NAMIKKEMAL VATAN yAHUT slLlS'l'RE HAZIRLAYAN KEMALBEK

e BORDO

siYAH KlA8b1: YAYIlftAR BASKl2004.lsTANBUL

Dtzt TASARIMI H. HUSEYiN ARIKAN DCNYA KLASiKLERi EDtTORC VEYSEL ATAYMAN TORK KLASiKLERi EDiTORC KEMAL BEK ISBN 975-8688-32-4 TREND YAYlN BASIM DMITDI REKLAlIIIORGANizAsYON SAN. Tic. LTD. ~Tt.

MRK.
MERKEZ EFENOi MAH. DAVUTPA$A CO. iPEK ts MERKEzl 6/3 9-22 TOPKAPl/isTANBUL $B. CAFERAGA MAHALLEsi MOHORDAR CAOOESi NO: 60/5 81300 KADIKOY/isTANBUL TEL: (0216) 348 98 03 - 348 97 63 FAKS: (0216) 349 93 45

NAMIKKEMAL
VATAN yihut

snrsras

HAZIRLAYAN: KEMAL BEK

BORDO~iYAH

TiYATRO

.

NAMIK. KEMAL
Narmk Kemal (asil adiyla Mehmed Kemall, 21 Arahk 1840'ta, dedesi Abdullatif Pasa'mn mutasarnf" olarak bulundugu sadrazamlar, Tekirdag'da onemli kodogdu. Aralannda

numlarda bulunmus askerler, devlet adamlan ve sairler de bulunan bir soydan gelmektedir. Babasi, Padisah 1. Abdiilhamid'in muneccirnbasrsr"

Mustafa Asim Bey, annesi kultur-

Iii bir kadm olan Fatma Zehra Harum' dir, Aile, dede Abdiillatif Pasa'nm Afyon sancagl mutasarnfhgma
SI

(kaymakamlIk) atanma0 SI-

uzerine, 1846'da Afyon'a geldi. Kemal,

rada muftuluk gorevmde bulunan ve bir zamanlar Rusya ve Misir'da bulunmus: Arapca, Farsca, Rusca, Yunanca ve Latince bilen:

gormus gectrmis bir kimse olan Buharah HaCl

Abdulvahid Efendi'den dersler aldi, ondan (Aslmda Namik Kemal'in duzenli bir cok Tanzimat sada, yasama attldiktan sonra, ya1848'de Kiitah-

etkilendi.

bir ogrenim gormemts, natcisi gibi
0

sam deneyimleriyle kendisini yettstirmtstir.l Dedesi Abdullatif Pasa, ya'ya atandi, bu kente gitmeden once de kimi
• Tanzimat'tan soma eyaletten daha kucuk yerlesme birimi olan "sancaktin en yuksek yoneticisi. Onemli tarthlerin saptanmasi konusunda gokbilimsel hesaplar yapmakla gorevlt saray memuru. -5-

isleri dolayisiyla lstanbul'a lesini Afyon'da brraknusti. azledilmesi ladi: daha uzerine

cagnlan dede, aiKemal, bu sirada tasmdi.

annesini yitirdi. Dedesinin de cok gecmeden aile istanbul'a Kemal, Beyazit Rusdiyesi'nde 6grenime bas-

sonra Valide Mektebi'ne verildi. YII boyunca, Vaizzade ilk Iiliir

Dedesi 1853'te Kars'a atandi: Kemal bu kentte kaldigi bir bucuk Seyyid Efendi'den ozel dersler aldi, sporla ilgilendi, hocasmm yiireklendirmesiyle denemelerini kaleme aldi.
Pasa'nm

1854'te yeniden azledilmesi uzetasmdilar: 1855'te Sofya'ya

rine istanbul'a

atanmasi uzerine de bu kente gittiler. Burada ozel ogretmenlerden Arapca, Farsca ve yazi yiireklendersleri gordu. ;;air Esref Pasa'nm

dirmesiyle eski bicemde bir divan olusturacak kadar cok da stir yazdi. Bu arada Nis kadisirun kizr Nesime Harurn'la evlendi: bu evlilikten Feride, Ulviyeve kendisi gibi sair ve yazar olan Ali Ekrem [Bolaytr) adh cocuklan oldu. Namik Kemal, 1857'de istanbul'a kendisinin kulturel yasammda yeri olan Hariciye Nezareti Tercume nemin unlu sairlerinden dondu: Odasi'na" cok onemli bir

memur olarak girdi. Fransizca ogrendi ve doLeskocah Galib'le, onun aracihgryla da bir divan sairleri toplulugu Encumen-i Suara sairleriyle tarusti.
Namik Kemal'in kulturel

gelismesint,

di-

van kultur adarm olmaktan cikarak batili dusunceye yonelmesini saglayan, styasi dustincelerinin siirine girmesinde etkili olan ve ya* Disisleri Bakanhgi <;:eviri OdaSI (Burosul, Bu odarun memurlan Drsislert'run yazismalanru yonetrnekle go· revliydi.
-6-

zmmuzda, yazi dilimizde batih bir cok yeniligi baslatan yazarlan Sinasi Efendi'yle tamsmasi da 1862'dedir; Kemal, Tasvir-i Ejkdr' gazetesinin arasma katildi. Bu gazetede yayimelestirilert konu ladIgI siyasal ve toplumsal m konulu makaleleri,

alan makaleleriyle, Osmanh kulturu ve yazisonradan surgunlere gondertlmesine yol acacak olan rnuhalif kisiYeni Osmanhlar

liginin ilk urunleridir, Narmk Kernal, 1865'te rutiyet istekleri, mesruti ulkenin geri kalrmshktan daki beklentileri Cerniyeti'ne" katildi. Cemiyet iiyelerinin Mesyonetim kurulursa kurtulacagi yolunKeNamik

gerceklesmedi.

rnal'in Muhbir'de yaynnlanan detli bir sansur du; Cerniyet'in uygularnasl varhgmi

"Sark Meselesi" yiiriirliige kon-

bashkh rnakalesi uzerine basm uzerinde sidogrenen hukumet,

Muhbir basyazari Ali Suavi'yi Kastamonu'ya, Narrnk Kernal'i Erzurum

villi yardrrncrhgma, surgun

Ziya Pa:;;a'YJ Kibns mutasarnfhgma olarak gonderdi. Surgunler ris'te bulunan

gorev yerlerine gitmeyerek, PaMustafa Fazil Pasa'nm !;agnsl

1862'de $imisi"nin yonetimlnde yayrmlanrnaya baslayan bu gazete, Terciimdn-l Ahvarden sonra ikinci ozel gazetemizdir. Haftada iki kez cikan bu gazetenin alt bashgi "Havadis ve Maanfe Dair Osmanh Gazetesi"dir. Gazete 1860·tan sonra Nanuk Kernal'in, 1865'ten sonra Ebuzziya 'Tevffk'in, 1867'de de Recaizade Mahmud Ekrem'in yonetimtnde ciknns, aym )'II 830. sayidan soma kapanrmsnr. (M. Orhan Bayrak, Tiirkiye'de Gazeteler ve Dergiler S6z1ugil 1831/1993, Kull Yaymlari, Istanbul, 1994. s.136). •• 1860'larda, aralannda $inasi, Narmk Kemal, Ziyii Pasa, All Suavi gibi yazarlann bulundugu, Mesrutiyet yonetimini kurrnak amaciyla II. Abdulhamid'e basm yoluyla muhalefet eden demek. Daha sonraki Jon TUrk harekeUyle karistmlrnamahdir. -7-

186Tde cikarmaya UlusNarruk basladilar. siyasal dusunceleri- ni yaymayi surdurdu. ib- ret'te yayrrnlanan bir makalesi nedeniyle gazete dort ay kapatildi ve Narmk Kemal Gelibolu'ya mutasamf Vatan'l olarak suruldu. Fazil Pasa'nm 1868'de Londra'da yet gazetesini cikararak. 1 Nisan oynandi. lngiltere'ye parasal destegiyle. nazmn yazi yazmama kosulunu kabul ederek. Bu arada Zaptiye Nazm'nm" "yurda don" cagnsl uzerine. 1873'te Giillii Agop'un tiyatrosunda Seyircilerin biiyiik bir coskuya kapilarak "Cok yasa Kemal!". "Yasasm milletin Kemali!" diye * Emniyet Genel Muduru. 1871'de lstanbul'a dondu. Paris'e kactilar ve Muhbir'i burada kalabildi: III. Prusya-Fransa savasmm kesiImesi ve baslamasi soma da Narmk Kemal Cenevre'ye. Fazil Pasa'nm yardnmnm 1870 uzerine.ve FranSIZ elciligtntn de yardnmyla. M. iilkeyi terk etmeleNamik KeHiuri- mal. Yeniden cikarmaya basladigi gazetesinin Vatan. Kemal ve arkadaslanndan rini isteyince. -8- . Ziya Pasa iIe birlikte. Viyana'ya gitti. M. Surgunler bu kentte ancak bir ay duzenledigi lararasi Bans Fuari'rn Padisah Abdulaziz'in Fransiz hiikiimeti gectiler. Napolyon'un ziyareti nedeniyle. 1872'de Ebuzziya Tevfik'le birlikte lbret gazetesini yaYIn hakki sahibi olan bir Ermeni'den ile kendisinin kiralayarak cikardi ve bu gazete cikardigr ilk giilmece gazetemiz olan Diyojen'de yeniden yazmaya basladi. bitimine dondukten gecti. UrIlii oyunu yazmaya soma taIbret surgunun dogru basladi ve surgunden basma mamladi.

Murad'm akil saghgIrun bozulmasi uzerine. Kibns'ta 28 ay suren surgunden istanbul'a dondu. Gillnihdl. 30 MaYIs 1876'da Abdulaziz'in tahttan indirilmesi. yerine V. Narmk Kemal'in Magosa surgunu. KemaI. 1884'te Rodos mutasarnfhgma Burada Osmanlt Tarihfni basladi: bir cok okul acilmasmi sagladr. Murad'm gectrilmesiyle. Ancak V. oturmak zorunda oldugu kentten disan cikmamak kosuluyla ozgur olma cezasi. Kibns'taki Magosa kalesine. AkifBey. bununla da yetinmeyerek gazeteye kadar gidip Namik Kemal'le gorusmek istemeleri. ama kalenin disma cikmalan yasaktir. Nuri ve Ahmed Mithat Efendi de Rodos'a kalebend' olarak surgun edildiler. etti. Abdulhamid. kalenin icinde ozgurdurler. Ebuzziya Tevfik. kendisine karst gehsen muhalefeti bask! altma aImak icin. Ibretu: de bu olan biteni yayrmlamasi uzerine 5 Nisan 1873'te gazete bu kez surekli olarak kapatildi. yerine. onu bulamaymca bir tesekkur mektubu yazmaIan.gosteri yapmalan. ~. 1877-78 OsmanII-Rus savasmi bahane ederek meclisi kapatip Kaanun-u Esasi'yi askiya aldi: Narmk Kemal'i olarak Midilli'ye surgun yazmaya "ikaamete mecbur'" atandi. Bu cezaya carptmlan kisi. -9- . Surgunun. Mesrutiyet'i kurarak bir anayasa ilan etme sozu vererek getirilen II. jntibdh romaruru. Zavallt (:0cuk ve Kam Bela oyunlanyla kimi tarih. yazarhgI bakimmdan cok verimli bir donem oldu. her gun kolluk gucu merkezine gorunup imza vermek zorundaydi. N. Kemal. ~ Kalebendler. elestiri ve yasamoykusu tiirlerindeki yapitlanm bu donemde kaleme aldi.

inceleme. Namtk Kemal. turbesinin vasiyeti geregi Gelibolu'ya getirilip Bolayir'da Pasa'nm Tevfik Fikret'in yaptigi la- rmk Kemal. ~inasi ile tamsmasi ve Avrupa'yi (Fransa ve ingiItere) gormest onemli etkenler oldu. ozelltkle Avrubatih anlamilk etkilerine acik olan. cevresi duvarla cevrili mezarhk. yasamoykusu ve benzeri turlerde de yaprtlar verdi. Narmk Kemal'in sanat yasarrunda Fransizca'yi ogrenerek Tercurne Odasi'na ginnesi. Daha sonra padisahm Rumeli fatihi Siileyman yanma. pa'nm yeni dfistmcelere.Dr. Sinasi ve Ziya Pasa ile birlikte Tanzimat Donemi yazmmmkurucusu Daha cok sair olarak tamnmasma sayihr. Narmk Kemal'in yasamoykusu. dolayisiyla Os- manh devletinin kurtulusunun la olabilecegini temsilcilerinden ogrenen. Yllmda Namik: Kemal kitabi icinde. Hayat~ Sanatl. muldu. -10- .: yil sonra Sakiz'a atandi: ama burada bir sure sonra zatiirreeye yakalandi. karsm ro- man. Marmara Universitesi Yaynu. Olilmiiniln 100. tasanrmrn hide konuldu. • da siyasal ve kulturel temellerin kurulmasrydusunen biridir. elestiri. 1965) ve "Namik: Kemal Uzerine Bir Biyograjl Denemesl (Abdullah Ucman. Varhk yay. ve divan yazmmi gene kusagm Once dogu kulturunu ustelik bir de divan yazan Narmk Caminin yarunda." Sanab Yazmmnzda "Vatan Sairi" diye amlan Na2 Arahk go1888'de oldu ve bir caminin haziresine" izniyle cesedi. 1988) adh kaynaklardan derlenmistir.. tarih. Tanzimat ilkelerinin iyi kotii yasarna gecmlmestyle yetisen. Eseri (Hikmet Dizdaroglu.

kusagm bu Ut. yikimlara karsm.bu anlayistan ki" hemen hemen tek konu olarak islenirken. siirde eski "asik tipinin yertni. sanatcrsi.leri sanat ra dusunce ve sanat anlayisi da "politik sanat" ya da "politik yoluyla aldogu yaymak" yolunda bicimlendi. hangi turde yapitlarmm yapilanru da belirlemistir.urdIlar. yinelenmesi de. Kendi- van siir] konulanndan Irde islenebilecegini ra. siirde aniam Yaziru'nm bu birlikte. gelecekte "mesrutiyet"i kuracak yasal ve cagmdan Bunu yaparken yrsmdan olan "siher anla- sorumlu insan" tipi aldi. Ancak.Kemal'in. heyitte farkh mazmunlarla kismen hi\tunlugune Bununia yoneldiler. savaslasiirde geleneksel mebir dille "ask" ve "tarm a:. "hurriyet" p. ilk gene- liklerinde saglam bir dogu ve din kulturu ki kusaktaslarmm kulturunun yazarlarsa sanatlannda hem nus oimalan nedeniyle. toplumsaI calkantilara. baska konulann gostermek da si"parca bohcasi" diye niteledigi dioldu. onlann degerleoz- ri bir arada gorulur.ibi sozcuklere yeni anlamlar yukleyerek siiri NlyasaIla:. uzaklasarak larda kullamlan ve eskiden baska baska anlam"vatan". "millet". aym ana dusuncenin uzaklasarak. Tanzimat -11- . cazh ve mazmunlu slnden once.. Narmk Kemal'in (~inasi ve Ziya Pasa'run da) siir aIanmda kendisinin geurdigi en onemli yeniIik.. Bu olusum. ~inasi'yle tamstiktan ve Tercume son- Odasr'na girdikten ve hem politikayla hem de Bah kulturuyle ilgilenmeye basladiktan goru:. gent. Namik KemaI ve otehem de bah kulturunun yazsmlar..

uyakh soylemeye yonelerek siiri siyasal ve toplumsal d11sunceleri yayma araci konumuna oldugu gibi.11sune bagh kaldilar: siyasal dusuncelerini yabilmek icin kendilerine engel olusturan van siiri dilinde yalmlasmaya mecazsiz soylemeye cahsmalarma ne de eski mecazlan kullanmadan ler. duygular ve olasihklarla ilgili her t11rl11 aynntisiyla birlikte betimlemektir.sanatcisi. Siiri bu yola sokarken. terkib-i bend (Ziya Pasa'nm Terkib-i Bend'i) gibi eski siir turlerine.:11nk11 armk KeN mal'in siiri." diye tarumlayan Narmk Ke-12- . toplumsal bunahm getirdiler. "Romandan maksat. kaside (Narmk Ke- mal'in Hiirriyet Kasidesi. nazim birimine ve aruz 01e.il@"tipinin yerine.) Elbet de. bu gelisimden ayn tutamayiz. karsm. bicimlerine. yiedemedi- og- reticihge yoneldiler. 1923 ve 1960 sonrasi siirinde de siirin siyasal dusunceleri yayma araci olarak kullaruldigi pek cok kez goruldu. siirsel duyarhgi da elden kacirdilar: eski siirin "asik" ve "Tann al. Narmk Kemal'in siirtni. Sinast'nin Resit Pasa icin yazdigr kasideler).11111. ahlak. Romaru. ozelllkle $inasi ile birlikte. <. ufak tefek degisikliklerle gazel (Narmk Kemal'in gazelleri). olmarrussa bile olabilecek bir olayi. bir de "siir dili"yle 01e.11e. "vatam ictn camm vermekten cekinmeyen". "yasarruru vatana adayan" insan tipini koyarken. ister istemez yaDi- gitmelerine. Tanzimat Donemi siirinin belirleyici ve besleyici kaynagi olmustur. Makalelerinde soylediklerini. donemlerin(Daha sonra.

"dogru yoldan saparak yuzunden kadma kapilan ve basma felaketler gelen" Ali Bey'in ve "tutkulan herkesin mutsuz olmasma yol acan" Mahpeyker'in seruvenini anlatirken. yazmnmzda man sayilan Cezmfdeyse. sansurun vermemest nedeniyle bu adla yaynnlannustir. re. Sami'nin Ahmed Mithat disinda gelene- Efendi'nin populer romanlan gi olmayan Tanzimat yazmmda "yazmsal ilk bir kotu romanlar" olarak kabul edilir. etkiyIe ve yazann ilk tarihsel XVI.marin intibdh-Sergiize§t-i Ali Bey· ve Cezmi adlanndaki T~§uk-u iki romaru. lki cilt ilk cildinde yine Cosumcu siyasal gorii~une uygun olarak. savasla- Osmanh-lran nnda gecen olaylari konu olarak ahr. rastlantilara. yazann amaci okura bir ders vermek. Olasihkla ikinci cildinde de Cezmi'nin oykusu • Asll adr Son Ptsmanltk: olan bu roman. bu savaslar srrasmdaki Osmanh yigitIigi. Semseddtn Tarat ve Fitnafl. yurdu icin her turlu ozveriye hazir insan Upi Adil Giray ile Sehriyar'm aski anlatihr. teknigi yer vererek. yuzyilda III. Murad zamarundaki olarak tasarlanan. konu bakimmdan etkilerini birgelenegine ro- (Romantik) romanlanrun etkisiyle eski Turk anlatilarmm Narruk Kernal'in. getirecegi maktrr: mutlulugu felaketler evin dismda konusunda amaci aramanm okuru uyargerceklestmrkahramanlaozvenle- bu topIumsal ken. abartih bir dil kullanarak. heyecanh davraruslara duzenlemesi Fransiz lestirmeye ve yazrs Cosumcu yonelir. -13izin . n tek yonlu ele alarak. intibdh. Cosumcularm uyarak yazdigi.

bir divan yaadh yapitmm acilma- verisli olmayan yanlanru elestirir: ancak yabicimler uzerinde olan Tahrib-i Harabai. Osmanh yigitligi. Mektup roman ilk kullamldigi elestirinin de ilk omeklerini Pasa'qa Mekiup. veren Narmk Kemal.evi Tarihinde verilen bilgilere bagh kalmistir: Adil Giray gercekten bir tarihi ki~i1iktir. "Bir milletin soz soylerne giicu Yazm'm yasam bulmus diye tarnm-14- yazmsa (edebiyatsa). tur yapitlarmda sik sik degive romanlann- bir de ogretici bir bicernle bu Oyun yazarbgl Tiyatroyu. yazmnruzda midir." .anlatilacakn: ama bu cilt ne yazik ki yazilma- rmstir. islam birligi. Coskulu ozyapisi. elestiiriindeki yapitlaicin neler tirilerinde de acikca gorulur. Tarih ve yasamoykusu nnda da. yazann Yazann imgeleminden bu romandaki turumm da Cezda i§ledigi "is- bulrnustur. Yazmmuzda intibdh. devletin kurtanlmasi yaprlmasi gerektigi konulanna oyunlannda da Isler. aym coskulu dille. lrjan Tahrib-i Hariibat gibi yapit ve cevmlenne yaz- dIgl onsozlerde. kimi siir ve oyunlannda him birligi" dusuncesidir. Bahar-i Donis. zmsal eski yazm'm yeni doneme elpek fazla dunnaz. daki konulan. Ziya Pasa'nm Hariibat zmi antolojisi elestirisidir ve Ziya Pasa'yla arasmm sma neden olmustur. soz soyleme gucu de tiyatrodur. Romandaki kimi olaylann genel cercevesinde Pec. Ceuieddiri Harzemsah. Siirlennde. nir. amacr. ama yasam Cezmi.

Ikincisi.layan. Tanzimat rilmelerinin toplumsal tiyatrosunun temasirn digi "genclertn birbirlerini kotii sonuclari" konulu gormeden evlendi- oyunlardir: AkiJ Bey. kalesinin. Cunku siddetle betimlenir. yazann stirlerinde isledikleri temalara Bunlardan birincica- de yer alan "vatan sevgitemasi islenen tarihsel SiIistre si". daha iyidir. eglencelertn gmI gormek kadar man okumaktan duygular saghgmda Silistre'nin landi. toplam alti oyun yazdi: ancak bunlardan oynandigim Vatan ydhut Kara Bela gordii. bu kiimeye girer. yazann olumunden sonra yaynn- Narmk Kemal oyunlan gore iki kiimeye aynlabilir: si. kimi sahnelerinde re'dan (Hamlet vb. daha en yararhsi tat vermese olarak niteleoynandioyunda diyen bile. oyunuysa. yine ro- yen ve.) etkilenerek nihal'de de yurt sevgisi coskulu bir dille sergisik isleisleyen lenir. "Giizel bir oyun okumanm. Rus oldugu net olarak belirtilmeyen isgaline karsi gostenlen yigit~e saanlatrhr: konusu Hindistan'da gecen etkilenen olusu ve Cromwell oyunundan Hnrzemsdh'ta plaru nedeniyle bu oyun epey uzun okunmak ve Hugo'nun Celdleddin zorba yoneticilerin yergisi islenir: karrnasik uygun zilrmstir: yazann uzere yaShakespea- sahne teknigine ve diline en esinlenen Gill- olan. "vatan yolunda" cahsma ve "bu ugurda runi bile sakmmarna" oyunlardir: dusman vunma Vatan ydhut Silistre'de. -15- ." yalruzca Narmk Kemal. yalm temasnu isleyen Zavallt diIiyle dikkati ceken ve asiklann olum dose- ~nde birlesmeleri 90- cuk.

(Renan Savun- (1874). -16- . Gillnihdl (asil am Son ~manlIk'tlr. 1885). 1872). Elel1tiri: Tohrib-i Hardbdt (1874). Ril'yd (1898). 1872). Akif Bey (1874). $iirleri olumunden ra cesitli zamanlarda yayimlannustir: siirleri bir arada su kaynakta bulunabilir: sonbutun Na- ttuk: Kemiil'in ::)airligi ve Biltiin ~iirleri (Hazirla- yan: Onder Gor. ozellike Fran- Cosumculugunun Yapltlar1: etkisindedir. Tarih: Devr-i 1867). 1908-1909).amoykiisii: Evnik-l PerUjdn (DagIIInl/? Sayfalar. Ddn~ (Tasvir-i 1888). Terceme-i Hdl-i Nevrilz Bey (Nevruz Bey'in Yasamoykusu. da Cosumculugun. istild (lstila Donemi. Roman: intibdh veyd Sergilze~t-i Ali Bey (1876). 1873). Yru. anlatilannda oyunlannda SlZ oldugu gibi. 1886). 1875). irian P~a'ya Mektup (1887). Cezmi (1880-1882). Harzemsah Oteki Oyununun tiirler: Bahar-i Onsozu. Atatfuk Kultur Merkezi Baskanhgi Yaymlan. Ce- (1875). Renan Mildafaanamesi 1908). Takib-i Harabai (1875). Me Prisons Muhdhezesi (Me Prisons Elestirisi.Narrnk Kemal. 1875). Mukaddeme-i Celdl (Celaleddin masi.. ZavaIlI C. Milntahdbdt-t Ejkdr gazetesinde Tasvir-i Ejkdr cikrms makalelerinden sec- meler. Oyun: Vatan ydhut Silistre (1873). Osrnanh Ta14 cildin yalmzca 4 cildi cika- rihi (Tasarlanan bilmistir.giin.ocuk (1873). Kanye (1874). ~iir: Narmk Kemal'in saghgmda yaynnlannus siir kitabi yoktur. Barika-i Zafer (Za- fer Simsegi. Silistre Muhasarasl (Silistre Kusatmasi. Ankara. ldleddin Harzemsah. 1999). Kara Beld (1910).

~air EvenmesCnden Onceki ilk 1Urkl.'e Oyunlar. Yllt Miinasebe- TUrk DiU ve Edebiyatt Uzerine Goril!jleri ve Yazllan (Hazlrlayan: Ka- zim Yetis. Ed. 1983. yazihsi: 1859) oldugu kabul edilir. Dolayrsiyla bu oyunun. 6. karagoz gibi geleneksel gosteri sanatlanrun tiplerinden yararlanan Sair Evlen- mesfnin dili. $air Evlenonce oyun biciminde karsihkh koolusan. Melin And'dan ogrendigiInize gore. Metin And. 1989). istanbul. istanbul. -17- . tiyatro yazim icin iyi bir baslangic oldugu kabul edilir. lnkilap ve Aka. $air Evlenmesfnden azmdan saray ve cevresi Batih anlamda tiyatronun ne oldugunu bilmiyor da degildir. O. ." gulamasr bakimmdan gosteren her hangi Sahne teknigi ve kurbir- bah tiyatrosundan.. sahneye kondugunu bir ize ratlanmarrustir. "E~lerin goriicii yontemiyle.Dil ve Yazm konusundaki manu icin bk.hgI gulunc durumlar"i konu alan bir tore giildiiriisii olan Sair Evlenmesfnin.. s. birinin karsitr kisilerin islenisi baknnmdansa ortaoyunu. birbirini gormeden evlenmelerinin yol ar. Vatan ycihut Silistre'den Once Yazmnmzda yayimlanan ve oynanan ilk tiyatro oyununun.. once de. Smasi'nin $air Evlenmesi (1860.. i. Olumiiniin tiyle Namik: Kemal'in yazilannm ta- 100. konusma diline yakm yahnhktadir. en Ancak. Turkce yazilrms Nasnusmalardan • Metin And. Yaymlan. Fak. Dolmabahce ve Ciragan saraylannda ceviriler yapilarak mesfnden oynandigiru Moliere'den yine Metin And'dan ogreniyoruz.

Kmm Savasi (1853-1856) sirasmda. bu giinkii Bulgaristan'da. Vatan yahut Silistre oyununun konusunu • agy. cok kalabahk bir Rus biitiin yoksunluklara savunuldu. Akif (Bey) ve Zavalh Cocuk birinci. $eyh Hnct Bektas. Vakdyi-i Acibe ve Havddis-i Garibe-i Ke~ger Ahmed. ZordJd Tabib (1869) gibi oyunlar vardir. Romanya snunuda.reddin Hoca'nm MansIbl. Pasa'nm sehit Bu savunma. Silistre ile Celal de ikinci kisimdandir." Vatan ycihut Silistre'den once. Ahmed Mithat Efendi'nin EyvaJil ise ayru yilm iinlniidiir. liisi Pasa tarafmdan. tarihirnizde "Silistre Mudafaasi" soma da kaleyi alarnayan Ruslar. "Genel olarak oyunlann konusu ya hayali olur ya da tarihsel bir olayi temel ahr ki Giilnihal. -18- kusatmayi kaldirmak zo- yukarda soz konusu ettigtmiz ta- rihsel olaydan alarak ozgur bir bicimde isle- . agIr kayiplara ugradiklanndan runda kaldilar. Dobruca bolgesinde bulunan bir kenttir. Musa Hukarsm kirk bir gun kahramanca adiyla iinliidiir. Tuna irmagmm kiyrsmdadir. Silistre ilk kez 1388'de Turkler tarafmdan fethedildi: cesitli zamanlarda el degisttrdt." diyen Narmk Kemal. Ahmed Ve- fik Pasa'nm Moliere'den uyarladigi Zor Nikcih (1869). P~a ve tbrdhim-i Gill§eni ve Zor(l)la Hekim adh metinleri yaynn- lamistrr. olmasmdan ordusu tarafmdan kusatilan kent. Vatan ydhut Silistre Silistre. Hikaue-i Ibrahim.

min insanma rarh yurtsever boyutludur. Zekiye'nin ~e.illii giden islam Bey'in pesinden ymdan soma.:Ice anlauhr.misnr. sevgililer de birbirlerine kavusur. Bir cok yigitlik olacekilir. dusman gider ve kendisi de goniillii yazihr. hut Silistre adiyla bilindi. tipler olan kahramanlan. Silistre kalesinin kaleye kosan goniilliilerin tsgah iizerine oykiisii ile islam Bey ve sevgilisi Zekiye'nin asklan ic. Bu arada koolmus mutan Miralay Sidki Bey'in. Vatan ydhut Silistre. Oyunda tiyatrosal eylem (aksiyon) pek olmamakla "perde" ve "meclis" bolumlernesiyle kimmdan sahne teknigine yaprtnmz oldugu soylenebilir. canlandrrma. -19- katek cok. Batilr iizere secanlamda bicim ba- mistir. "ancak vatanm kulu olan birey" du- sandigi babasi oldugu anlasihr. Kale ozgurlu- suncelerini yetkin seyirciye yansitmak birlikte. Oyunun. Zekiye erkek kihgma girerek kaleye goni. Asil adi Vatan olan oyun. goko- Kendilerine ozgii olmaktan tiyatronun Toplumsal kaliplasrms . sansiiIiin daha sonra Vatan yd- bu ada izin vermemesi iizerine Silistre adiyla oynandi ve yayrmlandi. Bu konu gelisimtni. Cosumcu rulen diU uygulamalan Namik Kemal'in bir az da doneornek olarak duslemledigi. Narmk Kemal kendi "vatan". oyunlannda uygun ilk tiyatro Victor Naoldugu kisileri ve sahne Ilugo'dan Cosumcu ve Shakepeare'den akimm sahne esinlenen etkisinde nuk Kemal'in genel olarak olayi gelistirme. diizenlemesi goIiiliir. Oyunda. Batih orneklertnde tiplerdir.

.numlan geregi islam Bey. sahne dilinin nasil olmasi gerektiginin farkmda oldugunu gosterir. Zekiye. yazann konusmalan anlatnruru gunumuz diline da aynen alrp bilinmeyen sozcukleri dipnotlariyla vermisnk. hem siyasal goruslertni seyircilere aktarmak isteyen yazann. yigit ve agrrbash bir komutan: surekli. 10yamet mi kopar!" diyen Abdullah Cavus tenlikli bir askerdir.. oyun turunde bir yapit oldugu ve yalm bir az sayida sozciigii diline uyarladIk.l yazarmm cumle yapisma icin konulmustur. aski ugruna sakmmayan olumu goze alan asik bir gene kiz: Srtki Bey. Vatan ydhut Silistre. Bu da. llJ. Namik Kemal'in baska turdeki yapitlannda gorulmeyecek denli yahndir. Oyunun dill. gozunii budaktan bir yigit. oynandiktan ic- bir sure sonra Almanca'ya mistir. uyarlanus. hie dokunmadIk. ". hemen gunumu dille yazIldlgI icin. bilinmeyen dipnotlarla aciklayarak Bunu yaparken. Vatan yiihut Silistre. da cevrilip yayrmlannns yurt dismda cesitli ulkelerde de temsil edil- Not: TUrk Klasikleri dizimizin daha once cikan kitaplannda. anla- daha belirginlestirmek -20- . ( ) icindeki bir kac sozcuk.

serefine ulastigumz Osmanilana h askerinin iinii dunyayi tutan yigitliklerinSizin samrnzi cahstim. askerde. alaylannda sHah kullanmak den biridir. milletin tesekkurimu gorurse (onlarla) birlikte olmek. Yasasm askerimiz! Yasasm vatan! Kemal 1 Cihat edenler.ADAYI~ Ey vatanm hayatmi koruma ugrunda camru veren mucahitler!' ~u degersiz yapitrmm konusu. din ~da savasanlar. Onun iC. onu korumak icin yapabilecegi (bir) felaket sey.in(bu) degerstz yaprtmu. -21- . size adiyorum. degerstzligtni acikca soylemekle birlikte. Allah gostermesin. zafer gorurse dile getirmektir. Vatanm ne demek oldugunu bilen kalem sahiplerinm.

riitbeslz askerler. Miralay" Kayrnakam ••• Miralaym cavusu Subay . ABDULLAH. AHMED SIma ROSTEMBEY. I3IR KAYMAKAM BiR BtNBA$I BtRiNCi zABiT IKiNCi zABiT OC.VATAN yihut SiLisTRE Dart perde tiyatro Ki~iLER ZEKiYE HANIM HANiFE HANIM IsLAM BEY. .... . Albay .. ••• Yarbay . . Erler.ONCO zABiT NEFERLER···· OONOLLOLER Gornillu zabit" BEY.

.

kisilerin sahneye girts cikislanyla degisen. druinde bir mum..PERDE I (Perde aplmea kenan sokaga bakan bir oda. gonlnilr. perdenin alt bolumlermden her biri.siimii yerinden Sanki basirm paralayacak (EUerini ytlztlne Nlnecigirn! Dairna babarm dusunrnek IIt!. 2 Oyunun yazildigr donemde bu sozcuk "anne" anIamma kullanIlrrdl.. nibu kadar yumusakhk okuttuguna pisrnan 'WIn kadar actin? Sen de simdi kizmi gorsen bu Benim ganIiim Oyle biiyiik biiyiik duygulara nasil dayansm? Benim beynim nasil tahammul disan fIrhyacak. oyle genii. biiyiit1 Oyunda. Amavutluga ozgtl dtlz- gun giysisiyle mindere uznnrrus. -25- . elinde bir kitap. Zekiye.> gents dusuncelere etsin? Yuregrm ne kadar carkoparacak da Beynim ne kadar sikihyor! da cevreye dagilaNinecigim! icin ackapayarak) piyort Sanki gag.. islam Bey de sokakta Qezinir.) Birinci Meclisl Zekiye (Kitabt yast1fjm uzertne brrakarak) Ah! Ninecigimf Ninecigimt Gonlume nicin verdin? Dusuncerni olurdun. hazirladigm dusuncede baskasi geziyor! Daima seni sevrnek icin terbiye ettigin. cak..m.

gene gozurne bir dakika uyku girmedi..iggorsem birinin gOzyal?1 Bir kac gun once yuzum guluyordu: sanki her sey de benimle birlikte giiliiyordu! Bu gun gonlum aghyor: sanki her sey de gonlumle birlikte aghyor! Gene sabah oldu. belki dusurnde gorurdum de ayaklanna mr. (Bir az ~iindiikten sonra) Hayat ne garip hal imis! Bir kac gun once yammda biri aglasa.tiigun gonulde baskasi hukmediyort bam okutmus okuttun. dusundugum ne kadar guzel sey varsa hepsi bir yere toplanrms da.. Allahrml a mektup Atesle yazilsa insamn yuregmt -260 kapane idi? zehrini dokunceye kadar doya kadar yak- . oldiigfme agIa- mak bile hatmma ziimde o! Hayalimde o! Akhmda o! a! a! at Bir kere sokakta gordum. Eyvah! Ne vucudumda ne gozlertme hukmum gecti. buldum.. okudu- Sanki omrumde gcrdugum. gum. bir insan yuzu 01mus karsima gelmis idi.. gozunun yasi nesesinde dokiiluyor samrdrm: bu gun kulagrma kahkahalar agit sesleri gibi geJiyor! Bir kac simsek cakbu giin ye- giin once garnh gamh bulutlarda tikca biri guluyor gibi gorunurdu. ne kadar gucum varsa toplayrp da gozlenrm baska yaistedim. Isittlgtm.an s6ndiirerek) Zavalh mum! Acaba ben de senin gibi yana yana tukenip gtdecek miyim? Bes dakikacik uyuyabilseydirn. (Muml. gonlumun doya agIardIm . dokulmus samyorum! ni acilrrns giillerde <. Beni sen gelmiyor! Ah! Daima o! Go- yoluna olmek degil. Daha bir bakista vucudumda na cevirmek gu<.. Seni ba- onun yoluna oldun. keske yuzune baktigrm zaman g6nliime dusen ates g6zlerimi ertteydi..

2 Akll ennedik Is.... Kendi gelse belki utamrdim da a kadar CITpI- narak uzerine kosmazdim.i gonneye ozlem duydugum babamdan gel- dl~ine keder ederdim . vb. (Bir az diisisndiikten sonra:) Kim bilir? En guzel ciceklerin ara- smda yilan bulunuyor. vtncinden olmuyor: ama cildiracakl Mektup "l~ziinii i~ittigim gibi ondan geldtgmi bildim. Zekiye Hamm (Pencereden girerek) - Ben gonlumu ortaya cikarabilirim. Ne yapayim ki.. Okudukca gozlertmden sanki yuzume. lcindeki sirlar yine sana gorunmez. . elbet de gercektir.. taydm ne olurdu? Yarabbil Yarabbi! in- sarnn yuzu gibi gonlunu de meydanda yara- iIdnci Meclis Islam Islim Bey Bey. . Gornilde keramet 1111 var' nedir? Kimi zaman gaibi2 de biliyorl Ahl Benim a zaman baska kirni dusundugum vardi? Hilla kimi dusundugum var? Mektup habamdan da gelse yine ondan sanmaz miydim? Belki dunyayi bildim bileli bir kere yiiziiIli. Kendi yazisiyla yazih .. anlam.. Hayir! Elbet de gercektir. Allah a kadar guzel bir vucudun tctnde hainlik saklamaz a. Seviyorum. 0 da beni seviyor. -27- . sevdigi mektubunda yazih.lldl. Bilmem sutninem IlllSllutancnndan yerlere gecmednn. sevrnekten blr turlu kendimi alarmyorum.maz. getirdigi zaman insan se- 1l0~siime dogru damla damla alev parcalan lillt.. Henuz olmamis seyler.

. karum helal sayar oldururdum.. Bir Iiziicii sonra.. i~- te gonlun benden kacinmak istedikce ayakla-28- .Zekiye (islam Beu'i goriince.. ama yibir sessizlikten toplar.. uyku daha yeni basladi . ki. benim gozumde kiyamete kadar alcakhktan yenin giicenikligi kurtulamazdi. Gunku bana dunyadan amac sensin. her gece buraIan dolasiyorum. kendi kendisine soylenerek... Bu kadar gunler. Bir daha g6recek miyim? Orasmi Allah bilir . (Zekiyenin tel~t hep artmakiadui Ne yapayrm . guven. tecrubeme soguk) - gozler hala Gece bitiyor. artar) Haydut gibi pencere- den bir eve girdim.. (Zeki- dinledim..m yok mu? Biri Kimsenin gormek ihtimali icin topraklarda acihyor.. Bu gun agzmdan beni sevdigini isittirn . Bu gun sana veda edecegim .. Seni seviyorum. Sabah acilmaya baslamadi. ama soziinii i~ittirerek) - Ya simdi her gun Allah'tan olumumu istedigrmde hakkJ. elimde degil.Allah askma ellerini yuzune tutma.. senden aynlacagim . sonsuz derecede bir tel~la ne kendini yamna kostnak: ister. soquk: islim Bey . (Zekiye'nin giicenikligi daha artar) Benim buraya girdigim gibi biri bi- zim eve girse. bu kadar gecelerdir gostermemek yu- varlamyorum ... (Zekiye giicenikligini gosterir) KabaOnu biri bana yapsa.. Sizi davet eden rni vardi? Zekiye (Memnunlugunu gizleyerek.. Dunyayr (topu) bir gun g6rdum. Deminden bert casus gibi pencerenin hatimin ne kadar buyuk aItmdan sozlerini oldugunu bilirim. gorduyse bana ne der? islam Bey kendimi yoktur.

ben gonul! gozlerimi yas tcmde surunuyorum: -29- Sen giizellik.("nlYalmz kalsam.rm bana dogru geliyor . beni kendimden elm. kendi kendisi- Zekiye (Gonliiyle d6vii~iircesine bir taktm tdd$ ve duraksamadan lie) - Bu kadar zamandir olum acisma dayanedir? Ben al- myor'um. olmadi. sen de benim gibi. ha- icinde olsam. Iste gonlumuz ikiz yaratil- nne. yuzune baktikca brrakiyoraun: ben. yalmz senin aya- Imm altmda Biz birbirimiz- . Merhamet! dokulmus vucuda tastan yapil- gonul yakismaz. dusumde yalimde sen! insan sen! Uyamrsam. gunes gibi... suclayici olmaMerhamet ki. Ben de kendime sahlp olaydim elbet de kendimi tutardim . iste Allah seni bana beni sana vermis . (jsknn Bey'e seslenerek) lstedigin kendi halimle ugra~lp duruyorum . islam Bey .te sen can. . Ben seni blr kere gordiim. ben askl Sen. yine olmadi. Sen beni bir kere gordiin..Beni gordiigiin zaman gozlerlni cevtrmek istemisstn . karsimda sen! Daima sen! I):1ima sen! Viicudumu rtnim.. Birdenbi1'(" peri gibi onurne ciktm. Uyursarn.. ben viicut! Sen ask.. Olmadi . EIlid de senin yamnda maya cahsirdrm. senin. Oonlun sana iistiin geltyor. sonra... golge gibi. Allaha bin sukur olsun ki. oyle mi merhametIIlz? Ben seni gordiigiim vakit gonliimden ne Miler gecttgmi bilir misin? Goz kapaklanm blr kere yumulup acilincaya kadar arada butun omrum kayboluyor samyordum ... Cammi In1 istersin? Al da kurtulaynn.. elinde olmaksizm seviyorsun... gonlumde mu istersin? lste esi- ". h~yle nurdan 11lI:? olsun. t...

otede birlesiriz. ben bir ~ey. benden baska kimseye yar 01- kendi kendime soyleniyordum . sonsuz derecede hiik: medici bir tavlrla) Hem beni seviyorsun. (Kendini toplayarak.. Kalbini yaracaktm da bana bu mer- bu insafr nu gosterecektin? kendisine ojkeyle soyleyip gezinerek) Sonun- da ne olacak? 0 bu rnernleketten de bu dunyadan m kaybettikten glm? -30- gider.. kara topraklarda gelmiyor. den hatmma Simdi hayali de. alacaksm. ninemin Yiinkii .Vallahi .den burada giin aynhrsak aynhrsak. babamm... gerek aynlahm gerek aynlnuyahm: mayacaksm. Zekiye (Kendini tutamayarak) . Bana bir yemin et ki. yine bulusuruz ..... ben . hem nicin aynlacagiz? islam nirnden Bey. kendinden sey birakmadm. man bmz. ben nesi var? giderirn.. . Gidecegim. Simdi de kendini kendin hem de miijdesini yorsun. soylemedim.. ne baska gonlumde bir elimden getirt(Kendi kendirne soz gectreblhyorum . Gel.glnt kaybederek. Bu her zadun- yann birlesiriz . Ayn gorunu- ruz. kendisi giyatiyor.... harneti. Ayn samlmz. yamma gel. ne bir seyde istegim kaldi. dim mi yoksa? Ne diyecektim? kanhl. siz gorunduSoyle(Yine soguk- nuz .... Omrumun her tadisonra kara topragm Bir kac dakikalik can acismdan rm korkaca- . ahirette.. Zihcikarsevgisini Zekiye (Ojkeyle sozilnil keserek) - dim: kardesimm rnezan gonlumde idi.. Mezanm gorrnebi... Ne uykurn kaldi. onu da (sen) unutturdun.. utang~ bir sesle) Ben yada.

ben kendimi olduru- rum.. ni- . sonra? Zekiye (Ojkeyle) - I.Hie. yo- 11 una cehennemin atm. Devlet savas acrms. babamm rekse yine gidecegtm.... Dusman smirda sehitlerimizin kemiklerini..ignemek geGidecegim ..IAm Zekiye Bey (Kendisini tutamayarak (Yamna kosup sozilnil attlui Gldecegim keserek) Once beni oldur. inanrmyor! (Ojkeyle islam Kendi icin olecegnne inanrmyor . gogsiime Azrail'in pencesi dayansa yine I1decegim. sesi ~itilecek tonda.v. Hie.. Ailm kendi kendisine) - Ah. dusmanm silalu vatana cevrilsin de. Giderim . Islim Bey (Bir tsrnrit bir agU'b~llhkla) atesleri sacilsa yine gidecemezanm e.lim Bey (j~itmem~ gibi) Gidecegim Sende 0 Zekiye (Yine sozilnil keserek) kudar erkeklik yoksa.. llcy'e donerek) Gideceksin . gercekten benim icin olecegini bilsem yine gidece~m.I. ninemin viicudu ayagi- min altmda ezilecek olsa yine gidecegtrn. Anladm a? Bir adam isitmedim. Zekiye (Ojkeyle gezinerek.. benim ocagimdan oralarda yatar adam gordun mu? Atalanmdan kirk iki sehit adi bilirim. rahat doseginde 01mus bir adam Isitmedim.111 gideceksin? islim Bey r1 kabristan (Aglrba~blrkla) - Kandil gecele- ziyaretine gidersin a.. I. gidecegim . gidecegim ..lim Bey . belki olduzaman da inanmaz. nasil olur ki. kar-31- . topraklanrn e.ignemeye cahsiyor..... gideceksin .

vatan sevgisi bu gun her seyden kutsal olsun da ben yalmz senin askmla ugrasayim? Hie nasil olur ki. vatan .. akiyor. icime kanlan biliyorum. Vatan olunca .... ne derirn? Ben . dunyada her seym ilerledigini bilip dururken.. sana nasrl sevgi bekleyebilirsin? Eger . Vatamnefesim vatanm havarmn nimeti kemiklertrnde duruyor." ben babamdan.nasil olur ki. isterse her damlasi bir damla zehir 01degil mi? Vatanm . Ben anamm karnmdan Ciplaktnn. Beni Allah besliyor. G6zumle gormus aksm... ya ben nicin dogdum? Ben adam degil miyim? Gorevim yok mu? Vatamrru sevrneyeyim mi? Ah. rum. ben vatan sozunu isitrnistim. Benim gonlumu lstedigi kadar kopanr hala gibi kopardi.. Kavgaya gideceksin -32- lanm. bir iki damla yas dokerim.. atalanmdan asagi kalaynn? Vatanl Vatan! Vatan tehlikede diyoisitrniyor musun? Beni Allah yaratti. Ancak iki yiiregi birbirinden sanmazdrrn. Vucudum topragmdan. vatan tehlikede bulunsun Hie da..sismda once benim gogsumu bulmasm? nasil olur ki. ben ne diyebilirim? Git! Git beyim! Dunyanm bu hall de varrmsl Ben vataru bilirdim.. ben evimde rahat oturaynn? Hie nasil olur ki. vatan karmrru doyurdu . devlet yerinden oynasm da ben rmhlanrms gtbi burada kalayim? Hi<. Git beyim! sak- Ben olsa olsa. vatamm Zekiye sevrneyen adamdan. vatana gelvatan buyuttu. vatan sayesmde giyindim. vatanm digim vakit actim.. gonlumde sun. vatan icin besliyor.. Vatamrnm ugrunda olmeyeceksem. smdan . izin vermezsen onu da dokmem. ben ..

l\iln aldeceksin. ten yolunda Sen sehit olursan rm? 0 vakit Hayatmdan bikanlara diinyada Bir bentm diinyada ne ilgim kahr? Ben nicin yaOIOmden kolay bir sey mi olur? Beni gercekolernez mi zannediyorsun? kere yiiziime bak. Eger v.. Ah! Bilsen sent gozum nasil goruyor? Gonhrm nasil biliyor? Yiiziine baktikca Allahm bagl~I canlanrrus da onumde geziyor -33- . degil mi? Beni de unut. Zekiye . Sus! Yemin 0 (SozUnii keserek) - edeceksen istemem... Ben .. o zaman sen de istedigin adarm secebilirsin.. diinyada da ahirette de Zekiye senindir.. senin kulundur. lnsaallah .Ban. Agzmdan bir yalan cikabilecegim bir dakika dusunsern. yllYS da unut .."kit burada bir kul bulursun. Yok eger.. diinbi0 esenlikle gelirsin.yacagIm.. benden bir ye- min istemiyor muydun? Alemleri ask iizerine yaratan Rabbimin bin bir ismine yemin ederim ki..) I. Oft Sanki her sozii bir alev kopuyor bllanzlIna sanhyor. ..&tammicin sehit olacak kadar bahtrrn varsa..ftyledtk~e cigertmden Ben her vakit da kulullum .lim Bey .Allah yiiz bin kere canmu alsm. .. (~iddetle aglaYLp yere ka- pumr. ben tekmil edeyim. Oluden ne farkrm kalrms (Kendi kendisine) Acaba birbirinden aynlrms lin olmus iki garibin topragirn havada birlesurecek kadar olsun felegin insafi yok mudur? (A~Lk~a bir tavtrla) Gel beyim . Islam Bey Zekiye - Ben de Allahm . Blma gozumm onunde ellerimle gonlumu paralatacaksm? .. ben bir mektubunu If! IIdemem. dakikada cildmnm..

Sen erkeksin . Vatan ki. veda edebileyim. degil mi? da. belki boyle seyler hatmna gelmez.IYor. Benim gonliimii demirden mi samyorsun.. Deli- isliim Bey ..Sen Allahm adaletini bilmez islam Bey hakkirn.. dusman uzerime giiIle degil. kuyruklu yrldizlar isliim Bey . Ben kede0 merha- metinden giilmekle uj5rar. Zekiye misin? Zekiye herkesin korunmasi gercek anasi da ustunden... atsa.Allah askma bir az gayret birak ki.samyorum. yanardaglar. herkesin ilacmdan gecintopragi iken bir cok adamlar saghgmhastahgmda birinin vatan ki her karis kamyla lara kirbacla suruyorlar. Vatanda senin gibi bir kiz gormek. hip olmaktan da biiyiiktiir. beni butun butun unuttugunu istiyorum.. hayatmi korurken onun Umut . gerekince vatan evlatlarrru smirVatan ki. . (Uykudan uyamr bir hill ile) Hem . Seni gordukce ne dusunuyorum bilir misin? Buradan gittikten sonra zihnimde kalacak hayalini kiskamyorum lik . herkesten yasmda rimden (Kendi kendisine) Go- rev yolunda her seyi feda etmeye diinyada cok kendimi hakh bilirken.. hayal. hatta gozumde sana sa- senin icm bile gam yemeyeceglm . yogurulmus iken kimse uzerine iki damla gozyasi dokmek -34- .. meye cahsiyor: atalanrmzdan Bilmekle ne olur? Bir kere dusun. Bir az diisiui( dilkten sonra) Bundan sonra olursem. on yedi bir kiz kadar olarnadrrn. aglamamaya cahsiyorum.. yine olmeyeceglm...... emin 01.

dusuncesinde Ben yurekte asker ister ne kadar umudu.. Ya Cenab-i Hakk'm adaletine. kadmlanrmz ne sayarsan say! Ben vataru admi isitmesana bana gonlunmis: iste.. ' Bir kadiKalabaka haydutlanna uzaktrr .. bu vatanseverlik cesi memleketimizde yeni dusmus cenin de. 0 dusunbir sey 0 daha anasinm karnma alsm da dusun- cocuk gibi kucucuk dusunce sahibinin Iken.istemiyor! Vatan ki.. . hala erkeklerimiz anlammi bilrniyor. turun yakisrr.ma biraksm? de varhgim Estagfurullah . bir zaman kihcmm sayesinde bir kac devlet yasarken dl bir kac devletin yardnniyle kendini muhafaza edebiliyor! Vatan ki.. beni diinyadan IIH<. Tanri'dan bern bagislamasuu -35- . seni. dunyada muktan kursun vatan yoluna olmeyi bin yil yasabilir cocuklar birakacagiz. vatana benim gibi cocuk yetisUrsin.. gecmez beni karsmda <. hem vahem run karmrn yanp da icindeki saci bitmedik masumu paralamak. delilik say. her 0 muhtac goruyorum. kirk milyon can besliyor: hala ugrunda isteyerek can verecek kirk kisimstye sahip olmarms! Vatan ki. gurur say.ok zaman yarasmdan yapilrms nisanlarla sus- lenmts gorursun . talihini gelecekteki hayirh gorecegiz. de ne kadar istegi varsa. Zekiye Hayal! Hayal! Babam da boyle dilertm. sungu. vatan sozu ortaya cikar cikrnaz hepsi birden sabaha rastgelmis yildiz gibi gonmmez olsun: sen yaratihsta ana ister ki. Elbet de uzaktir.. kibir say. Kader oyle zuliimlerden Hem yasayacagiz. hikrneline nasil yakisir ki. ki.

(Kendisini tutarak ve gillilmsemeye Gozlerinden nedir ya? Hani dayanacaktm? yacaktm? gulumsemeden Bir az gulmez misin? Gul yuzun ayrildikca.gtllr.. Gayret. . tim . So- ne oldu... islam Bey su savastan Zekiye cak? islam Bey elbet de babandan sevgili ogluna. lste . Seni Huda'run" birligine emanet etduayi unutma.. parlak.. Ben gidtyorum atllarak) Gidiyorum . Gel seninle mertce bir veda edelim... ($iddetle edelim . 2 Tann'nm.. ben sana Olmus adamm ne haberi olaMezanm olsun ogreniriz a.. gulden temiz agca- Vakit yaklasiyor. Vatamna ne) Mertce veda bu ise.... Elbet de Allah kabul dokulen inci taneleri Hani aglama- eder.. sevgili kizi- na bir haber olsun gondermez mi? Kim bilir! lnsallah esenlikle bir haber almm. (Kendi keruiisi- den daha mahzun seye gostermestn. donmek nasip olsun. yere y. kansma..seyler soylermtst Baham da boyle umutIarda bulunurmust nucunda miyor! islam Bey yorsun? Zekiye Hie sag olan adam on bes )'II I Ninem her gece anlatirdi .. asikcasmi Allah kim- Bir az gayret lste .. Gidiyorum Yasasm islam vatan! (Zekiye oturduqu. 0 nurdan zmla vatanma lt$arak) dua et. Hala oldugu yeri kimse bilNeden oldugu kamsma van- sevgili haremine... baygm gozlerinduruyor. Ben gidiyorum . Bey ctkar) 1 Esine.

'OC. oyle mi? Ah! Gonlumde ne atesler yamyor.iincii MecHs Zeklye Itm Sonunda (Bir iki dakika 0 durumda kaldrk- sonra odanm her yanma goz gezdirerek) gitti... Sanki gonliimun sanyor da gucurnu t\yaklanml birbirine dolastmyor. ben seni kiminIcin terk edeyim? Benim vatamm da sen idin... Sanki gonlun sikiyor: zinciri kesiyor.. Beyim! Sen beni vatarun icin terk ettin. 8ent de kendi gibi dayarnkh samr.. Itlv1necek bir sey olaydi. Gordiigiim vakitIerin bir dakikasi "eM donebilse. Aynhk . var. lie Bu giin oluversem olur? Gonlumun paraIanmacbk neresi kalbir de break yarasi bu-37- dr? Varsm uzennde . Topu (topu) iki kerecik gormek naeip oldu. tutamadrml sesimi isttecek . gozumden ne zehirler akiyort Bilseydi. Vine aynCammm 1:"11 ar. pencesini atryor da bogazmn v dan yetisecegim.... (Bir az d~ilndilkten sonra) Nicin olufilii bekleyeyim durayim? Ashnda her nefeste hiitiin omrum gidiyor.. Vine aynhk Ah! Sanki nefes mi ahyorum btr parcasi kopuyor da agzlmdan yere dokutuyor. AyVine aynhk . tlAJAbagirsam yerine olanca omrumu feda ederdim. belki beni boyle birakacagma acirdi d". belki dus cikardi.. vucudumu nlik Ilk nefesime yol vermiyor! Hala kossam arkasm. degil mi? 06sterdigim cabaya inamr. Aslmda ben bu durumda iie. Yoksa dus mu idi? Ah . oldurur oyle giderdt. camm eta sen idin.:gun yasamam. Simdi yarumda idi.. cigerime ne hancer- ler vuruluyor..

Kara topraklarda yatacagma kizmm yamnda bulunsan Kendi haKendi kenacrnazsan...... Vatarnm benden cok sevmeseydi. kanh kefenimle onune cikanm. Ya severse .. dusmansiz rrn brrakayirn? 0 baskasim dusmamrrn sevsin! Ah! Kendimi oldurup de (Yine mindere kapanarak) Yarabbi! Yarabbil Ben mezann yilanlarma. Eger duyar sonra) Ya 0 . Usuyorum .. -38- Kucagmi hie olmazsa mezanm ac da.. ciyanlarma raziyim. Gozumun onunde korkunc korkunc hayaller geziyor! Ninecigiml Ninecigim .. (Bir az dilijilndilkten yasayacak.. benden sonra bir . 0.. .. Ben ettirmedim. murnkun belki mezarda olmuyor. gitmezdi... man beni dusunsun? Kara toprak neleri dil§iindiikten sonra) Ya benden art- mez! Yokluk icinde neler kaybolmaz! (Bir az sonra . dunyada benden baska kimseyi sevrnez .... ... vatanma hizmet edecek . kim bilir? Yemin de etmedi. sine sokulayim . ben de bir kose- . (Ojkeyle act act giilerek) Ben onun yoluna oleyim de.. Kollanm a<. ne olurdu! A<. Kimseyi sevrnez.....lunsun. bir baskasmi Dunya bu ya .... Sanki oldukten sonra her zaman hayalmde mi kalacagim? kadmm Ninemi gozumun onune gettrmek istiyorum da. .. Korkuyorum yalimden. Zavalh baksalar 0 her za- gozlerine hala bebeginde Zekiye'si bulunur.. .. 0 da benden soma kendisini oldururse .. Yok ... kendi dusuncemden dim den korkuyorum. Nicin? Nicin oldursun? Onun vatam var.. Kucagnu a<.. Severse mezanrm parcalar. .. (Hayiilet gonnilij gibi korkarak ve minderin iistilne YI9tlarak) Yok... Ah .

hep (Zekiye sesi ~itir. Kur- memnun rum.Hep buradayiz. gogsiim parca parca 01madikca bir tasma kimsenin elini dokundurmayacagnn . islim Bey De goniilliiler disarrda islim buradayiz Bey (Sokakta) degil mi? Arkadaslar. Allah korumazsa bayrak -39- yine kendisi acarak topluyor. Ancak.. . lsitiyor sozlen anhyor musunuz? Soyledigim musunuz? Olum korkusunu butun butun gonlunuzden cikarmak elinizden gelir mi? Gogsiiniizii vatamn smmm korumak tcin yapilrms istihkam degerinde bilmek elinizden gelir mi? Kendinizi simdiden olmus tutmak elinizden gelir mi? Olumunuzu da bizi koruyacak. Islam Bey. gonullulert aramaya j. bilmem benden olacak rmsnuz? Ben kavgay:a gidiyoyamrna gelsin. Yagrna dusundusmesin.. (G6ziL ile c. istiyenler nramam. Ayhgnn yok. Miimkiin olsa.(tdebilirmisiniz? Biz vataru koruyacagiz. korkanlar kanlanrun yanmda otursun. mem.' toplan- ovunurum.. sth: sik: pencereye kosar. camm bir yanma saklamr.evreyi siLzerek) islim Bey ..Kardesler! Bayragnna nussnnz. Fakat olmek niyettyle gidiyorum.DOrdtiDeti MeeDs ZeJdye odada.) Bir Goniillii . Rahat arkama '$undan gulleden korkmam. dusunenler arayanlar cevrernden cekilsin. butun su zayif viicudumu siper vatan kardeslerime edecegim: miimkiin olsa vatarnrm gonlumun ictnde sakhyacagnn.

bilir. Kendinize bu kadar giiveniyor musunuz? Nereye gidecegimizi bilseniz, nereye gidecegimizi benim gibi gozunuzun onune getlrseniz ... suphe etmem ki, hepiniz benim gibi olurdunuz. Arkadaslarl Tuna boyuna gidecegiz ... Tuna bizim icin ab-i hayattrr,
I

Tuna aradan kalva-

karsa vatan yasarnaz: vatan yasamazsa, bulunur. .. Evet! Belki bulunabilir.

tanda hie; bir insan yasamaz ... Belki yasayan (BilyUk bir ama
ojkeyle) Yok... yok. .. Yasayan bulunur:

insan degildir. insan vatarumn ayaklar altmda e;ignendigini gorurse yasarnaz. insan kendtsini besleyip biiyiitenin ayaklar altmda e;ignendigini gorurse yasamaz. Kendisini besleyip biiyiiteni ayak(lar) altmda goriip de yasiyan. kopekten alcaktir. Kardesleriml insan kopekten
ill·

cak degildir. insan hie; bir vakit kopekten degil, hie; bir seyden alcak olamaz. insandan buyiik bir Allah var! Allah vatana sevgiyi emrediyor. Bizim vatarurmz, Tuna demektir. Cunku Tuna elden gidince, vatan kalrmyor. Tuna kiyismm neresini kanstmrsamz

icinden ya babir kemigi buluiizerine ci-

bamzm, ya kardeslerinizin nur ... Tuna'nm olusturan kan topraklar, korunmasi

suyu bulandikca

ictn olen vucutlan

maddelerdir. Osmanh nann isitileh Osmanhlar

Tuna gecildi, bir kac kere gecildi, bir cok kere gecildi. Fakat bir vakit almtalmadi. durdukca, yine bir vakit alm(a)maz; hele Os-

manhlar, Osrnanhhgm ne demek oldugunu bifuse, hie bir vakit almamaz. Vatamruz tcin 01meye hazir rnrsimz? Tuna boyunda olmekten cekinmez misiniz? Biz olmeyince, dusman Tu1 Siiylenceye gore. yasam veren su; bengisu. -40-

na'dan gecemeyecek.
VR da yarah

Gecenler bizi ya olmus Ben olecegim diyorum, kimdir? Arkam-

bulacak.

1I,;lnizdeolumden korkmayan dnn aynlmamaya lksal Besal

Allah'la yemin eder misiniz?

Goniilliiler - Allah'la yemin ederiz. Besa!l

Islim Bey - Beni seven bir vakit
dnn aynlmaz ... Bellinci Meclis Zekiye yalmz Zekiye (Pencerenin kenanndan
/('rek) -

ardrm-

act act gu-

Beyi seven bir vakit ardmdan aynlbaska
ay-

mazrms! Bak, soz soylerken vatandan hlr sey dusunur nlmayi camndan uynlmamaya vakit ardmdan aynlmayacagim Kim bilecek? AltInCl Meclis Zekiye, Hanife Hanife (Odaya girerek) kizim!
(Zekiye Tel~la bir odaya ko~ar)

mii? Bak, hie; hatmna gelir aynlmaktan beter biJiyor da Seni seven bir

mt ki, burada bir zavalh var: kendisinden care bularmyorl

aynlmaz, oyle mi? lste ben de ... Aroma erkek degilnusim ...

Kizrml Hamm

Hanife -

Nereye gidiyor? Nereye gidiyor-

sun? KIZlm! Benim hamm kizrm! Ben hasta
"Pek cok: epey'' anlarmna gelen bu sozcuk, burada, "Haydi", "yuruyun gidelim" anlarmna kullamlrms.
-41-

olunca bir fincan ilaca iki saatte getirir; kendi istedigi i~ icm, bak keklik gibi sekiyor! Zekiye (Yan giyinm~ oldugu halde odaya
girer, Hanije'yi gormez. bir yandan giyinir)

-

Kardesiml

Efendim kardesim!

Kucagnnda

aldugiin zaman arkandan mistim. olecegim bulasmms! de arkamda

~lkbgl icm saklaHastahk

Simdi kim bilir ben kimin kucagmda bulunacak? Keske gercek olsa da, bana bu-

lassa ... Keske benim de bir kardestm olsa da, onun kucagmda olsem.

Hanife - Bu nasil kihk? Ne yapiyorsun?
Zekiye (Ojke ve iizilntilyle
titreyerek)

Gel buraya kadm! Beni bahcelere

gotur de

erkeklere goster diye sana kim dedi? Bana bir erkekten mektup getir diye sana kim dedi? Kim dedi? Kim dedi? Sayle bakayim?

Hanife - Kizim! Harnm kizrml Ne oluyorsun? Zekiye Ne mi oluyorum? Ben bilir miCrldmyorum. akhm bayim, ne oluyorum?

simdan gidiyor. Kendimi oldurecegim. Anladm rm? Sebep de sensin... sensin ... Hepsine ... Hepsine sebep

Hanife - A kizrmt Ben ne yaptim?
Zeldye kamdan hala buralan Ne mi yaptm? "Beni seven ardedi, isitmedin mi? Sesi isitmiyor musun? asIan pencesini dolduruyor, aynlmaz,"

Yuregime sanlan

gormuyor

musun? Beni cekiyor ... Bilmezsin ki, nasil cekiyor? Bir kere de yuzume bak! Hie benim gazlerimi boyle kan icinde gordun mil? Hie benim yuzumu boyle toprak renginde gordim mii? Cekiyor ... AsIan pencesi cekiyor ... Ta yuregim-42-

Ta can evimde . Kendimi tutarmyorum.1ageldim de hala kucagma yaslar yuzune yakisiyorum .. Ben keyfimi bozsam hastalamrdm. azap ederse Allah eder....KIz sen cildrrdm rm? Beni ak sacnnla timarhanelerde Nereye gidiyorsun? Zekiye . lansam sen olum haline gelirdin.. ($iddetle Hanife'nin ko~arak) Ah! Ninecigim! Sanki kucagma nem mezardan cikrms da giysilertni degistir-43- ...'tim!Hakkmi helal et! Ben gidiyorum. aglasam kedertnden aCI aCI hastagozlerin dolar- jo(lilerdin. ahiretim yikilacak ... gIm. 0 dun0 .. (Mindere kaparup agIUI/arak) Keske memelerinden agztma sut yenlie zehir akItaydm da bu halleri gormeyeydim.. . Hanlfe . lien cocukken Hala goziimiin onundedir. Dun- yam.. 0 da gorevim degil..... Ne diyecegimi de bilmiyorum.."tim! Benim merhametli SutnineBen sutninecigim! suna boyle aCI sozler soyler miydim? Ben senln boyle yuzune bagmr rmydnn? Elimde deQII... Ben kara toprakta yatacant- belki baskasmm . Zekiye (Kendisini toplayarak) clj. degil mi? Sen bana helal edersin. 0 mi siiriindiireceksin? kendimi oldurecegim.Itt ben ne yaptim deme . degil mi? Sutninecigim! /. gulsem sevincinden dr.Ah! Nasil seviyorum bilsen! Gitmezsem mutlak Cehennemde yada kalacak. Bak bu ya~ l. Sutninecigim .. Sebep de sensin . Anla . Ah! Halirni bil- mezsin ki .. mu kirNineciBenim icm agIadlgIn elvermedi mi? Doktugtm yer etmis! Gonliinii dim? Sen gucenmezstn.de . Hanlfe Kizimt Hamm kiznnl Hay Allah oamrm alsm. Verdigin sut iliklerimde duruyor.

. hangi mezann ustunde yatacagim? Kim bilir. yilan bilir.s~1an zimt Hayayaklanm Zekiye yok. 0 gitti. Hanife gittikr. mr kalacagim. Vine gidecegim. (Aglayarak) Gidecegim. lslam'm gidecegim.. bu gece hangi agacm altmda. Hay agzlm kuruk6tii dua etmel gecmyorum. cegim.mis Beni brrakt Bern dusundurmet Cildirdi- 1 gl1m ister misin? Ne kendimi 6ldiirebiliyorum ne 6lii yasamak elimden geliyor. at... cevremde akrep mi bulunacak. gidecegim!" diyordu. Hay Allah bin tiirlii belfum vereydi de .e Zekiye gittik- ce ojkelenerek tnertce bir taVI1'la) Gidecegim. gercekten ti. Onu seven bir vakit ardmdan aynlmaznus! Hanife (. Olumden ~~kU1) - Kizrm. simdiye kadar yasatath geliyor! $imdi gidecegim. Gidecegim. (Zekiye bu sozleri soylerken. arkasmdan 1111 dolasacak? Kim 1111 susuzluktan olece- gim? Gidecegim. Gidecegim. ben hala burada duruyorum. Kizirnl Kiznnt Zekiye! Gercekten gidiyor. Kim bilir. Akbm basirnda hennem azabi cekiyorum. kizcagi- kmlaydi.. (Zekiye kaplYl gilrUltilyle Yedinci Meclis Hanife yalnIZ Hanife (Kendisini toplayarak) - orter cIkar. Sus! Kendisine beter hiller Ben simdt kendimde degilim.) Ah! Neregit- ye? Kapiyi paralarmsl Hilla gidiyor. Ce- yaydl. yisimdan degil OO? lste bana bu belalann bir dakikasi. Ah! (Mindere YJ91111') (PERDE KAPANIR) -44- .. 0 da benim gibi "Gide~~U1T.

Zekiye Bir Goniillii 8atka 11\1II'? Susun . Neferler. Zekiye.) Birinei MeeDs iclerinde goril- Goniilliiler... Sir Ka~ Ki§i Birden . erkek giysisiyle "ilr. Mizika kavga havasi cahyorsa Ey.. Sirinei Goniillii Zekiye Hava kavga havasi .Gelin tiirkiiye! Gesoylemekle Un tiirkiiye! -45- ..unun da cocukluguna bak! Abdullah Cavulf .Mizrkayi tsitmiyor mulkinei Goniillii krf ~eliyor. Abdullah Cavu§.PERDEll (Perde at. lkinei Goniillii . telasm ne? lste as- biz de kavga tiirkiisii soyleriz..Bunun cocukluk nereIIIJlde? Kavgada kavga tiirkiisii luy:\met mi kopar? Sirinei Goniillii Carum susun ... Ne var? 8ir Goniillii - Oneeki Goniillii . Susun ..tltnca Silisire kalesinin bir tabyaIU"ria otede beride bir tnktrn gonilUiller otur- mltf...

Serhaddimize Osmanhlanz kal'a bizim hak-i bedendir ziynetimiz kanh kefendir Gavgaada sehadetle butun kam almz biz Osmanhlanz can veririz nam almz biz Ran ile kihctir gi:iriinen bayragmuzda Can korkusu gezmez ovarrnzda dagmuzda Her kusede bir ~ir yatar topragmuzda Gavgaada sehadetle biitiin kam almz biz Osmanhlariz can veririz nam ahnz biz Osmanh adi her duyana lerze-resandir Ecdadnmzm heybeti maruf-u cihandir Fitrat degistr sanma! Bu kan yine 0 kandir Gavgaada sehadetle biitiin kam ahnz biz Osmanhlanz can veririz nam almz biz Top patlasm. efkanmiz ikbal-i vatandir. / / Osmanh adi her duyaIII titretir / Atalarumzm buyuklugunu butun diinya bilir / Yaratihs. / / Top patlasm. can veririz.. atesleri cevreye sacilsm / Cennet kaPISI can veren dostlara acilsm / Dunyada ne bulduk ki olumden de kacilsm / / . susumuz kanh kefendir / / Kavgada sehtt olarak butun sevine duyanz / Osmanhlanz. beden topragidir / Osmanhlanz. -46- .. ateslert etrafa sacilsm Cennet kapisi can veren thvana acilsm Diinyada ne bulduk ki i:iliimden de kacilsm Gavgaada sehadetle biitiin kam almz biz Osmanhlanz can veririz nam ahnz biz' 1 lstegimiz. huy. un kazamnz biz / / Ran ile kihctir gorunen bayragimizda / Can korkusu gezmez ovarmzda dagmnzda / Her kosede bir arsIan yatar topragmuzda / / . .te: Armllimiz..Reps! Bir1ik... dusuncemiz vatanm yukselisidir / Sirurlanmiza kale bizirn. degi~ir sanma / / .

. •• dk. pasadan bulunizin var. Askerler. •• dkl Bey Kryamet mi kopar? Kiyamet Illi kopar? Sen sus da bir az sunlar soylesin..hl' Agalar . kar§LSma gelerek) Blr Goniillii (Miralaym I l 11111. lcimzden her kim burada mak istemezse.. coktan cok . devlet kalesini kendi askeriyle de kofUyabBir.. ki. kimseye yiiz vermeyerek) Agalar! Dusman suyu gecti.. Abdullah Cavuli. Bir GOniillii Dusman cok.Asker az olmakla kryamet mi kopar? Azdan az olur. buraya geldik. Kalede kalmak isteyenler bfr Bir Goniillii . susuzluk da var. Sehrin obur flllt('a~lZ? . Bey tnrufa aynlsm.. giille. Birbirimizden nicin ay8ulkl Bey (Hit.Hep burada kalmak istiyofill. Memleket . .hm baska achk.Ay. Kim kendilUll knrtarmak isterse . . blr lki giine kadar biitiin biitiin kusatmaya . hemen bu Inn disan ciksm. yikilma. Allah zeval' vermesm. TAlln'yt her turlfi kusurdan. •- tllmfmda herkes birbirine giriyor.IkInci MecUa Onceliller. Bey (Sozilnil keserek) - Subhan-Al- bu. ben soyleyince kiyAmrt mi. bi1111 It daha azaltmak istiyorsunuz? Abdullah Cavuli . Kusatmada kursundan. asker az. -47- eksiklikten ayn tutanrn. ulrayacak gibi gorunuyor. Miralay Suilt! Bey 8uilD.

hepsi de bu akilda .. hem de erkek ad! olarak kullaruhr. Hayatimz giderolana oldukten saglam tutun. G6nlilniizu Allah'm katmda ziyan olmaz. (Zekiye'ye hitaben) Cocukl Zekiye rak) - . belki hie 61memekten i den korkmaym ki. insan bir guzel ad birakrnak. Siz bir elinizle bize dusmaru gostertyorsunuz... dir. I 1 Hem "insan'' anlamma gelir. korksaruz da korkmasamz da elbet de bir gun gelir sizi bulur. Sulkl Bey (Gruip bir bak1. Bagdat'tan buraya kadar niyetle geldim.- Bey! Bey! Biz buraya kendi irademizle gelbir eliak dik. Abdullah Cavuli lste hepsi de boyle dedtgim gibi crg6- soyleyecek.!?layilzune bakaSen kim sin? - Zekiye (Tel~la) Adem . hayirlidir. se adimz kahr. Gelistmiz ancak bu gun icin idi. nizle kacacak dusrnedigine yeter goruyorum. Hanglmizedir? Hangimizi daha dusrnandan yuz cevirecek Bir GOniillii - Bir Goniillii Bqka kavga baslamadan Sull[1 Bey - kadar alcak samyorsunuz? Pek iyi! Siz de bizim gibi vaCalismamz sonra olumtan yolunda olmek istiyorsunuz. sozum size degil. nUlluye) - Birader. Ay! Ne danhyorsun? Bir kere de isbenlm karsa kiyamet mi kopar? Sullo Bey (H~ birine yilz venneyerek.. kapryit Sacima mi bakiyorsun? sakahma Ben yasadigmu sehrtli0 Kefenimi boynuma. gi gozume aldun. -48- . Kurtulamayacagi seyden kacmak insana layik degilEfendim.

daha rahat olurum. emin olun ki sizden daha kolay. "Kiyamet mi ko- lcyemem a. Adm nedir? Zekiye (Kendini toplayarak) . Baska ne Sen daha silah kullanamazBen size camrm sunuyorum.. Olmek tcmse. "Kiyamet mi kopar?" deZekiye Benden ne istersiniz? Vatan bir bakihr rm? Lilt- Allah tekkesi degil midir? Tekkeye gelen kurhanm semizligine. SId.su zavalh cocuk kahnca kryamet Sen galiba bir vakit olacak It I.k1 Bey !!I1Il. cocuklanrnza da devlet yolunda olmeye -49- Izin verin. Oldukten rim . ben olmeden sonra da soz soykale elden gitrnez. yine. zayifhgma fen. kale elden giderse. Bu kadar gencler veremden.Adem efenSulkl Bey (kendi Kendisine) ya izinlisin. Zekiye - Siz bana yasimm kii~iikliigiinii soyluyorsu- nuz.kl Bey par?" diyeceksin.Sldlu Bey rlnn.Iu Bey sem ahkoyayrm? Zekiye - Vatan icin olecegim.. Abdullah Hayir beyim. Buraya adam oldurmek icin mi geldiniz? Olmek icin mi? Oldurrnek Icmse beni de 01durun. hlzmet istersiniz? SId. Ne muna- ftlrbetsiz hulyalarl (Zekiye'ye) Kaleden cikmaZekiye Kalede kalmaya izin yok mu? Cocugumt Ne ise yararsm ki. Abdullah (Miralaya yakl~arak) par? SId. Nasil. - lcimizmi ko- cit. veba- .

Ah. halde kO!jarak) - Zekiye-Ah! islam yor..... giilleden olurse ne olur? Abdullah Su (cocuk da kalsa) sanki ne yiiziine olur? Kiyamet mi kopar? Sulkl Bey (Sevecenlikle Zekiye'nin bakarak) SIZI Cocuk . Bey! man.. islam Bey islam Bey (GOgsiinde bir kat. Ah! Hepsi oldu. Saghkla kalmayaydik. Hala dusda yanlannda dolasiyor. yagdi. Allah da bilir ki. Bey - Zekiye - Kanh nisanlari gogstinde duruOn bin kadar vardilar. hepsi Lakin en bile iki dusman olsun birlikte go- Cenazeleri yerde yatiyor. ne diyeyim.. Uc saatte .dan oluyor. .: yuz kisi idik. hepsi ahirete gitti.: yuz kisi ile karsiladik. ak sakalhsi olmek ister .. uyur arslan gormu!} kartal gibi birine yaklasarmyor De.. (j~iincii Meclis Oncekller. Gulle arasmda sektik. oldu. Allah cumlesini vatana bagislasm. Basnmza dolu gibi kursun geldik. yara oldugu Bey! Bey! Sudan gectiler. ben onlara kavusmak -50- iste- . Arkadaslann toprak gucsuzu turdu. (Kendi kendisine) Biyik- olmek ister. Yedi ki!}i kaldik .. uc saatte .: saat ugrastik. On bin sunguye karsi durduk. islam Bey - De. hepimiz olduk. Sonunda sungu sunguye oldugunu Osmanh('nm) ne demek gosterdik... De. bir ikisi de kursundan.

kollarmu bir turlu kurkovaladim esir tutamadim.. Zeki- ye'nin lanlT. Esir oldum. vatan! Vatan! Senin hayatm ben hala sag duruyorum.. Allah da bilir ki... (Zekiye bu sozier arastnda ya~ ldm Bey'e yak~lT. Ne yatuttular.avU§'a biroku: ve Zekiye (Kendisini sastrarak: ve toplamaya ~tl'l. mi alacaksml 1. kollanmdan tuttular. kurtnrmaya Zekiye tliltyor musun? 81dkl Bey - boyle kaleler deger bir yigidi kiyamet mi kopar? (isister..) kucagtna dilijer. cahsacagrma. Ne oldun cocugum? (.::ekil! lste camm kucagimda .. ~imdi bakarsm. Onu da sen Anhyor musun? Seviyorum.. IKendini toplayarak) Ben de kaleyi kurtarma- y. ya dusman kavgaBulunmadigm baslarsa ben bulunmayacak Bldkl Bey ml kopar? Abdullah - Evet! Oyle ya. aynlmazsm. Herkes ceorestne top- Builu Bey Her hizmetine Hekim getirtirsin. taramadim.. dogru benim odama goturursun. buraya gel..) cahsirsam IflIII Beyi kucaklaytp kaldtrmak <. beyt ahrsm. Cerrah <.. payrm? Ben olumu heni kovalayanlar olrnazsa onunde kihcim kmldi.Ir olum halinde . olmayaydim! tehlikede.agmrsm. Ben gelinceye kadar bir daanladm rrn? rmyrm? vakit kiyamet lyi amrna. isldm Bey bcupbr.dim . yav~ is- Beni zorla kaleye cektiler. Hie vatandaslarima Ah.. Cephanem tukendi. Kryamet mi kopar? Kryamet kopmaz amma! Her ne ise .. ben herkesin Idim. ktka yanmdan Abdullah )'R Abdullah.~arak isldm't Abdullah -51- .

lste oluyor. Goruyorsunuz a .. diye beni avutmak istiyor. fakat (Mektuba bir daha g6z zihnimde buluyorum. :~::a:. Git yavrum. 0 da olecekse benim kucagimda olsun. gezdirerek gozumun onune gormedim ki getireyim.... (Zekiye islam Beyin arkastndan gider.. Vatan nedir? BiliGonul nedir? Bilmez misiniz? Sldkl Bey . bilmiyorsunuz.~~~~:::~:::~ nrhyrm..) DOrduncu Meclis Sldkl Bey. Sen de birlikte git. Demek mek ki.Git. Rustem Bey Sldkl Bey Kaybolmus! Hie adam kay- bolur mu? Ozellikle kiz.. (G6zlerini silerek) Ne kadar senedir ki insanm gozii nasil yasanr unutmustum. Mezarlanm getiremiyorum.. ben onun konagmda yorsunuz.. Ben onun nerede oldugunu bilirim. Geldigim gibi yapyalmz kaldrm. kardesinin yamnda . . dogdum. 6teki beriki yav~ yav~ dagtlmtya b~lar.yava~ yav~ dogrolur) - Kim? Ben mi? DeDemek... -52- . kayboldu ve act act gillerek) Zavalh adam... Camrm ahp da ona verebilir misiniz? Veremezsiniz degil mi? Hie degilse birakm da. Zati kavgadaYIm. Zekiye de gitti oyle mi? Diinyaya yapyalmz geldim.. Oluyor. Anasmm yanmda.. Kavgada vatanm smmyla ahiretin smm 1 Balkan yanmadasmda bulunan Makedonya'da bir kent. . I Snndiye kadar bu adamm sayesinde yasadrrn..

Belki Ali Bey'i de biIlrllniz. Tipki size benzerdi. Rtistem Bey ouk . Itt anarmz babannz bir olsa dusuncemiz.Nicin dizdiklerini biliyor mu- sunuz? Rtistem Bey HaYIr.1m vardi: adr Ahmed'di. II Takma adi. sonradan Sidki mahlasr' yf' hiikmedecektim.ler. 81dkl Bey . Bu gun olmazsa Bey (Miralaya yana~arak) gider hepsini gorurum.flll ne fark olur? Azrail bas dolasip duruyor... kendim gibi bilirim.. Ia Harbokulu'ndan. Ahmed Bey de Ali Bey'i oyle severdi. Itz Ahmed Bey'i nasil severseniz. On alb.lllIizvar rmdir? Varsa. Benim bir okul arkada- . yurnuz 0 Nasil bilmem. Zavalh <. -53- . M(\b\zlmhklal Manastir'a gitmtstt. Manastir'da olmu:. Zavalhyi kursuna dlzllli:. on yedi senedir bir haberini nhmllyorum.0Oyle kardes ki belhu- da bir kardesimdi.HaYIr beyim! Benim oyle kardf'lflm yoktur. "Ben Harbi"Mutalnus" di- )*t!'den cikmadrm" dememis olsaydimz.l1iA'lIlda beyninde ueumuzda ". ben 0 vakit Bag- dAna idim. bana durumundan huller verebilir misiniz? 81dkl Bey . 2 Eger gecen gun. Ali Bey derler bir arkadasi da vardi.. Acaba sizin oyle bir kar- df'I. Ama sordugunuz adann biliyuzbasi filii. Soma kayboldu. Ink odur.tu. Bir haber su evden oteki eve giI Tegmen rutbesiyle. 0 kadar bir olmazdi. Si- RUstem = Beyefendi! Musade buyurur musunuz? P blr sey soracagim.

hit. yine alcakhgi yegIemez 2 3 . Riistem Bey . I korumak icin beline taki- Ian kihei eline ahr da zorla cocugun haremietmek ister. Alaymm kayrnamel'un. ° vakitki divan-r iiyelerini bilirsiniz a? Hani bir rutzabite cubuk doldurarak. ayak operek. Ali evlenmisti. cocugu alkislarlar. cannu cehenneme gondertr.Divan-r Harpf 0. Kahyahk ederek.Soyleyeyrm de dinleyiniz. Ne misaflrl Kahrolacak vatanm namusunu ne tecavuz ca vurur. sizin bulunmadi.dinceye kadar yansi etrafa dokultryor. yansmdan cok yalan kansiyor. ne yaBen med Bey'in yerine koyun. vatan haini gibi kursuna dizilmesine hukmettiler. Bir asker. insanhk namusunu bilenlerin Kim olur da alkislamaz? hepsi. Lanet olasi. bir gece beyin evine misafir gider.Allah Allah!!! Sldlu Bey !?imdi bir de kendinizi Ahdizeemir alaydimz. Bagdat'a gelen haberlerden Bey Manastir'da Ierne Manastir'dan ne ogrenilebilir? sunu Bey . ayak islertni gorerek -54- Allah gostermestnt 0 dizilirdim. bir insan. Riistem Bey dusuncenizde harplerin sunu Bey . Yuksek askeri mahkeme. Ali'yi kursuna cek boliigii kumandaya pardirnz? Riistem Bey kursuna dim. karol olacak edepsiz. Askeroyle bir kopege ne yapar? Beynine bir tabanlik gayretini. ederek. dayak yiye- be ust tarafmdaki vekilharchk' rek yetisen agalar! Cocugtm bir mahkemede asker ka~agI gibt.

sum. -55- 3 Siper.'11oldu. Anlasihyor 0 da tipki sizin gibi dusunki bir okuIda. isterseniz beni de All Bey'le birlikte kursuna uak. iki gunahsiz cocugunun utandi. adeta kaatillik.lIlt!. biri yuzune baksa I Kulunuza. IlIh! dusunmedi. bir mesiekte ye- 1I. dutill II II tamamiyla bilirim. kursun kendisini yuzune yagdlgl zaeriyecek manlar metris" altma girmeyen adam. 'l Ordudan utancmdan attilar. Hazmm. evine gidemedi. cellat oimak elimden gelmez. (I hizmeti bir baska bendenize' gordurun!" RUstem Bey Sldkl Bey Benim arslan kardesiml dedi. bilirsiniz A? RUstem Bey .cellathk da degil. Ahmed Bey dizdiler. Divan-r Harp bunda da sizin Ali Bey kaatil idi. u~ yasmda hakaretin maktan iizerine. . Ben yarunda idim. insan namusunu korumamah Sldkl Bey imisl Demek ki. Ahmedi de . Ali'yi kursuna Allmed'i de. da Manasur'da evlenmisti.Ahmed Bey emri ahr almaz. Hatta emfptt I~niz i:. 1. "Ben askere. dogtil I nvan-i Harb'e gitti.' "Kece kuIAII" olmak bir askeri nasil etkiler. Gordugu rezaletin.. 0 gulle.!siniz. on iki rnabak- dart ayhk bir de kizi vardi.. lnsan Ahrned'im! Adam boyle olur.Ildkl Bey ttC\.Allah oyle hakimlerin yuz bin turlu belasmi versin! Demek ki. bir ogluyla.. An- tin I'Hn vermek icin girdim. bu yoldizin. "ke~e kulah" ettiler. asker 0 ohm cellat olmah imisl Oyle mi? Zavalh Ahmed.

. Soma bu kendi tstegiyle gelmedigini dusunurdu: oteki dunyaya kendi tstegiyle gitmekte hak goremezdi. Sanki felek. Simdi dogru gorunen sey. agzIyla otlardi. bir cocuk .. bu zumezar olmaktan cocuk oyuncagirn. (Kendisini kaybederek) Ah! Kac bin kere kuyrukluyildiz kadar bir yildmm olup da bu bu alcak topragi. bu insana 1 baska bir seye yaramayan belalar alemtni bir diracak derecelere geldim . Cocuk oynar.. rn severdi. dort ayakh yurur. fakat 0 korkrnustu ki merhamet edilmesi icin yalvarmaya cesaret edemezdi. 0 0 derece alcakti ki kendinin de insan dusundukce. ~ vurusta yuz bin parca etmek hayaleriyle ..:11.. onun yarattIklanm. onun gozuyle bak. gozunu yumup aemcaya kadar egnlir. Felek oynar.: . ne isitmts ise hepsi her dakika gozunun onunde dolasrrdi. insanm bahtiyla. Allah'm hikmetiyle.. -56- .samrdi. dunyanm durumuyla ilgili ne okumus.. Dunya onun elinde bir top.. Her gun bin agac kovuklannda dunyaya saklamrdi..: bulmustu.. kere kendini oldurmeye kalkisirdi. Kac bin kere .. inancmda Allah'i. kulluk ederdi.. Vahsi hayvanlar gibi onnanlarda. Sirndi kirrmzi gorunen sey. lum dunyasiru. top a~mlr . gozunu yumup acmcaya kadar san olur... kendi kendisini alkarmm doyunnak icin dag datmaya cahsir. insan gozunde oldugunu baslarmda ana.. kendi adaletintn kavrayismdan Allahr'kadar gozu yaratrms bir kahredici gu. Ama insan . Dunya.. Ya hele dunya... Ah! Kendisini tasiyip da bu dunyaya getiren zaman suphesiz karmru yUz bin parca Bir kere ederdi. dunya yuvarlanrr..

Nefer .sup11m. mutlaka Ahmed'dir it..ti.. ." Bey'den si:iz ediyorduk. RUatem Bey - Hicaz'da da yamnda rmyanlatir gi- dl1llz? Sozlerinizi kendi vtcdammzi 1M IIl)yliiyorsunuz! aldltl Bey Size dedim a.I!!I. Bldltl Bey Garip haldir! Hicaz'da buisteunutmustu. Bir turlu Bir turdevletin gorey.aU. ates cikardi. Yine askere girdi.. olnmadlml -57- damna ustun geldi. Belki uzerine luzh car- . kelldisini yetistirmek icin harcadigi paralan IOnHinden cikararnadi. RHstem Bey )Ill surdu. • ldIu Bey Sonra ne olacak? Ahrrete gitlemr'ylnce. I.ektigi felaketleri gozumun onune getlrtUIII de . her halmi biliHie.tem Bey (SOzilnil keserek) ~nvl"lIIeye basladmiz. cocugunu In vatamrn unutamadi. Sonunda t1r asker! Nefer . Amma Nefer mi? birakmadrkca onbasr 81dkl Bey ... mlhnlO e. Esini.tem Bey Zaran yok .kendimi bilir gibi bilirim. 0 zamanlar gon- 10 Ackta tas kesilmisti... dunyayi dusunmek ttlezdt.. ama kendisi etkilenmezdi. ~imdi kendinizi - Yok! Za- hazl kere konusurken oyle dalanm. Sonra ne 01- ill" (Kendi kendisine) Bu.. Hem neferlik tam bes tezkeresini .. Krlldini bildinnek istemiyor . vic- hmdugu zaman hie. RU.dlu Bey (Kendisini toplayarak) lil'lI Biz Ah- Hu. Riistem Bey (Kendi kendisine) - hI! kalmadi.. diinyada ahiret icin yasayanlann dnl1}'RSl olan Hicaz'a gitmi:.

dostundan bir mektup nefesinde haber beklersiniz.. zavalh da ihtiyarlarmsl 0 zavalhmn da yuregine zayiflik gel0 kadar yilrms ki. "Babaci- glm!" demis: soma.. 0 .. Icinde 0 "KIZm kayboldu!" diyor. Simdi onun da senin gibi. Ah- med'e kendi derdinden bir pay vermeye kiya- lste Ahmed Bey'in halini anladimz. kizmm da 6ldiigiinii soylemek istiyor.. 0 riitbeye geldikten son- ra Manastlr'da bir dostuna rnektup gonderetopu bir dostu vardi. Bir daha kece kulah olmayi kim ister? Yalmz. Belli ki mist <.Riistem Bey mi? Onbasi nu olamadm? Sen Hayir.. Allah TIZaSlicin bir yerde -58- . "Vatari .. Felabitti mi samrsiruz? Hayirl Dos- ragI dusmana ket bununla tundan bir yeni mektup daha geldi. Saghkla yil kalkismaya yattiktan idi. Oglu da vefat etmis. Vatan dedigi vakit cevresine bakmrms: sanki her bakisi.. ilk aldigr mektupta nin kendisi icm bes verem doseklermde soma ozlemle oteki diinyaya gittigi daha aldi. sanki babasim ararms.ektigi belalardan rnanus. belki senden buyiik bir riitbesi var.. mekcocugundan haber bir alnuya haremi- bildi... Manastir'da haber tup gondertsi de colugundan almak icindi. Eski rutbe- sini tekrar almcaya kadar hie kimseye kendisini bildirmemisti. "Yatacagim topyignetIneyiniz!" dermis . Arasi iki yil gecmedi. lkinci mektuptan ne yazilnusti. Son iki soz soylemis: Once. " Babacigrm dedigi vakit gozlerini g6k yiiziine dikmis. Ahmed Bey! (Yine kendisini ls 0 derecede kalsa . Suilu Bey (Tehdit ile bakarak) topllyarak) ben degil .

(6remedi.. Sen yerini tutar rmsm? Verine seni koysam kabul eder misin? Edersin degil mi? Bell Ahmed Bey'i 6ldii biliyorum. hatta gonlumde. belki yine kece ktilah !'. Zavallmm vatam icinde yasa- masmr engellediler.. (pERDE KAPANIR) ·59- . Hareminin. kardestmdt. oglunun.!rrler. Abdullah Cavull . belki kendi mezanm da vatanda buukmazlar. Herkes sildh b~tna kosor.Sanki biz onu bilrniyor muyuz? Dusman gelirse kiyamet mi kopar? Sldkl Bey (Kendi kendisine) da bir turlu zihnimden (Kavga havast b~lar. Fakat bana yine bir kardes lAzlm.Beyim! Ahmed Bey benim arkudasnndr.. 0 kadar ha- flhlii ki.altmr. hayall Oglum oleli uc YIh ge~ti. basmu beynimi paralasm. ben Sidkr Bey'In sevgtsini istiyorum. Besinc! Meclis Oncekller. Agzlmdan Ahmed Bey'ln adim kim isitirse Srdki Bey'i getirsin yi~iime carpsm.flull gelirsen tamma! istersen selam bile ver- 1\11'. Gontillti (Tela~la yanlanna gelerek) Bey! Bey! Hucum var . zihnimde arasan ylUlni bulamazsm. Dusman geliyor ... TI-ampete t..] Su cocuk Ne acayip cikrmyor... 111' ngellerler. Abdullah Cavu. e Rtlstem Bey ... Bir Goniillii.. kizmm mezantil j. belki vatam icin olmesmi ouc.Adim isitirlerse.

.

ha. uykusu bir daklkn uzasm! Omrumden bir yil azalsa raziyirn. miijdesine t . Ne guzel uyuyor. Melek de uyusa boySaclari yastiga ne tuhaf '\r"ke yasugi gogsiim olaydi. Ah! Aynldigr vakit hayaIirni kiskaruyorduml Prill $imdi bir gece riiyasmda seni gordiigiinii IIC'lyleseler.. It iliiilmseyerek) insanm akhndar... is- 14m Bey yataktadrr. Keske yorgaru Ii1l1danm olaydi. islim Bey Zekiye (Kendi kendisine) IlijJ. dogruluguna kahrsa . Allah gostermesin. bir tahhke olsa gonlum bu kadar rahatta rrn olur? Nt' kadar da tath uyuyor! Tek. camm verrnez rnisin? dagilmis.. erdigi sOzii ne de guzel tutmusl Bak V kanh yaralardan kac ovunc nisam Oyle degn rni? Ah.. uyur.sunde Uyuyor..) Birinei Meelis Zekiye.. Bir kerecik olsun ..PERDE III (Perde actlmca diizenli bir ada gorunur. hekirn sozunun Rem de deli rniyirn? Hie.. umut.. ne deli deli h(\ly{\lar geciyort Acaba . VIllI llekirn ne diyordu? Bu geceyi de gecmrse )'ltrllla tehlike yokrnus. UYIIY0r. Ilyuyor. Boyle seyleri insan soyluyor -61- .

Zekiye odanm bir k6~esine saklamr. Oyle degil mi? Sanki aldigirnz canlar vucudunuza duguniiz adamlann (Top sesleri girecek! Sanki oldurislam Bey omru sizin olacak! gittikc. Ne hasta bilir..) islam Bey . Glum karsmiza sahin gormus ordek kadar kacarsmiz.Ann! Atml Uyur arslanlan uyandmn. Vatammz icin 6lmeye mi geldiniz? Ya nicin vatammzdan crktmiz? Pek gelince iyi! Ciktmiz. Yazik ki kazandlglm kavgalar .. kollanma geldi sandim.itilmeye b~lar) Hay Allah kahretsin. cigertrn hep g6gsume. Simdi yuzlerini karsuuzda... hulyalan gecirmeadam bulamarms da : yalcm kayalara ati- 2 Evrenin Efendisi... Vucudumda ne var? Ha! Yaralanrmsim .. kirdigim kihclar . ne yarah dusunur. pencelenni g6gsuniizde bulursunuz . .... . 0 kadar dusleri. belki bu kadar vakti vaktine atmaya baslarnazlardi. Kucagima aldim. Topun agzmdan herkese can dagilsa. (Uzaktan uzaga top sesi i1.. ~6zleIim kapandikca nuyordu ... 1 Tumenler. lnsam cehennemde kiye'nin. acildikca yine Zekrve'nin yuzu goruikf>?lkendislyakisrr cok zaOjkeyle) ne cennette gibi g6stermek adaletinc rm? Cihan bu ya! Elbet de yaralanah ye aylar ister.e stklasu: uyanlT.da sonra dayananuyor. Ak- 11m. -62- . mandir.. Tarm... olsemz . dagittiglm firkalar' hep ruya imis! Ya Rabb-ul-alemin!' Ben acaba ne buyuk gunah islediml ZeBuhran icinde bile. Oldurecek adam buldukca bulutla yansan kaplan gibi kovalarsirnz . (Top sesleri stklasu: Ah! Dusman karsismda gulleslnt kara topraklara.gonlum.

- Ikl. icindeki ates I "! kiireyi patlatsa onun gurultusunden bile korNe kacak bir kadm. 0 tath sozlu. (Top sesi artar) Patla! Patla! Btl kalede senin sesinden degil. Baksamza askeri dusmamn getirinceye kadar kirbac degnek kullanrmya I Siper.:siizii disiyle kihca. Danna kursununu gonlumuzle karsilamaboyle gayreti kalababkla biz de elbet de demire isteymce.. kirk kist yoktur samrdim. En sabyor. (>smanlIlan benim ~. iste 0 vakit halka baska bir hal geli0 vakit insan en miskin koylu ile bevakit 0 utrn aramda hie fark bularmyor: iste nbah kebeli Turkler. fIlII? 0 kadar kaygIlanmaz gibi goadarm tastan yapil- runurler ki. Hele bire gog. sungusunu V" hazmz. yavrusunu koruyan erkek Kimse smmn bir tasmi. konustugun resim samrsm.vor. karsr tutanz. Hele karsilarmda bir duspis ayagryla e... eliyle kursuna korumada.! Evet. Ancak. dan. bire bel? gelsin . meydana cikiyor. en degerslz bir tasmi disi arslangeri onune anasrm sakman insandan kalrmyor. Os- manhlar soz arasmda vatan icin kaygIlanmaz I-libigoriiniirler. iste yor.:igneyecegini an0 man goster! Hele vatanm kutsal topraklanm hir yabancmm lasmlar. yanhs inancta imisiml Vatan yolunda olecek Galiba dusman da gibi gonniir. bir cocuk bulamazsm.. yumusak okuzden fark yuzlu koyluler. bnstrrmak IoU)1 0 a.. ruhu giie. Bizi istihkam' icinde gonnekle kendisinlie daha cok yigitlik dusunemez • nmuzle. 0 cifte kosulur etrnek isternedigimiz zavalhlar aradan butun butun kayboluyor kahramanhgm da yerlerine Osmanhhgm. -63- .

.rnecbur oldular.. Bendenizim . islam - Bey (Yatagtndan Kimdir o. Once hepimizin camm alsm. Ondan sonra belki . islam Bey (Gittik~e ~iddetini arturaraks Osmanh nann bana hanamert' olayirn! . git Azrail He arkadas 01. islam 1 Bey - Bu ses! Baksamza ben kac gundur yatIyorum? Mert oJmayan. -64- . topraklar olanuicinde yuvarlanmadikca. senin attigm gul- lelerle almmaz.) Zekiye (Bu sozlen ~ittigi sirada yertnden kalkar.. EIinden gehrse.Yine kendisitoplanarak) ni hasta edecek . Abdullah Aga He beraber hizmetinize taytn etmislerdi. degnekIe egnelleyemiyoruz. Dusman da gormuyor mu ki kendisinden ruhunu yor? Zekiye Yarabbi! Ben simdi nereye kaakh basmda degildi. bizden bir kisinin goklere g6ndermek miimkiin Ben de kendirni ne giizel sakhyordum....Kimse yok efendim .. siingii Ile.. gun ona da meydan kalmadi. Gitgide te[~a b~[ar) . Zekiye (Yilzunu gostennemeye ~al~arak) . rak) Estagfurullah! (~iddetle yennden kalka- Bu kale. sungu ile getirdigimiZ askeri ileri gitmekten kihcla..At! At! Tek basrma butun gucune karsi gelmekten cekinirsem ram olsun! Bir kink kihcla sekizini yanm saat kovaladigim askerlerinden (Yule yataga yifjlllr. kirbacla.. Bu cayrm? On iki gundur bes kisi kanlar. Simdi bir kere dusman go- rundu: o.

Daha yakm .. 0 da cikarken "Beni sededigini unuttun etkisi hala Senin basm icin Zekiye'yim.. onurunu. hammhgmi begiinde bir kac yoksul IIUA ~eldigim icin beni ayrplar rrnsm? Sen rahatuu..... I. kapmda bir kac hiz- Jm!h.. Yaralanmdan bayrldigim zaman senin kucagmdn rm yattrm? Buhran icinde iken gozumun Oniinde daima dolasan sen mi idin? Sen Zeklye'sin degil rni? Allah askma kendini saklama! Sen vallahi Zekiye'sin. Allah bana Zrklye kihgmda bir melek gondenrus. .Ah! Miimkiin degtl. nllll ictn reddedersin.1bulunurken benim icin bu giin bir ya-65- .lim Bey - Sirndi seni birakip da burakadmhgim. _. cennette mi? Zekiye Itnsin.Zekiye (Pek iizuntU uenct bir taVlrla) - Ben bilir miyim? Her gece yamruzda idim . Manastir'dan ven ardimdan mu? Sesinin aksi hala kulagrmda.. 1'1l('rbir sevdigin varsa onun basi icin soyle... Senin aynlmaz" Zeldyenim. Sayle Allah askma soyle . Siz kimsiniz? Zekiye (Sfrrekli kendisini gizlemeye t. islam Bey .nre~lmde duruyor... Bir cok zaman oldu .. Sayle. Eger Zekiye degil111"11 ben mutlaka sehit olmusum.. Bura- ya .Irr dururken benim icin bu gun bir lokma IIklt1r~e muhtac olursun..... Allah Iki Zekiye yaratmaz. duuyada nuyim. (EUerini tu- turak) Sayle .al~arak) - Kim? Ben? Bendeniz mi? Miralay bey sizin hizmetinize . islam Bey - Buraya gelsenize . Diinyada bir sevdigim var. Gozlerimde aksin nasil lkilesiyor ben hala ona saskirum.

. dukce gonlumde isittikce hayatim kadar biiyiikliik goruyoda vucudoguyor. sen vatamru dusundukce ben de seni dusun0 Bilir misin.. Sen vatanm icin cahsiyorsun. Bir Ka~ Zibit (Birbiri ardmdan girerler.1k. sende. Belki seninle olumu paylasamayiz . Bir Kaymakam sonra kin» .. bence vatan iman ile birliktedir. a! Ben de elbet de sana herkesHer fedakarhgi gaze Yine kahramanhk Bell ten yakm bulunurum.. Oncekiler. senin icm.) isliim Bey Zekiye - 0 ne? Bilmem! ikinei Meen. Vatamm sevmeyen Alla- ne kadar biiyiiyorsan. Yine biiyiikliik sende.. Sanki artryor.. Gonlumde guller acihyor.) Sullu Bey - Suraya toplanahm da blr' Bundan -66- rimizin ne Istedtgtni anhyalim. duyulur. ya ben nasil edeyim de kendimi yoktan var eden Allalum icin seni birakmayayim. him da sevmez . Hem gonlum giysimden (daha) erkektir..rahya hizmetcilik edersin. Sen elbet de herkesin onunde bulunacaksm ahnm. Zekiye Ah. Dusuncemde Bu sozlerinin sayesmde ben de erkek oldum. yetismisstn. rum.. (D~andan bir giiriiltii. Yann kavgaya C.. Sen kendi sayende ben senin sayende yetisiyorum. artiyor gunesler dumdan tasacak gibi oluyor. SUlkl Bey. Sayle! Bana boyle sozler soyle.

-67- . Jllllllml."" tstedigini anhyacak I\. Mutlak bu kopek casustur.(\Uesiyeni gelenleri aymr da onlan rm "It degn mi? imdat gelip de ne olacak? I -un ekmegmt yemedin mi? Sen bu vata..] lnuw uk) i ~'I(\ bir sey misin? $eytandan . seytan rmsm? Seytandan daha kotu ne emanet et- _hit'! CAsus .."" aciymt Buras.. Bu iftIl'Jllltzl Devlet bu kaleyi Pasa'ya MYIilt'.. komutanm emir ilUlllmma kullarulrms. Pa- goturdu. Serdar ~ Ittlllilt gonderirdi. klVI)lIIetmi kopar? i 101. Kaledeki zavaldevlete gerekeydi. Devlete bir kalesini dusmana vermek mi tzuiettn. senin benim burada ne istmiz var? Ser"filAn "I? ne imdat bekliyorsun? Sanki dusmaSen geberdin mi? $u karsmda oturankalenin neresine yetismiyor? Sen bu iJ. burada.dryi kimkoruyacak? IF"llm etmemis miydi? ~IIYI bir sey kaldi rm ya? Devlet burayi Pasa'ya lste bir guile geldi.. "II lie? Senin beline 0 kihei.. Ba$SIZasker nasil kavga eder? Abdullah Qavuli Ey bir pasa olmekle lit II ada durahm da . rastgeldigme etsin diye mi taktilar? Ne duruyorsu- " Ntye bu kopegi kursuna dizmiyorsuliz burada teslim SOZUisitmeye de mi _ai. Kaymakam - Sus herif . I()rada bulunan zdbitlerin. tlftflll uenneye hazrrland@L stmda. erlerin her bin 1..'yrsinde gecmmiyor musun? Ayvazhga' ! 1111 yokken bu rutbeye gelmisstn.fkeyle yerindenfirHerif.IIII' rnutfak ve yemek islertnde cahsan yardimgelen busozcuk.1Am Bey (Bilyilk bir (j.mllil.

dayanacagiz? oynamadan Kanlanruz rm dondu? Yureginiz rm kaldi? Ne saskm saskm bakiBurada benden baska Os- mr durursunuz? manh yok mu? (Uzerine hilcum etmek ister. Birinci Zibit nuz? ikinci Zibit Dusman karsismdayiz. zar kadar hapishane de onunu ahr. Elverir!' kim teslim soziinii agzma alrrsa kursuna Bu haini ne yasatiyorsu- yazik degtl mi? Ben onu bir kihcta iki parca pis kanma gtr- lyi dusununl Sag birakSunu ge. birine hapset. kursuna islam Bey ederim. nicin tehlikeyi dusun- 1 Yeter. meodalardan - eden haine tufek agziyle cevap veririm. Baruta.Ugursuzun mekten ne cikar? Birinci Zibit makta tehlike var. Sldkl Bey (Abdullah 9av~'a) turt Yer altmdaki islam Bey miiyorsunuz? Sldkl Bey . Kapismm onune de iki nobetci birak. zabitler araya girer. ikinci Zibit . siz de mi susuyorsunuz Ben kale teslimini teklif Bundan sonra her diRiistem Bey Sldkl Bey zerim.Yilgmhgm yayilrnasmm. Bey. -68- .) Kaymakam - Sen sus da ne soyleyecekBak neler- lerse su zabitler soylesin. islam Bey (Riistem Bey'e) sacmahyor.

ka Bir Ziblt (D~ardan gelerek. Boyle hucumlara on- lar da yeter. -69- . asker az. geliyor.) Dordiincii Meclis Sulk! Bey. Ne imdat gelir. bu konuyu "eninle tartismaz a.t}~eti Meen. Her- kes hlZla d~an ugrar.' I lste bu kadar. Oglum ben kalenin teslimini Kurtarmaya bir care anyo- rum.Sen bir az dursana. tsliim Bey KurtarmIya care. Ba. Vesselam.llml:. Allah bilir amma. Oneekiler. islam Bey - Bey 0 nasil soz! Hie devlet kalesini gozden cikanr rm? Serdar ne yapsm? Iiusman cok. islam Bey. Zekiye onwul alarak) Sullu Bey (islam Bey'in . Keske gogsume birinci dokunan kursun rarurm alaydi da sizden bu sozleri Isitrruyeydlm... ne para var. Ne zabit kaldi. Bilir misin ki kale gercekten tehIIkededir..Dusman sag tarafa Il. Teslim olmayiz . Sldkl Bey dusunmuyorum. ne yiyecek var.i.almmaya basiar. Oluruz . Kaleyi teslim etmek istiyen.. devlet bu kaleyi gozden cikarrms.. Kavga "cleriz .. SHah basma. Onlar bizim gayretimize guveniyorlar da duzenlerini bozmuyorlur. silah basinal )'1- (Cenk trampetesi (.) Bqka Bir Zibit ..

e bir hareket icin maksadi rm harcayacaksm? o donemde bu siizciik "yarah" anlannna da geliyordu. Elinden tutup da cephanenin basma goturmek miimkiin olsa. daha gu- zel bir care var. Bu Bu gmsfme ben yetmez mi gmsmez miydim samrsm? senin varhgmla Yigit<. yapacagim islam Bey tabya. Yiizde bir umut. orduya girecegtrn. Bu kadar tehlikeli zamanlarda bosuna gibi gorunen carelere de imkan venneye cahsmak gereklidir.. Gercekten olecek adam ister. Hatta gerekir- nm delilik gibi goriiniir. ya var ya yok. Bu bence bir inane! Hatta karar verdim.~ islam Bey . -70- .: . Yalmz..Atesleyebilirrm. yine olurum. . Ben vatamm icin hasta iken de olurum: sag iken de olurum. islam Bey idim? Sldkl Bey dim.' Siiphanallah! Hasta olan olemez mi? Beyim siz dusuncenizi soylemeye bakimz. Bir kere olsem dirilsem.. Olmedin amma. gece. Kusuru bosuna yakalamp kursuna dizilmek. Eger bir kisiyi yeterli goreyseye stmdiye kadar kendim Bey bu nasil dusunce? duruyor. Sulkl Bey . cephanesini ordusuna atesleyebilir misin? . Aksam.Bu gece dusmanm girer. her tehlikeyi gozune alacak. hastasm. . kalede bin kisi bulurum.Suilu Bey islam Bey Sulkl Bey islam Bey - Kaleyi kurtarmaya Ben daha olmedim. yamma bir arkadas anyorum.

Iran salri Firdevsi'nin Xl. Ir'$mekten cekinmez bu kadar ecelle penceaskerlerimiz var . mustu. Dnsman her gun kirkar elliser bin kisi ile hucum ederdi. savasi kim yonetecek? Herkesin y(\reginde gordiigiin giicii. kimin ne i~ gorebtlecegi var? Hem kendini olcliirteceksin. bu kadar her riitbeyi bir kavgada kat. bin earn olsa verir de kalenin bir ta'1111 Islim Bey (GOzlertni silerek) - Ben de kiz aglIyorum. Bizimkilerin ikiser ucer bin kisililt bir yere toplanmca tabyalan korumakla yecikarbulda Unmezlerdi.Ne yapayim I 2 evlat. trrnaklar. vermez.. En son ca- Blr tiir bomba. kumbarayr' kucaklayip dusmarun kafasma atanlar rm ararsm? Kesilml~ kolunu yerinden kopanp da elinde silah erlenler mi eksikti? Allah bilir kavgalannuzi j..1\. ordunun basmi beynini para- lnyacaksm: hem sonra kollar ayaklar cahsrr dlyorsun. yuzyilda yazdigi Iran destam. Sldkl Bey . Bir kihc. eocuklar gibi memnunlugumdan Elllirim! Asker kaleyi vermez.Sidlu Bey .~rmii~.A bey! Sen deminki edepsizin . sehit oldu.1~)I. Sen de kendini telef edersen.ltnmI~ zabitlerimiz.{l'lreydin.. -71- . on on bes sungu ile carpisrrdi. Ah! Hasta idin! Gormedin ki ne mertlikler ettik.. Yanar bayagi silah gucunu lnrdi. Fakat dusman zorla ahr. Meydan muharebelerine Disler.lerine i bakarsm? Burada bu kadar okul m . gercek 01Emin 011 Bu askerin her biri.Sehname" hikayelerinin dll~una hiikmederdin. Pasa.I)riiyor musun? Senin dusunceni de almadik- . Allah askma etme! Vatanma acr. dusuncesmde ".

Daha onsizden kolay olurum.Abdullah. Kim bilir. lnanmazsamz islam Bey'e sorun. - islim Bey II gibi gorunur. SlCfiu Bey . duya kihk degisttrerek girilecek buyurdunuz. Kihk degi~tirerek girdigim yerde kendimi pek cabuk tamtmam. burada "Izin vertn" anlanuna kullamlmis.reyi bir adama nasil teslim edebilirim.' olmeye bir adam anyordunuz. Oldurrneye olmeye pek iyi yeter. cagmyorlar. zavalh cocukl Ne soyluyorsun? Merhametsiz. Vine karsida asker Cavulf Sanmm saldm var. Abdallah Cavu.. Ya gtrisim sirasmda yardim gerektiren bir is cikarsa? Orduya kihk degistirtlerek girilecek . Sl(ilu Bey Sen yerinde otur. Sizi tabyaya 1 "Bagislaym" anlamma gelen bu sozcuk. (Duraksayarak) Cocuk hak- Belfinci Meclis Oncekiler. ne olur ne olmaz. -72- .. bir az lisan bilirim. mesiz guOr- islam Bey zarmm (Zekiye'ye) - Zekiye (isliun Bey'e) yeceksin? bir parca yerini de mi benden esirge(StdkL Bey'e) lhsan buyurun. Zekiye (Bulundugu kc5~eden t.lkar) - iki kisi gerekiyorsa. Abdullah toplamyor. cum yetmezse. biri de ben olurum. KIIIk degistirmek de bana sizden kolaydrr. ce de soylemistirn: Rumeliliyim. Abdullah Cavulf Efendim. 0 kim? Ah.

. sey degildi. Kryamet mi olmek elinden gelir mi? f. ~u kale ugnmda Olurum.islam Bey bu gece bir yere gidecek. (StdJn Bey.lu Bey Abdullah kopar.lu Bey . Sonunda.. rna yatnusti. kara toprak gogsiinii aciyor. Abdullah orndan. Meger Allah nasip etgelinlik duvagmn kendi kammdan mis! Meger sehit olmadan birbirimize sanlmak kaderde yokmus! (Bir az dilijiindilkten sonra) Miimkiin olsaydi yasamak da kotu bir 0 kucagiarasmdan saciyordu . Dun gece gordiigiim dusler ne idi? Sevgilim ve ben oturmustum..avul¥ - Sld. is daha metin olacak .. Zeldye (SId1aBey'e) zu neden 0 Beyefendi.) Altmcl Meclis Zekiye (Odada kendi kendisine) - So- nunda. Bey. 0 sacnn-73- . Abdullah Cavul¥ Kursuna dizilirsem ki- yamet mi kopar? Sulkl Bey Aferin Abdullah! Haydi tabyaya gidelim.. Abdullah da dil bilir. O~ olursunuz. Sulkl Bey - ceksin. Islam.Sld. Buraya gel.. her yanirmza Mehtap yapraklann e1mas parcalari Ben elimle yuregimi dinliyordum .. Bakahm bu giinkii diigiiniimiiz nasil gececek? lsimizi de orada konusuruz. kulunusen de gide- kadar asagr gordunuz? HaYIr cocugum.. Birlikte gidebilir misin? Fakat yiizde doksan dokuz kursuna dizilmek var.cikarlar. olum kendisini gosteriyor.

Bey islim Bey (Odaya girerek) - Zekiyectgim Zekiye (Gillerek) - Efendim! ne samyorum mmis samy.. Sanki cermet bahcelerinin yor.. Ah. Sanki benim goziimden remizde hep otusen bir damla yas dustukce.la yiiziinii ortuyordu . (Bir az dii. Cevhalimizi kiskarur gibi gorunuyordu . 0 hafif hafif giiliiyordu .. camm caglayan sular aynl- onun yiiziinde bir taze giil acihyordu . Toplann resmini yapison giidumaru da omrumun nunde olsun sabahi seyretmeye meydan birakmaz ki . Bahcede biiyiik cmann altmda samyordum.. islim Bey - Meger ne talihsiz adamrmgordukce sim! Seni yammda bilir misin? Bir melek benim icin gokleri birakrms da bu kara topraklara -74- . Titriyerek) om- geceydi.. Ama dusun aym da olmayacak bir sey degil idi ya? Keske butun rum oyle duslerle top alevi gorilniLr.. viicudumdan Yuzune baktikca nus da kucagimda yatiyordu.. bulbuller. Vatancignnda idik.. dus idi .. Ben uzgun uzgun aghyordum ... (Pencereden bir Bu alevden de sanki insamn icine karlar yagiyort Gunes de ne sahane dogrnusl Bulutlan bin renge boyadi..§ilndillcten sonra) Meger canmdan pek korkunc canlansa iyice vaz gecenlere olmek de bir sey degilmts! Bayagi olum ciksa uzerine yuru- da karsima mekten cekinmeyecegim .. islam... Yedinci Meclis Zekiye..

merhum kardesibaska eglence bulamazdi. Seni gorunceye hun her vakit kayiplar arasmda. Zihnimde bin turlu sekiller yapardnn. 0 zaman. Yokluklar icinde .. Seni gordurn: sanki haska bir dunyaya geldim. olsam.rum.. Him merhume nn dusunmekten gozumun onunden Gon- bir ntnemi. seytan insam aldatir. ne hale gelmistm? Dunyada yalmzdim: gu~suzdum. $imdi haya-75- Ouceden yasamak nedir bilmezdim. insa11111 ne demek oldugunu anlamaya basladim. hayatm lie demek oldugunu anladim. A cocukt Nicin benim icin bu hallere geldin? Nicin viicudunu sin? Zekiye ne yapbm? Ah! Gonlumu de ahirete parca Ben sana parca gondermek mi istiyorsun? benim yolumda toprak 0 guzel edecek- Beni bir melek mi samyorsun? Ben senin icin Gercekten melek olsam. ben bir melegi kandirdrm diyorum. Yine senin icin . Yine hepsini bozardim. senin arkana duserdim. kadar iken can ceher vakit mezarlar icinde gezerdi. 0 da ne hayal! Karanhklar icinde . Kendi kendime. hep kucagnnda kl:?tigi gelirdi. Akhmda kaybolmus babamm hayalinden baska bir sey yoktu. ahp 01gonhep beni kucagma Ya 0 da ne eglence: Birini dusunecek da can verdigi gecerdi. yine yaIflllnaYIherkesten nrnm degerini iyice biliyorum... Yine birini sevemezdim. yine gokleri birakrrdim. Omrumde. cok severdim.. Kendimi seytandan alcak goruyorum. 0 zaman. mesela bizirn Miralay Bey kadar ba- bahga yakisir bir adam dusunemedtm.. Otekini dusunecek sam hatmma.

icin oldurur. olurdum. kosenden siz. mutlaka. elbet de giderdim.. yine vatamm hizmet teklifi kesinlikle beni oldurur. meseydim. Beni yetim cocuklar gibi bagira bagira aglatacaksm. yine beni birakrnak istersin. -76- . olsun.r olmeyi yasamaya de seni cammdan beni birakacaktm sacaktm baska camm tercih ediyorum. Arna.." dedim a. "Teklif vatana idi. Yuregimdeki soylemeyeyim de kime soyleyeyim Zekiyecigim? Sen beni alcak sanmazsm degll mi? Miralay Bey'e soz verdigim zaman once vatamrm. gelmesin. All Zekiye! Zekiye! Sakm hatmnda tirmaya kalkisma. soz vennezdim. olmeye gider- bir cenaze kalacagmi hie hatmna sin. Ancak.Sus. J sen olumu benden cok seviyorsun. ben da mezann kucagma oyle mi? Benim dunyada olmadigmi bilmiyor musun? getinnedin Sen kaybolursan mi? (AglayarakJ beni birakrrsm. kimi zaman. benden aynlmaktan baska bir sey dusunmuyorsun. Hakikatcok seviyorum. Zekiyeciginin ayakta gezer Kimi zaman askere gidersin.. Vefasiz. kadar coskulu yine getirirdim. sadakatsiz.. sonra senin de benimle birlikte gelecegini dusundum. uz1 Bagh olmayan. Bana yuregimde ne varsa srrlarr ortaya sana doktureceksin. cunku 0 Hatmna yanhs yanhs seyler 0 Senin birlikte gelecegmt dusunkadar ferahh. yine gorevimi yerine teklif vatana hizmet teklifi idi. Allah askma sus. lumde kendi askmla vatan askirn karsilasOyle bir karsilastirma. Mutlaka istegin benden aynlmak. gonYine soz verirdim. islam Bey .

ben soz verdtgim yerinde idi ki. Biz olmeyecegiz. yanyana Gokyuztirnin devletleri. dar zaman hizmetinde bulundum. hie suphe etme.Imda idi. hayalimden -77- gitmedi." dedikce. ben neler gectrdim! blum sanki ortaya ciktr da. bir yumurtadan dusmus en yakm yaratilrms dunyalari bulunacagiz. Elbet de uzaktir.. bir ben kaldim." diye ofagzmdan gonlumde cikan kazilkeli ofkeli soyledigin soz yok mu? Hep kulag. bir dakika kulagimdan aynl- ° soz hie. Belki dikkat 0 kadar etmissmdir. Belki bilmezsin. hele nus gibi durur... etimizi kemigirmzden cudumuzdan nus hayvanlan. Bu kaumudu kesti. "Kader oyle zulumlerden uzaktir. Beyim. ne biz birlikte her dakika Dusmanm ayrracak. yasamak da . ve yukselme- Demek ki vatanm Zekiye - sine hizmet icin yaraulrmsiz. carnrmzr biviicikyticin silahr ayirarruyacak. Eger olurdiin. Biz vatan olmuyoruz. donusu yapisik taslarr. Ah! Bilmezsin . He- kimler. olecek olsaydik. Sensiz olmek de istemem.. Cunku senin birlikte geleceginden ernindim. beni bileHerkes aylarca yatagmm medin! Hekimler cevresinde dolasti. uzgtm giderdim ki. umudu kesti. sevrniyor samrlardi. gucluklerden olurdum. Mira- gorenler belki vatamm zaman coskum ° kadar lay Bey bile saskm kaldi. Aslmda inancirrn lirsin a. sen yaralanndan ben yarana baktignn zaman cektigrm belalardan.. ben . sozlerin kimileri zihnimde..gun giderdim. canlanmasi olmeye kosuyoruz. "Hastada umut yoktur. dagitacak. maz. Bilmezsin ki ne durumda idin! Bilmezsin.

bizim ayagnmza Abdullah Qavull - gelirse kiyamet mi kopar? I Asla. dururdum.r "Beyim elbet de iyilesecek . Gidecegiuc dort saat ister. Ay. islam Bey - Kim bilir! Zekiye .Allah'm bir mucize daha gostermeye gucu yok mudur? Hakkm adaletine. Vatan kutsaldir. Allah bir mucize Allah umudumu yalan cikarmadi." diye kendi kendime soylenir gosterdi..~ bos yere mucize gostermez.. Meclis Abdullah Qavull Haydi Abdullah Qavull (Odaya girerekj bey.. Sekizinci Oncekiler. Allah buyuktur. -78- . islam Bey - Nereye? Kaleden simdi cikmah olsun. Abdullah Qavull olmaz rm? Abdullah Qavull - Bey . Beyim elbet de ~ vataruna hizmetler edeeek. Abdullah Qavull - ki orduya girmek mumkun miz yollardan dolasmaya Giysiler hazrr. 0 islam Bey - Keske biz gitseydik.. islam islam Bey - Ne taraftan gideeegiz? Ben yol buldum. lnsallah bu hizmetten de sag geliriz. vatamn biiyiikliigiine Inancmr rrn unuttun? islam Bey - Ha~al bir zaman unutmam.Bir kere Miralay Bey'i gorsek 0 zaten geliyor. .

) Sldkl Bey (Zekiye'ye dikkatli dikkatli karak) ba- OgIum mezarda yatiyor . Gidiyoruz. (PERDE KAPANIR) -79- . islam Bey yok..) Sldkl Bey mekten Yine mi saldml Herifler 61- de bikmiyorlart Haydi bey. Yasasm vatan!!! (lsl.Dokuzuncu Meclis Oncekiler. Gulle arasmdan ~uvenli yol yoktur. frrsat aramah.. bir i~ iki gun gecikecek olursa kiyamet mi kopar? (SHah b~ma trampetesi nurulur. Abdullah Qavulf Siz bilirsiniz. i~ daha guvenli olur. islam Bey - Ecel bizi bekliyor. Sldkl Bey listerim.Suilu Bey gun demek. Abdullah ciknr. Saklanmah. gun bizden haber alamazsan Abdullah Qavulf dusurmeli Misafirlige gitmiyoruz! islam Bey . Bence bir gun once olmekle bir gun soma olmenm hie. Zekiye. bir kae de orduya oyle girmeli. Sulk! Bey Sldkl Bey (Odaya girer) e. Kavgada Haydi.Abdullah'm dedigi gibi olursa.fun.. farki Ben isin cabuk tutuldugunu Hazir mlSllll~ Bir kac gun ne demek ya? Bir kay gun. Abdullah Qavulf - di.ocuklar? Abdullah QavUf. top baslaondan gecrneli. ama bir kaQ merak etme..

I. 'i .

Hie gereksiz yere uc adamm kamna girdim.PERDE IV Birinci Meclis (Tabyanm bir baska yen. Suphe onleyok ki sehit olmuslardir. -81- . Dun glma dustu. gercekten tasti. kurban herkesten lslam'm. elimle gozlerml bagladim. su kalede herkesten gerekli. kutsal. hie birine iiziilmedim. Kucabiiyiik sem kalmarmstr..) Sldkl Bey (Kendi kendisine) . Meger dusundugum dar gonliimii tas olmus bilirdim... Meger dusman za- ten gtdiyormus . Diinyada Rustem'den 0 haber aldim. mun olumunu dediler. Ben sirndiye kaHaremiOglukimmin' benim icin oldiigiinii duydum. Sanki i~ yaptiml Hie agzmda ninesinin sutu kokan zavalh olmeye gondertltr mi? 1 Esimin. me hie de gerek yokrnus . On yildir her Gonlum belturlu kahrirm ceken zavalh Abdullah da birlikte gitti. olmaya gonderdim.. herkesten bildigim lslam'm. uzerine kihcla vursalar ki bir parcasi kopardi: ben yine duymazdrm. o cocukl 0 cocukl Gozurnun onune getirdik- ce yiiziiniin parlakhgi ates gibi cigerime yapisiyor. KIzm kayboldu baska da sehit oldu.

. icinden kan siziyor. Her taraftan cekiliyor.. Cocuk bir az rnerhumeye' benziyordu. yazik . Bu kadar uzuntu hep ondan degil mi? ins an zayif... Gece Tuna'ya koprusunu kurmus. -82- .. ikinei MeeRs Sldlu Bey. devletle bans etmedi ya.Suphanallah! Buradan gittiyse. ustun gelemiinsan gucsuz . Emretsenize disan cikaBirinei Zibit nz. Hala gonlum insan gonlune benzememisl Yuregim tas rm kesildi? Hala.(Bir az dilijilndilkten sanra) Birak a efen- dim . kimi zaman kizrm. bir iki bayrak biraktm- 1 Olen esinden soz ediyor. Bir Ka~ Zibit (i<..erigirerler. hrn... Ben de kendimi samrdnn. Bir turlu kendisini yenemiyor . Askerini Tuna'nm baska bir yerine gonderecek degil mi? Oradakiler de bizim kardesimiz.Yuzunu gert cevirtrmyelim. yuzune baktikca kirni zaman oglum akhma geliyordu. Sldkl Bey Yuz cevirrms dusmamn arkasma dusmek neye gerek? ikinei Zibit . .. dusman cadirla- nm yikrnaya basladi.. Bir turlu yaratihsma yor. Daha bir kac kisiyi bu topraklarda Birinei Zibit ahkoysak ne olur? Cevirirse ne olabilir ki? Sldkl Bey .. Sldkl Bey Ben de gordiim.) j gonlume egemenim 'I' J Zabitlerden Biri - Bey. Belki bir kac top.

Ey. top atsmlar. islam Bey nerede? Abdullah Cavuli .Efendim. pek iyi. sizin dedigi- niz gibi olsun. . lldnci Ziibit . Hie.Abdullah! Abdullah Cavu. U~iincii Meclis Oncekiler. Askerimizle ugurlaOscikahm. Her yandan n asker dokuluyor.Geldigi zaman ne yapti ki. giderken cak? Yuzunden cagiz? Emret Obur tabyalar yilmadik. ernredin. olmazsa dostumuz. .Buyur. arkasmdan cikahml Emret toplar ne yapa1Dl yiladisa- islesin. Pek iyi. Sldkl Bey . Gidin! Yapm! Ben de arkamz- (Ztibitler t. Sldkl Bey Sag mi? -83- .Abdullah (Abdullah 9av~ kosarak: gelir. Sldkl Bey Cocuk nerede? Cocuk mu? Nerede Abdullah Cavu.Abdullah. Abdullah Cavu. yol yordam bilmezmis Sldkl Bey dan yetisirirn.Disanda.tkar. Abdullah Sldkl Bey . demesin.) Dordiincii Meclis SldkI Bey.Bey. Yolculan maya manhlar selamlasmlar. topa basladi. - olacak? islam Bey'in yanmda.) Sldkl Bey .

bir turlu istedigirniz Ben: "Haydi selametle su- nenin cevresini karakol icinde karakol nus. Ey ne yaptimz? Dc. 0 magarada saklandik. yanma yapisiyor.. 0 bir yere gitti mi. Az kaldi hem kendilerini oldurteamma ceklerdi. Buradan ciktik..Abdullah Qavu~ Suikl Bey Ne oldu? Abdullah Qavu~ - Ben biraktrgrm zaman sagdi. hem beni. 01madi: "Gerekmez." dedim. haydi cikahm. Yigit delikanhlar . Bey bunu gordu mu: tutabilirsen "Ben elbet de cikacagim. surune surune. lse gondermeye adam ararmssiruzl nutum. ne yaptImz? islam Bey midir. Bir turlu ordunun yanma Soma bir gizli yol bulduk. Allah da hosnut Ama ben ikisinden de hosolsun. ge- ce bir koyde yattik. Orada bir magara var. Dusunduk. Sldkl Bey Ne yaptimz? Abdullah Qavu~ yanasamadik. olmadi. . radan cikahm.. Sayle bakayrm." derken islam Bey cephaneye karst bir tabanca atmasm rm? Meger kapmm -84- . bu. SUrune surune ta su tepenin altma gittik." dedim.. Cocuk da sanki golgesi.. Ben avcihk zamanmdan bilirim. ciktik. kiyamet mi kopar?" dedim. olmadi: "Dusman gidiyor. Allahm gazabi. Dusman basladi gece yansi cadirlanru yikrnaya. "Ee . ne- dir? 0 adam degtl. yanma epey sarYaklastik amma ne fayda? Cephacahstik. 0 der: Golge: "Ben de el- bet de cikacagim." islam tut. yere sokularnadik." dedim." Ben: "Etmeym. Aruma simdi bilmem. Ikisi de sagdi. gizlene gizlene cephanenin yaklastik. Arslan seyOnu soylet ler.

Ben omuzlanndan ayaklanna gasahkta sanldi. kimse yok. I II . Ben de yanlanm -85- birak... onu da beraber cektik . islam Bey gordu mu: yine yildmm gibi sicradi: "Allahla andim olsun ki. Hem on tarafta hala duruyor. Arap tabyasmdan bunlan kaleye yaklastik. islam Bey sanki olume asikrrus gibi kurcahsiyor. ya . Sullu Bey (S6ziinii keserek) Abdullah gurultudur C. 6teki zaten golge dedik. cikardrm.avu~ keri. bayildi. Ben sabahleyin basmn cikardnn. islam 0 yamndan gordum desem mamnt Bey iiC. cah aralanna ki.avu~ koptu.. magaramiza iistiindeydi sokulduk. Tufege sanlan Sonra? sanlana . karizimizi bulamadilar.. Yoldaslarla kalktik. Kursun da. gittigimiz sapa yola girdik. ta vardi onu buldu . Golgesi zaten Sanki olumu gozumle Bereket versin. bir cephane sandigi daha yakInadan kaleye girmeyeyim.. kildi... yagnuSonra ne olacak? Bir Basladi iizerimize dolu gibi kursun sunlan kucaklarmya aynlmaz. a ." diye bir kere bagirdi. mubarek de cocuk da hep on tarafmdan yaralarur.. Sabah acihr acilmaz baktik asker cikiyor. yere YItuttum.. benim kismetime dustu. Sullu Bey nuz? Abdullah C.yerinden yaralandi da.... Magaradan nasil kurtuldu- tim.onune bir barut sandigi indirmfsler. Tuna'yi magaradan 0 yandaki dusman ascevreme bakgizlene gizlene gece gecmis. 0 arada iki kursun da Biri sag kuregimin oteki de budumda. magaranm kenanndaki Yavas yavas cahhga girdik. dustu askerin onune .

. . arkasmdan aySanki kaleye girersen kiyamet mi kopar? Sldkl Bey Abdullah Cavu. Dusmamn zaten yiizu donmus "Bir adam eksilmekle kiyamet mi kopar?" dedim. Onu da. Sanki bir saat daha ates karsismda dururlarsa elinde kihei kmlmis rak) Buraya gittigine mi kizi- kiyamet mi ko- par? Bey! islam Bey geliyor. - nhr rm hie? Hele iceri girebildi! Mubarek.. "Bey elvertr.. size haber vermeye geldim. Cocuk yanmda yok mu? Golge. bizi de Allah ates . haydi gidelim. Bir kursunla ne araba kaldi.. benimle sizin ararnz kadar ya vardi." dedim. kaciyorlar Dusmamn be! Daha ya- nm saat olmadr.Bak.Arslan delikanh! Abdullah Cavu.mamak istedim ya. 01sakladi. ben dusmanm da o kadar korkagnn sevrnem. "YaAllah!" dedi. Miralay Bey bizi bekler. Vallahi bey. Bir elinde agzma atIhyor. Dusmana cephane arabasma tabanca. Allah hepinizden razi olsun. Sldltl Bey .i. Her birinin her parcasi gagun bir kosesine firladi. araba ile arasr. Allah Allah! Yine Kaleye gelirken sanki mezara gider gibi geliyor. Aceleniz ne? Sldkl Bey yorsun? Abdullah Cavu. ne beygir.Afertn. 0 Ayirabilirsen birini birinden ayrr: baktrm rmyacak. islam Bey cehennemin cattik. Vatanm ekmegi hepinize helal olsun .an baka- Bak. Sldkl Bey .. bir elinde kihc . (Tabyadan rak) dv. Abdullah Cavu. Kavga barut.. . bak bey. bir dogru firladi.. ne yanmda asker.. ate-86- .. (islam Bey'e bagtragelsene! Miralay Bey bekliyor.. ya yoktu.

ahirette. islim Bey Bey. Sunlarm kendimi oldurmek zorunda kahrdim. islim Bey Sldkt Bey Gel oglum: Gel beyim! Gel arslammt Dunyada. Vatan aski ete kemige burunse. Meger benim tasanm sus kullanmayi hep bosuna imis. hele Allah seni vatana bagisladi. Vatamm sevenlere ne buyuk ibret dersi gosterdin. elbet sen olurdun.) Beslncl Meclis Oncekiler.. ne soyluyorsun? Omrurnde beni bu ise memur ettiginizden biiyiik iyilik gormedtm. Cektigm emekleri helal et. vatam icin olmek istiyenlere ne guzel ornek oldun. meger dusmilletimizin sanma yakistirmumkun ki man zaten gidiyormus. lsitmeye de gerek yoktu ya! Seni bir kere goren. Fakat kim bilirdi? Camadim ki boyle seylert arastirmak bana danlmazsm. umanm lenin kurtulmasmi .sin agzma giderken de bir az boyle yavas yurusenel Ne olur. iki sozunu isiten ne oldugunu anlar. Cenab-i Hakka bin kere subosuna yere olumune ya elbet de ya cildmrdim. lah'tan Kahramanhklanm Abdulisittim. kiyamet mi kopar? Sl(llu Bey kiir olsun. Siz bana vatammm en biiyiik yararlanndan birini emniyet ettiniz. siz bu kabenim cabamdan bekledi-87- olsun. Hele yine Allah'm yardirm yettstt. sebep olaydnn. Beyim.. yuzun ak olsun. (Bu araltk islam Bey gelir. hele Allah seni bize bagisladi.

. siz silah altmda. buyuklugun sin! Vatamrm ben kurtaraydrm. Hatta vatammm bir kac -88- . ne bu kaleyi kurtarmayi sagladim.. su bildigimiz hayat. milyonlarca nufusu anasmdan aynlrms yetimler gibi arkasmdan aglatmak.. cunku on iki bin Osmanh'mn gorecegl hizmeti yalmz basima yapmak zorundaydim. vatan askmda on bin kahramana tercih ettiniz. bir saniyesine deger mi? Ben ne oldum. KIrk elli yilhk degil. saydim. KIrk elli yilhk bir hayat. Vicdanim pek iyi biliyor ki. Bir kere dusunsenize! Buradan gittigim zaman ben devIet kadar buyuktum. Bir kere goziiniiziin onune getirsenize! Sen gayretin ne demek oldugunu..'. kendi g6ziimde ne kadar buyurdum. on iki bin mert gibi dovuse dovuse sehit olup da tarihlerde tek basma bir ordu sayilmak.. Bu kaleye hie bir hizmet etmemistirn. Vatan kadar kutsaldim. I niz..•. cunku devletin en biiyiik yaran benimle sagIanabilirdi.. benden cok daha iyi bilirvatan nerde ben sagla'~. ' . bir insana ne biiyiik sereftir. Beni gayrette.• '• :{. " j . bitmez tukenmez olsun. su gordiigiimiiz diinyada yasamak oyle bir biiyiikliigiin acaba bir dakikasma. aym vatana hainlik idi. vatanseverlikte. dusman karsismda duran bin arslam esirlikten kurtarmak sundugunuz icin duen biiyiik careyi benim elime bi- raktimz... vatarum icin olecektim.. On iki bin Osmanh kadar dehsetli idim. Ben uc ay hasta yatrmstim.. cunku bana hainlik. . kahr: su kalecigin kurtulmasiru ne demek oldugunu. Bir hayat. yine zaran yok. Kendinize bir tuttunuz.:. Bir devIet gibi batip da dunyayi dehsetler icinde birakmak. ne vatanmu.

islam Bey (Yapmaclk bir te~la) narak bir az d~ilndiikten Cocuk mu? Hangi cocuk? Anladim .l Bey Burada kim var ya? Ha.Namahremdir' de onun icin. (Ceorestne baktsonra miralaya yakla. danlmazsaruz soylerim. biNe isrm var zim Abdullah! Sen bir az isine gitsene. -89- .{>tp) iz bana ogIum dediniz degil mi? Siz beS ni evlathga kabul ettiniz degil mi? G6nliimde bir SIT var. onu g6remiyorum.. Halk ya- nmda sonnaym. Baba sozunden daha biiyiik. Bir az SUlk.l Bey (islam Bey'e snnur. Beyim! Siz bana demin oglum demediniz mi? Ben de size baba diyecegim. 1 Burada: Kizdir.tastan yapilrms bir kac duvan icin 6lecektim.. elini oper. gercekten adam 01dugumu. onunla sesleneyim. Abdullah ~avull (:lkarken) ki gideyim. Diinyada babamm sayesinde var oldum. islam Bey de zorla miralaym duraksamadan sonra) - OgIum. Sanki ben burada bulunursam kiyamet mi kopar (Abdullah ~lkar.) Altmcl Meclis Sullo Bey. aInuu oper. Ver beyim. islam Bey Sldkl Bey islam Bey Sldkl Bey Bir sey soyleyecektin? Cocuk buraya gelemez. daha kutsal bir sey bularruyorum ki... Yalmz size s6yleyebilirim. elini opeyirn. senin sayende ogrendtm. babacigim. Nicin? islam Bey . Sldk. arslamml - Yammzda bir cocuk vardi.

dedin? Manastirhdir oyle mi? Git simdi. zunde suclu olmaktan seni biliyorum. anladm rm? Git de bul... suclamat buraya gelmis. Ikinci goruste ayrildik .. git! Ah! Zihnimden neler gectigim biliversen? Git cocugu getiro Eger dusundugum makamma seyler dogru cikarsa.. <. indimde oglumun gecersin.. Su- rada . 0 da benim icin arkama dusmus. Kaybolrnus..:aglraYlmrru? Hala duruyor! Zekiye! Zekiye! Kizmnn adim soyluyort lnsan dunyada bu kadar umulmadik devlete' .Simdi sana kim suclusun dlyor? Yanmdaki cocuk kiz rmdrr. Bulursan vakit belki gerCocukl Cocugu cekten baban olurum . hem beni Diinyada dim. Geldiginden bir buyuk dert altmda brrakirsm. Benim Ma0 nastir'da bir kizim vardi.. Vallahi ben gettrmede haberim yoktu. Git diyorum.Sulkl Bey islam Bey - Namahrem ne demek? Namahrern mi ne demek? Beyim.... Ben vatamm icin buraya geldim . Beni Hem gunahima girersin.. islam Bey ($~kmhkla) istemiyor musunuz? SUikl Bey islam Bey Sldkl Bey sahip olur mu? islam Bey Zekiye! Seni cagmyorum isitmiyor musun? 1 Tiilihe. 0 I Beni soyletmek mi istiyorsun? Ma- nastrrh bir kizdirl Birinci goruste birbirimizi sevdik. en namuslu olamaz. Su evde . -90- 0 pek uzakta degil .... bana yeniden can verirsin. Bana senin go- buyuk namussuzluk Su11u Bey .

.. admi isit- Daha bir emriniz var rm? - Sldkl Bey (Kendisini toplayarak) desin var rmydi? Zekiye Evet. Sldkl Bey (Kendi kendisine) euk! (Zekiye'ye) Ninenin? Zekiye medim ...Adi ne idi? Zekiye (Dikkatle Miralay'm rak) - Kar- yiizilne baka- Acayip aeayip seyler soruyorsunuz! Sadik degil miydi? Ah! Buldum. buyurgan tavlr ile) - Sen Manastirhsm degil mi? Zekiye .. Evde herkes.Yedinci Meclls Sl(ikl Bey. Bak! Bir kere gozlenbir ne bak! Ninem de benim icm gonlunde -91- oldugu vakit yuzume trpki boyle ... vardi. Sldkl Bey ...Evet! Sldkl Bey Zekiye Babanm am nedir? Zavalh coBabarm gormedim ki bileyim.. cektigim lste babam. islam Bey. gel dim geleli Zekiye (tsldm Beye) - Sirndi sen inanmazsm .agmrlar (Miralay Bey'i gostererek) Baksanat lkimizi de rezil mi edeceksin? Sldkl Bey (Hemen Zekiye'nin yamna kosarak. balste diinyaya babam . ozlemtni Sldkl Bey barm buldum. Senin icin olecegtme de inanmarmstm uzuntusu . Zeldye Zekiye (islcim Bey'e) .Adami hangi adiyla r.. Sldkl Bey Zekiye Zavalh kadm! Ninem oldiigii zaman ben co- euktum. hamm derdi.

Beyefendi icin babamdir diyorOyle mi? Ben de ye0 beni ogulluga da kabul etti .... Zaten baban olmasa bile. bana aci! Buna aCl rahat doseklerini gozumun Zekiye mezarlan. Sen benim degil misin? Zekiye Seninim . oldu... tipki ellerimle gozlertmi nm.. icin beni biraktigm gibi. Bak! Yiiriiyii:. Simdi benim icin aghyor degil zaman. Vallahi babamdir. isliim Bey Zekiyecigim! Nicin bu kadar vataru tehtelas ediyorsun? Haline bakanlar sun . isliim Bey hm diyor? Sldkl Bey . oyle mi? Kardesin can verirken ne dedi? Beni anar. Yine seninim . mi? Ben de biri icin agladigrm sin a. mi bakardi? Babacigim. . baban olacak. billahi Gonlum beni boyle sevgi islerinde hie bir zaman aldatmaz. .bakardi... simdi seni de mezardan cikrms sanacagnn da yanmdan kacacagim. beni arar.iine dikkat et. Yemin ediyorsun min ederim ki babandir likede samr..Buraya gel! Ninen benim icin verem doseklerinde cevresine da. Ne degtl mi? Vatarun istersen emret! Sakm danlma! SakIn kiskanrna! Babarm kiskanmazsm babarm brraktirmazsm. Sldkl Bey nim merhametli 1 Yaraticnn: Tannrn.. bana da ken din icin degil mi? Sana kim babarmzi biraka- onune getinne! 0 kadar benzin atrms ki. .. bilirboyle kapababamdir.. kardesim de bir telasi oldugu zaman tipki boyle gezinirdi. -92- Benim adaletli Halik'rm!' BeAllah'iml Sonunda kulunu .

:ekten insan etmissin. Ne yaptm Her yaptigrm bilmem. islam Bey - Her gorevi yerine getirmek 0 kadar kolay bir sey midir? Herkes seni onunde gormemi~ olsaydi.. Abdullah'tan 0 tabyada hepimiz organ idik. Burada gorevimi yerine getirmekten madirn. korkar rru? Senin korkrnadigmi gordugu icin Herkese baska Ovgu icin... Olumden korkmadin: kimse de korkmadi. alettik: ruh senhie ruh olumden ornek oldun. Sl(llu Bey Oglum! Zihnin buyuk hayalbaska bir sey yaplere kaciyor.. Allah'm bu turlu bagislan bir nedenle. Allah sen yurekte olan insanIan dunyada da mahzun de . ovunmek icin soylemem: benden. kizmdan. ahtrette dedir. nu diyorsun? seyler soyluyorumt Ce- nab-i Hakkm da rm cornertligt bir nedeni ge- su kadar bilirim ki Beyim. su kendini gen.dunyada yalmz brrakmadml Sonunda bu za- valhyi her seyden umutsuz etmedin. Bagisma yuz bin kere sukurler olsun. Ben gucsuz kulum. sozune be1ki senden islam Bey - -93- .Evet beyim! Benim inancimca. gordunse. acaba kac ki~i gorevtni yerine getirmeye cahsrrdi? Sldlu Bey yorsun? kes anasmdan 0 Sen de mi halkirmzi bilrnivatanseverlikle Ben 0 0 gayret milletin kamnda var. kimde gayret gayretin bir azi da senin sayenbirakmaz. hak etmekle gelir . din. kendi kendime yakisiksiz rektirecek? islam Bey . Ne yaptim ki beni bu kadar iyiligine layik gordun? Bak. Herdoguyor. lste bak.

On bes YIISimdi goziiBirtdir ikisini de gormemi~tim. tavnm degUitirerekJ Aeayip seyl Herkes zev- kinde safasmda . Babacigmi sever misin? BuZavalhya bir bakism. dunyayi daha simdt goriiyorum. tas elmas gibi parlamaya sanki deste deste gulgozumun Ne gibi geliyor bilir simdt uyamyorurn. daha ler aciyor. On bes yilhk omrumu misiniz. Ben yine genceldim. siz de bu milletin hep bir ornek gonneye. hep onunde mezsiniz a? Sldkl Bey muhtac Muhtactrr. 0 kanlardan onunden geciriyorum. Ancak. esiti. Simdi Gonlurrnm ne halde oldugunu la damla kan oturmus hissediyorum.lr agrr konulardan soz ediyoruz. K1Zlm!Ben yine dirildim. lkisini de biitiin biitiin mahvolmus samyordum. Size aYIP degil. Biz burada ag.. Ya ben! Benim iki cigerparem vardi. cocugunuz yok ki evladm ne oldugunu bilesiniz.. 0 Ben onu tas olmus da otesme berisine damsamyordum. bir buyuk adam bulmaya muhtac oldugunu inkar edeFakat kendini (Birdenbire sandigi icin muhtactir. (Zekiye'ye) basladi. gelme bedeli' geziyor. mun onunde nin Hak tarafmdan birinin viicudu duruyor. on bes yilhk omrunu. kanhklarrm I Dengi. nun kadar feria etmezsin.. sanki bir mezara gtrmisim de on bes YII uyumusum..cok inanmm. -94- . iki soon bes yilhk ah~- sev demem: ama bir az sevsen zun. Bak! 0 kadar zaman ozlemrni cektigtn babanm yiiziine bak! Simdi mezardan cik- nus sanmazsm. unutturdu. Ah! bilmezsiniz .

. baskasmm ben onun icin Zekiye ahskanhgidrr.. Beni de gonlunden butun butun ci- islam Iir? Bey - Acaba dunyada senin gibi babayi sevmemek hangi evladm elinden geSldkl Bey degil mi? Beni sen de bir az seversin Hem ne kadar sevdim bilir islam Bey - misiniz? Vatarnm kadar diyemem.. Sldkl Bey . Onun sevgiye inanmamak Kendisi sever de. hayatmn feda ettim. Bey - Zekiye sizi sevmeyecegmt eski beni sevdigine de inanmam. cunku Babam kadar .KIZlm!Ben karma! 0 kendi secimimle can verikadanm istemi- yorum... sevdigine inanmaz... Gercekten verim. Eger onu dusunmesem.) islam Bey (Duraksayarak) -95- Dugun rnu? .. yalan olur.. Sizin ic. Sldkl Bey .Bu- Sorun babacigim Dugunumuz.. Zekiye kadar desem.:in. yani dugunu- Sldkl Bey (Hafifbir gUlilmsemeyle aralanna sokularak) - nuz. ama kendime soz gecirmek elimde degildi. ona da siz inanmazsiruz . degil.islam soylerse. seye dogru bir ce0 can gozu- me pek degersiz gorunuyor . Babacigim.. ne zaman olacak? (Zekiye utanarak onilne bakar. Carum kadar . Eger.Soracagim nm. rim.. Buldum beyim! babam kadar se- yap verirseniz beni sevdigimze vakit inaru- islam yurunl Bey ve Zekiye (Bir zamanda) .

..Beybabacigrmt Kizcagizimzla egleniyorsun? (Uzaktan uzaga mers basiar.) gelir. islam Bey - Halkta gercekten gayret var! Ona suphe yok.. Sldk. Onlar da bizim kadar memnun. lste aduv karsida hazir silah Ar~ yigitler vatan imdadma Ar~ ileri. . goniilliilerin sesi de isiiilir. -96- . sozleri de vatan gayretinin yaktigi yureklerden cikrms olmak gerek. $u bfldigimiz edepsizden baska. ars bizimdir felah Ar~ yigitler vatan imdadma Ciimlemizin validemizdir vatan Emir.Bendeniz bilemem . Daha dart bucuk saat var! Dart bucuk saat! Bir insan omru kadarl Ne care! Allah sabirlar ihsan etsin. en uzagI bu geceye kadar bekleriz.. (Askerler. goniilliiler. Siz. dar sikmti gectrdik. herkes de bir turlu eglemyor... Zekiye . Yemin ederim ki bu memnunluk. Arnan dinle- Sldkl Bey - yin! Bana bu hava pek dokunur. kendi kalenin kurtuldugundandir: degtldtr. (Saate bakarak) 0 . Abdullah (:av~ Bir boliik qectneue b~lar. Musikisi de.. Nasil diigiln? Gene irade' sizin. (islam bu kakurtulduklanndan Bey'e) Ne dersin? Bu kadar kusatma. kimse hie bir seyden bir kere olsun sikayet etmedi.t ml Sldkl Bey - Bak! Yalmz ben eglenrmyo- rum ya.l Bey Eger trade benimse.

Yernegi bes dakika sonra yeseniz olmaz rm? Abdullah Qavuli Emredersen bes saat soma yeriz. bizimdir kurtulus / Yuruyun yigitler vatanm yardimma / / Tumumuzun annemizdir vatan / Herkesi iyiligiyle odur besleyen / Bast! dusman gogsune biz sag iken / Yuruyun yigitler vatanm yardmuna / / Vatanm unu. tstegme kavusturmamak ister misiniz / Yuruyun yigitler vatamn yardmuna / / Kilavuzumuz ytgttce cabalamaktir / Her tasnmz nice bin cana deger / Cana degil egilim. lufz-i bilad u ibad Etmededir sungunuze istinad Milleti eyler misiniz namurad Ar.:}yigitler vatan imdadma Yare nisandir tenine erlerin Mevt ise son rutbesidir askerin Alb da bir ustu de birdir yerin Ars yigitler vatan imdadma' Sullu Bey Arslanlanm.Herkesi hltfiyle odur besIiyen Basti aduv g6gsune biz sag iken Ar.:}yigitler vatan imdadma Rehberimiz gayret-i merdanedir Her tasirmz bir nice bin canedir Cane degil meyl bu gun sanedir Ar. -97- . Siz bu tabyayi camruzdan Iste dusman karsida hazir silah / Yuruyun yigttler vatanm yardmuna / Yuruyun ileri. yuruyun.:}yigitler vatan imdadma !?an-l vatan. acele bir isirniz kalrnadi. nereye gidiyor- sunuz? Dusman defoldu. Durun da bir az miralayimzi dinleyin. beldelerin ve kullann korunmasr / Sungunuzun sayesinde olacaktir / Milleti. Kiyamet mi kopar? SlClkl Bey. bu gun tin kazanmayadir / Yuruyun yigitler vatanm yardmuna / / Yarn rnadalyadir bedenine erlerin / Olumse son rutbestdir askerin / Alti da bir ustu de birdir yerin / Yuruyun yigitler vatanm yardnrnna.

soma nereye giderseniz gidin. acaba hizmetinizin degerini siz bilir misiniz? Vatamn buyuk. Abdullah Qavu~ Sanki gelmemis olsaama silar kiyamet mi kopar? Sldkl Bey kmti cekilirdi. saygiyla amyorlar. ancak. 0 birini kurtardi- demem. melekler simdiden rahEttigintz fedakarhen gm degenrn ben bilirim. Vatanim sevenleri Allah da sever. Baksa- mza. Kiyamet kopmazdi. topraklar gosterdigtniz vatanseverligi bilseydi. gormediginiz sikmti kalmadi. kihcimza: insan olan. insanhk par par titrerdi.degerli gordunuz. Osmanhnamusunu goklere cikardimz. Vatan sizden hosnuttur: su taslar. metleri. durdunuz. elbet de admiz yuzyihrmzda tutuen sanh yapraklanna ettiginiz hiz- Cenab-i Hak sizden hosnuttur: metle. suphe yok ki. 0 sanh evladi oldugunuzu gostersanh babalanmzm diniz. de.Ben sikmtiya raziydrm. Ic rasizden yazihr. Biz -98- . araya araya evladmi bulmus nineler gibi viicudunuza hathgmdan hosnuttur: Ian tarihlerin dokundukca coskusundan. Vatam kurtardimz esenligi dunyarun yor. namuyemin eder.:devlet gelmis bizimle birlikte ugrasi- islam Bey . cunku onun kefilligi altmdadir. Bundan Korkmaym. ben Silistre ummadigmiz topragmda da deseniz Dusman nereye gitseniz muhafizlarmdanim saygiyr gOriirsiiniiz. sunuza olsa. mert olan. iic. lann Her biriniz on kisiye karst gundur cekmedtgintz Doksan bela. yuce maksatlanndan mz. Cenab-i Hak katmda almmz aciktir.

Yasasm vatan! Yasasm Osmanhlar.yardrmcisiz dIk. Her zaman da koruruz. sesiniz yok - mu? Yasasm vatan! Yasasm Osmanhlar! Hepsi (Bir agLZd. bir cok sehit de verdik. Haydi bakayim. Vatamrmzm koruduk. Yine de koruruz. ama nicin yardimuygarhk bizi dan sikayet edelim? lnsanhk. (Asker Trampete ~allTlarak)- ***yasal Camrmfaydasmi Sldkl Bey (Hepsine) Zl Kardeslerl tehlikeye koyduk. Olurduk. ***in bir kalesini kurtardik.l Bey - yine maglup olmaz- Oyledir. da bu topraklan koruyabilirdik.an) Yasasm vatan! Ya- sasm Osmanhlarl (PERDE KAPANIR) SON -99- . islam Bey - Haydi bakayrm. Sldk. gurur degil! Askerler. mahvolurduk. hakh gorup de Imdadnmza kosunca. Biz de her zaman bu yolda olmeye hazmz. neden memnun olmayahm? Bize yakisan vatan sevgisidir. bana bir "***cok yasal" c.agmn. Biz Osmanh degil miyiz? Osmanhlann sam her zaman vatanm en kucuk faydasi icin olmektir.