Eğitim ve Demokrasi

:
Bir yaşam biçimi olan demokrasi, öğrenilmek zorundadır. Demokratik ülkelerde bu işlevin yerine getirilmesi, öncelikle eğitim sisteminden beklenir. Bunun için, her şeyden önce eğitim sistemi, tüm

kuruluşları ve belirlenen amaçlarıyla, bu amaçlara ulaşmada kullanılacak öğretim programları ve izlenecek yöntemleriyle, demokratik olmak zorundadır (Güçlüol, 1990,VII).

Demokratik eğitim, amacı, programları ve yöntemleri demokrasinin dayandığı temel ilkelere göre saptanan; öğretim çalışmalarında, öğretmen-öğrenci ilişkilerinde, eğitsel etkinliklerde, öğrencinin birey olarak değerine ve bütünlüğüne, birlikte çalışmaya, karşılıklı saygıya, hoş görüye, kişiliğe değer ve önem veren; bizzat demokrasi ilke ve kurallarının, insan haklarının yaşatılarak öğretildiği eğitim olup özgürlüğe zaman içinde gelişme yetisi kazandıran eğitimdir. Hedefi, bağımsız, dünyaya bakışında sorgulayıcı ve çözümleyici olan ve yine de demokrasinin kuralları ile uygulamaları derinlemesine bilen yurttaşlar yetiştirmektir (TDV;1992,42). Çünkü insanlar hem kendileri, hem de çocukları için özgürlüğü zaman içinde olanaklı kılan toplumsal ve siyasal düzenlemeler hakkında doğuştan bilgi sahibi değildirler; bunları öğrenmeleri gerekir.

Özetle: 1. Sağlıklı bir demokrasi, büyük çapta, demokratik bir yurttaşlık kültürünün gelişmesine bağlıdır. Eğitim, herhangi bir toplumun ama özellikle demokrasinin yaşamsal bileşenlerinden biridir (TDV, 1992,41-42).
2. Demokrasinin işlemesi, eğitim seviyesi yüksek vatandaşlar gerektirir. Diğer bir anlatımla, eğitim

düzeyinin düşük olması demokrasinin önündeki en önemli engellerdendir. Demokrasi için gerekli

demokrasiyi her koşul ve ortamda da savunmak durumundadırlar (Karakütük. 2002. bireyin. Demokratikleşmiş birey. Yukarıda adı geçen koşulları yaşatarak. ırk ve mezhep farkı gözetmeksizin ilgi ve yeteneklerine göre gelişme imkanını sağlama amacını güden bir eğitim sistemidir”. başkalarıyla iş birliği yapmakta becerikli. şahsiyet ve haysiyetine saygı gösteren ve cins. hem de haklarını savunabilmenin ön koşulu eğitimdir (Karakütük. demokrasiyi yaşam biçimine dönüştürdükleri gibi. demokratik eğitimle ilgili ilkeleri şu şekilde belirlemiştir: 1. 1987. Çağlar (1977. Eğitimin demokratikleştirilmesiyle. Demokrat yurtaşlar. kazandıran eğitim. Bu gereklilikleri kullanarak demokratik eğitim tekrar tanımlanabilir.MEŞ. bir insan olarak yaratılmış olmakla. eğitilmiş bireylerce sağlanabilir. 02-06 Şubat 1998 tarihinde EĞİTİM SEN’ce yapılan kurultayın adı da “Demokratik Eğitim”’dir. diğer bir değişle eğitim programı ve ders kitaplarının çağdaş ve bilimsel bir öze kavuşturulması. öğrenciden ya da katılımcıdan başlanır. rejimin demokratikleştirilmesinin bir parçasıdır. 1989. Şurada demokratik eğitimin esaslarını ve şartlarını belirlerken demokratik eğitim şu şekilde tanımlanmıştır (IV. 2002. 2 . Demokratik eğitimde bireyden.9).26-30). 1.58): “Her şeyden önce. eğitim yönetiminin ve denetiminin demokratikleştirilmesi beklenir (Tanilli. kendinin ve toplumun sağlığını koruyan ve üretici olan bireydir (Başaran. Milli Eğitim Şurasının gündem konusu olmuş. düşüncelerini özgürce söyleyen. 10-11). öğrenmeye ve araştırmaya tutkulu.9). Öte yandan hem iyi yurttaş olmanın.1 Eğitimin Demokratikleşmesi için Gerekli Koşullar: Eğitimin demokratikleştirilmesi. 100). demokratik eğitimdir. Türkiye’de demokratik eğitim 1949 yılında toplanan IV. eğitim hakkından yararlanmanın demokratikleştirilmesi.2 olan katılım. eğitimin içeriğinin demokratikleştirilmesi. 3.

“Ahlak eğitimi” önemli kavramlardır (Binbaşıoğlu. Demokratik eğitimde “seçme ve seçilme”. bir hükümet biçiminden daha fazla anlam taşır. Demokratik eğitimde ayrıcalık yoktur. ortaklaşmaya dayalıdır. politik eğitim gerekli görülmekte bu eğitimin öğrencileri katılım için yetiştireceği düşünülmektedir (Wyett. bireyin yeteneklerini.3 2. ancak bunlardan değiştirilmesi istenen olursa.Öncelikle. ırk ve milliyet duvarlarının yıkılmasına neden olur” der (1996. “toplumsal eğitim”. toplumun bireyleri ya da onların seçtiği kişiler olduğu gibi. sahip olduğu kapasite oranında geliştirmeye yöneliktir. “arkadaşlık”.2 Demokrasinin Yaşatıldığı Okul ve Sınıf Ortamları: 3 . Demokraside karar veren. “zihinsel eğitim”. Demokratik eğitimde her bireyin kişiliğine saygı gösterilir. 1999). “sorumluluk duygusu”. 5.84). “eleştirme ve eleştirilme”. insanları kendi yaptıklarının ve duygularının anlamını düşünmekten alıkoyan sınıf. 1. “adalet”. Özellikle liberal/demokratik toplumlarda. Demokrasinin temelindeki ahlaki değerler demokratik eğitimle öğrencilere verilir ve bu değerler okulda yaşatılır. 4. Demokratik eğitim. Her birey kendi yaptığını diğerlerinin yaptığına dayandırır ve başkalarının eylemlerinin kendisini yönlendireceğini düşünürse. 6. Demokratik eğitim. “kendine güven duygusu”. “yardımlaşma duygusu”. öğrenenlerin bunlarla ilgii görüşlerini özgürce açıklamalarına olanak sağlanır. 2000. ortak tutum ve ilişkide olan bir çok bireyin yaygın olarak sürekli uğraşmaları. Demokratik eğitimde yasa ve kurallara uyulur. demokratik eğitimde de öğretmenlerin rehberliğinde öğrencilerin kendi kararlarını vermeleri sağlanır. herkes eşit haklara sahiptir. 7.37). yanlızca Türkiye’nin eğitim sisteminin konusu değildir. yandaş insancıl yaşam içinde deneyimleri yaymaya. 3. John Dewey 1916 yılında yazdığı “Demokrasi ve Eğitim” adlı kitabında demokrasiyi şu şekilde tanımlamıştır: “Demokrasi.

7).62). sendikalar. okul ve ailedir. kuralların oluşturulması sürecinde söz 4 .1991). yanlız devley yönetimi alanında değil.4 Bir toplumda demokrasinin işlemesi için üç önemli kurum bulunmaktadır. zaman ve enerji kaybını önler. Erttürk’ün de belirttiği gibi. Demokrasinin bir yaşam biçimine dönüştürülmesinde. Öğrenciler. dernekler. Okul bir aile ocağı olmalıdır (IV. bu üç kurumun değerlerinin birbirini desteklemesi gerekir. Demokratik eğitimin. çatışmaların uzlaşma ya da birleştirme yoluyla çözümlenmesi yönünde beceri ve tutum kazandırılmasının gerekli olduğu düşünülmektedir (Ertürk. Üstelik sınıf yönetimi çerçevesinde her sınıfta kurallar ve düzenlemelerin oluşturulması. Bu kurumlardan birinde demokrasinin varlığı yeterli değildir. bu eğitim sisteminin gereksinim duyduğu özgür hava içinde öğrencilere verilmesi gerekir. Öğrenciler. Ders öğretmenin ve öğrencilerin günlük yaşamdan getirecekleri egemen olma. her halde bir kamu yönetimi biçimi olarak demokrasinin işlemesini güçleştirecektir. bir yönetim biçimi olmanın yanında. “bir dünya görüşü ve yaşama biçimidir”(Bursalıoğlu.1987. okul topluluğunun her çalışma alanında. Demokrasi. uzlaşma ve birleştirme davranışlarının çözümlenmesi yapılarak işlenebilir (Miser. partiler ve benzeri toplumsal kurumlar için de geçerli olmalıdır (Özbudun. demokrasi eğitimine ilişkin bir dersin. ekonomik kuruluşlar. yetkeci bir okulda çatışma yaşaması kaçınılmazdır. insan ilişkileri üzerinde de durması. okulun demokratik havasını her an yaşamaları ve hatta koklamaları gerekir. kuralları ve düzenlemeleri oluştururken öğretmene yardım etmeli. Bu bağlamda düşünüldüğünde. Bunlar: devlet.242).MEŞ. Örneğin demokratik bir ailede yaşayan öğrencinin. Bu gereklilik örgün eğitim sistemi içinde “demokrasi eğitiminin” insan ilişkileri üzerine kurulu bağımsız bir ders olmasıyla karşılanabilir. Bireysel ve kümesel düzeyde demokrasinin benimsenmemesi. aileler. sistemin vatandaşlara yüklediği hak ve görevleri göstermenin yanında.114). yerel topluluklar. 1990. bir yönetim biçimi olarak sistemi tanımanın. Başka bir deyişle demokratik değerler. davranışa dönüştürülmemesi.

Tüm öğrenciler sınıf ve kol başkanı olduktan sonra. Sınıf mahkemesine çıkarılacak. ikinci kez aday olmuşlardır. fakat ikinci kez yinelenirse. kırmama.5 sahibi olması ve sürece katılması. Sınıf ve kol başkanları birer haftayla seçilmiş ve seçilenler bir hafta sonunda. seçilme ve yaptırım boyutları uygulanmıştır. Yargılanacak. derse geç gelmeme. Tablo-1 : Uygulanan Kurallar ve Kurallara Uymayanlara Uygulanan Yaptırımlar KURALLAR YAPTIRIMLAR 1. aşağıda Tablo-1’de aktarılmaktadır. Yinelerse. öğrenci o gün sınıfı temizleyecek ve çöpleri dökecek. Ankara’da bir ilköğretim okulunda. Sınıfa geç gelinmeyecek. başkasının malını ve okul eşyasını habersiz almama. veliler ve sınıfça koyulmuştur ve beş yıl içinde geliştirilmiştir. Arkadaşından ve sınıftan özür dileyecek. Yinelerse. 64-72). arkadaşlarını şikayet etmeme. Bir dönem etkinliklere alınmayacak. öğrenci 5 . velisiyle gelecek. Sınıf bir kez özürü kabul edecek. geç gelen 1. kavga ve küfür etmeme. Neden geç geldiğini dersin sonunda söyleyecek. Sönmez’in yaptığı araştırmada yer alan okuldaki uygulanan kurallar ve kurallara uymayanlara uygulanan yaptırımlar. Aklanmayanlara (ibra olmayanlar) yaptırım uygulanmıştır. sınıfı ve giysilerini kirletmeme davranışları kazandırılmıştır. ödevleri yapma. Öğrencilerce oluşturulan sınıf anayasası ve sınıf mahkemesi yoluyla. Başkan olamayacak. Arkadaşlarıyla kavga etmeyecek. Bu yolla öğrenciler demokrasinin uygulanmasında önemli deneyimler kazanabilirler. söz almadan konuşmama. 2. kullanmama. Kurallar ve yaptırımlar. 2003. Sönmez tarafından. Bu krallardan hiçbir zaman ödün verilmemiştir. öğrenci rehberlik servisine gönderilecek. ederse. sınıfa hesap vermişlerdir. Demokrasinin seçme. 1990-1995 yılları arasında beş yıl süreyle dizgeli eğitim yaklaşımıyla doğrudan demokrasi uygulaması yapılmıştır (Sönmez. gelinirse. 2. kuralların içselleştirilmesini ve uygulanmasını kolaylaştırır.

Arkadaşlarıyla kavga etmeyecek. gelinirse. konuşursa. 5. Ödevleri yapacak. Ona söz hakkı verilmeyecek. gelinmeyecek. derse alınacak. denetiminde teneffüslerde yapacak. Çöpleri çöp sepetine atacak. Ödevleri yapacak. Çöp atıldığı yerden ona aldırılacak. kırarsa.Arkadaşlarının ve sınıfın malzemelerini dileyecek Başkan olamayacak. ödetilecek. 9. 12 / % 27 28 / % 44 12 / % 27 12 / % 27 yok 7 / % 16 yok 1 / % 02 yok yok yok 2. 2003. Tırnaklar kesilecek. ederse. sınıf n: 44 1. Çöp sepetine attırılacak. Arkadaşlarını şikayet etmeyecek.6 rehberlik servisine gönderilecek. Sınıfa geç gelinmeyecek. 8. sınıfa davet edilip. Yargılanacak. Sözkonusu araştırma neticesinde. öğrencilerin mevcut kurallara uyumları takip edilmiş ve sonuçları kaydedilmiştir. sınıfa 7. durum bildirilecek. ederse. sınıf n: 44 yok 4. Sınıfta söz almadan konuşmayacak. 65. sınıf n: 44 yok 3. Çamurlu ayakkabılarla 6. gelinirse. Gerekli temizlik yapıldıktan sonra. Velisi temiz olacak. Özür 9. 5. sınıf n: 44 yok Velisine Yinelerse. Ayakkabılar ve sınıf ona temizletilecek. olmazsa. yapmazsa. sınıf n: 45 yok 5. gönderilecek. Şikayeti dinlenmeyecek. 3. Bir dönem toplu etkinliklere habersiz almayacak. Yinelerse. Bir gün onunla oynanmayacak. 4. atmazsa. Kaynak : Sönmez. Yargılanacak. Tablo-2 : Uygulanan Kurallar ve Beş Yıllık Veriler KURALLAR 1. Aşağıda. Uyarılacak. öğrencilerin belirtilen kurallara uyma ve uymaması ile ilgili veriler Tablo-2’de sunulmuştur. rehberlik Zarar ona öğrenci servisine 6 . alırsa ve alınmayacak. 4. 2. beş yıl içinde. kırmayacak. sınıf başkanının belirleyeceği bir kişinin 3. el yüz ve giysiler 8. velisiyle gelecek. Sınıf mahkemesine çıkarılacak. Sınıftan özür dileyecek. Uyarılacak. 7. Sınıf mahkemesine çıkarılacak. 3. Ödevini. Öğrenci rehberlik servisine gönderilecek. durum ona bildirilecek. yapmazsa. 6.

Arkadaşlarını şikayet etmeyecek. Çamurlu ayakkabılarla sınıfa gelinmeyecek. bu noktada. Sınıfta söz almadan konuşmayacak. Tırnaklar kesilecek. Muhtemel 7 . 5. Kaynak : Sönmez. Disiplin Modeli. Tablo-3 : Sınıf İçi Disiplin Uygulamaları ve Demokratik sınıf Modeli Otorite Uygulamaları Sınıf İçi Disiplin Uygulamaları ve Sorunları Demokratik Sınıf. mevcut duruma göre şekillenecektir. kurallara uymamanın altında yatan nedenler sorgulanmak suretiyle giderilmeye çalışılmıştır. 9. 66. alırsa ve kırarsa. Davranış ve yaklaşım tarzı. el yüz ve giysiler temiz olacak. uygulamanın başarısına katkı sağlamaktadır. öğrencilerin kurallara uymadıkları zamanlarda. yok yok yok yok Sönmez’in araştırmasında aynı zamanda. astların karara esas teşkil eden unsurlar hakkında bilgileri ve eldeki mevcut zaman. 3 / % 07 yok yok yok yok yok yok yok yok 7. 6. Yapılan uygulama. Sınıf içerisinde uygulanabilecek farklı otorite uygulamaların ve demokratik yaklaşımların ortaya çıkarabileceği olumlu veya olumsuz sonuçlar. diğer belirleyici faktörlerdir. Çöpleri çöp sepetine atacak. kırmayacak.7 4. 24 / % 55 gelinirse. 42 / % 95 6 / % 14 yok yok yok yok yok yok yok yok konuşursa. demokrasinin sınıf ortamına nasıl taşınabileceğinin somut bir göstergesidir.Arkadaşlarının ve sınıfın malzemelerini 3 / % 07 16 / % 36 4 / % 09 yok yok yok habersiz almayacak. olmazsa. Böylece. bizzat uygulayıcılar tarafından konulması. 2003. aşağıda Tablo-3’te aktarılmaktadır. 8. Kuralların. Bu meyanda. atmazsa. ederse. EK-A’da yer alan tabloda sınıf içerisinde öğretmenin öğrencilere ve okul içerisinde müdürün öğretmenleri karar sürecine ortak etmeleri açısından izleyebilecekleri farklı hareket tarzları sunulmaktadır. uyulmama nedeni de araştırılmıştır. Elbette ki her durum için aynı davranış uygun olmayacaktır.

Sınıf içerisinde öğretmenlerin sergileyecekleri aşırı otoriter davranışların öğretmeni “kuma kafasını sokan devekuşu” misali. 90. akıl ve mantıkla çelişen kuralları tartışmak. yasal (rasyonel) sonuçları düşünmek. sembolik iletişimi kullanarak. Demokratik tavır ve davranışlar ise öğrencilerin demokrasiyi içselleştirmelerini ve çevrelerine duyarlı. gerçeğe en yakın olanını bulmak. Sessizliğin nedenini öğrenci kendisi anlamlandırır.8 Sorunları Öğrenciye bağırma. otoriteyi şefkate dönüştürme yeteneği geliştirmek. proaktif bir dil seçmek. Sınıfta sükunete aşırı önem vermesinden dolayı. Öğrencileri küçümsemek. kendisi çekinmek ile ve kabul etmek. demokratik bireyler olamlarını sağlayacaktır. yargılamak. yanlışlıkları. demokratik okulda gerçekleştirilebilir. ussal yolla uygulamak. 2003. veliler ve “yanlış meslektaşları ile tartışarak. itekleme. tehdit. varsaymak. sıkıntıya ve hatta acınılacak hale düşürecektir. sınıfta olanları görmezden gelme ya da her şeyi kendisine yontma yaklaşımı çerçevesinde. katkıları değerlendirmek ve karar sürecine öğrencileri de katarak uygulamak. azarlama. Sınıf içi kurallarını rasyonel bir şekilde işletmek. Her şeyin en doğrusunu kendisinin bildiğini anlamak. kendi görev ve sorumluluklarını öğrencilerinki ile karşılaştırmak. Sözel. Demokrasinin temel ilkeleriyle tutarlı olmalı. anlayışlı. 2. Otoriteyi (meşru gücü) kendi elinde tutmak. Demokratik eğitim. Meslektaşlarının değerlendirmelerinden yapıyorum” diyememek. ilgili Uygulamalarını okul yönetimi. Dewey ve Kelly’nin önerdiği demokratik okul: 1. öfke ve yanlıştan dönmemek. öğrenciden çekinmek. Öğrencilerin kendi kavramlarını oluşturmalarında destek olmalı. Kaynak : Üstün ve Demirbağ. Değişime açık. oydaşıma sağlamak. takdir edildiğini keyfi cezalandırma yerine. öğrenciye ödev ve sorumluluk bilinci kazandırmak. sınıfta kendisini başarılı görmek. Demokratik tavır sergilemek. istenilmeyen davranışların ortaya çıkışını fark edememek. 8 . üzerine yürümek. Aşırı kontrol sağlamak için değişimi istememek. öğrenciyi başarısızlıkları cezalandırmak.

Öğretmenlerin demokratik ilkeleri kendi yaşamlarına sindirmiş olmaları. Oysa Atatürk ilke ve Devrimlerinin dördüncü boyut olarak değil. demokratik eğitim beklemek hayalcilik olur. Öğretmene. Okul çeşitli seçmeli dersler sunmalı. Demokratik eğitimin bir önemli boyutu da öğretmenlerdir. Eğitim teknolojisini etkin kullanmalı diye tanımlamışlardır. çözümünü kolaylaştırır. somut düşünceleri kazandırmalı. 2002.1998). gereç ve uygun ortam olmasa bile nitelikli öğretmenle iyi bir eğitim sağlanabilir. sorunların çözüm süresini azalttığı gibi. Araç. 7.23). öğretmenlerin öğrencilerin. Öğrenci merkezli olmalı 2. alan bilgisi ve öğretmenlik bilgisine “dördüncü boyut” tanımlamasıyla Atatürk ilke ve Devrimlerinin kazandırılması da eğitim kamuoyunda önemle vurgulanmaktadır. kültürel ve sanatsal ve sportif etkinlikler sunmalı. okulda karşılaşılan sorunlar konusunda yetkiyi. 5. Demokrasiyi yaşam biçimi olarak uygulayamayan öğretmenlerden. Öğrencilerin etkin katılımını sağlamalı. 4.9 3. Çevreye açık olmalı. 1998’de EĞİTİM SEN’ ce düzenlenen Demokratim Eğitim Kurultayın’da demokratik okulun başlıca özelliklerini: 1. drste bu ilkeleri öğrencilerin yaşamına dönüştürmelerini kolaylaştırır. öğrencilere yardımcı olan bir rol vermelidir (Wyett. 5. Okul yönetimi. diğer üç boyut 9 . Okul çalışanları arasında mesleki etkileşim ve dayanışma olmalı. velilerin öğretime doğrudan katılması demokratik eğitim için önemlidir (Karakütük. genel kültür. Yoğun hizmet içi eğitim yapılmalı. Okullar arası işbirliği . 8. etkili ve demokratik olmalı. Bu nedenle son yıllarda öğretmenin yeterlilik alanlarına. Esnek olmalı. 6. eş güdüm ve iletişim düzeneği sağlanmalı 9. 6. 3. Soyut düşüncelerden önce. Yaratıcı sorun çözme becerisi kazandırmalı. Toplumsal. 4. Eğitim yönetimi alanında yetişmiş yeterli kişilerin yönetici olarak atanması ya da seçilmesi. okul yöneticilerine vermesi. Merkezi yönetimin.

2002.62-63). adalet. Okullar yalnızca demokrasinin ne olduğuyla ilgili bilgilerin verildiği yerler olarak değil. Türkoğlu(200.” Demokratik değerlerin literatürde yer alma sıklığına göre yapılan değerlendirmede sıralama. farklılıkları kabul etme. 1989. özgürlük. demokrasinin yaşama uyarlanarak. Kız ve erkek öğrencilerin birlikte eğitim görmesi. ezbercilikten uzak. öğrenci. öğretmen ilşkilerini demokratlaştıran. öğretmenlerin elindedir (Karakütük. iyiyi arayış. eşitlik. dürüstlük.23). Öğretmenin. 2003. sağlamlaştıran etkenlerin başında geliyordu. Köy Enstitüleri. bireylerin bundan sonraki yaşamlarında demokrasiyi bir yaşam biçimi olarak seçebilmelerini sağlayacak kurumlardır (Kıncal ve Işık. Bunlara ek olarak. yaşama saygı. güvenlik. 2002. duyarlılık ve sorumluluk şeklinde ortaya çıkmaktadır.10 içerinde kazandırılması gerekir. enstitülerin ”kümebaşılık” düzenlemesi. Ortak iş. gerçekten ulusal kuruluşlardır (Tanilli. 10 . gelişim. gereken eleştirilerin yüzyüze saygı ve sevgiyle yapılması. demokratlaştırmayı besleyip geliştiriyordu. gerçekten cumhururiyetçi. 55). bu ortamın tatlı sert disiplin anlayışı gibi etkenler enstitülerdekidemokratik yaşamın ve yeni eğitimin göstergeleridir.336) Köy Enstitülerindeki demokratik eğitimi söyle tanımlar: “İşlerin.22). öğrencilerin etkin olduğu bir ortamda sürdürmek. onlara tarafsız olarak davranması ve eşit olarak görmesi demokratik eğitim açısından önemlidir. demokratik eğitimin vaz geçilmez kuralları uygulanmıştır. özgüven. işbirliği. demokratik ve laik eğitim ve öğretimi ne kadar sağlayabileceklerini belirlemek için bir araştırmaya bile gerek yoktur (Karakütük. Ülkemizde demokratik eğitimin örnek bir uygulaması olan Köy Enstitülerinde. barış. öğrencilere bilimsel düşünce ve davranış kazandırmaya çalışması. tam bağımsızlık ilkesinin bölünmez bir parçası olan eğitimde ve kültürde bağımsızlığın gerçek örneklerinden biridir. ortak akıl ve ve ortak yaşamın yarattığı bu ilişkiler. Derslerin öğrencilerin katılımını sağlayan. hoşgörü. birlikte eğlenilmesi. imece ve takım yönetim. Atatürk ilke ve Devrimlerini özümseyememiş öğretmenlerin. yetki ve sorumlulukların paylaşılması.

Sabırlıdır. Hak ve özgürlüklerin bilincindedir.Uzlaşmadan yanadır. Tercihlerinde dürüstlük 11 . Özgürlüğün sınırlarını bilir. Özgürlükleri kısıtlayıcı eylemi yoktur. Adil davranır. Dürüstlüğün HOŞGÖRÜ DUYARLILIK yaşam söz yaşama sahip olmayı sağlar.Çevreye duyarlıdır. Olayları abartmaz. 3.Hoşgörünün gerekliliğine inanır. 54-58). Özgüveni arttırıcı önlemler alır. davranışları kolayca sezer. ön 7. 3. 6. Eleştirilere açıktır. 4. 3.Bireyleri sorgularken kendisini 2. 4. Başkalarının özel yaşamına ilişkin bilgileri ifşa etmez. Bardağın dolu kısmını görür.Cömerttir. EŞİTLİK 1. eylemi gerekliliğine 1. Aşağıda Tablo-4’de belirtilen demokratik değerler ile örnek davranışlar aktarılmaktadır. Tutarsız davranış sergilemez. 2. öğrencilerin hazırlanmasına yöneliktir. 4. 3. 2. Çalışanlara eşit davranır. İşbirliğine inanır. 2. aykırı 4. 4.Aşırılıktan kaçınır. 4. Eşitliğe inanır.Evrensel değerlere duyarlıdır. inanır. tepkiler için ÖZGÜRLÜK 1. Yaşamın kutsallığını bilir.Farklı davranmasını sağlar.11 mükemmellik ve etkililik de birkaç yazar tarafından demokratik değer olarak belirtilmiştir (Kıncal ve Işık. İŞBİRLİĞİ 1. Katılımcı yaklaşıma sahiptir. 2. Çalışma arkadaşlarının adil 3. özgürlüklerini kullanabilmesi için gerekli önlemleri alır. 2. 3. 3. Çalışanlar arasında ekip ruhuna 3. Adalet ilkesine kriterlere sahiptir. 6. 4. alanını davranışlar sergiler. Kendisine karşı özgüveni vardır. Öz eleştiri yapar.Yanındaki bireyleri onurlandırıcı 5. Tüm eylem ve davranışları.Yaşam sevinciyle doludur. 5. objektif 2. Özgüvenin gerekliliğine inanaır. Görevlerde dengeyi gözetir.İletişimde toleranslıdır. Adaletin gerekliliğine inanır. DÜRÜSTLÜK 1. 2. Kararlarının arkasında durur. 5. konusu 6. ÖZGÜVEN 1. Öz disipline sahiptir. 4. 4. 1.Kültürel değerleri korur.Toplumsal değerlere duyarlıdır. 2. 5.Başkalarının sınırlayıcı değildir. YAŞAMA SAYGI 1. 2003. Tablo-4 : Demokratik Değerler ve Örnek Davranışlar ADALET 1.Çalışma arkadaşlarının 3.

Sorumluluğun inanır. ETKİLİLİK Kaynak : Kıncal ve Işık.Var olanla yetinmez.12 plandadır.Yeni teknolojileri kullanmaya önem verir. Asıl olan demokrasiyi özümsemek. demokraside insanın varlığına. Öğretmenlerin okul ve sınıf ortamında sergileyebilcekleri demokratik davranışlardan bir kısmı. bazıları ise dolaylı olarak ilişkilidir. 2. davranışlarımıza yansıtmaktır. Buradan hareketle. 12 . Bu değerlerin bir kısmı.Daha iyisinin arayışı içindedir. FARKLILIKLARA SAYGI gerekliliğine GÜVENLİK BARIŞ GELİŞİM 3. Demokrasi kavramının özünde insana saygı yatmaktadır. 5. düşüncesine ve farklı oluşuna saygı duyulur. SORUMLULUK olabileceğine 1. demokrasi kavramıyla doğrudan ilişkili. 2. iyisinin onların yerine koyar.Daha inanır. Demokrasiyi tanım olarak bilmek yeterli değildir. İYİYİ ARAYIŞ 1. öğrencilere demokrasi konusunda model oluşturabilirler. kendi bünyesinde farklı değerleri barındırmaktadır.Yetki ve sorumluluğu dengeli MÜKEMMELLİK dağıtır.Gelişime açıktır. 3.Yenilikler için zemin hazırlar. 54 Tablo-4 gözlendiği gibi demokrasi kavramı. aşağıda Tablo-5’te aktarılmaktadır.Sorumluluklarının bilincindedir. Böylece. 4. özellikle demokratik davranış sergileyen öğretmenler. 6. 2003.

12. 1. Öğrencilerin kendi görüşlerini herhangi bir etki altında kalmadan özgürce açıklamalarına olanak sağlama. Bu demokratrik davranış ve yaklaşımları arttırmak mümkündür. 22. Sınıf faaliyetleri ile ilgili olarak. Öğrencilerin az bildiği ya da hiç bilmediği konularla ilgili görüşlerini söylemelerini sağlama. Öğrencilerle ilgili özel bilgileri açıklamaktan kaçınma. öğrenci. 4. Sınıfça karar alınması gereken konularda öğrenci oylarına başvurma. 20. 21. 2. öğrencilerin istekleri doğrultusunda grup oluşturmalarına olanak sağlama. Tablo-5’te örnek demokratik öğretmen davranışları ve yaklaşımlarından sadece bazıları aktarılmıştır. İstenmeyen bir davranışa karşı. Öğrencilere dağru ya da yanlışın ne olduğunu söyleyip. 3. Bütün öğrencileri sınıf etkinliklerine ve diğer grup etkinliklerine katılmaya özendirme. 13. Öğrencilerin düşüncelerinize karşı kendi düşüncelerini savunduklarında olgunlukla karşılama. eğitim ve okul yönetimi. 14. veli. sınıfın tepkisini bir yaptırım gücü olarak kullanma. Bir ya da birkaç öğrenci sınıfça belirlenmiş davranış kurallarına aykırı davrandığında. öğrencilerine örnek teşkil etmeleri daha faydalı olacaktır. Sınıf gösterileri veya diğer grup etkinliklerinde. Öğrencilerin birbirlerinin düşüncelerine saygı göstermeleri için çaba sarf etme. önemsendiği ya da kabul edildiği hissi verme. 11. Dersin konusunu işlerken sınıfın genel havasıyla ilgilenme. 8. Yapılan oylamalarda öğrencilerin kapalı oy haklarını kullanmalarına olanak sağlama. Bu nedenle eğitim sistemimizde ve okullarımızda demokratik eğitimin işler duruma getirilmesinde şu öneriler yapılabilir: 13 . Öğrencileri düşüncelerinden dolayı suçlamaktan kaçınma. İşlenecek ders konusuyla birlikte sınıfta yakın bir zamanda olmuş. Sınıfta yapılan dersler ve diğer faaliyetlerin hedef. yöntem ve araç-gereçlerinin seçiminde öğrenci görüşlerine başvurma. 9. öğretmenlerin bu demokratik davranış ve yaklaşımları sergileyerek. 2003.13 Tablo-5: Örnek Demokratik Öğretmen Davranışları ve Yaklaşımları 1. öğrencilerin çoğunluğunca benimsenen kararlara uyma. 18. Öğrencilerin olayları tarafsız ve eleştirel bir gözle değerlendirebilmelerini sağlama. Tanımlamadan ziyade. öğretmen. Sınavların türleri ve zamanlarının belirlenmesinde öğrencilerin görüşlerini alma. Kaynak : Aydoğan ve Kukul. 10. 6. bu davranışın nedenlerinin sınıfça tartışılıp. 29-30. güncel bir olayı öğrencilerle tartışmaya zaman ayırma. içerik. Öğrencilerin gerçeklerle kişisel görüşlerini birbirinden ayırabilmelerine yardım etme. 7. Öğrencilere düşüncelerinin değerli olduğu. yaptırmak yerine. ders programları. kendi fikirlerini oluşturabilmelerine rehberlik etme. 19. 17. 16. bir karara varılmasını sağlama. 15.3 Demokratik Bir Eğitim için Neler Yapılabilir? Eğitim sisteminde ve okulda demokrasinin sağlanabilmesi öncelikle ülke yönetimi. ders içerikleri ve öğretim yöntemleri boyutlarını büyüteç altına almayı gerektirir. 5. Sınıf içinde düşünce olarak azınlıkta kalan öğrencilerin görüş ve önerilerini dikkate alma ve tartışılmasına olanak sağlama.

2002. Milli Eğitim Bakanlığınca Müfredat Laboratuvar Okullarında (MLO) bu tür bir örgütlenme başlatılmaya çalışılmaktadır. Eğitim sisteminde görev yapan ya da eğitim denetmenlerinin. Kararlar alınırken. eğitim yönetimi alanında uzmanlık ve yeterliliğe göre görev verilmeli. eğitim yönetimi ve denetimi alanında eğitim almaları zorunlu olmalıdır. ilk ve ortaöğretim okullarında okul kurulu oluşturulmalı. politik sistemlerin istemlerine göre değil. bu kararları uygulayacak ve kararlardan etkilenecek kişiler kararların alınma sürecine katılmalıdır. 31). okul yöneticisi. 31). kurul. derslerin ve faaliyetlerin içerik ve yöntemlerinin seçiminde öğrenci katılımını arttırmalıdırlar (Aydoğan ve Kukul. demokratik ilkeler doğrultusunda işlemelidir. sınıfta oturma düzeni konusunu öğrencilerin isteğine bırakmalıdırlar (Aydoğan ve Kukul. Örneğin. Öğretmen ve öğretim üyeleri.35). sistemin demokratik ve laik ilkeler ile Atatürk İlke ve Devrimleri’ne uygun işlemesi konusunda yoğun çaba göstermelidirler (Karakütük.35). Okul düzeyindeki bu örgütlenme ilçe. okul yöneticilerinde eğitim yönetimi alanında eğitim görmüş olanlar arasından atanmalı ya da bu özellikleri taşıyanlar arasından öğretmenlerce seçilmelidir (Karakütük. velilerin kendi aralarından seçecekleri temsilciden oluşmalı. 14 . Öğretmenler. sınavların türü ve zamanın belirlenmesinde öğrenci görüşlerini almalıdırlar (Aydoğan ve Kukul. 4. 31). 3. 2003. Eğitim sistemi ve okulun yönetimi. il ve ülke düzeyinde benzer bir bileşimle oluşturulmalı tabandan tavana demokratik bir örgütlenme sağlanmalıdır (Karakütük. 2002. 2. Öğretmen ve öğretim üyeleri. Eğitim ve okul yöneticilerine. Denetmenler. Öğretmen hiçbir zaman sınıfta kural koymamalıdır.14 1.35). eğitim sendikası temsilcisi de kurulda yer almalıdır. 2003. 2003. öğretmenlerin kendi aralarından seçecekleri temsilci. 2002. öğrencilerin kendi aralarından seçecekleri temsilci. 5. 6.

35).35). tartışılmasına zemin hazırlamalıdırlar (Aydoğan ve Kukul. 10. Okullarda okul aile işbirliği desteklenmeli ve geliştirilmelidir (Karakütük. Okullarda eğitici kollar. alan bilgisi ve öğretmenlik bilgisi alanlarında yeterli kılınmaları kadar. Öğretmen adaylarının yetiştirilme sürecinde genel kültür. demokratik bir süreçle seçilmelidir (Karakütük. 2003. 31). eğitsel. Öğretmenler ve öğretim üyeleri. 72). nedenini bularak kydukları kurallara sahip çıkarlar. sınıf içinde herhangi bir olaydan dolayı azınlıkta kalan öğrencilerin görüşlerini daha fazla dikkate almalı ve tartışılmasına olanak sağlamalıdırlar (Aydoğan ve Kukul. Mesleği öğretmenlik olmayanların atanmamaları sağlanmalıdır (Karakütük. 9.36). bu tür davranışları öğrencilerin görüşlerine sunma yoluyla. Okullarda öğrencilerin demokrasiyi yaşamaları sağlanmalıdır. 12. savunurlar ve uymayanları uyarırlar (Sönmez. toplumsal ve bir bakıma da demokratik yapı olarak kurulup çalışmalarını sürdürürler. Demokratik davranışı içselleştirme aracı 15 . Öğretmenler. 7. 31). öğretmence ve başkalarınca konulan kurallara içtenlikle uymazlar. Korkudan yapar gibi görünürler. öğrencilerin sınıf kurallarına aykırı davranmasında hemen ceza verme yerine. 2002. 2003. Velilerin katılmadığı bir eğitim sürecinin başarıya ulaşması beklenmemelidir. Konulan kurallara ve yaptırımlara öğretmen de uymalıdır. okul yönetimi içinde birer alt yönetsel. 8. 2002. Aksi takdirde. 2003. 2003. 72). Bunun yerine sınıfça tartışarak. öğrencilerin öğretmene olan güveni zedelenir (Sönmez. 11.15 Çünkü öğrenciler. 2002. Bunun için sınıf başkanları seçimlerinde ya da okul öğrenci temsilcisi seçiminde genel seçimlerde olduğu gibi. Atatürk İlke ve Devrimlerini özümsemelerine uygun ortam yaratılmalıdır.

öğrencilerin görüşlerini ve beğenilerini dikkate alarak düzenleme yoluna gitmelidirler (Aydoğan ve Kukul. Yani bu kurallar ve yaptırımlar bazen uygulanır. Demokratik eğitim. istendik davranışlar öğrencilere kazandırılamaz (Sönmez. Ders içeriklerinin ve kitaplarının bilimsel ilkelere göre hazırlanması. kapalı oy kullanma yoluna gitmeye ağırlık vermelidirler (Aydoğan ve Kukul. seminerler. öğretmenler. açık oturumlar. 2003. yani yöneticiler. 13. 2002. 16.36). 16 . 17. 31).16 olarak kullanılabilecek kol faaliyetlerine daha fazla zaman ayrılmalı ve faaliyetler desteklenmelidir (Özpolat. panaller. 2003. 14. 31). Sınıfça konulan kurallardan ve yaptırımlardan ödün verilmemelidir. 72). Herkese bu kurallar ve yaptırımlar uygulanmalıdır. durum ve alınacak karar konusunda öğrencilerin görüşlerini alırken.36). Öğretmenler. forumlar düzenlenmeli. herhangi bir olay. Öğrencilerin seçebileceği ders sayıları artırılması da demokratiklik açısından son derece gereklidir (Karakütük. Okulda bilimsel etkinlikler. eğitim sisteminde görev yapan her kesin laikliğin temel ilkelerine uygun davranış göstermeleriyle olanaklıdır. demokratik ve laikliğe aykırı içeriğin ayıklanması bu çerçevede önemlidir. 2003. sınıf ortamının düzenlenmesi ile ilgili olarak. öğrenciler. 53). bilgi yarışmaları ve münazaralar yapılmalıdır. Öğretmenler ve öğretim üyeleri. 2002. 19. bazen uygulanmazsa. diğer çalışanlar ev hatta aileler arasında demokrasinin öngördüğü ilişkiler ağının olması gerekir (Kepenekçi. 2003. Eğitimin demokratikleşmesi için başta okulların demokratik bir yapıya kavuşturulmaları gerekir. (Karakütük. kuralların ve yaptırımların hiçbir işlevi kalmaz. 2001). 18. 15. Okulda ve okuldakilerle ilişki içerisindeki tüm bireyler.

Türk Milletinin bütün fertlerini.2842/1 md. laik ve sosyal bir hukuk Devleti olan Türkiye Cumhuriyetine karşı görev ve sorumluluklarını bilen ve bunları davranış haline getirmiş yurttaşlar olarak yetiştirmek. 45)eğitimin demokratikleşmesinden. 2. kişilik ve teşebbüse değer veren. yaratıcı ve verimli kişiler olarak yetiştirmek. geniş bir dünya görüşüne sahip. sosyo -ekonomik düzey. eğitim programlarının.der. ayrım yapılmamalıdır.17 20.) Atatürk inkılap ve ilkelerine ve Anayasada ifadesini bulan Atatürk milliyetçiliğine bağlı. Tanilli (1989. 1739 sayılı Milli Eğitim Temel kanunun 2.Türk Milletinin milli. topluma karşı sorumluluk duyan. insani.Türk Milli Eğitiminin genel amacı. ahlak. ahlaki. Beden. yönetici ve öğretmenlerce öğrencilerin geldiği yer. vatanını. Ülkedeki yönetimin demokratikleştirilmesi ile rejimin demokratikleştirilmesi arasında doğrusal bir orantı vardır. zihin. milletini seven ve daima yüceltmeye çalışan. uzmanlar ve yöneticiler ve ailelere büyük görev düşmektedir. manevi ve kültürel değerlerini benimseyen.insan haklarına ve Anayasanın başlangıcındaki temel ilkelere dayanan demokratik. 45). Ülkenin rejimi demokratikleştikçe eğitim de demokratikleşecek. (Değişik: 16/6/1983 . başta öğretmenler olmak üzere. eğitim hakkının tüm vatandaşlar için ulaşılabilir bir hak olmasının. koruyan ve geliştiren. 1. 2003. akt. Eğitimin demokratikleştirilmesi ve öğrencilerin demokrasiyi içselleştirebilmeleri için. başta ders kitapları olmak üzere tüm eğitim materyallerinin ve eğitim yöntemlerinin demokratikleştirilmesi ile eğitim yönetimi ve denetiminin demokratikleştirilmesi gerektiğinin altını çizmektedir. Eğitimin demokratikleşmesi de ülkenin daha demokratik olmasına hizmet edecektir (Kepnekçi. yapıcı. hür ve bilimsel düşünme gücüne. cinsiyet. insan haklarına saygılı. maddesi demokratik eğitim ile ilgili tüm içeriği kapsamaktadır: Madde 2 . müdürler. köken. dil ve benzeri özelliklerine bakılmadan okulun tüm öğrencilerine eşit biçimde davranılmalı. ailesini. Kepenekçi. 17 . Okulda ve sınıfta. 2003. müfettişler. ruh ve duygu bakımlarından dengeli ve sağlıklı şekilde gelişmiş bir kişiliğe ve karaktere.

tr/aksoy/ere/irban.18 kaynak: 80.ankara.edu.doc 18 .40.59/education.251.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful