 0. 1 mi 1 M asetik asit. 401 ve 430 nm de 0. Hg koproporfirin/ml ekstraktı = 0.0'e ayarlanır. 380. 30 mi eter ilave ederek. İdrarda koproporfırin konsantrasyonu aşağıdaki formülle hesaplanır.Çökelek hidroklorik asitte çözülür ve 380. Eter fazına / mi 0. konsantrasyon hesaplanır. 405 ve 430 nm de 0. Üst faz atılır. Tekrar vorteksle 10 dakika karıştırılarak santifüj edilir. numunenin pH si 2. Fazlar ayrıldıktan sonra.831 x [ 2 A405 (A380+ A43o) ] Burada : A absorbansı göstermektedir. eter fazına 10 mi su ilave ederek tekrar çalkalanır. Çözelti spektrofotometre küvetine aktarılarak. vorteksle karıştırma ve santrifüj işlemi tekrarlanır.1 N HC1 ilave edilerek çalkalanır. 1 cm lik spektrofotometre küvetine konarak. huninin ağzı kapalı olarak 2 dakika çalkalanır. Birleştirilen asit ekstraktları 5 dakika 2000 devir/dakikada santrifüj edilir. 2000 dak/devirle santrifüj edilir. sulu faz atılır.1 NHCl'e karşı absorbansları okunur. Eter fazının 1 mi 0. Eter fazı 0. Üst faz. Teknik : 5 mi idrar örneği deney tüpüne konarak. alt faz süzülür.5 N-HC1 içinde çözülür. 380. 15 mi lik santifüj tüpüne pH sı ayarlanmış idrar örneğinden 2 mi konur. Uroporfirin miktarı aşağıdaki formülle hesaplanır : u. 1 mi glasial asetik asit ilave ederek. 401 ve 430 nm de absorbanslar spektrofotometrede okunur.5 N-HCl'e karşı absorbansları spektrofotometrede okunur.g uroporfırin/ml = 0. Sonuçlar kreatinin'e göre düzeltilir. Kalıntıya 2 mi su ilave ederek. Eter fazı temizleninceye kadar su ile yıkama (ekstraksiyon) işlemi bir kaç kez daha tekrarlanır. Üzerine 2 damla %5 lik Na2HPO4 ve 2 mi 1 N NaOH ilave edilir.5'e ayarlanmış olmalıdır. Vorteksle karıştırıldıktan sonra 30 dakika bekletilir 10 dakika santrifüj.karıştırıldıktan sonra 30 dakika bekletilir 10 dakika santifüj (2000 dak/devirle) edilir. 405 ve 430 nm de absorbansları okunarak. Üst faz atılır.(A^so + A430)] 202 5 Toplam koproporfirin ()J.g)= (koproporfirin (u.1 N HC1 ile ekstrakte edilerek. 4 mi 1 M sodyum asetat ilave edilir.

[Anabilim Dalımızda çevresel ve mesleki kurşun maruziyetinin araştırılması ile ilgili çalışmalar ve bulguları içeren literatürler kitabın sonunda verilmiştir].5 |j.75 nmol/1. 204 .g/l üstü ise tehlikeli.g/1 arasında ise artmış kabul edilir.g/100 mi kan). Özellikle organik kurşun bileşiklerine maruziyette total kurşun tayini yanında anorganik kurşun ve organik kurşun tayini de önem taşır. 80-150 (j. yetişkin ve çocuklarda kurşun düzeyi 100 mi kanda 0-40 (ag arasında değişir. 500-1500 ng/1 artmış. Zehirlenme olaylarında bu miktar 250 ja.g/100 mi arasında olması absorbsiyonun arttığını gösterir. 1500 |J.g/1 üstüne çıkar. toplam koproprofinin miktarından önce. Porfırinler ve ALA için normal ve yüksek değerler ise : a) İdrarda ALA (mg/1) : 0-6 normal. Analiz sonuçlarının yorumu Kurşuna maruziyet derecesinin belirlenmesinde biyolojik materyalde (kan. kan kurşun düzeyinin ölçülmesi yakın zamanda kurşun maruziyeti için bir indekstir.g/1 kabul edilebilir. 6-20 mg artmış.g/1 arasındadır.g/1 kabul edilebilir. kemik gibi) kurşun tayini. Bu nedenle maruziyet derecesi ve kurşun entoksikasyonlarda biyolojik indeks olarak hem metabolizması ara. Kandaki kurşunun 80-120 u. b) İdrarda koproporfırin III (KP III ise) p. 150-500 (j. saç. 203 Şiddetli zehirlenmelerde ve tehlikeli durumlarda kan kurşun düzeyi 120 Hg/100 mi kan üstüne çıkar. koproprofınin konsantrasyonu kreatinine göre düzeltilmelidir. çevre kirliliğine bağlı olarak.g kadar kurşun normal.(0-40 fJ.mol/l üstüne çıkar. ürünleri olan dALA ve porfirinlerin de analizi yapılır. c) Eritrosit protoporfırin düzeyi ise normal kişilerde 0-0. Yapılan araştırmalara göre normalde kurşuna mesleki olarak maruz kalmayan kişilerde. 20-40 mg/l kabul edilebilir. 40 mg/l ise tehlikeli.g/1 olarak normal kişilerde 0-150 ja. Rutin çalışmalarda. İdrarda kurşun atılımı daha uzun süreli maruziyetlerin gösterilmesi için daha uygun bir kriterdir. Kurşun abrosbsiyonu ve kurşundan etkilenmenin tanısında en iyi kriter kan kurşunun tayinidir. Vücutta toplam kurşun birikiminin yaklaşık %2 si kanda bulunur. Kurşun maruziyetinde "hem" metabolizması da etkilenir. kurşun absorbsiyonunun derecesini gösterir. Kan kurşununun %90'ı eritrositlerde toplanmıştır. mesleki maruz kalanlarda ise 1. İdrarda litrede 80 p.15 24 saatlik idrar mi Alınan idrar örneği "spor" idrar örneği olduğu için. İdrarda devamlı kurşun atılımı yüksek miktarda kurşun alınmasını gösterir. idrar. 150-200 jj.

sodyum bikarbonat çözeltisi ile. Metalik sodyum ve potasyum bu tür kazalara yol açan iki metaldir. 4) Ağız. Alev üzerine ıslak paçavra veya karbon tetraklorür dökerek yangın söndürülür. 3) Gaz veya çözücü buharlar ile çalışırken inhalasyon yolu ile bir zehirlenme olduysa. Bu gibi durumlarda ilk yardım olarak laboratuvarda hemen uygulanması gereken önlemler vardır. Arkadan. saat kayışı gibi eşyalar gevşetilir. eğer asit özellikte bir madde ise. deri veya gözün kimyasal madde buharı veya kendisi ile temasında. kalın camlı sağlam bir korunma gözlüğü takmahdir.EK-1 LABORATUVARDA İLK YARDIM Kimya laboratuvarlarında çeşitli nedenlerle kazalara rastlanmaktadır. otoklav) kullanırken. hastanın bu ilk yardımdan sonraki durumuna bağlıdır. su banyosu yerine yağ veya kum banyosunda yapılmalıdır. bir yanık pomadı (vazelin v. gözde bu durum olduysa tıbbi bakım da yapılmalıdır. kişi derhal laboratuvardan uzaklaştırılır ve yatırılarak sıcak tutulur. . Ayrıca bunlarla yapılan reaksiyonlar. kalevi bir madde ise seyreltik asetik asitle temas yerini yıkamak gerekir. Özellikle. göz. Amonyak. Bu kazalar. bu maddenin az bir kısmı metal spatülle alevde ısıtılarak anlaşılabilir. Çoğunlukla bu maddeler cilt üzerinde tahriş edici etkiye sahip olduklarından yıkama işleminden sonra. yangın bombası kullanmaktır. Patlayıcı maddelerle çalışırken de korunma gözlüğü takmak zorunludur. Bu metaller miktarlarının 15-20 misli alkolle yok edilmeli veya orijinal şişeleri içinde saklanmalıdır. Yangın çıktığı taktirde yanabilen 205 her şey uzaklaştırılır. çoğu kez çalışılan toksik kimyasal maddelerin inhalasyonu. korunması gereken en önemli organ gözlerdir. Her kimya laboratuvarında çalışanların bilmesi gereken bu önlemler aşağıda açıklanmıştır: 1) Laboratuvarda çalışırken. hiç olmazsa normal bir gözlük takmak yerinde olur. kullanılan apereylerin kırılması. hidroklorik asit buharı ile hafif bir inhalasyon halinde bile hasta hemen hastaneye yollanır veya doktor çağrılır. 2) Eter ve diğer uçucu yanabilen organik çözücülerle çalışırken bunların yanında alev bulundurmamalıdır. Yıkama için her laboratuvarda bulundurulması. Bu nedenle yukardaki koşullarda çalışırken. patlama tehlikesi olasılığına karşı. Hafif şok görüldüğünde çay veya kahve verilebilir. deri veya ağıza temasla veya ağız yolu ile sindirim yoluna geçmesi ile meydana gelen zehirlenmeler şeklinde olmaktadır. En iyisi. Tıbbi bir bakım gerekip gerekmediği.s ) sürmelidir. lavabo veya çöp sepetlerine atılmamalıdır. ilk yapılacak iş bol su ile temas yerini yıkamaktır. Vakum veya yüksek basınç altında çalışan apereyleri (vakum desikatörü. mümkün olan aperey (Şekil 23) görülmektedir. patlaması ile ilgili olabildiğii gibi. Bilinmeyen bir maddenin patlayıcı olup olmadığını. Solunumu zorlayan elbise. Bu nedenle bu metallerin kırıntıları açık havada bırakılmamalı.

7) Fosforla cilt yanmalarında. hem de siyanürle toksik olmayan demir bileşiği oluşturur. hemen ilk yardım olarak hastaya verilebilir. solunum zehirlenmelerinde yapay solunum yaptıran apereyler bulundurulması da yararlıdır. Üstüne açıkça okunacak şekilde "SİYANÜR ANTİDOTU A" yazılı bir etiket yapıştırılır.Şekil 21. aşağıdaki şekilde hazırlanan antidot karışımı. 7H2O) ve 3 n sitrik asit BP soğuk suda eritilerek bir litreye tamamlanır (Bu çözelti bozulduğunda kullanılmamalıdır). Bunun dışında hemen doktora başvurmalıdır. formik asit. b) Hidrosiyanik asit. (A) çözeltisinden 50 mi geniş ağızlı ve polietilen kapaklı bir şişeye konur. su ile 1000 mi ye tamamlanır. 200 g magnezyum oksit. hidroflorik asit ve benzeri. Örneğin: a) Brom. siyanür tuzları ve nitrillerle (hidrolizle HCN verirler) oluşan zehirlenmelerde. B) 60 g susuz Na2 CO3 bir litre suda çözülür. 9) Amonyak tamponu (pH : % ): g amonyum 40 mi 5 M amonyak içinde çözülür. formik asit ve hidroflorik asitle oluşan yanık şiddetini azaltmakta yararlıdır. A) 158 g demir-2. demir-2-hidroksit hem emetik olarak etkir.Göz yıkama şişesi 206 5.sülfat (FeSO. Aynı şekilde (B) çözeltisinden de 50 mi alınarak ikinci bir şişeye konulur ve "SİYANÜR ANTİDOTU B" yazılır. Bu şekilde. bu iki şişe içindeki çözelti birbiriyle karıştırılır ve hastaya içirilir. Özel antidotlar: Korozif ve zehirli kimyasal maddelerle çalışan laboratuvarlarda. 207 6) İyot içilmesi halinde. Ani bir zehirlenmede. yanık yer %3 bakır sülfat ile yıkanmalıdır. 240 mi gliserinle pasta haline getirilir ve bundan yanık kısma doğrudan doğruya sürülür. 208 EK-2 ÖNEMLİ REAKTİFLERİN HAZIRLANMASI . Burada önemle belirtilecek nokta şudur: Siyanür zehirlenmesinde ancak yukardaki şekilde bir ilkyardım laboratuvarda uygulanabilir. Deri üstündeki iyot lekeleri de. 8) Ayrıca büyük laboratuvarlarda. İntravenöz olarak antidot uygulamasını ancak doktor yapabilir.88) su ile 15 kere sulandırılması ile elde edilen seyrettik amonyak. aynı şekilde sodyum tiyosülfat çözeltisi kullanarak uzaklaştırılabilir. diğer yakıcı asitlerle oluşan deri yanıklarının tedavisinde (magnezyum+gliserin) pomadı kullanılabilir. Ayrıca 1 hacim amonyağın (d: 0. derhal % l'lik sodyum tiyosülfat içilmelidir. brom. bu maddelerin özel antidotlarının bulunması gerekir.

20 mi asetik asit ve loo mi su karıştırılır. 6 H O. 10 mi (b). Bu sırada büret veya pipetin ucu su yüzeyine çok yakın olmalıdır.75 g p-nitroanilin 10 mi suda çözülür ve 20 mi konsantre HCI ilavesinden sonra 250 mi ye tamamlanır. Bakır sülfat çözeltisi (Reinsch deneyi Hg için) : 5 g CuSO .OH. 0. . Dragendorff reaktifi : a) 2 g bizmut subnitrat. Bromfenol mavisi reaktifi (TLC de org. b) %5likNaNO3 (suda). Diazo çözeltisi (fenol tayini için) : a) p-nitroanilin çözeltisi : 0.1 g HgO 10 damla %25 HNO3 içinde çözülür. . Borat tamponu (pH 9.6 g Sodyum asetat ve 6 mi asetik asit yeterli miktarda suda çözülür ve su ile 1000 ml'ye tamamlanır. Brillant green (yeşili) reaktifi : 1 g Brillant yeşili.HNO3) çözeltisi : 0. Alkollü potasyum hidroksit çözeltisi : 35 g K. 25 mi (a) çözeltisi ile karıştırılır.05 g bromfenol mavisi 10 mi asetonda çözülür ve 100 mi %1 AgNO3 (Aseton + su : 1 + 3 da hazırlanmış) ile karıştırılır.280 mi saf konsantre sülfürik asit yavaş yavaş karıştırılarak ilave edilir.05 g bromfenol mavisi 10 mi asetonda çözülür ve 100 mi ye tamamlanır. Asetat tamponu (pH 5) : 13. Kullanırken 10 mi (a).2 N NaOH ile 1 litreye tamamlanır.2 N NaOH ilave edilir. Alkol Standart çözeltisi: 100 mi lik balonjojeye 50 mi distile su konur.8 g H BO (borikasit). Bromlu su : 5 g sıvı brom cam kapaklı bir şişeye konarak 100 mi su ilave edilir. b) 40 g potasyum iyodür 100 mi suda çözülür. 2.70 g saf potasyum dikromat 150 mi distile suda çözülür. Civa-2-klorür (veya bromür) çözeltisi (Gutzeit deneyi) : 0. 100 mi %25 etil alkolde çözülür. Raktif 2 günde bir yenilenmelidir.53 mi absolü mutlak etil alkol hassas bir pipet veya büretten ilave edilir.': . 25 mi asetik asit ve 100 mi suda çözülür.Distile su ile 500 mi ye tamamlanır. 100 mi suda çözülür. . Kullanmadan hemen önce 1.. Bu şekilde hazırlanan alkol standardı %2 liktir.. Su ile 100 mi ye tamamlanır. fosforlular için) : 0. Saf etil alkol ile 1 litreye tamamlanır. 20 mi distile suda çözülür. Berrak kısım kullanılır.Ansties reaktifi : 3. Cıva nitrat çözeltisi (Barbitüratlar için) : (HgO . 5 H O. 100 mi 1 N HCI de çözülür.5 mi (b) çözeltisi.4) : 24. Bu çözeltiden 80 mi alınarak tekrar 20 mi 0. . 209 Demir-3-klorür (ferri klorür) çözeltisi : % 5 lik : 5 g FeCI3 .

Çözeltinin rengi kahverengiye dönüştüğünde kullanılmaz. Fenol çözeltisi : a) Stok (Standart çözelti): 0.2 potasyum dikromat (suda).1 g sodyum molibdat 100 mi konsantre sülfürik asit içinde çözülür: Gibbs reaktifi : 0. ! '* Kobalt nitrat çözeltisi (Barbitüratlar için) : 1 g kobalt nitrat veya kobalt asetat 100 mi susuz metil alkol içinde çözülür.8-dihidroksi naftalin-3. . b) Seyreltilmiş fenol standardı : 1 mi stok fenol çözeltisi su ile 100 mi ye seyreltilir.5 g senyet tuzu (sodyum potasyum bitartarat) 50 mi suda çözülür. 5 H O 50 mi suda çözülür.1 g 2. : Kinin-KI reaktifı (Bizmut için): 1 g kinin sülfat 100 mi % 0. Cam kapaklı renkli şişede ve buzdolabında saklanmalıdır. İyodoplatinat çözeltisi : 1 g platin klorür 10 mi suda çözülür ve 200 mi % 30 luk Ki içine ilave edilir. 25 mi % 20 perklorik asit (ağırlık/ağırlık) ve 25 mi % 50 nitrik asit (hacim/hacim) karıştırılarak hazırlanır.5 lik HNO te çözülür. b) 5 g Sodyum hidroksit. İzopropilamih çözeltisi (Barbitüratlar için) : 5 g izopropilamin 100 mi susuz metil alkol içinde çözülür. Mandelin reaktifi : 1 g amonyum vanadat 100 mi konsantre sülfürik asit içinde çözülür. (Fehling II) Kullanılmadan önce. Fröhde reaktifi: 0.6-dibromokinon-klorimid 25 mi % 95 etanolde çözülür. 25 mi % 30 sülfürik asit (hacim/hacim). (Fehling 1). iki çözelti eşit hacimde karıştırılır. N-iyot çözeltisi: 12-13 g I ve 20-25 g Ki 100 mi suda çözülür.Fehling reaktifi : a) 35 g CuSO .5 g kromotropik asit (1.04 g flourscein 100 mi etil alkolde çözülür. Bu çözelti 1 mi de 10 mikrogram (jag) fenol ihtiva eder. FPN reaktifi : % 5 ferriklorür. Kahverengi şişede saklanır. Forrest reaktifi: 25 mi % 0.5 g saf fenol 10 mi suda çözülür ve 4 mi konsantre HCI ilavesinden sonra su ile 500 mi ye tamamlanır. 45 mi % 20 perklorik asit (ağırlık/ağırlık) ve 50 mi % 50 nitrik asit (ağırlık/ağırlık) birbiriyle karıştırılır. ■■ ■ ■■ Kromotropik asit çözeltisi : 0. 210 İyot çözeltisi : a) Genel ( %2 ): 2 g iyot ve 4 g potasyum iyodür 100 mi suda çözülür. Kurşun asetat çözeltisi : 10 g kurşun asetat suda çözülür ve 100 mi ye tamamlanır. < ■ . Flourscein reaktifi (İTK için): 0.6-disüIfonik asit) su ile 100 mi ye tamamlanır. Karışım karanlıkta saklanmalıdır. 17. Su ile 200 mi ye tamamlanır. 2 g Ki ilave edilir.

Kullanılmadan hemen önce hazırlanmalıdır. 250 mi 0. 17 g KOH az miktar suda çözülerek eklenir. Potasyum triiyodür ( KI-I) çözeltisi (asitli) Mikrokristalizasyon için : 10 g iyot 35 g Ki 100 mi suda çözünür.0 mi fosforik asit (H PO ) ilave edrek karıştırılır. b) (Asitli çözelti) : 1 g madde 40 mi konstantre H SO ihtiva eden 100 mi seyreltik asitli suda çözülür. 211 Nessler reaktifı : a) 2 g HgCl2 6 g Ki ile birlikte az miktar suda çözülür. p-dimetilamin benzeldehit reaktifı (alkaloidler için) : a) (Alkollü çözelti) : I g madde. 100 mi etil alkolde çözülür ve 2 damla konstantre sülfürik asit damlatılır.5 g selenyöz asit 100 mi konsantre sülfürik asitte çözülür.01 N HCrde çözülür.Marme reaktifi : 30 g kadmiyum iyodür ve 60 mg potasyum iyodür 180 mi suda çözülür. 100 mi suda çözülür. c) (Asitli çözelti) :1 g madde 100 mi konsantre H SO içinde. Palladyum klorür çözeltisi (CO için) : a) 0.4 g civa-2-klorür (merküri klorür. dekante edilerek berrak kısım kullanılır. HgCI) ve 5 g potasyum i>odür 100 mi suda çözülür. 100 ml'ye tamamlanır.25 g cıva-2-klorür (HgCl2) 80 mi su da doymuş HgCl2 çözeltisinden bu karışıma hafif kırmızı bir çökelelek meydana gelinceye kadar karıştırılarak ileve edilir. b) 3.5 g KmnO4. Potasyum iyodür-Na2 SO3 (Reinsch deneyi için ) : 5 g Ki ve 20 g Na2 SO.5 mi % 85 fosforik asit içinde çözülür ve su ile 50 mi ye tamamlanır.4 ml'sine 20 mi glasial asetik asit ve 2. Millon reaktifi : 10 g civa. Potasyum permanganat çözeltisi : a) (Kromotropik asit deneyi için ): 1. 7.5 g potasyum iyodür ve 1. Gerektiğinde hafifçe ısıtılır.Bu çözeltinin 0. Mecke reaktifi (alkaloidler için) : 0.22 g PdCl .7H O. Mayer reaktifi : 1. 12 g KOH bu çözelti içinde çözülür. Karıştırıldıktan sonra 100 ml'ye tamamlanır. . Pikrik asit çözeltisi (alkaloidler için) : Suda doymuş çözeltisi hazırlanır. N-l-naftiletilendiamin reaktifi : 100 mg N-1-naftiletilendiamin etil alkolde çözülerek. Bir gece bekletilir. b) 1 g PdCl . . 20 mi konsantre nitrik asitle çözülür ve eşit hacimde su ilave edilerek karıştırılır.H O 100 mi seyreltik HC1 de (35 mi konsantre HC1 su ile 100 mi ye tamamlanır) çözülür. • Marquis reaktifi : 3 mi konsantre asite 3 damla % 40 lık formaldehit (formalin) damlatılır. Çözünmenin tamamlanması için hafifçe ısıtılmalıdır. az miktar doymuş HgCU ilave edildikten sonra su ile 100 mi ye tamamlanır.

Zehirli olduğu için pipet kullanılmamalıdır.Bulanıklık veya çökelek oluşması halinde atılır. C. R.S. (1975). Schiff reaktifi : 0.A.V. Dreoss.b) Mikrokristalizasyon için: 2 g KMnO4 su ile 100 ml'ye tamamlanır ve 5 damla H PO ilave edilir.Soğuduktan sonra. Bauer. b) 0..1 g Rhodamin B 100 mi de çözülür. S.05 g Rhodamin B 100 mi konsantre HCL içinde çözülür.C.187 gNaHPO.. "A new derivatization. (1980). 20 mi (a) ile 980 mi (b) çözeltisi karıştırılır.G. Frigeno A. Occup-environ.. Health.. Scott-Wilson reaktifi : a) 5 g cıva-2-siyanür 300 mi suda çözülür. c) 1. procedure for the analysis of hippuric acid and m-methyl hippuric acid by gas chromatography" Int.H..L. London.. Mosby Coınpany. 212 Rhodamin B : a) (İTK'de püskürtme reaktifi): 0. 2.. Piemento G. Davis. 213 KAYNAKLAR Basclt.Bu reaktif 6 ay daya nabilir. Tagliora F. 20 mi distile suda çözülmüş 2 g anhidr sodyum sültlt ve 2 mi konsantre HCI ilavesinden sonra ağzı sıkı kapalı şişede saklanır. Bonato. A. California Biomedical Publieations.. "Carboxyhemoglobin. R. b) Talyum için: 0. R. 63: 33-37. 120 mi M hidroklorik asit ve 40 g hidrate ferriklorür eklenir.2): a) 1. Santos.2 g bazik füksin veya p-rozanilin hidroklorür 120 mi sıcak suda çözülür. Arch. . Gagliono Candela.C. 67-74. Biological Monitoring of Industrial Chemicals. Marigo M. Saint Louise the C..D. (Eds) Plenum Press. O. Lanchote.. J. R. 964-978..". su ile 1000 mi ye tamamlanır. Borriello. Biomedical and Forensics Sciences. Isolation and Identification of Drugs Vol. New York.. P. Pirotannik asit çözeltisi ( CO için ) : 1 g pirogallik asit ve 1 g tannik asit 100 mi suda çözülür. Trinder reaktifi : 40 mg merkürik (Hg) klorür 850 mi suda çözülür. (1988) "Trace Element Analyse in Forensics" in Development in Analytical Methods in Pharmaceuticals. b) 90 g sodyum hidroksit 300 mi suda çözülür. the Pharmaceutical Press. C orvalho. Clarke. Volume 1. Qtıeiraz. V. (c) çözeltisine tamamen soğuk (b) çözeltisi ilave edilir ve karıştırılır sonra (a) çözeltisi ilave edilirken devamlı karıştırılır. Methemoglobin and Sulfhemoglobin" in Grad\\ohls Clinical Labaratory and Diagnosis..A.C..1 M sitrik asit.2H2O distile su ile 100 mlye tamamlanır. 397-405.45 g gümüş nitrat 200 mi suda çözülür. E.C. (1991). (1980).C. l. Sitrat tampon çözeltisi (pH:2. .ondon.

50-64. 2. (1998). (1998) "Urinary excretion of lotal and inorganic lead in tetraethyl exposed workers" Bull: Environ. Ellenhorn's Medical Tosicology. İM.. Ellenhorn. 60: 395-401. (1995). N.. Vural. R.A. (1975). No: 37). Duydu. N. F. Crifasi. 14: 211-212. "A comparison of a commercial microdifussion method and gas chromotography for ethanol analysis" J. J. II 3. Vandenhoeck & Ruprecht in Göttingen. Schvvald. (Ankara. genel: 147. A. Toksikolji Laboratuvar Kitabı.. baskı.. Emerson. Fak . (Edt).. Curry. The Royal Society of Chemistry.Vural.. Ordog. J. "Haşiş içindeki majör kannabinoidler olan THC.. A... (1986). Vural. Basımevi.C. M. A. Academic Press. I'. Band I. . (1999) "A modified method for dctormination of hippuric acid in urine by HPLC" Ankara Ecz. Erdem. Toxkol.Yayınları. London:99-119. A. "Methods for the Determination of Carbon Monoxide" in Progress İn Chemical Toxicology Stolman.Cox. VVasserberger. N. Basic Analytical Toxicology. Donike. (no.. Braitwaite. (1969). R. Gadamers Lehrbuch der Chemischen Toxikologie und Anleitung zur Ausmittelung der Gifte.J.. Işımer. 292-296. (1967). N. Y.Ü. Duydu. Contam. "List of doping classes and methods". Gündüz..Ecz.Derg.28(l). Flanagan. Kav e. S. Cüley.. \Villiams & Wilkins a VVaverly Company. B.37-46. (1988). (Edt). Ulucanlar Matbaacılık Sanayii. Handbook of Emergency Toxicology. Fen Fak. Advances in Forensic and Clinical Toxicology. Charles & Thomas publisher.. "Alcohol Analysis" in Essentials of Forensic Science. baskı. Anal.. Y. M.S. G... V. C. T... Sayal. (1972). CBD'nin İTK ve kapiler gaz kromatografisi yöntemleri ile tayinleri" GATA Bülteni. (1998). Duydu. Wolff. White P.S. Brown.... Y. de. 38. (1961)... R.R. Uysal..Ü. Toxicol.Widdop. 214 Craf. Süzen. Fak.... analitik: 6) A. Preuss Fr. M. S. S. 2. R. Vural.. S. Beauftragter für Dopinganalytik Des Bııııdesinstitüts für Sportvvissenschaft.. Duydu.. WHO Genova.. H. A. Süzen. press...A... Feldstein.. Yayınları. A. (1997). N. S. Ankara. 263-287. Y. A. E. (1996). London. N. Ohio. Aydın.. Vural. "Urinary excretion of lead and 8-aminolevulinic acid in vvorkers occııpationally exposed to tetraethyl lead" Biological trace element research 63: 185-194. (1990). Springfield Illinois. Instrümental Analiz. baskı.

. Mde.. "Kan alkolünün (mikroyöntemle. Vural.. Toxicol. Basımevi. Fak. Der. Stolman. "Forensic Identification Of Controlled Substances" in Forensic Science Handbook. (!2):348-349. Progress in Chemical Toxicology V:I. (1988). Toksikoloji. Doğa Bilim Dergisi: Tp (7) 192-200. Burgaz. A. (1986). (1996). 215 Vural. "Concentration adjustment of spot samples in analysis of urinary \enobiotic metabolites". Jackson.A. No: 73).(1994)./ . (1993) "Sık zehirlenme nedeni olan ilaçların terapötik ve toksik kan dü/eylerinin araştırılması". N. Pannel. (1963). NVilkinson. Ankara Ecz. F. JAnal. Ind. J. 8(1): 55-68.Ü.Ü. Vural.. Fak. Serrano. (1990)....V.Ü. Vural. G. (1986). 103-114. B. 1-6. Vural.. Lowry. "A modified method for the analysis of carhon monoxide in postmortem blood". Ankara (A. 578-582. S. 406-412. A. Trevisan.. 8. M. "Ankara'da hava ve insanlarda kan kurşrn seviyesinin arattırılması". N. 50.küpçü. Med. Ş. baskı. (1981). TürkHij. Am. Mec. B. "Analytical / Forensic Toxicology" in Cassarett & Doull's Toxicology Klaasser C. Doğa Seri C.. Ecz. A. J. The Pharmaceutical Press. L. Anal.S. A. Ecz. N. Kahraman. Fak. London 1. Mec. A. 23 (1-2): 11-20.C. 951-969. Motacedded. Vural. "Karbonmonoksit zehirlenmesi ile ölenlerde ve sigara içenlerde karboksihemoglobin ve methemoglobin düzeyleri".F. K. Derg. (1983). R.. "Biological exposure index as a complement to the TLV". 28.Ü. L..K. baskı Mc Graw Hail New York . Capshavv. "Türkiye'de kullanılan klorlu fenoksiasetik asit grubu herbisitlerin idrarda tayini için bir yöntem".. A. Prentic Hail.. (kvıtp.. Vural.. Moffat. N. Moss.. Saygı. Fak.(1984). 17: 637-642. J. (1983). '"Standardization of carboxyhemoglobin by ınicrospectrophotometric method and application of the tnethod to vvorkers occupationally c\poscd to carbonmonoxide". Yayınları.. Siegel. baskı. V:II Saferstein. N.. Z: (1978). J. .. (II) 2: 190-199.. Güvendik. Ş. N. 70-131.. B. L.. VViddop. Ecz.. GLK ile tayini ve yöntemin trafikte uygulunmasf. (1988) "A Comparison of a microdiffusion method for ethanol and the Abbot TDx ethanol assay". Biyol. (1996). A. Poklis.D (Edt) 5.. London 2.(Edt). Clarke's Isolation And Identification Of Drugs. Academic Press. Quattrocchi. Der. Thomson.. Toxicol. N. L.. R.

İN..100007).. Burgaz. Metil Alkol Zehirlenmesinde Biyolojik Materyalde Biyokimyasal Değişikliklerin İncelenmesi (A. (1995). Vural. Saygı. Eczacılık Fakültesi. Danışman: Prof. Vural). N. Dr. N. Vural).Ü. FaLDerg. (1989). Danışman: Prof. Toxicol. 57:315-320. Proje No: 90-20-00-01). (1993). Dr. Yüksek Lisans Tezi. Postmortem Kanda Kolinesteraz Aktivite Tayininin Adli Toksikoloji Açısından Değerlendirilmesi. Contam. S. Sayın. (1983). Besbelli. Sağlık Bilimleri Ens.Ü. Dr. Vural). Danışman: Prof..Ü. Derg.Ü. Sağlık Bilimleri Ens. Fak.: Araştırma fonu.. N. Doktora Tezi.Ü. N.Sağlık Bilimleri Ens. Doktora Tezi. Alkil Kurşun Bileşiklerine Maruziyetin Biyolojik İzlenmesi (A.Ü.Ü. Adli Tıp Bülteni 1(2): 74-81.Ü. "Kan alkol düzeyini etkileyen faktörlerin adli tıp açısından değerlendirilmesi". Sayın. (1996).Türkiye'de Kullanılan Dipiridil Grubu Ve Klorlu Fenoksiasetik Asit Grubu 1 Icrbisitlerin Analitik Toksikoloji Açısından İncelenmesi (A. N. H... Vural) (A. (1995). (1996). H.VRLANILAN TEZLER Aksu Şan.. Mec.. (A. Doktora Tezi. N. 24(2): 83-94. Aromatik Hidrokarbonlara Mesleki Maruziyetin Biyolojik ve Çevresel Olarak İzlenmesi (A. Ergun. (1996). Vural. Danışman: Prof. N. Yüksek Lisans Tezi. N.. Fak. Süzen. "Effect of time interval betvveen the traffic case and alcohol on thc legal blood alcohol limit in traffic accidents". Modiflye Bogen ve Gaz Sıvı Kromotografisi Yöntemleri ile Kanda Etil Alkol Tayininin Analitik Toksikoloji Açısından Araştırılması. \ AR. Ünlü. Bazı İlaç ve Pestisitlerin Enzimatik Yıkılanma ile Postmortem Analizleri (A. N. Vural) (A. Farmasötik Toksikoloji Anabilim Dalı Doktora Tezi. Farmasötik Toksikoloji Anabilim Dalı. . 13(1-2): 65-77. Y. (1999).Sağlık Bilimleri Ens. Vural. 216 Duydu. Dr. Ecz. 19(l-2):59-70. Araştırma Fonu. Dr.. Dr. Methylmercury in hair of fishermen from Turkısh coasts. Disiplinlerarası Anabilim Dalı. Dr. Doğanyiğit. Proje No: 91. (1986). S. B.Vural. (1983).Ü. R. Dr. H. A. Bahardoğan. Ecz. İN. A. N. Danışman: Prof.Ü. Eııvinm.. (1995).. "İdrarda testosteron ve epitestosteronun ince tabaka kromotografisi ve gaz sıvı kromotografısi ile tayini". Ş.Sağlık Bilimleri Ens.. N. "Organik baz yapısındaki stimülanların (doping maddelerinin) idrarda İTK ve GLK ile nitel ve nicel analizleri". A.. Vural). Danışman: Prof. N. Bull.. Ecz. Vural. N. Alikaşifoğlu. Vural). N.Ü. Adli Tıp Ens. Doktora Tezi. Danışman: Prof. Danışman: Prof. Farmasötik Toksikoloji Anabilim Dalı. Vural). Organik Fosforlu İnsektisitlere Mesleki Ve İndirekt Maruz Kalmanın Toksikolojik Yönden İzlenmesi (A.. (1993). N. (Yüksek Lisans Tezi.Ü.

G. Doktora Tezi.Ü. 31. ve TÜBİTAK Tıp Araştırma Grubu. (iü\ endik). 184 Alkaloidler.Sağlık Bil. (1998). (1982). Danışman: Prof.Ü. 40. Dr. (1982). \. Ecz. A.Vural). N. Testosteron Ve l'. Danışman: Prof. Ankara'da Hava ve İnsanlarda Kurşun Seviyesinin Araştırılması (A. Vural). N. Motaceded. Araştırma Fonu No: 87-30-0012). Ş. Alkol Hassasiyeti ve Alkol Metabolizması Enzimlerinin Postmortem Araştırılması ve Adli Toksikoloji Açısından Değerlendirilmesi (A. N. Vural).Lisans Tezi.Danışman: Prof. N.Fak. Toksikoloji Bilim Dalı Doktora Tezi. N. Z. Danışman: Prof. Lisans tezi. (2000). Organik Baz Yapısındaki Stimülanların (doping maddelerinin) İdrarda İTK ile Nitel ve Nicel Analizleri. 50. Süzen. 217 İNDEKS -AAAS. 44. Ens. S. G. 36. Toksikoloji Kürsüsü Doktora Te/i. 196. Dr. 185 Alkil kurşun. 182. Düşük Düzeyde Kurşun Maruziyetinde Bazı Biyokimyasal Parametrelerin Araştırılması (A. (A. Ens. Saygı. Di.Ü. Danışman: Prof.Fak.Ü. Dr.Ü.Vural). Kara kaya. H. (1988) Anabolik Siteroitlerin İdrardan İzolasyonları ve Tanımlanmaları. Türkiyede Sık Olarak Zehirlenmelere Neden Olan İlaç ve Pestisitlerin Xad-2 ile İdrardan İzolasyon Koşullarının Araştırılması ve Bir Toksikolojik Analiz Tarama Yönıeminin Geliştirilmesi (A. Danışman: Prof.. Ens. 211. 66. 198 Aldehitler. (1982). Doktora Te/i. Vural. Dr. 183. 212 Alkil fosfat. 65..Tümtürk. 194. Y.Ü.Fak.Ü.pitestosteronun GSK ile Tayini (A. Dr. S. Dr. Dr. Danışman: Prof..Toksikoloji Bilim Dalı Doktora Tezi. Ecz. Fak. 195 . .. 195. Ecz. N. Vural). Doktora Te/i.Ecz. Danışman: Prof. Sayın. İş Yeri Ortamında Formaldehitin Çevresel İzlenmesi (A.Güvendik.Ü. Sağ. 104 Aldrin. (1977) Mikrosspektrofotometrik Yöntemle Karboksihemoglobin Tayininin Siandardizasyonunu ve Bu Yöntemle Mesleksel Olarak Karbonmonoksite Maruz Kalanlarda Kiirhonmonoksit İnhalasyonunun Saptanması (A. Proje No : TAG 433. 13. 20.Vural). Y.. N. Bil.Ü. 64. A.Adli Tıp Ens. Sağlık Bil. (1994). Usanmaz.

27. 167. 138. 31. 150 Barbitüratlar. 18.65 Anlipirin. 31. 142. 64. 74. 174. 177. 36. 140. 28. 142 Amon\um pirolidin ditiyokarbamat. 109 Apomorfin. 32. 13. 112. 159 Asetil tiyokolin. 34. 69. 195 Amoharbital. 155.73 Antimon. 208 Baıbital. 158 Atomik absorbsiyon spektrofotometresi. 176 Anılbter maddeler. 22. 124. 66. 19. 17. 67. 91. 70. 65. 149. 71. 26. 47. 18. 17. 196 Anilin'. 144. 56. 52 Asidik iyodoplatinat. 69. 194 Aselamid. 159 Antijen. 25 Aseton. 144 Boam testi. 34. 66. 125. 48 Aıııletamin. 17. 44. 46. 139. 49. 29. 21 Aromatik primer aminler. 7. 105. . 3. 179. 28. 43 Aininoklorobenzofenon. 26.44. 186. 26. 60. 57 Aspirin. 52. 147. 36 Arsenik. 143. 27. 104. 28. 46. 175. 118 Asetaminofen.36. 126.Alkolmetre. 154 Aminolevülinik asit. 67 Antikor. 169 Ben/en. 172. 187 Asiclık ilaç. 194 -BBakır. 114 Amberlit XAD-2. 49. 32.

36 Dieldrin. 137 Ben/odiazepinler. 154 Berlin mavisi. 152. 81 -CCıva. 27. 37. 52 Civa-2. 175 Digoksin. 20 . 3. 210 Bratton-Marshell. 24. 11.211 Conway mikrodifüzyon. 188 Diazo reaksiyonu. 95. 3. 151. 26. 36.213 Cıva-1. 93 Desipramin. 154 Diazinon. 108 Çinkofen. 107. 102. 207 Demir-3-klorür. 172 Difenilamin.127. 92 Bizmut. 22 Dializ. 15. 29. 28. 151. 96. 156.31 Diazepam. 31. 183 Dietileter. 52.ditiyobis (2-nitrobenzoik asit). 150. 136.69. 185 Dikromat testi. 88. 23. Ben/ofenon. 150. 189 DDT. 185 Dietilpropion. 26. 184. 42 -D5. 182 Demir-2-hidroksit. 28. 38. 20. 24. 27. 153 Buchwald. 101. 128 Dietilfosfat. 212. 157. 182.73 Diklorvos. 4.5'.

191. 84 Dokofan. 47 Dragendorff. 39 En/im yıkılama yöntemi. 25 Dillie-Koppany testi.216. 44 Knzim dijestiyon yöntemi.Dikuat. 41. 39 Emetin. 34. Dowex 50. 31. 99. 112 Etil benzen. 171. 177. 83. 210 DTNB. 172. 18. 81. 17. 40. 103. 147. 183 Doping. 180. 167 Distilasyon. 104. 40. 170 Eter. 80. 190. 44. 202 Etil alkol. 23. 176. 44. 138 Ditiyonit. 90 Duquenois-Levine reaktifi. 191 Esrar. 47. 15 Eserin salisilat. 20. 189. 166. 126. 192 Dubovvski yöntemi.214. Epiıestosteron. 176 Ekslraksiyon. 173. 125 . 166 218 -EEfedrin. 172. 32. 172. 180 Eroin. 176.

Fenoıiyazinler. 69 Eenobarbital. 18. 35 Feııasetin. 116 Fpn reaktifi. 120. 24. 163 Fen i I butazon. 197. 92 Fi/ostigmin salisilat. 118. 143.Etilen klorür. 102. 117. 19. 145 Fenoller. 36. 44 Froehde reaktifi. 117. 21 Formaldehit. 198. 177.23. 174 Feni klorür. 101. 1 17 Formik asit. 36. 207 Formol. 18. 41. 32 -F-' FA AS. 134. 38. 165 Fujiwara deneyi.99. 17. 4. 99. 1 16. 179 Fenitoin. 57. 42 Fen i I hidrazin. 118. 191 lloresans polarizasyon immunoassay. 196. 20 l'errosiyanür. 33. 22 Fraksiyonlu ekstraksiyon. 20 Feldstein ve klendshoj. 22 -G- . 119.211 Forınalin. 117 Fenil salisilat. 44 i enilpropiyonat. 25 Fentermin.211 lomıalin. 135. 39. 36. 72 Floroglusin. 119. 199 Fehling deneyi.

51 İndofenol reakisyonu. 194. 31. 132. 30. 11. 42 Guayak reçinesi.Ciallik asit. 44. 103. 21 Gaz kromatografîsi.36 Kinin. 20. 77. 143 -İİlaç + antikor. 50. 174. 33 Guignard deneyi. 22. 25. 121. 80. Karbon tetraklorür. 121. 215 Karbolik asit. 36 Gutzeit. 139.206 Ketonlar. 63.20. 36 İyodoform deneyi. 21 Karboksihemoglobin. 70. 126. 57 Klorlu hidrokarbonlar. 74. 9. 66. 129 Heptaklor. 67. 44 Hippürik asit. 35 İzonitril deneyi. 22. 184 Hidrofob nötral maddeler.25 Glutetimid. 103 Heptadekanoik asit. 19. 91 Guayakol. 176 Gettler-goldbaum yöntemi. 94 Glukoz. 20. 74 İnce tabaka kromatografisi. 134. 127 HPLC. 69. 61. 170 Klordiazepoksit. 32.20. 182 Kloroform. 118. 12. 61. 34 Kloralhidrat. 209 . 28. 52. 49. 44 Kafur. 92 -KKadaverin. 14. 83. 44. 68. -HHead space. 17. 17. 11. 50. 67 İmmunoassay. 150. 122 Klorlu siklodien. 36. 125. 152 Klorfeniramin maleat. 57 . 77. 134 Karbon monoksit. 186 219 Klorpromazin. 13 Kadmiyum. 41. 211 Kloral. 177. 29. 123. 62. 17. 35 İzopurpurik asit. 211 Kafein. 28. 71. 7. 183. 19. 157.

195. 163 Kromatografik yöntemler. 101. 21. 100. 135 Undan.Aktivitesi. 86.211. 197 l. 76. 99. 129. 129 Melhb. 169 Marquis reaktifı. 128.Kobalt tiyosiyanat. 75. 56. 188. 166 Kodein. 64. 34. 26 Metamfetamin.SD. 194. 89. -LLahstix. 15. 184. 169 Mefenamik. 172. 118. 132. 79.203. 186. 50 Kıomotropik asit.211 Kscntogenat deneyi. 193 . 125. 127. 18. 184 l. 134. 162. 159. 33 Kontrollü maddeler. 163 . 150 l. 166. 75. 167. 27 Kurşun. 175 Metanol.cgal deneyi. 19 Lantanyum klorür. 102. 3 Mecke reaktifı. 140. 169 Marsh testi. 168. 52. 100. 160. 36 l. 131. 127. 23.ora/epam. 52 Metalik zehirler. 163 Kreatinin. 104 Ksilen. 171 Kolinesteraz. 101. 165. 186 Konim. 134 Krezol. 202 Kreatinin tayini. 168. 133 Kııpröz iyodür. 170 Kokain. 187 Mandolin reaktifı. 189. 141. 56. 117. 25. 99. 80. 5.iebermann'ın indofenol. 169 -MMalıuion. 77.201.

52. 164 Millon reaktifı. 161 Nordazepam. 155. 108. 177 Narkotikler.34. 163. 9. 172. 47. 163. 183 Metil hippürikasit. 50.215 Metil alkol. 186 Ön denemeler. 65 -O-ÖO-krezol. 17. 138. 150 Norefedrin.69 Ninhidrin. 37. 168. 174 Nessler reaktifı. 57. 35. 19. 143 . 185. 136 M-MHA. 155 Papain. 172 Nitrobenzen. 83.(1-naftil) etilen diamin. 23.Methemoglobin. 127 Okzalikasit. 88 P-aminofenol. 152 Nandrolon. 101. 43. 80. 17 -PPalladyum klorür. 188 Parri deneyi. 23. 170 -NN. 121 Metil salisilat. 162 Paration. 18. 11. N-asetil-p-aminofenol. 106. 17 Organik bazlar. 172. 134 Morfin. 133. 47 Parasetamol.42 Organik asitler. 173. 20. 139. 45 Parakuat. 159. 131. 42 Organik fosfat esterleri. 175 Mikrodifüzyon. 129 Metil kloroform. 159 NBD. 25. 57 Nikotin. 156 Metil testosteron. 44 Nötron aktivasyon analizi. 95. 154. 17. 126 Nitrözasit. 130. 58. 42. 180 Metoksifenamin. 23. 36 Niketamid. Mikroskopik inceleme. 17. 159 P-aminosalisilik. 104. 129. 18. 60. 174 Nötral maddeler. 139. 96. 99.

97. 194. 189 Primer aminler.42. 96. 121 T/H oranı. 24. 182. 91. 13 -RReinsch deneyi. 92. 184 Pikrik asit.204 Puıresin. 192 Sivaniir.21 Sdıi İT reaksiyonu. 95. 38. 105 Soıeı bandı. 155. 98. 32 Sujbert yöntemi. 164 Sias-otîo. 100 Sü'llTlr. 124. 4. 128. 36 Scou (Rı. 104 -TLl. 19. 185 Porllrinler. 4. 151. 41. 18 Sekonder aminler..P-dimetilaminobenzaldehit. 65 Spekıroskopik yöntemler. 97 Pirogallikasit. 150. 127. 201. 52 .33. 186. Renk reaksiyonları.ıybal) testi.39. 78 P-niiroanilin. 90. 22. 96. 158 Saıııonin. 117 SehifTre:. 10. 173 Selem um. 38. 36 Protoporfirin.l. 91. 36 Sodyum tlorür. 18 Piridin. 200 Pentobarbital. 26 Temazepam. 9J. 22.44 Striknin. 56. 123. 157. 52 Pestisitler. 138. 207 Siyanürler. 156 Salisilatlar. 33. 18 Pralidoksim klorür. i 72 Sek önder aminlerin. 64. 162. 155 Salisilik asit. 95.210 Pnilrofenol. 36. 42 Salisilamid. 50 Spol testler. 26 SiMoin. 136. NÜ.80. 145 Perfenazin.39. !3 Su buharı distilasyonu. 17. 36. 166 Sokonal. 153 Teofilin. 79 Spekiroskopi. 31. 18. 215 Tellüryum. 187 220 Piridin-barbitürik asit. 93.57. 156.-lrikloroetan. 127 -SSakkarin. 212 Pirotannik asit. 17. 97 98. 40. 181 TDX.ktifi.

31 Uçucu zehirler. 24 Tripsin. 179. 52 Toksik anyonlar. 177. 14. 142 Tiyoridazin. 45. 132. 157 Trinder testi. 195 Tiyopental. 216 Tetraetil kurşun. 196 Tübokürarin. 198 Tetrahidrokannabinol. 123. 9. 195. 60 UV-spekrrofotometre. 165 -V-'. 181. 7 Tetrameti! kurşun. 22. 172 Trikloro bileşikleri. 48 Triton x-100. 22 Trikloroetilen.Testosteron. 156. 134 Tranilsipromin. 34 Uroporfirin. 22. 50 VanJin-sülftirikasi Vitali deneyi. 22 Trikloroetanol. 24. 115 -VYarıklı kuvars tüp. 178 Walkleyetal. 137 Widmark faktörleri. 196 . 202 UV spektrumları. 127. 31 Toluen. 22 Trinder reaktifi. 33. 20. 124 Trimipramin. 32. 69 -UUçucu olmayan organik zehirler. 121.

168 221 .-ZZayıf asitler. 43 Zvvikker reaksiyonu. 47. 167 Zwikker reaktifi.