P. 1
zorunlu geçit hakkı

zorunlu geçit hakkı

|Views: 105|Likes:
Yayınlayan: okisdokis

More info:

Published by: okisdokis on Jul 05, 2011
Telif Hakkı:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

06/07/2013

pdf

text

original

ZORUNLU GEÇİT HAKKI KURULMASININ KOŞULLARI VE TAZMİNATIN (TAM BEDELİN) BELİRLENMESİ SORUNU

Dr. Mehmet DEMİR*

I. ZORUNLU GEÇİT HAKKI - FEDAKARLIĞIN DENKLEŞ­ TİRİLMESİ İLİŞKİSİ Normal geçit irtifakları karşısındaki farklı birtakım yönleri nedeniyle, zorunlu geçit hakkı (Nohvegrecht), özel bir sınırlı aynî hak türü olarak eşya hukuku alanında önemli bir yer tutmaktadır.' Zira, bu hak, doğrudan doğruya taraflar arasında kurulmuş olan bir sözleşmeye dayanmayıp; mülkiyet hakkına dolaylı bazı sınırlar getiren bir yasal sınırlama hükmünden kaynaklanmaktadır. Bu nedenledir ki, yasal irtifak (Legalservitut) hakları adıyla da anılmakta2 ve kaynağını tarafların irade özerkliğinde bulan normal (adî, iradî) irtifaklardan farklı olarak, komşuluk hukuku kökenli bir yasal zorunluluğa dayandırılmaktadır.

Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Adalet Meslek Yüksekokulu Öğretim Görevlisi. Zorunlu geçit hakkının ile geçit irtifakları, kamulaştırma, zorunlu su ve mecra geçirme hakkı ve doğrudan yasadan doğan yol hakları arasındaki benzer ve farklı noktalar için bkz.: Ozsunay, E., Zarurî Geçit Hakkı (Türk Hukukunda ve Mukayeseli Hukukta), İstanbul 1968, 184-198. 2 Yasadan kaynaklanarak mülkiyet hakkını dolayısıyla sınırlayan ve tipik bir aynî (eşyaya bağlı) borç ilişkisi yaratan zorunlu (yasal) iritfaklar konusunda bkz. ve krş.: Köprülü, B. / Kaneti, S., Sınırlı Aynî Haklar, Genişletilmiş ve Yenilenmiş 2. Bası. İstanbul 1982 -1983, 47 ;Özsunay, 172-183.
1

188

DEMİR

Yıl 2003

Mülkiyet hakkına ilişkin dolaylı yasal sınırlamaların söz konusu olduğu durumlarda ise, yük altına giren taşınmazın maliki, bir başka kimse yararına yapma - verme şeklindeki olumlu bir edimi yerine getirme ya da bu yönde bir sınırlı aynî hak kurma yükümlülüğü altında bırakılır. Özellikle de, komşuluk hukukundan doğan zorunlu irtifak haklarının (taşkın yapı, mecra geçirme, zorunlu su, geçit ve kaynak irtifakları) kurulmasında olduğu gibi, taşınmazmdaki mülkiyet hakkı sınırlanan malik ile yararına zorunlu irtifak hakkı kurulan hak sahibi arasında bir eşyaya bağlı borç ilişkisinin doğduğu kabul edilir.3 Bu yasal borç ilişkisi4 çerçevesinde, bir yandan, malike mülkiyet hakkına bağlı olarak taşınmazında bir irtifak kurma yükümlülüğü şeklinde eşyaya bağlı bir borç yüklenmesi; öte yandan, eşyaya bağlı sınırlı hak sahibi olma karşılığında irtifak hakkı sahibinin bir tazminat (denkleştirme karşılığını oluşturan tam bedel) ödeme borcu yasal düzenlemenin konusunu oluşturmaktadır. Bu bağlamda, zorunlu geçit hakkı kurulabilmesi için gerekli yasal ve uygulamalı bütün koşullar gerçekleştiğinde, zorunlu olarak geçit gereksinimi duyan taşınmaz maliki, üzerinde geçit irtifakı kurulacak taşınmaz malikinden bu hakkın kurulmasını isteme yetkisini yasal olarak elde ederken; yüklü taşınmaz maliki de, kendi taşınmazında bu yönde bir irtifakı kurma yükümlülüğü altına girmektedir.5 Bu durum ise, mülkiyetin dolaylı bir yasal
Eşyaya bağlı borç kavramı ve yasadan kaynaklanan eşyaya bağlı borç ilişkisi konusunda bkzz.: Erel, Ş., Eşyaya Bağlı Borç, Ankara 1982, 1 vd. ile 33 - 34; Oğuzman, M.K. / Öz, T., Eşya Hukuku, Tamamen Gözden Geçirilmiş 9. Bası, İstanbul 2002, 16 -17. Oğuzman, M.K., Eşyaya Bağlı Haklar ve Borçlar, Medenî Hukuk Pratik Çalışmaları III. 2. Bası İstanbul 1984, 60 vd.; Çörtoğlu, İS., Komşuluk Hukukunda Taşınmaz Mülkiyetinin Kullanılmasının Çevreye Etki ve Sonuçları (MK. 661), AİTİA Yayınları: 202, Ankara 1982,74 - 75. 4 İrtifak hakkının sahibi ile bu hakla yüklü taşınmaz maliki arasındaki eşyaya bağlı yasal borç ilişkisi (die gesetzliche Realobligation) niteliğindeki irtifak ilişkisine (Dienstbarkeitsverhciltnis) dayanarak irtifak hakkına sahip olan kişi, özellikle o taşınmaz malikinin çıkarlarını hesaba katmakla ve olabildiğince de sahibi olduğu bu irtifakı özenli bir biçimde kullanmakla yükümlüdür. Bu yükümlülüklerle ilgili olarak Alman Medenî Kanunu'nda (§§ 1020 - 1021 ve 1022 BGB) özel kurallara yer verilmiştir. Bu konuda bkz. Wolf, M., Sachenrechı, 11., ergiinzte ıınd überarbeitete Aufl., Münchcn 1993. 383, Rdnr. 729 ff.. Taşınmazdan tam yararlanma yetkisi tanıyan intifa hakkına karşılık, sınırlı yararlanma yetkisi tanıyan taşınmaza bağlı irtifak (Grunddienstbarkeil) ve kişiye bağlı irtifaklarda (persönlichc Dienstbarkeit) o irtifakla yüklü taşınmaz malikinin bireysel mülkiyete giren yetkiler, irtifak hakkı sahibi yararına olmak üzere, bir başka taşınmazın ya da kişinin yararına sınırlandırılmış olmaktadır. Örneğin, A , kendi taşınmazına (a'ya) ulaşabilmek amacıyla B'ye ait taşınmazdan (b'den) geçmek zorunda kaldığında; B, bu hakkın yararına kurulması söz konusu olan taşınmazın yararına olmak üzere kendi taşınmazı (a) üzerinde A'nın maliki olduğu (b) taşınmazına bağlı zorunlu irtifak olan zorunlu geçit hakkı kurmuş olmaktadır. Bu bağlamda bkz. ve krş.: Baur, F., Lehrbuch des Sachenrechts, 15., neubearbeitcte Aufl., Münchcn 1989. § 3 II, 19 - 20; Liver, P., Schweiz.erisches Privatrecht V 11, Das Eigentum, Fünfter Bd., Sachcnrecht, Erster HalbBd., Basel - Stuttgart 1977,266.
3 3

Oğuzman /Scliçi, 428.

Abh. schvveiz. bu fedakârlık. hukuka uygun kabul edilen müdahaleye bağlı olarak getirilen katlanma sınırını aşan zararlı bir sonuca yol açabilmektedir. zorunlu geçit hakkı bazı ülkelerde6 esasen. .: İsviçre: Art. çatışan eşya hukukuna özgü çıkarlarının dengelenmesi açısından. İki malikin.918 BGB. üstün 6 Örneğin. Fransa: Servitudes etablies par la loi Art. . 227. Karşılaştırmalı Hukuktaki pozitif düzenlemeler konusunda geniş bilgi için bkz. Avusturya: Zorunlu geçitlerin verilmesine ilişkin 7.695 ZGB.28 : Gesetz betreffend die Einrâumung von Notwegen) ve §§ 492 . 1051 . Ulusan. I. Ankara 1970. Karşılaştırmalı hukukta genel olarak bilinen ve ulusal yasa koyucular tarafından kabul gören zorunlu geçit hakkı.1055 CCıt. 7 8 Liver. Medenî Kanuna Göre Lüzumlu Geçit Hakkı. S. yasa gereği bir katlanma (göz yumma) ve yardım yükümü altında bırakılan taşınmaz malikinin daha aşağı görülen çıkarının. zorunlu çıkar çatışmaları (nohvendige Interessenkollissionen) bağlamında. Ozsunay. İtalya: Del passaggio coatılvo Art. bazen yük altında bırakılan taşınmaz maliki yönünden çok ağır gelebilmektedir. Baur. Çünkü. Medenî Hukukta Fedakârlığın Denkleştirilmesi İlkesi ve Uygulanma Alanı. 593 596.: Liver. hukuksal nitelik açısından aynı şekilde ele alınıp değerlendirilen diğer zorunluluk durumlarında (örneğin.K. sağlam ve tutarlı bir dengeye dayandırabilme olanağı ve olasılığı bulunabilmektedir. ve krş. . Abh. 9 Ulusan. AÜHF. Bu şekilde. taşınmazlar arasında belirli ölçülerde katlanma ve yardım yükümlülüklerini içeren bir karşılıklı yarar birliği. e. § 917 . İmran Öktcm'e Armağan. W.1896 tarihli özel yasa ( §§ 1 . . 682 . R. pozitif temellere oturtulmak istenmiştir.10 Ancak ne var ki.. § 3 7 . 4 metni. komşuluktan kaynaklanan bir ortaklık ilişkisi çerçevesinde kabul edilen belli zorunluluklar ölçüsünde. Baumgartner. taşkın yapı: Überbaurecht. schvveiz.C. İÜHF 1977.52Sa. 121 . 247 . fedakârlığın denkleştirilmesi ilkesi önemli bir işlev görmektedir s . 189 sınırlamasının özel bir hali olarak zorunla geçide özgü önemli bazı hukuksal sonuçlar doğurmaktadır. İşte. Bu olumsuzluğu önleyebilmek amacıyla. Ulusan. Bern 1930 ve Caroni -RudoIf.Bern 1969. bu gerekçelerle.7. ve krş.133. bkz.. Das Notwegrecht und das Notbrunncnrecht nach dem ZGB.. . 10 . Bu gibi bir durum ise.495 ABGB gibi. 694 . 267 . çoğu kez bu ilke sayesinde.248. hukuken cevaz (izin) verilen yani.685 CCfr. § 25 III. 122 ve aynı sayfa dpn.. çeşitli ülkelerdeki farklı yasal sistemler nedeniyle yeknesak bir düzenleme konusu olamamışıtr.. s. yasa koyucu. 126-127. Komşuluk hukukuna özgü ilişkilerin özel bir düzenleme alanını oluşturan zorunlu geçit haklan da.4 ZORUNLU GEÇİT HAKKI KURULMASININ KOŞULLARI V E . birden fazla taşınmaz maliki arasında çatışan çıkarların dengelenmesini gerektirir. zorunlu su : Notbrıınnenrecht ve zorunlu mecra hakkı : Notdıırchleitungsrecht) olduğu gibi.269. Almanya-.22. daha üstün çıkar sahibi taşınmaz sahibinin yararına feda edilmesinden söz edilmektedir. bu noktada. 266.R 53. sağlanmış ve korunmuş olmaktadır9. sorumluluk ve tazminat hukuku sorunlarının çözümünü adil. Nitekim. 387. taşınmaza bağlı bir irtifak (Grunddiensbarkeit) hakkı çeşidi olarak kabul edilmiş7 ve özel bir yasal düzenleme konusu yapılarak. "'Tırpan.Der Notweg.

472 ve 606..: Oğuzman / Seliçi.12 Ancak. savunmaya (Verteidigungs. 11 Ulusan. Köprülü / Kaneti.K. Medenî " Bu hükümler için bkz. 12 Hukuka uygun müdahaleden doğan sorumluluk ve fedakârlığın denkleştirilmesi esasına dayanan sorumluluk konusu için bkz. ile eşyaya bağlı irtifak hakkının kullanımı aşamasındaki yararlanan ve yüklü taşınmaz maliklerinin yükümlülüklerin (596 603) ve özellikle de. 594 vd. 43 . / Öz. Bası.: Oğuzman. müdahalesi kaçınılmaz bir zorunluluk gösteren bir başka kişinin üstün değer sayılan çıkarı ya da kamu yararı karşısında feda edilmektedir. C. bu kişi. denkleştirme işlemi yapılmasını öngörmektedir. 848 vd. eşyaya bağlı irtifaklarla ilgili genel hükümler" doğrultusunda somut olaya özgü durum ve koşullar da dikkate alınarak hakkaniyetle dengelenmesini öngörmektedir. 1. 3 . bir kişiye ait hukuksal değer daha düşük kabul edilerek. amacı ve diğer sorumluluk ilkeleri ile karşılaştırılması.18 ile 55 . 753) zor durumda kalan kişinin müdahalesini hukuka uygun kabul etmiş ve malvarlığına yönelik bu müdahalelerde malike katlanma yükümlülüğü yüklemiştir. F..44. 468. T. Birbirini tamamlar nitelikteki her iki madde düzenlemesi de esasen fedakârlığın denkleştirilmesine dayanan tazminat istemlerinin yasal görünüm biçimlerindendir.61. Yapılacak bu işlemde.u Özellikle. M. 52 / f. öte yandan. Gözden Geçirilmiş ve Genişletilmiş İkinci Bası. 471 .. Öte yandan.473. Gözden Geçirilmiş 6. Borçlar Hukuku Genel Hükümler. taraflar arasındaki özel çıkarların. hukuka aykırı davranıştan (haksız fiilden). Çünkü. Bir sorumluluk ilkesi olarak fedakârlığın denkleştirilmesi ilkesinin anlamı.190 DEMİR Yıl 2003 çıkar sahibinin kaçınılmaz ve bu nedenle hukuka uygun bir nitelik taşıyan müdahalesi sonucu zarar gören malik lehine bir tazminat (bedel) istemi tanınayak. M. kaynağı yasa olan bir eşyaya bağlı borç ilişkisi niteliğindeki zorunlu geçit hakkı kurulması şeklindeki bu eşya hukuku ilişkisini. bir yandan sorumluluk ve tazminat hukuku esaslarına göre düzenlerken. İstanbul 1998. kendisini sebebiyet verdiği zararı giderme (karşı tarafın göstermek zorunda kaldığı fedakârlığı denkleştirme) yükümlülüğü altına sokan hukuka uygun müdahale yine de ondan kaynaklanmıştır.) veya saldırıya özgü (agressiver Notstand) zorunluluk durumlarında Borçlar Kanunu (m. Istanbu 1998. bundan doğan zararlı sonuçtan sorumlu tutulan süje. Eren. Borçlar Hukuku Genel Hükümler.2) ve Medenî Kanun (m. hukuka aykırılık oluşturan bir kusurlu eylemin (haksız fiili) faili ya da tehlikeli olguyu yaratan veya işletmeyi işleten bir kimse olmamakla birlikte. 99 vd. . feda edilen bu değere tanınmış olan normal hukuksal korunma ortadan kaldırıldığı için. müdahalesinde kusurlu olup olmadığına bakılmayarak üstün yarar sahibi görülen kişidir. Gürsoy / Eren / Cansel. sonuçta. Fedakârlığın denkleştirilmesi ilkesinin temelli ve sağlam bir dayanak oluşturduğu bütün hukuka uygun müdahalelerden dolayı sorumluluk durumlarında olduğu gibi. irtifakın değişen koşullara uyarlanması konusunun ele alındığı 603 606. tehlikeli olgulardan ve sebepsiz zenginleşmeden doğan sorumluluklardan farkları konularında ise bkz.: Ulusan.

bu iki kurulma biçimi arasında aşağıda belirtmeye çalıştığımız gibi farklı birtakım yönler vardır. bazı ortak ve benzer yönler bulunmaktadır.52Sa. bu yüzden uğradığı zarar için hakkaniyete uygun bir denkleştirme bedeli isteyebilir. malik buna katlanmak zorundadır. 2 ZGB. Buna göre: Bir kimse kendisini veya başkasını tehdit eden bir zararı veya o anda mevcut bir tehlikeyi ancak başkasının tasın/nazına müdahale ile önleyebilecek ve bu zarar ya da tehlike taşınmaza müdahaleden doğacak zarardan önemli ölçüde büyük ise. Ancak. ZORUNLU GEÇİT HAKKININ KURULMASI SÖZLEŞMESİ İLE ADÎ GEÇİT İRTİFAKI SÖZLEŞMESİ ARASINDAKİ FARK Geçit hakkı. 701 / Abs..05. amacı daha iyi karşılayan bir ifade olan.4 ZORUNLU GEÇİT HAKKI KURULMASININ KOŞULLARI VE. 753) dikkat çekicidir. normal olarak. niteliği ve içeriği ile ilgili olarak geniş bilgi için bkz. gerekli yasal koşullar oluştuğunda. irtifak sözleşmelerinin yorumu ile ilgili temel kurallara göre belirlenecektir. Bu sözleşmenin tanımı. bir adî geçit irtifakı kurulmasını amaçlayan ve tamamen rızaî nitelikli olan bir geçit sözleşmesi ile kurulur. diğer taraf (geçit yükümlüsü).147. taraflarca mahkeme dışında tapuda yapılacak bir sözleşme ile de zorunlu geçit hakkı kurulabilir15..ch . Bunun için bkz. içerik düzenleme serbestisi anlamında tamamen taraf iradelerine dayanan bu sözleşme dışında. Her iki kurulma biçiminde de mevcut olan önemli noktalar ve başvurulacak yöntem bağlamında. ilgili tarafların mahkeme dışında serbest iradelerini (rızalarını) tapuda beyan etme yoluyla yapacakları bir geçit irtifakı sözleşmesi ile kurulabileceği gibi. özelde ise zorunlu irtifakları ve bu arada zorunlu geçit haklarını da kapsayan düzenleme (TMK. Kaynak yasada ise.. şekli. 142 . Kural olarak aynî etkili olduğu.2002 = http: // www. bu yoldan kurulacak olan zorunlu 14 Bu maddenin gerekçesinde.: Özsunay. m. genelde komşuluk hukukuna özgü ilişkileri (TMK.admin. 17. II. m. Geçit hakkı. uygun tazminat (angemessener Ersatz) deyimi kullanılmıştır. hakkın kurulmasına yönelik tescil talebinde bukunmak borcu altına girer. 737). ilgili hüküm için bkz." M. borçlandırıcı) etkili bir nitelik taşıdığı kabul edilen sözleşmesel irtifak hakkının kapsamı ve içeriğini düzenleyen kayıtların hukuksal niteliği. Bununla beraber. geçit karşılığı tam bedeli ödemekle yükümlü iken. Bu sözleşme ile taraflardan biri ( geçit hakkı sahibi). tapuda yapılacak tescilin hukuksal sebebini oluşturmaktadır. " Zorunlu geçit hakkı kurulmasını konu alan ve bir borçlandırın sözleşme niteliğindeki bu sözleşme de resmî yazılı geçerlik koşuluna bağlı özel bir türden irtifak kurulması sözleşmesi (Dienstbarkeitsvertrag) olup.: BGE 128 III 265 : 5C.: Art. hemen belirtelim ki. Malik. ve krş.C. Bununla birlikte. ancak istisnaen nisbî (kişisel. 191 Kanun'daki bir zorunluluk durumu nedeni ile taşınmaz mülkiyetine getirilen yasal kısıtlamalarından olan ilgili hükme baktığımızda. 228 / 2001. ikinci fıkrası fedakârlığın denkleştirilmesi ilkesine göre belirlenen denkleştirme bedelinin tam anlamıyla ve kapsamıyla bir tazminat olmadığı belirtilmiştir. kurulması için gerekli yasal ve uygulamaya özgü (pratik) koşullar gerçekleşince bir mahkeme kararı sonucunda da kurulabilir.

kapsamı ve içeriği ile tam geçit bedelinin sınırı gibi sorunlar davaya bakan mahkeme tarafından karara bağlanacaktır. zorunlu geçit hakkı kurulması için gerekli "yasal zorunluluk" koşulunun mutlaka önceden aranması söz konusu değildir. genel olarak irtifak haklarına ilişkin kurallardan daha farklı bazı özel uygulamaların yapılması söz konusudur "\ III. bu aşamadan sonra ilgili taraflar. 146. tam bedelin belirlenmesi. mahkemeye gitmeden kendiliklerinden bu zorunlu geçit hakkını konu alan sözleşmeyi kurma yönünde bir davranış sergilemektedirler. Ancak. . normal bir durum olan rızaî (iradf) geçit hakkı sözleşmesinden farklı olarak. bu koşulların tamamının gerçekleştiği durumlarda "Özsunay. Yani. zorunlu geçidin süresi. Ancak. asgarî zorunlu içeriğe giren unsurlar olarak karşımıza çıkar.192 DEMİR Yıl 2003 geçit haklarını konu alan sözleşmelerde. ister istemez dava aşamasına getirdikleri zorunlu geçit hakkı ile ilgili uyuşmazlıkların çözümü bakımından. taraflardan biri (geçit yükümlüsü).147. zorunlu geçit kurulmasını konu alan bir sözleşmede. Belirtilmeye çalışıldığı gibi. Çünkü. Çünkü. zorunlu geçit hakkı kurulmasına yönelik bir tescil beyanında bulunmayı borçlanmaktadır. Yüklü taşınmaz malikine geçit irtifakı kurma yükümlülüğü. özellikle bu unsurlar yönünden. İrtifak kurulmasını konu alan bu karşılıklı sözleşme ile. tapuda eşyaya bağlı bir irtifak sözleşmesi kurmaya yönelik irade beyanında bulunacak olan kişiler. bu durumda ilgili taraflar yani. serbest taraf iradeleriyle kurulan geçit hakkına bağlı hak ve yükümlülükler konusunda. yasal bir borç konusu olması yanında ayrıca bir sözleşmeye dayalı bir borç haline getirilmektedir. zorunlu geçidin içeriğini düzenleme ya da geçit karşılığı tam bedelin tutarını belirleme konularında anlaşmazlığa düşebilmeleri noktasında. başta genel ve özel yasal koşullar olmak üzere. yargı uygulamalarında somut olay gruplarına özgü aranılan koşullar şeklinde üç ana grupta ele almak mümkündür. zorunluluk nedeniyle yükümlü taşınmaz ile yararlanan taşınmaz malikleri bu sözleşmenin kapsam ve içeriğini düzenleme serbestisine her zaman sahip olamamaktadır. buradaki işlem serbestisi. ZORUNLU GEÇİT HAKKININ KURULABİLMESİ İÇİN GEREKLİ KOŞULLAR Zorunlu geçit hakkının kurulabilmesi için bulunması gerekli koşulları. Bu nedenle. artık hakkın konusu. geçitle yüklü taşınmaz maliki ile yararlanan taşınmazın maliki arasında zorunlu geçit hakkı kurulmasını amaçlayan bir sözleşme yapılmış olabilir. kendi taşınmazında. sadece sözleşme yapıp yapmama (akdi inikad ettirip ettirmemek) ile sınırlıdır. adî bir geçit irtifakı sözleşmesi ile kurulan ve tamamen rızaî irtifaklarla ilgili kurallara tabî olan geçit irtifakı sözleşmesinden farklı olarak. Buna karşılık. diğer tarafın (geçit yetkilisinin) ödeyeceği bir tam bedel karşılığında. yerleri ve yararlanacak kişiler ile bu geçitte sonradan yapılabilecek değişiklikler ve sona erme gibi konular.

Sachenrecht (§§ 854 . cami.'daki düzenlemelere uygun olarak verdiği kararlar ile. mera. taşlık. § 917. Bu nedenle. devletin hüküm ve tasarrufu altındaki yerlerde.. okul uygulama bahçesi ile tarlası. devletin hüküm ve tasarrufu altındaki. demiryolları.52Sa. bu koşullar sırasıyla. Bd. özellikle Yargıtay'ın önüne gelen somut olaylara ilişkin olarak verdiği kararları da dikkate alınmak suretiyle. Bunun için bkz. 140 . Hakkın üzerinde kurulacağı taşınmazın özel mülkiyet konusu ve tapuya kayıtlı olması koşulu Zorunlu geçit hakkının varlığı için gerekli ilk genel koşul. : Surlu / Öztürk. iskele meydanı. A. harman yerleri ve kadastro . m.tapulama işlemlerinde tespit dışı bırakılan yerlerde.. köy orta malları ile köy meydanları. 715. m. özel mülkiyete konu olamayacak orman ve meralardan. bu koşulların tamamının bir arada bulunduğu olaylarda zorunlu geçit hakkının varlığında söz edilebilecektir. fundalık. 704. N. çalılık. park. sırasıyla aşağıda belirtilenlerden ibarettir: 1. çıraklık eğitim merkez binası. 266 .. Tırpan. anılan maddenin "Taşınmazından genel yola çıkmak için yeterli geçidi bulunmayan malik.4 ZORUNLU GEÇİT HAKKİ KURULMASININ KOŞULLARI VE. Gerçekten de. sağlık ocağı. açılan dava Medenî Kanun'un öngördüğü esaslar dahilinde ele alınabilecektir. 193 mahkeme tarafından zorunlu geçit hakkı kurulabilir. Yetkili kamu kuruluşunun tasvip ve muvakatını idarî geçit irtifakının kurulmasında bir önkoşul olarak kabul eden bu görüş için bkz. kamu hizmetine özgülenmiş ilkokul binası ve bahçesi üzerinden geçit hakkı kurulamayacağı kabul . Yargıtay kararlarında ise. Ayiter. Bir başka yaklaşıma göre ise.. Aufl. TMK. Eşya Hukuku. Berlin 1993. orman. Alman Eşya Hukuku'nda. 747 hükmüne baş vurulmalıdır. Aşağıda. hazine mülkiyetindeki kamu malları ile kamusal hizmete özgü hizmet malı niteliğindeki taşınmazlar üzerinde zorunlu geçit hakkının tanınabilmesi için. yasal açıdan gerekli genel koşulların ne olduğunu belirlerken. yararlanma hakkı askerî kuvvetlere bırakılan yerler. yararına geçit yeri istenen yararlanan (hâkim) taşınmaz ile üzerinde geçit hakkı kurulacak yüklü (hadim) taşınmazların tamamının özel mülkiyete konu17 ve tapuya 17 Yargıtay.928). Ankara 1977. federal ve federe devletler tüzel kişiliğine ait taşınmazlar için de zorunlu geçit hakkı kurulması istenebileceği belirtilmiştir.. hem teorik ve hem de uygulamalı açılardan.267. kamusal hizmete özgülenen okul. ilgili kamu tüzel kişiliğinin yetkili organları tarafından zorunlu geçit hakkı kurulmasında bir sakınca olmadığı bildirildiği ve böylece kamu hizmetinin yürütülmesinde bir aksama başgöstermeyeceğinin kesin olarak anlaşıldığı hallerde.C. 12. ve krş. Bu bağlamda olmak üzere. Bunun için bkz.. TMK. genel koşullar. Genel Koşullar Zorunlu geçit hakkı kurulması isteminin kabul edilebilir olması için. tanı bir bedel karşılığında geçit hakkı tanınmasını komşularından isteyebilir. öncelikle bulunması gerekli genel koşulların ortaya konulmasında yardımcı olmaktadır. Kommentar zum BGB. Bu ve ilgili diğer maddeler (TMK. ve KK. erişme kontrollü karayolları. ana hatlarıyla ele alınmaya çalışılmıştır. 450 vd.: Staudinger / Seufert." biçimindeki ikinci fıkra hükmü.. III. 747 ve 748) çerçevesinde.141. Nato boru hattı geçen yerlerin üzerinde geçit hakkı kurulamayacağı yönünde uygulamalar yapmıştır.

194 DEMİR Yıl 2003 kayıtlı arazi olmasıdır.2001. 5995 ( Yayımlanmamış olan bu kararında Yargıtay 14.: 11. hukuki nitelemeyi yapmak ise hâkime aittir.» demek suretiyle. geçit hakkı kurulması değil anlaşarak bıraktıkları yola elatmanın önlenmesi ise bıırava elatmanın önlenmesine karar verilecek yerde eksik araştırma ve inceleme yapılarak yazılı olduğu şekilde tapusuz taşınmazların leh ve aleyhine geçit hakkı tesisi şeklindeki hüküm kurulması doğru görülmemiştir. Yargıtay'ın kararlarında olduğu gibi. 14. S. C.99. Bir davada olayları anlatmak taraflara. Dairemizin taksimde taraflar arasında yararlanma anlaşması olup olmadığının araştırılması ve var ise yol olarak ayrılan yere el atmanın önlenmesine karar verilmesi gerektiği yönündeki bozma ilamı Mahkemece yanlış değerlendirilerek tapusuz taşınmazda geçit hakkı kurulmasına karar verilmiştir. Bu durumda taraflar arasında bir yararlanma anlaşması söz konusu olabilir.: Y. 15. 19 Yargıtay'ın bu konuya ilişkin İBK için bkz. S. kendi zilyetliğindeki bu taşınmazın adına tapuya geçirilmesi için bir tapu tescili davasını ya da taraflar arasında bir yararlanma anlaşmasıyla yol olarak ayrılan yere yönelik bir el atma eylemi varsa bunun önlenmesi davası açabilme konusunda yetki ve mehil verilerek tescil ya da el atmanın önlenmesi kararı alınması yönünde kararlar vermiştir19. 1. Ancak. 5495 / K. / Akman. 7953 (Yayımlanmamıştır). salt zilyetliğe konu taşınmazlar'* ile arazi niteliğinde olmayan ancak. / Burcuoğlu.Taraf taşınmazları tapuda kayıtlı değildir. 249.1999.11. Bu ilke doğrultusunda davacının isteminin.7102 / K. 14. 1026 (Yayımlanmamıştır). Bu yöndeki örnek uygulamalar için bkz. Mahkemece.2. ve 1958/14 E. edilmektedir. (Surlu / Öztürk. 1959/13 K.. Bası. Y.2. istisnaen kişisel nitelikli zorunlu geçit irtifakı kurulabileceğinden. E. Davacının iddiasına göre. O halde. taşınmaz mülkiyetine konu olan haklar ve yerler (örneğin. tapusuz taşınmazlarla ilgili zorunlu geçit davalarının da yasal çerçevede gerektirici nedenleri gösterilmek suretiyle yargısal bir çözüme kavuşturulması. 13. 09. özellikle açılacak bir tapu tescil davasının mahkemece reddedilmesi gerektiği ve sadece davada her iki tarafın malik sıfatıyla zilyetliği sabit görüldüğünde ise. 194-195) . Y. 20 Bu görüş için bkz. Bu sorun ile karşılaşan Yargıtay. geçit isteminde bulunan kişinin mevcut hukuksal yararı dolayısıyla. E. yararına geçit hakkı kurulacak taşınmazın tapu kaydı olmaması durumunda ne olacağı sorunu önem taşımaktadır. .. doktrinde. 14. 515 / K. 5. Eşya Hukuku. özellikle tapusuz taşınmazlardan yararlanma bağlamında. İstanbul 1989. HD. Yerel mahkemenin taşınmazların tapusuz olması nedeniyle davanın reddine karar dair verdiği ilk karar böyle bir olasılık nedeniyle bozulmuştur. mümkün görülebilmelidir. Hukuk Dairesi aynen «. HD. davacı lehine kişisel (şahsa bağlı) bir geçit hakkı tanınmasına karar verilebileceği görüşü ileri sürülmüştür 20. HJ Altop. 14. 18 Tırpan. 1998. . tapu kütüğünde ayrı bir sayfaya kayıtlı bağımsız ve sürekli haklar ile kat mülkiyeti kütüğüne kayıtlı bağımsız bölümler) yararına zorunlu geçit hakkı kurulamaz.1959 t. HD. A. Kanımızca. E. Özellikle..: Tekinay. evveliyatından bir bütün olan taşınmaz paylaşılırken davalı tarafından kapatılan yer yol olarak bırakılmıştır. tapusuz taşınmazlarla ilgili geçit hakkı uyuşmazlığını el atmanın önlemesi bağlamında çözmek gerektiği sonucuna varmıştır.

I. Yargıtay uygulamasında (14. N.C. Yani. voie publique. Zorunlu geçit hakkı tanınmak suretiyle. E. ancak. Bu hal.K. 21.1983.24 Örneğin.HD. geçit gereksinimi içinde bulunan taşınmazın genel yolla birleştirilmesini talep yetkisi sağlanmış olmaktadır. Bern 2000. Geçit gereksinimindeki zorunluluğun mutlak mı yoksa nisbî mi olduğu o taşınmazın geçitten tamamen ya da kısmen yoksun kalması noktasına bakılarak belirlenecektir. Bu anlam çerçevesinde. 31 ..36 . . 1980/ 64-2083 . Zweite überarbeitcte Aufl. public road = highway) terimi ile kasdedilen ise.2001 . 105 II 181.: Özsunay. 38. 2İ BGE 110 II 19.21 Bu ise. 24 Genel yol ifadesi ile ilgili tanımlar için bkz. üzerinden geçit verilmiş olan taşınmazdan çıkılan yol genel yola değil de. somut ve objektif ölçütler yardımıyla belirlenir. Art. Yüksek Mahkeme uygulamalarında. ve krş. E . H. HD. 282 -283. geçit yoksunluğu olarak da belirtilen23 mutlak geçit zorunluluğunda. devlet yolları. Die Gnmdlage des Sachenrechts und das Eigentuııı. 22 23 21 Özsunay.. 38 vd. yetkili kamu idareleri tarafından umumun kullannmasına tahsis edilen ve herkesin yararlanmaya hakkı olduğu yollardır. genel yol. İsviçre doktrini22 bu koşulun dar yorumlanması gerektiği kanaatindedir.. geçite gereksinimi olan taşınmazın genel yolla hiçbir bağlantısı yoktur. kamusal kullanıma özgülenmiş ve olağan ölçülerde herkes tarafından gelip geçilmek suretiyle kullanılmakta olan yollardır.6. 694 ZGB. 5941 / K. herhangi bir ara yol.ZGB694. taşınmazın ekonomik gereksinimleri yönünden kamusal yola ulaşmada gerek görülen bağlantı kurma olanağı gerçekten hiç mevcut olmadığı ya da çok güçlük gösterdiği takdirde kabul edilmektedir 23.N. öffeııtlicher Weg. geçit isteminde bulunan kişinin taşınmaz ile genel yol arasındaki gerekli bağlantı gereksinimindeki zorunluluk durumunu. geçit zorunluluğu. Grundriss des schwcizerischen Sachenrechts Bd. duruma göre mutlak ya da nisbî bir nitelik gösterebilir. . sokak veya özel bir yoldan ana (genel) yola çıkamama hali söz konusudur.52Sa.9. Nitekim. il yollan ve köy yolları biçiminde yetkili kamu tüzel kişiliği tarafından kamunun kullanımına özgülenerek her bir bireyin başlı başına yararlanabileceği türden yollar genel yol nitelilği taşır. Kısaca.: 14.4 ZORUNLU GEÇİT HAKKİ KURULMASININ KOŞULLARI V E . daha başlangıçtan bu yana olabileceği gibi kadastro ve imar uygulamaları çerçevesinde gerçekleşen parselasyon işlemlerine bağlı arazi bölünmeleri ya Özsunay. 195 2. 1163. Bu nedenledir ki. kısaca.Meier/Hayoz. 5834: Surlu / Öztürk. Burada. Geçit Gereksiniminin Zorunlu Olması Geçit gereksinimindeki zorunluluk. Bunun için bkz. 1. Rey. genel yol (tariki âm. şeklinde tanımlanmaktadır. 1983/601: Surlu / Öztürk.37. paftasındaki gibi dört tarafı kapalı ve başka bir genel yolla bağlantısı olmayan çıkmaz bir yol olduğundan çıkmaz yola bağlantı sağlanarak geçit kurulması haklı olarak doğru görülmemiştir. 222223). . 223). . geçit gereksinimi duyan taşınmazın hiç ya da yeteri kadar bağlantısının bulunmaması nedeniyle genel yola çıkamayacak durumda olup olmamasına bağlıdır.

2079 (Yayımlanmamıştır). tarımsal amaçlarla kullanılan bir arazide geçit hakkı kurulması davasında. 4).N. Bunun için bkz. bunun kabul edilebilir olabilmesi için. bu zorunluluğun varlığı araştırılıp saptandıktan sonra geçit hakkını kurulmasına karar verilecektir. hukuka ve hakkaniyete uygun bir şekilde somut olaydaki durum ve koşulları dikkate alan takdirî bir karar verecektir (TMK.. 214 vd. ancak. Nitekim Yargıtay'ın bu yönde bir çok kararı vardır. 14. 14. objektif esaslara göre belirlenmeli ve bu yapılırken. sadece bir niyet açıklaması yeterli olmayıp. zorunlu geçit gereksiniminin gelecekte de ortaya çıkabileceği belirtilmektedir 28. 1996.196 DEMİR Yıl 2003 da kamulaştırma işlemleri sonucunda olabilir.11. Ayrıca. m. Dava konusu edilen her bir somut olayda. 1274 / K. Benzer diğer kararlar için ise bkz. tarımsal veya sınaî niteliği olup olmadığı gibi hususlar birer değerlendirme kriteri olarak dikkate alınacaktır. Y. geometrik ve ekonomik bütünlüğünü engellemeyecek şekilde ve yapılacak keşif sonucunda alınacak olan teknik bilirkişi raporunda gösterilmiş yerlerden belirlenmiş uygun genişlik ve uzunlukta geçit hakkı kurulması yönünde uygulam yapılmalıdır. Bu konuda daha geniş bilgi için bkz. ekonomik gereksinimin ölçüsü. ve krş. bu konuda bkz. bu bağlantı taşınmazdan ekonomik gerekler ve verimli işletme doğrultusunda yararlanma bakımından yetersiz kalmaktadır.2002. Nisbîliğin ölçüsünü belirlemekle yükümlü olan hâkim.: Y. HD. taşınmazın niteliği ile gereksinimin nasıl ve hangi araçlarla giderileceği tarafların sübjektif görüşüne göre değil.03.694ZGB. 2 " Bu konudaki uygulama için bkz.: Y. Geçit yetersizliği olarak da ifade edilen bu zorunluluk nisbîlik gösterir. Bu bağlamda. 28 Rey. 8068 (Yayımlanmamıştır) . * ^MHtMHI< I | • ı | . K. özellikle yakın bir gelecekte üzerinde bir bina inşa edilecek durumda bulunan bir arsa niteliğindeki taşınmazla ilgili olarak yararlanma şeklindeki değişme nedeniyle zorunluluk durumu olabilir. Mutlak geçit zorunluluğunun bulunup bulunmadığını ortaya çıkarma amacıyla yapılacak keşifte o taşınmazın genel yola hiçbir cephesinin olmaması anlaşıldığı takdirde. 7998 (Yayımlanmamıştır). M BGE 117 II 35. Öte yandan. 14. Gerçekten de. taşınmazdan rasyonel ve usulüne uygun yararlanabilme nedeniyle doğduğu için. nisbî geçit zorunluluğunun söz konusu olduğu durumlarda ise. ancak. Ozsunay. fedakârlığın denkleştirilmesi ilkesi gözetilmelidir 26. artık geçit gereksiniminin mutlak bir zorunluluk gösterdiği kabul edilir. 1168. genel yola geçit için bir bağlantı vardır. E. mevcut geçidi sağlayan ara bağlantı yollarının dolambaçlı oluşu. Ancak. 27 Nisbî ve objektit yönleri olan geçit zorunluluğu. geçit yetersizliği içindeki komşu taşınmazın. 54 vd. HD. taşınmazın bu kullanım amacını.12.: Surlu /Öztürk.2001. lehine zorunlu geçit hakkı kurulan taşınmazlardan en üst düzeyde rasyonel ve usulüne uygun bir yararlanma olanağı yaratılmış olmaktadır. 16. örneğin. 27 Nisbî geçit gereksinimi bağlamında olmak üzere. 7689. E. 9.Art. geçit gereksinimindeki zorunluluk nedeni. Bu yüzden bir takdir konusudur.: ZBJV 1993. HD. 22. inşaata ilişkin somut projelerle iddia konusu yararlanmanın değişmesi nedeniyle duyulacak zorunluluğun güvenilir bir biçimde kanıtlanması gerekir 29. E. Bu şekilde. O halde.234 vd. 7607 / K.

303-304). 14. tamamen somut ve objektif ölçütlerden hareketle ve taşınmazın niteliğine göre seçilecek teknik bilirkişler yardımıyla saptanır. 14. Tam Bedelin Ödenmesi Koşulu Zorunlu geçit hakkının kurulmasında gerekli genel koşullardan üçüncüsü. Y. Y. zorunlu geçide katlanmak yükümlülüğü altında kalan yüklü taşınmaz malikinin.52Sa. Ancak. zorunlu geçit hakkının kurulması istemi varlık kazanacak ve etkisini gösterebilecektir. 14. E. 302 . bu yüzden uğramış olduğu bütün zararların belirlenen denkleştirilme bedeli ödenenerek karşılanmasıdır.2001. 300). Saptanan bu bedelin hükümden sonra ödenmesini temini amacıyla mahkemenin geçit isteyen Tam tazminat (volle Entschüdigung) ifadesi için bkz.4 ZORUNLU GEÇİT HAKKI KURULMASININ KOŞULLARI VE. 1163. 314) .. 1393 / K. Ancak. 5217/ K. hukuka uygun ancak zarar veren müdahalesi karşılığında mahkemece belirlenecek olan tam bedeli ödemekle yükümlüdür. 2001. 121. Bu bağlamda. geçide katlanan yüklü taşınmaz maliki için ne kadar bir bedelin tazminat olarak ödeneceğini belirleyecektir. Mahkemece.. 1902 (Surlu/Öztürk. yolun geçtiği taşınmazdaki gelir azalması gibi hususlar hep birlikte değerlendirilmelidir32. Meier / Hayoz. 8. 7532 / K.: Özsunay. 31 Bu bağlamda farklı geçit bedelleri belirlemiş birden fazla bilirkişi raporlarında aralarındaki açık çelişkiler giderilmeden ve kabul edilen değer tesbitini üstün tutma gerekçesi gösterilmedeği durumlarda geçit bedeli yanlış takdir edilmiş olur. 78. bir fedakârlıkların denkleştirilmesi işlemidir.11. E. bu hakkın tam bir bedel karşılığında kurulabilmesidir 30. 18. artık zorunlu geçit hakkı kurulması davasını hükme bağlayacak olan mahkeme. Esasen bu belirleme bir tazminat hesaplaması olmaktan öte. 8148 (Surlu / Öztürk.-. keşif sonrasında alınan yerel ve/veya teknik bilirkişilerin raporlarında belirttikleri bedeller karşılaştırmalı olarak değerlendirilip.320. böyle bir kararlaştırmanın olmadığı durumlarda ise. Art. 15. yolun geçmesiyle birlikte taşınmazın uğradığı değer kaybı. bu esaslı koşulun bir gereği olarak bedeli mahkeme dışında taraflar aralarında serbestçe kararlaştırabilirler. 9969 (Surlu / Öztürk. HD.. Bu yönde bkz. E. E. 283. Kendisine yasa ile zorunlu geçit hakkı kurulmasını isteme yetkisi tanınmış olan yararlanan taşınmaz maliki. Geçit gereksiniminin belirlenmesinde olduğu gibi. 7642 (Surlu / Öztürk. 14. 694 ZGB. HD. 32 Aynı şekilde bkz.11. bu konuda gerekli bütün araştırma ve incelemeler yapıldıktan sonra tam bedel takdir edilmiş olacaktır 31.C. 694 ZGB N 1163. 197 3. geçit olarak bırakılmak suretiyle yola tahsis edilen yerin değeri. N.ZGB 694. Art.11. 302 .303) . Rey. HD. HD. 23. 1991. mahkemece kurulan geçit nedeniyle yüklü taşınmaz malikine ödenmesi gereken tam bedel. Bu esaslı koşulun anlamı. Bu konuyla ilgili diğer kararlar için bkz.: Surlu / Öztürk. Y. 7486/K. 50 .: Y.2002. zorunlu geçide maruz kalan komşu taşınmaz malinin bu nedenle uğramış olduğu zararını tazminini karşılığını oluşturan tam bedelin hesaplanması ve bunun ödenilmesi halinde. Rey. N. Zorunlu su ve zorunlu kaynak hakkı gibi diğer zorunlu irtifak haklarında olduğu gibi.03.

HD. 14.'va isabet ettiği. geçit hakkı sahibinin yıllar sonra bu bedeli ödemesi sonucunu doğurabileceğinden yasanın amacına ters düşeceğinden kabul etmeyerek. hükümden önce bu bedelin mutlaka depo ettirilmesini aramaktadır. özellikle de. m. üzerinde geçit hakkı kurulacak olan taşınmazın taksim ve ifraz gibi işlemlere tâbi tutulması sonucunda oluşacak olan yeni parseller karşısında ortaya çıkmaktadır. HD. zorunlu geçit karşılığını oluşturan bedelin ödenmesinin.. E. Bu uygulaması için bkz. 295 ve aynı sayfanın dpıı. ve krş. ı I . 268). 327 metnindeki kararlar. t\ ı.03.: Y.2002. bir ifraz 3 ' Nitekim Yargıtay. 4608 / K. Özel Koşullar TMK. 7372 / K.11.sermaye olarak mahkeme veznesine ödenmesine veya mahkemenin belirleyeceği bir yere tevdiine ve ancak. 15. 1977/4663 . mahkeme. E. Y.ııı Mımuıı».. HD. 17. kararlaştırılan geçit bedelinin.Kadastro öncesi 34 ve 35 sayılı parseller bir bütün olarak davacının murisi Osman 'm zilyet ve tasarrufunda iken ölümünden sonra mirasçıları arasında yapılan nzai taksim sonucu 35 sayılı parselin yerinin davacıya. Bunun dışında. "Geçit hakkının TMK.Taşınmazların Önceki Durumlarına ve Mevcut Yollara Değer Verme Koşulu Bu özel koşulun önemi. 1978/2. Aşağıda üzerinde sırasıyla duracağımız bu özel koşullar.. 2001. HD.2002. genel koşullar ve somut uygulamaya bağlı olan diğer koşullarla birlikte gerçekleştikten sonra.. 1 . ilk derece mahkemelerinden.: Y. mahkemece saptanan çerçevede zorunlu geçit hakkının tapu kütüğünün irtifaklar sütununa kaydı işlemi yapılabilecektir. kararın kesinleşmesinden sonra davanın tarafı olan ilgili yüklü taşınmaz malik(ler)ine. * Taşınmazın taksim öncesi kullanım şekline değer verme koşulunu öne çıkaran uygulamaya örnek karar için bkz. Örneğin. HD. 34 sayılı parselin yerinin ise mirasçılardan K. 14. zorunlu geçit hakkı kurulmasını isteme yetkisine sahip olunabilmesi için bazı özel yasal koşulların da bulunmasını aramaktadır. 748 gereğince tapu kaydının irtifak sütununa tesciline'" tümcesini de açıkça yazmak suretiyle hüküm kurulmasını istemektedir 3 \ B. Yargıtay. Surlu / Oztürk. .11. 14.1977. 2. ı ı| i - >« i ı>:a M . u Bkz.: «. özellikle yüksek enflasyon nedeniyle hükümden sonra bedelin ödenmesine olanak sağlanmasını. 35 Bu uygulama için bkz. 14. E. 7476 (Yayımlanmamıştır). 29. K'nın sonradan bu yerin davalı H'ye satarak zilyetliğini *>*ımmm*l ı >l I •*. ödenmesini öngörecek şekilde. 8579 (Yayımlanmamıştır).. 4993 (Yayımlanmamıştır).7.2001. Y. Y.12. 1106 / K. toptan peşin para ödemesi olan sermaye şeklinde mi yoksa irat şeklinde mi olacağını kararında belirtmelidir. bir bölünmeye (taksime) uğrayan taşınmaz bunun sonucunda genel yolla bağlantısı tamamen (mutlak geçit yoksunluğu) ya da kısmen (nisbî geçit yetersizliği) kesilince bu taşınmazın hangi parsel üzerinden genel yola çıkacağının belirlenmesinde daha önceden genel yola neresinden çıkış yapılıyorsa oradan zorunlu geçit hakkı kurulması yönünde uygulama yapılacaktır.5903 (YKD. 14. E.36 Aynı şekilde. 6798 / K.| ıı ı. 1855 (Yayımlanmamıştır).198 DEMİR Yıl 2003 tarafından depo ettirilmesine yönelik usulî bir karar vermesi gerekir 3 .bu bedel üzerinden ayrıca bir yasal faiz işletilmeksizin34. 2.

2233 / K.1091 ve 1092 parsellerin 8. geçit isteminin de ancak orantılılık ölçüsünde böyle bir yük altına girecek taşınmazın malikine yöneltilmesi gerekir.'nun 671.2001. genel yolla bağlantıyı sağlayan mevcut yolları da dikkate alan bir uygulamaya gidilecektir. N. zorunlu geçidin krulmasında «en az zarar» kavramının anlamının ortaya konulmasını gerektirmektedir.38 2. 39 Zorunlu geçidin en az zararı verecek taşınmaz üzerinde kurulacak olması nedeniyle. 57 vd. HD. Rey. E. 19. Y.» Y.327). geçit hakkının yük altına devrettiği. bu iki nokta yanında. .C. 14. ifraz sırasında davacının 1092 parsel maliki kardeşi ile yol hususunda anlaştığını.4 ZORUNLU GEÇİT HAKKI KURULMASININ KOŞULLARI V E .. 37 Taşınmazın ifrazen oluştutulan müfrezinden geçit istenebilmesini yasaya uygun bulan uygulamaya örnek karar için bkz.271. diğer genel ve özel koşulların gerçekleşmiş olduğu ölçüde.Davalılar vekili 1091 ve 1092 parsellerin daha önce tek parsel halinde bulunduklarını bilahare ifraz görerek iki parsele ayrıklıklarını.4. . .1995. HD. 270 . 14. ancak.1977 tarihinde ifrazen oluştukları anlaşılmaktadır Davacının ifrazen oluştuğu müfrezinden geçit istemesi MK. Aynı yönde bkz. zorunlu geçit hakkım bu mevcut yolun üzerinde bulunduğu taşınmazı yük altına bırakmak gerekir.52Sa. Bu hususu taksim sırasında yerine getirmezlerse üçüncü kişilerin taşınmazlarından geçit isteyemezler. bilahare aralarında çıkan anlaşmazlık sonucu 1092 parsel malikinin davacıyı geçirmediğini. Orantılı dengelemede yüklü taşınmaz malikinin çıkarları da göz önünde tutulmalı ve özellikle şüpheli (belirsiz) durumlarda zorunlu geçit hakkı tanınmaktan vazgeçilmelidir.333.».I Bir taşınmazın paydaşları onu taksim ederken yeni oluşan parsellerin yollarını da sağlamak zorundadırlar. 2804 (Yayımlanmamıştır). davacının ifraz edilen 1092 parselden yol islemesi gerekliğini savunmuştur . 199 işlemi sonucunda kazanılan taşınmaz mal söz konusu olduğunda yine. maddesien uygun olacağından bu yöndeki savunmaya itibar edilmemesi doğru görülmediğinden hükmün bozulması gerekmiştir.Nitekim tapu incelemesinde de 161 .: «. 8968 (Surlu/Öztürk.1 1.Geçitin En Az Zarar Verecek Biçimde Kurulması Koşulu Zorunlu geçit kurulabilmesi için gerekli bu özel koşul. diğer seçenekler arasından seçilen yolun sadece en kısa oluşu veya en düşük masrafı gerektirmesi gibi durumlar en az zarar verme koşulunun gerçekleşmiş olduğunun kabulünü zorunlu kılmamaktadır. Adına tespit ve tescil edildiği anlaşılmaktadır.8. 7740 / K.37 Daha önceden taşınmazların genel yolla bağlantısını kuran bir yerin yol olarak kullanılmış olup olmadığı hususu da dikkate alınması gerekli bir durumdur. Geçit zorunluluğu içerisinde bulunan ve bu nedenle zorunlu geçit istemi ile mahkemeye başvuran bir taşınmaz maliki. w Surlu/Öztiirk. aynı esas uygulanacak ve zorunlu geçit hakkı ifrazen oluşan yeni taşınmaz üzerinde kurulabilme olanağı araştırılarak. . geçit sorununu hangi yoldan geçerek fiilen çözümlenmiş olup olmadığına bakılarak. 30.: Liver. 284.39 Öncelikle belirtmelidir ki. mahkemeye zorunlu geçit kurulması için başvuruyu yapmadan önce. E. Bu itibarla 41 ve 34 sayılı parsellerin müşterek sınırı boyunca tesis edilecek geçitin tamamının 34 sayılı parsel aleyhine ve bu parselin batısından kurulması gerekirken yazılı şekilde hüküm kurulması doğru görülmemiştir. kadastro gelince de 34 sayılı parselin bu şekilde davalı H. ZGB 694. Meier / Hayoz. Zira.

7998 (Yayımlanmamıştır). en az zarar verme koşulunun gerçekleşip gerçekleşmediği belirlenecektir. Örneğin. İkinci bir durum ise. Özellikle. Bu yönde karşılaştırmalı hukuktaki çözümler için bkz. yolun genişlik ve uzunluğu gibi) bir yandan yüklü taşınmaz yönünden ağır derecede ve haklı sayılamayacak ölçülerde olmaması. geometrik ve ekonomik bütünlükleri ile zorunluluk içerisinde geçit gereksinimindeki taşınmazdaki doğrudan genel yol bağlantısı oluşturulma gereği birarada değerlendirilerek hakkaniyetli bir çıkar dengelemesi yapılmalıdır.Ay/ıî Haklar. 14. yüklü taşınmazın dikey kapsamını sınırlayıcı bir biçimde hava yolu gereksinimi nedeniyle de kurulabilecektir. süresi. 7 6 0 7 / K . 14. zorunlu geçidin yeri. 1 . E. 14. yüklü taşınmazın yapısal durumu ve üzerinde ekili bulunan şeylerin niteliği ile birlikte bu arazinin kullanımı ve işletilmesinde uzun dönemde ortaya çıkması olası değişikliklerin önceden görülememesi43 gibi birer alternatif olgu oluşturan diğer bütün seçenekli durumlar çerçevesinde. . komşulardan olabildiğince en az sayıda kişiyi rahatsız edip etmeme ile ilgilidir. 42 Y. çizimi yapılan yol güzergâhının izleyeceği sınırlar itibariyle elverişsizliği41. 1991. 19. E. C.S. ve krş. yararlanan taşınmazın gereksinim sınırını gerçeğe ve hakkaniyete uygun bir belirlemeye dayanarak ödenecek bedelin saptanması ile ilgilidir. 16. HD. 5653 / K. 44 Bu noktada. Ankara 1976.Taraf Çıkarlarının Dengelenmesi Koşulu Zorunlu geçit hakkının kurulmasında. fedakârlığın denkleştirilmesi ilkesi bağlamında temel belirleyiciliği olan önemli bir sorun kaynağı olarak karşımıza çıkmaktadır. HD. 350) .. zorunlu geçitlerin komşuluk hukukundan kaynaklanması ve kural olarak bir eşyaya bağlı irtifak türünden olmaları nedeniyle. diğer yandan. 12. 4 -' Bertan. 104 vd. fiziksel ve geometrik kapsamı44 ile birlikte geçit yetkilisi kişiler ve yararlanmanın şekli gibi somut özgülemeye ilişkin * Y. üzerinden yolun geçirileceği taşınmazın hizmet ettiği bir tarımsal ya da sınaî işletmeye özgü faaliyet alanına girmemesi42. zorunlu geçit hakkı taşınmazın altı ve yüzeyi dışında üstünden hava yolu şeklinde bir ana yola bağlantı olma anlamında kapsayabileceği haklı olarak kabul edilmektedir. yönü.200 DEMİR Yıl 2003 alınacak olan taşınmazın ekonomik ve geometrik bütünlüğünü bozucu bir şekilde tamamen ikiye bölünerek kurulmaması 40. 2805 (Yayımlanmamıştır) . Bu özel koşul çerçevesinde. birbirine komşu taşınmazların nitelikleri. esasen zorunlu geçit hakkı. E.09. 04. 2256/ K.: Özsunay. taraf yararlarının dengeli bir biçimde gözetilmesi koşulu. zorunlu geçit irtifakı ile ilgili somut uyuşmazlıkların çözümünde dikkat çeken bazı hususlar vardır: Bunlardan ilki. geçit boyutunun (örneğin. 11. Bu gibi durumlarda.864. 7279 (Surlu / Öztürk.2 . 2001. 2001. HD. yüklü taşınmazın somut ve objektif kullanım amacı da dikkate alınarak. 41 Y. dağdaki bir maden ya da taş ocağı işletmesinin bulunduğu taşınmaz yararına ancak havaf kablolar aracılığıyla rasyonel ve ekonomik açıdan da yararlı olarak işletileceğinin anlaşıldığı zorunluluk durumlarında olduğu gibi. 3.

''Genci koşullarla ilişkisi bağlamında bkz.C. Uygun Genişliğin Belirlenmiş Olması Koşulu Uygulamada.. en az zarara uğrayacak yüklü taşınmazın hangisi olacağı belirlenecektir 4 \ C. buraların üzerinde dahi zorunlu geçit hakkı kurulabilmelidir46. 2. 408 vd. Surlu / Öztürk.: Yukarıda III.: Surlu / Oztürk. zorunlu geçitle yüklü taşınmazların nitelik ve kullanım . A.4 ZORUNLU GEÇİT HAKKI KURULMASININ KOŞULLARI VE . 201 konular.120. 117 . Özsunay. yolun en az ne miktar genişlikte olacağının belirlenmesi. geçit vermekle yükümlü tutulacak yüklü taşınmazdan geçit kurulduktan sonra yararlanılması olanağının ileride bulunup bulunmayacağına. geçit hakkına konu edilen yoldan yararlanılacak olan yüklü taşınmazdan kişi ve taşıt ulaşımına olanak sağlayacak genişlikte bir yolun belirlenmiş olması koşulu da aranmaktadır. tarafların karşılıklı yararları somut olay adaletine uygun bir biçimde tartılmalıdır. duruma göre tarım ve yangın araçlarının da geçebileceği genişliğin uygun ölçülerle yeterli sayılması ve kişilerin yaya yürümesi söz konusu ise. patika yolun buna elverişli görülebilir olması gerekir47. 1 başlığı ' Aynı yönde görüş ve uygulamalar için bkz.yararlanma biçimleri dikkate alınarak. 365.52 Sa. Bu uygulamalı koşulun somut olayda gerçekleşmiş sayılabilmesi için. Uygulamalı Koşullar 1. orman ve mera gibi bir yer olsa bile. ilgili taşınmazların tapu maliklerinin de görüşleri alınarak. Genel yolla olan bağlantısızlığı ortadan kaldırmak amacıyla. Genel Yola Kadar Bağlantının Olmaması Koşulu Özellikle. Bu amaçla. geçit yüzünden yüklü taşınmaz malikinin uğrayaacağı zarar ile yararlanan taşınmaz malikinin elde edeceği yarar arasında açık bir orantısızlığm ortaya çıkıp çıkmayacağı. 5 .. bu taşınmazların tamamından yolun geçirilmesi nedeniyle bütünü üzerinden ve kesintiye uğratılmaksızın genel yolla bağlantı kurulmak zorundadır. dava konusu taşınmazın çevre yollarla bağlantısını ve komşu taşınmazlarla olan konumlarını gösteren ayrıntılı paftaların yerel ve teknik (uzman) bilirkişilerle birlikte keşifte zemine aplike edilerek somut olayda belirli bütün alternatif geçitler karşılaştırılıp. vekrş. birbirine bitişik birden fazla taşınmaz sahiplerinin kendilerine ait parseller üzerinde leh ve aleyhlerine geçit hakkı kurulmalı. yolun güzergâhında devletin hüküm ve tasarrufu altında bir yer niteliğinde olan. geçit hakkının birden fazla taşınmazdan geçilerek kurulmasının söz konusu olduğu durumlarda.. genel yola giden ulaşımda arada her hangi bir taşınmaz atlanmamah. tapulama dışında bırakılmış ve paftasında da hukuken geçerli bir yol niteliği olmayan bir yere kadar değil de geçerliliği olan bir genel yolla bağlantılandırılmalı ve son olarak da.

01. bu daha önceden mevcut geçidin genel yolla bağlantıyı sağlamada yetersizliği (nisbî geçit gereksinimi olgusu) anlaşılmakta ise. 864 / K. Daha Önceden Üzerinde Geçit Hakkı Kurulmuş Olan Taşınmazdan Yararlanılması Koşulu Zorunlu geçit hakkı kurulması istemiyle açılmış bulunan bir davada. 18. Y. 1990-4340 / K. 31. 2000-388 . E. 18. artık mahkemece bu üzerinde zaten geçit hakkı kurulu olan taşınmazdan genel yola çıkılabilmekte olduğu sabit görülecektir. HD. 422 vd.02. HD. henüz gerçekte yol olarak kamunun kullanımına açılmamış olabilir. HD. bu gibi durumlarda ortada fiilen bir geçit zorunluluğu durumu bulunmadığı gerekçesiyle. 14. daha önceden fiili gereksinim zorunluluğu nedeniyle kurulu olan geçit hakkının kaldırılması mümkün hale gelebilecektir.2000. imar plânı her ne kadar fiilen uygulanmamış olsa da.02. özel ve uygulamalı koşullarla birlikte «en az zarar» verme 4S 49 Surlu/Öztürk.: Surlu / Öztürk.1991. 14.202 DEMİR Yıl 2003 3 . 14. Zira. 14. E.4. ancak ileri plânın uygulaması yapıldığı takdirde yolla bağlantısı kurulmuş olunca. bu şekilde imar parseli oluşturularak imar plânı doğrultusunda yollar belirlenmiş olmasına rağmen. s " Bu özel koşulla ilgili karar örnekleri için bkz. 5860. 1829/ K. henüz gerekli yönetsel ve hukuksal süreçle ilgili işlemler bitirilmediği için açılmamış olan imar yolunun plânda bulunduğu gerekçesiyle geçit zorunluluğunun bulunmadığından söz edilemeyecektir. hangi parselin zorunlu geçitle yüklü taşınmaz olacağına karar verilirken diğer bütün genel.1575 . E.36). bu takdirde ayrı ve yeni bir geçit hakkı kurulması yoluna gidilecektir50. . Eğer. HD. zorunlu geçit istemi mutlaka reddedilmemelidir4s. 434 . önceden imar plânında öngörülmüş olmakla birlikte. Y. İşte.421. HD.1997. Y. 24. 6126 / K.-.09. Ancak. henüz uygulanmamış olan bir imar plânında önceden öngörülmüş geçit güzergâhından genel yola çıkılması zorunluluğu bulunduğunun ileri sürülebilmesi kabul edilemez49. 1991. Komşu taşınmazların içerisinde bulunduğu parsellerden birden fazlası üzerinde daha önceden bir geçit hakkı kurulmuş olabilir. 2120. diğer gerekli koşulların varlığı araştırılırken. O halde. Y. 9876 (Surlu / Öztürk. Yerin Niteliğinin İmar Plânında Gösterilmesinin Yeterli Olmaması Koşulu Zorunlu geçit hakkı kurulmasına konu taşınmazların bulunduğu yerde. ve krş. Böyle bir durumun bulunduğu ilgili taşınmazlara ait olarak tapudan getirtilecek kayıtlardan anlaşılınca. ilgili yönetim birimi tarafından düzenlenmiş olan bir imar plânı uygulaması sonucunda yeni imar parselleri oluşturulabilir.1990. Y. E. Aynı şekilde. ayrıca bu koşulların kendisi üzerinde daha önceden genel yolla bağlantısı normal geçit hakkı ile kurulmuş bir taşınmaz bulunup bulunmadığına bakılacaktır. Bu takdirde ise. bu parselasyona göre gerekli tescil işlemleri yapılmadığı gibi. 1999 -8925 / K.11. 16. 4 . E.2001. Bu özel koşulla ilgili karar örnekleri için bkz.

.44I -446.zarar dengelemesi işlemi sonucuna göre. somut olanaklar arasında bir karşılaştırma doğrultusunda yapılcak yarar . Örneğin. iç içe geçmiş durumda bulunan iki taşınmazdan küçük yüzölçümlü taşınmaz. genel yola yönelik bir müdahale halinde ancak el atmanın önlenmesi isteminde bulunarak dava açılabileceği ve son bir somut olay grubu olarak da.292. bu somut olayda. komşu iki taşınmaz arasındaki ortak sınırdan geçit yolu kurulmasının uygun olup olmayacağına. 203 koşulu bağlamında.C. ekonomik durumlarını. UYGUN TAZMİNAT KARŞILIĞI OLARAK TAM BEDELİN BELİRLENMESİ SORUNU Yukarıda belirtilen koşullar gerçekleştikten sonra lehine zorunlu geçit hakkı kurulacak olan yararlanan taşınmaz maliki tarafından yüklü taşınmaz malikine bir tazminat ödenmesi söz konusudur. hakkında yapılan kamulaştırma işlemlerinin kesinleşerek mülkiyeti ilgili idareye geçen bir taşınmaz üzerinde. Zorunluluktan kaynaklanan yükün paylaştırılması hali ile ilgili bu somut olay grubu dışında. şu özel durumlara da rastlanılmaktadır: Öncelikle. Surlu/Öztürk. ancak Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu tarafından o yerle ilgili görüş alınarak bir geçit hakkı kurulabilmesi hali belirtilebilir5I. yüklü taşınmazın tek bir kesiminde geçit ve mecra irtifaklarının kurulabilmesi hali.4 ZORUNLU GEÇİT HAKKI KURULMASININ KOŞULLARI V E . zorunluluk nedeniyle artan 5l S2 Surlu/Öztürk. ancak. kültür ve tabiat varlıkları arasında kabul edilen yerlerde. hakkaniyetli bir çözüm bulunmalıdır. Her ne kadar burada tazminat değil de bir denkleştirme bedelinin söz konusu olduğu ileri sürülse de52 esasen uğranılan bir zararın karşılığı olarak. daha büyük ölçekli taşınmazın içerisinde kaldığı yani. somut olay grubuna özgü koşullar arasında ayrıca. zorunlu yol gereksinimindeki taşınmaz ile yüklü taşınmazların somut kullanım biçimlerini. etrafı büyük olanı ile çevrili olduğu için genel yolla bağlantısızlığı karşısında mutlak geçit yoksunluğu içinde bulunmakta ise. zorunlu geçit gereksinimi duyan küçük taşınmaz yararına bir geçit hakkı kurma olanağı vardır. zorunlu geçit isteminde bulunan kişi dışında eşi ve yakın akrabalarına ait komşu taşınmazların birlikte yük altına alınması gereği. . . 5. ortada bir zorunluluk durumunun bulunmaması halinde.52Sa. IV. Uygulamada. artık geçit ve mecra gereksinimi iddiasında bulunulamaması hali. Bazı Somut Olay Gruplarına Özgü Diğer Uygulamalı Koşullar Somut bazı olay gruplarında karşımıza çıkan özel durum ve koşullar ölçüsünde daha başka uygulamalı (pratik) koşullar da aranabilecektir. ekonomik ve geometrik bütünlüğü bozmamak koşuluyla. aralarındaki sınırın bulunduğu toprağın yapısı gibi özel durumlar dikkate alınarak ikisi arasında yükün paylaştırılması suretiyle bir zorunlu geçit hakkı kurulması kararı verilebilecektir.

Akiinal. haklı olarak. her iki tarafın menfaatleri gözetilip daima aralarında bir yarar . lehine *. özellikle. Bununla birlikte.'**»««m»ı. 747) açık olarak ifade edilmiş olan tam bedel karşılığının. 88 vd. burada da tam bedel tespiti. yasamızda (TMK. Bunun için de.: makalenin "III. Doktrinde. hukuka aykırı davaranışlardan doğan tüm zararların tazminatını hesaplamada uygulama alanı bulan denkleştirme ilkesinin anlamı ve hukuksal dayanağı konularında geniş bilgi için bkz. 3 : Tam Bedelin Ödenmesi Koşulu" başlığı. ancak bunların arasında uygun nedensellik ilişkisi kurulabildiği ölçüde vardır. sadece yüklü taşınmazda zorunlu geçit dolayısıyla ortaya çıkan zararların dikkate alınması gerektiği. yüklü taşınmaza verilen zarar ile yararlanan taşınmazın sağlayacağı yarar arasında denkleştirmeyi zorunlu kılan bir hukuksal bağın somut olay adaletine uygun tutarlı bir çıkar dengesine dayanılmalıdır. tazminat konusu tam bedeli hesaplarken. Yine. özel türden bir tazminat hesaplama. yani bir tür denkleştirme bedelinin belirlenmesi işlemidir. hukuka uygun bir müdahale sayılmayı gerektiren zorunlu geçit gereksinimi. sorumluluk ve tazminat yükümlülüğü doğuran somut olay. Buna karşılık. A. * Denkleştirme ile uygun illiyet bağı ilişksi bağlamında bkz. 57 Özsunay. sorumluluk ve tazminat hukukunda genel olarak kabul edilen ve uygulanma alanının geniş tutulması gereken denkleştirme teorilerinin verileri ile öngörülen denkleştrime kuralları. Öte yandan. 53 54 Özsunay.zarar dengelemesi yapılarak belirlenmesi zorunludur.204 DEMİR Yıl 2003 ya da azalan değer ilişkileri (Wertverhaeltnisse) ölçüsünde belirlenen tam bedelin ödenmesi. i •> f . 124. bu bağın varlığı anlamında olmak üzere. ister haksız fiillerden isterse hukuka uygun müdahalelerden kaynaklansın her türlü zarar ve tazminat hesaplamalarında dikkate alınabilmelidir54. T. Esasen. komşuluk hukuku alanında fedakârlığın denkleştirilmesi ilkesini temel alan bir denkleştirme işlemi ile belirlenmektedir. İstanbul 1977. Haksız Fiillerden Doğan Zararlarda Denkleştirme Sorunu.56 Yarar . 51 Ayrıca bkz. zorunlu geçit kurulması ya da kurulmaması olasılıklarına göre ilgili taşınmazlara sahip tarafların çıkarlarına hizmet edecek değer ilişkileri (artış ve azalışları) özenli ve titiz bir biçimde araştırılmalıdır. Yarar ve zarar arasındaki içsel bağ. tek ve aynı olan bir zorunluluk durumundan kaynaklanmalıdır. 121 ve 127. somut zorunluluk durumundaki yarar ve zararlar karşılaştırılmalı. Bu işlemde öncelikle.zarar bağlantısı.. Bu objektif kriter çerçevesinde.: Akiinal. m."0 Bu bağlamda. aynı zamanda bir tazminat borcunun konusudur13. fakat aynı zamanda. ve krş. fedakârlığın denkleştirmesinde de dikkate alınacak temel bir kriter olmalıdır. üzerinden zorunlu geçit verilen yüklü taşınmazın uğramış olduğu zararların da göz önünde tutulacağı kabul edilmektedir 57. yüklü taşınmazın aleyhine bir sınır getirmekte ve bu suretle lehine geçit hakkı kurulan taşınmaz maliki bir yarar elde etmektedir. sadece geçit isteyen taşınmazın geçit sayesinde sağlamış olduğu yararların değil. Tam bir ivaz (denkleştirme bedeli) ödeme borcu şeklindeki bu tazminat alacağı.

44) dayanarak aşağıdaki noktalara dikkat etmelidir: . kaynak ve su hakkı gibi bir irtifak sahibi kişiler) de. Tazminatın konusu ve kapsamını belirlemekle yükümlü olan hâkim.C. zorunlu geçit gereksinimi nedeniyle geçit isteminde bulunulma anı ya da geçit zorunluluğunun doğumu anı olarak kabul etmek mümkün ise de. dpn. yapı. geçit verme yükü altında bırakılan taşınmazın malikidir.. kural olarak. 122-123. yararlanan komşu taşınmazın maliki ile birlikte bu taşınmaz üzerinde sınırlı aynî hak sahibi (örneğin. özgülenen geçit hakkının kendi haklarım ihlâl edip sonuçta bir zarar verdiği iddiasıyla tazminat alacaklısı sıfatını taşıyabilirler. zorunlu geçit kurulması istemiyle açılan bir davanın ilgili bu kişilere bildirilerek onların da fer'i müdahil olarak davaya katılımları sağlanmalıdır. tazminat alacağına konu tam bedelin hangi tarih esas alınarak belirleneceği ile ilgilidir. Zira. 4) ve aynı zamanda tazminat hukukunun zarar ve tazminatı araştırma ile ilgili genel kurallarına (BK.: Özsunay.. Bunun için bkz. lehine geçit verilen yararlanan taşınmazın malikidir. 42 . -Geçit özgülemesi yüzünden. . yüklü taşınmaz üzerinde başkaca bir aynî ve / veya kişisel bir hakkın sahibi sıfatıyla yararlanma ya da kullanma geçit verilen yararlanan taşınmazın sağladığı yararların tazminat hesabında önemsiz olduğu görüşü de ileri sürülmüştür. 205 Zorunlu geçit karşılığında ödenecek tazminatın konusu olarak belirlenecek tam bedeli ödemekle yükümlü kişi. Bu nedenle.Üzerinde geçit yolu özgülemesi yapılan yüklü taşınmazın malikinin bu kesitteki bir inşaat ya da yol genişletme çalışması karşısında kullanamamasından dolayı uğradığı zararı ve bunun asgarî bir yararlanma karşılığını oluşturan bedelini belirlemek. Aksi durumlarda. m. hukuka ve hakkaniyete uygun olarak takdir yetkisini kullanmalı (TMK. hüküm ve sonuçlarını tam anlamıyla doğuramaz 58. Bu denkleştirme tarihini. kanımızca. Bunun yanısıra. -Geçidin taşınmaz üzerinde geçit yetkilisinin tek başına ya da yüklü taşınmaz maliki ile birlikte fiilen sebebiyet verdiği zararların bulunup bulunmadığını belirlemek. 124.52 Sa. zorunlu geçidin kurulma zamanı olarak ele almak daha doğrudur.. Tazminatın hesaplanmasında önemli bir diğer sorun da. Tazminat alacaklısı ise. 58 Özsunay. 18 metni. yüklü taşınmazda daha önceden kurulmuş sınırlı aynî hakların sahipleri karşısında geçit hakkı her hangi bir aynî etkide bulunamayacağından.4 ZORUNLU GEÇİT HAKKI KURULMASININ KOŞULLARI VE . bu tarihte geçidin zorunlu olduğu konusunda tam bir yargıya varılmış ve artık geçit zorunluluğu da tam anlamıyla bu tarihte artık her iki taraf yönünden de hukuksal kesinlik kazanmış olmaktadır. m. zorunlu geçidin verilmesinde. yani tazminat borçlusu.

123 "' Özsunay. Sermaye şeklindeki ödeme. Tazminat alacağının konusu olan tam bedelin ödenme şekli. yüklü taşınmaz malikinin uğradığı kayıp. Bununla birlikte. irat şeklindeki ödeme sisteminde. bir yasal düzenleme eksikliğidir. Tazminata konu tam bedel alacağı. Bu bağlamda. tazmini gerekli olan gerçek zararın karşılığıdır. zorunlu geçit kurulması karşılığında tam bedel (tazminat) ödenmesini ve bunun takdirini hâkime bırakan bir pozitif sistemde bu şekilde tazminatın kapsamını genişleterek geçit yetkilisini cezalandırmanın haksız ve desteksiz bir uygulama olacağı görüşü ileri sürülmüştür6<). Bu görüşe göre. -Geçit kurulmasına bağlı olarak değer ilişkileri çerçevesinde yüklü taşınmazın geçide ayrılan yer dışında kalan parçasında ortaya çıkan değer azalmalarını hesaba katmak.206 DEMİR Yıl 2003 yetkilisinin bu haklarında yaratılan güç ve uygunsuz durumları dikkate almak. sermaye ya da irat şeklinde ifa edilebilir. İşte. y . doktrinde. 127 128. bu yönde görüş bulunmakla birlikte. zorunlu geçit gereksinimi duyan yararlanan taşınmaz malikinin bu zorunluluğunda kendi kusurlu eylemi de rol oynamış olabilir. tazminat hukukunda munzam (ek) kusurun dikkate alınmaması için her hangi bir neden yoktur. belli güvencelere bağlanmak suretiyle tam bedeli ödeme borcunun irat taksitleri şeklinde geçit yükümlüsüne ödenmesi söz ' Özsunay. -Uygun tazminat karşılığı olarak önceden ödenmiş olan peşin bir sermayenin geçit gereksinimindeki zorunluluğun kalkması nedeniyle. Yasada da bu konulara ilişkin ayrıntılı bir düzenlemeye gidilmemiş olması. Zorunlu geçit karşılığında ödenmesine karar verilen tam bedel ödeme borcu. daha baştan bir defada toptan ödeme şekli iken. fedakârlığın denkleştirilmesi ilkesi doğrultusunda. zamanı ve tazminat tutarı toptan bir defada sermaye şeklinde ödendikten sonra zorunlu geçit sona erince geri ödenmesi konuları da çözüm bekleyen önemli birer tazminat hukuku sorunu olarak karşımıza çıkmaktadır. kusur sorunu ile geçit karşılığı tazminatı belirleme sorununun birbirinden ayrı ele alınması gerektiği de ileri sürülmüştür ^. bu gibi durumlarda tazminat miktarı hesaplanırken bu kusurun varlığı ve ölçüsü oranında bir tazminat kapsamını genişletme gereği bulunmaktadır. kusurlu geçit zorunluluğu bulunan böyle bir durumda. Kısaca. -Daha önceden mevcut geçit yolunu ortaklaşa kullanma biçiminde kurulan zorunlu geçit durumlarında artık bu yoldaki artan bakım giderlerinin de tazminat kapsamına dahil edilerek ortak yararlanma karşılığını gözetip. tam bedel tutarını buna göre belirlemek. geri ödemeyi amaçlayan tasfiye ilişkisini düzenlemek.

Gerçekten de. f2 . kapsamı ve zamanı gibi özel sorunlar karşısında. M Özsunay. Doktrinde.: BGHZ. geçit hakkı sona erdiğinde artık kalan taksitlerin ödenmesi gerekmeyeceği gibi. geri ödemenin gerekip gerekmediği. Türk / İsviçre Hukuk sisteminde zorunlu geçit haklarının tapuda irtifaklar sütununa yapılacak tescil işlemleri ile kurulması karşısında. ' Bununla birlikte Alman Federal Mahkemesi'nin. Alman Hukuku'ndan farklı olarak. kural olarak bu ödemenin irat şeklinde olmasının taraflar arasındaki çıkar dengesine daha uygun düşeceği görüşü ileri sürülmüştür..79.karşı edim değişimi ilişkisinde olduğu gibi. zorunlu geçit hakkı kurulması isteminde açıkça belirtildiği takdirde.C. geçit ilişkisinin tarafları (geçit yetkilisi ve yükümlüsü) hem bir borçlu hem de bir alacaklı olup. bunun şekli.4 ZORUNLU GEÇİT HAKKI KURULMASININ KOŞULLARI VE...81). 61 BGHZ. geçit yükümlüsünün geçit kurulmasına yönelik tescil isteminde bulunma borcu ile geçit yetkisilinin belirlenen tam bedeli ödeme borçlan karşılıklı olarak aynı anda ifası gereken borçlar söz konusudur. bedelin irat şeklinde ödenmesi kararı verilebileceği yönünde bir uygulaması da olmuştur. zorunluluk durumu ortadan kalktığı için. 94. Bu nedenle. Kanımızca.52Sa. 307. bunları somut olaya özgü durum ve koşullan araştırarak hâkimin çözümüne bırakmayıp da önceden belirli yasal kurallara bağlamak daha uygun bir sistemdir62. hak sahibinin istemi üzerine mahkeme kararı ile doğduğu takdirde tazminat konusu tam bedelin yine irat şeklinde ödenmesini geçitle yükümlü taşınmaz maliki isteyebileceği Alman uygulamalarında kabul edilmektedir. geçit karşılığı olarak belirlenmiş olan tam bedelin tescil işleminden önce ya da en geç tescil sırasında ödenmiş olması gerektiği doktrinde ifade edilmiştir 6 \ Kanımızca da. sadece. Aynı şekilde.1952.61 Özellikle. NJW 1985. tıpkı karşılıklı taahhütlere konu edim . zorunlu geçit hakkı. Örnek karar için bkz.m. 132-133. ileride geçit gereksinimindeki zorunluluk her zaman ortadan kalkabileceği gibi azabilir ya da zorunlu geçidin yönü değiştirilebilir. 207 konusudur. karşılıklı edimlerin ifasını konu alan tam iki taraflı bir eşyaya bağlı borç ilişkisi niteliğindeki geçit irtifakı ilişkisinde de. birbirlerine karşı koşullan gerçekleşince ödemezlik definde bulunma yetkisine sahiptirler (BK. Bu uygulama için bkz. 160. aynı zamanda tazminatın geri ödenmesine bağlı sorunların yaşanmasının da önüne geçilmiş olmaktadır.: BGH.

Hukuk Davaları) :Band : bakınız : Cilt : Code Çivile (Fransız Medenî Kanunu) : Codice Çivile (İtalyan Medenî Kanunu) : fıkra : Herausgegeber (Editör) : Kadastro Kanunu : Karşılaştırınız : madde : Medenî Kanun : Türk Medenî Kanunu : Zeitschrift des Bernischen Juristenvereins : Zivilgesetzbuch (İsviçre Medenî Kanunu) . krş. ZGB. m. TMK. Bd. BGB. BGHZ. KK. CCıt. CCfr. ZBJV. C. MK. f. Herausg. Abs.208 DEMİR Yıl 2003 KISALTMALAR ABGB. Aufl. bkz. Art. : Allgemeines Bürgerliches Gesetzbuch (Avusturya Medenî Kanunu) : Absatz (fıkra) : Artikel = Article (madde) : Auflage (bası) : Bürgerliches Gesetzbuch (Alman Medenî Kanunu) : Entscheidungen des Bundesgerichtshofs in Zivilsachen (Federal Mahkeme Kararları .

Erster Halbband. Bası. Liver.: Schweiz. F . Ö. des Sachenrechts. E. Ankara 2003. Baur. P . ve Mukayeseli Piotet. F. M . P.: Eşya Hukuku. İstanbul 1998.4 ZORUNLU GEÇİT HAKKI KURULMASININ KOŞULLARI VE. Ayiter. Dienstbarkeiten und Grundlasten. Genişletilmiş ve Yenilenmiş 2. (Herausg. Sirmen. M.: Die Grundlagen des Sachenrechts und das Eigentum. Grundriss des schvveizerischen Sachenrecht Bd.Stuttgart 1977. Özsunay. Fiinfter Band. 209 KAYNAKÇA Akünal.. neubearbeitete Aufl.: Lehrbuch München 1989. Sorunu.: Zarurî Geçit Hakkı (Türk Hukukunda Hukukta). / Seliçi. İstanbul 1998.: Sınırlı Aynî Haklar. Fiinfter Band.: Eşya Hukuku Dersleri.eriches Privatrecht VII. Erel. Ş. F. Ankara 1977. Gözden Geçirilmiş 6. C. Zweite. 15. Çörtoğlu.: Türk Eşya Hukuku. Rey.K. Sachenrecht.C.: Borçlar Hukuku Genel Hükümler. Gürsoy.: Schweizerisches Privatrecht V11.K. / Öz. 2. I... Oğuzman. Ş. N. Köprülü. I. Zürich 1997. Schmid. S. T.: Sachenrecht. E. İstanbul 1968.: Borçlar Hukuku Genel Hükümler. İstanbul 1982-1983. Basel . Bası. Erster Halbband. 1./Cansel. Tamamen Yenilenerek Yazılmış 9. Oğuzman.S. AİTİA. Ertaş. Bern 2000.: Meier/ Hayoz).52Sa. Ankara 1984. L. Sachenrecht. Kemal TV Eren. B.: Komşuluk Hukukunda Taşınmaz Mülkiyetinin Kullanılmasının Çevreye Etki ve Sonuçları (MK. Eren. Bası. 4. Bası. Ankara 1982. / Kaneti. H. Das Eigentum.: Eşyaya Bağlı Borç.: Haksız Fiilden Doğan Zararlarda Denkleştirme İstanbul 1977. : Eşya Hukuku. T.. .: Eşya Hukuku. J. Bası. Basel -Stuttgart 1977. M. Ankara 2002. Gözden Geçirilmiş ve Genişletilmiş İkinci Bası. İstanbul 2002. Ankara 1982.. 661). überarbeitete Aufl.

M. İstanbul 1988. ergânzte und Uberarbeitete Aufl. İkinci Cilt: Mülkiyetin Gayri Aynî Haklar. 11.: Öğreti ve Uygulamanın Işığında Yeni Türk Medenî Kanunu'na Göre Açıklamalı . İÜHF. Zorunlu irtifaklar. Bası.: Türk Medenî Hukukunda Zarurî Mecra İrtifakı. Cilt I. 243 . I. M. G. Dr. Tırpan. İstanbul 1989. İlkesi ve Wieland.690.H.210 DEMİR Yıl 2003 Surlu. Wolf.267. 5. Ankara 1977.İçtihadı Zorunlu Geçit Hakları. İkinci Bası. İstanbul 1977. İstanbul 2001. Yeniden Gözden Geçirilmiş ve Genişletilmiş Yedinci Baskı. : Eşya Hukuku. ..: Tekinay Borçlar Hukuku Genel Hükümler.: Medenî Kanuna Göre Lüzumlu Öktem'e Armağan. İstanbul 2001. C : Kanunu Medenî'de Aynî Haklar.S.: Medenî Hukukta Fedakârlığın Denkleştirilmesi Uygulama Alanı. Nuri Çelik'e Armağan. İmran Ulusan. Şahiniz. : Gayrimenkul Mülkiyetinin Komşuluk Hukuku Dolayısıyla Kanundan Doğan Sınırlamaları. München 1993. Ankara 1949. Prof. Zilyetlik ve Tapu Sicili.: Taşınmaz Mülkiyetinin Takyitleri. İstanbul 1993. Tekinay. Zorunlu Geçit Hakkı ve Diğer Geçit Hakları.: Sachenrecht. AÜHF. / Öztürk. 633 .S.S.(Tercüme eden: İsmail Hakkı Karafakıh). Ankara 2003. Tekinay / Akman / Burcuoğlu / Altop. Geçit Hakkı. S.

You're Reading a Free Preview

İndirme
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->