Eğitim ve Demokrasi

:
Bir yaşam biçimi olan demokrasi, öğrenilmek zorundadır. Demokratik ülkelerde bu işlevin yerine getirilmesi, öncelikle eğitim sisteminden beklenir. Bunun için, her şeyden önce eğitim sistemi, tüm

kuruluşları ve belirlenen amaçlarıyla, bu amaçlara ulaşmada kullanılacak öğretim programları ve izlenecek yöntemleriyle, demokratik olmak zorundadır (Güçlüol, 1990,VII).

Demokratik eğitim, amacı, programları ve yöntemleri demokrasinin dayandığı temel ilkelere göre saptanan; öğretim çalışmalarında, öğretmen-öğrenci ilişkilerinde, eğitsel etkinliklerde, öğrencinin birey olarak değerine ve bütünlüğüne, birlikte çalışmaya, karşılıklı saygıya, hoş görüye, kişiliğe değer ve önem veren; bizzat demokrasi ilke ve kurallarının, insan haklarının yaşatılarak öğretildiği eğitim olup özgürlüğe zaman içinde gelişme yetisi kazandıran eğitimdir. Hedefi, bağımsız, dünyaya bakışında sorgulayıcı ve çözümleyici olan ve yine de demokrasinin kuralları ile uygulamaları derinlemesine bilen yurttaşlar yetiştirmektir (TDV;1992,42). Çünkü insanlar hem kendileri, hem de çocukları için özgürlüğü zaman içinde olanaklı kılan toplumsal ve siyasal düzenlemeler hakkında doğuştan bilgi sahibi değildirler; bunları öğrenmeleri gerekir.

Özetle: 1. Sağlıklı bir demokrasi, büyük çapta, demokratik bir yurttaşlık kültürünün gelişmesine bağlıdır. Eğitim, herhangi bir toplumun ama özellikle demokrasinin yaşamsal bileşenlerinden biridir (TDV, 1992,41-42).
2. Demokrasinin işlemesi, eğitim seviyesi yüksek vatandaşlar gerektirir. Diğer bir anlatımla, eğitim

düzeyinin düşük olması demokrasinin önündeki en önemli engellerdendir. Demokrasi için gerekli

1. eğitilmiş bireylerce sağlanabilir. demokrasiyi her koşul ve ortamda da savunmak durumundadırlar (Karakütük. öğrenciden ya da katılımcıdan başlanır. demokrasiyi yaşam biçimine dönüştürdükleri gibi.MEŞ. Demokrat yurtaşlar. Demokratik eğitimde bireyden. Türkiye’de demokratik eğitim 1949 yılında toplanan IV. hem de haklarını savunabilmenin ön koşulu eğitimdir (Karakütük. 2 . Demokratikleşmiş birey. kendinin ve toplumun sağlığını koruyan ve üretici olan bireydir (Başaran. eğitim yönetiminin ve denetiminin demokratikleştirilmesi beklenir (Tanilli. şahsiyet ve haysiyetine saygı gösteren ve cins. kazandıran eğitim. bir insan olarak yaratılmış olmakla. Çağlar (1977. 100). eğitim hakkından yararlanmanın demokratikleştirilmesi. Eğitimin demokratikleştirilmesiyle. Şurada demokratik eğitimin esaslarını ve şartlarını belirlerken demokratik eğitim şu şekilde tanımlanmıştır (IV. rejimin demokratikleştirilmesinin bir parçasıdır. öğrenmeye ve araştırmaya tutkulu.2 olan katılım.9). 2002. başkalarıyla iş birliği yapmakta becerikli. demokratik eğitimdir. ırk ve mezhep farkı gözetmeksizin ilgi ve yeteneklerine göre gelişme imkanını sağlama amacını güden bir eğitim sistemidir”. Yukarıda adı geçen koşulları yaşatarak. 02-06 Şubat 1998 tarihinde EĞİTİM SEN’ce yapılan kurultayın adı da “Demokratik Eğitim”’dir.9). demokratik eğitimle ilgili ilkeleri şu şekilde belirlemiştir: 1. 1989. 2002. 10-11). bireyin.26-30). Bu gereklilikleri kullanarak demokratik eğitim tekrar tanımlanabilir. Milli Eğitim Şurasının gündem konusu olmuş.1 Eğitimin Demokratikleşmesi için Gerekli Koşullar: Eğitimin demokratikleştirilmesi. Öte yandan hem iyi yurttaş olmanın. 3. diğer bir değişle eğitim programı ve ders kitaplarının çağdaş ve bilimsel bir öze kavuşturulması.58): “Her şeyden önce. düşüncelerini özgürce söyleyen. 1987. eğitimin içeriğinin demokratikleştirilmesi.

yanlızca Türkiye’nin eğitim sisteminin konusu değildir. 1999). “arkadaşlık”.84). “eleştirme ve eleştirilme”. ortak tutum ve ilişkide olan bir çok bireyin yaygın olarak sürekli uğraşmaları. 5. bireyin yeteneklerini. politik eğitim gerekli görülmekte bu eğitimin öğrencileri katılım için yetiştireceği düşünülmektedir (Wyett. toplumun bireyleri ya da onların seçtiği kişiler olduğu gibi. herkes eşit haklara sahiptir.37). 4. bir hükümet biçiminden daha fazla anlam taşır. yandaş insancıl yaşam içinde deneyimleri yaymaya. sahip olduğu kapasite oranında geliştirmeye yöneliktir. öğrenenlerin bunlarla ilgii görüşlerini özgürce açıklamalarına olanak sağlanır. “kendine güven duygusu”. 2000. John Dewey 1916 yılında yazdığı “Demokrasi ve Eğitim” adlı kitabında demokrasiyi şu şekilde tanımlamıştır: “Demokrasi. 3.3 2. Demokratik eğitimde yasa ve kurallara uyulur. Demokratik eğitimde ayrıcalık yoktur. demokratik eğitimde de öğretmenlerin rehberliğinde öğrencilerin kendi kararlarını vermeleri sağlanır. “adalet”. Demokratik eğitim. ortaklaşmaya dayalıdır.Öncelikle. Özellikle liberal/demokratik toplumlarda. 6. ırk ve milliyet duvarlarının yıkılmasına neden olur” der (1996. insanları kendi yaptıklarının ve duygularının anlamını düşünmekten alıkoyan sınıf. “sorumluluk duygusu”.2 Demokrasinin Yaşatıldığı Okul ve Sınıf Ortamları: 3 . Her birey kendi yaptığını diğerlerinin yaptığına dayandırır ve başkalarının eylemlerinin kendisini yönlendireceğini düşünürse. Demokratik eğitimde “seçme ve seçilme”. Demokratik eğitim. “toplumsal eğitim”. Demokratik eğitimde her bireyin kişiliğine saygı gösterilir. Demokraside karar veren. 7. ancak bunlardan değiştirilmesi istenen olursa. “Ahlak eğitimi” önemli kavramlardır (Binbaşıoğlu. “yardımlaşma duygusu”. “zihinsel eğitim”. Demokrasinin temelindeki ahlaki değerler demokratik eğitimle öğrencilere verilir ve bu değerler okulda yaşatılır. 1.

bir yönetim biçimi olarak sistemi tanımanın. Öğrenciler.62).MEŞ.242). partiler ve benzeri toplumsal kurumlar için de geçerli olmalıdır (Özbudun. bir yönetim biçimi olmanın yanında. aileler. her halde bir kamu yönetimi biçimi olarak demokrasinin işlemesini güçleştirecektir.4 Bir toplumda demokrasinin işlemesi için üç önemli kurum bulunmaktadır. kuralları ve düzenlemeleri oluştururken öğretmene yardım etmeli. sendikalar. Bunlar: devlet. Demokrasi. Bireysel ve kümesel düzeyde demokrasinin benimsenmemesi. Öğrenciler.7). davranışa dönüştürülmemesi. Bu gereklilik örgün eğitim sistemi içinde “demokrasi eğitiminin” insan ilişkileri üzerine kurulu bağımsız bir ders olmasıyla karşılanabilir. “bir dünya görüşü ve yaşama biçimidir”(Bursalıoğlu. Demokrasinin bir yaşam biçimine dönüştürülmesinde. Üstelik sınıf yönetimi çerçevesinde her sınıfta kurallar ve düzenlemelerin oluşturulması. 1990. bu eğitim sisteminin gereksinim duyduğu özgür hava içinde öğrencilere verilmesi gerekir. Demokratik eğitimin. okul ve ailedir. okul topluluğunun her çalışma alanında. çatışmaların uzlaşma ya da birleştirme yoluyla çözümlenmesi yönünde beceri ve tutum kazandırılmasının gerekli olduğu düşünülmektedir (Ertürk. ekonomik kuruluşlar. uzlaşma ve birleştirme davranışlarının çözümlenmesi yapılarak işlenebilir (Miser. insan ilişkileri üzerinde de durması. okulun demokratik havasını her an yaşamaları ve hatta koklamaları gerekir. demokrasi eğitimine ilişkin bir dersin. yerel topluluklar. dernekler. Bu bağlamda düşünüldüğünde. sistemin vatandaşlara yüklediği hak ve görevleri göstermenin yanında. kuralların oluşturulması sürecinde söz 4 .1987. Bu kurumlardan birinde demokrasinin varlığı yeterli değildir.1991). zaman ve enerji kaybını önler. yanlız devley yönetimi alanında değil. Ders öğretmenin ve öğrencilerin günlük yaşamdan getirecekleri egemen olma. yetkeci bir okulda çatışma yaşaması kaçınılmazdır. Erttürk’ün de belirttiği gibi.114). Okul bir aile ocağı olmalıdır (IV. bu üç kurumun değerlerinin birbirini desteklemesi gerekir. Örneğin demokratik bir ailede yaşayan öğrencinin. Başka bir deyişle demokratik değerler.

Bu yolla öğrenciler demokrasinin uygulanmasında önemli deneyimler kazanabilirler. Arkadaşından ve sınıftan özür dileyecek. ödevleri yapma. Tüm öğrenciler sınıf ve kol başkanı olduktan sonra. ederse. ikinci kez aday olmuşlardır. Yinelerse. aşağıda Tablo-1’de aktarılmaktadır. Kurallar ve yaptırımlar. gelinirse. sınıfı ve giysilerini kirletmeme davranışları kazandırılmıştır. başkasının malını ve okul eşyasını habersiz almama. fakat ikinci kez yinelenirse. Yargılanacak. seçilme ve yaptırım boyutları uygulanmıştır. öğrenci rehberlik servisine gönderilecek. Sönmez tarafından. kırmama. kavga ve küfür etmeme. 2. 2. Ankara’da bir ilköğretim okulunda. Aklanmayanlara (ibra olmayanlar) yaptırım uygulanmıştır. Sönmez’in yaptığı araştırmada yer alan okuldaki uygulanan kurallar ve kurallara uymayanlara uygulanan yaptırımlar. veliler ve sınıfça koyulmuştur ve beş yıl içinde geliştirilmiştir. Arkadaşlarıyla kavga etmeyecek. öğrenci 5 . Sınıf bir kez özürü kabul edecek. Sınıf mahkemesine çıkarılacak. Sınıfa geç gelinmeyecek. Bu krallardan hiçbir zaman ödün verilmemiştir.5 sahibi olması ve sürece katılması. derse geç gelmeme. sınıfa hesap vermişlerdir. velisiyle gelecek. kuralların içselleştirilmesini ve uygulanmasını kolaylaştırır. Başkan olamayacak. 2003. Demokrasinin seçme. Sınıf ve kol başkanları birer haftayla seçilmiş ve seçilenler bir hafta sonunda. geç gelen 1. söz almadan konuşmama. Tablo-1 : Uygulanan Kurallar ve Kurallara Uymayanlara Uygulanan Yaptırımlar KURALLAR YAPTIRIMLAR 1. Neden geç geldiğini dersin sonunda söyleyecek. 64-72). öğrenci o gün sınıfı temizleyecek ve çöpleri dökecek. Yinelerse. Bir dönem etkinliklere alınmayacak. 1990-1995 yılları arasında beş yıl süreyle dizgeli eğitim yaklaşımıyla doğrudan demokrasi uygulaması yapılmıştır (Sönmez. Öğrencilerce oluşturulan sınıf anayasası ve sınıf mahkemesi yoluyla. kullanmama. arkadaşlarını şikayet etmeme.

Çöpleri çöp sepetine atacak. Kaynak : Sönmez. gelinmeyecek. 2003. kırarsa. konuşursa. durum bildirilecek. sınıf başkanının belirleyeceği bir kişinin 3. beş yıl içinde. ödetilecek. Sınıf mahkemesine çıkarılacak. 65. denetiminde teneffüslerde yapacak. Uyarılacak. 2. Sınıftan özür dileyecek. 5. Ödevleri yapacak. Sınıfta söz almadan konuşmayacak. Ayakkabılar ve sınıf ona temizletilecek. öğrencilerin mevcut kurallara uyumları takip edilmiş ve sonuçları kaydedilmiştir. durum ona bildirilecek. alırsa ve alınmayacak. kırmayacak. sınıf n: 44 1. olmazsa. Bir gün onunla oynanmayacak. 6. Tablo-2 : Uygulanan Kurallar ve Beş Yıllık Veriler KURALLAR 1. öğrencilerin belirtilen kurallara uyma ve uymaması ile ilgili veriler Tablo-2’de sunulmuştur. Özür 9. Gerekli temizlik yapıldıktan sonra. yapmazsa. Ona söz hakkı verilmeyecek. Ödevini. Ödevleri yapacak. derse alınacak. ederse. 3. Çöp sepetine attırılacak. Arkadaşlarını şikayet etmeyecek. Yinelerse. atmazsa. 8. Çamurlu ayakkabılarla 6. Öğrenci rehberlik servisine gönderilecek. rehberlik Zarar ona öğrenci servisine 6 . sınıf n: 44 yok Velisine Yinelerse. Aşağıda. Bir dönem toplu etkinliklere habersiz almayacak. sınıf n: 44 yok 3. velisiyle gelecek. gelinirse. Velisi temiz olacak. sınıf n: 44 yok 4. Sınıfa geç gelinmeyecek. sınıf n: 45 yok 5.Arkadaşlarının ve sınıfın malzemelerini dileyecek Başkan olamayacak. 12 / % 27 28 / % 44 12 / % 27 12 / % 27 yok 7 / % 16 yok 1 / % 02 yok yok yok 2. 9. sınıfa davet edilip. ederse. el yüz ve giysiler 8. gönderilecek. yapmazsa. gelinirse. Arkadaşlarıyla kavga etmeyecek. Çöp atıldığı yerden ona aldırılacak. 4. Tırnaklar kesilecek.6 rehberlik servisine gönderilecek. sınıfa 7. Yargılanacak. Uyarılacak. 3. Sınıf mahkemesine çıkarılacak. Sözkonusu araştırma neticesinde. 4. Yargılanacak. 5. Şikayeti dinlenmeyecek. 7.

astların karara esas teşkil eden unsurlar hakkında bilgileri ve eldeki mevcut zaman. 42 / % 95 6 / % 14 yok yok yok yok yok yok yok yok konuşursa. yok yok yok yok Sönmez’in araştırmasında aynı zamanda. 3 / % 07 yok yok yok yok yok yok yok yok 7. 8. diğer belirleyici faktörlerdir. öğrencilerin kurallara uymadıkları zamanlarda. Davranış ve yaklaşım tarzı. el yüz ve giysiler temiz olacak. Çöpleri çöp sepetine atacak. olmazsa. Sınıf içerisinde uygulanabilecek farklı otorite uygulamaların ve demokratik yaklaşımların ortaya çıkarabileceği olumlu veya olumsuz sonuçlar. Disiplin Modeli. 5. Muhtemel 7 . uyulmama nedeni de araştırılmıştır. 24 / % 55 gelinirse. Böylece. alırsa ve kırarsa. atmazsa. Kaynak : Sönmez. uygulamanın başarısına katkı sağlamaktadır. kırmayacak. Tırnaklar kesilecek. 6. bu noktada.7 4. kurallara uymamanın altında yatan nedenler sorgulanmak suretiyle giderilmeye çalışılmıştır. Kuralların. Bu meyanda. bizzat uygulayıcılar tarafından konulması. Yapılan uygulama. Arkadaşlarını şikayet etmeyecek. aşağıda Tablo-3’te aktarılmaktadır. demokrasinin sınıf ortamına nasıl taşınabileceğinin somut bir göstergesidir. ederse. Tablo-3 : Sınıf İçi Disiplin Uygulamaları ve Demokratik sınıf Modeli Otorite Uygulamaları Sınıf İçi Disiplin Uygulamaları ve Sorunları Demokratik Sınıf. 2003. Çamurlu ayakkabılarla sınıfa gelinmeyecek. EK-A’da yer alan tabloda sınıf içerisinde öğretmenin öğrencilere ve okul içerisinde müdürün öğretmenleri karar sürecine ortak etmeleri açısından izleyebilecekleri farklı hareket tarzları sunulmaktadır. 9. mevcut duruma göre şekillenecektir.Arkadaşlarının ve sınıfın malzemelerini 3 / % 07 16 / % 36 4 / % 09 yok yok yok habersiz almayacak. Sınıfta söz almadan konuşmayacak. Elbette ki her durum için aynı davranış uygun olmayacaktır. 66.

8 . Kaynak : Üstün ve Demirbağ. öğrenciyi başarısızlıkları cezalandırmak. öfke ve yanlıştan dönmemek. Sözel. sınıfta olanları görmezden gelme ya da her şeyi kendisine yontma yaklaşımı çerçevesinde. Demokrasinin temel ilkeleriyle tutarlı olmalı. Her şeyin en doğrusunu kendisinin bildiğini anlamak. gerçeğe en yakın olanını bulmak. kendisi çekinmek ile ve kabul etmek. yanlışlıkları. sıkıntıya ve hatta acınılacak hale düşürecektir. Demokratik tavır ve davranışlar ise öğrencilerin demokrasiyi içselleştirmelerini ve çevrelerine duyarlı. Sessizliğin nedenini öğrenci kendisi anlamlandırır. Demokratik eğitim. takdir edildiğini keyfi cezalandırma yerine. Dewey ve Kelly’nin önerdiği demokratik okul: 1.8 Sorunları Öğrenciye bağırma. anlayışlı. Demokratik tavır sergilemek. öğrenciye ödev ve sorumluluk bilinci kazandırmak. 2. azarlama. proaktif bir dil seçmek. Aşırı kontrol sağlamak için değişimi istememek. otoriteyi şefkate dönüştürme yeteneği geliştirmek. Sınıfta sükunete aşırı önem vermesinden dolayı. yasal (rasyonel) sonuçları düşünmek. akıl ve mantıkla çelişen kuralları tartışmak. oydaşıma sağlamak. Meslektaşlarının değerlendirmelerinden yapıyorum” diyememek. ussal yolla uygulamak. sınıfta kendisini başarılı görmek. üzerine yürümek. sembolik iletişimi kullanarak. itekleme. demokratik bireyler olamlarını sağlayacaktır. 2003. yargılamak. Değişime açık. 90. demokratik okulda gerçekleştirilebilir. tehdit. istenilmeyen davranışların ortaya çıkışını fark edememek. Öğrencileri küçümsemek. Sınıf içi kurallarını rasyonel bir şekilde işletmek. katkıları değerlendirmek ve karar sürecine öğrencileri de katarak uygulamak. Otoriteyi (meşru gücü) kendi elinde tutmak. varsaymak. veliler ve “yanlış meslektaşları ile tartışarak. öğrenciden çekinmek. ilgili Uygulamalarını okul yönetimi. kendi görev ve sorumluluklarını öğrencilerinki ile karşılaştırmak. Sınıf içerisinde öğretmenlerin sergileyecekleri aşırı otoriter davranışların öğretmeni “kuma kafasını sokan devekuşu” misali. Öğrencilerin kendi kavramlarını oluşturmalarında destek olmalı.

somut düşünceleri kazandırmalı. kültürel ve sanatsal ve sportif etkinlikler sunmalı. 5. Oysa Atatürk ilke ve Devrimlerinin dördüncü boyut olarak değil. velilerin öğretime doğrudan katılması demokratik eğitim için önemlidir (Karakütük. eş güdüm ve iletişim düzeneği sağlanmalı 9. Toplumsal. 6. Demokratik eğitimin bir önemli boyutu da öğretmenlerdir. Yaratıcı sorun çözme becerisi kazandırmalı. Yoğun hizmet içi eğitim yapılmalı. 8. 7. Okul çeşitli seçmeli dersler sunmalı.9 3. Öğretmenlerin demokratik ilkeleri kendi yaşamlarına sindirmiş olmaları. Soyut düşüncelerden önce. demokratik eğitim beklemek hayalcilik olur. okul yöneticilerine vermesi. Okul yönetimi. 2002. 6. Eğitim yönetimi alanında yetişmiş yeterli kişilerin yönetici olarak atanması ya da seçilmesi. Eğitim teknolojisini etkin kullanmalı diye tanımlamışlardır. 1998’de EĞİTİM SEN’ ce düzenlenen Demokratim Eğitim Kurultayın’da demokratik okulun başlıca özelliklerini: 1. Demokrasiyi yaşam biçimi olarak uygulayamayan öğretmenlerden. Öğrencilerin etkin katılımını sağlamalı. Öğrenci merkezli olmalı 2. 4. Araç. öğrencilere yardımcı olan bir rol vermelidir (Wyett. 5. okulda karşılaşılan sorunlar konusunda yetkiyi.23). diğer üç boyut 9 . Bu nedenle son yıllarda öğretmenin yeterlilik alanlarına. Çevreye açık olmalı. Okullar arası işbirliği .1998). etkili ve demokratik olmalı. sorunların çözüm süresini azalttığı gibi. genel kültür. 4. öğretmenlerin öğrencilerin. Okul çalışanları arasında mesleki etkileşim ve dayanışma olmalı. Merkezi yönetimin. 3. Öğretmene. drste bu ilkeleri öğrencilerin yaşamına dönüştürmelerini kolaylaştırır. alan bilgisi ve öğretmenlik bilgisine “dördüncü boyut” tanımlamasıyla Atatürk ilke ve Devrimlerinin kazandırılması da eğitim kamuoyunda önemle vurgulanmaktadır. çözümünü kolaylaştırır. Esnek olmalı. gereç ve uygun ortam olmasa bile nitelikli öğretmenle iyi bir eğitim sağlanabilir.

bireylerin bundan sonraki yaşamlarında demokrasiyi bir yaşam biçimi olarak seçebilmelerini sağlayacak kurumlardır (Kıncal ve Işık. iyiyi arayış.10 içerinde kazandırılması gerekir. güvenlik. 55). Kız ve erkek öğrencilerin birlikte eğitim görmesi. gereken eleştirilerin yüzyüze saygı ve sevgiyle yapılması. 2003.22). birlikte eğlenilmesi. Türkoğlu(200. Köy Enstitüleri. Derslerin öğrencilerin katılımını sağlayan. 1989. özgüven. Atatürk ilke ve Devrimlerini özümseyememiş öğretmenlerin.62-63). işbirliği. gelişim. demokratik eğitimin vaz geçilmez kuralları uygulanmıştır. öğretmenlerin elindedir (Karakütük. ortak akıl ve ve ortak yaşamın yarattığı bu ilişkiler. dürüstlük. öğretmen ilşkilerini demokratlaştıran. Ülkemizde demokratik eğitimin örnek bir uygulaması olan Köy Enstitülerinde. bu ortamın tatlı sert disiplin anlayışı gibi etkenler enstitülerdekidemokratik yaşamın ve yeni eğitimin göstergeleridir. imece ve takım yönetim. öğrencilere bilimsel düşünce ve davranış kazandırmaya çalışması. Ortak iş. gerçekten cumhururiyetçi. gerçekten ulusal kuruluşlardır (Tanilli. Öğretmenin. hoşgörü. duyarlılık ve sorumluluk şeklinde ortaya çıkmaktadır. 2002. demokrasinin yaşama uyarlanarak. demokratik ve laik eğitim ve öğretimi ne kadar sağlayabileceklerini belirlemek için bir araştırmaya bile gerek yoktur (Karakütük. adalet. öğrenci.23). özgürlük. 10 . barış. demokratlaştırmayı besleyip geliştiriyordu. onlara tarafsız olarak davranması ve eşit olarak görmesi demokratik eğitim açısından önemlidir. enstitülerin ”kümebaşılık” düzenlemesi. yetki ve sorumlulukların paylaşılması. sağlamlaştıran etkenlerin başında geliyordu. eşitlik. 2002. farklılıkları kabul etme. öğrencilerin etkin olduğu bir ortamda sürdürmek. Bunlara ek olarak. tam bağımsızlık ilkesinin bölünmez bir parçası olan eğitimde ve kültürde bağımsızlığın gerçek örneklerinden biridir. ezbercilikten uzak. yaşama saygı.” Demokratik değerlerin literatürde yer alma sıklığına göre yapılan değerlendirmede sıralama.336) Köy Enstitülerindeki demokratik eğitimi söyle tanımlar: “İşlerin. Okullar yalnızca demokrasinin ne olduğuyla ilgili bilgilerin verildiği yerler olarak değil.

2. 4. Tercihlerinde dürüstlük 11 . Görevlerde dengeyi gözetir. aykırı 4. Hak ve özgürlüklerin bilincindedir. 5. eylemi gerekliliğine 1. Çalışanlar arasında ekip ruhuna 3. Öz eleştiri yapar. ÖZGÜVEN 1.Sabırlıdır. 4. Olayları abartmaz.İletişimde toleranslıdır.Hoşgörünün gerekliliğine inanır. Başkalarının özel yaşamına ilişkin bilgileri ifşa etmez. davranışları kolayca sezer. 6. Özgüveni arttırıcı önlemler alır. 2. alanını davranışlar sergiler. Tablo-4 : Demokratik Değerler ve Örnek Davranışlar ADALET 1. 3. DÜRÜSTLÜK 1. 54-58). 4. tepkiler için ÖZGÜRLÜK 1. 2.Aşırılıktan kaçınır. objektif 2. Özgüvenin gerekliliğine inanaır. Dürüstlüğün HOŞGÖRÜ DUYARLILIK yaşam söz yaşama sahip olmayı sağlar.Başkalarının sınırlayıcı değildir. inanır. Tutarsız davranış sergilemez. Çalışma arkadaşlarının adil 3. 4. 3. 3. 2003.Uzlaşmadan yanadır. İşbirliğine inanır. 3. Eşitliğe inanır.Evrensel değerlere duyarlıdır.Çevreye duyarlıdır.Yanındaki bireyleri onurlandırıcı 5.Cömerttir.Farklı davranmasını sağlar.Bireyleri sorgularken kendisini 2. 6.Kültürel değerleri korur. Kendisine karşı özgüveni vardır. Aşağıda Tablo-4’de belirtilen demokratik değerler ile örnek davranışlar aktarılmaktadır. öğrencilerin hazırlanmasına yöneliktir. EŞİTLİK 1. 3.Yaşam sevinciyle doludur. Çalışanlara eşit davranır. 2. Adalet ilkesine kriterlere sahiptir. 4. YAŞAMA SAYGI 1. Bardağın dolu kısmını görür. özgürlüklerini kullanabilmesi için gerekli önlemleri alır. Katılımcı yaklaşıma sahiptir. Yaşamın kutsallığını bilir. konusu 6. 1. Öz disipline sahiptir. 5. Tüm eylem ve davranışları. İŞBİRLİĞİ 1. Adaletin gerekliliğine inanır.Toplumsal değerlere duyarlıdır. 2. 2. Özgürlüğün sınırlarını bilir.Çalışma arkadaşlarının 3. ön 7. 2. Kararlarının arkasında durur. 3. 4. 5. Eleştirilere açıktır. 4. 4. Özgürlükleri kısıtlayıcı eylemi yoktur.11 mükemmellik ve etkililik de birkaç yazar tarafından demokratik değer olarak belirtilmiştir (Kıncal ve Işık. Adil davranır.

bazıları ise dolaylı olarak ilişkilidir. ETKİLİLİK Kaynak : Kıncal ve Işık. 4. 12 .Sorumluluklarının bilincindedir.Yeni teknolojileri kullanmaya önem verir. iyisinin onların yerine koyar. 5. 54 Tablo-4 gözlendiği gibi demokrasi kavramı. 2003. Böylece.Daha inanır.Var olanla yetinmez. demokrasi kavramıyla doğrudan ilişkili. 2. Demokrasi kavramının özünde insana saygı yatmaktadır. düşüncesine ve farklı oluşuna saygı duyulur. demokraside insanın varlığına. İYİYİ ARAYIŞ 1. Bu değerlerin bir kısmı. özellikle demokratik davranış sergileyen öğretmenler.12 plandadır.Daha iyisinin arayışı içindedir. öğrencilere demokrasi konusunda model oluşturabilirler. 2.Yenilikler için zemin hazırlar. Demokrasiyi tanım olarak bilmek yeterli değildir. davranışlarımıza yansıtmaktır. Asıl olan demokrasiyi özümsemek.Yetki ve sorumluluğu dengeli MÜKEMMELLİK dağıtır. kendi bünyesinde farklı değerleri barındırmaktadır.Sorumluluğun inanır. Buradan hareketle. 3. Öğretmenlerin okul ve sınıf ortamında sergileyebilcekleri demokratik davranışlardan bir kısmı.Gelişime açıktır. aşağıda Tablo-5’te aktarılmaktadır. 6. FARKLILIKLARA SAYGI gerekliliğine GÜVENLİK BARIŞ GELİŞİM 3. SORUMLULUK olabileceğine 1.

Öğrencileri düşüncelerinden dolayı suçlamaktan kaçınma. önemsendiği ya da kabul edildiği hissi verme. Sınıf içinde düşünce olarak azınlıkta kalan öğrencilerin görüş ve önerilerini dikkate alma ve tartışılmasına olanak sağlama. 1. 4. 5. 11. Sınıf gösterileri veya diğer grup etkinliklerinde. sınıfın tepkisini bir yaptırım gücü olarak kullanma. Bu demokratrik davranış ve yaklaşımları arttırmak mümkündür. içerik. Dersin konusunu işlerken sınıfın genel havasıyla ilgilenme. 13. öğrenci. 15. 16. 20. öğrencilerin istekleri doğrultusunda grup oluşturmalarına olanak sağlama. 2003. ders programları. 7. öğretmen. Öğrencilerin birbirlerinin düşüncelerine saygı göstermeleri için çaba sarf etme. kendi fikirlerini oluşturabilmelerine rehberlik etme. Sınıf faaliyetleri ile ilgili olarak. Öğrencilerin kendi görüşlerini herhangi bir etki altında kalmadan özgürce açıklamalarına olanak sağlama. Öğrencilerin gerçeklerle kişisel görüşlerini birbirinden ayırabilmelerine yardım etme. 2. eğitim ve okul yönetimi. 6. Öğrencilere dağru ya da yanlışın ne olduğunu söyleyip. Bir ya da birkaç öğrenci sınıfça belirlenmiş davranış kurallarına aykırı davrandığında. 8. yöntem ve araç-gereçlerinin seçiminde öğrenci görüşlerine başvurma. Bu nedenle eğitim sistemimizde ve okullarımızda demokratik eğitimin işler duruma getirilmesinde şu öneriler yapılabilir: 13 . 22. İstenmeyen bir davranışa karşı. Öğrencilerin az bildiği ya da hiç bilmediği konularla ilgili görüşlerini söylemelerini sağlama. 29-30. Kaynak : Aydoğan ve Kukul. Sınıfça karar alınması gereken konularda öğrenci oylarına başvurma. Sınıfta yapılan dersler ve diğer faaliyetlerin hedef. İşlenecek ders konusuyla birlikte sınıfta yakın bir zamanda olmuş.13 Tablo-5: Örnek Demokratik Öğretmen Davranışları ve Yaklaşımları 1. öğrencilerine örnek teşkil etmeleri daha faydalı olacaktır. 9. Sınavların türleri ve zamanlarının belirlenmesinde öğrencilerin görüşlerini alma. Öğrencilere düşüncelerinin değerli olduğu. 18. Öğrencilerle ilgili özel bilgileri açıklamaktan kaçınma. Bütün öğrencileri sınıf etkinliklerine ve diğer grup etkinliklerine katılmaya özendirme. 3.3 Demokratik Bir Eğitim için Neler Yapılabilir? Eğitim sisteminde ve okulda demokrasinin sağlanabilmesi öncelikle ülke yönetimi. güncel bir olayı öğrencilerle tartışmaya zaman ayırma. 12. bir karara varılmasını sağlama. bu davranışın nedenlerinin sınıfça tartışılıp. Tanımlamadan ziyade. 14. öğrencilerin çoğunluğunca benimsenen kararlara uyma. Öğrencilerin olayları tarafsız ve eleştirel bir gözle değerlendirebilmelerini sağlama. Yapılan oylamalarda öğrencilerin kapalı oy haklarını kullanmalarına olanak sağlama. ders içerikleri ve öğretim yöntemleri boyutlarını büyüteç altına almayı gerektirir. 17. yaptırmak yerine. Öğrencilerin düşüncelerinize karşı kendi düşüncelerini savunduklarında olgunlukla karşılama. 19. 10. 21. veli. Tablo-5’te örnek demokratik öğretmen davranışları ve yaklaşımlarından sadece bazıları aktarılmıştır. öğretmenlerin bu demokratik davranış ve yaklaşımları sergileyerek.

Öğretmen ve öğretim üyeleri. eğitim sendikası temsilcisi de kurulda yer almalıdır. kurul. 2003. 31). politik sistemlerin istemlerine göre değil.35). öğrencilerin kendi aralarından seçecekleri temsilci. demokratik ilkeler doğrultusunda işlemelidir. il ve ülke düzeyinde benzer bir bileşimle oluşturulmalı tabandan tavana demokratik bir örgütlenme sağlanmalıdır (Karakütük. Eğitim sistemi ve okulun yönetimi. sınavların türü ve zamanın belirlenmesinde öğrenci görüşlerini almalıdırlar (Aydoğan ve Kukul.35). 2. 2003. derslerin ve faaliyetlerin içerik ve yöntemlerinin seçiminde öğrenci katılımını arttırmalıdırlar (Aydoğan ve Kukul. Kararlar alınırken. sistemin demokratik ve laik ilkeler ile Atatürk İlke ve Devrimleri’ne uygun işlemesi konusunda yoğun çaba göstermelidirler (Karakütük. 2002. eğitim yönetimi ve denetimi alanında eğitim almaları zorunlu olmalıdır. Öğretmen hiçbir zaman sınıfta kural koymamalıdır. velilerin kendi aralarından seçecekleri temsilciden oluşmalı. Eğitim sisteminde görev yapan ya da eğitim denetmenlerinin. Okul düzeyindeki bu örgütlenme ilçe. Denetmenler. 3. ilk ve ortaöğretim okullarında okul kurulu oluşturulmalı. bu kararları uygulayacak ve kararlardan etkilenecek kişiler kararların alınma sürecine katılmalıdır. 2003. 2002. Öğretmenler. 31). 6. Milli Eğitim Bakanlığınca Müfredat Laboratuvar Okullarında (MLO) bu tür bir örgütlenme başlatılmaya çalışılmaktadır.35). öğretmenlerin kendi aralarından seçecekleri temsilci. Örneğin. okul yöneticilerinde eğitim yönetimi alanında eğitim görmüş olanlar arasından atanmalı ya da bu özellikleri taşıyanlar arasından öğretmenlerce seçilmelidir (Karakütük. 5. Öğretmen ve öğretim üyeleri. 31). 2002. okul yöneticisi. 14 . sınıfta oturma düzeni konusunu öğrencilerin isteğine bırakmalıdırlar (Aydoğan ve Kukul. Eğitim ve okul yöneticilerine. eğitim yönetimi alanında uzmanlık ve yeterliliğe göre görev verilmeli.14 1. 4.

31). Bunun için sınıf başkanları seçimlerinde ya da okul öğrenci temsilcisi seçiminde genel seçimlerde olduğu gibi. Okullarda öğrencilerin demokrasiyi yaşamaları sağlanmalıdır. demokratik bir süreçle seçilmelidir (Karakütük. Öğretmen adaylarının yetiştirilme sürecinde genel kültür. Aksi takdirde. 2003. tartışılmasına zemin hazırlamalıdırlar (Aydoğan ve Kukul. Okullarda eğitici kollar. Öğretmenler ve öğretim üyeleri.36). 2003. savunurlar ve uymayanları uyarırlar (Sönmez. 2003. öğrencilerin sınıf kurallarına aykırı davranmasında hemen ceza verme yerine. alan bilgisi ve öğretmenlik bilgisi alanlarında yeterli kılınmaları kadar. Okullarda okul aile işbirliği desteklenmeli ve geliştirilmelidir (Karakütük. 2002. okul yönetimi içinde birer alt yönetsel. sınıf içinde herhangi bir olaydan dolayı azınlıkta kalan öğrencilerin görüşlerini daha fazla dikkate almalı ve tartışılmasına olanak sağlamalıdırlar (Aydoğan ve Kukul. bu tür davranışları öğrencilerin görüşlerine sunma yoluyla. Konulan kurallara ve yaptırımlara öğretmen de uymalıdır. 2003. Mesleği öğretmenlik olmayanların atanmamaları sağlanmalıdır (Karakütük. Velilerin katılmadığı bir eğitim sürecinin başarıya ulaşması beklenmemelidir. 10.15 Çünkü öğrenciler. 2002.35). 72). Bunun yerine sınıfça tartışarak. 12. toplumsal ve bir bakıma da demokratik yapı olarak kurulup çalışmalarını sürdürürler. 31). 72). Korkudan yapar gibi görünürler. Atatürk İlke ve Devrimlerini özümsemelerine uygun ortam yaratılmalıdır. nedenini bularak kydukları kurallara sahip çıkarlar. 2002. 11. Öğretmenler.35). 9. öğretmence ve başkalarınca konulan kurallara içtenlikle uymazlar. 8. 7. Demokratik davranışı içselleştirme aracı 15 . öğrencilerin öğretmene olan güveni zedelenir (Sönmez. eğitsel.

bilgi yarışmaları ve münazaralar yapılmalıdır. Ders içeriklerinin ve kitaplarının bilimsel ilkelere göre hazırlanması. kuralların ve yaptırımların hiçbir işlevi kalmaz. Sınıfça konulan kurallardan ve yaptırımlardan ödün verilmemelidir. 2002.16 olarak kullanılabilecek kol faaliyetlerine daha fazla zaman ayrılmalı ve faaliyetler desteklenmelidir (Özpolat. 53). panaller. herhangi bir olay. öğretmenler. seminerler. 18. forumlar düzenlenmeli. demokratik ve laikliğe aykırı içeriğin ayıklanması bu çerçevede önemlidir. diğer çalışanlar ev hatta aileler arasında demokrasinin öngördüğü ilişkiler ağının olması gerekir (Kepenekçi. açık oturumlar. Herkese bu kurallar ve yaptırımlar uygulanmalıdır. durum ve alınacak karar konusunda öğrencilerin görüşlerini alırken. 2001). 14. öğrenciler. bazen uygulanmazsa. 15. eğitim sisteminde görev yapan her kesin laikliğin temel ilkelerine uygun davranış göstermeleriyle olanaklıdır. sınıf ortamının düzenlenmesi ile ilgili olarak. Demokratik eğitim. yani yöneticiler. Eğitimin demokratikleşmesi için başta okulların demokratik bir yapıya kavuşturulmaları gerekir. Okulda bilimsel etkinlikler. (Karakütük. 2003. 16 . Öğrencilerin seçebileceği ders sayıları artırılması da demokratiklik açısından son derece gereklidir (Karakütük. 17. 16. kapalı oy kullanma yoluna gitmeye ağırlık vermelidirler (Aydoğan ve Kukul. Okulda ve okuldakilerle ilişki içerisindeki tüm bireyler.36). istendik davranışlar öğrencilere kazandırılamaz (Sönmez. 72). Yani bu kurallar ve yaptırımlar bazen uygulanır. Öğretmenler. 31). 2003.36). 2002. 2003. 31). öğrencilerin görüşlerini ve beğenilerini dikkate alarak düzenleme yoluna gitmelidirler (Aydoğan ve Kukul. Öğretmenler ve öğretim üyeleri. 19. 2003. 13.

Ülkenin rejimi demokratikleştikçe eğitim de demokratikleşecek. Kepenekçi. sosyo -ekonomik düzey. ailesini. ruh ve duygu bakımlarından dengeli ve sağlıklı şekilde gelişmiş bir kişiliğe ve karaktere. zihin. laik ve sosyal bir hukuk Devleti olan Türkiye Cumhuriyetine karşı görev ve sorumluluklarını bilen ve bunları davranış haline getirmiş yurttaşlar olarak yetiştirmek. eğitim programlarının. Okulda ve sınıfta. milletini seven ve daima yüceltmeye çalışan. Tanilli (1989. başta ders kitapları olmak üzere tüm eğitim materyallerinin ve eğitim yöntemlerinin demokratikleştirilmesi ile eğitim yönetimi ve denetiminin demokratikleştirilmesi gerektiğinin altını çizmektedir.der. eğitim hakkının tüm vatandaşlar için ulaşılabilir bir hak olmasının. 2003. uzmanlar ve yöneticiler ve ailelere büyük görev düşmektedir. ahlaki. başta öğretmenler olmak üzere. 2003. müfettişler. 1739 sayılı Milli Eğitim Temel kanunun 2. vatanını. ahlak. köken. ayrım yapılmamalıdır. insan haklarına saygılı.) Atatürk inkılap ve ilkelerine ve Anayasada ifadesini bulan Atatürk milliyetçiliğine bağlı.17 20. topluma karşı sorumluluk duyan. Beden. yönetici ve öğretmenlerce öğrencilerin geldiği yer. kişilik ve teşebbüse değer veren. dil ve benzeri özelliklerine bakılmadan okulun tüm öğrencilerine eşit biçimde davranılmalı. akt. 1.insan haklarına ve Anayasanın başlangıcındaki temel ilkelere dayanan demokratik. Eğitimin demokratikleştirilmesi ve öğrencilerin demokrasiyi içselleştirebilmeleri için.2842/1 md. 45). maddesi demokratik eğitim ile ilgili tüm içeriği kapsamaktadır: Madde 2 . hür ve bilimsel düşünme gücüne. 45)eğitimin demokratikleşmesinden. (Değişik: 16/6/1983 .Türk Milli Eğitiminin genel amacı. insani. 2.Türk Milletinin bütün fertlerini. müdürler. koruyan ve geliştiren.Türk Milletinin milli. Eğitimin demokratikleşmesi de ülkenin daha demokratik olmasına hizmet edecektir (Kepnekçi. Ülkedeki yönetimin demokratikleştirilmesi ile rejimin demokratikleştirilmesi arasında doğrusal bir orantı vardır. manevi ve kültürel değerlerini benimseyen. yaratıcı ve verimli kişiler olarak yetiştirmek. cinsiyet. 17 . geniş bir dünya görüşüne sahip. yapıcı.

tr/aksoy/ere/irban.40.edu.doc 18 .ankara.59/education.18 kaynak: 80.251.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful