P. 1
demokratik bir ortam olarak sınıf

demokratik bir ortam olarak sınıf

|Views: 1,301|Likes:
Yayınlayan: Mesut Yılmaz

More info:

Published by: Mesut Yılmaz on May 22, 2011
Telif Hakkı:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOC, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

05/22/2011

pdf

text

original

Eğitim ve Demokrasi

:
Bir yaşam biçimi olan demokrasi, öğrenilmek zorundadır. Demokratik ülkelerde bu işlevin yerine getirilmesi, öncelikle eğitim sisteminden beklenir. Bunun için, her şeyden önce eğitim sistemi, tüm

kuruluşları ve belirlenen amaçlarıyla, bu amaçlara ulaşmada kullanılacak öğretim programları ve izlenecek yöntemleriyle, demokratik olmak zorundadır (Güçlüol, 1990,VII).

Demokratik eğitim, amacı, programları ve yöntemleri demokrasinin dayandığı temel ilkelere göre saptanan; öğretim çalışmalarında, öğretmen-öğrenci ilişkilerinde, eğitsel etkinliklerde, öğrencinin birey olarak değerine ve bütünlüğüne, birlikte çalışmaya, karşılıklı saygıya, hoş görüye, kişiliğe değer ve önem veren; bizzat demokrasi ilke ve kurallarının, insan haklarının yaşatılarak öğretildiği eğitim olup özgürlüğe zaman içinde gelişme yetisi kazandıran eğitimdir. Hedefi, bağımsız, dünyaya bakışında sorgulayıcı ve çözümleyici olan ve yine de demokrasinin kuralları ile uygulamaları derinlemesine bilen yurttaşlar yetiştirmektir (TDV;1992,42). Çünkü insanlar hem kendileri, hem de çocukları için özgürlüğü zaman içinde olanaklı kılan toplumsal ve siyasal düzenlemeler hakkında doğuştan bilgi sahibi değildirler; bunları öğrenmeleri gerekir.

Özetle: 1. Sağlıklı bir demokrasi, büyük çapta, demokratik bir yurttaşlık kültürünün gelişmesine bağlıdır. Eğitim, herhangi bir toplumun ama özellikle demokrasinin yaşamsal bileşenlerinden biridir (TDV, 1992,41-42).
2. Demokrasinin işlemesi, eğitim seviyesi yüksek vatandaşlar gerektirir. Diğer bir anlatımla, eğitim

düzeyinin düşük olması demokrasinin önündeki en önemli engellerdendir. Demokrasi için gerekli

kendinin ve toplumun sağlığını koruyan ve üretici olan bireydir (Başaran. öğrenmeye ve araştırmaya tutkulu. öğrenciden ya da katılımcıdan başlanır. eğitimin içeriğinin demokratikleştirilmesi. Şurada demokratik eğitimin esaslarını ve şartlarını belirlerken demokratik eğitim şu şekilde tanımlanmıştır (IV. 1989. 100). 2002. demokratik eğitimdir. eğitilmiş bireylerce sağlanabilir. hem de haklarını savunabilmenin ön koşulu eğitimdir (Karakütük. Bu gereklilikleri kullanarak demokratik eğitim tekrar tanımlanabilir.26-30). Çağlar (1977. Eğitimin demokratikleştirilmesiyle.58): “Her şeyden önce. diğer bir değişle eğitim programı ve ders kitaplarının çağdaş ve bilimsel bir öze kavuşturulması. rejimin demokratikleştirilmesinin bir parçasıdır. demokratik eğitimle ilgili ilkeleri şu şekilde belirlemiştir: 1. demokrasiyi her koşul ve ortamda da savunmak durumundadırlar (Karakütük.2 olan katılım. Milli Eğitim Şurasının gündem konusu olmuş. kazandıran eğitim. 2002. şahsiyet ve haysiyetine saygı gösteren ve cins. 2 .9). ırk ve mezhep farkı gözetmeksizin ilgi ve yeteneklerine göre gelişme imkanını sağlama amacını güden bir eğitim sistemidir”. 1987. 02-06 Şubat 1998 tarihinde EĞİTİM SEN’ce yapılan kurultayın adı da “Demokratik Eğitim”’dir. düşüncelerini özgürce söyleyen. 1. 3. Demokrat yurtaşlar. Demokratikleşmiş birey. 10-11). Demokratik eğitimde bireyden. Yukarıda adı geçen koşulları yaşatarak. eğitim hakkından yararlanmanın demokratikleştirilmesi. bir insan olarak yaratılmış olmakla.MEŞ. Öte yandan hem iyi yurttaş olmanın. bireyin. başkalarıyla iş birliği yapmakta becerikli.1 Eğitimin Demokratikleşmesi için Gerekli Koşullar: Eğitimin demokratikleştirilmesi.9). demokrasiyi yaşam biçimine dönüştürdükleri gibi. Türkiye’de demokratik eğitim 1949 yılında toplanan IV. eğitim yönetiminin ve denetiminin demokratikleştirilmesi beklenir (Tanilli.

Demokrasinin temelindeki ahlaki değerler demokratik eğitimle öğrencilere verilir ve bu değerler okulda yaşatılır. 4. ortaklaşmaya dayalıdır. 5. Her birey kendi yaptığını diğerlerinin yaptığına dayandırır ve başkalarının eylemlerinin kendisini yönlendireceğini düşünürse. Demokraside karar veren. 1. “yardımlaşma duygusu”.84). ırk ve milliyet duvarlarının yıkılmasına neden olur” der (1996. Özellikle liberal/demokratik toplumlarda. insanları kendi yaptıklarının ve duygularının anlamını düşünmekten alıkoyan sınıf. yandaş insancıl yaşam içinde deneyimleri yaymaya. yanlızca Türkiye’nin eğitim sisteminin konusu değildir. 2000. “eleştirme ve eleştirilme”. demokratik eğitimde de öğretmenlerin rehberliğinde öğrencilerin kendi kararlarını vermeleri sağlanır. Demokratik eğitimde yasa ve kurallara uyulur. Demokratik eğitim. bir hükümet biçiminden daha fazla anlam taşır. “sorumluluk duygusu”.3 2. Demokratik eğitimde “seçme ve seçilme”. 7. Demokratik eğitimde ayrıcalık yoktur. John Dewey 1916 yılında yazdığı “Demokrasi ve Eğitim” adlı kitabında demokrasiyi şu şekilde tanımlamıştır: “Demokrasi. “adalet”. politik eğitim gerekli görülmekte bu eğitimin öğrencileri katılım için yetiştireceği düşünülmektedir (Wyett. herkes eşit haklara sahiptir. bireyin yeteneklerini.2 Demokrasinin Yaşatıldığı Okul ve Sınıf Ortamları: 3 .37). “toplumsal eğitim”. “arkadaşlık”. 1999). sahip olduğu kapasite oranında geliştirmeye yöneliktir. “kendine güven duygusu”. öğrenenlerin bunlarla ilgii görüşlerini özgürce açıklamalarına olanak sağlanır. 6. ancak bunlardan değiştirilmesi istenen olursa. Demokratik eğitimde her bireyin kişiliğine saygı gösterilir. toplumun bireyleri ya da onların seçtiği kişiler olduğu gibi. 3. ortak tutum ve ilişkide olan bir çok bireyin yaygın olarak sürekli uğraşmaları. Demokratik eğitim. “zihinsel eğitim”. “Ahlak eğitimi” önemli kavramlardır (Binbaşıoğlu.Öncelikle.

her halde bir kamu yönetimi biçimi olarak demokrasinin işlemesini güçleştirecektir.62). Bu kurumlardan birinde demokrasinin varlığı yeterli değildir.7). sistemin vatandaşlara yüklediği hak ve görevleri göstermenin yanında. uzlaşma ve birleştirme davranışlarının çözümlenmesi yapılarak işlenebilir (Miser. kuralların oluşturulması sürecinde söz 4 . “bir dünya görüşü ve yaşama biçimidir”(Bursalıoğlu. yetkeci bir okulda çatışma yaşaması kaçınılmazdır. Bu bağlamda düşünüldüğünde. Bireysel ve kümesel düzeyde demokrasinin benimsenmemesi. insan ilişkileri üzerinde de durması. Bu gereklilik örgün eğitim sistemi içinde “demokrasi eğitiminin” insan ilişkileri üzerine kurulu bağımsız bir ders olmasıyla karşılanabilir.4 Bir toplumda demokrasinin işlemesi için üç önemli kurum bulunmaktadır. Üstelik sınıf yönetimi çerçevesinde her sınıfta kurallar ve düzenlemelerin oluşturulması. demokrasi eğitimine ilişkin bir dersin. 1990. Başka bir deyişle demokratik değerler. okulun demokratik havasını her an yaşamaları ve hatta koklamaları gerekir. bu üç kurumun değerlerinin birbirini desteklemesi gerekir.1991). okul topluluğunun her çalışma alanında. davranışa dönüştürülmemesi. Öğrenciler. sendikalar. dernekler.114). okul ve ailedir. Demokrasinin bir yaşam biçimine dönüştürülmesinde. kuralları ve düzenlemeleri oluştururken öğretmene yardım etmeli. aileler. bir yönetim biçimi olmanın yanında. çatışmaların uzlaşma ya da birleştirme yoluyla çözümlenmesi yönünde beceri ve tutum kazandırılmasının gerekli olduğu düşünülmektedir (Ertürk. Ders öğretmenin ve öğrencilerin günlük yaşamdan getirecekleri egemen olma. yerel topluluklar. Erttürk’ün de belirttiği gibi. bir yönetim biçimi olarak sistemi tanımanın. ekonomik kuruluşlar. yanlız devley yönetimi alanında değil. Demokrasi.1987. Öğrenciler.MEŞ. Demokratik eğitimin. Okul bir aile ocağı olmalıdır (IV. bu eğitim sisteminin gereksinim duyduğu özgür hava içinde öğrencilere verilmesi gerekir. Örneğin demokratik bir ailede yaşayan öğrencinin. partiler ve benzeri toplumsal kurumlar için de geçerli olmalıdır (Özbudun. Bunlar: devlet.242). zaman ve enerji kaybını önler.

Arkadaşından ve sınıftan özür dileyecek. ödevleri yapma. Bu krallardan hiçbir zaman ödün verilmemiştir. Tablo-1 : Uygulanan Kurallar ve Kurallara Uymayanlara Uygulanan Yaptırımlar KURALLAR YAPTIRIMLAR 1. Tüm öğrenciler sınıf ve kol başkanı olduktan sonra. Sönmez’in yaptığı araştırmada yer alan okuldaki uygulanan kurallar ve kurallara uymayanlara uygulanan yaptırımlar. seçilme ve yaptırım boyutları uygulanmıştır. 2003.5 sahibi olması ve sürece katılması. sınıfı ve giysilerini kirletmeme davranışları kazandırılmıştır. Yinelerse. kullanmama. Bir dönem etkinliklere alınmayacak. arkadaşlarını şikayet etmeme. öğrenci 5 . Kurallar ve yaptırımlar. Sınıf ve kol başkanları birer haftayla seçilmiş ve seçilenler bir hafta sonunda. Yargılanacak. Öğrencilerce oluşturulan sınıf anayasası ve sınıf mahkemesi yoluyla. aşağıda Tablo-1’de aktarılmaktadır. Sönmez tarafından. Demokrasinin seçme. öğrenci rehberlik servisine gönderilecek. Neden geç geldiğini dersin sonunda söyleyecek. söz almadan konuşmama. Sınıf mahkemesine çıkarılacak. 64-72). 2. Yinelerse. sınıfa hesap vermişlerdir. Aklanmayanlara (ibra olmayanlar) yaptırım uygulanmıştır. Sınıf bir kez özürü kabul edecek. öğrenci o gün sınıfı temizleyecek ve çöpleri dökecek. fakat ikinci kez yinelenirse. kırmama. ikinci kez aday olmuşlardır. kuralların içselleştirilmesini ve uygulanmasını kolaylaştırır. Bu yolla öğrenciler demokrasinin uygulanmasında önemli deneyimler kazanabilirler. velisiyle gelecek. Başkan olamayacak. geç gelen 1. Arkadaşlarıyla kavga etmeyecek. başkasının malını ve okul eşyasını habersiz almama. Ankara’da bir ilköğretim okulunda. derse geç gelmeme. veliler ve sınıfça koyulmuştur ve beş yıl içinde geliştirilmiştir. 2. ederse. Sınıfa geç gelinmeyecek. 1990-1995 yılları arasında beş yıl süreyle dizgeli eğitim yaklaşımıyla doğrudan demokrasi uygulaması yapılmıştır (Sönmez. gelinirse. kavga ve küfür etmeme.

Tırnaklar kesilecek. velisiyle gelecek. Sınıfta söz almadan konuşmayacak. gönderilecek. Çöp sepetine attırılacak. Arkadaşlarını şikayet etmeyecek. Çöp atıldığı yerden ona aldırılacak. yapmazsa. Ödevini. sınıf n: 44 1. Ödevleri yapacak. el yüz ve giysiler 8. 2003. Sınıftan özür dileyecek. sınıf başkanının belirleyeceği bir kişinin 3. ederse. 12 / % 27 28 / % 44 12 / % 27 12 / % 27 yok 7 / % 16 yok 1 / % 02 yok yok yok 2. Velisi temiz olacak. denetiminde teneffüslerde yapacak. durum ona bildirilecek. Çamurlu ayakkabılarla 6. 3. kırarsa. 5. Yargılanacak. Bir dönem toplu etkinliklere habersiz almayacak. sınıf n: 44 yok 3. alırsa ve alınmayacak. 5. 4. öğrencilerin belirtilen kurallara uyma ve uymaması ile ilgili veriler Tablo-2’de sunulmuştur. yapmazsa. 6. 65. atmazsa. sınıfa davet edilip. Arkadaşlarıyla kavga etmeyecek. sınıf n: 44 yok 4. rehberlik Zarar ona öğrenci servisine 6 . gelinmeyecek. Şikayeti dinlenmeyecek. Sınıf mahkemesine çıkarılacak. kırmayacak. Yargılanacak. gelinirse. konuşursa. öğrencilerin mevcut kurallara uyumları takip edilmiş ve sonuçları kaydedilmiştir. Sözkonusu araştırma neticesinde. Çöpleri çöp sepetine atacak. Uyarılacak. Gerekli temizlik yapıldıktan sonra. Yinelerse. Kaynak : Sönmez. sınıf n: 44 yok Velisine Yinelerse. olmazsa. Aşağıda. Bir gün onunla oynanmayacak. sınıfa 7. Ona söz hakkı verilmeyecek. Sınıfa geç gelinmeyecek. durum bildirilecek. Uyarılacak. Ödevleri yapacak. Özür 9. Ayakkabılar ve sınıf ona temizletilecek. Sınıf mahkemesine çıkarılacak. beş yıl içinde. 2. Öğrenci rehberlik servisine gönderilecek. 4. 9. derse alınacak. ödetilecek. Tablo-2 : Uygulanan Kurallar ve Beş Yıllık Veriler KURALLAR 1. sınıf n: 45 yok 5. 7. 8. gelinirse.6 rehberlik servisine gönderilecek. 3. ederse.Arkadaşlarının ve sınıfın malzemelerini dileyecek Başkan olamayacak.

diğer belirleyici faktörlerdir. 3 / % 07 yok yok yok yok yok yok yok yok 7. Böylece. 6. Yapılan uygulama. alırsa ve kırarsa. öğrencilerin kurallara uymadıkları zamanlarda. bu noktada. Çöpleri çöp sepetine atacak. kırmayacak. 42 / % 95 6 / % 14 yok yok yok yok yok yok yok yok konuşursa. yok yok yok yok Sönmez’in araştırmasında aynı zamanda.Arkadaşlarının ve sınıfın malzemelerini 3 / % 07 16 / % 36 4 / % 09 yok yok yok habersiz almayacak. EK-A’da yer alan tabloda sınıf içerisinde öğretmenin öğrencilere ve okul içerisinde müdürün öğretmenleri karar sürecine ortak etmeleri açısından izleyebilecekleri farklı hareket tarzları sunulmaktadır. Davranış ve yaklaşım tarzı. 2003. mevcut duruma göre şekillenecektir. 9. olmazsa. 66.7 4. astların karara esas teşkil eden unsurlar hakkında bilgileri ve eldeki mevcut zaman. 24 / % 55 gelinirse. uygulamanın başarısına katkı sağlamaktadır. Arkadaşlarını şikayet etmeyecek. Kuralların. uyulmama nedeni de araştırılmıştır. aşağıda Tablo-3’te aktarılmaktadır. Elbette ki her durum için aynı davranış uygun olmayacaktır. atmazsa. Muhtemel 7 . Kaynak : Sönmez. Sınıfta söz almadan konuşmayacak. el yüz ve giysiler temiz olacak. Tablo-3 : Sınıf İçi Disiplin Uygulamaları ve Demokratik sınıf Modeli Otorite Uygulamaları Sınıf İçi Disiplin Uygulamaları ve Sorunları Demokratik Sınıf. ederse. kurallara uymamanın altında yatan nedenler sorgulanmak suretiyle giderilmeye çalışılmıştır. Tırnaklar kesilecek. 5. Bu meyanda. demokrasinin sınıf ortamına nasıl taşınabileceğinin somut bir göstergesidir. 8. bizzat uygulayıcılar tarafından konulması. Çamurlu ayakkabılarla sınıfa gelinmeyecek. Sınıf içerisinde uygulanabilecek farklı otorite uygulamaların ve demokratik yaklaşımların ortaya çıkarabileceği olumlu veya olumsuz sonuçlar. Disiplin Modeli.

Değişime açık. Sınıfta sükunete aşırı önem vermesinden dolayı. gerçeğe en yakın olanını bulmak. oydaşıma sağlamak. yargılamak. Öğrencilerin kendi kavramlarını oluşturmalarında destek olmalı. öğrenciyi başarısızlıkları cezalandırmak. Her şeyin en doğrusunu kendisinin bildiğini anlamak. akıl ve mantıkla çelişen kuralları tartışmak. Demokratik eğitim. kendi görev ve sorumluluklarını öğrencilerinki ile karşılaştırmak. tehdit. katkıları değerlendirmek ve karar sürecine öğrencileri de katarak uygulamak. Demokrasinin temel ilkeleriyle tutarlı olmalı. demokratik bireyler olamlarını sağlayacaktır. ilgili Uygulamalarını okul yönetimi.8 Sorunları Öğrenciye bağırma. Otoriteyi (meşru gücü) kendi elinde tutmak. istenilmeyen davranışların ortaya çıkışını fark edememek. ussal yolla uygulamak. varsaymak. Meslektaşlarının değerlendirmelerinden yapıyorum” diyememek. yasal (rasyonel) sonuçları düşünmek. 2. Aşırı kontrol sağlamak için değişimi istememek. öğrenciye ödev ve sorumluluk bilinci kazandırmak. Sessizliğin nedenini öğrenci kendisi anlamlandırır. Demokratik tavır sergilemek. Demokratik tavır ve davranışlar ise öğrencilerin demokrasiyi içselleştirmelerini ve çevrelerine duyarlı. öğrenciden çekinmek. yanlışlıkları. 8 . demokratik okulda gerçekleştirilebilir. sembolik iletişimi kullanarak. Sözel. öfke ve yanlıştan dönmemek. otoriteyi şefkate dönüştürme yeteneği geliştirmek. üzerine yürümek. proaktif bir dil seçmek. Sınıf içerisinde öğretmenlerin sergileyecekleri aşırı otoriter davranışların öğretmeni “kuma kafasını sokan devekuşu” misali. Dewey ve Kelly’nin önerdiği demokratik okul: 1. Sınıf içi kurallarını rasyonel bir şekilde işletmek. itekleme. azarlama. kendisi çekinmek ile ve kabul etmek. Öğrencileri küçümsemek. takdir edildiğini keyfi cezalandırma yerine. sınıfta olanları görmezden gelme ya da her şeyi kendisine yontma yaklaşımı çerçevesinde. anlayışlı. 2003. veliler ve “yanlış meslektaşları ile tartışarak. sınıfta kendisini başarılı görmek. 90. Kaynak : Üstün ve Demirbağ. sıkıntıya ve hatta acınılacak hale düşürecektir.

sorunların çözüm süresini azalttığı gibi. Oysa Atatürk ilke ve Devrimlerinin dördüncü boyut olarak değil. eş güdüm ve iletişim düzeneği sağlanmalı 9. Merkezi yönetimin. etkili ve demokratik olmalı. Çevreye açık olmalı. okulda karşılaşılan sorunlar konusunda yetkiyi. Okul çalışanları arasında mesleki etkileşim ve dayanışma olmalı. Yaratıcı sorun çözme becerisi kazandırmalı. diğer üç boyut 9 . Öğretmenlerin demokratik ilkeleri kendi yaşamlarına sindirmiş olmaları. Öğrenci merkezli olmalı 2. Araç. kültürel ve sanatsal ve sportif etkinlikler sunmalı. Toplumsal. Öğretmene. 7. 5. demokratik eğitim beklemek hayalcilik olur. velilerin öğretime doğrudan katılması demokratik eğitim için önemlidir (Karakütük. çözümünü kolaylaştırır. Okul yönetimi. 1998’de EĞİTİM SEN’ ce düzenlenen Demokratim Eğitim Kurultayın’da demokratik okulun başlıca özelliklerini: 1.9 3. Soyut düşüncelerden önce. genel kültür. Demokratik eğitimin bir önemli boyutu da öğretmenlerdir. Eğitim teknolojisini etkin kullanmalı diye tanımlamışlardır. 6. 5. 6. Bu nedenle son yıllarda öğretmenin yeterlilik alanlarına. alan bilgisi ve öğretmenlik bilgisine “dördüncü boyut” tanımlamasıyla Atatürk ilke ve Devrimlerinin kazandırılması da eğitim kamuoyunda önemle vurgulanmaktadır. Okullar arası işbirliği . 8. 4. Yoğun hizmet içi eğitim yapılmalı. Eğitim yönetimi alanında yetişmiş yeterli kişilerin yönetici olarak atanması ya da seçilmesi. Esnek olmalı. öğrencilere yardımcı olan bir rol vermelidir (Wyett. okul yöneticilerine vermesi. 3. 2002. Öğrencilerin etkin katılımını sağlamalı. somut düşünceleri kazandırmalı. drste bu ilkeleri öğrencilerin yaşamına dönüştürmelerini kolaylaştırır. öğretmenlerin öğrencilerin.23). 4. Demokrasiyi yaşam biçimi olarak uygulayamayan öğretmenlerden. gereç ve uygun ortam olmasa bile nitelikli öğretmenle iyi bir eğitim sağlanabilir.1998). Okul çeşitli seçmeli dersler sunmalı.

dürüstlük. hoşgörü. farklılıkları kabul etme. demokrasinin yaşama uyarlanarak. ezbercilikten uzak. özgürlük. gelişim. 2002. Derslerin öğrencilerin katılımını sağlayan. Ortak iş. sağlamlaştıran etkenlerin başında geliyordu. Atatürk ilke ve Devrimlerini özümseyememiş öğretmenlerin. eşitlik. Okullar yalnızca demokrasinin ne olduğuyla ilgili bilgilerin verildiği yerler olarak değil. 2003. güvenlik. imece ve takım yönetim. Ülkemizde demokratik eğitimin örnek bir uygulaması olan Köy Enstitülerinde. Köy Enstitüleri.62-63). bireylerin bundan sonraki yaşamlarında demokrasiyi bir yaşam biçimi olarak seçebilmelerini sağlayacak kurumlardır (Kıncal ve Işık. gereken eleştirilerin yüzyüze saygı ve sevgiyle yapılması.22). birlikte eğlenilmesi. özgüven.” Demokratik değerlerin literatürde yer alma sıklığına göre yapılan değerlendirmede sıralama. Kız ve erkek öğrencilerin birlikte eğitim görmesi. gerçekten cumhururiyetçi. Öğretmenin. gerçekten ulusal kuruluşlardır (Tanilli. Bunlara ek olarak. bu ortamın tatlı sert disiplin anlayışı gibi etkenler enstitülerdekidemokratik yaşamın ve yeni eğitimin göstergeleridir. işbirliği. onlara tarafsız olarak davranması ve eşit olarak görmesi demokratik eğitim açısından önemlidir. Türkoğlu(200. adalet. 10 . öğrencilere bilimsel düşünce ve davranış kazandırmaya çalışması. yetki ve sorumlulukların paylaşılması. barış. demokratik eğitimin vaz geçilmez kuralları uygulanmıştır. iyiyi arayış.10 içerinde kazandırılması gerekir. tam bağımsızlık ilkesinin bölünmez bir parçası olan eğitimde ve kültürde bağımsızlığın gerçek örneklerinden biridir. demokratlaştırmayı besleyip geliştiriyordu. yaşama saygı. öğrenci. demokratik ve laik eğitim ve öğretimi ne kadar sağlayabileceklerini belirlemek için bir araştırmaya bile gerek yoktur (Karakütük. enstitülerin ”kümebaşılık” düzenlemesi.336) Köy Enstitülerindeki demokratik eğitimi söyle tanımlar: “İşlerin. 1989. 2002. 55). öğretmenlerin elindedir (Karakütük. ortak akıl ve ve ortak yaşamın yarattığı bu ilişkiler. duyarlılık ve sorumluluk şeklinde ortaya çıkmaktadır.23). öğretmen ilşkilerini demokratlaştıran. öğrencilerin etkin olduğu bir ortamda sürdürmek.

Kendisine karşı özgüveni vardır.Farklı davranmasını sağlar. 4. Hak ve özgürlüklerin bilincindedir. 2. öğrencilerin hazırlanmasına yöneliktir. 3. Yaşamın kutsallığını bilir. Özgürlüğün sınırlarını bilir.11 mükemmellik ve etkililik de birkaç yazar tarafından demokratik değer olarak belirtilmiştir (Kıncal ve Işık. Katılımcı yaklaşıma sahiptir. Tüm eylem ve davranışları.Yanındaki bireyleri onurlandırıcı 5.Yaşam sevinciyle doludur. 4. Adaletin gerekliliğine inanır. 4. ÖZGÜVEN 1. 4. 2.Kültürel değerleri korur. 5. 4. 2. 2003. 4. 1. 4. YAŞAMA SAYGI 1. Çalışma arkadaşlarının adil 3. objektif 2. İŞBİRLİĞİ 1. inanır. 3. Dürüstlüğün HOŞGÖRÜ DUYARLILIK yaşam söz yaşama sahip olmayı sağlar. alanını davranışlar sergiler.Başkalarının sınırlayıcı değildir. Özgürlükleri kısıtlayıcı eylemi yoktur. Öz eleştiri yapar. 54-58).Toplumsal değerlere duyarlıdır. konusu 6.Uzlaşmadan yanadır. Aşağıda Tablo-4’de belirtilen demokratik değerler ile örnek davranışlar aktarılmaktadır. davranışları kolayca sezer. 2. 3. 3. 3. 2. Tablo-4 : Demokratik Değerler ve Örnek Davranışlar ADALET 1. özgürlüklerini kullanabilmesi için gerekli önlemleri alır. Çalışanlara eşit davranır. DÜRÜSTLÜK 1. 5. Bardağın dolu kısmını görür. tepkiler için ÖZGÜRLÜK 1.Hoşgörünün gerekliliğine inanır. Özgüvenin gerekliliğine inanaır.Cömerttir. 6. Çalışanlar arasında ekip ruhuna 3. EŞİTLİK 1.Çalışma arkadaşlarının 3. Başkalarının özel yaşamına ilişkin bilgileri ifşa etmez. Özgüveni arttırıcı önlemler alır. Eşitliğe inanır. 3.Aşırılıktan kaçınır. Görevlerde dengeyi gözetir. 6. Eleştirilere açıktır. 5. İşbirliğine inanır. Olayları abartmaz. eylemi gerekliliğine 1. Adalet ilkesine kriterlere sahiptir. 2.İletişimde toleranslıdır.Çevreye duyarlıdır. Tutarsız davranış sergilemez.Evrensel değerlere duyarlıdır. Kararlarının arkasında durur. 2. Öz disipline sahiptir. ön 7.Bireyleri sorgularken kendisini 2. Tercihlerinde dürüstlük 11 . Adil davranır. 4. aykırı 4.Sabırlıdır.

Asıl olan demokrasiyi özümsemek. FARKLILIKLARA SAYGI gerekliliğine GÜVENLİK BARIŞ GELİŞİM 3.Yeni teknolojileri kullanmaya önem verir. Buradan hareketle. kendi bünyesinde farklı değerleri barındırmaktadır. Bu değerlerin bir kısmı. 3. 5. 54 Tablo-4 gözlendiği gibi demokrasi kavramı. demokraside insanın varlığına. özellikle demokratik davranış sergileyen öğretmenler.Sorumluluğun inanır. 2003. düşüncesine ve farklı oluşuna saygı duyulur.Daha inanır. iyisinin onların yerine koyar. demokrasi kavramıyla doğrudan ilişkili. SORUMLULUK olabileceğine 1. davranışlarımıza yansıtmaktır. 2. 12 .Var olanla yetinmez. Böylece. Demokrasi kavramının özünde insana saygı yatmaktadır. ETKİLİLİK Kaynak : Kıncal ve Işık. 6.12 plandadır. bazıları ise dolaylı olarak ilişkilidir. 4. İYİYİ ARAYIŞ 1.Yenilikler için zemin hazırlar.Sorumluluklarının bilincindedir.Daha iyisinin arayışı içindedir. 2. Demokrasiyi tanım olarak bilmek yeterli değildir. aşağıda Tablo-5’te aktarılmaktadır. Öğretmenlerin okul ve sınıf ortamında sergileyebilcekleri demokratik davranışlardan bir kısmı.Gelişime açıktır.Yetki ve sorumluluğu dengeli MÜKEMMELLİK dağıtır. öğrencilere demokrasi konusunda model oluşturabilirler.

Öğrencilere düşüncelerinin değerli olduğu. Sınavların türleri ve zamanlarının belirlenmesinde öğrencilerin görüşlerini alma. eğitim ve okul yönetimi. 16. Öğrencileri düşüncelerinden dolayı suçlamaktan kaçınma. İstenmeyen bir davranışa karşı. Öğrencilerin kendi görüşlerini herhangi bir etki altında kalmadan özgürce açıklamalarına olanak sağlama. 22. öğrencilerin çoğunluğunca benimsenen kararlara uyma. 12. Yapılan oylamalarda öğrencilerin kapalı oy haklarını kullanmalarına olanak sağlama. 10. yöntem ve araç-gereçlerinin seçiminde öğrenci görüşlerine başvurma. Öğrencilerin birbirlerinin düşüncelerine saygı göstermeleri için çaba sarf etme. 2003. Bu nedenle eğitim sistemimizde ve okullarımızda demokratik eğitimin işler duruma getirilmesinde şu öneriler yapılabilir: 13 .13 Tablo-5: Örnek Demokratik Öğretmen Davranışları ve Yaklaşımları 1. 19. Öğrencilere dağru ya da yanlışın ne olduğunu söyleyip. Bir ya da birkaç öğrenci sınıfça belirlenmiş davranış kurallarına aykırı davrandığında. Sınıfta yapılan dersler ve diğer faaliyetlerin hedef. önemsendiği ya da kabul edildiği hissi verme. 4. ders programları. 9. Dersin konusunu işlerken sınıfın genel havasıyla ilgilenme. 7. 8. 29-30. Öğrencilerin düşüncelerinize karşı kendi düşüncelerini savunduklarında olgunlukla karşılama. 14. Öğrencilerin olayları tarafsız ve eleştirel bir gözle değerlendirebilmelerini sağlama. öğrencilerine örnek teşkil etmeleri daha faydalı olacaktır. öğretmen. Sınıf gösterileri veya diğer grup etkinliklerinde. Öğrencilerin az bildiği ya da hiç bilmediği konularla ilgili görüşlerini söylemelerini sağlama. 3. öğrencilerin istekleri doğrultusunda grup oluşturmalarına olanak sağlama. 6. Sınıfça karar alınması gereken konularda öğrenci oylarına başvurma.3 Demokratik Bir Eğitim için Neler Yapılabilir? Eğitim sisteminde ve okulda demokrasinin sağlanabilmesi öncelikle ülke yönetimi. İşlenecek ders konusuyla birlikte sınıfta yakın bir zamanda olmuş. 20. içerik. 13. Sınıf içinde düşünce olarak azınlıkta kalan öğrencilerin görüş ve önerilerini dikkate alma ve tartışılmasına olanak sağlama. Bu demokratrik davranış ve yaklaşımları arttırmak mümkündür. 17. Bütün öğrencileri sınıf etkinliklerine ve diğer grup etkinliklerine katılmaya özendirme. 18. 21. 15. Öğrencilerle ilgili özel bilgileri açıklamaktan kaçınma. veli. öğrenci. bu davranışın nedenlerinin sınıfça tartışılıp. Kaynak : Aydoğan ve Kukul. Öğrencilerin gerçeklerle kişisel görüşlerini birbirinden ayırabilmelerine yardım etme. sınıfın tepkisini bir yaptırım gücü olarak kullanma. 11. Tanımlamadan ziyade. bir karara varılmasını sağlama. 2. yaptırmak yerine. güncel bir olayı öğrencilerle tartışmaya zaman ayırma. Sınıf faaliyetleri ile ilgili olarak. 5. kendi fikirlerini oluşturabilmelerine rehberlik etme. Tablo-5’te örnek demokratik öğretmen davranışları ve yaklaşımlarından sadece bazıları aktarılmıştır. 1. öğretmenlerin bu demokratik davranış ve yaklaşımları sergileyerek. ders içerikleri ve öğretim yöntemleri boyutlarını büyüteç altına almayı gerektirir.

Kararlar alınırken.35). 2003. derslerin ve faaliyetlerin içerik ve yöntemlerinin seçiminde öğrenci katılımını arttırmalıdırlar (Aydoğan ve Kukul. 3. 6. kurul. 4. Örneğin. Okul düzeyindeki bu örgütlenme ilçe. eğitim yönetimi ve denetimi alanında eğitim almaları zorunlu olmalıdır. Öğretmenler. 2. politik sistemlerin istemlerine göre değil. eğitim yönetimi alanında uzmanlık ve yeterliliğe göre görev verilmeli. il ve ülke düzeyinde benzer bir bileşimle oluşturulmalı tabandan tavana demokratik bir örgütlenme sağlanmalıdır (Karakütük. öğretmenlerin kendi aralarından seçecekleri temsilci. Eğitim sisteminde görev yapan ya da eğitim denetmenlerinin. 2003. 2002. bu kararları uygulayacak ve kararlardan etkilenecek kişiler kararların alınma sürecine katılmalıdır. ilk ve ortaöğretim okullarında okul kurulu oluşturulmalı. 2003. 14 . okul yöneticilerinde eğitim yönetimi alanında eğitim görmüş olanlar arasından atanmalı ya da bu özellikleri taşıyanlar arasından öğretmenlerce seçilmelidir (Karakütük.35).14 1. sistemin demokratik ve laik ilkeler ile Atatürk İlke ve Devrimleri’ne uygun işlemesi konusunda yoğun çaba göstermelidirler (Karakütük. 2002. öğrencilerin kendi aralarından seçecekleri temsilci. 31). Eğitim sistemi ve okulun yönetimi. Eğitim ve okul yöneticilerine. Milli Eğitim Bakanlığınca Müfredat Laboratuvar Okullarında (MLO) bu tür bir örgütlenme başlatılmaya çalışılmaktadır. Öğretmen ve öğretim üyeleri. Öğretmen hiçbir zaman sınıfta kural koymamalıdır. 5. 2002. Öğretmen ve öğretim üyeleri.35). eğitim sendikası temsilcisi de kurulda yer almalıdır. sınıfta oturma düzeni konusunu öğrencilerin isteğine bırakmalıdırlar (Aydoğan ve Kukul. sınavların türü ve zamanın belirlenmesinde öğrenci görüşlerini almalıdırlar (Aydoğan ve Kukul. Denetmenler. okul yöneticisi. velilerin kendi aralarından seçecekleri temsilciden oluşmalı. 31). demokratik ilkeler doğrultusunda işlemelidir. 31).

sınıf içinde herhangi bir olaydan dolayı azınlıkta kalan öğrencilerin görüşlerini daha fazla dikkate almalı ve tartışılmasına olanak sağlamalıdırlar (Aydoğan ve Kukul. alan bilgisi ve öğretmenlik bilgisi alanlarında yeterli kılınmaları kadar. 72). eğitsel. 2003. Okullarda eğitici kollar. 2003. nedenini bularak kydukları kurallara sahip çıkarlar. Korkudan yapar gibi görünürler. Konulan kurallara ve yaptırımlara öğretmen de uymalıdır. Okullarda öğrencilerin demokrasiyi yaşamaları sağlanmalıdır. 2002. Demokratik davranışı içselleştirme aracı 15 . Bunun için sınıf başkanları seçimlerinde ya da okul öğrenci temsilcisi seçiminde genel seçimlerde olduğu gibi. okul yönetimi içinde birer alt yönetsel. Velilerin katılmadığı bir eğitim sürecinin başarıya ulaşması beklenmemelidir.35). 2003. 11. Mesleği öğretmenlik olmayanların atanmamaları sağlanmalıdır (Karakütük. 72). öğrencilerin sınıf kurallarına aykırı davranmasında hemen ceza verme yerine. Öğretmenler ve öğretim üyeleri. 2003. Atatürk İlke ve Devrimlerini özümsemelerine uygun ortam yaratılmalıdır. 2002. 31). Aksi takdirde. Bunun yerine sınıfça tartışarak. 7. demokratik bir süreçle seçilmelidir (Karakütük. 12. 2002. Okullarda okul aile işbirliği desteklenmeli ve geliştirilmelidir (Karakütük.35).15 Çünkü öğrenciler. Öğretmenler. 8. tartışılmasına zemin hazırlamalıdırlar (Aydoğan ve Kukul. savunurlar ve uymayanları uyarırlar (Sönmez. Öğretmen adaylarının yetiştirilme sürecinde genel kültür. bu tür davranışları öğrencilerin görüşlerine sunma yoluyla. 9.36). toplumsal ve bir bakıma da demokratik yapı olarak kurulup çalışmalarını sürdürürler. öğrencilerin öğretmene olan güveni zedelenir (Sönmez. öğretmence ve başkalarınca konulan kurallara içtenlikle uymazlar. 10. 31).

2001). 31). panaller. 13. Okulda ve okuldakilerle ilişki içerisindeki tüm bireyler. öğretmenler. Herkese bu kurallar ve yaptırımlar uygulanmalıdır. 2003. yani yöneticiler. 2002. 17. 19. Demokratik eğitim. kuralların ve yaptırımların hiçbir işlevi kalmaz. bazen uygulanmazsa. seminerler. öğrenciler. 15. durum ve alınacak karar konusunda öğrencilerin görüşlerini alırken.36). Okulda bilimsel etkinlikler. kapalı oy kullanma yoluna gitmeye ağırlık vermelidirler (Aydoğan ve Kukul. 53). Öğretmenler ve öğretim üyeleri. Ders içeriklerinin ve kitaplarının bilimsel ilkelere göre hazırlanması. Öğrencilerin seçebileceği ders sayıları artırılması da demokratiklik açısından son derece gereklidir (Karakütük. bilgi yarışmaları ve münazaralar yapılmalıdır. istendik davranışlar öğrencilere kazandırılamaz (Sönmez. 2002. öğrencilerin görüşlerini ve beğenilerini dikkate alarak düzenleme yoluna gitmelidirler (Aydoğan ve Kukul. demokratik ve laikliğe aykırı içeriğin ayıklanması bu çerçevede önemlidir. açık oturumlar. 31). forumlar düzenlenmeli. Sınıfça konulan kurallardan ve yaptırımlardan ödün verilmemelidir. 16.16 olarak kullanılabilecek kol faaliyetlerine daha fazla zaman ayrılmalı ve faaliyetler desteklenmelidir (Özpolat. 18. 2003. sınıf ortamının düzenlenmesi ile ilgili olarak. 16 . diğer çalışanlar ev hatta aileler arasında demokrasinin öngördüğü ilişkiler ağının olması gerekir (Kepenekçi.36). Yani bu kurallar ve yaptırımlar bazen uygulanır. eğitim sisteminde görev yapan her kesin laikliğin temel ilkelerine uygun davranış göstermeleriyle olanaklıdır. Eğitimin demokratikleşmesi için başta okulların demokratik bir yapıya kavuşturulmaları gerekir. (Karakütük. Öğretmenler. 2003. 2003. 72). 14. herhangi bir olay.

başta ders kitapları olmak üzere tüm eğitim materyallerinin ve eğitim yöntemlerinin demokratikleştirilmesi ile eğitim yönetimi ve denetiminin demokratikleştirilmesi gerektiğinin altını çizmektedir. eğitim programlarının. Ülkenin rejimi demokratikleştikçe eğitim de demokratikleşecek. ruh ve duygu bakımlarından dengeli ve sağlıklı şekilde gelişmiş bir kişiliğe ve karaktere. Tanilli (1989.2842/1 md. ayrım yapılmamalıdır. yönetici ve öğretmenlerce öğrencilerin geldiği yer.Türk Milli Eğitiminin genel amacı. laik ve sosyal bir hukuk Devleti olan Türkiye Cumhuriyetine karşı görev ve sorumluluklarını bilen ve bunları davranış haline getirmiş yurttaşlar olarak yetiştirmek. 2003. 17 . Eğitimin demokratikleştirilmesi ve öğrencilerin demokrasiyi içselleştirebilmeleri için. 1739 sayılı Milli Eğitim Temel kanunun 2. yapıcı. topluma karşı sorumluluk duyan. müfettişler. akt. insani. sosyo -ekonomik düzey. zihin. köken. geniş bir dünya görüşüne sahip. 1. yaratıcı ve verimli kişiler olarak yetiştirmek. Beden. uzmanlar ve yöneticiler ve ailelere büyük görev düşmektedir. eğitim hakkının tüm vatandaşlar için ulaşılabilir bir hak olmasının.insan haklarına ve Anayasanın başlangıcındaki temel ilkelere dayanan demokratik.17 20. ahlak. (Değişik: 16/6/1983 .Türk Milletinin milli. milletini seven ve daima yüceltmeye çalışan. 45)eğitimin demokratikleşmesinden. dil ve benzeri özelliklerine bakılmadan okulun tüm öğrencilerine eşit biçimde davranılmalı. vatanını. 2. ailesini. Eğitimin demokratikleşmesi de ülkenin daha demokratik olmasına hizmet edecektir (Kepnekçi. Kepenekçi.der. manevi ve kültürel değerlerini benimseyen.Türk Milletinin bütün fertlerini. maddesi demokratik eğitim ile ilgili tüm içeriği kapsamaktadır: Madde 2 . koruyan ve geliştiren. Okulda ve sınıfta. cinsiyet. insan haklarına saygılı.) Atatürk inkılap ve ilkelerine ve Anayasada ifadesini bulan Atatürk milliyetçiliğine bağlı. hür ve bilimsel düşünme gücüne. Ülkedeki yönetimin demokratikleştirilmesi ile rejimin demokratikleştirilmesi arasında doğrusal bir orantı vardır. 2003. müdürler. ahlaki. 45). başta öğretmenler olmak üzere. kişilik ve teşebbüse değer veren.

ankara.edu.tr/aksoy/ere/irban.40.18 kaynak: 80.59/education.doc 18 .251.

You're Reading a Free Preview

İndirme
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->