NAMIKKEMAL VATAN yAHUT slLlS'l'RE HAZIRLAYAN KEMALBEK

e BORDO

siYAH KlA8b1: YAYIlftAR BASKl2004.lsTANBUL

Dtzt TASARIMI H. HUSEYiN ARIKAN DCNYA KLASiKLERi EDtTORC VEYSEL ATAYMAN TORK KLASiKLERi EDiTORC KEMAL BEK ISBN 975-8688-32-4 TREND YAYlN BASIM DMITDI REKLAlIIIORGANizAsYON SAN. Tic. LTD. ~Tt.

MRK.
MERKEZ EFENOi MAH. DAVUTPA$A CO. iPEK ts MERKEzl 6/3 9-22 TOPKAPl/isTANBUL $B. CAFERAGA MAHALLEsi MOHORDAR CAOOESi NO: 60/5 81300 KADIKOY/isTANBUL TEL: (0216) 348 98 03 - 348 97 63 FAKS: (0216) 349 93 45

NAMIKKEMAL
VATAN yihut

snrsras

HAZIRLAYAN: KEMAL BEK

BORDO~iYAH

TiYATRO

.

NAMIK. KEMAL
Narmk Kemal (asil adiyla Mehmed Kemall, 21 Arahk 1840'ta, dedesi Abdullatif Pasa'mn mutasarnf" olarak bulundugu sadrazamlar, Tekirdag'da onemli kodogdu. Aralannda

numlarda bulunmus askerler, devlet adamlan ve sairler de bulunan bir soydan gelmektedir. Babasi, Padisah 1. Abdiilhamid'in muneccirnbasrsr"

Mustafa Asim Bey, annesi kultur-

Iii bir kadm olan Fatma Zehra Harum' dir, Aile, dede Abdiillatif Pasa'nm Afyon sancagl mutasarnfhgma
SI

(kaymakamlIk) atanma0 SI-

uzerine, 1846'da Afyon'a geldi. Kemal,

rada muftuluk gorevmde bulunan ve bir zamanlar Rusya ve Misir'da bulunmus: Arapca, Farsca, Rusca, Yunanca ve Latince bilen:

gormus gectrmis bir kimse olan Buharah HaCl

Abdulvahid Efendi'den dersler aldi, ondan (Aslmda Namik Kemal'in duzenli bir cok Tanzimat sada, yasama attldiktan sonra, ya1848'de Kiitah-

etkilendi.

bir ogrenim gormemts, natcisi gibi
0

sam deneyimleriyle kendisini yettstirmtstir.l Dedesi Abdullatif Pasa, ya'ya atandi, bu kente gitmeden once de kimi
• Tanzimat'tan soma eyaletten daha kucuk yerlesme birimi olan "sancaktin en yuksek yoneticisi. Onemli tarthlerin saptanmasi konusunda gokbilimsel hesaplar yapmakla gorevlt saray memuru. -5-

isleri dolayisiyla lstanbul'a lesini Afyon'da brraknusti. azledilmesi ladi: daha uzerine

cagnlan dede, aiKemal, bu sirada tasmdi.

annesini yitirdi. Dedesinin de cok gecmeden aile istanbul'a Kemal, Beyazit Rusdiyesi'nde 6grenime bas-

sonra Valide Mektebi'ne verildi. YII boyunca, Vaizzade ilk Iiliir

Dedesi 1853'te Kars'a atandi: Kemal bu kentte kaldigi bir bucuk Seyyid Efendi'den ozel dersler aldi, sporla ilgilendi, hocasmm yiireklendirmesiyle denemelerini kaleme aldi.
Pasa'nm

1854'te yeniden azledilmesi uzetasmdilar: 1855'te Sofya'ya

rine istanbul'a

atanmasi uzerine de bu kente gittiler. Burada ozel ogretmenlerden Arapca, Farsca ve yazi yiireklendersleri gordu. ;;air Esref Pasa'nm

dirmesiyle eski bicemde bir divan olusturacak kadar cok da stir yazdi. Bu arada Nis kadisirun kizr Nesime Harurn'la evlendi: bu evlilikten Feride, Ulviyeve kendisi gibi sair ve yazar olan Ali Ekrem [Bolaytr) adh cocuklan oldu. Namik Kemal, 1857'de istanbul'a kendisinin kulturel yasammda yeri olan Hariciye Nezareti Tercume nemin unlu sairlerinden dondu: Odasi'na" cok onemli bir

memur olarak girdi. Fransizca ogrendi ve doLeskocah Galib'le, onun aracihgryla da bir divan sairleri toplulugu Encumen-i Suara sairleriyle tarusti.
Namik Kemal'in kulturel

gelismesint,

di-

van kultur adarm olmaktan cikarak batili dusunceye yonelmesini saglayan, styasi dustincelerinin siirine girmesinde etkili olan ve ya* Disisleri Bakanhgi <;:eviri OdaSI (Burosul, Bu odarun memurlan Drsislert'run yazismalanru yonetrnekle go· revliydi.
-6-

zmmuzda, yazi dilimizde batih bir cok yeniligi baslatan yazarlan Sinasi Efendi'yle tamsmasi da 1862'dedir; Kemal, Tasvir-i Ejkdr' gazetesinin arasma katildi. Bu gazetede yayimelestirilert konu ladIgI siyasal ve toplumsal m konulu makaleleri,

alan makaleleriyle, Osmanh kulturu ve yazisonradan surgunlere gondertlmesine yol acacak olan rnuhalif kisiYeni Osmanhlar

liginin ilk urunleridir, Narmk Kernal, 1865'te rutiyet istekleri, mesruti ulkenin geri kalrmshktan daki beklentileri Cerniyeti'ne" katildi. Cemiyet iiyelerinin Mesyonetim kurulursa kurtulacagi yolunKeNamik

gerceklesmedi.

rnal'in Muhbir'de yaynnlanan detli bir sansur du; Cerniyet'in uygularnasl varhgmi

"Sark Meselesi" yiiriirliige kon-

bashkh rnakalesi uzerine basm uzerinde sidogrenen hukumet,

Muhbir basyazari Ali Suavi'yi Kastamonu'ya, Narrnk Kernal'i Erzurum

villi yardrrncrhgma, surgun

Ziya Pa:;;a'YJ Kibns mutasarnfhgma olarak gonderdi. Surgunler ris'te bulunan

gorev yerlerine gitmeyerek, PaMustafa Fazil Pasa'nm !;agnsl

1862'de $imisi"nin yonetimlnde yayrmlanrnaya baslayan bu gazete, Terciimdn-l Ahvarden sonra ikinci ozel gazetemizdir. Haftada iki kez cikan bu gazetenin alt bashgi "Havadis ve Maanfe Dair Osmanh Gazetesi"dir. Gazete 1860·tan sonra Nanuk Kernal'in, 1865'ten sonra Ebuzziya 'Tevffk'in, 1867'de de Recaizade Mahmud Ekrem'in yonetimtnde ciknns, aym )'II 830. sayidan soma kapanrmsnr. (M. Orhan Bayrak, Tiirkiye'de Gazeteler ve Dergiler S6z1ugil 1831/1993, Kull Yaymlari, Istanbul, 1994. s.136). •• 1860'larda, aralannda $inasi, Narmk Kemal, Ziyii Pasa, All Suavi gibi yazarlann bulundugu, Mesrutiyet yonetimini kurrnak amaciyla II. Abdulhamid'e basm yoluyla muhalefet eden demek. Daha sonraki Jon TUrk harekeUyle karistmlrnamahdir. -7-

1873'te Giillii Agop'un tiyatrosunda Seyircilerin biiyiik bir coskuya kapilarak "Cok yasa Kemal!". siyasal dusunceleri- ni yaymayi surdurdu. Yeniden cikarmaya basladigi gazetesinin Vatan. Viyana'ya gitti. Napolyon'un ziyareti nedeniyle. Prusya-Fransa savasmm kesiImesi ve baslamasi soma da Narmk Kemal Cenevre'ye. bitimine dondukten gecti. M.ve FranSIZ elciligtntn de yardnmyla. M. Surgunler bu kentte ancak bir ay duzenledigi lararasi Bans Fuari'rn Padisah Abdulaziz'in Fransiz hiikiimeti gectiler. UrIlii oyunu yazmaya soma taIbret surgunun dogru basladi ve surgunden basma mamladi. Fazil Pasa'nm 1868'de Londra'da yet gazetesini cikararak. Kemal ve arkadaslanndan rini isteyince. -8- . "Yasasm milletin Kemali!" diye * Emniyet Genel Muduru. nazmn yazi yazmama kosulunu kabul ederek. ib- ret'te yayrrnlanan bir makalesi nedeniyle gazete dort ay kapatildi ve Narmk Kemal Gelibolu'ya mutasamf Vatan'l olarak suruldu. Ziya Pasa iIe birlikte. 1871'de lstanbul'a dondu. 1872'de Ebuzziya Tevfik'le birlikte lbret gazetesini yaYIn hakki sahibi olan bir Ermeni'den ile kendisinin kiralayarak cikardi ve bu gazete cikardigr ilk giilmece gazetemiz olan Diyojen'de yeniden yazmaya basladi. Paris'e kactilar ve Muhbir'i burada kalabildi: III. lngiltere'ye parasal destegiyle. Bu arada Zaptiye Nazm'nm" "yurda don" cagnsl uzerine. 1 Nisan oynandi. iilkeyi terk etmeleNamik KeHiuri- mal. Fazil Pasa'nm yardnmnm 1870 uzerine. 186Tde cikarmaya UlusNarruk basladilar.

Zavallt (:0cuk ve Kam Bela oyunlanyla kimi tarih. Nuri ve Ahmed Mithat Efendi de Rodos'a kalebend' olarak surgun edildiler. etti. her gun kolluk gucu merkezine gorunup imza vermek zorundaydi. ~ Kalebendler. Mesrutiyet'i kurarak bir anayasa ilan etme sozu vererek getirilen II. yerine. Murad'm gectrilmesiyle. Ancak V. bununla da yetinmeyerek gazeteye kadar gidip Namik Kemal'le gorusmek istemeleri. ~. Murad'm akil saghgIrun bozulmasi uzerine. AkifBey. Ebuzziya Tevfik. ama kalenin disma cikmalan yasaktir. N. Kibns'ta 28 ay suren surgunden istanbul'a dondu. Narmk Kemal'in Magosa surgunu.gosteri yapmalan. Kemal. oturmak zorunda oldugu kentten disan cikmamak kosuluyla ozgur olma cezasi. kendisine karst gehsen muhalefeti bask! altma aImak icin. elestiri ve yasamoykusu tiirlerindeki yapitlanm bu donemde kaleme aldi. yerine V. -9- . 1884'te Rodos mutasarnfhgma Burada Osmanlt Tarihfni basladi: bir cok okul acilmasmi sagladr. kalenin icinde ozgurdurler. Kibns'taki Magosa kalesine. jntibdh romaruru. Bu cezaya carptmlan kisi. onu bulamaymca bir tesekkur mektubu yazmaIan. Gillnihdl. 1877-78 OsmanII-Rus savasmi bahane ederek meclisi kapatip Kaanun-u Esasi'yi askiya aldi: Narmk Kemal'i olarak Midilli'ye surgun yazmaya "ikaamete mecbur'" atandi. Abdulhamid. 30 MaYIs 1876'da Abdulaziz'in tahttan indirilmesi. KemaI. Ibretu: de bu olan biteni yayrmlamasi uzerine 5 Nisan 1873'te gazete bu kez surekli olarak kapatildi. yazarhgI bakimmdan cok verimli bir donem oldu. Surgunun.

. ve divan yazmmi gene kusagm Once dogu kulturunu ustelik bir de divan yazan Narmk Caminin yarunda. • da siyasal ve kulturel temellerin kurulmasrydusunen biridir. Namtk Kemal.Dr. dolayisiyla Os- manh devletinin kurtulusunun la olabilecegini temsilcilerinden ogrenen. 1988) adh kaynaklardan derlenmistir. Daha sonra padisahm Rumeli fatihi Siileyman yanma. tarih. -10- . Marmara Universitesi Yaynu. pa'nm yeni dfistmcelere. Sinasi ve Ziya Pasa ile birlikte Tanzimat Donemi yazmmmkurucusu Daha cok sair olarak tamnmasma sayihr. Varhk yay. 1965) ve "Namik: Kemal Uzerine Bir Biyograjl Denemesl (Abdullah Ucman. Narmk Kemal'in yasamoykusu. inceleme. muldu. cevresi duvarla cevrili mezarhk. yasamoykusu ve benzeri turlerde de yaprtlar verdi." Sanab Yazmmnzda "Vatan Sairi" diye amlan Na2 Arahk go1888'de oldu ve bir caminin haziresine" izniyle cesedi. Olilmiiniln 100.: yil sonra Sakiz'a atandi: ama burada bir sure sonra zatiirreeye yakalandi. Yllmda Namik: Kemal kitabi icinde. Narmk Kemal'in sanat yasarrunda Fransizca'yi ogrenerek Tercurne Odasi'na ginnesi. elestiri. ozelltkle Avrubatih anlamilk etkilerine acik olan. ~inasi ile tamsmasi ve Avrupa'yi (Fransa ve ingiItere) gormest onemli etkenler oldu. tasanrmrn hide konuldu. Hayat~ Sanatl. Tanzimat ilkelerinin iyi kotii yasarna gecmlmestyle yetisen. Eseri (Hikmet Dizdaroglu. karsm ro- man. turbesinin vasiyeti geregi Gelibolu'ya getirilip Bolayir'da Pasa'nm Tevfik Fikret'in yaptigi la- rmk Kemal.

Kendi- van siir] konulanndan Irde islenebilecegini ra.. uzaklasarak larda kullamlan ve eskiden baska baska anlam"vatan". sanatcrsi. "hurriyet" p. Ancak. yikimlara karsm. savaslasiirde geleneksel mebir dille "ask" ve "tarm a:. Narmk Kemal'in (~inasi ve Ziya Pasa'run da) siir aIanmda kendisinin geurdigi en onemli yeniIik.. hangi turde yapitlarmm yapilanru da belirlemistir. Bu olusum. kusagm bu Ut. ilk gene- liklerinde saglam bir dogu ve din kulturu ki kusaktaslarmm kulturunun yazarlarsa sanatlannda hem nus oimalan nedeniyle. "millet". onlann degerleoz- ri bir arada gorulur. siirde aniam Yaziru'nm bu birlikte. heyitte farkh mazmunlarla kismen hi\tunlugune Bununia yoneldiler. cazh ve mazmunlu slnden once.urdIlar.leri sanat ra dusunce ve sanat anlayisi da "politik sanat" ya da "politik yoluyla aldogu yaymak" yolunda bicimlendi. Namik KemaI ve otehem de bah kulturunun yazsmlar.ibi sozcuklere yeni anlamlar yukleyerek siiri NlyasaIla:. yinelenmesi de.Kemal'in.. toplumsaI calkantilara. baska konulann gostermek da si"parca bohcasi" diye niteledigi dioldu. gelecekte "mesrutiyet"i kuracak yasal ve cagmdan Bunu yaparken yrsmdan olan "siher anla- sorumlu insan" tipi aldi. aym ana dusuncenin uzaklasarak. Tanzimat -11- . siirde eski "asik tipinin yertni. ~inasi'yle tamstiktan ve Tercume son- Odasr'na girdikten ve hem politikayla hem de Bah kulturuyle ilgilenmeye basladiktan goru:. gent.bu anlayistan ki" hemen hemen tek konu olarak islenirken.

bir de "siir dili"yle 01e. donemlerin(Daha sonra.11sune bagh kaldilar: siyasal dusuncelerini yabilmek icin kendilerine engel olusturan van siiri dilinde yalmlasmaya mecazsiz soylemeye cahsmalarma ne de eski mecazlan kullanmadan ler.:11nk11 armk KeN mal'in siiri.il@"tipinin yerine. kaside (Narmk Ke- mal'in Hiirriyet Kasidesi." diye tarumlayan Narmk Ke-12- .11111. ufak tefek degisikliklerle gazel (Narmk Kemal'in gazelleri). Sinast'nin Resit Pasa icin yazdigr kasideler). "Romandan maksat. ister istemez yaDi- gitmelerine. yiedemedi- og- reticihge yoneldiler. karsm.sanatcisi. nazim birimine ve aruz 01e. bu gelisimden ayn tutamayiz. "yasarruru vatana adayan" insan tipini koyarken. Romaru. Siiri bu yola sokarken. ozelllkle $inasi ile birlikte. 1923 ve 1960 sonrasi siirinde de siirin siyasal dusunceleri yayma araci olarak kullaruldigi pek cok kez goruldu. Narmk Kemal'in siirtni.) Elbet de. toplumsal bunahm getirdiler. olmarrussa bile olabilecek bir olayi. "vatam ictn camm vermekten cekinmeyen". terkib-i bend (Ziya Pasa'nm Terkib-i Bend'i) gibi eski siir turlerine. siirsel duyarhgi da elden kacirdilar: eski siirin "asik" ve "Tann al. Makalelerinde soylediklerini. <.11e. ahlak. bicimlerine. duygular ve olasihklarla ilgili her t11rl11 aynntisiyla birlikte betimlemektir. uyakh soylemeye yonelerek siiri siyasal ve toplumsal d11sunceleri yayma araci konumuna oldugu gibi. Tanzimat Donemi siirinin belirleyici ve besleyici kaynagi olmustur.

"dogru yoldan saparak yuzunden kadma kapilan ve basma felaketler gelen" Ali Bey'in ve "tutkulan herkesin mutsuz olmasma yol acan" Mahpeyker'in seruvenini anlatirken. abartih bir dil kullanarak. bu savaslar srrasmdaki Osmanh yigitIigi. re. teknigi yer vererek. lki cilt ilk cildinde yine Cosumcu siyasal gorii~une uygun olarak. yazann amaci okura bir ders vermek. Sami'nin Ahmed Mithat disinda gelene- Efendi'nin populer romanlan gi olmayan Tanzimat yazmmda "yazmsal ilk bir kotu romanlar" olarak kabul edilir. Murad zamarundaki olarak tasarlanan. etkiyIe ve yazann ilk tarihsel XVI. heyecanh davraruslara duzenlemesi Fransiz lestirmeye ve yazrs Cosumcu yonelir. n tek yonlu ele alarak. Semseddtn Tarat ve Fitnafl.marin intibdh-Sergiize§t-i Ali Bey· ve Cezmi adlanndaki T~§uk-u iki romaru. Cosumcularm uyarak yazdigi. yazmnmzda man sayilan Cezmfdeyse. yuzyilda III. getirecegi maktrr: mutlulugu felaketler evin dismda konusunda amaci aramanm okuru uyargerceklestmrkahramanlaozvenle- bu topIumsal ken. savasla- Osmanh-lran nnda gecen olaylari konu olarak ahr. intibdh. konu bakimmdan etkilerini birgelenegine ro- (Romantik) romanlanrun etkisiyle eski Turk anlatilarmm Narruk Kernal'in. -13izin . rastlantilara. yurdu icin her turlu ozveriye hazir insan Upi Adil Giray ile Sehriyar'm aski anlatihr. Olasihkla ikinci cildinde de Cezmi'nin oykusu • Asll adr Son Ptsmanltk: olan bu roman. sansurun vermemest nedeniyle bu adla yaynnlannustir.

Bahar-i Donis. devletin kurtanlmasi yaprlmasi gerektigi konulanna oyunlannda da Isler." . Coskulu ozyapisi. Mektup roman ilk kullamldigi elestirinin de ilk omeklerini Pasa'qa Mekiup. yazann Yazann imgeleminden bu romandaki turumm da Cezda i§ledigi "is- bulrnustur. Ziya Pasa'nm Hariibat zmi antolojisi elestirisidir ve Ziya Pasa'yla arasmm sma neden olmustur. Ceuieddiri Harzemsah. ama yasam Cezmi. zmsal eski yazm'm yeni doneme elpek fazla dunnaz. bir divan yaadh yapitmm acilma- verisli olmayan yanlanru elestirir: ancak yabicimler uzerinde olan Tahrib-i Harabai. Yazmmuzda intibdh. soz soyleme gucu de tiyatrodur. elestiiriindeki yapitlaicin neler tirilerinde de acikca gorulur. kimi siir ve oyunlannda him birligi" dusuncesidir.evi Tarihinde verilen bilgilere bagh kalmistir: Adil Giray gercekten bir tarihi ki~i1iktir. Osmanh yigitligi. lrjan Tahrib-i Hariibat gibi yapit ve cevmlenne yaz- dIgl onsozlerde. aym coskulu dille. yazmnruzda midir. Siirlennde. islam birligi. veren Narmk Kemal. "Bir milletin soz soylerne giicu Yazm'm yasam bulmus diye tarnm-14- yazmsa (edebiyatsa). Tarih ve yasamoykusu nnda da. Romandaki kimi olaylann genel cercevesinde Pec. amacr.anlatilacakn: ama bu cilt ne yazik ki yazilma- rmstir. tur yapitlarmda sik sik degive romanlann- bir de ogretici bir bicernle bu Oyun yazarbgl Tiyatroyu. daki konulan. nir.

yalm temasnu isleyen Zavallt diIiyle dikkati ceken ve asiklann olum dose- ~nde birlesmeleri 90- cuk. oyunuysa.layan. "Giizel bir oyun okumanm. eglencelertn gmI gormek kadar man okumaktan duygular saghgmda Silistre'nin landi. Cunku siddetle betimlenir. yazann olumunden sonra yaynn- Narmk Kemal oyunlan gore iki kiimeye aynlabilir: si. bu kiimeye girer. daha iyidir. yine ro- yen ve. kalesinin." yalruzca Narmk Kemal.) etkilenerek nihal'de de yurt sevgisi coskulu bir dille sergisik isleisleyen lenir. Ikincisi. Rus oldugu net olarak belirtilmeyen isgaline karsi gostenlen yigit~e saanlatrhr: konusu Hindistan'da gecen etkilenen olusu ve Cromwell oyunundan Hnrzemsdh'ta plaru nedeniyle bu oyun epey uzun okunmak ve Hugo'nun Celdleddin zorba yoneticilerin yergisi islenir: karrnasik uygun zilrmstir: yazann uzere yaShakespea- sahne teknigine ve diline en esinlenen Gill- olan. yazann stirlerinde isledikleri temalara Bunlardan birincica- de yer alan "vatan sevgitemasi islenen tarihsel SiIistre si". daha en yararhsi tat vermese olarak niteleoynandioyunda diyen bile. toplam alti oyun yazdi: ancak bunlardan oynandigim Vatan ydhut Kara Bela gordii. kimi sahnelerinde re'dan (Hamlet vb. Tanzimat rilmelerinin toplumsal tiyatrosunun temasirn digi "genclertn birbirlerini kotii sonuclari" konulu gormeden evlendi- oyunlardir: AkiJ Bey. -15- . "vatan yolunda" cahsma ve "bu ugurda runi bile sakmmarna" oyunlardir: dusman vunma Vatan ydhut Silistre'de.

Atatfuk Kultur Merkezi Baskanhgi Yaymlan. -16- . Renan Mildafaanamesi 1908). Ankara. Mukaddeme-i Celdl (Celaleddin masi.ocuk (1873). 1875). ZavaIlI C. da Cosumculugun. Harzemsah Oteki Oyununun tiirler: Bahar-i Onsozu.. Akif Bey (1874). Cezmi (1880-1882). Osrnanh Ta14 cildin yalmzca 4 cildi cika- rihi (Tasarlanan bilmistir. 1908-1909). (Renan Savun- (1874). Takib-i Harabai (1875). ~iir: Narmk Kemal'in saghgmda yaynnlannus siir kitabi yoktur. ozellike Fran- Cosumculugunun Yapltlar1: etkisindedir. 1885). Oyun: Vatan ydhut Silistre (1873). $iirleri olumunden ra cesitli zamanlarda yayimlannustir: siirleri bir arada su kaynakta bulunabilir: sonbutun Na- ttuk: Kemiil'in ::)airligi ve Biltiin ~iirleri (Hazirla- yan: Onder Gor. Tarih: Devr-i 1867). Yru. Gillnihdl (asil am Son ~manlIk'tlr. Silistre Muhasarasl (Silistre Kusatmasi. 1886). Me Prisons Muhdhezesi (Me Prisons Elestirisi. Kanye (1874). 1999). istild (lstila Donemi. 1872).Narrnk Kemal. Terceme-i Hdl-i Nevrilz Bey (Nevruz Bey'in Yasamoykusu. 1873).amoykiisii: Evnik-l PerUjdn (DagIIInl/? Sayfalar. Kara Beld (1910). Milntahdbdt-t Ejkdr gazetesinde Tasvir-i Ejkdr cikrms makalelerinden sec- meler. irian P~a'ya Mektup (1887).giin. anlatilannda oyunlannda SlZ oldugu gibi. ldleddin Harzemsah. Barika-i Zafer (Za- fer Simsegi. Roman: intibdh veyd Sergilze~t-i Ali Bey (1876). Elel1tiri: Tohrib-i Hardbdt (1874). 1875). Ddn~ (Tasvir-i 1888). Ce- (1875). Ril'yd (1898). 1872).

1989).hgI gulunc durumlar"i konu alan bir tore giildiiriisii olan Sair Evlenmesfnin. s. lnkilap ve Aka. $air Evlenmesfnden azmdan saray ve cevresi Batih anlamda tiyatronun ne oldugunu bilmiyor da degildir. O. Ed. -17- . ~air EvenmesCnden Onceki ilk 1Urkl. tiyatro yazim icin iyi bir baslangic oldugu kabul edilir.. 6. Olumiiniin tiyle Namik: Kemal'in yazilannm ta- 100. birinin karsitr kisilerin islenisi baknnmdansa ortaoyunu. Smasi'nin $air Evlenmesi (1860. Yllt Miinasebe- TUrk DiU ve Edebiyatt Uzerine Goril!jleri ve Yazllan (Hazlrlayan: Ka- zim Yetis. yazihsi: 1859) oldugu kabul edilir. Dolayrsiyla bu oyunun.. once de.. sahneye kondugunu bir ize ratlanmarrustir. en Ancak. istanbul. Yaymlan. konusma diline yakm yahnhktadir. Turkce yazilrms Nasnusmalardan • Metin And. Melin And'dan ogrendigiInize gore. Fak. Vatan ycihut Silistre'den Once Yazmnmzda yayimlanan ve oynanan ilk tiyatro oyununun. $air Evlenonce oyun biciminde karsihkh koolusan.Dil ve Yazm konusundaki manu icin bk.. Dolmabahce ve Ciragan saraylannda ceviriler yapilarak mesfnden oynandigiru Moliere'den yine Metin And'dan ogreniyoruz. 1983.'e Oyunlar. "E~lerin goriicii yontemiyle." gulamasr bakimmdan gosteren her hangi Sahne teknigi ve kurbir- bah tiyatrosundan. . i. Metin And. karagoz gibi geleneksel gosteri sanatlanrun tiplerinden yararlanan Sair Evlen- mesfnin dili. birbirini gormeden evlenmelerinin yol ar. istanbul.

Ahmed Ve- fik Pasa'nm Moliere'den uyarladigi Zor Nikcih (1869). Dobruca bolgesinde bulunan bir kenttir. $eyh Hnct Bektas. tarihirnizde "Silistre Mudafaasi" soma da kaleyi alarnayan Ruslar. P~a ve tbrdhim-i Gill§eni ve Zor(l)la Hekim adh metinleri yaynn- lamistrr. agIr kayiplara ugradiklanndan runda kaldilar. ZordJd Tabib (1869) gibi oyunlar vardir. Hikaue-i Ibrahim." Vatan ycihut Silistre'den once. olmasmdan ordusu tarafmdan kusatilan kent. Romanya snunuda. bu giinkii Bulgaristan'da. Vakdyi-i Acibe ve Havddis-i Garibe-i Ke~ger Ahmed. Akif (Bey) ve Zavalh Cocuk birinci. Pasa'nm sehit Bu savunma." diyen Narmk Kemal. Vatan ydhut Silistre Silistre. liisi Pasa tarafmdan. Kmm Savasi (1853-1856) sirasmda. "Genel olarak oyunlann konusu ya hayali olur ya da tarihsel bir olayi temel ahr ki Giilnihal. Tuna irmagmm kiyrsmdadir. Silistre ilk kez 1388'de Turkler tarafmdan fethedildi: cesitli zamanlarda el degisttrdt.reddin Hoca'nm MansIbl. Silistre ile Celal de ikinci kisimdandir. Ahmed Mithat Efendi'nin EyvaJil ise ayru yilm iinlniidiir. Vatan yahut Silistre oyununun konusunu • agy. Musa Hukarsm kirk bir gun kahramanca adiyla iinliidiir. cok kalabahk bir Rus biitiin yoksunluklara savunuldu. -18- kusatmayi kaldirmak zo- yukarda soz konusu ettigtmiz ta- rihsel olaydan alarak ozgur bir bicimde isle- .

diizenlemesi goIiiliir. Vatan ydhut Silistre. Oyunda. Silistre kalesinin kaleye kosan goniilliilerin tsgah iizerine oykiisii ile islam Bey ve sevgilisi Zekiye'nin asklan ic. tipler olan kahramanlan. Oyunun. dusman gider ve kendisi de goniillii yazihr. Bu konu gelisimtni. Oyunda tiyatrosal eylem (aksiyon) pek olmamakla "perde" ve "meclis" bolumlernesiyle kimmdan sahne teknigine yaprtnmz oldugu soylenebilir. oyunlannda uygun ilk tiyatro Victor Naoldugu kisileri ve sahne Ilugo'dan Cosumcu ve Shakepeare'den akimm sahne esinlenen etkisinde nuk Kemal'in genel olarak olayi gelistirme. Asil adi Vatan olan oyun. Batih orneklertnde tiplerdir. Kale ozgurlu- suncelerini yetkin seyirciye yansitmak birlikte. Zekiye'nin ~e. Narmk Kemal kendi "vatan". canlandrrma. "ancak vatanm kulu olan birey" du- sandigi babasi oldugu anlasihr. Bir cok yigitlik olacekilir. hut Silistre adiyla bilindi. Batilr iizere secanlamda bicim ba- mistir. Bu arada koolmus mutan Miralay Sidki Bey'in. -19- katek cok. Cosumcu rulen diU uygulamalan Namik Kemal'in bir az da doneornek olarak duslemledigi. min insanma rarh yurtsever boyutludur. goko- Kendilerine ozgii olmaktan tiyatronun Toplumsal kaliplasrms .illii giden islam Bey'in pesinden ymdan soma.:Ice anlauhr. Zekiye erkek kihgma girerek kaleye goni. sansiiIiin daha sonra Vatan yd- bu ada izin vermemesi iizerine Silistre adiyla oynandi ve yayrmlandi. sevgililer de birbirlerine kavusur.misnr.

. bilinmeyen dipnotlarla aciklayarak Bunu yaparken. Namik Kemal'in baska turdeki yapitlannda gorulmeyecek denli yahndir. hemen gunumu dille yazIldlgI icin. Zekiye. da cevrilip yayrmlannns yurt dismda cesitli ulkelerde de temsil edil- Not: TUrk Klasikleri dizimizin daha once cikan kitaplannda. Vatan yiihut Silistre. 10yamet mi kopar!" diyen Abdullah Cavus tenlikli bir askerdir. yazann konusmalan anlatnruru gunumuz diline da aynen alrp bilinmeyen sozcukleri dipnotlariyla vermisnk. hem siyasal goruslertni seyircilere aktarmak isteyen yazann. anla- daha belirginlestirmek -20- . aski ugruna sakmmayan olumu goze alan asik bir gene kiz: Srtki Bey. oynandiktan ic- bir sure sonra Almanca'ya mistir. uyarlanus.. ( ) icindeki bir kac sozcuk. sahne dilinin nasil olmasi gerektiginin farkmda oldugunu gosterir. Vatan ydhut Silistre. Bu da. llJ. hie dokunmadIk. gozunii budaktan bir yigit. Oyunun dill. oyun turunde bir yapit oldugu ve yalm bir az sayida sozciigii diline uyarladIk. ". yigit ve agrrbash bir komutan: surekli.numlan geregi islam Bey.l yazarmm cumle yapisma icin konulmustur.

ADAYI~ Ey vatanm hayatmi koruma ugrunda camru veren mucahitler!' ~u degersiz yapitrmm konusu. Yasasm askerimiz! Yasasm vatan! Kemal 1 Cihat edenler. zafer gorurse dile getirmektir. onu korumak icin yapabilecegi (bir) felaket sey. din ~da savasanlar. askerde. -21- . alaylannda sHah kullanmak den biridir. degerstzligtni acikca soylemekle birlikte. serefine ulastigumz Osmanilana h askerinin iinii dunyayi tutan yigitliklerinSizin samrnzi cahstim. Allah gostermesin. milletin tesekkurimu gorurse (onlarla) birlikte olmek. Vatanm ne demek oldugunu bilen kalem sahiplerinm. Onun iC. size adiyorum.in(bu) degerstz yaprtmu.

••• Yarbay .. . I3IR KAYMAKAM BiR BtNBA$I BtRiNCi zABiT IKiNCi zABiT OC. riitbeslz askerler. ABDULLAH. .ONCO zABiT NEFERLER···· OONOLLOLER Gornillu zabit" BEY.... AHMED SIma ROSTEMBEY. Erler. Miralay" Kayrnakam ••• Miralaym cavusu Subay .VATAN yihut SiLisTRE Dart perde tiyatro Ki~iLER ZEKiYE HANIM HANiFE HANIM IsLAM BEY. . Albay .

.

elinde bir kitap.m. druinde bir mum. islam Bey de sokakta Qezinir. nibu kadar yumusakhk okuttuguna pisrnan 'WIn kadar actin? Sen de simdi kizmi gorsen bu Benim ganIiim Oyle biiyiik biiyiik duygulara nasil dayansm? Benim beynim nasil tahammul disan fIrhyacak. cak. 2 Oyunun yazildigr donemde bu sozcuk "anne" anIamma kullanIlrrdl... perdenin alt bolumlermden her biri.. Zekiye.> gents dusuncelere etsin? Yuregrm ne kadar carkoparacak da Beynim ne kadar sikihyor! da cevreye dagilaNinecigim! icin ackapayarak) piyort Sanki gag. biiyiit1 Oyunda..) Birinci Meclisl Zekiye (Kitabt yast1fjm uzertne brrakarak) Ah! Ninecigimf Ninecigimt Gonlume nicin verdin? Dusuncerni olurdun. kisilerin sahneye girts cikislanyla degisen. -25- .PERDE I (Perde aplmea kenan sokaga bakan bir oda. gonlnilr.siimii yerinden Sanki basirm paralayacak (EUerini ytlztlne Nlnecigirn! Dairna babarm dusunrnek IIt!. oyle genii. Amavutluga ozgtl dtlz- gun giysisiyle mindere uznnrrus. hazirladigm dusuncede baskasi geziyor! Daima seni sevrnek icin terbiye ettigin.

. belki dusurnde gorurdum de ayaklanna mr.... gene gozurne bir dakika uyku girmedi. (Muml.tiigun gonulde baskasi hukmediyort bam okutmus okuttun. Beni sen gelmiyor! Ah! Daima o! Go- yoluna olmek degil. bir insan yuzu 01mus karsima gelmis idi. gum. keske yuzune baktigrm zaman g6nliime dusen ates g6zlerimi ertteydi. Isittlgtm. oldiigfme agIa- mak bile hatmma ziimde o! Hayalimde o! Akhmda o! a! a! at Bir kere sokakta gordum.an s6ndiirerek) Zavalh mum! Acaba ben de senin gibi yana yana tukenip gtdecek miyim? Bes dakikacik uyuyabilseydirn. (Bir az ~iindiikten sonra) Hayat ne garip hal imis! Bir kac gun once yammda biri aglasa. dokulmus samyorum! ni acilrrns giillerde <. okudu- Sanki omrumde gcrdugum. ne kadar gucum varsa toplayrp da gozlenrm baska yaistedim. Daha bir bakista vucudumda na cevirmek gu<.. buldum. dusundugum ne kadar guzel sey varsa hepsi bir yere toplanrms da.. Eyvah! Ne vucudumda ne gozlertme hukmum gecti. Allahrml a mektup Atesle yazilsa insamn yuregmt -260 kapane idi? zehrini dokunceye kadar doya kadar yak- . gozunun yasi nesesinde dokiiluyor samrdrm: bu gun kulagrma kahkahalar agit sesleri gibi geJiyor! Bir kac simsek cakbu giin ye- giin once garnh gamh bulutlarda tikca biri guluyor gibi gorunurdu. Seni ba- onun yoluna oldun.iggorsem birinin gOzyal?1 Bir kac gun once yuzum guluyordu: sanki her sey de benimle birlikte giiliiyordu! Bu gun gonlum aghyor: sanki her sey de gonlumle birlikte aghyor! Gene sabah oldu. gonlumun doya agIardIm .

Kendi yazisiyla yazih .lldl. Henuz olmamis seyler.i gonneye ozlem duydugum babamdan gel- dl~ine keder ederdim . 0 da beni seviyor. (Bir az diisisndiikten sonra:) Kim bilir? En guzel ciceklerin ara- smda yilan bulunuyor. Gornilde keramet 1111 var' nedir? Kimi zaman gaibi2 de biliyorl Ahl Benim a zaman baska kirni dusundugum vardi? Hilla kimi dusundugum var? Mektup habamdan da gelse yine ondan sanmaz miydim? Belki dunyayi bildim bileli bir kere yiiziiIli..maz.. Hayir! Elbet de gercektir. 2 Akll ennedik Is.. Okudukca gozlertmden sanki yuzume.. .. Bilmem sutninem IlllSllutancnndan yerlere gecmednn. Zekiye Hamm (Pencereden girerek) - Ben gonlumu ortaya cikarabilirim.. vb. Allah a kadar guzel bir vucudun tctnde hainlik saklamaz a.. sevrnekten blr turlu kendimi alarmyorum. Seviyorum. lcindeki sirlar yine sana gorunmez. . anlam. elbet de gercektir. Kendi gelse belki utamrdim da a kadar CITpI- narak uzerine kosmazdim. sevdigi mektubunda yazih. -27- .. taydm ne olurdu? Yarabbil Yarabbi! in- sarnn yuzu gibi gonlunu de meydanda yara- iIdnci Meclis Islam Islim Bey Bey. Ne yapayim ki. getirdigi zaman insan se- 1l0~siime dogru damla damla alev parcalan lillt. vtncinden olmuyor: ama cildiracakl Mektup "l~ziinii i~ittigim gibi ondan geldtgmi bildim.

Allah askma ellerini yuzune tutma. ama soziinii i~ittirerek) - Ya simdi her gun Allah'tan olumumu istedigrmde hakkJ. tecrubeme soguk) - gozler hala Gece bitiyor. soquk: islim Bey . Gunku bana dunyadan amac sensin. ama yibir sessizlikten toplar.. Bir daha g6recek miyim? Orasmi Allah bilir .. Sizi davet eden rni vardi? Zekiye (Memnunlugunu gizleyerek. gorduyse bana ne der? islam Bey kendimi yoktur. Deminden bert casus gibi pencerenin hatimin ne kadar buyuk aItmdan sozlerini oldugunu bilirim. kendi kendisine soylenerek.. her gece buraIan dolasiyorum. karum helal sayar oldururdum. Bu kadar gunler. Bir Iiziicii sonra.. Dunyayr (topu) bir gun g6rdum. uyku daha yeni basladi .. benim gozumde kiyamete kadar alcakhktan yenin giicenikligi kurtulamazdi. Bu gun sana veda edecegim . Seni seviyorum.. (Zekiye'nin giicenikligi daha artar) Benim buraya girdigim gibi biri bi- zim eve girse. Bu gun agzmdan beni sevdigini isittirn . bu kadar gecelerdir gostermemek yu- varlamyorum . (Zekiye giicenikligini gosterir) KabaOnu biri bana yapsa. sonsuz derecede bir tel~la ne kendini yamna kostnak: ister.. Sabah acilmaya baslamadi. (Zekiyenin tel~t hep artmakiadui Ne yapayrm .. i~- te gonlun benden kacinmak istedikce ayakla-28- . ki.. senden aynlacagim . (Zeki- dinledim. artar) Haydut gibi pencere- den bir eve girdim. guven.....Zekiye (islam Beu'i goriince.m yok mu? Biri Kimsenin gormek ihtimali icin topraklarda acihyor... elimde degil..

EIlid de senin yamnda maya cahsirdrm.. sen de benim gibi. yalmz senin aya- Imm altmda Biz birbirimiz- . (jsknn Bey'e seslenerek) lstedigin kendi halimle ugra~lp duruyorum . ben gonul! gozlerimi yas tcmde surunuyorum: -29- Sen giizellik. golge gibi. Uyursarn.rm bana dogru geliyor . t. yine olmadi.("nlYalmz kalsam.Beni gordiigiin zaman gozlerlni cevtrmek istemisstn ... kendi kendisi- Zekiye (Gonliiyle d6vii~iircesine bir taktm tdd$ ve duraksamadan lie) - Bu kadar zamandir olum acisma dayanedir? Ben al- myor'um. senin. sonra. islam Bey . iste Allah seni bana beni sana vermis . dusumde yalimde sen! insan sen! Uyamrsam. elinde olmaksizm seviyorsun...... Iste gonlumuz ikiz yaratil- nne. yuzune baktikca brrakiyoraun: ben. Sen beni bir kere gordiin. Allaha bin sukur olsun ki.te sen can. gonlumde mu istersin? lste esi- ".. suclayici olmaMerhamet ki... Ben de kendime sahlp olaydim elbet de kendimi tutardim . karsimda sen! Daima sen! I):1ima sen! Viicudumu rtnim. beni kendimden elm. Birdenbi1'(" peri gibi onurne ciktm. ben askl Sen... Oonlun sana iistiin geltyor. Cammi In1 istersin? Al da kurtulaynn. Ben seni blr kere gordiim. . gunes gibi. h~yle nurdan 11lI:? olsun. olmadi.. ben viicut! Sen ask. Merhamet! dokulmus vucuda tastan yapil- gonul yakismaz. ha- icinde olsam. Olmadi . oyle mi merhametIIlz? Ben seni gordiigiim vakit gonliimden ne Miler gecttgmi bilir misin? Goz kapaklanm blr kere yumulup acilincaya kadar arada butun omrum kayboluyor samyordum ..

kara topraklarda gelmiyor.. man bmz.. siz gorunduSoyle(Yine soguk- nuz ... onu da (sen) unutturdun. Bu her zadun- yann birlesiriz . (Kendini toplayarak. Zekiye (Kendini tutamayarak) . Ne uykurn kaldi.den burada giin aynhrsak aynhrsak. hem nicin aynlacagiz? islam nirnden Bey. kendisi giyatiyor.glnt kaybederek. harneti.. soylemedim. ne baska gonlumde bir elimden getirt(Kendi kendirne soz gectreblhyorum ... Omrumun her tadisonra kara topragm Bir kac dakikalik can acismdan rm korkaca- . ahirette.. Ayn gorunu- ruz. alacaksm... ben nesi var? giderirn. dim mi yoksa? Ne diyecektim? kanhl. ninemin Yiinkii . Kalbini yaracaktm da bana bu mer- bu insafr nu gosterecektin? kendisine ojkeyle soyleyip gezinerek) Sonun- da ne olacak? 0 bu rnernleketten de bu dunyadan m kaybettikten glm? -30- gider... babamm.Vallahi .. Gidecegim. otede birlesiriz.. utang~ bir sesle) Ben yada. Gel. yine bulusuruz .. ben bir ~ey. Simdi de kendini kendin hem de miijdesini yorsun.. ben .. sonsuz derecede hiik: medici bir tavlrla) Hem beni seviyorsun. Zihcikarsevgisini Zekiye (Ojkeyle sozilnil keserek) - dim: kardesimm rnezan gonlumde idi. den hatmma Simdi hayali de. gerek aynlahm gerek aynlnuyahm: mayacaksm. Ayn samlmz. benden baska kimseye yar 01- kendi kendime soyleniyordum . yamma gel. kendinden sey birakmadm. Mezanm gorrnebi.. ... Bana bir yemin et ki.. ne bir seyde istegim kaldi.

inanrmyor! (Ojkeyle islam Kendi icin olecegnne inanrmyor .ignemek geGidecegim ..I. gidecegim . belki olduzaman da inanmaz. ninemin viicudu ayagi- min altmda ezilecek olsa yine gidecegtrn. yo- 11 una cehennemin atm. gideceksin . dusmanm silalu vatana cevrilsin de.ignemeye cahsiyor. kar-31- . Dusman smirda sehitlerimizin kemiklerini.. rahat doseginde 01mus bir adam Isitmedim. Hie.. ben kendimi olduru- rum.111 gideceksin? islim Bey r1 kabristan (Aglrba~blrkla) - Kandil gecele- ziyaretine gidersin a. ni- . Ailm kendi kendisine) - Ah.lim Bey .lim Bey (j~itmem~ gibi) Gidecegim Sende 0 Zekiye (Yine sozilnil keserek) kudar erkeklik yoksa.. Islim Bey (Bir tsrnrit bir agU'b~llhkla) atesleri sacilsa yine gidecemezanm e.v. sonra? Zekiye (Ojkeyle) - I.Hie. Devlet savas acrms. Giderim .. babamm rekse yine gidecegtm. Zekiye (Ojkeyle gezinerek. sesi ~itilecek tonda.. benim ocagimdan oralarda yatar adam gordun mu? Atalanmdan kirk iki sehit adi bilirim. gogsiime Azrail'in pencesi dayansa yine I1decegim... llcy'e donerek) Gideceksin .. I. topraklanrn e... gidecegim . Anladm a? Bir adam isitmedim... nasil olur ki.IAm Zekiye Bey (Kendisini tutamayarak (Yamna kosup sozilnil attlui Gldecegim keserek) Once beni oldur... gercekten benim icin olecegini bilsem yine gidece~m.

vatan . Vatan olunca . Benim gonlumu lstedigi kadar kopanr hala gibi kopardi.. Beni Allah besliyor. vatan karmrru doyurdu .sismda once benim gogsumu bulmasm? nasil olur ki. vatanm digim vakit actim. atalanmdan asagi kalaynn? Vatanl Vatan! Vatan tehlikede diyoisitrniyor musun? Beni Allah yaratti. izin vermezsen onu da dokmem. Git beyim! sak- Ben olsa olsa." ben babamdan.. icime kanlan biliyorum. ben vatan sozunu isitrnistim. gonlumde sun.. ben ne diyebilirim? Git! Git beyim! Dunyanm bu hall de varrmsl Ben vataru bilirdim. Ancak iki yiiregi birbirinden sanmazdrrn. smdan . sana nasrl sevgi bekleyebilirsin? Eger . vatan sayesmde giyindim. isterse her damlasi bir damla zehir 01degil mi? Vatanm .. rum. ben . Vatamnefesim vatanm havarmn nimeti kemiklertrnde duruyor.. ya ben nicin dogdum? Ben adam degil miyim? Gorevim yok mu? Vatamrru sevrneyeyim mi? Ah. devlet yerinden oynasm da ben rmhlanrms gtbi burada kalayim? Hi<. vatan icin besliyor. G6zumle gormus aksm.. vatana gelvatan buyuttu. akiyor.. Vucudum topragmdan..nasil olur ki. Ben anamm karnmdan Ciplaktnn. dunyada her seym ilerledigini bilip dururken. ne derirn? Ben .. vatan tehlikede bulunsun Hie da. vatan sevgisi bu gun her seyden kutsal olsun da ben yalmz senin askmla ugrasayim? Hie nasil olur ki. ben evimde rahat oturaynn? Hie nasil olur ki.... vatamm Zekiye sevrneyen adamdan. Kavgaya gideceksin -32- lanm.. bir iki damla yas dokerim. Vatamrnm ugrunda olmeyeceksem..

diinyada da ahirette de Zekiye senindir. o zaman sen de istedigin adarm secebilirsin. .ftyledtk~e cigertmden Ben her vakit da kulullum .. Blma gozumm onunde ellerimle gonlumu paralatacaksm? ... benden bir ye- min istemiyor muydun? Alemleri ask iizerine yaratan Rabbimin bin bir ismine yemin ederim ki... diinbi0 esenlikle gelirsin.. ben bir mektubunu If! IIdemem..&tammicin sehit olacak kadar bahtrrn varsa.. dakikada cildmnm. Oft Sanki her sozii bir alev kopuyor bllanzlIna sanhyor.Ban.Allah yiiz bin kere canmu alsm.. Islam Bey Zekiye - Ben de Allahm .l\iln aldeceksin..lim Bey .) I... ben tekmil edeyim. . yllYS da unut . Zekiye .."kit burada bir kul bulursun. Ben . Yok eger.yacagIm. Oluden ne farkrm kalrms (Kendi kendisine) Acaba birbirinden aynlrms lin olmus iki garibin topragirn havada birlesurecek kadar olsun felegin insafi yok mudur? (A~Lk~a bir tavtrla) Gel beyim .. Agzmdan bir yalan cikabilecegim bir dakika dusunsern. Ah! Bilsen sent gozum nasil goruyor? Gonhrm nasil biliyor? Yiiziine baktikca Allahm bagl~I canlanrrus da onumde geziyor -33- . Sus! Yemin 0 (SozUnii keserek) - edeceksen istemem.. Eger v. ten yolunda Sen sehit olursan rm? 0 vakit Hayatmdan bikanlara diinyada Bir bentm diinyada ne ilgim kahr? Ben nicin yaOIOmden kolay bir sey mi olur? Beni gercekolernez mi zannediyorsun? kere yiiziime bak. (~iddetle aglaYLp yere ka- pumr. lnsaallah . senin kulundur. degil mi? Beni de unut.

. hip olmaktan da biiyiiktiir.samyorum.Sen Allahm adaletini bilmez islam Bey hakkirn..IYor.. hayatmi korurken onun Umut .. Bir az diisiui( dilkten sonra) Bundan sonra olursem. yine olmeyeceglm. atsa. kuyruklu yrldizlar isliim Bey . Vatanda senin gibi bir kiz gormek. hatta gozumde sana sa- senin icm bile gam yemeyeceglm .. emin 01. yanardaglar. . yogurulmus iken kimse uzerine iki damla gozyasi dokmek -34- . (Uykudan uyamr bir hill ile) Hem . aglamamaya cahsiyorum... Sen erkeksin . gerekince vatan evlatlarrru smirVatan ki. Seni gordukce ne dusunuyorum bilir misin? Buradan gittikten sonra zihnimde kalacak hayalini kiskamyorum lik . on yedi bir kiz kadar olarnadrrn.. belki boyle seyler hatmna gelmez... meye cahsiyor: atalanrmzdan Bilmekle ne olur? Bir kere dusun.. Zekiye misin? Zekiye herkesin korunmasi gercek anasi da ustunden.Allah askma bir az gayret birak ki.. Deli- isliim Bey . herkesten yasmda rimden (Kendi kendisine) Go- rev yolunda her seyi feda etmeye diinyada cok kendimi hakh bilirken.. Benim gonliimii demirden mi samyorsun. Vatan ki. beni butun butun unuttugunu istiyorum. Ben kede0 merha- metinden giilmekle uj5rar. dusman uzerime giiIle degil. degil mi? da.. hayal. veda edebileyim. herkesin ilacmdan gecintopragi iken bir cok adamlar saghgmhastahgmda birinin vatan ki her karis kamyla lara kirbacla suruyorlar.

.. kirk milyon can besliyor: hala ugrunda isteyerek can verecek kirk kisimstye sahip olmarms! Vatan ki. gurur say. turun yakisrr. . delilik say. hala erkeklerimiz anlammi bilrniyor. hikrneline nasil yakisir ki. Kader oyle zuliimlerden Hem yasayacagiz.istemiyor! Vatan ki..ok zaman yarasmdan yapilrms nisanlarla sus- lenmts gorursun . kibir say. ' Bir kadiKalabaka haydutlanna uzaktrr . dusuncesinde Ben yurekte asker ister ne kadar umudu. Tanri'dan bern bagislamasuu -35- . seni.. 0 dusunbir sey 0 daha anasinm karnma alsm da dusun- cocuk gibi kucucuk dusunce sahibinin Iken. vatan sozu ortaya cikar cikrnaz hepsi birden sabaha rastgelmis yildiz gibi gonmmez olsun: sen yaratihsta ana ister ki. bir zaman kihcmm sayesinde bir kac devlet yasarken dl bir kac devletin yardnniyle kendini muhafaza edebiliyor! Vatan ki. her 0 muhtac goruyorum. de ne kadar istegi varsa. dunyada muktan kursun vatan yoluna olmeyi bin yil yasabilir cocuklar birakacagiz. sungu. Zekiye Hayal! Hayal! Babam da boyle dilertm. ki. kadmlanrmz ne sayarsan say! Ben vataru admi isitmesana bana gonlunmis: iste... hem vahem run karmrn yanp da icindeki saci bitmedik masumu paralamak. gecmez beni karsmda <. Elbet de uzaktir. talihini gelecekteki hayirh gorecegiz. vatana benim gibi cocuk yetisUrsin. beni diinyadan IIH<.ma biraksm? de varhgim Estagfurullah . Ya Cenab-i Hakk'm adaletine. bu vatanseverlik cesi memleketimizde yeni dusmus cenin de..

Gayret.. Vatamna ne) Mertce veda bu ise.... sevgili kizi- na bir haber olsun gondermez mi? Kim bilir! lnsallah esenlikle bir haber almm.... (Kendi keruiisi- den daha mahzun seye gostermestn. 0 nurdan zmla vatanma lt$arak) dua et.gtllr. yere y.. Gidiyorum Yasasm islam vatan! (Zekiye oturduqu.. (Kendisini tutarak ve gillilmsemeye Gozlerinden nedir ya? Hani dayanacaktm? yacaktm? gulumsemeden Bir az gulmez misin? Gul yuzun ayrildikca... parlak. Hala oldugu yeri kimse bilNeden oldugu kamsma van- sevgili haremine...seyler soylermtst Baham da boyle umutIarda bulunurmust nucunda miyor! islam Bey yorsun? Zekiye Hie sag olan adam on bes )'II I Ninem her gece anlatirdi .. donmek nasip olsun. Bey ctkar) 1 Esine. Ben gidiyorum . tim . ben sana Olmus adamm ne haberi olaMezanm olsun ogreniriz a.. Seni Huda'run" birligine emanet etduayi unutma. baygm gozlerinduruyor. asikcasmi Allah kim- Bir az gayret lste . .. Ben gidtyorum atllarak) Gidiyorum . gulden temiz agca- Vakit yaklasiyor. islam Bey su savastan Zekiye cak? islam Bey elbet de babandan sevgili ogluna. Gel seninle mertce bir veda edelim. Elbet de Allah kabul dokulen inci taneleri Hani aglama- eder. So- ne oldu.. lste . 2 Tann'nm. kansma.. ($iddetle edelim .

Topu (topu) iki kerecik gormek naeip oldu. Sanki gonlun sikiyor: zinciri kesiyor. Gordiigiim vakitIerin bir dakikasi "eM donebilse. Simdi yarumda idi. vucudumu nlik Ilk nefesime yol vermiyor! Hala kossam arkasm... 'OC.. Vine aynCammm 1:"11 ar.. Sanki gonliimun sanyor da gucurnu t\yaklanml birbirine dolastmyor. tutamadrml sesimi isttecek . Vine aynhk Ah! Sanki nefes mi ahyorum btr parcasi kopuyor da agzlmdan yere dokutuyor. gozumden ne zehirler akiyort Bilseydi. Yoksa dus mu idi? Ah . belki beni boyle birakacagma acirdi d". lie Bu giin oluversem olur? Gonlumun paraIanmacbk neresi kalbir de break yarasi bu-37- dr? Varsm uzennde . cigerime ne hancer- ler vuruluyor.. Aslmda ben bu durumda iie. Itlv1necek bir sey olaydi. AyVine aynhk . degil mi? 06sterdigim cabaya inamr. belki dus cikardi..iincii MecHs Zeklye Itm Sonunda (Bir iki dakika 0 durumda kaldrk- sonra odanm her yanma goz gezdirerek) gitti.. (Bir az d~ilndilkten sonra) Nicin olufilii bekleyeyim durayim? Ashnda her nefeste hiitiin omrum gidiyor. camm eta sen idin.. oyle mi? Ah! Gonlumde ne atesler yamyor.. var. Beyim! Sen beni vatarun icin terk ettin. tlAJAbagirsam yerine olanca omrumu feda ederdim.. ben seni kiminIcin terk edeyim? Benim vatamm da sen idin. Aynhk ...:gun yasamam. pencesini atryor da bogazmn v dan yetisecegim.. oldurur oyle giderdt. 8ent de kendi gibi dayarnkh samr.

Yok . ben de bir kose- . Ya severse . ne olurdu! A<. Kara topraklarda yatacagma kizmm yamnda bulunsan Kendi haKendi kenacrnazsan. kanh kefenimle onune cikanm.. Kucagnu a<.... (Ojkeyle act act giilerek) Ben onun yoluna oleyim de.. benden sonra bir . ....... kendi dusuncemden dim den korkuyorum... Gozumun onunde korkunc korkunc hayaller geziyor! Ninecigiml Ninecigim . bir baskasmi Dunya bu ya .... . 0. man beni dusunsun? Kara toprak neleri dil§iindiikten sonra) Ya benden art- mez! Yokluk icinde neler kaybolmaz! (Bir az sonra . Sanki oldukten sonra her zaman hayalmde mi kalacagim? kadmm Ninemi gozumun onune gettrmek istiyorum da.. . Vatarnm benden cok sevmeseydi. -38- Kucagmi hie olmazsa mezanm ac da. (Hayiilet gonnilij gibi korkarak ve minderin iistilne YI9tlarak) Yok. vatanma hizmet edecek ..... Severse mezanrm parcalar. murnkun belki mezarda olmuyor....lunsun. Ben ettirmedim. Kollanm a<.. Usuyorum . gitmezdi..... Eger duyar sonra) Ya 0 . Kimseyi sevrnez. . (Bir az dilijilndilkten yasayacak. kim bilir? Yemin de etmedi.. Nicin? Nicin oldursun? Onun vatam var. dunyada benden baska kimseyi sevrnez . Korkuyorum yalimden. Ah . dusmansiz rrn brrakayirn? 0 baskasim dusmamrrn sevsin! Ah! Kendimi oldurup de (Yine mindere kapanarak) Yarabbi! Yarabbil Ben mezann yilanlarma....... ciyanlarma raziyim. Zavalh baksalar 0 her za- gozlerine hala bebeginde Zekiye'si bulunur. 0 da benden soma kendisini oldururse ... . sine sokulayim .

gogsiim parca parca 01madikca bir tasma kimsenin elini dokundurmayacagnn . Yagrna dusundusmesin. butun su zayif viicudumu siper vatan kardeslerime edecegim: miimkiin olsa vatarnrm gonlumun ictnde sakhyacagnn. istiyenler nramam. (G6ziL ile c. dusunenler arayanlar cevrernden cekilsin.DOrdtiDeti MeeDs ZeJdye odada.Kardesler! Bayragnna nussnnz. bilmem benden olacak rmsnuz? Ben kavgay:a gidiyoyamrna gelsin. mem. Fakat olmek niyettyle gidiyorum.(tdebilirmisiniz? Biz vataru koruyacagiz. islim Bey De goniilliiler disarrda islim buradayiz Bey (Sokakta) degil mi? Arkadaslar. sth: sik: pencereye kosar. lsitiyor sozlen anhyor musunuz? Soyledigim musunuz? Olum korkusunu butun butun gonlunuzden cikarmak elinizden gelir mi? Gogsiiniizii vatamn smmm korumak tcin yapilrms istihkam degerinde bilmek elinizden gelir mi? Kendinizi simdiden olmus tutmak elinizden gelir mi? Olumunuzu da bizi koruyacak.evreyi siLzerek) islim Bey ..Hep buradayiz. korkanlar kanlanrun yanmda otursun. Islam Bey.. .' toplan- ovunurum. camm bir yanma saklamr. Ayhgnn yok. Miimkiin olsa.) Bir Goniillii . Allah korumazsa bayrak -39- yine kendisi acarak topluyor. gonullulert aramaya j. Ancak. Kur- memnun rum... hep (Zekiye sesi ~itir. Rahat arkama '$undan gulleden korkmam.

bilir. Kendinize bu kadar giiveniyor musunuz? Nereye gidecegimizi bilseniz, nereye gidecegimizi benim gibi gozunuzun onune getlrseniz ... suphe etmem ki, hepiniz benim gibi olurdunuz. Arkadaslarl Tuna boyuna gidecegiz ... Tuna bizim icin ab-i hayattrr,
I

Tuna aradan kalva-

karsa vatan yasarnaz: vatan yasamazsa, bulunur. .. Evet! Belki bulunabilir.

tanda hie; bir insan yasamaz ... Belki yasayan (BilyUk bir ama
ojkeyle) Yok... yok. .. Yasayan bulunur:

insan degildir. insan vatarumn ayaklar altmda e;ignendigini gorurse yasarnaz. insan kendtsini besleyip biiyiitenin ayaklar altmda e;ignendigini gorurse yasamaz. Kendisini besleyip biiyiiteni ayak(lar) altmda goriip de yasiyan. kopekten alcaktir. Kardesleriml insan kopekten
ill·

cak degildir. insan hie; bir vakit kopekten degil, hie; bir seyden alcak olamaz. insandan buyiik bir Allah var! Allah vatana sevgiyi emrediyor. Bizim vatarurmz, Tuna demektir. Cunku Tuna elden gidince, vatan kalrmyor. Tuna kiyismm neresini kanstmrsamz

icinden ya babir kemigi buluiizerine ci-

bamzm, ya kardeslerinizin nur ... Tuna'nm olusturan kan topraklar, korunmasi

suyu bulandikca

ictn olen vucutlan

maddelerdir. Osmanh nann isitileh Osmanhlar

Tuna gecildi, bir kac kere gecildi, bir cok kere gecildi. Fakat bir vakit almtalmadi. durdukca, yine bir vakit alm(a)maz; hele Os-

manhlar, Osrnanhhgm ne demek oldugunu bifuse, hie bir vakit almamaz. Vatamruz tcin 01meye hazir rnrsimz? Tuna boyunda olmekten cekinmez misiniz? Biz olmeyince, dusman Tu1 Siiylenceye gore. yasam veren su; bengisu. -40-

na'dan gecemeyecek.
VR da yarah

Gecenler bizi ya olmus Ben olecegim diyorum, kimdir? Arkam-

bulacak.

1I,;lnizdeolumden korkmayan dnn aynlmamaya lksal Besal

Allah'la yemin eder misiniz?

Goniilliiler - Allah'la yemin ederiz. Besa!l

Islim Bey - Beni seven bir vakit
dnn aynlmaz ... Bellinci Meclis Zekiye yalmz Zekiye (Pencerenin kenanndan
/('rek) -

ardrm-

act act gu-

Beyi seven bir vakit ardmdan aynlbaska
ay-

mazrms! Bak, soz soylerken vatandan hlr sey dusunur nlmayi camndan uynlmamaya vakit ardmdan aynlmayacagim Kim bilecek? AltInCl Meclis Zekiye, Hanife Hanife (Odaya girerek) kizim!
(Zekiye Tel~la bir odaya ko~ar)

mii? Bak, hie; hatmna gelir aynlmaktan beter biJiyor da Seni seven bir

mt ki, burada bir zavalh var: kendisinden care bularmyorl

aynlmaz, oyle mi? lste ben de ... Aroma erkek degilnusim ...

Kizrml Hamm

Hanife -

Nereye gidiyor? Nereye gidiyor-

sun? KIZlm! Benim hamm kizrm! Ben hasta
"Pek cok: epey'' anlarmna gelen bu sozcuk, burada, "Haydi", "yuruyun gidelim" anlarmna kullamlrms.
-41-

olunca bir fincan ilaca iki saatte getirir; kendi istedigi i~ icm, bak keklik gibi sekiyor! Zekiye (Yan giyinm~ oldugu halde odaya
girer, Hanije'yi gormez. bir yandan giyinir)

-

Kardesiml

Efendim kardesim!

Kucagnnda

aldugiin zaman arkandan mistim. olecegim bulasmms! de arkamda

~lkbgl icm saklaHastahk

Simdi kim bilir ben kimin kucagmda bulunacak? Keske gercek olsa da, bana bu-

lassa ... Keske benim de bir kardestm olsa da, onun kucagmda olsem.

Hanife - Bu nasil kihk? Ne yapiyorsun?
Zekiye (Ojke ve iizilntilyle
titreyerek)

Gel buraya kadm! Beni bahcelere

gotur de

erkeklere goster diye sana kim dedi? Bana bir erkekten mektup getir diye sana kim dedi? Kim dedi? Kim dedi? Sayle bakayim?

Hanife - Kizim! Harnm kizrml Ne oluyorsun? Zekiye Ne mi oluyorum? Ben bilir miCrldmyorum. akhm bayim, ne oluyorum?

simdan gidiyor. Kendimi oldurecegim. Anladm rm? Sebep de sensin... sensin ... Hepsine ... Hepsine sebep

Hanife - A kizrmt Ben ne yaptim?
Zeldye kamdan hala buralan Ne mi yaptm? "Beni seven ardedi, isitmedin mi? Sesi isitmiyor musun? asIan pencesini dolduruyor, aynlmaz,"

Yuregime sanlan

gormuyor

musun? Beni cekiyor ... Bilmezsin ki, nasil cekiyor? Bir kere de yuzume bak! Hie benim gazlerimi boyle kan icinde gordun mil? Hie benim yuzumu boyle toprak renginde gordim mii? Cekiyor ... AsIan pencesi cekiyor ... Ta yuregim-42-

..Ah! Nasil seviyorum bilsen! Gitmezsem mutlak Cehennemde yada kalacak.KIz sen cildrrdm rm? Beni ak sacnnla timarhanelerde Nereye gidiyorsun? Zekiye .de . lien cocukken Hala goziimiin onundedir. 0 mi siiriindiireceksin? kendimi oldurecegim... ($iddetle Hanife'nin ko~arak) Ah! Ninecigim! Sanki kucagma nem mezardan cikrms da giysilertni degistir-43- . Ben keyfimi bozsam hastalamrdm..... degil mi? Sen bana helal edersin. lansam sen olum haline gelirdin."tim! Benim merhametli SutnineBen sutninecigim! suna boyle aCI sozler soyler miydim? Ben senln boyle yuzune bagmr rmydnn? Elimde deQII. Hanlfe Kizimt Hamm kiznnl Hay Allah oamrm alsm. Ben kara toprakta yatacant- belki baskasmm . Bak bu ya~ l. gIm.1ageldim de hala kucagma yaslar yuzune yakisiyorum ... gulsem sevincinden dr. Verdigin sut iliklerimde duruyor..'tim!Hakkmi helal et! Ben gidiyorum. ahiretim yikilacak . Sutninecigim . Ta can evimde . Dun- yam. azap ederse Allah eder. aglasam kedertnden aCI aCI hastagozlerin dolar- jo(lilerdin..Itt ben ne yaptim deme . Sebep de sensin . (Mindere kaparup agIUI/arak) Keske memelerinden agztma sut yenlie zehir akItaydm da bu halleri gormeyeydim.. Hanlfe .. Ne diyecegimi de bilmiyorum..... degil mi? Sutninecigim! /.. Kendimi tutarmyorum.. . Ah! Halirni bil- mezsin ki . 0 da gorevim degil. 0 dun0 . Anla . Zekiye (Kendisini toplayarak) clj.. mu kirNineciBenim icm agIadlgIn elvermedi mi? Doktugtm yer etmis! Gonliinii dim? Sen gucenmezstn.

(Zekiye bu sozleri soylerken. Akbm basirnda hennem azabi cekiyorum. Gidecegim. Hay Allah bin tiirlii belfum vereydi de . Gidecegim.s~1an zimt Hayayaklanm Zekiye yok. Olumden ~~kU1) - Kizrm.. lslam'm gidecegim. at. gidecegim!" diyordu. cegim. cevremde akrep mi bulunacak. (Aglayarak) Gidecegim. mr kalacagim. Kizirnl Kiznnt Zekiye! Gercekten gidiyor. yisimdan degil OO? lste bana bu belalann bir dakikasi.e Zekiye gittik- ce ojkelenerek tnertce bir taVI1'la) Gidecegim. Vine gidecegim. kizcagi- kmlaydi. gercekten ti. (Zekiye kaplYl gilrUltilyle Yedinci Meclis Hanife yalnIZ Hanife (Kendisini toplayarak) - orter cIkar.mis Beni brrakt Bern dusundurmet Cildirdi- 1 gl1m ister misin? Ne kendimi 6ldiirebiliyorum ne 6lii yasamak elimden geliyor. yilan bilir. ben hala burada duruyorum. Sus! Kendisine beter hiller Ben simdt kendimde degilim. arkasmdan 1111 dolasacak? Kim 1111 susuzluktan olece- gim? Gidecegim. Ce- yaydl. 0 gitti. hangi mezann ustunde yatacagim? Kim bilir. Onu seven bir vakit ardmdan aynlmaznus! Hanife (. Hay agzlm kuruk6tii dua etmel gecmyorum. 0 da benim gibi "Gide~~U1T. Kim bilir.. Ah! (Mindere YJ91111') (PERDE KAPANIR) -44- .) Ah! Neregit- ye? Kapiyi paralarmsl Hilla gidiyor.... simdiye kadar yasatath geliyor! $imdi gidecegim. Hanife gittikr. bu gece hangi agacm altmda..

Susun ..unun da cocukluguna bak! Abdullah Cavulf . Ne var? 8ir Goniillii - Oneeki Goniillii ... Sir Ka~ Ki§i Birden . Neferler.Mizrkayi tsitmiyor mulkinei Goniillii krf ~eliyor.Gelin tiirkiiye! Gesoylemekle Un tiirkiiye! -45- .) Birinei MeeDs iclerinde goril- Goniilliiler. Abdullah Cavu§.. lkinei Goniillii ... erkek giysisiyle "ilr. Mizika kavga havasi cahyorsa Ey. Zekiye Bir Goniillii 8atka 11\1II'? Susun ..PERDEll (Perde at.tltnca Silisire kalesinin bir tabyaIU"ria otede beride bir tnktrn gonilUiller otur- mltf.. Zekiye. telasm ne? lste as- biz de kavga tiirkiisii soyleriz..Bunun cocukluk nereIIIJlde? Kavgada kavga tiirkiisii luy:\met mi kopar? Sirinei Goniillii Carum susun .. Sirinei Goniillii Zekiye Hava kavga havasi .

Serhaddimize Osmanhlanz kal'a bizim hak-i bedendir ziynetimiz kanh kefendir Gavgaada sehadetle butun kam almz biz Osmanhlanz can veririz nam almz biz Ran ile kihctir gi:iriinen bayragmuzda Can korkusu gezmez ovarrnzda dagmuzda Her kusede bir ~ir yatar topragmuzda Gavgaada sehadetle biitiin kam almz biz Osmanhlariz can veririz nam ahnz biz Osmanh adi her duyana lerze-resandir Ecdadnmzm heybeti maruf-u cihandir Fitrat degistr sanma! Bu kan yine 0 kandir Gavgaada sehadetle biitiin kam ahnz biz Osmanhlanz can veririz nam almz biz Top patlasm. can veririz. dusuncemiz vatanm yukselisidir / Sirurlanmiza kale bizirn. degi~ir sanma / / .. un kazamnz biz / / Ran ile kihctir gorunen bayragimizda / Can korkusu gezmez ovarmzda dagmnzda / Her kosede bir arsIan yatar topragmuzda / / . susumuz kanh kefendir / / Kavgada sehtt olarak butun sevine duyanz / Osmanhlanz.. atesleri cevreye sacilsm / Cennet kaPISI can veren dostlara acilsm / Dunyada ne bulduk ki olumden de kacilsm / / . efkanmiz ikbal-i vatandir.Reps! Bir1ik. ateslert etrafa sacilsm Cennet kapisi can veren thvana acilsm Diinyada ne bulduk ki i:iliimden de kacilsm Gavgaada sehadetle biitiin kam almz biz Osmanhlanz can veririz nam ahnz biz' 1 lstegimiz. beden topragidir / Osmanhlanz. / / Osmanh adi her duyaIII titretir / Atalarumzm buyuklugunu butun diinya bilir / Yaratihs..te: Armllimiz.. / / Top patlasm. -46- . . huy..

pasadan bulunizin var. coktan cok . Bey tnrufa aynlsm.Ay. Kim kendilUll knrtarmak isterse . asker az. . ben soyleyince kiyAmrt mi. kimseye yiiz vermeyerek) Agalar! Dusman suyu gecti. lcimzden her kim burada mak istemezse. bi1111 It daha azaltmak istiyorsunuz? Abdullah Cavuli .hm baska achk.. Sehrin obur flllt('a~lZ? . blr lki giine kadar biitiin biitiin kusatmaya .. •• dkl Bey Kryamet mi kopar? Kiyamet Illi kopar? Sen sus da bir az sunlar soylesin. •- tllmfmda herkes birbirine giriyor.. TAlln'yt her turlfi kusurdan.Asker az olmakla kryamet mi kopar? Azdan az olur. Kalede kalmak isteyenler bfr Bir Goniillii .Hep burada kalmak istiyofill. Memleket .. yikilma. buraya geldik. Askerler. kar§LSma gelerek) Blr Goniillii (Miralaym I l 11111. devlet kalesini kendi askeriyle de kofUyabBir. Kusatmada kursundan.hl' Agalar . . Birbirimizden nicin ay8ulkl Bey (Hit. -47- eksiklikten ayn tutanrn.IkInci MecUa Onceliller.. ulrayacak gibi gorunuyor. Abdullah Cavuli. susuzluk da var. giille. Bir GOniillii Dusman cok. Miralay Suilt! Bey 8uilD. hemen bu Inn disan ciksm. Allah zeval' vermesm. ki. Bey (Sozilnil keserek) - Subhan-Al- bu. •• dk..

sozum size degil. hayirlidir. Gelistmiz ancak bu gun icin idi. hepsi de bu akilda . Abdullah Cavuli lste hepsi de boyle dedtgim gibi crg6- soyleyecek. (Zekiye'ye hitaben) Cocukl Zekiye rak) - . I 1 Hem "insan'' anlamma gelir.. gi gozume aldun.!?layilzune bakaSen kim sin? - Zekiye (Tel~la) Adem . nizle kacacak dusrnedigine yeter goruyorum. hem de erkek ad! olarak kullaruhr. Hanglmizedir? Hangimizi daha dusrnandan yuz cevirecek Bir GOniillii - Bir Goniillii Bqka kavga baslamadan Sull[1 Bey - kadar alcak samyorsunuz? Pek iyi! Siz de bizim gibi vaCalismamz sonra olumtan yolunda olmek istiyorsunuz. dir. kapryit Sacima mi bakiyorsun? sakahma Ben yasadigmu sehrtli0 Kefenimi boynuma. Bagdat'tan buraya kadar niyetle geldim.. -48- . Hayatimz giderolana oldukten saglam tutun.. Sulkl Bey (Gruip bir bak1.- Bey! Bey! Biz buraya kendi irademizle gelbir eliak dik. Kurtulamayacagi seyden kacmak insana layik degilEfendim. nUlluye) - Birader. se adimz kahr. belki hie 61memekten i den korkmaym ki.. Siz bir elinizle bize dusmaru gostertyorsunuz. Ay! Ne danhyorsun? Bir kere de isbenlm karsa kiyamet mi kopar? Sullo Bey (H~ birine yilz venneyerek. G6nlilniizu Allah'm katmda ziyan olmaz. insan bir guzel ad birakrnak. korksaruz da korkmasamz da elbet de bir gun gelir sizi bulur.

daha rahat olurum.su zavalh cocuk kahnca kryamet Sen galiba bir vakit olacak It I. Adm nedir? Zekiye (Kendini toplayarak) . "Kiyamet mi ko- lcyemem a.Adem efenSulkl Bey (kendi Kendisine) ya izinlisin. SId.kl Bey par?" diyeceksin. Olmek tcmse. Oldukten rim . - lcimizmi ko- cit. yine.. zayifhgma fen. Ne muna- ftlrbetsiz hulyalarl (Zekiye'ye) Kaleden cikmaZekiye Kalede kalmaya izin yok mu? Cocugumt Ne ise yararsm ki. "Kiyamet mi kopar?" deZekiye Benden ne istersiniz? Vatan bir bakihr rm? Lilt- Allah tekkesi degil midir? Tekkeye gelen kurhanm semizligine. Nasil. kale elden giderse. Buraya adam oldurmek icin mi geldiniz? Olmek icin mi? Oldurrnek Icmse beni de 01durun. veba- . Abdullah Hayir beyim. cocuklanrnza da devlet yolunda olmeye -49- Izin verin. Zekiye - Siz bana yasimm kii~iikliigiinii soyluyorsu- nuz.Sldlu Bey rlnn. Bu kadar gencler veremden.. hlzmet istersiniz? SId.k1 Bey !!I1Il. emin olun ki sizden daha kolay. Abdullah (Miralaya yakl~arak) par? SId. ben olmeden sonra da soz soykale elden gitrnez.Iu Bey sem ahkoyayrm? Zekiye - Vatan icin olecegim. Baska ne Sen daha silah kullanamazBen size camrm sunuyorum.

Arkadaslann toprak gucsuzu turdu. oldu.. Sonunda sungu sunguye oldugunu Osmanh('nm) ne demek gosterdik. Ah. De. Gulle arasmda sektik. Yedi ki!}i kaldik . (j~iincii Meclis Oncekller. Uc saatte . uyur arslan gormu!} kartal gibi birine yaklasarmyor De. giilleden olurse ne olur? Abdullah Su (cocuk da kalsa) sanki ne yiiziine olur? Kiyamet mi kopar? Sulkl Bey (Sevecenlikle Zekiye'nin bakarak) SIZI Cocuk .. islam Bey - De.. .. ak sakalhsi olmek ister . uc saatte .. hepsi Lakin en bile iki dusman olsun birlikte go- Cenazeleri yerde yatiyor... bir ikisi de kursundan. Basnmza dolu gibi kursun geldik.: yuz kisi idik... Ah! Hepsi oldu. hepimiz olduk. ne diyeyim. (Kendi kendisine) Biyik- olmek ister. ben onlara kavusmak -50- iste- . On bin sunguye karsi durduk. Bey! man. Allah da bilir ki.. yara oldugu Bey! Bey! Sudan gectiler. islam Bey islam Bey (GOgsiinde bir kat.dan oluyor. halde kO!jarak) - Zekiye-Ah! islam yor..: yuz kisi ile karsiladik.: saat ugrastik. yagdi. Saghkla kalmayaydik. Bey - Zekiye - Kanh nisanlari gogstinde duruOn bin kadar vardilar. Hala dusda yanlannda dolasiyor. Allah cumlesini vatana bagislasm. hepsi ahirete gitti.

IKendini toplayarak) Ben de kaleyi kurtarma- y. kollanmdan tuttular. Hie vatandaslarima Ah. ben herkesin Idim. vatan! Vatan! Senin hayatm ben hala sag duruyorum.avU§'a biroku: ve Zekiye (Kendisini sastrarak: ve toplamaya ~tl'l.. Esir oldum..Ir olum halinde . Ne yatuttular.. taramadim. isldm Bey bcupbr.. aynlmazsm.. Onu da sen Anhyor musun? Seviyorum.) kucagtna dilijer. beyt ahrsm. Herkes ceorestne top- Builu Bey Her hizmetine Hekim getirtirsin. ktka yanmdan Abdullah )'R Abdullah. Ben gelinceye kadar bir daanladm rrn? rmyrm? vakit kiyamet lyi amrna. kollarmu bir turlu kurkovaladim esir tutamadim. mi alacaksml 1. ~imdi bakarsm. dogru benim odama goturursun.. Cephanem tukendi. kurtnrmaya Zekiye tliltyor musun? 81dkl Bey - boyle kaleler deger bir yigidi kiyamet mi kopar? (isister. olmayaydim! tehlikede.::ekil! lste camm kucagimda .. Cerrah <. cahsacagrma.~arak isldm't Abdullah -51- . ya dusman kavgaBulunmadigm baslarsa ben bulunmayacak Bldkl Bey ml kopar? Abdullah - Evet! Oyle ya.. Zeki- ye'nin lanlT.dim . Ne oldun cocugum? (. Kryamet mi kopar? Kryamet kopmaz amma! Her ne ise . yav~ is- Beni zorla kaleye cektiler.) cahsirsam IflIII Beyi kucaklaytp kaldtrmak <. (Zekiye bu sozier arastnda ya~ ldm Bey'e yak~lT... Allah da bilir ki... payrm? Ben olumu heni kovalayanlar olrnazsa onunde kihcim kmldi.agmrsm. buraya gel.

Mezarlanm getiremiyorum.... -52- . Zati kavgadaYIm... Goruyorsunuz a . kayboldu ve act act gillerek) Zavalh adam. Vatan nedir? BiliGonul nedir? Bilmez misiniz? Sldkl Bey .) DOrduncu Meclis Sldkl Bey. Oluyor. gezdirerek gozumun onune gormedim ki getireyim. Zekiye de gitti oyle mi? Diinyaya yapyalmz geldim. bilmiyorsunuz.yava~ yav~ dogrolur) - Kim? Ben mi? DeDemek. Geldigim gibi yapyalmz kaldrm. Kavgada vatanm smmyla ahiretin smm 1 Balkan yanmadasmda bulunan Makedonya'da bir kent. Camrm ahp da ona verebilir misiniz? Veremezsiniz degil mi? Hie degilse birakm da. 6teki beriki yav~ yav~ dagtlmtya b~lar. dogdum. Sen de birlikte git. Demek mek ki... . kardesinin yamnda ..~~~~:::~:::~ nrhyrm.. ben onun konagmda yorsunuz. Git yavrum. fakat (Mektuba bir daha g6z zihnimde buluyorum..... :~::a:..Git. Anasmm yanmda. 0 da olecekse benim kucagimda olsun. Rustem Bey Sldkl Bey Kaybolmus! Hie adam kay- bolur mu? Ozellikle kiz. Ben onun nerede oldugunu bilirim. (G6zlerini silerek) Ne kadar senedir ki insanm gozii nasil yasanr unutmustum. (Zekiye islam Beyin arkastndan gider... I Snndiye kadar bu adamm sayesinde yasadrrn. . diye beni avutmak istiyor. lste oluyor.

lllIizvar rmdir? Varsa. Ali Bey derler bir arkadasi da vardi.1m vardi: adr Ahmed'di. Ink odur. Ia Harbokulu'ndan. 81dkl Bey . Bu gun olmazsa Bey (Miralaya yana~arak) gider hepsini gorurum. Bir haber su evden oteki eve giI Tegmen rutbesiyle. Manastir'da olmu:. ben 0 vakit Bag- dAna idim.0Oyle kardes ki belhu- da bir kardesimdi.tu.. Itt anarmz babannz bir olsa dusuncemiz. bana durumundan huller verebilir misiniz? 81dkl Bey . 0 kadar bir olmazdi. sonradan Sidki mahlasr' yf' hiikmedecektim. Belki Ali Bey'i de biIlrllniz. -53- . Si- RUstem = Beyefendi! Musade buyurur musunuz? P blr sey soracagim. Acaba sizin oyle bir kar- df'I. Rtistem Bey ouk .flll ne fark olur? Azrail bas dolasip duruyor. yurnuz 0 Nasil bilmem. Benim bir okul arkada- .. "Ben Harbi"Mutalnus" di- )*t!'den cikmadrm" dememis olsaydimz..HaYIr beyim! Benim oyle kardf'lflm yoktur. Itz Ahmed Bey'i nasil severseniz. Ahmed Bey de Ali Bey'i oyle severdi. kendim gibi bilirim. II Takma adi. M(\b\zlmhklal Manastir'a gitmtstt. 2 Eger gecen gun.Nicin dizdiklerini biliyor mu- sunuz? Rtistem Bey HaYIr. on yedi senedir bir haberini nhmllyorum.l1iA'lIlda beyninde ueumuzda ". Tipki size benzerdi. Soma kayboldu. Zavalhyi kursuna dlzllli:.. Zavalh <. Ama sordugunuz adann biliyuzbasi filii. On alb.ler.

ayak islertni gorerek -54- Allah gostermestnt 0 dizilirdim. sizin bulunmadi. Yuksek askeri mahkeme. ederek. bir gece beyin evine misafir gider. yine alcakhgi yegIemez 2 3 . Ali evlenmisti. Ali'yi kursuna cek boliigii kumandaya pardirnz? Riistem Bey kursuna dim.dinceye kadar yansi etrafa dokultryor. Lanet olasi. Alaymm kayrnamel'un.Soyleyeyrm de dinleyiniz.Divan-r Harpf 0. ayak operek. Riistem Bey . Kahyahk ederek. dayak yiye- be ust tarafmdaki vekilharchk' rek yetisen agalar! Cocugtm bir mahkemede asker ka~agI gibt. Bir asker. Riistem Bey dusuncenizde harplerin sunu Bey . Askeroyle bir kopege ne yapar? Beynine bir tabanlik gayretini. insanhk namusunu bilenlerin Kim olur da alkislamaz? hepsi. I korumak icin beline taki- Ian kihei eline ahr da zorla cocugun haremietmek ister. vatan haini gibi kursuna dizilmesine hukmettiler. ° vakitki divan-r iiyelerini bilirsiniz a? Hani bir rutzabite cubuk doldurarak. Ne misaflrl Kahrolacak vatanm namusunu ne tecavuz ca vurur. bir insan. Bagdat'a gelen haberlerden Bey Manastir'da Ierne Manastir'dan ne ogrenilebilir? sunu Bey .Allah Allah!!! Sldlu Bey !?imdi bir de kendinizi Ahdizeemir alaydimz. karol olacak edepsiz. cocugu alkislarlar. ne yaBen med Bey'in yerine koyun. cannu cehenneme gondertr. yansmdan cok yalan kansiyor. hit.

. da Manasur'da evlenmisti. dogtil I nvan-i Harb'e gitti. insan namusunu korumamah Sldkl Bey imisl Demek ki. bir ogluyla.' "Kece kuIAII" olmak bir askeri nasil etkiler.!siniz. IlIh! dusunmedi. dutill II II tamamiyla bilirim.Ahmed Bey emri ahr almaz. evine gidemedi. 1. Divan-r Harp bunda da sizin Ali Bey kaatil idi. bu yoldizin. "ke~e kulah" ettiler. . Ali'yi kursuna Allmed'i de.Ildkl Bey ttC\. isterseniz beni de All Bey'le birlikte kursuna uak. Ahmedi de . 0 gulle. (I hizmeti bir baska bendenize' gordurun!" RUstem Bey Sldkl Bey Benim arslan kardesiml dedi. sum. An- tin I'Hn vermek icin girdim. Gordugu rezaletin. on iki rnabak- dart ayhk bir de kizi vardi.. asker 0 ohm cellat olmah imisl Oyle mi? Zavalh Ahmed. -55- 3 Siper. biri yuzune baksa I Kulunuza. cellat oimak elimden gelmez. adeta kaatillik. Ben yarunda idim. Anlasihyor 0 da tipki sizin gibi dusunki bir okuIda. bilirsiniz A? RUstem Bey . "Ben askere. bir mesiekte ye- 1I. Hatta emfptt I~niz i:. Ahmed Bey dizdiler. kursun kendisini yuzune yagdlgl zaeriyecek manlar metris" altma girmeyen adam. iki gunahsiz cocugunun utandi.'11oldu.cellathk da degil. u~ yasmda hakaretin maktan iizerine. Hazmm.Allah oyle hakimlerin yuz bin turlu belasmi versin! Demek ki.. 'l Ordudan utancmdan attilar.lIlt!. lnsan Ahrned'im! Adam boyle olur.

kulluk ederdi.. Felek oynar.. -56- ... gozunu yumup acmcaya kadar san olur. 0 0 derece alcakti ki kendinin de insan dusundukce. bu insana 1 baska bir seye yaramayan belalar alemtni bir diracak derecelere geldim .. ne isitmts ise hepsi her dakika gozunun onunde dolasrrdi. bu zumezar olmaktan cocuk oyuncagirn. kere kendini oldurmeye kalkisirdi. Cocuk oynar. onun yarattIklanm. gozunu yumup aemcaya kadar egnlir.samrdi. Ama insan .. Dunya onun elinde bir top.:11.. dort ayakh yurur. ~ vurusta yuz bin parca etmek hayaleriyle .: . Simdi dogru gorunen sey. inancmda Allah'i.: bulmustu. onun gozuyle bak.. Sanki felek..... insan gozunde oldugunu baslarmda ana. Soma bu kendi tstegiyle gelmedigini dusunurdu: oteki dunyaya kendi tstegiyle gitmekte hak goremezdi. dunya yuvarlanrr. top a~mlr ... (Kendisini kaybederek) Ah! Kac bin kere kuyrukluyildiz kadar bir yildmm olup da bu bu alcak topragi. agzIyla otlardi.. Sirndi kirrmzi gorunen sey. rn severdi. Ya hele dunya..... Dunya. fakat 0 korkrnustu ki merhamet edilmesi icin yalvarmaya cesaret edemezdi. Allah'm hikmetiyle. Vahsi hayvanlar gibi onnanlarda. bir cocuk . kendi adaletintn kavrayismdan Allahr'kadar gozu yaratrms bir kahredici gu. Ah! Kendisini tasiyip da bu dunyaya getiren zaman suphesiz karmru yUz bin parca Bir kere ederdi. lum dunyasiru. Her gun bin agac kovuklannda dunyaya saklamrdi. kendi kendisini alkarmm doyunnak icin dag datmaya cahsir. dunyanm durumuyla ilgili ne okumus. Kac bin kere . insanm bahtiyla.

Sonra ne 01- ill" (Kendi kendisine) Bu. mutlaka Ahmed'dir it. Bldltl Bey Garip haldir! Hicaz'da buisteunutmustu..kendimi bilir gibi bilirim. • ldIu Bey Sonra ne olacak? Ahrrete gitlemr'ylnce.tem Bey (SOzilnil keserek) ~nvl"lIIeye basladmiz.Nefer .ti. Yine askere girdi.I!!I.... vic- hmdugu zaman hie.. Sonunda t1r asker! Nefer . Amma Nefer mi? birakmadrkca onbasr 81dkl Bey . cocugunu In vatamrn unutamadi. Belki uzerine luzh car- .. . RUatem Bey - Hicaz'da da yamnda rmyanlatir gi- dl1llz? Sozlerinizi kendi vtcdammzi 1M IIl)yliiyorsunuz! aldltl Bey Size dedim a. I.aU. olnmadlml -57- damna ustun geldi. Bir turlu Bir turdevletin gorey. diinyada ahiret icin yasayanlann dnl1}'RSl olan Hicaz'a gitmi:. kelldisini yetistirmek icin harcadigi paralan IOnHinden cikararnadi.tem Bey Zaran yok . 0 zamanlar gon- 10 Ackta tas kesilmisti. Hem neferlik tam bes tezkeresini .sup11m." Bey'den si:iz ediyorduk.ektigi felaketleri gozumun onune getlrtUIII de . ama kendisi etkilenmezdi. RU. Esini... RHstem Bey )Ill surdu.. her halmi biliHie. mlhnlO e..dlu Bey (Kendisini toplayarak) lil'lI Biz Ah- Hu.. dunyayi dusunmek ttlezdt. ~imdi kendinizi - Yok! Za- hazl kere konusurken oyle dalanm. ates cikardi. Krlldini bildinnek istemiyor . Riistem Bey (Kendi kendisine) - hI! kalmadi.

Vatan dedigi vakit cevresine bakmrms: sanki her bakisi.. Icinde 0 "KIZm kayboldu!" diyor. Oglu da vefat etmis. 0 riitbeye geldikten son- ra Manastlr'da bir dostuna rnektup gonderetopu bir dostu vardi. Simdi onun da senin gibi. Ah- med'e kendi derdinden bir pay vermeye kiya- lste Ahmed Bey'in halini anladimz. dostundan bir mektup nefesinde haber beklersiniz.ektigi belalardan rnanus. Arasi iki yil gecmedi. Allah TIZaSlicin bir yerde -58- . Manastir'da haber tup gondertsi de colugundan almak icindi. "Vatari . 0 . kizmm da 6ldiigiinii soylemek istiyor. Son iki soz soylemis: Once. "Babaci- glm!" demis: soma. Bir daha kece kulah olmayi kim ister? Yalmz... zavalh da ihtiyarlarmsl 0 zavalhmn da yuregine zayiflik gel0 kadar yilrms ki. Felabitti mi samrsiruz? Hayirl Dos- ragI dusmana ket bununla tundan bir yeni mektup daha geldi.Riistem Bey mi? Onbasi nu olamadm? Sen Hayir. Saghkla yil kalkismaya yattiktan idi. belki senden buyiik bir riitbesi var... lkinci mektuptan ne yazilnusti... Belli ki mist <.. "Yatacagim topyignetIneyiniz!" dermis . Eski rutbe- sini tekrar almcaya kadar hie kimseye kendisini bildirmemisti.. Suilu Bey (Tehdit ile bakarak) topllyarak) ben degil . sanki babasim ararms. ilk aldigr mektupta nin kendisi icm bes verem doseklermde soma ozlemle oteki diinyaya gittigi daha aldi. " Babacigrm dedigi vakit gozlerini g6k yiiziine dikmis.. mekcocugundan haber bir alnuya haremi- bildi. Ahmed Bey! (Yine kendisini ls 0 derecede kalsa .

Gontillti (Tela~la yanlanna gelerek) Bey! Bey! Hucum var .Sanki biz onu bilrniyor muyuz? Dusman gelirse kiyamet mi kopar? Sldkl Bey (Kendi kendisine) da bir turlu zihnimden (Kavga havast b~lar. belki yine kece ktilah !'. zihnimde arasan ylUlni bulamazsm... Dusman geliyor . Zavallmm vatam icinde yasa- masmr engellediler.. 111' ngellerler. Fakat bana yine bir kardes lAzlm. kizmm mezantil j. e Rtlstem Bey .(6remedi. TI-ampete t. (pERDE KAPANIR) ·59- . Abdullah Cavu. 0 kadar ha- flhlii ki.. Herkes sildh b~tna kosor. Besinc! Meclis Oncekller. Agzlmdan Ahmed Bey'ln adim kim isitirse Srdki Bey'i getirsin yi~iime carpsm..flull gelirsen tamma! istersen selam bile ver- 1\11'. Bir Goniillii.. Sen yerini tutar rmsm? Verine seni koysam kabul eder misin? Edersin degil mi? Bell Ahmed Bey'i 6ldii biliyorum.Adim isitirlerse. oglunun. basmu beynimi paralasm. Abdullah Cavull . belki kendi mezanm da vatanda buukmazlar..] Su cocuk Ne acayip cikrmyor.. hayall Oglum oleli uc YIh ge~ti.!rrler. ben Sidkr Bey'In sevgtsini istiyorum. hatta gonlumde. kardestmdt.. belki vatam icin olmesmi ouc.Beyim! Ahmed Bey benim arkudasnndr... Hareminin.altmr.

.

. bir tahhke olsa gonlum bu kadar rahatta rrn olur? Nt' kadar da tath uyuyor! Tek. is- 14m Bey yataktadrr. islim Bey Zekiye (Kendi kendisine) IlijJ.. Ne guzel uyuyor. ha.) Birinei Meelis Zekiye. erdigi sOzii ne de guzel tutmusl Bak V kanh yaralardan kac ovunc nisam Oyle degn rni? Ah.PERDE III (Perde actlmca diizenli bir ada gorunur. Ah! Aynldigr vakit hayaIirni kiskaruyorduml Prill $imdi bir gece riiyasmda seni gordiigiinii IIC'lyleseler. uyur. hekirn sozunun Rem de deli rniyirn? Hie. uykusu bir daklkn uzasm! Omrumden bir yil azalsa raziyirn.. Keske yorgaru Ii1l1danm olaydi. Boyle seyleri insan soyluyor -61- . ne deli deli h(\ly{\lar geciyort Acaba ...... Bir kerecik olsun . Allah gostermesin.. Ilyuyor. camm verrnez rnisin? dagilmis. Melek de uyusa boySaclari yastiga ne tuhaf '\r"ke yasugi gogsiim olaydi. It iliiilmseyerek) insanm akhndar. umut. UYIIY0r.sunde Uyuyor.. miijdesine t . VIllI llekirn ne diyordu? Bu geceyi de gecmrse )'ltrllla tehlike yokrnus. dogruluguna kahrsa .

e stklasu: uyanlT. Tarm. Oldurecek adam buldukca bulutla yansan kaplan gibi kovalarsirnz .. (Uzaktan uzaga top sesi i1. Yazik ki kazandlglm kavgalar . acildikca yine Zekrve'nin yuzu goruikf>?lkendislyakisrr cok zaOjkeyle) ne cennette gibi g6stermek adaletinc rm? Cihan bu ya! Elbet de yaralanah ye aylar ister. Ne hasta bilir. olsemz . kollanma geldi sandim.. hulyalan gecirmeadam bulamarms da : yalcm kayalara ati- 2 Evrenin Efendisi. Zekiye odanm bir k6~esine saklamr. Oyle degil mi? Sanki aldigirnz canlar vucudunuza duguniiz adamlann (Top sesleri girecek! Sanki oldurislam Bey omru sizin olacak! gittikc... ~6zleIim kapandikca nuyordu . pencelenni g6gsuniizde bulursunuz . Vucudumda ne var? Ha! Yaralanrmsim . ...... belki bu kadar vakti vaktine atmaya baslarnazlardi. . lnsam cehennemde kiye'nin.da sonra dayananuyor.) islam Bey ... 0 kadar dusleri. -62- .. mandir. Ak- 11m. Topun agzmdan herkese can dagilsa. Kucagima aldim.gonlum.. Glum karsmiza sahin gormus ordek kadar kacarsmiz.. Simdi yuzlerini karsuuzda. ne yarah dusunur. kirdigim kihclar . Vatammz icin 6lmeye mi geldiniz? Ya nicin vatammzdan crktmiz? Pek gelince iyi! Ciktmiz. 1 Tumenler. dagittiglm firkalar' hep ruya imis! Ya Rabb-ul-alemin!' Ben acaba ne buyuk gunah islediml ZeBuhran icinde bile.. cigertrn hep g6gsume..Ann! Atml Uyur arslanlan uyandmn. (Top sesleri stklasu: Ah! Dusman karsismda gulleslnt kara topraklara.itilmeye b~lar) Hay Allah kahretsin.

Bizi istihkam' icinde gonnekle kendisinlie daha cok yigitlik dusunemez • nmuzle.:siizii disiyle kihca. bnstrrmak IoU)1 0 a. ruhu giie. iste 0 vakit halka baska bir hal geli0 vakit insan en miskin koylu ile bevakit 0 utrn aramda hie fark bularmyor: iste nbah kebeli Turkler. yumusak okuzden fark yuzlu koyluler... bire bel? gelsin .- Ikl. (>smanlIlan benim ~. dan. Hele karsilarmda bir duspis ayagryla e. (Top sesi artar) Patla! Patla! Btl kalede senin sesinden degil. -63- . 0 tath sozlu. eliyle kursuna korumada. karsr tutanz. Os- manhlar soz arasmda vatan icin kaygIlanmaz I-libigoriiniirler.:igneyecegini an0 man goster! Hele vatanm kutsal topraklanm hir yabancmm lasmlar. Danna kursununu gonlumuzle karsilamaboyle gayreti kalababkla biz de elbet de demire isteymce. kirk kist yoktur samrdim. Ancak.. yanhs inancta imisiml Vatan yolunda olecek Galiba dusman da gibi gonniir. konustugun resim samrsm.. icindeki ates I "! kiireyi patlatsa onun gurultusunden bile korNe kacak bir kadm. Baksamza askeri dusmamn getirinceye kadar kirbac degnek kullanrmya I Siper. En sabyor. fIlII? 0 kadar kaygIlanmaz gibi goadarm tastan yapil- runurler ki. Hele bire gog. bir cocuk bulamazsm. sungusunu V" hazmz. iste yor. yavrusunu koruyan erkek Kimse smmn bir tasmi. meydana cikiyor.. 0 cifte kosulur etrnek isternedigimiz zavalhlar aradan butun butun kayboluyor kahramanhgm da yerlerine Osmanhhgm.vor. en degerslz bir tasmi disi arslangeri onune anasrm sakman insandan kalrmyor.! Evet.

islam Bey (Gittik~e ~iddetini arturaraks Osmanh nann bana hanamert' olayirn! .) Zekiye (Bu sozlen ~ittigi sirada yertnden kalkar... Abdullah Aga He beraber hizmetinize taytn etmislerdi. gun ona da meydan kalmadi. Ondan sonra belki . islam 1 Bey - Bu ses! Baksamza ben kac gundur yatIyorum? Mert oJmayan. sungu ile getirdigimiZ askeri ileri gitmekten kihcla.. git Azrail He arkadas 01. rak) Estagfurullah! (~iddetle yennden kalka- Bu kale. kirbacla. topraklar olanuicinde yuvarlanmadikca. Zekiye (Yilzunu gostennemeye ~al~arak) . siingii Ile.. Gitgide te[~a b~[ar) . islam - Bey (Yatagtndan Kimdir o.... degnekIe egnelleyemiyoruz.rnecbur oldular. Dusman da gormuyor mu ki kendisinden ruhunu yor? Zekiye Yarabbi! Ben simdi nereye kaakh basmda degildi.At! At! Tek basrma butun gucune karsi gelmekten cekinirsem ram olsun! Bir kink kihcla sekizini yanm saat kovaladigim askerlerinden (Yule yataga yifjlllr. senin attigm gul- lelerle almmaz.. Simdi bir kere dusman go- rundu: o. Bu cayrm? On iki gundur bes kisi kanlar. -64- ..Yine kendisitoplanarak) ni hasta edecek . EIinden gehrse. Bendenizim . Once hepimizin camm alsm.Kimse yok efendim . bizden bir kisinin goklere g6ndermek miimkiin Ben de kendirni ne giizel sakhyordum..

Yaralanmdan bayrldigim zaman senin kucagmdn rm yattrm? Buhran icinde iken gozumun Oniinde daima dolasan sen mi idin? Sen Zeklye'sin degil rni? Allah askma kendini saklama! Sen vallahi Zekiye'sin. Sayle Allah askma soyle . Bura- ya .Ah! Miimkiin degtl..Zekiye (Pek iizuntU uenct bir taVlrla) - Ben bilir miyim? Her gece yamruzda idim .. onurunu.lim Bey - Sirndi seni birakip da burakadmhgim... Daha yakm ..Irr dururken benim icin bu gun bir lokma IIklt1r~e muhtac olursun. . islam Bey - Buraya gelsenize . Manastir'dan ven ardimdan mu? Sesinin aksi hala kulagrmda.. 1'1l('rbir sevdigin varsa onun basi icin soyle. cennette mi? Zekiye Itnsin. Allah Iki Zekiye yaratmaz.. islam Bey ... _.nre~lmde duruyor. kapmda bir kac hiz- Jm!h. I.al~arak) - Kim? Ben? Bendeniz mi? Miralay bey sizin hizmetinize ... (EUerini tu- turak) Sayle . hammhgmi begiinde bir kac yoksul IIUA ~eldigim icin beni ayrplar rrnsm? Sen rahatuu.1bulunurken benim icin bu giin bir ya-65- . Gozlerimde aksin nasil lkilesiyor ben hala ona saskirum. Eger Zekiye degil111"11 ben mutlaka sehit olmusum.. Senin aynlmaz" Zeldyenim.. Bir cok zaman oldu ... 0 da cikarken "Beni sededigini unuttun etkisi hala Senin basm icin Zekiye'yim.. Allah bana Zrklye kihgmda bir melek gondenrus. Sayle. duuyada nuyim. Siz kimsiniz? Zekiye (Sfrrekli kendisini gizlemeye t. nllll ictn reddedersin.. Diinyada bir sevdigim var..

. rum. Sen elbet de herkesin onunde bulunacaksm ahnm. a! Ben de elbet de sana herkesHer fedakarhgi gaze Yine kahramanhk Bell ten yakm bulunurum. duyulur. Sen kendi sayende ben senin sayende yetisiyorum.. yetismisstn. Yine biiyiikliik sende. Sanki artryor. dukce gonlumde isittikce hayatim kadar biiyiikliik goruyoda vucudoguyor. Sen vatanm icin cahsiyorsun. sen vatamru dusundukce ben de seni dusun0 Bilir misin. bence vatan iman ile birliktedir. Vatamm sevmeyen Alla- ne kadar biiyiiyorsan.rahya hizmetcilik edersin. ya ben nasil edeyim de kendimi yoktan var eden Allalum icin seni birakmayayim.) Sullu Bey - Suraya toplanahm da blr' Bundan -66- rimizin ne Istedtgtni anhyalim.. Gonlumde guller acihyor. Bir Kaymakam sonra kin» .. sende. Sayle! Bana boyle sozler soyle.1k.) isliim Bey Zekiye - 0 ne? Bilmem! ikinei Meen. (D~andan bir giiriiltii. Hem gonlum giysimden (daha) erkektir... him da sevmez . Zekiye Ah. Bir Ka~ Zibit (Birbiri ardmdan girerler. Yann kavgaya C. SUlkl Bey.. senin icm. Oncekiler. Dusuncemde Bu sozlerinin sayesmde ben de erkek oldum.. Belki seninle olumu paylasamayiz . artiyor gunesler dumdan tasacak gibi oluyor..

IIII' rnutfak ve yemek islertnde cahsan yardimgelen busozcuk..1Am Bey (Bilyilk bir (j. Serdar ~ Ittlllilt gonderirdi. komutanm emir ilUlllmma kullarulrms. I()rada bulunan zdbitlerin. Jllllllml. klVI)lIIetmi kopar? i 101. Pa- goturdu.. seytan rmsm? Seytandan daha kotu ne emanet et- _hit'! CAsus .'yrsinde gecmmiyor musun? Ayvazhga' ! 1111 yokken bu rutbeye gelmisstn. tlftflll uenneye hazrrland@L stmda. burada. -67- .. Kaledeki zavaldevlete gerekeydi."" aciymt Buras.. senin benim burada ne istmiz var? Ser"filAn "I? ne imdat bekliyorsun? Sanki dusmaSen geberdin mi? $u karsmda oturankalenin neresine yetismiyor? Sen bu iJ.(\Uesiyeni gelenleri aymr da onlan rm "It degn mi? imdat gelip de ne olacak? I -un ekmegmt yemedin mi? Sen bu vata..dryi kimkoruyacak? IF"llm etmemis miydi? ~IIYI bir sey kaldi rm ya? Devlet burayi Pasa'ya lste bir guile geldi. Bu iftIl'Jllltzl Devlet bu kaleyi Pasa'ya MYIilt'.mllil. Mutlak bu kopek casustur."" tstedigini anhyacak I\. erlerin her bin 1.fkeyle yerindenfirHerif..] lnuw uk) i ~'I(\ bir sey misin? $eytandan . Devlete bir kalesini dusmana vermek mi tzuiettn.. Kaymakam - Sus herif . "II lie? Senin beline 0 kihei. Ba$SIZasker nasil kavga eder? Abdullah Qavuli Ey bir pasa olmekle lit II ada durahm da . rastgeldigme etsin diye mi taktilar? Ne duruyorsu- " Ntye bu kopegi kursuna dizmiyorsuliz burada teslim SOZUisitmeye de mi _ai.

zar kadar hapishane de onunu ahr. Bey. birine hapset. Sldkl Bey (Abdullah 9av~'a) turt Yer altmdaki islam Bey miiyorsunuz? Sldkl Bey . kursuna islam Bey ederim.dayanacagiz? oynamadan Kanlanruz rm dondu? Yureginiz rm kaldi? Ne saskm saskm bakiBurada benden baska Os- mr durursunuz? manh yok mu? (Uzerine hilcum etmek ister. islam Bey (Riistem Bey'e) sacmahyor. Baruta. zabitler araya girer. siz de mi susuyorsunuz Ben kale teslimini teklif Bundan sonra her diRiistem Bey Sldkl Bey zerim.Yilgmhgm yayilrnasmm. ikinci Zibit . -68- . nicin tehlikeyi dusun- 1 Yeter. Birinci Zibit nuz? ikinci Zibit Dusman karsismdayiz.) Kaymakam - Sen sus da ne soyleyecekBak neler- lerse su zabitler soylesin. meodalardan - eden haine tufek agziyle cevap veririm.Ugursuzun mekten ne cikar? Birinci Zibit makta tehlike var. Kapismm onune de iki nobetci birak. Elverir!' kim teslim soziinii agzma alrrsa kursuna Bu haini ne yasatiyorsu- yazik degtl mi? Ben onu bir kihcta iki parca pis kanma gtr- lyi dusununl Sag birakSunu ge.

' I lste bu kadar. Oneekiler. Allah bilir amma..) Bqka Bir Zibit . Ne imdat gelir. islam Bey - Bey 0 nasil soz! Hie devlet kalesini gozden cikanr rm? Serdar ne yapsm? Iiusman cok. Oluruz . tsliim Bey KurtarmIya care. Her- kes hlZla d~an ugrar. Vesselam. Kavga "cleriz .. Ba.t}~eti Meen. bu konuyu "eninle tartismaz a. SHah basma. devlet bu kaleyi gozden cikarrms.Dusman sag tarafa Il. Onlar bizim gayretimize guveniyorlar da duzenlerini bozmuyorlur.llml:. Oglum ben kalenin teslimini Kurtarmaya bir care anyo- rum. islam Bey. Sldkl Bey dusunmuyorum. asker az. silah basinal )'1- (Cenk trampetesi (. Teslim olmayiz . Zekiye onwul alarak) Sullu Bey (islam Bey'in . geliyor...i.. Boyle hucumlara on- lar da yeter. Ne zabit kaldi.) Dordiincii Meclis Sulk! Bey.. ne para var.ka Bir Ziblt (D~ardan gelerek. Bilir misin ki kale gercekten tehIIkededir..Sen bir az dursana. Kaleyi teslim etmek istiyen.almmaya basiar. Keske gogsume birinci dokunan kursun rarurm alaydi da sizden bu sozleri Isitrruyeydlm. ne yiyecek var. -69- .

Bu kadar tehlikeli zamanlarda bosuna gibi gorunen carelere de imkan venneye cahsmak gereklidir. Elinden tutup da cephanenin basma goturmek miimkiin olsa.' Siiphanallah! Hasta olan olemez mi? Beyim siz dusuncenizi soylemeye bakimz. islam Bey idim? Sldkl Bey dim. kalede bin kisi bulurum. yamma bir arkadas anyorum. -70- .Suilu Bey islam Bey Sulkl Bey islam Bey - Kaleyi kurtarmaya Ben daha olmedim. Ben vatamm icin hasta iken de olurum: sag iken de olurum. ya var ya yok. Eger bir kisiyi yeterli goreyseye stmdiye kadar kendim Bey bu nasil dusunce? duruyor. gece.. her tehlikeyi gozune alacak.e bir hareket icin maksadi rm harcayacaksm? o donemde bu siizciik "yarah" anlannna da geliyordu. .: . yine olurum. Kusuru bosuna yakalamp kursuna dizilmek.~ islam Bey . Bu bence bir inane! Hatta karar verdim. Bir kere olsem dirilsem.. Yalmz. cephanesini ordusuna atesleyebilir misin? . orduya girecegtrn. Olmedin amma. daha gu- zel bir care var. yapacagim islam Bey tabya.Bu gece dusmanm girer..Atesleyebilirrm. Yiizde bir umut. hastasm. Sulkl Bey . Aksam. . Hatta gerekir- nm delilik gibi goriiniir. Bu Bu gmsfme ben yetmez mi gmsmez miydim samrsm? senin varhgmla Yigit<. Gercekten olecek adam ister.

sehit oldu.{l'lreydin. Allah askma etme! Vatanma acr. yuzyilda yazdigi Iran destam. Ir'$mekten cekinmez bu kadar ecelle penceaskerlerimiz var .ltnmI~ zabitlerimiz. kimin ne i~ gorebtlecegi var? Hem kendini olcliirteceksin.Ne yapayim I 2 evlat. Dnsman her gun kirkar elliser bin kisi ile hucum ederdi.1~)I. Sen de kendini telef edersen. Sldkl Bey .1\. vermez. eocuklar gibi memnunlugumdan Elllirim! Asker kaleyi vermez.~rmii~.lerine i bakarsm? Burada bu kadar okul m . Iran salri Firdevsi'nin Xl. trrnaklar. gercek 01Emin 011 Bu askerin her biri..Sehname" hikayelerinin dll~una hiikmederdin. Bizimkilerin ikiser ucer bin kisililt bir yere toplanmca tabyalan korumakla yecikarbulda Unmezlerdi.. dusuncesmde ". on on bes sungu ile carpisrrdi.Sidlu Bey . mustu. kumbarayr' kucaklayip dusmarun kafasma atanlar rm ararsm? Kesilml~ kolunu yerinden kopanp da elinde silah erlenler mi eksikti? Allah bilir kavgalannuzi j. bu kadar her riitbeyi bir kavgada kat. En son ca- Blr tiir bomba. Ah! Hasta idin! Gormedin ki ne mertlikler ettik. Meydan muharebelerine Disler. -71- .. Bir kihc. Yanar bayagi silah gucunu lnrdi. savasi kim yonetecek? Herkesin y(\reginde gordiigiin giicii.I)riiyor musun? Senin dusunceni de almadik- . bin earn olsa verir de kalenin bir ta'1111 Islim Bey (GOzlertni silerek) - Ben de kiz aglIyorum. Pasa. ordunun basmi beynini para- lnyacaksm: hem sonra kollar ayaklar cahsrr dlyorsun. Fakat dusman zorla ahr..A bey! Sen deminki edepsizin .

zavalh cocukl Ne soyluyorsun? Merhametsiz. bir az lisan bilirim.. ce de soylemistirn: Rumeliliyim.reyi bir adama nasil teslim edebilirim. ne olur ne olmaz. biri de ben olurum. Ya gtrisim sirasmda yardim gerektiren bir is cikarsa? Orduya kihk degistirtlerek girilecek . burada "Izin vertn" anlanuna kullamlmis. Abdallah Cavu. Vine karsida asker Cavulf Sanmm saldm var. lnanmazsamz islam Bey'e sorun. -72- . Daha onsizden kolay olurum. (Duraksayarak) Cocuk hak- Belfinci Meclis Oncekiler. Oldurrneye olmeye pek iyi yeter. cagmyorlar.. Sizi tabyaya 1 "Bagislaym" anlamma gelen bu sozcuk. - islim Bey II gibi gorunur. Sl(ilu Bey Sen yerinde otur. KIIIk degistirmek de bana sizden kolaydrr. mesiz guOr- islam Bey zarmm (Zekiye'ye) - Zekiye (isliun Bey'e) yeceksin? bir parca yerini de mi benden esirge(StdkL Bey'e) lhsan buyurun. Zekiye (Bulundugu kc5~eden t. SlCfiu Bey .lkar) - iki kisi gerekiyorsa. 0 kim? Ah. cum yetmezse. Kim bilir.Abdullah. Kihk degi~tirerek girdigim yerde kendimi pek cabuk tamtmam. duya kihk degisttrerek girilecek buyurdunuz.' olmeye bir adam anyordunuz. Abdullah Cavulf Efendim. Abdullah toplamyor.

Abdullah da dil bilir. Sonunda. Dun gece gordiigiim dusler ne idi? Sevgilim ve ben oturmustum. Abdullah Cavul¥ Kursuna dizilirsem ki- yamet mi kopar? Sulkl Bey Aferin Abdullah! Haydi tabyaya gidelim. O~ olursunuz.lu Bey Abdullah kopar.) Altmcl Meclis Zekiye (Odada kendi kendisine) - So- nunda. Birlikte gidebilir misin? Fakat yiizde doksan dokuz kursuna dizilmek var.Sld. Meger Allah nasip etgelinlik duvagmn kendi kammdan mis! Meger sehit olmadan birbirimize sanlmak kaderde yokmus! (Bir az dilijiindilkten sonra) Miimkiin olsaydi yasamak da kotu bir 0 kucagiarasmdan saciyordu .. Zeldye (SId1aBey'e) zu neden 0 Beyefendi.. Islam. (StdJn Bey.lu Bey . kulunusen de gide- kadar asagr gordunuz? HaYIr cocugum. kara toprak gogsiinii aciyor.islam Bey bu gece bir yere gidecek.avul¥ - Sld... is daha metin olacak . Bakahm bu giinkii diigiiniimiiz nasil gececek? lsimizi de orada konusuruz. 0 sacnn-73- . Abdullah orndan. Bey. Buraya gel.. ~u kale ugnmda Olurum..cikarlar. Kryamet mi olmek elinden gelir mi? f. olum kendisini gosteriyor. her yanirmza Mehtap yapraklann e1mas parcalari Ben elimle yuregimi dinliyordum .. Sulkl Bey - ceksin. rna yatnusti.. sey degildi.

. Sanki benim goziimden remizde hep otusen bir damla yas dustukce..§ilndillcten sonra) Meger canmdan pek korkunc canlansa iyice vaz gecenlere olmek de bir sey degilmts! Bayagi olum ciksa uzerine yuru- da karsima mekten cekinmeyecegim .. Ama dusun aym da olmayacak bir sey degil idi ya? Keske butun rum oyle duslerle top alevi gorilniLr.. Yedinci Meclis Zekiye. (Pencereden bir Bu alevden de sanki insamn icine karlar yagiyort Gunes de ne sahane dogrnusl Bulutlan bin renge boyadi... Bahcede biiyiik cmann altmda samyordum. Cevhalimizi kiskarur gibi gorunuyordu . Titriyerek) om- geceydi.. islam.. islim Bey - Meger ne talihsiz adamrmgordukce sim! Seni yammda bilir misin? Bir melek benim icin gokleri birakrms da bu kara topraklara -74- .Bey islim Bey (Odaya girerek) - Zekiyectgim Zekiye (Gillerek) - Efendim! ne samyorum mmis samy.... camm caglayan sular aynl- onun yiiziinde bir taze giil acihyordu . bulbuller.. dus idi . (Bir az dii... Sanki cermet bahcelerinin yor. Ah. viicudumdan Yuzune baktikca nus da kucagimda yatiyordu. Toplann resmini yapison giidumaru da omrumun nunde olsun sabahi seyretmeye meydan birakmaz ki . Vatancignnda idik.la yiiziinii ortuyordu . Ben uzgun uzgun aghyordum .. 0 hafif hafif giiliiyordu ..

. A cocukt Nicin benim icin bu hallere geldin? Nicin viicudunu sin? Zekiye ne yapbm? Ah! Gonlumu de ahirete parca Ben sana parca gondermek mi istiyorsun? benim yolumda toprak 0 guzel edecek- Beni bir melek mi samyorsun? Ben senin icin Gercekten melek olsam. insa11111 ne demek oldugunu anlamaya basladim. Yine birini sevemezdim. Yokluklar icinde . Yine hepsini bozardim. Him merhume nn dusunmekten gozumun onunden Gon- bir ntnemi. ne hale gelmistm? Dunyada yalmzdim: gu~suzdum. $imdi haya-75- Ouceden yasamak nedir bilmezdim. Seni gorunceye hun her vakit kayiplar arasmda.. Otekini dusunecek sam hatmma.. olsam. 0 da ne hayal! Karanhklar icinde . 0 zaman. 0 zaman.rum. seytan insam aldatir. Zihnimde bin turlu sekiller yapardnn. kadar iken can ceher vakit mezarlar icinde gezerdi. Kendimi seytandan alcak goruyorum. hep kucagnnda kl:?tigi gelirdi. ahp 01gonhep beni kucagma Ya 0 da ne eglence: Birini dusunecek da can verdigi gecerdi. merhum kardesibaska eglence bulamazdi. Kendi kendime. Yine senin icin . senin arkana duserdim.. ben bir melegi kandirdrm diyorum. yine yaIflllnaYIherkesten nrnm degerini iyice biliyorum. Akhmda kaybolmus babamm hayalinden baska bir sey yoktu. hayatm lie demek oldugunu anladim. cok severdim. yine gokleri birakrrdim. Omrumde.. mesela bizirn Miralay Bey kadar ba- bahga yakisir bir adam dusunemedtm. Seni gordurn: sanki haska bir dunyaya geldim..

yine gorevimi yerine teklif vatana hizmet teklifi idi. sonra senin de benimle birlikte gelecegini dusundum. Zekiyeciginin ayakta gezer Kimi zaman askere gidersin. -76- .Sus. sadakatsiz. olmeye gider- bir cenaze kalacagmi hie hatmna sin. cunku 0 Hatmna yanhs yanhs seyler 0 Senin birlikte gelecegmt dusunkadar ferahh.. Beni yetim cocuklar gibi bagira bagira aglatacaksm. gonYine soz verirdim. ben da mezann kucagma oyle mi? Benim dunyada olmadigmi bilmiyor musun? getinnedin Sen kaybolursan mi? (AglayarakJ beni birakrrsm. olsun. Vefasiz. kosenden siz. "Teklif vatana idi. All Zekiye! Zekiye! Sakm hatmnda tirmaya kalkisma. Hakikatcok seviyorum. Bana yuregimde ne varsa srrlarr ortaya sana doktureceksin.. meseydim. uz1 Bagh olmayan.r olmeyi yasamaya de seni cammdan beni birakacaktm sacaktm baska camm tercih ediyorum. yine vatamm hizmet teklifi kesinlikle beni oldurur. yine beni birakrnak istersin. soz vennezdim.. gelmesin. J sen olumu benden cok seviyorsun. elbet de giderdim. icin oldurur. kadar coskulu yine getirirdim. Ancak. Yuregimdeki soylemeyeyim de kime soyleyeyim Zekiyecigim? Sen beni alcak sanmazsm degll mi? Miralay Bey'e soz verdigim zaman once vatamrm. islam Bey . kimi zaman. olurdum. lumde kendi askmla vatan askirn karsilasOyle bir karsilastirma. mutlaka.. Mutlaka istegin benden aynlmak. benden aynlmaktan baska bir sey dusunmuyorsun." dedim a. Allah askma sus. Arna.

" dedikce. donusu yapisik taslarr. Belki bilmezsin.. sevrniyor samrlardi. bir dakika kulagimdan aynl- ° soz hie." diye ofagzmdan gonlumde cikan kazilkeli ofkeli soyledigin soz yok mu? Hep kulag. Biz vatan olmuyoruz. ve yukselme- Demek ki vatanm Zekiye - sine hizmet icin yaraulrmsiz. Bilmezsin ki ne durumda idin! Bilmezsin.. Mira- gorenler belki vatamm zaman coskum ° kadar lay Bey bile saskm kaldi. He- kimler. olecek olsaydik. "Kader oyle zulumlerden uzaktir..gun giderdim. yasamak da . Eger olurdiin.. sen yaralanndan ben yarana baktignn zaman cektigrm belalardan. hayalimden -77- gitmedi. bir ben kaldim.Imda idi.. Elbet de uzaktir. dar zaman hizmetinde bulundum.. gucluklerden olurdum. Aslmda inancirrn lirsin a. ben . hele nus gibi durur. Sensiz olmek de istemem. Cunku senin birlikte geleceginden ernindim. etimizi kemigirmzden cudumuzdan nus hayvanlan. "Hastada umut yoktur. bir yumurtadan dusmus en yakm yaratilrms dunyalari bulunacagiz. hie suphe etme. ben neler gectrdim! blum sanki ortaya ciktr da. ne biz birlikte her dakika Dusmanm ayrracak. dagitacak. ben soz verdtgim yerinde idi ki. canlanmasi olmeye kosuyoruz. Ah! Bilmezsin . beni bileHerkes aylarca yatagmm medin! Hekimler cevresinde dolasti. maz. carnrmzr biviicikyticin silahr ayirarruyacak. Bu kaumudu kesti. sozlerin kimileri zihnimde. Beyim. Belki dikkat 0 kadar etmissmdir. uzgtm giderdim ki. Biz olmeyecegiz. umudu kesti. yanyana Gokyuztirnin devletleri.

islam Bey - Kim bilir! Zekiye . Meclis Abdullah Qavull Haydi Abdullah Qavull (Odaya girerekj bey. islam Bey - Nereye? Kaleden simdi cikmah olsun.~ bos yere mucize gostermez. Allah bir mucize Allah umudumu yalan cikarmadi. Gidecegiuc dort saat ister. bizim ayagnmza Abdullah Qavull - gelirse kiyamet mi kopar? I Asla. Allah buyuktur. Beyim elbet de ~ vataruna hizmetler edeeek. Abdullah Qavull olmaz rm? Abdullah Qavull - Bey .. Abdullah Qavull - ki orduya girmek mumkun miz yollardan dolasmaya Giysiler hazrr.r "Beyim elbet de iyilesecek . lnsallah bu hizmetten de sag geliriz. 0 islam Bey - Keske biz gitseydik..Allah'm bir mucize daha gostermeye gucu yok mudur? Hakkm adaletine." diye kendi kendime soylenir gosterdi. -78- ... islam islam Bey - Ne taraftan gideeegiz? Ben yol buldum. Sekizinci Oncekiler. Ay. Vatan kutsaldir.Bir kere Miralay Bey'i gorsek 0 zaten geliyor. vatamn biiyiikliigiine Inancmr rrn unuttun? islam Bey - Ha~al bir zaman unutmam. . dururdum.

) Sldkl Bey mekten Yine mi saldml Herifler 61- de bikmiyorlart Haydi bey. Kavgada Haydi. ama bir kaQ merak etme..Dokuzuncu Meclis Oncekiler. Sulk! Bey Sldkl Bey (Odaya girer) e.ocuklar? Abdullah QavUf. Gulle arasmdan ~uvenli yol yoktur.) Sldkl Bey (Zekiye'ye dikkatli dikkatli karak) ba- OgIum mezarda yatiyor .. Yasasm vatan!!! (lsl.fun. islam Bey - Ecel bizi bekliyor... Abdullah Qavulf - di. Abdullah ciknr. Bence bir gun once olmekle bir gun soma olmenm hie. Sldkl Bey listerim. bir i~ iki gun gecikecek olursa kiyamet mi kopar? (SHah b~ma trampetesi nurulur. (PERDE KAPANIR) -79- . frrsat aramah. i~ daha guvenli olur. farki Ben isin cabuk tutuldugunu Hazir mlSllll~ Bir kac gun ne demek ya? Bir kay gun. bir kae de orduya oyle girmeli. top baslaondan gecrneli. Saklanmah. Zekiye. Gidiyoruz. Abdullah Qavulf Siz bilirsiniz. islam Bey yok.Abdullah'm dedigi gibi olursa. gun bizden haber alamazsan Abdullah Qavulf dusurmeli Misafirlige gitmiyoruz! islam Bey .Suilu Bey gun demek.

'i .I.

Dun glma dustu.. kutsal. -81- . elimle gozlerml bagladim. mun olumunu dediler.. me hie de gerek yokrnus . gercekten tasti. kurban herkesten lslam'm. herkesten bildigim lslam'm. KIzm kayboldu baska da sehit oldu.) Sldkl Bey (Kendi kendisine) .. Meger dusundugum dar gonliimii tas olmus bilirdim. su kalede herkesten gerekli. Suphe onleyok ki sehit olmuslardir. Sanki i~ yaptiml Hie agzmda ninesinin sutu kokan zavalh olmeye gondertltr mi? 1 Esimin. Meger dusman za- ten gtdiyormus .Hie gereksiz yere uc adamm kamna girdim. uzerine kihcla vursalar ki bir parcasi kopardi: ben yine duymazdrm. Diinyada Rustem'den 0 haber aldim. hie birine iiziilmedim. olmaya gonderdim. Kucabiiyiik sem kalmarmstr. o cocukl 0 cocukl Gozurnun onune getirdik- ce yiiziiniin parlakhgi ates gibi cigerime yapisiyor. On yildir her Gonlum belturlu kahrirm ceken zavalh Abdullah da birlikte gitti.. Ben sirndiye kaHaremiOglukimmin' benim icin oldiigiinii duydum.PERDE IV Birinci Meclis (Tabyanm bir baska yen.

Bu kadar uzuntu hep ondan degil mi? ins an zayif... Bir Ka~ Zibit (i<. -82- . icinden kan siziyor. Sldkl Bey Yuz cevirrms dusmamn arkasma dusmek neye gerek? ikinei Zibit . Hala gonlum insan gonlune benzememisl Yuregim tas rm kesildi? Hala. ikinei MeeRs Sldlu Bey. Daha bir kac kisiyi bu topraklarda Birinei Zibit ahkoysak ne olur? Cevirirse ne olabilir ki? Sldkl Bey ..Yuzunu gert cevirtrmyelim. bir iki bayrak biraktm- 1 Olen esinden soz ediyor.. devletle bans etmedi ya.Suphanallah! Buradan gittiyse. Emretsenize disan cikaBirinei Zibit nz.erigirerler. dusman cadirla- nm yikrnaya basladi. Askerini Tuna'nm baska bir yerine gonderecek degil mi? Oradakiler de bizim kardesimiz. Belki bir kac top. Bir turlu kendisini yenemiyor . Gece Tuna'ya koprusunu kurmus.(Bir az dilijilndilkten sanra) Birak a efen- dim . Her taraftan cekiliyor.. hrn.) j gonlume egemenim 'I' J Zabitlerden Biri - Bey. kimi zaman kizrm.. yazik .. Sldkl Bey Ben de gordiim.. Cocuk bir az rnerhumeye' benziyordu.... yuzune baktikca kirni zaman oglum akhma geliyordu. Bir turlu yaratihsma yor. Ben de kendimi samrdnn. ustun gelemiinsan gucsuz . .

Buyur.Disanda. Sldkl Bey Cocuk nerede? Cocuk mu? Nerede Abdullah Cavu. demesin. arkasmdan cikahml Emret toplar ne yapa1Dl yiladisa- islesin. islam Bey nerede? Abdullah Cavuli . yol yordam bilmezmis Sldkl Bey dan yetisirirn. sizin dedigi- niz gibi olsun. U~iincii Meclis Oncekiler. . Sldkl Bey Sag mi? -83- . pek iyi.tkar. Yolculan maya manhlar selamlasmlar. topa basladi. - olacak? islam Bey'in yanmda. ernredin. lldnci Ziibit .Bey. Gidin! Yapm! Ben de arkamz- (Ztibitler t. Abdullah Cavu. . Hie.Abdullah! Abdullah Cavu.) Sldkl Bey . top atsmlar. Her yandan n asker dokuluyor.Ey. Pek iyi.Geldigi zaman ne yapti ki. giderken cak? Yuzunden cagiz? Emret Obur tabyalar yilmadik.) Dordiincii Meclis SldkI Bey. Askerimizle ugurlaOscikahm. Abdullah Sldkl Bey . olmazsa dostumuz. Sldkl Bey .Abdullah.Efendim.Abdullah (Abdullah 9av~ kosarak: gelir.

Dusunduk. SUrune surune ta su tepenin altma gittik.Abdullah Qavu~ Suikl Bey Ne oldu? Abdullah Qavu~ - Ben biraktrgrm zaman sagdi. ne- dir? 0 adam degtl. ciktik. Dusman basladi gece yansi cadirlanru yikrnaya. 0 bir yere gitti mi. Ey ne yaptimz? Dc. bu. yere sokularnadik. kiyamet mi kopar?" dedim. olmadi. Ikisi de sagdi." islam tut." derken islam Bey cephaneye karst bir tabanca atmasm rm? Meger kapmm -84- . Bey bunu gordu mu: tutabilirsen "Ben elbet de cikacagim. Bir turlu ordunun yanma Soma bir gizli yol bulduk. gizlene gizlene cephanenin yaklastik. "Ee . Arslan seyOnu soylet ler. Cocuk da sanki golgesi.. Orada bir magara var. ge- ce bir koyde yattik. Allahm gazabi. Sldkl Bey Ne yaptimz? Abdullah Qavu~ yanasamadik. bir turlu istedigirniz Ben: "Haydi selametle su- nenin cevresini karakol icinde karakol nus." dedim. Ben avcihk zamanmdan bilirim.. Sayle bakayrm." Ben: "Etmeym. 0 der: Golge: "Ben de el- bet de cikacagim. Buradan ciktik. hem beni." dedim. 01madi: "Gerekmez. radan cikahm. yanma epey sarYaklastik amma ne fayda? Cephacahstik. olmadi: "Dusman gidiyor. Allah da hosnut Ama ben ikisinden de hosolsun. haydi cikahm. ne yaptImz? islam Bey midir.. Yigit delikanhlar . lse gondermeye adam ararmssiruzl nutum. Aruma simdi bilmem.." dedim. 0 magarada saklandik.. yanma yapisiyor. . surune surune. Az kaldi hem kendilerini oldurteamma ceklerdi.

ya . dustu askerin onune .avu~ keri. onu da beraber cektik . islam 0 yamndan gordum desem mamnt Bey iiC. karizimizi bulamadilar.. yere YItuttum. I II .. islam Bey sanki olume asikrrus gibi kurcahsiyor.yerinden yaralandi da. Ben sabahleyin basmn cikardnn.. a . Tuna'yi magaradan 0 yandaki dusman ascevreme bakgizlene gizlene gece gecmis. bayildi. kildi. Golgesi zaten Sanki olumu gozumle Bereket versin.avu~ koptu." diye bir kere bagirdi.. Ben de yanlanm -85- birak. Kursun da. Yoldaslarla kalktik. magaranm kenanndaki Yavas yavas cahhga girdik.... Sullu Bey nuz? Abdullah C. islam Bey gordu mu: yine yildmm gibi sicradi: "Allahla andim olsun ki.. 0 arada iki kursun da Biri sag kuregimin oteki de budumda. benim kismetime dustu. Magaradan nasil kurtuldu- tim.. ta vardi onu buldu .onune bir barut sandigi indirmfsler. kimse yok. cikardrm. Sullu Bey (S6ziinii keserek) Abdullah gurultudur C. 6teki zaten golge dedik. Tufege sanlan Sonra? sanlana .. bir cephane sandigi daha yakInadan kaleye girmeyeyim.. yagnuSonra ne olacak? Bir Basladi iizerimize dolu gibi kursun sunlan kucaklarmya aynlmaz. mubarek de cocuk da hep on tarafmdan yaralarur. Sabah acihr acilmaz baktik asker cikiyor. gittigimiz sapa yola girdik. Ben omuzlanndan ayaklanna gasahkta sanldi.. cah aralanna ki. Hem on tarafta hala duruyor. Arap tabyasmdan bunlan kaleye yaklastik. magaramiza iistiindeydi sokulduk.

0 Ayirabilirsen birini birinden ayrr: baktrm rmyacak. (Tabyadan rak) dv. Miralay Bey bizi bekler. bizi de Allah ates . Abdullah Cavu. Aceleniz ne? Sldkl Bey yorsun? Abdullah Cavu.. Cocuk yanmda yok mu? Golge. Sldltl Bey . araba ile arasr. Vallahi bey. Onu da.. Her birinin her parcasi gagun bir kosesine firladi. .Afertn. ate-86- . bir dogru firladi. (islam Bey'e bagtragelsene! Miralay Bey bekliyor. ben dusmanm da o kadar korkagnn sevrnem. kaciyorlar Dusmamn be! Daha ya- nm saat olmadr. Bir elinde agzma atIhyor. "YaAllah!" dedi.. 01sakladi. .. "Bey elvertr.i. Bir kursunla ne araba kaldi. Allah hepinizden razi olsun. ne yanmda asker.. benimle sizin ararnz kadar ya vardi. - nhr rm hie? Hele iceri girebildi! Mubarek. ya yoktu. bir elinde kihc ." dedim. Vatanm ekmegi hepinize helal olsun . arkasmdan aySanki kaleye girersen kiyamet mi kopar? Sldkl Bey Abdullah Cavu.mamak istedim ya. ne beygir. Sldkl Bey .. bak bey.Arslan delikanh! Abdullah Cavu. Dusmamn zaten yiizu donmus "Bir adam eksilmekle kiyamet mi kopar?" dedim. haydi gidelim.an baka- Bak... Dusmana cephane arabasma tabanca. islam Bey cehennemin cattik.Bak. Allah Allah! Yine Kaleye gelirken sanki mezara gider gibi geliyor... size haber vermeye geldim. Kavga barut. Sanki bir saat daha ates karsismda dururlarsa elinde kihei kmlmis rak) Buraya gittigine mi kizi- kiyamet mi ko- par? Bey! islam Bey geliyor.

Hele yine Allah'm yardirm yettstt. lah'tan Kahramanhklanm Abdulisittim. elbet sen olurdun. kiyamet mi kopar? Sl(llu Bey kiir olsun. Cektigm emekleri helal et. hele Allah seni bize bagisladi. vatam icin olmek istiyenlere ne guzel ornek oldun. sebep olaydnn. Vatan aski ete kemige burunse. ne soyluyorsun? Omrurnde beni bu ise memur ettiginizden biiyiik iyilik gormedtm. meger dusmilletimizin sanma yakistirmumkun ki man zaten gidiyormus. Fakat kim bilirdi? Camadim ki boyle seylert arastirmak bana danlmazsm.) Beslncl Meclis Oncekiler. hele Allah seni vatana bagisladi. islim Bey Bey. Cenab-i Hakka bin kere subosuna yere olumune ya elbet de ya cildmrdim. iki sozunu isiten ne oldugunu anlar. (Bu araltk islam Bey gelir. lsitmeye de gerek yoktu ya! Seni bir kere goren. umanm lenin kurtulmasmi ..sin agzma giderken de bir az boyle yavas yurusenel Ne olur. islim Bey Sldkt Bey Gel oglum: Gel beyim! Gel arslammt Dunyada. Beyim. siz bu kabenim cabamdan bekledi-87- olsun. Siz bana vatammm en biiyiik yararlanndan birini emniyet ettiniz. Sunlarm kendimi oldurmek zorunda kahrdim. Vatamm sevenlere ne buyuk ibret dersi gosterdin.. yuzun ak olsun. ahirette. Meger benim tasanm sus kullanmayi hep bosuna imis.

• '• :{. on iki bin mert gibi dovuse dovuse sehit olup da tarihlerde tek basma bir ordu sayilmak. ne vatanmu. milyonlarca nufusu anasmdan aynlrms yetimler gibi arkasmdan aglatmak.:... Bir hayat. bir saniyesine deger mi? Ben ne oldum. Kendinize bir tuttunuz. siz silah altmda. buyuklugun sin! Vatamrm ben kurtaraydrm. KIrk elli yilhk degil. kahr: su kalecigin kurtulmasiru ne demek oldugunu. su bildigimiz hayat. cunku devletin en biiyiik yaran benimle sagIanabilirdi. Vicdanim pek iyi biliyor ki... aym vatana hainlik idi. yine zaran yok. benden cok daha iyi bilirvatan nerde ben sagla'~. bitmez tukenmez olsun. KIrk elli yilhk bir hayat. Vatan kadar kutsaldim.. Hatta vatammm bir kac -88- . vatarum icin olecektim. I niz. .. kendi g6ziimde ne kadar buyurdum. ' . dusman karsismda duran bin arslam esirlikten kurtarmak sundugunuz icin duen biiyiik careyi benim elime bi- raktimz. ne bu kaleyi kurtarmayi sagladim. Bir kere dusunsenize! Buradan gittigim zaman ben devIet kadar buyuktum. su gordiigiimiiz diinyada yasamak oyle bir biiyiikliigiin acaba bir dakikasma. cunku bana hainlik. bir insana ne biiyiik sereftir.. vatanseverlikte.•.. vatan askmda on bin kahramana tercih ettiniz. Bir kere goziiniiziin onune getirsenize! Sen gayretin ne demek oldugunu. Beni gayrette. cunku on iki bin Osmanh'mn gorecegl hizmeti yalmz basima yapmak zorundaydim.. saydim. Bir devIet gibi batip da dunyayi dehsetler icinde birakmak. Ben uc ay hasta yatrmstim.'.. On iki bin Osmanh kadar dehsetli idim.. " j . Bu kaleye hie bir hizmet etmemistirn.

l Bey (islam Bey'e snnur. Halk ya- nmda sonnaym. islam Bey Sldkl Bey islam Bey Sldkl Bey Bir sey soyleyecektin? Cocuk buraya gelemez. Diinyada babamm sayesinde var oldum. arslamml - Yammzda bir cocuk vardi. senin sayende ogrendtm. Yalmz size s6yleyebilirim. Sanki ben burada bulunursam kiyamet mi kopar (Abdullah ~lkar. aInuu oper.tastan yapilrms bir kac duvan icin 6lecektim.l Bey Burada kim var ya? Ha. islam Bey (Yapmaclk bir te~la) narak bir az d~ilndiikten Cocuk mu? Hangi cocuk? Anladim . Ver beyim. elini opeyirn. islam Bey de zorla miralaym duraksamadan sonra) - OgIum. onunla sesleneyim.Namahremdir' de onun icin. danlmazsaruz soylerim.. babacigim. onu g6remiyorum.. Baba sozunden daha biiyiik. elini oper. (Ceorestne baktsonra miralaya yakla.. biNe isrm var zim Abdullah! Sen bir az isine gitsene.{>tp) iz bana ogIum dediniz degil mi? Siz beS ni evlathga kabul ettiniz degil mi? G6nliimde bir SIT var. gercekten adam 01dugumu.) Altmcl Meclis Sullo Bey. Beyim! Siz bana demin oglum demediniz mi? Ben de size baba diyecegim. Sldk. Bir az SUlk.. -89- . Nicin? islam Bey . daha kutsal bir sey bularruyorum ki. 1 Burada: Kizdir. Abdullah ~avull (:lkarken) ki gideyim.

Su- rada . zunde suclu olmaktan seni biliyorum. <.. Ben vatamm icin buraya geldim .... Geldiginden bir buyuk dert altmda brrakirsm. Benim Ma0 nastir'da bir kizim vardi. Vallahi ben gettrmede haberim yoktu. suclamat buraya gelmis.. bana yeniden can verirsin.Simdi sana kim suclusun dlyor? Yanmdaki cocuk kiz rmdrr. indimde oglumun gecersin... anladm rm? Git de bul. en namuslu olamaz.. Bana senin go- buyuk namussuzluk Su11u Bey .. hem beni Diinyada dim. Beni Hem gunahima girersin. Su evde .. islam Bey ($~kmhkla) istemiyor musunuz? SUikl Bey islam Bey Sldkl Bey sahip olur mu? islam Bey Zekiye! Seni cagmyorum isitmiyor musun? 1 Tiilihe.. dedin? Manastirhdir oyle mi? Git simdi. git! Ah! Zihnimden neler gectigim biliversen? Git cocugu getiro Eger dusundugum makamma seyler dogru cikarsa. Bulursan vakit belki gerCocukl Cocugu cekten baban olurum . Ikinci goruste ayrildik .:aglraYlmrru? Hala duruyor! Zekiye! Zekiye! Kizmnn adim soyluyort lnsan dunyada bu kadar umulmadik devlete' . 0 da benim icin arkama dusmus.Sulkl Bey islam Bey - Namahrem ne demek? Namahrern mi ne demek? Beyim. Kaybolrnus. Git diyorum. 0 I Beni soyletmek mi istiyorsun? Ma- nastrrh bir kizdirl Birinci goruste birbirimizi sevdik.... -90- 0 pek uzakta degil .

Yedinci Meclls Sl(ikl Bey. hamm derdi..... islam Bey.agmrlar (Miralay Bey'i gostererek) Baksanat lkimizi de rezil mi edeceksin? Sldkl Bey (Hemen Zekiye'nin yamna kosarak. admi isit- Daha bir emriniz var rm? - Sldkl Bey (Kendisini toplayarak) desin var rmydi? Zekiye Evet. balste diinyaya babam . Senin icin olecegtme de inanmarmstm uzuntusu .. Sldkl Bey Zekiye Zavalh kadm! Ninem oldiigii zaman ben co- euktum.. ozlemtni Sldkl Bey barm buldum.. vardi.Adami hangi adiyla r.. buyurgan tavlr ile) - Sen Manastirhsm degil mi? Zekiye . gel dim geleli Zekiye (tsldm Beye) - Sirndi sen inanmazsm . Sldkl Bey . Sldkl Bey (Kendi kendisine) euk! (Zekiye'ye) Ninenin? Zekiye medim . Zeldye Zekiye (islcim Bey'e) . Evde herkes...Evet! Sldkl Bey Zekiye Babanm am nedir? Zavalh coBabarm gormedim ki bileyim. cektigim lste babam. Bak! Bir kere gozlenbir ne bak! Ninem de benim icm gonlunde -91- oldugu vakit yuzume trpki boyle ..Adi ne idi? Zekiye (Dikkatle Miralay'm rak) - Kar- yiizilne baka- Acayip aeayip seyler soruyorsunuz! Sadik degil miydi? Ah! Buldum.

billahi Gonlum beni boyle sevgi islerinde hie bir zaman aldatmaz. mi bakardi? Babacigim.bakardi... kardesim de bir telasi oldugu zaman tipki boyle gezinirdi. Zaten baban olmasa bile. Yemin ediyorsun min ederim ki babandir likede samr. bana aci! Buna aCl rahat doseklerini gozumun Zekiye mezarlan. Ne degtl mi? Vatarun istersen emret! Sakm danlma! SakIn kiskanrna! Babarm kiskanmazsm babarm brraktirmazsm. -92- Benim adaletli Halik'rm!' BeAllah'iml Sonunda kulunu . Yine seninim . bana da ken din icin degil mi? Sana kim babarmzi biraka- onune getinne! 0 kadar benzin atrms ki... Beyefendi icin babamdir diyorOyle mi? Ben de ye0 beni ogulluga da kabul etti . Simdi benim icin aghyor degil zaman. oldu. simdi seni de mezardan cikrms sanacagnn da yanmdan kacacagim... bilirboyle kapababamdir. isliim Bey hm diyor? Sldkl Bey . beni arar.. . mi? Ben de biri icin agladigrm sin a. oyle mi? Kardesin can verirken ne dedi? Beni anar. Bak! Yiiriiyii:. . Sen benim degil misin? Zekiye Seninim . Vallahi babamdir. . Sldkl Bey nim merhametli 1 Yaraticnn: Tannrn.. icin beni biraktigm gibi..iine dikkat et.Buraya gel! Ninen benim icin verem doseklerinde cevresine da.. tipki ellerimle gozlertmi nm. baban olacak. isliim Bey Zekiyecigim! Nicin bu kadar vataru tehtelas ediyorsun? Haline bakanlar sun ...

Burada gorevimi yerine getirmekten madirn. acaba kac ki~i gorevtni yerine getirmeye cahsrrdi? Sldlu Bey yorsun? kes anasmdan 0 Sen de mi halkirmzi bilrnivatanseverlikle Ben 0 0 gayret milletin kamnda var. Allah'm bu turlu bagislan bir nedenle. Herdoguyor. Ben gucsuz kulum. su kendini gen.. ovunmek icin soylemem: benden. kendi kendime yakisiksiz rektirecek? islam Bey .. Ne yaptm Her yaptigrm bilmem. Abdullah'tan 0 tabyada hepimiz organ idik.. kizmdan.dunyada yalmz brrakmadml Sonunda bu za- valhyi her seyden umutsuz etmedin.. din. Olumden korkmadin: kimse de korkmadi. Sl(llu Bey Oglum! Zihnin buyuk hayalbaska bir sey yaplere kaciyor. islam Bey - Her gorevi yerine getirmek 0 kadar kolay bir sey midir? Herkes seni onunde gormemi~ olsaydi. gordunse. Ne yaptim ki beni bu kadar iyiligine layik gordun? Bak. Allah sen yurekte olan insanIan dunyada da mahzun de .:ekten insan etmissin. ahtrette dedir. sozune be1ki senden islam Bey - -93- . kimde gayret gayretin bir azi da senin sayenbirakmaz. alettik: ruh senhie ruh olumden ornek oldun.Evet beyim! Benim inancimca. nu diyorsun? seyler soyluyorumt Ce- nab-i Hakkm da rm cornertligt bir nedeni ge- su kadar bilirim ki Beyim. lste bak. korkar rru? Senin korkrnadigmi gordugu icin Herkese baska Ovgu icin. hak etmekle gelir . Bagisma yuz bin kere sukurler olsun.

0 Ben onu tas olmus da otesme berisine damsamyordum. tas elmas gibi parlamaya sanki deste deste gulgozumun Ne gibi geliyor bilir simdt uyamyorurn. lkisini de biitiin biitiin mahvolmus samyordum. on bes yilhk omrunu. Ya ben! Benim iki cigerparem vardi. On bes YIISimdi goziiBirtdir ikisini de gormemi~tim. 0 kanlardan onunden geciriyorum. (Zekiye'ye) basladi. Simdi Gonlurrnm ne halde oldugunu la damla kan oturmus hissediyorum. Bak! 0 kadar zaman ozlemrni cektigtn babanm yiiziine bak! Simdi mezardan cik- nus sanmazsm. iki soon bes yilhk ah~- sev demem: ama bir az sevsen zun. bir buyuk adam bulmaya muhtac oldugunu inkar edeFakat kendini (Birdenbire sandigi icin muhtactir. cocugunuz yok ki evladm ne oldugunu bilesiniz. sanki bir mezara gtrmisim de on bes YII uyumusum. dunyayi daha simdt goriiyorum. daha ler aciyor. Ben yine genceldim. esiti. Ancak. Ah! bilmezsiniz . Biz burada ag. hep onunde mezsiniz a? Sldkl Bey muhtac Muhtactrr. Babacigmi sever misin? BuZavalhya bir bakism.cok inanmm.. K1Zlm!Ben yine dirildim. siz de bu milletin hep bir ornek gonneye... On bes yilhk omrumu misiniz.lr agrr konulardan soz ediyoruz. mun onunde nin Hak tarafmdan birinin viicudu duruyor. unutturdu. kanhklarrm I Dengi. nun kadar feria etmezsin. -94- .. gelme bedeli' geziyor. Size aYIP degil. tavnm degUitirerekJ Aeayip seyl Herkes zev- kinde safasmda .

ne zaman olacak? (Zekiye utanarak onilne bakar.. cunku Babam kadar . seye dogru bir ce0 can gozu- me pek degersiz gorunuyor . Sizin ic. sevdigine inanmaz. yalan olur... Eger onu dusunmesem. Gercekten verim. degil.. Bey - Zekiye sizi sevmeyecegmt eski beni sevdigine de inanmam.. Sldkl Bey . ama kendime soz gecirmek elimde degildi. Babacigim. Buldum beyim! babam kadar se- yap verirseniz beni sevdigimze vakit inaru- islam yurunl Bey ve Zekiye (Bir zamanda) . yani dugunu- Sldkl Bey (Hafifbir gUlilmsemeyle aralanna sokularak) - nuz.islam soylerse. Carum kadar .. Onun sevgiye inanmamak Kendisi sever de.Bu- Sorun babacigim Dugunumuz.) islam Bey (Duraksayarak) -95- Dugun rnu? . Sldkl Bey . rim..Soracagim nm. baskasmm ben onun icin Zekiye ahskanhgidrr. ona da siz inanmazsiruz ... Zekiye kadar desem..KIZlm!Ben karma! 0 kendi secimimle can verikadanm istemi- yorum.. hayatmn feda ettim. Beni de gonlunden butun butun ci- islam Iir? Bey - Acaba dunyada senin gibi babayi sevmemek hangi evladm elinden geSldkl Bey degil mi? Beni sen de bir az seversin Hem ne kadar sevdim bilir islam Bey - misiniz? Vatarnm kadar diyemem. Eger..:in.

Musikisi de.. kimse hie bir seyden bir kere olsun sikayet etmedi..) gelir. (Askerler. lste aduv karsida hazir silah Ar~ yigitler vatan imdadma Ar~ ileri. goniilliilerin sesi de isiiilir. en uzagI bu geceye kadar bekleriz.. Nasil diigiln? Gene irade' sizin. herkes de bir turlu eglemyor.. Sldk..t ml Sldkl Bey - Bak! Yalmz ben eglenrmyo- rum ya. Daha dart bucuk saat var! Dart bucuk saat! Bir insan omru kadarl Ne care! Allah sabirlar ihsan etsin. (islam bu kakurtulduklanndan Bey'e) Ne dersin? Bu kadar kusatma. . $u bfldigimiz edepsizden baska. Yemin ederim ki bu memnunluk.Bendeniz bilemem . Abdullah (:av~ Bir boliik qectneue b~lar. Onlar da bizim kadar memnun. Zekiye . Siz. kendi kalenin kurtuldugundandir: degtldtr. -96- .l Bey Eger trade benimse. islam Bey - Halkta gercekten gayret var! Ona suphe yok. Arnan dinle- Sldkl Bey - yin! Bana bu hava pek dokunur. goniilliiler.Beybabacigrmt Kizcagizimzla egleniyorsun? (Uzaktan uzaga mers basiar.. (Saate bakarak) 0 . dar sikmti gectrdik. ars bizimdir felah Ar~ yigitler vatan imdadma Ciimlemizin validemizdir vatan Emir. sozleri de vatan gayretinin yaktigi yureklerden cikrms olmak gerek..

bizimdir kurtulus / Yuruyun yigitler vatanm yardimma / / Tumumuzun annemizdir vatan / Herkesi iyiligiyle odur besleyen / Bast! dusman gogsune biz sag iken / Yuruyun yigitler vatanm yardmuna / / Vatanm unu. tstegme kavusturmamak ister misiniz / Yuruyun yigitler vatamn yardmuna / / Kilavuzumuz ytgttce cabalamaktir / Her tasnmz nice bin cana deger / Cana degil egilim.:}yigitler vatan imdadma !?an-l vatan.Herkesi hltfiyle odur besIiyen Basti aduv g6gsune biz sag iken Ar. Durun da bir az miralayimzi dinleyin. Kiyamet mi kopar? SlClkl Bey. Yernegi bes dakika sonra yeseniz olmaz rm? Abdullah Qavuli Emredersen bes saat soma yeriz.:}yigitler vatan imdadma Yare nisandir tenine erlerin Mevt ise son rutbesidir askerin Alb da bir ustu de birdir yerin Ars yigitler vatan imdadma' Sullu Bey Arslanlanm. nereye gidiyor- sunuz? Dusman defoldu.:}yigitler vatan imdadma Rehberimiz gayret-i merdanedir Her tasirmz bir nice bin canedir Cane degil meyl bu gun sanedir Ar. Siz bu tabyayi camruzdan Iste dusman karsida hazir silah / Yuruyun yigttler vatanm yardmuna / Yuruyun ileri. beldelerin ve kullann korunmasr / Sungunuzun sayesinde olacaktir / Milleti. acele bir isirniz kalrnadi. -97- . lufz-i bilad u ibad Etmededir sungunuze istinad Milleti eyler misiniz namurad Ar. bu gun tin kazanmayadir / Yuruyun yigitler vatanm yardmuna / / Yarn rnadalyadir bedenine erlerin / Olumse son rutbestdir askerin / Alti da bir ustu de birdir yerin / Yuruyun yigitler vatanm yardnrnna. yuruyun.

iic. Biz -98- . topraklar gosterdigtniz vatanseverligi bilseydi. de. cunku onun kefilligi altmdadir. Kiyamet kopmazdi.degerli gordunuz. 0 sanh evladi oldugunuzu gostersanh babalanmzm diniz.Ben sikmtiya raziydrm. Cenab-i Hak katmda almmz aciktir. Abdullah Qavu~ Sanki gelmemis olsaama silar kiyamet mi kopar? Sldkl Bey kmti cekilirdi. melekler simdiden rahEttigintz fedakarhen gm degenrn ben bilirim. soma nereye giderseniz gidin. namuyemin eder. lann Her biriniz on kisiye karst gundur cekmedtgintz Doksan bela. mert olan. Vatanim sevenleri Allah da sever. durdunuz. yuce maksatlanndan mz.:devlet gelmis bizimle birlikte ugrasi- islam Bey . Vatan sizden hosnuttur: su taslar. kihcimza: insan olan. elbet de admiz yuzyihrmzda tutuen sanh yapraklanna ettiginiz hiz- Cenab-i Hak sizden hosnuttur: metle. metleri. araya araya evladmi bulmus nineler gibi viicudunuza hathgmdan hosnuttur: Ian tarihlerin dokundukca coskusundan. acaba hizmetinizin degerini siz bilir misiniz? Vatamn buyuk. Vatam kurtardimz esenligi dunyarun yor. sunuza olsa. gormediginiz sikmti kalmadi. suphe yok ki. ancak. Ic rasizden yazihr. saygiyla amyorlar. Osmanhnamusunu goklere cikardimz. Baksa- mza. insanhk par par titrerdi. 0 birini kurtardi- demem. Bundan Korkmaym. ben Silistre ummadigmiz topragmda da deseniz Dusman nereye gitseniz muhafizlarmdanim saygiyr gOriirsiiniiz.

Her zaman da koruruz. bir cok sehit de verdik.l Bey - yine maglup olmaz- Oyledir.agmn. hakh gorup de Imdadnmza kosunca. bana bir "***cok yasal" c. Sldk. neden memnun olmayahm? Bize yakisan vatan sevgisidir. islam Bey - Haydi bakayrm. sesiniz yok - mu? Yasasm vatan! Yasasm Osmanhlar! Hepsi (Bir agLZd.yardrmcisiz dIk. Biz de her zaman bu yolda olmeye hazmz. mahvolurduk.an) Yasasm vatan! Ya- sasm Osmanhlarl (PERDE KAPANIR) SON -99- . Yasasm vatan! Yasasm Osmanhlar. Vatamrmzm koruduk. Biz Osmanh degil miyiz? Osmanhlann sam her zaman vatanm en kucuk faydasi icin olmektir. ama nicin yardimuygarhk bizi dan sikayet edelim? lnsanhk. Olurduk. gurur degil! Askerler. Haydi bakayim. (Asker Trampete ~allTlarak)- ***yasal Camrmfaydasmi Sldkl Bey (Hepsine) Zl Kardeslerl tehlikeye koyduk. ***in bir kalesini kurtardik. da bu topraklan koruyabilirdik. Yine de koruruz.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful