YTÜMAKiNE * A305teyim.

com
GĐRĐŞ 1.1. GENELLEME Bilim adamları ve mühendisler alışılmış analitik metotlarla çözümü çok zor hatta imkansız fiziksel problemlerle sık sık karşılaşırlar. Örneğin bir dış kuvvet takımı etkisinde üç boyutlu bir elastik cisim düşünelim. Bu kuvvetlere cismin "kesin" tepkisini hesaplamak için deformasyonlar cinsinden yazılmış denklemlerin bir "kapalı form" çözümünü aramak zorundayız. Bununla birlikte genellikle kompleks geometrik şekilli uygulama problemlerinin böyle bir çözümünü elde etmek aşırı ölçüde zor ve çoğunlukla imkansızdır. Bu tip problemler mühendislik ve diğer bilim dallarında çok sık ortaya çıkmaktadır. Böyle bir problemle karşılaşan çözümleyici doğal olarak "sayısal" adı verilen çözüme başvuracaktır. Başka metotlarla çözülemeyen problemlerin çözümünde kullanılabilen çok sayıda sayısal yol vardır. Sonlu eleman metodu bunlardan biridir. Sonlu eleman metodu yeni bir çözüm yöntemi olup kendisini diğerlerine üstün kılan seçkin özelliklere sahiptir. 1.2. SONLU ELEMAN METODU Bu metotta cismin1 "sonlu" boyutta çok sayıda "elemana" ayrıldığı tasavvur edilir. Metodun adı da buradan gelmektedir. Cisim uzayda n (= l, 2, 3) boyuta sahipe, n—boyutlu sonlu elemanlar sistemine ayrılır. Bir-boyutlu cisimler Şek.l. l a'daki gibi düğümlerle; iki-boyutlu cisimler Şek.l.l b'deki gibi çizgilerle; üç-boyutlu cisimler Şek.l .1c'deki gibi düzlemlerle sonlu elemanlara ayrılacaktır. Bir-boyutlu cisimlerde sonlu elemanlar farklı uzunlukta olabilirler. Ancak iki veya üç-boyutlularda elemanlar, eşit olmayan boyutlarda olabileceği gibi farklı şekillerde de olabilirler. Bununla birlikte, bütün durumlarda cismi temsil eden sonlu elemanlar Şek.l .1 a, b ve c'de görüldüğü gibi düğümlerle bağlanacaktır. Sonuçta cisim, sonlu elemanlar ve onları birbirine bağlayan düğümlerden oluşan bir sistemle yer değiştirmiş olacaktır. Sonlu elemanların düğümlerle bağlanış durumu Şek.l.2 'deki gösterimde en iyi şekilde anlaşılmaktadır. Burada düzgün, birim kalınlıktı biri-üçgen diğeri dikdörtgen iki düzlem sonlu eleman vardır.
1

Genel olarak, "cisim" terimi; yapı, sürekli ortam veya problemin bölgesi anlamında kullanılmaktadır.

2

Şek.1.1 (a) Üç doğrusal sonlu elemana ayrılmış bir boyutlu bir cisim, (b) Üçgen elemanlar sistemi haline getirilmiş iki boyutlu delikli bir cisim, (c) a, b, c, d, e, f, g, b şeklinde 8 özdeş dikdörtgen prizma elemana ayrılmış üç boyutlu bir cisim. Şek.l 2 a'da elemanlar ayrı ayrı, birbirine bağlanmamış biçimde gösterilmiştir. Düğümleri Şek.12b'deki gibi komşu sonlu elemanları uçlarından2 birbirine bağlayan ve onları bir arada tutan "somun - civata" bağlantısı gibi düşünebiliriz, öyle ki düğümler kaldırıldığında elemanlar birbirinden ayrılırlar.

(a) Birim üniform kalınlıklı iki düzlem sonlu eleman . elemanların düğümlerle bağlanışı.

(b) (a) 'daki sonlu

Düğümler kaldırıldığında elemanlar birbirinden ayrılacağından elemanlar arasında fiziksel süreklilik yoktur.

komşu sonlu

Metodun çözümlemesinde bundan sonraki adım, cismi temsil eden elemanların her birinin "eleman direngenlik matrisi"ni (element stiffness matrix) tanımlamaktır. Daha sonra eleman direngenlik matrisleri, "parçalara ayrılmış cismin tamamına ait "tümel direngenlik matrisi"ni (overall stiffness matrix) oluşturmak üzere toplanır. Bu toplamada, cismin sonlu eleman modelindeki bütün düğümlerde kuvvetlerin dengesi ve yer değiştirmelerinin sürekliliği sağlanır. Buradan şu matris denklemine ulaşılır.

Sonlu elemanın "uçları", elemanın Şek.l.2'deki gibi düğümlere bağlandığı köşeler veya son noktalar halinde tanımlanmıştır

2

3

Uygulamada bilimsel ve mühendislik problemlerinde. botun düğümlere uygulanan dış kuvvetleri. [K] nitelik bakımından. Denk. parçalara ayrılmış cisimde birim yer değiştirme oluşturacak kuvveti ifade eder. Tümel kuvvet vektörü {P}. genellikle. Denk.1) incelenirse. verilen bir problemin sonlu eleman metodu ile çözmek için sırası işte aşağıdaki işlemlerin uygulanması gerekir: (1) Cismi bir sonlu elemanlar sistemi halinde "parçalama" (bölme). (3) "Tümel direngenlik matrisi" [K] ve "tümel kuvvet vektörü" {P} nin toplama işlemi.l)'in çözümü. (1.(1. Özetlenirse.(1.1)’i çözmek için bilgisayar kullanılması kaçınılmaz hale gelir. gerilmeler ve zorlanmalar hesaplanabilir. belirlenmiş sınır şartlarıyla Denk. Direngenlik kavramı kesim 2. Yer değiştirmelerden de. otomatik hesaplama ile birleştirilmekle. esası itibariyle.[K] . 4 . (l. Yukarıdaki Đşlemleri otomatik hale getirmek için basit programlar yazılabilir. büyük [K] matrisleri doğar. (5) Hesaplanan düğüm yer değiştirmeleri {δ} dan elemanların zorlanmalarının ve gerilmelerinin hesaplanması. (4) {δ} yi tayin etmek için. cismin tümel direngenlik matrisini tanımlar. { } Đşareti vektörü gösterecektir.2'de anlatılacaktır. Cisme etkiyen belirli bir dış kuvvetler ve belirli bir sınır şartları takımı için. Buradan cismin sonlu eleman modelini bir yaya eşdeğer olarak düşünürsek cismin "direngenliği" [K] 'nın "yay sabitine" karşılık olacağı açıktır. {δ} ise. (2) Cismi temsil eden elemanların her birinin "eleman direngenlik matrisi" ve diğer özelliklerinin çıkarılması. Bu kitapta [ ] işareti kare (veya dikdörtgen) matrisleri. cismin "direngenlik" açısından analizinin yapıldığı bir metottur.bütün düğümlerin yer değiştirmelerini göstermektedir.1)'den yegane çözüm olarak düğüm yer değiştirmeleri {δ} bulunur. Dolayısıyla sonlu eleman metodu. Denk. Gerçekten sonlu eleman metodu. Bu yüzden.

Şekil 1. üçgen ve dörtgen elemanlar. cismin şekline bağlı olarak. elemanın biçimi.4). tipik bazı eleman biçimlerini göstermektedir. dikdörtgen prizmadan daha elverişlidir (Şek. geniş Ölçüde yol göster i d olacaktır. diğer metotlara üstün kılan başlıca hususlar şunlardır: 5 . dikdörtgen elemanlardan daha elverişlidir.5.4.l b'deki deliğin çevresi tipik bir iç sınırdır).çözümü çok zor hatta olanaksız karmaşık fiziksel problemleri hassas olarak çözmekte çok etkin ve zarif bîr araç oluşturur. Şekil 1.l. Đki-boyutlu cisimlerde. dörtyüzlü (üçgen prizma). (b) dikdörtgen ve (c) dörtgen Şekil 1. 1.3 NĐÇĐN SONLU ELEMANLAR? Diğer sayısal metotlar özellikle sonlu farklar metodu daha eski ve güvenilir olduğu halde. cismin biçimine bağlı olarak bulunur. Verilen bir cismin nasıl bölüneceğinin (elemanlara ayırma) belirlenmesinde cismin geometrisi. bir düzlem cismi temsil eden böyle bir kombinasyonu göstermektedir. sonlu eleman metodu kullanımı neden tercih edilmelidir? Sonlu eleman metodunu. uygulamada karışık bölme yapma belli bir eleman kullanmaktan daha uygun olabilir. Şek»13 ve l . Üç büyüttü cisimlerde. Eğri ve düzgün olmayan sınırlarda.3 Đki—boyutlu (düzlem) elemanlar: (a) üçgen. 1.4 üç-boyutlu elemanlar: (a) dörtyüzlü ve (b) dikdörtgen prizma. özellikle iç ve dış sınırlarının biçimi (Şek.

3. 1. Üçgen ve Dörtgen elemanlara bölünmüş bir düzlemsel cisim. Çok bağlantılı bölgeler (yani bir veya çok delikli cisimler) veya köşeleri olan bölgeler (Şek. Geometri ve malzeme non—lineeriteleri.5. 6 . verilen bir cismi temsil edebilir. Sonlu elemanlar. Değişik malzeme veya geometrik özellikleri bulunan problemler ek bir zorluk göstermez. boyutları ve şekillerinin esnekliği nedeniyle. problemin anlaşılmasını ve Şekil 1. Sonlu eleman metodunun bu özelliği çözülmesini hem mümkün kılar hem de basitleştirir. 4.1.6) zorluk çekilmeksizin incelenebilir. 2. hatta karmaşık şekilli bir cisimde daha güvenilir olabilir. Sebep-sonuç bağıntılarına ait problemler tümel direngenlik matrisi ile birbirine bağlanan genelleştirilmiş "kuvvetler" ve "yer değiştirmeler' cinsinden formüle edilebilir. kalıtsal olsa bile (örneğin zamana bağlı) malzeme özellikleri. kolaylıkla göz önüne alınabilir.

genelde. (1) Şekil değiştiren cisimde.1. Ancak. VARSAYIMLAR Tersi ifade edilmedikçe bu kitapta aşağıdaki varsayımlar geçerli olacaktır. (1) varsayımına uymayan cisimlere "malzeme bakımından lineer olmayan" (non-lineer) cisimler denir.(5) Sınır şartları kolayca uygulanır. yer değiştirmeler. her bir eleman için bu özelliklerin ortalama değerlerinin o elemanın her yerinde sabit kaldığının varsayılacağını ifade etmektedir. Bu tür davranış. cismi temsil eden elemanların her biri farklı fakat özellikleri sabit olacaktır. şıkkın sonlu farlar işlemi önemli ölçüde zorluk gösterir. çeşitli teknik disiplinlerde "yay sabiti" terimiyle sık sık karşılaşmış olabilirler. kaldırılır (Bkz.8b). Böylece. non-lineer elastik ve plastik veya viskoelastik malzemelerde görülür. (2) varsayımına uyan cisimlere "geometrik olarak lineer" cisimler denir. cismin malzeme ve/ya geometrik özelliklerinin noktadan noktaya değişmesi halinde. Bu özelliklerin değişimi sürekli fonksiyonlarla ifade edilebiliyorsa bu varsayım. ĐRENGENLĐK KAVRAMI: KĐRĐŞ ELEMAN 2. (2) Yer değiştirmeler küçük ve zorlanmalarla lineer bağımlıdırlar. 7 . Analitik ve deneysel metotlardan aha hassas sonuç verir. metot esası bakımdan bir "direngenlik" metodudur. (3) varsayımı. Yukarıda 1. (6) Sonlu eleman metodunun çok yönlülük ve esnekliği karmaşık yapılarda. yer değiştirmeler. "geometrik non-lineer" tarzda davranıyor demektir. Bölüm 1'de değinildiği gibi. 5 ve özellikle 2.2 YAY SABĐTĐ Okuyucular. alan ve diğer problemlerde sebep sonuç ilişkilerini hesaplamak için çok etkin bir şekilde kullanılabilir. sürekli Ortam. (3) Bir sonlu elemanın geometrik ve malzeme özellikleri her yerinde sabittir. cismin geometrisinde hesaba katılır ölçüde bir değişiklik oluşturacak kadar büyük ise. 2. 3. Bu kavram sonlu eleman metodunun temelidir. Hooke kanunu uyarınca. kuv- vetlerle lineer bağımlıdırlar. 2. Kesim 9.

2 a’daki kirişin. üniform prizmatik kiriş. Eksenel bir kuvvet etkisindeki.3 SERBESTLĐK DERECESĐ Şek. "eleman numaralarını" göstermektedir. "yay sabiti" birim yer değiştirme oluşturmak için gerekli kuvvettir. kesme kuvveti ve benzer kuvvetler ayrı ayrı uygulanabilir. Şimdi. ν ve 8 . lemsin kesiti a. Tanıma göre. uçlar harf yerine sayılarla tanımlanabilir). elastik uzaması u olsun. (1) varsayımından dolayı kesim 2.1. kare içine alınmış sayınlar. b harfleriyle gösterilmiştir (uygunluk olsun diye. Borada.(2. 2. Buna ek olarak. elastisite modülü E ile gösterilirse. bu kiriş bir dış kuvvet takımı etkisinde bulunsun (kuvvetler şekilde gösterilmiştir). Her bir duruma karşı gelen yay sabiti kuvvet / yer değiştirme oranı şeklinde hesaplanabilir. o takdirde.1)'deki yay sabiti kirişin "eksenel direngenliği" olacaktır. "burulma direngenliği" olacaktır. Böylece Denk. kesme kuvveti Q eğilme momenti M’i doğuracaktır. 2. "direngenlik" (stiffness) terimini kullanacağız.2. her bir elemanın uçları a. "Yay sabiti” terimi yerine daha uygun bulduğumuz. eksenel kuvvet F.2. Aynı şekilde kirişin serbest ucuna. Şekil 2. "düğüm numaralarını".1. Şek. a E/h büyüklüğü belli bir kiriş için daima sabit kalır. Daire içine alınmış sayılar. Bu dış kuvvetler. her biri kendine özgü yer değiştirmeler doğuran moment.2 b’de gösterilen sonlu elemanlara bölünmesini düşünelim. Yer değiştirmeler sırasıyla u.1 'deki prizmatik üniform kirişe eksenel F kuvveti etkidiğinde. Benzer şekilde "eğilme direngenliği".Şek. yay sabiti = F/u = aE/h olacaktır. üç tür iç (reaksiyon) kuvvet yani.

3 9 . şeklinde tanımlanacaktır. onun uçlarına aittir. i elemanının a ucundaki bütün iç kuvvetleri kapsar.b..2 c’de gösterildiği gibi elemanın uçlarındaki iç kuvvetleri gösterebiliriz.. v. eleman a ve b uçlarına sahip ve i = 2’dir. Bu sonlu elemanın serbestlik derecesi. Şekil 2. . υbi. Şek. bir elemanı. ise. Benzer şekilde. {Pai}.2.4 UÇ VE DÜĞÜM VEKTÖRLERĐ Bir sonlu elemanın uç vektörleri. iki numaralı elemanın a ucundaki eksenel iç kuvvettir. gerçekte onun uçlarının (veya düğümlerinin) m serbestlik dereceli olduğunu söylemiş oluruz. benzer olarak {Pbi} . uçlarının her birinde oluşan kuvvet sayısı ve bunun sonucu olarak yer değiştirmelerin sayıyı şeklinde tanımlanacaktır.. ikincisi o ucun ait olduğu elemanı tanımlıyor. izole ederek. 2.2. Bir sonlu elemanın m serbestlik dereceli olduğunuzu söylediğimizde. Sonuç olarak. örneğin Fa2. Bundan sonra. c. üç tür kuvvet ve bunlara karşı gelen yer değiştirmeler meydana gelmektedir.2. Notasyon.. {Pci}. her bir uçta.. serbestlik derecesi uçlara (veya düğümlere) aittir. b. 2. b’deki elemanlarda. Şek.υ olsun. Şek. . i nolu sonlu elemanın uçları a. elemanın “uç kuvvet vektörleri” Daha açık söylenirse. 2. {Pbi}. diyelim 2 numaralı elemanı. Bu nedenle bu kirişin her bir elemanı3 üç serbestlik derecelidir. c'deki özel durumda. i nolu elemanın b ucundaki dönmeyi gösteriyor. c’deki birinci indis elemanın ucunu. i nin b ucundakileri kapsar.. Örneğin {Pai}. 2. o takdirde elemanın "uç kuvvet vektörleri".

b. "transpoze edilmiş" bir vektörü (satırlar sütunlar yerine yazılmış) tanımlıyor. {δai}. Örneğin. 2.. olan i sonlu elemanın uç yer değiştirme vektörleri {δai}. Öte yandan. Uçları a. k düğümüne eksenel kuvvet Fk kesme kuvveti Qk ve eğilme momenti Mk uygulandığını tasavvur edelim. Benzer şekilde{δbi} . k = 1. i elemanının b ucundaki yer değiştirmeleri kapsamaktadır ve v.2 (a) Her iki ucu sabitlenmiş bir kiriş. düğüm vektörleri bölünmüş cismin düğümlerine aittir.. Böylece "düğüm kuvvet vektörü" {Pk} .Şek. Ve dır. . Şek..2. i elemanının a ucunda oluşan bütün yer değiştirmeleri kapsıyor. c'deki özel durumda yazabiliriz. b'deki özel durumda. (b) (a)'nın sonlu eleman metodu. Notasyon. 2. 2. şeklinde tanımlanacaktır. 4. Yerden tasarruf etmek için... { }T Sembolü. 10 . 2. {δci}. yer değiştirme vektörü {δk}.2. (c) 2 elemanının uçlarındaki kuvvetler ve yer değiştirmeler (oklar pozitif yönleri göstermektedir). uzun vektörleri. olur. Şek. c.. 3. k düğümünde olsun bütün yer değiştirmeleri kapsıyor. {δbi}.. k düğümüne uygulanmış bütün dış kuvvetleri. Tanımdan.b. genellikle bu şekilde transpoze edilmiş formda yazacağız.

Uç ve düğüm vektörlerinin diziliş solarının özdeş olmak zorunda bulunduklarının göz önünde tutulması önemlidir.) nedeniyle. Denk.1. bağımsız olarak çıkarılacaktır. düğüm kuvvetlerinin uygulanan dış kuvvetler olduğuna dikkat edilmelidir. Bu lineer oluşun çok önemli bir sonucu ''süper pozisyon prensibi"dir. i kiriş elemanı için.2. (2. i elemanının “direngenlik katsayıları”dır.2. her bir sebebin ayrı ayrı etkilerinin toplamıdır.. k düğümündeki sırasıyla eksenel. (2. Çünkü varsayılan geometrik lineerlik (kesim 2.Yine uk. A12 vb. bütün uç kuvvetlerin iç kuvvetler olduğuna. Bu prensibi kullanarak. 2. Denk.) ve (2. 11 . kayma ve dönme yer değiştirmeleri ise tanımda.1).)’deki kesme direngenlikleri. Buradaki A11.)’e eksenel yer değiştirmeler ve eksenel kuvvetler bilerek dahil edilmemişlerdir. uç yer değiştirmeleri sebep ve kuvvetleri sonuç olarak ele alıp. Bu dizim kabul edildiğinde {δk}’yi aşağıdaki gibi yazmak yanlış olacaktır. νk ve υk. Denk. Bu prensibi kullanarak birkaç "sebebin" aynı andaki toplam "etki"si. kesme ve eğilme diziminde sıralanmıştır. i numaralı üniform bir kiriş elemanı düşünelim ve serbestlik derecesi Şek. Şimdi.a’daki kirişe ait büyüklükler eksenel. seklinde ifade edilebilir. Şek. Yine.2. kiriş için kabul edilen dizimden farklıdır.)'de.c’de gösterilen kirişle aynı olsun. Çünkü buradaki dizim.5. 2.2. eksenel kuvvetlerden etkilenmezler. aşağıdaki kuvvet – yer değiştirme bağıntılarını yazabiliriz.4.(2. kuvvetler yer değiştirmelerle lineer bağımlıdır. Eksenel ve burulma direngenlikleri biraz sonra görüleceği üzere.5.1. ELEMAN DĐRENGENLĐK MATRĐSĐ (1) varsayımına göre (kesim 2.

elemanın uç kuvvetlerini.6b) direngenliğin çeşitli kuvvetlerle bağlanışını matris formunda göstermektedir. (2.(2. bütün uç yer değiştirmelerini kapsamaktadır (bkz. Şimdi. o takdirde [Ki]. (2.7). n uçu varsa ve m serbestlik dereceli ise.3. genelleştirebiliriz. bir tek kuvvetle ilgili olduğu halde. Örneğin.6. Bu matrisi [Ki] ile göstererek. (2.6. kiriş elemanı i'nin eleman direngenlik matrisi denir.6b)’ye göre.6b) ile karşılaştırılırsa.2'deki tanımdan. Denk(2. Denk. 2. yapı mekaniğinin elemanter yaklaşımlarından kolaylıkla çıkarılabilir. (2. (2.6a)'daki. kesim 2. lineer sistemlerde. Eğer i elemanının. herhangi bir i sonlu elemanının “eleman direngenlik matrisi” [Ki]’yi denk. [Ki]. elemanının bütün uç kuvvetlerini.a) elde edilir.1) F = (eksenel direngenlik) şeklinde yazılıp.a)'da vai = 1 ve diğer bütün yer değiştirmeler sıfır ise. Denk.6a) sembolik formda. aynı fiziksel yoruma ulaştığı açıktır. sebep ve sonuç ilişkilerinden doğan. Denk. DĐRENGENLĐK KATSAYILARININ ÇIKARIMI Kiriş elemanının direngenlik katsayıları A11.Yukarıdaki eşitlikler matris formunda yazılarak. uç yer değiştirmelerine bağlayan bir matris olarak tanımlayıp. A12 vb. nxm sütun ve nxm satırlı olacaktır. her iki denklemin tanımladığı direngenlik kavramının. Kesim 2. şeklinde yazılabilir.(2. direngenlik katsayısı A11. daima simetrik bir matristir. A11 = Qai 12 . i elemanının direngenlik katsayılarından oluşan kare matrise. Denk. Denk. Ancak üstteki denklem.

i elemanı aşağıdaki yer değiştirmeleri verecek biçimde zorlandığında. eleman Şek. direngenlik katsayısı A11 . elamanın elastisite modülü. Eğim-çökme metodundan.5a) A11 = Qai 13 . kesitin ikinci momenti.(2.3a. 2. elamanın bu davranışında. Benzer şekilde. olduğu kolayca gösterilebilir. şeklinde elde edilecektir. a ucunda meydana gelen kesme kuvvetine eşittir.Iihi sırasıyla.3b’de gösterildiği gibi davranır. Başka bir deyişle. Denk.şeklinde elde edilecektir. 2. vai = 1 . ve elemanın uzunluğudur. olduğunda. Şek. üstteki yer değiştirmelere uymaya zorlanmış bir kiriş elemanının davranışını göstermektedir. Burada Ei. vbi = υai = υbi = 0.

(2. kirişin kesitidir. (Şek.4. Şek. EKSENEL DĐRENGENLĐK Baş tarafta. Eğim-çökme metodundan. s11 = s22 = -s12 = -s21 =aiEi/hi olduğu gösterilebilir.5 ve 2. açıklanıp kabul edilen lineerlik dolayısıyla.2. Şek.2c’ye.verir. (Şekil (2. Burulma momentleri Tai ve Tbi ve bunlara karşı gelen yer değiştirmeler (burulma açıları) φai ve φbi. Denk. Đ elemanının eksenel direngenlik katsayıları olsun. Burada ai. eleman eksenine dik düzlemlerde bulunur. 2. Denk. Örneğin.2.1)’i kullanarak ve Şek. eleman üstteki yer değiştirmeler zorlandığında a ucunda doğan kesme kuvvetine eşittir. burulma momentleri formunda dördüncü bir serbestlik derecesini dahil edip. ve yazabiliriz.4) yazılarak. (2.7a)’dan s12 = Fai elde edilir. 2.2c’deki okların pozitif yönleri gösterdiğine dikkat ederek. yer değiştirmeleri. elde edilir. A12.6’da gösterelim. BURULMA DĐRENGENLĐĞĐ Şek. Bundan sonra Denk. (2.)’de olduğu gibi süper pozisyon denklemini kullanarak. 14 .5. 2.6a)’daki bütün katsayıları hesaplamak için bu işleme devam edileceği açıktır. Denk. bu direngenlikler kendilerinin ait olduğu yer değiştirmelerden başkasına etki etmemeleri dolayısıyla bağımsız olarak türetilebilirler.

i12 vb. “burulma direngenlik katsayıları”dır. Okuyucu. Şek.5. 2. burada. ve yazılabilir. eleman yukarıdaki yer değiştirmelere zorlandığında i12 nin a ucunda doğan burulma momentine eşit olduğunu göstermektedir.5. Üstteki yer değiştirmeleri sağlayan burulma momenti Tai nin bu değeri elemanter mukavemet teorisinden bulunabilir. üstteki birinci denklemde i12 = Tai elde edilir. 2. Önceki yazılışlarda olduğu gibi. i elemanının rijitlik modülü. Burada.Burulma momentleri. Ji elemanının kesit şekline bağlı. eksenel kuvvetler gibi kendi yer değiştirmelerinden başka yer değiştirmeleri etkilemezler (kesim 2. Dairesel kesitlerde Ji ye “alanın polar ikinci momenti” adı da verilir. “burulma direngenlik faktörü” adı verilen bir büyüklüktür. i11. Gi . Bu eşitlik. Şek.deki gibi φai = 0 ve φbi = 1 alarak.1 varsayım 2 nedeniyle). 15 .

8)'deki kare matrisin. bunlar gelecek bölümde anlatılacak yöntemlerle cismin "tümel direngenlik matrisi" adı verilen matrisi elde etmek üzere toplanacaktır.6'daki gibi 4 serbestlik derecelidir. b. Denk. Verilen bir problemi. (2) “Uç yerdeğiştirme vektörü” {δai}. 2.Çeşitli direngenlikler hesaplandıktan sonra. {Pbi}. (2. başlangıçta. Elemanın uçları a. bu ödevde kullanılacak olan bütün sonlu elemanlar için geçerli olacaktır.8}'deki matrisde (zamanla kesikli çizgiler kaldırılacak) yerine yazacağız.. “UÇ” VEKTÖRLER (1) “Uç kuvvet vektörü” {Pai}. Denk. NOTASYON Aşağıdaki notasyon ve tanımlar. 16 . ise. (2... sonlu elemanlarla çözümlemek için. i elemanının a ucundaki bütün yer değiştirmeleri içerir. 2. b. o takdirde. cismin bölündüğü bütün elemanların [Ki] leri hesaplanacaktır. {δbi}. bu denklemin ve sağ tarafındaki vektörler sırasıyla ve ‘dir. i elemanının uçları a.. {Pci}. Ve sonra.6b)'den. c ise. i elemanı Şek. üniform kiriş elemanı i nin [Ki] matrisi olduğu için ucuna ulaşılır. gerçekte. olacaktır. uç yer değiştirme vektörleri {δai}.7). Tanımdan (kesim 2.7. Denk. (2. c . i elemanının a ucundaki bütün iç kuvvetleri kapsamaktadır. {δci}. uç kuvvet vektörleri {Pai}. olacaktır.

17 .

Şek. 2.6.

4 – serbestlik – dereceli bir kiriş elemanında, kuvvetler ve yer değiştirmeler, (oklar pozitif yönleri göstermektedir.)

18

“ELEMAN” VEKTÖRLERĐ (1) “Eleman kuvvet vektörü” dolayısıyla, , elemanın tüm uç kuvvetlerini kapsamaktadır;

(2) “Elemanın yer değiştirme vektörü” değiştirmelerini içerir. Böylece,

,

elemanın

tüm

yer

“DÜĞÜM” VEKTÖRLER (1) “Düğüm kuvvet vektörü” {Pk}, k düğümüne uygulanan bütün dış kuvvetleri kapsar. (2) “Düğüm yer değiştirme vektörü” {δk}, k düğümünün bütün yer değiştirmelerini kapsar. “TÜMEL” VEKTÖRLER (1) "Tümel kuvvet vektörü" {P} , parçalara ayrılan cismin bütün düğümlerine uygulanan düğüm vektörlerini içerir. Eğer parçalara ayrılmış cismin N düğümü varsa, o takdirde

19

olur. (2) “Tümel yer değiştirme vektörü” {δ}, parçalara ayrılmış cismin bütün düğüm yer değiştirmelerini içerir. Böylece,

3. TÜMEL DĐRENGENLĐK MATRĐSĐNĐN TOPLANMASI Her bir elemanın [Ki] leri hesaplandıktan sonraki adım, parçalara ayrılmış cismin "tümel direngenlik matrisi" denilen matrisi oluşturmak için bu [Ki] leri toplamaktır. Toplama işlemi, parçalara ayrılmış cismin bütün düğümlerinde denge ve uygunluk şartlarının yerine gelmesi sağlanarak yapılır. Bu bölümde toplama işlemine ait bazı tipik örnekler verilecektir. 3.1 UYGUNLUK VE DENGE ŞARTLARI Şekil değiştiren cisimdeki yer değiştirmelerin "uygunluğu" yani sürekliliği, elasto-mekaniğin temel bir şartıdır. Yer değiştirme uygunluğu, kesim 8.8 de elastisite açısından, kesim 8.9 da da bu uygunluğun sonuçları sonlu eleman açısından ayrıntılı olarak tartışılacaktır. Tümel direngenlik matrisinin toplanması için burada sadece düğümlerdeki yer değiştirmelerin sürekliliğinin sağlanması gerekecektir. Düğüm uygunluğuna bir örnek olarak, Şek. 2.2b deki parçalara ayrılmış kirişi ele alalım. Sürekliliğin sağlanması için, 1 elemanının b ucunun yer değiştirmelerinin, 2 elemanının a ucunun yer değiştirmelerine eşit olması zorunludur. Bu yer değiştirmelerin her birisi, karşılıklı olarak, bu uçların bağlandığı 2 düğümünün yer değiştirmelerine eşit olmak zorundadır. Yani, 20

Yani.2b) uygulanacak dış kuvvet {P2} olacaktır.1a) veya bunları kesim 2. Yukarıdaki dört denklemi aşağıda matris formunda yazacağız: (3. {P2}. Benzer şekilde bu kiriş için.7 deki gösterimi izleyerek. bu düğümlerdeki reaksiyonlara eşit olmak zorundadır. 2. parçalara ayrılmış kirişin yer değiştirmelerinin sürekliliğini sağlayacaktır. Kesim 2. düğümlere uygulanan dış kuvvetler. kuvvet uygulandığında. 2 düğümüne bağlanmış uçlarda oluşan reaksiyonlara eşit olmak zorundadır.7 deki matris notasyonuyla yazarak (3.ve (3.2) 21 . {P1} = {Pa1} {P3} = {Pa3}+{Pb2} ve {P4} = {Pb3}’dır. örneğin 2 düğümüne (Şek. {P2} = {Pbi}+{Pa2} dır. Yüklenen yapıda veya denge halindeki sürekli ortamda. Denge şartından.1a) benzer bir biçimde bu kiriş için Bu denklemlerin ifade ettiği şartlar.

2 ELEMAN ALT MATRĐSLERĐ Toplama işlemi. J. (3.5 e bakınız.7) böyle olması gerekmez. 9.. Denk. J = 1. Bir örnek5 olarak Şek.6..6 daki eleman için tanımdan. Öyle ki.Burada. SiJK nını yerine seçilmiştir. eşdeğer kuvvet vektörleri kullanıldığında (Bkz. J.. 1). özellikle bilgisayar kullanılarak yapıldığında. S(i.2 ve K = 1. S(i. daki kiriş elemanının eleman alt matrislerini ele alalım. 2 değerlerini alır sonuç olarak bu elamanın alt matrisleri.. Kesim 5. herbir noktasal dış yükün bulunduğu yere bir düğüm konulmalıdır. i elemanının n ucu var ise.K)4 lar ile tanımlanacaktır.2.3 ve 9.8) in iki-boyutlu düzeniyle karşılaştırıldığında Şek. and S(i. eşit boyutlu dört kare alt matrisi ayrılacağı açıktır. J = 1. .1. Đ elemanının eleman alt matrisleri S(i. 3. 2) [Ki] yi bu alt matrisler cinsinden şeklinde yazabiliriz. 1). bu takdirde elemanın [Ki]’si. Bunun sonucu olarak sonlu elemanlara ayrılmış cisimde. 2.8) ile tanımlanmıştır. 22 . 2.2. Bu işlem uç-uç’a kuralıyla yapılacaktır.2. Şimdi bu matrisi şekildeki gibi kesikli çizgilerle parçalara ayırırsak o takdirde. Elemanın serbestlik derecesi m ise S(i. J.3) ile Denk.2. Elamanın iki ucu olduğundan J ve K.2. Ancak. cismi temsil eden sonlu elemanların [Ki] leri “eleman alt matrisleri” adı verdiğimiz matrislere ayrılarak önemli ölçüde basitleştirilir. dış kuvvetlerin yalnız düğümlere etkilediğini varsaydık. eşit boyutlu n2 tane kare alt matrise bölünecektir.1. (2.. 4 5 S(i. (2. Başka bir örnek için kesim 3.n. değerlerini alırlar. K) gösterimi. S(i.K)nın her birinin mxm boyutunda bir kare matrisi olduğu kolayca ispatlanabilir. Bu elemanın [Ki] si Denk.n ve K = 1. 2). Burada J ve K.

2.2b). J.2b’deki elamanın S(i.1. Ve sonra.2. denk. 1 elemanı için (Şek.(3.8).4) de burulmaya ait satır ve sütunlar silinerek açık olarak elde edilebilir. ve S(i. J.[Ki] nin simetrisi nedeniyle. (3. Buradan Denk. 3.yer değiştirme bağıntısının 23 .2.3 BĐR KĐRĐŞ TÜMEL DĐRENGENLĐK MATRĐSĐNĐN TOPLANMASI Şek. yukarıdaki S(i. 2). sembolik kuvvet. (2. S(i.5) de i = 1 yazarak.K) lar cinsinden şöyle yazılabilir.K) ları Denk. 1) birbirinin transpozesidir.

olduğu görülür. 24 .1a) ve (3. Veya denk. (3.1b)yi kullanarak.

Denk.Kesim 2. Yukarıdaki denklem. tümel kuvvet vektörü. (3. Bu denklemi sembolik formda.8)deki çarpma işlemi yapıldığında 25 .7 de. yazabiliriz. Şek. bu denklemin sol tarafındaki vektörler.2b deki kiriş için yazılmıştır. sağ taraftaki vektörler tümel yer değiştirme vektörü olarak tanımlanmıştı. 2.

Belirlenen sınır şartlarını dahil ettikten ve {P} yi belirledikten sonra. kirişin bölündüğü elemanların malzeme ve geometrik özellikleri cinsinden [X] elde edilmiş olur. (3. (3. cismin tamamının "tümel direngenlik matrisi"ni tanımlamaktadır. belirlenen sınır şartlarını hesaba katarak [K] yi değiştirmek zorundayız.) hesaplanabilir. J. uç kuvvetler ile uç yer değiştirmeler cinsinden i kiriş elemanının kuvvet— yer değiştirme bağlantısını ifade ettiği. bütün sonlu eleman problemlerinde [Ki] ile [K] arasındaki bu farkın göz önünde bulundurulması önemlidir. Denk (3. Çünkü. ancak o takdirde denklemin çözümü olacaktır. denklemin biricik çözümüdür. Bunlar yerine Denk.2a daki kirişin "tümel direngenlik matrisi" olarak tanımlanacaktır. Burada [K] tS(i. Ancak. Parçalara bölünmüş kirişin toplam N düğümü varsa ve serbestlik derecesi 3 ise (Şek.9) un ise parçalara bölünmüş kirişin düğüm kuvvetleri ile düğüm yer değiştirmeleri arasındaki kuvvet-yer değiştirme bağıntısının ifade ettiği görülür. düğüm kuvvet . Bu özellik bundan sonraki bölümde tartışılacaktır. Denk. Genelleştirilirse. Dış kuvvet vektörü {P} belirlendiğinde. 2. Bundan sonra iç kuvvetler (momentler. Karşıtlık teoreminden tahmin edebileceğimiz gibi [K] daima simetrik bir kare matris olarak bulunacaktır. Bir karşılaştırma yapılırsa Denk. Burada [K] . (33) u çözmeye girişmeden önce.olduğu görülür.yer değiştirme bağıntısını. Bu yer değiştirmelerden cismin gerilme ve zorlanmaları hesaplanabilir. Ayrıca. (3.9) dan düğüm yer değiştirmeleri {6} çözülebilir. 2. vb.9a) daki [M] . (2. 26 . Genelleştirilirse.9) a benzer şekilde bir denklem cinsinden ifade etmek olacaktır.4) lerdeki ifadeleri yazılırsa. Şek. Denk. bu denklemden düğüm yer değiştirmeleri {δ} çözülebilir. Ve bu. Denk. K) lar cinsindendir. (3. elemanlara ayrılmış cismin. kesme kuvvetleri.2c deki gibi) o takdirde. Denk. bir sonlu eleman problemini çözerken ilk iş. elemanlara ayrılmış cismin toplam N düğümü varsa.6b) nin.

ve ayrıca J. elemana bölünmüşse bu durumda.8). J ve K’nın her ikisi i elemanına ait ise. (3. Bu yöntem.o elemanın malzeme ve geometrik özellikleri cinsinden olduğundan (örneğin. K) alt matrisi [K] nın..3’de verilen toplama işlemi (assembly procedure). düğümüne bağlı ise. Bu.ve serbestlik derecesi m ise.2) ye benzer bir denklemin türetiminin sıkıcı ve çoğunlukla gereksiz bir çaba halini almasıdır. 2 veya 3 boyutlu olduğunda elverişli değildir. Dolayısıyla böyle problemler ek bir zorluk getirmezler. Bu yöntemde parçalara bölünmüş cismin her bir elemanının uçlarının birbirine "komşu" olduklarını tasavvur edeceğiz. Çoğu kez. böyle cisimlerde Denk. L satırı ve M sütununda ortaya çıkacaktır. Denk. sonlu eleman çözümleme metodunun çok önemli bir özelliğidir. J. i’nin bütün uçlarının "komşu" olduğu tasavvur edilecek. Bunun nedeni. eleman sayısı ne kadar olursa olsun. [K] matrisi S(i. [K]’nın L satırı ve L sütununda ortaya çıkacaktır..ve ayrıca J kendi kendine komşu ise S(i. Daha özel bir söyleyişle cisim i = l. Bu yüzden kolaylıkla bilgisayar programı yapılan basit. özellikle cisim. 2. nxm satırı ve nxm sütunu olacağı kolayca ispatlanabilir. malzeme özellikleri değişen problemlerin sonlu eleman çözümünde cisim farklı özellikli elemanlara ayrılmış olacaktır.bir cismin [K] matrisinin toplanmasını sadece bir kontrolle mümkün kılacaktır. K’ya komşu ise. (2) Eğer i elemanının J ucu L. tümel direngenlik matrisi bilgisayar ile otomatik olarak toplanır. bununla birlikte i’nin uçları i ye ait olmayan herhangi bir uca da komşu olmayacaktır. K ucu M düğümüne bağlı. 27 .4. J. yol gösterici olmakla birlikte karmaşık problemlerin çözümünde. J) alt matrisi. S(i. 3 . 3. (1) Eğer y ucu L düğümüne.(2. cismin yapısı ne kadar karmaşık olursa olsun. Bu kesimde böyle bir yöntem verilecektir. TÜMEL DĐRENGENLĐK MATRĐSĐNĐN TOPLANMASI ĐÇĐN GENEL BASĐT BĐR YÖNTEM Kesim 3. J. Herhangi bir elemanın [Ki] sı. Bu takdirde. etkin ve genel bir yöntemin bulunması önemlidir. bu durumda [K] nın. K) cinsinden aşağıdaki basit kurallar izlenerek toplanabilir.

3. / = 2. 1.Bu işlem 2 ve 3 elemanları için tekrarlandığında Denk. Benzer şekilde. ve sonuç olarak S(l. satır ve 1. l. X)ların değerlerinin yerlerine yazılmasıyla elde edilecektir.! elemanının [X] ya başka iştirakiyoktur. J = 2 ve L = 2 . Sonuçta S(l. sütunda ortaya çıkar. sütunda ortaya çıkar. [K] nın açık formu S(i. satır ve 2. l ucu 2 ucuna komşu olduğun-da. l. 2. satır ve 6. yalnız bir simetrik yarısının toplanmasının yeterli olduğuna dikkat edilmelidir. bu kirişin parçalanmış modeli Şek. (3.2 de gösterilen elemanların bileşimini ele alalım. Çünkü / = l. Varsayıma göre.2). 2. ÖRNEK 2 Şimdi. satır ve 1. J = l ve L = l dir. 2 ucu 1 ucuna komşu olduğunda. / = l. kurala göre. Şimdi. 2. 1. Bu nedenle.9) a). (3. [K] nın 1. Burada kolaylık olsun diye. 1 ucu kendi kendisine komşu olduğunda. J) . 2. 2.bu durumda /-l.K-2. L-l ve M = 2 dir. kuralı izleyerek. Denk. S(l.Şek. 1. yukarıdaki kurallar aşağıda örneklerle gösterilecektir. J. (3. J = l ve L = 6. sonuçta S(l. sütununda ortaya çıkacaktır (bkz. elemanın 1 ucu kendisine komşu olduğunda i = l. satır ve 2. kurala göre 1. ı = l. sütunda ortaya çıkar (bkz.î. K = l L = 2 ve M=l dir.2).9a) daki [K] matrisi elde edilir. Denk. -/-l. 1) . 2. 6.S(l. Yine 2.1 elemanının ucu başka herhangi bir uca komşu değildir. ÖRNEK l: Şek.2a’daki kirişi ele alalım.12)).[K] nın simetrik olması nedeniyle. 28 .'çünkü. Ve yine 2 ucu kendi kendine komşu olduğunda.1 de yeniden çizilmiştir. 1) . 1 elemanını dikkate alarak. sütunda ortaya çıkar. uçlar harflerle değil rakamlarla tanımlanmıştır.

3. 6. J = l ve L = 6. Şek. / = 3.3. satır ve 6. 29 . dır. sonuç olarak S(2.2 deki durumu incelemek okuyucuya terkedilmiştir. f = 2. sonuç olarak 5(3. 4.4) .4 ve / = 6. l. 1). J .2. elemanın 4 ucu kendisine komşu olduğunda. Bu kuralları kullanarak. sütunda ortaya çıkar. sütunda ortaya çıkar. satır ve 6. 6. elemanın 1 ucu kendisine komşuya.

Bu alt matris kavramı.] . K)larının her biri 2x2’lik bir matristir.Şek. 30 . J. K) ları daha ayrıntılı olarak inceleyeceğiz. 2. şeklinde değişir (bkz. elemanın serbestlik derecesi 2 dir. 3 ve K = l. J.J. Aynı zamanda J ve K . Eleman üç uca sahip olduğunda [K. K) kavramıyla birlikte verilen yöntem. iki. S(i. 3. K-)lar cinsinden.11. (3.2 Üçgen ve dikdörtgen elemanların tipik bir kombinasyonu Bu kesimde. 3. Böylece Denk.. bir.1 deki üçgen elemanın S(i. 3. üç boyutlu sonlu elemanların alt matris kavramıyla aynı şeydir. Bu işlemi Bölüm 15 de kullanacağız. S(i.K)larını ele alacağız. Okuyucu başlangıçta bunu biraz karışık ve oldukça mekanik bir yöntem bulabilir. Konuyu açıklığa kavuşturmak için Şek. 2. bölümün en önemli konusu "eleman alt matrisleri" S(i. birkaç uygulama yapıldığında bu ortadan kalkacaktır.3) dekine benzer bir şemayı izleyerek bu elemanın [/C. Dolayısıyla elemanın S(i. J. J. toplam 32 = 9 alt matris içerecektir. basit olmakla birlikte.] si uç-uca kiralıyla parçalara bölünecek ve S(i. Ancak. Burada. K)'LAR HAKKINDA EK AÇIKLAMALAR Bu kesimde. bilgisayara kolaylıkla programlanabilen oldukça tatmin edici bir toplama işlemidir. J. kesim 32).J=1.5.

ve Fk kuvvetlerinden başka hiçbir dış kuvvetin etkimediğini varsayalım. eksenel olarak uygulanmış F.cisim" yer değiştirmeleri olarak bilinen kavramla çok yakından ilgilidir. SINIR ŞARTLARI 4. Biraz zor bir kavram olan "rijit . burada.1.cisim" yer değiştirmesini açıklamanın en basit yolu Şek. k. Şimdi aşağıdaki durumları ele alalım: 31 . Bu "yapı"ya şekilde görüldüğü gibi. Burada i elemanı aynı zamanda.4. K)’lar i elemanının geometrik ve malzeme özellikleri cinsinden kolaylıkla elde edilebilir. 4. Yalnız eksenel kuvvetler uygulandığından. dır.13) deki S(i.bu kavramı açıklığa kavuşturacağız.9) haline gelir. elemanın [Kf] si alt matrisler cinsinden bulunduktan sonra. bu yapı için Denk. Buna ek olarak. Bunun sonucunda. [KJ de elemanın tümel direngenlik matrisidir. Sonuç olarak. = ctjEj/hj olmak üzere. (3. Denk.şeklinde yazılacaktır. J. (3. i'nin "eleman direngenlik matrisi" Denk. (2&) de eksenel kuvvetlerin dışındaki kuvvetlere ait satır ve sütunlar silinerek elde edilebilir. tüm "yapı" olduğunda. Sonuç olarak. dır. Sınır şartlarıyla ilgili ayrıntılı bir tartışmaya girişmeden önce. RĐJĐT CĐSĐM YER DEĞĐŞTĐRMESĐ Bir yapı veya sürekli ortam probleminin çözümünde sınır şanlarının hesaba katılması "rijit .1’de gösterilen tek elemanlı düzgün çubuk "yapı" ile bağlantılı olarak ele alınmasıdır.

µn. ŞEKĐL VAR Şek. Denk. . Burada "rijit" teriminin anlamı. Tek . "elastik" teriminin tersi anlamındadır. µn ve µk yi "küçük" olarak niteleyelim.1) belirsizdir.eleman çubuk "yapı" µn.(1) Fk > Fn Newton'un birinci kanununa göre.1)'den µn.(4. zorlanma veya gerilmenin doğmadığı bu tip yer değiştirme “rijit – cisim yer değiştirmesi” olarak adlandırılır.8) ve bunun sonucu olarak Denk. Çubuğun harekete / = 0.). öteleme. µk Şek. veya µk’yi tayin edip edemeyeceğimizi araştıralım. zaman aralığında. matrisin tersinin mevcut olmayışı anlamına gelmektedir) doğmaktadır. Yapı ve sürekli ortam mekaniğinde cisimde.(4.4. çubuk üzerindeki bütün noktalar x boyunca aynı rijit cisim yer değiştirmesine sahip olduklarında µn. dönme veya karışık yer değiştirme yapan bir cismin "rijit cisim" yer değiştirmesi yaptığı söylenir. elastik zorlanma ve gerilmelerin bulunmadığı. çubukta herhangi bir elastiktir. Bu çubuğun tümel direngenlik matrisi. Sonuçta. (2) Fk = Fn. Sonuç olarak. Engelleyici etkiler mevcut değilse. anında başladığını tasavvur edelim. Genel olarak. Şimdi Denk. Burada. = µk olur. > O çubuk üzerindeki bütün noktaların x boyunca aynı yer-değiştirmeyi yapacakları açıktır. 32 . zorlanma (strain) veya gerilme (stress) doğmayacaktır. ŞEKĐL nin matematiksel olarak "tekil" oluşundan (bu. Varsayım 2 (kesim 2. Yapı ve sürekli ortam mekaniğinde. µk ve sırasıyla n ve k düğünü erindeki yer Çünkü bu denklem çözüm vermez.1)'den µn veya µk nın çözülemeyeceği hemen kolayca görülebilir.burada.1) yalnız küçük yer değiştirmeler için geçerlidir. Buradan bir yapının rijit cisim yer değiştirmesi.(4. (t2 — t. onun tümel direngenlik matrisinin tekil oluşunun bir sonucudur. dengeyi bozan (Fk — F J kuvveti çubuğu düzgün ivmeli harekete zorlayacaktır.(2. t2 > t. zorlanma veya gerilmenin doğmadığı bu tip yerdeğiştirme "rijit-cisim yer değiştirmesi" olarak adlandırılır.1)'ye göre. Denk. genelde yapılarda görülebileceği gibi.4. Engelleyici kuvvetlerin bulunmaması halinde. cisimde. (4.1 değiştirmeler. Denk.1'deki çubuğun düğümlerinin rijit cisim yer değiştirmeleridir. Bu yüzden.

veya uk için bir referans değer. cismin tümel direngenlik matrisi [X] tekillikten kurtulur. diyelim sıfır.9)'dan yer değiştirmeler {§} bulunabilir. [K] ile birleştirildiğinde.(4.4. özel olarak un = 0. cismin rijit cisim . (3. rijit bir mesnete bağlandığında gerçekleşir. cismin tümel direngenlik matrisinin tekilliğinin sonucudur. cismi rijit cisim yer değiştirmesi yapmaya götürmeyeceğine bir örnektir. daima rijit cisim yer değiştirmesine yol açmayabilir. yukarıdaki durumlardan şu sonuç çıkarılabilir: Bir cismin rijit . Böyle bir referansın sağlanması zorunluluğu vardır. Ve dış kuvvetler {/>} .cisim yer değiştirmesi. Böylece. cismin belli bir parçasında veya parçalarındaki yer değiştirmelerde* yapılan kısıtlardır.1 )'den µn ve µk yi çözemeyiz. Belirlenen sınır şartları. µn ve µk nın ölçülebileceği bir "referans" noktasının belirlenmemiş olmasına dayandırılabilir. Fn.1 'deki l ve 2 durumlarında olduğu gibi [K] tekil ve Denk.(4.çubuk dengede ve (ut + «„) miktarında uzar. ve Fk nın büyüklükleri eşit olup ve Denk. genelde. Bu şart uygulamada. Bu kısıtlar.2'de gösterildiği gibi. Böylece.9) belirsiz olur.1)'den. yer değiştirmesine engel olur ve uygulanan dış kuvvetleri taşımasını sağlar.2'deki yapının "sınır şartı"dır. tümel direngenlik matrisinin tekilliğini ortadan kaldırmaz ve hala biz Denk. 33 . sınır şartları cismin çeşitli kısımlarındaki elastik yer değiştirmelerin ölçülebileceği bir referans sağlar. öyleyse bu. Kabul edilen µn = 0 şartı Şek.(3. O halde un. n düğümü Şek.1 )'in çözülememesi. Ancak bu durum. elasto-mekanikte sınır şartları.4. elastik – yer değiştirme uk µk = Fk/ki şeklinde elde edilir.Şimdi. olsun. buna rağmen bu tekillik. şimdi µn ve µk çubuktaki elastik gerilme ve zorlanmalardan doğan elastik yer değiştirmelerdir. 4. "belirlenmiş" veya atanmış" yer değiştirmeye sahip bir referansa göre ölçüldüklerinde anlam kazanırlar. belirlendikten sonra Denk. çünkü yer değiştirmeler bağıl büyüklüklerdir ve tüm bağıl büyüklükler gibi. direngenlik matrisinin tekil olması. Tersine belirlenen sınır şartları sağlanamazsa kesim 4. Açıkçası.(4. Üstteki (1) durumundan farklı i olarak.2 SINIR ŞARTLARI Tümel direngenlik matrisinin tekil olmasının nedeni ve Denk. kabul edelim.

Eğer uçağın tümünü elastik bir yapı 34 . (3. Sonuçta. A daki düğümün bütün yerdeğiştirmelerinin.5. "yapay" sınır şartlarına bir örnektir. bir dış kuvvet etkidiğin-de. Uçuş halindeki bir uçak buna benzer bir örnek oluşturur. Bunlar buraya alınmamıştır. Kimi zaman. O halde bu. bu şartlara "doğal" sınır şartları adı verilir. örneğin. O—biçimli (i parçası ve U biçimli yapıdan oluşan) yapıda gerilmeler meydana gelir. Ancak yapı herhangi bir mesnetle bağlanmamış olduğundan herhangi bir "doğal" sınır şartı da yoktur (bu. sınır şartlan gerilmelerin bileşkeleri cinsinden de belirlenebilir. Bu şartlar bu yapının [K] matrisini tekillikten kurtarmak için uydurulmuş veya kabul edilmiş sınır şartları değil özgül sınır şartlarıdır.9)'a benzer bir denklem elde edilir. Şimdi de Şek. bunlardan da gerilmeler hesaplanabilir*. kesikli çizgilerle gösterildiği gibi U nün açık ucundan içe doğru zorlanmaktadır. Bu yapının sonlu elemanlarla çözümlemesinde tümel direngenlik matrisi [K] yi toplayarak başlayalım. sıfır olduğunu kabul edebiliriz. Denk. genelde. i parçası {bu parça başlangıçta e miktarı kadar fazla uzunluktadır). 4.Bir kural olarak. herhangi bir düğümde "yapay" referans yerdeğiştirme almak zorundayız. Kirişin iki ucu da sabitlenmiş olduğundan uçlarda düşey yer değiştirme ve açısal dönme yer değiştir meleri sıfırdır ve gerçekte bunlar problemin sınır şartlarıdır. Bu yüzden bu yapının [X] matrisi özgül olarak "tekirdir. kesim 11.1a'daki iki ucu tespit edilmiş kiriş problemini ele alalım.5'deki gibi. keyfi olarak. Bu bileşkeler. Şek. örneğin. Bu denklemden yerdeğiştirme-ler. Bu nedenle. Tekil olmaktan çıkarmak için.3'deki U biçimli prizmatik kiriş yapıyı ele alalım. tümel direngenlik matrisinin özelliklerini etkilemezler. verilen bir yapı veya sürekli ortam probleminin ya "doğal" ya da "yapay" sınır şartları vardır. yapının rijit bir cisim gibi yerdeğiştireceği gerçeğinden anlaşılır). Sonra.

doğal sınır şartları bulunmadığından. "dönüşüm" matrislerinin anlatılmasını gerektirir. dış düğüm kuvvetlerini düğüm yerdeğiştirmelerine bağladığından. (3. Bu yüzden onları. Bu şartların Denk. bundan sonra kısaca "sınır şartlan" olarak adlandıracağız.olarak düşünürsek. Bölüm 6. Bu yerdeğiştir-melerden de cismin gerilme ve zorlanmaları tayin edilebilir. *Bu özel problemin çözümü. tümel direngenlik matrisini tekil— olmayan (non—singular) yapmak için doğal sınır şartları empoze etmek zorunluluğu vardır. bilinmeyen düğüm yerdeğiştirmeleri {6} bulunabilir. verilen bir {P} ile. çoğu yapı ve sürekli ortam problemleri doğal sınır şartlarına sahiplerdir. (3. (35)'a dahil edilmesi işlemi kesim 5.9)'dan. Denk. 35 .9). bkz. Belirlenen bütün sınır şartları hesaba katıldıktan sonra. Denk. sınır şartlarının yalnız bu şartların belirlendiği düğümlerde sağlanması gereklidir.1 de tartışılacaktır. Uygulamada karşılaşılan.

yeni başlayanlar için birkaç genel ipucu verilmiştir. kiriş — api yapılara uygulanabilir. 1 ve 3 düğümleri. Direngenlik konulmalıdır. sonuçlar vardır. Çünkü. 2. başlıca.4a sayıda daki gibi. Bu hususta. Şek. düğüm. yapılarda verilecektir.7). 6. Bölme yöntemi ve mantığı kesim 9. cismin sonlu elemanlar sistemi haline getiriliş tarzıyla :«idenir. Düğümlerin konulacağı yerler.4. örneğin. 5. Şek. Şek. bir her noktaya. (3)Đki veya daha fazla elemanın birleştiği birleşme noktasına. genellikle şunlardır: (1)Her mesnete veya yerdeğiştirmenin belirlendiği noktaya. örneğin. çözümleyicinin önemli ölçüde mahareti ve deneyimi gerek-T-ottedir. Şek. tümel direngenlik matrisinin boyutu ve çözümünün hassasi-«>"= derecesi. Eğri 63 da gibi sayısı benzer değişiyorsa. kesim durum örnek 36 * Eğer El'nin değişimi sürekli bir fonksiyonla ifade .1 b de.5b de. geniş ölçüde.3 ve 9. örneğin.5 ve 9. 4. Şimdilik iağıda. düğüm (eğer "eşdeğer kuvvet vektörleri" kullanılmışsa bu gerekli değildir.* j ClSMl ELEMANLARA AYIRMAK ÎÇtN ĐPUÇLARI *silen bir problemde. (4)Direngenliğin Şek.6 da anlatılacaktır. 2. kesim 9.1 b de. Bkz. 5. Bunlar.4b deki ani değiştiği sürekli arttıkça*. (2)Konsantre (tekil) dış kuvvetin uygulandığı herbir noktaya. yeterli kesin Buna düğüm düğüm da buna değerlerine ait bir yaklaşırlar.

Burada problemin boyut veya karmaşıklığından çok çözüm metodu Özerinde durulmuştur. Burulma ve eksene! kuvvetler yoktur.1 ĐKĐ UCU SABĐTLENMĐŞ ÜNÎFORM BĐR ÖRĐŞ Başlangıç olarak. Şek. (3. Bölüm 3 deki gibi sonlu eleman modelinde.1b deki modele ait tümel direngenlik matrisi burada. Pratik problemlerdeki'tümel direngenlik matrisleri genellikle büyük boyutlu olduğundan.bu kirişin elemanlarının S(t.X) lan Denk.4)'lerden eksenel ve burulma terimleri çıkartılarak elde edilebilir. Kirişin sonlu elemanlara bölünmesi Şek. S(i. uç rotasyonlarında.2 alınmıştır.1b de gösterilmiştir. Böylece. l. 5. b yerine sırasıyla 1. 2)ve S(j.Bölüm 15 de göreceğimiz gibi. ve serbestlik derecesi 2 dir.1a daki problemi ele alalım.1) birbirlerinin transpozeleridirler. kolaylık olsun diye. J.5. a. 37 . 2. kesim 3. Bu nedenle. şeklinde elde edilir. 5. bu geniş hacimli problemleri tamamen otomatik olarak çözmek için bilgisayar kapasitesi sağlanabildiği takdirde basit bilgisayar programları yazılabilir. el ile işlem yapmak yorucu ve çoğunlukla imkansızdır. Bu nedenle.4 deki metot kullanılarak. 5.5 ÇÖZÜLMÜŞ KĐRĐŞ PROBLEMLERĐ önceki bölümlerde geliştirilen sonlu eleman çözüm metodundaki önemli noktalan göstermek için bu bölümde birkaç kiriş yapı çözümlemesi verilmiştir. Şek.

9)'da yerine konulmuş ve buradan Denl<.r-îi. Burada toplam düğüm sayısı 3 olduğundanW=3ve Denk. {P} ve {<5} ile birlikte D«nk.3) :«x. (b). Sonuç [K] matrisi. 5. Denk.1)'den hesaplanıp 3-enk.i [^J nın satır ve sütunları kolay izlenebilsin diye numaralandırılmıştır. (a)'nın iki elemanlı . J. K) la" Denk. elemanın S(i. (b) modeli kullanılarak (a)'da hesaplanan momentler. (5. (5. Yine sıfır olmayan dış kuvvet sadece Q2 olduğundan ve burada -W'ya is: olduğundan ve {P} {P} = {O O -W O O 0}T Q2M2 -alini alır.1 '(a) Đki ucundan sabitlenmiş üniform bir kiriş.modeli. (3.-. (5.2)'de yerine yazılmıştır. (3.10) ve (3. Herbir eleman için.3) çıkarılmıştır. (c). 38 .11) {P} = {QlMl Q3M3}r {s} = {Vlel v2o2 v3e3y i ine gelir. (5.

39 . (b) {P} nin 1. belirlenen sınır şartları dahil edilinceye kadar öyle kalacaktır. satırı zaten sıfırdır). Yukarıdaki metodu uygulayarak bu şart. Ve {P} de D ya karşı gelen kuvvet satırında kuvvet terimi yerine U değeri konur.(5.3) ün 1. O ya ait satırdaki diyagonal terim 1 ile değiştirilir.3) değiştirildiğinde non—singüler hale gelir ve bu durumda v2 Ve Ü2 yi yegane çözüm olarak elde edebiliriz. ve bu satırdaki diyagonal terim dışındaki terimler sıfır ile değiştirildiğinde. satın sıfır ile değiştirildiğinde sağlanmış olacaktır.4) de vt — Q şartını ele alalım. diyagonal terim dışındaki terimler sıfıra eşitlenir. Eğer [K] nın Denk. Denk.4) deki bütün yerdeğiştir meler için bu işlem tekrarlanarak Denk. satırındaki diyagonal terim l/<? ile. METOT l Eğer bir düğümde Ü yerdeğiştirmeleri belirlenirse. (5. [X] doğal olarak singüler (tekti) olup. = Ü3 = 03 = Q (5.Simetri nedeniyle verilen bir problemde [K] nın sadece simetrik yarısının toplanması gerekir. Bu problemde sınır şartları şöyledir. B. (a) Denk. metotta [/C]’nın bilgisayarda saklanmasında yalnız dört "sözcük" gerekliyken burada 36 sözcüğün saklanması gerektiğinden boşuna zaman harcanmasına yol açar. Bununla birlikte bu metot aşağıda anlatılan 2.bu durumda. Denk.3) deki 4 gibi bir skalar çarpanı varsa bu durumda U ya ait diyagonal terim 1 ile değil l/<? ile değiştirilmelidir. (5. metot yalnız. (5. = 0. (5. sıfır olmayan belirli yer değiştirmelere ait satırlar için kullanılmalıdır. Çünkü ü = üj = O dır (bu durumda {P} nin 1. Bu yüzden 1.4) [K] matrisi aşağıdaki iki metottan biri Đle non-singü-ler yapılabilir Sonlu eleman probleminde (tekil olmaktan çıkarılabilir).

Bu durumda 1. Bu yüz-ren Denk. C Bu işlem aşağıdaki gibi yapılır: k düğümündeki yer değiştirmeleri sıfır olarak belirlenmiş olsun. 40 . {P} nin 6. (5. A ucunun başlangıç dönmesi -()' olarak et ilmesi hali için ..3 Şek. özellikle sürekli ortam mekaniği problemlerinde bu tasarruf daha çok ı^em kazanır. Bu problemde elde edilen saklama hacmindeki tasar--f orta bir bilgisayar için gerçekte çok önemli değil.3). Gerçekten bunlar sonuçların kesin değerleridir.5) deki indirgenmiş [K] yi saklamak için şimdi sadece 4 "sözcük" gerekmektedir. Denk. arak elde edilir. Kısacası. 5. Yukarıdaki eşitliğin el ile çözümünden.(] dan sıfır olan yer değiştirmeleri gösteren satır ve sütunlar çıkarılıp {P} .. böylece Denk. Denk.3) den.3) küçülerek. . (5. Şimdide Şek. satırlar ve bunlara karşı gelen sütunlar :*nk. uygun şekilde değiştirilir. şeklini alır. Dk = O ur. ve "j ün satırları ve bunlara karşı gelen sütunlar ratrisinden silinip. şeklini alır. metoda göre satırını gösteren denklemde. (5.4) yardımıyla çıkarılmıştır. diyagonal dışındaki erimler sıfır ile değiştirilir. Bundan sonra Z. 2. satırdaki diyagonal terim (/ı3/£/) ile. satırı da —O' ile değiştirilir. çözelim. metodu izleyerek u. (33) da bu satırın ve ilgili sütunun bulunması gereksizdir. Şimdi Denk. = t>3 = O ve Ö3 = -0- r 1. Sağ taraf sıfır olduğundan bu satır başka bir yer değiştirmeyi etkilemez. metoda göre. büyük hacimli prob-emlerde. 6.5. Ancak. Denk. ü.1a daki problemde 1. (5. öyleyse bu metot mümkün olan her yerde kullanılmalıdır. 5.1a daki problemi. = 0. 55) in el ile çözümünden kirişin ortasındaki yer değiştirmeler. ve 6. (5. Bu durumda sınır şartları ü.

5.elde edilir. ucun bağlandığı düğümlerdeki yer değiştirmelere eşit olmak zorundadır. Sınır şartları Denk. i elemanındaki [P] iç kuvvetler^ (f} (S O eşitliğinden elde edilebilir.2 deki durumda Kesim 2. Bu basit örnek 1.6b) ve yukarıdaki denklemden. belirlenen yer değiştirmelerin sıfır olmaması durumundaki işlemi göstermektedir.1 b deki bir elemanını (1 = 1) iç kuvvetlerini hesaplı-yalım. Denk. elde edilir. Bir örnek olarak. metodu kullanarak. Eksenel ve burulma büyüklükleri bulunmadığından n = l ve fe = 2 alarak. (2. Düğüm yer değiştirmeleri {<5B} ve {5k} daha önce hesaplanmıştı.1 de gördüğümüz gibi bir uçtaki yer değiştirmeler. 5. Bunun sonucu olarak Şek.7 deki notasyonu kullanarak. Bu elen Kum direngenlik matrisi 41 . (5. Şek. ĐÇ KUVVETLERĐN HESABI Düğüm yer değiştirmeleri hesaplandıktan sonra yapıyı temsil eden her bir elemandaki iç kuvvetler aşağıdaki gibi bulunabilir: Kesim 3.4) deki sınır şartları olsun.

Şek. Şimdi sorj ş. bir yayılı yükü (P] ye nasıl dahil edebiliriz.?|:şimi tahmin edilemediğinde.—e-— -—. 5. diğer hesaplamalarda olduğu gibi bilgisayara bırakılır. böyle birkaç iç düğüm kondrra: ~~ :.3 I^JKĐ .£.J.5a da gösterildiği gibi.-«sırinarak kirişin eğilme momenti diyagramı çizilmiştir. (5.r i -ı.-irs ı: :.: Z VZ3VN Y AYILI YÜK TAŞIYAN ÜNĐFORM ANKASTRE KĐRĐŞ Şex. yani 2 c! ü güm ündeki.dir. ? nin bütün bileşenleri.K) lar Denk. —iv U yalnız birtek "iç" düğümdeki.-dur: Şe\. sasıt problemde eğilme momentinin kiriş boyunca c!eğiş.-. diğer hes«. Uygulamada iç kuvvetlerin hesabı. Şek.s-•.3 (a) D. (b) tek elemanla yaklaşım. 5i» : "î I_LX. Şimdi. 5. Uygulamada iç kuvvetlerin hesabı.'. 42 . i. 1.-. (5. Açdcç^r: : v^. uygulanan tekil dış yüklerdir.na-—ü-^i .1 c bu yolla bulunmuş kirişin : -t: —«riusr -ı j isrerTiektedir. Burada $(\. Ç l-si anırrcan. iç momentlerini göstermektedir.-r:.'-t1' gibi bir nokta yük direk olarak {P} ye dahil edilebilir. (c) (a) ya iki elemanla yaklaşım. 5 .-• Bilgisayara bırakılır.4 _ j. Denk.i:§ıirı yayılı p yükünü taşıyan bir ünifoım ankastre kiriş. 5..1.1) lerdeı = l elde edilmişlerdir.6) dan iç kuvvetler kolayca hesaplanabilir..

metodu izleyerek.7)yi çözerek A.3b de gösterildiği gibi her bir uçtaki düğümlere tekil düşey bir yük gibi etkidiğini varsayalım.Şek. böyle birkaç iç düğüm konulmalıdır. Şek. 5.daki yer değirtirmelerin. Şek. bir yayılı yükü {P} ye nasıl dahil edebiliriz.(3. Çünkü tanımdan. (5. tamamıyla tahmini olarak üzerine etkiyen toplam yükün yarısının. 5. (b) (a) ya tek elemanla yaklaşım. 5. 5.1a’daki basit problemde eğilme momentinin kiriş boyunca değişimine ait ön bilgi yardımıyla yalnız bir tek "iç" düğümdeki.3 (a) Düzgün yayılıp yükünü taşıyan bir üniform ankastre kiriş. yani 2 düğümündeki. Kesim 5.2 DÜZGÜN YAYILI YÜK TAŞIYAN ÜNĐFORM ANKASTRE KĐRĐŞ Şek. uygulanan tekil dış yüklerdir.3a da gösterildiği gibi. 43 . iç momentler hesaplanarak kirişin eğilme momenti diyagramı çizilmiştir. Açıkçası iç kuvvetlerin değişimi tahmin edilemediğinde.1a daki — W gibi bir nokta yük direk olarak {P} ye dahil edilebilir. bu durumda Denk. 5. (c) (a) ya iki elemanla yaklaşım. Şimdi soru şudur: Şek.1 deki 2. 5. {P}nin bütün bileşenleri.9) un aşağıdaki formu alacağı kolayca gösterilebilir Denk. Bu ankastre kirişe önce bir tek elemanla yaklaşalım.

5. Şek.1 A'da yer değiştirmelerin yakınsaması (Şek. istenilen bir durum değildir. Şek. Görülüyorki. 5. kirişi temsil eden elemanların sayısı artırıldıkça gerçek değerlerine yaklaşmaktadır. (5. Tablo 5. 5. Şek. Ne varki.3b deki gibi bir tek elemanla yaklaşıldığında kesin sonuçlar elde etmek için {P} yi nasıl değiştirebileceğimizi araştıralım. sonuçlar.3a daki kirişe. Bunlara karşı gelen verdeğiştirmelerin kesin değerleri.olduğu bulunur. ve bunun çözümü 44 .3a) Şimdi. Tablo 5. bu sonuçlar önemli ölçüde hatalıdır. elde edilir. 5. Yük vektörünü bilinmeyen olarak ele alıp A nın kesin yer değiştirmelerini. dır.1 de görüldüğü üzere hassasiyet anmaktadır. sırasıyla.3c deki gibi 2 eleman kullanıldığında. Hassas bir çözümleme için yayılı yük taşıyan yapıların çok sayıda elemanlara bölünmesi gerektiğinden ve dolayısıyla [K] nın boyutu önemli ölçüde artacağından bu.7) de yazarak. Denk.

Bu sonuç. Şek.5a daki problemde. ankastre kirişin.verir. Şek.4 (a) Düzgün yayılı yük taşıyan bir kiriş elemanı. Bölüm 9 da herhangi bir sonlu elemanın {P. Şek. yükleme durumu ve sınır şartlan itibariyle bir veya daha çok eksene göre simetrik olan problemlerde. [Pe] tipik bir uygulaması bundan sonraki kesimde verilecektir. Böylece.3 BĐRKAÇ ÖRNEK ÖRNEK l Geometrisi. 5. Açıkçası. 5. tümel direngenlik matrisinin sadece cismin herhangi bir simetrik bölgesi için toplanılması yeterlidir. 5. 5. Bununla45birlikte yüklü kirişin şekil değiştirmiş . olduğu görülür. Şek. 5. 2 düğümüne ~P^-/2 nokta yükünün yanısıra pL?/l2 momenti eklenirse. bir tek elemanlı yaklaşımla çözümlenebileceğini göstermektedir. "eşdeğer kuvvet vektörü" adı verilen {Pe} ile tanımlayabiliriz. (b) (a) için {Pe} nin şekille tanımı. 1 düğümünü serbest bırakıp. kirişin simetrik yarısından birisi için toplanması yeterlidir. 2 düğümü sabitlendiğinde. [K] matrisi Şek J 5b de gösterilen.} . Açıkçası.4b {/*.] nin tanımını göstermektedir.} sini hesaplamak için genel bir işlem türeteceğiz. {P. üniform yayılı yükleri taşıyan parçaları bir tek elemanla temsil etmek için kullanılabilir. bu.[K] matrisinin boyutunu büyük ölçüde küçültür..4a daki iki serbestlik dereceli eleman için.

olduğunu gösterebiliriz. Bölüm 3 deki metodu kullanarak Şek.1). u. 5Jb için şunu gösterebiliriz. (2Â) den. J.} ile h = 3 m yazılarak. K) lar şeklinde parçalayıp ve uygun düzgün yayılı yük {P. O halde.biçimiyle uyuşan ek sınır şartı 03 = O da probleme dahil etmek zorundayız. eksenel ve burulma büyüklüklerine karşı gelen satır ve sütunları silerek. S(i. (5. 5 Jb için.8) de n = l ve k = 2 p = —800 N/m ve 46 . = 03 = O Şimdi Denk. (bulunmadığından) [K] bu düğüme ait büyüklükleri içermeyecektir (metot 2. Şek. Veya Denk. problemin belirlenen sınır şartları şunlardır. değiştirilerek Denk. = 0. 1 düğümüne ait bütün yerdeğiştirmeler yok olduğundan. (53) daki kare matrisi yerleştirmeleri yaparak. kesim 5.

47 .

kesim 5. Sonuç olarak Şek. Şek. -2300 0}T (5. i Denk. Denk. düzgün yayılı yük taşıyan yapıların yerdeğiştirmelerini hassas olarak hesaplamamıza yarayan bir unsurdur. Sonuç olarak. El. Burada büyüklükler SI birimleri cinsindendir. (5.9). 5_5b deki düğüm kuvvetleri.11) ve (5. Aslında {Pe} nin bir dış kuvvet vektörü olduğunu söyleyemeyiz.12) Ö3 = O olduğundan 03 ü gösteren satır ve sütun çıkarılacaktır (metot 2. Denk. düzgün yayılı yük taşıyan elemanda yaklaşım aşağıda açıklandığı üzere biraz farklı olacaktır. 1 düğümü çıkarıldığından. Böyle elemanlar halinde Denk. haline gelir. (53) daki [K. Burada. Denk. aranan dış kuvvet vektörü M2 A/3}T ={-1200 600 olur. Bununla birlikte. (5. SI birimi cinsindendir. (5.12) den elde edilir. (5.olur.6).14) de yerine yazıp. k ı = l. 5Sb deki 1 elemanını ele alalım n = l. (3. (5.13) çözümü v2 = -26100-0/£/(m) Ö2 = -121500/£7 (rad) v3 = -49500-0/£/(m) verir. Denk. (5. Sonuç olarak düzgün yayılı yük taşıyan elemanlarda gerçek iç kuvvetleri elde etmek için.6a) da verilen iç kuvvetlerden [Pe} çıkarılmalıdır. Herbir elemandaki iç kuvvetler Denk. Bir örnek olarak.6) dan bulunabilir. O.] yi 48 .1).

(5. /ı. Benzer tarzda. ı = 2. Gelecek bölümde. Bunun sonlu eleman modeli Şek. 5. virtüel iş prensibine dayanan. örneğin. 1 elemanı için olduğunu gösterebiliriz olur.1 deki l ve 2 varsayımlarını49sağlayan ve rijit cisim yerdeğiştirmeleri engel- . (5.1. ÖRNEK 2 Şek.6b deki durumda. = 10 ve£(/. 1 ucundaki eğilme momenti 93 kNm. = 5E7 7ij=5 yazarak. bu elemandaki gerçek iç kuvvetlerin .kullanarak. 6. = £/yazılarak Denk. kiriş elemanının direngenlik matrisi çıkarılırken. herhangi bir sonlu elemanın direngenlik ve diğer karakteristiklerinin çıkartabildiği genel bir işlem sunacağız.6a dâki problemi ele alalım.1a) verir. vb. Bazı temel elastisite bilgilerinin bu işlemin anlaşılmasını ve uygulanmasını kolaylaştıracağı için şimdi. Bölüm 3 deki metodu izleyerek.1c) de Etl. Denk. 1 ve 3 düğümlerindeki bütün yerdeğiştirmeler sıfır olduğundan bu düğümlerin [K] da içerilmesi gerekmez. YER DEĞĐŞTĐRMELER VE ZORLANMALAR Kesim 2. sonlu elemanlarla genel bağlamda. 5. Burada bütün büyüklükler SI birimleri cinsindendir. ilgili olan sözkonusu bilgileri lineer elastisite yönünden tartışacağız.6b de gösterilmiştir. 6 LĐNEER ELASTĐSĐTENĐN TEMELLERĐ Bölüm 2 de. Şek. yeni başlayanların aşina olduğu elemanter yapı mekaniği çerçevesinde kalmaya özen gösterilmiştir. olduğunu gösterebiliriz. Sonuç olarak. 5.

50 . Şek. Bunun x. y. Yerdeğiştirmeler. A daki toplam yerdeğiştirmenin AA* olduğu açıktır. z eksenlerindeki bileşenleri sırasıyla u. yeni bir konuma ulaşır.1 de tipik bir parti külün cisim şekil değiştirmeden önceki ve şekil değiştirdikten sonraki konumu sırasıyla.lenmiş bir elastik cisme. noktadan noktaya değiştiğinden u. v ve w dir. 8. A ve A1 olsun. bir veya daha çok kuvvet etkidiğinde cisim şekil değiştirir ve içindeki her bir nokta. v ve w tamamen konumun fonksiyonlarıdır.

e** ile gösterilen x doğrultusundaki "normal" zorlanma tanımdan. Gerçekten "kübik genişleme" veya kısaca "genişleme" adı verilen (cxx + en + e. hacmindeki değişimlerle ilgilidir. sırasıyla y ve z ekseni doğrultusunda olur.2 Bir düzlem elemanın şekfl değiştirmeleri. dır.. Öç—boyutlu durumda. olduğu açıktır. e*r . Normal zorlanmalar. "normal" ve "kayma" zorlanmalarının toplamı olarak ifade edilir.) toplamının cismin hacimsel zorlanmasının temsil ettiği gösterilebilir. 51 . ikinci indis düzlemi tanımlamaktadır. ve e-. AB nin x ekseni üzerindeki izdüşümü Ax e oranı şeklinde tanımlanır. Şek. ex± — dufdx. x ekseni doğrultusunda ve normali y ekseni olan düzlemde bulunmaktadır.. şekil değiştirmiş biçimi A'B'CD* olsun. $2 de gösterilen ABCD diferansiyel elemanı düşünelim. AB kenarının artışının x ekseni üzerindeki izdüşümünün. iki boyutlu şekil değiştirmemiş bir cisimden alınmıştır. Cisim bir kuvvet sisteminin etkisinde bulunduğunda. J Aynı şekilde. 8. Bu indisler gerilmelerde de kullanılır.Şek. Yani.. olur.. Cismin toplam deformasyonu. Benzer yolla ilgili yerdeğiştirmeler cinsinden ifade edilebilir. cismin biçiminde hiçbir değişiklik olmaksızın. yukarıdaki artış miktarının.. [jVbfosyon: Alt indisin birincisi doğrultuyu. Böylece. Eleman. diğer normal zorlanmalar e. örneğin.

Öte yandan. ov Hx " du as tan yt - l+— ox kolayca gösterilebilir. ABCD elemanının açı değişimleridir.2 de. özellikle çözümlemede tansörler kullanıldığında yararlı olur. Benzer şekilde. kayma zorlanmaları Denk. (8. Bu. *. dv 7ı = 3. Kimi zaman. şeklinde ifade edeceğiz.4) deki elastik zorlanma vektörünün (t) in uç boyutlu bir cisme ait olduğu açıktır. (8. Şek. y ı ve 77 .5 ve 8. (8. Böylece. Vin yanında ihmal edilebilir.3b) (8-3c) ( elde edilir. Aşağıdaki bağıntı. kayma zorlanmaları.x du yazılabilir. Burada. şeklinde tanımlanacaktır. Bu tarzda öteki kayma zorlanmaları e y» ve e« in. kayıra zorlanması e*r. paydadaki du/dx (= e^).3) ierin sağ tarafları 1/2 ile çarpılarak ifade edilir.2) den. 8. düzlem problemlerde 52 (kesim 8. Yukarıdaki ifade de. Bu altı elastik zorlanma bileşenini matris formunda (8.öte yandan.3a) ( dw dz du dy 8.4) *. dv y *• dw olduğu kolayca ispatlanabilir. açısal çarpılmaları gösterir. Denk. ve sonra Denk. cismin hacminde herhangi bir değişiklik olmaksızın.6) . du dv 8. Bunun sonucunda.

deformasyonlar yalnız x—y düzleminde meydana geliyorsa. 53 . o takdirde.

Eğer cisim "termal olarak izotropik" ise yani. Bizx malzemelerin. öte yandan. kayma ısıl zorlanmaları taşıyamaz ve dolayısıyla yalnız normal (genleşme) ısıl zorlanmalar etkisindedir. cisimde ısıl gerilmeler doğacaktır. genleşme veya büzülme engellenirse. o takdirde. termal izotropi dolayısıyla. Oysa. ısıl özeMikleri bütün doğrultularda aynı ise.2 ISIL ZORLANMALAR Şimdiye kadar cisimdeki zorlanmaların. kolayca hesaplanabilir. Normal ısıl zorlanmalar. cismin genleşme katsayısı vb. eğer. Başka bir deyişle.} nin cebirsel toplamı olarak ifade edilebilir. [e\\ ve {(. Çünkü. cismin küçük bir h boyutunun a^' kadar değiştiğini gözönünde tutarak. çarpılma olmaksızın. daima termal olarak izotropik ve homoien olduğunu kabul ediyoruz. farklı miktarlarda genleşme veya büzülme oluşur ve bunun sonucu olarak ısıl gerilmeler doğar. pjn normal ısıl zorlanma olduğuaçık-ti£. Bu gerilmeler. Burada sıcaklık artıyorsa T pozitiftir. cisim üniform sıcaklık dağılımına sahip ve herhangi bir kısıt bulunmaksızın serbestçe genleşip büzülebiliyorsa.6. bir dış kuvvet sistemi etkisinde bir cismin sıcaklığı yükseltilir veya düşürülürse. elde edilir. Cisimdeki toplam zorlanma. a T. sıcaklık değişimi T olduğunda. hemen hemen bütün cisimler ısıtıldığında genleşir ve soğutulduğunda büzülür. ısıl zorlanmalar. 54 . Bu işlemi üç koordinat ekseninde uygulayarak ve kayma ısı! zorlanmaların sıfır olduğunu hatırda tutarak. cisimde sıcaklık dağılımı üniform değilse de meydana gelecektir. uygulanan kuvvetlerden doğduğunu ve cismin izotermal (sabit sıcaklık) şartlar altında bulunduğunu varsaymıştık. cisimde elastik zorlanmalar {(•} nın yamsıra ısıl zorlanmalar da W da doğacaktır. Burada a. cisimde yalnız ısıl zorlanmalar doğacaktır. Cismin farklı parçalarında yerel sıcaklık değişimine bağlı olarak. Bu nedenle. termal olarak izotropik cisim.cismin boyuna genleşme katsayısıdır. o takdirde. hacim değişikliği doğurur.

ilkel zorlanmanın kartezyen bileşenleridir.} . elastisite modülü E ve poisson oranı v ile tamamen belirlenir.{e.* i«/ (8 b) ' dır. öyleki. izotropik ve homojen olduğunu kabul edeceğiz.{e.8. {e.} ilkel zorlanmanın bütün bileşenlerini kapsar.3 ĐLKEL ZORLANMA Dış kuvvetler (ısıl kuvvetlerde dahil olmak üzere) uygulanmadan önce cisimde mevcut olan zorlanmalar "Đlkel zorlanmalar" olarak tanımlanır. Kübün her bir kenarı gerilmesiz durumda birim boydadır. Hem ilkel hem de ısıl zorlanma mevcut ise. cismin elastik özellikleri. 6 .4 GERÎLME-ZORLANMA BAĞINTILARI Tersi ifade edilmedikçe. 55 .W . Çerçevedeki "boyut uygunsuzluğu" (kesim 7 J) ilkel zorlanmaya basit bir örnektir. 8. Burada. lineer elastik. gerilmeleri meydana getirecek zorlanma şudur: {e} = {€} . Şimdilik. {*|} .6. Şek. Şek. cisimde ısıl zorlanmalar yoksa.3 Birim boyutlu kübe uygulanan gerilmeler. ilkel zorlanmalara sahip bir cisme dış kuvvetler etkidiğinde. ei»> eiyf vb. ilkel ve ısıl zorlanmaların mevcut olmadığını kabul ederek.T \n e /„ .{«iî Burada. gerilmeleri doğuracak zorlanma şudur: M . {e(} nin üç boyutlu genel ifadesi.(«ta «IW «i« »U. cismin malzemesinin. birbirinden bağımsız iki sabit.3 deki kübü ele alalım.} (8-7) 6.

şeklinde verilmiştir. î «•« = ^ (<*** ~ ™yy . ıyx ve t.9b) (8.doğrultusunda uzama dolayısıyle normal zorlanma e*x . 56 . Kayrr?.w«. = ..8c) (8-8b) £.va'-'~ w«) ^ *«--?(*„. y. Yukarıdaki 6 zorlanma bileşeni ifadeleri matris formunda yazılabilir: Ters alma işleminden sonra bu denklemi aşağıdaki formda yazabiliriz.ryl *» = -T«' (8.) (8. Doğrultusunda normal gerilmedir.v<r. G cismin malzemesinin rijitlik modülü olup. Burada. Hooke kanununa göre.txy. şerilmeieriyie.x kayma gerilmeleridir.9a) şeklinde bağlıdır. exv = ^ txy t/ <?„.vma zorlanmalar! karşılıklı olarak birbirinden bağımsızdır. Benzer şeMp l e »~ £((T" . Burada^ U — x.8a) juğu açıktır.9c) (8. .wrM) (8.

iyi—bilinen "Lame sabiti" dir. (8. Ve şeklinde verilmiştir. Bunu komoakt sembolik formda söyle yazacağız: 57 .11) üç boyutta Hooke kanununu ifade etmektedir. Denk.Burada A.

A-A kesitinde z doğrultusundaki yerdeğiştirmeler ihmal edilecektir. Denk. kalasdaki deformasyonla-rın. M . (8.4) de verilmiştir. .14) de üç—boyutlu termal olarak izotropik cisim için.Burada [</] "elastisite matrisi"dir. (8.4a daki uzun ve üniform kalası ele alalım. Şek.4b de görüldüğü gibi z = Öve : = L uçlarından yeteri kadar uzakta A—A kesitini ele alalım. Denk. Bu sonuç.14) (8. Bu problemler ya "düzlem zorlanma" veya "düzlem gerilme" tipidir.7) deki {e} ile değiştirilmesi gerekir. (8. (8.12) haline gelir. termal (ısıl) gerilme vektörünün olduğunu gösterebiliriz.[<){*. (8. elde edilir. çözümün matematik ifadesini önemli ölçüde basitleştirir. (8. 6.15) Denk.11) ve (8. 8. yazarak. Isıl ve ilkel zorlanmalar da mevcut ise. Koordinat eksenlerinden birine dik düzlemlerde özdeş deformasyonlar meydana geliyorsa bu eksen dikkate alınmayabilir.} M = MW . z ekseninden bağımsız olduğu varsayılabilir. Olduğu kabul edilir ve sonuç olarak 58 . -[<[{«.{a}. (8. Ve şeklindedir. O takdirde. Kalas üniform olarak yüklendiği için.15) Uç—boyutlu. Denk.11) Uç-boyutlu hal için yazılmıştır.5). Denk. {c} in Denk. bütün yüzeyinde düzgün ya-yılı düşey yük taşımaktadır. 8. . Bundan başka A—A kesiti uçlardan yeteri kadar uzakta olduğundan.5 DÜZLEM ZORLANMA Şek. Dolayısıyla. izotropik ve homojen bir cismin genel gerilme-zorlanma bağıntısıdır. Elastisitedeki problemlerin büyük bir bölümü esas itibariyle iki— boyutlu olarak incelenebilir. Kalas.} (8.{er}.

gerilme dağılımının esas itibariyle üç—boyutlu olduğu uçlara yakın kesitler hariç. Denk. o» = vfo. Bu denklemler A—A daki genime durumunun z ekseni gözönüne alınmaksızın belirlenebileceğini göstermektedir. paralel kesitlerdeki deformasyonlara özdeştir..17) olduğu görülür. uzamayı engellemek için gerekli olan normal gerilmedir. Uzun ağırlık barajları. Sonuç olarak.8e) de eız = O olması dolayısıyla. 8. sürekli temeller ve uzun rulmanlı yataklar. (8. (8. Böylece problem.16b) sağlanıyorsa. vb. Kesitlerde yer değiştirme ve gerilme durumunun aynı olduğu iki boyutlu bir probleme dönüşür. A—A ve paralel kesitler için. (b) A—A kesiti.A—A kesitindeki de-formasyonlar. düzlem zorlanmanın bilinen örnekleridir. 59 . °"n z ekseni doğrultusunda.4 (a) Tüm yüzeyinde düzgün yayüı düşey yük bulunan Üniform kahnlıklı uzun bir kalas. Açıktırki. cismin "düzlem zorlanma" durumunda olduğu söylenir. Denk. + ff.) (8. A—A kesitine paralel bütün Şek.16a) ve (8.

60 . (8. ve düzlem kuvvetlerin* etkisinde bulunan bir cisme ait elastisite problemlerini çözümlemek için.5 de : = ±t/2 yüzeylerinde uygulanan kuvvetlerin bulunmadığı tipik bir problem gösterilmiştir. yukarıdaki şartın. hassasiyette önemli bir kayıp sözkonusu değildir. Bu yüzeylerde. "düzlem gerilme" metodu kullanılabilir.(8. Sonuçta. Denk. çok küçük olduğundan.(8.17) uyarınca.4a) da verilen {e} u kullanılarak. diğer normal gerilmelerle lineer olarak bağımlıdır.6 DÜZLEM GERÎLME Boyutlarından biri diğerlerine göre çok küçük olan. (8. cismin kesitinde geçerli olduğunu varsayabiliriz. Denk. Çünkü az. Şek. Denk. ince bir cismin düzlemi üzerinde uzanan kuvvettir.Düzlem zorlanma bünye denklemi. Burada. kenarlara uygulanan kuvvetler t boyunca üniform olmak şartıyla. <7« = f n = T» = O dır. Denk.z in sıfır olmayan bir sabite eşit olduğu problemlere "genelleştirilmiş" düzlem zorlanma problemleri adı verilir. cyy ve TX)f nin t boyunca değişmediğini kabul etmekle. . (8.8.15) de silmek suretiyle elde edilebilir. * Düzlem içi kuvvet. Diğer gerilme bileşenleri axx. elde edilir.18) de a. Cismin diğer boyutlarına göre t.x in bulunmadığına dikkat edilmelidir. 6. e.16b) de verilen sıfır olan zorlanmalara ait satır ve sütunları Denk.

5 Tipik bir düzlem gerilme problemi Böylece problem.Şek.15) e göre ısıl ve ilkel zorlanmaları dahil ederek. Bu denklemi tersine çevirerek ve Denk. 61 . = O yazarak.(8.8) de er.. Şimdi bu üç denklemi matris formunda yazacağız. 8.9a)). z ekseninin hesaba katılmadığı iki—boyutlu bir problem haline gelir. Denk. burada. sıfır olmayan kayma gerilmesi sadece. dır (Denk.(8.(8.

Sonuçta. öte yandan. Burada {«}. Burada.8'c). genelde elemana etkiyebi-lecek. orta düzlem z = 0. Bu gerilmelerin yanısıra. bir titreşim hareketine zorlanmaktadır. a göre simetrik ise. aa = O. Denk.(8. olduğunu gösterir. cismin geri kalan kısmının bu eleman üzerindeki etkisini temsil etmektedir. Denk. Böyle bir problemin "genelleştirilmiş" düzlem gerilme problemi olduğu söylenir. yalnız. Çekim ve merkezkaç kuvvetleri cismin maruz kalabileceği "kütle" kuvvetlerinin tipik örnekleridir.4a) ile tanımlanmıştır. yine yukarıda yaptığımız işlemleri uygulayacağız.7 DENGE DENKLEMLERĐ Şek. J? . atalet kuvvetleri. 8. doğar. Denk. "kütle" ve "atalet" kuvvetleri denilen kuvvetleri de düşünmek zorundayız. gerilme ve zorlanmaların kalınlık boyunca ortalama değerlerini alacağız. 6. z ekseni doğrultusundaki zorlanmanın. Ancak. Gösterilen iç gerilmeler. Bu durumda. ? ve 2 ile sırasıyla x.(8. cismin parçacıkları. ve Newton'un ikinci kanununa 62 . x ve doğrultusundaki kütle kuvveti y — pfAxAy x y doğrultusundaki kütle kuvveti olur.(8. p cismin yoğunluğunu göstermektedir. düzlem gerilme problemlerinin bünye denklemidir.6 daki iki— boyutlu elemanı ele alalım.19). plakanın kalınlığı boyunca üniform değil fakat. Eğer kenarlara uygulanan kuvvetler dUzlem gerilme analizinin gerektirdiği üzere. olduğundan. Eleman birim kalınlıklı bir cisimden çıkarılmıştır.elde edilir. cismin elastik titreşimlere maruz kaldığında. bu elemanda. y ve z eksenleri doğrultusundaki kütle kuvveti "ivmelerini" tanımlayarak.

herhangi bir doğrultudaki kuvvet- 63 . Benzer ifade y ekseni için de yazılabilir. x doğrultusundaki atalet kuvveti x = —p —y AxA)> olduğu açıktır. Şek. Burada t zamanı göstermektedir. 8. Yukarıdaki negatif işaret atalet kuvvetlerinin tepkisel niteliğini ifade etmektedir.6 daki elemanın dengede olması için.göre. Şek.6 daki durumda. 8.

üç-boyutlu cisim için. kuvvetlerin momentleri toplamı da sıfır olmak zorundadır. Keyfi bir noktaya göre. elde edilir. yukarıdaki denklemler şu hale gelir. ye bölerek. 64 .6 Đki boyutlu diferansiyel bir elemanda gerilmeler. Bundan dolayı x doğrultusundaki gerilmelerin oluşturduğu kuvvetlerin (kütle ve atalet kuvvetleri de dahil olmak üzere) toplamı. ler ini n vektörel toplamı sıfır olmak zorundadır. 3.Şek. Denklemi AxAy. Bu yolla. olur.

6 zorlanma bileşeninin yerdeğiştirme bileşenleri cinsinden ifade edilebilmesi. çeşitli zorlanma bileşenleri arasında. Bu gerilmelerin herbiri karşı gelen zorlanmalarla lineer olarak (Denk. Burada. zorlanma bileşenleri için. O noktasına göre bütün kuvvetlerin momentlerini sıfıra eşitleyerek.2 den yerdeğiştirmelerin sürekliliğinin. herhangi bir noktaya göre.9) bağımlıdır. Yine. yukarıdaki denklemde kütle kuvvetleri ihmal edilebilir. moment denge şartları. denge denklemleri sağlansa bile. kabul ettiğimiz koordinat sistemine göre. t». Benzer bağıntılar zorlanmalarda da yazılabilir.21) in sağ tarafı sıfır olur. saat ibreleri yönünün tersi yöndeki momentler pozitif kabul edilmiştir.ezr ve exx = ext 6. ulaşılır. 8. bütün kuvvetlerin momentleri sıfıra eşitlenerek yazılır. zorunlu olarak bir fonksiyonel bağıntının varlığına işaret eder.8 UYGUNLUK ŞARTLARI Denk. v ve w nm türevlerinden kolaylıkla elde edilebileceğini göstermektedir. dir. eğer cismin bir noktasındaki yerdeğiştirme biliniyorsa o noktadaki 6 zorlanma bileşeninin u. örneğin yalnız yerçekimi kuvveti varsa. «*> . cisme etkiyen kuvvetler dengede ise. böyle bir bağıntı olmasaydı ve bunun sonucu olarak.l) ve (8. keyfi değerler kabul etmek mümkün olsaydı. 8.3).6 da. mevcut olmadığı kolayca gözlenebilir. X = Z = O ve 7= —g. Burada g yerçekimi ivmesidir.(S. Yani.T« olduğu gösterilebilir.<?y*> en . Şek. Zorlanma bileşenleri arasındaki bu ara—bağıntı. Şek. Denk. (8.Benzer şekilde y ve z eksenleri için sırasıyla aşağıdaki denklemler elde edilir. Gerçekten. Kütle kuvvetlerinin elemanın ağırlık merkezine etkidiğini ve uygulanan kuvvetlerin yalnız statik kuvvetler olduğunu varsayarak. V = T*y ve T « . gerçekte 65 . Ax ve Ay sonsuz küçük olduğundan. Benzer şekilde. = V Bu şekilde. 8. Buradan şu sonuca ulaşılır.

8.uygunluk şartlarıdır. denge denklemlerinde olduğu gibi (Denk. Bu şartların sağlanması.21 ler) doğrudan . iç gerilmelerle. Denk. dış gerilmeler dengede olmak zorundadır.(S. sonlu eleman metodunda kullanılmadığına işaret edilmelidir. 8.3) den türev işlemleriyle çıkarılabilir.l) ve (8.7 de cismin yüzeyinde sonsuz küçük AB uzunluğu. Bu şartlar şunlardır: Yukarıdaki bütün denklemler.9 SINIR ŞARTLARI Cismin yüzeyinde. p "toplam gerilme" ye 66 . Şek. şekil değiştiren cismin yer değiştirmelerinin sürekliliğini sağlar. Bu denklemlerin. 6.

10 ASAL GERĐLMELER Şek. r) « n ile y arasındaki açı maruz bulunsun.7 deki OAB nin cismin yüzeyinde değilde içinde bulunduğunu tasavvur edelim. p nin x ve y eksenlerindeki bileşenleri sırasıyla. T) OB = /l tf coş (n. x) ve (n. A) . 67 . Elastisite teorisinde p ye V içindeki malzeme üzerine A5 boyunca.S yüzeyinin bir elemanı olup. Yukarıdaki denkleme p nin uygulandığı noktanın "gerilme tan-sörü" adı verilir. sırasıyle x ve y eksenleri arasındaki açılardır. P* ve Pr olsun. AB ye diktir. m ve n. asal gerilme. v) n. Burada l. p. l/î. AS . cismin yüzeyi üzerindeki her noktada aşağıdaki "sınır" şartlarının sağlanacağını göstermek üzere genişletilebilir. Denk. (8. n dış normalıyle.23) e ait koordinat sistemine göre n normalinin doğrultman kosinüsleridir. V dışındaki malzeme tarafından uygulanan birim yüzeydeki kuvvet olarak tanımlanan "gerilme vektörü" adı verilir. asal düzlemi AB olan bir asal gerilme olsun. benzer şekilde. Sonuçta. p nin doğrultusu normalinin doğrultusuyla çakışır. OAB nin dengede bulunması için. y) açıları. 8. asal düzleme dik olduğundan.n ile x arasındaki açı (n. üç boyutlu halde. sekiliden: Burada. Şimdi. cismin keyfi bir V hacmini çevreler. (n. 6.O A = /l S coş (/». Bu çözümleme üç—boyutlu durumda.

.

II ve III’e gerilme tansörünün. Bir invaryantın büyüklüğü koordinat dönüşümlerine bağlı değildir. sırasıyle birinci. yeniden düzenleyerek. "geçersiz" çözüm olarak adlandırılır ve kabul edilemez. p1 . ikinci ve üçüncü "invaryantları" adı verilir. p3 – p2I + pII – III = 0 Burada. Denk. (8. determinantını sıfıra eşitleyeceğiz ve buradan aşağıdaki p ye bağlı kübik denklem elde edilir.bunları Denk. Bu.24) ün "geçersiz olmayan" bir çözümünü bulmak için.23) e yerleştirip.26) nın üç kökü.(8J24) çözülerek tayin edilebilir. Denk. Denk. Gerilme tansörü cismin belli bir noktasına ait ise. Denk. Bu nedenle. doğrultman kosinüsleri arasındaki.(824) ün bir çözümünün. (8.26) I.(8. elde edilir. p2 ve p3. şimdi. Çünkü. istenen asal gerilme değerleridir. çeşitli noktalarda asal gerilmeleri ve doğrultularını hesaplamak gereklidir. o noktadaki asal gerilmeler ve doğrultuları. (8. Birçok elastisite probleminde. Bu gerilmelerin her birinin doğrultusu aşağıdaki gibi bulunabilir: 69 . l2 + m2 + n2 = l (8.24) çözüm metotlarını ve sonuçlarını bazı ayrıntılarıyla birlikte tartışacağız.25) bağıntısını sağlamaz. l=m=n=0 olduğu söylenebilir.(8. Denk.

Denk. örneğin P ı köküne karşı gelen Denk.(8.8. p1’i ve bunları Denk. Şimdi. şunu yazabiliriz: Burada.27) nin. Denk.(8. Denk. şekline indirgenebileceği açıktır. Burada. Eğer "normalleştirilmiş" olmazsa.24) de yerine yazarak. şeklinde tanımlanacaktır.27) nin kökleri (özdeğerleri) ve vektörleri (özvektörleri) çoğu bilgisayarlar da bulunan standart hazır "alt programları" kullanarak kolayca hesaplanabilir.Örneğin p1’in doğrultman kosinüsleri. asal gerilmeleri ve doğrultularının. Düzlem problemlerde Denk.25 ile birlikte) l’1 m’1 ve n’1 çözülür bu yolla. cismin x-y düzleminde bulunduğu kabul edilmiştir. Bununla birlikte. daha elverişlidir.Denk. Buna rağmen.27)’nin vektörleri gerçek doğrultman kosinüsleriyle orantılı fakat eşit olmayacaktır. p2 in "normalleştirme" faktörü adı verilebilir. p2 ve p3 ün doğrultuları da bulunabilir.24)’ün yeniden düzenlenmesiyle elde edilen "özdeğer" denkleminin kökleri ve vektörleri olarak belirlemek.27) nin vektörü {l’1 m’1 n’1} olsun. Buna. r2 ve r3 faktörleri benzer şekilde. l’1 m’1 ve n’1 olsun. p2 ve p3 ün gerçek doğrultularını bulmak için hesaplanabilir.(8. elde edilir. sırasıyla. Yukarıdaki denklemlerden (eğer gerekiyorsa.(8. 70 . şu hususa dikkat edilmelidir.(8. uygulamada.(8. aranan doğrultman kosinüsleri bu vektörle orantılı olduğundan.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful