NAMIKKEMAL VATAN yAHUT slLlS'l'RE HAZIRLAYAN KEMALBEK

e BORDO

siYAH KlA8b1: YAYIlftAR BASKl2004.lsTANBUL

Dtzt TASARIMI H. HUSEYiN ARIKAN DCNYA KLASiKLERi EDtTORC VEYSEL ATAYMAN TORK KLASiKLERi EDiTORC KEMAL BEK ISBN 975-8688-32-4 TREND YAYlN BASIM DMITDI REKLAlIIIORGANizAsYON SAN. Tic. LTD. ~Tt.

MRK.
MERKEZ EFENOi MAH. DAVUTPA$A CO. iPEK ts MERKEzl 6/3 9-22 TOPKAPl/isTANBUL $B. CAFERAGA MAHALLEsi MOHORDAR CAOOESi NO: 60/5 81300 KADIKOY/isTANBUL TEL: (0216) 348 98 03 - 348 97 63 FAKS: (0216) 349 93 45

NAMIKKEMAL
VATAN yihut

snrsras

HAZIRLAYAN: KEMAL BEK

BORDO~iYAH

TiYATRO

.

NAMIK. KEMAL
Narmk Kemal (asil adiyla Mehmed Kemall, 21 Arahk 1840'ta, dedesi Abdullatif Pasa'mn mutasarnf" olarak bulundugu sadrazamlar, Tekirdag'da onemli kodogdu. Aralannda

numlarda bulunmus askerler, devlet adamlan ve sairler de bulunan bir soydan gelmektedir. Babasi, Padisah 1. Abdiilhamid'in muneccirnbasrsr"

Mustafa Asim Bey, annesi kultur-

Iii bir kadm olan Fatma Zehra Harum' dir, Aile, dede Abdiillatif Pasa'nm Afyon sancagl mutasarnfhgma
SI

(kaymakamlIk) atanma0 SI-

uzerine, 1846'da Afyon'a geldi. Kemal,

rada muftuluk gorevmde bulunan ve bir zamanlar Rusya ve Misir'da bulunmus: Arapca, Farsca, Rusca, Yunanca ve Latince bilen:

gormus gectrmis bir kimse olan Buharah HaCl

Abdulvahid Efendi'den dersler aldi, ondan (Aslmda Namik Kemal'in duzenli bir cok Tanzimat sada, yasama attldiktan sonra, ya1848'de Kiitah-

etkilendi.

bir ogrenim gormemts, natcisi gibi
0

sam deneyimleriyle kendisini yettstirmtstir.l Dedesi Abdullatif Pasa, ya'ya atandi, bu kente gitmeden once de kimi
• Tanzimat'tan soma eyaletten daha kucuk yerlesme birimi olan "sancaktin en yuksek yoneticisi. Onemli tarthlerin saptanmasi konusunda gokbilimsel hesaplar yapmakla gorevlt saray memuru. -5-

isleri dolayisiyla lstanbul'a lesini Afyon'da brraknusti. azledilmesi ladi: daha uzerine

cagnlan dede, aiKemal, bu sirada tasmdi.

annesini yitirdi. Dedesinin de cok gecmeden aile istanbul'a Kemal, Beyazit Rusdiyesi'nde 6grenime bas-

sonra Valide Mektebi'ne verildi. YII boyunca, Vaizzade ilk Iiliir

Dedesi 1853'te Kars'a atandi: Kemal bu kentte kaldigi bir bucuk Seyyid Efendi'den ozel dersler aldi, sporla ilgilendi, hocasmm yiireklendirmesiyle denemelerini kaleme aldi.
Pasa'nm

1854'te yeniden azledilmesi uzetasmdilar: 1855'te Sofya'ya

rine istanbul'a

atanmasi uzerine de bu kente gittiler. Burada ozel ogretmenlerden Arapca, Farsca ve yazi yiireklendersleri gordu. ;;air Esref Pasa'nm

dirmesiyle eski bicemde bir divan olusturacak kadar cok da stir yazdi. Bu arada Nis kadisirun kizr Nesime Harurn'la evlendi: bu evlilikten Feride, Ulviyeve kendisi gibi sair ve yazar olan Ali Ekrem [Bolaytr) adh cocuklan oldu. Namik Kemal, 1857'de istanbul'a kendisinin kulturel yasammda yeri olan Hariciye Nezareti Tercume nemin unlu sairlerinden dondu: Odasi'na" cok onemli bir

memur olarak girdi. Fransizca ogrendi ve doLeskocah Galib'le, onun aracihgryla da bir divan sairleri toplulugu Encumen-i Suara sairleriyle tarusti.
Namik Kemal'in kulturel

gelismesint,

di-

van kultur adarm olmaktan cikarak batili dusunceye yonelmesini saglayan, styasi dustincelerinin siirine girmesinde etkili olan ve ya* Disisleri Bakanhgi <;:eviri OdaSI (Burosul, Bu odarun memurlan Drsislert'run yazismalanru yonetrnekle go· revliydi.
-6-

zmmuzda, yazi dilimizde batih bir cok yeniligi baslatan yazarlan Sinasi Efendi'yle tamsmasi da 1862'dedir; Kemal, Tasvir-i Ejkdr' gazetesinin arasma katildi. Bu gazetede yayimelestirilert konu ladIgI siyasal ve toplumsal m konulu makaleleri,

alan makaleleriyle, Osmanh kulturu ve yazisonradan surgunlere gondertlmesine yol acacak olan rnuhalif kisiYeni Osmanhlar

liginin ilk urunleridir, Narmk Kernal, 1865'te rutiyet istekleri, mesruti ulkenin geri kalrmshktan daki beklentileri Cerniyeti'ne" katildi. Cemiyet iiyelerinin Mesyonetim kurulursa kurtulacagi yolunKeNamik

gerceklesmedi.

rnal'in Muhbir'de yaynnlanan detli bir sansur du; Cerniyet'in uygularnasl varhgmi

"Sark Meselesi" yiiriirliige kon-

bashkh rnakalesi uzerine basm uzerinde sidogrenen hukumet,

Muhbir basyazari Ali Suavi'yi Kastamonu'ya, Narrnk Kernal'i Erzurum

villi yardrrncrhgma, surgun

Ziya Pa:;;a'YJ Kibns mutasarnfhgma olarak gonderdi. Surgunler ris'te bulunan

gorev yerlerine gitmeyerek, PaMustafa Fazil Pasa'nm !;agnsl

1862'de $imisi"nin yonetimlnde yayrmlanrnaya baslayan bu gazete, Terciimdn-l Ahvarden sonra ikinci ozel gazetemizdir. Haftada iki kez cikan bu gazetenin alt bashgi "Havadis ve Maanfe Dair Osmanh Gazetesi"dir. Gazete 1860·tan sonra Nanuk Kernal'in, 1865'ten sonra Ebuzziya 'Tevffk'in, 1867'de de Recaizade Mahmud Ekrem'in yonetimtnde ciknns, aym )'II 830. sayidan soma kapanrmsnr. (M. Orhan Bayrak, Tiirkiye'de Gazeteler ve Dergiler S6z1ugil 1831/1993, Kull Yaymlari, Istanbul, 1994. s.136). •• 1860'larda, aralannda $inasi, Narmk Kemal, Ziyii Pasa, All Suavi gibi yazarlann bulundugu, Mesrutiyet yonetimini kurrnak amaciyla II. Abdulhamid'e basm yoluyla muhalefet eden demek. Daha sonraki Jon TUrk harekeUyle karistmlrnamahdir. -7-

Napolyon'un ziyareti nedeniyle. lngiltere'ye parasal destegiyle. Prusya-Fransa savasmm kesiImesi ve baslamasi soma da Narmk Kemal Cenevre'ye. Fazil Pasa'nm yardnmnm 1870 uzerine.ve FranSIZ elciligtntn de yardnmyla. 1873'te Giillii Agop'un tiyatrosunda Seyircilerin biiyiik bir coskuya kapilarak "Cok yasa Kemal!". iilkeyi terk etmeleNamik KeHiuri- mal. ib- ret'te yayrrnlanan bir makalesi nedeniyle gazete dort ay kapatildi ve Narmk Kemal Gelibolu'ya mutasamf Vatan'l olarak suruldu. nazmn yazi yazmama kosulunu kabul ederek. Bu arada Zaptiye Nazm'nm" "yurda don" cagnsl uzerine. "Yasasm milletin Kemali!" diye * Emniyet Genel Muduru. Paris'e kactilar ve Muhbir'i burada kalabildi: III. M. UrIlii oyunu yazmaya soma taIbret surgunun dogru basladi ve surgunden basma mamladi. Ziya Pasa iIe birlikte. Surgunler bu kentte ancak bir ay duzenledigi lararasi Bans Fuari'rn Padisah Abdulaziz'in Fransiz hiikiimeti gectiler. 186Tde cikarmaya UlusNarruk basladilar. -8- . 1871'de lstanbul'a dondu. Kemal ve arkadaslanndan rini isteyince. bitimine dondukten gecti. siyasal dusunceleri- ni yaymayi surdurdu. Fazil Pasa'nm 1868'de Londra'da yet gazetesini cikararak. Viyana'ya gitti. 1872'de Ebuzziya Tevfik'le birlikte lbret gazetesini yaYIn hakki sahibi olan bir Ermeni'den ile kendisinin kiralayarak cikardi ve bu gazete cikardigr ilk giilmece gazetemiz olan Diyojen'de yeniden yazmaya basladi. Yeniden cikarmaya basladigi gazetesinin Vatan. 1 Nisan oynandi. M.

jntibdh romaruru. yerine. Narmk Kemal'in Magosa surgunu. etti. ~ Kalebendler. Zavallt (:0cuk ve Kam Bela oyunlanyla kimi tarih. 30 MaYIs 1876'da Abdulaziz'in tahttan indirilmesi. kendisine karst gehsen muhalefeti bask! altma aImak icin. ama kalenin disma cikmalan yasaktir. Bu cezaya carptmlan kisi. Kemal. AkifBey. Kibns'ta 28 ay suren surgunden istanbul'a dondu. yerine V. Gillnihdl. Surgunun. Mesrutiyet'i kurarak bir anayasa ilan etme sozu vererek getirilen II. kalenin icinde ozgurdurler. Ancak V. -9- . N. oturmak zorunda oldugu kentten disan cikmamak kosuluyla ozgur olma cezasi. 1884'te Rodos mutasarnfhgma Burada Osmanlt Tarihfni basladi: bir cok okul acilmasmi sagladr. yazarhgI bakimmdan cok verimli bir donem oldu. her gun kolluk gucu merkezine gorunup imza vermek zorundaydi. Murad'm gectrilmesiyle. elestiri ve yasamoykusu tiirlerindeki yapitlanm bu donemde kaleme aldi. Nuri ve Ahmed Mithat Efendi de Rodos'a kalebend' olarak surgun edildiler. Ebuzziya Tevfik. Ibretu: de bu olan biteni yayrmlamasi uzerine 5 Nisan 1873'te gazete bu kez surekli olarak kapatildi. onu bulamaymca bir tesekkur mektubu yazmaIan.gosteri yapmalan. Murad'm akil saghgIrun bozulmasi uzerine. 1877-78 OsmanII-Rus savasmi bahane ederek meclisi kapatip Kaanun-u Esasi'yi askiya aldi: Narmk Kemal'i olarak Midilli'ye surgun yazmaya "ikaamete mecbur'" atandi. Kibns'taki Magosa kalesine. KemaI. ~. Abdulhamid. bununla da yetinmeyerek gazeteye kadar gidip Namik Kemal'le gorusmek istemeleri.

inceleme. turbesinin vasiyeti geregi Gelibolu'ya getirilip Bolayir'da Pasa'nm Tevfik Fikret'in yaptigi la- rmk Kemal. ve divan yazmmi gene kusagm Once dogu kulturunu ustelik bir de divan yazan Narmk Caminin yarunda. karsm ro- man. Sinasi ve Ziya Pasa ile birlikte Tanzimat Donemi yazmmmkurucusu Daha cok sair olarak tamnmasma sayihr. • da siyasal ve kulturel temellerin kurulmasrydusunen biridir. yasamoykusu ve benzeri turlerde de yaprtlar verdi. Varhk yay. pa'nm yeni dfistmcelere. Eseri (Hikmet Dizdaroglu. Narmk Kemal'in sanat yasarrunda Fransizca'yi ogrenerek Tercurne Odasi'na ginnesi. muldu. Daha sonra padisahm Rumeli fatihi Siileyman yanma. elestiri. Narmk Kemal'in yasamoykusu. Olilmiiniln 100. dolayisiyla Os- manh devletinin kurtulusunun la olabilecegini temsilcilerinden ogrenen. ozelltkle Avrubatih anlamilk etkilerine acik olan. ~inasi ile tamsmasi ve Avrupa'yi (Fransa ve ingiItere) gormest onemli etkenler oldu. -10- ..: yil sonra Sakiz'a atandi: ama burada bir sure sonra zatiirreeye yakalandi. Yllmda Namik: Kemal kitabi icinde.Dr. 1988) adh kaynaklardan derlenmistir." Sanab Yazmmnzda "Vatan Sairi" diye amlan Na2 Arahk go1888'de oldu ve bir caminin haziresine" izniyle cesedi. cevresi duvarla cevrili mezarhk. Marmara Universitesi Yaynu. tasanrmrn hide konuldu. tarih. Tanzimat ilkelerinin iyi kotii yasarna gecmlmestyle yetisen. Hayat~ Sanatl. Namtk Kemal. 1965) ve "Namik: Kemal Uzerine Bir Biyograjl Denemesl (Abdullah Ucman.

heyitte farkh mazmunlarla kismen hi\tunlugune Bununia yoneldiler.Kemal'in. sanatcrsi.ibi sozcuklere yeni anlamlar yukleyerek siiri NlyasaIla:. Namik KemaI ve otehem de bah kulturunun yazsmlar. gelecekte "mesrutiyet"i kuracak yasal ve cagmdan Bunu yaparken yrsmdan olan "siher anla- sorumlu insan" tipi aldi. aym ana dusuncenin uzaklasarak.leri sanat ra dusunce ve sanat anlayisi da "politik sanat" ya da "politik yoluyla aldogu yaymak" yolunda bicimlendi. Bu olusum. siirde eski "asik tipinin yertni. yikimlara karsm. ~inasi'yle tamstiktan ve Tercume son- Odasr'na girdikten ve hem politikayla hem de Bah kulturuyle ilgilenmeye basladiktan goru:. Narmk Kemal'in (~inasi ve Ziya Pasa'run da) siir aIanmda kendisinin geurdigi en onemli yeniIik. Ancak..urdIlar. cazh ve mazmunlu slnden once. baska konulann gostermek da si"parca bohcasi" diye niteledigi dioldu. Tanzimat -11- . "hurriyet" p. onlann degerleoz- ri bir arada gorulur. gent. kusagm bu Ut.. hangi turde yapitlarmm yapilanru da belirlemistir. Kendi- van siir] konulanndan Irde islenebilecegini ra. toplumsaI calkantilara. savaslasiirde geleneksel mebir dille "ask" ve "tarm a:. yinelenmesi de. ilk gene- liklerinde saglam bir dogu ve din kulturu ki kusaktaslarmm kulturunun yazarlarsa sanatlannda hem nus oimalan nedeniyle.bu anlayistan ki" hemen hemen tek konu olarak islenirken.. "millet". uzaklasarak larda kullamlan ve eskiden baska baska anlam"vatan". siirde aniam Yaziru'nm bu birlikte.

donemlerin(Daha sonra. Siiri bu yola sokarken. olmarrussa bile olabilecek bir olayi. yiedemedi- og- reticihge yoneldiler. bir de "siir dili"yle 01e. ister istemez yaDi- gitmelerine. Narmk Kemal'in siirtni.11111. ahlak. "yasarruru vatana adayan" insan tipini koyarken. toplumsal bunahm getirdiler. duygular ve olasihklarla ilgili her t11rl11 aynntisiyla birlikte betimlemektir. "vatam ictn camm vermekten cekinmeyen". siirsel duyarhgi da elden kacirdilar: eski siirin "asik" ve "Tann al.sanatcisi.11e. uyakh soylemeye yonelerek siiri siyasal ve toplumsal d11sunceleri yayma araci konumuna oldugu gibi. Sinast'nin Resit Pasa icin yazdigr kasideler). Romaru.:11nk11 armk KeN mal'in siiri. bu gelisimden ayn tutamayiz. <." diye tarumlayan Narmk Ke-12- .il@"tipinin yerine. bicimlerine. ufak tefek degisikliklerle gazel (Narmk Kemal'in gazelleri).) Elbet de. Tanzimat Donemi siirinin belirleyici ve besleyici kaynagi olmustur. nazim birimine ve aruz 01e. Makalelerinde soylediklerini. kaside (Narmk Ke- mal'in Hiirriyet Kasidesi.11sune bagh kaldilar: siyasal dusuncelerini yabilmek icin kendilerine engel olusturan van siiri dilinde yalmlasmaya mecazsiz soylemeye cahsmalarma ne de eski mecazlan kullanmadan ler. terkib-i bend (Ziya Pasa'nm Terkib-i Bend'i) gibi eski siir turlerine. 1923 ve 1960 sonrasi siirinde de siirin siyasal dusunceleri yayma araci olarak kullaruldigi pek cok kez goruldu. ozelllkle $inasi ile birlikte. "Romandan maksat. karsm.

yurdu icin her turlu ozveriye hazir insan Upi Adil Giray ile Sehriyar'm aski anlatihr. teknigi yer vererek. yazmnmzda man sayilan Cezmfdeyse. Olasihkla ikinci cildinde de Cezmi'nin oykusu • Asll adr Son Ptsmanltk: olan bu roman. heyecanh davraruslara duzenlemesi Fransiz lestirmeye ve yazrs Cosumcu yonelir. savasla- Osmanh-lran nnda gecen olaylari konu olarak ahr. lki cilt ilk cildinde yine Cosumcu siyasal gorii~une uygun olarak. "dogru yoldan saparak yuzunden kadma kapilan ve basma felaketler gelen" Ali Bey'in ve "tutkulan herkesin mutsuz olmasma yol acan" Mahpeyker'in seruvenini anlatirken. -13izin . getirecegi maktrr: mutlulugu felaketler evin dismda konusunda amaci aramanm okuru uyargerceklestmrkahramanlaozvenle- bu topIumsal ken.marin intibdh-Sergiize§t-i Ali Bey· ve Cezmi adlanndaki T~§uk-u iki romaru. yazann amaci okura bir ders vermek. yuzyilda III. konu bakimmdan etkilerini birgelenegine ro- (Romantik) romanlanrun etkisiyle eski Turk anlatilarmm Narruk Kernal'in. abartih bir dil kullanarak. n tek yonlu ele alarak. Semseddtn Tarat ve Fitnafl. re. intibdh. rastlantilara. etkiyIe ve yazann ilk tarihsel XVI. Sami'nin Ahmed Mithat disinda gelene- Efendi'nin populer romanlan gi olmayan Tanzimat yazmmda "yazmsal ilk bir kotu romanlar" olarak kabul edilir. Cosumcularm uyarak yazdigi. sansurun vermemest nedeniyle bu adla yaynnlannustir. Murad zamarundaki olarak tasarlanan. bu savaslar srrasmdaki Osmanh yigitIigi.

amacr. yazann Yazann imgeleminden bu romandaki turumm da Cezda i§ledigi "is- bulrnustur. elestiiriindeki yapitlaicin neler tirilerinde de acikca gorulur. Coskulu ozyapisi. veren Narmk Kemal. Bahar-i Donis. Siirlennde. daki konulan. nir. Yazmmuzda intibdh.evi Tarihinde verilen bilgilere bagh kalmistir: Adil Giray gercekten bir tarihi ki~i1iktir." . yazmnruzda midir. soz soyleme gucu de tiyatrodur. tur yapitlarmda sik sik degive romanlann- bir de ogretici bir bicernle bu Oyun yazarbgl Tiyatroyu. Tarih ve yasamoykusu nnda da. Ziya Pasa'nm Hariibat zmi antolojisi elestirisidir ve Ziya Pasa'yla arasmm sma neden olmustur. bir divan yaadh yapitmm acilma- verisli olmayan yanlanru elestirir: ancak yabicimler uzerinde olan Tahrib-i Harabai. Romandaki kimi olaylann genel cercevesinde Pec. Ceuieddiri Harzemsah. zmsal eski yazm'm yeni doneme elpek fazla dunnaz. lrjan Tahrib-i Hariibat gibi yapit ve cevmlenne yaz- dIgl onsozlerde. Osmanh yigitligi. "Bir milletin soz soylerne giicu Yazm'm yasam bulmus diye tarnm-14- yazmsa (edebiyatsa). islam birligi. devletin kurtanlmasi yaprlmasi gerektigi konulanna oyunlannda da Isler.anlatilacakn: ama bu cilt ne yazik ki yazilma- rmstir. ama yasam Cezmi. aym coskulu dille. kimi siir ve oyunlannda him birligi" dusuncesidir. Mektup roman ilk kullamldigi elestirinin de ilk omeklerini Pasa'qa Mekiup.

kimi sahnelerinde re'dan (Hamlet vb. daha en yararhsi tat vermese olarak niteleoynandioyunda diyen bile. daha iyidir. "Giizel bir oyun okumanm. kalesinin. Ikincisi.) etkilenerek nihal'de de yurt sevgisi coskulu bir dille sergisik isleisleyen lenir. "vatan yolunda" cahsma ve "bu ugurda runi bile sakmmarna" oyunlardir: dusman vunma Vatan ydhut Silistre'de. yine ro- yen ve. toplam alti oyun yazdi: ancak bunlardan oynandigim Vatan ydhut Kara Bela gordii. -15- . bu kiimeye girer.layan. Rus oldugu net olarak belirtilmeyen isgaline karsi gostenlen yigit~e saanlatrhr: konusu Hindistan'da gecen etkilenen olusu ve Cromwell oyunundan Hnrzemsdh'ta plaru nedeniyle bu oyun epey uzun okunmak ve Hugo'nun Celdleddin zorba yoneticilerin yergisi islenir: karrnasik uygun zilrmstir: yazann uzere yaShakespea- sahne teknigine ve diline en esinlenen Gill- olan. yazann olumunden sonra yaynn- Narmk Kemal oyunlan gore iki kiimeye aynlabilir: si. oyunuysa. Cunku siddetle betimlenir. eglencelertn gmI gormek kadar man okumaktan duygular saghgmda Silistre'nin landi. yazann stirlerinde isledikleri temalara Bunlardan birincica- de yer alan "vatan sevgitemasi islenen tarihsel SiIistre si". Tanzimat rilmelerinin toplumsal tiyatrosunun temasirn digi "genclertn birbirlerini kotii sonuclari" konulu gormeden evlendi- oyunlardir: AkiJ Bey." yalruzca Narmk Kemal. yalm temasnu isleyen Zavallt diIiyle dikkati ceken ve asiklann olum dose- ~nde birlesmeleri 90- cuk.

ocuk (1873).giin. Terceme-i Hdl-i Nevrilz Bey (Nevruz Bey'in Yasamoykusu. Akif Bey (1874). Oyun: Vatan ydhut Silistre (1873). Ddn~ (Tasvir-i 1888). -16- . irian P~a'ya Mektup (1887). Harzemsah Oteki Oyununun tiirler: Bahar-i Onsozu. 1872). ZavaIlI C. (Renan Savun- (1874). Barika-i Zafer (Za- fer Simsegi. anlatilannda oyunlannda SlZ oldugu gibi. 1999). 1875). Yru. ~iir: Narmk Kemal'in saghgmda yaynnlannus siir kitabi yoktur.. 1885). 1908-1909). Gillnihdl (asil am Son ~manlIk'tlr.amoykiisii: Evnik-l PerUjdn (DagIIInl/? Sayfalar. 1875). 1872). $iirleri olumunden ra cesitli zamanlarda yayimlannustir: siirleri bir arada su kaynakta bulunabilir: sonbutun Na- ttuk: Kemiil'in ::)airligi ve Biltiin ~iirleri (Hazirla- yan: Onder Gor. Osrnanh Ta14 cildin yalmzca 4 cildi cika- rihi (Tasarlanan bilmistir. ldleddin Harzemsah. Ril'yd (1898). 1886). Ankara. Atatfuk Kultur Merkezi Baskanhgi Yaymlan. ozellike Fran- Cosumculugunun Yapltlar1: etkisindedir. Kara Beld (1910). Me Prisons Muhdhezesi (Me Prisons Elestirisi. 1873). Roman: intibdh veyd Sergilze~t-i Ali Bey (1876). Ce- (1875). da Cosumculugun. Kanye (1874). Takib-i Harabai (1875). Silistre Muhasarasl (Silistre Kusatmasi. Milntahdbdt-t Ejkdr gazetesinde Tasvir-i Ejkdr cikrms makalelerinden sec- meler. Renan Mildafaanamesi 1908). Cezmi (1880-1882).Narrnk Kemal. istild (lstila Donemi. Elel1tiri: Tohrib-i Hardbdt (1874). Mukaddeme-i Celdl (Celaleddin masi. Tarih: Devr-i 1867).

sahneye kondugunu bir ize ratlanmarrustir. O. Yllt Miinasebe- TUrk DiU ve Edebiyatt Uzerine Goril!jleri ve Yazllan (Hazlrlayan: Ka- zim Yetis.. $air Evlenmesfnden azmdan saray ve cevresi Batih anlamda tiyatronun ne oldugunu bilmiyor da degildir. konusma diline yakm yahnhktadir. i. 1983. "E~lerin goriicii yontemiyle. -17- . istanbul. Fak. tiyatro yazim icin iyi bir baslangic oldugu kabul edilir. birbirini gormeden evlenmelerinin yol ar. 6. s. once de.hgI gulunc durumlar"i konu alan bir tore giildiiriisii olan Sair Evlenmesfnin. Dolmabahce ve Ciragan saraylannda ceviriler yapilarak mesfnden oynandigiru Moliere'den yine Metin And'dan ogreniyoruz. ~air EvenmesCnden Onceki ilk 1Urkl..'e Oyunlar. istanbul. Melin And'dan ogrendigiInize gore. birinin karsitr kisilerin islenisi baknnmdansa ortaoyunu. Olumiiniin tiyle Namik: Kemal'in yazilannm ta- 100. lnkilap ve Aka.. . en Ancak. Metin And.. $air Evlenonce oyun biciminde karsihkh koolusan. karagoz gibi geleneksel gosteri sanatlanrun tiplerinden yararlanan Sair Evlen- mesfnin dili. Ed.Dil ve Yazm konusundaki manu icin bk. Dolayrsiyla bu oyunun." gulamasr bakimmdan gosteren her hangi Sahne teknigi ve kurbir- bah tiyatrosundan. Vatan ycihut Silistre'den Once Yazmnmzda yayimlanan ve oynanan ilk tiyatro oyununun. yazihsi: 1859) oldugu kabul edilir. 1989). Turkce yazilrms Nasnusmalardan • Metin And. Yaymlan. Smasi'nin $air Evlenmesi (1860.

Vatan ydhut Silistre Silistre. Tuna irmagmm kiyrsmdadir. ZordJd Tabib (1869) gibi oyunlar vardir. Vatan yahut Silistre oyununun konusunu • agy. Silistre ilk kez 1388'de Turkler tarafmdan fethedildi: cesitli zamanlarda el degisttrdt. Hikaue-i Ibrahim. Romanya snunuda. tarihirnizde "Silistre Mudafaasi" soma da kaleyi alarnayan Ruslar. Dobruca bolgesinde bulunan bir kenttir. Ahmed Ve- fik Pasa'nm Moliere'den uyarladigi Zor Nikcih (1869). $eyh Hnct Bektas.reddin Hoca'nm MansIbl." diyen Narmk Kemal. agIr kayiplara ugradiklanndan runda kaldilar. liisi Pasa tarafmdan. Silistre ile Celal de ikinci kisimdandir. Kmm Savasi (1853-1856) sirasmda. Ahmed Mithat Efendi'nin EyvaJil ise ayru yilm iinlniidiir. "Genel olarak oyunlann konusu ya hayali olur ya da tarihsel bir olayi temel ahr ki Giilnihal." Vatan ycihut Silistre'den once. Pasa'nm sehit Bu savunma. P~a ve tbrdhim-i Gill§eni ve Zor(l)la Hekim adh metinleri yaynn- lamistrr. olmasmdan ordusu tarafmdan kusatilan kent. -18- kusatmayi kaldirmak zo- yukarda soz konusu ettigtmiz ta- rihsel olaydan alarak ozgur bir bicimde isle- . Vakdyi-i Acibe ve Havddis-i Garibe-i Ke~ger Ahmed. cok kalabahk bir Rus biitiin yoksunluklara savunuldu. Akif (Bey) ve Zavalh Cocuk birinci. Musa Hukarsm kirk bir gun kahramanca adiyla iinliidiir. bu giinkii Bulgaristan'da.

misnr. Oyunda. -19- katek cok. Cosumcu rulen diU uygulamalan Namik Kemal'in bir az da doneornek olarak duslemledigi. goko- Kendilerine ozgii olmaktan tiyatronun Toplumsal kaliplasrms . canlandrrma. Bu konu gelisimtni. hut Silistre adiyla bilindi. Batilr iizere secanlamda bicim ba- mistir. Zekiye erkek kihgma girerek kaleye goni. Oyunun. sansiiIiin daha sonra Vatan yd- bu ada izin vermemesi iizerine Silistre adiyla oynandi ve yayrmlandi. oyunlannda uygun ilk tiyatro Victor Naoldugu kisileri ve sahne Ilugo'dan Cosumcu ve Shakepeare'den akimm sahne esinlenen etkisinde nuk Kemal'in genel olarak olayi gelistirme. Vatan ydhut Silistre. sevgililer de birbirlerine kavusur. dusman gider ve kendisi de goniillii yazihr. Bu arada koolmus mutan Miralay Sidki Bey'in. Silistre kalesinin kaleye kosan goniilliilerin tsgah iizerine oykiisii ile islam Bey ve sevgilisi Zekiye'nin asklan ic. "ancak vatanm kulu olan birey" du- sandigi babasi oldugu anlasihr.illii giden islam Bey'in pesinden ymdan soma. Bir cok yigitlik olacekilir. tipler olan kahramanlan. min insanma rarh yurtsever boyutludur. Batih orneklertnde tiplerdir. diizenlemesi goIiiliir. Kale ozgurlu- suncelerini yetkin seyirciye yansitmak birlikte. Narmk Kemal kendi "vatan". Zekiye'nin ~e. Oyunda tiyatrosal eylem (aksiyon) pek olmamakla "perde" ve "meclis" bolumlernesiyle kimmdan sahne teknigine yaprtnmz oldugu soylenebilir. Asil adi Vatan olan oyun.:Ice anlauhr.

da cevrilip yayrmlannns yurt dismda cesitli ulkelerde de temsil edil- Not: TUrk Klasikleri dizimizin daha once cikan kitaplannda. Bu da.. yazann konusmalan anlatnruru gunumuz diline da aynen alrp bilinmeyen sozcukleri dipnotlariyla vermisnk. yigit ve agrrbash bir komutan: surekli. oyun turunde bir yapit oldugu ve yalm bir az sayida sozciigii diline uyarladIk. Vatan yiihut Silistre. sahne dilinin nasil olmasi gerektiginin farkmda oldugunu gosterir. Namik Kemal'in baska turdeki yapitlannda gorulmeyecek denli yahndir. ( ) icindeki bir kac sozcuk. oynandiktan ic- bir sure sonra Almanca'ya mistir. ".numlan geregi islam Bey. uyarlanus. bilinmeyen dipnotlarla aciklayarak Bunu yaparken. hemen gunumu dille yazIldlgI icin. 10yamet mi kopar!" diyen Abdullah Cavus tenlikli bir askerdir. gozunii budaktan bir yigit. hie dokunmadIk. anla- daha belirginlestirmek -20- . aski ugruna sakmmayan olumu goze alan asik bir gene kiz: Srtki Bey. Oyunun dill. Vatan ydhut Silistre..l yazarmm cumle yapisma icin konulmustur. Zekiye. llJ. hem siyasal goruslertni seyircilere aktarmak isteyen yazann.

degerstzligtni acikca soylemekle birlikte. serefine ulastigumz Osmanilana h askerinin iinii dunyayi tutan yigitliklerinSizin samrnzi cahstim.in(bu) degerstz yaprtmu. onu korumak icin yapabilecegi (bir) felaket sey. -21- . Allah gostermesin.ADAYI~ Ey vatanm hayatmi koruma ugrunda camru veren mucahitler!' ~u degersiz yapitrmm konusu. alaylannda sHah kullanmak den biridir. milletin tesekkurimu gorurse (onlarla) birlikte olmek. din ~da savasanlar. Yasasm askerimiz! Yasasm vatan! Kemal 1 Cihat edenler. zafer gorurse dile getirmektir. askerde. Vatanm ne demek oldugunu bilen kalem sahiplerinm. size adiyorum. Onun iC.

••• Yarbay .. AHMED SIma ROSTEMBEY.ONCO zABiT NEFERLER···· OONOLLOLER Gornillu zabit" BEY. Albay . ABDULLAH. I3IR KAYMAKAM BiR BtNBA$I BtRiNCi zABiT IKiNCi zABiT OC... . . riitbeslz askerler.. Erler. . Miralay" Kayrnakam ••• Miralaym cavusu Subay .VATAN yihut SiLisTRE Dart perde tiyatro Ki~iLER ZEKiYE HANIM HANiFE HANIM IsLAM BEY.

.

elinde bir kitap. 2 Oyunun yazildigr donemde bu sozcuk "anne" anIamma kullanIlrrdl.> gents dusuncelere etsin? Yuregrm ne kadar carkoparacak da Beynim ne kadar sikihyor! da cevreye dagilaNinecigim! icin ackapayarak) piyort Sanki gag. hazirladigm dusuncede baskasi geziyor! Daima seni sevrnek icin terbiye ettigin. biiyiit1 Oyunda. gonlnilr. -25- .. islam Bey de sokakta Qezinir. Amavutluga ozgtl dtlz- gun giysisiyle mindere uznnrrus. nibu kadar yumusakhk okuttuguna pisrnan 'WIn kadar actin? Sen de simdi kizmi gorsen bu Benim ganIiim Oyle biiyiik biiyiik duygulara nasil dayansm? Benim beynim nasil tahammul disan fIrhyacak.siimii yerinden Sanki basirm paralayacak (EUerini ytlztlne Nlnecigirn! Dairna babarm dusunrnek IIt!. perdenin alt bolumlermden her biri.m.. oyle genii. cak. kisilerin sahneye girts cikislanyla degisen.PERDE I (Perde aplmea kenan sokaga bakan bir oda. Zekiye.) Birinci Meclisl Zekiye (Kitabt yast1fjm uzertne brrakarak) Ah! Ninecigimf Ninecigimt Gonlume nicin verdin? Dusuncerni olurdun... druinde bir mum.

bir insan yuzu 01mus karsima gelmis idi... Seni ba- onun yoluna oldun. (Muml. Daha bir bakista vucudumda na cevirmek gu<. Beni sen gelmiyor! Ah! Daima o! Go- yoluna olmek degil. Isittlgtm. keske yuzune baktigrm zaman g6nliime dusen ates g6zlerimi ertteydi. gene gozurne bir dakika uyku girmedi. dokulmus samyorum! ni acilrrns giillerde <. buldum. Eyvah! Ne vucudumda ne gozlertme hukmum gecti. gonlumun doya agIardIm .. (Bir az ~iindiikten sonra) Hayat ne garip hal imis! Bir kac gun once yammda biri aglasa.. gum. okudu- Sanki omrumde gcrdugum.tiigun gonulde baskasi hukmediyort bam okutmus okuttun..an s6ndiirerek) Zavalh mum! Acaba ben de senin gibi yana yana tukenip gtdecek miyim? Bes dakikacik uyuyabilseydirn. oldiigfme agIa- mak bile hatmma ziimde o! Hayalimde o! Akhmda o! a! a! at Bir kere sokakta gordum. belki dusurnde gorurdum de ayaklanna mr. ne kadar gucum varsa toplayrp da gozlenrm baska yaistedim.iggorsem birinin gOzyal?1 Bir kac gun once yuzum guluyordu: sanki her sey de benimle birlikte giiliiyordu! Bu gun gonlum aghyor: sanki her sey de gonlumle birlikte aghyor! Gene sabah oldu.. gozunun yasi nesesinde dokiiluyor samrdrm: bu gun kulagrma kahkahalar agit sesleri gibi geJiyor! Bir kac simsek cakbu giin ye- giin once garnh gamh bulutlarda tikca biri guluyor gibi gorunurdu. dusundugum ne kadar guzel sey varsa hepsi bir yere toplanrms da. Allahrml a mektup Atesle yazilsa insamn yuregmt -260 kapane idi? zehrini dokunceye kadar doya kadar yak- .

Bilmem sutninem IlllSllutancnndan yerlere gecmednn. 0 da beni seviyor. (Bir az diisisndiikten sonra:) Kim bilir? En guzel ciceklerin ara- smda yilan bulunuyor. taydm ne olurdu? Yarabbil Yarabbi! in- sarnn yuzu gibi gonlunu de meydanda yara- iIdnci Meclis Islam Islim Bey Bey. sevrnekten blr turlu kendimi alarmyorum. Allah a kadar guzel bir vucudun tctnde hainlik saklamaz a.maz.. Seviyorum.i gonneye ozlem duydugum babamdan gel- dl~ine keder ederdim . Hayir! Elbet de gercektir. sevdigi mektubunda yazih. elbet de gercektir. . Okudukca gozlertmden sanki yuzume. 2 Akll ennedik Is. . Ne yapayim ki. lcindeki sirlar yine sana gorunmez. Kendi yazisiyla yazih . Gornilde keramet 1111 var' nedir? Kimi zaman gaibi2 de biliyorl Ahl Benim a zaman baska kirni dusundugum vardi? Hilla kimi dusundugum var? Mektup habamdan da gelse yine ondan sanmaz miydim? Belki dunyayi bildim bileli bir kere yiiziiIli. anlam.. Henuz olmamis seyler... getirdigi zaman insan se- 1l0~siime dogru damla damla alev parcalan lillt..lldl. Kendi gelse belki utamrdim da a kadar CITpI- narak uzerine kosmazdim... Zekiye Hamm (Pencereden girerek) - Ben gonlumu ortaya cikarabilirim.. vtncinden olmuyor: ama cildiracakl Mektup "l~ziinii i~ittigim gibi ondan geldtgmi bildim. vb. -27- .

artar) Haydut gibi pencere- den bir eve girdim.... (Zekiye giicenikligini gosterir) KabaOnu biri bana yapsa. (Zekiyenin tel~t hep artmakiadui Ne yapayrm . i~- te gonlun benden kacinmak istedikce ayakla-28- .. kendi kendisine soylenerek. Bu gun sana veda edecegim ..Zekiye (islam Beu'i goriince. guven. gorduyse bana ne der? islam Bey kendimi yoktur. elimde degil. sonsuz derecede bir tel~la ne kendini yamna kostnak: ister.Allah askma ellerini yuzune tutma. Bu gun agzmdan beni sevdigini isittirn .. (Zeki- dinledim. ama soziinii i~ittirerek) - Ya simdi her gun Allah'tan olumumu istedigrmde hakkJ. Deminden bert casus gibi pencerenin hatimin ne kadar buyuk aItmdan sozlerini oldugunu bilirim.. soquk: islim Bey .. her gece buraIan dolasiyorum.m yok mu? Biri Kimsenin gormek ihtimali icin topraklarda acihyor. Dunyayr (topu) bir gun g6rdum.. karum helal sayar oldururdum. Bir daha g6recek miyim? Orasmi Allah bilir . Seni seviyorum. ama yibir sessizlikten toplar. Sabah acilmaya baslamadi... (Zekiye'nin giicenikligi daha artar) Benim buraya girdigim gibi biri bi- zim eve girse. bu kadar gecelerdir gostermemek yu- varlamyorum .... ki. Bir Iiziicii sonra... Gunku bana dunyadan amac sensin. Sizi davet eden rni vardi? Zekiye (Memnunlugunu gizleyerek. uyku daha yeni basladi . senden aynlacagim . tecrubeme soguk) - gozler hala Gece bitiyor. Bu kadar gunler. benim gozumde kiyamete kadar alcakhktan yenin giicenikligi kurtulamazdi.

h~yle nurdan 11lI:? olsun. ben askl Sen. sonra... Iste gonlumuz ikiz yaratil- nne.te sen can. golge gibi. Oonlun sana iistiin geltyor. elinde olmaksizm seviyorsun... suclayici olmaMerhamet ki. kendi kendisi- Zekiye (Gonliiyle d6vii~iircesine bir taktm tdd$ ve duraksamadan lie) - Bu kadar zamandir olum acisma dayanedir? Ben al- myor'um. Cammi In1 istersin? Al da kurtulaynn.rm bana dogru geliyor . Allaha bin sukur olsun ki. iste Allah seni bana beni sana vermis . . Ben seni blr kere gordiim.. Olmadi .. gunes gibi.. Birdenbi1'(" peri gibi onurne ciktm. islam Bey .. yine olmadi. dusumde yalimde sen! insan sen! Uyamrsam. Merhamet! dokulmus vucuda tastan yapil- gonul yakismaz..("nlYalmz kalsam. karsimda sen! Daima sen! I):1ima sen! Viicudumu rtnim. gonlumde mu istersin? lste esi- ".. olmadi.. (jsknn Bey'e seslenerek) lstedigin kendi halimle ugra~lp duruyorum . beni kendimden elm. oyle mi merhametIIlz? Ben seni gordiigiim vakit gonliimden ne Miler gecttgmi bilir misin? Goz kapaklanm blr kere yumulup acilincaya kadar arada butun omrum kayboluyor samyordum . ha- icinde olsam.. yalmz senin aya- Imm altmda Biz birbirimiz- .Beni gordiigiin zaman gozlerlni cevtrmek istemisstn ... ben gonul! gozlerimi yas tcmde surunuyorum: -29- Sen giizellik. senin. sen de benim gibi. Uyursarn. Ben de kendime sahlp olaydim elbet de kendimi tutardim . yuzune baktikca brrakiyoraun: ben.. EIlid de senin yamnda maya cahsirdrm. t. ben viicut! Sen ask. Sen beni bir kere gordiin.

Ayn gorunu- ruz. sonsuz derecede hiik: medici bir tavlrla) Hem beni seviyorsun.. Omrumun her tadisonra kara topragm Bir kac dakikalik can acismdan rm korkaca- . kendinden sey birakmadm. .. Simdi de kendini kendin hem de miijdesini yorsun... Gidecegim.... kendisi giyatiyor.. ben . Ne uykurn kaldi. Zihcikarsevgisini Zekiye (Ojkeyle sozilnil keserek) - dim: kardesimm rnezan gonlumde idi. onu da (sen) unutturdun. ben nesi var? giderirn. dim mi yoksa? Ne diyecektim? kanhl.. ne baska gonlumde bir elimden getirt(Kendi kendirne soz gectreblhyorum .. kara topraklarda gelmiyor.den burada giin aynhrsak aynhrsak. Zekiye (Kendini tutamayarak) .. babamm. utang~ bir sesle) Ben yada. siz gorunduSoyle(Yine soguk- nuz . (Kendini toplayarak. Gel. harneti. man bmz.. otede birlesiriz. Bu her zadun- yann birlesiriz . ahirette.... yine bulusuruz .. ninemin Yiinkii . alacaksm.glnt kaybederek.. hem nicin aynlacagiz? islam nirnden Bey. Bana bir yemin et ki. soylemedim. gerek aynlahm gerek aynlnuyahm: mayacaksm... Mezanm gorrnebi.. yamma gel. Ayn samlmz. benden baska kimseye yar 01- kendi kendime soyleniyordum .. Kalbini yaracaktm da bana bu mer- bu insafr nu gosterecektin? kendisine ojkeyle soyleyip gezinerek) Sonun- da ne olacak? 0 bu rnernleketten de bu dunyadan m kaybettikten glm? -30- gider.Vallahi . den hatmma Simdi hayali de. ne bir seyde istegim kaldi. ben bir ~ey.

. ben kendimi olduru- rum. yo- 11 una cehennemin atm. inanrmyor! (Ojkeyle islam Kendi icin olecegnne inanrmyor . gercekten benim icin olecegini bilsem yine gidece~m. sonra? Zekiye (Ojkeyle) - I. belki olduzaman da inanmaz.... ninemin viicudu ayagi- min altmda ezilecek olsa yine gidecegtrn. Zekiye (Ojkeyle gezinerek.Hie.ignemek geGidecegim . ni- . babamm rekse yine gidecegtm. Hie..ignemeye cahsiyor. Islim Bey (Bir tsrnrit bir agU'b~llhkla) atesleri sacilsa yine gidecemezanm e.. gidecegim .I.v. I..lim Bey (j~itmem~ gibi) Gidecegim Sende 0 Zekiye (Yine sozilnil keserek) kudar erkeklik yoksa. Ailm kendi kendisine) - Ah.lim Bey . rahat doseginde 01mus bir adam Isitmedim. benim ocagimdan oralarda yatar adam gordun mu? Atalanmdan kirk iki sehit adi bilirim. nasil olur ki.. topraklanrn e... gidecegim . Devlet savas acrms. Dusman smirda sehitlerimizin kemiklerini... Giderim . sesi ~itilecek tonda. gogsiime Azrail'in pencesi dayansa yine I1decegim.. gideceksin .IAm Zekiye Bey (Kendisini tutamayarak (Yamna kosup sozilnil attlui Gldecegim keserek) Once beni oldur.. llcy'e donerek) Gideceksin .. dusmanm silalu vatana cevrilsin de. Anladm a? Bir adam isitmedim. kar-31- .111 gideceksin? islim Bey r1 kabristan (Aglrba~blrkla) - Kandil gecele- ziyaretine gidersin a.

dunyada her seym ilerledigini bilip dururken. Vatamrnm ugrunda olmeyeceksem.. G6zumle gormus aksm. atalanmdan asagi kalaynn? Vatanl Vatan! Vatan tehlikede diyoisitrniyor musun? Beni Allah yaratti. vatan sayesmde giyindim..." ben babamdan... sana nasrl sevgi bekleyebilirsin? Eger . Kavgaya gideceksin -32- lanm. ne derirn? Ben . akiyor. Benim gonlumu lstedigi kadar kopanr hala gibi kopardi. vatanm digim vakit actim.. Vatan olunca .. smdan .. ben . icime kanlan biliyorum. ben ne diyebilirim? Git! Git beyim! Dunyanm bu hall de varrmsl Ben vataru bilirdim. ben evimde rahat oturaynn? Hie nasil olur ki. izin vermezsen onu da dokmem.sismda once benim gogsumu bulmasm? nasil olur ki. vatan icin besliyor.nasil olur ki.. vatana gelvatan buyuttu. devlet yerinden oynasm da ben rmhlanrms gtbi burada kalayim? Hi<. vatan . bir iki damla yas dokerim.. Vatamnefesim vatanm havarmn nimeti kemiklertrnde duruyor. vatan karmrru doyurdu . gonlumde sun.. vatan tehlikede bulunsun Hie da. Vucudum topragmdan. Ben anamm karnmdan Ciplaktnn. vatamm Zekiye sevrneyen adamdan. Ancak iki yiiregi birbirinden sanmazdrrn. Git beyim! sak- Ben olsa olsa. ya ben nicin dogdum? Ben adam degil miyim? Gorevim yok mu? Vatamrru sevrneyeyim mi? Ah. rum.. isterse her damlasi bir damla zehir 01degil mi? Vatanm . Beni Allah besliyor. ben vatan sozunu isitrnistim. vatan sevgisi bu gun her seyden kutsal olsun da ben yalmz senin askmla ugrasayim? Hie nasil olur ki...

diinyada da ahirette de Zekiye senindir.&tammicin sehit olacak kadar bahtrrn varsa.."kit burada bir kul bulursun. Blma gozumm onunde ellerimle gonlumu paralatacaksm? .. Sus! Yemin 0 (SozUnii keserek) - edeceksen istemem.) I. ben tekmil edeyim. Zekiye . Oluden ne farkrm kalrms (Kendi kendisine) Acaba birbirinden aynlrms lin olmus iki garibin topragirn havada birlesurecek kadar olsun felegin insafi yok mudur? (A~Lk~a bir tavtrla) Gel beyim ..yacagIm.Allah yiiz bin kere canmu alsm. Yok eger.lim Bey . Ah! Bilsen sent gozum nasil goruyor? Gonhrm nasil biliyor? Yiiziine baktikca Allahm bagl~I canlanrrus da onumde geziyor -33- . Eger v.. (~iddetle aglaYLp yere ka- pumr. Agzmdan bir yalan cikabilecegim bir dakika dusunsern. Ben . . diinbi0 esenlikle gelirsin..ftyledtk~e cigertmden Ben her vakit da kulullum .. ten yolunda Sen sehit olursan rm? 0 vakit Hayatmdan bikanlara diinyada Bir bentm diinyada ne ilgim kahr? Ben nicin yaOIOmden kolay bir sey mi olur? Beni gercekolernez mi zannediyorsun? kere yiiziime bak. senin kulundur. degil mi? Beni de unut..l\iln aldeceksin.... ben bir mektubunu If! IIdemem. o zaman sen de istedigin adarm secebilirsin. lnsaallah . benden bir ye- min istemiyor muydun? Alemleri ask iizerine yaratan Rabbimin bin bir ismine yemin ederim ki. Islam Bey Zekiye - Ben de Allahm ..Ban... yllYS da unut ... dakikada cildmnm. Oft Sanki her sozii bir alev kopuyor bllanzlIna sanhyor. .

.. Sen erkeksin . . kuyruklu yrldizlar isliim Bey .IYor. Bir az diisiui( dilkten sonra) Bundan sonra olursem. veda edebileyim... belki boyle seyler hatmna gelmez.. meye cahsiyor: atalanrmzdan Bilmekle ne olur? Bir kere dusun. herkesten yasmda rimden (Kendi kendisine) Go- rev yolunda her seyi feda etmeye diinyada cok kendimi hakh bilirken..Allah askma bir az gayret birak ki. Vatan ki.samyorum. atsa. beni butun butun unuttugunu istiyorum. hip olmaktan da biiyiiktiir. yine olmeyeceglm.. aglamamaya cahsiyorum.Sen Allahm adaletini bilmez islam Bey hakkirn. Ben kede0 merha- metinden giilmekle uj5rar. Deli- isliim Bey .. hayal. emin 01.. (Uykudan uyamr bir hill ile) Hem .. Vatanda senin gibi bir kiz gormek. hatta gozumde sana sa- senin icm bile gam yemeyeceglm . yanardaglar.. herkesin ilacmdan gecintopragi iken bir cok adamlar saghgmhastahgmda birinin vatan ki her karis kamyla lara kirbacla suruyorlar. yogurulmus iken kimse uzerine iki damla gozyasi dokmek -34- . gerekince vatan evlatlarrru smirVatan ki. on yedi bir kiz kadar olarnadrrn. Zekiye misin? Zekiye herkesin korunmasi gercek anasi da ustunden... Seni gordukce ne dusunuyorum bilir misin? Buradan gittikten sonra zihnimde kalacak hayalini kiskamyorum lik .. dusman uzerime giiIle degil. hayatmi korurken onun Umut . degil mi? da. Benim gonliimii demirden mi samyorsun.

ma biraksm? de varhgim Estagfurullah . . gurur say. her 0 muhtac goruyorum. Zekiye Hayal! Hayal! Babam da boyle dilertm. hala erkeklerimiz anlammi bilrniyor. dunyada muktan kursun vatan yoluna olmeyi bin yil yasabilir cocuklar birakacagiz.istemiyor! Vatan ki. delilik say. de ne kadar istegi varsa.. turun yakisrr. seni. kirk milyon can besliyor: hala ugrunda isteyerek can verecek kirk kisimstye sahip olmarms! Vatan ki. sungu.. beni diinyadan IIH<. ki. ' Bir kadiKalabaka haydutlanna uzaktrr . bu vatanseverlik cesi memleketimizde yeni dusmus cenin de.. kadmlanrmz ne sayarsan say! Ben vataru admi isitmesana bana gonlunmis: iste. hem vahem run karmrn yanp da icindeki saci bitmedik masumu paralamak.. Elbet de uzaktir.ok zaman yarasmdan yapilrms nisanlarla sus- lenmts gorursun . dusuncesinde Ben yurekte asker ister ne kadar umudu. Ya Cenab-i Hakk'm adaletine. hikrneline nasil yakisir ki.. 0 dusunbir sey 0 daha anasinm karnma alsm da dusun- cocuk gibi kucucuk dusunce sahibinin Iken. talihini gelecekteki hayirh gorecegiz... Tanri'dan bern bagislamasuu -35- . gecmez beni karsmda <. kibir say. vatan sozu ortaya cikar cikrnaz hepsi birden sabaha rastgelmis yildiz gibi gonmmez olsun: sen yaratihsta ana ister ki. Kader oyle zuliimlerden Hem yasayacagiz. vatana benim gibi cocuk yetisUrsin. bir zaman kihcmm sayesinde bir kac devlet yasarken dl bir kac devletin yardnniyle kendini muhafaza edebiliyor! Vatan ki.

.. Ben gidtyorum atllarak) Gidiyorum . sevgili kizi- na bir haber olsun gondermez mi? Kim bilir! lnsallah esenlikle bir haber almm. Bey ctkar) 1 Esine. Gidiyorum Yasasm islam vatan! (Zekiye oturduqu.seyler soylermtst Baham da boyle umutIarda bulunurmust nucunda miyor! islam Bey yorsun? Zekiye Hie sag olan adam on bes )'II I Ninem her gece anlatirdi . (Kendisini tutarak ve gillilmsemeye Gozlerinden nedir ya? Hani dayanacaktm? yacaktm? gulumsemeden Bir az gulmez misin? Gul yuzun ayrildikca.. Gel seninle mertce bir veda edelim. . kansma. baygm gozlerinduruyor. 0 nurdan zmla vatanma lt$arak) dua et. So- ne oldu... Vatamna ne) Mertce veda bu ise.. Ben gidiyorum . islam Bey su savastan Zekiye cak? islam Bey elbet de babandan sevgili ogluna. Hala oldugu yeri kimse bilNeden oldugu kamsma van- sevgili haremine... tim .. Elbet de Allah kabul dokulen inci taneleri Hani aglama- eder... lste ... asikcasmi Allah kim- Bir az gayret lste .. ($iddetle edelim .gtllr. donmek nasip olsun. 2 Tann'nm. parlak. gulden temiz agca- Vakit yaklasiyor.. yere y. Seni Huda'run" birligine emanet etduayi unutma. ben sana Olmus adamm ne haberi olaMezanm olsun ogreniriz a.. Gayret.. (Kendi keruiisi- den daha mahzun seye gostermestn..

oyle mi? Ah! Gonlumde ne atesler yamyor. ben seni kiminIcin terk edeyim? Benim vatamm da sen idin. lie Bu giin oluversem olur? Gonlumun paraIanmacbk neresi kalbir de break yarasi bu-37- dr? Varsm uzennde . tlAJAbagirsam yerine olanca omrumu feda ederdim. Itlv1necek bir sey olaydi. Topu (topu) iki kerecik gormek naeip oldu. AyVine aynhk .. gozumden ne zehirler akiyort Bilseydi. Aslmda ben bu durumda iie. Sanki gonliimun sanyor da gucurnu t\yaklanml birbirine dolastmyor.. belki dus cikardi.. vucudumu nlik Ilk nefesime yol vermiyor! Hala kossam arkasm. oldurur oyle giderdt... Vine aynCammm 1:"11 ar.. var. degil mi? 06sterdigim cabaya inamr. Simdi yarumda idi. tutamadrml sesimi isttecek .. (Bir az d~ilndilkten sonra) Nicin olufilii bekleyeyim durayim? Ashnda her nefeste hiitiin omrum gidiyor. Aynhk . Yoksa dus mu idi? Ah .. 8ent de kendi gibi dayarnkh samr. cigerime ne hancer- ler vuruluyor.:gun yasamam. pencesini atryor da bogazmn v dan yetisecegim. Gordiigiim vakitIerin bir dakikasi "eM donebilse. camm eta sen idin... Sanki gonlun sikiyor: zinciri kesiyor.iincii MecHs Zeklye Itm Sonunda (Bir iki dakika 0 durumda kaldrk- sonra odanm her yanma goz gezdirerek) gitti. belki beni boyle birakacagma acirdi d". 'OC.. Beyim! Sen beni vatarun icin terk ettin. Vine aynhk Ah! Sanki nefes mi ahyorum btr parcasi kopuyor da agzlmdan yere dokutuyor...

. Yok ... 0.. kim bilir? Yemin de etmedi. ne olurdu! A<.. ben de bir kose- .... -38- Kucagmi hie olmazsa mezanm ac da. Kimseyi sevrnez.. benden sonra bir . Ah . dunyada benden baska kimseyi sevrnez . Korkuyorum yalimden.. Sanki oldukten sonra her zaman hayalmde mi kalacagim? kadmm Ninemi gozumun onune gettrmek istiyorum da. gitmezdi. (Bir az dilijilndilkten yasayacak. sine sokulayim . Gozumun onunde korkunc korkunc hayaller geziyor! Ninecigiml Ninecigim . . Vatarnm benden cok sevmeseydi... Nicin? Nicin oldursun? Onun vatam var.. . bir baskasmi Dunya bu ya .. Ya severse .. .... . Severse mezanrm parcalar. kanh kefenimle onune cikanm.. Kara topraklarda yatacagma kizmm yamnda bulunsan Kendi haKendi kenacrnazsan. man beni dusunsun? Kara toprak neleri dil§iindiikten sonra) Ya benden art- mez! Yokluk icinde neler kaybolmaz! (Bir az sonra ..... (Hayiilet gonnilij gibi korkarak ve minderin iistilne YI9tlarak) Yok... Eger duyar sonra) Ya 0 . vatanma hizmet edecek ....lunsun. kendi dusuncemden dim den korkuyorum..... dusmansiz rrn brrakayirn? 0 baskasim dusmamrrn sevsin! Ah! Kendimi oldurup de (Yine mindere kapanarak) Yarabbi! Yarabbil Ben mezann yilanlarma.. 0 da benden soma kendisini oldururse .. (Ojkeyle act act giilerek) Ben onun yoluna oleyim de.. Ben ettirmedim. ... ciyanlarma raziyim. Usuyorum . Kucagnu a<.. murnkun belki mezarda olmuyor. Zavalh baksalar 0 her za- gozlerine hala bebeginde Zekiye'si bulunur. Kollanm a<.

bilmem benden olacak rmsnuz? Ben kavgay:a gidiyoyamrna gelsin. hep (Zekiye sesi ~itir. istiyenler nramam. Allah korumazsa bayrak -39- yine kendisi acarak topluyor. islim Bey De goniilliiler disarrda islim buradayiz Bey (Sokakta) degil mi? Arkadaslar. butun su zayif viicudumu siper vatan kardeslerime edecegim: miimkiin olsa vatarnrm gonlumun ictnde sakhyacagnn.' toplan- ovunurum. gogsiim parca parca 01madikca bir tasma kimsenin elini dokundurmayacagnn . sth: sik: pencereye kosar. korkanlar kanlanrun yanmda otursun. Kur- memnun rum. mem. Rahat arkama '$undan gulleden korkmam. Ancak.) Bir Goniillii . (G6ziL ile c... Yagrna dusundusmesin.Kardesler! Bayragnna nussnnz. Fakat olmek niyettyle gidiyorum. Miimkiin olsa. .. Ayhgnn yok. gonullulert aramaya j. lsitiyor sozlen anhyor musunuz? Soyledigim musunuz? Olum korkusunu butun butun gonlunuzden cikarmak elinizden gelir mi? Gogsiiniizii vatamn smmm korumak tcin yapilrms istihkam degerinde bilmek elinizden gelir mi? Kendinizi simdiden olmus tutmak elinizden gelir mi? Olumunuzu da bizi koruyacak..(tdebilirmisiniz? Biz vataru koruyacagiz.evreyi siLzerek) islim Bey . camm bir yanma saklamr.Hep buradayiz.DOrdtiDeti MeeDs ZeJdye odada. dusunenler arayanlar cevrernden cekilsin. Islam Bey.

bilir. Kendinize bu kadar giiveniyor musunuz? Nereye gidecegimizi bilseniz, nereye gidecegimizi benim gibi gozunuzun onune getlrseniz ... suphe etmem ki, hepiniz benim gibi olurdunuz. Arkadaslarl Tuna boyuna gidecegiz ... Tuna bizim icin ab-i hayattrr,
I

Tuna aradan kalva-

karsa vatan yasarnaz: vatan yasamazsa, bulunur. .. Evet! Belki bulunabilir.

tanda hie; bir insan yasamaz ... Belki yasayan (BilyUk bir ama
ojkeyle) Yok... yok. .. Yasayan bulunur:

insan degildir. insan vatarumn ayaklar altmda e;ignendigini gorurse yasarnaz. insan kendtsini besleyip biiyiitenin ayaklar altmda e;ignendigini gorurse yasamaz. Kendisini besleyip biiyiiteni ayak(lar) altmda goriip de yasiyan. kopekten alcaktir. Kardesleriml insan kopekten
ill·

cak degildir. insan hie; bir vakit kopekten degil, hie; bir seyden alcak olamaz. insandan buyiik bir Allah var! Allah vatana sevgiyi emrediyor. Bizim vatarurmz, Tuna demektir. Cunku Tuna elden gidince, vatan kalrmyor. Tuna kiyismm neresini kanstmrsamz

icinden ya babir kemigi buluiizerine ci-

bamzm, ya kardeslerinizin nur ... Tuna'nm olusturan kan topraklar, korunmasi

suyu bulandikca

ictn olen vucutlan

maddelerdir. Osmanh nann isitileh Osmanhlar

Tuna gecildi, bir kac kere gecildi, bir cok kere gecildi. Fakat bir vakit almtalmadi. durdukca, yine bir vakit alm(a)maz; hele Os-

manhlar, Osrnanhhgm ne demek oldugunu bifuse, hie bir vakit almamaz. Vatamruz tcin 01meye hazir rnrsimz? Tuna boyunda olmekten cekinmez misiniz? Biz olmeyince, dusman Tu1 Siiylenceye gore. yasam veren su; bengisu. -40-

na'dan gecemeyecek.
VR da yarah

Gecenler bizi ya olmus Ben olecegim diyorum, kimdir? Arkam-

bulacak.

1I,;lnizdeolumden korkmayan dnn aynlmamaya lksal Besal

Allah'la yemin eder misiniz?

Goniilliiler - Allah'la yemin ederiz. Besa!l

Islim Bey - Beni seven bir vakit
dnn aynlmaz ... Bellinci Meclis Zekiye yalmz Zekiye (Pencerenin kenanndan
/('rek) -

ardrm-

act act gu-

Beyi seven bir vakit ardmdan aynlbaska
ay-

mazrms! Bak, soz soylerken vatandan hlr sey dusunur nlmayi camndan uynlmamaya vakit ardmdan aynlmayacagim Kim bilecek? AltInCl Meclis Zekiye, Hanife Hanife (Odaya girerek) kizim!
(Zekiye Tel~la bir odaya ko~ar)

mii? Bak, hie; hatmna gelir aynlmaktan beter biJiyor da Seni seven bir

mt ki, burada bir zavalh var: kendisinden care bularmyorl

aynlmaz, oyle mi? lste ben de ... Aroma erkek degilnusim ...

Kizrml Hamm

Hanife -

Nereye gidiyor? Nereye gidiyor-

sun? KIZlm! Benim hamm kizrm! Ben hasta
"Pek cok: epey'' anlarmna gelen bu sozcuk, burada, "Haydi", "yuruyun gidelim" anlarmna kullamlrms.
-41-

olunca bir fincan ilaca iki saatte getirir; kendi istedigi i~ icm, bak keklik gibi sekiyor! Zekiye (Yan giyinm~ oldugu halde odaya
girer, Hanije'yi gormez. bir yandan giyinir)

-

Kardesiml

Efendim kardesim!

Kucagnnda

aldugiin zaman arkandan mistim. olecegim bulasmms! de arkamda

~lkbgl icm saklaHastahk

Simdi kim bilir ben kimin kucagmda bulunacak? Keske gercek olsa da, bana bu-

lassa ... Keske benim de bir kardestm olsa da, onun kucagmda olsem.

Hanife - Bu nasil kihk? Ne yapiyorsun?
Zekiye (Ojke ve iizilntilyle
titreyerek)

Gel buraya kadm! Beni bahcelere

gotur de

erkeklere goster diye sana kim dedi? Bana bir erkekten mektup getir diye sana kim dedi? Kim dedi? Kim dedi? Sayle bakayim?

Hanife - Kizim! Harnm kizrml Ne oluyorsun? Zekiye Ne mi oluyorum? Ben bilir miCrldmyorum. akhm bayim, ne oluyorum?

simdan gidiyor. Kendimi oldurecegim. Anladm rm? Sebep de sensin... sensin ... Hepsine ... Hepsine sebep

Hanife - A kizrmt Ben ne yaptim?
Zeldye kamdan hala buralan Ne mi yaptm? "Beni seven ardedi, isitmedin mi? Sesi isitmiyor musun? asIan pencesini dolduruyor, aynlmaz,"

Yuregime sanlan

gormuyor

musun? Beni cekiyor ... Bilmezsin ki, nasil cekiyor? Bir kere de yuzume bak! Hie benim gazlerimi boyle kan icinde gordun mil? Hie benim yuzumu boyle toprak renginde gordim mii? Cekiyor ... AsIan pencesi cekiyor ... Ta yuregim-42-

. degil mi? Sutninecigim! /. Ne diyecegimi de bilmiyorum... . azap ederse Allah eder.. Anla . 0 mi siiriindiireceksin? kendimi oldurecegim... ($iddetle Hanife'nin ko~arak) Ah! Ninecigim! Sanki kucagma nem mezardan cikrms da giysilertni degistir-43- . Sebep de sensin .. Sutninecigim . degil mi? Sen bana helal edersin. gIm. Ta can evimde ..1ageldim de hala kucagma yaslar yuzune yakisiyorum ... aglasam kedertnden aCI aCI hastagozlerin dolar- jo(lilerdin. Ben keyfimi bozsam hastalamrdm. (Mindere kaparup agIUI/arak) Keske memelerinden agztma sut yenlie zehir akItaydm da bu halleri gormeyeydim. lansam sen olum haline gelirdin. Verdigin sut iliklerimde duruyor. Dun- yam..... Ah! Halirni bil- mezsin ki .. Bak bu ya~ l..de .Itt ben ne yaptim deme .. Hanlfe . Ben kara toprakta yatacant- belki baskasmm . Hanlfe Kizimt Hamm kiznnl Hay Allah oamrm alsm.'tim!Hakkmi helal et! Ben gidiyorum.. ahiretim yikilacak . mu kirNineciBenim icm agIadlgIn elvermedi mi? Doktugtm yer etmis! Gonliinii dim? Sen gucenmezstn. lien cocukken Hala goziimiin onundedir.KIz sen cildrrdm rm? Beni ak sacnnla timarhanelerde Nereye gidiyorsun? Zekiye . Zekiye (Kendisini toplayarak) clj. 0 dun0 ."tim! Benim merhametli SutnineBen sutninecigim! suna boyle aCI sozler soyler miydim? Ben senln boyle yuzune bagmr rmydnn? Elimde deQII. Kendimi tutarmyorum.... 0 da gorevim degil. gulsem sevincinden dr.Ah! Nasil seviyorum bilsen! Gitmezsem mutlak Cehennemde yada kalacak.

(Aglayarak) Gidecegim. cevremde akrep mi bulunacak. lslam'm gidecegim..) Ah! Neregit- ye? Kapiyi paralarmsl Hilla gidiyor. arkasmdan 1111 dolasacak? Kim 1111 susuzluktan olece- gim? Gidecegim. bu gece hangi agacm altmda. ben hala burada duruyorum. at. (Zekiye kaplYl gilrUltilyle Yedinci Meclis Hanife yalnIZ Hanife (Kendisini toplayarak) - orter cIkar. Hanife gittikr. kizcagi- kmlaydi. Kim bilir. gidecegim!" diyordu. Onu seven bir vakit ardmdan aynlmaznus! Hanife (. gercekten ti. Hay agzlm kuruk6tii dua etmel gecmyorum... 0 da benim gibi "Gide~~U1T. Gidecegim. Ah! (Mindere YJ91111') (PERDE KAPANIR) -44- . Hay Allah bin tiirlii belfum vereydi de .. Sus! Kendisine beter hiller Ben simdt kendimde degilim. Kizirnl Kiznnt Zekiye! Gercekten gidiyor. yilan bilir. hangi mezann ustunde yatacagim? Kim bilir. (Zekiye bu sozleri soylerken. Ce- yaydl.s~1an zimt Hayayaklanm Zekiye yok. simdiye kadar yasatath geliyor! $imdi gidecegim.mis Beni brrakt Bern dusundurmet Cildirdi- 1 gl1m ister misin? Ne kendimi 6ldiirebiliyorum ne 6lii yasamak elimden geliyor. Gidecegim. Akbm basirnda hennem azabi cekiyorum. cegim.. 0 gitti. Olumden ~~kU1) - Kizrm.e Zekiye gittik- ce ojkelenerek tnertce bir taVI1'la) Gidecegim.. yisimdan degil OO? lste bana bu belalann bir dakikasi. Vine gidecegim. mr kalacagim.

Bunun cocukluk nereIIIJlde? Kavgada kavga tiirkiisii luy:\met mi kopar? Sirinei Goniillii Carum susun . Susun ...... Neferler. Ne var? 8ir Goniillii - Oneeki Goniillii . erkek giysisiyle "ilr.Mizrkayi tsitmiyor mulkinei Goniillii krf ~eliyor.unun da cocukluguna bak! Abdullah Cavulf .. Zekiye Bir Goniillii 8atka 11\1II'? Susun ..PERDEll (Perde at. telasm ne? lste as- biz de kavga tiirkiisii soyleriz.Gelin tiirkiiye! Gesoylemekle Un tiirkiiye! -45- . Zekiye. Abdullah Cavu§. Sir Ka~ Ki§i Birden . lkinei Goniillii ..) Birinei MeeDs iclerinde goril- Goniilliiler.. Mizika kavga havasi cahyorsa Ey. Sirinei Goniillii Zekiye Hava kavga havasi ..tltnca Silisire kalesinin bir tabyaIU"ria otede beride bir tnktrn gonilUiller otur- mltf.

. / / Top patlasm. efkanmiz ikbal-i vatandir. huy. can veririz. ateslert etrafa sacilsm Cennet kapisi can veren thvana acilsm Diinyada ne bulduk ki i:iliimden de kacilsm Gavgaada sehadetle biitiin kam almz biz Osmanhlanz can veririz nam ahnz biz' 1 lstegimiz. Serhaddimize Osmanhlanz kal'a bizim hak-i bedendir ziynetimiz kanh kefendir Gavgaada sehadetle butun kam almz biz Osmanhlanz can veririz nam almz biz Ran ile kihctir gi:iriinen bayragmuzda Can korkusu gezmez ovarrnzda dagmuzda Her kusede bir ~ir yatar topragmuzda Gavgaada sehadetle biitiin kam almz biz Osmanhlariz can veririz nam ahnz biz Osmanh adi her duyana lerze-resandir Ecdadnmzm heybeti maruf-u cihandir Fitrat degistr sanma! Bu kan yine 0 kandir Gavgaada sehadetle biitiin kam ahnz biz Osmanhlanz can veririz nam almz biz Top patlasm. -46- . susumuz kanh kefendir / / Kavgada sehtt olarak butun sevine duyanz / Osmanhlanz.te: Armllimiz.. beden topragidir / Osmanhlanz. atesleri cevreye sacilsm / Cennet kaPISI can veren dostlara acilsm / Dunyada ne bulduk ki olumden de kacilsm / / . . degi~ir sanma / / ... / / Osmanh adi her duyaIII titretir / Atalarumzm buyuklugunu butun diinya bilir / Yaratihs.Reps! Bir1ik.. un kazamnz biz / / Ran ile kihctir gorunen bayragimizda / Can korkusu gezmez ovarmzda dagmnzda / Her kosede bir arsIan yatar topragmuzda / / . dusuncemiz vatanm yukselisidir / Sirurlanmiza kale bizirn.

kar§LSma gelerek) Blr Goniillii (Miralaym I l 11111. asker az. Birbirimizden nicin ay8ulkl Bey (Hit. Bir GOniillii Dusman cok. Sehrin obur flllt('a~lZ? . •• dkl Bey Kryamet mi kopar? Kiyamet Illi kopar? Sen sus da bir az sunlar soylesin. kimseye yiiz vermeyerek) Agalar! Dusman suyu gecti. Memleket . Bey (Sozilnil keserek) - Subhan-Al- bu.hl' Agalar . Bey tnrufa aynlsm. •• dk. Kim kendilUll knrtarmak isterse . lcimzden her kim burada mak istemezse.hm baska achk. devlet kalesini kendi askeriyle de kofUyabBir. TAlln'yt her turlfi kusurdan.. -47- eksiklikten ayn tutanrn. ki.Asker az olmakla kryamet mi kopar? Azdan az olur. giille. coktan cok . Miralay Suilt! Bey 8uilD.Ay.IkInci MecUa Onceliller.. bi1111 It daha azaltmak istiyorsunuz? Abdullah Cavuli . susuzluk da var. yikilma. buraya geldik. Askerler. ben soyleyince kiyAmrt mi.. Kusatmada kursundan... •- tllmfmda herkes birbirine giriyor. pasadan bulunizin var. . blr lki giine kadar biitiin biitiin kusatmaya .Hep burada kalmak istiyofill. ulrayacak gibi gorunuyor. Abdullah Cavuli. hemen bu Inn disan ciksm.. Kalede kalmak isteyenler bfr Bir Goniillii . Allah zeval' vermesm. .

-48- . hayirlidir. I 1 Hem "insan'' anlamma gelir. Ay! Ne danhyorsun? Bir kere de isbenlm karsa kiyamet mi kopar? Sullo Bey (H~ birine yilz venneyerek. Siz bir elinizle bize dusmaru gostertyorsunuz. Sulkl Bey (Gruip bir bak1. sozum size degil. se adimz kahr. insan bir guzel ad birakrnak. dir. (Zekiye'ye hitaben) Cocukl Zekiye rak) - . hepsi de bu akilda . Gelistmiz ancak bu gun icin idi. gi gozume aldun. hem de erkek ad! olarak kullaruhr. Bagdat'tan buraya kadar niyetle geldim. Hanglmizedir? Hangimizi daha dusrnandan yuz cevirecek Bir GOniillii - Bir Goniillii Bqka kavga baslamadan Sull[1 Bey - kadar alcak samyorsunuz? Pek iyi! Siz de bizim gibi vaCalismamz sonra olumtan yolunda olmek istiyorsunuz.. nizle kacacak dusrnedigine yeter goruyorum.. Abdullah Cavuli lste hepsi de boyle dedtgim gibi crg6- soyleyecek. korksaruz da korkmasamz da elbet de bir gun gelir sizi bulur. G6nlilniizu Allah'm katmda ziyan olmaz. Hayatimz giderolana oldukten saglam tutun.!?layilzune bakaSen kim sin? - Zekiye (Tel~la) Adem . kapryit Sacima mi bakiyorsun? sakahma Ben yasadigmu sehrtli0 Kefenimi boynuma.. belki hie 61memekten i den korkmaym ki. Kurtulamayacagi seyden kacmak insana layik degilEfendim..- Bey! Bey! Biz buraya kendi irademizle gelbir eliak dik. nUlluye) - Birader.

.. ben olmeden sonra da soz soykale elden gitrnez. Oldukten rim . zayifhgma fen. Zekiye - Siz bana yasimm kii~iikliigiinii soyluyorsu- nuz. yine. Abdullah Hayir beyim. Adm nedir? Zekiye (Kendini toplayarak) . Abdullah (Miralaya yakl~arak) par? SId. hlzmet istersiniz? SId. emin olun ki sizden daha kolay.k1 Bey !!I1Il. SId. daha rahat olurum. Nasil. Buraya adam oldurmek icin mi geldiniz? Olmek icin mi? Oldurrnek Icmse beni de 01durun. Bu kadar gencler veremden. kale elden giderse. cocuklanrnza da devlet yolunda olmeye -49- Izin verin. veba- . "Kiyamet mi kopar?" deZekiye Benden ne istersiniz? Vatan bir bakihr rm? Lilt- Allah tekkesi degil midir? Tekkeye gelen kurhanm semizligine.Iu Bey sem ahkoyayrm? Zekiye - Vatan icin olecegim.su zavalh cocuk kahnca kryamet Sen galiba bir vakit olacak It I. Olmek tcmse.kl Bey par?" diyeceksin. - lcimizmi ko- cit. Baska ne Sen daha silah kullanamazBen size camrm sunuyorum. Ne muna- ftlrbetsiz hulyalarl (Zekiye'ye) Kaleden cikmaZekiye Kalede kalmaya izin yok mu? Cocugumt Ne ise yararsm ki.Sldlu Bey rlnn. "Kiyamet mi ko- lcyemem a.Adem efenSulkl Bey (kendi Kendisine) ya izinlisin.

islam Bey islam Bey (GOgsiinde bir kat.. hepsi ahirete gitti. hepimiz olduk.: saat ugrastik.: yuz kisi ile karsiladik. Saghkla kalmayaydik. uyur arslan gormu!} kartal gibi birine yaklasarmyor De. uc saatte . Allah cumlesini vatana bagislasm.. ....: yuz kisi idik. ak sakalhsi olmek ister . Bey! man. giilleden olurse ne olur? Abdullah Su (cocuk da kalsa) sanki ne yiiziine olur? Kiyamet mi kopar? Sulkl Bey (Sevecenlikle Zekiye'nin bakarak) SIZI Cocuk . ne diyeyim. Sonunda sungu sunguye oldugunu Osmanh('nm) ne demek gosterdik. On bin sunguye karsi durduk. islam Bey - De. Yedi ki!}i kaldik . Ah! Hepsi oldu. yara oldugu Bey! Bey! Sudan gectiler. Arkadaslann toprak gucsuzu turdu.. Hala dusda yanlannda dolasiyor.. De.. bir ikisi de kursundan. Ah.. (j~iincii Meclis Oncekller. (Kendi kendisine) Biyik- olmek ister. oldu. halde kO!jarak) - Zekiye-Ah! islam yor. Uc saatte ..dan oluyor. ben onlara kavusmak -50- iste- . Gulle arasmda sektik. Allah da bilir ki.. hepsi Lakin en bile iki dusman olsun birlikte go- Cenazeleri yerde yatiyor. Basnmza dolu gibi kursun geldik. Bey - Zekiye - Kanh nisanlari gogstinde duruOn bin kadar vardilar. yagdi.

payrm? Ben olumu heni kovalayanlar olrnazsa onunde kihcim kmldi.avU§'a biroku: ve Zekiye (Kendisini sastrarak: ve toplamaya ~tl'l.Ir olum halinde ..) cahsirsam IflIII Beyi kucaklaytp kaldtrmak <... kollanmdan tuttular. Cephanem tukendi. kurtnrmaya Zekiye tliltyor musun? 81dkl Bey - boyle kaleler deger bir yigidi kiyamet mi kopar? (isister.. IKendini toplayarak) Ben de kaleyi kurtarma- y. Ne yatuttular. dogru benim odama goturursun. Ne oldun cocugum? (. aynlmazsm. cahsacagrma.~arak isldm't Abdullah -51- . Hie vatandaslarima Ah. Allah da bilir ki. Esir oldum.... ben herkesin Idim. buraya gel.. beyt ahrsm. Kryamet mi kopar? Kryamet kopmaz amma! Her ne ise .dim . kollarmu bir turlu kurkovaladim esir tutamadim.agmrsm. yav~ is- Beni zorla kaleye cektiler.) kucagtna dilijer. ktka yanmdan Abdullah )'R Abdullah.. ya dusman kavgaBulunmadigm baslarsa ben bulunmayacak Bldkl Bey ml kopar? Abdullah - Evet! Oyle ya. Cerrah <.::ekil! lste camm kucagimda . isldm Bey bcupbr. mi alacaksml 1. Herkes ceorestne top- Builu Bey Her hizmetine Hekim getirtirsin.. ~imdi bakarsm. Zeki- ye'nin lanlT... (Zekiye bu sozier arastnda ya~ ldm Bey'e yak~lT. vatan! Vatan! Senin hayatm ben hala sag duruyorum. Ben gelinceye kadar bir daanladm rrn? rmyrm? vakit kiyamet lyi amrna. Onu da sen Anhyor musun? Seviyorum. taramadim. olmayaydim! tehlikede.

Kavgada vatanm smmyla ahiretin smm 1 Balkan yanmadasmda bulunan Makedonya'da bir kent..yava~ yav~ dogrolur) - Kim? Ben mi? DeDemek.. Goruyorsunuz a .. (Zekiye islam Beyin arkastndan gider.~~~~:::~:::~ nrhyrm. 6teki beriki yav~ yav~ dagtlmtya b~lar. I Snndiye kadar bu adamm sayesinde yasadrrn. (G6zlerini silerek) Ne kadar senedir ki insanm gozii nasil yasanr unutmustum. Ben onun nerede oldugunu bilirim... :~::a:. Camrm ahp da ona verebilir misiniz? Veremezsiniz degil mi? Hie degilse birakm da... Zati kavgadaYIm. . fakat (Mektuba bir daha g6z zihnimde buluyorum. lste oluyor. Sen de birlikte git. Oluyor. Rustem Bey Sldkl Bey Kaybolmus! Hie adam kay- bolur mu? Ozellikle kiz. kayboldu ve act act gillerek) Zavalh adam. Demek mek ki. bilmiyorsunuz.. Git yavrum.Git... kardesinin yamnda .. ben onun konagmda yorsunuz..) DOrduncu Meclis Sldkl Bey.. Geldigim gibi yapyalmz kaldrm.. -52- . 0 da olecekse benim kucagimda olsun. Anasmm yanmda. . Vatan nedir? BiliGonul nedir? Bilmez misiniz? Sldkl Bey . dogdum. diye beni avutmak istiyor.. Mezarlanm getiremiyorum. gezdirerek gozumun onune gormedim ki getireyim. Zekiye de gitti oyle mi? Diinyaya yapyalmz geldim..

kendim gibi bilirim. Manastir'da olmu:. sonradan Sidki mahlasr' yf' hiikmedecektim.1m vardi: adr Ahmed'di. yurnuz 0 Nasil bilmem. Belki Ali Bey'i de biIlrllniz. Ia Harbokulu'ndan. "Ben Harbi"Mutalnus" di- )*t!'den cikmadrm" dememis olsaydimz. Benim bir okul arkada- . M(\b\zlmhklal Manastir'a gitmtstt.lllIizvar rmdir? Varsa. Soma kayboldu.. 2 Eger gecen gun.0Oyle kardes ki belhu- da bir kardesimdi.. Zavalhyi kursuna dlzllli:..l1iA'lIlda beyninde ueumuzda ". -53- . Zavalh <. Tipki size benzerdi. Itz Ahmed Bey'i nasil severseniz..flll ne fark olur? Azrail bas dolasip duruyor. Ali Bey derler bir arkadasi da vardi. On alb.ler. Ahmed Bey de Ali Bey'i oyle severdi. bana durumundan huller verebilir misiniz? 81dkl Bey .Nicin dizdiklerini biliyor mu- sunuz? Rtistem Bey HaYIr. Si- RUstem = Beyefendi! Musade buyurur musunuz? P blr sey soracagim. 81dkl Bey . Acaba sizin oyle bir kar- df'I. Bir haber su evden oteki eve giI Tegmen rutbesiyle.tu. II Takma adi. Bu gun olmazsa Bey (Miralaya yana~arak) gider hepsini gorurum.HaYIr beyim! Benim oyle kardf'lflm yoktur. Rtistem Bey ouk . Ink odur. Ama sordugunuz adann biliyuzbasi filii. 0 kadar bir olmazdi. Itt anarmz babannz bir olsa dusuncemiz. on yedi senedir bir haberini nhmllyorum. ben 0 vakit Bag- dAna idim.

Askeroyle bir kopege ne yapar? Beynine bir tabanlik gayretini. Alaymm kayrnamel'un. Riistem Bey dusuncenizde harplerin sunu Bey . hit. Ali evlenmisti. Bir asker. ° vakitki divan-r iiyelerini bilirsiniz a? Hani bir rutzabite cubuk doldurarak.dinceye kadar yansi etrafa dokultryor. yansmdan cok yalan kansiyor. karol olacak edepsiz. I korumak icin beline taki- Ian kihei eline ahr da zorla cocugun haremietmek ister.Allah Allah!!! Sldlu Bey !?imdi bir de kendinizi Ahdizeemir alaydimz. Yuksek askeri mahkeme. ayak islertni gorerek -54- Allah gostermestnt 0 dizilirdim. cocugu alkislarlar. insanhk namusunu bilenlerin Kim olur da alkislamaz? hepsi.Soyleyeyrm de dinleyiniz. sizin bulunmadi. Riistem Bey . yine alcakhgi yegIemez 2 3 . ederek. bir insan. ayak operek. vatan haini gibi kursuna dizilmesine hukmettiler. bir gece beyin evine misafir gider. Lanet olasi. cannu cehenneme gondertr. ne yaBen med Bey'in yerine koyun. Bagdat'a gelen haberlerden Bey Manastir'da Ierne Manastir'dan ne ogrenilebilir? sunu Bey . Kahyahk ederek. dayak yiye- be ust tarafmdaki vekilharchk' rek yetisen agalar! Cocugtm bir mahkemede asker ka~agI gibt. Ne misaflrl Kahrolacak vatanm namusunu ne tecavuz ca vurur.Divan-r Harpf 0. Ali'yi kursuna cek boliigii kumandaya pardirnz? Riistem Bey kursuna dim.

evine gidemedi. Hatta emfptt I~niz i:. "ke~e kulah" ettiler. Hazmm. bu yoldizin. u~ yasmda hakaretin maktan iizerine.. Ahmedi de . isterseniz beni de All Bey'le birlikte kursuna uak. Gordugu rezaletin...lIlt!. Anlasihyor 0 da tipki sizin gibi dusunki bir okuIda. adeta kaatillik.!siniz. "Ben askere. lnsan Ahrned'im! Adam boyle olur. An- tin I'Hn vermek icin girdim. Ben yarunda idim. 1.'11oldu. bilirsiniz A? RUstem Bey . (I hizmeti bir baska bendenize' gordurun!" RUstem Bey Sldkl Bey Benim arslan kardesiml dedi. Divan-r Harp bunda da sizin Ali Bey kaatil idi. cellat oimak elimden gelmez.' "Kece kuIAII" olmak bir askeri nasil etkiler. bir mesiekte ye- 1I. iki gunahsiz cocugunun utandi. 'l Ordudan utancmdan attilar. biri yuzune baksa I Kulunuza.Ildkl Bey ttC\. 0 gulle. da Manasur'da evlenmisti. on iki rnabak- dart ayhk bir de kizi vardi.cellathk da degil. insan namusunu korumamah Sldkl Bey imisl Demek ki. dogtil I nvan-i Harb'e gitti. dutill II II tamamiyla bilirim. bir ogluyla. asker 0 ohm cellat olmah imisl Oyle mi? Zavalh Ahmed. . sum.Ahmed Bey emri ahr almaz. kursun kendisini yuzune yagdlgl zaeriyecek manlar metris" altma girmeyen adam. Ali'yi kursuna Allmed'i de. Ahmed Bey dizdiler. IlIh! dusunmedi. -55- 3 Siper.Allah oyle hakimlerin yuz bin turlu belasmi versin! Demek ki.

Ama insan . kendi kendisini alkarmm doyunnak icin dag datmaya cahsir. bu insana 1 baska bir seye yaramayan belalar alemtni bir diracak derecelere geldim .. gozunu yumup acmcaya kadar san olur. Sanki felek.samrdi... (Kendisini kaybederek) Ah! Kac bin kere kuyrukluyildiz kadar bir yildmm olup da bu bu alcak topragi. inancmda Allah'i. kendi adaletintn kavrayismdan Allahr'kadar gozu yaratrms bir kahredici gu. top a~mlr .. kere kendini oldurmeye kalkisirdi.: . Cocuk oynar.. gozunu yumup aemcaya kadar egnlir. Dunya. kulluk ederdi.. dort ayakh yurur. dunyanm durumuyla ilgili ne okumus. insanm bahtiyla. ~ vurusta yuz bin parca etmek hayaleriyle .... lum dunyasiru... bu zumezar olmaktan cocuk oyuncagirn. agzIyla otlardi.. onun yarattIklanm. fakat 0 korkrnustu ki merhamet edilmesi icin yalvarmaya cesaret edemezdi.. ne isitmts ise hepsi her dakika gozunun onunde dolasrrdi. dunya yuvarlanrr.. Ah! Kendisini tasiyip da bu dunyaya getiren zaman suphesiz karmru yUz bin parca Bir kere ederdi... onun gozuyle bak. bir cocuk . Kac bin kere . Felek oynar.:11. Sirndi kirrmzi gorunen sey.. rn severdi. Allah'm hikmetiyle. 0 0 derece alcakti ki kendinin de insan dusundukce. Vahsi hayvanlar gibi onnanlarda. -56- . Simdi dogru gorunen sey.. Dunya onun elinde bir top.: bulmustu. Her gun bin agac kovuklannda dunyaya saklamrdi. insan gozunde oldugunu baslarmda ana. Ya hele dunya.. Soma bu kendi tstegiyle gelmedigini dusunurdu: oteki dunyaya kendi tstegiyle gitmekte hak goremezdi.

. ama kendisi etkilenmezdi. Sonra ne 01- ill" (Kendi kendisine) Bu. RUatem Bey - Hicaz'da da yamnda rmyanlatir gi- dl1llz? Sozlerinizi kendi vtcdammzi 1M IIl)yliiyorsunuz! aldltl Bey Size dedim a. Sonunda t1r asker! Nefer .. ates cikardi. diinyada ahiret icin yasayanlann dnl1}'RSl olan Hicaz'a gitmi:. Hem neferlik tam bes tezkeresini . Belki uzerine luzh car- .ti. Amma Nefer mi? birakmadrkca onbasr 81dkl Bey .Nefer . olnmadlml -57- damna ustun geldi.. mutlaka Ahmed'dir it. Riistem Bey (Kendi kendisine) - hI! kalmadi.dlu Bey (Kendisini toplayarak) lil'lI Biz Ah- Hu. mlhnlO e.. Bldltl Bey Garip haldir! Hicaz'da buisteunutmustu.sup11m. ~imdi kendinizi - Yok! Za- hazl kere konusurken oyle dalanm.. 0 zamanlar gon- 10 Ackta tas kesilmisti.tem Bey Zaran yok ... Yine askere girdi..ektigi felaketleri gozumun onune getlrtUIII de . Bir turlu Bir turdevletin gorey. vic- hmdugu zaman hie.kendimi bilir gibi bilirim. Krlldini bildinnek istemiyor .tem Bey (SOzilnil keserek) ~nvl"lIIeye basladmiz.. RU. cocugunu In vatamrn unutamadi. her halmi biliHie. dunyayi dusunmek ttlezdt.I!!I. RHstem Bey )Ill surdu. . I. kelldisini yetistirmek icin harcadigi paralan IOnHinden cikararnadi.." Bey'den si:iz ediyorduk. Esini. • ldIu Bey Sonra ne olacak? Ahrrete gitlemr'ylnce..aU.

Eski rutbe- sini tekrar almcaya kadar hie kimseye kendisini bildirmemisti. 0 . dostundan bir mektup nefesinde haber beklersiniz. Felabitti mi samrsiruz? Hayirl Dos- ragI dusmana ket bununla tundan bir yeni mektup daha geldi.. 0 riitbeye geldikten son- ra Manastlr'da bir dostuna rnektup gonderetopu bir dostu vardi. Ahmed Bey! (Yine kendisini ls 0 derecede kalsa . Belli ki mist <. belki senden buyiik bir riitbesi var. Oglu da vefat etmis.. "Vatari . sanki babasim ararms. "Babaci- glm!" demis: soma. Vatan dedigi vakit cevresine bakmrms: sanki her bakisi. Manastir'da haber tup gondertsi de colugundan almak icindi. kizmm da 6ldiigiinii soylemek istiyor.... Icinde 0 "KIZm kayboldu!" diyor. lkinci mektuptan ne yazilnusti. ilk aldigr mektupta nin kendisi icm bes verem doseklermde soma ozlemle oteki diinyaya gittigi daha aldi. " Babacigrm dedigi vakit gozlerini g6k yiiziine dikmis. "Yatacagim topyignetIneyiniz!" dermis . Ah- med'e kendi derdinden bir pay vermeye kiya- lste Ahmed Bey'in halini anladimz. Saghkla yil kalkismaya yattiktan idi. Simdi onun da senin gibi. mekcocugundan haber bir alnuya haremi- bildi. Suilu Bey (Tehdit ile bakarak) topllyarak) ben degil .... Bir daha kece kulah olmayi kim ister? Yalmz.Riistem Bey mi? Onbasi nu olamadm? Sen Hayir.ektigi belalardan rnanus. Arasi iki yil gecmedi. Allah TIZaSlicin bir yerde -58- . Son iki soz soylemis: Once.. zavalh da ihtiyarlarmsl 0 zavalhmn da yuregine zayiflik gel0 kadar yilrms ki..

Hareminin. Agzlmdan Ahmed Bey'ln adim kim isitirse Srdki Bey'i getirsin yi~iime carpsm. Sen yerini tutar rmsm? Verine seni koysam kabul eder misin? Edersin degil mi? Bell Ahmed Bey'i 6ldii biliyorum.flull gelirsen tamma! istersen selam bile ver- 1\11'. hayall Oglum oleli uc YIh ge~ti. Gontillti (Tela~la yanlanna gelerek) Bey! Bey! Hucum var . zihnimde arasan ylUlni bulamazsm. Abdullah Cavull . Fakat bana yine bir kardes lAzlm. Herkes sildh b~tna kosor.. ben Sidkr Bey'In sevgtsini istiyorum.. TI-ampete t.(6remedi.Sanki biz onu bilrniyor muyuz? Dusman gelirse kiyamet mi kopar? Sldkl Bey (Kendi kendisine) da bir turlu zihnimden (Kavga havast b~lar. belki vatam icin olmesmi ouc. Zavallmm vatam icinde yasa- masmr engellediler.. 111' ngellerler.. basmu beynimi paralasm.. hatta gonlumde.. oglunun. Dusman geliyor . (pERDE KAPANIR) ·59- . Besinc! Meclis Oncekller.altmr. Abdullah Cavu. kizmm mezantil j.Adim isitirlerse.] Su cocuk Ne acayip cikrmyor. Bir Goniillii. kardestmdt.Beyim! Ahmed Bey benim arkudasnndr.. belki yine kece ktilah !'. e Rtlstem Bey .. 0 kadar ha- flhlii ki.. belki kendi mezanm da vatanda buukmazlar.!rrler...

.

Bir kerecik olsun . hekirn sozunun Rem de deli rniyirn? Hie. bir tahhke olsa gonlum bu kadar rahatta rrn olur? Nt' kadar da tath uyuyor! Tek. VIllI llekirn ne diyordu? Bu geceyi de gecmrse )'ltrllla tehlike yokrnus.) Birinei Meelis Zekiye. is- 14m Bey yataktadrr.. ne deli deli h(\ly{\lar geciyort Acaba . Boyle seyleri insan soyluyor -61- ... camm verrnez rnisin? dagilmis. erdigi sOzii ne de guzel tutmusl Bak V kanh yaralardan kac ovunc nisam Oyle degn rni? Ah. dogruluguna kahrsa . It iliiilmseyerek) insanm akhndar. UYIIY0r... miijdesine t . Ne guzel uyuyor. Melek de uyusa boySaclari yastiga ne tuhaf '\r"ke yasugi gogsiim olaydi. islim Bey Zekiye (Kendi kendisine) IlijJ. Ilyuyor..PERDE III (Perde actlmca diizenli bir ada gorunur.. Keske yorgaru Ii1l1danm olaydi.. Ah! Aynldigr vakit hayaIirni kiskaruyorduml Prill $imdi bir gece riiyasmda seni gordiigiinii IIC'lyleseler. uykusu bir daklkn uzasm! Omrumden bir yil azalsa raziyirn.. Allah gostermesin. ha..sunde Uyuyor. uyur. umut.

Vucudumda ne var? Ha! Yaralanrmsim . Zekiye odanm bir k6~esine saklamr. Yazik ki kazandlglm kavgalar .. Topun agzmdan herkese can dagilsa. Ne hasta bilir.gonlum.. Oyle degil mi? Sanki aldigirnz canlar vucudunuza duguniiz adamlann (Top sesleri girecek! Sanki oldurislam Bey omru sizin olacak! gittikc. (Uzaktan uzaga top sesi i1. ne yarah dusunur.Ann! Atml Uyur arslanlan uyandmn. kollanma geldi sandim. Oldurecek adam buldukca bulutla yansan kaplan gibi kovalarsirnz .itilmeye b~lar) Hay Allah kahretsin. .. 1 Tumenler.. belki bu kadar vakti vaktine atmaya baslarnazlardi.. kirdigim kihclar . Kucagima aldim... Tarm. (Top sesleri stklasu: Ah! Dusman karsismda gulleslnt kara topraklara. Simdi yuzlerini karsuuzda. lnsam cehennemde kiye'nin...e stklasu: uyanlT. mandir. dagittiglm firkalar' hep ruya imis! Ya Rabb-ul-alemin!' Ben acaba ne buyuk gunah islediml ZeBuhran icinde bile. -62- .. 0 kadar dusleri. acildikca yine Zekrve'nin yuzu goruikf>?lkendislyakisrr cok zaOjkeyle) ne cennette gibi g6stermek adaletinc rm? Cihan bu ya! Elbet de yaralanah ye aylar ister.da sonra dayananuyor. . hulyalan gecirmeadam bulamarms da : yalcm kayalara ati- 2 Evrenin Efendisi. pencelenni g6gsuniizde bulursunuz . Ak- 11m.. Glum karsmiza sahin gormus ordek kadar kacarsmiz..) islam Bey .. olsemz ... Vatammz icin 6lmeye mi geldiniz? Ya nicin vatammzdan crktmiz? Pek gelince iyi! Ciktmiz. ~6zleIim kapandikca nuyordu .. cigertrn hep g6gsume.

:siizii disiyle kihca. kirk kist yoktur samrdim. (>smanlIlan benim ~. (Top sesi artar) Patla! Patla! Btl kalede senin sesinden degil. karsr tutanz. fIlII? 0 kadar kaygIlanmaz gibi goadarm tastan yapil- runurler ki. yanhs inancta imisiml Vatan yolunda olecek Galiba dusman da gibi gonniir.. Baksamza askeri dusmamn getirinceye kadar kirbac degnek kullanrmya I Siper..- Ikl. meydana cikiyor. bire bel? gelsin . dan.vor. 0 cifte kosulur etrnek isternedigimiz zavalhlar aradan butun butun kayboluyor kahramanhgm da yerlerine Osmanhhgm. Os- manhlar soz arasmda vatan icin kaygIlanmaz I-libigoriiniirler. Danna kursununu gonlumuzle karsilamaboyle gayreti kalababkla biz de elbet de demire isteymce. yumusak okuzden fark yuzlu koyluler. Ancak. iste yor. ruhu giie. bir cocuk bulamazsm. Hele karsilarmda bir duspis ayagryla e.. eliyle kursuna korumada... icindeki ates I "! kiireyi patlatsa onun gurultusunden bile korNe kacak bir kadm. 0 tath sozlu. iste 0 vakit halka baska bir hal geli0 vakit insan en miskin koylu ile bevakit 0 utrn aramda hie fark bularmyor: iste nbah kebeli Turkler. yavrusunu koruyan erkek Kimse smmn bir tasmi. sungusunu V" hazmz. Hele bire gog.! Evet. Bizi istihkam' icinde gonnekle kendisinlie daha cok yigitlik dusunemez • nmuzle. en degerslz bir tasmi disi arslangeri onune anasrm sakman insandan kalrmyor. bnstrrmak IoU)1 0 a. -63- . konustugun resim samrsm.:igneyecegini an0 man goster! Hele vatanm kutsal topraklanm hir yabancmm lasmlar. En sabyor.

islam - Bey (Yatagtndan Kimdir o. senin attigm gul- lelerle almmaz.Kimse yok efendim . rak) Estagfurullah! (~iddetle yennden kalka- Bu kale.... Simdi bir kere dusman go- rundu: o..At! At! Tek basrma butun gucune karsi gelmekten cekinirsem ram olsun! Bir kink kihcla sekizini yanm saat kovaladigim askerlerinden (Yule yataga yifjlllr.. EIinden gehrse. Once hepimizin camm alsm.rnecbur oldular. git Azrail He arkadas 01. Bu cayrm? On iki gundur bes kisi kanlar.. islam Bey (Gittik~e ~iddetini arturaraks Osmanh nann bana hanamert' olayirn! . Zekiye (Yilzunu gostennemeye ~al~arak) . gun ona da meydan kalmadi.. siingii Ile. degnekIe egnelleyemiyoruz. sungu ile getirdigimiZ askeri ileri gitmekten kihcla. Gitgide te[~a b~[ar) .) Zekiye (Bu sozlen ~ittigi sirada yertnden kalkar.. -64- . bizden bir kisinin goklere g6ndermek miimkiin Ben de kendirni ne giizel sakhyordum. Ondan sonra belki .Yine kendisitoplanarak) ni hasta edecek . Abdullah Aga He beraber hizmetinize taytn etmislerdi. islam 1 Bey - Bu ses! Baksamza ben kac gundur yatIyorum? Mert oJmayan. Bendenizim . topraklar olanuicinde yuvarlanmadikca. Dusman da gormuyor mu ki kendisinden ruhunu yor? Zekiye Yarabbi! Ben simdi nereye kaakh basmda degildi. kirbacla...

.. I. Manastir'dan ven ardimdan mu? Sesinin aksi hala kulagrmda. Senin aynlmaz" Zeldyenim. Allah Iki Zekiye yaratmaz. onurunu. Allah bana Zrklye kihgmda bir melek gondenrus. islam Bey . Diinyada bir sevdigim var... Eger Zekiye degil111"11 ben mutlaka sehit olmusum. hammhgmi begiinde bir kac yoksul IIUA ~eldigim icin beni ayrplar rrnsm? Sen rahatuu. nllll ictn reddedersin. Sayle Allah askma soyle . Yaralanmdan bayrldigim zaman senin kucagmdn rm yattrm? Buhran icinde iken gozumun Oniinde daima dolasan sen mi idin? Sen Zeklye'sin degil rni? Allah askma kendini saklama! Sen vallahi Zekiye'sin. _... 1'1l('rbir sevdigin varsa onun basi icin soyle...1bulunurken benim icin bu giin bir ya-65- . (EUerini tu- turak) Sayle . Daha yakm . duuyada nuyim. Sayle. Bir cok zaman oldu .. Siz kimsiniz? Zekiye (Sfrrekli kendisini gizlemeye t. Bura- ya .Irr dururken benim icin bu gun bir lokma IIklt1r~e muhtac olursun.. islam Bey - Buraya gelsenize .... Gozlerimde aksin nasil lkilesiyor ben hala ona saskirum.al~arak) - Kim? Ben? Bendeniz mi? Miralay bey sizin hizmetinize . 0 da cikarken "Beni sededigini unuttun etkisi hala Senin basm icin Zekiye'yim.lim Bey - Sirndi seni birakip da burakadmhgim.Ah! Miimkiin degtl.nre~lmde duruyor.... cennette mi? Zekiye Itnsin. kapmda bir kac hiz- Jm!h.. .Zekiye (Pek iizuntU uenct bir taVlrla) - Ben bilir miyim? Her gece yamruzda idim ..

Sen kendi sayende ben senin sayende yetisiyorum.) Sullu Bey - Suraya toplanahm da blr' Bundan -66- rimizin ne Istedtgtni anhyalim. a! Ben de elbet de sana herkesHer fedakarhgi gaze Yine kahramanhk Bell ten yakm bulunurum. Bir Kaymakam sonra kin» .1k. Bir Ka~ Zibit (Birbiri ardmdan girerler. Sen vatanm icin cahsiyorsun.rahya hizmetcilik edersin. ya ben nasil edeyim de kendimi yoktan var eden Allalum icin seni birakmayayim. Yine biiyiikliik sende. artiyor gunesler dumdan tasacak gibi oluyor.. rum.. yetismisstn. Belki seninle olumu paylasamayiz . sende.. Oncekiler. (D~andan bir giiriiltii... bence vatan iman ile birliktedir.. SUlkl Bey.. Sanki artryor. Sen elbet de herkesin onunde bulunacaksm ahnm. duyulur. Zekiye Ah. Gonlumde guller acihyor. him da sevmez . Dusuncemde Bu sozlerinin sayesmde ben de erkek oldum. Hem gonlum giysimden (daha) erkektir. Yann kavgaya C. Vatamm sevmeyen Alla- ne kadar biiyiiyorsan.. senin icm. dukce gonlumde isittikce hayatim kadar biiyiikliik goruyoda vucudoguyor. sen vatamru dusundukce ben de seni dusun0 Bilir misin.) isliim Bey Zekiye - 0 ne? Bilmem! ikinei Meen. Sayle! Bana boyle sozler soyle..

.(\Uesiyeni gelenleri aymr da onlan rm "It degn mi? imdat gelip de ne olacak? I -un ekmegmt yemedin mi? Sen bu vata. I()rada bulunan zdbitlerin... Jllllllml. -67- .'yrsinde gecmmiyor musun? Ayvazhga' ! 1111 yokken bu rutbeye gelmisstn.fkeyle yerindenfirHerif. "II lie? Senin beline 0 kihei.1Am Bey (Bilyilk bir (j.. senin benim burada ne istmiz var? Ser"filAn "I? ne imdat bekliyorsun? Sanki dusmaSen geberdin mi? $u karsmda oturankalenin neresine yetismiyor? Sen bu iJ.mllil. rastgeldigme etsin diye mi taktilar? Ne duruyorsu- " Ntye bu kopegi kursuna dizmiyorsuliz burada teslim SOZUisitmeye de mi _ai.dryi kimkoruyacak? IF"llm etmemis miydi? ~IIYI bir sey kaldi rm ya? Devlet burayi Pasa'ya lste bir guile geldi.IIII' rnutfak ve yemek islertnde cahsan yardimgelen busozcuk.] lnuw uk) i ~'I(\ bir sey misin? $eytandan . erlerin her bin 1. Kaymakam - Sus herif .. Kaledeki zavaldevlete gerekeydi.. Ba$SIZasker nasil kavga eder? Abdullah Qavuli Ey bir pasa olmekle lit II ada durahm da ."" aciymt Buras."" tstedigini anhyacak I\. klVI)lIIetmi kopar? i 101. seytan rmsm? Seytandan daha kotu ne emanet et- _hit'! CAsus . Pa- goturdu.. Mutlak bu kopek casustur. Devlete bir kalesini dusmana vermek mi tzuiettn. Serdar ~ Ittlllilt gonderirdi. tlftflll uenneye hazrrland@L stmda. Bu iftIl'Jllltzl Devlet bu kaleyi Pasa'ya MYIilt'. komutanm emir ilUlllmma kullarulrms. burada.

ikinci Zibit . nicin tehlikeyi dusun- 1 Yeter. Sldkl Bey (Abdullah 9av~'a) turt Yer altmdaki islam Bey miiyorsunuz? Sldkl Bey . siz de mi susuyorsunuz Ben kale teslimini teklif Bundan sonra her diRiistem Bey Sldkl Bey zerim. meodalardan - eden haine tufek agziyle cevap veririm. zabitler araya girer. birine hapset.dayanacagiz? oynamadan Kanlanruz rm dondu? Yureginiz rm kaldi? Ne saskm saskm bakiBurada benden baska Os- mr durursunuz? manh yok mu? (Uzerine hilcum etmek ister. Bey. -68- .Ugursuzun mekten ne cikar? Birinci Zibit makta tehlike var.Yilgmhgm yayilrnasmm. zar kadar hapishane de onunu ahr. Kapismm onune de iki nobetci birak. islam Bey (Riistem Bey'e) sacmahyor. kursuna islam Bey ederim. Baruta. Elverir!' kim teslim soziinii agzma alrrsa kursuna Bu haini ne yasatiyorsu- yazik degtl mi? Ben onu bir kihcta iki parca pis kanma gtr- lyi dusununl Sag birakSunu ge.) Kaymakam - Sen sus da ne soyleyecekBak neler- lerse su zabitler soylesin. Birinci Zibit nuz? ikinci Zibit Dusman karsismdayiz.

tsliim Bey KurtarmIya care. ne para var. devlet bu kaleyi gozden cikarrms.ka Bir Ziblt (D~ardan gelerek. Allah bilir amma. Vesselam. Kaleyi teslim etmek istiyen. Onlar bizim gayretimize guveniyorlar da duzenlerini bozmuyorlur. Oluruz . Keske gogsume birinci dokunan kursun rarurm alaydi da sizden bu sozleri Isitrruyeydlm. Ne zabit kaldi. geliyor. bu konuyu "eninle tartismaz a. ne yiyecek var. asker az.i.) Dordiincii Meclis Sulk! Bey. Zekiye onwul alarak) Sullu Bey (islam Bey'in . -69- .almmaya basiar.' I lste bu kadar. Oneekiler. Teslim olmayiz ... Sldkl Bey dusunmuyorum. Ne imdat gelir. SHah basma. silah basinal )'1- (Cenk trampetesi (.Dusman sag tarafa Il..t}~eti Meen. Ba.Sen bir az dursana. Her- kes hlZla d~an ugrar.llml:. Oglum ben kalenin teslimini Kurtarmaya bir care anyo- rum.. Boyle hucumlara on- lar da yeter.) Bqka Bir Zibit . Kavga "cleriz . islam Bey - Bey 0 nasil soz! Hie devlet kalesini gozden cikanr rm? Serdar ne yapsm? Iiusman cok.. islam Bey... Bilir misin ki kale gercekten tehIIkededir.

her tehlikeyi gozune alacak. Yalmz. kalede bin kisi bulurum. Gercekten olecek adam ister.' Siiphanallah! Hasta olan olemez mi? Beyim siz dusuncenizi soylemeye bakimz.Bu gece dusmanm girer. .Atesleyebilirrm. yamma bir arkadas anyorum. ya var ya yok. islam Bey idim? Sldkl Bey dim.e bir hareket icin maksadi rm harcayacaksm? o donemde bu siizciik "yarah" anlannna da geliyordu. Aksam. Hatta gerekir- nm delilik gibi goriiniir. orduya girecegtrn. Bu Bu gmsfme ben yetmez mi gmsmez miydim samrsm? senin varhgmla Yigit<. Bir kere olsem dirilsem. Sulkl Bey . daha gu- zel bir care var. Olmedin amma. Ben vatamm icin hasta iken de olurum: sag iken de olurum. Yiizde bir umut.Suilu Bey islam Bey Sulkl Bey islam Bey - Kaleyi kurtarmaya Ben daha olmedim... Kusuru bosuna yakalamp kursuna dizilmek.: . Bu kadar tehlikeli zamanlarda bosuna gibi gorunen carelere de imkan venneye cahsmak gereklidir. . yapacagim islam Bey tabya.. yine olurum. gece. Eger bir kisiyi yeterli goreyseye stmdiye kadar kendim Bey bu nasil dusunce? duruyor. -70- .~ islam Bey . Elinden tutup da cephanenin basma goturmek miimkiin olsa. Bu bence bir inane! Hatta karar verdim. hastasm. cephanesini ordusuna atesleyebilir misin? .

En son ca- Blr tiir bomba. Yanar bayagi silah gucunu lnrdi. Allah askma etme! Vatanma acr. Ir'$mekten cekinmez bu kadar ecelle penceaskerlerimiz var . Dnsman her gun kirkar elliser bin kisi ile hucum ederdi. dusuncesmde ". Pasa..~rmii~. sehit oldu. vermez.{l'lreydin. on on bes sungu ile carpisrrdi.. yuzyilda yazdigi Iran destam. mustu. Bir kihc. Sldkl Bey . kimin ne i~ gorebtlecegi var? Hem kendini olcliirteceksin.1~)I. savasi kim yonetecek? Herkesin y(\reginde gordiigiin giicii. Iran salri Firdevsi'nin Xl. eocuklar gibi memnunlugumdan Elllirim! Asker kaleyi vermez. bu kadar her riitbeyi bir kavgada kat.Sidlu Bey .A bey! Sen deminki edepsizin . bin earn olsa verir de kalenin bir ta'1111 Islim Bey (GOzlertni silerek) - Ben de kiz aglIyorum.lerine i bakarsm? Burada bu kadar okul m . Meydan muharebelerine Disler. gercek 01Emin 011 Bu askerin her biri. ordunun basmi beynini para- lnyacaksm: hem sonra kollar ayaklar cahsrr dlyorsun.Ne yapayim I 2 evlat. -71- .I)riiyor musun? Senin dusunceni de almadik- . trrnaklar..ltnmI~ zabitlerimiz.1\.. Sen de kendini telef edersen.Sehname" hikayelerinin dll~una hiikmederdin. Fakat dusman zorla ahr. kumbarayr' kucaklayip dusmarun kafasma atanlar rm ararsm? Kesilml~ kolunu yerinden kopanp da elinde silah erlenler mi eksikti? Allah bilir kavgalannuzi j. Ah! Hasta idin! Gormedin ki ne mertlikler ettik. Bizimkilerin ikiser ucer bin kisililt bir yere toplanmca tabyalan korumakla yecikarbulda Unmezlerdi.

lkar) - iki kisi gerekiyorsa. 0 kim? Ah.reyi bir adama nasil teslim edebilirim. ce de soylemistirn: Rumeliliyim. bir az lisan bilirim. Vine karsida asker Cavulf Sanmm saldm var. Kim bilir. cum yetmezse. -72- . lnanmazsamz islam Bey'e sorun. mesiz guOr- islam Bey zarmm (Zekiye'ye) - Zekiye (isliun Bey'e) yeceksin? bir parca yerini de mi benden esirge(StdkL Bey'e) lhsan buyurun. burada "Izin vertn" anlanuna kullamlmis. KIIIk degistirmek de bana sizden kolaydrr. Zekiye (Bulundugu kc5~eden t. Abdallah Cavu. Sl(ilu Bey Sen yerinde otur. Abdullah Cavulf Efendim.. - islim Bey II gibi gorunur. SlCfiu Bey . (Duraksayarak) Cocuk hak- Belfinci Meclis Oncekiler. ne olur ne olmaz. Kihk degi~tirerek girdigim yerde kendimi pek cabuk tamtmam. Oldurrneye olmeye pek iyi yeter. Ya gtrisim sirasmda yardim gerektiren bir is cikarsa? Orduya kihk degistirtlerek girilecek . duya kihk degisttrerek girilecek buyurdunuz..' olmeye bir adam anyordunuz. zavalh cocukl Ne soyluyorsun? Merhametsiz.Abdullah. Sizi tabyaya 1 "Bagislaym" anlamma gelen bu sozcuk. biri de ben olurum. Abdullah toplamyor. Daha onsizden kolay olurum. cagmyorlar.

Kryamet mi olmek elinden gelir mi? f. sey degildi. ~u kale ugnmda Olurum..lu Bey . Abdullah Cavul¥ Kursuna dizilirsem ki- yamet mi kopar? Sulkl Bey Aferin Abdullah! Haydi tabyaya gidelim. Sulkl Bey - ceksin.) Altmcl Meclis Zekiye (Odada kendi kendisine) - So- nunda. olum kendisini gosteriyor.. Bey. rna yatnusti. Dun gece gordiigiim dusler ne idi? Sevgilim ve ben oturmustum.Sld.. Islam.lu Bey Abdullah kopar.cikarlar. Birlikte gidebilir misin? Fakat yiizde doksan dokuz kursuna dizilmek var.. 0 sacnn-73- . Meger Allah nasip etgelinlik duvagmn kendi kammdan mis! Meger sehit olmadan birbirimize sanlmak kaderde yokmus! (Bir az dilijiindilkten sonra) Miimkiin olsaydi yasamak da kotu bir 0 kucagiarasmdan saciyordu .. is daha metin olacak . her yanirmza Mehtap yapraklann e1mas parcalari Ben elimle yuregimi dinliyordum . kara toprak gogsiinii aciyor.. kulunusen de gide- kadar asagr gordunuz? HaYIr cocugum.. Abdullah da dil bilir. Zeldye (SId1aBey'e) zu neden 0 Beyefendi.. Sonunda. O~ olursunuz.islam Bey bu gece bir yere gidecek. Buraya gel. Abdullah orndan. Bakahm bu giinkii diigiiniimiiz nasil gececek? lsimizi de orada konusuruz.avul¥ - Sld. (StdJn Bey.

. (Bir az dii. Cevhalimizi kiskarur gibi gorunuyordu . Titriyerek) om- geceydi... camm caglayan sular aynl- onun yiiziinde bir taze giil acihyordu ..... dus idi .. Yedinci Meclis Zekiye..la yiiziinii ortuyordu .§ilndillcten sonra) Meger canmdan pek korkunc canlansa iyice vaz gecenlere olmek de bir sey degilmts! Bayagi olum ciksa uzerine yuru- da karsima mekten cekinmeyecegim .. viicudumdan Yuzune baktikca nus da kucagimda yatiyordu. Sanki cermet bahcelerinin yor. Bahcede biiyiik cmann altmda samyordum. islim Bey - Meger ne talihsiz adamrmgordukce sim! Seni yammda bilir misin? Bir melek benim icin gokleri birakrms da bu kara topraklara -74- ..... Vatancignnda idik. bulbuller. Toplann resmini yapison giidumaru da omrumun nunde olsun sabahi seyretmeye meydan birakmaz ki . Ben uzgun uzgun aghyordum . (Pencereden bir Bu alevden de sanki insamn icine karlar yagiyort Gunes de ne sahane dogrnusl Bulutlan bin renge boyadi. 0 hafif hafif giiliiyordu . islam. Sanki benim goziimden remizde hep otusen bir damla yas dustukce.Bey islim Bey (Odaya girerek) - Zekiyectgim Zekiye (Gillerek) - Efendim! ne samyorum mmis samy. Ah... Ama dusun aym da olmayacak bir sey degil idi ya? Keske butun rum oyle duslerle top alevi gorilniLr.

.. Kendimi seytandan alcak goruyorum. Omrumde. hayatm lie demek oldugunu anladim. $imdi haya-75- Ouceden yasamak nedir bilmezdim. hep kucagnnda kl:?tigi gelirdi. ahp 01gonhep beni kucagma Ya 0 da ne eglence: Birini dusunecek da can verdigi gecerdi. 0 zaman. ne hale gelmistm? Dunyada yalmzdim: gu~suzdum.. A cocukt Nicin benim icin bu hallere geldin? Nicin viicudunu sin? Zekiye ne yapbm? Ah! Gonlumu de ahirete parca Ben sana parca gondermek mi istiyorsun? benim yolumda toprak 0 guzel edecek- Beni bir melek mi samyorsun? Ben senin icin Gercekten melek olsam. yine yaIflllnaYIherkesten nrnm degerini iyice biliyorum. senin arkana duserdim. kadar iken can ceher vakit mezarlar icinde gezerdi. merhum kardesibaska eglence bulamazdi. insa11111 ne demek oldugunu anlamaya basladim.rum. Seni gorunceye hun her vakit kayiplar arasmda. 0 da ne hayal! Karanhklar icinde . Yine hepsini bozardim. Zihnimde bin turlu sekiller yapardnn. olsam. Seni gordurn: sanki haska bir dunyaya geldim. yine gokleri birakrrdim. seytan insam aldatir.. mesela bizirn Miralay Bey kadar ba- bahga yakisir bir adam dusunemedtm. Akhmda kaybolmus babamm hayalinden baska bir sey yoktu. Kendi kendime. Yine birini sevemezdim. 0 zaman.. ben bir melegi kandirdrm diyorum. Yine senin icin . Otekini dusunecek sam hatmma.. cok severdim. Him merhume nn dusunmekten gozumun onunden Gon- bir ntnemi. Yokluklar icinde .

Arna.Sus. sadakatsiz. benden aynlmaktan baska bir sey dusunmuyorsun. mutlaka. olsun. soz vennezdim. olmeye gider- bir cenaze kalacagmi hie hatmna sin. "Teklif vatana idi. sonra senin de benimle birlikte gelecegini dusundum. icin oldurur.. Zekiyeciginin ayakta gezer Kimi zaman askere gidersin. yine beni birakrnak istersin. yine gorevimi yerine teklif vatana hizmet teklifi idi. All Zekiye! Zekiye! Sakm hatmnda tirmaya kalkisma. Allah askma sus.r olmeyi yasamaya de seni cammdan beni birakacaktm sacaktm baska camm tercih ediyorum. gelmesin. Mutlaka istegin benden aynlmak. -76- . islam Bey . cunku 0 Hatmna yanhs yanhs seyler 0 Senin birlikte gelecegmt dusunkadar ferahh. Bana yuregimde ne varsa srrlarr ortaya sana doktureceksin. ben da mezann kucagma oyle mi? Benim dunyada olmadigmi bilmiyor musun? getinnedin Sen kaybolursan mi? (AglayarakJ beni birakrrsm.. Beni yetim cocuklar gibi bagira bagira aglatacaksm. Ancak. yine vatamm hizmet teklifi kesinlikle beni oldurur." dedim a. gonYine soz verirdim. Vefasiz. elbet de giderdim. lumde kendi askmla vatan askirn karsilasOyle bir karsilastirma. Yuregimdeki soylemeyeyim de kime soyleyeyim Zekiyecigim? Sen beni alcak sanmazsm degll mi? Miralay Bey'e soz verdigim zaman once vatamrm. uz1 Bagh olmayan.. kadar coskulu yine getirirdim. kimi zaman. olurdum. meseydim. Hakikatcok seviyorum.. kosenden siz. J sen olumu benden cok seviyorsun.

hayalimden -77- gitmedi. sen yaralanndan ben yarana baktignn zaman cektigrm belalardan. olecek olsaydik. yasamak da . ve yukselme- Demek ki vatanm Zekiye - sine hizmet icin yaraulrmsiz. Biz olmeyecegiz. bir dakika kulagimdan aynl- ° soz hie. "Kader oyle zulumlerden uzaktir.gun giderdim. Bu kaumudu kesti. Bilmezsin ki ne durumda idin! Bilmezsin. etimizi kemigirmzden cudumuzdan nus hayvanlan. Aslmda inancirrn lirsin a. ben soz verdtgim yerinde idi ki. Ah! Bilmezsin . Sensiz olmek de istemem. uzgtm giderdim ki. donusu yapisik taslarr. sozlerin kimileri zihnimde. ne biz birlikte her dakika Dusmanm ayrracak.." diye ofagzmdan gonlumde cikan kazilkeli ofkeli soyledigin soz yok mu? Hep kulag. yanyana Gokyuztirnin devletleri. hele nus gibi durur.Imda idi. dagitacak. ben neler gectrdim! blum sanki ortaya ciktr da.." dedikce. bir ben kaldim. gucluklerden olurdum. Belki bilmezsin.. "Hastada umut yoktur. ben . umudu kesti. He- kimler. Eger olurdiin. canlanmasi olmeye kosuyoruz.. maz. Biz vatan olmuyoruz. Belki dikkat 0 kadar etmissmdir. hie suphe etme. beni bileHerkes aylarca yatagmm medin! Hekimler cevresinde dolasti. Mira- gorenler belki vatamm zaman coskum ° kadar lay Bey bile saskm kaldi. dar zaman hizmetinde bulundum. sevrniyor samrlardi.. Beyim. Elbet de uzaktir.. carnrmzr biviicikyticin silahr ayirarruyacak. Cunku senin birlikte geleceginden ernindim. bir yumurtadan dusmus en yakm yaratilrms dunyalari bulunacagiz.

.. Beyim elbet de ~ vataruna hizmetler edeeek. lnsallah bu hizmetten de sag geliriz. islam islam Bey - Ne taraftan gideeegiz? Ben yol buldum.r "Beyim elbet de iyilesecek .~ bos yere mucize gostermez.Bir kere Miralay Bey'i gorsek 0 zaten geliyor. 0 islam Bey - Keske biz gitseydik. islam Bey - Kim bilir! Zekiye . . Allah bir mucize Allah umudumu yalan cikarmadi. Sekizinci Oncekiler..." diye kendi kendime soylenir gosterdi. Gidecegiuc dort saat ister. Allah buyuktur. islam Bey - Nereye? Kaleden simdi cikmah olsun. Abdullah Qavull olmaz rm? Abdullah Qavull - Bey . -78- . Vatan kutsaldir. Ay.Allah'm bir mucize daha gostermeye gucu yok mudur? Hakkm adaletine. vatamn biiyiikliigiine Inancmr rrn unuttun? islam Bey - Ha~al bir zaman unutmam. dururdum. Meclis Abdullah Qavull Haydi Abdullah Qavull (Odaya girerekj bey. Abdullah Qavull - ki orduya girmek mumkun miz yollardan dolasmaya Giysiler hazrr. bizim ayagnmza Abdullah Qavull - gelirse kiyamet mi kopar? I Asla.

Saklanmah. Abdullah Qavulf Siz bilirsiniz. bir kae de orduya oyle girmeli. ama bir kaQ merak etme. Sldkl Bey listerim. i~ daha guvenli olur. top baslaondan gecrneli. gun bizden haber alamazsan Abdullah Qavulf dusurmeli Misafirlige gitmiyoruz! islam Bey . Bence bir gun once olmekle bir gun soma olmenm hie.. islam Bey - Ecel bizi bekliyor.. Yasasm vatan!!! (lsl. Abdullah Qavulf - di.Dokuzuncu Meclis Oncekiler.Suilu Bey gun demek. Abdullah ciknr.) Sldkl Bey mekten Yine mi saldml Herifler 61- de bikmiyorlart Haydi bey.ocuklar? Abdullah QavUf.) Sldkl Bey (Zekiye'ye dikkatli dikkatli karak) ba- OgIum mezarda yatiyor .. farki Ben isin cabuk tutuldugunu Hazir mlSllll~ Bir kac gun ne demek ya? Bir kay gun.fun. frrsat aramah. Zekiye. Kavgada Haydi. Gulle arasmdan ~uvenli yol yoktur..Abdullah'm dedigi gibi olursa. (PERDE KAPANIR) -79- . islam Bey yok. bir i~ iki gun gecikecek olursa kiyamet mi kopar? (SHah b~ma trampetesi nurulur. Sulk! Bey Sldkl Bey (Odaya girer) e. Gidiyoruz.

I. 'i .

.PERDE IV Birinci Meclis (Tabyanm bir baska yen.. hie birine iiziilmedim. Meger dusundugum dar gonliimii tas olmus bilirdim. -81- . Kucabiiyiik sem kalmarmstr. herkesten bildigim lslam'm.) Sldkl Bey (Kendi kendisine) . kurban herkesten lslam'm. Suphe onleyok ki sehit olmuslardir. elimle gozlerml bagladim. KIzm kayboldu baska da sehit oldu. mun olumunu dediler. olmaya gonderdim. me hie de gerek yokrnus . o cocukl 0 cocukl Gozurnun onune getirdik- ce yiiziiniin parlakhgi ates gibi cigerime yapisiyor. On yildir her Gonlum belturlu kahrirm ceken zavalh Abdullah da birlikte gitti. kutsal... Meger dusman za- ten gtdiyormus . Sanki i~ yaptiml Hie agzmda ninesinin sutu kokan zavalh olmeye gondertltr mi? 1 Esimin. su kalede herkesten gerekli. Diinyada Rustem'den 0 haber aldim. gercekten tasti.Hie gereksiz yere uc adamm kamna girdim. Ben sirndiye kaHaremiOglukimmin' benim icin oldiigiinii duydum. uzerine kihcla vursalar ki bir parcasi kopardi: ben yine duymazdrm. Dun glma dustu.

. Sldkl Bey Yuz cevirrms dusmamn arkasma dusmek neye gerek? ikinei Zibit .. ikinei MeeRs Sldlu Bey. Bir Ka~ Zibit (i<. Bu kadar uzuntu hep ondan degil mi? ins an zayif...) j gonlume egemenim 'I' J Zabitlerden Biri - Bey. Belki bir kac top. Sldkl Bey Ben de gordiim. kimi zaman kizrm. bir iki bayrak biraktm- 1 Olen esinden soz ediyor.erigirerler.(Bir az dilijilndilkten sanra) Birak a efen- dim . yazik . dusman cadirla- nm yikrnaya basladi. Hala gonlum insan gonlune benzememisl Yuregim tas rm kesildi? Hala. Bir turlu yaratihsma yor. Gece Tuna'ya koprusunu kurmus. Askerini Tuna'nm baska bir yerine gonderecek degil mi? Oradakiler de bizim kardesimiz..Yuzunu gert cevirtrmyelim. Ben de kendimi samrdnn. ustun gelemiinsan gucsuz .. Her taraftan cekiliyor.. devletle bans etmedi ya. .. Bir turlu kendisini yenemiyor . Cocuk bir az rnerhumeye' benziyordu. Emretsenize disan cikaBirinei Zibit nz..Suphanallah! Buradan gittiyse. hrn.. Daha bir kac kisiyi bu topraklarda Birinei Zibit ahkoysak ne olur? Cevirirse ne olabilir ki? Sldkl Bey .. yuzune baktikca kirni zaman oglum akhma geliyordu. icinden kan siziyor. -82- .

olmazsa dostumuz. Sldkl Bey .Buyur. Her yandan n asker dokuluyor. lldnci Ziibit . top atsmlar. topa basladi. .Abdullah! Abdullah Cavu. yol yordam bilmezmis Sldkl Bey dan yetisirirn. Abdullah Cavu. Sldkl Bey Cocuk nerede? Cocuk mu? Nerede Abdullah Cavu. sizin dedigi- niz gibi olsun. - olacak? islam Bey'in yanmda.Disanda. ernredin.Geldigi zaman ne yapti ki.) Sldkl Bey . U~iincii Meclis Oncekiler. demesin.Bey. Gidin! Yapm! Ben de arkamz- (Ztibitler t. islam Bey nerede? Abdullah Cavuli . pek iyi. Hie. . Sldkl Bey Sag mi? -83- . Askerimizle ugurlaOscikahm.) Dordiincii Meclis SldkI Bey.Efendim. arkasmdan cikahml Emret toplar ne yapa1Dl yiladisa- islesin.Abdullah.Ey. Abdullah Sldkl Bey . Yolculan maya manhlar selamlasmlar. Pek iyi. giderken cak? Yuzunden cagiz? Emret Obur tabyalar yilmadik.tkar.Abdullah (Abdullah 9av~ kosarak: gelir.

Ikisi de sagdi. Sayle bakayrm. olmadi. yanma epey sarYaklastik amma ne fayda? Cephacahstik. surune surune. Yigit delikanhlar . Az kaldi hem kendilerini oldurteamma ceklerdi.Abdullah Qavu~ Suikl Bey Ne oldu? Abdullah Qavu~ - Ben biraktrgrm zaman sagdi. . Allahm gazabi. Ben avcihk zamanmdan bilirim... ne- dir? 0 adam degtl. "Ee . Sldkl Bey Ne yaptimz? Abdullah Qavu~ yanasamadik. haydi cikahm." islam tut. ciktik." derken islam Bey cephaneye karst bir tabanca atmasm rm? Meger kapmm -84- .." dedim. Buradan ciktik." dedim. Bir turlu ordunun yanma Soma bir gizli yol bulduk. Cocuk da sanki golgesi. Ey ne yaptimz? Dc. yanma yapisiyor. olmadi: "Dusman gidiyor. 01madi: "Gerekmez. Aruma simdi bilmem. bir turlu istedigirniz Ben: "Haydi selametle su- nenin cevresini karakol icinde karakol nus. Dusman basladi gece yansi cadirlanru yikrnaya. bu. ge- ce bir koyde yattik. ne yaptImz? islam Bey midir. 0 bir yere gitti mi. Dusunduk. Orada bir magara var." dedim. yere sokularnadik. radan cikahm.. 0 der: Golge: "Ben de el- bet de cikacagim. Arslan seyOnu soylet ler. Allah da hosnut Ama ben ikisinden de hosolsun. lse gondermeye adam ararmssiruzl nutum. gizlene gizlene cephanenin yaklastik. hem beni. SUrune surune ta su tepenin altma gittik. Bey bunu gordu mu: tutabilirsen "Ben elbet de cikacagim." Ben: "Etmeym.. kiyamet mi kopar?" dedim. 0 magarada saklandik.

. Yoldaslarla kalktik. kildi..avu~ keri. benim kismetime dustu.. Ben sabahleyin basmn cikardnn. Tuna'yi magaradan 0 yandaki dusman ascevreme bakgizlene gizlene gece gecmis. cikardrm..yerinden yaralandi da. Arap tabyasmdan bunlan kaleye yaklastik... gittigimiz sapa yola girdik. bir cephane sandigi daha yakInadan kaleye girmeyeyim. magaramiza iistiindeydi sokulduk.. yagnuSonra ne olacak? Bir Basladi iizerimize dolu gibi kursun sunlan kucaklarmya aynlmaz.onune bir barut sandigi indirmfsler. ta vardi onu buldu ." diye bir kere bagirdi.. mubarek de cocuk da hep on tarafmdan yaralarur. islam Bey sanki olume asikrrus gibi kurcahsiyor. kimse yok. bayildi. karizimizi bulamadilar. yere YItuttum. Ben omuzlanndan ayaklanna gasahkta sanldi. islam 0 yamndan gordum desem mamnt Bey iiC. dustu askerin onune .. Sabah acihr acilmaz baktik asker cikiyor. a . magaranm kenanndaki Yavas yavas cahhga girdik. Tufege sanlan Sonra? sanlana .avu~ koptu. 0 arada iki kursun da Biri sag kuregimin oteki de budumda. Hem on tarafta hala duruyor. Sullu Bey (S6ziinii keserek) Abdullah gurultudur C.. Kursun da. onu da beraber cektik . 6teki zaten golge dedik.. I II . Magaradan nasil kurtuldu- tim.. Ben de yanlanm -85- birak. islam Bey gordu mu: yine yildmm gibi sicradi: "Allahla andim olsun ki. Sullu Bey nuz? Abdullah C. ya . Golgesi zaten Sanki olumu gozumle Bereket versin. cah aralanna ki.

Allah hepinizden razi olsun... arkasmdan aySanki kaleye girersen kiyamet mi kopar? Sldkl Bey Abdullah Cavu.Arslan delikanh! Abdullah Cavu. (Tabyadan rak) dv. bir elinde kihc .. Onu da. ne beygir. 01sakladi.. Bir elinde agzma atIhyor.. bizi de Allah ates .Bak. Kavga barut. Aceleniz ne? Sldkl Bey yorsun? Abdullah Cavu. 0 Ayirabilirsen birini birinden ayrr: baktrm rmyacak. Her birinin her parcasi gagun bir kosesine firladi. bir dogru firladi. benimle sizin ararnz kadar ya vardi.. "Bey elvertr. Sanki bir saat daha ates karsismda dururlarsa elinde kihei kmlmis rak) Buraya gittigine mi kizi- kiyamet mi ko- par? Bey! islam Bey geliyor. Sldltl Bey . haydi gidelim. kaciyorlar Dusmamn be! Daha ya- nm saat olmadr. ne yanmda asker. ben dusmanm da o kadar korkagnn sevrnem. Dusmana cephane arabasma tabanca. size haber vermeye geldim.i. Vallahi bey.mamak istedim ya. Cocuk yanmda yok mu? Golge. Bir kursunla ne araba kaldi. . araba ile arasr. Allah Allah! Yine Kaleye gelirken sanki mezara gider gibi geliyor. . Dusmamn zaten yiizu donmus "Bir adam eksilmekle kiyamet mi kopar?" dedim.an baka- Bak. Vatanm ekmegi hepinize helal olsun . bak bey. ate-86- . - nhr rm hie? Hele iceri girebildi! Mubarek. (islam Bey'e bagtragelsene! Miralay Bey bekliyor. islam Bey cehennemin cattik. Miralay Bey bizi bekler.Afertn...." dedim. ya yoktu.. "YaAllah!" dedi. Sldkl Bey . Abdullah Cavu.

ne soyluyorsun? Omrurnde beni bu ise memur ettiginizden biiyiik iyilik gormedtm. (Bu araltk islam Bey gelir. sebep olaydnn. Beyim. yuzun ak olsun. lsitmeye de gerek yoktu ya! Seni bir kere goren. Sunlarm kendimi oldurmek zorunda kahrdim.. siz bu kabenim cabamdan bekledi-87- olsun.. Cenab-i Hakka bin kere subosuna yere olumune ya elbet de ya cildmrdim. ahirette. lah'tan Kahramanhklanm Abdulisittim.) Beslncl Meclis Oncekiler. islim Bey Sldkt Bey Gel oglum: Gel beyim! Gel arslammt Dunyada. Siz bana vatammm en biiyiik yararlanndan birini emniyet ettiniz. iki sozunu isiten ne oldugunu anlar. hele Allah seni vatana bagisladi. Hele yine Allah'm yardirm yettstt. elbet sen olurdun. hele Allah seni bize bagisladi. meger dusmilletimizin sanma yakistirmumkun ki man zaten gidiyormus. vatam icin olmek istiyenlere ne guzel ornek oldun. Vatan aski ete kemige burunse. Cektigm emekleri helal et. Meger benim tasanm sus kullanmayi hep bosuna imis.sin agzma giderken de bir az boyle yavas yurusenel Ne olur. Fakat kim bilirdi? Camadim ki boyle seylert arastirmak bana danlmazsm. umanm lenin kurtulmasmi . islim Bey Bey. kiyamet mi kopar? Sl(llu Bey kiir olsun. Vatamm sevenlere ne buyuk ibret dersi gosterdin.

Ben uc ay hasta yatrmstim. saydim.. Vicdanim pek iyi biliyor ki. cunku on iki bin Osmanh'mn gorecegl hizmeti yalmz basima yapmak zorundaydim.. . bir insana ne biiyiik sereftir. aym vatana hainlik idi... ' . On iki bin Osmanh kadar dehsetli idim. cunku devletin en biiyiik yaran benimle sagIanabilirdi. siz silah altmda. kahr: su kalecigin kurtulmasiru ne demek oldugunu. Bu kaleye hie bir hizmet etmemistirn. ne bu kaleyi kurtarmayi sagladim. Beni gayrette. bitmez tukenmez olsun. cunku bana hainlik. milyonlarca nufusu anasmdan aynlrms yetimler gibi arkasmdan aglatmak. Bir kere goziiniiziin onune getirsenize! Sen gayretin ne demek oldugunu.. buyuklugun sin! Vatamrm ben kurtaraydrm. I niz. Vatan kadar kutsaldim. su gordiigiimiiz diinyada yasamak oyle bir biiyiikliigiin acaba bir dakikasma. kendi g6ziimde ne kadar buyurdum. on iki bin mert gibi dovuse dovuse sehit olup da tarihlerde tek basma bir ordu sayilmak. vatan askmda on bin kahramana tercih ettiniz. Kendinize bir tuttunuz.:. Bir devIet gibi batip da dunyayi dehsetler icinde birakmak.... " j . vatanseverlikte. su bildigimiz hayat. KIrk elli yilhk degil. Bir kere dusunsenize! Buradan gittigim zaman ben devIet kadar buyuktum. ne vatanmu.. benden cok daha iyi bilirvatan nerde ben sagla'~. dusman karsismda duran bin arslam esirlikten kurtarmak sundugunuz icin duen biiyiik careyi benim elime bi- raktimz. Hatta vatammm bir kac -88- . Bir hayat. yine zaran yok. KIrk elli yilhk bir hayat.•.'... bir saniyesine deger mi? Ben ne oldum.• '• :{. vatarum icin olecektim.

1 Burada: Kizdir. arslamml - Yammzda bir cocuk vardi.) Altmcl Meclis Sullo Bey. onu g6remiyorum. biNe isrm var zim Abdullah! Sen bir az isine gitsene. elini opeyirn. daha kutsal bir sey bularruyorum ki.. Abdullah ~avull (:lkarken) ki gideyim. senin sayende ogrendtm. Bir az SUlk.{>tp) iz bana ogIum dediniz degil mi? Siz beS ni evlathga kabul ettiniz degil mi? G6nliimde bir SIT var. Baba sozunden daha biiyiik.. elini oper. Ver beyim. (Ceorestne baktsonra miralaya yakla. Yalmz size s6yleyebilirim. Diinyada babamm sayesinde var oldum. aInuu oper. -89- . gercekten adam 01dugumu. Nicin? islam Bey . islam Bey (Yapmaclk bir te~la) narak bir az d~ilndiikten Cocuk mu? Hangi cocuk? Anladim . islam Bey Sldkl Bey islam Bey Sldkl Bey Bir sey soyleyecektin? Cocuk buraya gelemez. onunla sesleneyim.tastan yapilrms bir kac duvan icin 6lecektim.. Sldk.Namahremdir' de onun icin. danlmazsaruz soylerim.l Bey (islam Bey'e snnur. babacigim. Sanki ben burada bulunursam kiyamet mi kopar (Abdullah ~lkar.. Beyim! Siz bana demin oglum demediniz mi? Ben de size baba diyecegim. Halk ya- nmda sonnaym. islam Bey de zorla miralaym duraksamadan sonra) - OgIum.l Bey Burada kim var ya? Ha.

-90- 0 pek uzakta degil . git! Ah! Zihnimden neler gectigim biliversen? Git cocugu getiro Eger dusundugum makamma seyler dogru cikarsa...... en namuslu olamaz. Git diyorum. Ben vatamm icin buraya geldim .. indimde oglumun gecersin. Kaybolrnus.:aglraYlmrru? Hala duruyor! Zekiye! Zekiye! Kizmnn adim soyluyort lnsan dunyada bu kadar umulmadik devlete' ... Beni Hem gunahima girersin. Geldiginden bir buyuk dert altmda brrakirsm. suclamat buraya gelmis. Ikinci goruste ayrildik . Su evde . zunde suclu olmaktan seni biliyorum. Benim Ma0 nastir'da bir kizim vardi. Bana senin go- buyuk namussuzluk Su11u Bey . Vallahi ben gettrmede haberim yoktu.Sulkl Bey islam Bey - Namahrem ne demek? Namahrern mi ne demek? Beyim. 0 da benim icin arkama dusmus.. islam Bey ($~kmhkla) istemiyor musunuz? SUikl Bey islam Bey Sldkl Bey sahip olur mu? islam Bey Zekiye! Seni cagmyorum isitmiyor musun? 1 Tiilihe. dedin? Manastirhdir oyle mi? Git simdi.. Bulursan vakit belki gerCocukl Cocugu cekten baban olurum . <... Su- rada .Simdi sana kim suclusun dlyor? Yanmdaki cocuk kiz rmdrr.. anladm rm? Git de bul. bana yeniden can verirsin. hem beni Diinyada dim.. 0 I Beni soyletmek mi istiyorsun? Ma- nastrrh bir kizdirl Birinci goruste birbirimizi sevdik.

. Senin icin olecegtme de inanmarmstm uzuntusu . hamm derdi. Zeldye Zekiye (islcim Bey'e) .. Sldkl Bey ..Yedinci Meclls Sl(ikl Bey. balste diinyaya babam ... vardi. Sldkl Bey (Kendi kendisine) euk! (Zekiye'ye) Ninenin? Zekiye medim . islam Bey.agmrlar (Miralay Bey'i gostererek) Baksanat lkimizi de rezil mi edeceksin? Sldkl Bey (Hemen Zekiye'nin yamna kosarak. Sldkl Bey Zekiye Zavalh kadm! Ninem oldiigii zaman ben co- euktum..Evet! Sldkl Bey Zekiye Babanm am nedir? Zavalh coBabarm gormedim ki bileyim. cektigim lste babam. admi isit- Daha bir emriniz var rm? - Sldkl Bey (Kendisini toplayarak) desin var rmydi? Zekiye Evet.. gel dim geleli Zekiye (tsldm Beye) - Sirndi sen inanmazsm . ozlemtni Sldkl Bey barm buldum... Evde herkes...Adami hangi adiyla r.Adi ne idi? Zekiye (Dikkatle Miralay'm rak) - Kar- yiizilne baka- Acayip aeayip seyler soruyorsunuz! Sadik degil miydi? Ah! Buldum. Bak! Bir kere gozlenbir ne bak! Ninem de benim icm gonlunde -91- oldugu vakit yuzume trpki boyle . buyurgan tavlr ile) - Sen Manastirhsm degil mi? Zekiye .

baban olacak.Buraya gel! Ninen benim icin verem doseklerinde cevresine da.. . Zaten baban olmasa bile... isliim Bey hm diyor? Sldkl Bey .bakardi. -92- Benim adaletli Halik'rm!' BeAllah'iml Sonunda kulunu .iine dikkat et. isliim Bey Zekiyecigim! Nicin bu kadar vataru tehtelas ediyorsun? Haline bakanlar sun . oldu. billahi Gonlum beni boyle sevgi islerinde hie bir zaman aldatmaz. Sldkl Bey nim merhametli 1 Yaraticnn: Tannrn. Vallahi babamdir.... Simdi benim icin aghyor degil zaman.. Yemin ediyorsun min ederim ki babandir likede samr. Bak! Yiiriiyii:. icin beni biraktigm gibi. Ne degtl mi? Vatarun istersen emret! Sakm danlma! SakIn kiskanrna! Babarm kiskanmazsm babarm brraktirmazsm.. simdi seni de mezardan cikrms sanacagnn da yanmdan kacacagim.. Yine seninim . oyle mi? Kardesin can verirken ne dedi? Beni anar.. beni arar. kardesim de bir telasi oldugu zaman tipki boyle gezinirdi. bana aci! Buna aCl rahat doseklerini gozumun Zekiye mezarlan. Sen benim degil misin? Zekiye Seninim .. . bana da ken din icin degil mi? Sana kim babarmzi biraka- onune getinne! 0 kadar benzin atrms ki. mi bakardi? Babacigim. bilirboyle kapababamdir. mi? Ben de biri icin agladigrm sin a. . Beyefendi icin babamdir diyorOyle mi? Ben de ye0 beni ogulluga da kabul etti .. tipki ellerimle gozlertmi nm.

Ben gucsuz kulum. nu diyorsun? seyler soyluyorumt Ce- nab-i Hakkm da rm cornertligt bir nedeni ge- su kadar bilirim ki Beyim. Ne yaptim ki beni bu kadar iyiligine layik gordun? Bak.. acaba kac ki~i gorevtni yerine getirmeye cahsrrdi? Sldlu Bey yorsun? kes anasmdan 0 Sen de mi halkirmzi bilrnivatanseverlikle Ben 0 0 gayret milletin kamnda var. Allah sen yurekte olan insanIan dunyada da mahzun de . kendi kendime yakisiksiz rektirecek? islam Bey . hak etmekle gelir . ahtrette dedir. Herdoguyor. Burada gorevimi yerine getirmekten madirn. Allah'm bu turlu bagislan bir nedenle. su kendini gen. Sl(llu Bey Oglum! Zihnin buyuk hayalbaska bir sey yaplere kaciyor. korkar rru? Senin korkrnadigmi gordugu icin Herkese baska Ovgu icin. din.:ekten insan etmissin. alettik: ruh senhie ruh olumden ornek oldun. Bagisma yuz bin kere sukurler olsun.Evet beyim! Benim inancimca.. Ne yaptm Her yaptigrm bilmem. kimde gayret gayretin bir azi da senin sayenbirakmaz. Abdullah'tan 0 tabyada hepimiz organ idik. lste bak. islam Bey - Her gorevi yerine getirmek 0 kadar kolay bir sey midir? Herkes seni onunde gormemi~ olsaydi..dunyada yalmz brrakmadml Sonunda bu za- valhyi her seyden umutsuz etmedin. Olumden korkmadin: kimse de korkmadi.. gordunse. ovunmek icin soylemem: benden. sozune be1ki senden islam Bey - -93- . kizmdan.

esiti. K1Zlm!Ben yine dirildim. Ya ben! Benim iki cigerparem vardi. Ben yine genceldim. -94- . nun kadar feria etmezsin. dunyayi daha simdt goriiyorum. Simdi Gonlurrnm ne halde oldugunu la damla kan oturmus hissediyorum. bir buyuk adam bulmaya muhtac oldugunu inkar edeFakat kendini (Birdenbire sandigi icin muhtactir. Bak! 0 kadar zaman ozlemrni cektigtn babanm yiiziine bak! Simdi mezardan cik- nus sanmazsm. on bes yilhk omrunu. Size aYIP degil. lkisini de biitiin biitiin mahvolmus samyordum. sanki bir mezara gtrmisim de on bes YII uyumusum. Ancak. cocugunuz yok ki evladm ne oldugunu bilesiniz. On bes YIISimdi goziiBirtdir ikisini de gormemi~tim. tas elmas gibi parlamaya sanki deste deste gulgozumun Ne gibi geliyor bilir simdt uyamyorurn. Biz burada ag. daha ler aciyor. 0 Ben onu tas olmus da otesme berisine damsamyordum.cok inanmm. siz de bu milletin hep bir ornek gonneye. hep onunde mezsiniz a? Sldkl Bey muhtac Muhtactrr.. 0 kanlardan onunden geciriyorum. On bes yilhk omrumu misiniz. tavnm degUitirerekJ Aeayip seyl Herkes zev- kinde safasmda . iki soon bes yilhk ah~- sev demem: ama bir az sevsen zun. (Zekiye'ye) basladi. mun onunde nin Hak tarafmdan birinin viicudu duruyor. gelme bedeli' geziyor..lr agrr konulardan soz ediyoruz. kanhklarrm I Dengi. Ah! bilmezsiniz . Babacigmi sever misin? BuZavalhya bir bakism.. unutturdu..

hayatmn feda ettim. Buldum beyim! babam kadar se- yap verirseniz beni sevdigimze vakit inaru- islam yurunl Bey ve Zekiye (Bir zamanda) ..islam soylerse. baskasmm ben onun icin Zekiye ahskanhgidrr. Eger... ona da siz inanmazsiruz . Gercekten verim. ne zaman olacak? (Zekiye utanarak onilne bakar.:in. degil. yalan olur.... yani dugunu- Sldkl Bey (Hafifbir gUlilmsemeyle aralanna sokularak) - nuz. sevdigine inanmaz. rim. Onun sevgiye inanmamak Kendisi sever de. Beni de gonlunden butun butun ci- islam Iir? Bey - Acaba dunyada senin gibi babayi sevmemek hangi evladm elinden geSldkl Bey degil mi? Beni sen de bir az seversin Hem ne kadar sevdim bilir islam Bey - misiniz? Vatarnm kadar diyemem.. ama kendime soz gecirmek elimde degildi. Babacigim. seye dogru bir ce0 can gozu- me pek degersiz gorunuyor .Soracagim nm. Sldkl Bey ...KIZlm!Ben karma! 0 kendi secimimle can verikadanm istemi- yorum. Bey - Zekiye sizi sevmeyecegmt eski beni sevdigine de inanmam. cunku Babam kadar ..Bu- Sorun babacigim Dugunumuz. Eger onu dusunmesem.. Carum kadar . Zekiye kadar desem. Sldkl Bey .. Sizin ic.) islam Bey (Duraksayarak) -95- Dugun rnu? .

. dar sikmti gectrdik. ars bizimdir felah Ar~ yigitler vatan imdadma Ciimlemizin validemizdir vatan Emir.. Daha dart bucuk saat var! Dart bucuk saat! Bir insan omru kadarl Ne care! Allah sabirlar ihsan etsin. (Saate bakarak) 0 ..l Bey Eger trade benimse. Onlar da bizim kadar memnun.) gelir.. en uzagI bu geceye kadar bekleriz. Musikisi de. Abdullah (:av~ Bir boliik qectneue b~lar.Beybabacigrmt Kizcagizimzla egleniyorsun? (Uzaktan uzaga mers basiar.. Arnan dinle- Sldkl Bey - yin! Bana bu hava pek dokunur. (Askerler. lste aduv karsida hazir silah Ar~ yigitler vatan imdadma Ar~ ileri. . Siz. Yemin ederim ki bu memnunluk. Nasil diigiln? Gene irade' sizin.Bendeniz bilemem . Zekiye . islam Bey - Halkta gercekten gayret var! Ona suphe yok.. kendi kalenin kurtuldugundandir: degtldtr. Sldk..t ml Sldkl Bey - Bak! Yalmz ben eglenrmyo- rum ya. kimse hie bir seyden bir kere olsun sikayet etmedi. -96- . (islam bu kakurtulduklanndan Bey'e) Ne dersin? Bu kadar kusatma. goniilliilerin sesi de isiiilir. herkes de bir turlu eglemyor. $u bfldigimiz edepsizden baska. goniilliiler. sozleri de vatan gayretinin yaktigi yureklerden cikrms olmak gerek.

:}yigitler vatan imdadma Yare nisandir tenine erlerin Mevt ise son rutbesidir askerin Alb da bir ustu de birdir yerin Ars yigitler vatan imdadma' Sullu Bey Arslanlanm. Yernegi bes dakika sonra yeseniz olmaz rm? Abdullah Qavuli Emredersen bes saat soma yeriz. -97- . Durun da bir az miralayimzi dinleyin. yuruyun. bu gun tin kazanmayadir / Yuruyun yigitler vatanm yardmuna / / Yarn rnadalyadir bedenine erlerin / Olumse son rutbestdir askerin / Alti da bir ustu de birdir yerin / Yuruyun yigitler vatanm yardnrnna. Kiyamet mi kopar? SlClkl Bey. tstegme kavusturmamak ister misiniz / Yuruyun yigitler vatamn yardmuna / / Kilavuzumuz ytgttce cabalamaktir / Her tasnmz nice bin cana deger / Cana degil egilim. Siz bu tabyayi camruzdan Iste dusman karsida hazir silah / Yuruyun yigttler vatanm yardmuna / Yuruyun ileri.Herkesi hltfiyle odur besIiyen Basti aduv g6gsune biz sag iken Ar.:}yigitler vatan imdadma Rehberimiz gayret-i merdanedir Her tasirmz bir nice bin canedir Cane degil meyl bu gun sanedir Ar. bizimdir kurtulus / Yuruyun yigitler vatanm yardimma / / Tumumuzun annemizdir vatan / Herkesi iyiligiyle odur besleyen / Bast! dusman gogsune biz sag iken / Yuruyun yigitler vatanm yardmuna / / Vatanm unu. nereye gidiyor- sunuz? Dusman defoldu. acele bir isirniz kalrnadi.:}yigitler vatan imdadma !?an-l vatan. beldelerin ve kullann korunmasr / Sungunuzun sayesinde olacaktir / Milleti. lufz-i bilad u ibad Etmededir sungunuze istinad Milleti eyler misiniz namurad Ar.

Bundan Korkmaym. yuce maksatlanndan mz. cunku onun kefilligi altmdadir. Ic rasizden yazihr. metleri. Biz -98- . gormediginiz sikmti kalmadi. durdunuz. suphe yok ki. Vatanim sevenleri Allah da sever. soma nereye giderseniz gidin. Kiyamet kopmazdi. Abdullah Qavu~ Sanki gelmemis olsaama silar kiyamet mi kopar? Sldkl Bey kmti cekilirdi. iic. lann Her biriniz on kisiye karst gundur cekmedtgintz Doksan bela. sunuza olsa. topraklar gosterdigtniz vatanseverligi bilseydi. elbet de admiz yuzyihrmzda tutuen sanh yapraklanna ettiginiz hiz- Cenab-i Hak sizden hosnuttur: metle. mert olan. Vatam kurtardimz esenligi dunyarun yor. namuyemin eder. araya araya evladmi bulmus nineler gibi viicudunuza hathgmdan hosnuttur: Ian tarihlerin dokundukca coskusundan.:devlet gelmis bizimle birlikte ugrasi- islam Bey . saygiyla amyorlar. kihcimza: insan olan. de. 0 sanh evladi oldugunuzu gostersanh babalanmzm diniz. ben Silistre ummadigmiz topragmda da deseniz Dusman nereye gitseniz muhafizlarmdanim saygiyr gOriirsiiniiz. Cenab-i Hak katmda almmz aciktir.Ben sikmtiya raziydrm. melekler simdiden rahEttigintz fedakarhen gm degenrn ben bilirim. ancak. Osmanhnamusunu goklere cikardimz.degerli gordunuz. 0 birini kurtardi- demem. acaba hizmetinizin degerini siz bilir misiniz? Vatamn buyuk. Baksa- mza. Vatan sizden hosnuttur: su taslar. insanhk par par titrerdi.

ama nicin yardimuygarhk bizi dan sikayet edelim? lnsanhk. Haydi bakayim. Sldk. Yine de koruruz. neden memnun olmayahm? Bize yakisan vatan sevgisidir. Vatamrmzm koruduk. sesiniz yok - mu? Yasasm vatan! Yasasm Osmanhlar! Hepsi (Bir agLZd. islam Bey - Haydi bakayrm.yardrmcisiz dIk. hakh gorup de Imdadnmza kosunca.agmn. bir cok sehit de verdik. Yasasm vatan! Yasasm Osmanhlar. Olurduk.an) Yasasm vatan! Ya- sasm Osmanhlarl (PERDE KAPANIR) SON -99- . (Asker Trampete ~allTlarak)- ***yasal Camrmfaydasmi Sldkl Bey (Hepsine) Zl Kardeslerl tehlikeye koyduk. bana bir "***cok yasal" c. gurur degil! Askerler. Her zaman da koruruz. ***in bir kalesini kurtardik. Biz Osmanh degil miyiz? Osmanhlann sam her zaman vatanm en kucuk faydasi icin olmektir. mahvolurduk. Biz de her zaman bu yolda olmeye hazmz.l Bey - yine maglup olmaz- Oyledir. da bu topraklan koruyabilirdik.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful