ZORUNLU GEÇİT HAKKI KURULMASININ KOŞULLARI VE TAZMİNATIN (TAM BEDELİN) BELİRLENMESİ SORUNU

Dr. Mehmet DEMİR*

I. ZORUNLU GEÇİT HAKKI - FEDAKARLIĞIN DENKLEŞ­ TİRİLMESİ İLİŞKİSİ Normal geçit irtifakları karşısındaki farklı birtakım yönleri nedeniyle, zorunlu geçit hakkı (Nohvegrecht), özel bir sınırlı aynî hak türü olarak eşya hukuku alanında önemli bir yer tutmaktadır.' Zira, bu hak, doğrudan doğruya taraflar arasında kurulmuş olan bir sözleşmeye dayanmayıp; mülkiyet hakkına dolaylı bazı sınırlar getiren bir yasal sınırlama hükmünden kaynaklanmaktadır. Bu nedenledir ki, yasal irtifak (Legalservitut) hakları adıyla da anılmakta2 ve kaynağını tarafların irade özerkliğinde bulan normal (adî, iradî) irtifaklardan farklı olarak, komşuluk hukuku kökenli bir yasal zorunluluğa dayandırılmaktadır.

Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Adalet Meslek Yüksekokulu Öğretim Görevlisi. Zorunlu geçit hakkının ile geçit irtifakları, kamulaştırma, zorunlu su ve mecra geçirme hakkı ve doğrudan yasadan doğan yol hakları arasındaki benzer ve farklı noktalar için bkz.: Ozsunay, E., Zarurî Geçit Hakkı (Türk Hukukunda ve Mukayeseli Hukukta), İstanbul 1968, 184-198. 2 Yasadan kaynaklanarak mülkiyet hakkını dolayısıyla sınırlayan ve tipik bir aynî (eşyaya bağlı) borç ilişkisi yaratan zorunlu (yasal) iritfaklar konusunda bkz. ve krş.: Köprülü, B. / Kaneti, S., Sınırlı Aynî Haklar, Genişletilmiş ve Yenilenmiş 2. Bası. İstanbul 1982 -1983, 47 ;Özsunay, 172-183.
1

188

DEMİR

Yıl 2003

Mülkiyet hakkına ilişkin dolaylı yasal sınırlamaların söz konusu olduğu durumlarda ise, yük altına giren taşınmazın maliki, bir başka kimse yararına yapma - verme şeklindeki olumlu bir edimi yerine getirme ya da bu yönde bir sınırlı aynî hak kurma yükümlülüğü altında bırakılır. Özellikle de, komşuluk hukukundan doğan zorunlu irtifak haklarının (taşkın yapı, mecra geçirme, zorunlu su, geçit ve kaynak irtifakları) kurulmasında olduğu gibi, taşınmazmdaki mülkiyet hakkı sınırlanan malik ile yararına zorunlu irtifak hakkı kurulan hak sahibi arasında bir eşyaya bağlı borç ilişkisinin doğduğu kabul edilir.3 Bu yasal borç ilişkisi4 çerçevesinde, bir yandan, malike mülkiyet hakkına bağlı olarak taşınmazında bir irtifak kurma yükümlülüğü şeklinde eşyaya bağlı bir borç yüklenmesi; öte yandan, eşyaya bağlı sınırlı hak sahibi olma karşılığında irtifak hakkı sahibinin bir tazminat (denkleştirme karşılığını oluşturan tam bedel) ödeme borcu yasal düzenlemenin konusunu oluşturmaktadır. Bu bağlamda, zorunlu geçit hakkı kurulabilmesi için gerekli yasal ve uygulamalı bütün koşullar gerçekleştiğinde, zorunlu olarak geçit gereksinimi duyan taşınmaz maliki, üzerinde geçit irtifakı kurulacak taşınmaz malikinden bu hakkın kurulmasını isteme yetkisini yasal olarak elde ederken; yüklü taşınmaz maliki de, kendi taşınmazında bu yönde bir irtifakı kurma yükümlülüğü altına girmektedir.5 Bu durum ise, mülkiyetin dolaylı bir yasal
Eşyaya bağlı borç kavramı ve yasadan kaynaklanan eşyaya bağlı borç ilişkisi konusunda bkzz.: Erel, Ş., Eşyaya Bağlı Borç, Ankara 1982, 1 vd. ile 33 - 34; Oğuzman, M.K. / Öz, T., Eşya Hukuku, Tamamen Gözden Geçirilmiş 9. Bası, İstanbul 2002, 16 -17. Oğuzman, M.K., Eşyaya Bağlı Haklar ve Borçlar, Medenî Hukuk Pratik Çalışmaları III. 2. Bası İstanbul 1984, 60 vd.; Çörtoğlu, İS., Komşuluk Hukukunda Taşınmaz Mülkiyetinin Kullanılmasının Çevreye Etki ve Sonuçları (MK. 661), AİTİA Yayınları: 202, Ankara 1982,74 - 75. 4 İrtifak hakkının sahibi ile bu hakla yüklü taşınmaz maliki arasındaki eşyaya bağlı yasal borç ilişkisi (die gesetzliche Realobligation) niteliğindeki irtifak ilişkisine (Dienstbarkeitsverhciltnis) dayanarak irtifak hakkına sahip olan kişi, özellikle o taşınmaz malikinin çıkarlarını hesaba katmakla ve olabildiğince de sahibi olduğu bu irtifakı özenli bir biçimde kullanmakla yükümlüdür. Bu yükümlülüklerle ilgili olarak Alman Medenî Kanunu'nda (§§ 1020 - 1021 ve 1022 BGB) özel kurallara yer verilmiştir. Bu konuda bkz. Wolf, M., Sachenrechı, 11., ergiinzte ıınd überarbeitete Aufl., Münchcn 1993. 383, Rdnr. 729 ff.. Taşınmazdan tam yararlanma yetkisi tanıyan intifa hakkına karşılık, sınırlı yararlanma yetkisi tanıyan taşınmaza bağlı irtifak (Grunddienstbarkeil) ve kişiye bağlı irtifaklarda (persönlichc Dienstbarkeit) o irtifakla yüklü taşınmaz malikinin bireysel mülkiyete giren yetkiler, irtifak hakkı sahibi yararına olmak üzere, bir başka taşınmazın ya da kişinin yararına sınırlandırılmış olmaktadır. Örneğin, A , kendi taşınmazına (a'ya) ulaşabilmek amacıyla B'ye ait taşınmazdan (b'den) geçmek zorunda kaldığında; B, bu hakkın yararına kurulması söz konusu olan taşınmazın yararına olmak üzere kendi taşınmazı (a) üzerinde A'nın maliki olduğu (b) taşınmazına bağlı zorunlu irtifak olan zorunlu geçit hakkı kurmuş olmaktadır. Bu bağlamda bkz. ve krş.: Baur, F., Lehrbuch des Sachenrechts, 15., neubearbeitcte Aufl., Münchcn 1989. § 3 II, 19 - 20; Liver, P., Schweiz.erisches Privatrecht V 11, Das Eigentum, Fünfter Bd., Sachcnrecht, Erster HalbBd., Basel - Stuttgart 1977,266.
3 3

Oğuzman /Scliçi, 428.

593 596. 126-127. bu fedakârlık. 10 . § 25 III.1896 tarihli özel yasa ( §§ 1 . çeşitli ülkelerdeki farklı yasal sistemler nedeniyle yeknesak bir düzenleme konusu olamamışıtr.. bazen yük altında bırakılan taşınmaz maliki yönünden çok ağır gelebilmektedir. W.52Sa.918 BGB. 9 Ulusan. § 3 7 . birden fazla taşınmaz maliki arasında çatışan çıkarların dengelenmesini gerektirir. 227. yasa koyucu.685 CCfr. sağlam ve tutarlı bir dengeye dayandırabilme olanağı ve olasılığı bulunabilmektedir. İtalya: Del passaggio coatılvo Art. e. zorunlu su : Notbrıınnenrecht ve zorunlu mecra hakkı : Notdıırchleitungsrecht) olduğu gibi. bu noktada.695 ZGB. AÜHF. schvveiz. zorunlu çıkar çatışmaları (nohvendige Interessenkollissionen) bağlamında. çoğu kez bu ilke sayesinde. schvveiz. çatışan eşya hukukuna özgü çıkarlarının dengelenmesi açısından. Komşuluk hukukuna özgü ilişkilerin özel bir düzenleme alanını oluşturan zorunlu geçit haklan da. Bu şekilde. . Abh.C. 189 sınırlamasının özel bir hali olarak zorunla geçide özgü önemli bazı hukuksal sonuçlar doğurmaktadır. Ulusan. İmran Öktcm'e Armağan.10 Ancak ne var ki. İşte. 266. . . Bu gibi bir durum ise.. 694 . Medenî Kanuna Göre Lüzumlu Geçit Hakkı.133. fedakârlığın denkleştirilmesi ilkesi önemli bir işlev görmektedir s . § 917 .495 ABGB gibi. Baur. taşkın yapı: Überbaurecht.7. zorunlu geçit hakkı bazı ülkelerde6 esasen. pozitif temellere oturtulmak istenmiştir. 7 8 Liver. sağlanmış ve korunmuş olmaktadır9. hukuka uygun kabul edilen müdahaleye bağlı olarak getirilen katlanma sınırını aşan zararlı bir sonuca yol açabilmektedir.248. Karşılaştırmalı hukukta genel olarak bilinen ve ulusal yasa koyucular tarafından kabul gören zorunlu geçit hakkı. Medenî Hukukta Fedakârlığın Denkleştirilmesi İlkesi ve Uygulanma Alanı.4 ZORUNLU GEÇİT HAKKI KURULMASININ KOŞULLARI V E . 122 ve aynı sayfa dpn.Der Notweg. Fransa: Servitudes etablies par la loi Art. Baumgartner.: İsviçre: Art.. 247 . 682 .22. Almanya-.Bern 1969. ve krş. . Avusturya: Zorunlu geçitlerin verilmesine ilişkin 7. Çünkü. 267 . yasa gereği bir katlanma (göz yumma) ve yardım yükümü altında bırakılan taşınmaz malikinin daha aşağı görülen çıkarının. Abh. Ankara 1970.269.. üstün 6 Örneğin. Das Notwegrecht und das Notbrunncnrecht nach dem ZGB. İki malikin. bkz. Ulusan. hukuken cevaz (izin) verilen yani. Nitekim. ve krş. daha üstün çıkar sahibi taşınmaz sahibinin yararına feda edilmesinden söz edilmektedir. . hukuksal nitelik açısından aynı şekilde ele alınıp değerlendirilen diğer zorunluluk durumlarında (örneğin.. 4 metni. "'Tırpan.R 53. s. taşınmazlar arasında belirli ölçülerde katlanma ve yardım yükümlülüklerini içeren bir karşılıklı yarar birliği.28 : Gesetz betreffend die Einrâumung von Notwegen) ve §§ 492 . komşuluktan kaynaklanan bir ortaklık ilişkisi çerçevesinde kabul edilen belli zorunluluklar ölçüsünde. R. 121 . bu gerekçelerle.K. İÜHF 1977.: Liver. 1051 . 387. Ozsunay. Bu olumsuzluğu önleyebilmek amacıyla. I.1055 CCıt. taşınmaza bağlı bir irtifak (Grunddiensbarkeit) hakkı çeşidi olarak kabul edilmiş7 ve özel bir yasal düzenleme konusu yapılarak. Karşılaştırmalı Hukuktaki pozitif düzenlemeler konusunda geniş bilgi için bkz. sorumluluk ve tazminat hukuku sorunlarının çözümünü adil. Bern 1930 ve Caroni -RudoIf. S.

eşyaya bağlı irtifaklarla ilgili genel hükümler" doğrultusunda somut olaya özgü durum ve koşullar da dikkate alınarak hakkaniyetle dengelenmesini öngörmektedir. . amacı ve diğer sorumluluk ilkeleri ile karşılaştırılması. tehlikeli olgulardan ve sebepsiz zenginleşmeden doğan sorumluluklardan farkları konularında ise bkz. öte yandan. hukuka aykırı davranıştan (haksız fiilden). Bir sorumluluk ilkesi olarak fedakârlığın denkleştirilmesi ilkesinin anlamı.: Ulusan. 753) zor durumda kalan kişinin müdahalesini hukuka uygun kabul etmiş ve malvarlığına yönelik bu müdahalelerde malike katlanma yükümlülüğü yüklemiştir. 52 / f.) veya saldırıya özgü (agressiver Notstand) zorunluluk durumlarında Borçlar Kanunu (m. 468.K. bu kişi.61. Istanbu 1998. bundan doğan zararlı sonuçtan sorumlu tutulan süje.2) ve Medenî Kanun (m. Yapılacak bu işlemde. Çünkü. T. C. Borçlar Hukuku Genel Hükümler. Bası. 848 vd.44. ile eşyaya bağlı irtifak hakkının kullanımı aşamasındaki yararlanan ve yüklü taşınmaz maliklerinin yükümlülüklerin (596 603) ve özellikle de. / Öz.473. denkleştirme işlemi yapılmasını öngörmektedir. bir yandan sorumluluk ve tazminat hukuku esaslarına göre düzenlerken.12 Ancak. 471 . Köprülü / Kaneti. 11 Ulusan.: Oğuzman. Gözden Geçirilmiş ve Genişletilmiş İkinci Bası. Fedakârlığın denkleştirilmesi ilkesinin temelli ve sağlam bir dayanak oluşturduğu bütün hukuka uygun müdahalelerden dolayı sorumluluk durumlarında olduğu gibi.190 DEMİR Yıl 2003 çıkar sahibinin kaçınılmaz ve bu nedenle hukuka uygun bir nitelik taşıyan müdahalesi sonucu zarar gören malik lehine bir tazminat (bedel) istemi tanınayak. feda edilen bu değere tanınmış olan normal hukuksal korunma ortadan kaldırıldığı için. kaynağı yasa olan bir eşyaya bağlı borç ilişkisi niteliğindeki zorunlu geçit hakkı kurulması şeklindeki bu eşya hukuku ilişkisini. hukuka aykırılık oluşturan bir kusurlu eylemin (haksız fiili) faili ya da tehlikeli olguyu yaratan veya işletmeyi işleten bir kimse olmamakla birlikte. savunmaya (Verteidigungs.u Özellikle.. İstanbul 1998. müdahalesinde kusurlu olup olmadığına bakılmayarak üstün yarar sahibi görülen kişidir.: Oğuzman / Seliçi. M. Eren. Birbirini tamamlar nitelikteki her iki madde düzenlemesi de esasen fedakârlığın denkleştirilmesine dayanan tazminat istemlerinin yasal görünüm biçimlerindendir. 99 vd. F. Medenî " Bu hükümler için bkz. 12 Hukuka uygun müdahaleden doğan sorumluluk ve fedakârlığın denkleştirilmesi esasına dayanan sorumluluk konusu için bkz. müdahalesi kaçınılmaz bir zorunluluk gösteren bir başka kişinin üstün değer sayılan çıkarı ya da kamu yararı karşısında feda edilmektedir. Gözden Geçirilmiş 6. 1. Gürsoy / Eren / Cansel. 43 . Öte yandan.. taraflar arasındaki özel çıkarların.18 ile 55 . sonuçta.. Borçlar Hukuku Genel Hükümler. irtifakın değişen koşullara uyarlanması konusunun ele alındığı 603 606. 3 . 472 ve 606. kendisini sebebiyet verdiği zararı giderme (karşı tarafın göstermek zorunda kaldığı fedakârlığı denkleştirme) yükümlülüğü altına sokan hukuka uygun müdahale yine de ondan kaynaklanmıştır. 594 vd. bir kişiye ait hukuksal değer daha düşük kabul edilerek. M.

geçit karşılığı tam bedeli ödemekle yükümlü iken. taraflarca mahkeme dışında tapuda yapılacak bir sözleşme ile de zorunlu geçit hakkı kurulabilir15. Her iki kurulma biçiminde de mevcut olan önemli noktalar ve başvurulacak yöntem bağlamında. Bunun için bkz. m.147. Buna göre: Bir kimse kendisini veya başkasını tehdit eden bir zararı veya o anda mevcut bir tehlikeyi ancak başkasının tasın/nazına müdahale ile önleyebilecek ve bu zarar ya da tehlike taşınmaza müdahaleden doğacak zarardan önemli ölçüde büyük ise. 2 ZGB. 753) dikkat çekicidir. genelde komşuluk hukukuna özgü ilişkileri (TMK. II. 142 . Kaynak yasada ise. hakkın kurulmasına yönelik tescil talebinde bukunmak borcu altına girer.: Özsunay. Bununla beraber.4 ZORUNLU GEÇİT HAKKI KURULMASININ KOŞULLARI VE. normal olarak.C. 17. m.2002 = http: // www. 737). Ancak. uygun tazminat (angemessener Ersatz) deyimi kullanılmıştır. gerekli yasal koşullar oluştuğunda. hemen belirtelim ki. borçlandırıcı) etkili bir nitelik taşıdığı kabul edilen sözleşmesel irtifak hakkının kapsamı ve içeriğini düzenleyen kayıtların hukuksal niteliği.admin.ch . 228 / 2001. Bu sözleşmenin tanımı. Geçit hakkı. ancak istisnaen nisbî (kişisel.: BGE 128 III 265 : 5C." M. 701 / Abs. bir adî geçit irtifakı kurulmasını amaçlayan ve tamamen rızaî nitelikli olan bir geçit sözleşmesi ile kurulur. bu iki kurulma biçimi arasında aşağıda belirtmeye çalıştığımız gibi farklı birtakım yönler vardır. malik buna katlanmak zorundadır. niteliği ve içeriği ile ilgili olarak geniş bilgi için bkz. bazı ortak ve benzer yönler bulunmaktadır. kurulması için gerekli yasal ve uygulamaya özgü (pratik) koşullar gerçekleşince bir mahkeme kararı sonucunda da kurulabilir. bu yoldan kurulacak olan zorunlu 14 Bu maddenin gerekçesinde. özelde ise zorunlu irtifakları ve bu arada zorunlu geçit haklarını da kapsayan düzenleme (TMK.05. bu yüzden uğradığı zarar için hakkaniyete uygun bir denkleştirme bedeli isteyebilir. Bu sözleşme ile taraflardan biri ( geçit hakkı sahibi).52Sa. ZORUNLU GEÇİT HAKKININ KURULMASI SÖZLEŞMESİ İLE ADÎ GEÇİT İRTİFAKI SÖZLEŞMESİ ARASINDAKİ FARK Geçit hakkı. ve krş. tapuda yapılacak tescilin hukuksal sebebini oluşturmaktadır. amacı daha iyi karşılayan bir ifade olan.: Art. ikinci fıkrası fedakârlığın denkleştirilmesi ilkesine göre belirlenen denkleştirme bedelinin tam anlamıyla ve kapsamıyla bir tazminat olmadığı belirtilmiştir. Malik. şekli. irtifak sözleşmelerinin yorumu ile ilgili temel kurallara göre belirlenecektir. 191 Kanun'daki bir zorunluluk durumu nedeni ile taşınmaz mülkiyetine getirilen yasal kısıtlamalarından olan ilgili hükme baktığımızda.. ilgili tarafların mahkeme dışında serbest iradelerini (rızalarını) tapuda beyan etme yoluyla yapacakları bir geçit irtifakı sözleşmesi ile kurulabileceği gibi.. Kural olarak aynî etkili olduğu.. ilgili hüküm için bkz. diğer taraf (geçit yükümlüsü). " Zorunlu geçit hakkı kurulmasını konu alan ve bir borçlandırın sözleşme niteliğindeki bu sözleşme de resmî yazılı geçerlik koşuluna bağlı özel bir türden irtifak kurulması sözleşmesi (Dienstbarkeitsvertrag) olup. içerik düzenleme serbestisi anlamında tamamen taraf iradelerine dayanan bu sözleşme dışında. Bununla birlikte.

Çünkü. normal bir durum olan rızaî (iradf) geçit hakkı sözleşmesinden farklı olarak. İrtifak kurulmasını konu alan bu karşılıklı sözleşme ile. artık hakkın konusu. adî bir geçit irtifakı sözleşmesi ile kurulan ve tamamen rızaî irtifaklarla ilgili kurallara tabî olan geçit irtifakı sözleşmesinden farklı olarak. kapsamı ve içeriği ile tam geçit bedelinin sınırı gibi sorunlar davaya bakan mahkeme tarafından karara bağlanacaktır. zorunlu geçit kurulmasını konu alan bir sözleşmede. yerleri ve yararlanacak kişiler ile bu geçitte sonradan yapılabilecek değişiklikler ve sona erme gibi konular. Ancak. buradaki işlem serbestisi. zorunluluk nedeniyle yükümlü taşınmaz ile yararlanan taşınmaz malikleri bu sözleşmenin kapsam ve içeriğini düzenleme serbestisine her zaman sahip olamamaktadır. bu aşamadan sonra ilgili taraflar. başta genel ve özel yasal koşullar olmak üzere. bu durumda ilgili taraflar yani. tapuda eşyaya bağlı bir irtifak sözleşmesi kurmaya yönelik irade beyanında bulunacak olan kişiler. ister istemez dava aşamasına getirdikleri zorunlu geçit hakkı ile ilgili uyuşmazlıkların çözümü bakımından. kendi taşınmazında. Belirtilmeye çalışıldığı gibi. . bu koşulların tamamının gerçekleştiği durumlarda "Özsunay. zorunlu geçidin içeriğini düzenleme ya da geçit karşılığı tam bedelin tutarını belirleme konularında anlaşmazlığa düşebilmeleri noktasında. zorunlu geçidin süresi. genel olarak irtifak haklarına ilişkin kurallardan daha farklı bazı özel uygulamaların yapılması söz konusudur "\ III. özellikle bu unsurlar yönünden. geçitle yüklü taşınmaz maliki ile yararlanan taşınmazın maliki arasında zorunlu geçit hakkı kurulmasını amaçlayan bir sözleşme yapılmış olabilir. ZORUNLU GEÇİT HAKKININ KURULABİLMESİ İÇİN GEREKLİ KOŞULLAR Zorunlu geçit hakkının kurulabilmesi için bulunması gerekli koşulları. asgarî zorunlu içeriğe giren unsurlar olarak karşımıza çıkar. Yani. Çünkü. Yüklü taşınmaz malikine geçit irtifakı kurma yükümlülüğü. taraflardan biri (geçit yükümlüsü). zorunlu geçit hakkı kurulması için gerekli "yasal zorunluluk" koşulunun mutlaka önceden aranması söz konusu değildir. sadece sözleşme yapıp yapmama (akdi inikad ettirip ettirmemek) ile sınırlıdır. yargı uygulamalarında somut olay gruplarına özgü aranılan koşullar şeklinde üç ana grupta ele almak mümkündür. Bu nedenle. Buna karşılık.147. yasal bir borç konusu olması yanında ayrıca bir sözleşmeye dayalı bir borç haline getirilmektedir. zorunlu geçit hakkı kurulmasına yönelik bir tescil beyanında bulunmayı borçlanmaktadır. 146. mahkemeye gitmeden kendiliklerinden bu zorunlu geçit hakkını konu alan sözleşmeyi kurma yönünde bir davranış sergilemektedirler.192 DEMİR Yıl 2003 geçit haklarını konu alan sözleşmelerde. Ancak. serbest taraf iradeleriyle kurulan geçit hakkına bağlı hak ve yükümlülükler konusunda. tam bedelin belirlenmesi. diğer tarafın (geçit yetkilisinin) ödeyeceği bir tam bedel karşılığında.

köy orta malları ile köy meydanları. demiryolları. Bu ve ilgili diğer maddeler (TMK.267. park. iskele meydanı. fundalık.52Sa.: Staudinger / Seufert. yasal açıdan gerekli genel koşulların ne olduğunu belirlerken. genel koşullar.. Bunun için bkz.141. Bunun için bkz. 140 .. federal ve federe devletler tüzel kişiliğine ait taşınmazlar için de zorunlu geçit hakkı kurulması istenebileceği belirtilmiştir. Hakkın üzerinde kurulacağı taşınmazın özel mülkiyet konusu ve tapuya kayıtlı olması koşulu Zorunlu geçit hakkının varlığı için gerekli ilk genel koşul.. özel mülkiyete konu olamayacak orman ve meralardan. Sachenrecht (§§ 854 . Aufl. okul uygulama bahçesi ile tarlası. Yargıtay kararlarında ise.4 ZORUNLU GEÇİT HAKKİ KURULMASININ KOŞULLARI VE. özellikle Yargıtay'ın önüne gelen somut olaylara ilişkin olarak verdiği kararları da dikkate alınmak suretiyle. N." biçimindeki ikinci fıkra hükmü. hazine mülkiyetindeki kamu malları ile kamusal hizmete özgü hizmet malı niteliğindeki taşınmazlar üzerinde zorunlu geçit hakkının tanınabilmesi için. bu koşullar sırasıyla. çalılık. Genel Koşullar Zorunlu geçit hakkı kurulması isteminin kabul edilebilir olması için. : Surlu / Öztürk.'daki düzenlemelere uygun olarak verdiği kararlar ile.. Ankara 1977..928). kamusal hizmete özgülenen okul. Yetkili kamu kuruluşunun tasvip ve muvakatını idarî geçit irtifakının kurulmasında bir önkoşul olarak kabul eden bu görüş için bkz.C. sağlık ocağı. Tırpan. yararlanma hakkı askerî kuvvetlere bırakılan yerler. Eşya Hukuku. öncelikle bulunması gerekli genel koşulların ortaya konulmasında yardımcı olmaktadır. cami. Bu nedenle. çıraklık eğitim merkez binası. Nato boru hattı geçen yerlerin üzerinde geçit hakkı kurulamayacağı yönünde uygulamalar yapmıştır. 450 vd. Aşağıda. 704. 12. Bu bağlamda olmak üzere. 193 mahkeme tarafından zorunlu geçit hakkı kurulabilir.. Ayiter. taşlık. tanı bir bedel karşılığında geçit hakkı tanınmasını komşularından isteyebilir.tapulama işlemlerinde tespit dışı bırakılan yerlerde. TMK. devletin hüküm ve tasarrufu altındaki yerlerde. 715. yararına geçit yeri istenen yararlanan (hâkim) taşınmaz ile üzerinde geçit hakkı kurulacak yüklü (hadim) taşınmazların tamamının özel mülkiyete konu17 ve tapuya 17 Yargıtay. Alman Eşya Hukuku'nda. Gerçekten de. Bir başka yaklaşıma göre ise. § 917. ilgili kamu tüzel kişiliğinin yetkili organları tarafından zorunlu geçit hakkı kurulmasında bir sakınca olmadığı bildirildiği ve böylece kamu hizmetinin yürütülmesinde bir aksama başgöstermeyeceğinin kesin olarak anlaşıldığı hallerde. ve KK. erişme kontrollü karayolları. bu koşulların tamamının bir arada bulunduğu olaylarda zorunlu geçit hakkının varlığında söz edilebilecektir. sırasıyla aşağıda belirtilenlerden ibarettir: 1. devletin hüküm ve tasarrufu altındaki. hem teorik ve hem de uygulamalı açılardan. Berlin 1993. m. A. harman yerleri ve kadastro . TMK. Kommentar zum BGB. mera. 266 . açılan dava Medenî Kanun'un öngördüğü esaslar dahilinde ele alınabilecektir. 747 hükmüne baş vurulmalıdır. ve krş. 747 ve 748) çerçevesinde. ana hatlarıyla ele alınmaya çalışılmıştır. III.. kamu hizmetine özgülenmiş ilkokul binası ve bahçesi üzerinden geçit hakkı kurulamayacağı kabul . orman. Bd. m. anılan maddenin "Taşınmazından genel yola çıkmak için yeterli geçidi bulunmayan malik.

O halde. . E. 194-195) . / Akman. 1026 (Yayımlanmamıştır). özellikle açılacak bir tapu tescil davasının mahkemece reddedilmesi gerektiği ve sadece davada her iki tarafın malik sıfatıyla zilyetliği sabit görüldüğünde ise.99. 515 / K. (Surlu / Öztürk.7102 / K. davacı lehine kişisel (şahsa bağlı) bir geçit hakkı tanınmasına karar verilebileceği görüşü ileri sürülmüştür 20. 5495 / K.: Tekinay.2001. Bu durumda taraflar arasında bir yararlanma anlaşması söz konusu olabilir. Y. Bası. hukuki nitelemeyi yapmak ise hâkime aittir. 5.. 249. geçit hakkı kurulması değil anlaşarak bıraktıkları yola elatmanın önlenmesi ise bıırava elatmanın önlenmesine karar verilecek yerde eksik araştırma ve inceleme yapılarak yazılı olduğu şekilde tapusuz taşınmazların leh ve aleyhine geçit hakkı tesisi şeklindeki hüküm kurulması doğru görülmemiştir. mümkün görülebilmelidir. E.2.11. 14. evveliyatından bir bütün olan taşınmaz paylaşılırken davalı tarafından kapatılan yer yol olarak bırakılmıştır. edilmektedir.2. HJ Altop.. 5995 ( Yayımlanmamış olan bu kararında Yargıtay 14. S. 13. yararına geçit hakkı kurulacak taşınmazın tapu kaydı olmaması durumunda ne olacağı sorunu önem taşımaktadır. İstanbul 1989. 20 Bu görüş için bkz. Mahkemece.1999.» demek suretiyle.. A. Bu ilke doğrultusunda davacının isteminin. Kanımızca. geçit isteminde bulunan kişinin mevcut hukuksal yararı dolayısıyla. 1998. tapu kütüğünde ayrı bir sayfaya kayıtlı bağımsız ve sürekli haklar ile kat mülkiyeti kütüğüne kayıtlı bağımsız bölümler) yararına zorunlu geçit hakkı kurulamaz. 14. kendi zilyetliğindeki bu taşınmazın adına tapuya geçirilmesi için bir tapu tescili davasını ya da taraflar arasında bir yararlanma anlaşmasıyla yol olarak ayrılan yere yönelik bir el atma eylemi varsa bunun önlenmesi davası açabilme konusunda yetki ve mehil verilerek tescil ya da el atmanın önlenmesi kararı alınması yönünde kararlar vermiştir19. 7953 (Yayımlanmamıştır). Eşya Hukuku. doktrinde. 14. salt zilyetliğe konu taşınmazlar'* ile arazi niteliğinde olmayan ancak. Bu sorun ile karşılaşan Yargıtay. HD. .Taraf taşınmazları tapuda kayıtlı değildir. 14. 19 Yargıtay'ın bu konuya ilişkin İBK için bkz. tapusuz taşınmazlarla ilgili zorunlu geçit davalarının da yasal çerçevede gerektirici nedenleri gösterilmek suretiyle yargısal bir çözüme kavuşturulması.1959 t. 1959/13 K.194 DEMİR Yıl 2003 kayıtlı arazi olmasıdır.: Y. Hukuk Dairesi aynen «. 18 Tırpan. Özellikle. 1. istisnaen kişisel nitelikli zorunlu geçit irtifakı kurulabileceğinden. HD. HD. taşınmaz mülkiyetine konu olan haklar ve yerler (örneğin.: 11. C. Yerel mahkemenin taşınmazların tapusuz olması nedeniyle davanın reddine karar dair verdiği ilk karar böyle bir olasılık nedeniyle bozulmuştur. Dairemizin taksimde taraflar arasında yararlanma anlaşması olup olmadığının araştırılması ve var ise yol olarak ayrılan yere el atmanın önlenmesine karar verilmesi gerektiği yönündeki bozma ilamı Mahkemece yanlış değerlendirilerek tapusuz taşınmazda geçit hakkı kurulmasına karar verilmiştir. Ancak. S. Davacının iddiasına göre. özellikle tapusuz taşınmazlardan yararlanma bağlamında. 15. / Burcuoğlu. Yargıtay'ın kararlarında olduğu gibi. Y. Bir davada olayları anlatmak taraflara. 09. tapusuz taşınmazlarla ilgili geçit hakkı uyuşmazlığını el atmanın önlemesi bağlamında çözmek gerektiği sonucuna varmıştır. E. ve 1958/14 E. Bu yöndeki örnek uygulamalar için bkz.

genel yol (tariki âm. geçit yoksunluğu olarak da belirtilen23 mutlak geçit zorunluluğunda.24 Örneğin. 105 II 181. Burada. yetkili kamu idareleri tarafından umumun kullannmasına tahsis edilen ve herkesin yararlanmaya hakkı olduğu yollardır. Yüksek Mahkeme uygulamalarında. . somut ve objektif ölçütler yardımıyla belirlenir. H. Grundriss des schwcizerischen Sachenrechts Bd..HD. HD. devlet yolları. 1163. Bu hal. Geçit gereksinimindeki zorunluluğun mutlak mı yoksa nisbî mi olduğu o taşınmazın geçitten tamamen ya da kısmen yoksun kalması noktasına bakılarak belirlenecektir.4 ZORUNLU GEÇİT HAKKİ KURULMASININ KOŞULLARI V E .K. 5834: Surlu / Öztürk. Geçit Gereksiniminin Zorunlu Olması Geçit gereksinimindeki zorunluluk. voie publique. geçit isteminde bulunan kişinin taşınmaz ile genel yol arasındaki gerekli bağlantı gereksinimindeki zorunluluk durumunu. geçit gereksinimi içinde bulunan taşınmazın genel yolla birleştirilmesini talep yetkisi sağlanmış olmaktadır. Bunun için bkz. 694 ZGB.N. 31 . Bu nedenledir ki. ancak.: 14.52Sa. ve krş. il yollan ve köy yolları biçiminde yetkili kamu tüzel kişiliği tarafından kamunun kullanımına özgülenerek her bir bireyin başlı başına yararlanabileceği türden yollar genel yol nitelilği taşır. üzerinden geçit verilmiş olan taşınmazdan çıkılan yol genel yola değil de.6. 21. Bern 2000.1983. Art.21 Bu ise. public road = highway) terimi ile kasdedilen ise.37. 222223). 1980/ 64-2083 . .. genel yol. 282 -283. . herhangi bir ara yol. geçit gereksinimi duyan taşınmazın hiç ya da yeteri kadar bağlantısının bulunmaması nedeniyle genel yola çıkamayacak durumda olup olmamasına bağlıdır. kısaca.9. E. 195 2. E . 1983/601: Surlu / Öztürk. Zorunlu geçit hakkı tanınmak suretiyle. 1.Meier/Hayoz. geçit zorunluluğu. . I. Die Gnmdlage des Sachenrechts und das Eigentuııı. N. 22 23 21 Özsunay. Bu anlam çerçevesinde. kamusal kullanıma özgülenmiş ve olağan ölçülerde herkes tarafından gelip geçilmek suretiyle kullanılmakta olan yollardır. 24 Genel yol ifadesi ile ilgili tanımlar için bkz.: Özsunay. 5941 / K. geçite gereksinimi olan taşınmazın genel yolla hiçbir bağlantısı yoktur. öffeııtlicher Weg. İsviçre doktrini22 bu koşulun dar yorumlanması gerektiği kanaatindedir. 38 vd.36 .. şeklinde tanımlanmaktadır. 223). duruma göre mutlak ya da nisbî bir nitelik gösterebilir. Zweite überarbeitcte Aufl. 2İ BGE 110 II 19.C.ZGB694. Nitekim. Yargıtay uygulamasında (14. Yani.2001 . paftasındaki gibi dört tarafı kapalı ve başka bir genel yolla bağlantısı olmayan çıkmaz bir yol olduğundan çıkmaz yola bağlantı sağlanarak geçit kurulması haklı olarak doğru görülmemiştir. Kısaca. taşınmazın ekonomik gereksinimleri yönünden kamusal yola ulaşmada gerek görülen bağlantı kurma olanağı gerçekten hiç mevcut olmadığı ya da çok güçlük gösterdiği takdirde kabul edilmektedir 23. daha başlangıçtan bu yana olabileceği gibi kadastro ve imar uygulamaları çerçevesinde gerçekleşen parselasyon işlemlerine bağlı arazi bölünmeleri ya Özsunay. Rey. 38. sokak veya özel bir yoldan ana (genel) yola çıkamama hali söz konusudur.

HD. artık geçit gereksiniminin mutlak bir zorunluluk gösterdiği kabul edilir. 54 vd. Ozsunay.: Surlu /Öztürk.12. bunun kabul edilebilir olabilmesi için. tarımsal veya sınaî niteliği olup olmadığı gibi hususlar birer değerlendirme kriteri olarak dikkate alınacaktır. Nisbîliğin ölçüsünü belirlemekle yükümlü olan hâkim. geçit gereksinimindeki zorunluluk nedeni. 27 Nisbî ve objektit yönleri olan geçit zorunluluğu. ancak. 27 Nisbî geçit gereksinimi bağlamında olmak üzere.03. 2079 (Yayımlanmamıştır). 14. O halde. bu bağlantı taşınmazdan ekonomik gerekler ve verimli işletme doğrultusunda yararlanma bakımından yetersiz kalmaktadır. ekonomik gereksinimin ölçüsü. 9.2001. HD. Ancak. 4). mevcut geçidi sağlayan ara bağlantı yollarının dolambaçlı oluşu. Bu bağlamda. taşınmazın niteliği ile gereksinimin nasıl ve hangi araçlarla giderileceği tarafların sübjektif görüşüne göre değil. m. 28 Rey.Art. Geçit yetersizliği olarak da ifade edilen bu zorunluluk nisbîlik gösterir. HD. Benzer diğer kararlar için ise bkz. 214 vd. Y. E. ancak. 2 " Bu konudaki uygulama için bkz. Nitekim Yargıtay'ın bu yönde bir çok kararı vardır. Bu şekilde.2002. bu zorunluluğun varlığı araştırılıp saptandıktan sonra geçit hakkını kurulmasına karar verilecektir. lehine zorunlu geçit hakkı kurulan taşınmazlardan en üst düzeyde rasyonel ve usulüne uygun bir yararlanma olanağı yaratılmış olmaktadır. örneğin. * ^MHtMHI< I | • ı | . fedakârlığın denkleştirilmesi ilkesi gözetilmelidir 26. tarımsal amaçlarla kullanılan bir arazide geçit hakkı kurulması davasında.196 DEMİR Yıl 2003 da kamulaştırma işlemleri sonucunda olabilir. E. inşaata ilişkin somut projelerle iddia konusu yararlanmanın değişmesi nedeniyle duyulacak zorunluluğun güvenilir bir biçimde kanıtlanması gerekir 29. M BGE 117 II 35.: ZBJV 1993. 14. 7998 (Yayımlanmamıştır). 1168. objektif esaslara göre belirlenmeli ve bu yapılırken. 22. Ayrıca. 7689. ve krş. Gerçekten de.: Y. Öte yandan. Bu yüzden bir takdir konusudur. 1274 / K. bu konuda bkz.N.: Y. genel yola geçit için bir bağlantı vardır. E. Dava konusu edilen her bir somut olayda. Bunun için bkz. nisbî geçit zorunluluğunun söz konusu olduğu durumlarda ise. Bu konuda daha geniş bilgi için bkz. geçit yetersizliği içindeki komşu taşınmazın.694ZGB.. Mutlak geçit zorunluluğunun bulunup bulunmadığını ortaya çıkarma amacıyla yapılacak keşifte o taşınmazın genel yola hiçbir cephesinin olmaması anlaşıldığı takdirde. 8068 (Yayımlanmamıştır) . 14. geometrik ve ekonomik bütünlüğünü engellemeyecek şekilde ve yapılacak keşif sonucunda alınacak olan teknik bilirkişi raporunda gösterilmiş yerlerden belirlenmiş uygun genişlik ve uzunlukta geçit hakkı kurulması yönünde uygulam yapılmalıdır. zorunlu geçit gereksiniminin gelecekte de ortaya çıkabileceği belirtilmektedir 28. taşınmazın bu kullanım amacını. 1996.11. K.234 vd. hukuka ve hakkaniyete uygun bir şekilde somut olaydaki durum ve koşulları dikkate alan takdirî bir karar verecektir (TMK. özellikle yakın bir gelecekte üzerinde bir bina inşa edilecek durumda bulunan bir arsa niteliğindeki taşınmazla ilgili olarak yararlanma şeklindeki değişme nedeniyle zorunluluk durumu olabilir. sadece bir niyet açıklaması yeterli olmayıp. taşınmazdan rasyonel ve usulüne uygun yararlanabilme nedeniyle doğduğu için. 7607 / K. 16.

1163. 7486/K. 7642 (Surlu / Öztürk. Y. Bu bağlamda. Geçit gereksiniminin belirlenmesinde olduğu gibi. 1393 / K. Ancak. 14.303) .: Özsunay.2002... Bu konuyla ilgili diğer kararlar için bkz.C. N. Saptanan bu bedelin hükümden sonra ödenmesini temini amacıyla mahkemenin geçit isteyen Tam tazminat (volle Entschüdigung) ifadesi için bkz. keşif sonrasında alınan yerel ve/veya teknik bilirkişilerin raporlarında belirttikleri bedeller karşılaştırmalı olarak değerlendirilip. Meier / Hayoz. 5217/ K. N.-. Tam Bedelin Ödenmesi Koşulu Zorunlu geçit hakkının kurulmasında gerekli genel koşullardan üçüncüsü. Rey. 15. hukuka uygun ancak zarar veren müdahalesi karşılığında mahkemece belirlenecek olan tam bedeli ödemekle yükümlüdür.11. 9969 (Surlu / Öztürk. 7532 / K.52Sa. tamamen somut ve objektif ölçütlerden hareketle ve taşınmazın niteliğine göre seçilecek teknik bilirkişler yardımıyla saptanır. 8148 (Surlu / Öztürk. yolun geçtiği taşınmazdaki gelir azalması gibi hususlar hep birlikte değerlendirilmelidir32. 23. bu konuda gerekli bütün araştırma ve incelemeler yapıldıktan sonra tam bedel takdir edilmiş olacaktır 31. Rey. HD. 14. 1991. 314) . zorunlu geçide katlanmak yükümlülüğü altında kalan yüklü taşınmaz malikinin. 694 ZGB N 1163. 694 ZGB. 302 . 50 . Y. Bu yönde bkz. yolun geçmesiyle birlikte taşınmazın uğradığı değer kaybı. artık zorunlu geçit hakkı kurulması davasını hükme bağlayacak olan mahkeme. 302 .4 ZORUNLU GEÇİT HAKKI KURULMASININ KOŞULLARI VE. Ancak.03. Art. 300). E. Y.: Surlu / Öztürk.. Bu esaslı koşulun anlamı. 2001. 303-304).11. zorunlu geçide maruz kalan komşu taşınmaz malinin bu nedenle uğramış olduğu zararını tazminini karşılığını oluşturan tam bedelin hesaplanması ve bunun ödenilmesi halinde. zorunlu geçit hakkının kurulması istemi varlık kazanacak ve etkisini gösterebilecektir.: Y. 283. Zorunlu su ve zorunlu kaynak hakkı gibi diğer zorunlu irtifak haklarında olduğu gibi. Kendisine yasa ile zorunlu geçit hakkı kurulmasını isteme yetkisi tanınmış olan yararlanan taşınmaz maliki. E. 18. HD. Esasen bu belirleme bir tazminat hesaplaması olmaktan öte. 78. bu yüzden uğramış olduğu bütün zararların belirlenen denkleştirilme bedeli ödenenerek karşılanmasıdır. 31 Bu bağlamda farklı geçit bedelleri belirlemiş birden fazla bilirkişi raporlarında aralarındaki açık çelişkiler giderilmeden ve kabul edilen değer tesbitini üstün tutma gerekçesi gösterilmedeği durumlarda geçit bedeli yanlış takdir edilmiş olur. Art. 14. 32 Aynı şekilde bkz. bu hakkın tam bir bedel karşılığında kurulabilmesidir 30.11. E. E. bu esaslı koşulun bir gereği olarak bedeli mahkeme dışında taraflar aralarında serbestçe kararlaştırabilirler. 8. geçit olarak bırakılmak suretiyle yola tahsis edilen yerin değeri. 1902 (Surlu/Öztürk. 197 3. geçide katlanan yüklü taşınmaz maliki için ne kadar bir bedelin tazminat olarak ödeneceğini belirleyecektir. HD. 14. 121. mahkemece kurulan geçit nedeniyle yüklü taşınmaz malikine ödenmesi gereken tam bedel. bir fedakârlıkların denkleştirilmesi işlemidir.320. böyle bir kararlaştırmanın olmadığı durumlarda ise.2001. Mahkemece. HD.ZGB 694.

03.12.: «. 14. 1978/2. Y. bir ifraz 3 ' Nitekim Yargıtay. 14. Y. zorunlu geçit karşılığını oluşturan bedelin ödenmesinin. . m. mahkeme.2002. bir bölünmeye (taksime) uğrayan taşınmaz bunun sonucunda genel yolla bağlantısı tamamen (mutlak geçit yoksunluğu) ya da kısmen (nisbî geçit yetersizliği) kesilince bu taşınmazın hangi parsel üzerinden genel yola çıkacağının belirlenmesinde daha önceden genel yola neresinden çıkış yapılıyorsa oradan zorunlu geçit hakkı kurulması yönünde uygulama yapılacaktır.7. toptan peşin para ödemesi olan sermaye şeklinde mi yoksa irat şeklinde mi olacağını kararında belirtmelidir. Bunun dışında..'va isabet ettiği. 748 gereğince tapu kaydının irtifak sütununa tesciline'" tümcesini de açıkça yazmak suretiyle hüküm kurulmasını istemektedir 3 \ B. üzerinde geçit hakkı kurulacak olan taşınmazın taksim ve ifraz gibi işlemlere tâbi tutulması sonucunda oluşacak olan yeni parseller karşısında ortaya çıkmaktadır.198 DEMİR Yıl 2003 tarafından depo ettirilmesine yönelik usulî bir karar vermesi gerekir 3 . genel koşullar ve somut uygulamaya bağlı olan diğer koşullarla birlikte gerçekleştikten sonra. 4608 / K. 1 . kararın kesinleşmesinden sonra davanın tarafı olan ilgili yüklü taşınmaz malik(ler)ine. Yargıtay.5903 (YKD. 17. Özel Koşullar TMK. ı I . 6798 / K. E.Kadastro öncesi 34 ve 35 sayılı parseller bir bütün olarak davacının murisi Osman 'm zilyet ve tasarrufunda iken ölümünden sonra mirasçıları arasında yapılan nzai taksim sonucu 35 sayılı parselin yerinin davacıya. 34 sayılı parselin yerinin ise mirasçılardan K.. 1855 (Yayımlanmamıştır). 2001. E. K'nın sonradan bu yerin davalı H'ye satarak zilyetliğini *>*ımmm*l ı >l I •*. HD. zorunlu geçit hakkı kurulmasını isteme yetkisine sahip olunabilmesi için bazı özel yasal koşulların da bulunmasını aramaktadır.. HD. özellikle yüksek enflasyon nedeniyle hükümden sonra bedelin ödenmesine olanak sağlanmasını. 295 ve aynı sayfanın dpıı.Taşınmazların Önceki Durumlarına ve Mevcut Yollara Değer Verme Koşulu Bu özel koşulun önemi. geçit hakkı sahibinin yıllar sonra bu bedeli ödemesi sonucunu doğurabileceğinden yasanın amacına ters düşeceğinden kabul etmeyerek. ve krş. 1977/4663 . 29. ödenmesini öngörecek şekilde. ilk derece mahkemelerinden. * Taşınmazın taksim öncesi kullanım şekline değer verme koşulunu öne çıkaran uygulamaya örnek karar için bkz. hükümden önce bu bedelin mutlaka depo ettirilmesini aramaktadır. 35 Bu uygulama için bkz. u Bkz. t\ ı. mahkemece saptanan çerçevede zorunlu geçit hakkının tapu kütüğünün irtifaklar sütununa kaydı işlemi yapılabilecektir.11. ı ı| i - >« i ı>:a M . 7476 (Yayımlanmamıştır). özellikle de. 14. 14. 14. 327 metnindeki kararlar.: Y.11. 15. 268).bu bedel üzerinden ayrıca bir yasal faiz işletilmeksizin34. HD.sermaye olarak mahkeme veznesine ödenmesine veya mahkemenin belirleyeceği bir yere tevdiine ve ancak. E.36 Aynı şekilde. 7372 / K. E.1977.2002. kararlaştırılan geçit bedelinin.. 8579 (Yayımlanmamıştır). Aşağıda üzerinde sırasıyla duracağımız bu özel koşullar. HD. Bu uygulaması için bkz. 2. Y. 1106 / K.ııı Mımuıı». Örneğin. HD. Surlu / Oztürk.2001.| ıı ı. "Geçit hakkının TMK. 4993 (Yayımlanmamıştır). 2.: Y..

37 Daha önceden taşınmazların genel yolla bağlantısını kuran bir yerin yol olarak kullanılmış olup olmadığı hususu da dikkate alınması gerekli bir durumdur. 14. HD. HD.: «. Meier / Hayoz. ancak. Orantılı dengelemede yüklü taşınmaz malikinin çıkarları da göz önünde tutulmalı ve özellikle şüpheli (belirsiz) durumlarda zorunlu geçit hakkı tanınmaktan vazgeçilmelidir. maddesien uygun olacağından bu yöndeki savunmaya itibar edilmemesi doğru görülmediğinden hükmün bozulması gerekmiştir. geçit isteminin de ancak orantılılık ölçüsünde böyle bir yük altına girecek taşınmazın malikine yöneltilmesi gerekir.Davalılar vekili 1091 ve 1092 parsellerin daha önce tek parsel halinde bulunduklarını bilahare ifraz görerek iki parsele ayrıklıklarını.4.271. 39 Zorunlu geçidin en az zararı verecek taşınmaz üzerinde kurulacak olması nedeniyle. . bilahare aralarında çıkan anlaşmazlık sonucu 1092 parsel malikinin davacıyı geçirmediğini. . Geçit zorunluluğu içerisinde bulunan ve bu nedenle zorunlu geçit istemi ile mahkemeye başvuran bir taşınmaz maliki. Rey. E. Y.C.38 2. zorunlu geçidin krulmasında «en az zarar» kavramının anlamının ortaya konulmasını gerektirmektedir.Nitekim tapu incelemesinde de 161 . kadastro gelince de 34 sayılı parselin bu şekilde davalı H. 37 Taşınmazın ifrazen oluştutulan müfrezinden geçit istenebilmesini yasaya uygun bulan uygulamaya örnek karar için bkz.4 ZORUNLU GEÇİT HAKKI KURULMASININ KOŞULLARI V E .333. genel yolla bağlantıyı sağlayan mevcut yolları da dikkate alan bir uygulamaya gidilecektir. mahkemeye zorunlu geçit kurulması için başvuruyu yapmadan önce. zorunlu geçit hakkım bu mevcut yolun üzerinde bulunduğu taşınmazı yük altına bırakmak gerekir. davacının ifraz edilen 1092 parselden yol islemesi gerekliğini savunmuştur . 30. geçit hakkının yük altına devrettiği.I Bir taşınmazın paydaşları onu taksim ederken yeni oluşan parsellerin yollarını da sağlamak zorundadırlar. 19. .1 1. 8968 (Surlu/Öztürk.52Sa. Aynı yönde bkz. bu iki nokta yanında. 284. Adına tespit ve tescil edildiği anlaşılmaktadır.» Y. 270 . w Surlu/Öztiirk. diğer genel ve özel koşulların gerçekleşmiş olduğu ölçüde. 2804 (Yayımlanmamıştır). 57 vd.327).8.39 Öncelikle belirtmelidir ki. 14. geçit sorununu hangi yoldan geçerek fiilen çözümlenmiş olup olmadığına bakılarak. E.'nun 671. 2233 / K. ifraz sırasında davacının 1092 parsel maliki kardeşi ile yol hususunda anlaştığını. Zira.1091 ve 1092 parsellerin 8.2001. 7740 / K. N. 199 işlemi sonucunda kazanılan taşınmaz mal söz konusu olduğunda yine. Bu hususu taksim sırasında yerine getirmezlerse üçüncü kişilerin taşınmazlarından geçit isteyemezler.».. Bu itibarla 41 ve 34 sayılı parsellerin müşterek sınırı boyunca tesis edilecek geçitin tamamının 34 sayılı parsel aleyhine ve bu parselin batısından kurulması gerekirken yazılı şekilde hüküm kurulması doğru görülmemiştir. .Geçitin En Az Zarar Verecek Biçimde Kurulması Koşulu Zorunlu geçit kurulabilmesi için gerekli bu özel koşul.: Liver.1977 tarihinde ifrazen oluştukları anlaşılmaktadır Davacının ifrazen oluştuğu müfrezinden geçit istemesi MK. aynı esas uygulanacak ve zorunlu geçit hakkı ifrazen oluşan yeni taşınmaz üzerinde kurulabilme olanağı araştırılarak. diğer seçenekler arasından seçilen yolun sadece en kısa oluşu veya en düşük masrafı gerektirmesi gibi durumlar en az zarar verme koşulunun gerçekleşmiş olduğunun kabulünü zorunlu kılmamaktadır. ZGB 694.1995.

yüklü taşınmazın dikey kapsamını sınırlayıcı bir biçimde hava yolu gereksinimi nedeniyle de kurulabilecektir. Örneğin. 04. E. birbirine komşu taşınmazların nitelikleri. zorunlu geçitlerin komşuluk hukukundan kaynaklanması ve kural olarak bir eşyaya bağlı irtifak türünden olmaları nedeniyle. 2256/ K. dağdaki bir maden ya da taş ocağı işletmesinin bulunduğu taşınmaz yararına ancak havaf kablolar aracılığıyla rasyonel ve ekonomik açıdan da yararlı olarak işletileceğinin anlaşıldığı zorunluluk durumlarında olduğu gibi. 1991. yüklü taşınmazın somut ve objektif kullanım amacı da dikkate alınarak. E. 12. E. HD. 7 6 0 7 / K . 2001. üzerinden yolun geçirileceği taşınmazın hizmet ettiği bir tarımsal ya da sınaî işletmeye özgü faaliyet alanına girmemesi42.Ay/ıî Haklar. taraf yararlarının dengeli bir biçimde gözetilmesi koşulu. Ankara 1976. 7279 (Surlu / Öztürk.864. 19. 14. zorunlu geçit hakkı taşınmazın altı ve yüzeyi dışında üstünden hava yolu şeklinde bir ana yola bağlantı olma anlamında kapsayabileceği haklı olarak kabul edilmektedir. 2001. İkinci bir durum ise. yüklü taşınmazın yapısal durumu ve üzerinde ekili bulunan şeylerin niteliği ile birlikte bu arazinin kullanımı ve işletilmesinde uzun dönemde ortaya çıkması olası değişikliklerin önceden görülememesi43 gibi birer alternatif olgu oluşturan diğer bütün seçenekli durumlar çerçevesinde.Taraf Çıkarlarının Dengelenmesi Koşulu Zorunlu geçit hakkının kurulmasında. diğer yandan.09.S. fedakârlığın denkleştirilmesi ilkesi bağlamında temel belirleyiciliği olan önemli bir sorun kaynağı olarak karşımıza çıkmaktadır. 1 . C. 3. yönü. süresi. 41 Y.200 DEMİR Yıl 2003 alınacak olan taşınmazın ekonomik ve geometrik bütünlüğünü bozucu bir şekilde tamamen ikiye bölünerek kurulmaması 40. 7998 (Yayımlanmamıştır). HD. 44 Bu noktada. 14. esasen zorunlu geçit hakkı. Özellikle. yolun genişlik ve uzunluğu gibi) bir yandan yüklü taşınmaz yönünden ağır derecede ve haklı sayılamayacak ölçülerde olmaması. çizimi yapılan yol güzergâhının izleyeceği sınırlar itibariyle elverişsizliği41. en az zarar verme koşulunun gerçekleşip gerçekleşmediği belirlenecektir. komşulardan olabildiğince en az sayıda kişiyi rahatsız edip etmeme ile ilgilidir. . fiziksel ve geometrik kapsamı44 ile birlikte geçit yetkilisi kişiler ve yararlanmanın şekli gibi somut özgülemeye ilişkin * Y. Bu yönde karşılaştırmalı hukuktaki çözümler için bkz. geçit boyutunun (örneğin.2 . zorunlu geçit irtifakı ile ilgili somut uyuşmazlıkların çözümünde dikkat çeken bazı hususlar vardır: Bunlardan ilki. 14.: Özsunay.. ve krş. 350) . geometrik ve ekonomik bütünlükleri ile zorunluluk içerisinde geçit gereksinimindeki taşınmazdaki doğrudan genel yol bağlantısı oluşturulma gereği birarada değerlendirilerek hakkaniyetli bir çıkar dengelemesi yapılmalıdır. 5653 / K. zorunlu geçidin yeri. Bu özel koşul çerçevesinde. 4 -' Bertan. 11. Bu gibi durumlarda. 104 vd. 16. yararlanan taşınmazın gereksinim sınırını gerçeğe ve hakkaniyete uygun bir belirlemeye dayanarak ödenecek bedelin saptanması ile ilgilidir. 2805 (Yayımlanmamıştır) . HD. 42 Y.

: Yukarıda III.: Surlu / Oztürk. Uygulamalı Koşullar 1. 5 . Uygun Genişliğin Belirlenmiş Olması Koşulu Uygulamada. 201 konular. geçit yüzünden yüklü taşınmaz malikinin uğrayaacağı zarar ile yararlanan taşınmaz malikinin elde edeceği yarar arasında açık bir orantısızlığm ortaya çıkıp çıkmayacağı. 408 vd. tapulama dışında bırakılmış ve paftasında da hukuken geçerli bir yol niteliği olmayan bir yere kadar değil de geçerliliği olan bir genel yolla bağlantılandırılmalı ve son olarak da.4 ZORUNLU GEÇİT HAKKI KURULMASININ KOŞULLARI VE . Bu amaçla.. ''Genci koşullarla ilişkisi bağlamında bkz. ilgili taşınmazların tapu maliklerinin de görüşleri alınarak. A. geçit vermekle yükümlü tutulacak yüklü taşınmazdan geçit kurulduktan sonra yararlanılması olanağının ileride bulunup bulunmayacağına. Özsunay. orman ve mera gibi bir yer olsa bile. buraların üzerinde dahi zorunlu geçit hakkı kurulabilmelidir46.C. Genel yolla olan bağlantısızlığı ortadan kaldırmak amacıyla. yolun güzergâhında devletin hüküm ve tasarrufu altında bir yer niteliğinde olan. patika yolun buna elverişli görülebilir olması gerekir47. Genel Yola Kadar Bağlantının Olmaması Koşulu Özellikle. yolun en az ne miktar genişlikte olacağının belirlenmesi. duruma göre tarım ve yangın araçlarının da geçebileceği genişliğin uygun ölçülerle yeterli sayılması ve kişilerin yaya yürümesi söz konusu ise. Bu uygulamalı koşulun somut olayda gerçekleşmiş sayılabilmesi için.. birbirine bitişik birden fazla taşınmaz sahiplerinin kendilerine ait parseller üzerinde leh ve aleyhlerine geçit hakkı kurulmalı. dava konusu taşınmazın çevre yollarla bağlantısını ve komşu taşınmazlarla olan konumlarını gösteren ayrıntılı paftaların yerel ve teknik (uzman) bilirkişilerle birlikte keşifte zemine aplike edilerek somut olayda belirli bütün alternatif geçitler karşılaştırılıp. 1 başlığı ' Aynı yönde görüş ve uygulamalar için bkz.120. tarafların karşılıklı yararları somut olay adaletine uygun bir biçimde tartılmalıdır. en az zarara uğrayacak yüklü taşınmazın hangisi olacağı belirlenecektir 4 \ C. zorunlu geçitle yüklü taşınmazların nitelik ve kullanım . 365. 117 . genel yola giden ulaşımda arada her hangi bir taşınmaz atlanmamah. vekrş. 2. bu taşınmazların tamamından yolun geçirilmesi nedeniyle bütünü üzerinden ve kesintiye uğratılmaksızın genel yolla bağlantı kurulmak zorundadır. Surlu / Öztürk. geçit hakkının birden fazla taşınmazdan geçilerek kurulmasının söz konusu olduğu durumlarda.52 Sa.yararlanma biçimleri dikkate alınarak. geçit hakkına konu edilen yoldan yararlanılacak olan yüklü taşınmazdan kişi ve taşıt ulaşımına olanak sağlayacak genişlikte bir yolun belirlenmiş olması koşulu da aranmaktadır..

2000. 14. 18. E. 434 . s " Bu özel koşulla ilgili karar örnekleri için bkz. HD. 14. 422 vd. Yerin Niteliğinin İmar Plânında Gösterilmesinin Yeterli Olmaması Koşulu Zorunlu geçit hakkı kurulmasına konu taşınmazların bulunduğu yerde.: Surlu / Öztürk. diğer gerekli koşulların varlığı araştırılırken. özel ve uygulamalı koşullarla birlikte «en az zarar» verme 4S 49 Surlu/Öztürk. E. ancak ileri plânın uygulaması yapıldığı takdirde yolla bağlantısı kurulmuş olunca. 5860. 4 . bu takdirde ayrı ve yeni bir geçit hakkı kurulması yoluna gidilecektir50. Ancak.1997. zorunlu geçit istemi mutlaka reddedilmemelidir4s. 1999 -8925 / K. 18. 1990-4340 / K. HD. Y. 864 / K. ilgili yönetim birimi tarafından düzenlenmiş olan bir imar plânı uygulaması sonucunda yeni imar parselleri oluşturulabilir.-. Daha Önceden Üzerinde Geçit Hakkı Kurulmuş Olan Taşınmazdan Yararlanılması Koşulu Zorunlu geçit hakkı kurulması istemiyle açılmış bulunan bir davada. . 16.1575 . E.202 DEMİR Yıl 2003 3 . 6126 / K. henüz uygulanmamış olan bir imar plânında önceden öngörülmüş geçit güzergâhından genel yola çıkılması zorunluluğu bulunduğunun ileri sürülebilmesi kabul edilemez49. henüz gerçekte yol olarak kamunun kullanımına açılmamış olabilir. Eğer.02. HD. 31. hangi parselin zorunlu geçitle yüklü taşınmaz olacağına karar verilirken diğer bütün genel. daha önceden fiili gereksinim zorunluluğu nedeniyle kurulu olan geçit hakkının kaldırılması mümkün hale gelebilecektir. 1991. Bu özel koşulla ilgili karar örnekleri için bkz. 1829/ K. Komşu taşınmazların içerisinde bulunduğu parsellerden birden fazlası üzerinde daha önceden bir geçit hakkı kurulmuş olabilir. Bu takdirde ise.36).02.09. 14. Y. Y. Böyle bir durumun bulunduğu ilgili taşınmazlara ait olarak tapudan getirtilecek kayıtlardan anlaşılınca. Y. önceden imar plânında öngörülmüş olmakla birlikte. Aynı şekilde.01.2001.421.1991. ayrıca bu koşulların kendisi üzerinde daha önceden genel yolla bağlantısı normal geçit hakkı ile kurulmuş bir taşınmaz bulunup bulunmadığına bakılacaktır. 2000-388 . bu şekilde imar parseli oluşturularak imar plânı doğrultusunda yollar belirlenmiş olmasına rağmen. henüz gerekli yönetsel ve hukuksal süreçle ilgili işlemler bitirilmediği için açılmamış olan imar yolunun plânda bulunduğu gerekçesiyle geçit zorunluluğunun bulunmadığından söz edilemeyecektir. O halde. E. HD. bu gibi durumlarda ortada fiilen bir geçit zorunluluğu durumu bulunmadığı gerekçesiyle. E. 2120. 9876 (Surlu / Öztürk.1990.11. imar plânı her ne kadar fiilen uygulanmamış olsa da. 24. İşte.4. Y. bu parselasyona göre gerekli tescil işlemleri yapılmadığı gibi. bu daha önceden mevcut geçidin genel yolla bağlantıyı sağlamada yetersizliği (nisbî geçit gereksinimi olgusu) anlaşılmakta ise. artık mahkemece bu üzerinde zaten geçit hakkı kurulu olan taşınmazdan genel yola çıkılabilmekte olduğu sabit görülecektir. ve krş. Zira. HD. 14.

. artık geçit ve mecra gereksinimi iddiasında bulunulamaması hali. ortada bir zorunluluk durumunun bulunmaması halinde. UYGUN TAZMİNAT KARŞILIĞI OLARAK TAM BEDELİN BELİRLENMESİ SORUNU Yukarıda belirtilen koşullar gerçekleştikten sonra lehine zorunlu geçit hakkı kurulacak olan yararlanan taşınmaz maliki tarafından yüklü taşınmaz malikine bir tazminat ödenmesi söz konusudur. Zorunluluktan kaynaklanan yükün paylaştırılması hali ile ilgili bu somut olay grubu dışında. . daha büyük ölçekli taşınmazın içerisinde kaldığı yani. IV. zorunlu geçit isteminde bulunan kişi dışında eşi ve yakın akrabalarına ait komşu taşınmazların birlikte yük altına alınması gereği. bu somut olayda. Uygulamada. somut olay grubuna özgü koşullar arasında ayrıca.zarar dengelemesi işlemi sonucuna göre.52Sa. hakkaniyetli bir çözüm bulunmalıdır. .4 ZORUNLU GEÇİT HAKKI KURULMASININ KOŞULLARI V E .C. 5. hakkında yapılan kamulaştırma işlemlerinin kesinleşerek mülkiyeti ilgili idareye geçen bir taşınmaz üzerinde. 203 koşulu bağlamında. zorunluluk nedeniyle artan 5l S2 Surlu/Öztürk. ancak. komşu iki taşınmaz arasındaki ortak sınırdan geçit yolu kurulmasının uygun olup olmayacağına. aralarındaki sınırın bulunduğu toprağın yapısı gibi özel durumlar dikkate alınarak ikisi arasında yükün paylaştırılması suretiyle bir zorunlu geçit hakkı kurulması kararı verilebilecektir. Örneğin. genel yola yönelik bir müdahale halinde ancak el atmanın önlenmesi isteminde bulunarak dava açılabileceği ve son bir somut olay grubu olarak da. Bazı Somut Olay Gruplarına Özgü Diğer Uygulamalı Koşullar Somut bazı olay gruplarında karşımıza çıkan özel durum ve koşullar ölçüsünde daha başka uygulamalı (pratik) koşullar da aranabilecektir. şu özel durumlara da rastlanılmaktadır: Öncelikle. yüklü taşınmazın tek bir kesiminde geçit ve mecra irtifaklarının kurulabilmesi hali. Surlu/Öztürk. ekonomik ve geometrik bütünlüğü bozmamak koşuluyla. ancak Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu tarafından o yerle ilgili görüş alınarak bir geçit hakkı kurulabilmesi hali belirtilebilir5I. Her ne kadar burada tazminat değil de bir denkleştirme bedelinin söz konusu olduğu ileri sürülse de52 esasen uğranılan bir zararın karşılığı olarak.44I -446.292. kültür ve tabiat varlıkları arasında kabul edilen yerlerde. zorunlu geçit gereksinimi duyan küçük taşınmaz yararına bir geçit hakkı kurma olanağı vardır. etrafı büyük olanı ile çevrili olduğu için genel yolla bağlantısızlığı karşısında mutlak geçit yoksunluğu içinde bulunmakta ise. iç içe geçmiş durumda bulunan iki taşınmazdan küçük yüzölçümlü taşınmaz. ekonomik durumlarını. somut olanaklar arasında bir karşılaştırma doğrultusunda yapılcak yarar . zorunlu yol gereksinimindeki taşınmaz ile yüklü taşınmazların somut kullanım biçimlerini.

özel türden bir tazminat hesaplama. A. yüklü taşınmaza verilen zarar ile yararlanan taşınmazın sağlayacağı yarar arasında denkleştirmeyi zorunlu kılan bir hukuksal bağın somut olay adaletine uygun tutarlı bir çıkar dengesine dayanılmalıdır. Yine. sorumluluk ve tazminat yükümlülüğü doğuran somut olay. T. ve krş. üzerinden zorunlu geçit verilen yüklü taşınmazın uğramış olduğu zararların da göz önünde tutulacağı kabul edilmektedir 57. 53 54 Özsunay. Bu objektif kriter çerçevesinde. Tam bir ivaz (denkleştirme bedeli) ödeme borcu şeklindeki bu tazminat alacağı.. her iki tarafın menfaatleri gözetilip daima aralarında bir yarar . sadece yüklü taşınmazda zorunlu geçit dolayısıyla ortaya çıkan zararların dikkate alınması gerektiği. sadece geçit isteyen taşınmazın geçit sayesinde sağlamış olduğu yararların değil. 51 Ayrıca bkz. Haksız Fiillerden Doğan Zararlarda Denkleştirme Sorunu. hukuka aykırı davaranışlardan doğan tüm zararların tazminatını hesaplamada uygulama alanı bulan denkleştirme ilkesinin anlamı ve hukuksal dayanağı konularında geniş bilgi için bkz. i •> f . İstanbul 1977. Öte yandan. komşuluk hukuku alanında fedakârlığın denkleştirilmesi ilkesini temel alan bir denkleştirme işlemi ile belirlenmektedir. aynı zamanda bir tazminat borcunun konusudur13. 57 Özsunay. zorunlu geçit kurulması ya da kurulmaması olasılıklarına göre ilgili taşınmazlara sahip tarafların çıkarlarına hizmet edecek değer ilişkileri (artış ve azalışları) özenli ve titiz bir biçimde araştırılmalıdır. Bununla birlikte. haklı olarak."0 Bu bağlamda. yasamızda (TMK. somut zorunluluk durumundaki yarar ve zararlar karşılaştırılmalı.56 Yarar . tek ve aynı olan bir zorunluluk durumundan kaynaklanmalıdır. ancak bunların arasında uygun nedensellik ilişkisi kurulabildiği ölçüde vardır. Bunun için de.zarar bağlantısı. * Denkleştirme ile uygun illiyet bağı ilişksi bağlamında bkz. bu bağın varlığı anlamında olmak üzere. yani bir tür denkleştirme bedelinin belirlenmesi işlemidir. hukuka uygun bir müdahale sayılmayı gerektiren zorunlu geçit gereksinimi. burada da tam bedel tespiti. m. fakat aynı zamanda. özellikle. ister haksız fiillerden isterse hukuka uygun müdahalelerden kaynaklansın her türlü zarar ve tazminat hesaplamalarında dikkate alınabilmelidir54. Esasen. Akiinal. 88 vd. sorumluluk ve tazminat hukukunda genel olarak kabul edilen ve uygulanma alanının geniş tutulması gereken denkleştirme teorilerinin verileri ile öngörülen denkleştrime kuralları.204 DEMİR Yıl 2003 ya da azalan değer ilişkileri (Wertverhaeltnisse) ölçüsünde belirlenen tam bedelin ödenmesi.: makalenin "III. 747) açık olarak ifade edilmiş olan tam bedel karşılığının. lehine *. 121 ve 127.'**»««m»ı. fedakârlığın denkleştirmesinde de dikkate alınacak temel bir kriter olmalıdır. 3 : Tam Bedelin Ödenmesi Koşulu" başlığı. Yarar ve zarar arasındaki içsel bağ. 124.zarar dengelemesi yapılarak belirlenmesi zorunludur. yüklü taşınmazın aleyhine bir sınır getirmekte ve bu suretle lehine geçit hakkı kurulan taşınmaz maliki bir yarar elde etmektedir. Doktrinde.: Akiinal. Buna karşılık. tazminat konusu tam bedeli hesaplarken. Bu işlemde öncelikle.

18 metni. zorunlu geçit kurulması istemiyle açılan bir davanın ilgili bu kişilere bildirilerek onların da fer'i müdahil olarak davaya katılımları sağlanmalıdır.. 42 . 4) ve aynı zamanda tazminat hukukunun zarar ve tazminatı araştırma ile ilgili genel kurallarına (BK. dpn. yüklü taşınmaz üzerinde başkaca bir aynî ve / veya kişisel bir hakkın sahibi sıfatıyla yararlanma ya da kullanma geçit verilen yararlanan taşınmazın sağladığı yararların tazminat hesabında önemsiz olduğu görüşü de ileri sürülmüştür. bu tarihte geçidin zorunlu olduğu konusunda tam bir yargıya varılmış ve artık geçit zorunluluğu da tam anlamıyla bu tarihte artık her iki taraf yönünden de hukuksal kesinlik kazanmış olmaktadır.4 ZORUNLU GEÇİT HAKKI KURULMASININ KOŞULLARI VE . 122-123. yararlanan komşu taşınmazın maliki ile birlikte bu taşınmaz üzerinde sınırlı aynî hak sahibi (örneğin. -Geçidin taşınmaz üzerinde geçit yetkilisinin tek başına ya da yüklü taşınmaz maliki ile birlikte fiilen sebebiyet verdiği zararların bulunup bulunmadığını belirlemek. . zorunlu geçit gereksinimi nedeniyle geçit isteminde bulunulma anı ya da geçit zorunluluğunun doğumu anı olarak kabul etmek mümkün ise de. yapı. 58 Özsunay. Bunun yanısıra. Bu nedenle. m.C. 205 Zorunlu geçit karşılığında ödenecek tazminatın konusu olarak belirlenecek tam bedeli ödemekle yükümlü kişi. Zira. Bu denkleştirme tarihini. hukuka ve hakkaniyete uygun olarak takdir yetkisini kullanmalı (TMK. kanımızca.. Aksi durumlarda.52 Sa. geçit verme yükü altında bırakılan taşınmazın malikidir. Tazminat alacaklısı ise. tazminat alacağına konu tam bedelin hangi tarih esas alınarak belirleneceği ile ilgilidir. özgülenen geçit hakkının kendi haklarım ihlâl edip sonuçta bir zarar verdiği iddiasıyla tazminat alacaklısı sıfatını taşıyabilirler. yani tazminat borçlusu.44) dayanarak aşağıdaki noktalara dikkat etmelidir: . zorunlu geçidin kurulma zamanı olarak ele almak daha doğrudur. Tazminatın konusu ve kapsamını belirlemekle yükümlü olan hâkim. hüküm ve sonuçlarını tam anlamıyla doğuramaz 58. Tazminatın hesaplanmasında önemli bir diğer sorun da. 124.: Özsunay. yüklü taşınmazda daha önceden kurulmuş sınırlı aynî hakların sahipleri karşısında geçit hakkı her hangi bir aynî etkide bulunamayacağından.. lehine geçit verilen yararlanan taşınmazın malikidir. m. -Geçit özgülemesi yüzünden. kaynak ve su hakkı gibi bir irtifak sahibi kişiler) de. Bunun için bkz.Üzerinde geçit yolu özgülemesi yapılan yüklü taşınmazın malikinin bu kesitteki bir inşaat ya da yol genişletme çalışması karşısında kullanamamasından dolayı uğradığı zararı ve bunun asgarî bir yararlanma karşılığını oluşturan bedelini belirlemek. zorunlu geçidin verilmesinde. kural olarak.

Bu görüşe göre. Zorunlu geçit karşılığında ödenmesine karar verilen tam bedel ödeme borcu. Tazminat alacağının konusu olan tam bedelin ödenme şekli. 123 "' Özsunay. Tazminata konu tam bedel alacağı. irat şeklindeki ödeme sisteminde. bir yasal düzenleme eksikliğidir. tazminat hukukunda munzam (ek) kusurun dikkate alınmaması için her hangi bir neden yoktur. Bununla birlikte. belli güvencelere bağlanmak suretiyle tam bedeli ödeme borcunun irat taksitleri şeklinde geçit yükümlüsüne ödenmesi söz ' Özsunay. y . -Geçit kurulmasına bağlı olarak değer ilişkileri çerçevesinde yüklü taşınmazın geçide ayrılan yer dışında kalan parçasında ortaya çıkan değer azalmalarını hesaba katmak. Yasada da bu konulara ilişkin ayrıntılı bir düzenlemeye gidilmemiş olması. İşte. -Uygun tazminat karşılığı olarak önceden ödenmiş olan peşin bir sermayenin geçit gereksinimindeki zorunluluğun kalkması nedeniyle. kusur sorunu ile geçit karşılığı tazminatı belirleme sorununun birbirinden ayrı ele alınması gerektiği de ileri sürülmüştür ^. daha baştan bir defada toptan ödeme şekli iken. doktrinde. tazmini gerekli olan gerçek zararın karşılığıdır. yüklü taşınmaz malikinin uğradığı kayıp.206 DEMİR Yıl 2003 yetkilisinin bu haklarında yaratılan güç ve uygunsuz durumları dikkate almak. zorunlu geçit gereksinimi duyan yararlanan taşınmaz malikinin bu zorunluluğunda kendi kusurlu eylemi de rol oynamış olabilir. bu yönde görüş bulunmakla birlikte. Kısaca. bu gibi durumlarda tazminat miktarı hesaplanırken bu kusurun varlığı ve ölçüsü oranında bir tazminat kapsamını genişletme gereği bulunmaktadır. zorunlu geçit kurulması karşılığında tam bedel (tazminat) ödenmesini ve bunun takdirini hâkime bırakan bir pozitif sistemde bu şekilde tazminatın kapsamını genişleterek geçit yetkilisini cezalandırmanın haksız ve desteksiz bir uygulama olacağı görüşü ileri sürülmüştür6<). zamanı ve tazminat tutarı toptan bir defada sermaye şeklinde ödendikten sonra zorunlu geçit sona erince geri ödenmesi konuları da çözüm bekleyen önemli birer tazminat hukuku sorunu olarak karşımıza çıkmaktadır. kusurlu geçit zorunluluğu bulunan böyle bir durumda. Bu bağlamda. tam bedel tutarını buna göre belirlemek. geri ödemeyi amaçlayan tasfiye ilişkisini düzenlemek. -Daha önceden mevcut geçit yolunu ortaklaşa kullanma biçiminde kurulan zorunlu geçit durumlarında artık bu yoldaki artan bakım giderlerinin de tazminat kapsamına dahil edilerek ortak yararlanma karşılığını gözetip. 127 128. fedakârlığın denkleştirilmesi ilkesi doğrultusunda. sermaye ya da irat şeklinde ifa edilebilir. Sermaye şeklindeki ödeme.

NJW 1985. 61 BGHZ. 307. 94. f2 . Alman Hukuku'ndan farklı olarak. Bu nedenle.m. Aynı şekilde. kural olarak bu ödemenin irat şeklinde olmasının taraflar arasındaki çıkar dengesine daha uygun düşeceği görüşü ileri sürülmüştür. Doktrinde. kapsamı ve zamanı gibi özel sorunlar karşısında. geçit hakkı sona erdiğinde artık kalan taksitlerin ödenmesi gerekmeyeceği gibi. 160. ' Bununla birlikte Alman Federal Mahkemesi'nin.4 ZORUNLU GEÇİT HAKKI KURULMASININ KOŞULLARI VE.: BGH.C. sadece.79. karşılıklı edimlerin ifasını konu alan tam iki taraflı bir eşyaya bağlı borç ilişkisi niteliğindeki geçit irtifakı ilişkisinde de.61 Özellikle.81). geçit karşılığı olarak belirlenmiş olan tam bedelin tescil işleminden önce ya da en geç tescil sırasında ödenmiş olması gerektiği doktrinde ifade edilmiştir 6 \ Kanımızca da. birbirlerine karşı koşullan gerçekleşince ödemezlik definde bulunma yetkisine sahiptirler (BK. zorunlu geçit hakkı kurulması isteminde açıkça belirtildiği takdirde.karşı edim değişimi ilişkisinde olduğu gibi. zorunluluk durumu ortadan kalktığı için. hak sahibinin istemi üzerine mahkeme kararı ile doğduğu takdirde tazminat konusu tam bedelin yine irat şeklinde ödenmesini geçitle yükümlü taşınmaz maliki isteyebileceği Alman uygulamalarında kabul edilmektedir. bedelin irat şeklinde ödenmesi kararı verilebileceği yönünde bir uygulaması da olmuştur.1952.. 132-133. Örnek karar için bkz. geçit ilişkisinin tarafları (geçit yetkilisi ve yükümlüsü) hem bir borçlu hem de bir alacaklı olup.52Sa. Kanımızca.: BGHZ. tıpkı karşılıklı taahhütlere konu edim ... M Özsunay. geri ödemenin gerekip gerekmediği. 207 konusudur. bunun şekli. geçit yükümlüsünün geçit kurulmasına yönelik tescil isteminde bulunma borcu ile geçit yetkisilinin belirlenen tam bedeli ödeme borçlan karşılıklı olarak aynı anda ifası gereken borçlar söz konusudur. zorunlu geçit hakkı. Türk / İsviçre Hukuk sisteminde zorunlu geçit haklarının tapuda irtifaklar sütununa yapılacak tescil işlemleri ile kurulması karşısında. ileride geçit gereksinimindeki zorunluluk her zaman ortadan kalkabileceği gibi azabilir ya da zorunlu geçidin yönü değiştirilebilir. aynı zamanda tazminatın geri ödenmesine bağlı sorunların yaşanmasının da önüne geçilmiş olmaktadır. Bu uygulama için bkz. Gerçekten de. bunları somut olaya özgü durum ve koşullan araştırarak hâkimin çözümüne bırakmayıp da önceden belirli yasal kurallara bağlamak daha uygun bir sistemdir62.

BGB. Bd. TMK. krş. bkz. MK. ZGB.Hukuk Davaları) :Band : bakınız : Cilt : Code Çivile (Fransız Medenî Kanunu) : Codice Çivile (İtalyan Medenî Kanunu) : fıkra : Herausgegeber (Editör) : Kadastro Kanunu : Karşılaştırınız : madde : Medenî Kanun : Türk Medenî Kanunu : Zeitschrift des Bernischen Juristenvereins : Zivilgesetzbuch (İsviçre Medenî Kanunu) . ZBJV. : Allgemeines Bürgerliches Gesetzbuch (Avusturya Medenî Kanunu) : Absatz (fıkra) : Artikel = Article (madde) : Auflage (bası) : Bürgerliches Gesetzbuch (Alman Medenî Kanunu) : Entscheidungen des Bundesgerichtshofs in Zivilsachen (Federal Mahkeme Kararları . BGHZ. m. C. KK. Abs.208 DEMİR Yıl 2003 KISALTMALAR ABGB. f. Art. CCıt. Herausg. CCfr. Aufl.

: Türk Eşya Hukuku. Ankara 1982. Özsunay. Grundriss des schvveizerischen Sachenrecht Bd.Stuttgart 1977. J.S. Eren. M.K. Kemal TV Eren. 1. Bası. Zürich 1997. B. Gözden Geçirilmiş ve Genişletilmiş İkinci Bası. Baur. I. Ş. Bası. Ankara 1984. Fiinfter Band. Basel . Rey. F.C. 661). T. Gözden Geçirilmiş 6. : Eşya Hukuku. P .: Haksız Fiilden Doğan Zararlarda Denkleştirme İstanbul 1977. F. AİTİA. 15. Bası. L..: Sınırlı Aynî Haklar. Basel -Stuttgart 1977.52Sa. Ankara 1977. E.: Eşya Hukuku Dersleri.: Meier/ Hayoz). F . İstanbul 1998.: Lehrbuch München 1989.: Schweiz. Erster Halbband. Das Eigentum. T. İstanbul 1968. Sachenrecht.. E. Bası.: Zarurî Geçit Hakkı (Türk Hukukunda Hukukta). Ankara 1982.eriches Privatrecht VII.: Eşya Hukuku. I. H.K. / Öz. 4. (Herausg. / Kaneti. İstanbul 2002. Fiinfter Band. Tamamen Yenilenerek Yazılmış 9.: Komşuluk Hukukunda Taşınmaz Mülkiyetinin Kullanılmasının Çevreye Etki ve Sonuçları (MK.. Oğuzman. Ayiter. Ertaş. Oğuzman.4 ZORUNLU GEÇİT HAKKI KURULMASININ KOŞULLARI VE. S.. Ankara 2002.. Liver. İstanbul 1982-1983. Ankara 2003. / Seliçi. Sachenrecht.: Borçlar Hukuku Genel Hükümler. Gürsoy.: Die Grundlagen des Sachenrechts und das Eigentum. İstanbul 1998. Schmid. Dienstbarkeiten und Grundlasten. M. Köprülü. neubearbeitete Aufl. P. M . N.: Eşya Hukuku. . überarbeitete Aufl. C. Erster Halbband. Sirmen. Ş. Genişletilmiş ve Yenilenmiş 2. 209 KAYNAKÇA Akünal. des Sachenrechts./Cansel. Ö. Sorunu. Zweite. 2.: Sachenrecht. Çörtoğlu.: Eşyaya Bağlı Borç.: Schweizerisches Privatrecht V11. Bası.: Borçlar Hukuku Genel Hükümler. Erel. Bern 2000. ve Mukayeseli Piotet.

: Eşya Hukuku. .: Tekinay Borçlar Hukuku Genel Hükümler. G. Zorunlu irtifaklar. Yeniden Gözden Geçirilmiş ve Genişletilmiş Yedinci Baskı. Şahiniz.: Öğreti ve Uygulamanın Işığında Yeni Türk Medenî Kanunu'na Göre Açıklamalı . 243 . Ankara 1977.H. 11. M. Geçit Hakkı. İstanbul 2001. Ankara 2003. Zilyetlik ve Tapu Sicili.(Tercüme eden: İsmail Hakkı Karafakıh). İmran Ulusan.: Medenî Hukukta Fedakârlığın Denkleştirilmesi Uygulama Alanı. M. İlkesi ve Wieland. İkinci Cilt: Mülkiyetin Gayri Aynî Haklar. München 1993. I. S. 5. Tırpan.: Türk Medenî Hukukunda Zarurî Mecra İrtifakı. / Öztürk. Nuri Çelik'e Armağan.. İÜHF.267. Cilt I. Ankara 1949. 633 .690.İçtihadı Zorunlu Geçit Hakları. Tekinay / Akman / Burcuoğlu / Altop. Tekinay.S. İkinci Bası. Prof. : Gayrimenkul Mülkiyetinin Komşuluk Hukuku Dolayısıyla Kanundan Doğan Sınırlamaları.210 DEMİR Yıl 2003 Surlu. ergânzte und Uberarbeitete Aufl. Dr. İstanbul 1988. Bası. Wolf.S. AÜHF. C : Kanunu Medenî'de Aynî Haklar. İstanbul 1993. İstanbul 2001.: Medenî Kanuna Göre Lüzumlu Öktem'e Armağan. İstanbul 1977. İstanbul 1989.: Sachenrecht. Zorunlu Geçit Hakkı ve Diğer Geçit Hakları.S.: Taşınmaz Mülkiyetinin Takyitleri.