P. 1
gezer köprülü vinç hesabı

gezer köprülü vinç hesabı

|Views: 3,012|Likes:
Yayınlayan: Cengiz Bogoçlu

More info:

Categories:Types, School Work
Published by: Cengiz Bogoçlu on May 11, 2011
Telif Hakkı:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOCX, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

05/08/2014

pdf

text

original

1

ÖNSÖZ
Gemi insaati ve gemi makineleri mühendisligi ögrenimimiz
boyunca ve bu meslege ilk adim icin önemli calismalarinmizdan bir
tanesi olan bu calismamiz sirasinda yardimlarini esirgemeyen,
mühendislikte bilinmesi gereken bu konu hakkinda bizlere cok sey
kazandiran sayin hocamiz Yrd.Doc.Dr. ATÎLLA SALT`a ve
Yrd.Doc.Dr. MUHARREM ERDEM BOGOCLU ya
tesekkürlerimizi bildirir, en derin saygiyi sunariz.













2

ICINDEKILER
$emboller
BÖLÜM 1 GIRIS

BÖLÜM 2 TANIMLAR

BÖLÜM 3 VINCLERIN $INIFLANDIRILMA$I
3.1 Vinc Cesitleri
3.1.1 Hareket Kabiliyetlerine Göre
3.1.2 Kaldirma Kabiliyetlerine Göre
3.1.3 Kumanda $istemlerine Göre

BÖLÜM 4 GEZER KÖPRÜLÜ VINCLER
4.1 Gezer Köprülü Vinclerin Teknik Yapisi
4.2 Köprülü Kren Kiris Düzenleri
4.3 Gezer Köprülü Vinc Hesabinda $isteme Etkiyen Yükler
4.4 Köprülü Krenlerde Kullanilan Elemanlar
4.5 Gezer Köprülü Vinclerin $tatik Ve Mukavemet Hesaplari Ile Ilgili Uygulama

BÖLÜM 5 GEZER KÖPRÜLÜ VINCLERIN T$E $TANDARTLARI

BÖLÜM 6 $NUC


3

SEMBOLLER
L÷ Kiris uzunlugu (m)
,÷ Kiris genisligi (m)
W
y
÷ Kaldirma kapasitesi (daN)
Q÷ Kiris malzemesini sebep oldugu yayili yük (daN)
W
h
÷ Halat donanim kanca agirligi (daN)
W
,
÷ Araba agirligi (daN)
P÷ Arabanin bir tekerine gelen yük (daN)
R
A
.H
A
÷ Ankastre mesnet tepkileri (daN)
R
B
÷ Kayici mesnet tepkisi (daN)
Q÷ Kesme kuvveti (daN)
M÷ Moment (daNm)
M
em,
÷ Maksimum egilme momenti (daNm)
9
em
÷ Emniyet gerilmesi (daN/cm
2
)
9,÷ Akma gerilmesi (daN/cm
2
)
W
min
÷ Kesit modülü (cm
3
)
I

÷ Kesitin x` eksenine göre atalet momenti (cm
4
)
y
m,
÷ Kesitin taraIsiz ekseninden en uzak noktaya olan uzakligi (cm)
d÷ Dairenin capi (cm)
b. h÷ Dikdörtgen kesitin boyutlari (cm)
0÷ $ehim (cm)
E÷ Elastiste modülü (daN/cm
2
)



4

1. GÎRÎS
Eskiden insanlar agir yükleri kaldirip tasiyabilmek icin cesitli araclar kullanmislardir.
Zira bu yükleri tasimak icin kol kuvveti yeterli olmamaktaydi. Agir endüstride her an bir
yerden baska bir yere büyük yükler tasimak zorunlulugu simdi de mevcuttur. Dolaysiyla bu
ise uygun araclarin, makine ve tesislerin kullanilmasi günümüzde de gereklidir.
ysa günümüzde bu makine ve tesislerden beklenen amac, sadece kol kuvvetinin
yetmeyecegi agir yükleri kaldirmak, istenilen bir yere iletme degil; ayni zamanda cesitli
dallardaki üretimin daha rasyonel bir hale getirilmesini de saglamaktadir. Bir santiyede veya
bir atölyede gerekli malzemelerin düzenli bir sekilde saglanmasindan oldugu gibi, büyük bir
ticari isletmenin bürolari arasinda yazisma ve belgelerin konveyör sistemleri ile dagitimi bile
verim bakimindan büyük kazanc saglamaktadir. Bu bakimdan kaldirma ve tasima (iletme)
makinelerinin rolü modern endüstride gitgide büyümekte ve önem kazanmaktadir.
Diger taraItan, toplam maliyet masraIlari da nispeten kücük olmasi tasima isletmesinin
uygunluguna baglidir. Malzemenin ham olarak cikarilmasindan tam islenmis hale gelerek
ilgililere teslimine kadar tasinmasi gerekmektedir. Bu yüzden transport masraIlarinin toplam
maliyete olan etkisi yadsinamaz. Bu etki ortalama olarak 25 mertebesindedir. Bazi hallerde
bu oran 80`e kadar ulasmaktadir. 1 ton celik üretmek icin 60 ton hammadde gerektiginden
bu üretimde transport isleminin maliyete etkisinin ne kadar önemli oldugu görülmektedir. Iste
bundan dolayi transport masraIlarinin indirilmesi suretiyle maliyetlerin düsürülmesine gayret
edilir. Bu amacla transport isleminin makinelesmesi icin yapilan yatirimlar uygun makine
veya tesisler secildigi takdirde kendini ortalama 2 yilda amorti edebilmektedir.







3

2.TANIMLAR

Endüstriyel Iaaliyetlerin tümünde, keza günlük yasantimizin bir bölümünde gerek insanlarin,
gerekse ham, yari mamul ve mamul mallarin kaldirilmasi, bir yerden baska bir yere tasinmasi
ve depolanmasi her an önümüze cikan önemli bir problem teskil eder. Mallarin yer
degistirmesi isletme icinde olabildigi gibi; isletmeler arasi, hatta sehirler hatta ülkeler arasinda
da olabilir. Bu nedenle kisaca transport isleri diye adlandirabilecegimiz bu Iaaliyetleri iki
gruba ayirabiliriz.
O Uzak mesaIe transport isleri (dis tasima)
O Yakin mesaIe transport isleri (ic tasima)
Uzak mesaIe transport isleri ulastirma araclari ile yapilir. Bunlar bilindigi gibi, karada
karayolu ve demiryolu tasitlari, denizde gemiler, ucak ve helikopter gibi araclardir. Bu tür
araclarla yapilan tasima, konularimiz disinda kalir. Yüklerin kaldirma ve tasima arac veya
tesisleriyle yakin mesaIelere tasinmasina yakin mesaIe transport isleri denir ki esas konumuz
bunu teskil eder. Bu ayirima ragmen, ulastirma araclarinin yüklenmesi ve bosaltilmasi
islerinde transport makineleri önemli rol oynamis, bantli konveyörler veya halatli havi hatlarla
yükün kilometrelerce uzaklara tasinabilmesi dikkate alinirsa, yakin ve uzak mesaIe
transportunun ne kadar ic ice oldugu ve birbirlerini tamamladiklari gercegi ortaya cikar.
Insaat santiyeleri, makine sanayi, depolar, limanlar tersaneler vb. yerlerde yapilan
endüstriyel tasimada yüklerin sadece kaldirilmadigi, yatay olarak da tasindigi görülmektedir.
Bu nedenle yakin mesaIe transport islerinde kullanilan arac ve tesislere Kaldirma ve tasima
makineleri` veya Transport makineleri` demek dogru olur. Bu makinelerin incelenmesi ile
birlikte, yüklerin depolama tekniklerinin, tesislerin kullanim ve isletim sistemlerinin de bir
arada ele alinmasina Transport teknigi` denir.Kaldirma ve tasima makinelerinin birbirinden
ayrilan en önemli özelligi Kesikli cakisma`` veya $ürekli calisma`` durumlaridir. Kesikli
calismada periyodik olarak yapilan hareketler söz konusudur. Makine yükü istenilen yere
götürmek icin bir periyotta, durma-hizlanma-düzgün hareket-yavaslama` evrelerini gecirir.
Yeniden bir tasima icin tekrar geri döner ve her yük iletiminde bu hareket tekrarlanir. ysa
sürekli (kesintisiz) calisan transport makinelerinde, calisma ve yük iletimi hep ayni yönde
olmaktadir. Kesikli calisan transport makinelerine Kaldirma makineleri`` ; sürekli calisan
transport makinelerine ise Tasima makineleri`` denir.

6

Kaldirma makinelerini meydana getiren tipler siniIlandirmada belirtilmistir. Burada
adlari gecen makinelerin, cogu karisikliga neden oldugu icin, tanimlari da ele alinmistir.
B,8it ,dìrm, m,ineeri: yükleri yalniz kaldiran kriko, palanga ve vinc `` gibi
konstrüksiyonu basit kaldirma makinelerdir.
P,,ng,,r: Yüksek bir yere asilarak yerden kumanda ile yükleri yukariya dogru
kaldirirlar. Yani yüklerin hareketi düsey eksen boyunca gerceklesmektedir.
Vincer: Malzemeleri ya da yükleri kaldirma, yeni bir yöne dönerek veya hareket
ederek aktarma, yerlerini degistirme, yükleme, bosaltma islerinde kullanilan makinelere
Vinc` veya Kren (crena)` denilmektedir.
Vincler Ingilizce winch`` sözcügünün karsiligi olarak dilimize gecmistir. Bu
kaldirma makineleri de, palangalarda oldugu gibi, yüklerin kaldirilmasinda veya cekilmesinde
kullanilirlar. Yüklerin hareketi tek eksen boyunca olmaktadir. Palangalara göre kaldirma
kapasiteleri ve yükseklikleri daha Iazladir.
Krener : Bu tür kaldirma makineleri, yüklerin kaldirilmasinda veya indirilmesinden
baska yatay hareketlerine de olanak saglar. Yüklerin hareketi üc eksen dogrultusunca yani
uzaysal olarak saglanabilmektedir. Bu nedenle bulunduklari atölye, Iabrika ambar tersane vb.
yerlerde cok Iayda ve etkili olan kaldirma makineleridir.
Bu makineler genellikle agir yüklerin kaldirilmasinda ve zemine batmis makinelerin
kurtarilmasinda kullanilirlar. Uzunluklari 10-40 m. kapasiteleri de 10-60 ton arasinda degisir.
Pinyon disli üzerinde 360 derece dönebilen tipleri oldugu gibi 180 derecelik dönüs yapan
cesitleri daha cok kullanilir. Ön ve arkaya ilave edilen destek ayaklariyla yükler kaldirilabilir.








7

3.VÎNCLERÎN SINIFLANDIRILMASI
3.1 VÎNC CESÎTLERÎ
3.1.1. H,reet K,biiyeterine Göre;
,. $abit Vinc
b. Lastik Tekerlekli Vinc
c. Paletli Vinc
d. Ray Üzerinde Hareketli Vinc
1. Kule Vinc
2. Köprülü Vinc
3.1.2. K,dìrm, K,biiyeterine Göre;
1.Hidrolik-Halatli Vincler
a.Teleskopik Vincler
b.Kurtaricilar
2. Halatli Vincler
a.Acik KaIesli Vincler
b.$abit Vincler
c. Fabrika Tipi Vincler
3.1.3. Kum,nd, Si8temerine Göre
a. Mekanik Kumandali Vincler
b. Hidrolik Kumandali Vincler
c. Hava Kumandali Vincler
d. Elektrik Kumandali Vincler


8

3.1.1 HAREKET KABÎLÎYETLERÎNE GÖRE;
3.1.1.1 SABÎT VÎNCLER
Bu vincler Iabrika, liman, garai, vs.. gibi sabit tesislerde kaldirma, tasima ve depolama
islerinde kullanilan makinelerdir. $abit vinclerde ulasim bumu, yatayla 20 ile 75 derecelik
aci altinda, düsey eksen etraIinda her iki yöne 180
o
dönebilir. $abit vinclerin bum
uzunlugu 10-60 m. arasinda, kaldirabilecegi yük miktari da 2-10 ton arasinda degisir.

3.1.1.2LASTÎK TEKERLEKLÎ VÎNCLER
Bu tip vincler genellikle bir kamyon üzerine monte edildiklerinde, nakil kolayligi
nedeniyle cesitli islerde kullanilma özelligine sahiptir. Örnegin tersanelerde kücük teknelerin
havuzlanmasinda kullanilir vs.

9


Av,nt,,rì;
1. Bir is yerinden digerine kolaylikla ve kisa zamanda giderler.
2. Hareket sirasinda özel römork ya da cekiciye ihtiyac yoktur.
3. Cesitli aparatlar kullanilarak diger is makinelerini cekebilirler.
4. Hareket halindeyken yürüdükleri yollari bozmazlar.
Dez,v,nt,,rì;
1. Yumusak arazilerde verimleri cok düsük oldugundan bu tür ortamlarda calistirilmazlar.
2. Cok agir ve devamli islerde kullanilmazlar.
3. Kamyonun girebilecegi islerde calisir, baska islerde calisamazlar.
4. Maliyetleri yüksektir.

10

3.1.1.3 PALETLÎ VÎNCLER
Manevra ve yürüyüsleri vincin güc kaynagindan hareket alan bir palet grubu
taraIindan saglanir.

Av,nt,,rì;
1. Yumusak arazilerde lastik tekerlekli vinclerden verimlidirler.
2. Cok agir ve devamli islerde (tas ocaklarinda, limanlarda ) devamli calisabilirler.
3. Calisma dönüsleri 360
o
derecedir.
Dez,v,nt,,rì;
1. Yer degistirme hizlari azdir.
2. Kisa mesaIeler haric, diger calisma yerlerine baska bir aracin üzerinde giderler.
3. Paletleri yolda giderken zemini bozar.


11

3.1.1.4 RAY ÜZERÎNDE HAREKETLÎ VÎNCLER
3.1.1.4., Kue vincer
Bu vinclerin calisma sahalari özellikle yüksekligi Iazla olan yerlerdir. Kule vinclerin
paletli ve lastik tekerlekli tipleri mevcuttur. Kule yükseklikleri 20-60 m. arasindadir. Bum
uzunluklari 6 m. ile 30 m. arasinda olup, kaldirma kapasiteleri 0.3 ton ile 100 ton arasindadir.
Kule vinclerin dengeli olarak calismasini saglamak icin rüzgar, ivme ve calisma
yükseklikleri göz önünde tutularak, kule bumunun boyu tayin edilmelidir. Bum mümkün
oldugunca dik olarak calistirilmalidir. Lastik tekerlekli kule vincler, rayli vincler gibi cesitleri
vardir.

3.1.1.4.b. Köprüü Vincer
Köprülü vincler diger adiyla gezer köprülü vincler ayrintili olarak verilecektir.

12

3.1.2. KALDIRMA KABÎLÎYETLERÎNE GÖRE;
3.1.2.2. HALATLI VÎNCLER
Barai, genis nehir yataklari, bataklik ve cok yumusak arazilerde ve köprü insaatlarinda
kullanilan is makineleridir. Kaldirma, tasima, temizleme ve kurtarma islemlerinde
kullanilirlar. Calismalari kaIes kirislerinden iki kule arasina gerilmis halatlar üzerinde hareket
eden palangalarla saglanir.
Halatli vinclerin kuleleri arasindaki aciklik, 50-70 m., tasiyacaklari yük ise 0.3 ile 15
ton arasinda degisir.
3.1.2.3. ACIK KAFESLÎ VÎNCLER
Kaldirma tamburlari, tel halat icin kancali makara, bum askisi ve tel halatlardan
meydana gelir.













13

4. GEZER KÖPRÜLÜ VÎNCLER
Köprülü vinclerin kullanilma yerleri genellikle acik Iabrikalar, atölyeler, limanlar
tersaneler ve maden ocaklari gibi calisma alanlaridir. Bu tip vinclerin köprü altinda calisan
tipleri de vardir. Kaldirma kapasitesi 1 ton ile 80 ton arasinda olup bum uzunluklari 20 m.
civarindadir.
4.1 GEZER KÖPRÜLÜ VÎNCLERÎN TEKNÎK YAPISI
Gezer köprülü vincler teknik olarak 4 ana üniteden olusur.
1) Cezer köprü ve makinesi: Celik proIilden imal edilen gezer köprünün uzunlugu (köprü
acikligi) 40-50 m.ye kadar olabilir. Ray uzunluklari boyunca iki hizli olarak (kurulu tesisin
boyu) hareket edebilir. Gezer köprü makinesi; ciIt devirli iki elektrik motoru, kavramalar,
disli kutulari ve Iren cözücülerinden olusmaktadir. Köprü yürütme mekanizmasinin
transmisyon milleri baglantisinda kullanilan kavrama türleri de sabit kavrama, kasnak
kavrama, disli kavrama, yildiz kavrama, hidrolik kavrama, elektro magnet kavramalardan biri
olabilir.
2 ) Cezer araba ve makinesi : CiIt köprü kirisi üzerinde hareket eden araba; kendi hareket
mekanizmalari ile vinc mekanizmalarini üzerinde tasir. Araba hareketlerini düzenleyen
makine ciIt devirli bir elektrik motoru, kavrama disli kutusu ve Iren cözücüden olusmaktadir.
3) Kaldirma makinesi ve kaldirma elemanlari: Araba üzerindeki kaldirma makinesi (vinc )
Tek tamburlu olabildigi gibi ana vinc ve yardimci vinc icin iki tamburlu da olabilir. Büyük
yükler icin ana kaldirma tamburu, kücük yükler icin yardimci yük kaldirma tamburu
kullanilir. Kapasiteler vinc üzerindeki etiketlerde gösterilmistir. Ana ve yardimci kaldirma
makineleri; yük kaldirma motorlari, kavramalar, disli kutulari ve Irenlerden olusur. Frenler
genellikle balata kasnaklidir. Tahrikleri elektromanyetik veya elektro hidrolik olabilir.
Kaldirma elemanlari da tamburlar, halatlar, makaralar ve kancalardir. Hareket yollarinda limit
salterleri mevcuttur. Bu salterler ana yük kaldirma ve yardimci yük kaldirma yolunun
sinirlarini, köprü yürütme ve araba yürütme yollarinin sinirlarini emniyetli mesaIeler icinde
tahdit edilir.
Kontrol ünitesi ve kumandalar: Elektrik akimi güc devresi icin 380V, kumanda devresi icin
220 Volttur. Kumandalar, kumanda kabininden ve yerden yapilabilir. Yerden yapilan

14

kumandalar kablolu ve/veya kablosuz (radyo Irekansli) olabilir. Köprü, araba ve vinc
hareketleri levyeli veya butonlu kumandalar ile operatör taraIindan bu islevleri kademeli
olarak secmek mümkündür.

4.2 KÖPRÜLÜ KREN KRÎRÎS DÜZENLERÎ
Kren kiris düzenleri, levhali kiris veya kaIes yapi seklinde olabilirler. Normal proIilli
kirisler ve kolonlu kirisler levhali kiris düzenlerine örnek olarak sayilabilirler. KaIes yapilari
genellikle statik belirli olarak insa edilirler ve düzlem kaIes sistemleri olarak kabul edilirler.
Malzeme olarak $t37, bazen de $t52 kullanilir. $on zamanlarda agirliktan tasarruI amaci ile
haIiI metal alasimlari da kullanilmaya baslanmistir.
4.2.1 K,1e8 Si8temi Kiriser
Büyük acikliklar icin, levhali kiris yerine kaIes sistemli kirisler kullanilir. KaIes
sistemli kirisler daha haIiI olmalarina karsilik, daha pahalidir ve bakimlari da daha zahmetli
ve masraIlidir. Bu tür tasiyicilarda paralel, trapez ve kemer kiris tipleri göze carpar.

13

Hesaplar sirasinda gezer yükten dolayi meydana gelen maksimum cubuk kuvvetleri
tespit edilmelidir. $öz konusu cubuk kuvvetlerinin tespit edilmesi icin, yükün cesitli
konumlari icin kaIes sisteminin Cremona planinin hazirlanmasi tavsiye edilir. Ikinci bir yol
olarak da cogu kez uygulanan tesir hatlari` metodunun uygulanmasi söz konusudur. Cekme
cubuklari cekiciye göre, basinc cubuklari da Ilambaia göre hesaplanir. Müsaade edilen sehim,
toplam boyun yaklasik 1/1000`idir. $ehimin hesaplanmasi icin arabanin orta konumu esas
alinir ve bu kabule göre yapilir.
4.2.2 Levh,ì Kiriser
Köprü kirislerin levhali olmasi halinde, proIil kirisler, egik kirisler veya sandikli
kirisler kullanilir. $andikli kirislerin, bir kirisli veya iki kirisli cesitleri mevcuttur. 40 m.ye
kadar olan aciklik ve 100 tona kadar olan yükler icin kullanilan egik arabali, tek kirisli
sistemlerin iki kirislilere göre cok daha haIiI olmalari gibi önemli bir üstünlükleri olmasina
karsin cok nadir kullanilirlar. Kirislerin kesiti, kesme kuvvetine ve bu kuvvetin etkisiyle
meydana gelebilecek burkulma olayina karsi konulmasi bakimindan, kirisin gövde denilen
kismi yeter ölcüde riiit yani kati olmalidir. Benimsenen kalinlik degeri genellikle 6-10 mm
arasinda degisir. 5 mm.lik kalinlik minimum bir ölcüdür. Ancak özellikle agir yüklerin
etkisine maruz kalan köprülü krenlerde, kiris veya levha kalinliginin 12-14 mm arasi
secilmesi uygun olur.
4.3 GEZER KÖPRÜLÜ VÎNC HESABINDA SÎSTEME ETKÎYEN YÜKLER
Tasiyici sistemlerin hesaplanmasinda, bir krenin isletmesi esnasinda meydana gelen
zorlamalari göz önünde bulundurulmalidir. Bu zorlamalar asagidaki belirtilen yüklerin
sonucunda ortaya cikar.
a) Durus halindeki krenin tasiyici sisteminin (en uygunsuz yükleme halindeki) esas yükler,
b) Düsey hareketten meydana gelen yükler,
c) Yatay hareketten meydana gelen yükler,
d) Hava sartlarindan iklim etkisi ile` meydana gelen yükler.

16

4.3.,. E8,8 (,n, yüer: Bir krene etkiyen ana yükler tasiyici sistem elemanlarinin kendi
zati ` agirligindan gelen yükler ve isletme yükü (hareketten dogan) yüklerdir. $abit yükün
bir kismi üniIorm yayli yük olarak kabul edilirler, diger kismi münIerit yük olarak tesir eder.
4.3.b. Düsey h,reeterden geen yüer: Bu yükler isletme yükünün (kaldirilan yükün) az
veya cok sarsintili olmasindan ve kaldirma hareketinin ivmeli bir hareketten olusundan ortaya
cikan ilave yüklerdir.
4.3.c Y,t,y h,reeterden geen yüer: Hareket eden kisimlarin hareketinden veya
Irenlemesinden meydana gelen ivmeli hareketlerin (atalet kuvvetlerinin), cesitli tasiyici sistem
elemanlari üzerine gelen ilave yan yüklerdir.
4.3.d H,v, s,rt,rìnd,n meyd,n, geen yüemeer: Hava sartlarindan meydana gelen
yüklemeler, rüzgâr, kar, sicaklik degisimleri nedeniyle meydana gelirler. Rüzgâr, rüzgârin
bütün yönlerden esmesi hallerinde dahi yatay olarak etki yaptigi kabul edilir. Rüzgarin etkisi
krenin yapi sekline baglidir. $icaklik degisimi ise yalniz özel hallerde dikkate alinir. Örnegin,
kiris sistem elemanlarinin serbest olarak uzamalarinin mümkün olmadigi yerlerde dikkate
alinabilir. Bu gibi hallerde acik havada calisacak tesislerde sicaklik degisimlerinin siniri (-20
ile 45
o
C) dir.
Bir köprülü vinc (kren) taraIindan gerceklesmesi gereken hareketler sunlardir.
1- z ekseni boyunca düsey hareket, yani kaldirma ve indirme hareketleri;
2- y ekseni boyunca yatay hareket, yani köprünün öteleme hareketi;
3-x ekseni boyunca yatay hareket, yani arabanin köprü üzerinde yaptigi öteleme hareketi.
Bu duruma göre, bir köprülü krende asagidaki mekanizmalarin öngörülmesi gerekir:
1- Tamburlu bir kaldirma mekanizmasi;
2- Arabanin köprü üzerinde yürümesini saglayan bir araba veya yürütme mekanizmasi;
3- Bir köprü öteleme veya yürütme mekanizmasi.
Köprülü krenin asil karakteristikleri bunlardir. Ama, bunlarin yani sira asagidaki
özelliklerin de dikkate alinmasi gerekir.

17

1- Kaldirma hizi;
2- Köprü öteleme hizi;
3- Arabanin köprü üzerindeki öteleme hizi;
4- En yüksek konumda, kanca altinda kalan serbest yükseklik, yani kaldirma yüksekligi;
5- Köprü kurs uzunlugu, yani gezinme mesaIesi.
Bir köprülü krene ait hesaplarin yapilabilmesi icin bütün bu karakteristiklerin bilinmesi
gerekir.
4.4 KÖPRÜLÜ KRENLERDE KULLANILAN ELEMANLAR
Krenlerin ve vinclerin konstrüksiyonunda kullanilan standart kaldirma makineleri
elemanlari mevcuttur. Bu elemanlarin secimi ve dizayni gerek DIN gerekse de T$göre
yapilmaktadir. Krenlerde kullanilan belli basli standart elemanlar asagida belirtilmistir:
a) Tel halatlar
b) Yük tutma elemanlari (kanca ve bloklari, kelepceler)
c) Makaralar ve makara donanimlari (palangalar)
d) Tamburlar
e) Frenler
I) Tekerlek ve raylar
4.4., Te H,,t,r
Celik tel halatlar, krenlerde cekme ve kaldirma elemani olarak genis kullanim alanina
sahip halatlardir. Tel halatlar yüksek mukavemetli (genellikle 1600-1800 N/mm
2
) celik
tellerinden imal edilir. Genellikle tel caplari 0.2 ila 2.4 mm dir. Tel halati meydana getiren
teller, genellikle soguk cekilerek veya haddelenerek elde edilir. Halatlar kordonlarin sarilis
yönlerine göre ve kordonlari meydana getiren tellerin düzenlenmis sekline göre siniIlandirilir.
Kordonlari meydana getiren teller ile halati olusturan kordonlarin sarilis yönleri harIlerle

18

temsil edilir. Kordonu meydana getiren teller saga sarimli ise z` sola sarimli ise s` harIleri
ile gösterilir. Kordonlarin sarimi saga dogru ise Z` sola dogru ise $` harIleri ile gösterilir.
4.4.b Yü Tutm, Eem,n,rì
Tasinacak veya kaldirilacak mal veya yükün cinsi, büyüklügü ile diger Iiziksel ve
mekanik özellikler yük tutma elemanlarinin tipini belirler. Parca veya dökme mal olarak cok
degisik mal tipine uygun yük tutma elemanlari da cok cesitlidir. Kullanilan yük tutma
elemanlarinin bazi özellikleri sunlardir.
a) Yükler kisa zamanda kolaylikla tutulabilmeli ve serbest birakilabilmelidir.
b) Tutma islemi mümkün oldugunca az personelle yapilabilmelidir.
c) Kopma ve yük kaymalarina karsi yükler emniyetli tutulmalidir.
d) Yük tutma elemanlari kolay kullanilabilir sekilde olmalidir.
e) Yük tutma elemanlari tasinan mala zarar vermemelidir.
I) Yük tutma elemanlari, kaldirma makinelerinin tasima kapasitesinden maksimum
Iaydalanmak icin haIiI yapida yapilmalidir.
Kaldirma makinalarinda kullanilan yük tutma elemanlari temelde sekiz siniIta ele alinir.
a)Kanca ve kanca bloklari
b)Hamut ve hamut bloklari
c)Baglama halatlari ve zincirleri
d)Tasima kovalari ve kepceler
e)Travers,aks ve mengene
I)Kiskaclar ve kavrayicilar
g)Elektro-magnetler
h)Vakumlu tasiyicilar

19

4.4.c.M,,r, ve m,,r, don,nìm,rì
Makaralarin halatlarla birlikte cesitli sekillerde düzenlenerek yüklerin kaldirilmasinda
kullanilmasina makara donanimlari veya palangalar denir. Halat makaralarinin verimleri,
tiplerine göre degismektedir.
a) $abit makara, mil ekseni yer degistirmeyen makaralardir. Üzerinde halatin sevkine
kilavuzluk eden veya saptirma isini yapan makaralardir.
b) Hareketli makara, mil ekseni yer degistirebilen makaralardir. Calisirken makara hem
döner hem de dogrusal hareket eder.
c) Denk makarasi, sabit makaralar grubundan olup, ikiz palangalarin tertiplenmesinde
kullanilir. Yükün tasiyici halat kollarina esit dagilmasini saglayarak kücük halat
uzamalarini dengeler.

Palangalar kullanildiklari yere göre basit ve ikiz palanga olmak üzere iki tiptedir.
Palangalar büyük cevrim oranlari elde etmek üzere sabit ve hareketli makaralarin belli bir
düzende birlestirilmesi ile elde edilen makara düzenleridir.
4.4.d. H,,t t,mbur,rì
Halat tamburlari yükün kaldirilmasi sirasinda cekme halatinin sarilmasina yarayan
kaldirma elemanidir. Iki yaninda Ilanslar bulunan silindirik halat tamburlari yivsiz veya yivli
olarak yapilirlar. Tamburlar kir döküm, celik döküm veya kaynakli olarak celik saclardan
imal edilir.
Yivli tamburlarda vida seklinde helis yivler bulunur. Yapisina göre tek yivli veya ciIt
yivli olarak yapilirlar. CiIt yivli olan tamburlarda helis yönleri birbirine aksi olacak sekilde
tertiplenir. Tamburda bulunan bu yivler, halatin düzgün sarilmasini ve halatin korunmasini
saglar. Halat tek sira halinde sarilmaktadir. Basit palangali sistemlerde tek yivli tamburlar
kullanilir ve yivler sag veya sol yönlü olacak seklide boydan boya islenir. Ikiz palangali
sistemlerde ciIt yivli tamburlarla kullanilir ve tamburlarin yarisina kadar sag ve diger yarisina
kadar sol yiv acilmistir. Döküm tamburlari GG 18 malzemesinden imal edilir. Pahali olmasi
ve döküm tekniginden kaynaklanan zorluklar nedeniyle demir döküm tamburlarin cidar
kalinliklarindan daha kücük cidar kalinliklari verilmediginden celik döküm yöntemi sik
kullanilmaz.




20

4.4.e. Frener
Frenler hareketi durduran veya yavaslatan mekanizmalardir. Kaldirma makinalarinda ise
bir yükü durdurmak, sabit bir yükseklikte tutmak veya istenilen bir sekilde hareket ettirmek
icin kullanilir. Calisma sartlarina uygun olarak cok cesitli Iren tipleri gelistirilmistir. Kullanim
amaclarina göre kaldirma makinelerinde Irenler üc gruba ayrilir:
1) Tutma Irenleri: Yükün veya bir agirligin potansiyelini alarak, sabit bir yükseklikte
kalmasini saglayan Irenlerdir.
2) Yürütme Irenleri: Yatay hareketi durduran Irenlerdir. Kinetik eneriiyi alarak yatay
hareketi durdurur veya yavaslatir.
3) Indirme Irenleri: Yatay potansiyel eneriisini alarak inis hizini ayarlayan Irenlerdir.
Frenleme icin gerekli kuvvet, kol kuvveti, ayak kuvveti, agirlik-yay kuvveti olabilir.
Kuvvet cubuk mekanizmalari, halat veya hidrolik olarak iletilir. Fren acma isi ise, kol kuvveti,
yay kuvveti, manyetik veya elektromanyetik acicilar gibi özel acma motorlari kullanarak
yapilir. Pabuclu Irenler kaldirma makinalrinda yaygin olarak kullanilan Iren cesididir. Fren
momenti Iren pabucu veya pabuclarin bastirilmasi sonucu elde edilir. Bu tip Irenlerin soguma
kabiliyeti digerlerine nazaran daha iyidir. Tek pabuclu ve ciIt pabuclu olmak üzere iki tip
pabuclu Iren vardir.
4.4.1. Teereer ve r,y,r
Raylar üzerinde hareket eden tekerlekler genellikle celik döküm veya küresel dökümden
imal edilirler. Normal kren tekerleklerinin cok deIa iki basindan tek taraIli Ilanslari vardir.
Bazi krenlerde Ilanssiz tekerleklerde kullanilir. Tekerlekler silindirik ve konik yüzeyli olurlar.
Krenler, özellikle ray acikligi (iki tekerlek arasindaki mesaIe) büyük olmasi halinde cok deIa
ray dogrultusuna göre carpik yürürler. Bu nedenle normal kren tekerleklerinin iki bazen de tek
taraIli Ilanslarida vardir. Eger krenin yürümesi baska yollarla emniyete alinmis ise, tekerlekler
Ilanssizda yapilabilir. Tekerlekler, silindirik veya konik yüzeyli olabilir.





21

4.5. GEZER KÖPRÜLÜ VÎNCLERÎN STATÎK VE MUKAVEMET HESAPLARI ÎLE
ÎLGÎLÎ UYGULAMA
b P P

,


L
Veriener:
L ÷ 4b ÷8 m (kiris uzunlugu)
a ÷1 m
Wy ÷ 5000daN (kaldirma kapasitesi)
Q ÷ 150 daN/m (kiris malzemesinin sebep oldugu yayili yük)
Wh ÷200 daN
Wa ÷ 600 daN
P ÷ (Wa¹ Wy¹ Wh)/4 (arabanin bir tekerine gelen yük)
Malzeme $t 37
Î8tenener:
1 Mesnet tepkileri hesabi
2 Cubugun tasidigi eksenel yüklerin ve cubuk kesitinin belirlenmesi
3 Kesme kuvveti diyagraminin cizilmesi
4 Egilme momenti diyagraminin cizilmesi
5 Mukavemet momenti (atalet momenti) hesabi
6 $ehim hesabinin yapilmasi

22

SORUNUN CÖZÜMÜ
P÷ (Wa¹ Wy¹ Wh)/4 ÷ (5000¹600¹200)/4
P÷1450 daN
1 Me8net Tepieri He8,bì
R
A
¹ R
B
÷ 2P ¹QL
R
A
¹ R
B
÷ 2*1450 ¹ 8*150
R
A
¹ R
B
÷ 4100 daN
%M
A
÷0
1450*2 ¹ 1200*4 ¹ 1450*6 - R
B*
8

÷0
R
B
÷2050 daN
2 Cubu Kuvveterinin Dügüm Not,,rì Yöntemiye Buunm,8ì
P
F
S9
H
A S2 C S6 E
R
A

%M
F
÷0
Ra* 4-(P¹Q*4)*2- Ha *1÷0
Ha ÷ 4100 daN
Fx ÷ Ha ÷ 4100 daN , Fy ÷ 2050-2050÷ 0
Tanu ÷ ½ u÷ 26,56
o
Sekil simetrik oldugundan yarisinin alinmasi yeterlidir.
A dùgùm noktasi
Ha $1 %y ÷0 %x
$2 Ra ¹ s1 ÷0 Ha ¹ s2 ÷0
$1÷ -2050 daN (basinc) s2 ÷ -4100 daN (basinc)


dùgùm noktasi
S4 %y ÷0 %x÷0
S1 83 s3*sin u ¹ s1 ÷0 s4 ¹ s3*cos u ÷0
$3÷ -4584.74 daN (basinc) s4 ÷ -4100 daN (basinc)
B S4 D
S1

S7

23

dùgùm noktasi
S3 S5 %y ÷0 %x÷0
$3*sin u ¹ $5 ÷0 -$2 ¹ $3*cos u ¹$6÷0
S2 S6 $5÷ -2050 daN (basinc) $6 ÷ 8200 daN (cekme)

D dùgùm noktasi
2050 %y ÷0 %x÷0
-$8*sin u -$5-2050 ÷0 $7 $4 ¹ $8*cos u ÷0
S4 S7 $8÷ -9170 daN (basinc) $7 ÷ -4200 daN (basinc)
S5 S8

dùgùm noktasi
S8 S9 %y ÷0 %x÷0
-$8* cos u ¹ $5 ÷0 $9 ¹ $8*sin u ¹$6÷0
S6 $6 ÷ -8200 daN (basinc) $9 ÷ - 4200 daN (basinc)

P P


2050
1750


300








0
-300


-1750

-2050

24




Q+ Q- R, ÷ 0
Q Q÷ 2050 - 150`2
Q÷1750 d,N
R, Q p

Q+ P+300 -R, ÷ 0
Q Q÷ -1450 - 300+2050
Q÷300 d,N
R, 300
P

Q+ Q+P+ -R, ÷ 0
Q Q÷ - 1450- 150`6 + 2050
Q÷ -300 d,N
R, Q
P P

Q+ P+ Q+ P + - R, ÷ 0
Q Q÷ -1450 - 150`6 - 1450 + 2050
Q÷ -1750 d,N
R, 150`6
P P

Q+ P+ Q+ P + - R, ÷ 0
Q Q÷ -1450 - 150`8 -1450 +2050
Q÷ -2050 d,N
R, 150`6






23


4Egime momenti diy,gr,mìnìn cizime8i


P P

Ra
Rb
0














3500daNm
0
M
e max÷4100 daNm


M M + Q`/2- R,` ÷ 0
M÷ R,` - Q`
2
/ 2
M ÷2050` - Q`
2
/2
R, Q M÷0 ÷0; M÷3500 d,Nm

P
M M + Q`/2 + P`(-2 - R,` ÷ 0
M÷ R,` - P`(-2 - Q`
2
/ 2
M ÷2050`4 - 150
R, Q M÷4100 d,Nm





26


4)Lg||me moment| d|yagraminin c|z||mes|


Þ Þ

8a
8b
0














3300danm

0
M
e maxƹ4100 danm


M M + Cx*x/2Ŵ ka*x ƹ 0
Mƹ ka*x Ŷ C*x
2
/ 2
M ƹ2050*x Ŷ C*x
2
/2
ka Cx Mƹ0 xƹ0Ť Mƹ3500 daNm

Þ
M M + Cx*x/2 + Þ*(xŴ2) Ŵ ka*x ƹ 0
Mƹ ka*x Ŷ Þ*(xŴ2) Ŵ C*x
2
/ 2
M ƹ2050*4 Ŵ 150
ka Cx Mƹ4100 daNm







27

5Mu,vemet momenti (At,et momrnti he8,bì
$t 37 icin 9, ÷ 2350 daN/cm
$ ÷ 2.5
9em ÷ 9,/ 8 Wmin ÷ Memax/9em
9em ÷ 2350/2.5 Wmin÷410000/940
9em ÷ 940 d,N/cm
2
Wmin ÷436.17

Wmin ÷ Ix/ymax
Daire kesit icin Dikdörtgen kesit icin
Ix ÷ a*d
4
/64 Ix ÷ b*h
3
/ 12
ymax ÷ d/2 ymax ÷ h/2
Wmin ÷ a*d
3
/32 Wmin ÷ b*h
2
/6
436.17÷ a*d
3
/32 436.17÷b*16/6
d÷16.43 cm b÷10.2 , h÷16
$ehim hesabinda istenilen 0max ÷800/1000÷0,8 degeri bu degerler secildiginde,
asildigindan baska degerler uygun görülmüstür.
Daire kesit icin Dikdörtgen kesit icin
d
min
÷ 24 cm b÷16 h÷20





28

$ecilen bu degerler göre mukavemet momenti hesabi
Daire kesit icin Dikdörtgen kesit icin
Ix ÷ a*d
4
/64 Ix ÷ b*h
3
/ 12
Ix ÷16286 Ix ÷10666
ymax ÷ d/2 ymax ÷ h/2
ymax ÷ 12 ymax÷10

Wx ÷ Wy ÷ Ix / ymax ÷ 1357 Wx ÷ Ix / ymax÷1066.6

6Sehim he8,bì

0max ÷ 800/1000÷ 0,8 cm
0max ÷ 0
1
¹ 0
2
0
1
(tekerlek yüklerinin kirisin ortasinda oldugu sehim)
0
2
(yayili yükün kirisin ortasinda olusturdugu sehim)
Kirisin ortasinda olusacak sehim max. oldugundan 0
1
÷ 0
1max

0
2
÷ 0
2max
d
min ÷
24


Îi me8neti iris-esit siddeti ii uvvet

L





Rb R,


A
2,

,




29

0
1
÷ P*a*(4*a
2
-3*1
2
)/(24*E*I)
P÷1450
a÷200
Ecelik÷ 2,1*10
6
daN/cm
2

I÷3347,62 cm
3

0
1
÷0.275 cm
Îi me8neti iris-düzgün y,yìì yü

L





Rb R,

0
2
÷ 5*Q*1
4
/(384*E*I)
Q÷1.5 daN/cm
0
2
÷0.44
0
1
¹ 0
2
÷0.44 ¹ 0.275÷ 0.715
0
1
¹ 0

0.715 cm· 0.8 cm istenilen sartlar saglayan uygun klrls keslLl secllmlsLlrŦ
















Q



30

GEZER KÖPRÜLÜ VÎNCLERÎN TSE STANDARTLARI
T$E standartlari gezer köprülü vinclerin hangi standartlara uygun olmak zorunda
oldugunu aciklamaktadir. Yukarida da bu standartlara uygun bir gezer köprülü vincin sekli
verilmistir. Ayrica bu standartlarda vincleri icin belirli bir anma kapasitesi belirlenmistir.
Anm, K,p,8ite8i ve Sìnìr,yìcì8ì
Vincler, devrilme tehlikesi varsa; mekanizmalarin ve an yapinin asiri yüklemesine sebep
olacak, önceden tahmin edilemeyen yüklerle calisma ihtimali varsa, anma kapasitesi
sinirlayicisi ile techiz edilmelidir. Anma kapasitesi sinirlayicisi, anma yükünün ne kaldirma
tertibatinin yukari dogru ortalama tasarim ivmesi a ile hizlanmasina müsaade etmelidir. Anma
yükü ile deney sirasinda, sinirlayici, uygun degerlere ayarlanabilmeli ve durdurulabilmelidir.
$eri olarak imal edilen kaldirma vinclerinin üzerinde calistigi köprülerin elastikli isin sartlari
dikkate alan calisma deneyleri sirasinda, anma kapasitesi sinirlayicisini ayarlamak uygun
olabilir. Ayrica calisma sirasinda dinamik yükleri hissetmesini önlemek icin, sinirlayiciya bir
sistemin takilmasi gerekli olabilir.
Köprülü veya portal vincin belirli mesaIelerdeki anma kapasiteleri ve yük konumlari,
kaldirma mekanizmalarinin anma yükünden daha düsük degerlere sinirlandigi özel
durumlarda, anma kapasitesi sinirlama cihazi, tasarim sinirlarinin disina cikaran herhangi bir
hareketi durdurmalidir.
Anma kapasitesi sinir ayari QL asagidaki oranlari saglamalidir.
Anma kapasitesi sinir ayari QL asagidaki oranlari saglamalidir.
1¹ a/g · QL / Q GL · o 2
Burada ;
a÷ kaldirma icin ortalama tasarim ivmesi
g÷yer cekimi ivmesi
QL ÷ kaldirma araclari icin anma kapasitesi sinir ayari

31

QGL ÷ kaldirma vasitasini, sabit yük kaldirma tertibatini ve anma yükünü kapsayan brüt yük
(anma yükü ÷ sabit olmayan yük tertibati ¹ Iaydali yük)
o 2 ÷ I$ 8686 - 1; 1989 madde 6.1.2.2.1 e uygun olarak vincin yeterlilik
hesaplanmasinda kullanilan carpim Iaktörü



















32

6. SONUC

Bu arastirma proiesinin günümüzde santiyelerden atölyelere tersanelerden Iabrikalara
kadar bütün endüstri sanayisinde, yerini kolay kolay baska bir makineye birakmayacak
derecede yerlesmis olmasi, sanirim bu proienin de bizim acimizdan ne kadar Iaydali oldugu
konusunu da dokunulmaliklar icine almistir.

Bunun disinda bu arastirma proiesi, bir arastirma proiesinin ilk olarak tasarlanmasi
gerektigini, daha sonra bulunabilinen bütün kaynaklarin ele alinip incelenmesi, ve son olarak
da konuya iyice hakim olunduktan sonra hazirlanmasi gerektigini, bize ilk arastirmasini yapan
kisiler olaraktan basarili bir mühendisin yaratilmasinda temel tasi olusturan Arastirma ögesini
en iyi sekilde asiladigini önemle vurgulamak isteriz.

Ayrica bu konunun bizim kendi bölümümüz olan gemi insaat sektöründe de genis bir yer
tutuyor olmasi, yapmis oldugumuz proieye daha cok yogunlasmamizi ve bundan dolayi da
kazanilmasi gereken artinin ileride en iyi sekilde kullanilmasi gerektigini düsündügümüzde
de, bize daha cok sevk verdigini belirterek bu arastirma proiesini ne kadar önemsedigimizi
tekrar belirtmek isteriz. Ileride alacagimiz proielerde ve is hayatinda bu proienin bize
kazandirdigi bilgilerle isimizin daha kolaylasacagini ve daha basarili olacagimizi ümit
ediyoruz.







33

REFERANSLAR:

1 DOC.DR.ASLAN REMZÎ . KRENLERÎN SINIFLANDIRILMASI
VE SECÎMÎ. 1982

2 TMMOB. ÎS MAKÎNALARI EL KÎTABI - 2 ÖZKAN
MATBAACILIK .2003

3 TSE . TS ISO 7752 - 5 . 1997

4 TSE . TS ISO 4301-5 .1997

5 TSE. TS ISO 10245 - 5 . 1998

You're Reading a Free Preview

İndirme
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->