Eğitim ve Demokrasi

:
Bir yaşam biçimi olan demokrasi, öğrenilmek zorundadır. Demokratik ülkelerde bu işlevin yerine getirilmesi, öncelikle eğitim sisteminden beklenir. Bunun için, her şeyden önce eğitim sistemi, tüm

kuruluşları ve belirlenen amaçlarıyla, bu amaçlara ulaşmada kullanılacak öğretim programları ve izlenecek yöntemleriyle, demokratik olmak zorundadır (Güçlüol, 1990,VII).

Demokratik eğitim, amacı, programları ve yöntemleri demokrasinin dayandığı temel ilkelere göre saptanan; öğretim çalışmalarında, öğretmen-öğrenci ilişkilerinde, eğitsel etkinliklerde, öğrencinin birey olarak değerine ve bütünlüğüne, birlikte çalışmaya, karşılıklı saygıya, hoş görüye, kişiliğe değer ve önem veren; bizzat demokrasi ilke ve kurallarının, insan haklarının yaşatılarak öğretildiği eğitim olup özgürlüğe zaman içinde gelişme yetisi kazandıran eğitimdir. Hedefi, bağımsız, dünyaya bakışında sorgulayıcı ve çözümleyici olan ve yine de demokrasinin kuralları ile uygulamaları derinlemesine bilen yurttaşlar yetiştirmektir (TDV;1992,42). Çünkü insanlar hem kendileri, hem de çocukları için özgürlüğü zaman içinde olanaklı kılan toplumsal ve siyasal düzenlemeler hakkında doğuştan bilgi sahibi değildirler; bunları öğrenmeleri gerekir.

Özetle: 1. Sağlıklı bir demokrasi, büyük çapta, demokratik bir yurttaşlık kültürünün gelişmesine bağlıdır. Eğitim, herhangi bir toplumun ama özellikle demokrasinin yaşamsal bileşenlerinden biridir (TDV, 1992,41-42).
2. Demokrasinin işlemesi, eğitim seviyesi yüksek vatandaşlar gerektirir. Diğer bir anlatımla, eğitim

düzeyinin düşük olması demokrasinin önündeki en önemli engellerdendir. Demokrasi için gerekli

Çağlar (1977. 10-11). demokrasiyi her koşul ve ortamda da savunmak durumundadırlar (Karakütük. Demokratikleşmiş birey. Türkiye’de demokratik eğitim 1949 yılında toplanan IV. 1989. eğitim hakkından yararlanmanın demokratikleştirilmesi.1 Eğitimin Demokratikleşmesi için Gerekli Koşullar: Eğitimin demokratikleştirilmesi. ırk ve mezhep farkı gözetmeksizin ilgi ve yeteneklerine göre gelişme imkanını sağlama amacını güden bir eğitim sistemidir”. bireyin. 1. kendinin ve toplumun sağlığını koruyan ve üretici olan bireydir (Başaran. başkalarıyla iş birliği yapmakta becerikli. 2 . Öte yandan hem iyi yurttaş olmanın. 3. 2002. demokratik eğitimdir. Şurada demokratik eğitimin esaslarını ve şartlarını belirlerken demokratik eğitim şu şekilde tanımlanmıştır (IV. Demokrat yurtaşlar. Milli Eğitim Şurasının gündem konusu olmuş. şahsiyet ve haysiyetine saygı gösteren ve cins.26-30). 2002. demokrasiyi yaşam biçimine dönüştürdükleri gibi. Eğitimin demokratikleştirilmesiyle. kazandıran eğitim. bir insan olarak yaratılmış olmakla. hem de haklarını savunabilmenin ön koşulu eğitimdir (Karakütük. demokratik eğitimle ilgili ilkeleri şu şekilde belirlemiştir: 1.9).58): “Her şeyden önce. Demokratik eğitimde bireyden.2 olan katılım. eğitim yönetiminin ve denetiminin demokratikleştirilmesi beklenir (Tanilli. eğitimin içeriğinin demokratikleştirilmesi.9). diğer bir değişle eğitim programı ve ders kitaplarının çağdaş ve bilimsel bir öze kavuşturulması. rejimin demokratikleştirilmesinin bir parçasıdır. Yukarıda adı geçen koşulları yaşatarak. 1987.MEŞ. düşüncelerini özgürce söyleyen. Bu gereklilikleri kullanarak demokratik eğitim tekrar tanımlanabilir. eğitilmiş bireylerce sağlanabilir. 100). 02-06 Şubat 1998 tarihinde EĞİTİM SEN’ce yapılan kurultayın adı da “Demokratik Eğitim”’dir. öğrenmeye ve araştırmaya tutkulu. öğrenciden ya da katılımcıdan başlanır.

3. 1. ortaklaşmaya dayalıdır. insanları kendi yaptıklarının ve duygularının anlamını düşünmekten alıkoyan sınıf. “arkadaşlık”. sahip olduğu kapasite oranında geliştirmeye yöneliktir.37). “Ahlak eğitimi” önemli kavramlardır (Binbaşıoğlu.2 Demokrasinin Yaşatıldığı Okul ve Sınıf Ortamları: 3 . toplumun bireyleri ya da onların seçtiği kişiler olduğu gibi. ancak bunlardan değiştirilmesi istenen olursa. yandaş insancıl yaşam içinde deneyimleri yaymaya. politik eğitim gerekli görülmekte bu eğitimin öğrencileri katılım için yetiştireceği düşünülmektedir (Wyett. Demokraside karar veren.Öncelikle. Demokratik eğitimde “seçme ve seçilme”. “sorumluluk duygusu”. Demokrasinin temelindeki ahlaki değerler demokratik eğitimle öğrencilere verilir ve bu değerler okulda yaşatılır.84). 1999). Demokratik eğitim. “yardımlaşma duygusu”. 5. 7. yanlızca Türkiye’nin eğitim sisteminin konusu değildir. bir hükümet biçiminden daha fazla anlam taşır. 2000. bireyin yeteneklerini. John Dewey 1916 yılında yazdığı “Demokrasi ve Eğitim” adlı kitabında demokrasiyi şu şekilde tanımlamıştır: “Demokrasi. 4. Demokratik eğitimde ayrıcalık yoktur. ortak tutum ve ilişkide olan bir çok bireyin yaygın olarak sürekli uğraşmaları.3 2. “kendine güven duygusu”. herkes eşit haklara sahiptir. “zihinsel eğitim”. “toplumsal eğitim”. Her birey kendi yaptığını diğerlerinin yaptığına dayandırır ve başkalarının eylemlerinin kendisini yönlendireceğini düşünürse. “adalet”. 6. Demokratik eğitim. demokratik eğitimde de öğretmenlerin rehberliğinde öğrencilerin kendi kararlarını vermeleri sağlanır. Demokratik eğitimde her bireyin kişiliğine saygı gösterilir. ırk ve milliyet duvarlarının yıkılmasına neden olur” der (1996. öğrenenlerin bunlarla ilgii görüşlerini özgürce açıklamalarına olanak sağlanır. Demokratik eğitimde yasa ve kurallara uyulur. “eleştirme ve eleştirilme”. Özellikle liberal/demokratik toplumlarda.

bu eğitim sisteminin gereksinim duyduğu özgür hava içinde öğrencilere verilmesi gerekir. Demokrasi. okul topluluğunun her çalışma alanında. Demokratik eğitimin. “bir dünya görüşü ve yaşama biçimidir”(Bursalıoğlu. okulun demokratik havasını her an yaşamaları ve hatta koklamaları gerekir. Öğrenciler. yerel topluluklar. Bu kurumlardan birinde demokrasinin varlığı yeterli değildir. her halde bir kamu yönetimi biçimi olarak demokrasinin işlemesini güçleştirecektir. Öğrenciler. Örneğin demokratik bir ailede yaşayan öğrencinin. Okul bir aile ocağı olmalıdır (IV. uzlaşma ve birleştirme davranışlarının çözümlenmesi yapılarak işlenebilir (Miser. partiler ve benzeri toplumsal kurumlar için de geçerli olmalıdır (Özbudun. Demokrasinin bir yaşam biçimine dönüştürülmesinde. insan ilişkileri üzerinde de durması. bir yönetim biçimi olarak sistemi tanımanın. Başka bir deyişle demokratik değerler.1991). Ders öğretmenin ve öğrencilerin günlük yaşamdan getirecekleri egemen olma. bir yönetim biçimi olmanın yanında.62).114). kuralların oluşturulması sürecinde söz 4 . aileler. dernekler. davranışa dönüştürülmemesi. demokrasi eğitimine ilişkin bir dersin. Bunlar: devlet. ekonomik kuruluşlar. bu üç kurumun değerlerinin birbirini desteklemesi gerekir. Bu bağlamda düşünüldüğünde. 1990. yanlız devley yönetimi alanında değil. çatışmaların uzlaşma ya da birleştirme yoluyla çözümlenmesi yönünde beceri ve tutum kazandırılmasının gerekli olduğu düşünülmektedir (Ertürk. okul ve ailedir. Erttürk’ün de belirttiği gibi.MEŞ. sistemin vatandaşlara yüklediği hak ve görevleri göstermenin yanında.1987.7).242). Bireysel ve kümesel düzeyde demokrasinin benimsenmemesi. kuralları ve düzenlemeleri oluştururken öğretmene yardım etmeli. yetkeci bir okulda çatışma yaşaması kaçınılmazdır. Üstelik sınıf yönetimi çerçevesinde her sınıfta kurallar ve düzenlemelerin oluşturulması. Bu gereklilik örgün eğitim sistemi içinde “demokrasi eğitiminin” insan ilişkileri üzerine kurulu bağımsız bir ders olmasıyla karşılanabilir. sendikalar. zaman ve enerji kaybını önler.4 Bir toplumda demokrasinin işlemesi için üç önemli kurum bulunmaktadır.

öğrenci 5 . gelinirse. velisiyle gelecek. Tüm öğrenciler sınıf ve kol başkanı olduktan sonra. veliler ve sınıfça koyulmuştur ve beş yıl içinde geliştirilmiştir. ödevleri yapma. derse geç gelmeme. öğrenci o gün sınıfı temizleyecek ve çöpleri dökecek. söz almadan konuşmama. fakat ikinci kez yinelenirse. Sönmez tarafından. Yargılanacak. Bu yolla öğrenciler demokrasinin uygulanmasında önemli deneyimler kazanabilirler. ikinci kez aday olmuşlardır. Bir dönem etkinliklere alınmayacak. Kurallar ve yaptırımlar. 2. 64-72). öğrenci rehberlik servisine gönderilecek. 2. seçilme ve yaptırım boyutları uygulanmıştır. Sınıfa geç gelinmeyecek. Sınıf bir kez özürü kabul edecek. başkasının malını ve okul eşyasını habersiz almama. Demokrasinin seçme.5 sahibi olması ve sürece katılması. aşağıda Tablo-1’de aktarılmaktadır. ederse. sınıfa hesap vermişlerdir. Aklanmayanlara (ibra olmayanlar) yaptırım uygulanmıştır. 1990-1995 yılları arasında beş yıl süreyle dizgeli eğitim yaklaşımıyla doğrudan demokrasi uygulaması yapılmıştır (Sönmez. arkadaşlarını şikayet etmeme. Arkadaşlarıyla kavga etmeyecek. Sönmez’in yaptığı araştırmada yer alan okuldaki uygulanan kurallar ve kurallara uymayanlara uygulanan yaptırımlar. kavga ve küfür etmeme. Yinelerse. Yinelerse. geç gelen 1. Neden geç geldiğini dersin sonunda söyleyecek. sınıfı ve giysilerini kirletmeme davranışları kazandırılmıştır. Arkadaşından ve sınıftan özür dileyecek. kırmama. Öğrencilerce oluşturulan sınıf anayasası ve sınıf mahkemesi yoluyla. Bu krallardan hiçbir zaman ödün verilmemiştir. 2003. Başkan olamayacak. Ankara’da bir ilköğretim okulunda. Tablo-1 : Uygulanan Kurallar ve Kurallara Uymayanlara Uygulanan Yaptırımlar KURALLAR YAPTIRIMLAR 1. Sınıf ve kol başkanları birer haftayla seçilmiş ve seçilenler bir hafta sonunda. kullanmama. Sınıf mahkemesine çıkarılacak. kuralların içselleştirilmesini ve uygulanmasını kolaylaştırır.

5. sınıfa davet edilip. gelinmeyecek. denetiminde teneffüslerde yapacak. konuşursa. sınıf başkanının belirleyeceği bir kişinin 3. Tırnaklar kesilecek. Kaynak : Sönmez. 3. derse alınacak. Sınıf mahkemesine çıkarılacak. sınıf n: 44 yok 4. yapmazsa. Ödevini. Ödevleri yapacak. sınıf n: 44 yok 3. beş yıl içinde. gönderilecek. Yargılanacak. Çöpleri çöp sepetine atacak. Sözkonusu araştırma neticesinde. 6. Çamurlu ayakkabılarla 6. 4. Tablo-2 : Uygulanan Kurallar ve Beş Yıllık Veriler KURALLAR 1. ederse. el yüz ve giysiler 8. Arkadaşlarını şikayet etmeyecek. Yinelerse. ödetilecek. 2. Bir dönem toplu etkinliklere habersiz almayacak. kırmayacak. yapmazsa. rehberlik Zarar ona öğrenci servisine 6 . 7. sınıfa 7. Bir gün onunla oynanmayacak. sınıf n: 44 1. alırsa ve alınmayacak. Arkadaşlarıyla kavga etmeyecek. Ödevleri yapacak. 65. Çöp sepetine attırılacak. Ayakkabılar ve sınıf ona temizletilecek. öğrencilerin mevcut kurallara uyumları takip edilmiş ve sonuçları kaydedilmiştir. 4.6 rehberlik servisine gönderilecek. Ona söz hakkı verilmeyecek. durum ona bildirilecek. 3. durum bildirilecek. 5. Yargılanacak. Gerekli temizlik yapıldıktan sonra. Sınıfa geç gelinmeyecek. Sınıftan özür dileyecek. Çöp atıldığı yerden ona aldırılacak. 8. gelinirse. atmazsa. Şikayeti dinlenmeyecek. Sınıf mahkemesine çıkarılacak. Aşağıda.Arkadaşlarının ve sınıfın malzemelerini dileyecek Başkan olamayacak. olmazsa. ederse. Uyarılacak. öğrencilerin belirtilen kurallara uyma ve uymaması ile ilgili veriler Tablo-2’de sunulmuştur. gelinirse. 9. kırarsa. sınıf n: 45 yok 5. sınıf n: 44 yok Velisine Yinelerse. Uyarılacak. Sınıfta söz almadan konuşmayacak. Öğrenci rehberlik servisine gönderilecek. velisiyle gelecek. 12 / % 27 28 / % 44 12 / % 27 12 / % 27 yok 7 / % 16 yok 1 / % 02 yok yok yok 2. 2003. Özür 9. Velisi temiz olacak.

demokrasinin sınıf ortamına nasıl taşınabileceğinin somut bir göstergesidir. Tırnaklar kesilecek. 24 / % 55 gelinirse. uyulmama nedeni de araştırılmıştır. Muhtemel 7 . Böylece. el yüz ve giysiler temiz olacak. aşağıda Tablo-3’te aktarılmaktadır. 42 / % 95 6 / % 14 yok yok yok yok yok yok yok yok konuşursa. 2003. yok yok yok yok Sönmez’in araştırmasında aynı zamanda. 3 / % 07 yok yok yok yok yok yok yok yok 7. 8. 9. Çöpleri çöp sepetine atacak. ederse. astların karara esas teşkil eden unsurlar hakkında bilgileri ve eldeki mevcut zaman. Kuralların. Kaynak : Sönmez. Davranış ve yaklaşım tarzı.7 4. 66. atmazsa. Disiplin Modeli. kurallara uymamanın altında yatan nedenler sorgulanmak suretiyle giderilmeye çalışılmıştır. Sınıfta söz almadan konuşmayacak. alırsa ve kırarsa. mevcut duruma göre şekillenecektir. bizzat uygulayıcılar tarafından konulması. 5. Yapılan uygulama.Arkadaşlarının ve sınıfın malzemelerini 3 / % 07 16 / % 36 4 / % 09 yok yok yok habersiz almayacak. Çamurlu ayakkabılarla sınıfa gelinmeyecek. Arkadaşlarını şikayet etmeyecek. Elbette ki her durum için aynı davranış uygun olmayacaktır. 6. uygulamanın başarısına katkı sağlamaktadır. bu noktada. Bu meyanda. diğer belirleyici faktörlerdir. olmazsa. Sınıf içerisinde uygulanabilecek farklı otorite uygulamaların ve demokratik yaklaşımların ortaya çıkarabileceği olumlu veya olumsuz sonuçlar. öğrencilerin kurallara uymadıkları zamanlarda. EK-A’da yer alan tabloda sınıf içerisinde öğretmenin öğrencilere ve okul içerisinde müdürün öğretmenleri karar sürecine ortak etmeleri açısından izleyebilecekleri farklı hareket tarzları sunulmaktadır. kırmayacak. Tablo-3 : Sınıf İçi Disiplin Uygulamaları ve Demokratik sınıf Modeli Otorite Uygulamaları Sınıf İçi Disiplin Uygulamaları ve Sorunları Demokratik Sınıf.

Demokratik tavır ve davranışlar ise öğrencilerin demokrasiyi içselleştirmelerini ve çevrelerine duyarlı. yasal (rasyonel) sonuçları düşünmek. varsaymak. Değişime açık. Meslektaşlarının değerlendirmelerinden yapıyorum” diyememek. öfke ve yanlıştan dönmemek. Otoriteyi (meşru gücü) kendi elinde tutmak. Her şeyin en doğrusunu kendisinin bildiğini anlamak. öğrenciden çekinmek. ilgili Uygulamalarını okul yönetimi. Sınıf içerisinde öğretmenlerin sergileyecekleri aşırı otoriter davranışların öğretmeni “kuma kafasını sokan devekuşu” misali. Aşırı kontrol sağlamak için değişimi istememek. üzerine yürümek. akıl ve mantıkla çelişen kuralları tartışmak. 90. yanlışlıkları. demokratik bireyler olamlarını sağlayacaktır. Öğrencileri küçümsemek. itekleme. istenilmeyen davranışların ortaya çıkışını fark edememek. Sessizliğin nedenini öğrenci kendisi anlamlandırır. Demokratik tavır sergilemek. sınıfta olanları görmezden gelme ya da her şeyi kendisine yontma yaklaşımı çerçevesinde. 2. Demokrasinin temel ilkeleriyle tutarlı olmalı. kendi görev ve sorumluluklarını öğrencilerinki ile karşılaştırmak. sembolik iletişimi kullanarak. sınıfta kendisini başarılı görmek. Demokratik eğitim. öğrenciyi başarısızlıkları cezalandırmak. tehdit. demokratik okulda gerçekleştirilebilir. öğrenciye ödev ve sorumluluk bilinci kazandırmak. Dewey ve Kelly’nin önerdiği demokratik okul: 1. kendisi çekinmek ile ve kabul etmek. takdir edildiğini keyfi cezalandırma yerine. Sınıf içi kurallarını rasyonel bir şekilde işletmek. gerçeğe en yakın olanını bulmak. 2003. anlayışlı. azarlama. Sözel. sıkıntıya ve hatta acınılacak hale düşürecektir.8 Sorunları Öğrenciye bağırma. Kaynak : Üstün ve Demirbağ. Öğrencilerin kendi kavramlarını oluşturmalarında destek olmalı. otoriteyi şefkate dönüştürme yeteneği geliştirmek. oydaşıma sağlamak. ussal yolla uygulamak. yargılamak. veliler ve “yanlış meslektaşları ile tartışarak. Sınıfta sükunete aşırı önem vermesinden dolayı. 8 . proaktif bir dil seçmek. katkıları değerlendirmek ve karar sürecine öğrencileri de katarak uygulamak.

okulda karşılaşılan sorunlar konusunda yetkiyi. Öğretmene. demokratik eğitim beklemek hayalcilik olur. kültürel ve sanatsal ve sportif etkinlikler sunmalı. Öğrencilerin etkin katılımını sağlamalı.1998). genel kültür. 6. 5. sorunların çözüm süresini azalttığı gibi. Bu nedenle son yıllarda öğretmenin yeterlilik alanlarına. Demokratik eğitimin bir önemli boyutu da öğretmenlerdir. çözümünü kolaylaştırır. Toplumsal. 7. 8. 5. somut düşünceleri kazandırmalı. Öğrenci merkezli olmalı 2. Soyut düşüncelerden önce.23).9 3. okul yöneticilerine vermesi. Çevreye açık olmalı. Okullar arası işbirliği . Eğitim yönetimi alanında yetişmiş yeterli kişilerin yönetici olarak atanması ya da seçilmesi. öğretmenlerin öğrencilerin. öğrencilere yardımcı olan bir rol vermelidir (Wyett. Öğretmenlerin demokratik ilkeleri kendi yaşamlarına sindirmiş olmaları. alan bilgisi ve öğretmenlik bilgisine “dördüncü boyut” tanımlamasıyla Atatürk ilke ve Devrimlerinin kazandırılması da eğitim kamuoyunda önemle vurgulanmaktadır. Esnek olmalı. gereç ve uygun ortam olmasa bile nitelikli öğretmenle iyi bir eğitim sağlanabilir. etkili ve demokratik olmalı. 4. Demokrasiyi yaşam biçimi olarak uygulayamayan öğretmenlerden. Oysa Atatürk ilke ve Devrimlerinin dördüncü boyut olarak değil. 1998’de EĞİTİM SEN’ ce düzenlenen Demokratim Eğitim Kurultayın’da demokratik okulun başlıca özelliklerini: 1. Yoğun hizmet içi eğitim yapılmalı. 2002. Eğitim teknolojisini etkin kullanmalı diye tanımlamışlardır. Okul yönetimi. Okul çeşitli seçmeli dersler sunmalı. Yaratıcı sorun çözme becerisi kazandırmalı. 3. eş güdüm ve iletişim düzeneği sağlanmalı 9. Araç. diğer üç boyut 9 . Okul çalışanları arasında mesleki etkileşim ve dayanışma olmalı. 6. 4. velilerin öğretime doğrudan katılması demokratik eğitim için önemlidir (Karakütük. drste bu ilkeleri öğrencilerin yaşamına dönüştürmelerini kolaylaştırır. Merkezi yönetimin.

gereken eleştirilerin yüzyüze saygı ve sevgiyle yapılması. Kız ve erkek öğrencilerin birlikte eğitim görmesi. iyiyi arayış. bu ortamın tatlı sert disiplin anlayışı gibi etkenler enstitülerdekidemokratik yaşamın ve yeni eğitimin göstergeleridir.62-63). 10 . duyarlılık ve sorumluluk şeklinde ortaya çıkmaktadır. güvenlik. Türkoğlu(200.10 içerinde kazandırılması gerekir. demokratik eğitimin vaz geçilmez kuralları uygulanmıştır. öğrenci. 1989. işbirliği. Okullar yalnızca demokrasinin ne olduğuyla ilgili bilgilerin verildiği yerler olarak değil. hoşgörü. demokratik ve laik eğitim ve öğretimi ne kadar sağlayabileceklerini belirlemek için bir araştırmaya bile gerek yoktur (Karakütük. dürüstlük. gerçekten ulusal kuruluşlardır (Tanilli. 2003. Ülkemizde demokratik eğitimin örnek bir uygulaması olan Köy Enstitülerinde. 2002. enstitülerin ”kümebaşılık” düzenlemesi. tam bağımsızlık ilkesinin bölünmez bir parçası olan eğitimde ve kültürde bağımsızlığın gerçek örneklerinden biridir. farklılıkları kabul etme. özgürlük. demokratlaştırmayı besleyip geliştiriyordu.336) Köy Enstitülerindeki demokratik eğitimi söyle tanımlar: “İşlerin. sağlamlaştıran etkenlerin başında geliyordu. Öğretmenin.22). özgüven. ezbercilikten uzak. öğrencilerin etkin olduğu bir ortamda sürdürmek. Köy Enstitüleri. yaşama saygı.” Demokratik değerlerin literatürde yer alma sıklığına göre yapılan değerlendirmede sıralama. demokrasinin yaşama uyarlanarak. Ortak iş. yetki ve sorumlulukların paylaşılması.23). eşitlik. onlara tarafsız olarak davranması ve eşit olarak görmesi demokratik eğitim açısından önemlidir. öğrencilere bilimsel düşünce ve davranış kazandırmaya çalışması. imece ve takım yönetim. barış. gelişim. Atatürk ilke ve Devrimlerini özümseyememiş öğretmenlerin. gerçekten cumhururiyetçi. Bunlara ek olarak. Derslerin öğrencilerin katılımını sağlayan. öğretmen ilşkilerini demokratlaştıran. adalet. ortak akıl ve ve ortak yaşamın yarattığı bu ilişkiler. bireylerin bundan sonraki yaşamlarında demokrasiyi bir yaşam biçimi olarak seçebilmelerini sağlayacak kurumlardır (Kıncal ve Işık. 2002. birlikte eğlenilmesi. öğretmenlerin elindedir (Karakütük. 55).

aykırı 4. Aşağıda Tablo-4’de belirtilen demokratik değerler ile örnek davranışlar aktarılmaktadır. özgürlüklerini kullanabilmesi için gerekli önlemleri alır. 2. Özgüvenin gerekliliğine inanaır. Eleştirilere açıktır. 3.Bireyleri sorgularken kendisini 2.Başkalarının sınırlayıcı değildir. Öz disipline sahiptir.Sabırlıdır. öğrencilerin hazırlanmasına yöneliktir. 3. İŞBİRLİĞİ 1. 4. objektif 2. 4. konusu 6.Cömerttir. Tercihlerinde dürüstlük 11 . eylemi gerekliliğine 1. Özgürlüğün sınırlarını bilir.11 mükemmellik ve etkililik de birkaç yazar tarafından demokratik değer olarak belirtilmiştir (Kıncal ve Işık. 2. 3.Farklı davranmasını sağlar. Özgürlükleri kısıtlayıcı eylemi yoktur. YAŞAMA SAYGI 1.Çevreye duyarlıdır. Katılımcı yaklaşıma sahiptir.Çalışma arkadaşlarının 3. Tablo-4 : Demokratik Değerler ve Örnek Davranışlar ADALET 1. 4. Başkalarının özel yaşamına ilişkin bilgileri ifşa etmez. 5. 4.Yaşam sevinciyle doludur. Olayları abartmaz. ön 7. DÜRÜSTLÜK 1. 2. Çalışma arkadaşlarının adil 3. Bardağın dolu kısmını görür. İşbirliğine inanır.Yanındaki bireyleri onurlandırıcı 5. Dürüstlüğün HOŞGÖRÜ DUYARLILIK yaşam söz yaşama sahip olmayı sağlar. Adaletin gerekliliğine inanır.Uzlaşmadan yanadır. Çalışanlara eşit davranır. 5. 54-58). 5. Yaşamın kutsallığını bilir. Çalışanlar arasında ekip ruhuna 3. 2. 3. 3.Aşırılıktan kaçınır.Toplumsal değerlere duyarlıdır. Eşitliğe inanır. 2003. Tutarsız davranış sergilemez. tepkiler için ÖZGÜRLÜK 1.Kültürel değerleri korur. 4. 6.Evrensel değerlere duyarlıdır. 4. Öz eleştiri yapar. Hak ve özgürlüklerin bilincindedir. EŞİTLİK 1. 6. davranışları kolayca sezer.Hoşgörünün gerekliliğine inanır. 4. 3. 2.İletişimde toleranslıdır. Özgüveni arttırıcı önlemler alır. ÖZGÜVEN 1. Görevlerde dengeyi gözetir. Adalet ilkesine kriterlere sahiptir. Tüm eylem ve davranışları. 1. Kararlarının arkasında durur. Adil davranır. 2. Kendisine karşı özgüveni vardır. 4. 2. alanını davranışlar sergiler. inanır.

Daha inanır. Böylece. aşağıda Tablo-5’te aktarılmaktadır. 54 Tablo-4 gözlendiği gibi demokrasi kavramı. 3. Buradan hareketle. 6.Sorumluluğun inanır. düşüncesine ve farklı oluşuna saygı duyulur. iyisinin onların yerine koyar. SORUMLULUK olabileceğine 1. davranışlarımıza yansıtmaktır. Demokrasiyi tanım olarak bilmek yeterli değildir.12 plandadır. 12 . 2.Yenilikler için zemin hazırlar. 5.Var olanla yetinmez. 4. 2. 2003. İYİYİ ARAYIŞ 1. ETKİLİLİK Kaynak : Kıncal ve Işık. bazıları ise dolaylı olarak ilişkilidir. demokrasi kavramıyla doğrudan ilişkili.Sorumluluklarının bilincindedir. Öğretmenlerin okul ve sınıf ortamında sergileyebilcekleri demokratik davranışlardan bir kısmı.Yetki ve sorumluluğu dengeli MÜKEMMELLİK dağıtır. özellikle demokratik davranış sergileyen öğretmenler.Yeni teknolojileri kullanmaya önem verir.Daha iyisinin arayışı içindedir. Asıl olan demokrasiyi özümsemek. kendi bünyesinde farklı değerleri barındırmaktadır. FARKLILIKLARA SAYGI gerekliliğine GÜVENLİK BARIŞ GELİŞİM 3. öğrencilere demokrasi konusunda model oluşturabilirler.Gelişime açıktır. Bu değerlerin bir kısmı. demokraside insanın varlığına. Demokrasi kavramının özünde insana saygı yatmaktadır.

Sınıf faaliyetleri ile ilgili olarak. Sınıfça karar alınması gereken konularda öğrenci oylarına başvurma. 2003. Öğrencilerin düşüncelerinize karşı kendi düşüncelerini savunduklarında olgunlukla karşılama.3 Demokratik Bir Eğitim için Neler Yapılabilir? Eğitim sisteminde ve okulda demokrasinin sağlanabilmesi öncelikle ülke yönetimi. Öğrencilerin olayları tarafsız ve eleştirel bir gözle değerlendirebilmelerini sağlama. Öğrencileri düşüncelerinden dolayı suçlamaktan kaçınma. Öğrencilerin gerçeklerle kişisel görüşlerini birbirinden ayırabilmelerine yardım etme. Öğrencilere düşüncelerinin değerli olduğu. 18. 17. öğrencilerine örnek teşkil etmeleri daha faydalı olacaktır. Bir ya da birkaç öğrenci sınıfça belirlenmiş davranış kurallarına aykırı davrandığında. Dersin konusunu işlerken sınıfın genel havasıyla ilgilenme. Öğrencilerin az bildiği ya da hiç bilmediği konularla ilgili görüşlerini söylemelerini sağlama. 8. Öğrencilerin kendi görüşlerini herhangi bir etki altında kalmadan özgürce açıklamalarına olanak sağlama. 12. 13. 14. 21. veli. 7. Sınıf içinde düşünce olarak azınlıkta kalan öğrencilerin görüş ve önerilerini dikkate alma ve tartışılmasına olanak sağlama. bu davranışın nedenlerinin sınıfça tartışılıp. Tanımlamadan ziyade. Sınıfta yapılan dersler ve diğer faaliyetlerin hedef. Bu nedenle eğitim sistemimizde ve okullarımızda demokratik eğitimin işler duruma getirilmesinde şu öneriler yapılabilir: 13 . kendi fikirlerini oluşturabilmelerine rehberlik etme. Tablo-5’te örnek demokratik öğretmen davranışları ve yaklaşımlarından sadece bazıları aktarılmıştır. 15. 20. 6. içerik. 4. öğretmen. ders içerikleri ve öğretim yöntemleri boyutlarını büyüteç altına almayı gerektirir. güncel bir olayı öğrencilerle tartışmaya zaman ayırma. 2. öğrenci. ders programları. İşlenecek ders konusuyla birlikte sınıfta yakın bir zamanda olmuş. yöntem ve araç-gereçlerinin seçiminde öğrenci görüşlerine başvurma. 5. İstenmeyen bir davranışa karşı. Öğrencilerle ilgili özel bilgileri açıklamaktan kaçınma. bir karara varılmasını sağlama. 10. 11. 16. Sınavların türleri ve zamanlarının belirlenmesinde öğrencilerin görüşlerini alma. 1. Kaynak : Aydoğan ve Kukul. önemsendiği ya da kabul edildiği hissi verme. Öğrencilere dağru ya da yanlışın ne olduğunu söyleyip. 19. Bütün öğrencileri sınıf etkinliklerine ve diğer grup etkinliklerine katılmaya özendirme. Öğrencilerin birbirlerinin düşüncelerine saygı göstermeleri için çaba sarf etme. 3. Bu demokratrik davranış ve yaklaşımları arttırmak mümkündür. öğretmenlerin bu demokratik davranış ve yaklaşımları sergileyerek. Sınıf gösterileri veya diğer grup etkinliklerinde. öğrencilerin istekleri doğrultusunda grup oluşturmalarına olanak sağlama. sınıfın tepkisini bir yaptırım gücü olarak kullanma.13 Tablo-5: Örnek Demokratik Öğretmen Davranışları ve Yaklaşımları 1. 22. yaptırmak yerine. eğitim ve okul yönetimi. öğrencilerin çoğunluğunca benimsenen kararlara uyma. 9. Yapılan oylamalarda öğrencilerin kapalı oy haklarını kullanmalarına olanak sağlama. 29-30.

öğretmenlerin kendi aralarından seçecekleri temsilci. Okul düzeyindeki bu örgütlenme ilçe.35). Örneğin. sınıfta oturma düzeni konusunu öğrencilerin isteğine bırakmalıdırlar (Aydoğan ve Kukul. ilk ve ortaöğretim okullarında okul kurulu oluşturulmalı. Eğitim sistemi ve okulun yönetimi. derslerin ve faaliyetlerin içerik ve yöntemlerinin seçiminde öğrenci katılımını arttırmalıdırlar (Aydoğan ve Kukul. 31). 2003. 5. 2003. Öğretmen hiçbir zaman sınıfta kural koymamalıdır. Denetmenler. 4. okul yöneticilerinde eğitim yönetimi alanında eğitim görmüş olanlar arasından atanmalı ya da bu özellikleri taşıyanlar arasından öğretmenlerce seçilmelidir (Karakütük. 3. 6. 31). il ve ülke düzeyinde benzer bir bileşimle oluşturulmalı tabandan tavana demokratik bir örgütlenme sağlanmalıdır (Karakütük. 2002. Eğitim ve okul yöneticilerine. Öğretmenler. Kararlar alınırken. 2002. 14 . Öğretmen ve öğretim üyeleri. eğitim sendikası temsilcisi de kurulda yer almalıdır. Öğretmen ve öğretim üyeleri. Milli Eğitim Bakanlığınca Müfredat Laboratuvar Okullarında (MLO) bu tür bir örgütlenme başlatılmaya çalışılmaktadır. 31). kurul. Eğitim sisteminde görev yapan ya da eğitim denetmenlerinin. velilerin kendi aralarından seçecekleri temsilciden oluşmalı. öğrencilerin kendi aralarından seçecekleri temsilci.14 1. okul yöneticisi.35). demokratik ilkeler doğrultusunda işlemelidir. 2. politik sistemlerin istemlerine göre değil. eğitim yönetimi ve denetimi alanında eğitim almaları zorunlu olmalıdır. sınavların türü ve zamanın belirlenmesinde öğrenci görüşlerini almalıdırlar (Aydoğan ve Kukul. sistemin demokratik ve laik ilkeler ile Atatürk İlke ve Devrimleri’ne uygun işlemesi konusunda yoğun çaba göstermelidirler (Karakütük. bu kararları uygulayacak ve kararlardan etkilenecek kişiler kararların alınma sürecine katılmalıdır. 2002. eğitim yönetimi alanında uzmanlık ve yeterliliğe göre görev verilmeli.35). 2003.

sınıf içinde herhangi bir olaydan dolayı azınlıkta kalan öğrencilerin görüşlerini daha fazla dikkate almalı ve tartışılmasına olanak sağlamalıdırlar (Aydoğan ve Kukul. Korkudan yapar gibi görünürler. Bunun için sınıf başkanları seçimlerinde ya da okul öğrenci temsilcisi seçiminde genel seçimlerde olduğu gibi. Velilerin katılmadığı bir eğitim sürecinin başarıya ulaşması beklenmemelidir. 2002. 2003. öğretmence ve başkalarınca konulan kurallara içtenlikle uymazlar. Okullarda eğitici kollar. öğrencilerin sınıf kurallarına aykırı davranmasında hemen ceza verme yerine. savunurlar ve uymayanları uyarırlar (Sönmez. okul yönetimi içinde birer alt yönetsel. Konulan kurallara ve yaptırımlara öğretmen de uymalıdır. Öğretmenler. bu tür davranışları öğrencilerin görüşlerine sunma yoluyla. 2002. 9. Atatürk İlke ve Devrimlerini özümsemelerine uygun ortam yaratılmalıdır. 2003. 11. demokratik bir süreçle seçilmelidir (Karakütük. öğrencilerin öğretmene olan güveni zedelenir (Sönmez. 31). 12. Mesleği öğretmenlik olmayanların atanmamaları sağlanmalıdır (Karakütük. Demokratik davranışı içselleştirme aracı 15 . 72). Bunun yerine sınıfça tartışarak. Öğretmen adaylarının yetiştirilme sürecinde genel kültür. Aksi takdirde.15 Çünkü öğrenciler. Okullarda öğrencilerin demokrasiyi yaşamaları sağlanmalıdır.35). nedenini bularak kydukları kurallara sahip çıkarlar. 2003. 10. 2003.36). 2002. 7. alan bilgisi ve öğretmenlik bilgisi alanlarında yeterli kılınmaları kadar. 72). Öğretmenler ve öğretim üyeleri. tartışılmasına zemin hazırlamalıdırlar (Aydoğan ve Kukul.35). 8. 31). toplumsal ve bir bakıma da demokratik yapı olarak kurulup çalışmalarını sürdürürler. eğitsel. Okullarda okul aile işbirliği desteklenmeli ve geliştirilmelidir (Karakütük.

Herkese bu kurallar ve yaptırımlar uygulanmalıdır. 31). 2003. 2003. 31). yani yöneticiler. öğretmenler. 16. herhangi bir olay. 53). 19. öğrencilerin görüşlerini ve beğenilerini dikkate alarak düzenleme yoluna gitmelidirler (Aydoğan ve Kukul. 16 . Okulda bilimsel etkinlikler. Eğitimin demokratikleşmesi için başta okulların demokratik bir yapıya kavuşturulmaları gerekir. 2003. durum ve alınacak karar konusunda öğrencilerin görüşlerini alırken. Öğrencilerin seçebileceği ders sayıları artırılması da demokratiklik açısından son derece gereklidir (Karakütük. panaller. 15. bazen uygulanmazsa. 14. 2001). Sınıfça konulan kurallardan ve yaptırımlardan ödün verilmemelidir. forumlar düzenlenmeli.16 olarak kullanılabilecek kol faaliyetlerine daha fazla zaman ayrılmalı ve faaliyetler desteklenmelidir (Özpolat. (Karakütük. 18. Öğretmenler ve öğretim üyeleri. sınıf ortamının düzenlenmesi ile ilgili olarak. Öğretmenler. kapalı oy kullanma yoluna gitmeye ağırlık vermelidirler (Aydoğan ve Kukul. öğrenciler. 2002. 72). 13.36). eğitim sisteminde görev yapan her kesin laikliğin temel ilkelerine uygun davranış göstermeleriyle olanaklıdır.36). Okulda ve okuldakilerle ilişki içerisindeki tüm bireyler. demokratik ve laikliğe aykırı içeriğin ayıklanması bu çerçevede önemlidir. Yani bu kurallar ve yaptırımlar bazen uygulanır. seminerler. bilgi yarışmaları ve münazaralar yapılmalıdır. kuralların ve yaptırımların hiçbir işlevi kalmaz. Ders içeriklerinin ve kitaplarının bilimsel ilkelere göre hazırlanması. 17. diğer çalışanlar ev hatta aileler arasında demokrasinin öngördüğü ilişkiler ağının olması gerekir (Kepenekçi. açık oturumlar. 2002. 2003. Demokratik eğitim. istendik davranışlar öğrencilere kazandırılamaz (Sönmez.

Türk Milli Eğitiminin genel amacı. 45). Tanilli (1989. 2. (Değişik: 16/6/1983 . köken.2842/1 md. eğitim hakkının tüm vatandaşlar için ulaşılabilir bir hak olmasının. geniş bir dünya görüşüne sahip. Eğitimin demokratikleşmesi de ülkenin daha demokratik olmasına hizmet edecektir (Kepnekçi. 17 . ahlaki. ailesini. sosyo -ekonomik düzey. insani. kişilik ve teşebbüse değer veren. müfettişler. manevi ve kültürel değerlerini benimseyen. yaratıcı ve verimli kişiler olarak yetiştirmek. yapıcı. vatanını. koruyan ve geliştiren.17 20.) Atatürk inkılap ve ilkelerine ve Anayasada ifadesini bulan Atatürk milliyetçiliğine bağlı. ayrım yapılmamalıdır. hür ve bilimsel düşünme gücüne. 2003. 2003. 1739 sayılı Milli Eğitim Temel kanunun 2. 45)eğitimin demokratikleşmesinden. Ülkenin rejimi demokratikleştikçe eğitim de demokratikleşecek.der. ahlak. 1. insan haklarına saygılı. Beden. eğitim programlarının. Okulda ve sınıfta. Ülkedeki yönetimin demokratikleştirilmesi ile rejimin demokratikleştirilmesi arasında doğrusal bir orantı vardır. akt. müdürler. zihin. ruh ve duygu bakımlarından dengeli ve sağlıklı şekilde gelişmiş bir kişiliğe ve karaktere. milletini seven ve daima yüceltmeye çalışan.Türk Milletinin bütün fertlerini. uzmanlar ve yöneticiler ve ailelere büyük görev düşmektedir. başta ders kitapları olmak üzere tüm eğitim materyallerinin ve eğitim yöntemlerinin demokratikleştirilmesi ile eğitim yönetimi ve denetiminin demokratikleştirilmesi gerektiğinin altını çizmektedir. yönetici ve öğretmenlerce öğrencilerin geldiği yer. Kepenekçi.Türk Milletinin milli. maddesi demokratik eğitim ile ilgili tüm içeriği kapsamaktadır: Madde 2 . başta öğretmenler olmak üzere. dil ve benzeri özelliklerine bakılmadan okulun tüm öğrencilerine eşit biçimde davranılmalı.insan haklarına ve Anayasanın başlangıcındaki temel ilkelere dayanan demokratik. Eğitimin demokratikleştirilmesi ve öğrencilerin demokrasiyi içselleştirebilmeleri için. laik ve sosyal bir hukuk Devleti olan Türkiye Cumhuriyetine karşı görev ve sorumluluklarını bilen ve bunları davranış haline getirmiş yurttaşlar olarak yetiştirmek. topluma karşı sorumluluk duyan. cinsiyet.

tr/aksoy/ere/irban.edu.59/education.ankara.doc 18 .18 kaynak: 80.251.40.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful