P. 1
şkl

şkl

|Views: 41|Likes:
Yayınlayan: mrvbalci

More info:

Categories:Topics, Art & Design
Published by: mrvbalci on May 29, 2011
Telif Hakkı:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOC, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

05/29/2011

pdf

text

original

∆y = tgϕ ∆x Şimdi de ∆x i sıfıra yaklaştıralım. Bu takdirde Q noktası, eğri boyunca hareket ederek, P noktasına yaklaşır.

PQ keseni ise P noktası etrafında döner ve ϕ açısı ∆x ile beraber değişir. ∆x → 0 halinde, ϕ açısı bir α limit durumuna yaklaşır ki bu açı, PQ’ nün limit durumu olan PT teğetinin eğim açısıdır. Buna göre teğetin eğimi: tgα = lim tgϕ = lim
∆x → 0

∆y = f '( x) ∆x → 0 ∆x

den hesaplanabilir. O halde f '( x ) = tgα Yani x’ in verilmiş bir değeri için f '( x ) türevinin değeri; y = f ( x) eğrisinin P(x,y) noktasındaki teğetinin ox ekseniyle yaptığı açının tanjantına eşittir ki bu da teğetin eğimidir. ÖRNEK: y = x3 eğrisinin P (1,1) ve P2 = (−1, −1) noktalarındaki teğetlerinin eğimlerini 1 bulunuz. y ' = 3x 2 olup

O halde teğetin denklemi y − y1 = f '( x1 )( x − x1 ) Normal ise, bu noktada teğete dik olup eğimi m=− 1 ve denklemi f '( x1 )

Teğetin, değme noktası ile ox ekseni arasında kalan parçasına teğet uzunluğu; normalin değme noktası ile ox ekseni arasında kalan parçasına normal uzunluğu; teğet uzunluğunun ox ekseni üzerindeki izdüşümüne teğet altı ve normal uzunluğunun ox ekseni üzerindeki izdüşümüne de normal altı denir.
tgα = MP = MN = m TM MP

teğet altı uzunluğu= TM =

y1 m

normal altı uzunluğu= MN = my1 ÖRNEK: y 2 = 2 px parabolünün herhangi bir noktasındaki teğetinin, parabolün odağını teğetin oy eksenini kestiği noktaya birleştiren doğruya dik olduğunu ispat edelim. Parabolün herhangi bir noktası ( x1 , y1 ) olsun. Bu noktadaki teğetin eğimi:

2 yy ' = 2 p ; y ' = p y1

p y

m = y' =

x = x1 y = y1

Buna göre teğetin denklemi y − y1 = p ( x − x1 ) y1

Bu teğetin oy eksenini kestiği noktanın ordinatı olarak y = y1 − px1 y12 − px1 2 = ve y1 = 2 px1 olduğundan y1 y1

y=

px1 bulunur y1

O halde teğetin oy eksenini kestiği nokta Q(0,

px1 p ) dır. Q ’ yu F ( , 0) odağına birleştiren y1 2

QF doğrusunun eğimi m ' =

px1 −0 y1 p 0− 2

=−

2 x1 ve y1

y12 = 2 px1 olduğu göz önüne alınır ve buradan ÖRNEK: y = 2 3 x − 3 x 2 fonksiyonunun artan ve azalan olduğu aralıkları bulun. 3

y ' = 2 x 2 − 6 x , türevi sıfır yapan x değerleri x=0 ve x=3 x˂0, x˃3 iken y ' ˃0 olarak fonksiyon artan; 0˂x˂3 halinde ise y ' ˂0 olarak fonksiyon azalan olur. 2.5 Bir Eğrinin Konkavlığının Yönü y = f ( x) fonksiyonunun eğrisi, bir ( x, y ) noktasında, teğetinin üst tarafında kalıyorsa, konveks; alt tarafında kalıyorsa konkav eğri olarak adlandırılır.

Şekil 2.5.1

Şekil 2.5.1 de görüldüğü gibi, yukarıya doğru konkav olan bir eğri üzerinde, apsisi daha büyük olan bir noktadaki eğim açısı daha büyüktür. Buna göre:

α ˃ β olup tgα ˃ tg β ve f '(α ) ˃ f '( β ) dır.
O halde f '( x ) türev fonksiyonu, değişkeni ile aynı yönde değişmekte olduğundan artan bir fonksiyon olup f ''( x) ˃ 0 dır.

O halde ikinci türevi pozitif kılan x değerleri için eğri konveks olacaktır.

Şekil 2.5.2

Konkav bir eğri üzerinde ise, apsisi daha büyük olan noktadaki eğim açısı, daha küçüktür. Buna göre:

α ˂ β olup tgα ˂ tg β ve f '( x2 ) ˂ f '( x1 )
O halde, türev fonksiyonu, değişkeni ile ters yönde değişmekte olduğundan azalan bir fonksiyon olur ve bu sebeple de f ''( x) ˂ 0 dır. ( şekil 2.5.2)

O halde, ikinci türevi negatif kılan x değerleri için eğri konkav olacaktır. ÖRNEK: y = x 4 − 24 x 2 + 16 x − 10 eğrisinin konkav ve konveks olduğu aralıkları bulalım. y ' = 4 x 3 − 48 x + 16 y '' = 12 x 2 − 48 = 12( x2 − 4) olup y '' yü sıfır kılan x değerleri x = −2 ve x = 2 dir. x ˂ -2; x ˃ 2 için y '' ˃ 0 olup eğri konveks; -2˂ x ˂ 2 için y '' ˂ 0 olup eğri konkav olur. 2.6 Bir Fonksiyonun Maksimum ve Minimum Değerleri

y = f ( x) fonksiyonunu göz önüne alalım. Eğer f ( a) , x’ in a civarındaki değerleri için, f ( x ) ’ in aldığı en büyük değer ise, f ( a) , f ( x) ’ in bir maksimum değeridir. f ( a) , x’ in a civarındaki değerleri için f ( x ) in aldığı en küçük değer ise, f (a ) , f ( x ) ’ in bir minimum değeridir. Bu tanımlara göre, f ( a) bir maksimum değer ise, f ( x) fonksiyonu h yeter derecede küçük pozitif bir sayı olmak şartıyla, [ a − h, a ] aralığında artan ve [ a, a + h ] aralığında azalan bir fonksiyondur. O halde f '(a − h) ˃ 0 ve f '(a + h) ˃ 0 dır.

Şekil 2.6.1

Buna göre, y = f ( x) eğrisi üzerindeki bir maksimum noktası, fonksiyonun artma halinden azalma haline geçtiği bir nokta olacaktır ki, türevi, bu noktada pozitif değerlerden negatif değerlere geçecektir. Eğer bu noktada f '( x ) sürekli ise, f '(a) = 0 olması gerekir. (şekil 2.6.1) Bunun gibi f ( a) bir minimum değer ise, f ( x ) fonksiyonu [ a − h, a ] aralığında azalan ve

[ a, a + h ]

aralığında artan bir fonksiyondur. O halde f '(a + h) ˃ 0 dır.

f '(a − h) ˂ 0 ,

Şekil 2.6.2

Buna göre y = f ( x) eğrisi üzerindeki bir minimum noktası, fonksiyonun azalma halinden artma haline geçtiği bir nokta olacaktır ki f '( x ) türevi bu noktada negatif değerlerden pozitif değerlere geçecektir. Eğer bu noktada f '( x ) sürekli ise f '(a) = 0 olması gerekir.(şekil 2.6.2) NOT: y = f ( x) fonksiyonunun maksimum ve minimum değerlerini bulmak için: 1) f '( x ) = 0 denkleminin kökleri bulunur. 2) Her a kökü için f ''( a) hesaplanır. f ''( a) ˂ 0 ise f ( a) bir maksimum değer; f ''( a) ˃ 0 ise f (a ) bir minimum değerdir. f n ( a) = 0 veya mevcut değilse kuralın 3.kısmı uygulanır. 3) Her a kökü ve yeterince küçük h˃0 için f '(a − h) ve f '(a + h) hesaplanır. f '(a − h) ˃0, f '(a + h) ˂0 ise f ( a) maksimum değer; f '(a − h) ˂0, f '(a + h) ˃0 ise f ( a) minimum değer; dır. f '(a − h) ve f '(a + h) aynı işarette iseler f ( a) ne bir maksimum ve ne de bir minimum değerdir.

Bu kısım x = a için f '(a) nın mevcut olmadığı bir [a, f (a )] noktasının maksimum veya minimum noktası olup olmadığının araştırılmasında da kullanılır. ÖRNEK: y = x 5 + 5 x 4 + 5 x3 − 10 x2 − 20 x + 5 fonksiyonunun maksimum ve minimum değerlerinin bulalım. f '( x) = 5 x 4 + 20 x3 + 15 x2 − 20 x − 20 f '( x) = 5( x − 1)( x + 1)( x + 2)2 olarak x = 1, x = −1 ve x = −2 için f '( x ) =0 olur. f ''( x) = 20 x 3 + 60 x 2 + 30 x − 20 f ''( x) = 10(2 x 3 + 6 x 2 + 3 x − 2) olup, f ''( −1) = −10 ˂ 0 olarak x = −1 için f ( −1) = 14 maksimum değer; f ''(1) = 90 ˃0 olarak x = 1 için f (1) = −14 minimum değer; f ''( −2) = 0 olup x = −2 için bir şey söylenemez. Kuralın 3.kısmı uygulanır; f '( −2 − h) = 5( −3 − h)(−1 − h)(− h)2 = 5h2 (3 + h)(1 + h) ˃ 0 f '(−2 + h) = 5(−3 + h)(−1 + h)h 2 = 5h 2 (h − 3)(h − 1) ˃ 0 (h˃0 yeterince küçük) f '( x ) türevi x = −2 de işaret değiştirmediğinden ekstremum nokta değildir. Bu sonuca f '( x ) içinde ( x + 2) 2 nin yer alması nedeniyle de ulaşılabilirdi. Bildiğimiz gibi çift katlı kökte işaret değişimi olmaz. 2.7 Büküm Noktaları

Şekil 2.8.1

Şekil 2.8.1’ den AC = r ; BC = h ve silindirin aranan yüksekliği y , taban yarıçapı x olsun. Silindirin hacmi V = π x 2 y dir. ABC ve DBE üçgenlerinden r h r (h − y ) = olup x = dir. x h− y h

x ’ in bu ifadesini V hacmi ifadesinde yerine koyarsak V =π r2 π r2 (h − y ) 2 y = 2 (h 2 y − 2hy 2 + y3 ) h2 h

elde edilir. V hacmini maksimum kılacak y değeri V ' türevini sıfır ve V '' yü negatif yapacağından: dV π r 2 2 = 2 (h − 4hy + 3 y 2 ) = 0 dy h y=h , y= h 3

π r2 V '' = 2 (−4h + 6 y ) h

∇f ( x, y ) = (2 x − 2)i + (2 y − 2) j = 0
2 x − 2 = 0 ve 2 y − 2 = 0 x = 1 , y = 1 ve tek kritik nokta (1,1) dir.

f (1,1) = −1 ve f (1 + h,1 + k ) = (1 + h) 2 + (1 + k )2 − 2(1 + h) − 2(1 + k ) + 1 = h2 + k 2 − 1

olup her (h, k ) için f (1 + h,1 + k ) − f (1,1) = h 2 + k 2 ≥ 0 dır. Yani (1,1) bir yerel minimum noktadır. 4.1.2 Teorem:(İkinci Türev Testi) f ’ in tanım kümesinin bir iç noktası olan (a, b) ’ nin bir kritik nokta olduğunu kabul edelim. Ayrıca f ’in ikinci mertebe kısmi türevlerinin (a, b) ’nin bir komşuluğunda sürekli ve bu noktada A = f xx ( a, b) , B = f xy (a, b) , C = f yy (a, b) değerlerine sahip olduğunu kabul edelim. Eğer (a) B 2 − AC ˂ 0 ve A ˃ 0 ise f , (a, b) ’ de bir yerel minimum değere sahiptir. (b) B 2 − AC ˂ 0 ve A ˂ 0 ise f , (a, b) ’ de bir yerel maksimum değere sahiptir. (c) B 2 − AC ˃ 0 ise o zaman f , (a, b) ’ de bir eyer noktasına sahiptir.

D bölgesinin içindeki ekstremumları bulmakla başlayalım. ∇f = 2 xi + 2 yj ⇒ ( x, y ) = (0, 0) tek kritik noktadır. x 2 + y 2 ≥ 0 olduğundan f (0, 0) ’ da bir mutlak minimuma sahiptir ve değeri f (0, 0) = 0 ’ dır. Şimdi sınırı düşünelim. Tanım bölgesinin sınırı x 2 + 4 y 2 = 4 elipsidir. Bu elips üzerinde x 2 = 4 − 4 y 2 olduğundan

g ( y ) = 4 − 3 y 2 olur. Elips üzerindeki kritik noktaları bulabilmek için g '( y ) = 0 olmalıdır. g '( y ) = −6 y = 0 ⇒ y = 0 olup, kritik noktalar (2, 0) , (−2, 0) olarak bulunur. g ''( y ) = −6 ˂ 0 olduğundan, her iki noktada da, f (2, 0) = 4 = f (−2, 0) mutlak maksimum değerdir. 4.2 Lagrange Çarpanları Bir şartlı ekstrem değer problemi, maksimize ya da minimize edilecek fonksiyonun değişkenlerinin birinin diğerinden tamamen bağımsız olmadığı, fakat bir ya da daha fazla denklemi ya da eşitsizliği sağlaması gereken bir problemdir. Örneğin; “ f ( x, y ) ’ yi g ( x, y ) = c ’ye bağlı olarak minimize ediniz” “ f ( x, y, z, w) ’yi g ( x, y , z , w) = c1 ve h( x, y , z , w) = c2 ’ ye bağlı olarak minimize ediniz”

(i) ve (ii) şartları C’ nin P0 ’ da bir teğet doğrusuna sahip olması için yeterince düzgün ve ∇g ( P0 ) ’ ın bu teğet doğrusuna normal olmasını gerektirir. Eğer ∇f ( P0 ) vektörü ∇g ( P0 ) vektörüne paralel değilse o zaman ∇f ( P0 ) , C’ nin P0 ’ daki r teğet doğrusu boyunca sıfırdan farklı bir v vektör izdüşümüne sahiptir. Dolayısıyla f ( x, y ) , r r biz P0 ’dan itibaren C boyunca v veya - v yönünde hareket ederken artar veya azalır ve f , P0

’da maksimum veya minimuma sahip olamaz. f ’ in P0 ’ da bir ekstrem değere sahip r olduğunu kabul ettiğimizden, ∇f ( P0 ) vektörü ∇g ( P0 ) ’ a paralel olmalıdır. ∇g ( P0 ) ≠ 0 olduğundan, o zaman ∇f ( P0 ) = −λ0 ∇g ( P0 ) veya r ∇( f + λ0 g )( P0 ) = 0 olacak şekilde bir reel λ0 sayısı vardır. Yukarıdaki vektörel denklemin iki bileşeni bize, ( x0 , y0 , λ0 ) ’ da ∂L ∂L = 0 olduğunu gösterir. Üçüncü bir denklem ise L ’ nin bir kritik = 0 ve ∂y ∂x ∂L = g ( x, y ) = 0 ’ dır. P0 , C üzerinde bulunduğundan ∂λ

noktası tarafından sağlanması gereken

( x0 , y0 , λ0 ) noktası bu denklemi sağlar. Sonuç olarak ( x0 , y0 , λ0 ) , L( x, y, λ ) ’ nın bir kritik noktasıdır. NOT: Bu teorem, bize f ( x, y ) ’ nin , g ( x, y ) = 0 eğrisi üzerinde maksimum veya minimum olduğu nokta adaylarını bulmak için, L( x, y, λ ) = f ( x, y ) + λ g ( x, y ) Lagrange fonksiyonunun kritik noktalarına bakmamızı öneriyor. L ’ nin herhangi bir kritik noktasında, ∂L  = f x ( x, y) + λ g x ( x, y)  ∂x   yani ∇f , ∇g ’ ye paraleldir ∂L 0= = f y ( x, y) + λ g y ( x, y)  ∂y   0= ve ∂L  = g ( x, y )  şart denklemi ∂λ  olmalıdır. Burada, şart probleminin bir çözüme sahip olduğu kabul edilmiştir. Bu teorem, bir çözümün varlığını garanti etmez. Sadece, varlığı bilinen bir çözümü bulmak için bir vasıta temin eder. ÖRNEK: Orijinden x 2 y = 16 eğrisine olan en kısa uzaklığı bulunuz.

x 2 y = 16 eğrisinin grafiği yukarıdaki şekilde gösterilmiştir. Eğri üzerinde orijine en yakın olan iki tane noktanın olduğu ve orijine en uzak noktanın ise eğri sınırsız olduğundan dolayı mevcut olmadığı görülmektedir.

You're Reading a Free Preview

İndirme
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->