Eğitim ve Demokrasi

:
Bir yaşam biçimi olan demokrasi, öğrenilmek zorundadır. Demokratik ülkelerde bu işlevin yerine getirilmesi, öncelikle eğitim sisteminden beklenir. Bunun için, her şeyden önce eğitim sistemi, tüm

kuruluşları ve belirlenen amaçlarıyla, bu amaçlara ulaşmada kullanılacak öğretim programları ve izlenecek yöntemleriyle, demokratik olmak zorundadır (Güçlüol, 1990,VII).

Demokratik eğitim, amacı, programları ve yöntemleri demokrasinin dayandığı temel ilkelere göre saptanan; öğretim çalışmalarında, öğretmen-öğrenci ilişkilerinde, eğitsel etkinliklerde, öğrencinin birey olarak değerine ve bütünlüğüne, birlikte çalışmaya, karşılıklı saygıya, hoş görüye, kişiliğe değer ve önem veren; bizzat demokrasi ilke ve kurallarının, insan haklarının yaşatılarak öğretildiği eğitim olup özgürlüğe zaman içinde gelişme yetisi kazandıran eğitimdir. Hedefi, bağımsız, dünyaya bakışında sorgulayıcı ve çözümleyici olan ve yine de demokrasinin kuralları ile uygulamaları derinlemesine bilen yurttaşlar yetiştirmektir (TDV;1992,42). Çünkü insanlar hem kendileri, hem de çocukları için özgürlüğü zaman içinde olanaklı kılan toplumsal ve siyasal düzenlemeler hakkında doğuştan bilgi sahibi değildirler; bunları öğrenmeleri gerekir.

Özetle: 1. Sağlıklı bir demokrasi, büyük çapta, demokratik bir yurttaşlık kültürünün gelişmesine bağlıdır. Eğitim, herhangi bir toplumun ama özellikle demokrasinin yaşamsal bileşenlerinden biridir (TDV, 1992,41-42).
2. Demokrasinin işlemesi, eğitim seviyesi yüksek vatandaşlar gerektirir. Diğer bir anlatımla, eğitim

düzeyinin düşük olması demokrasinin önündeki en önemli engellerdendir. Demokrasi için gerekli

9). demokratik eğitimdir. 1989.9). Demokratik eğitimde bireyden. 02-06 Şubat 1998 tarihinde EĞİTİM SEN’ce yapılan kurultayın adı da “Demokratik Eğitim”’dir. başkalarıyla iş birliği yapmakta becerikli. kendinin ve toplumun sağlığını koruyan ve üretici olan bireydir (Başaran. şahsiyet ve haysiyetine saygı gösteren ve cins. demokratik eğitimle ilgili ilkeleri şu şekilde belirlemiştir: 1. Şurada demokratik eğitimin esaslarını ve şartlarını belirlerken demokratik eğitim şu şekilde tanımlanmıştır (IV. Yukarıda adı geçen koşulları yaşatarak.2 olan katılım. 2002. bir insan olarak yaratılmış olmakla. 1987. 2 . 2002. 10-11). öğrenmeye ve araştırmaya tutkulu.58): “Her şeyden önce. demokrasiyi yaşam biçimine dönüştürdükleri gibi. kazandıran eğitim. 3.26-30). düşüncelerini özgürce söyleyen. bireyin.MEŞ. Bu gereklilikleri kullanarak demokratik eğitim tekrar tanımlanabilir. ırk ve mezhep farkı gözetmeksizin ilgi ve yeteneklerine göre gelişme imkanını sağlama amacını güden bir eğitim sistemidir”. eğitimin içeriğinin demokratikleştirilmesi. 100). Milli Eğitim Şurasının gündem konusu olmuş. Çağlar (1977. Öte yandan hem iyi yurttaş olmanın. Eğitimin demokratikleştirilmesiyle. Demokrat yurtaşlar. hem de haklarını savunabilmenin ön koşulu eğitimdir (Karakütük. rejimin demokratikleştirilmesinin bir parçasıdır. demokrasiyi her koşul ve ortamda da savunmak durumundadırlar (Karakütük. eğitim yönetiminin ve denetiminin demokratikleştirilmesi beklenir (Tanilli. 1.1 Eğitimin Demokratikleşmesi için Gerekli Koşullar: Eğitimin demokratikleştirilmesi. Demokratikleşmiş birey. öğrenciden ya da katılımcıdan başlanır. eğitim hakkından yararlanmanın demokratikleştirilmesi. Türkiye’de demokratik eğitim 1949 yılında toplanan IV. diğer bir değişle eğitim programı ve ders kitaplarının çağdaş ve bilimsel bir öze kavuşturulması. eğitilmiş bireylerce sağlanabilir.

toplumun bireyleri ya da onların seçtiği kişiler olduğu gibi. “kendine güven duygusu”. öğrenenlerin bunlarla ilgii görüşlerini özgürce açıklamalarına olanak sağlanır. politik eğitim gerekli görülmekte bu eğitimin öğrencileri katılım için yetiştireceği düşünülmektedir (Wyett.3 2. 4. Demokrasinin temelindeki ahlaki değerler demokratik eğitimle öğrencilere verilir ve bu değerler okulda yaşatılır. yanlızca Türkiye’nin eğitim sisteminin konusu değildir. “adalet”. 2000. “yardımlaşma duygusu”. Demokratik eğitimde “seçme ve seçilme”. “zihinsel eğitim”. Demokratik eğitimde her bireyin kişiliğine saygı gösterilir. Demokraside karar veren. Demokratik eğitimde yasa ve kurallara uyulur. bir hükümet biçiminden daha fazla anlam taşır. “eleştirme ve eleştirilme”.37). 7. demokratik eğitimde de öğretmenlerin rehberliğinde öğrencilerin kendi kararlarını vermeleri sağlanır. yandaş insancıl yaşam içinde deneyimleri yaymaya. Özellikle liberal/demokratik toplumlarda. 5. 6. 3. ortak tutum ve ilişkide olan bir çok bireyin yaygın olarak sürekli uğraşmaları. “Ahlak eğitimi” önemli kavramlardır (Binbaşıoğlu. insanları kendi yaptıklarının ve duygularının anlamını düşünmekten alıkoyan sınıf. Demokratik eğitimde ayrıcalık yoktur.84). Her birey kendi yaptığını diğerlerinin yaptığına dayandırır ve başkalarının eylemlerinin kendisini yönlendireceğini düşünürse. ancak bunlardan değiştirilmesi istenen olursa. 1. herkes eşit haklara sahiptir. Demokratik eğitim. ırk ve milliyet duvarlarının yıkılmasına neden olur” der (1996. “arkadaşlık”. John Dewey 1916 yılında yazdığı “Demokrasi ve Eğitim” adlı kitabında demokrasiyi şu şekilde tanımlamıştır: “Demokrasi. “sorumluluk duygusu”.Öncelikle. bireyin yeteneklerini. Demokratik eğitim. sahip olduğu kapasite oranında geliştirmeye yöneliktir. ortaklaşmaya dayalıdır. “toplumsal eğitim”.2 Demokrasinin Yaşatıldığı Okul ve Sınıf Ortamları: 3 . 1999).

davranışa dönüştürülmemesi. çatışmaların uzlaşma ya da birleştirme yoluyla çözümlenmesi yönünde beceri ve tutum kazandırılmasının gerekli olduğu düşünülmektedir (Ertürk.1987. okul ve ailedir.114). okulun demokratik havasını her an yaşamaları ve hatta koklamaları gerekir. yanlız devley yönetimi alanında değil.242). Demokrasinin bir yaşam biçimine dönüştürülmesinde. bir yönetim biçimi olarak sistemi tanımanın.1991). kuralların oluşturulması sürecinde söz 4 . Ders öğretmenin ve öğrencilerin günlük yaşamdan getirecekleri egemen olma. sistemin vatandaşlara yüklediği hak ve görevleri göstermenin yanında. insan ilişkileri üzerinde de durması. 1990. Bu gereklilik örgün eğitim sistemi içinde “demokrasi eğitiminin” insan ilişkileri üzerine kurulu bağımsız bir ders olmasıyla karşılanabilir. bir yönetim biçimi olmanın yanında. kuralları ve düzenlemeleri oluştururken öğretmene yardım etmeli. partiler ve benzeri toplumsal kurumlar için de geçerli olmalıdır (Özbudun. Başka bir deyişle demokratik değerler.62).7). dernekler. yerel topluluklar. bu eğitim sisteminin gereksinim duyduğu özgür hava içinde öğrencilere verilmesi gerekir. bu üç kurumun değerlerinin birbirini desteklemesi gerekir.4 Bir toplumda demokrasinin işlemesi için üç önemli kurum bulunmaktadır. her halde bir kamu yönetimi biçimi olarak demokrasinin işlemesini güçleştirecektir. okul topluluğunun her çalışma alanında. Demokratik eğitimin. Bu bağlamda düşünüldüğünde. Üstelik sınıf yönetimi çerçevesinde her sınıfta kurallar ve düzenlemelerin oluşturulması. Öğrenciler. Bireysel ve kümesel düzeyde demokrasinin benimsenmemesi. Okul bir aile ocağı olmalıdır (IV. Bunlar: devlet. uzlaşma ve birleştirme davranışlarının çözümlenmesi yapılarak işlenebilir (Miser. ekonomik kuruluşlar.MEŞ. Demokrasi. aileler. demokrasi eğitimine ilişkin bir dersin. yetkeci bir okulda çatışma yaşaması kaçınılmazdır. “bir dünya görüşü ve yaşama biçimidir”(Bursalıoğlu. zaman ve enerji kaybını önler. Bu kurumlardan birinde demokrasinin varlığı yeterli değildir. sendikalar. Erttürk’ün de belirttiği gibi. Örneğin demokratik bir ailede yaşayan öğrencinin. Öğrenciler.

sınıfı ve giysilerini kirletmeme davranışları kazandırılmıştır. Yinelerse. öğrenci rehberlik servisine gönderilecek. söz almadan konuşmama. Sınıf ve kol başkanları birer haftayla seçilmiş ve seçilenler bir hafta sonunda. Bu krallardan hiçbir zaman ödün verilmemiştir. Sönmez’in yaptığı araştırmada yer alan okuldaki uygulanan kurallar ve kurallara uymayanlara uygulanan yaptırımlar. Sınıf mahkemesine çıkarılacak. 2. Yinelerse. Ankara’da bir ilköğretim okulunda. Bir dönem etkinliklere alınmayacak. Öğrencilerce oluşturulan sınıf anayasası ve sınıf mahkemesi yoluyla. Neden geç geldiğini dersin sonunda söyleyecek. Demokrasinin seçme. veliler ve sınıfça koyulmuştur ve beş yıl içinde geliştirilmiştir. 2. arkadaşlarını şikayet etmeme. kavga ve küfür etmeme. Arkadaşlarıyla kavga etmeyecek. başkasının malını ve okul eşyasını habersiz almama. öğrenci o gün sınıfı temizleyecek ve çöpleri dökecek. gelinirse. ikinci kez aday olmuşlardır. Tüm öğrenciler sınıf ve kol başkanı olduktan sonra. Tablo-1 : Uygulanan Kurallar ve Kurallara Uymayanlara Uygulanan Yaptırımlar KURALLAR YAPTIRIMLAR 1. öğrenci 5 . Yargılanacak. Sınıfa geç gelinmeyecek. derse geç gelmeme. Başkan olamayacak. 1990-1995 yılları arasında beş yıl süreyle dizgeli eğitim yaklaşımıyla doğrudan demokrasi uygulaması yapılmıştır (Sönmez. Sönmez tarafından. fakat ikinci kez yinelenirse. ödevleri yapma. ederse.5 sahibi olması ve sürece katılması. Sınıf bir kez özürü kabul edecek. sınıfa hesap vermişlerdir. kullanmama. Bu yolla öğrenciler demokrasinin uygulanmasında önemli deneyimler kazanabilirler. kuralların içselleştirilmesini ve uygulanmasını kolaylaştırır. kırmama. Kurallar ve yaptırımlar. velisiyle gelecek. seçilme ve yaptırım boyutları uygulanmıştır. 2003. Aklanmayanlara (ibra olmayanlar) yaptırım uygulanmıştır. geç gelen 1. 64-72). aşağıda Tablo-1’de aktarılmaktadır. Arkadaşından ve sınıftan özür dileyecek.

3. sınıf n: 44 yok 4. gelinmeyecek. 2003. durum bildirilecek. Çöp sepetine attırılacak. sınıfa 7. Gerekli temizlik yapıldıktan sonra. Uyarılacak. öğrencilerin mevcut kurallara uyumları takip edilmiş ve sonuçları kaydedilmiştir. kırmayacak. Ödevleri yapacak. Velisi temiz olacak. 4. sınıf n: 45 yok 5. 5. Aşağıda. rehberlik Zarar ona öğrenci servisine 6 . Sınıfta söz almadan konuşmayacak. Özür 9. Sınıf mahkemesine çıkarılacak. Ona söz hakkı verilmeyecek. atmazsa. velisiyle gelecek. sınıf n: 44 yok Velisine Yinelerse. Yargılanacak. denetiminde teneffüslerde yapacak. Şikayeti dinlenmeyecek. derse alınacak. Yinelerse. Çöpleri çöp sepetine atacak. durum ona bildirilecek. Uyarılacak. Sınıf mahkemesine çıkarılacak. sınıf başkanının belirleyeceği bir kişinin 3. Ödevini. ödetilecek.6 rehberlik servisine gönderilecek. 6. 5. 2. sınıf n: 44 yok 3. 8. 65. Ayakkabılar ve sınıf ona temizletilecek. 4. gönderilecek. 9. gelinirse. Arkadaşlarıyla kavga etmeyecek. öğrencilerin belirtilen kurallara uyma ve uymaması ile ilgili veriler Tablo-2’de sunulmuştur. Sözkonusu araştırma neticesinde. olmazsa. 12 / % 27 28 / % 44 12 / % 27 12 / % 27 yok 7 / % 16 yok 1 / % 02 yok yok yok 2. Ödevleri yapacak. Arkadaşlarını şikayet etmeyecek. Bir dönem toplu etkinliklere habersiz almayacak. Öğrenci rehberlik servisine gönderilecek. alırsa ve alınmayacak. beş yıl içinde. Yargılanacak. 3.Arkadaşlarının ve sınıfın malzemelerini dileyecek Başkan olamayacak. Çamurlu ayakkabılarla 6. Tırnaklar kesilecek. Tablo-2 : Uygulanan Kurallar ve Beş Yıllık Veriler KURALLAR 1. gelinirse. Sınıfa geç gelinmeyecek. sınıfa davet edilip. ederse. Kaynak : Sönmez. yapmazsa. sınıf n: 44 1. ederse. 7. kırarsa. Çöp atıldığı yerden ona aldırılacak. konuşursa. Bir gün onunla oynanmayacak. yapmazsa. el yüz ve giysiler 8. Sınıftan özür dileyecek.

ederse. 66. 8. 2003. Tablo-3 : Sınıf İçi Disiplin Uygulamaları ve Demokratik sınıf Modeli Otorite Uygulamaları Sınıf İçi Disiplin Uygulamaları ve Sorunları Demokratik Sınıf. 6. demokrasinin sınıf ortamına nasıl taşınabileceğinin somut bir göstergesidir. atmazsa. 42 / % 95 6 / % 14 yok yok yok yok yok yok yok yok konuşursa. yok yok yok yok Sönmez’in araştırmasında aynı zamanda. astların karara esas teşkil eden unsurlar hakkında bilgileri ve eldeki mevcut zaman.Arkadaşlarının ve sınıfın malzemelerini 3 / % 07 16 / % 36 4 / % 09 yok yok yok habersiz almayacak. Çamurlu ayakkabılarla sınıfa gelinmeyecek. Sınıfta söz almadan konuşmayacak. Bu meyanda. Tırnaklar kesilecek. aşağıda Tablo-3’te aktarılmaktadır. 9. el yüz ve giysiler temiz olacak. EK-A’da yer alan tabloda sınıf içerisinde öğretmenin öğrencilere ve okul içerisinde müdürün öğretmenleri karar sürecine ortak etmeleri açısından izleyebilecekleri farklı hareket tarzları sunulmaktadır. uyulmama nedeni de araştırılmıştır. Elbette ki her durum için aynı davranış uygun olmayacaktır. Davranış ve yaklaşım tarzı. Yapılan uygulama. kırmayacak. öğrencilerin kurallara uymadıkları zamanlarda. Muhtemel 7 . Arkadaşlarını şikayet etmeyecek. bizzat uygulayıcılar tarafından konulması. 5. 24 / % 55 gelinirse. Sınıf içerisinde uygulanabilecek farklı otorite uygulamaların ve demokratik yaklaşımların ortaya çıkarabileceği olumlu veya olumsuz sonuçlar. Çöpleri çöp sepetine atacak. diğer belirleyici faktörlerdir. Kuralların. alırsa ve kırarsa. Böylece. olmazsa. uygulamanın başarısına katkı sağlamaktadır.7 4. Disiplin Modeli. Kaynak : Sönmez. kurallara uymamanın altında yatan nedenler sorgulanmak suretiyle giderilmeye çalışılmıştır. mevcut duruma göre şekillenecektir. bu noktada. 3 / % 07 yok yok yok yok yok yok yok yok 7.

yargılamak. öğrenciyi başarısızlıkları cezalandırmak. oydaşıma sağlamak. Demokratik tavır ve davranışlar ise öğrencilerin demokrasiyi içselleştirmelerini ve çevrelerine duyarlı. tehdit. öğrenciye ödev ve sorumluluk bilinci kazandırmak. takdir edildiğini keyfi cezalandırma yerine. üzerine yürümek. Sınıf içi kurallarını rasyonel bir şekilde işletmek. sınıfta kendisini başarılı görmek. akıl ve mantıkla çelişen kuralları tartışmak. Sınıfta sükunete aşırı önem vermesinden dolayı. Demokratik eğitim. 2. Sınıf içerisinde öğretmenlerin sergileyecekleri aşırı otoriter davranışların öğretmeni “kuma kafasını sokan devekuşu” misali. ussal yolla uygulamak. öfke ve yanlıştan dönmemek. 2003. demokratik bireyler olamlarını sağlayacaktır. yasal (rasyonel) sonuçları düşünmek. Her şeyin en doğrusunu kendisinin bildiğini anlamak. Sözel. istenilmeyen davranışların ortaya çıkışını fark edememek. Değişime açık. katkıları değerlendirmek ve karar sürecine öğrencileri de katarak uygulamak. Öğrencilerin kendi kavramlarını oluşturmalarında destek olmalı. Demokrasinin temel ilkeleriyle tutarlı olmalı. itekleme. demokratik okulda gerçekleştirilebilir. proaktif bir dil seçmek. 90. Dewey ve Kelly’nin önerdiği demokratik okul: 1. azarlama. sıkıntıya ve hatta acınılacak hale düşürecektir. kendi görev ve sorumluluklarını öğrencilerinki ile karşılaştırmak.8 Sorunları Öğrenciye bağırma. sembolik iletişimi kullanarak. Sessizliğin nedenini öğrenci kendisi anlamlandırır. Demokratik tavır sergilemek. sınıfta olanları görmezden gelme ya da her şeyi kendisine yontma yaklaşımı çerçevesinde. anlayışlı. Otoriteyi (meşru gücü) kendi elinde tutmak. gerçeğe en yakın olanını bulmak. otoriteyi şefkate dönüştürme yeteneği geliştirmek. veliler ve “yanlış meslektaşları ile tartışarak. varsaymak. Öğrencileri küçümsemek. Aşırı kontrol sağlamak için değişimi istememek. yanlışlıkları. Meslektaşlarının değerlendirmelerinden yapıyorum” diyememek. ilgili Uygulamalarını okul yönetimi. öğrenciden çekinmek. Kaynak : Üstün ve Demirbağ. 8 . kendisi çekinmek ile ve kabul etmek.

7. 5. 8. Toplumsal. Çevreye açık olmalı. Okul yönetimi. öğretmenlerin öğrencilerin. Eğitim teknolojisini etkin kullanmalı diye tanımlamışlardır. Merkezi yönetimin. Okul çalışanları arasında mesleki etkileşim ve dayanışma olmalı. 6. Öğretmene. Eğitim yönetimi alanında yetişmiş yeterli kişilerin yönetici olarak atanması ya da seçilmesi. Yaratıcı sorun çözme becerisi kazandırmalı. Öğrenci merkezli olmalı 2. çözümünü kolaylaştırır. 4. somut düşünceleri kazandırmalı. Öğretmenlerin demokratik ilkeleri kendi yaşamlarına sindirmiş olmaları. 3. drste bu ilkeleri öğrencilerin yaşamına dönüştürmelerini kolaylaştırır.9 3. Yoğun hizmet içi eğitim yapılmalı. 4. diğer üç boyut 9 . Öğrencilerin etkin katılımını sağlamalı. Araç. okulda karşılaşılan sorunlar konusunda yetkiyi. gereç ve uygun ortam olmasa bile nitelikli öğretmenle iyi bir eğitim sağlanabilir. 2002. öğrencilere yardımcı olan bir rol vermelidir (Wyett. Demokratik eğitimin bir önemli boyutu da öğretmenlerdir. 1998’de EĞİTİM SEN’ ce düzenlenen Demokratim Eğitim Kurultayın’da demokratik okulun başlıca özelliklerini: 1. Okullar arası işbirliği . alan bilgisi ve öğretmenlik bilgisine “dördüncü boyut” tanımlamasıyla Atatürk ilke ve Devrimlerinin kazandırılması da eğitim kamuoyunda önemle vurgulanmaktadır.1998). eş güdüm ve iletişim düzeneği sağlanmalı 9. Demokrasiyi yaşam biçimi olarak uygulayamayan öğretmenlerden. Esnek olmalı. Okul çeşitli seçmeli dersler sunmalı.23). Oysa Atatürk ilke ve Devrimlerinin dördüncü boyut olarak değil. etkili ve demokratik olmalı. 6. genel kültür. 5. okul yöneticilerine vermesi. kültürel ve sanatsal ve sportif etkinlikler sunmalı. sorunların çözüm süresini azalttığı gibi. Bu nedenle son yıllarda öğretmenin yeterlilik alanlarına. demokratik eğitim beklemek hayalcilik olur. velilerin öğretime doğrudan katılması demokratik eğitim için önemlidir (Karakütük. Soyut düşüncelerden önce.

onlara tarafsız olarak davranması ve eşit olarak görmesi demokratik eğitim açısından önemlidir. birlikte eğlenilmesi. gerçekten ulusal kuruluşlardır (Tanilli.” Demokratik değerlerin literatürde yer alma sıklığına göre yapılan değerlendirmede sıralama. güvenlik. demokratik ve laik eğitim ve öğretimi ne kadar sağlayabileceklerini belirlemek için bir araştırmaya bile gerek yoktur (Karakütük. tam bağımsızlık ilkesinin bölünmez bir parçası olan eğitimde ve kültürde bağımsızlığın gerçek örneklerinden biridir.336) Köy Enstitülerindeki demokratik eğitimi söyle tanımlar: “İşlerin. Köy Enstitüleri. Ortak iş. Derslerin öğrencilerin katılımını sağlayan. demokratlaştırmayı besleyip geliştiriyordu. iyiyi arayış. enstitülerin ”kümebaşılık” düzenlemesi. öğrenci. sağlamlaştıran etkenlerin başında geliyordu.62-63). Bunlara ek olarak. özgürlük. adalet. bireylerin bundan sonraki yaşamlarında demokrasiyi bir yaşam biçimi olarak seçebilmelerini sağlayacak kurumlardır (Kıncal ve Işık. 10 . yaşama saygı. barış. demokrasinin yaşama uyarlanarak. Okullar yalnızca demokrasinin ne olduğuyla ilgili bilgilerin verildiği yerler olarak değil. gerçekten cumhururiyetçi. imece ve takım yönetim. 2002. Atatürk ilke ve Devrimlerini özümseyememiş öğretmenlerin.23). 2003. öğrencilere bilimsel düşünce ve davranış kazandırmaya çalışması. Ülkemizde demokratik eğitimin örnek bir uygulaması olan Köy Enstitülerinde. gelişim. 2002. Kız ve erkek öğrencilerin birlikte eğitim görmesi. bu ortamın tatlı sert disiplin anlayışı gibi etkenler enstitülerdekidemokratik yaşamın ve yeni eğitimin göstergeleridir. dürüstlük. Türkoğlu(200.22). duyarlılık ve sorumluluk şeklinde ortaya çıkmaktadır. yetki ve sorumlulukların paylaşılması. ezbercilikten uzak. 55). hoşgörü. farklılıkları kabul etme. eşitlik. özgüven. ortak akıl ve ve ortak yaşamın yarattığı bu ilişkiler. gereken eleştirilerin yüzyüze saygı ve sevgiyle yapılması.10 içerinde kazandırılması gerekir. Öğretmenin. öğretmen ilşkilerini demokratlaştıran. işbirliği. öğrencilerin etkin olduğu bir ortamda sürdürmek. öğretmenlerin elindedir (Karakütük. 1989. demokratik eğitimin vaz geçilmez kuralları uygulanmıştır.

YAŞAMA SAYGI 1. 2003. Adalet ilkesine kriterlere sahiptir. Çalışanlara eşit davranır. Kendisine karşı özgüveni vardır.Başkalarının sınırlayıcı değildir. 54-58). 3. Çalışma arkadaşlarının adil 3. konusu 6. 4.Evrensel değerlere duyarlıdır. 2.Çevreye duyarlıdır. 4. 5. Öz disipline sahiptir. Tablo-4 : Demokratik Değerler ve Örnek Davranışlar ADALET 1. davranışları kolayca sezer.Bireyleri sorgularken kendisini 2. 4. 3. 2. 4. tepkiler için ÖZGÜRLÜK 1.Cömerttir. DÜRÜSTLÜK 1.Toplumsal değerlere duyarlıdır. Öz eleştiri yapar. objektif 2. 1. inanır. 3. Katılımcı yaklaşıma sahiptir. özgürlüklerini kullanabilmesi için gerekli önlemleri alır. Eşitliğe inanır. EŞİTLİK 1. ÖZGÜVEN 1.11 mükemmellik ve etkililik de birkaç yazar tarafından demokratik değer olarak belirtilmiştir (Kıncal ve Işık.Kültürel değerleri korur. Tercihlerinde dürüstlük 11 . Eleştirilere açıktır. Tutarsız davranış sergilemez. 2. 2. alanını davranışlar sergiler. eylemi gerekliliğine 1.Uzlaşmadan yanadır. Görevlerde dengeyi gözetir. Başkalarının özel yaşamına ilişkin bilgileri ifşa etmez. Özgüvenin gerekliliğine inanaır. Çalışanlar arasında ekip ruhuna 3. Tüm eylem ve davranışları.Aşırılıktan kaçınır. Adaletin gerekliliğine inanır. Kararlarının arkasında durur. 4. 3.Yaşam sevinciyle doludur.Sabırlıdır. ön 7. 4.Hoşgörünün gerekliliğine inanır. 2. 5. 3. Dürüstlüğün HOŞGÖRÜ DUYARLILIK yaşam söz yaşama sahip olmayı sağlar. Özgürlükleri kısıtlayıcı eylemi yoktur. 6. 4. İşbirliğine inanır. 5. Özgüveni arttırıcı önlemler alır. aykırı 4. Yaşamın kutsallığını bilir. Bardağın dolu kısmını görür.Yanındaki bireyleri onurlandırıcı 5. Adil davranır. Hak ve özgürlüklerin bilincindedir. Aşağıda Tablo-4’de belirtilen demokratik değerler ile örnek davranışlar aktarılmaktadır. Özgürlüğün sınırlarını bilir. İŞBİRLİĞİ 1. 6. 2.Çalışma arkadaşlarının 3.İletişimde toleranslıdır. öğrencilerin hazırlanmasına yöneliktir. 2.Farklı davranmasını sağlar. 4. 3. Olayları abartmaz.

3.Sorumluluklarının bilincindedir. Demokrasi kavramının özünde insana saygı yatmaktadır. düşüncesine ve farklı oluşuna saygı duyulur. 2. 5. Demokrasiyi tanım olarak bilmek yeterli değildir.Gelişime açıktır. İYİYİ ARAYIŞ 1. davranışlarımıza yansıtmaktır.12 plandadır.Sorumluluğun inanır. demokrasi kavramıyla doğrudan ilişkili. Bu değerlerin bir kısmı.Daha iyisinin arayışı içindedir. bazıları ise dolaylı olarak ilişkilidir. kendi bünyesinde farklı değerleri barındırmaktadır. Öğretmenlerin okul ve sınıf ortamında sergileyebilcekleri demokratik davranışlardan bir kısmı.Yetki ve sorumluluğu dengeli MÜKEMMELLİK dağıtır. Buradan hareketle. 4. Böylece. 6. ETKİLİLİK Kaynak : Kıncal ve Işık. 2. 54 Tablo-4 gözlendiği gibi demokrasi kavramı. aşağıda Tablo-5’te aktarılmaktadır.Yeni teknolojileri kullanmaya önem verir. öğrencilere demokrasi konusunda model oluşturabilirler.Daha inanır.Var olanla yetinmez. demokraside insanın varlığına. özellikle demokratik davranış sergileyen öğretmenler. Asıl olan demokrasiyi özümsemek.Yenilikler için zemin hazırlar. FARKLILIKLARA SAYGI gerekliliğine GÜVENLİK BARIŞ GELİŞİM 3. SORUMLULUK olabileceğine 1. 2003. iyisinin onların yerine koyar. 12 .

yöntem ve araç-gereçlerinin seçiminde öğrenci görüşlerine başvurma. 3. öğrenci. 2. ders içerikleri ve öğretim yöntemleri boyutlarını büyüteç altına almayı gerektirir. 9. Sınıf gösterileri veya diğer grup etkinliklerinde. ders programları. veli. Sınıfça karar alınması gereken konularda öğrenci oylarına başvurma. öğretmenlerin bu demokratik davranış ve yaklaşımları sergileyerek. Öğrencilerin düşüncelerinize karşı kendi düşüncelerini savunduklarında olgunlukla karşılama. 12. 20. Öğrencilere dağru ya da yanlışın ne olduğunu söyleyip.3 Demokratik Bir Eğitim için Neler Yapılabilir? Eğitim sisteminde ve okulda demokrasinin sağlanabilmesi öncelikle ülke yönetimi. Öğrencilerin kendi görüşlerini herhangi bir etki altında kalmadan özgürce açıklamalarına olanak sağlama. 2003. bir karara varılmasını sağlama. Yapılan oylamalarda öğrencilerin kapalı oy haklarını kullanmalarına olanak sağlama. kendi fikirlerini oluşturabilmelerine rehberlik etme. içerik. 19. Tanımlamadan ziyade. öğrencilerin çoğunluğunca benimsenen kararlara uyma. öğretmen. Sınavların türleri ve zamanlarının belirlenmesinde öğrencilerin görüşlerini alma.13 Tablo-5: Örnek Demokratik Öğretmen Davranışları ve Yaklaşımları 1. Tablo-5’te örnek demokratik öğretmen davranışları ve yaklaşımlarından sadece bazıları aktarılmıştır. Öğrencilerin olayları tarafsız ve eleştirel bir gözle değerlendirebilmelerini sağlama. 7. 29-30. öğrencilerin istekleri doğrultusunda grup oluşturmalarına olanak sağlama. Kaynak : Aydoğan ve Kukul. 16. 10. Öğrencilerin gerçeklerle kişisel görüşlerini birbirinden ayırabilmelerine yardım etme. 15. 6. önemsendiği ya da kabul edildiği hissi verme. yaptırmak yerine. 11. Sınıfta yapılan dersler ve diğer faaliyetlerin hedef. Öğrencileri düşüncelerinden dolayı suçlamaktan kaçınma. Bu nedenle eğitim sistemimizde ve okullarımızda demokratik eğitimin işler duruma getirilmesinde şu öneriler yapılabilir: 13 . Sınıf içinde düşünce olarak azınlıkta kalan öğrencilerin görüş ve önerilerini dikkate alma ve tartışılmasına olanak sağlama. 5. 1. güncel bir olayı öğrencilerle tartışmaya zaman ayırma. öğrencilerine örnek teşkil etmeleri daha faydalı olacaktır. Öğrencilerle ilgili özel bilgileri açıklamaktan kaçınma. Öğrencilerin az bildiği ya da hiç bilmediği konularla ilgili görüşlerini söylemelerini sağlama. Sınıf faaliyetleri ile ilgili olarak. eğitim ve okul yönetimi. İşlenecek ders konusuyla birlikte sınıfta yakın bir zamanda olmuş. 17. Bir ya da birkaç öğrenci sınıfça belirlenmiş davranış kurallarına aykırı davrandığında. 22. sınıfın tepkisini bir yaptırım gücü olarak kullanma. Öğrencilerin birbirlerinin düşüncelerine saygı göstermeleri için çaba sarf etme. Öğrencilere düşüncelerinin değerli olduğu. Dersin konusunu işlerken sınıfın genel havasıyla ilgilenme. İstenmeyen bir davranışa karşı. 14. 4. 8. 18. bu davranışın nedenlerinin sınıfça tartışılıp. 13. 21. Bütün öğrencileri sınıf etkinliklerine ve diğer grup etkinliklerine katılmaya özendirme. Bu demokratrik davranış ve yaklaşımları arttırmak mümkündür.

sınavların türü ve zamanın belirlenmesinde öğrenci görüşlerini almalıdırlar (Aydoğan ve Kukul.35). sistemin demokratik ve laik ilkeler ile Atatürk İlke ve Devrimleri’ne uygun işlemesi konusunda yoğun çaba göstermelidirler (Karakütük. ilk ve ortaöğretim okullarında okul kurulu oluşturulmalı. 4. eğitim sendikası temsilcisi de kurulda yer almalıdır. Örneğin. 6.35). Eğitim sistemi ve okulun yönetimi. bu kararları uygulayacak ve kararlardan etkilenecek kişiler kararların alınma sürecine katılmalıdır. demokratik ilkeler doğrultusunda işlemelidir. il ve ülke düzeyinde benzer bir bileşimle oluşturulmalı tabandan tavana demokratik bir örgütlenme sağlanmalıdır (Karakütük. 2003. derslerin ve faaliyetlerin içerik ve yöntemlerinin seçiminde öğrenci katılımını arttırmalıdırlar (Aydoğan ve Kukul. öğrencilerin kendi aralarından seçecekleri temsilci. 2003. okul yöneticisi.14 1. 2002. eğitim yönetimi ve denetimi alanında eğitim almaları zorunlu olmalıdır. velilerin kendi aralarından seçecekleri temsilciden oluşmalı. kurul. Öğretmen ve öğretim üyeleri. 2. 31). Denetmenler.35). Okul düzeyindeki bu örgütlenme ilçe. 31). eğitim yönetimi alanında uzmanlık ve yeterliliğe göre görev verilmeli. Öğretmen hiçbir zaman sınıfta kural koymamalıdır. Eğitim sisteminde görev yapan ya da eğitim denetmenlerinin. politik sistemlerin istemlerine göre değil. 5. Eğitim ve okul yöneticilerine. öğretmenlerin kendi aralarından seçecekleri temsilci. sınıfta oturma düzeni konusunu öğrencilerin isteğine bırakmalıdırlar (Aydoğan ve Kukul. 2002. 31). Öğretmenler. Milli Eğitim Bakanlığınca Müfredat Laboratuvar Okullarında (MLO) bu tür bir örgütlenme başlatılmaya çalışılmaktadır. okul yöneticilerinde eğitim yönetimi alanında eğitim görmüş olanlar arasından atanmalı ya da bu özellikleri taşıyanlar arasından öğretmenlerce seçilmelidir (Karakütük. 2003. 2002. Öğretmen ve öğretim üyeleri. 14 . 3. Kararlar alınırken.

72). 10. Demokratik davranışı içselleştirme aracı 15 .35). Aksi takdirde. 72). 8. öğrencilerin öğretmene olan güveni zedelenir (Sönmez.36). demokratik bir süreçle seçilmelidir (Karakütük. 2002. 11. alan bilgisi ve öğretmenlik bilgisi alanlarında yeterli kılınmaları kadar.15 Çünkü öğrenciler. Konulan kurallara ve yaptırımlara öğretmen de uymalıdır. nedenini bularak kydukları kurallara sahip çıkarlar. 31). Öğretmenler. Atatürk İlke ve Devrimlerini özümsemelerine uygun ortam yaratılmalıdır. sınıf içinde herhangi bir olaydan dolayı azınlıkta kalan öğrencilerin görüşlerini daha fazla dikkate almalı ve tartışılmasına olanak sağlamalıdırlar (Aydoğan ve Kukul. okul yönetimi içinde birer alt yönetsel. toplumsal ve bir bakıma da demokratik yapı olarak kurulup çalışmalarını sürdürürler. 7. bu tür davranışları öğrencilerin görüşlerine sunma yoluyla. 2003. öğretmence ve başkalarınca konulan kurallara içtenlikle uymazlar. eğitsel. Bunun için sınıf başkanları seçimlerinde ya da okul öğrenci temsilcisi seçiminde genel seçimlerde olduğu gibi. öğrencilerin sınıf kurallarına aykırı davranmasında hemen ceza verme yerine.35). Öğretmen adaylarının yetiştirilme sürecinde genel kültür. 9. savunurlar ve uymayanları uyarırlar (Sönmez. 2002. Öğretmenler ve öğretim üyeleri. 2003. Korkudan yapar gibi görünürler. 31). Okullarda okul aile işbirliği desteklenmeli ve geliştirilmelidir (Karakütük. 2003. Mesleği öğretmenlik olmayanların atanmamaları sağlanmalıdır (Karakütük. Okullarda öğrencilerin demokrasiyi yaşamaları sağlanmalıdır. Bunun yerine sınıfça tartışarak. 2003. 2002. Okullarda eğitici kollar. tartışılmasına zemin hazırlamalıdırlar (Aydoğan ve Kukul. 12. Velilerin katılmadığı bir eğitim sürecinin başarıya ulaşması beklenmemelidir.

2003. 2001). öğrencilerin görüşlerini ve beğenilerini dikkate alarak düzenleme yoluna gitmelidirler (Aydoğan ve Kukul. Sınıfça konulan kurallardan ve yaptırımlardan ödün verilmemelidir. kapalı oy kullanma yoluna gitmeye ağırlık vermelidirler (Aydoğan ve Kukul. Herkese bu kurallar ve yaptırımlar uygulanmalıdır. seminerler. panaller. diğer çalışanlar ev hatta aileler arasında demokrasinin öngördüğü ilişkiler ağının olması gerekir (Kepenekçi. Okulda ve okuldakilerle ilişki içerisindeki tüm bireyler. 2003. Öğretmenler. 16. 17. Okulda bilimsel etkinlikler. 19.36). demokratik ve laikliğe aykırı içeriğin ayıklanması bu çerçevede önemlidir. 18.36). Ders içeriklerinin ve kitaplarının bilimsel ilkelere göre hazırlanması. 72). öğrenciler. eğitim sisteminde görev yapan her kesin laikliğin temel ilkelerine uygun davranış göstermeleriyle olanaklıdır.16 olarak kullanılabilecek kol faaliyetlerine daha fazla zaman ayrılmalı ve faaliyetler desteklenmelidir (Özpolat. bazen uygulanmazsa. 13. 2002. öğretmenler. 2003. sınıf ortamının düzenlenmesi ile ilgili olarak. (Karakütük. istendik davranışlar öğrencilere kazandırılamaz (Sönmez. açık oturumlar. yani yöneticiler. kuralların ve yaptırımların hiçbir işlevi kalmaz. Yani bu kurallar ve yaptırımlar bazen uygulanır. forumlar düzenlenmeli. Demokratik eğitim. Eğitimin demokratikleşmesi için başta okulların demokratik bir yapıya kavuşturulmaları gerekir. 31). herhangi bir olay. bilgi yarışmaları ve münazaralar yapılmalıdır. 53). 2002. durum ve alınacak karar konusunda öğrencilerin görüşlerini alırken. 31). Öğretmenler ve öğretim üyeleri. 14. 16 . Öğrencilerin seçebileceği ders sayıları artırılması da demokratiklik açısından son derece gereklidir (Karakütük. 2003. 15.

(Değişik: 16/6/1983 . manevi ve kültürel değerlerini benimseyen.Türk Milletinin bütün fertlerini. 17 . başta ders kitapları olmak üzere tüm eğitim materyallerinin ve eğitim yöntemlerinin demokratikleştirilmesi ile eğitim yönetimi ve denetiminin demokratikleştirilmesi gerektiğinin altını çizmektedir. ahlaki. cinsiyet. Beden. milletini seven ve daima yüceltmeye çalışan. hür ve bilimsel düşünme gücüne.insan haklarına ve Anayasanın başlangıcındaki temel ilkelere dayanan demokratik. 1739 sayılı Milli Eğitim Temel kanunun 2. ahlak. ailesini. Tanilli (1989. 2003. akt.) Atatürk inkılap ve ilkelerine ve Anayasada ifadesini bulan Atatürk milliyetçiliğine bağlı. başta öğretmenler olmak üzere. Ülkenin rejimi demokratikleştikçe eğitim de demokratikleşecek. laik ve sosyal bir hukuk Devleti olan Türkiye Cumhuriyetine karşı görev ve sorumluluklarını bilen ve bunları davranış haline getirmiş yurttaşlar olarak yetiştirmek. vatanını. köken.Türk Milletinin milli. insan haklarına saygılı.Türk Milli Eğitiminin genel amacı. dil ve benzeri özelliklerine bakılmadan okulun tüm öğrencilerine eşit biçimde davranılmalı. sosyo -ekonomik düzey. zihin. koruyan ve geliştiren.der. Kepenekçi. yaratıcı ve verimli kişiler olarak yetiştirmek. insani. geniş bir dünya görüşüne sahip. müfettişler. 2003. 45). maddesi demokratik eğitim ile ilgili tüm içeriği kapsamaktadır: Madde 2 . müdürler. eğitim programlarının. 45)eğitimin demokratikleşmesinden. Ülkedeki yönetimin demokratikleştirilmesi ile rejimin demokratikleştirilmesi arasında doğrusal bir orantı vardır. ayrım yapılmamalıdır. ruh ve duygu bakımlarından dengeli ve sağlıklı şekilde gelişmiş bir kişiliğe ve karaktere. yapıcı. 1. Eğitimin demokratikleştirilmesi ve öğrencilerin demokrasiyi içselleştirebilmeleri için. Eğitimin demokratikleşmesi de ülkenin daha demokratik olmasına hizmet edecektir (Kepnekçi.17 20. uzmanlar ve yöneticiler ve ailelere büyük görev düşmektedir. kişilik ve teşebbüse değer veren.2842/1 md. 2. Okulda ve sınıfta. eğitim hakkının tüm vatandaşlar için ulaşılabilir bir hak olmasının. topluma karşı sorumluluk duyan. yönetici ve öğretmenlerce öğrencilerin geldiği yer.

40.doc 18 .251.edu.18 kaynak: 80.tr/aksoy/ere/irban.ankara.59/education.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful