NAMIKKEMAL VATAN yAHUT slLlS'l'RE HAZIRLAYAN KEMALBEK

e BORDO

siYAH KlA8b1: YAYIlftAR BASKl2004.lsTANBUL

Dtzt TASARIMI H. HUSEYiN ARIKAN DCNYA KLASiKLERi EDtTORC VEYSEL ATAYMAN TORK KLASiKLERi EDiTORC KEMAL BEK ISBN 975-8688-32-4 TREND YAYlN BASIM DMITDI REKLAlIIIORGANizAsYON SAN. Tic. LTD. ~Tt.

MRK.
MERKEZ EFENOi MAH. DAVUTPA$A CO. iPEK ts MERKEzl 6/3 9-22 TOPKAPl/isTANBUL $B. CAFERAGA MAHALLEsi MOHORDAR CAOOESi NO: 60/5 81300 KADIKOY/isTANBUL TEL: (0216) 348 98 03 - 348 97 63 FAKS: (0216) 349 93 45

NAMIKKEMAL
VATAN yihut

snrsras

HAZIRLAYAN: KEMAL BEK

BORDO~iYAH

TiYATRO

.

NAMIK. KEMAL
Narmk Kemal (asil adiyla Mehmed Kemall, 21 Arahk 1840'ta, dedesi Abdullatif Pasa'mn mutasarnf" olarak bulundugu sadrazamlar, Tekirdag'da onemli kodogdu. Aralannda

numlarda bulunmus askerler, devlet adamlan ve sairler de bulunan bir soydan gelmektedir. Babasi, Padisah 1. Abdiilhamid'in muneccirnbasrsr"

Mustafa Asim Bey, annesi kultur-

Iii bir kadm olan Fatma Zehra Harum' dir, Aile, dede Abdiillatif Pasa'nm Afyon sancagl mutasarnfhgma
SI

(kaymakamlIk) atanma0 SI-

uzerine, 1846'da Afyon'a geldi. Kemal,

rada muftuluk gorevmde bulunan ve bir zamanlar Rusya ve Misir'da bulunmus: Arapca, Farsca, Rusca, Yunanca ve Latince bilen:

gormus gectrmis bir kimse olan Buharah HaCl

Abdulvahid Efendi'den dersler aldi, ondan (Aslmda Namik Kemal'in duzenli bir cok Tanzimat sada, yasama attldiktan sonra, ya1848'de Kiitah-

etkilendi.

bir ogrenim gormemts, natcisi gibi
0

sam deneyimleriyle kendisini yettstirmtstir.l Dedesi Abdullatif Pasa, ya'ya atandi, bu kente gitmeden once de kimi
• Tanzimat'tan soma eyaletten daha kucuk yerlesme birimi olan "sancaktin en yuksek yoneticisi. Onemli tarthlerin saptanmasi konusunda gokbilimsel hesaplar yapmakla gorevlt saray memuru. -5-

isleri dolayisiyla lstanbul'a lesini Afyon'da brraknusti. azledilmesi ladi: daha uzerine

cagnlan dede, aiKemal, bu sirada tasmdi.

annesini yitirdi. Dedesinin de cok gecmeden aile istanbul'a Kemal, Beyazit Rusdiyesi'nde 6grenime bas-

sonra Valide Mektebi'ne verildi. YII boyunca, Vaizzade ilk Iiliir

Dedesi 1853'te Kars'a atandi: Kemal bu kentte kaldigi bir bucuk Seyyid Efendi'den ozel dersler aldi, sporla ilgilendi, hocasmm yiireklendirmesiyle denemelerini kaleme aldi.
Pasa'nm

1854'te yeniden azledilmesi uzetasmdilar: 1855'te Sofya'ya

rine istanbul'a

atanmasi uzerine de bu kente gittiler. Burada ozel ogretmenlerden Arapca, Farsca ve yazi yiireklendersleri gordu. ;;air Esref Pasa'nm

dirmesiyle eski bicemde bir divan olusturacak kadar cok da stir yazdi. Bu arada Nis kadisirun kizr Nesime Harurn'la evlendi: bu evlilikten Feride, Ulviyeve kendisi gibi sair ve yazar olan Ali Ekrem [Bolaytr) adh cocuklan oldu. Namik Kemal, 1857'de istanbul'a kendisinin kulturel yasammda yeri olan Hariciye Nezareti Tercume nemin unlu sairlerinden dondu: Odasi'na" cok onemli bir

memur olarak girdi. Fransizca ogrendi ve doLeskocah Galib'le, onun aracihgryla da bir divan sairleri toplulugu Encumen-i Suara sairleriyle tarusti.
Namik Kemal'in kulturel

gelismesint,

di-

van kultur adarm olmaktan cikarak batili dusunceye yonelmesini saglayan, styasi dustincelerinin siirine girmesinde etkili olan ve ya* Disisleri Bakanhgi <;:eviri OdaSI (Burosul, Bu odarun memurlan Drsislert'run yazismalanru yonetrnekle go· revliydi.
-6-

zmmuzda, yazi dilimizde batih bir cok yeniligi baslatan yazarlan Sinasi Efendi'yle tamsmasi da 1862'dedir; Kemal, Tasvir-i Ejkdr' gazetesinin arasma katildi. Bu gazetede yayimelestirilert konu ladIgI siyasal ve toplumsal m konulu makaleleri,

alan makaleleriyle, Osmanh kulturu ve yazisonradan surgunlere gondertlmesine yol acacak olan rnuhalif kisiYeni Osmanhlar

liginin ilk urunleridir, Narmk Kernal, 1865'te rutiyet istekleri, mesruti ulkenin geri kalrmshktan daki beklentileri Cerniyeti'ne" katildi. Cemiyet iiyelerinin Mesyonetim kurulursa kurtulacagi yolunKeNamik

gerceklesmedi.

rnal'in Muhbir'de yaynnlanan detli bir sansur du; Cerniyet'in uygularnasl varhgmi

"Sark Meselesi" yiiriirliige kon-

bashkh rnakalesi uzerine basm uzerinde sidogrenen hukumet,

Muhbir basyazari Ali Suavi'yi Kastamonu'ya, Narrnk Kernal'i Erzurum

villi yardrrncrhgma, surgun

Ziya Pa:;;a'YJ Kibns mutasarnfhgma olarak gonderdi. Surgunler ris'te bulunan

gorev yerlerine gitmeyerek, PaMustafa Fazil Pasa'nm !;agnsl

1862'de $imisi"nin yonetimlnde yayrmlanrnaya baslayan bu gazete, Terciimdn-l Ahvarden sonra ikinci ozel gazetemizdir. Haftada iki kez cikan bu gazetenin alt bashgi "Havadis ve Maanfe Dair Osmanh Gazetesi"dir. Gazete 1860·tan sonra Nanuk Kernal'in, 1865'ten sonra Ebuzziya 'Tevffk'in, 1867'de de Recaizade Mahmud Ekrem'in yonetimtnde ciknns, aym )'II 830. sayidan soma kapanrmsnr. (M. Orhan Bayrak, Tiirkiye'de Gazeteler ve Dergiler S6z1ugil 1831/1993, Kull Yaymlari, Istanbul, 1994. s.136). •• 1860'larda, aralannda $inasi, Narmk Kemal, Ziyii Pasa, All Suavi gibi yazarlann bulundugu, Mesrutiyet yonetimini kurrnak amaciyla II. Abdulhamid'e basm yoluyla muhalefet eden demek. Daha sonraki Jon TUrk harekeUyle karistmlrnamahdir. -7-

nazmn yazi yazmama kosulunu kabul ederek. UrIlii oyunu yazmaya soma taIbret surgunun dogru basladi ve surgunden basma mamladi. ib- ret'te yayrrnlanan bir makalesi nedeniyle gazete dort ay kapatildi ve Narmk Kemal Gelibolu'ya mutasamf Vatan'l olarak suruldu. siyasal dusunceleri- ni yaymayi surdurdu. 186Tde cikarmaya UlusNarruk basladilar. Kemal ve arkadaslanndan rini isteyince.ve FranSIZ elciligtntn de yardnmyla. iilkeyi terk etmeleNamik KeHiuri- mal. Yeniden cikarmaya basladigi gazetesinin Vatan. Bu arada Zaptiye Nazm'nm" "yurda don" cagnsl uzerine. 1 Nisan oynandi. -8- . Fazil Pasa'nm 1868'de Londra'da yet gazetesini cikararak. Paris'e kactilar ve Muhbir'i burada kalabildi: III. M. 1872'de Ebuzziya Tevfik'le birlikte lbret gazetesini yaYIn hakki sahibi olan bir Ermeni'den ile kendisinin kiralayarak cikardi ve bu gazete cikardigr ilk giilmece gazetemiz olan Diyojen'de yeniden yazmaya basladi. lngiltere'ye parasal destegiyle. bitimine dondukten gecti. Fazil Pasa'nm yardnmnm 1870 uzerine. Ziya Pasa iIe birlikte. Napolyon'un ziyareti nedeniyle. 1871'de lstanbul'a dondu. M. Prusya-Fransa savasmm kesiImesi ve baslamasi soma da Narmk Kemal Cenevre'ye. Surgunler bu kentte ancak bir ay duzenledigi lararasi Bans Fuari'rn Padisah Abdulaziz'in Fransiz hiikiimeti gectiler. Viyana'ya gitti. 1873'te Giillii Agop'un tiyatrosunda Seyircilerin biiyiik bir coskuya kapilarak "Cok yasa Kemal!". "Yasasm milletin Kemali!" diye * Emniyet Genel Muduru.

yerine V. Kibns'taki Magosa kalesine. Bu cezaya carptmlan kisi. oturmak zorunda oldugu kentten disan cikmamak kosuluyla ozgur olma cezasi. onu bulamaymca bir tesekkur mektubu yazmaIan. -9- . yerine. KemaI. Mesrutiyet'i kurarak bir anayasa ilan etme sozu vererek getirilen II. 1884'te Rodos mutasarnfhgma Burada Osmanlt Tarihfni basladi: bir cok okul acilmasmi sagladr. her gun kolluk gucu merkezine gorunup imza vermek zorundaydi. jntibdh romaruru. bununla da yetinmeyerek gazeteye kadar gidip Namik Kemal'le gorusmek istemeleri. 1877-78 OsmanII-Rus savasmi bahane ederek meclisi kapatip Kaanun-u Esasi'yi askiya aldi: Narmk Kemal'i olarak Midilli'ye surgun yazmaya "ikaamete mecbur'" atandi.gosteri yapmalan. Ancak V. Abdulhamid. Kemal. elestiri ve yasamoykusu tiirlerindeki yapitlanm bu donemde kaleme aldi. AkifBey. ~. Murad'm akil saghgIrun bozulmasi uzerine. Nuri ve Ahmed Mithat Efendi de Rodos'a kalebend' olarak surgun edildiler. Narmk Kemal'in Magosa surgunu. ama kalenin disma cikmalan yasaktir. yazarhgI bakimmdan cok verimli bir donem oldu. Kibns'ta 28 ay suren surgunden istanbul'a dondu. Zavallt (:0cuk ve Kam Bela oyunlanyla kimi tarih. kalenin icinde ozgurdurler. 30 MaYIs 1876'da Abdulaziz'in tahttan indirilmesi. Gillnihdl. etti. Surgunun. Ebuzziya Tevfik. kendisine karst gehsen muhalefeti bask! altma aImak icin. Murad'm gectrilmesiyle. N. Ibretu: de bu olan biteni yayrmlamasi uzerine 5 Nisan 1873'te gazete bu kez surekli olarak kapatildi. ~ Kalebendler.

Marmara Universitesi Yaynu. pa'nm yeni dfistmcelere. Narmk Kemal'in yasamoykusu. Namtk Kemal. cevresi duvarla cevrili mezarhk. Daha sonra padisahm Rumeli fatihi Siileyman yanma. Tanzimat ilkelerinin iyi kotii yasarna gecmlmestyle yetisen. karsm ro- man. • da siyasal ve kulturel temellerin kurulmasrydusunen biridir. yasamoykusu ve benzeri turlerde de yaprtlar verdi. inceleme. Eseri (Hikmet Dizdaroglu. 1965) ve "Namik: Kemal Uzerine Bir Biyograjl Denemesl (Abdullah Ucman. Sinasi ve Ziya Pasa ile birlikte Tanzimat Donemi yazmmmkurucusu Daha cok sair olarak tamnmasma sayihr. ozelltkle Avrubatih anlamilk etkilerine acik olan. tarih.: yil sonra Sakiz'a atandi: ama burada bir sure sonra zatiirreeye yakalandi..Dr. -10- . 1988) adh kaynaklardan derlenmistir. Narmk Kemal'in sanat yasarrunda Fransizca'yi ogrenerek Tercurne Odasi'na ginnesi. Hayat~ Sanatl." Sanab Yazmmnzda "Vatan Sairi" diye amlan Na2 Arahk go1888'de oldu ve bir caminin haziresine" izniyle cesedi. Olilmiiniln 100. ~inasi ile tamsmasi ve Avrupa'yi (Fransa ve ingiItere) gormest onemli etkenler oldu. ve divan yazmmi gene kusagm Once dogu kulturunu ustelik bir de divan yazan Narmk Caminin yarunda. elestiri. dolayisiyla Os- manh devletinin kurtulusunun la olabilecegini temsilcilerinden ogrenen. Varhk yay. muldu. tasanrmrn hide konuldu. turbesinin vasiyeti geregi Gelibolu'ya getirilip Bolayir'da Pasa'nm Tevfik Fikret'in yaptigi la- rmk Kemal. Yllmda Namik: Kemal kitabi icinde.

gent. Bu olusum.. "hurriyet" p. Kendi- van siir] konulanndan Irde islenebilecegini ra. Tanzimat -11- . Ancak. siirde eski "asik tipinin yertni. Namik KemaI ve otehem de bah kulturunun yazsmlar. ~inasi'yle tamstiktan ve Tercume son- Odasr'na girdikten ve hem politikayla hem de Bah kulturuyle ilgilenmeye basladiktan goru:. aym ana dusuncenin uzaklasarak.bu anlayistan ki" hemen hemen tek konu olarak islenirken. yinelenmesi de. savaslasiirde geleneksel mebir dille "ask" ve "tarm a:. yikimlara karsm. cazh ve mazmunlu slnden once. heyitte farkh mazmunlarla kismen hi\tunlugune Bununia yoneldiler. "millet".leri sanat ra dusunce ve sanat anlayisi da "politik sanat" ya da "politik yoluyla aldogu yaymak" yolunda bicimlendi. onlann degerleoz- ri bir arada gorulur. sanatcrsi. siirde aniam Yaziru'nm bu birlikte. uzaklasarak larda kullamlan ve eskiden baska baska anlam"vatan". toplumsaI calkantilara. ilk gene- liklerinde saglam bir dogu ve din kulturu ki kusaktaslarmm kulturunun yazarlarsa sanatlannda hem nus oimalan nedeniyle.. kusagm bu Ut. Narmk Kemal'in (~inasi ve Ziya Pasa'run da) siir aIanmda kendisinin geurdigi en onemli yeniIik. gelecekte "mesrutiyet"i kuracak yasal ve cagmdan Bunu yaparken yrsmdan olan "siher anla- sorumlu insan" tipi aldi..ibi sozcuklere yeni anlamlar yukleyerek siiri NlyasaIla:.Kemal'in. baska konulann gostermek da si"parca bohcasi" diye niteledigi dioldu. hangi turde yapitlarmm yapilanru da belirlemistir.urdIlar.

toplumsal bunahm getirdiler. yiedemedi- og- reticihge yoneldiler. ufak tefek degisikliklerle gazel (Narmk Kemal'in gazelleri). "yasarruru vatana adayan" insan tipini koyarken.sanatcisi. kaside (Narmk Ke- mal'in Hiirriyet Kasidesi. 1923 ve 1960 sonrasi siirinde de siirin siyasal dusunceleri yayma araci olarak kullaruldigi pek cok kez goruldu. Makalelerinde soylediklerini. Tanzimat Donemi siirinin belirleyici ve besleyici kaynagi olmustur. uyakh soylemeye yonelerek siiri siyasal ve toplumsal d11sunceleri yayma araci konumuna oldugu gibi. ahlak.) Elbet de. Narmk Kemal'in siirtni. Sinast'nin Resit Pasa icin yazdigr kasideler). ozelllkle $inasi ile birlikte. bicimlerine. nazim birimine ve aruz 01e. duygular ve olasihklarla ilgili her t11rl11 aynntisiyla birlikte betimlemektir. terkib-i bend (Ziya Pasa'nm Terkib-i Bend'i) gibi eski siir turlerine. olmarrussa bile olabilecek bir olayi. "vatam ictn camm vermekten cekinmeyen".il@"tipinin yerine. bu gelisimden ayn tutamayiz. "Romandan maksat. siirsel duyarhgi da elden kacirdilar: eski siirin "asik" ve "Tann al.:11nk11 armk KeN mal'in siiri.11e." diye tarumlayan Narmk Ke-12- .11111. bir de "siir dili"yle 01e. donemlerin(Daha sonra.11sune bagh kaldilar: siyasal dusuncelerini yabilmek icin kendilerine engel olusturan van siiri dilinde yalmlasmaya mecazsiz soylemeye cahsmalarma ne de eski mecazlan kullanmadan ler. Siiri bu yola sokarken. karsm. Romaru. <. ister istemez yaDi- gitmelerine.

heyecanh davraruslara duzenlemesi Fransiz lestirmeye ve yazrs Cosumcu yonelir. getirecegi maktrr: mutlulugu felaketler evin dismda konusunda amaci aramanm okuru uyargerceklestmrkahramanlaozvenle- bu topIumsal ken. bu savaslar srrasmdaki Osmanh yigitIigi. abartih bir dil kullanarak. intibdh. etkiyIe ve yazann ilk tarihsel XVI. yazmnmzda man sayilan Cezmfdeyse. -13izin . Olasihkla ikinci cildinde de Cezmi'nin oykusu • Asll adr Son Ptsmanltk: olan bu roman. re. sansurun vermemest nedeniyle bu adla yaynnlannustir. Semseddtn Tarat ve Fitnafl. lki cilt ilk cildinde yine Cosumcu siyasal gorii~une uygun olarak. Cosumcularm uyarak yazdigi. yazann amaci okura bir ders vermek.marin intibdh-Sergiize§t-i Ali Bey· ve Cezmi adlanndaki T~§uk-u iki romaru. n tek yonlu ele alarak. yuzyilda III. konu bakimmdan etkilerini birgelenegine ro- (Romantik) romanlanrun etkisiyle eski Turk anlatilarmm Narruk Kernal'in. teknigi yer vererek. yurdu icin her turlu ozveriye hazir insan Upi Adil Giray ile Sehriyar'm aski anlatihr. savasla- Osmanh-lran nnda gecen olaylari konu olarak ahr. Sami'nin Ahmed Mithat disinda gelene- Efendi'nin populer romanlan gi olmayan Tanzimat yazmmda "yazmsal ilk bir kotu romanlar" olarak kabul edilir. rastlantilara. Murad zamarundaki olarak tasarlanan. "dogru yoldan saparak yuzunden kadma kapilan ve basma felaketler gelen" Ali Bey'in ve "tutkulan herkesin mutsuz olmasma yol acan" Mahpeyker'in seruvenini anlatirken.

" . veren Narmk Kemal. kimi siir ve oyunlannda him birligi" dusuncesidir. nir. Yazmmuzda intibdh. bir divan yaadh yapitmm acilma- verisli olmayan yanlanru elestirir: ancak yabicimler uzerinde olan Tahrib-i Harabai. zmsal eski yazm'm yeni doneme elpek fazla dunnaz. Ziya Pasa'nm Hariibat zmi antolojisi elestirisidir ve Ziya Pasa'yla arasmm sma neden olmustur. Bahar-i Donis.evi Tarihinde verilen bilgilere bagh kalmistir: Adil Giray gercekten bir tarihi ki~i1iktir. Osmanh yigitligi. devletin kurtanlmasi yaprlmasi gerektigi konulanna oyunlannda da Isler. aym coskulu dille. Ceuieddiri Harzemsah. Coskulu ozyapisi.anlatilacakn: ama bu cilt ne yazik ki yazilma- rmstir. lrjan Tahrib-i Hariibat gibi yapit ve cevmlenne yaz- dIgl onsozlerde. daki konulan. Siirlennde. Romandaki kimi olaylann genel cercevesinde Pec. Mektup roman ilk kullamldigi elestirinin de ilk omeklerini Pasa'qa Mekiup. islam birligi. soz soyleme gucu de tiyatrodur. ama yasam Cezmi. amacr. "Bir milletin soz soylerne giicu Yazm'm yasam bulmus diye tarnm-14- yazmsa (edebiyatsa). Tarih ve yasamoykusu nnda da. tur yapitlarmda sik sik degive romanlann- bir de ogretici bir bicernle bu Oyun yazarbgl Tiyatroyu. yazann Yazann imgeleminden bu romandaki turumm da Cezda i§ledigi "is- bulrnustur. yazmnruzda midir. elestiiriindeki yapitlaicin neler tirilerinde de acikca gorulur.

oyunuysa." yalruzca Narmk Kemal. daha iyidir. yazann olumunden sonra yaynn- Narmk Kemal oyunlan gore iki kiimeye aynlabilir: si.) etkilenerek nihal'de de yurt sevgisi coskulu bir dille sergisik isleisleyen lenir. kalesinin. daha en yararhsi tat vermese olarak niteleoynandioyunda diyen bile. Cunku siddetle betimlenir. -15- .layan. Ikincisi. yazann stirlerinde isledikleri temalara Bunlardan birincica- de yer alan "vatan sevgitemasi islenen tarihsel SiIistre si". bu kiimeye girer. Rus oldugu net olarak belirtilmeyen isgaline karsi gostenlen yigit~e saanlatrhr: konusu Hindistan'da gecen etkilenen olusu ve Cromwell oyunundan Hnrzemsdh'ta plaru nedeniyle bu oyun epey uzun okunmak ve Hugo'nun Celdleddin zorba yoneticilerin yergisi islenir: karrnasik uygun zilrmstir: yazann uzere yaShakespea- sahne teknigine ve diline en esinlenen Gill- olan. yine ro- yen ve. yalm temasnu isleyen Zavallt diIiyle dikkati ceken ve asiklann olum dose- ~nde birlesmeleri 90- cuk. toplam alti oyun yazdi: ancak bunlardan oynandigim Vatan ydhut Kara Bela gordii. "Giizel bir oyun okumanm. eglencelertn gmI gormek kadar man okumaktan duygular saghgmda Silistre'nin landi. "vatan yolunda" cahsma ve "bu ugurda runi bile sakmmarna" oyunlardir: dusman vunma Vatan ydhut Silistre'de. Tanzimat rilmelerinin toplumsal tiyatrosunun temasirn digi "genclertn birbirlerini kotii sonuclari" konulu gormeden evlendi- oyunlardir: AkiJ Bey. kimi sahnelerinde re'dan (Hamlet vb.

Takib-i Harabai (1875). 1872). Ddn~ (Tasvir-i 1888). Ce- (1875). (Renan Savun- (1874). Ankara. 1872). Oyun: Vatan ydhut Silistre (1873). Terceme-i Hdl-i Nevrilz Bey (Nevruz Bey'in Yasamoykusu. Mukaddeme-i Celdl (Celaleddin masi. istild (lstila Donemi. -16- . Harzemsah Oteki Oyununun tiirler: Bahar-i Onsozu.giin. 1999). ZavaIlI C. Elel1tiri: Tohrib-i Hardbdt (1874). Tarih: Devr-i 1867). Atatfuk Kultur Merkezi Baskanhgi Yaymlan.ocuk (1873). Kara Beld (1910). Renan Mildafaanamesi 1908). 1873). Roman: intibdh veyd Sergilze~t-i Ali Bey (1876). ldleddin Harzemsah. Gillnihdl (asil am Son ~manlIk'tlr.. 1875). Ril'yd (1898). irian P~a'ya Mektup (1887). Cezmi (1880-1882). da Cosumculugun. 1886). Osrnanh Ta14 cildin yalmzca 4 cildi cika- rihi (Tasarlanan bilmistir. anlatilannda oyunlannda SlZ oldugu gibi. ~iir: Narmk Kemal'in saghgmda yaynnlannus siir kitabi yoktur. Silistre Muhasarasl (Silistre Kusatmasi. $iirleri olumunden ra cesitli zamanlarda yayimlannustir: siirleri bir arada su kaynakta bulunabilir: sonbutun Na- ttuk: Kemiil'in ::)airligi ve Biltiin ~iirleri (Hazirla- yan: Onder Gor.amoykiisii: Evnik-l PerUjdn (DagIIInl/? Sayfalar. Akif Bey (1874). ozellike Fran- Cosumculugunun Yapltlar1: etkisindedir. Barika-i Zafer (Za- fer Simsegi. Me Prisons Muhdhezesi (Me Prisons Elestirisi. Yru. Milntahdbdt-t Ejkdr gazetesinde Tasvir-i Ejkdr cikrms makalelerinden sec- meler. Kanye (1874).Narrnk Kemal. 1908-1909). 1885). 1875).

birbirini gormeden evlenmelerinin yol ar. konusma diline yakm yahnhktadir. O. Yllt Miinasebe- TUrk DiU ve Edebiyatt Uzerine Goril!jleri ve Yazllan (Hazlrlayan: Ka- zim Yetis. Yaymlan. Fak.'e Oyunlar.hgI gulunc durumlar"i konu alan bir tore giildiiriisii olan Sair Evlenmesfnin. Turkce yazilrms Nasnusmalardan • Metin And. $air Evlenmesfnden azmdan saray ve cevresi Batih anlamda tiyatronun ne oldugunu bilmiyor da degildir. Smasi'nin $air Evlenmesi (1860. Vatan ycihut Silistre'den Once Yazmnmzda yayimlanan ve oynanan ilk tiyatro oyununun. i. istanbul.. Metin And. birinin karsitr kisilerin islenisi baknnmdansa ortaoyunu. -17- . Dolmabahce ve Ciragan saraylannda ceviriler yapilarak mesfnden oynandigiru Moliere'den yine Metin And'dan ogreniyoruz. yazihsi: 1859) oldugu kabul edilir.. ~air EvenmesCnden Onceki ilk 1Urkl. en Ancak. 6. 1989). Ed. once de. . istanbul.. sahneye kondugunu bir ize ratlanmarrustir. 1983. lnkilap ve Aka. $air Evlenonce oyun biciminde karsihkh koolusan." gulamasr bakimmdan gosteren her hangi Sahne teknigi ve kurbir- bah tiyatrosundan. Dolayrsiyla bu oyunun. Melin And'dan ogrendigiInize gore. s. Olumiiniin tiyle Namik: Kemal'in yazilannm ta- 100. karagoz gibi geleneksel gosteri sanatlanrun tiplerinden yararlanan Sair Evlen- mesfnin dili.Dil ve Yazm konusundaki manu icin bk. "E~lerin goriicii yontemiyle. tiyatro yazim icin iyi bir baslangic oldugu kabul edilir..

cok kalabahk bir Rus biitiin yoksunluklara savunuldu. Vatan yahut Silistre oyununun konusunu • agy. P~a ve tbrdhim-i Gill§eni ve Zor(l)la Hekim adh metinleri yaynn- lamistrr. Dobruca bolgesinde bulunan bir kenttir. Ahmed Mithat Efendi'nin EyvaJil ise ayru yilm iinlniidiir." diyen Narmk Kemal. Vakdyi-i Acibe ve Havddis-i Garibe-i Ke~ger Ahmed. tarihirnizde "Silistre Mudafaasi" soma da kaleyi alarnayan Ruslar.reddin Hoca'nm MansIbl. Silistre ile Celal de ikinci kisimdandir. ZordJd Tabib (1869) gibi oyunlar vardir. Kmm Savasi (1853-1856) sirasmda. olmasmdan ordusu tarafmdan kusatilan kent. Musa Hukarsm kirk bir gun kahramanca adiyla iinliidiir. -18- kusatmayi kaldirmak zo- yukarda soz konusu ettigtmiz ta- rihsel olaydan alarak ozgur bir bicimde isle- . agIr kayiplara ugradiklanndan runda kaldilar. Ahmed Ve- fik Pasa'nm Moliere'den uyarladigi Zor Nikcih (1869). Vatan ydhut Silistre Silistre. bu giinkii Bulgaristan'da. Hikaue-i Ibrahim. Tuna irmagmm kiyrsmdadir. Pasa'nm sehit Bu savunma." Vatan ycihut Silistre'den once. Silistre ilk kez 1388'de Turkler tarafmdan fethedildi: cesitli zamanlarda el degisttrdt. $eyh Hnct Bektas. Akif (Bey) ve Zavalh Cocuk birinci. "Genel olarak oyunlann konusu ya hayali olur ya da tarihsel bir olayi temel ahr ki Giilnihal. Romanya snunuda. liisi Pasa tarafmdan.

Cosumcu rulen diU uygulamalan Namik Kemal'in bir az da doneornek olarak duslemledigi. diizenlemesi goIiiliir. goko- Kendilerine ozgii olmaktan tiyatronun Toplumsal kaliplasrms . Zekiye erkek kihgma girerek kaleye goni. Narmk Kemal kendi "vatan". Asil adi Vatan olan oyun. sevgililer de birbirlerine kavusur. canlandrrma. Silistre kalesinin kaleye kosan goniilliilerin tsgah iizerine oykiisii ile islam Bey ve sevgilisi Zekiye'nin asklan ic.:Ice anlauhr. min insanma rarh yurtsever boyutludur. Bir cok yigitlik olacekilir. Kale ozgurlu- suncelerini yetkin seyirciye yansitmak birlikte. Batih orneklertnde tiplerdir.misnr.illii giden islam Bey'in pesinden ymdan soma. oyunlannda uygun ilk tiyatro Victor Naoldugu kisileri ve sahne Ilugo'dan Cosumcu ve Shakepeare'den akimm sahne esinlenen etkisinde nuk Kemal'in genel olarak olayi gelistirme. Oyunun. hut Silistre adiyla bilindi. tipler olan kahramanlan. Oyunda tiyatrosal eylem (aksiyon) pek olmamakla "perde" ve "meclis" bolumlernesiyle kimmdan sahne teknigine yaprtnmz oldugu soylenebilir. sansiiIiin daha sonra Vatan yd- bu ada izin vermemesi iizerine Silistre adiyla oynandi ve yayrmlandi. -19- katek cok. Oyunda. Bu konu gelisimtni. dusman gider ve kendisi de goniillii yazihr. Zekiye'nin ~e. "ancak vatanm kulu olan birey" du- sandigi babasi oldugu anlasihr. Vatan ydhut Silistre. Batilr iizere secanlamda bicim ba- mistir. Bu arada koolmus mutan Miralay Sidki Bey'in.

Zekiye. gozunii budaktan bir yigit. anla- daha belirginlestirmek -20- .. oynandiktan ic- bir sure sonra Almanca'ya mistir. hemen gunumu dille yazIldlgI icin. llJ. hem siyasal goruslertni seyircilere aktarmak isteyen yazann. Bu da. Oyunun dill.. Vatan yiihut Silistre. aski ugruna sakmmayan olumu goze alan asik bir gene kiz: Srtki Bey. sahne dilinin nasil olmasi gerektiginin farkmda oldugunu gosterir. bilinmeyen dipnotlarla aciklayarak Bunu yaparken. 10yamet mi kopar!" diyen Abdullah Cavus tenlikli bir askerdir.numlan geregi islam Bey. uyarlanus. oyun turunde bir yapit oldugu ve yalm bir az sayida sozciigii diline uyarladIk. yazann konusmalan anlatnruru gunumuz diline da aynen alrp bilinmeyen sozcukleri dipnotlariyla vermisnk. Namik Kemal'in baska turdeki yapitlannda gorulmeyecek denli yahndir.l yazarmm cumle yapisma icin konulmustur. Vatan ydhut Silistre. ( ) icindeki bir kac sozcuk. ". hie dokunmadIk. yigit ve agrrbash bir komutan: surekli. da cevrilip yayrmlannns yurt dismda cesitli ulkelerde de temsil edil- Not: TUrk Klasikleri dizimizin daha once cikan kitaplannda.

zafer gorurse dile getirmektir. Onun iC. milletin tesekkurimu gorurse (onlarla) birlikte olmek. serefine ulastigumz Osmanilana h askerinin iinii dunyayi tutan yigitliklerinSizin samrnzi cahstim. size adiyorum. onu korumak icin yapabilecegi (bir) felaket sey. -21- . alaylannda sHah kullanmak den biridir.ADAYI~ Ey vatanm hayatmi koruma ugrunda camru veren mucahitler!' ~u degersiz yapitrmm konusu. Yasasm askerimiz! Yasasm vatan! Kemal 1 Cihat edenler. degerstzligtni acikca soylemekle birlikte. Allah gostermesin. Vatanm ne demek oldugunu bilen kalem sahiplerinm.in(bu) degerstz yaprtmu. askerde. din ~da savasanlar.

. Albay .. Miralay" Kayrnakam ••• Miralaym cavusu Subay .ONCO zABiT NEFERLER···· OONOLLOLER Gornillu zabit" BEY. riitbeslz askerler. Erler.VATAN yihut SiLisTRE Dart perde tiyatro Ki~iLER ZEKiYE HANIM HANiFE HANIM IsLAM BEY.. ••• Yarbay . . ABDULLAH. AHMED SIma ROSTEMBEY. . I3IR KAYMAKAM BiR BtNBA$I BtRiNCi zABiT IKiNCi zABiT OC.. .

.

PERDE I (Perde aplmea kenan sokaga bakan bir oda. oyle genii. kisilerin sahneye girts cikislanyla degisen. 2 Oyunun yazildigr donemde bu sozcuk "anne" anIamma kullanIlrrdl. -25- .. druinde bir mum.> gents dusuncelere etsin? Yuregrm ne kadar carkoparacak da Beynim ne kadar sikihyor! da cevreye dagilaNinecigim! icin ackapayarak) piyort Sanki gag.siimii yerinden Sanki basirm paralayacak (EUerini ytlztlne Nlnecigirn! Dairna babarm dusunrnek IIt!. islam Bey de sokakta Qezinir.m. Zekiye. elinde bir kitap. biiyiit1 Oyunda. nibu kadar yumusakhk okuttuguna pisrnan 'WIn kadar actin? Sen de simdi kizmi gorsen bu Benim ganIiim Oyle biiyiik biiyiik duygulara nasil dayansm? Benim beynim nasil tahammul disan fIrhyacak.) Birinci Meclisl Zekiye (Kitabt yast1fjm uzertne brrakarak) Ah! Ninecigimf Ninecigimt Gonlume nicin verdin? Dusuncerni olurdun. perdenin alt bolumlermden her biri.. cak.. gonlnilr.. Amavutluga ozgtl dtlz- gun giysisiyle mindere uznnrrus. hazirladigm dusuncede baskasi geziyor! Daima seni sevrnek icin terbiye ettigin.

Daha bir bakista vucudumda na cevirmek gu<.iggorsem birinin gOzyal?1 Bir kac gun once yuzum guluyordu: sanki her sey de benimle birlikte giiliiyordu! Bu gun gonlum aghyor: sanki her sey de gonlumle birlikte aghyor! Gene sabah oldu. oldiigfme agIa- mak bile hatmma ziimde o! Hayalimde o! Akhmda o! a! a! at Bir kere sokakta gordum. Seni ba- onun yoluna oldun. gum. gonlumun doya agIardIm .. bir insan yuzu 01mus karsima gelmis idi. (Bir az ~iindiikten sonra) Hayat ne garip hal imis! Bir kac gun once yammda biri aglasa.. Beni sen gelmiyor! Ah! Daima o! Go- yoluna olmek degil.tiigun gonulde baskasi hukmediyort bam okutmus okuttun. dokulmus samyorum! ni acilrrns giillerde <. Isittlgtm. dusundugum ne kadar guzel sey varsa hepsi bir yere toplanrms da. ne kadar gucum varsa toplayrp da gozlenrm baska yaistedim.. keske yuzune baktigrm zaman g6nliime dusen ates g6zlerimi ertteydi. gozunun yasi nesesinde dokiiluyor samrdrm: bu gun kulagrma kahkahalar agit sesleri gibi geJiyor! Bir kac simsek cakbu giin ye- giin once garnh gamh bulutlarda tikca biri guluyor gibi gorunurdu. gene gozurne bir dakika uyku girmedi... okudu- Sanki omrumde gcrdugum. (Muml. Allahrml a mektup Atesle yazilsa insamn yuregmt -260 kapane idi? zehrini dokunceye kadar doya kadar yak- . Eyvah! Ne vucudumda ne gozlertme hukmum gecti.. belki dusurnde gorurdum de ayaklanna mr. buldum.an s6ndiirerek) Zavalh mum! Acaba ben de senin gibi yana yana tukenip gtdecek miyim? Bes dakikacik uyuyabilseydirn.

Kendi gelse belki utamrdim da a kadar CITpI- narak uzerine kosmazdim.. Zekiye Hamm (Pencereden girerek) - Ben gonlumu ortaya cikarabilirim.i gonneye ozlem duydugum babamdan gel- dl~ine keder ederdim . taydm ne olurdu? Yarabbil Yarabbi! in- sarnn yuzu gibi gonlunu de meydanda yara- iIdnci Meclis Islam Islim Bey Bey.. . Bilmem sutninem IlllSllutancnndan yerlere gecmednn. vb.. lcindeki sirlar yine sana gorunmez.lldl. Seviyorum. Hayir! Elbet de gercektir. . Henuz olmamis seyler. getirdigi zaman insan se- 1l0~siime dogru damla damla alev parcalan lillt.. (Bir az diisisndiikten sonra:) Kim bilir? En guzel ciceklerin ara- smda yilan bulunuyor. Okudukca gozlertmden sanki yuzume. anlam. 2 Akll ennedik Is.. elbet de gercektir.. -27- . vtncinden olmuyor: ama cildiracakl Mektup "l~ziinii i~ittigim gibi ondan geldtgmi bildim.. Kendi yazisiyla yazih .maz. sevrnekten blr turlu kendimi alarmyorum. Gornilde keramet 1111 var' nedir? Kimi zaman gaibi2 de biliyorl Ahl Benim a zaman baska kirni dusundugum vardi? Hilla kimi dusundugum var? Mektup habamdan da gelse yine ondan sanmaz miydim? Belki dunyayi bildim bileli bir kere yiiziiIli. 0 da beni seviyor. Allah a kadar guzel bir vucudun tctnde hainlik saklamaz a.. sevdigi mektubunda yazih. Ne yapayim ki.

benim gozumde kiyamete kadar alcakhktan yenin giicenikligi kurtulamazdi. kendi kendisine soylenerek. tecrubeme soguk) - gozler hala Gece bitiyor. karum helal sayar oldururdum. her gece buraIan dolasiyorum.. (Zekiyenin tel~t hep artmakiadui Ne yapayrm ...Allah askma ellerini yuzune tutma. Bu kadar gunler..... Bu gun agzmdan beni sevdigini isittirn . bu kadar gecelerdir gostermemek yu- varlamyorum . soquk: islim Bey .. guven... sonsuz derecede bir tel~la ne kendini yamna kostnak: ister. ama soziinii i~ittirerek) - Ya simdi her gun Allah'tan olumumu istedigrmde hakkJ. uyku daha yeni basladi .Zekiye (islam Beu'i goriince. senden aynlacagim . gorduyse bana ne der? islam Bey kendimi yoktur. Bir daha g6recek miyim? Orasmi Allah bilir . (Zekiye'nin giicenikligi daha artar) Benim buraya girdigim gibi biri bi- zim eve girse. artar) Haydut gibi pencere- den bir eve girdim. Bu gun sana veda edecegim .. (Zekiye giicenikligini gosterir) KabaOnu biri bana yapsa.m yok mu? Biri Kimsenin gormek ihtimali icin topraklarda acihyor. (Zeki- dinledim.. i~- te gonlun benden kacinmak istedikce ayakla-28- . Bir Iiziicii sonra. ama yibir sessizlikten toplar. Dunyayr (topu) bir gun g6rdum. Sizi davet eden rni vardi? Zekiye (Memnunlugunu gizleyerek. Sabah acilmaya baslamadi..... Seni seviyorum. ki. elimde degil. Deminden bert casus gibi pencerenin hatimin ne kadar buyuk aItmdan sozlerini oldugunu bilirim. Gunku bana dunyadan amac sensin.

iste Allah seni bana beni sana vermis . ha- icinde olsam.. Sen beni bir kere gordiin...rm bana dogru geliyor . sen de benim gibi. suclayici olmaMerhamet ki. yalmz senin aya- Imm altmda Biz birbirimiz- . oyle mi merhametIIlz? Ben seni gordiigiim vakit gonliimden ne Miler gecttgmi bilir misin? Goz kapaklanm blr kere yumulup acilincaya kadar arada butun omrum kayboluyor samyordum . yine olmadi. Allaha bin sukur olsun ki. Merhamet! dokulmus vucuda tastan yapil- gonul yakismaz.. Birdenbi1'(" peri gibi onurne ciktm..... ben gonul! gozlerimi yas tcmde surunuyorum: -29- Sen giizellik. Ben seni blr kere gordiim. gonlumde mu istersin? lste esi- ". ben askl Sen. beni kendimden elm.. golge gibi..("nlYalmz kalsam.te sen can. Cammi In1 istersin? Al da kurtulaynn. senin.. olmadi. EIlid de senin yamnda maya cahsirdrm..Beni gordiigiin zaman gozlerlni cevtrmek istemisstn . Olmadi . Uyursarn.. Iste gonlumuz ikiz yaratil- nne. . yuzune baktikca brrakiyoraun: ben. kendi kendisi- Zekiye (Gonliiyle d6vii~iircesine bir taktm tdd$ ve duraksamadan lie) - Bu kadar zamandir olum acisma dayanedir? Ben al- myor'um.. karsimda sen! Daima sen! I):1ima sen! Viicudumu rtnim. Oonlun sana iistiin geltyor. sonra. islam Bey . gunes gibi. dusumde yalimde sen! insan sen! Uyamrsam. (jsknn Bey'e seslenerek) lstedigin kendi halimle ugra~lp duruyorum . elinde olmaksizm seviyorsun. h~yle nurdan 11lI:? olsun. Ben de kendime sahlp olaydim elbet de kendimi tutardim .. t. ben viicut! Sen ask.

. harneti. Bana bir yemin et ki.. benden baska kimseye yar 01- kendi kendime soyleniyordum ... onu da (sen) unutturdun. Gel.. ninemin Yiinkii ..... Mezanm gorrnebi. babamm.. yamma gel. . dim mi yoksa? Ne diyecektim? kanhl. Bu her zadun- yann birlesiriz .den burada giin aynhrsak aynhrsak. sonsuz derecede hiik: medici bir tavlrla) Hem beni seviyorsun. ben . Ne uykurn kaldi. Zihcikarsevgisini Zekiye (Ojkeyle sozilnil keserek) - dim: kardesimm rnezan gonlumde idi. man bmz. alacaksm.glnt kaybederek. (Kendini toplayarak.. den hatmma Simdi hayali de. soylemedim.. gerek aynlahm gerek aynlnuyahm: mayacaksm.. ahirette. Ayn samlmz. ben nesi var? giderirn. Ayn gorunu- ruz.... otede birlesiriz. ne baska gonlumde bir elimden getirt(Kendi kendirne soz gectreblhyorum .. Gidecegim. kendisi giyatiyor. yine bulusuruz . hem nicin aynlacagiz? islam nirnden Bey.Vallahi . siz gorunduSoyle(Yine soguk- nuz . kara topraklarda gelmiyor.. Zekiye (Kendini tutamayarak) . utang~ bir sesle) Ben yada.. ben bir ~ey. Omrumun her tadisonra kara topragm Bir kac dakikalik can acismdan rm korkaca- .. ne bir seyde istegim kaldi. Simdi de kendini kendin hem de miijdesini yorsun.. kendinden sey birakmadm. Kalbini yaracaktm da bana bu mer- bu insafr nu gosterecektin? kendisine ojkeyle soyleyip gezinerek) Sonun- da ne olacak? 0 bu rnernleketten de bu dunyadan m kaybettikten glm? -30- gider.

yo- 11 una cehennemin atm. ni- . gidecegim .. nasil olur ki. babamm rekse yine gidecegtm. inanrmyor! (Ojkeyle islam Kendi icin olecegnne inanrmyor . gidecegim . belki olduzaman da inanmaz.lim Bey . Zekiye (Ojkeyle gezinerek. rahat doseginde 01mus bir adam Isitmedim. gogsiime Azrail'in pencesi dayansa yine I1decegim... sonra? Zekiye (Ojkeyle) - I.111 gideceksin? islim Bey r1 kabristan (Aglrba~blrkla) - Kandil gecele- ziyaretine gidersin a. ninemin viicudu ayagi- min altmda ezilecek olsa yine gidecegtrn.v... topraklanrn e..Hie.ignemeye cahsiyor. Ailm kendi kendisine) - Ah. Anladm a? Bir adam isitmedim.IAm Zekiye Bey (Kendisini tutamayarak (Yamna kosup sozilnil attlui Gldecegim keserek) Once beni oldur. gercekten benim icin olecegini bilsem yine gidece~m....lim Bey (j~itmem~ gibi) Gidecegim Sende 0 Zekiye (Yine sozilnil keserek) kudar erkeklik yoksa.. Dusman smirda sehitlerimizin kemiklerini. Giderim . I. sesi ~itilecek tonda. Devlet savas acrms.. ben kendimi olduru- rum.ignemek geGidecegim .. llcy'e donerek) Gideceksin . Islim Bey (Bir tsrnrit bir agU'b~llhkla) atesleri sacilsa yine gidecemezanm e. kar-31- . gideceksin . dusmanm silalu vatana cevrilsin de. benim ocagimdan oralarda yatar adam gordun mu? Atalanmdan kirk iki sehit adi bilirim...I. Hie..

vatan sevgisi bu gun her seyden kutsal olsun da ben yalmz senin askmla ugrasayim? Hie nasil olur ki. G6zumle gormus aksm... ya ben nicin dogdum? Ben adam degil miyim? Gorevim yok mu? Vatamrru sevrneyeyim mi? Ah. bir iki damla yas dokerim. Ben anamm karnmdan Ciplaktnn. vatanm digim vakit actim. Kavgaya gideceksin -32- lanm. vatan karmrru doyurdu . ben ne diyebilirim? Git! Git beyim! Dunyanm bu hall de varrmsl Ben vataru bilirdim.. Vucudum topragmdan." ben babamdan. Git beyim! sak- Ben olsa olsa. ben evimde rahat oturaynn? Hie nasil olur ki.sismda once benim gogsumu bulmasm? nasil olur ki.. Ancak iki yiiregi birbirinden sanmazdrrn.. rum. smdan . vatan . ne derirn? Ben .. gonlumde sun. ben . vatan icin besliyor. vatan sayesmde giyindim. Beni Allah besliyor. dunyada her seym ilerledigini bilip dururken. devlet yerinden oynasm da ben rmhlanrms gtbi burada kalayim? Hi<. Vatamnefesim vatanm havarmn nimeti kemiklertrnde duruyor.. Vatamrnm ugrunda olmeyeceksem.. vatamm Zekiye sevrneyen adamdan. akiyor. atalanmdan asagi kalaynn? Vatanl Vatan! Vatan tehlikede diyoisitrniyor musun? Beni Allah yaratti. Benim gonlumu lstedigi kadar kopanr hala gibi kopardi.. ben vatan sozunu isitrnistim.nasil olur ki... vatana gelvatan buyuttu.. vatan tehlikede bulunsun Hie da. icime kanlan biliyorum. sana nasrl sevgi bekleyebilirsin? Eger . isterse her damlasi bir damla zehir 01degil mi? Vatanm . Vatan olunca .. izin vermezsen onu da dokmem..

) I. yllYS da unut .l\iln aldeceksin.. ..&tammicin sehit olacak kadar bahtrrn varsa..yacagIm.. . benden bir ye- min istemiyor muydun? Alemleri ask iizerine yaratan Rabbimin bin bir ismine yemin ederim ki. ben bir mektubunu If! IIdemem. degil mi? Beni de unut... o zaman sen de istedigin adarm secebilirsin. dakikada cildmnm.. diinbi0 esenlikle gelirsin. Agzmdan bir yalan cikabilecegim bir dakika dusunsern. Ben ....Allah yiiz bin kere canmu alsm. senin kulundur. Oluden ne farkrm kalrms (Kendi kendisine) Acaba birbirinden aynlrms lin olmus iki garibin topragirn havada birlesurecek kadar olsun felegin insafi yok mudur? (A~Lk~a bir tavtrla) Gel beyim . Eger v. ten yolunda Sen sehit olursan rm? 0 vakit Hayatmdan bikanlara diinyada Bir bentm diinyada ne ilgim kahr? Ben nicin yaOIOmden kolay bir sey mi olur? Beni gercekolernez mi zannediyorsun? kere yiiziime bak.."kit burada bir kul bulursun. lnsaallah .lim Bey .ftyledtk~e cigertmden Ben her vakit da kulullum . Yok eger.. Islam Bey Zekiye - Ben de Allahm . Blma gozumm onunde ellerimle gonlumu paralatacaksm? . Ah! Bilsen sent gozum nasil goruyor? Gonhrm nasil biliyor? Yiiziine baktikca Allahm bagl~I canlanrrus da onumde geziyor -33- . Zekiye .. (~iddetle aglaYLp yere ka- pumr. ben tekmil edeyim.. diinyada da ahirette de Zekiye senindir. Sus! Yemin 0 (SozUnii keserek) - edeceksen istemem.Ban.. Oft Sanki her sozii bir alev kopuyor bllanzlIna sanhyor.

. herkesten yasmda rimden (Kendi kendisine) Go- rev yolunda her seyi feda etmeye diinyada cok kendimi hakh bilirken. yanardaglar.. atsa.. yine olmeyeceglm. herkesin ilacmdan gecintopragi iken bir cok adamlar saghgmhastahgmda birinin vatan ki her karis kamyla lara kirbacla suruyorlar.. hatta gozumde sana sa- senin icm bile gam yemeyeceglm .. hip olmaktan da biiyiiktiir. Benim gonliimii demirden mi samyorsun.. Bir az diisiui( dilkten sonra) Bundan sonra olursem. hayal.. degil mi? da... meye cahsiyor: atalanrmzdan Bilmekle ne olur? Bir kere dusun... yogurulmus iken kimse uzerine iki damla gozyasi dokmek -34- .IYor. gerekince vatan evlatlarrru smirVatan ki. belki boyle seyler hatmna gelmez.. Sen erkeksin . Ben kede0 merha- metinden giilmekle uj5rar. hayatmi korurken onun Umut .. (Uykudan uyamr bir hill ile) Hem . on yedi bir kiz kadar olarnadrrn. Deli- isliim Bey . Zekiye misin? Zekiye herkesin korunmasi gercek anasi da ustunden. beni butun butun unuttugunu istiyorum. Seni gordukce ne dusunuyorum bilir misin? Buradan gittikten sonra zihnimde kalacak hayalini kiskamyorum lik . dusman uzerime giiIle degil.samyorum. emin 01. veda edebileyim. Vatan ki.Allah askma bir az gayret birak ki. Vatanda senin gibi bir kiz gormek... aglamamaya cahsiyorum. kuyruklu yrldizlar isliim Bey .Sen Allahm adaletini bilmez islam Bey hakkirn.

. kadmlanrmz ne sayarsan say! Ben vataru admi isitmesana bana gonlunmis: iste. Tanri'dan bern bagislamasuu -35- . Kader oyle zuliimlerden Hem yasayacagiz. dusuncesinde Ben yurekte asker ister ne kadar umudu. Elbet de uzaktir. de ne kadar istegi varsa. dunyada muktan kursun vatan yoluna olmeyi bin yil yasabilir cocuklar birakacagiz.. her 0 muhtac goruyorum. kibir say. Ya Cenab-i Hakk'm adaletine. delilik say. hikrneline nasil yakisir ki. hem vahem run karmrn yanp da icindeki saci bitmedik masumu paralamak. ki. Zekiye Hayal! Hayal! Babam da boyle dilertm. beni diinyadan IIH<. sungu. kirk milyon can besliyor: hala ugrunda isteyerek can verecek kirk kisimstye sahip olmarms! Vatan ki.istemiyor! Vatan ki. vatana benim gibi cocuk yetisUrsin. . ' Bir kadiKalabaka haydutlanna uzaktrr .. turun yakisrr. gecmez beni karsmda <. vatan sozu ortaya cikar cikrnaz hepsi birden sabaha rastgelmis yildiz gibi gonmmez olsun: sen yaratihsta ana ister ki. hala erkeklerimiz anlammi bilrniyor.. seni. talihini gelecekteki hayirh gorecegiz. gurur say..ma biraksm? de varhgim Estagfurullah .ok zaman yarasmdan yapilrms nisanlarla sus- lenmts gorursun . 0 dusunbir sey 0 daha anasinm karnma alsm da dusun- cocuk gibi kucucuk dusunce sahibinin Iken.. bir zaman kihcmm sayesinde bir kac devlet yasarken dl bir kac devletin yardnniyle kendini muhafaza edebiliyor! Vatan ki.. bu vatanseverlik cesi memleketimizde yeni dusmus cenin de.

So- ne oldu. asikcasmi Allah kim- Bir az gayret lste .. Hala oldugu yeri kimse bilNeden oldugu kamsma van- sevgili haremine.. (Kendisini tutarak ve gillilmsemeye Gozlerinden nedir ya? Hani dayanacaktm? yacaktm? gulumsemeden Bir az gulmez misin? Gul yuzun ayrildikca.. parlak. donmek nasip olsun. Vatamna ne) Mertce veda bu ise.. ben sana Olmus adamm ne haberi olaMezanm olsun ogreniriz a.. Gidiyorum Yasasm islam vatan! (Zekiye oturduqu.... lste . Seni Huda'run" birligine emanet etduayi unutma. Ben gidtyorum atllarak) Gidiyorum . gulden temiz agca- Vakit yaklasiyor. baygm gozlerinduruyor. sevgili kizi- na bir haber olsun gondermez mi? Kim bilir! lnsallah esenlikle bir haber almm. (Kendi keruiisi- den daha mahzun seye gostermestn. ...seyler soylermtst Baham da boyle umutIarda bulunurmust nucunda miyor! islam Bey yorsun? Zekiye Hie sag olan adam on bes )'II I Ninem her gece anlatirdi . Gayret.. Gel seninle mertce bir veda edelim. tim .. 0 nurdan zmla vatanma lt$arak) dua et.gtllr. Elbet de Allah kabul dokulen inci taneleri Hani aglama- eder.. islam Bey su savastan Zekiye cak? islam Bey elbet de babandan sevgili ogluna. 2 Tann'nm.. ($iddetle edelim .... Ben gidiyorum . yere y.. Bey ctkar) 1 Esine. kansma.

Gordiigiim vakitIerin bir dakikasi "eM donebilse. var. Vine aynCammm 1:"11 ar. Vine aynhk Ah! Sanki nefes mi ahyorum btr parcasi kopuyor da agzlmdan yere dokutuyor. Topu (topu) iki kerecik gormek naeip oldu. 'OC. AyVine aynhk . gozumden ne zehirler akiyort Bilseydi. Sanki gonliimun sanyor da gucurnu t\yaklanml birbirine dolastmyor. Yoksa dus mu idi? Ah . tutamadrml sesimi isttecek .... Itlv1necek bir sey olaydi.. Sanki gonlun sikiyor: zinciri kesiyor. tlAJAbagirsam yerine olanca omrumu feda ederdim.. degil mi? 06sterdigim cabaya inamr.... pencesini atryor da bogazmn v dan yetisecegim...:gun yasamam. ben seni kiminIcin terk edeyim? Benim vatamm da sen idin. Beyim! Sen beni vatarun icin terk ettin. oyle mi? Ah! Gonlumde ne atesler yamyor. Simdi yarumda idi. Aynhk . belki dus cikardi... 8ent de kendi gibi dayarnkh samr. oldurur oyle giderdt. belki beni boyle birakacagma acirdi d". Aslmda ben bu durumda iie.. camm eta sen idin. vucudumu nlik Ilk nefesime yol vermiyor! Hala kossam arkasm.iincii MecHs Zeklye Itm Sonunda (Bir iki dakika 0 durumda kaldrk- sonra odanm her yanma goz gezdirerek) gitti. lie Bu giin oluversem olur? Gonlumun paraIanmacbk neresi kalbir de break yarasi bu-37- dr? Varsm uzennde . cigerime ne hancer- ler vuruluyor. (Bir az d~ilndilkten sonra) Nicin olufilii bekleyeyim durayim? Ashnda her nefeste hiitiin omrum gidiyor.

.. Kucagnu a<.. Gozumun onunde korkunc korkunc hayaller geziyor! Ninecigiml Ninecigim . Ben ettirmedim. bir baskasmi Dunya bu ya .. benden sonra bir .. Eger duyar sonra) Ya 0 . vatanma hizmet edecek . -38- Kucagmi hie olmazsa mezanm ac da... Nicin? Nicin oldursun? Onun vatam var.... dusmansiz rrn brrakayirn? 0 baskasim dusmamrrn sevsin! Ah! Kendimi oldurup de (Yine mindere kapanarak) Yarabbi! Yarabbil Ben mezann yilanlarma... (Hayiilet gonnilij gibi korkarak ve minderin iistilne YI9tlarak) Yok. .. . . man beni dusunsun? Kara toprak neleri dil§iindiikten sonra) Ya benden art- mez! Yokluk icinde neler kaybolmaz! (Bir az sonra . 0. 0 da benden soma kendisini oldururse .. murnkun belki mezarda olmuyor.. Usuyorum . Severse mezanrm parcalar. kendi dusuncemden dim den korkuyorum. Ya severse . (Ojkeyle act act giilerek) Ben onun yoluna oleyim de.. sine sokulayim . .... ne olurdu! A<. ciyanlarma raziyim. kanh kefenimle onune cikanm... Sanki oldukten sonra her zaman hayalmde mi kalacagim? kadmm Ninemi gozumun onune gettrmek istiyorum da... Kimseyi sevrnez.... dunyada benden baska kimseyi sevrnez . Korkuyorum yalimden.. . Kara topraklarda yatacagma kizmm yamnda bulunsan Kendi haKendi kenacrnazsan.. Vatarnm benden cok sevmeseydi....lunsun.. ben de bir kose- .. Ah . Yok .. gitmezdi.. Zavalh baksalar 0 her za- gozlerine hala bebeginde Zekiye'si bulunur. (Bir az dilijilndilkten yasayacak... kim bilir? Yemin de etmedi. Kollanm a<..

. lsitiyor sozlen anhyor musunuz? Soyledigim musunuz? Olum korkusunu butun butun gonlunuzden cikarmak elinizden gelir mi? Gogsiiniizii vatamn smmm korumak tcin yapilrms istihkam degerinde bilmek elinizden gelir mi? Kendinizi simdiden olmus tutmak elinizden gelir mi? Olumunuzu da bizi koruyacak. Allah korumazsa bayrak -39- yine kendisi acarak topluyor. Ancak. Islam Bey. Miimkiin olsa. camm bir yanma saklamr. Fakat olmek niyettyle gidiyorum. mem.' toplan- ovunurum.evreyi siLzerek) islim Bey .. butun su zayif viicudumu siper vatan kardeslerime edecegim: miimkiin olsa vatarnrm gonlumun ictnde sakhyacagnn..Hep buradayiz. Ayhgnn yok. (G6ziL ile c.) Bir Goniillii . bilmem benden olacak rmsnuz? Ben kavgay:a gidiyoyamrna gelsin.(tdebilirmisiniz? Biz vataru koruyacagiz. islim Bey De goniilliiler disarrda islim buradayiz Bey (Sokakta) degil mi? Arkadaslar.Kardesler! Bayragnna nussnnz. gogsiim parca parca 01madikca bir tasma kimsenin elini dokundurmayacagnn . . sth: sik: pencereye kosar.DOrdtiDeti MeeDs ZeJdye odada. korkanlar kanlanrun yanmda otursun. Kur- memnun rum. dusunenler arayanlar cevrernden cekilsin. istiyenler nramam. Yagrna dusundusmesin. gonullulert aramaya j. Rahat arkama '$undan gulleden korkmam.. hep (Zekiye sesi ~itir.

bilir. Kendinize bu kadar giiveniyor musunuz? Nereye gidecegimizi bilseniz, nereye gidecegimizi benim gibi gozunuzun onune getlrseniz ... suphe etmem ki, hepiniz benim gibi olurdunuz. Arkadaslarl Tuna boyuna gidecegiz ... Tuna bizim icin ab-i hayattrr,
I

Tuna aradan kalva-

karsa vatan yasarnaz: vatan yasamazsa, bulunur. .. Evet! Belki bulunabilir.

tanda hie; bir insan yasamaz ... Belki yasayan (BilyUk bir ama
ojkeyle) Yok... yok. .. Yasayan bulunur:

insan degildir. insan vatarumn ayaklar altmda e;ignendigini gorurse yasarnaz. insan kendtsini besleyip biiyiitenin ayaklar altmda e;ignendigini gorurse yasamaz. Kendisini besleyip biiyiiteni ayak(lar) altmda goriip de yasiyan. kopekten alcaktir. Kardesleriml insan kopekten
ill·

cak degildir. insan hie; bir vakit kopekten degil, hie; bir seyden alcak olamaz. insandan buyiik bir Allah var! Allah vatana sevgiyi emrediyor. Bizim vatarurmz, Tuna demektir. Cunku Tuna elden gidince, vatan kalrmyor. Tuna kiyismm neresini kanstmrsamz

icinden ya babir kemigi buluiizerine ci-

bamzm, ya kardeslerinizin nur ... Tuna'nm olusturan kan topraklar, korunmasi

suyu bulandikca

ictn olen vucutlan

maddelerdir. Osmanh nann isitileh Osmanhlar

Tuna gecildi, bir kac kere gecildi, bir cok kere gecildi. Fakat bir vakit almtalmadi. durdukca, yine bir vakit alm(a)maz; hele Os-

manhlar, Osrnanhhgm ne demek oldugunu bifuse, hie bir vakit almamaz. Vatamruz tcin 01meye hazir rnrsimz? Tuna boyunda olmekten cekinmez misiniz? Biz olmeyince, dusman Tu1 Siiylenceye gore. yasam veren su; bengisu. -40-

na'dan gecemeyecek.
VR da yarah

Gecenler bizi ya olmus Ben olecegim diyorum, kimdir? Arkam-

bulacak.

1I,;lnizdeolumden korkmayan dnn aynlmamaya lksal Besal

Allah'la yemin eder misiniz?

Goniilliiler - Allah'la yemin ederiz. Besa!l

Islim Bey - Beni seven bir vakit
dnn aynlmaz ... Bellinci Meclis Zekiye yalmz Zekiye (Pencerenin kenanndan
/('rek) -

ardrm-

act act gu-

Beyi seven bir vakit ardmdan aynlbaska
ay-

mazrms! Bak, soz soylerken vatandan hlr sey dusunur nlmayi camndan uynlmamaya vakit ardmdan aynlmayacagim Kim bilecek? AltInCl Meclis Zekiye, Hanife Hanife (Odaya girerek) kizim!
(Zekiye Tel~la bir odaya ko~ar)

mii? Bak, hie; hatmna gelir aynlmaktan beter biJiyor da Seni seven bir

mt ki, burada bir zavalh var: kendisinden care bularmyorl

aynlmaz, oyle mi? lste ben de ... Aroma erkek degilnusim ...

Kizrml Hamm

Hanife -

Nereye gidiyor? Nereye gidiyor-

sun? KIZlm! Benim hamm kizrm! Ben hasta
"Pek cok: epey'' anlarmna gelen bu sozcuk, burada, "Haydi", "yuruyun gidelim" anlarmna kullamlrms.
-41-

olunca bir fincan ilaca iki saatte getirir; kendi istedigi i~ icm, bak keklik gibi sekiyor! Zekiye (Yan giyinm~ oldugu halde odaya
girer, Hanije'yi gormez. bir yandan giyinir)

-

Kardesiml

Efendim kardesim!

Kucagnnda

aldugiin zaman arkandan mistim. olecegim bulasmms! de arkamda

~lkbgl icm saklaHastahk

Simdi kim bilir ben kimin kucagmda bulunacak? Keske gercek olsa da, bana bu-

lassa ... Keske benim de bir kardestm olsa da, onun kucagmda olsem.

Hanife - Bu nasil kihk? Ne yapiyorsun?
Zekiye (Ojke ve iizilntilyle
titreyerek)

Gel buraya kadm! Beni bahcelere

gotur de

erkeklere goster diye sana kim dedi? Bana bir erkekten mektup getir diye sana kim dedi? Kim dedi? Kim dedi? Sayle bakayim?

Hanife - Kizim! Harnm kizrml Ne oluyorsun? Zekiye Ne mi oluyorum? Ben bilir miCrldmyorum. akhm bayim, ne oluyorum?

simdan gidiyor. Kendimi oldurecegim. Anladm rm? Sebep de sensin... sensin ... Hepsine ... Hepsine sebep

Hanife - A kizrmt Ben ne yaptim?
Zeldye kamdan hala buralan Ne mi yaptm? "Beni seven ardedi, isitmedin mi? Sesi isitmiyor musun? asIan pencesini dolduruyor, aynlmaz,"

Yuregime sanlan

gormuyor

musun? Beni cekiyor ... Bilmezsin ki, nasil cekiyor? Bir kere de yuzume bak! Hie benim gazlerimi boyle kan icinde gordun mil? Hie benim yuzumu boyle toprak renginde gordim mii? Cekiyor ... AsIan pencesi cekiyor ... Ta yuregim-42-

lansam sen olum haline gelirdin... aglasam kedertnden aCI aCI hastagozlerin dolar- jo(lilerdin.. 0 dun0 . (Mindere kaparup agIUI/arak) Keske memelerinden agztma sut yenlie zehir akItaydm da bu halleri gormeyeydim......."tim! Benim merhametli SutnineBen sutninecigim! suna boyle aCI sozler soyler miydim? Ben senln boyle yuzune bagmr rmydnn? Elimde deQII... Sebep de sensin .. Ah! Halirni bil- mezsin ki . Ta can evimde ..KIz sen cildrrdm rm? Beni ak sacnnla timarhanelerde Nereye gidiyorsun? Zekiye ..Itt ben ne yaptim deme . Hanlfe .. Zekiye (Kendisini toplayarak) clj. Ne diyecegimi de bilmiyorum. Hanlfe Kizimt Hamm kiznnl Hay Allah oamrm alsm.. gulsem sevincinden dr. lien cocukken Hala goziimiin onundedir.. Bak bu ya~ l.Ah! Nasil seviyorum bilsen! Gitmezsem mutlak Cehennemde yada kalacak. gIm. Dun- yam. azap ederse Allah eder. . ($iddetle Hanife'nin ko~arak) Ah! Ninecigim! Sanki kucagma nem mezardan cikrms da giysilertni degistir-43- . Ben kara toprakta yatacant- belki baskasmm ... Kendimi tutarmyorum. Sutninecigim . Verdigin sut iliklerimde duruyor. Ben keyfimi bozsam hastalamrdm. 0 da gorevim degil. ahiretim yikilacak . Anla .'tim!Hakkmi helal et! Ben gidiyorum..1ageldim de hala kucagma yaslar yuzune yakisiyorum .. degil mi? Sen bana helal edersin. mu kirNineciBenim icm agIadlgIn elvermedi mi? Doktugtm yer etmis! Gonliinii dim? Sen gucenmezstn. degil mi? Sutninecigim! /. 0 mi siiriindiireceksin? kendimi oldurecegim.de .

(Aglayarak) Gidecegim. Gidecegim.. ben hala burada duruyorum. cegim. Onu seven bir vakit ardmdan aynlmaznus! Hanife (.e Zekiye gittik- ce ojkelenerek tnertce bir taVI1'la) Gidecegim. gidecegim!" diyordu. Akbm basirnda hennem azabi cekiyorum.. (Zekiye kaplYl gilrUltilyle Yedinci Meclis Hanife yalnIZ Hanife (Kendisini toplayarak) - orter cIkar.mis Beni brrakt Bern dusundurmet Cildirdi- 1 gl1m ister misin? Ne kendimi 6ldiirebiliyorum ne 6lii yasamak elimden geliyor. 0 da benim gibi "Gide~~U1T. Hay Allah bin tiirlii belfum vereydi de . Gidecegim. Olumden ~~kU1) - Kizrm. yisimdan degil OO? lste bana bu belalann bir dakikasi. at.s~1an zimt Hayayaklanm Zekiye yok. Hay agzlm kuruk6tii dua etmel gecmyorum.. yilan bilir. Sus! Kendisine beter hiller Ben simdt kendimde degilim. Kizirnl Kiznnt Zekiye! Gercekten gidiyor. lslam'm gidecegim.. Kim bilir. bu gece hangi agacm altmda. 0 gitti.. cevremde akrep mi bulunacak. mr kalacagim. kizcagi- kmlaydi. (Zekiye bu sozleri soylerken. hangi mezann ustunde yatacagim? Kim bilir. arkasmdan 1111 dolasacak? Kim 1111 susuzluktan olece- gim? Gidecegim. Ah! (Mindere YJ91111') (PERDE KAPANIR) -44- . Ce- yaydl.. simdiye kadar yasatath geliyor! $imdi gidecegim. Hanife gittikr. gercekten ti. Vine gidecegim.) Ah! Neregit- ye? Kapiyi paralarmsl Hilla gidiyor.

. Sirinei Goniillii Zekiye Hava kavga havasi . Mizika kavga havasi cahyorsa Ey. Zekiye.. telasm ne? lste as- biz de kavga tiirkiisii soyleriz. Neferler. Sir Ka~ Ki§i Birden .Mizrkayi tsitmiyor mulkinei Goniillii krf ~eliyor.. lkinei Goniillii ..Bunun cocukluk nereIIIJlde? Kavgada kavga tiirkiisii luy:\met mi kopar? Sirinei Goniillii Carum susun .. Susun ...unun da cocukluguna bak! Abdullah Cavulf .) Birinei MeeDs iclerinde goril- Goniilliiler. Ne var? 8ir Goniillii - Oneeki Goniillii ..PERDEll (Perde at.tltnca Silisire kalesinin bir tabyaIU"ria otede beride bir tnktrn gonilUiller otur- mltf. erkek giysisiyle "ilr.. Zekiye Bir Goniillii 8atka 11\1II'? Susun .Gelin tiirkiiye! Gesoylemekle Un tiirkiiye! -45- .. Abdullah Cavu§.

.te: Armllimiz.Reps! Bir1ik. susumuz kanh kefendir / / Kavgada sehtt olarak butun sevine duyanz / Osmanhlanz. degi~ir sanma / / . . huy. dusuncemiz vatanm yukselisidir / Sirurlanmiza kale bizirn. efkanmiz ikbal-i vatandir. can veririz.. atesleri cevreye sacilsm / Cennet kaPISI can veren dostlara acilsm / Dunyada ne bulduk ki olumden de kacilsm / / . / / Osmanh adi her duyaIII titretir / Atalarumzm buyuklugunu butun diinya bilir / Yaratihs. -46- ... ateslert etrafa sacilsm Cennet kapisi can veren thvana acilsm Diinyada ne bulduk ki i:iliimden de kacilsm Gavgaada sehadetle biitiin kam almz biz Osmanhlanz can veririz nam ahnz biz' 1 lstegimiz. beden topragidir / Osmanhlanz.. / / Top patlasm. un kazamnz biz / / Ran ile kihctir gorunen bayragimizda / Can korkusu gezmez ovarmzda dagmnzda / Her kosede bir arsIan yatar topragmuzda / / . Serhaddimize Osmanhlanz kal'a bizim hak-i bedendir ziynetimiz kanh kefendir Gavgaada sehadetle butun kam almz biz Osmanhlanz can veririz nam almz biz Ran ile kihctir gi:iriinen bayragmuzda Can korkusu gezmez ovarrnzda dagmuzda Her kusede bir ~ir yatar topragmuzda Gavgaada sehadetle biitiin kam almz biz Osmanhlariz can veririz nam ahnz biz Osmanh adi her duyana lerze-resandir Ecdadnmzm heybeti maruf-u cihandir Fitrat degistr sanma! Bu kan yine 0 kandir Gavgaada sehadetle biitiin kam ahnz biz Osmanhlanz can veririz nam almz biz Top patlasm.

Kalede kalmak isteyenler bfr Bir Goniillii .Ay. asker az.Hep burada kalmak istiyofill.. bi1111 It daha azaltmak istiyorsunuz? Abdullah Cavuli . coktan cok . buraya geldik. •• dk. Birbirimizden nicin ay8ulkl Bey (Hit. Askerler. Bir GOniillii Dusman cok. . giille. pasadan bulunizin var.. Miralay Suilt! Bey 8uilD. kimseye yiiz vermeyerek) Agalar! Dusman suyu gecti. blr lki giine kadar biitiin biitiin kusatmaya . Abdullah Cavuli. kar§LSma gelerek) Blr Goniillii (Miralaym I l 11111. Sehrin obur flllt('a~lZ? . ulrayacak gibi gorunuyor. TAlln'yt her turlfi kusurdan.IkInci MecUa Onceliller. susuzluk da var. Memleket .. •- tllmfmda herkes birbirine giriyor. -47- eksiklikten ayn tutanrn.Asker az olmakla kryamet mi kopar? Azdan az olur. yikilma. •• dkl Bey Kryamet mi kopar? Kiyamet Illi kopar? Sen sus da bir az sunlar soylesin. ben soyleyince kiyAmrt mi. hemen bu Inn disan ciksm. ki. Allah zeval' vermesm. .hm baska achk..hl' Agalar . devlet kalesini kendi askeriyle de kofUyabBir. lcimzden her kim burada mak istemezse. Kusatmada kursundan. Bey tnrufa aynlsm.. Kim kendilUll knrtarmak isterse .. Bey (Sozilnil keserek) - Subhan-Al- bu.

Siz bir elinizle bize dusmaru gostertyorsunuz.. Sulkl Bey (Gruip bir bak1. Abdullah Cavuli lste hepsi de boyle dedtgim gibi crg6- soyleyecek. dir. hayirlidir. hepsi de bu akilda . (Zekiye'ye hitaben) Cocukl Zekiye rak) - . Gelistmiz ancak bu gun icin idi. Kurtulamayacagi seyden kacmak insana layik degilEfendim. kapryit Sacima mi bakiyorsun? sakahma Ben yasadigmu sehrtli0 Kefenimi boynuma. se adimz kahr.. hem de erkek ad! olarak kullaruhr. Hanglmizedir? Hangimizi daha dusrnandan yuz cevirecek Bir GOniillii - Bir Goniillii Bqka kavga baslamadan Sull[1 Bey - kadar alcak samyorsunuz? Pek iyi! Siz de bizim gibi vaCalismamz sonra olumtan yolunda olmek istiyorsunuz.. Ay! Ne danhyorsun? Bir kere de isbenlm karsa kiyamet mi kopar? Sullo Bey (H~ birine yilz venneyerek.. belki hie 61memekten i den korkmaym ki. -48- . G6nlilniizu Allah'm katmda ziyan olmaz. I 1 Hem "insan'' anlamma gelir. sozum size degil. insan bir guzel ad birakrnak. gi gozume aldun. Bagdat'tan buraya kadar niyetle geldim. nUlluye) - Birader.- Bey! Bey! Biz buraya kendi irademizle gelbir eliak dik. Hayatimz giderolana oldukten saglam tutun.!?layilzune bakaSen kim sin? - Zekiye (Tel~la) Adem . korksaruz da korkmasamz da elbet de bir gun gelir sizi bulur. nizle kacacak dusrnedigine yeter goruyorum.

.Iu Bey sem ahkoyayrm? Zekiye - Vatan icin olecegim.Sldlu Bey rlnn. kale elden giderse. "Kiyamet mi ko- lcyemem a.Adem efenSulkl Bey (kendi Kendisine) ya izinlisin. hlzmet istersiniz? SId.k1 Bey !!I1Il. zayifhgma fen. Nasil. Buraya adam oldurmek icin mi geldiniz? Olmek icin mi? Oldurrnek Icmse beni de 01durun. Olmek tcmse. Baska ne Sen daha silah kullanamazBen size camrm sunuyorum. cocuklanrnza da devlet yolunda olmeye -49- Izin verin. Ne muna- ftlrbetsiz hulyalarl (Zekiye'ye) Kaleden cikmaZekiye Kalede kalmaya izin yok mu? Cocugumt Ne ise yararsm ki.. Zekiye - Siz bana yasimm kii~iikliigiinii soyluyorsu- nuz. SId. Oldukten rim . "Kiyamet mi kopar?" deZekiye Benden ne istersiniz? Vatan bir bakihr rm? Lilt- Allah tekkesi degil midir? Tekkeye gelen kurhanm semizligine. emin olun ki sizden daha kolay. Bu kadar gencler veremden. daha rahat olurum. yine. Abdullah (Miralaya yakl~arak) par? SId.su zavalh cocuk kahnca kryamet Sen galiba bir vakit olacak It I. veba- .kl Bey par?" diyeceksin. Abdullah Hayir beyim. Adm nedir? Zekiye (Kendini toplayarak) . - lcimizmi ko- cit. ben olmeden sonra da soz soykale elden gitrnez.

uc saatte . (j~iincii Meclis Oncekller... Hala dusda yanlannda dolasiyor. ak sakalhsi olmek ister . yagdi. giilleden olurse ne olur? Abdullah Su (cocuk da kalsa) sanki ne yiiziine olur? Kiyamet mi kopar? Sulkl Bey (Sevecenlikle Zekiye'nin bakarak) SIZI Cocuk . Ah. Bey - Zekiye - Kanh nisanlari gogstinde duruOn bin kadar vardilar. Bey! man. uyur arslan gormu!} kartal gibi birine yaklasarmyor De.. De. Allah cumlesini vatana bagislasm.. islam Bey - De.. hepsi Lakin en bile iki dusman olsun birlikte go- Cenazeleri yerde yatiyor. ben onlara kavusmak -50- iste- . Basnmza dolu gibi kursun geldik. Saghkla kalmayaydik. oldu. hepimiz olduk. Uc saatte . halde kO!jarak) - Zekiye-Ah! islam yor. islam Bey islam Bey (GOgsiinde bir kat. Sonunda sungu sunguye oldugunu Osmanh('nm) ne demek gosterdik. Ah! Hepsi oldu.. . Yedi ki!}i kaldik ....: yuz kisi ile karsiladik..: yuz kisi idik.dan oluyor. hepsi ahirete gitti.. Arkadaslann toprak gucsuzu turdu. bir ikisi de kursundan. (Kendi kendisine) Biyik- olmek ister. yara oldugu Bey! Bey! Sudan gectiler.: saat ugrastik. Gulle arasmda sektik. Allah da bilir ki. ne diyeyim. On bin sunguye karsi durduk.

. Ne yatuttular.) cahsirsam IflIII Beyi kucaklaytp kaldtrmak <.. Zeki- ye'nin lanlT. cahsacagrma. yav~ is- Beni zorla kaleye cektiler.agmrsm. dogru benim odama goturursun. Cephanem tukendi.dim .. ben herkesin Idim.. aynlmazsm. olmayaydim! tehlikede. kurtnrmaya Zekiye tliltyor musun? 81dkl Bey - boyle kaleler deger bir yigidi kiyamet mi kopar? (isister. ya dusman kavgaBulunmadigm baslarsa ben bulunmayacak Bldkl Bey ml kopar? Abdullah - Evet! Oyle ya. Hie vatandaslarima Ah.. buraya gel. isldm Bey bcupbr.avU§'a biroku: ve Zekiye (Kendisini sastrarak: ve toplamaya ~tl'l..Ir olum halinde . Herkes ceorestne top- Builu Bey Her hizmetine Hekim getirtirsin.. beyt ahrsm.~arak isldm't Abdullah -51- . taramadim.) kucagtna dilijer. Cerrah <. payrm? Ben olumu heni kovalayanlar olrnazsa onunde kihcim kmldi. Esir oldum. ~imdi bakarsm. kollarmu bir turlu kurkovaladim esir tutamadim. (Zekiye bu sozier arastnda ya~ ldm Bey'e yak~lT. vatan! Vatan! Senin hayatm ben hala sag duruyorum. Allah da bilir ki... kollanmdan tuttular. Kryamet mi kopar? Kryamet kopmaz amma! Her ne ise . Ben gelinceye kadar bir daanladm rrn? rmyrm? vakit kiyamet lyi amrna... Onu da sen Anhyor musun? Seviyorum. IKendini toplayarak) Ben de kaleyi kurtarma- y. mi alacaksml 1. ktka yanmdan Abdullah )'R Abdullah.. Ne oldun cocugum? (.::ekil! lste camm kucagimda .

. Zekiye de gitti oyle mi? Diinyaya yapyalmz geldim. gezdirerek gozumun onune gormedim ki getireyim. -52- .... Rustem Bey Sldkl Bey Kaybolmus! Hie adam kay- bolur mu? Ozellikle kiz... Vatan nedir? BiliGonul nedir? Bilmez misiniz? Sldkl Bey . kardesinin yamnda . (Zekiye islam Beyin arkastndan gider. Goruyorsunuz a . Kavgada vatanm smmyla ahiretin smm 1 Balkan yanmadasmda bulunan Makedonya'da bir kent.Git.yava~ yav~ dogrolur) - Kim? Ben mi? DeDemek. diye beni avutmak istiyor. Git yavrum....) DOrduncu Meclis Sldkl Bey.~~~~:::~:::~ nrhyrm.. kayboldu ve act act gillerek) Zavalh adam. Anasmm yanmda. Sen de birlikte git.... (G6zlerini silerek) Ne kadar senedir ki insanm gozii nasil yasanr unutmustum. 6teki beriki yav~ yav~ dagtlmtya b~lar. bilmiyorsunuz. Demek mek ki. fakat (Mektuba bir daha g6z zihnimde buluyorum. dogdum. Zati kavgadaYIm. . Ben onun nerede oldugunu bilirim. Mezarlanm getiremiyorum. Camrm ahp da ona verebilir misiniz? Veremezsiniz degil mi? Hie degilse birakm da.. Oluyor. Geldigim gibi yapyalmz kaldrm.. I Snndiye kadar bu adamm sayesinde yasadrrn. lste oluyor. 0 da olecekse benim kucagimda olsun... :~::a:. ben onun konagmda yorsunuz.

1m vardi: adr Ahmed'di. Ia Harbokulu'ndan.l1iA'lIlda beyninde ueumuzda ". Si- RUstem = Beyefendi! Musade buyurur musunuz? P blr sey soracagim.tu.HaYIr beyim! Benim oyle kardf'lflm yoktur. Benim bir okul arkada- .ler.. ben 0 vakit Bag- dAna idim. 0 kadar bir olmazdi. kendim gibi bilirim. Soma kayboldu.Nicin dizdiklerini biliyor mu- sunuz? Rtistem Bey HaYIr.lllIizvar rmdir? Varsa. Manastir'da olmu:. bana durumundan huller verebilir misiniz? 81dkl Bey . II Takma adi. Ama sordugunuz adann biliyuzbasi filii. Itz Ahmed Bey'i nasil severseniz. Ink odur. on yedi senedir bir haberini nhmllyorum. "Ben Harbi"Mutalnus" di- )*t!'den cikmadrm" dememis olsaydimz.. Rtistem Bey ouk .flll ne fark olur? Azrail bas dolasip duruyor. Zavalhyi kursuna dlzllli:. Belki Ali Bey'i de biIlrllniz. On alb. -53- . 81dkl Bey . Tipki size benzerdi.. 2 Eger gecen gun.. Bir haber su evden oteki eve giI Tegmen rutbesiyle.0Oyle kardes ki belhu- da bir kardesimdi. Zavalh <. Itt anarmz babannz bir olsa dusuncemiz. Acaba sizin oyle bir kar- df'I. Ali Bey derler bir arkadasi da vardi. sonradan Sidki mahlasr' yf' hiikmedecektim. Ahmed Bey de Ali Bey'i oyle severdi. yurnuz 0 Nasil bilmem. M(\b\zlmhklal Manastir'a gitmtstt. Bu gun olmazsa Bey (Miralaya yana~arak) gider hepsini gorurum.

Ali evlenmisti. hit. sizin bulunmadi. ayak operek. Riistem Bey dusuncenizde harplerin sunu Bey . Kahyahk ederek. insanhk namusunu bilenlerin Kim olur da alkislamaz? hepsi. Riistem Bey . dayak yiye- be ust tarafmdaki vekilharchk' rek yetisen agalar! Cocugtm bir mahkemede asker ka~agI gibt. Ali'yi kursuna cek boliigii kumandaya pardirnz? Riistem Bey kursuna dim. cocugu alkislarlar. Bir asker.Divan-r Harpf 0. cannu cehenneme gondertr. Lanet olasi. I korumak icin beline taki- Ian kihei eline ahr da zorla cocugun haremietmek ister. Ne misaflrl Kahrolacak vatanm namusunu ne tecavuz ca vurur. ederek. Yuksek askeri mahkeme. ° vakitki divan-r iiyelerini bilirsiniz a? Hani bir rutzabite cubuk doldurarak. bir insan.Allah Allah!!! Sldlu Bey !?imdi bir de kendinizi Ahdizeemir alaydimz. yine alcakhgi yegIemez 2 3 . Askeroyle bir kopege ne yapar? Beynine bir tabanlik gayretini. bir gece beyin evine misafir gider. yansmdan cok yalan kansiyor. ne yaBen med Bey'in yerine koyun. Alaymm kayrnamel'un. karol olacak edepsiz. vatan haini gibi kursuna dizilmesine hukmettiler. Bagdat'a gelen haberlerden Bey Manastir'da Ierne Manastir'dan ne ogrenilebilir? sunu Bey . ayak islertni gorerek -54- Allah gostermestnt 0 dizilirdim.Soyleyeyrm de dinleyiniz.dinceye kadar yansi etrafa dokultryor.

biri yuzune baksa I Kulunuza. asker 0 ohm cellat olmah imisl Oyle mi? Zavalh Ahmed. . Divan-r Harp bunda da sizin Ali Bey kaatil idi. 1. Gordugu rezaletin.'11oldu. bir mesiekte ye- 1I.cellathk da degil. u~ yasmda hakaretin maktan iizerine.!siniz.. Ahmedi de .Ildkl Bey ttC\. Ben yarunda idim. "ke~e kulah" ettiler. Ahmed Bey dizdiler. 0 gulle. sum. "Ben askere. isterseniz beni de All Bey'le birlikte kursuna uak.Allah oyle hakimlerin yuz bin turlu belasmi versin! Demek ki. on iki rnabak- dart ayhk bir de kizi vardi. Anlasihyor 0 da tipki sizin gibi dusunki bir okuIda. cellat oimak elimden gelmez. (I hizmeti bir baska bendenize' gordurun!" RUstem Bey Sldkl Bey Benim arslan kardesiml dedi. An- tin I'Hn vermek icin girdim. Ali'yi kursuna Allmed'i de. bu yoldizin.Ahmed Bey emri ahr almaz. evine gidemedi. insan namusunu korumamah Sldkl Bey imisl Demek ki.lIlt!. Hazmm. 'l Ordudan utancmdan attilar. IlIh! dusunmedi. lnsan Ahrned'im! Adam boyle olur. iki gunahsiz cocugunun utandi.. Hatta emfptt I~niz i:. bir ogluyla. kursun kendisini yuzune yagdlgl zaeriyecek manlar metris" altma girmeyen adam.' "Kece kuIAII" olmak bir askeri nasil etkiler. adeta kaatillik. -55- 3 Siper.. dutill II II tamamiyla bilirim. bilirsiniz A? RUstem Bey . dogtil I nvan-i Harb'e gitti. da Manasur'da evlenmisti.

bu zumezar olmaktan cocuk oyuncagirn. ne isitmts ise hepsi her dakika gozunun onunde dolasrrdi. kendi kendisini alkarmm doyunnak icin dag datmaya cahsir. inancmda Allah'i. Allah'm hikmetiyle. Kac bin kere . 0 0 derece alcakti ki kendinin de insan dusundukce. bir cocuk . Ah! Kendisini tasiyip da bu dunyaya getiren zaman suphesiz karmru yUz bin parca Bir kere ederdi. ~ vurusta yuz bin parca etmek hayaleriyle . dunyanm durumuyla ilgili ne okumus. insanm bahtiyla. lum dunyasiru. Ama insan . kendi adaletintn kavrayismdan Allahr'kadar gozu yaratrms bir kahredici gu. Sirndi kirrmzi gorunen sey....: . dunya yuvarlanrr. (Kendisini kaybederek) Ah! Kac bin kere kuyrukluyildiz kadar bir yildmm olup da bu bu alcak topragi...samrdi.:11. kulluk ederdi.. Sanki felek. Soma bu kendi tstegiyle gelmedigini dusunurdu: oteki dunyaya kendi tstegiyle gitmekte hak goremezdi. Felek oynar.. kere kendini oldurmeye kalkisirdi. onun gozuyle bak... gozunu yumup acmcaya kadar san olur. -56- . Cocuk oynar. agzIyla otlardi... Ya hele dunya. Vahsi hayvanlar gibi onnanlarda. insan gozunde oldugunu baslarmda ana..: bulmustu. Her gun bin agac kovuklannda dunyaya saklamrdi. Dunya.. top a~mlr . fakat 0 korkrnustu ki merhamet edilmesi icin yalvarmaya cesaret edemezdi. rn severdi.. Dunya onun elinde bir top.. dort ayakh yurur. gozunu yumup aemcaya kadar egnlir... bu insana 1 baska bir seye yaramayan belalar alemtni bir diracak derecelere geldim . onun yarattIklanm.. Simdi dogru gorunen sey..

diinyada ahiret icin yasayanlann dnl1}'RSl olan Hicaz'a gitmi:.ti.tem Bey (SOzilnil keserek) ~nvl"lIIeye basladmiz. her halmi biliHie.Nefer . Esini.. ~imdi kendinizi - Yok! Za- hazl kere konusurken oyle dalanm. .tem Bey Zaran yok . kelldisini yetistirmek icin harcadigi paralan IOnHinden cikararnadi.kendimi bilir gibi bilirim. Krlldini bildinnek istemiyor . dunyayi dusunmek ttlezdt. RHstem Bey )Ill surdu. mutlaka Ahmed'dir it.dlu Bey (Kendisini toplayarak) lil'lI Biz Ah- Hu.... vic- hmdugu zaman hie. • ldIu Bey Sonra ne olacak? Ahrrete gitlemr'ylnce.. Riistem Bey (Kendi kendisine) - hI! kalmadi. Amma Nefer mi? birakmadrkca onbasr 81dkl Bey ..I!!I.. mlhnlO e. olnmadlml -57- damna ustun geldi.sup11m." Bey'den si:iz ediyorduk. ama kendisi etkilenmezdi. Bldltl Bey Garip haldir! Hicaz'da buisteunutmustu. ates cikardi... RUatem Bey - Hicaz'da da yamnda rmyanlatir gi- dl1llz? Sozlerinizi kendi vtcdammzi 1M IIl)yliiyorsunuz! aldltl Bey Size dedim a. cocugunu In vatamrn unutamadi. Sonunda t1r asker! Nefer .ektigi felaketleri gozumun onune getlrtUIII de . Bir turlu Bir turdevletin gorey. Hem neferlik tam bes tezkeresini . 0 zamanlar gon- 10 Ackta tas kesilmisti.. Sonra ne 01- ill" (Kendi kendisine) Bu. Yine askere girdi.aU. Belki uzerine luzh car- . RU.. I.

mekcocugundan haber bir alnuya haremi- bildi. dostundan bir mektup nefesinde haber beklersiniz. 0 riitbeye geldikten son- ra Manastlr'da bir dostuna rnektup gonderetopu bir dostu vardi.. Bir daha kece kulah olmayi kim ister? Yalmz.. Arasi iki yil gecmedi. Icinde 0 "KIZm kayboldu!" diyor... sanki babasim ararms.. Felabitti mi samrsiruz? Hayirl Dos- ragI dusmana ket bununla tundan bir yeni mektup daha geldi. Suilu Bey (Tehdit ile bakarak) topllyarak) ben degil .. Allah TIZaSlicin bir yerde -58- . Manastir'da haber tup gondertsi de colugundan almak icindi.. Saghkla yil kalkismaya yattiktan idi.Riistem Bey mi? Onbasi nu olamadm? Sen Hayir. " Babacigrm dedigi vakit gozlerini g6k yiiziine dikmis. Belli ki mist <. Simdi onun da senin gibi.. belki senden buyiik bir riitbesi var. Oglu da vefat etmis. Ah- med'e kendi derdinden bir pay vermeye kiya- lste Ahmed Bey'in halini anladimz. lkinci mektuptan ne yazilnusti.ektigi belalardan rnanus. zavalh da ihtiyarlarmsl 0 zavalhmn da yuregine zayiflik gel0 kadar yilrms ki. 0 . Eski rutbe- sini tekrar almcaya kadar hie kimseye kendisini bildirmemisti. "Vatari . "Yatacagim topyignetIneyiniz!" dermis . "Babaci- glm!" demis: soma. ilk aldigr mektupta nin kendisi icm bes verem doseklermde soma ozlemle oteki diinyaya gittigi daha aldi.. kizmm da 6ldiigiinii soylemek istiyor.. Ahmed Bey! (Yine kendisini ls 0 derecede kalsa . Son iki soz soylemis: Once. Vatan dedigi vakit cevresine bakmrms: sanki her bakisi.

Zavallmm vatam icinde yasa- masmr engellediler.. ben Sidkr Bey'In sevgtsini istiyorum. Besinc! Meclis Oncekller. hayall Oglum oleli uc YIh ge~ti.Beyim! Ahmed Bey benim arkudasnndr. Fakat bana yine bir kardes lAzlm. TI-ampete t.!rrler. belki yine kece ktilah !'. hatta gonlumde. 0 kadar ha- flhlii ki. Bir Goniillii. basmu beynimi paralasm.. (pERDE KAPANIR) ·59- .. Gontillti (Tela~la yanlanna gelerek) Bey! Bey! Hucum var . Herkes sildh b~tna kosor.(6remedi. belki vatam icin olmesmi ouc. Abdullah Cavu... 111' ngellerler.. kizmm mezantil j.altmr.Sanki biz onu bilrniyor muyuz? Dusman gelirse kiyamet mi kopar? Sldkl Bey (Kendi kendisine) da bir turlu zihnimden (Kavga havast b~lar. zihnimde arasan ylUlni bulamazsm....flull gelirsen tamma! istersen selam bile ver- 1\11'. oglunun.. Dusman geliyor . belki kendi mezanm da vatanda buukmazlar..Adim isitirlerse. Agzlmdan Ahmed Bey'ln adim kim isitirse Srdki Bey'i getirsin yi~iime carpsm. Sen yerini tutar rmsm? Verine seni koysam kabul eder misin? Edersin degil mi? Bell Ahmed Bey'i 6ldii biliyorum. kardestmdt. Abdullah Cavull .] Su cocuk Ne acayip cikrmyor. Hareminin. e Rtlstem Bey .

.

. hekirn sozunun Rem de deli rniyirn? Hie. ne deli deli h(\ly{\lar geciyort Acaba . erdigi sOzii ne de guzel tutmusl Bak V kanh yaralardan kac ovunc nisam Oyle degn rni? Ah. Ne guzel uyuyor. ha. islim Bey Zekiye (Kendi kendisine) IlijJ.. Keske yorgaru Ii1l1danm olaydi. Boyle seyleri insan soyluyor -61- . Bir kerecik olsun . umut. bir tahhke olsa gonlum bu kadar rahatta rrn olur? Nt' kadar da tath uyuyor! Tek. uyur. VIllI llekirn ne diyordu? Bu geceyi de gecmrse )'ltrllla tehlike yokrnus. is- 14m Bey yataktadrr.. Allah gostermesin. Ilyuyor. miijdesine t . It iliiilmseyerek) insanm akhndar. Melek de uyusa boySaclari yastiga ne tuhaf '\r"ke yasugi gogsiim olaydi.sunde Uyuyor.. Ah! Aynldigr vakit hayaIirni kiskaruyorduml Prill $imdi bir gece riiyasmda seni gordiigiinii IIC'lyleseler.....PERDE III (Perde actlmca diizenli bir ada gorunur. uykusu bir daklkn uzasm! Omrumden bir yil azalsa raziyirn... dogruluguna kahrsa .) Birinei Meelis Zekiye. UYIIY0r. camm verrnez rnisin? dagilmis.

~6zleIim kapandikca nuyordu . (Top sesleri stklasu: Ah! Dusman karsismda gulleslnt kara topraklara. lnsam cehennemde kiye'nin..e stklasu: uyanlT. acildikca yine Zekrve'nin yuzu goruikf>?lkendislyakisrr cok zaOjkeyle) ne cennette gibi g6stermek adaletinc rm? Cihan bu ya! Elbet de yaralanah ye aylar ister. Oldurecek adam buldukca bulutla yansan kaplan gibi kovalarsirnz . Vucudumda ne var? Ha! Yaralanrmsim ... dagittiglm firkalar' hep ruya imis! Ya Rabb-ul-alemin!' Ben acaba ne buyuk gunah islediml ZeBuhran icinde bile. Simdi yuzlerini karsuuzda. . Yazik ki kazandlglm kavgalar ... Oyle degil mi? Sanki aldigirnz canlar vucudunuza duguniiz adamlann (Top sesleri girecek! Sanki oldurislam Bey omru sizin olacak! gittikc.... belki bu kadar vakti vaktine atmaya baslarnazlardi. Tarm. kirdigim kihclar . Vatammz icin 6lmeye mi geldiniz? Ya nicin vatammzdan crktmiz? Pek gelince iyi! Ciktmiz. mandir.. Kucagima aldim..gonlum. cigertrn hep g6gsume..Ann! Atml Uyur arslanlan uyandmn.da sonra dayananuyor. Topun agzmdan herkese can dagilsa.. ne yarah dusunur. hulyalan gecirmeadam bulamarms da : yalcm kayalara ati- 2 Evrenin Efendisi.. Ak- 11m. Ne hasta bilir.. Glum karsmiza sahin gormus ordek kadar kacarsmiz.) islam Bey . 1 Tumenler. . olsemz . 0 kadar dusleri. -62- . pencelenni g6gsuniizde bulursunuz . kollanma geldi sandim.. Zekiye odanm bir k6~esine saklamr. (Uzaktan uzaga top sesi i1..itilmeye b~lar) Hay Allah kahretsin.

en degerslz bir tasmi disi arslangeri onune anasrm sakman insandan kalrmyor. dan. (Top sesi artar) Patla! Patla! Btl kalede senin sesinden degil. ruhu giie. icindeki ates I "! kiireyi patlatsa onun gurultusunden bile korNe kacak bir kadm. Hele karsilarmda bir duspis ayagryla e. yumusak okuzden fark yuzlu koyluler.- Ikl.! Evet. Os- manhlar soz arasmda vatan icin kaygIlanmaz I-libigoriiniirler.. Hele bire gog. meydana cikiyor. -63- . yavrusunu koruyan erkek Kimse smmn bir tasmi.vor. sungusunu V" hazmz. konustugun resim samrsm.. iste 0 vakit halka baska bir hal geli0 vakit insan en miskin koylu ile bevakit 0 utrn aramda hie fark bularmyor: iste nbah kebeli Turkler. Danna kursununu gonlumuzle karsilamaboyle gayreti kalababkla biz de elbet de demire isteymce. Ancak. (>smanlIlan benim ~. eliyle kursuna korumada. fIlII? 0 kadar kaygIlanmaz gibi goadarm tastan yapil- runurler ki. Baksamza askeri dusmamn getirinceye kadar kirbac degnek kullanrmya I Siper.. kirk kist yoktur samrdim. En sabyor. bnstrrmak IoU)1 0 a. karsr tutanz. iste yor.:siizii disiyle kihca.:igneyecegini an0 man goster! Hele vatanm kutsal topraklanm hir yabancmm lasmlar. bire bel? gelsin . 0 cifte kosulur etrnek isternedigimiz zavalhlar aradan butun butun kayboluyor kahramanhgm da yerlerine Osmanhhgm. Bizi istihkam' icinde gonnekle kendisinlie daha cok yigitlik dusunemez • nmuzle... bir cocuk bulamazsm. yanhs inancta imisiml Vatan yolunda olecek Galiba dusman da gibi gonniir. 0 tath sozlu.

EIinden gehrse.Yine kendisitoplanarak) ni hasta edecek .. Ondan sonra belki . sungu ile getirdigimiZ askeri ileri gitmekten kihcla.rnecbur oldular. Zekiye (Yilzunu gostennemeye ~al~arak) .. -64- . Bendenizim . rak) Estagfurullah! (~iddetle yennden kalka- Bu kale. Bu cayrm? On iki gundur bes kisi kanlar.. Once hepimizin camm alsm.. islam Bey (Gittik~e ~iddetini arturaraks Osmanh nann bana hanamert' olayirn! . degnekIe egnelleyemiyoruz.) Zekiye (Bu sozlen ~ittigi sirada yertnden kalkar. git Azrail He arkadas 01. Dusman da gormuyor mu ki kendisinden ruhunu yor? Zekiye Yarabbi! Ben simdi nereye kaakh basmda degildi. siingii Ile. Abdullah Aga He beraber hizmetinize taytn etmislerdi..Kimse yok efendim .. bizden bir kisinin goklere g6ndermek miimkiin Ben de kendirni ne giizel sakhyordum... islam - Bey (Yatagtndan Kimdir o. gun ona da meydan kalmadi.. topraklar olanuicinde yuvarlanmadikca. islam 1 Bey - Bu ses! Baksamza ben kac gundur yatIyorum? Mert oJmayan. Gitgide te[~a b~[ar) .. kirbacla. senin attigm gul- lelerle almmaz. Simdi bir kere dusman go- rundu: o.At! At! Tek basrma butun gucune karsi gelmekten cekinirsem ram olsun! Bir kink kihcla sekizini yanm saat kovaladigim askerlerinden (Yule yataga yifjlllr.

duuyada nuyim. 0 da cikarken "Beni sededigini unuttun etkisi hala Senin basm icin Zekiye'yim. Bura- ya . Manastir'dan ven ardimdan mu? Sesinin aksi hala kulagrmda.Ah! Miimkiin degtl. 1'1l('rbir sevdigin varsa onun basi icin soyle.... islam Bey - Buraya gelsenize . Sayle Allah askma soyle .1bulunurken benim icin bu giin bir ya-65- ....nre~lmde duruyor. _. Yaralanmdan bayrldigim zaman senin kucagmdn rm yattrm? Buhran icinde iken gozumun Oniinde daima dolasan sen mi idin? Sen Zeklye'sin degil rni? Allah askma kendini saklama! Sen vallahi Zekiye'sin. Siz kimsiniz? Zekiye (Sfrrekli kendisini gizlemeye t. Gozlerimde aksin nasil lkilesiyor ben hala ona saskirum.lim Bey - Sirndi seni birakip da burakadmhgim.. Allah Iki Zekiye yaratmaz.. .. Diinyada bir sevdigim var. Daha yakm . kapmda bir kac hiz- Jm!h. Bir cok zaman oldu . Sayle.. Eger Zekiye degil111"11 ben mutlaka sehit olmusum.Irr dururken benim icin bu gun bir lokma IIklt1r~e muhtac olursun.. (EUerini tu- turak) Sayle ..Zekiye (Pek iizuntU uenct bir taVlrla) - Ben bilir miyim? Her gece yamruzda idim ... I. Allah bana Zrklye kihgmda bir melek gondenrus. Senin aynlmaz" Zeldyenim..... cennette mi? Zekiye Itnsin. islam Bey . onurunu. hammhgmi begiinde bir kac yoksul IIUA ~eldigim icin beni ayrplar rrnsm? Sen rahatuu.al~arak) - Kim? Ben? Bendeniz mi? Miralay bey sizin hizmetinize . nllll ictn reddedersin.

Bir Kaymakam sonra kin» . SUlkl Bey. Yine biiyiikliik sende.. rum.. bence vatan iman ile birliktedir. Zekiye Ah. Yann kavgaya C. a! Ben de elbet de sana herkesHer fedakarhgi gaze Yine kahramanhk Bell ten yakm bulunurum. Belki seninle olumu paylasamayiz . Hem gonlum giysimden (daha) erkektir.1k. him da sevmez .) isliim Bey Zekiye - 0 ne? Bilmem! ikinei Meen. dukce gonlumde isittikce hayatim kadar biiyiikliik goruyoda vucudoguyor. senin icm.. sen vatamru dusundukce ben de seni dusun0 Bilir misin... (D~andan bir giiriiltii. Bir Ka~ Zibit (Birbiri ardmdan girerler. Dusuncemde Bu sozlerinin sayesmde ben de erkek oldum. sende. duyulur. Sen kendi sayende ben senin sayende yetisiyorum.. Sen vatanm icin cahsiyorsun. yetismisstn.. Gonlumde guller acihyor.) Sullu Bey - Suraya toplanahm da blr' Bundan -66- rimizin ne Istedtgtni anhyalim.. Sanki artryor.rahya hizmetcilik edersin. Vatamm sevmeyen Alla- ne kadar biiyiiyorsan.. Sayle! Bana boyle sozler soyle. Oncekiler. artiyor gunesler dumdan tasacak gibi oluyor. Sen elbet de herkesin onunde bulunacaksm ahnm. ya ben nasil edeyim de kendimi yoktan var eden Allalum icin seni birakmayayim.

komutanm emir ilUlllmma kullarulrms."" aciymt Buras. burada. seytan rmsm? Seytandan daha kotu ne emanet et- _hit'! CAsus . Mutlak bu kopek casustur.. -67- . Devlete bir kalesini dusmana vermek mi tzuiettn... erlerin her bin 1. "II lie? Senin beline 0 kihei.fkeyle yerindenfirHerif. senin benim burada ne istmiz var? Ser"filAn "I? ne imdat bekliyorsun? Sanki dusmaSen geberdin mi? $u karsmda oturankalenin neresine yetismiyor? Sen bu iJ.1Am Bey (Bilyilk bir (j.. Kaledeki zavaldevlete gerekeydi. rastgeldigme etsin diye mi taktilar? Ne duruyorsu- " Ntye bu kopegi kursuna dizmiyorsuliz burada teslim SOZUisitmeye de mi _ai.(\Uesiyeni gelenleri aymr da onlan rm "It degn mi? imdat gelip de ne olacak? I -un ekmegmt yemedin mi? Sen bu vata. tlftflll uenneye hazrrland@L stmda."" tstedigini anhyacak I\.IIII' rnutfak ve yemek islertnde cahsan yardimgelen busozcuk.dryi kimkoruyacak? IF"llm etmemis miydi? ~IIYI bir sey kaldi rm ya? Devlet burayi Pasa'ya lste bir guile geldi.. Jllllllml. I()rada bulunan zdbitlerin.. Serdar ~ Ittlllilt gonderirdi. Kaymakam - Sus herif . Pa- goturdu. Bu iftIl'Jllltzl Devlet bu kaleyi Pasa'ya MYIilt'. klVI)lIIetmi kopar? i 101.'yrsinde gecmmiyor musun? Ayvazhga' ! 1111 yokken bu rutbeye gelmisstn. Ba$SIZasker nasil kavga eder? Abdullah Qavuli Ey bir pasa olmekle lit II ada durahm da .mllil..] lnuw uk) i ~'I(\ bir sey misin? $eytandan .

Kapismm onune de iki nobetci birak. siz de mi susuyorsunuz Ben kale teslimini teklif Bundan sonra her diRiistem Bey Sldkl Bey zerim. birine hapset. Elverir!' kim teslim soziinii agzma alrrsa kursuna Bu haini ne yasatiyorsu- yazik degtl mi? Ben onu bir kihcta iki parca pis kanma gtr- lyi dusununl Sag birakSunu ge. kursuna islam Bey ederim. zar kadar hapishane de onunu ahr.dayanacagiz? oynamadan Kanlanruz rm dondu? Yureginiz rm kaldi? Ne saskm saskm bakiBurada benden baska Os- mr durursunuz? manh yok mu? (Uzerine hilcum etmek ister. meodalardan - eden haine tufek agziyle cevap veririm.) Kaymakam - Sen sus da ne soyleyecekBak neler- lerse su zabitler soylesin. Sldkl Bey (Abdullah 9av~'a) turt Yer altmdaki islam Bey miiyorsunuz? Sldkl Bey . Birinci Zibit nuz? ikinci Zibit Dusman karsismdayiz. nicin tehlikeyi dusun- 1 Yeter.Yilgmhgm yayilrnasmm. -68- . islam Bey (Riistem Bey'e) sacmahyor.Ugursuzun mekten ne cikar? Birinci Zibit makta tehlike var. zabitler araya girer. Bey. ikinci Zibit . Baruta.

Sldkl Bey dusunmuyorum. Teslim olmayiz .Dusman sag tarafa Il. islam Bey - Bey 0 nasil soz! Hie devlet kalesini gozden cikanr rm? Serdar ne yapsm? Iiusman cok..ka Bir Ziblt (D~ardan gelerek. silah basinal )'1- (Cenk trampetesi (. asker az. Keske gogsume birinci dokunan kursun rarurm alaydi da sizden bu sozleri Isitrruyeydlm. Ne imdat gelir. geliyor.i. Vesselam. Boyle hucumlara on- lar da yeter. Oluruz . Onlar bizim gayretimize guveniyorlar da duzenlerini bozmuyorlur. ne yiyecek var.t}~eti Meen. Kaleyi teslim etmek istiyen. bu konuyu "eninle tartismaz a. Oneekiler. Ne zabit kaldi. Oglum ben kalenin teslimini Kurtarmaya bir care anyo- rum. Zekiye onwul alarak) Sullu Bey (islam Bey'in . Her- kes hlZla d~an ugrar. Allah bilir amma. devlet bu kaleyi gozden cikarrms. tsliim Bey KurtarmIya care.. Kavga "cleriz .' I lste bu kadar.llml:.. SHah basma. Bilir misin ki kale gercekten tehIIkededir....) Bqka Bir Zibit .) Dordiincii Meclis Sulk! Bey. ne para var. Ba.almmaya basiar.. islam Bey.Sen bir az dursana. -69- .

Yiizde bir umut. Ben vatamm icin hasta iken de olurum: sag iken de olurum. yapacagim islam Bey tabya. . ya var ya yok.: . Bu kadar tehlikeli zamanlarda bosuna gibi gorunen carelere de imkan venneye cahsmak gereklidir. Aksam. yamma bir arkadas anyorum. kalede bin kisi bulurum. orduya girecegtrn. Olmedin amma. hastasm. Yalmz. Elinden tutup da cephanenin basma goturmek miimkiin olsa.' Siiphanallah! Hasta olan olemez mi? Beyim siz dusuncenizi soylemeye bakimz. Sulkl Bey . -70- . . Bu bence bir inane! Hatta karar verdim..Bu gece dusmanm girer. Eger bir kisiyi yeterli goreyseye stmdiye kadar kendim Bey bu nasil dusunce? duruyor. islam Bey idim? Sldkl Bey dim. Bir kere olsem dirilsem.. gece.Suilu Bey islam Bey Sulkl Bey islam Bey - Kaleyi kurtarmaya Ben daha olmedim. Gercekten olecek adam ister.~ islam Bey . Kusuru bosuna yakalamp kursuna dizilmek. cephanesini ordusuna atesleyebilir misin? . her tehlikeyi gozune alacak.Atesleyebilirrm. daha gu- zel bir care var..e bir hareket icin maksadi rm harcayacaksm? o donemde bu siizciik "yarah" anlannna da geliyordu. Bu Bu gmsfme ben yetmez mi gmsmez miydim samrsm? senin varhgmla Yigit<. Hatta gerekir- nm delilik gibi goriiniir. yine olurum.

Fakat dusman zorla ahr.Sehname" hikayelerinin dll~una hiikmederdin.A bey! Sen deminki edepsizin . Bizimkilerin ikiser ucer bin kisililt bir yere toplanmca tabyalan korumakla yecikarbulda Unmezlerdi. Ir'$mekten cekinmez bu kadar ecelle penceaskerlerimiz var . ordunun basmi beynini para- lnyacaksm: hem sonra kollar ayaklar cahsrr dlyorsun. -71- . Bir kihc.Ne yapayim I 2 evlat. on on bes sungu ile carpisrrdi. Dnsman her gun kirkar elliser bin kisi ile hucum ederdi.Sidlu Bey . yuzyilda yazdigi Iran destam. mustu. En son ca- Blr tiir bomba. Meydan muharebelerine Disler.. Yanar bayagi silah gucunu lnrdi.. trrnaklar.. kimin ne i~ gorebtlecegi var? Hem kendini olcliirteceksin. bin earn olsa verir de kalenin bir ta'1111 Islim Bey (GOzlertni silerek) - Ben de kiz aglIyorum. vermez. savasi kim yonetecek? Herkesin y(\reginde gordiigiin giicii. Sen de kendini telef edersen.ltnmI~ zabitlerimiz. gercek 01Emin 011 Bu askerin her biri.~rmii~. bu kadar her riitbeyi bir kavgada kat.lerine i bakarsm? Burada bu kadar okul m . Iran salri Firdevsi'nin Xl. dusuncesmde ". Ah! Hasta idin! Gormedin ki ne mertlikler ettik. Sldkl Bey . eocuklar gibi memnunlugumdan Elllirim! Asker kaleyi vermez. sehit oldu.1\.I)riiyor musun? Senin dusunceni de almadik- ..1~)I. Allah askma etme! Vatanma acr. kumbarayr' kucaklayip dusmarun kafasma atanlar rm ararsm? Kesilml~ kolunu yerinden kopanp da elinde silah erlenler mi eksikti? Allah bilir kavgalannuzi j.{l'lreydin. Pasa.

. duya kihk degisttrerek girilecek buyurdunuz. Abdallah Cavu. cagmyorlar.reyi bir adama nasil teslim edebilirim. (Duraksayarak) Cocuk hak- Belfinci Meclis Oncekiler. Oldurrneye olmeye pek iyi yeter.' olmeye bir adam anyordunuz. Vine karsida asker Cavulf Sanmm saldm var. Sizi tabyaya 1 "Bagislaym" anlamma gelen bu sozcuk. SlCfiu Bey .lkar) - iki kisi gerekiyorsa. Kim bilir. mesiz guOr- islam Bey zarmm (Zekiye'ye) - Zekiye (isliun Bey'e) yeceksin? bir parca yerini de mi benden esirge(StdkL Bey'e) lhsan buyurun. cum yetmezse. ne olur ne olmaz. 0 kim? Ah. Sl(ilu Bey Sen yerinde otur. zavalh cocukl Ne soyluyorsun? Merhametsiz. KIIIk degistirmek de bana sizden kolaydrr. biri de ben olurum. Abdullah toplamyor. lnanmazsamz islam Bey'e sorun. Daha onsizden kolay olurum.Abdullah. burada "Izin vertn" anlanuna kullamlmis.. - islim Bey II gibi gorunur. ce de soylemistirn: Rumeliliyim. Abdullah Cavulf Efendim. Kihk degi~tirerek girdigim yerde kendimi pek cabuk tamtmam. Ya gtrisim sirasmda yardim gerektiren bir is cikarsa? Orduya kihk degistirtlerek girilecek . -72- . bir az lisan bilirim. Zekiye (Bulundugu kc5~eden t.

Sonunda.Sld..) Altmcl Meclis Zekiye (Odada kendi kendisine) - So- nunda.. (StdJn Bey.. rna yatnusti..islam Bey bu gece bir yere gidecek. Bey.avul¥ - Sld. Bakahm bu giinkii diigiiniimiiz nasil gececek? lsimizi de orada konusuruz. Kryamet mi olmek elinden gelir mi? f. Dun gece gordiigiim dusler ne idi? Sevgilim ve ben oturmustum. sey degildi. is daha metin olacak . Birlikte gidebilir misin? Fakat yiizde doksan dokuz kursuna dizilmek var.lu Bey Abdullah kopar. ~u kale ugnmda Olurum. Abdullah orndan. her yanirmza Mehtap yapraklann e1mas parcalari Ben elimle yuregimi dinliyordum . kara toprak gogsiinii aciyor. kulunusen de gide- kadar asagr gordunuz? HaYIr cocugum. 0 sacnn-73- . Buraya gel. Zeldye (SId1aBey'e) zu neden 0 Beyefendi.lu Bey .. Abdullah Cavul¥ Kursuna dizilirsem ki- yamet mi kopar? Sulkl Bey Aferin Abdullah! Haydi tabyaya gidelim.cikarlar.. olum kendisini gosteriyor. Sulkl Bey - ceksin. O~ olursunuz. Abdullah da dil bilir. Islam.. Meger Allah nasip etgelinlik duvagmn kendi kammdan mis! Meger sehit olmadan birbirimize sanlmak kaderde yokmus! (Bir az dilijiindilkten sonra) Miimkiin olsaydi yasamak da kotu bir 0 kucagiarasmdan saciyordu ..

.... Titriyerek) om- geceydi.. Yedinci Meclis Zekiye. Bahcede biiyiik cmann altmda samyordum. 0 hafif hafif giiliiyordu . Cevhalimizi kiskarur gibi gorunuyordu .. Ben uzgun uzgun aghyordum . camm caglayan sular aynl- onun yiiziinde bir taze giil acihyordu . Toplann resmini yapison giidumaru da omrumun nunde olsun sabahi seyretmeye meydan birakmaz ki .§ilndillcten sonra) Meger canmdan pek korkunc canlansa iyice vaz gecenlere olmek de bir sey degilmts! Bayagi olum ciksa uzerine yuru- da karsima mekten cekinmeyecegim .. Sanki cermet bahcelerinin yor.. islim Bey - Meger ne talihsiz adamrmgordukce sim! Seni yammda bilir misin? Bir melek benim icin gokleri birakrms da bu kara topraklara -74- ... Ama dusun aym da olmayacak bir sey degil idi ya? Keske butun rum oyle duslerle top alevi gorilniLr... (Pencereden bir Bu alevden de sanki insamn icine karlar yagiyort Gunes de ne sahane dogrnusl Bulutlan bin renge boyadi..la yiiziinii ortuyordu . islam. viicudumdan Yuzune baktikca nus da kucagimda yatiyordu.. Ah. bulbuller..Bey islim Bey (Odaya girerek) - Zekiyectgim Zekiye (Gillerek) - Efendim! ne samyorum mmis samy. (Bir az dii. dus idi . Vatancignnda idik.. Sanki benim goziimden remizde hep otusen bir damla yas dustukce.

rum. Him merhume nn dusunmekten gozumun onunden Gon- bir ntnemi. Akhmda kaybolmus babamm hayalinden baska bir sey yoktu. yine yaIflllnaYIherkesten nrnm degerini iyice biliyorum. $imdi haya-75- Ouceden yasamak nedir bilmezdim. Kendimi seytandan alcak goruyorum. Otekini dusunecek sam hatmma. Zihnimde bin turlu sekiller yapardnn.. cok severdim. Yokluklar icinde . Kendi kendime. hep kucagnnda kl:?tigi gelirdi. Yine hepsini bozardim. A cocukt Nicin benim icin bu hallere geldin? Nicin viicudunu sin? Zekiye ne yapbm? Ah! Gonlumu de ahirete parca Ben sana parca gondermek mi istiyorsun? benim yolumda toprak 0 guzel edecek- Beni bir melek mi samyorsun? Ben senin icin Gercekten melek olsam. 0 zaman. Seni gorunceye hun her vakit kayiplar arasmda. Yine birini sevemezdim. ahp 01gonhep beni kucagma Ya 0 da ne eglence: Birini dusunecek da can verdigi gecerdi. insa11111 ne demek oldugunu anlamaya basladim. Yine senin icin . 0 da ne hayal! Karanhklar icinde . Seni gordurn: sanki haska bir dunyaya geldim. olsam.. senin arkana duserdim. kadar iken can ceher vakit mezarlar icinde gezerdi. Omrumde.. 0 zaman.. ne hale gelmistm? Dunyada yalmzdim: gu~suzdum. yine gokleri birakrrdim.. seytan insam aldatir. mesela bizirn Miralay Bey kadar ba- bahga yakisir bir adam dusunemedtm.. merhum kardesibaska eglence bulamazdi. hayatm lie demek oldugunu anladim. ben bir melegi kandirdrm diyorum.

olsun. kadar coskulu yine getirirdim. Beni yetim cocuklar gibi bagira bagira aglatacaksm. elbet de giderdim. soz vennezdim.. Zekiyeciginin ayakta gezer Kimi zaman askere gidersin. -76- . "Teklif vatana idi. Allah askma sus. yine gorevimi yerine teklif vatana hizmet teklifi idi.. All Zekiye! Zekiye! Sakm hatmnda tirmaya kalkisma. J sen olumu benden cok seviyorsun. Ancak.. Mutlaka istegin benden aynlmak. yine vatamm hizmet teklifi kesinlikle beni oldurur. benden aynlmaktan baska bir sey dusunmuyorsun. Bana yuregimde ne varsa srrlarr ortaya sana doktureceksin. yine beni birakrnak istersin. Hakikatcok seviyorum. sadakatsiz. kimi zaman. meseydim. mutlaka.. kosenden siz. gonYine soz verirdim. ben da mezann kucagma oyle mi? Benim dunyada olmadigmi bilmiyor musun? getinnedin Sen kaybolursan mi? (AglayarakJ beni birakrrsm. olurdum. cunku 0 Hatmna yanhs yanhs seyler 0 Senin birlikte gelecegmt dusunkadar ferahh.Sus. Yuregimdeki soylemeyeyim de kime soyleyeyim Zekiyecigim? Sen beni alcak sanmazsm degll mi? Miralay Bey'e soz verdigim zaman once vatamrm. gelmesin. uz1 Bagh olmayan." dedim a.r olmeyi yasamaya de seni cammdan beni birakacaktm sacaktm baska camm tercih ediyorum. Arna. sonra senin de benimle birlikte gelecegini dusundum. olmeye gider- bir cenaze kalacagmi hie hatmna sin. islam Bey . icin oldurur. Vefasiz. lumde kendi askmla vatan askirn karsilasOyle bir karsilastirma.

ben neler gectrdim! blum sanki ortaya ciktr da. Bilmezsin ki ne durumda idin! Bilmezsin. "Kader oyle zulumlerden uzaktir." dedikce. Belki bilmezsin. bir yumurtadan dusmus en yakm yaratilrms dunyalari bulunacagiz. Sensiz olmek de istemem. sevrniyor samrlardi. maz.. umudu kesti. donusu yapisik taslarr. etimizi kemigirmzden cudumuzdan nus hayvanlan. hele nus gibi durur. ben .. uzgtm giderdim ki. Eger olurdiin. bir ben kaldim. Ah! Bilmezsin . yanyana Gokyuztirnin devletleri. canlanmasi olmeye kosuyoruz. ne biz birlikte her dakika Dusmanm ayrracak..." diye ofagzmdan gonlumde cikan kazilkeli ofkeli soyledigin soz yok mu? Hep kulag. Belki dikkat 0 kadar etmissmdir.gun giderdim. olecek olsaydik.. hayalimden -77- gitmedi. gucluklerden olurdum. sozlerin kimileri zihnimde. yasamak da . ben soz verdtgim yerinde idi ki. carnrmzr biviicikyticin silahr ayirarruyacak. Bu kaumudu kesti. Beyim. dagitacak. Biz olmeyecegiz. Biz vatan olmuyoruz. dar zaman hizmetinde bulundum. hie suphe etme. Mira- gorenler belki vatamm zaman coskum ° kadar lay Bey bile saskm kaldi. He- kimler. Elbet de uzaktir. bir dakika kulagimdan aynl- ° soz hie. sen yaralanndan ben yarana baktignn zaman cektigrm belalardan. beni bileHerkes aylarca yatagmm medin! Hekimler cevresinde dolasti.. Aslmda inancirrn lirsin a.Imda idi. ve yukselme- Demek ki vatanm Zekiye - sine hizmet icin yaraulrmsiz. Cunku senin birlikte geleceginden ernindim. "Hastada umut yoktur.

Meclis Abdullah Qavull Haydi Abdullah Qavull (Odaya girerekj bey. islam islam Bey - Ne taraftan gideeegiz? Ben yol buldum. -78- .. bizim ayagnmza Abdullah Qavull - gelirse kiyamet mi kopar? I Asla.. Allah buyuktur. vatamn biiyiikliigiine Inancmr rrn unuttun? islam Bey - Ha~al bir zaman unutmam. Abdullah Qavull - ki orduya girmek mumkun miz yollardan dolasmaya Giysiler hazrr.Bir kere Miralay Bey'i gorsek 0 zaten geliyor. lnsallah bu hizmetten de sag geliriz. dururdum." diye kendi kendime soylenir gosterdi. islam Bey - Kim bilir! Zekiye .r "Beyim elbet de iyilesecek . Allah bir mucize Allah umudumu yalan cikarmadi. Sekizinci Oncekiler..~ bos yere mucize gostermez.. Gidecegiuc dort saat ister. Abdullah Qavull olmaz rm? Abdullah Qavull - Bey . Beyim elbet de ~ vataruna hizmetler edeeek. . 0 islam Bey - Keske biz gitseydik. islam Bey - Nereye? Kaleden simdi cikmah olsun. Ay. Vatan kutsaldir.Allah'm bir mucize daha gostermeye gucu yok mudur? Hakkm adaletine.

Gulle arasmdan ~uvenli yol yoktur. bir i~ iki gun gecikecek olursa kiyamet mi kopar? (SHah b~ma trampetesi nurulur. Zekiye. Abdullah Qavulf Siz bilirsiniz. islam Bey yok. Bence bir gun once olmekle bir gun soma olmenm hie.ocuklar? Abdullah QavUf.. (PERDE KAPANIR) -79- . top baslaondan gecrneli. Abdullah Qavulf - di. Gidiyoruz. Saklanmah. farki Ben isin cabuk tutuldugunu Hazir mlSllll~ Bir kac gun ne demek ya? Bir kay gun. bir kae de orduya oyle girmeli. frrsat aramah. Kavgada Haydi.Abdullah'm dedigi gibi olursa. Sulk! Bey Sldkl Bey (Odaya girer) e. islam Bey - Ecel bizi bekliyor.fun. i~ daha guvenli olur.) Sldkl Bey (Zekiye'ye dikkatli dikkatli karak) ba- OgIum mezarda yatiyor . gun bizden haber alamazsan Abdullah Qavulf dusurmeli Misafirlige gitmiyoruz! islam Bey . ama bir kaQ merak etme. Abdullah ciknr.. Sldkl Bey listerim.) Sldkl Bey mekten Yine mi saldml Herifler 61- de bikmiyorlart Haydi bey.Suilu Bey gun demek.. Yasasm vatan!!! (lsl.Dokuzuncu Meclis Oncekiler..

I. 'i .

kutsal. Dun glma dustu. Kucabiiyiik sem kalmarmstr. Meger dusman za- ten gtdiyormus . herkesten bildigim lslam'm.) Sldkl Bey (Kendi kendisine) . Sanki i~ yaptiml Hie agzmda ninesinin sutu kokan zavalh olmeye gondertltr mi? 1 Esimin. Meger dusundugum dar gonliimii tas olmus bilirdim. uzerine kihcla vursalar ki bir parcasi kopardi: ben yine duymazdrm. elimle gozlerml bagladim... me hie de gerek yokrnus . hie birine iiziilmedim.PERDE IV Birinci Meclis (Tabyanm bir baska yen.. Suphe onleyok ki sehit olmuslardir. -81- . On yildir her Gonlum belturlu kahrirm ceken zavalh Abdullah da birlikte gitti.Hie gereksiz yere uc adamm kamna girdim. Diinyada Rustem'den 0 haber aldim. olmaya gonderdim. Ben sirndiye kaHaremiOglukimmin' benim icin oldiigiinii duydum. kurban herkesten lslam'm. o cocukl 0 cocukl Gozurnun onune getirdik- ce yiiziiniin parlakhgi ates gibi cigerime yapisiyor. mun olumunu dediler.. su kalede herkesten gerekli. KIzm kayboldu baska da sehit oldu. gercekten tasti.

Her taraftan cekiliyor.) j gonlume egemenim 'I' J Zabitlerden Biri - Bey.. hrn. Bu kadar uzuntu hep ondan degil mi? ins an zayif. Cocuk bir az rnerhumeye' benziyordu..(Bir az dilijilndilkten sanra) Birak a efen- dim ...Suphanallah! Buradan gittiyse. ustun gelemiinsan gucsuz . . Ben de kendimi samrdnn.. -82- . Gece Tuna'ya koprusunu kurmus. kimi zaman kizrm.. Sldkl Bey Ben de gordiim. devletle bans etmedi ya. Askerini Tuna'nm baska bir yerine gonderecek degil mi? Oradakiler de bizim kardesimiz. ikinei MeeRs Sldlu Bey..Yuzunu gert cevirtrmyelim.. Bir turlu yaratihsma yor. icinden kan siziyor.... yuzune baktikca kirni zaman oglum akhma geliyordu. Daha bir kac kisiyi bu topraklarda Birinei Zibit ahkoysak ne olur? Cevirirse ne olabilir ki? Sldkl Bey . Belki bir kac top. Bir Ka~ Zibit (i<. Bir turlu kendisini yenemiyor . dusman cadirla- nm yikrnaya basladi.erigirerler. Sldkl Bey Yuz cevirrms dusmamn arkasma dusmek neye gerek? ikinei Zibit . Hala gonlum insan gonlune benzememisl Yuregim tas rm kesildi? Hala. Emretsenize disan cikaBirinei Zibit nz. bir iki bayrak biraktm- 1 Olen esinden soz ediyor. yazik .

pek iyi.Ey. Sldkl Bey Cocuk nerede? Cocuk mu? Nerede Abdullah Cavu. Hie.Abdullah! Abdullah Cavu. sizin dedigi- niz gibi olsun. . yol yordam bilmezmis Sldkl Bey dan yetisirirn.Buyur. demesin.Efendim. Askerimizle ugurlaOscikahm. Abdullah Cavu. Sldkl Bey .Disanda. lldnci Ziibit . U~iincii Meclis Oncekiler.Geldigi zaman ne yapti ki.Bey. top atsmlar. Abdullah Sldkl Bey . Her yandan n asker dokuluyor.Abdullah (Abdullah 9av~ kosarak: gelir.Abdullah.tkar. Yolculan maya manhlar selamlasmlar. . arkasmdan cikahml Emret toplar ne yapa1Dl yiladisa- islesin. - olacak? islam Bey'in yanmda.) Sldkl Bey . islam Bey nerede? Abdullah Cavuli . ernredin. topa basladi. Pek iyi.) Dordiincii Meclis SldkI Bey. giderken cak? Yuzunden cagiz? Emret Obur tabyalar yilmadik. Gidin! Yapm! Ben de arkamz- (Ztibitler t. olmazsa dostumuz. Sldkl Bey Sag mi? -83- .

01madi: "Gerekmez. gizlene gizlene cephanenin yaklastik." derken islam Bey cephaneye karst bir tabanca atmasm rm? Meger kapmm -84- .. Orada bir magara var. Arslan seyOnu soylet ler. lse gondermeye adam ararmssiruzl nutum. kiyamet mi kopar?" dedim." dedim. Bey bunu gordu mu: tutabilirsen "Ben elbet de cikacagim. Cocuk da sanki golgesi. radan cikahm.." dedim." islam tut.Abdullah Qavu~ Suikl Bey Ne oldu? Abdullah Qavu~ - Ben biraktrgrm zaman sagdi. Ben avcihk zamanmdan bilirim.. SUrune surune ta su tepenin altma gittik. ne- dir? 0 adam degtl. 0 magarada saklandik. . Yigit delikanhlar . Bir turlu ordunun yanma Soma bir gizli yol bulduk. yanma yapisiyor. bir turlu istedigirniz Ben: "Haydi selametle su- nenin cevresini karakol icinde karakol nus. Allahm gazabi. ne yaptImz? islam Bey midir. "Ee . yere sokularnadik." Ben: "Etmeym. yanma epey sarYaklastik amma ne fayda? Cephacahstik. Buradan ciktik. ge- ce bir koyde yattik. bu. Dusunduk. Allah da hosnut Ama ben ikisinden de hosolsun." dedim. olmadi: "Dusman gidiyor. Az kaldi hem kendilerini oldurteamma ceklerdi. Aruma simdi bilmem. Sayle bakayrm.. hem beni. haydi cikahm. Ey ne yaptimz? Dc. 0 bir yere gitti mi. Ikisi de sagdi. ciktik. 0 der: Golge: "Ben de el- bet de cikacagim. Dusman basladi gece yansi cadirlanru yikrnaya. surune surune. Sldkl Bey Ne yaptimz? Abdullah Qavu~ yanasamadik.. olmadi.

islam Bey gordu mu: yine yildmm gibi sicradi: "Allahla andim olsun ki. a . ta vardi onu buldu . kimse yok. bir cephane sandigi daha yakInadan kaleye girmeyeyim.onune bir barut sandigi indirmfsler... Ben sabahleyin basmn cikardnn. Tuna'yi magaradan 0 yandaki dusman ascevreme bakgizlene gizlene gece gecmis.. Magaradan nasil kurtuldu- tim... mubarek de cocuk da hep on tarafmdan yaralarur. islam 0 yamndan gordum desem mamnt Bey iiC. magaramiza iistiindeydi sokulduk. Ben omuzlanndan ayaklanna gasahkta sanldi.avu~ koptu. magaranm kenanndaki Yavas yavas cahhga girdik. islam Bey sanki olume asikrrus gibi kurcahsiyor. Yoldaslarla kalktik. yagnuSonra ne olacak? Bir Basladi iizerimize dolu gibi kursun sunlan kucaklarmya aynlmaz. 6teki zaten golge dedik. cah aralanna ki.. yere YItuttum. ya . Sullu Bey nuz? Abdullah C.yerinden yaralandi da. Sullu Bey (S6ziinii keserek) Abdullah gurultudur C. dustu askerin onune . I II . Hem on tarafta hala duruyor. Arap tabyasmdan bunlan kaleye yaklastik. bayildi. Kursun da.. kildi. karizimizi bulamadilar. Tufege sanlan Sonra? sanlana .. Ben de yanlanm -85- birak.." diye bir kere bagirdi. onu da beraber cektik . cikardrm. gittigimiz sapa yola girdik... Golgesi zaten Sanki olumu gozumle Bereket versin.. benim kismetime dustu.avu~ keri. Sabah acihr acilmaz baktik asker cikiyor. 0 arada iki kursun da Biri sag kuregimin oteki de budumda.

Bir kursunla ne araba kaldi. Sldkl Bey . 0 Ayirabilirsen birini birinden ayrr: baktrm rmyacak. ya yoktu.. ." dedim.Bak. ne yanmda asker.i. - nhr rm hie? Hele iceri girebildi! Mubarek. (Tabyadan rak) dv. kaciyorlar Dusmamn be! Daha ya- nm saat olmadr. islam Bey cehennemin cattik. . araba ile arasr.Arslan delikanh! Abdullah Cavu. ben dusmanm da o kadar korkagnn sevrnem. Vatanm ekmegi hepinize helal olsun . size haber vermeye geldim. Kavga barut. Vallahi bey. "Bey elvertr..an baka- Bak. Cocuk yanmda yok mu? Golge.. ne beygir. Miralay Bey bizi bekler...mamak istedim ya. Dusmana cephane arabasma tabanca... bir dogru firladi. haydi gidelim. Sldltl Bey .. bir elinde kihc . Allah hepinizden razi olsun. Bir elinde agzma atIhyor. bak bey. Her birinin her parcasi gagun bir kosesine firladi. Abdullah Cavu. Dusmamn zaten yiizu donmus "Bir adam eksilmekle kiyamet mi kopar?" dedim. "YaAllah!" dedi. ate-86- .. bizi de Allah ates . Onu da. (islam Bey'e bagtragelsene! Miralay Bey bekliyor. arkasmdan aySanki kaleye girersen kiyamet mi kopar? Sldkl Bey Abdullah Cavu. benimle sizin ararnz kadar ya vardi.. 01sakladi.Afertn. Allah Allah! Yine Kaleye gelirken sanki mezara gider gibi geliyor. Aceleniz ne? Sldkl Bey yorsun? Abdullah Cavu. Sanki bir saat daha ates karsismda dururlarsa elinde kihei kmlmis rak) Buraya gittigine mi kizi- kiyamet mi ko- par? Bey! islam Bey geliyor.

islim Bey Sldkt Bey Gel oglum: Gel beyim! Gel arslammt Dunyada. lah'tan Kahramanhklanm Abdulisittim. islim Bey Bey. Vatamm sevenlere ne buyuk ibret dersi gosterdin. meger dusmilletimizin sanma yakistirmumkun ki man zaten gidiyormus. hele Allah seni bize bagisladi. elbet sen olurdun. Cenab-i Hakka bin kere subosuna yere olumune ya elbet de ya cildmrdim. Beyim. lsitmeye de gerek yoktu ya! Seni bir kere goren. Sunlarm kendimi oldurmek zorunda kahrdim. Fakat kim bilirdi? Camadim ki boyle seylert arastirmak bana danlmazsm. ahirette.) Beslncl Meclis Oncekiler. iki sozunu isiten ne oldugunu anlar. Meger benim tasanm sus kullanmayi hep bosuna imis. kiyamet mi kopar? Sl(llu Bey kiir olsun. hele Allah seni vatana bagisladi. Vatan aski ete kemige burunse. Cektigm emekleri helal et. sebep olaydnn. Siz bana vatammm en biiyiik yararlanndan birini emniyet ettiniz. (Bu araltk islam Bey gelir.. siz bu kabenim cabamdan bekledi-87- olsun.. ne soyluyorsun? Omrurnde beni bu ise memur ettiginizden biiyiik iyilik gormedtm. Hele yine Allah'm yardirm yettstt. yuzun ak olsun. vatam icin olmek istiyenlere ne guzel ornek oldun. umanm lenin kurtulmasmi .sin agzma giderken de bir az boyle yavas yurusenel Ne olur.

. cunku bana hainlik. buyuklugun sin! Vatamrm ben kurtaraydrm. vatarum icin olecektim. kendi g6ziimde ne kadar buyurdum.. On iki bin Osmanh kadar dehsetli idim. aym vatana hainlik idi. " j . bir insana ne biiyiik sereftir.. Vicdanim pek iyi biliyor ki. vatanseverlikte.•. dusman karsismda duran bin arslam esirlikten kurtarmak sundugunuz icin duen biiyiik careyi benim elime bi- raktimz. Bir devIet gibi batip da dunyayi dehsetler icinde birakmak. KIrk elli yilhk bir hayat. Vatan kadar kutsaldim. I niz. su gordiigiimiiz diinyada yasamak oyle bir biiyiikliigiin acaba bir dakikasma.. KIrk elli yilhk degil. ' . Bir kere goziiniiziin onune getirsenize! Sen gayretin ne demek oldugunu. ne bu kaleyi kurtarmayi sagladim.. bitmez tukenmez olsun. Bu kaleye hie bir hizmet etmemistirn. on iki bin mert gibi dovuse dovuse sehit olup da tarihlerde tek basma bir ordu sayilmak. yine zaran yok... cunku devletin en biiyiik yaran benimle sagIanabilirdi. siz silah altmda.'.:.. Bir hayat. kahr: su kalecigin kurtulmasiru ne demek oldugunu. . bir saniyesine deger mi? Ben ne oldum. saydim.. ne vatanmu. su bildigimiz hayat.. Kendinize bir tuttunuz.• '• :{. Ben uc ay hasta yatrmstim. Bir kere dusunsenize! Buradan gittigim zaman ben devIet kadar buyuktum. benden cok daha iyi bilirvatan nerde ben sagla'~. Beni gayrette.. cunku on iki bin Osmanh'mn gorecegl hizmeti yalmz basima yapmak zorundaydim. milyonlarca nufusu anasmdan aynlrms yetimler gibi arkasmdan aglatmak. vatan askmda on bin kahramana tercih ettiniz. Hatta vatammm bir kac -88- .

arslamml - Yammzda bir cocuk vardi. islam Bey (Yapmaclk bir te~la) narak bir az d~ilndiikten Cocuk mu? Hangi cocuk? Anladim . elini oper. aInuu oper. gercekten adam 01dugumu.{>tp) iz bana ogIum dediniz degil mi? Siz beS ni evlathga kabul ettiniz degil mi? G6nliimde bir SIT var. Yalmz size s6yleyebilirim. senin sayende ogrendtm. Sldk. Sanki ben burada bulunursam kiyamet mi kopar (Abdullah ~lkar. babacigim. Diinyada babamm sayesinde var oldum.. Baba sozunden daha biiyiik. -89- . danlmazsaruz soylerim. Halk ya- nmda sonnaym. islam Bey Sldkl Bey islam Bey Sldkl Bey Bir sey soyleyecektin? Cocuk buraya gelemez. (Ceorestne baktsonra miralaya yakla. Beyim! Siz bana demin oglum demediniz mi? Ben de size baba diyecegim. Abdullah ~avull (:lkarken) ki gideyim. daha kutsal bir sey bularruyorum ki. 1 Burada: Kizdir.) Altmcl Meclis Sullo Bey. biNe isrm var zim Abdullah! Sen bir az isine gitsene.l Bey (islam Bey'e snnur.. onu g6remiyorum. Nicin? islam Bey .Namahremdir' de onun icin. onunla sesleneyim. islam Bey de zorla miralaym duraksamadan sonra) - OgIum. Ver beyim..l Bey Burada kim var ya? Ha.. Bir az SUlk. elini opeyirn.tastan yapilrms bir kac duvan icin 6lecektim.

zunde suclu olmaktan seni biliyorum. Bana senin go- buyuk namussuzluk Su11u Bey . islam Bey ($~kmhkla) istemiyor musunuz? SUikl Bey islam Bey Sldkl Bey sahip olur mu? islam Bey Zekiye! Seni cagmyorum isitmiyor musun? 1 Tiilihe.. git! Ah! Zihnimden neler gectigim biliversen? Git cocugu getiro Eger dusundugum makamma seyler dogru cikarsa. Ben vatamm icin buraya geldim . dedin? Manastirhdir oyle mi? Git simdi. -90- 0 pek uzakta degil . Su evde ... en namuslu olamaz. bana yeniden can verirsin...Simdi sana kim suclusun dlyor? Yanmdaki cocuk kiz rmdrr. Geldiginden bir buyuk dert altmda brrakirsm.. Benim Ma0 nastir'da bir kizim vardi. <. Vallahi ben gettrmede haberim yoktu. hem beni Diinyada dim.. Su- rada ... Kaybolrnus. Bulursan vakit belki gerCocukl Cocugu cekten baban olurum . Beni Hem gunahima girersin. 0 da benim icin arkama dusmus.. suclamat buraya gelmis. Ikinci goruste ayrildik . 0 I Beni soyletmek mi istiyorsun? Ma- nastrrh bir kizdirl Birinci goruste birbirimizi sevdik. anladm rm? Git de bul.. indimde oglumun gecersin. Git diyorum..:aglraYlmrru? Hala duruyor! Zekiye! Zekiye! Kizmnn adim soyluyort lnsan dunyada bu kadar umulmadik devlete' .Sulkl Bey islam Bey - Namahrem ne demek? Namahrern mi ne demek? Beyim...

ozlemtni Sldkl Bey barm buldum. Senin icin olecegtme de inanmarmstm uzuntusu . balste diinyaya babam .. Sldkl Bey Zekiye Zavalh kadm! Ninem oldiigii zaman ben co- euktum.. islam Bey.Adi ne idi? Zekiye (Dikkatle Miralay'm rak) - Kar- yiizilne baka- Acayip aeayip seyler soruyorsunuz! Sadik degil miydi? Ah! Buldum.. Evde herkes... hamm derdi. Zeldye Zekiye (islcim Bey'e) . buyurgan tavlr ile) - Sen Manastirhsm degil mi? Zekiye . vardi.....Yedinci Meclls Sl(ikl Bey.. admi isit- Daha bir emriniz var rm? - Sldkl Bey (Kendisini toplayarak) desin var rmydi? Zekiye Evet. cektigim lste babam.Adami hangi adiyla r. gel dim geleli Zekiye (tsldm Beye) - Sirndi sen inanmazsm .agmrlar (Miralay Bey'i gostererek) Baksanat lkimizi de rezil mi edeceksin? Sldkl Bey (Hemen Zekiye'nin yamna kosarak. Sldkl Bey . Bak! Bir kere gozlenbir ne bak! Ninem de benim icm gonlunde -91- oldugu vakit yuzume trpki boyle .. Sldkl Bey (Kendi kendisine) euk! (Zekiye'ye) Ninenin? Zekiye medim .Evet! Sldkl Bey Zekiye Babanm am nedir? Zavalh coBabarm gormedim ki bileyim.

kardesim de bir telasi oldugu zaman tipki boyle gezinirdi. simdi seni de mezardan cikrms sanacagnn da yanmdan kacacagim. Vallahi babamdir. bana da ken din icin degil mi? Sana kim babarmzi biraka- onune getinne! 0 kadar benzin atrms ki... baban olacak. Ne degtl mi? Vatarun istersen emret! Sakm danlma! SakIn kiskanrna! Babarm kiskanmazsm babarm brraktirmazsm. Bak! Yiiriiyii:. billahi Gonlum beni boyle sevgi islerinde hie bir zaman aldatmaz.iine dikkat et. icin beni biraktigm gibi.. .Buraya gel! Ninen benim icin verem doseklerinde cevresine da. tipki ellerimle gozlertmi nm. mi bakardi? Babacigim. mi? Ben de biri icin agladigrm sin a. bilirboyle kapababamdir... Sldkl Bey nim merhametli 1 Yaraticnn: Tannrn. Simdi benim icin aghyor degil zaman. oldu. Beyefendi icin babamdir diyorOyle mi? Ben de ye0 beni ogulluga da kabul etti . .bakardi.. . bana aci! Buna aCl rahat doseklerini gozumun Zekiye mezarlan. Sen benim degil misin? Zekiye Seninim . -92- Benim adaletli Halik'rm!' BeAllah'iml Sonunda kulunu . isliim Bey hm diyor? Sldkl Bey ... isliim Bey Zekiyecigim! Nicin bu kadar vataru tehtelas ediyorsun? Haline bakanlar sun .... Yine seninim . oyle mi? Kardesin can verirken ne dedi? Beni anar.. beni arar. Yemin ediyorsun min ederim ki babandir likede samr. Zaten baban olmasa bile.

gordunse. su kendini gen. Ben gucsuz kulum..:ekten insan etmissin. Abdullah'tan 0 tabyada hepimiz organ idik. Allah'm bu turlu bagislan bir nedenle. acaba kac ki~i gorevtni yerine getirmeye cahsrrdi? Sldlu Bey yorsun? kes anasmdan 0 Sen de mi halkirmzi bilrnivatanseverlikle Ben 0 0 gayret milletin kamnda var. Burada gorevimi yerine getirmekten madirn. korkar rru? Senin korkrnadigmi gordugu icin Herkese baska Ovgu icin. lste bak. Allah sen yurekte olan insanIan dunyada da mahzun de . ovunmek icin soylemem: benden. sozune be1ki senden islam Bey - -93- .. din. ahtrette dedir. Sl(llu Bey Oglum! Zihnin buyuk hayalbaska bir sey yaplere kaciyor. kendi kendime yakisiksiz rektirecek? islam Bey .. alettik: ruh senhie ruh olumden ornek oldun.. Olumden korkmadin: kimse de korkmadi. kizmdan. islam Bey - Her gorevi yerine getirmek 0 kadar kolay bir sey midir? Herkes seni onunde gormemi~ olsaydi. Herdoguyor. nu diyorsun? seyler soyluyorumt Ce- nab-i Hakkm da rm cornertligt bir nedeni ge- su kadar bilirim ki Beyim. hak etmekle gelir . Ne yaptm Her yaptigrm bilmem.dunyada yalmz brrakmadml Sonunda bu za- valhyi her seyden umutsuz etmedin.Evet beyim! Benim inancimca. kimde gayret gayretin bir azi da senin sayenbirakmaz. Bagisma yuz bin kere sukurler olsun. Ne yaptim ki beni bu kadar iyiligine layik gordun? Bak.

Babacigmi sever misin? BuZavalhya bir bakism. -94- . tas elmas gibi parlamaya sanki deste deste gulgozumun Ne gibi geliyor bilir simdt uyamyorurn. K1Zlm!Ben yine dirildim. Bak! 0 kadar zaman ozlemrni cektigtn babanm yiiziine bak! Simdi mezardan cik- nus sanmazsm. Simdi Gonlurrnm ne halde oldugunu la damla kan oturmus hissediyorum. iki soon bes yilhk ah~- sev demem: ama bir az sevsen zun. On bes yilhk omrumu misiniz. mun onunde nin Hak tarafmdan birinin viicudu duruyor. gelme bedeli' geziyor. cocugunuz yok ki evladm ne oldugunu bilesiniz. Biz burada ag. Ancak. hep onunde mezsiniz a? Sldkl Bey muhtac Muhtactrr. on bes yilhk omrunu... Ah! bilmezsiniz .. siz de bu milletin hep bir ornek gonneye.lr agrr konulardan soz ediyoruz. dunyayi daha simdt goriiyorum.cok inanmm. On bes YIISimdi goziiBirtdir ikisini de gormemi~tim. Size aYIP degil. Ya ben! Benim iki cigerparem vardi. daha ler aciyor. Ben yine genceldim. (Zekiye'ye) basladi. tavnm degUitirerekJ Aeayip seyl Herkes zev- kinde safasmda . sanki bir mezara gtrmisim de on bes YII uyumusum. bir buyuk adam bulmaya muhtac oldugunu inkar edeFakat kendini (Birdenbire sandigi icin muhtactir. 0 kanlardan onunden geciriyorum. unutturdu. kanhklarrm I Dengi. esiti. lkisini de biitiin biitiin mahvolmus samyordum.. nun kadar feria etmezsin. 0 Ben onu tas olmus da otesme berisine damsamyordum.

Buldum beyim! babam kadar se- yap verirseniz beni sevdigimze vakit inaru- islam yurunl Bey ve Zekiye (Bir zamanda) .) islam Bey (Duraksayarak) -95- Dugun rnu? . Carum kadar ... yalan olur. Zekiye kadar desem. ne zaman olacak? (Zekiye utanarak onilne bakar.Soracagim nm.:in. Babacigim. seye dogru bir ce0 can gozu- me pek degersiz gorunuyor . yani dugunu- Sldkl Bey (Hafifbir gUlilmsemeyle aralanna sokularak) - nuz.. hayatmn feda ettim. cunku Babam kadar .islam soylerse. ama kendime soz gecirmek elimde degildi. Onun sevgiye inanmamak Kendisi sever de.. sevdigine inanmaz. Gercekten verim.. Eger...... ona da siz inanmazsiruz .KIZlm!Ben karma! 0 kendi secimimle can verikadanm istemi- yorum. Beni de gonlunden butun butun ci- islam Iir? Bey - Acaba dunyada senin gibi babayi sevmemek hangi evladm elinden geSldkl Bey degil mi? Beni sen de bir az seversin Hem ne kadar sevdim bilir islam Bey - misiniz? Vatarnm kadar diyemem. Sizin ic. Bey - Zekiye sizi sevmeyecegmt eski beni sevdigine de inanmam.Bu- Sorun babacigim Dugunumuz. degil. rim. Sldkl Bey . baskasmm ben onun icin Zekiye ahskanhgidrr.. Sldkl Bey .. Eger onu dusunmesem.

Nasil diigiln? Gene irade' sizin. en uzagI bu geceye kadar bekleriz. goniilliilerin sesi de isiiilir.... sozleri de vatan gayretinin yaktigi yureklerden cikrms olmak gerek. Onlar da bizim kadar memnun.. islam Bey - Halkta gercekten gayret var! Ona suphe yok. Sldk. dar sikmti gectrdik.l Bey Eger trade benimse.. kimse hie bir seyden bir kere olsun sikayet etmedi. ars bizimdir felah Ar~ yigitler vatan imdadma Ciimlemizin validemizdir vatan Emir.Beybabacigrmt Kizcagizimzla egleniyorsun? (Uzaktan uzaga mers basiar. goniilliiler. $u bfldigimiz edepsizden baska. kendi kalenin kurtuldugundandir: degtldtr. herkes de bir turlu eglemyor.Bendeniz bilemem . -96- .t ml Sldkl Bey - Bak! Yalmz ben eglenrmyo- rum ya.. (Askerler. (Saate bakarak) 0 . Zekiye . Musikisi de. Abdullah (:av~ Bir boliik qectneue b~lar.. (islam bu kakurtulduklanndan Bey'e) Ne dersin? Bu kadar kusatma. .) gelir. Siz. Daha dart bucuk saat var! Dart bucuk saat! Bir insan omru kadarl Ne care! Allah sabirlar ihsan etsin. Arnan dinle- Sldkl Bey - yin! Bana bu hava pek dokunur. lste aduv karsida hazir silah Ar~ yigitler vatan imdadma Ar~ ileri. Yemin ederim ki bu memnunluk.

tstegme kavusturmamak ister misiniz / Yuruyun yigitler vatamn yardmuna / / Kilavuzumuz ytgttce cabalamaktir / Her tasnmz nice bin cana deger / Cana degil egilim.:}yigitler vatan imdadma Yare nisandir tenine erlerin Mevt ise son rutbesidir askerin Alb da bir ustu de birdir yerin Ars yigitler vatan imdadma' Sullu Bey Arslanlanm. yuruyun. -97- . acele bir isirniz kalrnadi. bu gun tin kazanmayadir / Yuruyun yigitler vatanm yardmuna / / Yarn rnadalyadir bedenine erlerin / Olumse son rutbestdir askerin / Alti da bir ustu de birdir yerin / Yuruyun yigitler vatanm yardnrnna.:}yigitler vatan imdadma Rehberimiz gayret-i merdanedir Her tasirmz bir nice bin canedir Cane degil meyl bu gun sanedir Ar.Herkesi hltfiyle odur besIiyen Basti aduv g6gsune biz sag iken Ar.:}yigitler vatan imdadma !?an-l vatan. lufz-i bilad u ibad Etmededir sungunuze istinad Milleti eyler misiniz namurad Ar. Yernegi bes dakika sonra yeseniz olmaz rm? Abdullah Qavuli Emredersen bes saat soma yeriz. bizimdir kurtulus / Yuruyun yigitler vatanm yardimma / / Tumumuzun annemizdir vatan / Herkesi iyiligiyle odur besleyen / Bast! dusman gogsune biz sag iken / Yuruyun yigitler vatanm yardmuna / / Vatanm unu. Kiyamet mi kopar? SlClkl Bey. nereye gidiyor- sunuz? Dusman defoldu. Durun da bir az miralayimzi dinleyin. Siz bu tabyayi camruzdan Iste dusman karsida hazir silah / Yuruyun yigttler vatanm yardmuna / Yuruyun ileri. beldelerin ve kullann korunmasr / Sungunuzun sayesinde olacaktir / Milleti.

Bundan Korkmaym. durdunuz. 0 sanh evladi oldugunuzu gostersanh babalanmzm diniz. de. yuce maksatlanndan mz. lann Her biriniz on kisiye karst gundur cekmedtgintz Doksan bela. melekler simdiden rahEttigintz fedakarhen gm degenrn ben bilirim. topraklar gosterdigtniz vatanseverligi bilseydi.:devlet gelmis bizimle birlikte ugrasi- islam Bey . suphe yok ki. acaba hizmetinizin degerini siz bilir misiniz? Vatamn buyuk. Vatam kurtardimz esenligi dunyarun yor. metleri. Baksa- mza. Vatan sizden hosnuttur: su taslar. cunku onun kefilligi altmdadir. Cenab-i Hak katmda almmz aciktir. namuyemin eder. elbet de admiz yuzyihrmzda tutuen sanh yapraklanna ettiginiz hiz- Cenab-i Hak sizden hosnuttur: metle. araya araya evladmi bulmus nineler gibi viicudunuza hathgmdan hosnuttur: Ian tarihlerin dokundukca coskusundan.Ben sikmtiya raziydrm. kihcimza: insan olan. Biz -98- . Ic rasizden yazihr. gormediginiz sikmti kalmadi. mert olan. Vatanim sevenleri Allah da sever. iic. insanhk par par titrerdi. Osmanhnamusunu goklere cikardimz. Abdullah Qavu~ Sanki gelmemis olsaama silar kiyamet mi kopar? Sldkl Bey kmti cekilirdi. 0 birini kurtardi- demem. ancak.degerli gordunuz. Kiyamet kopmazdi. soma nereye giderseniz gidin. ben Silistre ummadigmiz topragmda da deseniz Dusman nereye gitseniz muhafizlarmdanim saygiyr gOriirsiiniiz. sunuza olsa. saygiyla amyorlar.

Haydi bakayim.agmn. gurur degil! Askerler. ama nicin yardimuygarhk bizi dan sikayet edelim? lnsanhk. da bu topraklan koruyabilirdik. Yine de koruruz. ***in bir kalesini kurtardik. Yasasm vatan! Yasasm Osmanhlar. islam Bey - Haydi bakayrm. Her zaman da koruruz.yardrmcisiz dIk. Sldk. sesiniz yok - mu? Yasasm vatan! Yasasm Osmanhlar! Hepsi (Bir agLZd. Biz Osmanh degil miyiz? Osmanhlann sam her zaman vatanm en kucuk faydasi icin olmektir. mahvolurduk. Biz de her zaman bu yolda olmeye hazmz. bana bir "***cok yasal" c.l Bey - yine maglup olmaz- Oyledir. Vatamrmzm koruduk. hakh gorup de Imdadnmza kosunca. (Asker Trampete ~allTlarak)- ***yasal Camrmfaydasmi Sldkl Bey (Hepsine) Zl Kardeslerl tehlikeye koyduk.an) Yasasm vatan! Ya- sasm Osmanhlarl (PERDE KAPANIR) SON -99- . neden memnun olmayahm? Bize yakisan vatan sevgisidir. Olurduk. bir cok sehit de verdik.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful