NAMIKKEMAL VATAN yAHUT slLlS'l'RE HAZIRLAYAN KEMALBEK

e BORDO

siYAH KlA8b1: YAYIlftAR BASKl2004.lsTANBUL

Dtzt TASARIMI H. HUSEYiN ARIKAN DCNYA KLASiKLERi EDtTORC VEYSEL ATAYMAN TORK KLASiKLERi EDiTORC KEMAL BEK ISBN 975-8688-32-4 TREND YAYlN BASIM DMITDI REKLAlIIIORGANizAsYON SAN. Tic. LTD. ~Tt.

MRK.
MERKEZ EFENOi MAH. DAVUTPA$A CO. iPEK ts MERKEzl 6/3 9-22 TOPKAPl/isTANBUL $B. CAFERAGA MAHALLEsi MOHORDAR CAOOESi NO: 60/5 81300 KADIKOY/isTANBUL TEL: (0216) 348 98 03 - 348 97 63 FAKS: (0216) 349 93 45

NAMIKKEMAL
VATAN yihut

snrsras

HAZIRLAYAN: KEMAL BEK

BORDO~iYAH

TiYATRO

.

NAMIK. KEMAL
Narmk Kemal (asil adiyla Mehmed Kemall, 21 Arahk 1840'ta, dedesi Abdullatif Pasa'mn mutasarnf" olarak bulundugu sadrazamlar, Tekirdag'da onemli kodogdu. Aralannda

numlarda bulunmus askerler, devlet adamlan ve sairler de bulunan bir soydan gelmektedir. Babasi, Padisah 1. Abdiilhamid'in muneccirnbasrsr"

Mustafa Asim Bey, annesi kultur-

Iii bir kadm olan Fatma Zehra Harum' dir, Aile, dede Abdiillatif Pasa'nm Afyon sancagl mutasarnfhgma
SI

(kaymakamlIk) atanma0 SI-

uzerine, 1846'da Afyon'a geldi. Kemal,

rada muftuluk gorevmde bulunan ve bir zamanlar Rusya ve Misir'da bulunmus: Arapca, Farsca, Rusca, Yunanca ve Latince bilen:

gormus gectrmis bir kimse olan Buharah HaCl

Abdulvahid Efendi'den dersler aldi, ondan (Aslmda Namik Kemal'in duzenli bir cok Tanzimat sada, yasama attldiktan sonra, ya1848'de Kiitah-

etkilendi.

bir ogrenim gormemts, natcisi gibi
0

sam deneyimleriyle kendisini yettstirmtstir.l Dedesi Abdullatif Pasa, ya'ya atandi, bu kente gitmeden once de kimi
• Tanzimat'tan soma eyaletten daha kucuk yerlesme birimi olan "sancaktin en yuksek yoneticisi. Onemli tarthlerin saptanmasi konusunda gokbilimsel hesaplar yapmakla gorevlt saray memuru. -5-

isleri dolayisiyla lstanbul'a lesini Afyon'da brraknusti. azledilmesi ladi: daha uzerine

cagnlan dede, aiKemal, bu sirada tasmdi.

annesini yitirdi. Dedesinin de cok gecmeden aile istanbul'a Kemal, Beyazit Rusdiyesi'nde 6grenime bas-

sonra Valide Mektebi'ne verildi. YII boyunca, Vaizzade ilk Iiliir

Dedesi 1853'te Kars'a atandi: Kemal bu kentte kaldigi bir bucuk Seyyid Efendi'den ozel dersler aldi, sporla ilgilendi, hocasmm yiireklendirmesiyle denemelerini kaleme aldi.
Pasa'nm

1854'te yeniden azledilmesi uzetasmdilar: 1855'te Sofya'ya

rine istanbul'a

atanmasi uzerine de bu kente gittiler. Burada ozel ogretmenlerden Arapca, Farsca ve yazi yiireklendersleri gordu. ;;air Esref Pasa'nm

dirmesiyle eski bicemde bir divan olusturacak kadar cok da stir yazdi. Bu arada Nis kadisirun kizr Nesime Harurn'la evlendi: bu evlilikten Feride, Ulviyeve kendisi gibi sair ve yazar olan Ali Ekrem [Bolaytr) adh cocuklan oldu. Namik Kemal, 1857'de istanbul'a kendisinin kulturel yasammda yeri olan Hariciye Nezareti Tercume nemin unlu sairlerinden dondu: Odasi'na" cok onemli bir

memur olarak girdi. Fransizca ogrendi ve doLeskocah Galib'le, onun aracihgryla da bir divan sairleri toplulugu Encumen-i Suara sairleriyle tarusti.
Namik Kemal'in kulturel

gelismesint,

di-

van kultur adarm olmaktan cikarak batili dusunceye yonelmesini saglayan, styasi dustincelerinin siirine girmesinde etkili olan ve ya* Disisleri Bakanhgi <;:eviri OdaSI (Burosul, Bu odarun memurlan Drsislert'run yazismalanru yonetrnekle go· revliydi.
-6-

zmmuzda, yazi dilimizde batih bir cok yeniligi baslatan yazarlan Sinasi Efendi'yle tamsmasi da 1862'dedir; Kemal, Tasvir-i Ejkdr' gazetesinin arasma katildi. Bu gazetede yayimelestirilert konu ladIgI siyasal ve toplumsal m konulu makaleleri,

alan makaleleriyle, Osmanh kulturu ve yazisonradan surgunlere gondertlmesine yol acacak olan rnuhalif kisiYeni Osmanhlar

liginin ilk urunleridir, Narmk Kernal, 1865'te rutiyet istekleri, mesruti ulkenin geri kalrmshktan daki beklentileri Cerniyeti'ne" katildi. Cemiyet iiyelerinin Mesyonetim kurulursa kurtulacagi yolunKeNamik

gerceklesmedi.

rnal'in Muhbir'de yaynnlanan detli bir sansur du; Cerniyet'in uygularnasl varhgmi

"Sark Meselesi" yiiriirliige kon-

bashkh rnakalesi uzerine basm uzerinde sidogrenen hukumet,

Muhbir basyazari Ali Suavi'yi Kastamonu'ya, Narrnk Kernal'i Erzurum

villi yardrrncrhgma, surgun

Ziya Pa:;;a'YJ Kibns mutasarnfhgma olarak gonderdi. Surgunler ris'te bulunan

gorev yerlerine gitmeyerek, PaMustafa Fazil Pasa'nm !;agnsl

1862'de $imisi"nin yonetimlnde yayrmlanrnaya baslayan bu gazete, Terciimdn-l Ahvarden sonra ikinci ozel gazetemizdir. Haftada iki kez cikan bu gazetenin alt bashgi "Havadis ve Maanfe Dair Osmanh Gazetesi"dir. Gazete 1860·tan sonra Nanuk Kernal'in, 1865'ten sonra Ebuzziya 'Tevffk'in, 1867'de de Recaizade Mahmud Ekrem'in yonetimtnde ciknns, aym )'II 830. sayidan soma kapanrmsnr. (M. Orhan Bayrak, Tiirkiye'de Gazeteler ve Dergiler S6z1ugil 1831/1993, Kull Yaymlari, Istanbul, 1994. s.136). •• 1860'larda, aralannda $inasi, Narmk Kemal, Ziyii Pasa, All Suavi gibi yazarlann bulundugu, Mesrutiyet yonetimini kurrnak amaciyla II. Abdulhamid'e basm yoluyla muhalefet eden demek. Daha sonraki Jon TUrk harekeUyle karistmlrnamahdir. -7-

-8- . Fazil Pasa'nm yardnmnm 1870 uzerine. bitimine dondukten gecti. Kemal ve arkadaslanndan rini isteyince. siyasal dusunceleri- ni yaymayi surdurdu. Paris'e kactilar ve Muhbir'i burada kalabildi: III. iilkeyi terk etmeleNamik KeHiuri- mal. Napolyon'un ziyareti nedeniyle. ib- ret'te yayrrnlanan bir makalesi nedeniyle gazete dort ay kapatildi ve Narmk Kemal Gelibolu'ya mutasamf Vatan'l olarak suruldu. Fazil Pasa'nm 1868'de Londra'da yet gazetesini cikararak.ve FranSIZ elciligtntn de yardnmyla. lngiltere'ye parasal destegiyle. 1 Nisan oynandi. 1873'te Giillii Agop'un tiyatrosunda Seyircilerin biiyiik bir coskuya kapilarak "Cok yasa Kemal!". M. M. Ziya Pasa iIe birlikte. 1872'de Ebuzziya Tevfik'le birlikte lbret gazetesini yaYIn hakki sahibi olan bir Ermeni'den ile kendisinin kiralayarak cikardi ve bu gazete cikardigr ilk giilmece gazetemiz olan Diyojen'de yeniden yazmaya basladi. Bu arada Zaptiye Nazm'nm" "yurda don" cagnsl uzerine. UrIlii oyunu yazmaya soma taIbret surgunun dogru basladi ve surgunden basma mamladi. "Yasasm milletin Kemali!" diye * Emniyet Genel Muduru. 186Tde cikarmaya UlusNarruk basladilar. Yeniden cikarmaya basladigi gazetesinin Vatan. 1871'de lstanbul'a dondu. Surgunler bu kentte ancak bir ay duzenledigi lararasi Bans Fuari'rn Padisah Abdulaziz'in Fransiz hiikiimeti gectiler. nazmn yazi yazmama kosulunu kabul ederek. Prusya-Fransa savasmm kesiImesi ve baslamasi soma da Narmk Kemal Cenevre'ye. Viyana'ya gitti.

oturmak zorunda oldugu kentten disan cikmamak kosuluyla ozgur olma cezasi. etti. Ebuzziya Tevfik. ~. Kibns'taki Magosa kalesine. elestiri ve yasamoykusu tiirlerindeki yapitlanm bu donemde kaleme aldi. N.gosteri yapmalan. Murad'm gectrilmesiyle. her gun kolluk gucu merkezine gorunup imza vermek zorundaydi. yerine V. 1884'te Rodos mutasarnfhgma Burada Osmanlt Tarihfni basladi: bir cok okul acilmasmi sagladr. ama kalenin disma cikmalan yasaktir. KemaI. Nuri ve Ahmed Mithat Efendi de Rodos'a kalebend' olarak surgun edildiler. Murad'm akil saghgIrun bozulmasi uzerine. onu bulamaymca bir tesekkur mektubu yazmaIan. kendisine karst gehsen muhalefeti bask! altma aImak icin. Narmk Kemal'in Magosa surgunu. -9- . AkifBey. Surgunun. bununla da yetinmeyerek gazeteye kadar gidip Namik Kemal'le gorusmek istemeleri. Ibretu: de bu olan biteni yayrmlamasi uzerine 5 Nisan 1873'te gazete bu kez surekli olarak kapatildi. jntibdh romaruru. yazarhgI bakimmdan cok verimli bir donem oldu. Bu cezaya carptmlan kisi. Kibns'ta 28 ay suren surgunden istanbul'a dondu. yerine. 1877-78 OsmanII-Rus savasmi bahane ederek meclisi kapatip Kaanun-u Esasi'yi askiya aldi: Narmk Kemal'i olarak Midilli'ye surgun yazmaya "ikaamete mecbur'" atandi. Kemal. Gillnihdl. Zavallt (:0cuk ve Kam Bela oyunlanyla kimi tarih. kalenin icinde ozgurdurler. 30 MaYIs 1876'da Abdulaziz'in tahttan indirilmesi. Abdulhamid. Ancak V. Mesrutiyet'i kurarak bir anayasa ilan etme sozu vererek getirilen II. ~ Kalebendler.

• da siyasal ve kulturel temellerin kurulmasrydusunen biridir. turbesinin vasiyeti geregi Gelibolu'ya getirilip Bolayir'da Pasa'nm Tevfik Fikret'in yaptigi la- rmk Kemal.Dr. yasamoykusu ve benzeri turlerde de yaprtlar verdi. dolayisiyla Os- manh devletinin kurtulusunun la olabilecegini temsilcilerinden ogrenen. ozelltkle Avrubatih anlamilk etkilerine acik olan. Yllmda Namik: Kemal kitabi icinde. Narmk Kemal'in yasamoykusu. ve divan yazmmi gene kusagm Once dogu kulturunu ustelik bir de divan yazan Narmk Caminin yarunda. Narmk Kemal'in sanat yasarrunda Fransizca'yi ogrenerek Tercurne Odasi'na ginnesi. tasanrmrn hide konuldu. muldu. elestiri. Sinasi ve Ziya Pasa ile birlikte Tanzimat Donemi yazmmmkurucusu Daha cok sair olarak tamnmasma sayihr. 1965) ve "Namik: Kemal Uzerine Bir Biyograjl Denemesl (Abdullah Ucman. inceleme. Eseri (Hikmet Dizdaroglu. Daha sonra padisahm Rumeli fatihi Siileyman yanma. pa'nm yeni dfistmcelere. Tanzimat ilkelerinin iyi kotii yasarna gecmlmestyle yetisen. tarih.. -10- . cevresi duvarla cevrili mezarhk. Olilmiiniln 100." Sanab Yazmmnzda "Vatan Sairi" diye amlan Na2 Arahk go1888'de oldu ve bir caminin haziresine" izniyle cesedi. Marmara Universitesi Yaynu. karsm ro- man. 1988) adh kaynaklardan derlenmistir. Namtk Kemal. Hayat~ Sanatl. ~inasi ile tamsmasi ve Avrupa'yi (Fransa ve ingiItere) gormest onemli etkenler oldu. Varhk yay.: yil sonra Sakiz'a atandi: ama burada bir sure sonra zatiirreeye yakalandi.

. kusagm bu Ut.bu anlayistan ki" hemen hemen tek konu olarak islenirken. Kendi- van siir] konulanndan Irde islenebilecegini ra.urdIlar. yinelenmesi de. heyitte farkh mazmunlarla kismen hi\tunlugune Bununia yoneldiler. Namik KemaI ve otehem de bah kulturunun yazsmlar. ~inasi'yle tamstiktan ve Tercume son- Odasr'na girdikten ve hem politikayla hem de Bah kulturuyle ilgilenmeye basladiktan goru:. toplumsaI calkantilara. gelecekte "mesrutiyet"i kuracak yasal ve cagmdan Bunu yaparken yrsmdan olan "siher anla- sorumlu insan" tipi aldi. cazh ve mazmunlu slnden once. hangi turde yapitlarmm yapilanru da belirlemistir. Tanzimat -11- .. Bu olusum. yikimlara karsm.leri sanat ra dusunce ve sanat anlayisi da "politik sanat" ya da "politik yoluyla aldogu yaymak" yolunda bicimlendi. ilk gene- liklerinde saglam bir dogu ve din kulturu ki kusaktaslarmm kulturunun yazarlarsa sanatlannda hem nus oimalan nedeniyle. onlann degerleoz- ri bir arada gorulur. gent.Kemal'in. savaslasiirde geleneksel mebir dille "ask" ve "tarm a:. Narmk Kemal'in (~inasi ve Ziya Pasa'run da) siir aIanmda kendisinin geurdigi en onemli yeniIik. "millet". Ancak. siirde aniam Yaziru'nm bu birlikte.. "hurriyet" p. sanatcrsi. baska konulann gostermek da si"parca bohcasi" diye niteledigi dioldu. siirde eski "asik tipinin yertni. aym ana dusuncenin uzaklasarak. uzaklasarak larda kullamlan ve eskiden baska baska anlam"vatan".ibi sozcuklere yeni anlamlar yukleyerek siiri NlyasaIla:.

kaside (Narmk Ke- mal'in Hiirriyet Kasidesi. ozelllkle $inasi ile birlikte. ister istemez yaDi- gitmelerine. Siiri bu yola sokarken. uyakh soylemeye yonelerek siiri siyasal ve toplumsal d11sunceleri yayma araci konumuna oldugu gibi. Sinast'nin Resit Pasa icin yazdigr kasideler). ahlak. yiedemedi- og- reticihge yoneldiler. olmarrussa bile olabilecek bir olayi. toplumsal bunahm getirdiler. bicimlerine.il@"tipinin yerine. karsm. nazim birimine ve aruz 01e. donemlerin(Daha sonra. bu gelisimden ayn tutamayiz. 1923 ve 1960 sonrasi siirinde de siirin siyasal dusunceleri yayma araci olarak kullaruldigi pek cok kez goruldu. ufak tefek degisikliklerle gazel (Narmk Kemal'in gazelleri).11e. Tanzimat Donemi siirinin belirleyici ve besleyici kaynagi olmustur.sanatcisi. Romaru. Narmk Kemal'in siirtni. duygular ve olasihklarla ilgili her t11rl11 aynntisiyla birlikte betimlemektir. "vatam ictn camm vermekten cekinmeyen". Makalelerinde soylediklerini. "yasarruru vatana adayan" insan tipini koyarken." diye tarumlayan Narmk Ke-12- .) Elbet de.11sune bagh kaldilar: siyasal dusuncelerini yabilmek icin kendilerine engel olusturan van siiri dilinde yalmlasmaya mecazsiz soylemeye cahsmalarma ne de eski mecazlan kullanmadan ler.:11nk11 armk KeN mal'in siiri. terkib-i bend (Ziya Pasa'nm Terkib-i Bend'i) gibi eski siir turlerine. siirsel duyarhgi da elden kacirdilar: eski siirin "asik" ve "Tann al. <. bir de "siir dili"yle 01e.11111. "Romandan maksat.

sansurun vermemest nedeniyle bu adla yaynnlannustir. intibdh. yazmnmzda man sayilan Cezmfdeyse. "dogru yoldan saparak yuzunden kadma kapilan ve basma felaketler gelen" Ali Bey'in ve "tutkulan herkesin mutsuz olmasma yol acan" Mahpeyker'in seruvenini anlatirken. re.marin intibdh-Sergiize§t-i Ali Bey· ve Cezmi adlanndaki T~§uk-u iki romaru. yuzyilda III. n tek yonlu ele alarak. abartih bir dil kullanarak. Cosumcularm uyarak yazdigi. yazann amaci okura bir ders vermek. teknigi yer vererek. savasla- Osmanh-lran nnda gecen olaylari konu olarak ahr. konu bakimmdan etkilerini birgelenegine ro- (Romantik) romanlanrun etkisiyle eski Turk anlatilarmm Narruk Kernal'in. -13izin . rastlantilara. heyecanh davraruslara duzenlemesi Fransiz lestirmeye ve yazrs Cosumcu yonelir. getirecegi maktrr: mutlulugu felaketler evin dismda konusunda amaci aramanm okuru uyargerceklestmrkahramanlaozvenle- bu topIumsal ken. Murad zamarundaki olarak tasarlanan. Semseddtn Tarat ve Fitnafl. Sami'nin Ahmed Mithat disinda gelene- Efendi'nin populer romanlan gi olmayan Tanzimat yazmmda "yazmsal ilk bir kotu romanlar" olarak kabul edilir. lki cilt ilk cildinde yine Cosumcu siyasal gorii~une uygun olarak. bu savaslar srrasmdaki Osmanh yigitIigi. Olasihkla ikinci cildinde de Cezmi'nin oykusu • Asll adr Son Ptsmanltk: olan bu roman. etkiyIe ve yazann ilk tarihsel XVI. yurdu icin her turlu ozveriye hazir insan Upi Adil Giray ile Sehriyar'm aski anlatihr.

amacr." . Osmanh yigitligi. "Bir milletin soz soylerne giicu Yazm'm yasam bulmus diye tarnm-14- yazmsa (edebiyatsa). Romandaki kimi olaylann genel cercevesinde Pec. Yazmmuzda intibdh. Bahar-i Donis. yazann Yazann imgeleminden bu romandaki turumm da Cezda i§ledigi "is- bulrnustur. tur yapitlarmda sik sik degive romanlann- bir de ogretici bir bicernle bu Oyun yazarbgl Tiyatroyu. aym coskulu dille. devletin kurtanlmasi yaprlmasi gerektigi konulanna oyunlannda da Isler. lrjan Tahrib-i Hariibat gibi yapit ve cevmlenne yaz- dIgl onsozlerde. bir divan yaadh yapitmm acilma- verisli olmayan yanlanru elestirir: ancak yabicimler uzerinde olan Tahrib-i Harabai. Mektup roman ilk kullamldigi elestirinin de ilk omeklerini Pasa'qa Mekiup. Ziya Pasa'nm Hariibat zmi antolojisi elestirisidir ve Ziya Pasa'yla arasmm sma neden olmustur. zmsal eski yazm'm yeni doneme elpek fazla dunnaz. elestiiriindeki yapitlaicin neler tirilerinde de acikca gorulur. kimi siir ve oyunlannda him birligi" dusuncesidir. islam birligi.anlatilacakn: ama bu cilt ne yazik ki yazilma- rmstir. Ceuieddiri Harzemsah. daki konulan.evi Tarihinde verilen bilgilere bagh kalmistir: Adil Giray gercekten bir tarihi ki~i1iktir. Siirlennde. ama yasam Cezmi. veren Narmk Kemal. Tarih ve yasamoykusu nnda da. soz soyleme gucu de tiyatrodur. Coskulu ozyapisi. nir. yazmnruzda midir.

yine ro- yen ve. -15- . "vatan yolunda" cahsma ve "bu ugurda runi bile sakmmarna" oyunlardir: dusman vunma Vatan ydhut Silistre'de. Cunku siddetle betimlenir. bu kiimeye girer. kalesinin. "Giizel bir oyun okumanm. Tanzimat rilmelerinin toplumsal tiyatrosunun temasirn digi "genclertn birbirlerini kotii sonuclari" konulu gormeden evlendi- oyunlardir: AkiJ Bey.) etkilenerek nihal'de de yurt sevgisi coskulu bir dille sergisik isleisleyen lenir. eglencelertn gmI gormek kadar man okumaktan duygular saghgmda Silistre'nin landi." yalruzca Narmk Kemal. kimi sahnelerinde re'dan (Hamlet vb. daha en yararhsi tat vermese olarak niteleoynandioyunda diyen bile. Rus oldugu net olarak belirtilmeyen isgaline karsi gostenlen yigit~e saanlatrhr: konusu Hindistan'da gecen etkilenen olusu ve Cromwell oyunundan Hnrzemsdh'ta plaru nedeniyle bu oyun epey uzun okunmak ve Hugo'nun Celdleddin zorba yoneticilerin yergisi islenir: karrnasik uygun zilrmstir: yazann uzere yaShakespea- sahne teknigine ve diline en esinlenen Gill- olan. Ikincisi. toplam alti oyun yazdi: ancak bunlardan oynandigim Vatan ydhut Kara Bela gordii.layan. yazann stirlerinde isledikleri temalara Bunlardan birincica- de yer alan "vatan sevgitemasi islenen tarihsel SiIistre si". yalm temasnu isleyen Zavallt diIiyle dikkati ceken ve asiklann olum dose- ~nde birlesmeleri 90- cuk. daha iyidir. oyunuysa. yazann olumunden sonra yaynn- Narmk Kemal oyunlan gore iki kiimeye aynlabilir: si.

Roman: intibdh veyd Sergilze~t-i Ali Bey (1876). Terceme-i Hdl-i Nevrilz Bey (Nevruz Bey'in Yasamoykusu. Kara Beld (1910). Atatfuk Kultur Merkezi Baskanhgi Yaymlan. Osrnanh Ta14 cildin yalmzca 4 cildi cika- rihi (Tasarlanan bilmistir. Ankara. da Cosumculugun. istild (lstila Donemi. 1872). Oyun: Vatan ydhut Silistre (1873). Barika-i Zafer (Za- fer Simsegi. 1872). -16- . Me Prisons Muhdhezesi (Me Prisons Elestirisi. Ril'yd (1898). anlatilannda oyunlannda SlZ oldugu gibi. Cezmi (1880-1882). Yru. Ce- (1875). $iirleri olumunden ra cesitli zamanlarda yayimlannustir: siirleri bir arada su kaynakta bulunabilir: sonbutun Na- ttuk: Kemiil'in ::)airligi ve Biltiin ~iirleri (Hazirla- yan: Onder Gor. Kanye (1874). 1885). 1886). Gillnihdl (asil am Son ~manlIk'tlr. ldleddin Harzemsah. ozellike Fran- Cosumculugunun Yapltlar1: etkisindedir. 1908-1909). Milntahdbdt-t Ejkdr gazetesinde Tasvir-i Ejkdr cikrms makalelerinden sec- meler. (Renan Savun- (1874). Mukaddeme-i Celdl (Celaleddin masi. ZavaIlI C.amoykiisii: Evnik-l PerUjdn (DagIIInl/? Sayfalar. irian P~a'ya Mektup (1887). Harzemsah Oteki Oyununun tiirler: Bahar-i Onsozu.. Tarih: Devr-i 1867). Akif Bey (1874).Narrnk Kemal. Silistre Muhasarasl (Silistre Kusatmasi. Ddn~ (Tasvir-i 1888). Takib-i Harabai (1875). 1875). 1873). 1875).giin. Renan Mildafaanamesi 1908). Elel1tiri: Tohrib-i Hardbdt (1874). 1999).ocuk (1873). ~iir: Narmk Kemal'in saghgmda yaynnlannus siir kitabi yoktur.

. $air Evlenonce oyun biciminde karsihkh koolusan. once de. yazihsi: 1859) oldugu kabul edilir. s. konusma diline yakm yahnhktadir. 1989). Olumiiniin tiyle Namik: Kemal'in yazilannm ta- 100. tiyatro yazim icin iyi bir baslangic oldugu kabul edilir. Smasi'nin $air Evlenmesi (1860. -17- . Dolmabahce ve Ciragan saraylannda ceviriler yapilarak mesfnden oynandigiru Moliere'den yine Metin And'dan ogreniyoruz. 1983. istanbul. sahneye kondugunu bir ize ratlanmarrustir. i. O. Fak. lnkilap ve Aka. Dolayrsiyla bu oyunun.. .'e Oyunlar.hgI gulunc durumlar"i konu alan bir tore giildiiriisii olan Sair Evlenmesfnin. Metin And.. birinin karsitr kisilerin islenisi baknnmdansa ortaoyunu.Dil ve Yazm konusundaki manu icin bk. Yaymlan." gulamasr bakimmdan gosteren her hangi Sahne teknigi ve kurbir- bah tiyatrosundan. Vatan ycihut Silistre'den Once Yazmnmzda yayimlanan ve oynanan ilk tiyatro oyununun. istanbul. Yllt Miinasebe- TUrk DiU ve Edebiyatt Uzerine Goril!jleri ve Yazllan (Hazlrlayan: Ka- zim Yetis. Ed.. Turkce yazilrms Nasnusmalardan • Metin And. birbirini gormeden evlenmelerinin yol ar. Melin And'dan ogrendigiInize gore. ~air EvenmesCnden Onceki ilk 1Urkl. en Ancak. $air Evlenmesfnden azmdan saray ve cevresi Batih anlamda tiyatronun ne oldugunu bilmiyor da degildir. 6. karagoz gibi geleneksel gosteri sanatlanrun tiplerinden yararlanan Sair Evlen- mesfnin dili. "E~lerin goriicii yontemiyle.

Musa Hukarsm kirk bir gun kahramanca adiyla iinliidiir. -18- kusatmayi kaldirmak zo- yukarda soz konusu ettigtmiz ta- rihsel olaydan alarak ozgur bir bicimde isle- ." Vatan ycihut Silistre'den once. Silistre ilk kez 1388'de Turkler tarafmdan fethedildi: cesitli zamanlarda el degisttrdt." diyen Narmk Kemal. Akif (Bey) ve Zavalh Cocuk birinci. Ahmed Mithat Efendi'nin EyvaJil ise ayru yilm iinlniidiir. ZordJd Tabib (1869) gibi oyunlar vardir.reddin Hoca'nm MansIbl. tarihirnizde "Silistre Mudafaasi" soma da kaleyi alarnayan Ruslar. Pasa'nm sehit Bu savunma. agIr kayiplara ugradiklanndan runda kaldilar. Hikaue-i Ibrahim. liisi Pasa tarafmdan. "Genel olarak oyunlann konusu ya hayali olur ya da tarihsel bir olayi temel ahr ki Giilnihal. Silistre ile Celal de ikinci kisimdandir. Ahmed Ve- fik Pasa'nm Moliere'den uyarladigi Zor Nikcih (1869). Vatan yahut Silistre oyununun konusunu • agy. Tuna irmagmm kiyrsmdadir. $eyh Hnct Bektas. Kmm Savasi (1853-1856) sirasmda. Vakdyi-i Acibe ve Havddis-i Garibe-i Ke~ger Ahmed. bu giinkii Bulgaristan'da. Romanya snunuda. cok kalabahk bir Rus biitiin yoksunluklara savunuldu. Dobruca bolgesinde bulunan bir kenttir. Vatan ydhut Silistre Silistre. olmasmdan ordusu tarafmdan kusatilan kent. P~a ve tbrdhim-i Gill§eni ve Zor(l)la Hekim adh metinleri yaynn- lamistrr.

sansiiIiin daha sonra Vatan yd- bu ada izin vermemesi iizerine Silistre adiyla oynandi ve yayrmlandi. sevgililer de birbirlerine kavusur. Zekiye'nin ~e. goko- Kendilerine ozgii olmaktan tiyatronun Toplumsal kaliplasrms . Cosumcu rulen diU uygulamalan Namik Kemal'in bir az da doneornek olarak duslemledigi. Oyunda. oyunlannda uygun ilk tiyatro Victor Naoldugu kisileri ve sahne Ilugo'dan Cosumcu ve Shakepeare'den akimm sahne esinlenen etkisinde nuk Kemal'in genel olarak olayi gelistirme. "ancak vatanm kulu olan birey" du- sandigi babasi oldugu anlasihr.illii giden islam Bey'in pesinden ymdan soma. Batilr iizere secanlamda bicim ba- mistir.misnr. Oyunun. Bir cok yigitlik olacekilir. Narmk Kemal kendi "vatan". -19- katek cok. tipler olan kahramanlan. Oyunda tiyatrosal eylem (aksiyon) pek olmamakla "perde" ve "meclis" bolumlernesiyle kimmdan sahne teknigine yaprtnmz oldugu soylenebilir. Bu arada koolmus mutan Miralay Sidki Bey'in. min insanma rarh yurtsever boyutludur. dusman gider ve kendisi de goniillii yazihr. hut Silistre adiyla bilindi. Silistre kalesinin kaleye kosan goniilliilerin tsgah iizerine oykiisii ile islam Bey ve sevgilisi Zekiye'nin asklan ic. Batih orneklertnde tiplerdir. Bu konu gelisimtni. diizenlemesi goIiiliir. canlandrrma. Vatan ydhut Silistre. Kale ozgurlu- suncelerini yetkin seyirciye yansitmak birlikte. Zekiye erkek kihgma girerek kaleye goni.:Ice anlauhr. Asil adi Vatan olan oyun.

yazann konusmalan anlatnruru gunumuz diline da aynen alrp bilinmeyen sozcukleri dipnotlariyla vermisnk. hem siyasal goruslertni seyircilere aktarmak isteyen yazann. hie dokunmadIk. llJ. Vatan ydhut Silistre. ". bilinmeyen dipnotlarla aciklayarak Bunu yaparken. oyun turunde bir yapit oldugu ve yalm bir az sayida sozciigii diline uyarladIk. Vatan yiihut Silistre.numlan geregi islam Bey. da cevrilip yayrmlannns yurt dismda cesitli ulkelerde de temsil edil- Not: TUrk Klasikleri dizimizin daha once cikan kitaplannda. oynandiktan ic- bir sure sonra Almanca'ya mistir. gozunii budaktan bir yigit.. aski ugruna sakmmayan olumu goze alan asik bir gene kiz: Srtki Bey. anla- daha belirginlestirmek -20- . Bu da.. uyarlanus. Zekiye. ( ) icindeki bir kac sozcuk. hemen gunumu dille yazIldlgI icin. Namik Kemal'in baska turdeki yapitlannda gorulmeyecek denli yahndir.l yazarmm cumle yapisma icin konulmustur. 10yamet mi kopar!" diyen Abdullah Cavus tenlikli bir askerdir. sahne dilinin nasil olmasi gerektiginin farkmda oldugunu gosterir. yigit ve agrrbash bir komutan: surekli. Oyunun dill.

-21- .ADAYI~ Ey vatanm hayatmi koruma ugrunda camru veren mucahitler!' ~u degersiz yapitrmm konusu. din ~da savasanlar. size adiyorum. Vatanm ne demek oldugunu bilen kalem sahiplerinm. onu korumak icin yapabilecegi (bir) felaket sey. Onun iC. Allah gostermesin. alaylannda sHah kullanmak den biridir.in(bu) degerstz yaprtmu. degerstzligtni acikca soylemekle birlikte. Yasasm askerimiz! Yasasm vatan! Kemal 1 Cihat edenler. askerde. serefine ulastigumz Osmanilana h askerinin iinii dunyayi tutan yigitliklerinSizin samrnzi cahstim. zafer gorurse dile getirmektir. milletin tesekkurimu gorurse (onlarla) birlikte olmek.

.. ABDULLAH. AHMED SIma ROSTEMBEY. .VATAN yihut SiLisTRE Dart perde tiyatro Ki~iLER ZEKiYE HANIM HANiFE HANIM IsLAM BEY.ONCO zABiT NEFERLER···· OONOLLOLER Gornillu zabit" BEY. Miralay" Kayrnakam ••• Miralaym cavusu Subay . ••• Yarbay . Albay . . riitbeslz askerler. I3IR KAYMAKAM BiR BtNBA$I BtRiNCi zABiT IKiNCi zABiT OC.... Erler.

.

) Birinci Meclisl Zekiye (Kitabt yast1fjm uzertne brrakarak) Ah! Ninecigimf Ninecigimt Gonlume nicin verdin? Dusuncerni olurdun. islam Bey de sokakta Qezinir. gonlnilr.. hazirladigm dusuncede baskasi geziyor! Daima seni sevrnek icin terbiye ettigin. elinde bir kitap. cak. druinde bir mum.PERDE I (Perde aplmea kenan sokaga bakan bir oda..m.> gents dusuncelere etsin? Yuregrm ne kadar carkoparacak da Beynim ne kadar sikihyor! da cevreye dagilaNinecigim! icin ackapayarak) piyort Sanki gag.siimii yerinden Sanki basirm paralayacak (EUerini ytlztlne Nlnecigirn! Dairna babarm dusunrnek IIt!.. oyle genii. nibu kadar yumusakhk okuttuguna pisrnan 'WIn kadar actin? Sen de simdi kizmi gorsen bu Benim ganIiim Oyle biiyiik biiyiik duygulara nasil dayansm? Benim beynim nasil tahammul disan fIrhyacak. kisilerin sahneye girts cikislanyla degisen. Amavutluga ozgtl dtlz- gun giysisiyle mindere uznnrrus. Zekiye. perdenin alt bolumlermden her biri. 2 Oyunun yazildigr donemde bu sozcuk "anne" anIamma kullanIlrrdl. -25- . biiyiit1 Oyunda..

belki dusurnde gorurdum de ayaklanna mr.an s6ndiirerek) Zavalh mum! Acaba ben de senin gibi yana yana tukenip gtdecek miyim? Bes dakikacik uyuyabilseydirn. ne kadar gucum varsa toplayrp da gozlenrm baska yaistedim. bir insan yuzu 01mus karsima gelmis idi. Isittlgtm.. gonlumun doya agIardIm . Beni sen gelmiyor! Ah! Daima o! Go- yoluna olmek degil.. Eyvah! Ne vucudumda ne gozlertme hukmum gecti. Seni ba- onun yoluna oldun. (Bir az ~iindiikten sonra) Hayat ne garip hal imis! Bir kac gun once yammda biri aglasa.. buldum. gozunun yasi nesesinde dokiiluyor samrdrm: bu gun kulagrma kahkahalar agit sesleri gibi geJiyor! Bir kac simsek cakbu giin ye- giin once garnh gamh bulutlarda tikca biri guluyor gibi gorunurdu. dokulmus samyorum! ni acilrrns giillerde <. gum. dusundugum ne kadar guzel sey varsa hepsi bir yere toplanrms da. (Muml. Allahrml a mektup Atesle yazilsa insamn yuregmt -260 kapane idi? zehrini dokunceye kadar doya kadar yak- . oldiigfme agIa- mak bile hatmma ziimde o! Hayalimde o! Akhmda o! a! a! at Bir kere sokakta gordum.. keske yuzune baktigrm zaman g6nliime dusen ates g6zlerimi ertteydi.. Daha bir bakista vucudumda na cevirmek gu<.. okudu- Sanki omrumde gcrdugum.tiigun gonulde baskasi hukmediyort bam okutmus okuttun.iggorsem birinin gOzyal?1 Bir kac gun once yuzum guluyordu: sanki her sey de benimle birlikte giiliiyordu! Bu gun gonlum aghyor: sanki her sey de gonlumle birlikte aghyor! Gene sabah oldu. gene gozurne bir dakika uyku girmedi.

sevdigi mektubunda yazih. anlam. 0 da beni seviyor.. Henuz olmamis seyler. Gornilde keramet 1111 var' nedir? Kimi zaman gaibi2 de biliyorl Ahl Benim a zaman baska kirni dusundugum vardi? Hilla kimi dusundugum var? Mektup habamdan da gelse yine ondan sanmaz miydim? Belki dunyayi bildim bileli bir kere yiiziiIli. lcindeki sirlar yine sana gorunmez.. Zekiye Hamm (Pencereden girerek) - Ben gonlumu ortaya cikarabilirim. elbet de gercektir.maz.. ..i gonneye ozlem duydugum babamdan gel- dl~ine keder ederdim .. Seviyorum. vtncinden olmuyor: ama cildiracakl Mektup "l~ziinii i~ittigim gibi ondan geldtgmi bildim. Bilmem sutninem IlllSllutancnndan yerlere gecmednn. getirdigi zaman insan se- 1l0~siime dogru damla damla alev parcalan lillt. Okudukca gozlertmden sanki yuzume. . 2 Akll ennedik Is.. taydm ne olurdu? Yarabbil Yarabbi! in- sarnn yuzu gibi gonlunu de meydanda yara- iIdnci Meclis Islam Islim Bey Bey.lldl. (Bir az diisisndiikten sonra:) Kim bilir? En guzel ciceklerin ara- smda yilan bulunuyor. Hayir! Elbet de gercektir. Ne yapayim ki. Kendi yazisiyla yazih . sevrnekten blr turlu kendimi alarmyorum. vb. Kendi gelse belki utamrdim da a kadar CITpI- narak uzerine kosmazdim... Allah a kadar guzel bir vucudun tctnde hainlik saklamaz a. -27- .

m yok mu? Biri Kimsenin gormek ihtimali icin topraklarda acihyor.. Bu gun agzmdan beni sevdigini isittirn . Deminden bert casus gibi pencerenin hatimin ne kadar buyuk aItmdan sozlerini oldugunu bilirim. elimde degil.. senden aynlacagim . Bir Iiziicii sonra.... benim gozumde kiyamete kadar alcakhktan yenin giicenikligi kurtulamazdi. (Zekiye'nin giicenikligi daha artar) Benim buraya girdigim gibi biri bi- zim eve girse. bu kadar gecelerdir gostermemek yu- varlamyorum . uyku daha yeni basladi . (Zekiye giicenikligini gosterir) KabaOnu biri bana yapsa. gorduyse bana ne der? islam Bey kendimi yoktur. (Zeki- dinledim. tecrubeme soguk) - gozler hala Gece bitiyor.. soquk: islim Bey . Seni seviyorum. guven. ama soziinii i~ittirerek) - Ya simdi her gun Allah'tan olumumu istedigrmde hakkJ. Gunku bana dunyadan amac sensin.Allah askma ellerini yuzune tutma.Zekiye (islam Beu'i goriince. Bu gun sana veda edecegim .. ama yibir sessizlikten toplar... (Zekiyenin tel~t hep artmakiadui Ne yapayrm .. ki.. her gece buraIan dolasiyorum. sonsuz derecede bir tel~la ne kendini yamna kostnak: ister. Sizi davet eden rni vardi? Zekiye (Memnunlugunu gizleyerek... Bu kadar gunler. artar) Haydut gibi pencere- den bir eve girdim. karum helal sayar oldururdum. Sabah acilmaya baslamadi. Dunyayr (topu) bir gun g6rdum. kendi kendisine soylenerek... Bir daha g6recek miyim? Orasmi Allah bilir . i~- te gonlun benden kacinmak istedikce ayakla-28- ..

. (jsknn Bey'e seslenerek) lstedigin kendi halimle ugra~lp duruyorum .. elinde olmaksizm seviyorsun.rm bana dogru geliyor . Merhamet! dokulmus vucuda tastan yapil- gonul yakismaz. suclayici olmaMerhamet ki. Uyursarn. yine olmadi. Allaha bin sukur olsun ki. Iste gonlumuz ikiz yaratil- nne. olmadi.. golge gibi. ben askl Sen. beni kendimden elm. EIlid de senin yamnda maya cahsirdrm. Olmadi . karsimda sen! Daima sen! I):1ima sen! Viicudumu rtnim.te sen can.. yuzune baktikca brrakiyoraun: ben. h~yle nurdan 11lI:? olsun. oyle mi merhametIIlz? Ben seni gordiigiim vakit gonliimden ne Miler gecttgmi bilir misin? Goz kapaklanm blr kere yumulup acilincaya kadar arada butun omrum kayboluyor samyordum . gunes gibi.Beni gordiigiin zaman gozlerlni cevtrmek istemisstn .. iste Allah seni bana beni sana vermis .. ha- icinde olsam... kendi kendisi- Zekiye (Gonliiyle d6vii~iircesine bir taktm tdd$ ve duraksamadan lie) - Bu kadar zamandir olum acisma dayanedir? Ben al- myor'um. Cammi In1 istersin? Al da kurtulaynn. t.. islam Bey . Ben seni blr kere gordiim. Oonlun sana iistiin geltyor.. Ben de kendime sahlp olaydim elbet de kendimi tutardim .. sen de benim gibi.. dusumde yalimde sen! insan sen! Uyamrsam. Birdenbi1'(" peri gibi onurne ciktm. ben viicut! Sen ask. gonlumde mu istersin? lste esi- ". yalmz senin aya- Imm altmda Biz birbirimiz- .("nlYalmz kalsam.. sonra.. senin. Sen beni bir kere gordiin. ben gonul! gozlerimi yas tcmde surunuyorum: -29- Sen giizellik...

den hatmma Simdi hayali de.. sonsuz derecede hiik: medici bir tavlrla) Hem beni seviyorsun. ahirette.den burada giin aynhrsak aynhrsak. Mezanm gorrnebi. Simdi de kendini kendin hem de miijdesini yorsun. yamma gel. Bu her zadun- yann birlesiriz ... hem nicin aynlacagiz? islam nirnden Bey. ben .. Kalbini yaracaktm da bana bu mer- bu insafr nu gosterecektin? kendisine ojkeyle soyleyip gezinerek) Sonun- da ne olacak? 0 bu rnernleketten de bu dunyadan m kaybettikten glm? -30- gider. soylemedim.. ben bir ~ey.. otede birlesiriz.. yine bulusuruz . babamm.Vallahi .. ne baska gonlumde bir elimden getirt(Kendi kendirne soz gectreblhyorum . Gidecegim. dim mi yoksa? Ne diyecektim? kanhl. Zekiye (Kendini tutamayarak) ... alacaksm. Zihcikarsevgisini Zekiye (Ojkeyle sozilnil keserek) - dim: kardesimm rnezan gonlumde idi. harneti. . kara topraklarda gelmiyor. man bmz.. ben nesi var? giderirn.. Bana bir yemin et ki. Ne uykurn kaldi... gerek aynlahm gerek aynlnuyahm: mayacaksm...glnt kaybederek. kendinden sey birakmadm.. ninemin Yiinkii . (Kendini toplayarak. Ayn gorunu- ruz. onu da (sen) unutturdun. Omrumun her tadisonra kara topragm Bir kac dakikalik can acismdan rm korkaca- .. utang~ bir sesle) Ben yada. benden baska kimseye yar 01- kendi kendime soyleniyordum .. siz gorunduSoyle(Yine soguk- nuz . Gel.. Ayn samlmz. ne bir seyde istegim kaldi. kendisi giyatiyor..

Hie. gercekten benim icin olecegini bilsem yine gidece~m.. Anladm a? Bir adam isitmedim. ni- ...I.. belki olduzaman da inanmaz..ignemek geGidecegim .ignemeye cahsiyor.111 gideceksin? islim Bey r1 kabristan (Aglrba~blrkla) - Kandil gecele- ziyaretine gidersin a..lim Bey (j~itmem~ gibi) Gidecegim Sende 0 Zekiye (Yine sozilnil keserek) kudar erkeklik yoksa.. Islim Bey (Bir tsrnrit bir agU'b~llhkla) atesleri sacilsa yine gidecemezanm e. Dusman smirda sehitlerimizin kemiklerini.. ben kendimi olduru- rum. topraklanrn e. Ailm kendi kendisine) - Ah. llcy'e donerek) Gideceksin . sonra? Zekiye (Ojkeyle) - I..lim Bey . gidecegim . yo- 11 una cehennemin atm. dusmanm silalu vatana cevrilsin de.. Giderim . gidecegim ... rahat doseginde 01mus bir adam Isitmedim. sesi ~itilecek tonda. inanrmyor! (Ojkeyle islam Kendi icin olecegnne inanrmyor . Devlet savas acrms. Zekiye (Ojkeyle gezinerek.. nasil olur ki. babamm rekse yine gidecegtm..v.IAm Zekiye Bey (Kendisini tutamayarak (Yamna kosup sozilnil attlui Gldecegim keserek) Once beni oldur. kar-31- . gogsiime Azrail'in pencesi dayansa yine I1decegim. benim ocagimdan oralarda yatar adam gordun mu? Atalanmdan kirk iki sehit adi bilirim. ninemin viicudu ayagi- min altmda ezilecek olsa yine gidecegtrn.Hie. I.. gideceksin .

Beni Allah besliyor. ben vatan sozunu isitrnistim. Vatan olunca . Ben anamm karnmdan Ciplaktnn. ben .. Git beyim! sak- Ben olsa olsa. vatanm digim vakit actim." ben babamdan. Vatamrnm ugrunda olmeyeceksem. Ancak iki yiiregi birbirinden sanmazdrrn. Vatamnefesim vatanm havarmn nimeti kemiklertrnde duruyor.. vatan icin besliyor. smdan . ben ne diyebilirim? Git! Git beyim! Dunyanm bu hall de varrmsl Ben vataru bilirdim. ya ben nicin dogdum? Ben adam degil miyim? Gorevim yok mu? Vatamrru sevrneyeyim mi? Ah.. ben evimde rahat oturaynn? Hie nasil olur ki. vatan . vatana gelvatan buyuttu.. atalanmdan asagi kalaynn? Vatanl Vatan! Vatan tehlikede diyoisitrniyor musun? Beni Allah yaratti.. ne derirn? Ben . Vucudum topragmdan. icime kanlan biliyorum.. isterse her damlasi bir damla zehir 01degil mi? Vatanm .. G6zumle gormus aksm. vatan karmrru doyurdu . bir iki damla yas dokerim.. rum... devlet yerinden oynasm da ben rmhlanrms gtbi burada kalayim? Hi<... gonlumde sun. vatamm Zekiye sevrneyen adamdan.sismda once benim gogsumu bulmasm? nasil olur ki. Benim gonlumu lstedigi kadar kopanr hala gibi kopardi.. sana nasrl sevgi bekleyebilirsin? Eger . dunyada her seym ilerledigini bilip dururken.nasil olur ki.. Kavgaya gideceksin -32- lanm. vatan sayesmde giyindim. vatan tehlikede bulunsun Hie da. akiyor. izin vermezsen onu da dokmem. vatan sevgisi bu gun her seyden kutsal olsun da ben yalmz senin askmla ugrasayim? Hie nasil olur ki.

. Sus! Yemin 0 (SozUnii keserek) - edeceksen istemem. Ben .. diinbi0 esenlikle gelirsin. Islam Bey Zekiye - Ben de Allahm . degil mi? Beni de unut. benden bir ye- min istemiyor muydun? Alemleri ask iizerine yaratan Rabbimin bin bir ismine yemin ederim ki. Eger v. Oluden ne farkrm kalrms (Kendi kendisine) Acaba birbirinden aynlrms lin olmus iki garibin topragirn havada birlesurecek kadar olsun felegin insafi yok mudur? (A~Lk~a bir tavtrla) Gel beyim . dakikada cildmnm. Ah! Bilsen sent gozum nasil goruyor? Gonhrm nasil biliyor? Yiiziine baktikca Allahm bagl~I canlanrrus da onumde geziyor -33- . ben bir mektubunu If! IIdemem... ben tekmil edeyim. (~iddetle aglaYLp yere ka- pumr.Allah yiiz bin kere canmu alsm. lnsaallah . Blma gozumm onunde ellerimle gonlumu paralatacaksm? . senin kulundur.&tammicin sehit olacak kadar bahtrrn varsa... Yok eger. Agzmdan bir yalan cikabilecegim bir dakika dusunsern. yllYS da unut .yacagIm. diinyada da ahirette de Zekiye senindir.l\iln aldeceksin. . Zekiye ."kit burada bir kul bulursun..lim Bey . Oft Sanki her sozii bir alev kopuyor bllanzlIna sanhyor. ten yolunda Sen sehit olursan rm? 0 vakit Hayatmdan bikanlara diinyada Bir bentm diinyada ne ilgim kahr? Ben nicin yaOIOmden kolay bir sey mi olur? Beni gercekolernez mi zannediyorsun? kere yiiziime bak. o zaman sen de istedigin adarm secebilirsin.) I.... ...ftyledtk~e cigertmden Ben her vakit da kulullum ..Ban...

Vatan ki. aglamamaya cahsiyorum. beni butun butun unuttugunu istiyorum. hip olmaktan da biiyiiktiir. hayal. Bir az diisiui( dilkten sonra) Bundan sonra olursem. meye cahsiyor: atalanrmzdan Bilmekle ne olur? Bir kere dusun... hatta gozumde sana sa- senin icm bile gam yemeyeceglm . herkesten yasmda rimden (Kendi kendisine) Go- rev yolunda her seyi feda etmeye diinyada cok kendimi hakh bilirken. on yedi bir kiz kadar olarnadrrn..samyorum.Allah askma bir az gayret birak ki.. kuyruklu yrldizlar isliim Bey ... Benim gonliimii demirden mi samyorsun. (Uykudan uyamr bir hill ile) Hem . .. yogurulmus iken kimse uzerine iki damla gozyasi dokmek -34- . yanardaglar. veda edebileyim. Seni gordukce ne dusunuyorum bilir misin? Buradan gittikten sonra zihnimde kalacak hayalini kiskamyorum lik . Sen erkeksin . emin 01.. Ben kede0 merha- metinden giilmekle uj5rar.. Vatanda senin gibi bir kiz gormek. Deli- isliim Bey .. yine olmeyeceglm. Zekiye misin? Zekiye herkesin korunmasi gercek anasi da ustunden...Sen Allahm adaletini bilmez islam Bey hakkirn. belki boyle seyler hatmna gelmez.. dusman uzerime giiIle degil.. degil mi? da. gerekince vatan evlatlarrru smirVatan ki. herkesin ilacmdan gecintopragi iken bir cok adamlar saghgmhastahgmda birinin vatan ki her karis kamyla lara kirbacla suruyorlar. hayatmi korurken onun Umut .IYor. atsa.

.istemiyor! Vatan ki. Zekiye Hayal! Hayal! Babam da boyle dilertm. dunyada muktan kursun vatan yoluna olmeyi bin yil yasabilir cocuklar birakacagiz. kadmlanrmz ne sayarsan say! Ben vataru admi isitmesana bana gonlunmis: iste. dusuncesinde Ben yurekte asker ister ne kadar umudu. Tanri'dan bern bagislamasuu -35- . Ya Cenab-i Hakk'm adaletine.. bir zaman kihcmm sayesinde bir kac devlet yasarken dl bir kac devletin yardnniyle kendini muhafaza edebiliyor! Vatan ki.ok zaman yarasmdan yapilrms nisanlarla sus- lenmts gorursun .ma biraksm? de varhgim Estagfurullah . de ne kadar istegi varsa. gecmez beni karsmda <.. talihini gelecekteki hayirh gorecegiz. gurur say. delilik say. sungu.. hikrneline nasil yakisir ki... her 0 muhtac goruyorum. vatana benim gibi cocuk yetisUrsin.. vatan sozu ortaya cikar cikrnaz hepsi birden sabaha rastgelmis yildiz gibi gonmmez olsun: sen yaratihsta ana ister ki. ' Bir kadiKalabaka haydutlanna uzaktrr . Elbet de uzaktir. ki. turun yakisrr. kibir say. kirk milyon can besliyor: hala ugrunda isteyerek can verecek kirk kisimstye sahip olmarms! Vatan ki. Kader oyle zuliimlerden Hem yasayacagiz. beni diinyadan IIH<. bu vatanseverlik cesi memleketimizde yeni dusmus cenin de.. hala erkeklerimiz anlammi bilrniyor. hem vahem run karmrn yanp da icindeki saci bitmedik masumu paralamak. 0 dusunbir sey 0 daha anasinm karnma alsm da dusun- cocuk gibi kucucuk dusunce sahibinin Iken. seni.

Ben gidtyorum atllarak) Gidiyorum . (Kendisini tutarak ve gillilmsemeye Gozlerinden nedir ya? Hani dayanacaktm? yacaktm? gulumsemeden Bir az gulmez misin? Gul yuzun ayrildikca. ben sana Olmus adamm ne haberi olaMezanm olsun ogreniriz a..... ($iddetle edelim .. lste .. Hala oldugu yeri kimse bilNeden oldugu kamsma van- sevgili haremine.. parlak. tim .seyler soylermtst Baham da boyle umutIarda bulunurmust nucunda miyor! islam Bey yorsun? Zekiye Hie sag olan adam on bes )'II I Ninem her gece anlatirdi ... donmek nasip olsun. Gidiyorum Yasasm islam vatan! (Zekiye oturduqu. 0 nurdan zmla vatanma lt$arak) dua et. Vatamna ne) Mertce veda bu ise... sevgili kizi- na bir haber olsun gondermez mi? Kim bilir! lnsallah esenlikle bir haber almm.. .. 2 Tann'nm..gtllr. Gayret. yere y. asikcasmi Allah kim- Bir az gayret lste . Bey ctkar) 1 Esine. Ben gidiyorum .. islam Bey su savastan Zekiye cak? islam Bey elbet de babandan sevgili ogluna.. Gel seninle mertce bir veda edelim... baygm gozlerinduruyor. So- ne oldu. gulden temiz agca- Vakit yaklasiyor. (Kendi keruiisi- den daha mahzun seye gostermestn. Elbet de Allah kabul dokulen inci taneleri Hani aglama- eder. Seni Huda'run" birligine emanet etduayi unutma. kansma.

Aynhk . cigerime ne hancer- ler vuruluyor.. lie Bu giin oluversem olur? Gonlumun paraIanmacbk neresi kalbir de break yarasi bu-37- dr? Varsm uzennde .. gozumden ne zehirler akiyort Bilseydi... Gordiigiim vakitIerin bir dakikasi "eM donebilse.. Itlv1necek bir sey olaydi. belki beni boyle birakacagma acirdi d". Aslmda ben bu durumda iie. 'OC. belki dus cikardi. pencesini atryor da bogazmn v dan yetisecegim. Simdi yarumda idi. Vine aynCammm 1:"11 ar. degil mi? 06sterdigim cabaya inamr. Beyim! Sen beni vatarun icin terk ettin.. var... oyle mi? Ah! Gonlumde ne atesler yamyor. ben seni kiminIcin terk edeyim? Benim vatamm da sen idin... (Bir az d~ilndilkten sonra) Nicin olufilii bekleyeyim durayim? Ashnda her nefeste hiitiin omrum gidiyor.. 8ent de kendi gibi dayarnkh samr. vucudumu nlik Ilk nefesime yol vermiyor! Hala kossam arkasm. Vine aynhk Ah! Sanki nefes mi ahyorum btr parcasi kopuyor da agzlmdan yere dokutuyor.. AyVine aynhk . tlAJAbagirsam yerine olanca omrumu feda ederdim. camm eta sen idin. Sanki gonlun sikiyor: zinciri kesiyor. tutamadrml sesimi isttecek . Sanki gonliimun sanyor da gucurnu t\yaklanml birbirine dolastmyor.:gun yasamam.iincii MecHs Zeklye Itm Sonunda (Bir iki dakika 0 durumda kaldrk- sonra odanm her yanma goz gezdirerek) gitti. Yoksa dus mu idi? Ah .. Topu (topu) iki kerecik gormek naeip oldu. oldurur oyle giderdt.

.. . Gozumun onunde korkunc korkunc hayaller geziyor! Ninecigiml Ninecigim .. Korkuyorum yalimden.. 0. kendi dusuncemden dim den korkuyorum. .. dusmansiz rrn brrakayirn? 0 baskasim dusmamrrn sevsin! Ah! Kendimi oldurup de (Yine mindere kapanarak) Yarabbi! Yarabbil Ben mezann yilanlarma. benden sonra bir ..... 0 da benden soma kendisini oldururse ..... dunyada benden baska kimseyi sevrnez . vatanma hizmet edecek .. Usuyorum .. Kollanm a<.... Yok . Zavalh baksalar 0 her za- gozlerine hala bebeginde Zekiye'si bulunur. Ya severse . gitmezdi. Ah . Ben ettirmedim. Severse mezanrm parcalar. Kimseyi sevrnez... (Bir az dilijilndilkten yasayacak.. .. Nicin? Nicin oldursun? Onun vatam var... kanh kefenimle onune cikanm.. -38- Kucagmi hie olmazsa mezanm ac da. man beni dusunsun? Kara toprak neleri dil§iindiikten sonra) Ya benden art- mez! Yokluk icinde neler kaybolmaz! (Bir az sonra . kim bilir? Yemin de etmedi. . (Ojkeyle act act giilerek) Ben onun yoluna oleyim de. Vatarnm benden cok sevmeseydi. ben de bir kose- .. Kucagnu a<. murnkun belki mezarda olmuyor. Sanki oldukten sonra her zaman hayalmde mi kalacagim? kadmm Ninemi gozumun onune gettrmek istiyorum da.. bir baskasmi Dunya bu ya ....lunsun.. ne olurdu! A<. sine sokulayim .. Eger duyar sonra) Ya 0 .. ... Kara topraklarda yatacagma kizmm yamnda bulunsan Kendi haKendi kenacrnazsan.. (Hayiilet gonnilij gibi korkarak ve minderin iistilne YI9tlarak) Yok. ciyanlarma raziyim...

.. (G6ziL ile c.) Bir Goniillii .evreyi siLzerek) islim Bey . mem. hep (Zekiye sesi ~itir.. Rahat arkama '$undan gulleden korkmam. dusunenler arayanlar cevrernden cekilsin. Fakat olmek niyettyle gidiyorum. Islam Bey.(tdebilirmisiniz? Biz vataru koruyacagiz. istiyenler nramam. butun su zayif viicudumu siper vatan kardeslerime edecegim: miimkiin olsa vatarnrm gonlumun ictnde sakhyacagnn. sth: sik: pencereye kosar. lsitiyor sozlen anhyor musunuz? Soyledigim musunuz? Olum korkusunu butun butun gonlunuzden cikarmak elinizden gelir mi? Gogsiiniizii vatamn smmm korumak tcin yapilrms istihkam degerinde bilmek elinizden gelir mi? Kendinizi simdiden olmus tutmak elinizden gelir mi? Olumunuzu da bizi koruyacak.' toplan- ovunurum. Allah korumazsa bayrak -39- yine kendisi acarak topluyor. Kur- memnun rum. Ayhgnn yok. bilmem benden olacak rmsnuz? Ben kavgay:a gidiyoyamrna gelsin. Yagrna dusundusmesin. Ancak.Kardesler! Bayragnna nussnnz. islim Bey De goniilliiler disarrda islim buradayiz Bey (Sokakta) degil mi? Arkadaslar.Hep buradayiz. gogsiim parca parca 01madikca bir tasma kimsenin elini dokundurmayacagnn . camm bir yanma saklamr. korkanlar kanlanrun yanmda otursun. gonullulert aramaya j.DOrdtiDeti MeeDs ZeJdye odada.. . Miimkiin olsa.

bilir. Kendinize bu kadar giiveniyor musunuz? Nereye gidecegimizi bilseniz, nereye gidecegimizi benim gibi gozunuzun onune getlrseniz ... suphe etmem ki, hepiniz benim gibi olurdunuz. Arkadaslarl Tuna boyuna gidecegiz ... Tuna bizim icin ab-i hayattrr,
I

Tuna aradan kalva-

karsa vatan yasarnaz: vatan yasamazsa, bulunur. .. Evet! Belki bulunabilir.

tanda hie; bir insan yasamaz ... Belki yasayan (BilyUk bir ama
ojkeyle) Yok... yok. .. Yasayan bulunur:

insan degildir. insan vatarumn ayaklar altmda e;ignendigini gorurse yasarnaz. insan kendtsini besleyip biiyiitenin ayaklar altmda e;ignendigini gorurse yasamaz. Kendisini besleyip biiyiiteni ayak(lar) altmda goriip de yasiyan. kopekten alcaktir. Kardesleriml insan kopekten
ill·

cak degildir. insan hie; bir vakit kopekten degil, hie; bir seyden alcak olamaz. insandan buyiik bir Allah var! Allah vatana sevgiyi emrediyor. Bizim vatarurmz, Tuna demektir. Cunku Tuna elden gidince, vatan kalrmyor. Tuna kiyismm neresini kanstmrsamz

icinden ya babir kemigi buluiizerine ci-

bamzm, ya kardeslerinizin nur ... Tuna'nm olusturan kan topraklar, korunmasi

suyu bulandikca

ictn olen vucutlan

maddelerdir. Osmanh nann isitileh Osmanhlar

Tuna gecildi, bir kac kere gecildi, bir cok kere gecildi. Fakat bir vakit almtalmadi. durdukca, yine bir vakit alm(a)maz; hele Os-

manhlar, Osrnanhhgm ne demek oldugunu bifuse, hie bir vakit almamaz. Vatamruz tcin 01meye hazir rnrsimz? Tuna boyunda olmekten cekinmez misiniz? Biz olmeyince, dusman Tu1 Siiylenceye gore. yasam veren su; bengisu. -40-

na'dan gecemeyecek.
VR da yarah

Gecenler bizi ya olmus Ben olecegim diyorum, kimdir? Arkam-

bulacak.

1I,;lnizdeolumden korkmayan dnn aynlmamaya lksal Besal

Allah'la yemin eder misiniz?

Goniilliiler - Allah'la yemin ederiz. Besa!l

Islim Bey - Beni seven bir vakit
dnn aynlmaz ... Bellinci Meclis Zekiye yalmz Zekiye (Pencerenin kenanndan
/('rek) -

ardrm-

act act gu-

Beyi seven bir vakit ardmdan aynlbaska
ay-

mazrms! Bak, soz soylerken vatandan hlr sey dusunur nlmayi camndan uynlmamaya vakit ardmdan aynlmayacagim Kim bilecek? AltInCl Meclis Zekiye, Hanife Hanife (Odaya girerek) kizim!
(Zekiye Tel~la bir odaya ko~ar)

mii? Bak, hie; hatmna gelir aynlmaktan beter biJiyor da Seni seven bir

mt ki, burada bir zavalh var: kendisinden care bularmyorl

aynlmaz, oyle mi? lste ben de ... Aroma erkek degilnusim ...

Kizrml Hamm

Hanife -

Nereye gidiyor? Nereye gidiyor-

sun? KIZlm! Benim hamm kizrm! Ben hasta
"Pek cok: epey'' anlarmna gelen bu sozcuk, burada, "Haydi", "yuruyun gidelim" anlarmna kullamlrms.
-41-

olunca bir fincan ilaca iki saatte getirir; kendi istedigi i~ icm, bak keklik gibi sekiyor! Zekiye (Yan giyinm~ oldugu halde odaya
girer, Hanije'yi gormez. bir yandan giyinir)

-

Kardesiml

Efendim kardesim!

Kucagnnda

aldugiin zaman arkandan mistim. olecegim bulasmms! de arkamda

~lkbgl icm saklaHastahk

Simdi kim bilir ben kimin kucagmda bulunacak? Keske gercek olsa da, bana bu-

lassa ... Keske benim de bir kardestm olsa da, onun kucagmda olsem.

Hanife - Bu nasil kihk? Ne yapiyorsun?
Zekiye (Ojke ve iizilntilyle
titreyerek)

Gel buraya kadm! Beni bahcelere

gotur de

erkeklere goster diye sana kim dedi? Bana bir erkekten mektup getir diye sana kim dedi? Kim dedi? Kim dedi? Sayle bakayim?

Hanife - Kizim! Harnm kizrml Ne oluyorsun? Zekiye Ne mi oluyorum? Ben bilir miCrldmyorum. akhm bayim, ne oluyorum?

simdan gidiyor. Kendimi oldurecegim. Anladm rm? Sebep de sensin... sensin ... Hepsine ... Hepsine sebep

Hanife - A kizrmt Ben ne yaptim?
Zeldye kamdan hala buralan Ne mi yaptm? "Beni seven ardedi, isitmedin mi? Sesi isitmiyor musun? asIan pencesini dolduruyor, aynlmaz,"

Yuregime sanlan

gormuyor

musun? Beni cekiyor ... Bilmezsin ki, nasil cekiyor? Bir kere de yuzume bak! Hie benim gazlerimi boyle kan icinde gordun mil? Hie benim yuzumu boyle toprak renginde gordim mii? Cekiyor ... AsIan pencesi cekiyor ... Ta yuregim-42-

Ben kara toprakta yatacant- belki baskasmm . Sebep de sensin . lansam sen olum haline gelirdin.. Kendimi tutarmyorum.. Dun- yam.. ahiretim yikilacak .. Anla .. 0 dun0 . Ah! Halirni bil- mezsin ki . Hanlfe Kizimt Hamm kiznnl Hay Allah oamrm alsm..KIz sen cildrrdm rm? Beni ak sacnnla timarhanelerde Nereye gidiyorsun? Zekiye . aglasam kedertnden aCI aCI hastagozlerin dolar- jo(lilerdin. (Mindere kaparup agIUI/arak) Keske memelerinden agztma sut yenlie zehir akItaydm da bu halleri gormeyeydim. degil mi? Sutninecigim! /. Bak bu ya~ l..... ($iddetle Hanife'nin ko~arak) Ah! Ninecigim! Sanki kucagma nem mezardan cikrms da giysilertni degistir-43- .Itt ben ne yaptim deme ."tim! Benim merhametli SutnineBen sutninecigim! suna boyle aCI sozler soyler miydim? Ben senln boyle yuzune bagmr rmydnn? Elimde deQII... Verdigin sut iliklerimde duruyor. Hanlfe . degil mi? Sen bana helal edersin.Ah! Nasil seviyorum bilsen! Gitmezsem mutlak Cehennemde yada kalacak. mu kirNineciBenim icm agIadlgIn elvermedi mi? Doktugtm yer etmis! Gonliinii dim? Sen gucenmezstn. 0 da gorevim degil.. 0 mi siiriindiireceksin? kendimi oldurecegim. gulsem sevincinden dr.. Ta can evimde .de . Ne diyecegimi de bilmiyorum. Ben keyfimi bozsam hastalamrdm.'tim!Hakkmi helal et! Ben gidiyorum. azap ederse Allah eder.... . gIm.... Zekiye (Kendisini toplayarak) clj.1ageldim de hala kucagma yaslar yuzune yakisiyorum . lien cocukken Hala goziimiin onundedir. Sutninecigim ..

. Gidecegim. Hanife gittikr. Ce- yaydl. Hay agzlm kuruk6tii dua etmel gecmyorum.. at. Sus! Kendisine beter hiller Ben simdt kendimde degilim. (Zekiye kaplYl gilrUltilyle Yedinci Meclis Hanife yalnIZ Hanife (Kendisini toplayarak) - orter cIkar.. yilan bilir.. ben hala burada duruyorum. kizcagi- kmlaydi. (Zekiye bu sozleri soylerken. simdiye kadar yasatath geliyor! $imdi gidecegim. (Aglayarak) Gidecegim. bu gece hangi agacm altmda. arkasmdan 1111 dolasacak? Kim 1111 susuzluktan olece- gim? Gidecegim. 0 gitti. Olumden ~~kU1) - Kizrm. gidecegim!" diyordu. Hay Allah bin tiirlii belfum vereydi de . cevremde akrep mi bulunacak.e Zekiye gittik- ce ojkelenerek tnertce bir taVI1'la) Gidecegim. Kim bilir. Gidecegim.) Ah! Neregit- ye? Kapiyi paralarmsl Hilla gidiyor. mr kalacagim.. gercekten ti. yisimdan degil OO? lste bana bu belalann bir dakikasi. Kizirnl Kiznnt Zekiye! Gercekten gidiyor. Onu seven bir vakit ardmdan aynlmaznus! Hanife (. Vine gidecegim.s~1an zimt Hayayaklanm Zekiye yok. Akbm basirnda hennem azabi cekiyorum..mis Beni brrakt Bern dusundurmet Cildirdi- 1 gl1m ister misin? Ne kendimi 6ldiirebiliyorum ne 6lii yasamak elimden geliyor. hangi mezann ustunde yatacagim? Kim bilir. lslam'm gidecegim. 0 da benim gibi "Gide~~U1T. Ah! (Mindere YJ91111') (PERDE KAPANIR) -44- . cegim.

Ne var? 8ir Goniillii - Oneeki Goniillii .. Susun . Abdullah Cavu§.tltnca Silisire kalesinin bir tabyaIU"ria otede beride bir tnktrn gonilUiller otur- mltf. Zekiye Bir Goniillii 8atka 11\1II'? Susun ...Gelin tiirkiiye! Gesoylemekle Un tiirkiiye! -45- .. lkinei Goniillii . Mizika kavga havasi cahyorsa Ey.unun da cocukluguna bak! Abdullah Cavulf ..Bunun cocukluk nereIIIJlde? Kavgada kavga tiirkiisii luy:\met mi kopar? Sirinei Goniillii Carum susun .. erkek giysisiyle "ilr. telasm ne? lste as- biz de kavga tiirkiisii soyleriz.PERDEll (Perde at... Sir Ka~ Ki§i Birden . Zekiye.Mizrkayi tsitmiyor mulkinei Goniillii krf ~eliyor..) Birinei MeeDs iclerinde goril- Goniilliiler. Neferler. Sirinei Goniillii Zekiye Hava kavga havasi ..

huy.. susumuz kanh kefendir / / Kavgada sehtt olarak butun sevine duyanz / Osmanhlanz. dusuncemiz vatanm yukselisidir / Sirurlanmiza kale bizirn. / / Osmanh adi her duyaIII titretir / Atalarumzm buyuklugunu butun diinya bilir / Yaratihs.. degi~ir sanma / / . beden topragidir / Osmanhlanz. un kazamnz biz / / Ran ile kihctir gorunen bayragimizda / Can korkusu gezmez ovarmzda dagmnzda / Her kosede bir arsIan yatar topragmuzda / / .te: Armllimiz... atesleri cevreye sacilsm / Cennet kaPISI can veren dostlara acilsm / Dunyada ne bulduk ki olumden de kacilsm / / . efkanmiz ikbal-i vatandir.Reps! Bir1ik. ateslert etrafa sacilsm Cennet kapisi can veren thvana acilsm Diinyada ne bulduk ki i:iliimden de kacilsm Gavgaada sehadetle biitiin kam almz biz Osmanhlanz can veririz nam ahnz biz' 1 lstegimiz. . -46- . Serhaddimize Osmanhlanz kal'a bizim hak-i bedendir ziynetimiz kanh kefendir Gavgaada sehadetle butun kam almz biz Osmanhlanz can veririz nam almz biz Ran ile kihctir gi:iriinen bayragmuzda Can korkusu gezmez ovarrnzda dagmuzda Her kusede bir ~ir yatar topragmuzda Gavgaada sehadetle biitiin kam almz biz Osmanhlariz can veririz nam ahnz biz Osmanh adi her duyana lerze-resandir Ecdadnmzm heybeti maruf-u cihandir Fitrat degistr sanma! Bu kan yine 0 kandir Gavgaada sehadetle biitiin kam ahnz biz Osmanhlanz can veririz nam almz biz Top patlasm.. can veririz. / / Top patlasm.

lcimzden her kim burada mak istemezse.hm baska achk. susuzluk da var.. kar§LSma gelerek) Blr Goniillii (Miralaym I l 11111. devlet kalesini kendi askeriyle de kofUyabBir. •• dk.. Bey tnrufa aynlsm. Kusatmada kursundan.IkInci MecUa Onceliller. bi1111 It daha azaltmak istiyorsunuz? Abdullah Cavuli . asker az. •- tllmfmda herkes birbirine giriyor. Kalede kalmak isteyenler bfr Bir Goniillii . ben soyleyince kiyAmrt mi. kimseye yiiz vermeyerek) Agalar! Dusman suyu gecti.hl' Agalar .. ulrayacak gibi gorunuyor. •• dkl Bey Kryamet mi kopar? Kiyamet Illi kopar? Sen sus da bir az sunlar soylesin. Birbirimizden nicin ay8ulkl Bey (Hit.. buraya geldik.Hep burada kalmak istiyofill. coktan cok . . Bey (Sozilnil keserek) - Subhan-Al- bu. blr lki giine kadar biitiin biitiin kusatmaya . pasadan bulunizin var.. Abdullah Cavuli. Askerler. Memleket .Asker az olmakla kryamet mi kopar? Azdan az olur. -47- eksiklikten ayn tutanrn. Sehrin obur flllt('a~lZ? . Kim kendilUll knrtarmak isterse . Allah zeval' vermesm. ki. yikilma. TAlln'yt her turlfi kusurdan. Bir GOniillii Dusman cok. Miralay Suilt! Bey 8uilD. giille.. hemen bu Inn disan ciksm. .Ay.

Abdullah Cavuli lste hepsi de boyle dedtgim gibi crg6- soyleyecek. hem de erkek ad! olarak kullaruhr. Gelistmiz ancak bu gun icin idi.. G6nlilniizu Allah'm katmda ziyan olmaz. insan bir guzel ad birakrnak.!?layilzune bakaSen kim sin? - Zekiye (Tel~la) Adem . gi gozume aldun. sozum size degil. (Zekiye'ye hitaben) Cocukl Zekiye rak) - . dir. Siz bir elinizle bize dusmaru gostertyorsunuz.. nUlluye) - Birader. Kurtulamayacagi seyden kacmak insana layik degilEfendim.- Bey! Bey! Biz buraya kendi irademizle gelbir eliak dik. hayirlidir. nizle kacacak dusrnedigine yeter goruyorum. korksaruz da korkmasamz da elbet de bir gun gelir sizi bulur. Ay! Ne danhyorsun? Bir kere de isbenlm karsa kiyamet mi kopar? Sullo Bey (H~ birine yilz venneyerek. belki hie 61memekten i den korkmaym ki. Hanglmizedir? Hangimizi daha dusrnandan yuz cevirecek Bir GOniillii - Bir Goniillii Bqka kavga baslamadan Sull[1 Bey - kadar alcak samyorsunuz? Pek iyi! Siz de bizim gibi vaCalismamz sonra olumtan yolunda olmek istiyorsunuz. Bagdat'tan buraya kadar niyetle geldim. se adimz kahr. Sulkl Bey (Gruip bir bak1.. kapryit Sacima mi bakiyorsun? sakahma Ben yasadigmu sehrtli0 Kefenimi boynuma. Hayatimz giderolana oldukten saglam tutun. I 1 Hem "insan'' anlamma gelir.. -48- . hepsi de bu akilda .

"Kiyamet mi ko- lcyemem a. Abdullah (Miralaya yakl~arak) par? SId. Nasil. kale elden giderse. Bu kadar gencler veremden. Ne muna- ftlrbetsiz hulyalarl (Zekiye'ye) Kaleden cikmaZekiye Kalede kalmaya izin yok mu? Cocugumt Ne ise yararsm ki.Sldlu Bey rlnn. Oldukten rim . Abdullah Hayir beyim. ben olmeden sonra da soz soykale elden gitrnez.k1 Bey !!I1Il. daha rahat olurum. - lcimizmi ko- cit.Adem efenSulkl Bey (kendi Kendisine) ya izinlisin. emin olun ki sizden daha kolay.su zavalh cocuk kahnca kryamet Sen galiba bir vakit olacak It I. Buraya adam oldurmek icin mi geldiniz? Olmek icin mi? Oldurrnek Icmse beni de 01durun. "Kiyamet mi kopar?" deZekiye Benden ne istersiniz? Vatan bir bakihr rm? Lilt- Allah tekkesi degil midir? Tekkeye gelen kurhanm semizligine. Olmek tcmse.Iu Bey sem ahkoyayrm? Zekiye - Vatan icin olecegim. zayifhgma fen. Zekiye - Siz bana yasimm kii~iikliigiinii soyluyorsu- nuz.kl Bey par?" diyeceksin. Baska ne Sen daha silah kullanamazBen size camrm sunuyorum.. veba- . SId. yine.. cocuklanrnza da devlet yolunda olmeye -49- Izin verin. Adm nedir? Zekiye (Kendini toplayarak) . hlzmet istersiniz? SId.

.: saat ugrastik... Bey! man. Hala dusda yanlannda dolasiyor. Bey - Zekiye - Kanh nisanlari gogstinde duruOn bin kadar vardilar. Ah! Hepsi oldu. Gulle arasmda sektik. ne diyeyim.. Sonunda sungu sunguye oldugunu Osmanh('nm) ne demek gosterdik. uc saatte .. yagdi. Arkadaslann toprak gucsuzu turdu. (j~iincii Meclis Oncekller. hepimiz olduk. (Kendi kendisine) Biyik- olmek ister. yara oldugu Bey! Bey! Sudan gectiler. Yedi ki!}i kaldik . Allah da bilir ki. ak sakalhsi olmek ister . Saghkla kalmayaydik. islam Bey - De.. Ah.: yuz kisi idik.. oldu. On bin sunguye karsi durduk.. Uc saatte . bir ikisi de kursundan. Allah cumlesini vatana bagislasm.dan oluyor.. hepsi Lakin en bile iki dusman olsun birlikte go- Cenazeleri yerde yatiyor. uyur arslan gormu!} kartal gibi birine yaklasarmyor De. De. ben onlara kavusmak -50- iste- . hepsi ahirete gitti. giilleden olurse ne olur? Abdullah Su (cocuk da kalsa) sanki ne yiiziine olur? Kiyamet mi kopar? Sulkl Bey (Sevecenlikle Zekiye'nin bakarak) SIZI Cocuk .. halde kO!jarak) - Zekiye-Ah! islam yor. Basnmza dolu gibi kursun geldik. islam Bey islam Bey (GOgsiinde bir kat.: yuz kisi ile karsiladik. ..

ben herkesin Idim. payrm? Ben olumu heni kovalayanlar olrnazsa onunde kihcim kmldi. ya dusman kavgaBulunmadigm baslarsa ben bulunmayacak Bldkl Bey ml kopar? Abdullah - Evet! Oyle ya.. buraya gel. Onu da sen Anhyor musun? Seviyorum.) kucagtna dilijer.avU§'a biroku: ve Zekiye (Kendisini sastrarak: ve toplamaya ~tl'l. yav~ is- Beni zorla kaleye cektiler.dim . aynlmazsm. olmayaydim! tehlikede. Ben gelinceye kadar bir daanladm rrn? rmyrm? vakit kiyamet lyi amrna.::ekil! lste camm kucagimda .agmrsm. dogru benim odama goturursun. kollanmdan tuttular. (Zekiye bu sozier arastnda ya~ ldm Bey'e yak~lT. Cephanem tukendi..~arak isldm't Abdullah -51- . mi alacaksml 1.. taramadim. ~imdi bakarsm. IKendini toplayarak) Ben de kaleyi kurtarma- y. Hie vatandaslarima Ah. kurtnrmaya Zekiye tliltyor musun? 81dkl Bey - boyle kaleler deger bir yigidi kiyamet mi kopar? (isister.. isldm Bey bcupbr.) cahsirsam IflIII Beyi kucaklaytp kaldtrmak <.Ir olum halinde .. Esir oldum. Herkes ceorestne top- Builu Bey Her hizmetine Hekim getirtirsin. ktka yanmdan Abdullah )'R Abdullah.... Ne oldun cocugum? (. kollarmu bir turlu kurkovaladim esir tutamadim. Cerrah <. vatan! Vatan! Senin hayatm ben hala sag duruyorum. Ne yatuttular. Allah da bilir ki. beyt ahrsm. Kryamet mi kopar? Kryamet kopmaz amma! Her ne ise .. Zeki- ye'nin lanlT. cahsacagrma....

Demek mek ki. Ben onun nerede oldugunu bilirim. ben onun konagmda yorsunuz.. fakat (Mektuba bir daha g6z zihnimde buluyorum. -52- .yava~ yav~ dogrolur) - Kim? Ben mi? DeDemek. Camrm ahp da ona verebilir misiniz? Veremezsiniz degil mi? Hie degilse birakm da.. Zekiye de gitti oyle mi? Diinyaya yapyalmz geldim.~~~~:::~:::~ nrhyrm. Vatan nedir? BiliGonul nedir? Bilmez misiniz? Sldkl Bey . Sen de birlikte git.) DOrduncu Meclis Sldkl Bey. lste oluyor. gezdirerek gozumun onune gormedim ki getireyim..Git. Zati kavgadaYIm.. .. Goruyorsunuz a ... Mezarlanm getiremiyorum.. Kavgada vatanm smmyla ahiretin smm 1 Balkan yanmadasmda bulunan Makedonya'da bir kent. Git yavrum. diye beni avutmak istiyor.... Oluyor. :~::a:. bilmiyorsunuz... . Rustem Bey Sldkl Bey Kaybolmus! Hie adam kay- bolur mu? Ozellikle kiz. 6teki beriki yav~ yav~ dagtlmtya b~lar.. Anasmm yanmda.. I Snndiye kadar bu adamm sayesinde yasadrrn. Geldigim gibi yapyalmz kaldrm. 0 da olecekse benim kucagimda olsun. dogdum. kardesinin yamnda . (Zekiye islam Beyin arkastndan gider.. kayboldu ve act act gillerek) Zavalh adam. (G6zlerini silerek) Ne kadar senedir ki insanm gozii nasil yasanr unutmustum.

2 Eger gecen gun. II Takma adi. On alb. Benim bir okul arkada- . Ama sordugunuz adann biliyuzbasi filii. Bir haber su evden oteki eve giI Tegmen rutbesiyle. Itt anarmz babannz bir olsa dusuncemiz.lllIizvar rmdir? Varsa. -53- . Ali Bey derler bir arkadasi da vardi. Ia Harbokulu'ndan. Soma kayboldu.HaYIr beyim! Benim oyle kardf'lflm yoktur. Bu gun olmazsa Bey (Miralaya yana~arak) gider hepsini gorurum. Tipki size benzerdi.1m vardi: adr Ahmed'di.tu. yurnuz 0 Nasil bilmem.ler. "Ben Harbi"Mutalnus" di- )*t!'den cikmadrm" dememis olsaydimz. kendim gibi bilirim.flll ne fark olur? Azrail bas dolasip duruyor. Ahmed Bey de Ali Bey'i oyle severdi. bana durumundan huller verebilir misiniz? 81dkl Bey .0Oyle kardes ki belhu- da bir kardesimdi.. sonradan Sidki mahlasr' yf' hiikmedecektim. Manastir'da olmu:. Belki Ali Bey'i de biIlrllniz. Zavalhyi kursuna dlzllli:. Rtistem Bey ouk .l1iA'lIlda beyninde ueumuzda ". 81dkl Bey . Acaba sizin oyle bir kar- df'I.. Si- RUstem = Beyefendi! Musade buyurur musunuz? P blr sey soracagim. Ink odur. M(\b\zlmhklal Manastir'a gitmtstt. ben 0 vakit Bag- dAna idim. Zavalh <.. on yedi senedir bir haberini nhmllyorum. 0 kadar bir olmazdi.. Itz Ahmed Bey'i nasil severseniz.Nicin dizdiklerini biliyor mu- sunuz? Rtistem Bey HaYIr.

ayak islertni gorerek -54- Allah gostermestnt 0 dizilirdim. Ali'yi kursuna cek boliigii kumandaya pardirnz? Riistem Bey kursuna dim. Riistem Bey dusuncenizde harplerin sunu Bey . hit. Kahyahk ederek. ne yaBen med Bey'in yerine koyun. bir gece beyin evine misafir gider. Lanet olasi. Riistem Bey . vatan haini gibi kursuna dizilmesine hukmettiler.Allah Allah!!! Sldlu Bey !?imdi bir de kendinizi Ahdizeemir alaydimz. karol olacak edepsiz. dayak yiye- be ust tarafmdaki vekilharchk' rek yetisen agalar! Cocugtm bir mahkemede asker ka~agI gibt. ayak operek. insanhk namusunu bilenlerin Kim olur da alkislamaz? hepsi. Ali evlenmisti. Yuksek askeri mahkeme. ° vakitki divan-r iiyelerini bilirsiniz a? Hani bir rutzabite cubuk doldurarak. bir insan. Bir asker.Divan-r Harpf 0. Bagdat'a gelen haberlerden Bey Manastir'da Ierne Manastir'dan ne ogrenilebilir? sunu Bey . yansmdan cok yalan kansiyor. sizin bulunmadi. I korumak icin beline taki- Ian kihei eline ahr da zorla cocugun haremietmek ister.dinceye kadar yansi etrafa dokultryor. Ne misaflrl Kahrolacak vatanm namusunu ne tecavuz ca vurur. yine alcakhgi yegIemez 2 3 . Askeroyle bir kopege ne yapar? Beynine bir tabanlik gayretini. cocugu alkislarlar.Soyleyeyrm de dinleyiniz. ederek. Alaymm kayrnamel'un. cannu cehenneme gondertr.

dogtil I nvan-i Harb'e gitti..Allah oyle hakimlerin yuz bin turlu belasmi versin! Demek ki. kursun kendisini yuzune yagdlgl zaeriyecek manlar metris" altma girmeyen adam. cellat oimak elimden gelmez. An- tin I'Hn vermek icin girdim. Hatta emfptt I~niz i:.!siniz.Ahmed Bey emri ahr almaz. . insan namusunu korumamah Sldkl Bey imisl Demek ki. 'l Ordudan utancmdan attilar. bu yoldizin. "Ben askere. Ahmed Bey dizdiler. da Manasur'da evlenmisti.. Hazmm. asker 0 ohm cellat olmah imisl Oyle mi? Zavalh Ahmed. (I hizmeti bir baska bendenize' gordurun!" RUstem Bey Sldkl Bey Benim arslan kardesiml dedi. Ahmedi de . 1. bilirsiniz A? RUstem Bey . lnsan Ahrned'im! Adam boyle olur. iki gunahsiz cocugunun utandi. Gordugu rezaletin. bir ogluyla.Ildkl Bey ttC\. -55- 3 Siper. dutill II II tamamiyla bilirim. bir mesiekte ye- 1I. Ben yarunda idim. isterseniz beni de All Bey'le birlikte kursuna uak. u~ yasmda hakaretin maktan iizerine. on iki rnabak- dart ayhk bir de kizi vardi.lIlt!. biri yuzune baksa I Kulunuza.. Divan-r Harp bunda da sizin Ali Bey kaatil idi. adeta kaatillik. 0 gulle. IlIh! dusunmedi.cellathk da degil.' "Kece kuIAII" olmak bir askeri nasil etkiler. evine gidemedi.'11oldu. Ali'yi kursuna Allmed'i de. Anlasihyor 0 da tipki sizin gibi dusunki bir okuIda. sum. "ke~e kulah" ettiler.

insan gozunde oldugunu baslarmda ana. dunya yuvarlanrr. Sirndi kirrmzi gorunen sey. Dunya. Felek oynar. kere kendini oldurmeye kalkisirdi.: ..:11.. ne isitmts ise hepsi her dakika gozunun onunde dolasrrdi..: bulmustu. Ya hele dunya. Soma bu kendi tstegiyle gelmedigini dusunurdu: oteki dunyaya kendi tstegiyle gitmekte hak goremezdi. Her gun bin agac kovuklannda dunyaya saklamrdi. Ah! Kendisini tasiyip da bu dunyaya getiren zaman suphesiz karmru yUz bin parca Bir kere ederdi. (Kendisini kaybederek) Ah! Kac bin kere kuyrukluyildiz kadar bir yildmm olup da bu bu alcak topragi. bir cocuk .. onun gozuyle bak. 0 0 derece alcakti ki kendinin de insan dusundukce. kulluk ederdi. Sanki felek. insanm bahtiyla.. dort ayakh yurur. top a~mlr .. lum dunyasiru. onun yarattIklanm. Vahsi hayvanlar gibi onnanlarda.. Ama insan . dunyanm durumuyla ilgili ne okumus.. ~ vurusta yuz bin parca etmek hayaleriyle .. -56- . gozunu yumup aemcaya kadar egnlir.. kendi kendisini alkarmm doyunnak icin dag datmaya cahsir.. Simdi dogru gorunen sey... Kac bin kere .. fakat 0 korkrnustu ki merhamet edilmesi icin yalvarmaya cesaret edemezdi. bu zumezar olmaktan cocuk oyuncagirn. inancmda Allah'i..samrdi. Cocuk oynar. Dunya onun elinde bir top. Allah'm hikmetiyle... agzIyla otlardi. gozunu yumup acmcaya kadar san olur... bu insana 1 baska bir seye yaramayan belalar alemtni bir diracak derecelere geldim . kendi adaletintn kavrayismdan Allahr'kadar gozu yaratrms bir kahredici gu. rn severdi.

sup11m. RUatem Bey - Hicaz'da da yamnda rmyanlatir gi- dl1llz? Sozlerinizi kendi vtcdammzi 1M IIl)yliiyorsunuz! aldltl Bey Size dedim a.aU. mlhnlO e.. . Amma Nefer mi? birakmadrkca onbasr 81dkl Bey . RU.. mutlaka Ahmed'dir it..Nefer ..dlu Bey (Kendisini toplayarak) lil'lI Biz Ah- Hu.I!!I. Bir turlu Bir turdevletin gorey. Hem neferlik tam bes tezkeresini . cocugunu In vatamrn unutamadi.. diinyada ahiret icin yasayanlann dnl1}'RSl olan Hicaz'a gitmi:. kelldisini yetistirmek icin harcadigi paralan IOnHinden cikararnadi. vic- hmdugu zaman hie. ama kendisi etkilenmezdi. Sonunda t1r asker! Nefer . Krlldini bildinnek istemiyor . I. her halmi biliHie.. ~imdi kendinizi - Yok! Za- hazl kere konusurken oyle dalanm. RHstem Bey )Ill surdu. 0 zamanlar gon- 10 Ackta tas kesilmisti. dunyayi dusunmek ttlezdt. ates cikardi.ektigi felaketleri gozumun onune getlrtUIII de . Yine askere girdi. Belki uzerine luzh car- . • ldIu Bey Sonra ne olacak? Ahrrete gitlemr'ylnce. Sonra ne 01- ill" (Kendi kendisine) Bu.. Esini.kendimi bilir gibi bilirim..." Bey'den si:iz ediyorduk. Bldltl Bey Garip haldir! Hicaz'da buisteunutmustu. Riistem Bey (Kendi kendisine) - hI! kalmadi. olnmadlml -57- damna ustun geldi...tem Bey (SOzilnil keserek) ~nvl"lIIeye basladmiz.tem Bey Zaran yok .ti.

. 0 . Belli ki mist <. belki senden buyiik bir riitbesi var.. dostundan bir mektup nefesinde haber beklersiniz. Oglu da vefat etmis.. Allah TIZaSlicin bir yerde -58- . Saghkla yil kalkismaya yattiktan idi. Son iki soz soylemis: Once. Felabitti mi samrsiruz? Hayirl Dos- ragI dusmana ket bununla tundan bir yeni mektup daha geldi. Suilu Bey (Tehdit ile bakarak) topllyarak) ben degil . Arasi iki yil gecmedi... Ah- med'e kendi derdinden bir pay vermeye kiya- lste Ahmed Bey'in halini anladimz.. 0 riitbeye geldikten son- ra Manastlr'da bir dostuna rnektup gonderetopu bir dostu vardi.. Vatan dedigi vakit cevresine bakmrms: sanki her bakisi. Bir daha kece kulah olmayi kim ister? Yalmz. Ahmed Bey! (Yine kendisini ls 0 derecede kalsa . Icinde 0 "KIZm kayboldu!" diyor. "Yatacagim topyignetIneyiniz!" dermis . " Babacigrm dedigi vakit gozlerini g6k yiiziine dikmis. kizmm da 6ldiigiinii soylemek istiyor. "Vatari . mekcocugundan haber bir alnuya haremi- bildi. "Babaci- glm!" demis: soma. Manastir'da haber tup gondertsi de colugundan almak icindi.Riistem Bey mi? Onbasi nu olamadm? Sen Hayir.. Simdi onun da senin gibi.. ilk aldigr mektupta nin kendisi icm bes verem doseklermde soma ozlemle oteki diinyaya gittigi daha aldi.. Eski rutbe- sini tekrar almcaya kadar hie kimseye kendisini bildirmemisti.ektigi belalardan rnanus. lkinci mektuptan ne yazilnusti. zavalh da ihtiyarlarmsl 0 zavalhmn da yuregine zayiflik gel0 kadar yilrms ki. sanki babasim ararms.

Dusman geliyor .. belki vatam icin olmesmi ouc... 111' ngellerler.. Hareminin. hatta gonlumde. hayall Oglum oleli uc YIh ge~ti. kardestmdt.. Bir Goniillii. oglunun. (pERDE KAPANIR) ·59- . Zavallmm vatam icinde yasa- masmr engellediler. belki kendi mezanm da vatanda buukmazlar..(6remedi. Sen yerini tutar rmsm? Verine seni koysam kabul eder misin? Edersin degil mi? Bell Ahmed Bey'i 6ldii biliyorum..Sanki biz onu bilrniyor muyuz? Dusman gelirse kiyamet mi kopar? Sldkl Bey (Kendi kendisine) da bir turlu zihnimden (Kavga havast b~lar. belki yine kece ktilah !'. zihnimde arasan ylUlni bulamazsm.flull gelirsen tamma! istersen selam bile ver- 1\11'.altmr.Adim isitirlerse. Gontillti (Tela~la yanlanna gelerek) Bey! Bey! Hucum var . Fakat bana yine bir kardes lAzlm. ben Sidkr Bey'In sevgtsini istiyorum. TI-ampete t.. 0 kadar ha- flhlii ki... Abdullah Cavu. Agzlmdan Ahmed Bey'ln adim kim isitirse Srdki Bey'i getirsin yi~iime carpsm. e Rtlstem Bey .!rrler.Beyim! Ahmed Bey benim arkudasnndr. Besinc! Meclis Oncekller..] Su cocuk Ne acayip cikrmyor. basmu beynimi paralasm. Herkes sildh b~tna kosor. Abdullah Cavull . kizmm mezantil j.

.

Allah gostermesin. VIllI llekirn ne diyordu? Bu geceyi de gecmrse )'ltrllla tehlike yokrnus... Ilyuyor. dogruluguna kahrsa .) Birinei Meelis Zekiye. Keske yorgaru Ii1l1danm olaydi. islim Bey Zekiye (Kendi kendisine) IlijJ.. uykusu bir daklkn uzasm! Omrumden bir yil azalsa raziyirn. bir tahhke olsa gonlum bu kadar rahatta rrn olur? Nt' kadar da tath uyuyor! Tek.. UYIIY0r... It iliiilmseyerek) insanm akhndar. uyur... Boyle seyleri insan soyluyor -61- . Ne guzel uyuyor.. hekirn sozunun Rem de deli rniyirn? Hie. Melek de uyusa boySaclari yastiga ne tuhaf '\r"ke yasugi gogsiim olaydi. camm verrnez rnisin? dagilmis. Bir kerecik olsun . miijdesine t . erdigi sOzii ne de guzel tutmusl Bak V kanh yaralardan kac ovunc nisam Oyle degn rni? Ah. umut.sunde Uyuyor..PERDE III (Perde actlmca diizenli bir ada gorunur. Ah! Aynldigr vakit hayaIirni kiskaruyorduml Prill $imdi bir gece riiyasmda seni gordiigiinii IIC'lyleseler. ha. ne deli deli h(\ly{\lar geciyort Acaba . is- 14m Bey yataktadrr.

Kucagima aldim. . Ak- 11m. Oyle degil mi? Sanki aldigirnz canlar vucudunuza duguniiz adamlann (Top sesleri girecek! Sanki oldurislam Bey omru sizin olacak! gittikc. 0 kadar dusleri. (Uzaktan uzaga top sesi i1. lnsam cehennemde kiye'nin..da sonra dayananuyor.itilmeye b~lar) Hay Allah kahretsin. olsemz ... ... Oldurecek adam buldukca bulutla yansan kaplan gibi kovalarsirnz . Ne hasta bilir. 1 Tumenler... -62- . dagittiglm firkalar' hep ruya imis! Ya Rabb-ul-alemin!' Ben acaba ne buyuk gunah islediml ZeBuhran icinde bile.. Tarm. belki bu kadar vakti vaktine atmaya baslarnazlardi..e stklasu: uyanlT. kollanma geldi sandim..) islam Bey . cigertrn hep g6gsume.Ann! Atml Uyur arslanlan uyandmn.gonlum. Vucudumda ne var? Ha! Yaralanrmsim . mandir..... Topun agzmdan herkese can dagilsa. acildikca yine Zekrve'nin yuzu goruikf>?lkendislyakisrr cok zaOjkeyle) ne cennette gibi g6stermek adaletinc rm? Cihan bu ya! Elbet de yaralanah ye aylar ister. (Top sesleri stklasu: Ah! Dusman karsismda gulleslnt kara topraklara.. Yazik ki kazandlglm kavgalar . Zekiye odanm bir k6~esine saklamr. Vatammz icin 6lmeye mi geldiniz? Ya nicin vatammzdan crktmiz? Pek gelince iyi! Ciktmiz. kirdigim kihclar . ne yarah dusunur. hulyalan gecirmeadam bulamarms da : yalcm kayalara ati- 2 Evrenin Efendisi.. Glum karsmiza sahin gormus ordek kadar kacarsmiz. ~6zleIim kapandikca nuyordu . Simdi yuzlerini karsuuzda. pencelenni g6gsuniizde bulursunuz .

(Top sesi artar) Patla! Patla! Btl kalede senin sesinden degil. Hele karsilarmda bir duspis ayagryla e. -63- . icindeki ates I "! kiireyi patlatsa onun gurultusunden bile korNe kacak bir kadm. dan. Danna kursununu gonlumuzle karsilamaboyle gayreti kalababkla biz de elbet de demire isteymce. bir cocuk bulamazsm. kirk kist yoktur samrdim. yavrusunu koruyan erkek Kimse smmn bir tasmi. Hele bire gog.- Ikl. konustugun resim samrsm. iste 0 vakit halka baska bir hal geli0 vakit insan en miskin koylu ile bevakit 0 utrn aramda hie fark bularmyor: iste nbah kebeli Turkler.. bire bel? gelsin . ruhu giie. en degerslz bir tasmi disi arslangeri onune anasrm sakman insandan kalrmyor. Os- manhlar soz arasmda vatan icin kaygIlanmaz I-libigoriiniirler. iste yor... (>smanlIlan benim ~. Bizi istihkam' icinde gonnekle kendisinlie daha cok yigitlik dusunemez • nmuzle.:igneyecegini an0 man goster! Hele vatanm kutsal topraklanm hir yabancmm lasmlar. karsr tutanz. 0 cifte kosulur etrnek isternedigimiz zavalhlar aradan butun butun kayboluyor kahramanhgm da yerlerine Osmanhhgm. meydana cikiyor. yanhs inancta imisiml Vatan yolunda olecek Galiba dusman da gibi gonniir. En sabyor. eliyle kursuna korumada. 0 tath sozlu. sungusunu V" hazmz.! Evet.vor. bnstrrmak IoU)1 0 a..:siizii disiyle kihca. yumusak okuzden fark yuzlu koyluler. fIlII? 0 kadar kaygIlanmaz gibi goadarm tastan yapil- runurler ki.. Baksamza askeri dusmamn getirinceye kadar kirbac degnek kullanrmya I Siper. Ancak.

bizden bir kisinin goklere g6ndermek miimkiin Ben de kendirni ne giizel sakhyordum. rak) Estagfurullah! (~iddetle yennden kalka- Bu kale. Simdi bir kere dusman go- rundu: o. Bendenizim . sungu ile getirdigimiZ askeri ileri gitmekten kihcla. islam - Bey (Yatagtndan Kimdir o. siingii Ile. degnekIe egnelleyemiyoruz. gun ona da meydan kalmadi. Gitgide te[~a b~[ar) . Zekiye (Yilzunu gostennemeye ~al~arak) .... Once hepimizin camm alsm.. -64- . islam 1 Bey - Bu ses! Baksamza ben kac gundur yatIyorum? Mert oJmayan..) Zekiye (Bu sozlen ~ittigi sirada yertnden kalkar. git Azrail He arkadas 01.At! At! Tek basrma butun gucune karsi gelmekten cekinirsem ram olsun! Bir kink kihcla sekizini yanm saat kovaladigim askerlerinden (Yule yataga yifjlllr.. EIinden gehrse. Bu cayrm? On iki gundur bes kisi kanlar. Ondan sonra belki ..Kimse yok efendim .Yine kendisitoplanarak) ni hasta edecek . islam Bey (Gittik~e ~iddetini arturaraks Osmanh nann bana hanamert' olayirn! . senin attigm gul- lelerle almmaz.rnecbur oldular. kirbacla. topraklar olanuicinde yuvarlanmadikca... Dusman da gormuyor mu ki kendisinden ruhunu yor? Zekiye Yarabbi! Ben simdi nereye kaakh basmda degildi. Abdullah Aga He beraber hizmetinize taytn etmislerdi..

1bulunurken benim icin bu giin bir ya-65- . 0 da cikarken "Beni sededigini unuttun etkisi hala Senin basm icin Zekiye'yim.nre~lmde duruyor. islam Bey - Buraya gelsenize . Bura- ya . .. onurunu... kapmda bir kac hiz- Jm!h...al~arak) - Kim? Ben? Bendeniz mi? Miralay bey sizin hizmetinize .lim Bey - Sirndi seni birakip da burakadmhgim. nllll ictn reddedersin. Bir cok zaman oldu .. Sayle.... _. Manastir'dan ven ardimdan mu? Sesinin aksi hala kulagrmda.Irr dururken benim icin bu gun bir lokma IIklt1r~e muhtac olursun.. Allah Iki Zekiye yaratmaz. Sayle Allah askma soyle . (EUerini tu- turak) Sayle . islam Bey .. Diinyada bir sevdigim var.Zekiye (Pek iizuntU uenct bir taVlrla) - Ben bilir miyim? Her gece yamruzda idim . Eger Zekiye degil111"11 ben mutlaka sehit olmusum.. Allah bana Zrklye kihgmda bir melek gondenrus.. I.. Gozlerimde aksin nasil lkilesiyor ben hala ona saskirum. 1'1l('rbir sevdigin varsa onun basi icin soyle.Ah! Miimkiin degtl..... Daha yakm . Yaralanmdan bayrldigim zaman senin kucagmdn rm yattrm? Buhran icinde iken gozumun Oniinde daima dolasan sen mi idin? Sen Zeklye'sin degil rni? Allah askma kendini saklama! Sen vallahi Zekiye'sin. duuyada nuyim. Siz kimsiniz? Zekiye (Sfrrekli kendisini gizlemeye t. cennette mi? Zekiye Itnsin. hammhgmi begiinde bir kac yoksul IIUA ~eldigim icin beni ayrplar rrnsm? Sen rahatuu. Senin aynlmaz" Zeldyenim.

(D~andan bir giiriiltii.. duyulur. ya ben nasil edeyim de kendimi yoktan var eden Allalum icin seni birakmayayim. SUlkl Bey. a! Ben de elbet de sana herkesHer fedakarhgi gaze Yine kahramanhk Bell ten yakm bulunurum.. sen vatamru dusundukce ben de seni dusun0 Bilir misin. bence vatan iman ile birliktedir. Oncekiler. Sen vatanm icin cahsiyorsun. Vatamm sevmeyen Alla- ne kadar biiyiiyorsan. rum.. Yann kavgaya C. artiyor gunesler dumdan tasacak gibi oluyor. Dusuncemde Bu sozlerinin sayesmde ben de erkek oldum.) isliim Bey Zekiye - 0 ne? Bilmem! ikinei Meen.rahya hizmetcilik edersin.. Belki seninle olumu paylasamayiz . Zekiye Ah. Bir Ka~ Zibit (Birbiri ardmdan girerler.. Gonlumde guller acihyor. dukce gonlumde isittikce hayatim kadar biiyiikliik goruyoda vucudoguyor. senin icm.1k. Hem gonlum giysimden (daha) erkektir.. Bir Kaymakam sonra kin» .. yetismisstn. him da sevmez .. sende.. Sen elbet de herkesin onunde bulunacaksm ahnm. Yine biiyiikliik sende. Sanki artryor. Sayle! Bana boyle sozler soyle. Sen kendi sayende ben senin sayende yetisiyorum.) Sullu Bey - Suraya toplanahm da blr' Bundan -66- rimizin ne Istedtgtni anhyalim.

erlerin her bin 1..(\Uesiyeni gelenleri aymr da onlan rm "It degn mi? imdat gelip de ne olacak? I -un ekmegmt yemedin mi? Sen bu vata.'yrsinde gecmmiyor musun? Ayvazhga' ! 1111 yokken bu rutbeye gelmisstn. Bu iftIl'Jllltzl Devlet bu kaleyi Pasa'ya MYIilt'. tlftflll uenneye hazrrland@L stmda.mllil."" tstedigini anhyacak I\. Jllllllml. komutanm emir ilUlllmma kullarulrms. seytan rmsm? Seytandan daha kotu ne emanet et- _hit'! CAsus .] lnuw uk) i ~'I(\ bir sey misin? $eytandan .1Am Bey (Bilyilk bir (j. burada. Mutlak bu kopek casustur. Devlete bir kalesini dusmana vermek mi tzuiettn. klVI)lIIetmi kopar? i 101. senin benim burada ne istmiz var? Ser"filAn "I? ne imdat bekliyorsun? Sanki dusmaSen geberdin mi? $u karsmda oturankalenin neresine yetismiyor? Sen bu iJ.dryi kimkoruyacak? IF"llm etmemis miydi? ~IIYI bir sey kaldi rm ya? Devlet burayi Pasa'ya lste bir guile geldi. I()rada bulunan zdbitlerin. rastgeldigme etsin diye mi taktilar? Ne duruyorsu- " Ntye bu kopegi kursuna dizmiyorsuliz burada teslim SOZUisitmeye de mi _ai. "II lie? Senin beline 0 kihei.. -67- .fkeyle yerindenfirHerif. Ba$SIZasker nasil kavga eder? Abdullah Qavuli Ey bir pasa olmekle lit II ada durahm da . Kaymakam - Sus herif .."" aciymt Buras. Kaledeki zavaldevlete gerekeydi.IIII' rnutfak ve yemek islertnde cahsan yardimgelen busozcuk.. Serdar ~ Ittlllilt gonderirdi.... Pa- goturdu.

dayanacagiz? oynamadan Kanlanruz rm dondu? Yureginiz rm kaldi? Ne saskm saskm bakiBurada benden baska Os- mr durursunuz? manh yok mu? (Uzerine hilcum etmek ister. ikinci Zibit . Baruta. zabitler araya girer. Bey. -68- . birine hapset. Kapismm onune de iki nobetci birak. nicin tehlikeyi dusun- 1 Yeter. kursuna islam Bey ederim. zar kadar hapishane de onunu ahr.Ugursuzun mekten ne cikar? Birinci Zibit makta tehlike var.) Kaymakam - Sen sus da ne soyleyecekBak neler- lerse su zabitler soylesin. siz de mi susuyorsunuz Ben kale teslimini teklif Bundan sonra her diRiistem Bey Sldkl Bey zerim.Yilgmhgm yayilrnasmm. Sldkl Bey (Abdullah 9av~'a) turt Yer altmdaki islam Bey miiyorsunuz? Sldkl Bey . meodalardan - eden haine tufek agziyle cevap veririm. Elverir!' kim teslim soziinii agzma alrrsa kursuna Bu haini ne yasatiyorsu- yazik degtl mi? Ben onu bir kihcta iki parca pis kanma gtr- lyi dusununl Sag birakSunu ge. islam Bey (Riistem Bey'e) sacmahyor. Birinci Zibit nuz? ikinci Zibit Dusman karsismdayiz.

.' I lste bu kadar. asker az. silah basinal )'1- (Cenk trampetesi (. SHah basma.. Allah bilir amma.) Bqka Bir Zibit . Ne zabit kaldi. Keske gogsume birinci dokunan kursun rarurm alaydi da sizden bu sozleri Isitrruyeydlm. islam Bey. Vesselam. Oglum ben kalenin teslimini Kurtarmaya bir care anyo- rum.almmaya basiar. Zekiye onwul alarak) Sullu Bey (islam Bey'in .t}~eti Meen. Ne imdat gelir.Sen bir az dursana. Boyle hucumlara on- lar da yeter. islam Bey - Bey 0 nasil soz! Hie devlet kalesini gozden cikanr rm? Serdar ne yapsm? Iiusman cok.. Bilir misin ki kale gercekten tehIIkededir.) Dordiincii Meclis Sulk! Bey. ne yiyecek var. Oneekiler... Kaleyi teslim etmek istiyen.. Her- kes hlZla d~an ugrar. tsliim Bey KurtarmIya care. devlet bu kaleyi gozden cikarrms.i. Oluruz . geliyor. ne para var. Ba. Onlar bizim gayretimize guveniyorlar da duzenlerini bozmuyorlur. bu konuyu "eninle tartismaz a. Sldkl Bey dusunmuyorum.ka Bir Ziblt (D~ardan gelerek. Teslim olmayiz .Dusman sag tarafa Il. Kavga "cleriz .. -69- .llml:.

Bir kere olsem dirilsem. her tehlikeyi gozune alacak. ya var ya yok.Suilu Bey islam Bey Sulkl Bey islam Bey - Kaleyi kurtarmaya Ben daha olmedim. Bu bence bir inane! Hatta karar verdim..Bu gece dusmanm girer.Atesleyebilirrm. yine olurum.: . . islam Bey idim? Sldkl Bey dim. Yalmz. Eger bir kisiyi yeterli goreyseye stmdiye kadar kendim Bey bu nasil dusunce? duruyor. Sulkl Bey . Bu kadar tehlikeli zamanlarda bosuna gibi gorunen carelere de imkan venneye cahsmak gereklidir. Hatta gerekir- nm delilik gibi goriiniir. Elinden tutup da cephanenin basma goturmek miimkiin olsa.. gece. hastasm. Gercekten olecek adam ister. kalede bin kisi bulurum. orduya girecegtrn. yamma bir arkadas anyorum. Olmedin amma. Yiizde bir umut. yapacagim islam Bey tabya. . Kusuru bosuna yakalamp kursuna dizilmek. cephanesini ordusuna atesleyebilir misin? .e bir hareket icin maksadi rm harcayacaksm? o donemde bu siizciik "yarah" anlannna da geliyordu. daha gu- zel bir care var.~ islam Bey . Bu Bu gmsfme ben yetmez mi gmsmez miydim samrsm? senin varhgmla Yigit<. -70- . Aksam. Ben vatamm icin hasta iken de olurum: sag iken de olurum.' Siiphanallah! Hasta olan olemez mi? Beyim siz dusuncenizi soylemeye bakimz..

En son ca- Blr tiir bomba.A bey! Sen deminki edepsizin . sehit oldu. Bizimkilerin ikiser ucer bin kisililt bir yere toplanmca tabyalan korumakla yecikarbulda Unmezlerdi. Ir'$mekten cekinmez bu kadar ecelle penceaskerlerimiz var . Sldkl Bey . Pasa.Ne yapayim I 2 evlat. vermez. kimin ne i~ gorebtlecegi var? Hem kendini olcliirteceksin. -71- . Ah! Hasta idin! Gormedin ki ne mertlikler ettik. on on bes sungu ile carpisrrdi. yuzyilda yazdigi Iran destam. Meydan muharebelerine Disler. Yanar bayagi silah gucunu lnrdi..ltnmI~ zabitlerimiz. trrnaklar..Sidlu Bey . savasi kim yonetecek? Herkesin y(\reginde gordiigiin giicii. bu kadar her riitbeyi bir kavgada kat. ordunun basmi beynini para- lnyacaksm: hem sonra kollar ayaklar cahsrr dlyorsun. bin earn olsa verir de kalenin bir ta'1111 Islim Bey (GOzlertni silerek) - Ben de kiz aglIyorum. eocuklar gibi memnunlugumdan Elllirim! Asker kaleyi vermez. mustu. Fakat dusman zorla ahr.. kumbarayr' kucaklayip dusmarun kafasma atanlar rm ararsm? Kesilml~ kolunu yerinden kopanp da elinde silah erlenler mi eksikti? Allah bilir kavgalannuzi j. Iran salri Firdevsi'nin Xl. Bir kihc.1\.~rmii~.1~)I. Sen de kendini telef edersen.Sehname" hikayelerinin dll~una hiikmederdin. gercek 01Emin 011 Bu askerin her biri. dusuncesmde ".{l'lreydin. Dnsman her gun kirkar elliser bin kisi ile hucum ederdi.. Allah askma etme! Vatanma acr.lerine i bakarsm? Burada bu kadar okul m .I)riiyor musun? Senin dusunceni de almadik- .

reyi bir adama nasil teslim edebilirim. burada "Izin vertn" anlanuna kullamlmis.. Kihk degi~tirerek girdigim yerde kendimi pek cabuk tamtmam. mesiz guOr- islam Bey zarmm (Zekiye'ye) - Zekiye (isliun Bey'e) yeceksin? bir parca yerini de mi benden esirge(StdkL Bey'e) lhsan buyurun. Sizi tabyaya 1 "Bagislaym" anlamma gelen bu sozcuk. lnanmazsamz islam Bey'e sorun. Abdullah Cavulf Efendim. KIIIk degistirmek de bana sizden kolaydrr. bir az lisan bilirim. (Duraksayarak) Cocuk hak- Belfinci Meclis Oncekiler. biri de ben olurum. ce de soylemistirn: Rumeliliyim. duya kihk degisttrerek girilecek buyurdunuz.lkar) - iki kisi gerekiyorsa. Sl(ilu Bey Sen yerinde otur. Oldurrneye olmeye pek iyi yeter. cum yetmezse. zavalh cocukl Ne soyluyorsun? Merhametsiz. Ya gtrisim sirasmda yardim gerektiren bir is cikarsa? Orduya kihk degistirtlerek girilecek . Vine karsida asker Cavulf Sanmm saldm var. 0 kim? Ah. SlCfiu Bey . - islim Bey II gibi gorunur. Abdullah toplamyor. cagmyorlar. Kim bilir. Abdallah Cavu. ne olur ne olmaz.Abdullah.. Daha onsizden kolay olurum. Zekiye (Bulundugu kc5~eden t.' olmeye bir adam anyordunuz. -72- .

avul¥ - Sld.. Birlikte gidebilir misin? Fakat yiizde doksan dokuz kursuna dizilmek var.) Altmcl Meclis Zekiye (Odada kendi kendisine) - So- nunda. Bey..islam Bey bu gece bir yere gidecek. sey degildi.. rna yatnusti. is daha metin olacak . Sulkl Bey - ceksin. 0 sacnn-73- .cikarlar.lu Bey .. olum kendisini gosteriyor. kulunusen de gide- kadar asagr gordunuz? HaYIr cocugum... Abdullah Cavul¥ Kursuna dizilirsem ki- yamet mi kopar? Sulkl Bey Aferin Abdullah! Haydi tabyaya gidelim.Sld. Islam. Kryamet mi olmek elinden gelir mi? f.. her yanirmza Mehtap yapraklann e1mas parcalari Ben elimle yuregimi dinliyordum . Abdullah da dil bilir. Bakahm bu giinkii diigiiniimiiz nasil gececek? lsimizi de orada konusuruz. kara toprak gogsiinii aciyor. Zeldye (SId1aBey'e) zu neden 0 Beyefendi. O~ olursunuz. Sonunda.. (StdJn Bey. Buraya gel. Dun gece gordiigiim dusler ne idi? Sevgilim ve ben oturmustum. Meger Allah nasip etgelinlik duvagmn kendi kammdan mis! Meger sehit olmadan birbirimize sanlmak kaderde yokmus! (Bir az dilijiindilkten sonra) Miimkiin olsaydi yasamak da kotu bir 0 kucagiarasmdan saciyordu . Abdullah orndan.lu Bey Abdullah kopar. ~u kale ugnmda Olurum.

. Bahcede biiyiik cmann altmda samyordum....la yiiziinii ortuyordu . bulbuller.. camm caglayan sular aynl- onun yiiziinde bir taze giil acihyordu .Bey islim Bey (Odaya girerek) - Zekiyectgim Zekiye (Gillerek) - Efendim! ne samyorum mmis samy. Vatancignnda idik. Yedinci Meclis Zekiye.. Sanki benim goziimden remizde hep otusen bir damla yas dustukce. islam. dus idi . Sanki cermet bahcelerinin yor.. islim Bey - Meger ne talihsiz adamrmgordukce sim! Seni yammda bilir misin? Bir melek benim icin gokleri birakrms da bu kara topraklara -74- ... (Pencereden bir Bu alevden de sanki insamn icine karlar yagiyort Gunes de ne sahane dogrnusl Bulutlan bin renge boyadi.... Ben uzgun uzgun aghyordum .. 0 hafif hafif giiliiyordu . Toplann resmini yapison giidumaru da omrumun nunde olsun sabahi seyretmeye meydan birakmaz ki ...§ilndillcten sonra) Meger canmdan pek korkunc canlansa iyice vaz gecenlere olmek de bir sey degilmts! Bayagi olum ciksa uzerine yuru- da karsima mekten cekinmeyecegim . Ama dusun aym da olmayacak bir sey degil idi ya? Keske butun rum oyle duslerle top alevi gorilniLr. Cevhalimizi kiskarur gibi gorunuyordu . Ah.. viicudumdan Yuzune baktikca nus da kucagimda yatiyordu. Titriyerek) om- geceydi. (Bir az dii.

kadar iken can ceher vakit mezarlar icinde gezerdi. ben bir melegi kandirdrm diyorum. Kendi kendime. Him merhume nn dusunmekten gozumun onunden Gon- bir ntnemi. 0 zaman. Omrumde. hep kucagnnda kl:?tigi gelirdi. yine yaIflllnaYIherkesten nrnm degerini iyice biliyorum. Yine senin icin ..rum. insa11111 ne demek oldugunu anlamaya basladim. senin arkana duserdim. Yine hepsini bozardim. Kendimi seytandan alcak goruyorum... 0 zaman. Seni gordurn: sanki haska bir dunyaya geldim.. 0 da ne hayal! Karanhklar icinde . olsam. $imdi haya-75- Ouceden yasamak nedir bilmezdim. merhum kardesibaska eglence bulamazdi. cok severdim. Akhmda kaybolmus babamm hayalinden baska bir sey yoktu. Yokluklar icinde . ahp 01gonhep beni kucagma Ya 0 da ne eglence: Birini dusunecek da can verdigi gecerdi. ne hale gelmistm? Dunyada yalmzdim: gu~suzdum. Seni gorunceye hun her vakit kayiplar arasmda. A cocukt Nicin benim icin bu hallere geldin? Nicin viicudunu sin? Zekiye ne yapbm? Ah! Gonlumu de ahirete parca Ben sana parca gondermek mi istiyorsun? benim yolumda toprak 0 guzel edecek- Beni bir melek mi samyorsun? Ben senin icin Gercekten melek olsam. yine gokleri birakrrdim.. Yine birini sevemezdim.. mesela bizirn Miralay Bey kadar ba- bahga yakisir bir adam dusunemedtm. Otekini dusunecek sam hatmma. seytan insam aldatir. hayatm lie demek oldugunu anladim. Zihnimde bin turlu sekiller yapardnn.

. All Zekiye! Zekiye! Sakm hatmnda tirmaya kalkisma. gonYine soz verirdim. cunku 0 Hatmna yanhs yanhs seyler 0 Senin birlikte gelecegmt dusunkadar ferahh. Beni yetim cocuklar gibi bagira bagira aglatacaksm. olmeye gider- bir cenaze kalacagmi hie hatmna sin. "Teklif vatana idi.. Zekiyeciginin ayakta gezer Kimi zaman askere gidersin.. icin oldurur. Arna. sonra senin de benimle birlikte gelecegini dusundum. gelmesin." dedim a. benden aynlmaktan baska bir sey dusunmuyorsun.r olmeyi yasamaya de seni cammdan beni birakacaktm sacaktm baska camm tercih ediyorum. kadar coskulu yine getirirdim. islam Bey . Yuregimdeki soylemeyeyim de kime soyleyeyim Zekiyecigim? Sen beni alcak sanmazsm degll mi? Miralay Bey'e soz verdigim zaman once vatamrm. -76- . sadakatsiz. olsun..Sus. uz1 Bagh olmayan. Ancak. yine vatamm hizmet teklifi kesinlikle beni oldurur. yine beni birakrnak istersin. kosenden siz. Vefasiz. kimi zaman. elbet de giderdim. Allah askma sus. Hakikatcok seviyorum. lumde kendi askmla vatan askirn karsilasOyle bir karsilastirma. yine gorevimi yerine teklif vatana hizmet teklifi idi. Mutlaka istegin benden aynlmak. olurdum. Bana yuregimde ne varsa srrlarr ortaya sana doktureceksin. soz vennezdim. J sen olumu benden cok seviyorsun. meseydim. ben da mezann kucagma oyle mi? Benim dunyada olmadigmi bilmiyor musun? getinnedin Sen kaybolursan mi? (AglayarakJ beni birakrrsm. mutlaka.

ben soz verdtgim yerinde idi ki. Biz olmeyecegiz.. He- kimler. gucluklerden olurdum. canlanmasi olmeye kosuyoruz.Imda idi.." dedikce. Elbet de uzaktir. yanyana Gokyuztirnin devletleri. Bu kaumudu kesti. ben neler gectrdim! blum sanki ortaya ciktr da. olecek olsaydik. maz. ne biz birlikte her dakika Dusmanm ayrracak. Cunku senin birlikte geleceginden ernindim. bir ben kaldim. ve yukselme- Demek ki vatanm Zekiye - sine hizmet icin yaraulrmsiz. Eger olurdiin. sozlerin kimileri zihnimde. Belki bilmezsin. dagitacak. Mira- gorenler belki vatamm zaman coskum ° kadar lay Bey bile saskm kaldi. "Kader oyle zulumlerden uzaktir. "Hastada umut yoktur. yasamak da . Biz vatan olmuyoruz.gun giderdim. hie suphe etme. etimizi kemigirmzden cudumuzdan nus hayvanlan. uzgtm giderdim ki. Ah! Bilmezsin . sen yaralanndan ben yarana baktignn zaman cektigrm belalardan." diye ofagzmdan gonlumde cikan kazilkeli ofkeli soyledigin soz yok mu? Hep kulag. donusu yapisik taslarr. umudu kesti. Aslmda inancirrn lirsin a.. beni bileHerkes aylarca yatagmm medin! Hekimler cevresinde dolasti. Bilmezsin ki ne durumda idin! Bilmezsin. Belki dikkat 0 kadar etmissmdir.. hayalimden -77- gitmedi. bir yumurtadan dusmus en yakm yaratilrms dunyalari bulunacagiz. sevrniyor samrlardi. carnrmzr biviicikyticin silahr ayirarruyacak.. bir dakika kulagimdan aynl- ° soz hie. Beyim. Sensiz olmek de istemem.. ben . dar zaman hizmetinde bulundum. hele nus gibi durur.

Abdullah Qavull - ki orduya girmek mumkun miz yollardan dolasmaya Giysiler hazrr. islam Bey - Kim bilir! Zekiye . Allah bir mucize Allah umudumu yalan cikarmadi." diye kendi kendime soylenir gosterdi. Gidecegiuc dort saat ister. . Ay.Allah'm bir mucize daha gostermeye gucu yok mudur? Hakkm adaletine. -78- . Vatan kutsaldir.Bir kere Miralay Bey'i gorsek 0 zaten geliyor.. dururdum... Beyim elbet de ~ vataruna hizmetler edeeek. Sekizinci Oncekiler.. 0 islam Bey - Keske biz gitseydik.r "Beyim elbet de iyilesecek . Abdullah Qavull olmaz rm? Abdullah Qavull - Bey . islam Bey - Nereye? Kaleden simdi cikmah olsun. lnsallah bu hizmetten de sag geliriz. Meclis Abdullah Qavull Haydi Abdullah Qavull (Odaya girerekj bey.~ bos yere mucize gostermez. bizim ayagnmza Abdullah Qavull - gelirse kiyamet mi kopar? I Asla. Allah buyuktur. vatamn biiyiikliigiine Inancmr rrn unuttun? islam Bey - Ha~al bir zaman unutmam. islam islam Bey - Ne taraftan gideeegiz? Ben yol buldum.

Yasasm vatan!!! (lsl.) Sldkl Bey (Zekiye'ye dikkatli dikkatli karak) ba- OgIum mezarda yatiyor . islam Bey - Ecel bizi bekliyor. Sulk! Bey Sldkl Bey (Odaya girer) e. Zekiye. Gidiyoruz.Abdullah'm dedigi gibi olursa. bir kae de orduya oyle girmeli. islam Bey yok.ocuklar? Abdullah QavUf..Dokuzuncu Meclis Oncekiler. Abdullah Qavulf Siz bilirsiniz. bir i~ iki gun gecikecek olursa kiyamet mi kopar? (SHah b~ma trampetesi nurulur. Abdullah ciknr. Abdullah Qavulf - di. (PERDE KAPANIR) -79- . Kavgada Haydi. farki Ben isin cabuk tutuldugunu Hazir mlSllll~ Bir kac gun ne demek ya? Bir kay gun. Saklanmah. Sldkl Bey listerim. top baslaondan gecrneli. gun bizden haber alamazsan Abdullah Qavulf dusurmeli Misafirlige gitmiyoruz! islam Bey .. Gulle arasmdan ~uvenli yol yoktur.) Sldkl Bey mekten Yine mi saldml Herifler 61- de bikmiyorlart Haydi bey. i~ daha guvenli olur. frrsat aramah..Suilu Bey gun demek..fun. Bence bir gun once olmekle bir gun soma olmenm hie. ama bir kaQ merak etme.

I. 'i .

. Ben sirndiye kaHaremiOglukimmin' benim icin oldiigiinii duydum. KIzm kayboldu baska da sehit oldu. Diinyada Rustem'den 0 haber aldim. herkesten bildigim lslam'm. olmaya gonderdim. o cocukl 0 cocukl Gozurnun onune getirdik- ce yiiziiniin parlakhgi ates gibi cigerime yapisiyor. Dun glma dustu. Meger dusman za- ten gtdiyormus . Meger dusundugum dar gonliimii tas olmus bilirdim. Kucabiiyiik sem kalmarmstr. elimle gozlerml bagladim.PERDE IV Birinci Meclis (Tabyanm bir baska yen... me hie de gerek yokrnus .) Sldkl Bey (Kendi kendisine) . su kalede herkesten gerekli.. hie birine iiziilmedim. mun olumunu dediler. gercekten tasti. kutsal. Sanki i~ yaptiml Hie agzmda ninesinin sutu kokan zavalh olmeye gondertltr mi? 1 Esimin. Suphe onleyok ki sehit olmuslardir. uzerine kihcla vursalar ki bir parcasi kopardi: ben yine duymazdrm.Hie gereksiz yere uc adamm kamna girdim. On yildir her Gonlum belturlu kahrirm ceken zavalh Abdullah da birlikte gitti. kurban herkesten lslam'm. -81- .

hrn. Belki bir kac top. Emretsenize disan cikaBirinei Zibit nz. Askerini Tuna'nm baska bir yerine gonderecek degil mi? Oradakiler de bizim kardesimiz.Yuzunu gert cevirtrmyelim.. yuzune baktikca kirni zaman oglum akhma geliyordu. kimi zaman kizrm. Sldkl Bey Yuz cevirrms dusmamn arkasma dusmek neye gerek? ikinei Zibit . Bir turlu kendisini yenemiyor . yazik .Suphanallah! Buradan gittiyse.. Bir Ka~ Zibit (i<.. Cocuk bir az rnerhumeye' benziyordu. devletle bans etmedi ya.. Bu kadar uzuntu hep ondan degil mi? ins an zayif. Ben de kendimi samrdnn. Bir turlu yaratihsma yor. bir iki bayrak biraktm- 1 Olen esinden soz ediyor. Daha bir kac kisiyi bu topraklarda Birinei Zibit ahkoysak ne olur? Cevirirse ne olabilir ki? Sldkl Bey .) j gonlume egemenim 'I' J Zabitlerden Biri - Bey. icinden kan siziyor. ustun gelemiinsan gucsuz . Sldkl Bey Ben de gordiim.. .erigirerler.. Gece Tuna'ya koprusunu kurmus.. -82- ... Hala gonlum insan gonlune benzememisl Yuregim tas rm kesildi? Hala. dusman cadirla- nm yikrnaya basladi..(Bir az dilijilndilkten sanra) Birak a efen- dim .. Her taraftan cekiliyor. ikinei MeeRs Sldlu Bey.

Abdullah.Geldigi zaman ne yapti ki. Abdullah Sldkl Bey . Sldkl Bey Cocuk nerede? Cocuk mu? Nerede Abdullah Cavu. pek iyi.Ey.Disanda. top atsmlar. U~iincii Meclis Oncekiler. yol yordam bilmezmis Sldkl Bey dan yetisirirn.Bey. topa basladi. Her yandan n asker dokuluyor.) Sldkl Bey .tkar. Askerimizle ugurlaOscikahm. Yolculan maya manhlar selamlasmlar. islam Bey nerede? Abdullah Cavuli . Sldkl Bey . giderken cak? Yuzunden cagiz? Emret Obur tabyalar yilmadik.Efendim. . arkasmdan cikahml Emret toplar ne yapa1Dl yiladisa- islesin. sizin dedigi- niz gibi olsun. demesin. Hie.) Dordiincii Meclis SldkI Bey. Pek iyi. Gidin! Yapm! Ben de arkamz- (Ztibitler t.Buyur. lldnci Ziibit .Abdullah (Abdullah 9av~ kosarak: gelir. Abdullah Cavu. Sldkl Bey Sag mi? -83- .Abdullah! Abdullah Cavu. - olacak? islam Bey'in yanmda. . olmazsa dostumuz. ernredin.

. hem beni. Bir turlu ordunun yanma Soma bir gizli yol bulduk.Abdullah Qavu~ Suikl Bey Ne oldu? Abdullah Qavu~ - Ben biraktrgrm zaman sagdi. Dusunduk. gizlene gizlene cephanenin yaklastik. 0 der: Golge: "Ben de el- bet de cikacagim." islam tut.. 0 magarada saklandik." dedim." Ben: "Etmeym. lse gondermeye adam ararmssiruzl nutum. yere sokularnadik.. Cocuk da sanki golgesi. Buradan ciktik. Ikisi de sagdi. Orada bir magara var. olmadi. Aruma simdi bilmem. olmadi: "Dusman gidiyor.. bu." derken islam Bey cephaneye karst bir tabanca atmasm rm? Meger kapmm -84- . Arslan seyOnu soylet ler. ge- ce bir koyde yattik. Yigit delikanhlar . Allahm gazabi. Sldkl Bey Ne yaptimz? Abdullah Qavu~ yanasamadik. ciktik. Bey bunu gordu mu: tutabilirsen "Ben elbet de cikacagim. yanma yapisiyor. SUrune surune ta su tepenin altma gittik. yanma epey sarYaklastik amma ne fayda? Cephacahstik. 0 bir yere gitti mi. Allah da hosnut Ama ben ikisinden de hosolsun. ne- dir? 0 adam degtl. Az kaldi hem kendilerini oldurteamma ceklerdi." dedim. . radan cikahm.. "Ee . ne yaptImz? islam Bey midir." dedim. Ey ne yaptimz? Dc. surune surune. Dusman basladi gece yansi cadirlanru yikrnaya. 01madi: "Gerekmez. kiyamet mi kopar?" dedim. haydi cikahm. bir turlu istedigirniz Ben: "Haydi selametle su- nenin cevresini karakol icinde karakol nus. Sayle bakayrm. Ben avcihk zamanmdan bilirim.

yerinden yaralandi da.. magaranm kenanndaki Yavas yavas cahhga girdik. karizimizi bulamadilar.. magaramiza iistiindeydi sokulduk.. gittigimiz sapa yola girdik. Golgesi zaten Sanki olumu gozumle Bereket versin. benim kismetime dustu..avu~ keri.avu~ koptu.. 0 arada iki kursun da Biri sag kuregimin oteki de budumda. Ben sabahleyin basmn cikardnn.. Ben de yanlanm -85- birak. Sabah acihr acilmaz baktik asker cikiyor.. bir cephane sandigi daha yakInadan kaleye girmeyeyim. Sullu Bey (S6ziinii keserek) Abdullah gurultudur C. onu da beraber cektik . cikardrm.. Magaradan nasil kurtuldu- tim. Kursun da. yere YItuttum.. islam Bey sanki olume asikrrus gibi kurcahsiyor." diye bir kere bagirdi. I II . Hem on tarafta hala duruyor. mubarek de cocuk da hep on tarafmdan yaralarur. islam 0 yamndan gordum desem mamnt Bey iiC. yagnuSonra ne olacak? Bir Basladi iizerimize dolu gibi kursun sunlan kucaklarmya aynlmaz. Yoldaslarla kalktik.. 6teki zaten golge dedik. Ben omuzlanndan ayaklanna gasahkta sanldi. cah aralanna ki.onune bir barut sandigi indirmfsler.. Tufege sanlan Sonra? sanlana . kimse yok. dustu askerin onune . ta vardi onu buldu . bayildi. Tuna'yi magaradan 0 yandaki dusman ascevreme bakgizlene gizlene gece gecmis.. islam Bey gordu mu: yine yildmm gibi sicradi: "Allahla andim olsun ki. Arap tabyasmdan bunlan kaleye yaklastik. ya . kildi. Sullu Bey nuz? Abdullah C. a .

an baka- Bak. Sldkl Bey .. ben dusmanm da o kadar korkagnn sevrnem. benimle sizin ararnz kadar ya vardi. Allah Allah! Yine Kaleye gelirken sanki mezara gider gibi geliyor. - nhr rm hie? Hele iceri girebildi! Mubarek. Bir elinde agzma atIhyor.mamak istedim ya. 01sakladi. . haydi gidelim. Miralay Bey bizi bekler. Dusmamn zaten yiizu donmus "Bir adam eksilmekle kiyamet mi kopar?" dedim. bir dogru firladi. ... (islam Bey'e bagtragelsene! Miralay Bey bekliyor. Allah hepinizden razi olsun. size haber vermeye geldim. bir elinde kihc . 0 Ayirabilirsen birini birinden ayrr: baktrm rmyacak.. kaciyorlar Dusmamn be! Daha ya- nm saat olmadr.. (Tabyadan rak) dv. araba ile arasr. Kavga barut. "Bey elvertr. Onu da. bak bey. Sldltl Bey . "YaAllah!" dedi. bizi de Allah ates .Bak. ya yoktu..Arslan delikanh! Abdullah Cavu.. arkasmdan aySanki kaleye girersen kiyamet mi kopar? Sldkl Bey Abdullah Cavu. Cocuk yanmda yok mu? Golge.. Aceleniz ne? Sldkl Bey yorsun? Abdullah Cavu. Her birinin her parcasi gagun bir kosesine firladi. Dusmana cephane arabasma tabanca. ne beygir. Bir kursunla ne araba kaldi. Vatanm ekmegi hepinize helal olsun .Afertn. ate-86- .i." dedim. Vallahi bey. islam Bey cehennemin cattik.. Abdullah Cavu. Sanki bir saat daha ates karsismda dururlarsa elinde kihei kmlmis rak) Buraya gittigine mi kizi- kiyamet mi ko- par? Bey! islam Bey geliyor. ne yanmda asker..

sebep olaydnn. Fakat kim bilirdi? Camadim ki boyle seylert arastirmak bana danlmazsm. Siz bana vatammm en biiyiik yararlanndan birini emniyet ettiniz.. elbet sen olurdun. Vatamm sevenlere ne buyuk ibret dersi gosterdin. lah'tan Kahramanhklanm Abdulisittim. lsitmeye de gerek yoktu ya! Seni bir kere goren. Cenab-i Hakka bin kere subosuna yere olumune ya elbet de ya cildmrdim. hele Allah seni bize bagisladi. kiyamet mi kopar? Sl(llu Bey kiir olsun. Hele yine Allah'm yardirm yettstt. ne soyluyorsun? Omrurnde beni bu ise memur ettiginizden biiyiik iyilik gormedtm. Cektigm emekleri helal et. Sunlarm kendimi oldurmek zorunda kahrdim. Beyim. vatam icin olmek istiyenlere ne guzel ornek oldun. (Bu araltk islam Bey gelir. Meger benim tasanm sus kullanmayi hep bosuna imis.. meger dusmilletimizin sanma yakistirmumkun ki man zaten gidiyormus. umanm lenin kurtulmasmi . islim Bey Sldkt Bey Gel oglum: Gel beyim! Gel arslammt Dunyada. iki sozunu isiten ne oldugunu anlar. islim Bey Bey.sin agzma giderken de bir az boyle yavas yurusenel Ne olur. siz bu kabenim cabamdan bekledi-87- olsun. yuzun ak olsun. hele Allah seni vatana bagisladi. Vatan aski ete kemige burunse.) Beslncl Meclis Oncekiler. ahirette.

. saydim.. kendi g6ziimde ne kadar buyurdum. su gordiigiimiiz diinyada yasamak oyle bir biiyiikliigiin acaba bir dakikasma. milyonlarca nufusu anasmdan aynlrms yetimler gibi arkasmdan aglatmak. Bu kaleye hie bir hizmet etmemistirn. ne bu kaleyi kurtarmayi sagladim. vatarum icin olecektim. . cunku devletin en biiyiik yaran benimle sagIanabilirdi. On iki bin Osmanh kadar dehsetli idim.. Bir devIet gibi batip da dunyayi dehsetler icinde birakmak. ' . yine zaran yok..:.... Bir kere dusunsenize! Buradan gittigim zaman ben devIet kadar buyuktum. ne vatanmu. Bir hayat. bir saniyesine deger mi? Ben ne oldum. Kendinize bir tuttunuz.• '• :{. dusman karsismda duran bin arslam esirlikten kurtarmak sundugunuz icin duen biiyiik careyi benim elime bi- raktimz. kahr: su kalecigin kurtulmasiru ne demek oldugunu. aym vatana hainlik idi. cunku on iki bin Osmanh'mn gorecegl hizmeti yalmz basima yapmak zorundaydim. " j .. vatan askmda on bin kahramana tercih ettiniz. Beni gayrette. Ben uc ay hasta yatrmstim.. KIrk elli yilhk degil. vatanseverlikte. benden cok daha iyi bilirvatan nerde ben sagla'~.•. KIrk elli yilhk bir hayat. Hatta vatammm bir kac -88- . su bildigimiz hayat. Bir kere goziiniiziin onune getirsenize! Sen gayretin ne demek oldugunu. cunku bana hainlik. Vicdanim pek iyi biliyor ki. on iki bin mert gibi dovuse dovuse sehit olup da tarihlerde tek basma bir ordu sayilmak. siz silah altmda.'. bitmez tukenmez olsun.. bir insana ne biiyiik sereftir. buyuklugun sin! Vatamrm ben kurtaraydrm. I niz.. Vatan kadar kutsaldim.

Ver beyim. islam Bey de zorla miralaym duraksamadan sonra) - OgIum. danlmazsaruz soylerim. babacigim. Diinyada babamm sayesinde var oldum. Beyim! Siz bana demin oglum demediniz mi? Ben de size baba diyecegim. 1 Burada: Kizdir. Sldk. senin sayende ogrendtm. Nicin? islam Bey .{>tp) iz bana ogIum dediniz degil mi? Siz beS ni evlathga kabul ettiniz degil mi? G6nliimde bir SIT var.l Bey (islam Bey'e snnur. elini opeyirn. Halk ya- nmda sonnaym. islam Bey Sldkl Bey islam Bey Sldkl Bey Bir sey soyleyecektin? Cocuk buraya gelemez. Abdullah ~avull (:lkarken) ki gideyim. elini oper. onunla sesleneyim.Namahremdir' de onun icin. -89- .l Bey Burada kim var ya? Ha. Yalmz size s6yleyebilirim. biNe isrm var zim Abdullah! Sen bir az isine gitsene.) Altmcl Meclis Sullo Bey. arslamml - Yammzda bir cocuk vardi. (Ceorestne baktsonra miralaya yakla. onu g6remiyorum... aInuu oper.. daha kutsal bir sey bularruyorum ki. Sanki ben burada bulunursam kiyamet mi kopar (Abdullah ~lkar. islam Bey (Yapmaclk bir te~la) narak bir az d~ilndiikten Cocuk mu? Hangi cocuk? Anladim .. Bir az SUlk.tastan yapilrms bir kac duvan icin 6lecektim. gercekten adam 01dugumu. Baba sozunden daha biiyiik.

0 I Beni soyletmek mi istiyorsun? Ma- nastrrh bir kizdirl Birinci goruste birbirimizi sevdik.. Git diyorum. Kaybolrnus. git! Ah! Zihnimden neler gectigim biliversen? Git cocugu getiro Eger dusundugum makamma seyler dogru cikarsa. Beni Hem gunahima girersin.Sulkl Bey islam Bey - Namahrem ne demek? Namahrern mi ne demek? Beyim.. 0 da benim icin arkama dusmus. Bana senin go- buyuk namussuzluk Su11u Bey .. anladm rm? Git de bul... en namuslu olamaz.Simdi sana kim suclusun dlyor? Yanmdaki cocuk kiz rmdrr.. <.. Ben vatamm icin buraya geldim .. zunde suclu olmaktan seni biliyorum.. dedin? Manastirhdir oyle mi? Git simdi.:aglraYlmrru? Hala duruyor! Zekiye! Zekiye! Kizmnn adim soyluyort lnsan dunyada bu kadar umulmadik devlete' .. Geldiginden bir buyuk dert altmda brrakirsm. -90- 0 pek uzakta degil . islam Bey ($~kmhkla) istemiyor musunuz? SUikl Bey islam Bey Sldkl Bey sahip olur mu? islam Bey Zekiye! Seni cagmyorum isitmiyor musun? 1 Tiilihe. bana yeniden can verirsin.. Su- rada . Ikinci goruste ayrildik . Vallahi ben gettrmede haberim yoktu. hem beni Diinyada dim. Benim Ma0 nastir'da bir kizim vardi. indimde oglumun gecersin... Bulursan vakit belki gerCocukl Cocugu cekten baban olurum .. suclamat buraya gelmis. Su evde .

. hamm derdi.. Bak! Bir kere gozlenbir ne bak! Ninem de benim icm gonlunde -91- oldugu vakit yuzume trpki boyle ..Adami hangi adiyla r. admi isit- Daha bir emriniz var rm? - Sldkl Bey (Kendisini toplayarak) desin var rmydi? Zekiye Evet. islam Bey.. Sldkl Bey Zekiye Zavalh kadm! Ninem oldiigii zaman ben co- euktum. buyurgan tavlr ile) - Sen Manastirhsm degil mi? Zekiye . Evde herkes. gel dim geleli Zekiye (tsldm Beye) - Sirndi sen inanmazsm .Evet! Sldkl Bey Zekiye Babanm am nedir? Zavalh coBabarm gormedim ki bileyim.. Sldkl Bey (Kendi kendisine) euk! (Zekiye'ye) Ninenin? Zekiye medim .. cektigim lste babam...Yedinci Meclls Sl(ikl Bey. balste diinyaya babam . vardi.Adi ne idi? Zekiye (Dikkatle Miralay'm rak) - Kar- yiizilne baka- Acayip aeayip seyler soruyorsunuz! Sadik degil miydi? Ah! Buldum.agmrlar (Miralay Bey'i gostererek) Baksanat lkimizi de rezil mi edeceksin? Sldkl Bey (Hemen Zekiye'nin yamna kosarak... Zeldye Zekiye (islcim Bey'e) . ozlemtni Sldkl Bey barm buldum. Senin icin olecegtme de inanmarmstm uzuntusu . Sldkl Bey ..

isliim Bey Zekiyecigim! Nicin bu kadar vataru tehtelas ediyorsun? Haline bakanlar sun . Beyefendi icin babamdir diyorOyle mi? Ben de ye0 beni ogulluga da kabul etti .. -92- Benim adaletli Halik'rm!' BeAllah'iml Sonunda kulunu . mi? Ben de biri icin agladigrm sin a. simdi seni de mezardan cikrms sanacagnn da yanmdan kacacagim. billahi Gonlum beni boyle sevgi islerinde hie bir zaman aldatmaz. Zaten baban olmasa bile. Yemin ediyorsun min ederim ki babandir likede samr. . tipki ellerimle gozlertmi nm. Bak! Yiiriiyii:. oyle mi? Kardesin can verirken ne dedi? Beni anar.Buraya gel! Ninen benim icin verem doseklerinde cevresine da. oldu. beni arar.. . Sen benim degil misin? Zekiye Seninim .. bana aci! Buna aCl rahat doseklerini gozumun Zekiye mezarlan... bana da ken din icin degil mi? Sana kim babarmzi biraka- onune getinne! 0 kadar benzin atrms ki. baban olacak.... Ne degtl mi? Vatarun istersen emret! Sakm danlma! SakIn kiskanrna! Babarm kiskanmazsm babarm brraktirmazsm. kardesim de bir telasi oldugu zaman tipki boyle gezinirdi..bakardi.. isliim Bey hm diyor? Sldkl Bey . mi bakardi? Babacigim. . bilirboyle kapababamdir.. Vallahi babamdir. Simdi benim icin aghyor degil zaman. Sldkl Bey nim merhametli 1 Yaraticnn: Tannrn. Yine seninim ..iine dikkat et. icin beni biraktigm gibi.

:ekten insan etmissin. Allah'm bu turlu bagislan bir nedenle. Herdoguyor. ovunmek icin soylemem: benden. Ben gucsuz kulum. acaba kac ki~i gorevtni yerine getirmeye cahsrrdi? Sldlu Bey yorsun? kes anasmdan 0 Sen de mi halkirmzi bilrnivatanseverlikle Ben 0 0 gayret milletin kamnda var. Ne yaptim ki beni bu kadar iyiligine layik gordun? Bak. kimde gayret gayretin bir azi da senin sayenbirakmaz. Sl(llu Bey Oglum! Zihnin buyuk hayalbaska bir sey yaplere kaciyor. din. kizmdan. Ne yaptm Her yaptigrm bilmem. Allah sen yurekte olan insanIan dunyada da mahzun de .... ahtrette dedir. islam Bey - Her gorevi yerine getirmek 0 kadar kolay bir sey midir? Herkes seni onunde gormemi~ olsaydi. Olumden korkmadin: kimse de korkmadi.Evet beyim! Benim inancimca. Bagisma yuz bin kere sukurler olsun. alettik: ruh senhie ruh olumden ornek oldun. hak etmekle gelir . kendi kendime yakisiksiz rektirecek? islam Bey . Burada gorevimi yerine getirmekten madirn. lste bak. Abdullah'tan 0 tabyada hepimiz organ idik. nu diyorsun? seyler soyluyorumt Ce- nab-i Hakkm da rm cornertligt bir nedeni ge- su kadar bilirim ki Beyim.. sozune be1ki senden islam Bey - -93- .dunyada yalmz brrakmadml Sonunda bu za- valhyi her seyden umutsuz etmedin. su kendini gen. korkar rru? Senin korkrnadigmi gordugu icin Herkese baska Ovgu icin. gordunse.

dunyayi daha simdt goriiyorum. mun onunde nin Hak tarafmdan birinin viicudu duruyor... tas elmas gibi parlamaya sanki deste deste gulgozumun Ne gibi geliyor bilir simdt uyamyorurn. Simdi Gonlurrnm ne halde oldugunu la damla kan oturmus hissediyorum. Ah! bilmezsiniz . on bes yilhk omrunu.cok inanmm. iki soon bes yilhk ah~- sev demem: ama bir az sevsen zun. daha ler aciyor. Ancak. lkisini de biitiin biitiin mahvolmus samyordum. unutturdu. gelme bedeli' geziyor. kanhklarrm I Dengi.. sanki bir mezara gtrmisim de on bes YII uyumusum. Ben yine genceldim. Ya ben! Benim iki cigerparem vardi. On bes yilhk omrumu misiniz. cocugunuz yok ki evladm ne oldugunu bilesiniz. Bak! 0 kadar zaman ozlemrni cektigtn babanm yiiziine bak! Simdi mezardan cik- nus sanmazsm. tavnm degUitirerekJ Aeayip seyl Herkes zev- kinde safasmda . K1Zlm!Ben yine dirildim. 0 kanlardan onunden geciriyorum. (Zekiye'ye) basladi. -94- . bir buyuk adam bulmaya muhtac oldugunu inkar edeFakat kendini (Birdenbire sandigi icin muhtactir. On bes YIISimdi goziiBirtdir ikisini de gormemi~tim. Size aYIP degil. nun kadar feria etmezsin.. hep onunde mezsiniz a? Sldkl Bey muhtac Muhtactrr. 0 Ben onu tas olmus da otesme berisine damsamyordum. Biz burada ag. siz de bu milletin hep bir ornek gonneye. Babacigmi sever misin? BuZavalhya bir bakism.lr agrr konulardan soz ediyoruz. esiti.

hayatmn feda ettim. yalan olur. Buldum beyim! babam kadar se- yap verirseniz beni sevdigimze vakit inaru- islam yurunl Bey ve Zekiye (Bir zamanda) . Sizin ic. Zekiye kadar desem. Beni de gonlunden butun butun ci- islam Iir? Bey - Acaba dunyada senin gibi babayi sevmemek hangi evladm elinden geSldkl Bey degil mi? Beni sen de bir az seversin Hem ne kadar sevdim bilir islam Bey - misiniz? Vatarnm kadar diyemem.islam soylerse. sevdigine inanmaz.:in. ama kendime soz gecirmek elimde degildi...) islam Bey (Duraksayarak) -95- Dugun rnu? .. seye dogru bir ce0 can gozu- me pek degersiz gorunuyor .. Sldkl Bey . Carum kadar . Onun sevgiye inanmamak Kendisi sever de.. Eger onu dusunmesem.KIZlm!Ben karma! 0 kendi secimimle can verikadanm istemi- yorum. ona da siz inanmazsiruz ... yani dugunu- Sldkl Bey (Hafifbir gUlilmsemeyle aralanna sokularak) - nuz. degil. Bey - Zekiye sizi sevmeyecegmt eski beni sevdigine de inanmam.Bu- Sorun babacigim Dugunumuz.. Babacigim.. Sldkl Bey .Soracagim nm. rim. ne zaman olacak? (Zekiye utanarak onilne bakar. Eger.. cunku Babam kadar .. baskasmm ben onun icin Zekiye ahskanhgidrr. Gercekten verim..

Zekiye . (Askerler.. Siz. en uzagI bu geceye kadar bekleriz.t ml Sldkl Bey - Bak! Yalmz ben eglenrmyo- rum ya. herkes de bir turlu eglemyor. Nasil diigiln? Gene irade' sizin. ars bizimdir felah Ar~ yigitler vatan imdadma Ciimlemizin validemizdir vatan Emir. Sldk. . Yemin ederim ki bu memnunluk. $u bfldigimiz edepsizden baska.. sozleri de vatan gayretinin yaktigi yureklerden cikrms olmak gerek.Beybabacigrmt Kizcagizimzla egleniyorsun? (Uzaktan uzaga mers basiar. islam Bey - Halkta gercekten gayret var! Ona suphe yok.. goniilliilerin sesi de isiiilir. lste aduv karsida hazir silah Ar~ yigitler vatan imdadma Ar~ ileri. Musikisi de. dar sikmti gectrdik. (islam bu kakurtulduklanndan Bey'e) Ne dersin? Bu kadar kusatma. kimse hie bir seyden bir kere olsun sikayet etmedi. Onlar da bizim kadar memnun.l Bey Eger trade benimse. Daha dart bucuk saat var! Dart bucuk saat! Bir insan omru kadarl Ne care! Allah sabirlar ihsan etsin... Abdullah (:av~ Bir boliik qectneue b~lar. Arnan dinle- Sldkl Bey - yin! Bana bu hava pek dokunur... goniilliiler.Bendeniz bilemem . (Saate bakarak) 0 . kendi kalenin kurtuldugundandir: degtldtr.) gelir. -96- .

Durun da bir az miralayimzi dinleyin. nereye gidiyor- sunuz? Dusman defoldu. beldelerin ve kullann korunmasr / Sungunuzun sayesinde olacaktir / Milleti. acele bir isirniz kalrnadi. Siz bu tabyayi camruzdan Iste dusman karsida hazir silah / Yuruyun yigttler vatanm yardmuna / Yuruyun ileri.:}yigitler vatan imdadma Yare nisandir tenine erlerin Mevt ise son rutbesidir askerin Alb da bir ustu de birdir yerin Ars yigitler vatan imdadma' Sullu Bey Arslanlanm.:}yigitler vatan imdadma !?an-l vatan. bizimdir kurtulus / Yuruyun yigitler vatanm yardimma / / Tumumuzun annemizdir vatan / Herkesi iyiligiyle odur besleyen / Bast! dusman gogsune biz sag iken / Yuruyun yigitler vatanm yardmuna / / Vatanm unu. Yernegi bes dakika sonra yeseniz olmaz rm? Abdullah Qavuli Emredersen bes saat soma yeriz.Herkesi hltfiyle odur besIiyen Basti aduv g6gsune biz sag iken Ar.:}yigitler vatan imdadma Rehberimiz gayret-i merdanedir Her tasirmz bir nice bin canedir Cane degil meyl bu gun sanedir Ar. tstegme kavusturmamak ister misiniz / Yuruyun yigitler vatamn yardmuna / / Kilavuzumuz ytgttce cabalamaktir / Her tasnmz nice bin cana deger / Cana degil egilim. Kiyamet mi kopar? SlClkl Bey. lufz-i bilad u ibad Etmededir sungunuze istinad Milleti eyler misiniz namurad Ar. -97- . bu gun tin kazanmayadir / Yuruyun yigitler vatanm yardmuna / / Yarn rnadalyadir bedenine erlerin / Olumse son rutbestdir askerin / Alti da bir ustu de birdir yerin / Yuruyun yigitler vatanm yardnrnna. yuruyun.

insanhk par par titrerdi. kihcimza: insan olan. 0 sanh evladi oldugunuzu gostersanh babalanmzm diniz. Cenab-i Hak katmda almmz aciktir. durdunuz. namuyemin eder.degerli gordunuz. suphe yok ki. Abdullah Qavu~ Sanki gelmemis olsaama silar kiyamet mi kopar? Sldkl Bey kmti cekilirdi. melekler simdiden rahEttigintz fedakarhen gm degenrn ben bilirim. yuce maksatlanndan mz. 0 birini kurtardi- demem. Ic rasizden yazihr. cunku onun kefilligi altmdadir. Osmanhnamusunu goklere cikardimz. lann Her biriniz on kisiye karst gundur cekmedtgintz Doksan bela. sunuza olsa. Vatan sizden hosnuttur: su taslar. Vatanim sevenleri Allah da sever. araya araya evladmi bulmus nineler gibi viicudunuza hathgmdan hosnuttur: Ian tarihlerin dokundukca coskusundan. Vatam kurtardimz esenligi dunyarun yor. metleri. soma nereye giderseniz gidin. gormediginiz sikmti kalmadi. Baksa- mza. iic. elbet de admiz yuzyihrmzda tutuen sanh yapraklanna ettiginiz hiz- Cenab-i Hak sizden hosnuttur: metle. de.Ben sikmtiya raziydrm. acaba hizmetinizin degerini siz bilir misiniz? Vatamn buyuk. Kiyamet kopmazdi. saygiyla amyorlar. topraklar gosterdigtniz vatanseverligi bilseydi. mert olan. Biz -98- . ben Silistre ummadigmiz topragmda da deseniz Dusman nereye gitseniz muhafizlarmdanim saygiyr gOriirsiiniiz.:devlet gelmis bizimle birlikte ugrasi- islam Bey . ancak. Bundan Korkmaym.

hakh gorup de Imdadnmza kosunca. sesiniz yok - mu? Yasasm vatan! Yasasm Osmanhlar! Hepsi (Bir agLZd. Vatamrmzm koruduk. mahvolurduk.an) Yasasm vatan! Ya- sasm Osmanhlarl (PERDE KAPANIR) SON -99- . Olurduk.agmn. Her zaman da koruruz. ***in bir kalesini kurtardik. islam Bey - Haydi bakayrm. gurur degil! Askerler. Biz Osmanh degil miyiz? Osmanhlann sam her zaman vatanm en kucuk faydasi icin olmektir. (Asker Trampete ~allTlarak)- ***yasal Camrmfaydasmi Sldkl Bey (Hepsine) Zl Kardeslerl tehlikeye koyduk. bir cok sehit de verdik. ama nicin yardimuygarhk bizi dan sikayet edelim? lnsanhk.yardrmcisiz dIk. bana bir "***cok yasal" c. neden memnun olmayahm? Bize yakisan vatan sevgisidir. Yine de koruruz. Biz de her zaman bu yolda olmeye hazmz. Haydi bakayim. Yasasm vatan! Yasasm Osmanhlar.l Bey - yine maglup olmaz- Oyledir. da bu topraklan koruyabilirdik. Sldk.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful