P. 1
Donatı Yerleşimi

Donatı Yerleşimi

|Views: 1,161|Likes:
Yayınlayan: Birol Kale
Donatı yerleşimi hakkında genel bilgi
Donatı yerleşimi hakkında genel bilgi

More info:

Published by: Birol Kale on Jun 12, 2011
Telif Hakkı:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

11/07/2012

pdf

text

original

1

YILDIZ TEkNIk ÜNIVERSITESI
INSAAT FAkÜLTESI-INSAAT MÜHENDISLISI ßÒLÜMÜ
YAPI ANAßILIM DALI






ßETONARME YAPI
TASARIMI DERSI

DONATI YERLESIMI







ÒSR SÒR DR ALI kOÇAk












ARALIk, Z007
2
1 Donutìnìn kenetIenmesi

Betonarme taıyıcı sistem elemanın herhangi bir kesintindeki donatının, ilevini yerine
getirebilmesi veya öngörülen çekme veya basınç gerilmesini güvenle taıyabilmesi için,
donatının o kesitteki betona yeterince kenetlenmi (ankraj) olması gerekmektedir.
Kenetlenme kriteri olarak donatının, gerekli olan kesit bölgesinden balayarak en az
‘kenetlenme boyu’ (aderans boyu) kadar uzunluu alınır. Baka bir deyile, donatının
betona kuvvet alacak biçimde kenetlenmesi, donatının gereksiz olan bölgede
kesilmeden bir miktar yada aderans boyu kadar uzatılması gerekmektedir (ekil 1).








ekil 1: Donatı aderans boyu

Gerekli kenetlenme boyu, kesitteki donatının betonlama sırasındaki konumuna
balantısıdır. TS500 donatı çubuklarını Konum I ve Konum II olarak ikiye ayırmakta,
Konum II ’yle betonlama sırasındaki eimi yatayla 45º– 90º arasında olanlar ile daha az
eilimli veya yatay olup da betonlama sırasında kesitin alt yarısında veya kesitin serbest
üst yüzünden 300 mm’den daha uzakta bulunan çubukları tanımlamakta, Konum I ’le
ise bunların dıında kalan dier bütün çubukları dahil etmektedir (ekil 2).

ekil 2: Konum II ’de Bulunan Donatı Çubukları

kenetIenme T0rIeri
a) Düz kenetlenme (nervürlü donatıda)
b) Kanca ile kenetlenme (düz veya nervürlü donatıda)
c) Fiyong ile kenetlenme (her tip donatıda)
d) Kaynaklı enine çubuklarla kenetlenme (hasır çeliklerde)
e) Mekanik kenetlenme



b

P
(
b
) Kenetlenme Boyu: Sıyrılma
olmaksızın donatının akmasını veya
donatının ilevini yerine getirmesini
salayacak en küçük gömülme boyu.
h
α=45
o
-90
o

α45
o
-90
o

α
c
α<45
o
;
cd/2
h
h60 cm.
h
h>60 cm.
c
c=30 cm.
3
11 Çekme Donutìsìnìn kenetIenmesi

a) Düz Kenetlenme

Kenetlenme, donatının gereksinme duyulmayan noktadan düz olarak
b
kadar
uzatılması ile salanabilir. Temel kenetlenme olarak tanımlanan bu boy, Konum II ’de
bulunan nervürlü çubuklar için Denklem 1’ de verilmitir.

φ φ 20 12 . 0 ≥

=
fctd
fyd
b
(1)


• Düz yüzeyli çubuklarda düz kenetlenmeye TS 500’de izin verilmemektedir.
• Konum I’e giren donatıların kenetlenme boyları (1) denkleminden elde edilen
boyun 1,4 ile çarpılmasıyla bulunur.

b
(Konum I) =
b
(Konum II) . 1,4 (2)
• Donatı çapı, 32 mm<φ40 mm ise hesaplanan kenetlenme boyu

−φ 132
100
ile
çarpılarak artırılır.

32 mm<φ φφ φ40 mm
b b


=

φ 132
100
(3)

• Kesitteki donatı, hesaplanan gerekli donatıdan fazla ise, hesaplanan kenetlenme
boyları (Asgerekli/Asmevcut) katsayısı ile çarpılarak azaltılabilir. Ancak bu
azaltma ile bulunan kenetlenme boyu (1) denkleminden hesaplanan boyun
yarısından ve 20φ’den az olamaz. ABYYHY’de tanımlanan süneklik düzeyi
yüksek çerçeve elemanlarında ve perdelerin kritik yükseklikleri boyunca bu
azaltma yapılamaz.

=

<
2
b
b b
Asmevcut
Asgerekli
Asmevcut Asgerekli


(4)

• Beton örtüsünün donatı çapından az olduu veya sıradaki donatı çubukları
arasındaki net uzaklıın donatı çapının 1,5 katından küçük olduu durumlarda,
(1) formülü ile hesaplanan kenetlenme boyları 1,2 ile çarpılarak artırılır.


(5)



( ) φ 20 ≥
d′
2 , 1 .
b b
d =

< ′ φ
4
b) Kanca veya Fiyongla Kenetlenme

Kenetlenme, donatının ucu bükülerek kanca veya fiyong kullanılarak yapılıyorsa (1)
formülünden hesaplanan kenetlenme boyunun ¾’ü alınabilir (ekil 3).

b bk

4
3
= (6)

• Ancak 90º kanca yapıldıında, kanca ucundaki düz kısım 12φ’ den az
olmayacaktır.


ekil 3: Standart Kanca ve Fiyonglar


c) Kaynaklı Enine Çubukla Kenetlenme

Gerekli kenetlenme boyu çubua kaynaklanmı enine çubuklar ile salanabilir. Nokta
kaynaklı hasır çeliklerde bu tür kenetlenme yaygın olarak kullanılır. Nokta kaynaklı
hasır donatılardaki kenetlenme için gerekli enine çubuk sayısını ve minimum boyutlar
Çizelge 1’de verilmitir.

Çizelge 1: Kaynaklanmı Enine Çubuklar çin Aranan Kenetlenme Koulları
Konum I Konum II
Donatı Yüzeyi
φ
(mm) n
b
(mm) n
b
(mm)
φ<8,5 3 450 3 350
Düz
φ8,5 4 500 4 400
φ<8,5 3 350 3 300
Nervürlü
φ8,5 3 450 3 350




ekil 4: Kaynaklı ek
5
d) Mekanik Kenetlenme

Özel durumlarda kenetlenme, donatı ucuna kaynaklanan veya vidalanan plakalarla
salanabilir. Bu gibi durumlarda, öngörülen düzenleme bir laboratuarda denenmeli ve
projede kullanılacak çubuk hesap kuvveti, kırılma yükünün % 70’ini geçmemelidir.



1Z ßusìnç Donutìsìnìn kenetIenmesi

Basınç donatısına kanca yapılmaz. Donatı çubuu bütün yük düzenlemeleri altında
basınca çalııyorsa, kenetlenme boyu
b
deerinin ¾’ü kadar alınabilir.
b b

4
3
= ′ (7)





ekil 5. Mekanik balama aparatları

ekil 6. Basınç Donatısında Kanca Kullanılması Sonucu Donatıda
Meydana Gelen Burkulma
6
13 EtriyeIIerin kenetIenmesi

a) Kanca ile Kenetlenme

Bu tür kenetlenme 135º veya 90º’lik kancalarla salanmalıdır (ekil 7). ekil 7a’da
gösterilen tür kenetlenmeler, dikdörtgen kesitler, kolonlar ve özellikle burulmaya maruz
elemanlar için kullanılmalıdır. ekil 7b’de gösterilen kenetlenme türü ise, kanca tabla
içinde kalmak kouluyla, ancak dili döeme kirilerinde kullanılabilir.

b) Düz Bindirme le Kenetlenme

ekil 7c’ de gösterilen düz bindirme, deprem veya burulma etkisi altındaki yapı
elemanlarında kullanılamaz.

ekil 7: Etriyelerde Kancalı Kenetlenme Türleri

c) Kaynaklı Enine Donatı le Kenetlenme

Etriyelerde bu tür kenetlenme ancak hasır donatı ile yapılır. ekil 8’de bu tür
kenetlenme türleri gösterilmitir.

ekil 8: Etriyelerde Kaynaklı Kenetlenme Türleri

Z) DONATININ EkLENMESI

Türkiye’de üretilen donatı çubuklarının boyu genelde 12,00m’dir. Taıyıcı elemanda
kullanılan donatının boyu, bu boyu aması durumunda eklenmesi gerekmektedir.
Donatıda eklemeler projede gösterildii yerde ve biçimde yapılmalıdır. Bununla birlikte
eklenme eilme momentlerinin minimum olduu bölgelerde yapılmalıdır. Donatının
eklenmesinde aaıdaki yöntemlere izin verilir.





Bindirme boyu
o

7
a) Bindirmeli Ekler

Bindirmeli eklerde donatı çubukları bitiik olarak yerletirilir. Eklenen iki çubuk
arasında aralık bırakılması gerekiyorsa, bu aralık bindirme boyunun 1/6’sından ve
100 mm’ den fazla olmamalıdır.





Demet donatıda ek yapıldıında, demetteki tüm çubuklar aynı kesite eklenmemelidir.
Demetteki her bir çubuk için gerekli bindirme boyu formülden elde edilen deerin 1,2
katı olmalıdır.

b) Manonlu Ekler

Manonlu eklerin, hem çekme hem de basınç altında, manonla balanan donatı çubuu
için standartlarda öngörülen minimum karakteristik akma dayanımının 1,25 katı
dayanıma sahip olduu deneylerle kanıtlanmalıdır.

c) Kaynaklı Ekler

Kaynaklı ekler TS 708’e uygun olarak yapılmalıdır. Kaynaklı ek yapılacak çubukların
metalurjik analizi yapılmalı ve çeliin özellikle karbon içerii açısından kaynaklanmaya
uygun olduu kanıtlanmalıdır.

Kaynakla yapılan eklerden her elli taneden birine çekme deneyi uygulanmalı ve bu ekli
donatının 1,25 fyk kadar gerilme taıyabilecei kanıtlanmalıdır.

Z1 Çekme Donutìsìnìn EkIenmesi

a) Bindirmeli Ekler

Çekme donatısının bindirme ekleri ekil 9’da verildii gibi kancalı veya kancasız
yapılabilir.
φ
F
0
φ
0
F
F F
F
F
φ
0
F F
F
F
0
φ



Kanca yapılmadan tekil edilen bindirme boyu Denklem 8’den hesaplanır.
ekil 9: Bindirmeli ekler

Bindirme boyu
o

<
o
/6 ve <100 mm.

8
0
= α
1
.
b
(8)
α
1
= 1+0,5r (r : aynı kesitte eklenen donatının toplam donatıya oranıdır.) (8.1)

• Bütün kesiti çekmeye çalıan elemanlarda α
1
= 1.8 alınır.
• Kanun I’e giren donatı çubuklarında
0
, 1,4 çarpanıyla artırılır.
• Kancalı bindirmeli eklerde bindirme boyu, Denklem 7 ile hesaplanan boyun ¾’ü
olarak alınabilir.
• Bindirmeli eklerde, bindirme boyunca sargı donatısı bulundurulmalı ve sargı
donatısının çapı, en az eklenen donatı çapının 1/3’ü veya φ8 olmalıdır. Bindirme
boyunca en az 6 sargı donatısı bulundurulmalı ve sargı donatısı aralıı eleman
yüksekliinin ¼’ünden (h/4) ve 200 mm’den fazla olmamalıdır (ekil 10).







ekil 10: Bindirmeli Eklerde Sargı Donatısı

• Birden fazla çubua ek yapılması gereken durumlarda, ek yerleri aırtılmalıdır.
ki ekin merkezinden merkezine ölçülen uzaklık en az 1,5
0

kadarsa, ekler
aırtılmı sayılır (ekil 11).









ekil 11: Bindirme Ekinde aırtma Durumu

• Hasır donatının eklenmesinde kesitte bulunan donatı gerekli donatıdan en az
% 50 fazla ise Çizelge 2’de verilen deerler kullanılır. Kesitteki donatı alanının
gerekli donatı alanına oranı 1.5’den küçük ise, Çizelge 2’deki bindirme boyları
ve enine çubuk sayıları 1.5 (gerekli donatı kesit alanı / kesitte bulunan donatı
kesit alanı) oranında artırılır.
Çizelge 2: Nokta Kaynaklı Hasır Donatı çin Bindirme Koulları
Konum I Konum II
Donatı Yüzeyi
φ
(mm) n
b
(mm) N
b
(mm)
φ<8,5 4 500 4 400
Düz
φ8,5 5 600 5 500
φ<8,5 4 400 4 350
Nervürlü
φ8,5 4 450 4 400
s s s s s
φ
a

sh/4
s200 mm.
En az 6 adet sargı donatısı
φ
a

h
b
φφ
a
/3
φφ8

o
o
1,5 o
9
b) Manonlu Ekler

Çekme donatısındaki manonlu ekler Bölüm 2. b’ye göre yapılmalıdır.

c) Kaynaklı Ekler

Çekme donatısındaki kaynaklı ekler Bölüm 2.c’ye göre yapılmalıdır.


ZZ) ßusìnç Donutìsìnìn EkIenmesi

a) Bindirmeli Ekler

Bindirmeli eklerde bindirme boyu (1) denklemi ile hesaplanan temel kenetleme
boyundan ve 300 mm ’den az olamaz. Basınç donatısındaki bindirmeli eklerde kanca
yapılmamalıdır.

• Bindirme boyunca, 2.1 (a)’da tanımlanan sargı donatısının aralıı d/4’den az
olmamalıdır.
• Çapı 30 mm ’den büyük olan donatı çubuklarına bindirmeli ek yapılamaz. Bu
çubuklar yeterlilii deneylerle kanıtlanmı özel manonlarla eklenmelidir.

b) Manonlu Ekler

Basınç donatısındaki manonlu ekler, Madde 2.b ’ye göre yapılmalıdır.

c) Kaynaklı Ekler

Basınç donatısındaki kaynaklı ekler, Madde 2.c ’ye göre yapılmalıdır.

Z3) koIon ßoyunu Donutìsìnìn ßindirmeIi EkIeri

• Kolon boyuna donatısı kolon orta bölgesinde ekleniyorsa
0

b
olmalıdır.
• Hiçbir yük birleiminde kolon boyuna donatısında çekme olumuyorsa,
bindirmeli eklerde basınç donatısının eklenmesi için verilen kurallar uygulanır.
• Herhangi bir yük birleiminde, kolon boyuna donatısında çekme oluuyorsa,
boyuna donatıda kolon alt ucunda yapılacak bindirmeli eklerde aaıdaki
koullara uyulacaktır;
a) Aynı kesitte boyuna donatının yarısı veya daha azı ekleniyorsa,
0
1,25
b

b) Aynı kesitte boyuna donatının yarısından fazlası ekleniyorsa,
0
1,50
b

c) Süneklik düzeyi yüksek kolonlarda bu ek boyunca sargı bölgeleri için
öngörülen enine donatı kullanılacaktır.

10






3) DONATI ßÜkÜLMESI

Fabrikada 12 m uzunluunda ve düz olarak üretilen donatı çubukları antiyede
projesinde verilen pozlara uygun olarak kesilmekte ve bükülmektedir. Büküm
noktasında çelikte iki kolda kuvvetlerin yön deitirmesinden dolayı beton ile donatı
arasında ilave basınç kuvvetleri domaktadır. Bu bölgede oluan basınç gerilmelerinin
betonun taıyabilecei basınç gerilmelerini amaması gerekir. Büküm yarıçapı ne kadar
fazla olursa ortaya çıkacak basınç gerilmeleri de o kadar azalacak, bükülme sırasında da
kılcal çatlaklar olumayacaktır. Dolayısıyla büküm yarıçapı belli deerden az
olmayacaktır.

• Kullanılan donatı çubuunun bükülmeye uygun olduu TS 708’e göre yapılacak
bükme deneyleri ile kanıtlanmalıdır.
• Betonarme boyuna donatısı, çapı en az 6φ olan bir merdane etrafında,
ısıtılmadan bükülmelidir.
• Bükülmü donatının, beton döküldükten sonra açılarak dorultulması
sakıncalıdır. Bu uygulama, yalnızca zorunlu durumlarda merdane çapı en az 6φ
olmak kouluyla ve yetkili mühendisin onayıyla yapılabilir.
• Nervürlü donatı 90º’den fazla bükülmemelidir.
• Kolon donatısına kanca yapılamaz.
ekil 12. Kolon Boyuna Donatısı Bindirme Eki ekilleri
a) Donatının kolon orta bölgesinde eklenmesi
b) Donatının kolon alt ucu bölgesinde eklenmesi
11

TS 500’e göre minimum büküm çapı dm aaıda verildii gibi ve ekil 3’ deki gibi
olacaktır.
- Boyuna donatılı kancalarda, dm 6φ
- Etriye ve çiroz kancalarında, dm 6φ
- Fiyonglarda, dm 12φ, a 12φ, c 12φ

4) STANDART kANCA DETAYLARI

Boyuna donatı kancaları ekil 3’ de verildii gibi 180º – 90º açılı veya fiyong eklinde
yapılabilmektedir.

Kancanın donatı ekseni ile yaptıı açı 180º ise;
• Kanca serbest ucunda, uzunluu 4φ ve 60 mm’ den az olmayan düz bir bölüm
bulunmalıdır.
Kancanın donatı ekseni ile yaptıı açı 90º ise;
• Kanca serbest ucunda, uzunluu 12φ’den az olmayan düz bir bölüm
bulunmalıdır.

b) ÒZEL DEPREM ETRIYELERI VE ÇIROZLARI

ABYYHY hükümlerine göre, bütün deprem bölgelerinde, süneklik düzeyi normal olan
tüm betonarme sistemlerin kolonlarında, kolon – kiri birleim bölgelerinde, perde uç
bölgelerinde ve kiri sarılma bölgelerinde kullanılan etriyeler ‘özel deprem etriyesi’,
çirozlar ise ‘özel deprem çirozu’ olarak düzenlenecektir (ekil 13).




ekil 13: Özel Deprem Etriyesi ve Çirozu

12
• Özel deprem etriyelerinin her iki ucunda mutlaka 135º kıvrımlı kancalar
bulunacaktır. Özel deprem çirozlarında ise bir uçta 90º kıvrımlı kanca
yapılabilir. Bu durumda kolonun veya perdenin bir yüzünde, kanca kıvrımları
135º ve 90º olan çirozlar hem yatay hem de düey dorultuda birer atlayarak
düzenlenecektir.
• 135º kıvrımlı kancalar, φ enine donatı çapını göstermek üzere, en az 5φ çaplı
daire etrafında bükülecektir.
• Kancaların boyu kıvrımdaki en son teet noktasından itibaren, düz yüzeyli
çubuklarda 10φ ve 100 mm’ den, nervürlü çubuklarda ise 6φ ve 80 mm’ den az
olmayacaktır.
• Özel deprem etriyeleri boyuna donatıyı dıtan kavrayacak ve kancaların aynı
boyuna donatı etrafında kapanacaktır.
• Özel deprem çirozlarının çapı ve aralıı, etriyelerin çap ve aralıı ile aynı
olacaktır.
• Çirozlar, her iki uçlarında mutlaka boyuna donatıları saracaktır.
• Etriyeler ve çirozlar beton dökülürken oynamayacak biçimde sıkıca
balanacaktır.

ó) DONATI YERLESTIRILMESI ILE ILSILI kURALLAR

ó1) ßeton Òrt0 Tubukusì kuIìnIìqì (Net ßeton Òrt0s0)

Donatıya gerekli aderansı salamak ve donatıyı dı etkilerden korumak için gerekli net
beton örtüsü Çizelge 3’ de verilmitir. Net beton örtüsü en dı donatının dı yüzünden
ölçülen mesafedir.





Çizelge 3: En Dı Donatının Dı Yüzünden Ölçülen Gerekli Beton Örtüsü
Zeminle dorudan ilikide olan elemanlarda c
c
50 mm.
Hava koullarına açık kolon ve kirilerde c
c
25 mm.
Yapı içinde, dı etkilere açık olmayan kolon ve kirilerde c
c
20 mm.
Perde duvar ve döemelerde c
c
15 mm.
Kabuk ve katlanmı plaklarda
c
c
15 mm.

• Yangının, paslanmanın ve dier zararlı dı etkenlerin söz konusu olduu
durumlarda, beton örtüsü gerekli görüldüü kadar artırılmalıdır.
• Betonlama sırasında beton örtü tabakası kalınlıının korunabilmesi için kalıpla
donatı arasına beton takozlar ve iki sıra donatı arasına çelik çubuk parçaları
konulmalı veya bu amaçla hazırlanmı ve ekil 14’de gösterilen plastik
elemanlar kullanılmalıdır.
c
c

13


ekil 14. Plastik Örtü Beton Tabaka Kalınlıı Malzemesi

óZ) Donutì AruIìqì

Aynı sıradaki donatı çubukları arasındaki net aralık donatı çapından, maksimum agrega
çapının 4/3’ ünden ve 25 mm’ den az olamaz. Bu sınırlar bindirmeli eklerin bulunduu
yerlerde de geçerlidir. Donatının iki veya daha fazla sıra olarak yerletirilmesi gereken
durumlarda, üst sıradaki çubuklar alt sıradakilerle aynı düey eksen üzerinde sıralanmalı
ve iki sıra arasındaki net açıklık en az 25 mm veya çap kadar olmalıdır. Kolonlarda iki
boyuna donatı arasındaki net uzaklık çubuk çapının 1,5 katından, en büyük agrega
çapının 4/3’ünden ve 40 mm’ den az olamaz.








ó3) Donutìnìn YerIestiriImesi

Donatı kullanılmadan önce kir, yadan ve pastan temizlenmelidir. Daıtma, gövde,
çekme ve basınç donatıları ile etriyeler iyice balanmı olarak düzgünce yerine
yerletirilmelidir.

Beton dökülürken donatı yerinden oynamamalı, çubukların etrafında gerekli beton
tabakasının oluturulabilmesi amacıyla, donatı askıya alınmalıdır.

Temel donatıları dorudan zemine oturtulmamalı, zeminin cinsine göre zemin üzerine
en az 50 mm. kalınlıında beton veya yalıtım malzemesi serilmelidir.
>agrega dane çapıx4/3

>25 mm.

>25 mm.
>agrega dane çapıx4/3
>1.5xφ
>49 mm.
14
7) ßETONARME YAPI ELEMANLARI

71) DÒSEMELER

Döemelerin temel ilevi; yapıdaki düey yükleri ve kendi aırlıklarını taımak ve
bunları kolon ve perdelere iletmektir. Yatay deprem yüklerinin düey taıyıcı
elemanlara iletilmesi de döemelerin bir dier görevidir. Bu durumda döemeler
düzlemeleri içindeki yükler etkisi altında kalırlar. Döemelerin bu yükleri güvenle
aktarmaları ancak döemelerin düzlemleri içinde rijit olmaları sonucu ortaya çıkacak
“diyafram davranıları” sayesinde olacaktır. Ancak kirili plak döemelerde büyük
boluklar, kirisiz döemelerde kolon ve perde kenarlarına bitiik boluklar döemelerin
rijit bir diyafram gibi davranmalarına engel olacak ve döemelerin yatay yükleri
güvenle dier elemanlara aktarması önlenecektir.

Deprem hareketi esnasında ortaya çıkan yatay kuvvetlerin kolon ve perde elemanlara
aktarıldıı bölgelerde ek zorlanmalar meydana gelmektedir. Kirili döemelerde,
döemeler kolon ve perdelere kiriler yardımıyla balı olması durumunda bu kuvvetler
sorun olmazken, kirisiz halde kolon ve perdelere balı olan döemelerde balantı
bölgelerindeki bu ek zorlanmalar göz önüne alınmalı ve bu bölgelere ek donatılar
konulmalıdır. Ayrıca yatay düzlemdeki eilme momenti için de, döeme çevresine ek
donatı konulmalıdır.

Kirisiz döemelerde, döeme dorudan kolon ve perdelere mesnetlenir ve yük
aktarımında bulunur. Bu kolon ve perdeleri birletiren eritler kiri gibi davranarak
düey elemanların birlikte çalımasını salamaktadır. Bu durumda kolon ve perde
etrafındaki döeme bölgesinde kesit etkilerinde önemli artılar meydana gelir. Artan bu
kesit etkilerinin güvenli bir ekilde karılanması gerekmektedir ve bu durum için
kirisiz döemlerde kenar kirii düzenlemesi veya deprem yüklerinin önemli bir
bölümünün karılanması için perde kullanılması daha uygundur.

Asmolen ve kaset döemelerde ise kiri derinliinin sınırlı oluu nedeniyle kesme
kırılması olasılıı artacaı gibi, yatay ötelenmeler ve ikinci mertebe momentlerde artı
olacaktır.

Son dönemde sıkça kullanılan prefabrike panellerden oluan döemeler rijit bir diyafram
gibi davranamamakta ancak panellerin üstleri donatılı bir beton ile kaplanmı ise rijit
diyafram gibi davranmaktadırlar.

15

ekil 15. Çeitli Döeme Tipleri


711 Iki DoqruItudu ÇuIìsun PIuk D5semeIer

lx2/5
lx2/4
lx1/4 lx2/5
lx1/5
lx1/5
l
y
1
/
5
l
y
1
/
5
l
y
2
/
5
l
y
1
/
5
l
y
1
/
5
l
y
1
/
4
l
y
2
/
4
l
y
2
/
5
ly1
ly2
lx1/5
lx1/5

ekil 16. ki Dorultuda Çalıan Plak Döemeler
16
7Z) kOLONLAR





ekil 17. Süneklik Düzeyi Yüksek Kolonlara likin Koullar





17
Boyuna Donatının Düzenlenmesi

Kolon boyuna donatılarının bindirmeli ekleri, mümkün olabildiince kolon orta
bölgesinde yapılmalıdır. Boyuna donatıların bindirmeli eklerinin kolon alt ucunda
yapılması durumunda ise, aaıdaki koullara uyulacaktır:

(a) Boyuna donatıların %50’sinin veya daha azının kolon alt ucunda eklenmesi
durumunda bindirmeli ek boyu,
b
’nin en az 1.25 katı olacaktır.

(b) Boyuna donatıların %50’den fazlasının kolon alt ucunda eklenmesi durumunda
bindirmeli ek boyu,
b
’nin en az 1.5 katı olacaktır. Temelden çıkan kolon filizlerinde
de bu koula uyulacaktır.

(c) Yukarıdaki her iki durumda da, bindirmeli ek boyunca yukarıda tanımlanan
minimum enine donatı kullanılacaktır.

Katlar arasında kolon kesitinin deimesi durumunda, boyuna donatının kolon-kiri
birleim bölgesi içinde düeye göre eimi 1/6’dan daha fazla olmayacaktır. Kesit
deiiminin daha fazla olması durumunda veya en üst kat kolonlarında; alttaki kolonun
boyuna donatısının karı taraftaki kiriin içindeki kenetlenme boyu, TS-500’de çekme
donatısı için verilen kenetlenme boyu
b
’nin 1.5 katından ve 40∅ ∅∅ ∅’den daha az
olmayacaktır. Karı tarafta kiri bulunmadıı durumlarda kenetlenme, gerekirse kolonun
karı yüzünde aaıya doru kıvrım yapılarak salanacaktır. 90 derecelik yatay
kancanın veya aaıya kıvrılan düey kancanın boyu en az 12∅ ∅∅ ∅ olacaktır.

Yanyana boyuna donatılarda yapılan manonlu veya kaynaklı eklerin arasındaki boyuna
uzaklık 600 mm’den az olmayacaktır.

18

Enine Donatı Koulları

Her bir kolonun alt ve üst uçlarında özel sarılma bölgeleri oluturulacaktır. Sarılma
bölgelerinin her birinin uzunluu, döeme üst kotundan yukarıya doru veya kolona
balanan en derin kiriin alt yüzünden balayarak aaıya doru ölçülmek üzere, kolon
kesitinin büyük boyutundan (dairesel kesitlerde kolon çapından), kolon serbest
yüksekliinin 1/6’sından ve 500 mm’den az olmayacaktır. Sarılma bölgelerinde
kullanılacak enine donatıya ilikin koullar aaıda verilmitir. Bu donatılar temelin
içinde de, en az kolonun dar kenar boyutunun iki katı kadar bir yükseklik boyunca
devam ettirilecektir.

(a) Sarılma bölgelerinde ∅ ∅∅ ∅8’den küçük çaplı enine donatı kullanılmayacaktır. Kolon
boyunca etriye ve çiroz aralıı en küçük enkesit boyutunun 1/3’ünden ve 100 mm’den
daha fazla, 50 mm’den daha az olmayacaktır. Etriye kollarının ve/veya çirozların
arasındaki yatay uzaklık, a, etriye çapının 25 katından fazla olmayacaktır. Sürekli
dairesel spirallerin adımı, göbek çapının 1/5’inden ve 80 mm’den fazla olmayacaktır.


Kolon orta bölgesi, kolonun alt ve üst uçlarında tanımlanan sarılma bölgeleri arasında
kalan bölgedir. Kolon orta bölgesinde ∅ ∅∅ ∅8’den küçük çaplı enine donatı
kullanılmayacaktır. Kolon boyunca etriye, çiroz veya spiral aralıı, en küçük enkesit
boyutunun yarısından ve 200 mm’den daha fazla olmayacaktır. Etriye kollarının
ve/veya çirozların arasındaki yatay uzaklık, a, etriye çapının 25 katından fazla
olmayacaktır.

Kolon sarılma bölgesine konulan enine donatı, aaıdaki durumlarda kolon orta
bölgesinde de aynen devam ettirilecektir:


ekil 18. Katlar Arasında Kolon Kesitinin Deimesi Durumuna Boyuna Donatılar

19
(a) B1 balıı ile tanımlanan düzensizlik durumunda, Dayanım Düzensizlii
Katsayısı’nın 0.60 ila 0.80 arasında deitii katta yer alan bütün kolonlar,

(b) B3 balıı ile tanımlanan düzensizlik durumunda üst katlardaki perdelerin altta
oturtulduu kolonlar (Ayrıca bu durumda enine donatı, perde içine kenetlenme boyu
kadar uzatılan kolon donatıları boyunca devam ettirilecektir).


73) kIRISLER

Kiriler hesap eksenle kuvveti Nd<0,1.Ac.fck baıntısını salayan ve esas olarak normal
kuvvete göre eilme momentinin çok daha etkin olduu yapı elemanlarıdır. Kirilerde
süneklik düzeyi yüksek ve normal olmak üzere iki kısımda incelenmektedir.

Kiri olarak boyutlandırılıp donatılacak taıyıcı sistem elemanlarında, tasarım eksenel
basınç kuvvetinin N
d
≤ ≤≤ ≤ 0.1A
c
f
ck
koulunu salaması zorunludur. Aksi durumda, bu
elemanlar kolon olarak boyutlandırılıp donatılacaktır


20


ekil 19 : Kirilerde Boyuna Donatıların Yerletirilmesine
ve Kenetlenmesine likin Koullar

21


Boyuna Donatının Düzenlenmesi

Boyuna donatıların yerletirilmesi ve kenetlenmesine ilikin koullar aaıda verilmitir
:
(a) Kiriin iki ucundaki mesnet üst donatılarının büyük olanının en az 1/4’ü tüm kiri
boyunca sürekli olarak devam ettirilecektir. Mesnet üst donatısının geri kalan kısmı, TS-
500’e göre düzenlenecektir.

(b) Kolona birleen kirilerin kolonun öbür yüzünde devam etmedii durumlarda
kirilerdeki alt ve üst donatı, kolonun etriyelerle sarılmı çekirdeinin karı taraftaki
yüzeyine kadar uzatılıp etriyelerin iç tarafından 90 derece bükülecektir. Bu durumda
boyuna donatının kolon içinde kalan yatay kısmı ile 90 derece kıvrılan düey kısmının
toplam uzunluu, TS-500’de öngörülen düz kenetlenme boyu
b
’den az olmayacaktır.
90 derecelik kancanın yatay kısmı 0.4
b
’den, düey kısmı ise 12∅ ∅∅ ∅’den az
olmayacaktır.

(c) Her iki taraftan kirilerin kolonlara birlemesi durumunda kiri alt donatıları, kolon
yüzünden itibaren komu açıklıa en az TS-500'de verilen kenetlenme boyu
b
kadar
uzatılacaktır. Kirilerdeki derinlik farkı gibi nedenlerle bu olanaın bulunmadıı
durumlarda kenetlenme, yukarıdaki (b) paragrafına göre kiriin kolonun öbür yüzünde
devam etmedii durumlar için tanımlanan biçimde yapılacaktır.

(d) Perdelere kendi düzlemleri içinde balanan kirilerde boyuna donatıların
kenetlenmesi, kanca yapılmaksızın düz olarak salanabilir. Bu durumda donatının
perde içindeki kenetlenme boyu
b
’den ve 50∅ ∅∅ ∅’den az olmayacaktır.


ekil 20 : Kiri Etriye Koulları ve Yerleimi
22
Boyuna donatıların eklenmesine ilikin koullar aaıda verilmitir:

(a) Kiri sarılma bölgeleri, kolon-kiri birleim bölgeleri ve açıklık ortasında alt donatı
bölgeleri gibi, donatının akma durumuna ulama olasılıı bulunan kritik bölgelerde
bindirmeli ek yapılmayacaktır. Bu bölgeler dıında bindirmeli eklerin yapılabilecei
yerlerde, ek boyunca özel deprem etriyeleri kullanılacaktır. Bu etriyelerin aralıkları kiri
derinliinin 1/4’ünü ve 100 mm’yi amayacaktır.

(b) Manonlu ekler veya bindirmeli kaynak ekleri, bir kesitte ancak birer donatı
atlayarak uygulanacak ve birbirine komu iki ekin merkezleri arasındaki boyuna uzaklık
600 mm’den daha az olmayacaktır.

Enine Donatı Koulları

Kiri mesnetlerinde kolon yüzünden itibaren kiri derinliinin iki katı kadar uzunluktaki
bölge, Sarılma Bölgesi olarak tanımlanacak ve bu bölge boyunca özel deprem etriyeleri
kullanılacaktır. Sarılma bölgesinde, ilk etriyenin kolon yüzüne uzaklıı en çok 50 mm
olacaktır. Bu bölge için daha elverisiz bir deer elde edilmedikçe, etriye aralıkları kiri
yüksekliinin 1/4’ünü, en küçük boyuna donatı çapının 8 katını ve 150 mm’yi
amayacaktır. Sarılma bölgesi dıında, TS-500’de verilen minimum enine donatı
koullarına uyulacaktır.

7) TEMELLER

71) TekiI TemeIIer

Donatı Koulları ve Düzenlenmesi

Her iki dorultu için hesapla bulunan donatılar, temel tabanında bir ızgara oluturacak
biçimde yerletirilir. Donatı çubukları eit aralıklı olarak yerletirilebilir.

Temeldeki çekme donatısı oranı, her bir dorultuda, hesapta göz önüne alınan kesite
göre;

Donatı oranı 0.002
Donatı aralıı t250 mm. ‘ den az olmalıdır.



KAYNAKLAR

[1] TS 500 / ubat 2000
[2] Afet Bölgelerinde Yapılacak Yapılar Hakkındaki Yönetmelik, 1998
[3] K. Özden, M.Altan, M. Aydoan; Betonarme Elemanların Boyutlandırılması,1987
[4] Z. Celep, N. Kumbasar; Deprem Mühendisliine Giri, 2000
[5] Z. Celep, N. Kumbasar; Betonarme Yapılar, 1996
[6] U. Ersoy; Betonarme II-Döemeler ve Temeller, 1995
[7] A. Koçak; Depreme Dayanıklı Yapı Tasarımı Ders Notları, 1997
23
EK: Donatı hatalarından dolayı hasara urayan yapılar.


















































Resim 1. Yetersiz sargı ve yetersiz düey donatı (stanbul)


Resim 2. Seyrek etriye ve yetersiz donatı (zmit)
24


















































Resim 3. Yetersiz etriye (Bingöl)

Resim 4. Yetersiz etriye ve balantı (Bingöl)
25

















































Resim 5. Yetersiz düüm noktası balantısı (Bingöl)

26
















































Resim 6. Yanlı Donatı malatı (Antalya)

Resim 7. Yanlı Donatı malatı (Antalya)

Resim 8. Yetersiz Etriye (Adapazarı)
27

















































Resim 9. Yetersiz Donatı Yerleimi (Adapazarı)

Resim 10.-11. Yetersiz Donatı Yerleimi (Adapazarı)

28


























Resim 12.-13. Yetersiz Etriye ve Donatı Korozyonu (stanbul)
29

You're Reading a Free Preview

İndirme
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->