P. 1
_A305__sonlu_eleman_metodu

_A305__sonlu_eleman_metodu

|Views: 395|Likes:

More info:

Published by: Mimarlık Mühendislik on May 08, 2011
Telif Hakkı:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

05/12/2014

pdf

text

original

Sections

  • 1.1. GENELLEME
  • 1.2. SONLU ELEMAN METODU
  • 1.3 NĐÇĐN SONLU ELEMANLAR?
  • 2.1. VARSAYIMLAR
  • 2.2 YAY SABĐTĐ
  • 2.3 SERBESTLĐK DERECESĐ
  • 2.4 UÇ VE DÜĞÜM VEKTÖRLERĐ
  • 2.5. ELEMAN DĐRENGENLĐK MATRĐSĐ
  • 2.6. DĐRENGENLĐK KATSAYILARININ ÇIKARIMI
  • 2.7. NOTASYON
  • 3.1 UYGUNLUK VE DENGE ŞARTLARI
  • 3.2 ELEMAN ALT MATRĐSLERĐ
  • 3.3 BĐR KĐRĐŞ TÜMEL DĐRENGENLĐK MATRĐSĐNĐN TOPLANMASI
  • 3.4. TÜMEL DĐRENGENLĐK MATRĐSĐNĐN TOPLANMASI ĐÇĐN GENEL BASĐT BĐR YÖNTEM
  • 3.5. S(i, J, K)'LAR HAKKINDA EK AÇIKLAMALAR
  • 4.1. RĐJĐT CĐSĐM YER DEĞĐŞTĐRMESĐ
  • 4.2 SINIR ŞARTLARI
  • 5.1 ĐKĐ UCU SABĐTLENMĐŞ ÜNÎFORM BĐR ÖRĐŞ
  • 5.2 DÜZGÜN YAYILI YÜK TAŞIYAN ÜNĐFORM ANKASTRE KĐRĐŞ
  • 5.3 BĐRKAÇ ÖRNEK
  • 6.1. YER DEĞĐŞTĐRMELER VE ZORLANMALAR
  • 6.2 ISIL ZORLANMALAR
  • 6.3 ĐLKEL ZORLANMA
  • 6.4 GERÎLME-ZORLANMA BAĞINTILARI
  • 6.5 DÜZLEM ZORLANMA
  • 6.6 DÜZLEM GERÎLME
  • 6.7 DENGE DENKLEMLERĐ
  • 6.8 UYGUNLUK ŞARTLARI
  • 6.9 SINIR ŞARTLARI
  • 6.10 ASAL GERĐLMELER

YTÜMAKiNE * A305teyim.

com
GĐRĐŞ 1.1. GENELLEME Bilim adamları ve mühendisler alışılmış analitik metotlarla çözümü çok zor hatta imkansız fiziksel problemlerle sık sık karşılaşırlar. Örneğin bir dış kuvvet takımı etkisinde üç boyutlu bir elastik cisim düşünelim. Bu kuvvetlere cismin "kesin" tepkisini hesaplamak için deformasyonlar cinsinden yazılmış denklemlerin bir "kapalı form" çözümünü aramak zorundayız. Bununla birlikte genellikle kompleks geometrik şekilli uygulama problemlerinin böyle bir çözümünü elde etmek aşırı ölçüde zor ve çoğunlukla imkansızdır. Bu tip problemler mühendislik ve diğer bilim dallarında çok sık ortaya çıkmaktadır. Böyle bir problemle karşılaşan çözümleyici doğal olarak "sayısal" adı verilen çözüme başvuracaktır. Başka metotlarla çözülemeyen problemlerin çözümünde kullanılabilen çok sayıda sayısal yol vardır. Sonlu eleman metodu bunlardan biridir. Sonlu eleman metodu yeni bir çözüm yöntemi olup kendisini diğerlerine üstün kılan seçkin özelliklere sahiptir. 1.2. SONLU ELEMAN METODU Bu metotta cismin1 "sonlu" boyutta çok sayıda "elemana" ayrıldığı tasavvur edilir. Metodun adı da buradan gelmektedir. Cisim uzayda n (= l, 2, 3) boyuta sahipe, n—boyutlu sonlu elemanlar sistemine ayrılır. Bir-boyutlu cisimler Şek.l. l a'daki gibi düğümlerle; iki-boyutlu cisimler Şek.l.l b'deki gibi çizgilerle; üç-boyutlu cisimler Şek.l .1c'deki gibi düzlemlerle sonlu elemanlara ayrılacaktır. Bir-boyutlu cisimlerde sonlu elemanlar farklı uzunlukta olabilirler. Ancak iki veya üç-boyutlularda elemanlar, eşit olmayan boyutlarda olabileceği gibi farklı şekillerde de olabilirler. Bununla birlikte, bütün durumlarda cismi temsil eden sonlu elemanlar Şek.l .1 a, b ve c'de görüldüğü gibi düğümlerle bağlanacaktır. Sonuçta cisim, sonlu elemanlar ve onları birbirine bağlayan düğümlerden oluşan bir sistemle yer değiştirmiş olacaktır. Sonlu elemanların düğümlerle bağlanış durumu Şek.l.2 'deki gösterimde en iyi şekilde anlaşılmaktadır. Burada düzgün, birim kalınlıktı biri-üçgen diğeri dikdörtgen iki düzlem sonlu eleman vardır.
1

Genel olarak, "cisim" terimi; yapı, sürekli ortam veya problemin bölgesi anlamında kullanılmaktadır.

2

Şek.1.1 (a) Üç doğrusal sonlu elemana ayrılmış bir boyutlu bir cisim, (b) Üçgen elemanlar sistemi haline getirilmiş iki boyutlu delikli bir cisim, (c) a, b, c, d, e, f, g, b şeklinde 8 özdeş dikdörtgen prizma elemana ayrılmış üç boyutlu bir cisim. Şek.l 2 a'da elemanlar ayrı ayrı, birbirine bağlanmamış biçimde gösterilmiştir. Düğümleri Şek.12b'deki gibi komşu sonlu elemanları uçlarından2 birbirine bağlayan ve onları bir arada tutan "somun - civata" bağlantısı gibi düşünebiliriz, öyle ki düğümler kaldırıldığında elemanlar birbirinden ayrılırlar.

(a) Birim üniform kalınlıklı iki düzlem sonlu eleman . elemanların düğümlerle bağlanışı.

(b) (a) 'daki sonlu

Düğümler kaldırıldığında elemanlar birbirinden ayrılacağından elemanlar arasında fiziksel süreklilik yoktur.

komşu sonlu

Metodun çözümlemesinde bundan sonraki adım, cismi temsil eden elemanların her birinin "eleman direngenlik matrisi"ni (element stiffness matrix) tanımlamaktır. Daha sonra eleman direngenlik matrisleri, "parçalara ayrılmış cismin tamamına ait "tümel direngenlik matrisi"ni (overall stiffness matrix) oluşturmak üzere toplanır. Bu toplamada, cismin sonlu eleman modelindeki bütün düğümlerde kuvvetlerin dengesi ve yer değiştirmelerinin sürekliliği sağlanır. Buradan şu matris denklemine ulaşılır.

Sonlu elemanın "uçları", elemanın Şek.l.2'deki gibi düğümlere bağlandığı köşeler veya son noktalar halinde tanımlanmıştır

2

3

cismin "direngenlik" açısından analizinin yapıldığı bir metottur. genellikle. Buradan cismin sonlu eleman modelini bir yaya eşdeğer olarak düşünürsek cismin "direngenliği" [K] 'nın "yay sabitine" karşılık olacağı açıktır. Bu kitapta [ ] işareti kare (veya dikdörtgen) matrisleri.l)'in çözümü. parçalara ayrılmış cisimde birim yer değiştirme oluşturacak kuvveti ifade eder. Bu yüzden. {δ} ise.[K] . botun düğümlere uygulanan dış kuvvetleri. (l. 4 . Yukarıdaki Đşlemleri otomatik hale getirmek için basit programlar yazılabilir. (2) Cismi temsil eden elemanların her birinin "eleman direngenlik matrisi" ve diğer özelliklerinin çıkarılması.1)'den yegane çözüm olarak düğüm yer değiştirmeleri {δ} bulunur. verilen bir problemin sonlu eleman metodu ile çözmek için sırası işte aşağıdaki işlemlerin uygulanması gerekir: (1) Cismi bir sonlu elemanlar sistemi halinde "parçalama" (bölme). otomatik hesaplama ile birleştirilmekle. Dolayısıyla sonlu eleman metodu. (4) {δ} yi tayin etmek için. (1.2'de anlatılacaktır.1)’i çözmek için bilgisayar kullanılması kaçınılmaz hale gelir. [K] nitelik bakımından. Özetlenirse. Direngenlik kavramı kesim 2. Denk. Gerçekten sonlu eleman metodu. Yer değiştirmelerden de. { } Đşareti vektörü gösterecektir. Cisme etkiyen belirli bir dış kuvvetler ve belirli bir sınır şartları takımı için. cismin tümel direngenlik matrisini tanımlar. Uygulamada bilimsel ve mühendislik problemlerinde.bütün düğümlerin yer değiştirmelerini göstermektedir.1) incelenirse.(1. (3) "Tümel direngenlik matrisi" [K] ve "tümel kuvvet vektörü" {P} nin toplama işlemi. Denk. (5) Hesaplanan düğüm yer değiştirmeleri {δ} dan elemanların zorlanmalarının ve gerilmelerinin hesaplanması. Denk. gerilmeler ve zorlanmalar hesaplanabilir. Tümel kuvvet vektörü {P}. büyük [K] matrisleri doğar.(1. esası itibariyle. belirlenmiş sınır şartlarıyla Denk.

1. (b) dikdörtgen ve (c) dörtgen Şekil 1. 1. Şek»13 ve l . Şekil 1. üçgen ve dörtgen elemanlar. diğer metotlara üstün kılan başlıca hususlar şunlardır: 5 . sonlu eleman metodu kullanımı neden tercih edilmelidir? Sonlu eleman metodunu. cismin biçimine bağlı olarak bulunur.3 Đki—boyutlu (düzlem) elemanlar: (a) üçgen.l.l b'deki deliğin çevresi tipik bir iç sınırdır). cismin şekline bağlı olarak. dörtyüzlü (üçgen prizma).5. tipik bazı eleman biçimlerini göstermektedir. Eğri ve düzgün olmayan sınırlarda. Đki-boyutlu cisimlerde. Verilen bir cismin nasıl bölüneceğinin (elemanlara ayırma) belirlenmesinde cismin geometrisi.3 NĐÇĐN SONLU ELEMANLAR? Diğer sayısal metotlar özellikle sonlu farklar metodu daha eski ve güvenilir olduğu halde.4 üç-boyutlu elemanlar: (a) dörtyüzlü ve (b) dikdörtgen prizma. dikdörtgen prizmadan daha elverişlidir (Şek. Üç büyüttü cisimlerde.4. dikdörtgen elemanlardan daha elverişlidir. Şekil 1. bir düzlem cismi temsil eden böyle bir kombinasyonu göstermektedir.4).çözümü çok zor hatta olanaksız karmaşık fiziksel problemleri hassas olarak çözmekte çok etkin ve zarif bîr araç oluşturur. elemanın biçimi. özellikle iç ve dış sınırlarının biçimi (Şek. uygulamada karışık bölme yapma belli bir eleman kullanmaktan daha uygun olabilir. geniş Ölçüde yol göster i d olacaktır.

Çok bağlantılı bölgeler (yani bir veya çok delikli cisimler) veya köşeleri olan bölgeler (Şek. 4. kalıtsal olsa bile (örneğin zamana bağlı) malzeme özellikleri. hatta karmaşık şekilli bir cisimde daha güvenilir olabilir. kolaylıkla göz önüne alınabilir. Üçgen ve Dörtgen elemanlara bölünmüş bir düzlemsel cisim. 3. verilen bir cismi temsil edebilir. Sonlu eleman metodunun bu özelliği çözülmesini hem mümkün kılar hem de basitleştirir. 1. Sonlu elemanlar. 6 . 2.1. boyutları ve şekillerinin esnekliği nedeniyle. problemin anlaşılmasını ve Şekil 1.6) zorluk çekilmeksizin incelenebilir. Sebep-sonuç bağıntılarına ait problemler tümel direngenlik matrisi ile birbirine bağlanan genelleştirilmiş "kuvvetler" ve "yer değiştirmeler' cinsinden formüle edilebilir.5. Geometri ve malzeme non—lineeriteleri. Değişik malzeme veya geometrik özellikleri bulunan problemler ek bir zorluk göstermez.

non-lineer elastik ve plastik veya viskoelastik malzemelerde görülür. cismin malzeme ve/ya geometrik özelliklerinin noktadan noktaya değişmesi halinde. yer değiştirmeler. kuv- vetlerle lineer bağımlıdırlar. Bu tür davranış. genelde. metot esası bakımdan bir "direngenlik" metodudur. sürekli Ortam. 2. Yukarıda 1. Böylece. Bölüm 1'de değinildiği gibi. şıkkın sonlu farlar işlemi önemli ölçüde zorluk gösterir.1. 3. Bu kavram sonlu eleman metodunun temelidir. Bu özelliklerin değişimi sürekli fonksiyonlarla ifade edilebiliyorsa bu varsayım. cismin geometrisinde hesaba katılır ölçüde bir değişiklik oluşturacak kadar büyük ise. cismi temsil eden elemanların her biri farklı fakat özellikleri sabit olacaktır. 7 . Hooke kanunu uyarınca. (3) varsayımı. alan ve diğer problemlerde sebep sonuç ilişkilerini hesaplamak için çok etkin bir şekilde kullanılabilir. VARSAYIMLAR Tersi ifade edilmedikçe bu kitapta aşağıdaki varsayımlar geçerli olacaktır. (6) Sonlu eleman metodunun çok yönlülük ve esnekliği karmaşık yapılarda. (2) varsayımına uyan cisimlere "geometrik olarak lineer" cisimler denir. kaldırılır (Bkz. (3) Bir sonlu elemanın geometrik ve malzeme özellikleri her yerinde sabittir. yer değiştirmeler. ĐRENGENLĐK KAVRAMI: KĐRĐŞ ELEMAN 2. (1) varsayımına uymayan cisimlere "malzeme bakımından lineer olmayan" (non-lineer) cisimler denir. 2. her bir eleman için bu özelliklerin ortalama değerlerinin o elemanın her yerinde sabit kaldığının varsayılacağını ifade etmektedir. çeşitli teknik disiplinlerde "yay sabiti" terimiyle sık sık karşılaşmış olabilirler. Analitik ve deneysel metotlardan aha hassas sonuç verir.2 YAY SABĐTĐ Okuyucular. Ancak.(5) Sınır şartları kolayca uygulanır. (2) Yer değiştirmeler küçük ve zorlanmalarla lineer bağımlıdırlar. Kesim 9. 5 ve özellikle 2. (1) Şekil değiştiren cisimde. "geometrik non-lineer" tarzda davranıyor demektir.8b).

b harfleriyle gösterilmiştir (uygunluk olsun diye. a E/h büyüklüğü belli bir kiriş için daima sabit kalır. Aynı şekilde kirişin serbest ucuna. Tanıma göre.2. her biri kendine özgü yer değiştirmeler doğuran moment. Eksenel bir kuvvet etkisindeki. Bu dış kuvvetler. kesme kuvveti Q eğilme momenti M’i doğuracaktır. Böylece Denk.(2. 2. yay sabiti = F/u = aE/h olacaktır. "yay sabiti" birim yer değiştirme oluşturmak için gerekli kuvvettir. "eleman numaralarını" göstermektedir. eksenel kuvvet F. elastik uzaması u olsun. üniform prizmatik kiriş. kare içine alınmış sayınlar. bu kiriş bir dış kuvvet takımı etkisinde bulunsun (kuvvetler şekilde gösterilmiştir). elastisite modülü E ile gösterilirse.3 SERBESTLĐK DERECESĐ Şek. Yer değiştirmeler sırasıyla u. üç tür iç (reaksiyon) kuvvet yani.Şek. kesme kuvveti ve benzer kuvvetler ayrı ayrı uygulanabilir. (1) varsayımından dolayı kesim 2. "düğüm numaralarını". Buna ek olarak. her bir elemanın uçları a.1. lemsin kesiti a. Borada.2. Şimdi. Daire içine alınmış sayılar. Şek. Benzer şekilde "eğilme direngenliği". uçlar harf yerine sayılarla tanımlanabilir). "Yay sabiti” terimi yerine daha uygun bulduğumuz.1)'deki yay sabiti kirişin "eksenel direngenliği" olacaktır.1. o takdirde. 2.2 b’de gösterilen sonlu elemanlara bölünmesini düşünelim.1 'deki prizmatik üniform kirişe eksenel F kuvveti etkidiğinde. "burulma direngenliği" olacaktır. Şekil 2. "direngenlik" (stiffness) terimini kullanacağız. Her bir duruma karşı gelen yay sabiti kuvvet / yer değiştirme oranı şeklinde hesaplanabilir. ν ve 8 .2 a’daki kirişin.

üç tür kuvvet ve bunlara karşı gelen yer değiştirmeler meydana gelmektedir.υ olsun. 2. i nin b ucundakileri kapsar.. her bir uçta. örneğin Fa2. iki numaralı elemanın a ucundaki eksenel iç kuvvettir. Notasyon. Bundan sonra.. 3 9 . Örneğin {Pai}. serbestlik derecesi uçlara (veya düğümlere) aittir. izole ederek.2. . elemanın “uç kuvvet vektörleri” Daha açık söylenirse. {Pai}. {Pbi}... b. {Pci}.2. Bu nedenle bu kirişin her bir elemanı3 üç serbestlik derecelidir. Bu sonlu elemanın serbestlik derecesi. Şek. 2. υbi. Şek. şeklinde tanımlanacaktır. c’deki birinci indis elemanın ucunu. c.. eleman a ve b uçlarına sahip ve i = 2’dir. c'deki özel durumda. i nolu sonlu elemanın uçları a. b’deki elemanlarda. Şekil 2.2 c’de gösterildiği gibi elemanın uçlarındaki iç kuvvetleri gösterebiliriz. onun uçlarına aittir. Bir sonlu elemanın m serbestlik dereceli olduğunuzu söylediğimizde.. v. ikincisi o ucun ait olduğu elemanı tanımlıyor.4 UÇ VE DÜĞÜM VEKTÖRLERĐ Bir sonlu elemanın uç vektörleri.2. Benzer şekilde. benzer olarak {Pbi} . diyelim 2 numaralı elemanı. gerçekte onun uçlarının (veya düğümlerinin) m serbestlik dereceli olduğunu söylemiş oluruz. bir elemanı.b. 2. ise. i elemanının a ucundaki bütün iç kuvvetleri kapsar. i nolu elemanın b ucundaki dönmeyi gösteriyor. uçlarının her birinde oluşan kuvvet sayısı ve bunun sonucu olarak yer değiştirmelerin sayıyı şeklinde tanımlanacaktır. Sonuç olarak. 2. o takdirde elemanın "uç kuvvet vektörleri". . Şek.

düğüm vektörleri bölünmüş cismin düğümlerine aittir. Örneğin. {δci}. 2. 10 . {δbi}.. Tanımdan. {δai}..2. . b. "transpoze edilmiş" bir vektörü (satırlar sütunlar yerine yazılmış) tanımlıyor. Öte yandan. uzun vektörleri. c'deki özel durumda yazabiliriz.2. 2. olur. 2. 3. 2. Yerden tasarruf etmek için. k düğümünde olsun bütün yer değiştirmeleri kapsıyor. (b) (a)'nın sonlu eleman metodu. k düğümüne eksenel kuvvet Fk kesme kuvveti Qk ve eğilme momenti Mk uygulandığını tasavvur edelim. Benzer şekilde{δbi} .2 (a) Her iki ucu sabitlenmiş bir kiriş. k = 1. Ve dır. Şek.Şek. Şek. Notasyon. şeklinde tanımlanacaktır. 4. olan i sonlu elemanın uç yer değiştirme vektörleri {δai}.. { }T Sembolü. i elemanının a ucunda oluşan bütün yer değiştirmeleri kapsıyor. k düğümüne uygulanmış bütün dış kuvvetleri.b. b'deki özel durumda. Uçları a. c. genellikle bu şekilde transpoze edilmiş formda yazacağız... i elemanının b ucundaki yer değiştirmeleri kapsamaktadır ve v. Böylece "düğüm kuvvet vektörü" {Pk} . (c) 2 elemanının uçlarındaki kuvvetler ve yer değiştirmeler (oklar pozitif yönleri göstermektedir). yer değiştirme vektörü {δk}...

Denk.1. Bu prensibi kullanarak birkaç "sebebin" aynı andaki toplam "etki"si. Eksenel ve burulma direngenlikleri biraz sonra görüleceği üzere. Çünkü varsayılan geometrik lineerlik (kesim 2.)’e eksenel yer değiştirmeler ve eksenel kuvvetler bilerek dahil edilmemişlerdir.a’daki kirişe ait büyüklükler eksenel.2.2. düğüm kuvvetlerinin uygulanan dış kuvvetler olduğuna dikkat edilmelidir.2. eksenel kuvvetlerden etkilenmezler.Yine uk.) nedeniyle. Buradaki A11. seklinde ifade edilebilir. i numaralı üniform bir kiriş elemanı düşünelim ve serbestlik derecesi Şek. aşağıdaki kuvvet – yer değiştirme bağıntılarını yazabiliriz. ELEMAN DĐRENGENLĐK MATRĐSĐ (1) varsayımına göre (kesim 2. kesme ve eğilme diziminde sıralanmıştır. her bir sebebin ayrı ayrı etkilerinin toplamıdır. k düğümündeki sırasıyla eksenel. Denk. kayma ve dönme yer değiştirmeleri ise tanımda.2. i kiriş elemanı için. (2.. νk ve υk.5. Bu lineer oluşun çok önemli bir sonucu ''süper pozisyon prensibi"dir. i elemanının “direngenlik katsayıları”dır.)'de.5. Şek. Çünkü buradaki dizim. uç yer değiştirmeleri sebep ve kuvvetleri sonuç olarak ele alıp.(2.c’de gösterilen kirişle aynı olsun. 11 . Denk.) ve (2. kuvvetler yer değiştirmelerle lineer bağımlıdır. bütün uç kuvvetlerin iç kuvvetler olduğuna.)’deki kesme direngenlikleri.1). Bu prensibi kullanarak. Yine. kiriş için kabul edilen dizimden farklıdır.1. Bu dizim kabul edildiğinde {δk}’yi aşağıdaki gibi yazmak yanlış olacaktır. Şimdi. 2. (2. A12 vb. Uç ve düğüm vektörlerinin diziliş solarının özdeş olmak zorunda bulunduklarının göz önünde tutulması önemlidir.4. 2. bağımsız olarak çıkarılacaktır.

aynı fiziksel yoruma ulaştığı açıktır. Eğer i elemanının. [Ki]. Ancak üstteki denklem. Denk. lineer sistemlerde. her iki denklemin tanımladığı direngenlik kavramının. Denk. Kesim 2. kiriş elemanı i'nin eleman direngenlik matrisi denir.6a)'daki. bir tek kuvvetle ilgili olduğu halde.a)'da vai = 1 ve diğer bütün yer değiştirmeler sıfır ise.6a) sembolik formda. Denk.a) elde edilir.7). elemanının bütün uç kuvvetlerini. Denk.2'deki tanımdan. Bu matrisi [Ki] ile göstererek. i elemanının direngenlik katsayılarından oluşan kare matrise. (2. A11 = Qai 12 .(2.1) F = (eksenel direngenlik) şeklinde yazılıp. yapı mekaniğinin elemanter yaklaşımlarından kolaylıkla çıkarılabilir. bütün uç yer değiştirmelerini kapsamaktadır (bkz.6. sebep ve sonuç ilişkilerinden doğan. (2. Denk(2. (2.6b)’ye göre.6b) direngenliğin çeşitli kuvvetlerle bağlanışını matris formunda göstermektedir. 2.Yukarıdaki eşitlikler matris formunda yazılarak. Örneğin. kesim 2. direngenlik katsayısı A11. (2. DĐRENGENLĐK KATSAYILARININ ÇIKARIMI Kiriş elemanının direngenlik katsayıları A11. (2. A12 vb.(2. uç yer değiştirmelerine bağlayan bir matris olarak tanımlayıp. Şimdi. Denk. elemanın uç kuvvetlerini. n uçu varsa ve m serbestlik dereceli ise.6b) ile karşılaştırılırsa. nxm sütun ve nxm satırlı olacaktır.6. o takdirde [Ki]. genelleştirebiliriz.3. şeklinde yazılabilir. herhangi bir i sonlu elemanının “eleman direngenlik matrisi” [Ki]’yi denk. daima simetrik bir matristir.

direngenlik katsayısı A11 .Iihi sırasıyla. Burada Ei.3a. elamanın elastisite modülü. olduğunda. i elemanı aşağıdaki yer değiştirmeleri verecek biçimde zorlandığında. vai = 1 .(2. vbi = υai = υbi = 0. olduğu kolayca gösterilebilir. Benzer şekilde. a ucunda meydana gelen kesme kuvvetine eşittir. Denk.5a) A11 = Qai 13 . üstteki yer değiştirmelere uymaya zorlanmış bir kiriş elemanının davranışını göstermektedir. ve elemanın uzunluğudur.3b’de gösterildiği gibi davranır. elamanın bu davranışında. 2. 2. şeklinde elde edilecektir. Başka bir deyişle. kesitin ikinci momenti. eleman Şek. Eğim-çökme metodundan. Şek.şeklinde elde edilecektir.

yer değiştirmeleri.4. (2. 14 .2c’deki okların pozitif yönleri gösterdiğine dikkat ederek. Şek. (2.6a)’daki bütün katsayıları hesaplamak için bu işleme devam edileceği açıktır. Denk. (Şek. s11 = s22 = -s12 = -s21 =aiEi/hi olduğu gösterilebilir.6’da gösterelim.)’de olduğu gibi süper pozisyon denklemini kullanarak. 2.5 ve 2. Burada ai. Đ elemanının eksenel direngenlik katsayıları olsun. Denk. Denk. (Şekil (2. 2. bu direngenlikler kendilerinin ait olduğu yer değiştirmelerden başkasına etki etmemeleri dolayısıyla bağımsız olarak türetilebilirler. eleman üstteki yer değiştirmeler zorlandığında a ucunda doğan kesme kuvvetine eşittir. ve yazabiliriz. Bundan sonra Denk.2. Burulma momentleri Tai ve Tbi ve bunlara karşı gelen yer değiştirmeler (burulma açıları) φai ve φbi. eleman eksenine dik düzlemlerde bulunur.4) yazılarak. (2.2c’ye.verir. açıklanıp kabul edilen lineerlik dolayısıyla. elde edilir.7a)’dan s12 = Fai elde edilir. EKSENEL DĐRENGENLĐK Baş tarafta.2. Örneğin. Eğim-çökme metodundan.1)’i kullanarak ve Şek. BURULMA DĐRENGENLĐĞĐ Şek. kirişin kesitidir. A12.5. Şek. burulma momentleri formunda dördüncü bir serbestlik derecesini dahil edip. 2.

i12 vb. eksenel kuvvetler gibi kendi yer değiştirmelerinden başka yer değiştirmeleri etkilemezler (kesim 2. i11. 2. Burada. Üstteki yer değiştirmeleri sağlayan burulma momenti Tai nin bu değeri elemanter mukavemet teorisinden bulunabilir. Önceki yazılışlarda olduğu gibi. üstteki birinci denklemde i12 = Tai elde edilir.deki gibi φai = 0 ve φbi = 1 alarak. Bu eşitlik. Şek. eleman yukarıdaki yer değiştirmelere zorlandığında i12 nin a ucunda doğan burulma momentine eşit olduğunu göstermektedir. 2. Gi . “burulma direngenlik faktörü” adı verilen bir büyüklüktür. ve yazılabilir. “burulma direngenlik katsayıları”dır. Ji elemanının kesit şekline bağlı.5. Dairesel kesitlerde Ji ye “alanın polar ikinci momenti” adı da verilir. 15 . Okuyucu.1 varsayım 2 nedeniyle).Burulma momentleri. burada.5. i elemanının rijitlik modülü. Şek.

{δbi}. cismin bölündüğü bütün elemanların [Ki] leri hesaplanacaktır. c ise. i elemanı Şek. uç yer değiştirme vektörleri {δai}. olacaktır. bu denklemin ve sağ tarafındaki vektörler sırasıyla ve ‘dir. Denk. i elemanının a ucundaki bütün iç kuvvetleri kapsamaktadır. Tanımdan (kesim 2. (2..8}'deki matrisde (zamanla kesikli çizgiler kaldırılacak) yerine yazacağız. i elemanının a ucundaki bütün yer değiştirmeleri içerir.. üniform kiriş elemanı i nin [Ki] matrisi olduğu için ucuna ulaşılır.. başlangıçta. Elemanın uçları a. olacaktır. {Pci}. NOTASYON Aşağıdaki notasyon ve tanımlar.6b)'den. gerçekte. “UÇ” VEKTÖRLER (1) “Uç kuvvet vektörü” {Pai}.7. 2.8)'deki kare matrisin. bunlar gelecek bölümde anlatılacak yöntemlerle cismin "tümel direngenlik matrisi" adı verilen matrisi elde etmek üzere toplanacaktır. c . Verilen bir problemi. Denk. 2. {δci}. sonlu elemanlarla çözümlemek için. 16 . (2) “Uç yerdeğiştirme vektörü” {δai}. (2. b. ise. o takdirde.6'daki gibi 4 serbestlik derecelidir.Çeşitli direngenlikler hesaplandıktan sonra. (2. Ve sonra. {Pbi}. uç kuvvet vektörleri {Pai}.. bu ödevde kullanılacak olan bütün sonlu elemanlar için geçerli olacaktır.7). i elemanının uçları a. Denk. b.

17 .

Şek. 2.6.

4 – serbestlik – dereceli bir kiriş elemanında, kuvvetler ve yer değiştirmeler, (oklar pozitif yönleri göstermektedir.)

18

“ELEMAN” VEKTÖRLERĐ (1) “Eleman kuvvet vektörü” dolayısıyla, , elemanın tüm uç kuvvetlerini kapsamaktadır;

(2) “Elemanın yer değiştirme vektörü” değiştirmelerini içerir. Böylece,

,

elemanın

tüm

yer

“DÜĞÜM” VEKTÖRLER (1) “Düğüm kuvvet vektörü” {Pk}, k düğümüne uygulanan bütün dış kuvvetleri kapsar. (2) “Düğüm yer değiştirme vektörü” {δk}, k düğümünün bütün yer değiştirmelerini kapsar. “TÜMEL” VEKTÖRLER (1) "Tümel kuvvet vektörü" {P} , parçalara ayrılan cismin bütün düğümlerine uygulanan düğüm vektörlerini içerir. Eğer parçalara ayrılmış cismin N düğümü varsa, o takdirde

19

olur. (2) “Tümel yer değiştirme vektörü” {δ}, parçalara ayrılmış cismin bütün düğüm yer değiştirmelerini içerir. Böylece,

3. TÜMEL DĐRENGENLĐK MATRĐSĐNĐN TOPLANMASI Her bir elemanın [Ki] leri hesaplandıktan sonraki adım, parçalara ayrılmış cismin "tümel direngenlik matrisi" denilen matrisi oluşturmak için bu [Ki] leri toplamaktır. Toplama işlemi, parçalara ayrılmış cismin bütün düğümlerinde denge ve uygunluk şartlarının yerine gelmesi sağlanarak yapılır. Bu bölümde toplama işlemine ait bazı tipik örnekler verilecektir. 3.1 UYGUNLUK VE DENGE ŞARTLARI Şekil değiştiren cisimdeki yer değiştirmelerin "uygunluğu" yani sürekliliği, elasto-mekaniğin temel bir şartıdır. Yer değiştirme uygunluğu, kesim 8.8 de elastisite açısından, kesim 8.9 da da bu uygunluğun sonuçları sonlu eleman açısından ayrıntılı olarak tartışılacaktır. Tümel direngenlik matrisinin toplanması için burada sadece düğümlerdeki yer değiştirmelerin sürekliliğinin sağlanması gerekecektir. Düğüm uygunluğuna bir örnek olarak, Şek. 2.2b deki parçalara ayrılmış kirişi ele alalım. Sürekliliğin sağlanması için, 1 elemanının b ucunun yer değiştirmelerinin, 2 elemanının a ucunun yer değiştirmelerine eşit olması zorunludur. Bu yer değiştirmelerin her birisi, karşılıklı olarak, bu uçların bağlandığı 2 düğümünün yer değiştirmelerine eşit olmak zorundadır. Yani, 20

2b) uygulanacak dış kuvvet {P2} olacaktır. Benzer şekilde bu kiriş için.1a) veya bunları kesim 2. Yüklenen yapıda veya denge halindeki sürekli ortamda. 2 düğümüne bağlanmış uçlarda oluşan reaksiyonlara eşit olmak zorundadır. {P1} = {Pa1} {P3} = {Pa3}+{Pb2} ve {P4} = {Pb3}’dır.7 deki gösterimi izleyerek. {P2}. Denge şartından. Yani. Kesim 2.ve (3. Yukarıdaki dört denklemi aşağıda matris formunda yazacağız: (3.7 deki matris notasyonuyla yazarak (3. parçalara ayrılmış kirişin yer değiştirmelerinin sürekliliğini sağlayacaktır. 2. düğümlere uygulanan dış kuvvetler. örneğin 2 düğümüne (Şek. kuvvet uygulandığında. {P2} = {Pbi}+{Pa2} dır. bu düğümlerdeki reaksiyonlara eşit olmak zorundadır.1a) benzer bir biçimde bu kiriş için Bu denklemlerin ifade ettiği şartlar.2) 21 .

(2. Denk.3 ve 9.1. K) gösterimi. Elamanın iki ucu olduğundan J ve K. S(i. 2). 9. 2. bu takdirde elemanın [Ki]’si. eşit boyutlu n2 tane kare alt matrise bölünecektir. S(i.2.7) böyle olması gerekmez.6. Bu işlem uç-uç’a kuralıyla yapılacaktır.. S(i. cismi temsil eden sonlu elemanların [Ki] leri “eleman alt matrisleri” adı verdiğimiz matrislere ayrılarak önemli ölçüde basitleştirilir. Elemanın serbestlik derecesi m ise S(i.8) ile tanımlanmıştır. . Bunun sonucu olarak sonlu elemanlara ayrılmış cisimde. 1).K)nın her birinin mxm boyutunda bir kare matrisi olduğu kolayca ispatlanabilir. Başka bir örnek için kesim 3..5 e bakınız.2 ELEMAN ALT MATRĐSLERĐ Toplama işlemi. J = 1. Bir örnek5 olarak Şek.n.n ve K = 1. herbir noktasal dış yükün bulunduğu yere bir düğüm konulmalıdır. SiJK nını yerine seçilmiştir.3) ile Denk. 22 . and S(i.K)4 lar ile tanımlanacaktır.6 daki eleman için tanımdan.2. J = 1. daki kiriş elemanının eleman alt matrislerini ele alalım.2. J.2. Burada J ve K. 2 değerlerini alır sonuç olarak bu elamanın alt matrisleri. i elemanının n ucu var ise.2 ve K = 1. J.. Đ elemanının eleman alt matrisleri S(i. Bu elemanın [Ki] si Denk.8) in iki-boyutlu düzeniyle karşılaştırıldığında Şek.. özellikle bilgisayar kullanılarak yapıldığında. Ancak. Öyle ki. 4 5 S(i. dış kuvvetlerin yalnız düğümlere etkilediğini varsaydık. eşit boyutlu dört kare alt matrisi ayrılacağı açıktır.2. Kesim 5. 2. 3. 2) [Ki] yi bu alt matrisler cinsinden şeklinde yazabiliriz.1. Şimdi bu matrisi şekildeki gibi kesikli çizgilerle parçalara ayırırsak o takdirde.Burada. (3. değerlerini alırlar. 1).. eşdeğer kuvvet vektörleri kullanıldığında (Bkz. J. (2.

yer değiştirme bağıntısının 23 .4) de burulmaya ait satır ve sütunlar silinerek açık olarak elde edilebilir. (2. 2. (3. 1 elemanı için (Şek.5) de i = 1 yazarak.[Ki] nin simetrisi nedeniyle. J. 2). yukarıdaki S(i.2b). J. denk.K) ları Denk.2. Buradan Denk. sembolik kuvvet. S(i.2. Ve sonra.3 BĐR KĐRĐŞ TÜMEL DĐRENGENLĐK MATRĐSĐNĐN TOPLANMASI Şek.8).2b’deki elamanın S(i.K) lar cinsinden şöyle yazılabilir. ve S(i.(3.1. 3. 1) birbirinin transpozesidir.

24 . (3.1a) ve (3. Veya denk.olduğu görülür.1b)yi kullanarak.

7 de. Şek.8)deki çarpma işlemi yapıldığında 25 . 2. Bu denklemi sembolik formda. bu denklemin sol tarafındaki vektörler. tümel kuvvet vektörü. yazabiliriz. (3. Denk.Kesim 2. Yukarıdaki denklem.2b deki kiriş için yazılmıştır. sağ taraftaki vektörler tümel yer değiştirme vektörü olarak tanımlanmıştı.

2. Bundan sonra iç kuvvetler (momentler. Ve bu. Denk. belirlenen sınır şartlarını hesaba katarak [K] yi değiştirmek zorundayız. Bunlar yerine Denk. Burada [K] tS(i. (3.9) a benzer şekilde bir denklem cinsinden ifade etmek olacaktır. Burada [K] . denklemin biricik çözümüdür. K) lar cinsindendir.9a) daki [M] . Denk. Denk. kesme kuvvetleri. J. düğüm kuvvet .2c deki gibi) o takdirde.2a daki kirişin "tümel direngenlik matrisi" olarak tanımlanacaktır. elemanlara ayrılmış cismin toplam N düğümü varsa. (3. Ayrıca.4) lerdeki ifadeleri yazılırsa.9) un ise parçalara bölünmüş kirişin düğüm kuvvetleri ile düğüm yer değiştirmeleri arasındaki kuvvet-yer değiştirme bağıntısının ifade ettiği görülür.9) dan düğüm yer değiştirmeleri {6} çözülebilir. Ancak. 2. Karşıtlık teoreminden tahmin edebileceğimiz gibi [K] daima simetrik bir kare matris olarak bulunacaktır. Bu özellik bundan sonraki bölümde tartışılacaktır. Şek. bir sonlu eleman problemini çözerken ilk iş. uç kuvvetler ile uç yer değiştirmeler cinsinden i kiriş elemanının kuvvet— yer değiştirme bağlantısını ifade ettiği. (33) u çözmeye girişmeden önce. Dış kuvvet vektörü {P} belirlendiğinde.) hesaplanabilir. elemanlara ayrılmış cismin.yer değiştirme bağıntısını.6b) nin. Genelleştirilirse. (3.olduğu görülür. Belirlenen sınır şartlarını dahil ettikten ve {P} yi belirledikten sonra. (3. bu denklemden düğüm yer değiştirmeleri {δ} çözülebilir. Çünkü. vb. cismin tamamının "tümel direngenlik matrisi"ni tanımlamaktadır. kirişin bölündüğü elemanların malzeme ve geometrik özellikleri cinsinden [X] elde edilmiş olur. Parçalara bölünmüş kirişin toplam N düğümü varsa ve serbestlik derecesi 3 ise (Şek. Bir karşılaştırma yapılırsa Denk. Denk. bütün sonlu eleman problemlerinde [Ki] ile [K] arasındaki bu farkın göz önünde bulundurulması önemlidir. Bu yer değiştirmelerden cismin gerilme ve zorlanmaları hesaplanabilir. Denk (3. 26 . Genelleştirilirse. ancak o takdirde denklemin çözümü olacaktır. (2.

2) ye benzer bir denklemin türetiminin sıkıcı ve çoğunlukla gereksiz bir çaba halini almasıdır. L satırı ve M sütununda ortaya çıkacaktır. TÜMEL DĐRENGENLĐK MATRĐSĐNĐN TOPLANMASI ĐÇĐN GENEL BASĐT BĐR YÖNTEM Kesim 3. 2 veya 3 boyutlu olduğunda elverişli değildir.4. Bu. Bu kesimde böyle bir yöntem verilecektir. i’nin bütün uçlarının "komşu" olduğu tasavvur edilecek. J) alt matrisi.. Çoğu kez. böyle cisimlerde Denk. J. J ve K’nın her ikisi i elemanına ait ise. (3. eleman sayısı ne kadar olursa olsun.8). K) alt matrisi [K] nın. 27 . [K] matrisi S(i. J.ve serbestlik derecesi m ise.o elemanın malzeme ve geometrik özellikleri cinsinden olduğundan (örneğin. Dolayısıyla böyle problemler ek bir zorluk getirmezler. malzeme özellikleri değişen problemlerin sonlu eleman çözümünde cisim farklı özellikli elemanlara ayrılmış olacaktır. ve ayrıca J.bir cismin [K] matrisinin toplanmasını sadece bir kontrolle mümkün kılacaktır. elemana bölünmüşse bu durumda. yol gösterici olmakla birlikte karmaşık problemlerin çözümünde. Daha özel bir söyleyişle cisim i = l. K’ya komşu ise. 3. cismin yapısı ne kadar karmaşık olursa olsun. [K]’nın L satırı ve L sütununda ortaya çıkacaktır. Herhangi bir elemanın [Ki] sı. (1) Eğer y ucu L düğümüne.3’de verilen toplama işlemi (assembly procedure). 2. Denk. bu durumda [K] nın. S(i. Bu yöntemde parçalara bölünmüş cismin her bir elemanının uçlarının birbirine "komşu" olduklarını tasavvur edeceğiz. tümel direngenlik matrisi bilgisayar ile otomatik olarak toplanır. K) cinsinden aşağıdaki basit kurallar izlenerek toplanabilir. özellikle cisim. nxm satırı ve nxm sütunu olacağı kolayca ispatlanabilir.ve ayrıca J kendi kendine komşu ise S(i. sonlu eleman çözümleme metodunun çok önemli bir özelliğidir. Bu takdirde. K ucu M düğümüne bağlı. etkin ve genel bir yöntemin bulunması önemlidir. (2) Eğer i elemanının J ucu L. düğümüne bağlı ise. Bunun nedeni. J. 3 . Bu yöntem.(2. Bu yüzden kolaylıkla bilgisayar programı yapılan basit.. bununla birlikte i’nin uçları i ye ait olmayan herhangi bir uca da komşu olmayacaktır.

Bu işlem 2 ve 3 elemanları için tekrarlandığında Denk. J = l ve L = 6. / = 2. (3. uçlar harflerle değil rakamlarla tanımlanmıştır. satır ve 1. L-l ve M = 2 dir.K-2.2). S(l. J. satır ve 2. yalnız bir simetrik yarısının toplanmasının yeterli olduğuna dikkat edilmelidir. 2.S(l. Çünkü / = l. 1 elemanını dikkate alarak. l. J = l ve L = l dir. sonuçta S(l. Denk. bu kirişin parçalanmış modeli Şek.1 elemanının ucu başka herhangi bir uca komşu değildir.9a) daki [K] matrisi elde edilir. / = l. Ve yine 2 ucu kendi kendine komşu olduğunda. l ucu 2 ucuna komşu olduğun-da. satır ve 2. 2. [K] nın 1. [K] nın açık formu S(i. l. J) .[K] nın simetrik olması nedeniyle. Bu nedenle. sütununda ortaya çıkacaktır (bkz. kurala göre 1. satır ve 1.Şek. 1) . ı = l. sütunda ortaya çıkar. K = l L = 2 ve M=l dir.1 de yeniden çizilmiştir. 2. -/-l. Denk. sütunda ortaya çıkar. sütunda ortaya çıkar. ve sonuç olarak S(l.! elemanının [X] ya başka iştirakiyoktur.2 de gösterilen elemanların bileşimini ele alalım. Yine 2. Varsayıma göre.bu durumda /-l. 3. (3. 2. 28 .2a’daki kirişi ele alalım. Şimdi. Sonuçta S(l.12)).9) a). 6. 1.2). yukarıdaki kurallar aşağıda örneklerle gösterilecektir. 1. ÖRNEK l: Şek.'çünkü. 1. ÖRNEK 2 Şimdi. X)ların değerlerinin yerlerine yazılmasıyla elde edilecektir. 2 ucu 1 ucuna komşu olduğunda. Burada kolaylık olsun diye. Benzer şekilde. J = 2 ve L = 2 . elemanın 1 ucu kendisine komşu olduğunda i = l. 1) . 1 ucu kendi kendisine komşu olduğunda.î. kurala göre. satır ve 6. kuralı izleyerek. (3. 2. 2. sütunda ortaya çıkar (bkz.

J . sonuç olarak 5(3.2.4) . satır ve 6. sütunda ortaya çıkar. dır.3. sütunda ortaya çıkar. J = l ve L = 6. elemanın 1 ucu kendisine komşuya. l. / = 3. satır ve 6. Şek.2 deki durumu incelemek okuyucuya terkedilmiştir. 3. 1). 6. Bu kuralları kullanarak. 4. f = 2. 6. sonuç olarak S(2.4 ve / = 6. 29 . elemanın 4 ucu kendisine komşu olduğunda.

Böylece Denk. Ancak. J.] . Okuyucu başlangıçta bunu biraz karışık ve oldukça mekanik bir yöntem bulabilir.J.3) dekine benzer bir şemayı izleyerek bu elemanın [/C. elemanın serbestlik derecesi 2 dir. birkaç uygulama yapıldığında bu ortadan kalkacaktır. K) ları daha ayrıntılı olarak inceleyeceğiz.Şek. şeklinde değişir (bkz. 3 ve K = l. S(i. J. K)larının her biri 2x2’lik bir matristir. J.2 Üçgen ve dikdörtgen elemanların tipik bir kombinasyonu Bu kesimde.11. 2. K) kavramıyla birlikte verilen yöntem. iki. bölümün en önemli konusu "eleman alt matrisleri" S(i. (3. üç boyutlu sonlu elemanların alt matris kavramıyla aynı şeydir.J=1. J. 30 . kesim 32).5. 3. Bu işlemi Bölüm 15 de kullanacağız. toplam 32 = 9 alt matris içerecektir. bilgisayara kolaylıkla programlanabilen oldukça tatmin edici bir toplama işlemidir. 2.K)larını ele alacağız. basit olmakla birlikte. K)'LAR HAKKINDA EK AÇIKLAMALAR Bu kesimde. 3. Bu alt matris kavramı..1 deki üçgen elemanın S(i. Konuyu açıklığa kavuşturmak için Şek. J. K-)lar cinsinden. Aynı zamanda J ve K . Burada. 3. Eleman üç uca sahip olduğunda [K. Dolayısıyla elemanın S(i.] si uç-uca kiralıyla parçalara bölünecek ve S(i. S(i. bir.

tüm "yapı" olduğunda. (2&) de eksenel kuvvetlerin dışındaki kuvvetlere ait satır ve sütunlar silinerek elde edilebilir. Yalnız eksenel kuvvetler uygulandığından.bu kavramı açıklığa kavuşturacağız. K)’lar i elemanının geometrik ve malzeme özellikleri cinsinden kolaylıkla elde edilebilir. Biraz zor bir kavram olan "rijit .9) haline gelir.şeklinde yazılacaktır. Sonuç olarak.1’de gösterilen tek elemanlı düzgün çubuk "yapı" ile bağlantılı olarak ele alınmasıdır. Sınır şartlarıyla ilgili ayrıntılı bir tartışmaya girişmeden önce. dır. [KJ de elemanın tümel direngenlik matrisidir.cisim" yer değiştirmesini açıklamanın en basit yolu Şek. k. elemanın [Kf] si alt matrisler cinsinden bulunduktan sonra. i'nin "eleman direngenlik matrisi" Denk. = ctjEj/hj olmak üzere. (3. dır. (3. Burada i elemanı aynı zamanda. J. RĐJĐT CĐSĐM YER DEĞĐŞTĐRMESĐ Bir yapı veya sürekli ortam probleminin çözümünde sınır şanlarının hesaba katılması "rijit . Denk. burada.13) deki S(i. bu yapı için Denk. Bunun sonucunda. 4.1.4. ve Fk kuvvetlerinden başka hiçbir dış kuvvetin etkimediğini varsayalım. eksenel olarak uygulanmış F. SINIR ŞARTLARI 4. Buna ek olarak.cisim" yer değiştirmeleri olarak bilinen kavramla çok yakından ilgilidir. Şimdi aşağıdaki durumları ele alalım: 31 . Sonuç olarak. Bu "yapı"ya şekilde görüldüğü gibi.

Burada "rijit" teriminin anlamı. Tek . "elastik" teriminin tersi anlamındadır. onun tümel direngenlik matrisinin tekil oluşunun bir sonucudur.(4.). ŞEKĐL VAR Şek. Bu yüzden. Çubuğun harekete / = 0.1)'ye göre. 32 . µk Şek. çubukta herhangi bir elastiktir.4. dönme veya karışık yer değiştirme yapan bir cismin "rijit cisim" yer değiştirmesi yaptığı söylenir. Buradan bir yapının rijit cisim yer değiştirmesi.(4. çubuk üzerindeki bütün noktalar x boyunca aynı rijit cisim yer değiştirmesine sahip olduklarında µn. (4. Şimdi Denk. µn. Denk. Bu çubuğun tümel direngenlik matrisi. zorlanma veya gerilmenin doğmadığı bu tip yer değiştirme “rijit – cisim yer değiştirmesi” olarak adlandırılır. anında başladığını tasavvur edelim.1) belirsizdir.(2. Varsayım 2 (kesim 2. Engelleyici etkiler mevcut değilse. zorlanma veya gerilmenin doğmadığı bu tip yerdeğiştirme "rijit-cisim yer değiştirmesi" olarak adlandırılır. Yapı ve sürekli ortam mekaniğinde. elastik zorlanma ve gerilmelerin bulunmadığı. Sonuçta.(1) Fk > Fn Newton'un birinci kanununa göre. > O çubuk üzerindeki bütün noktaların x boyunca aynı yer-değiştirmeyi yapacakları açıktır. öteleme. ŞEKĐL nin matematiksel olarak "tekil" oluşundan (bu. Burada.1) yalnız küçük yer değiştirmeler için geçerlidir.1)'den µn.1'deki çubuğun düğümlerinin rijit cisim yer değiştirmeleridir. Genel olarak. zaman aralığında. Denk. (t2 — t.(4.eleman çubuk "yapı" µn. µn ve µk yi "küçük" olarak niteleyelim. veya µk’yi tayin edip edemeyeceğimizi araştıralım. cisimde. = µk olur. genelde yapılarda görülebileceği gibi.4. (2) Fk = Fn. Engelleyici kuvvetlerin bulunmaması halinde.8) ve bunun sonucu olarak Denk. matrisin tersinin mevcut olmayışı anlamına gelmektedir) doğmaktadır. .1)'den µn veya µk nın çözülemeyeceği hemen kolayca görülebilir. Yapı ve sürekli ortam mekaniğinde cisimde. Denk. zorlanma (strain) veya gerilme (stress) doğmayacaktır. µk ve sırasıyla n ve k düğünü erindeki yer Çünkü bu denklem çözüm vermez.burada. dengeyi bozan (Fk — F J kuvveti çubuğu düzgün ivmeli harekete zorlayacaktır.1 değiştirmeler. t2 > t. Sonuç olarak.

cismin tümel direngenlik matrisinin tekilliğinin sonucudur.çubuk dengede ve (ut + «„) miktarında uzar. rijit bir mesnete bağlandığında gerçekleşir.1 )'den µn ve µk yi çözemeyiz. cismin tümel direngenlik matrisi [X] tekillikten kurtulur. yukarıdaki durumlardan şu sonuç çıkarılabilir: Bir cismin rijit . [K] ile birleştirildiğinde.4. özel olarak un = 0. Açıkçası. diyelim sıfır. Kabul edilen µn = 0 şartı Şek.(4.1 )'in çözülememesi.(4. buna rağmen bu tekillik. Fn.1 'deki l ve 2 durumlarında olduğu gibi [K] tekil ve Denk.2'deki yapının "sınır şartı"dır. elasto-mekanikte sınır şartları. genelde. olsun. cismin belli bir parçasında veya parçalarındaki yer değiştirmelerde* yapılan kısıtlardır. Bu şart uygulamada. O halde un.2'de gösterildiği gibi. Belirlenen sınır şartları. Böylece. sınır şartları cismin çeşitli kısımlarındaki elastik yer değiştirmelerin ölçülebileceği bir referans sağlar.9)'dan yer değiştirmeler {§} bulunabilir. veya uk için bir referans değer.4. Ancak bu durum. 33 . daima rijit cisim yer değiştirmesine yol açmayabilir. ve Fk nın büyüklükleri eşit olup ve Denk. cismi rijit cisim yer değiştirmesi yapmaya götürmeyeceğine bir örnektir. yer değiştirmesine engel olur ve uygulanan dış kuvvetleri taşımasını sağlar. direngenlik matrisinin tekil olması.1)'den.Şimdi.9) belirsiz olur. cismin rijit cisim . Tersine belirlenen sınır şartları sağlanamazsa kesim 4. tümel direngenlik matrisinin tekilliğini ortadan kaldırmaz ve hala biz Denk. n düğümü Şek. Böylece. öyleyse bu.(4. şimdi µn ve µk çubuktaki elastik gerilme ve zorlanmalardan doğan elastik yer değiştirmelerdir. Böyle bir referansın sağlanması zorunluluğu vardır. "belirlenmiş" veya atanmış" yer değiştirmeye sahip bir referansa göre ölçüldüklerinde anlam kazanırlar. µn ve µk nın ölçülebileceği bir "referans" noktasının belirlenmemiş olmasına dayandırılabilir. belirlendikten sonra Denk. elastik – yer değiştirme uk µk = Fk/ki şeklinde elde edilir. 4. kabul edelim. Ve dış kuvvetler {/>} . çünkü yer değiştirmeler bağıl büyüklüklerdir ve tüm bağıl büyüklükler gibi. (3.cisim yer değiştirmesi.(3.2 SINIR ŞARTLARI Tümel direngenlik matrisinin tekil olmasının nedeni ve Denk. Bu kısıtlar. Üstteki (1) durumundan farklı i olarak.

"yapay" sınır şartlarına bir örnektir. yapının rijit bir cisim gibi yerdeğiştireceği gerçeğinden anlaşılır). O halde bu. Bu yüzden bu yapının [X] matrisi özgül olarak "tekirdir. (3.3'deki U biçimli prizmatik kiriş yapıyı ele alalım. Sonra. Bu yapının sonlu elemanlarla çözümlemesinde tümel direngenlik matrisi [K] yi toplayarak başlayalım. i parçası {bu parça başlangıçta e miktarı kadar fazla uzunluktadır). verilen bir yapı veya sürekli ortam probleminin ya "doğal" ya da "yapay" sınır şartları vardır. herhangi bir düğümde "yapay" referans yerdeğiştirme almak zorundayız. Kimi zaman. Şimdi de Şek. bunlardan da gerilmeler hesaplanabilir*. genelde. Eğer uçağın tümünü elastik bir yapı 34 .Bir kural olarak. Bu bileşkeler. A daki düğümün bütün yerdeğiştirmelerinin. Bunlar buraya alınmamıştır. Bu nedenle.9)'a benzer bir denklem elde edilir.5. bu şartlara "doğal" sınır şartları adı verilir.1a'daki iki ucu tespit edilmiş kiriş problemini ele alalım. örneğin. sıfır olduğunu kabul edebiliriz.5'deki gibi. keyfi olarak. Ancak yapı herhangi bir mesnetle bağlanmamış olduğundan herhangi bir "doğal" sınır şartı da yoktur (bu. O—biçimli (i parçası ve U biçimli yapıdan oluşan) yapıda gerilmeler meydana gelir. kesikli çizgilerle gösterildiği gibi U nün açık ucundan içe doğru zorlanmaktadır. tümel direngenlik matrisinin özelliklerini etkilemezler. Uçuş halindeki bir uçak buna benzer bir örnek oluşturur. bir dış kuvvet etkidiğin-de. örneğin. Tekil olmaktan çıkarmak için. 4. Bu şartlar bu yapının [K] matrisini tekillikten kurtarmak için uydurulmuş veya kabul edilmiş sınır şartları değil özgül sınır şartlarıdır. sınır şartlan gerilmelerin bileşkeleri cinsinden de belirlenebilir. kesim 11. Şek. Sonuçta. Denk. Bu denklemden yerdeğiştirme-ler. Kirişin iki ucu da sabitlenmiş olduğundan uçlarda düşey yer değiştirme ve açısal dönme yer değiştir meleri sıfırdır ve gerçekte bunlar problemin sınır şartlarıdır.

bkz. Bu yüzden onları. doğal sınır şartları bulunmadığından. bundan sonra kısaca "sınır şartlan" olarak adlandıracağız. dış düğüm kuvvetlerini düğüm yerdeğiştirmelerine bağladığından. Denk. çoğu yapı ve sürekli ortam problemleri doğal sınır şartlarına sahiplerdir. Bu şartların Denk.9).1 de tartışılacaktır. (3. 35 . Bu yerdeğiştir-melerden de cismin gerilme ve zorlanmaları tayin edilebilir. sınır şartlarının yalnız bu şartların belirlendiği düğümlerde sağlanması gereklidir. Uygulamada karşılaşılan. (35)'a dahil edilmesi işlemi kesim 5. (3. Denk. Belirlenen bütün sınır şartları hesaba katıldıktan sonra. *Bu özel problemin çözümü.9)'dan. bilinmeyen düğüm yerdeğiştirmeleri {6} bulunabilir. "dönüşüm" matrislerinin anlatılmasını gerektirir. verilen bir {P} ile. Bölüm 6.olarak düşünürsek. tümel direngenlik matrisini tekil— olmayan (non—singular) yapmak için doğal sınır şartları empoze etmek zorunluluğu vardır.

Eğri 63 da gibi sayısı benzer değişiyorsa. Bu hususta.4b deki ani değiştiği sürekli arttıkça*. örneğin. başlıca. yeterli kesin Buna düğüm düğüm da buna değerlerine ait bir yaklaşırlar.5 ve 9. 2. 2. kesim durum örnek 36 * Eğer El'nin değişimi sürekli bir fonksiyonla ifade . cismin sonlu elemanlar sistemi haline getiriliş tarzıyla :«idenir. Çünkü.4a sayıda daki gibi. (4)Direngenliğin Şek. kesim 9. çözümleyicinin önemli ölçüde mahareti ve deneyimi gerek-T-ottedir. düğüm (eğer "eşdeğer kuvvet vektörleri" kullanılmışsa bu gerekli değildir. Bkz. Direngenlik konulmalıdır.7).6 da anlatılacaktır. 5.3 ve 9. 1 ve 3 düğümleri. kiriş — api yapılara uygulanabilir. örneğin.4.5b de. geniş ölçüde.1 b de. 4. genellikle şunlardır: (1)Her mesnete veya yerdeğiştirmenin belirlendiği noktaya. 5. örneğin. 6. (3)Đki veya daha fazla elemanın birleştiği birleşme noktasına. bir her noktaya.* j ClSMl ELEMANLARA AYIRMAK ÎÇtN ĐPUÇLARI *silen bir problemde. düğüm. Şek. Düğümlerin konulacağı yerler. Şek. yapılarda verilecektir. (2)Konsantre (tekil) dış kuvvetin uygulandığı herbir noktaya. Şek. Bunlar. yeni başlayanlar için birkaç genel ipucu verilmiştir. Bölme yöntemi ve mantığı kesim 9. sonuçlar vardır. Şek. tümel direngenlik matrisinin boyutu ve çözümünün hassasi-«>"= derecesi. Şimdilik iağıda.1 b de.

Burulma ve eksene! kuvvetler yoktur. kolaylık olsun diye. 5. Bu nedenle. Pratik problemlerdeki'tümel direngenlik matrisleri genellikle büyük boyutlu olduğundan. (3.X) lan Denk. 5. uç rotasyonlarında. J. 2)ve S(j. b yerine sırasıyla 1. a. Bu nedenle. 37 . Bölüm 3 deki gibi sonlu eleman modelinde.5.bu kirişin elemanlarının S(t. kesim 3. el ile işlem yapmak yorucu ve çoğunlukla imkansızdır. 5. ve serbestlik derecesi 2 dir. Şek.1b deki modele ait tümel direngenlik matrisi burada. Kirişin sonlu elemanlara bölünmesi Şek. bu geniş hacimli problemleri tamamen otomatik olarak çözmek için bilgisayar kapasitesi sağlanabildiği takdirde basit bilgisayar programları yazılabilir.1) birbirlerinin transpozeleridirler. Burada problemin boyut veya karmaşıklığından çok çözüm metodu Özerinde durulmuştur.5 ÇÖZÜLMÜŞ KĐRĐŞ PROBLEMLERĐ önceki bölümlerde geliştirilen sonlu eleman çözüm metodundaki önemli noktalan göstermek için bu bölümde birkaç kiriş yapı çözümlemesi verilmiştir. şeklinde elde edilir.4)'lerden eksenel ve burulma terimleri çıkartılarak elde edilebilir.4 deki metot kullanılarak.1a daki problemi ele alalım. 2. Şek.2 alınmıştır.1b de gösterilmiştir. Böylece.Bölüm 15 de göreceğimiz gibi. l. S(i.1 ĐKĐ UCU SABĐTLENMĐŞ ÜNÎFORM BĐR ÖRĐŞ Başlangıç olarak.

11) {P} = {QlMl Q3M3}r {s} = {Vlel v2o2 v3e3y i ine gelir. Burada toplam düğüm sayısı 3 olduğundanW=3ve Denk.9)'da yerine konulmuş ve buradan Denl<.2)'de yerine yazılmıştır. (3.1)'den hesaplanıp 3-enk.-. (3.10) ve (3. (5. (b).i [^J nın satır ve sütunları kolay izlenebilsin diye numaralandırılmıştır. (c).r-îi. (b) modeli kullanılarak (a)'da hesaplanan momentler. {P} ve {<5} ile birlikte D«nk.3) çıkarılmıştır. Yine sıfır olmayan dış kuvvet sadece Q2 olduğundan ve burada -W'ya is: olduğundan ve {P} {P} = {O O -W O O 0}T Q2M2 -alini alır. 5.1 '(a) Đki ucundan sabitlenmiş üniform bir kiriş. (a)'nın iki elemanlı . J. Sonuç [K] matrisi. (5. 38 .3) :«x. elemanın S(i.modeli. Denk. Herbir eleman için. K) la" Denk. (5. (5.

3) ün 1. (5. satırındaki diyagonal terim l/<? ile.4) deki bütün yerdeğiştir meler için bu işlem tekrarlanarak Denk.3) deki 4 gibi bir skalar çarpanı varsa bu durumda U ya ait diyagonal terim 1 ile değil l/<? ile değiştirilmelidir. = 0. Denk. sıfır olmayan belirli yer değiştirmelere ait satırlar için kullanılmalıdır. satın sıfır ile değiştirildiğinde sağlanmış olacaktır.(5.Simetri nedeniyle verilen bir problemde [K] nın sadece simetrik yarısının toplanması gerekir. belirlenen sınır şartları dahil edilinceye kadar öyle kalacaktır. (5. Bununla birlikte bu metot aşağıda anlatılan 2.4) [K] matrisi aşağıdaki iki metottan biri Đle non-singü-ler yapılabilir Sonlu eleman probleminde (tekil olmaktan çıkarılabilir). = Ü3 = 03 = Q (5. B. ve bu satırdaki diyagonal terim dışındaki terimler sıfır ile değiştirildiğinde. (5. Bu problemde sınır şartları şöyledir. Denk. diyagonal terim dışındaki terimler sıfıra eşitlenir. Bu yüzden 1. metotta [/C]’nın bilgisayarda saklanmasında yalnız dört "sözcük" gerekliyken burada 36 sözcüğün saklanması gerektiğinden boşuna zaman harcanmasına yol açar. METOT l Eğer bir düğümde Ü yerdeğiştirmeleri belirlenirse. (5. metot yalnız. (b) {P} nin 1.3) değiştirildiğinde non—singüler hale gelir ve bu durumda v2 Ve Ü2 yi yegane çözüm olarak elde edebiliriz. (a) Denk. O ya ait satırdaki diyagonal terim 1 ile değiştirilir. Yukarıdaki metodu uygulayarak bu şart. Çünkü ü = üj = O dır (bu durumda {P} nin 1.4) de vt — Q şartını ele alalım. [X] doğal olarak singüler (tekti) olup. satırı zaten sıfırdır).bu durumda. Ve {P} de D ya karşı gelen kuvvet satırında kuvvet terimi yerine U değeri konur. Eğer [K] nın Denk. 39 .

1a daki problemde 1. Dk = O ur. Denk.. Şimdi Denk. satırdaki diyagonal terim (/ı3/£/) ile. arak elde edilir. A ucunun başlangıç dönmesi -()' olarak et ilmesi hali için . 2.5) deki indirgenmiş [K] yi saklamak için şimdi sadece 4 "sözcük" gerekmektedir. Ancak. özellikle sürekli ortam mekaniği problemlerinde bu tasarruf daha çok ı^em kazanır. satırlar ve bunlara karşı gelen sütunlar :*nk. 5. satırı da —O' ile değiştirilir. {P} nin 6. C Bu işlem aşağıdaki gibi yapılır: k düğümündeki yer değiştirmeleri sıfır olarak belirlenmiş olsun.(] dan sıfır olan yer değiştirmeleri gösteren satır ve sütunlar çıkarılıp {P} . = t>3 = O ve Ö3 = -0- r 1. Bu durumda sınır şartları ü. Bu durumda 1. = 0.3).4) yardımıyla çıkarılmıştır. Denk. (5.3) den. . büyük hacimli prob-emlerde. öyleyse bu metot mümkün olan her yerde kullanılmalıdır. şeklini alır. Yukarıdaki eşitliğin el ile çözümünden. metoda göre satırını gösteren denklemde. ü. Bu problemde elde edilen saklama hacmindeki tasar--f orta bir bilgisayar için gerçekte çok önemli değil.5. Gerçekten bunlar sonuçların kesin değerleridir. şeklini alır. Denk. metoda göre. böylece Denk. diyagonal dışındaki erimler sıfır ile değiştirilir. 5. (5. ve 6. (5. Bu yüz-ren Denk. 55) in el ile çözümünden kirişin ortasındaki yer değiştirmeler. (5. Kısacası. Bundan sonra Z..1a daki problemi. 6. çözelim. Sağ taraf sıfır olduğundan bu satır başka bir yer değiştirmeyi etkilemez. Şimdide Şek.3) küçülerek. 40 . metodu izleyerek u. (5.3 Şek. (33) da bu satırın ve ilgili sütunun bulunması gereksizdir. uygun şekilde değiştirilir. ve "j ün satırları ve bunlara karşı gelen sütunlar ratrisinden silinip.

6b) ve yukarıdaki denklemden. ucun bağlandığı düğümlerdeki yer değiştirmelere eşit olmak zorundadır. Bu elen Kum direngenlik matrisi 41 .1 b deki bir elemanını (1 = 1) iç kuvvetlerini hesaplı-yalım.7 deki notasyonu kullanarak. belirlenen yer değiştirmelerin sıfır olmaması durumundaki işlemi göstermektedir.elde edilir. 5. elde edilir. Düğüm yer değiştirmeleri {<5B} ve {5k} daha önce hesaplanmıştı.4) deki sınır şartları olsun. metodu kullanarak. i elemanındaki [P] iç kuvvetler^ (f} (S O eşitliğinden elde edilebilir. Sınır şartları Denk. Denk. (2. Eksenel ve burulma büyüklükleri bulunmadığından n = l ve fe = 2 alarak. 5.2 deki durumda Kesim 2. (5. Bir örnek olarak.1 de gördüğümüz gibi bir uçtaki yer değiştirmeler. Bunun sonucu olarak Şek. ĐÇ KUVVETLERĐN HESABI Düğüm yer değiştirmeleri hesaplandıktan sonra yapıyı temsil eden her bir elemandaki iç kuvvetler aşağıdaki gibi bulunabilir: Kesim 3. Şek. Bu basit örnek 1.

-«sırinarak kirişin eğilme momenti diyagramı çizilmiştir.—e-— -—.4 _ j. Denk. sasıt problemde eğilme momentinin kiriş boyunca c!eğiş. uygulanan tekil dış yüklerdir.J.na-—ü-^i .-r:.dir. (5.?|:şimi tahmin edilemediğinde.1) lerdeı = l elde edilmişlerdir. Burada $(\. Şek. i. 5. 1. yani 2 c! ü güm ündeki. Şimdi. —iv U yalnız birtek "iç" düğümdeki. 5.'. (5.1.3 (a) D.£.K) lar Denk.s-•.r i -ı. Şimdi sorj ş.i:§ıirı yayılı p yükünü taşıyan bir ünifoım ankastre kiriş. ? nin bütün bileşenleri.-. bir yayılı yükü (P] ye nasıl dahil edebiliriz. Uygulamada iç kuvvetlerin hesabı.6) dan iç kuvvetler kolayca hesaplanabilir. 5 .. diğer hes«.-.1 c bu yolla bulunmuş kirişin : -t: —«riusr -ı j isrerTiektedir. Ç l-si anırrcan. diğer hesaplamalarda olduğu gibi bilgisayara bırakılır. Açdcç^r: : v^.: Z VZ3VN Y AYILI YÜK TAŞIYAN ÜNĐFORM ANKASTRE KĐRĐŞ Şex. Uygulamada iç kuvvetlerin hesabı.-irs ı: :. (c) (a) ya iki elemanla yaklaşım. böyle birkaç iç düğüm kondrra: ~~ :. 42 .-dur: Şe\. iç momentlerini göstermektedir.-• Bilgisayara bırakılır.5a da gösterildiği gibi. Şek. (b) tek elemanla yaklaşım. 5i» : "î I_LX..3 I^JKĐ . 5.'-t1' gibi bir nokta yük direk olarak {P} ye dahil edilebilir.

iç momentler hesaplanarak kirişin eğilme momenti diyagramı çizilmiştir. Şek. Çünkü tanımdan. Kesim 5. tamamıyla tahmini olarak üzerine etkiyen toplam yükün yarısının.7)yi çözerek A. metodu izleyerek. 5.3a da gösterildiği gibi.3 (a) Düzgün yayılıp yükünü taşıyan bir üniform ankastre kiriş.(3. 5.1a’daki basit problemde eğilme momentinin kiriş boyunca değişimine ait ön bilgi yardımıyla yalnız bir tek "iç" düğümdeki.daki yer değirtirmelerin. 5. Şimdi soru şudur: Şek. yani 2 düğümündeki. 43 . uygulanan tekil dış yüklerdir.3b de gösterildiği gibi her bir uçtaki düğümlere tekil düşey bir yük gibi etkidiğini varsayalım.2 DÜZGÜN YAYILI YÜK TAŞIYAN ÜNĐFORM ANKASTRE KĐRĐŞ Şek. böyle birkaç iç düğüm konulmalıdır.1 deki 2.Şek. (5. 5. 5. (b) (a) ya tek elemanla yaklaşım. 5. Açıkçası iç kuvvetlerin değişimi tahmin edilemediğinde. {P}nin bütün bileşenleri.1a daki — W gibi bir nokta yük direk olarak {P} ye dahil edilebilir. (c) (a) ya iki elemanla yaklaşım. bu durumda Denk. Bu ankastre kirişe önce bir tek elemanla yaklaşalım.9) un aşağıdaki formu alacağı kolayca gösterilebilir Denk. bir yayılı yükü {P} ye nasıl dahil edebiliriz. Şek.

5. Denk. sırasıyla. Tablo 5. 5. Tablo 5. Şek. kirişi temsil eden elemanların sayısı artırıldıkça gerçek değerlerine yaklaşmaktadır.1 A'da yer değiştirmelerin yakınsaması (Şek. 5. Şek. sonuçlar. (5.7) de yazarak. ve bunun çözümü 44 .3c deki gibi 2 eleman kullanıldığında. elde edilir. Yük vektörünü bilinmeyen olarak ele alıp A nın kesin yer değiştirmelerini. Şek. Hassas bir çözümleme için yayılı yük taşıyan yapıların çok sayıda elemanlara bölünmesi gerektiğinden ve dolayısıyla [K] nın boyutu önemli ölçüde artacağından bu. 5. Ne varki. bu sonuçlar önemli ölçüde hatalıdır.olduğu bulunur.1 de görüldüğü üzere hassasiyet anmaktadır.3a daki kirişe. Bunlara karşı gelen verdeğiştirmelerin kesin değerleri. istenilen bir durum değildir. dır. Görülüyorki.3b deki gibi bir tek elemanla yaklaşıldığında kesin sonuçlar elde etmek için {P} yi nasıl değiştirebileceğimizi araştıralım.3a) Şimdi.

2 düğümüne ~P^-/2 nokta yükünün yanısıra pL?/l2 momenti eklenirse.4 (a) Düzgün yayılı yük taşıyan bir kiriş elemanı. Açıkçası.4a daki iki serbestlik dereceli eleman için. yükleme durumu ve sınır şartlan itibariyle bir veya daha çok eksene göre simetrik olan problemlerde. ankastre kirişin.verir. 5. bir tek elemanlı yaklaşımla çözümlenebileceğini göstermektedir.4b {/*. Bu sonuç.5a daki problemde.3 BĐRKAÇ ÖRNEK ÖRNEK l Geometrisi. 5.[K] matrisinin boyutunu büyük ölçüde küçültür. olduğu görülür. tümel direngenlik matrisinin sadece cismin herhangi bir simetrik bölgesi için toplanılması yeterlidir.} . Bölüm 9 da herhangi bir sonlu elemanın {P. (b) (a) için {Pe} nin şekille tanımı. üniform yayılı yükleri taşıyan parçaları bir tek elemanla temsil etmek için kullanılabilir. 1 düğümünü serbest bırakıp. 5. Şek.] nin tanımını göstermektedir. Açıkçası.. Şek. Bununla45birlikte yüklü kirişin şekil değiştirmiş . Şek. 5. bu. {P. kirişin simetrik yarısından birisi için toplanması yeterlidir. "eşdeğer kuvvet vektörü" adı verilen {Pe} ile tanımlayabiliriz. 2 düğümü sabitlendiğinde. 5.} sini hesaplamak için genel bir işlem türeteceğiz. [Pe] tipik bir uygulaması bundan sonraki kesimde verilecektir. Şek. [K] matrisi Şek J 5b de gösterilen. Böylece.

Bölüm 3 deki metodu kullanarak Şek. (bulunmadığından) [K] bu düğüme ait büyüklükleri içermeyecektir (metot 2. Şek.8) de n = l ve k = 2 p = —800 N/m ve 46 . = 03 = O Şimdi Denk. O halde. = 0. Veya Denk. değiştirilerek Denk. (2Â) den. 5 Jb için. 5Jb için şunu gösterebiliriz. u.} ile h = 3 m yazılarak. J. eksenel ve burulma büyüklüklerine karşı gelen satır ve sütunları silerek. (5. problemin belirlenen sınır şartları şunlardır. kesim 5.biçimiyle uyuşan ek sınır şartı 03 = O da probleme dahil etmek zorundayız. olduğunu gösterebiliriz. 1 düğümüne ait bütün yerdeğiştirmeler yok olduğundan. (53) daki kare matrisi yerleştirmeleri yaparak. S(i.1). K) lar şeklinde parçalayıp ve uygun düzgün yayılı yük {P.

47 .

Burada. kesim 5. (5. Burada büyüklükler SI birimleri cinsindendir.6) dan bulunabilir. SI birimi cinsindendir. 1 düğümü çıkarıldığından.9). Herbir elemandaki iç kuvvetler Denk. 5_5b deki düğüm kuvvetleri. O. (3. Denk. 5Sb deki 1 elemanını ele alalım n = l.olur. Bununla birlikte. (5.11) ve (5.1). Sonuç olarak düzgün yayılı yük taşıyan elemanlarda gerçek iç kuvvetleri elde etmek için. k ı = l. Denk. Böyle elemanlar halinde Denk. aranan dış kuvvet vektörü M2 A/3}T ={-1200 600 olur. düzgün yayılı yük taşıyan elemanda yaklaşım aşağıda açıklandığı üzere biraz farklı olacaktır.14) de yerine yazıp. -2300 0}T (5. (5.6).12) Ö3 = O olduğundan 03 ü gösteren satır ve sütun çıkarılacaktır (metot 2. (53) daki [K. i Denk.6a) da verilen iç kuvvetlerden [Pe} çıkarılmalıdır.13) çözümü v2 = -26100-0/£/(m) Ö2 = -121500/£7 (rad) v3 = -49500-0/£/(m) verir. haline gelir. Bir örnek olarak. düzgün yayılı yük taşıyan yapıların yerdeğiştirmelerini hassas olarak hesaplamamıza yarayan bir unsurdur.12) den elde edilir. Aslında {Pe} nin bir dış kuvvet vektörü olduğunu söyleyemeyiz. (5. Sonuç olarak. (5. Denk. El. (5.] yi 48 . Denk. Sonuç olarak Şek. Şek.

6.1. /ı. Bazı temel elastisite bilgilerinin bu işlemin anlaşılmasını ve uygulanmasını kolaylaştıracağı için şimdi. 5. 1 ve 3 düğümlerindeki bütün yerdeğiştirmeler sıfır olduğundan bu düğümlerin [K] da içerilmesi gerekmez.6b deki durumda. Gelecek bölümde. Bunun sonlu eleman modeli Şek.1c) de Etl. ÖRNEK 2 Şek. 5. Burada bütün büyüklükler SI birimleri cinsindendir. 5. ı = 2. olduğunu gösterebiliriz. Denk. (5. Benzer tarzda.kullanarak. YER DEĞĐŞTĐRMELER VE ZORLANMALAR Kesim 2. 6 LĐNEER ELASTĐSĐTENĐN TEMELLERĐ Bölüm 2 de. (5. ilgili olan sözkonusu bilgileri lineer elastisite yönünden tartışacağız. sonlu elemanlarla genel bağlamda. = 5E7 7ij=5 yazarak.1a) verir. Bölüm 3 deki metodu izleyerek. herhangi bir sonlu elemanın direngenlik ve diğer karakteristiklerinin çıkartabildiği genel bir işlem sunacağız.6a dâki problemi ele alalım. yeni başlayanların aşina olduğu elemanter yapı mekaniği çerçevesinde kalmaya özen gösterilmiştir. kiriş elemanının direngenlik matrisi çıkarılırken. Şek. = 10 ve£(/. 1 elemanı için olduğunu gösterebiliriz olur. örneğin. vb.6b de gösterilmiştir. Sonuç olarak. = £/yazılarak Denk. bu elemandaki gerçek iç kuvvetlerin .1 deki l ve 2 varsayımlarını49sağlayan ve rijit cisim yerdeğiştirmeleri engel- . virtüel iş prensibine dayanan. 1 ucundaki eğilme momenti 93 kNm.

v ve w tamamen konumun fonksiyonlarıdır. A daki toplam yerdeğiştirmenin AA* olduğu açıktır. 50 . Yerdeğiştirmeler. 8. Şek. bir veya daha çok kuvvet etkidiğinde cisim şekil değiştirir ve içindeki her bir nokta. z eksenlerindeki bileşenleri sırasıyla u. v ve w dir. Bunun x. noktadan noktaya değiştiğinden u. A ve A1 olsun.1 de tipik bir parti külün cisim şekil değiştirmeden önceki ve şekil değiştirdikten sonraki konumu sırasıyla. y. yeni bir konuma ulaşır.lenmiş bir elastik cisme.

dır. Böylece. "normal" ve "kayma" zorlanmalarının toplamı olarak ifade edilir. 51 . x ekseni doğrultusunda ve normali y ekseni olan düzlemde bulunmaktadır. cismin biçiminde hiçbir değişiklik olmaksızın. olduğu açıktır. hacmindeki değişimlerle ilgilidir.. Normal zorlanmalar. şekil değiştirmiş biçimi A'B'CD* olsun. yukarıdaki artış miktarının.2 Bir düzlem elemanın şekfl değiştirmeleri. e** ile gösterilen x doğrultusundaki "normal" zorlanma tanımdan. e*r . ex± — dufdx.. AB kenarının artışının x ekseni üzerindeki izdüşümünün. Gerçekten "kübik genişleme" veya kısaca "genişleme" adı verilen (cxx + en + e. 8. Yani.Şek. iki boyutlu şekil değiştirmemiş bir cisimden alınmıştır. Cismin toplam deformasyonu. Cisim bir kuvvet sisteminin etkisinde bulunduğunda. Bu indisler gerilmelerde de kullanılır.. örneğin. diğer normal zorlanmalar e. ikinci indis düzlemi tanımlamaktadır. Öç—boyutlu durumda. AB nin x ekseni üzerindeki izdüşümü Ax e oranı şeklinde tanımlanır. sırasıyla y ve z ekseni doğrultusunda olur.. ve e-. Eleman. J Aynı şekilde. Benzer yolla ilgili yerdeğiştirmeler cinsinden ifade edilebilir. $2 de gösterilen ABCD diferansiyel elemanı düşünelim.) toplamının cismin hacimsel zorlanmasının temsil ettiği gösterilebilir. Şek.. olur. [jVbfosyon: Alt indisin birincisi doğrultuyu.

Kimi zaman. Öte yandan. özellikle çözümlemede tansörler kullanıldığında yararlı olur.5 ve 8. du dv 8. Yukarıdaki ifade de. y ı ve 77 .2 de. *. kayma zorlanmaları. açısal çarpılmaları gösterir. ov Hx " du as tan yt - l+— ox kolayca gösterilebilir. dv 7ı = 3. Bu tarzda öteki kayma zorlanmaları e y» ve e« in.4) *. şeklinde tanımlanacaktır. Bunun sonucunda.x du yazılabilir.4) deki elastik zorlanma vektörünün (t) in uç boyutlu bir cisme ait olduğu açıktır. Bu altı elastik zorlanma bileşenini matris formunda (8. kayıra zorlanması e*r. ve sonra Denk. Şek. (8. Benzer şekilde. 8. dv y *• dw olduğu kolayca ispatlanabilir. Bu. paydadaki du/dx (= e^). kayma zorlanmaları Denk. (8.3b) (8-3c) ( elde edilir. cismin hacminde herhangi bir değişiklik olmaksızın. Vin yanında ihmal edilebilir. Aşağıdaki bağıntı. Böylece. ABCD elemanının açı değişimleridir. Denk. Burada.3a) ( dw dz du dy 8.2) den.3) ierin sağ tarafları 1/2 ile çarpılarak ifade edilir. düzlem problemlerde 52 (kesim 8. (8. şeklinde ifade edeceğiz.öte yandan.6) .

o takdirde.deformasyonlar yalnız x—y düzleminde meydana geliyorsa. 53 .

54 . cisimde yalnız ısıl zorlanmalar doğacaktır.cismin boyuna genleşme katsayısıdır. hemen hemen bütün cisimler ısıtıldığında genleşir ve soğutulduğunda büzülür. Cisimdeki toplam zorlanma.6. Normal ısıl zorlanmalar. cisim üniform sıcaklık dağılımına sahip ve herhangi bir kısıt bulunmaksızın serbestçe genleşip büzülebiliyorsa. termal olarak izotropik cisim. hacim değişikliği doğurur. Burada sıcaklık artıyorsa T pozitiftir. Oysa. o takdirde. bir dış kuvvet sistemi etkisinde bir cismin sıcaklığı yükseltilir veya düşürülürse. cisimde elastik zorlanmalar {(•} nın yamsıra ısıl zorlanmalar da W da doğacaktır. cismin küçük bir h boyutunun a^' kadar değiştiğini gözönünde tutarak. a T.2 ISIL ZORLANMALAR Şimdiye kadar cisimdeki zorlanmaların. kayma ısıl zorlanmaları taşıyamaz ve dolayısıyla yalnız normal (genleşme) ısıl zorlanmalar etkisindedir. daima termal olarak izotropik ve homoien olduğunu kabul ediyoruz. Cismin farklı parçalarında yerel sıcaklık değişimine bağlı olarak.} nin cebirsel toplamı olarak ifade edilebilir. o takdirde. [e\\ ve {(. pjn normal ısıl zorlanma olduğuaçık-ti£. öte yandan. sıcaklık değişimi T olduğunda. eğer. Bu işlemi üç koordinat ekseninde uygulayarak ve kayma ısı! zorlanmaların sıfır olduğunu hatırda tutarak. Eğer cisim "termal olarak izotropik" ise yani. çarpılma olmaksızın. genleşme veya büzülme engellenirse. farklı miktarlarda genleşme veya büzülme oluşur ve bunun sonucu olarak ısıl gerilmeler doğar. elde edilir. termal izotropi dolayısıyla. ısıl özeMikleri bütün doğrultularda aynı ise. ısıl zorlanmalar. cisimde sıcaklık dağılımı üniform değilse de meydana gelecektir. kolayca hesaplanabilir. cisimde ısıl gerilmeler doğacaktır. Başka bir deyişle. Bizx malzemelerin. cismin genleşme katsayısı vb. uygulanan kuvvetlerden doğduğunu ve cismin izotermal (sabit sıcaklık) şartlar altında bulunduğunu varsaymıştık. Burada a. Bu nedenle. Çünkü. Bu gerilmeler.

cismin elastik özellikleri.{«iî Burada.{e. 6 .* i«/ (8 b) ' dır. gerilmeleri doğuracak zorlanma şudur: M . Şek.} . lineer elastik. Burada.3 Birim boyutlu kübe uygulanan gerilmeler. gerilmeleri meydana getirecek zorlanma şudur: {e} = {€} .4 GERÎLME-ZORLANMA BAĞINTILARI Tersi ifade edilmedikçe. ei»> eiyf vb.8.} (8-7) 6. cisimde ısıl zorlanmalar yoksa.3 ĐLKEL ZORLANMA Dış kuvvetler (ısıl kuvvetlerde dahil olmak üzere) uygulanmadan önce cisimde mevcut olan zorlanmalar "Đlkel zorlanmalar" olarak tanımlanır. ilkel ve ısıl zorlanmaların mevcut olmadığını kabul ederek. öyleki. {e. Hem ilkel hem de ısıl zorlanma mevcut ise. ilkel zorlanmanın kartezyen bileşenleridir.6. Şek. 8.(«ta «IW «i« »U.3 deki kübü ele alalım. elastisite modülü E ve poisson oranı v ile tamamen belirlenir. izotropik ve homojen olduğunu kabul edeceğiz. 55 . ilkel zorlanmalara sahip bir cisme dış kuvvetler etkidiğinde. {*|} . Çerçevedeki "boyut uygunsuzluğu" (kesim 7 J) ilkel zorlanmaya basit bir örnektir. birbirinden bağımsız iki sabit. Şimdilik. {e(} nin üç boyutlu genel ifadesi.{e.} ilkel zorlanmanın bütün bileşenlerini kapsar. Kübün her bir kenarı gerilmesiz durumda birim boydadır.T \n e /„ .W . cismin malzemesinin.

x kayma gerilmeleridir. Benzer şeMp l e »~ £((T" .doğrultusunda uzama dolayısıyle normal zorlanma e*x .9b) (8. = .9a) şeklinde bağlıdır.ryl *» = -T«' (8.. exv = ^ txy t/ <?„. 56 . Hooke kanununa göre.8c) (8-8b) £. şeklinde verilmiştir. Burada. Burada^ U — x.wrM) (8. Kayrr?.w«.8a) juğu açıktır.va'-'~ w«) ^ *«--?(*„.vma zorlanmalar! karşılıklı olarak birbirinden bağımsızdır. Yukarıdaki 6 zorlanma bileşeni ifadeleri matris formunda yazılabilir: Ters alma işleminden sonra bu denklemi aşağıdaki formda yazabiliriz. y.) (8.txy. şerilmeieriyie. ıyx ve t. . G cismin malzemesinin rijitlik modülü olup.9c) (8.v<r. Doğrultusunda normal gerilmedir. î «•« = ^ (<*** ~ ™yy .

iyi—bilinen "Lame sabiti" dir.Burada A. (8.11) üç boyutta Hooke kanununu ifade etmektedir. Bunu komoakt sembolik formda söyle yazacağız: 57 . Denk. Ve şeklinde verilmiştir.

14) (8. M .} (8. çözümün matematik ifadesini önemli ölçüde basitleştirir. .14) de üç—boyutlu termal olarak izotropik cisim için.4b de görüldüğü gibi z = Öve : = L uçlarından yeteri kadar uzakta A—A kesitini ele alalım. 8. Şek. Koordinat eksenlerinden birine dik düzlemlerde özdeş deformasyonlar meydana geliyorsa bu eksen dikkate alınmayabilir.5 DÜZLEM ZORLANMA Şek. (8. {c} in Denk. yazarak.12) haline gelir. (8.11) Uç-boyutlu hal için yazılmıştır.15) Uç—boyutlu.4a daki uzun ve üniform kalası ele alalım. Denk. Isıl ve ilkel zorlanmalar da mevcut ise.{a}.7) deki {e} ile değiştirilmesi gerekir. kalasdaki deformasyonla-rın.5). 8. O takdirde. -[<[{«.} M = MW . Kalas üniform olarak yüklendiği için. Bu sonuç. z ekseninden bağımsız olduğu varsayılabilir. (8. termal (ısıl) gerilme vektörünün olduğunu gösterebiliriz.Burada [</] "elastisite matrisi"dir. Denk.11) ve (8. Ve şeklindedir.15) Denk. Bundan başka A—A kesiti uçlardan yeteri kadar uzakta olduğundan. Elastisitedeki problemlerin büyük bir bölümü esas itibariyle iki— boyutlu olarak incelenebilir. Denk. Dolayısıyla. (8.[<){*. Olduğu kabul edilir ve sonuç olarak 58 . (8. A-A kesitinde z doğrultusundaki yerdeğiştirmeler ihmal edilecektir. Kalas.4) de verilmiştir. (8. Bu problemler ya "düzlem zorlanma" veya "düzlem gerilme" tipidir. bütün yüzeyinde düzgün ya-yılı düşey yük taşımaktadır. . (8. 6.{er}. izotropik ve homojen bir cismin genel gerilme-zorlanma bağıntısıdır. Denk. elde edilir.

59 .16a) ve (8. °"n z ekseni doğrultusunda. vb. o» = vfo. Açıktırki. A—A kesitine paralel bütün Şek. + ff. (8. gerilme dağılımının esas itibariyle üç—boyutlu olduğu uçlara yakın kesitler hariç. uzamayı engellemek için gerekli olan normal gerilmedir. düzlem zorlanmanın bilinen örnekleridir. Kesitlerde yer değiştirme ve gerilme durumunun aynı olduğu iki boyutlu bir probleme dönüşür. A—A ve paralel kesitler için. sürekli temeller ve uzun rulmanlı yataklar.16b) sağlanıyorsa. paralel kesitlerdeki deformasyonlara özdeştir. (b) A—A kesiti.A—A kesitindeki de-formasyonlar.8e) de eız = O olması dolayısıyla. cismin "düzlem zorlanma" durumunda olduğu söylenir. Böylece problem. Denk. Uzun ağırlık barajları. Sonuç olarak. Denk.17) olduğu görülür.4 (a) Tüm yüzeyinde düzgün yayüı düşey yük bulunan Üniform kahnlıklı uzun bir kalas. Bu denklemler A—A daki genime durumunun z ekseni gözönüne alınmaksızın belirlenebileceğini göstermektedir.) (8. (8. 8..

18) de a. Bu yüzeylerde. kenarlara uygulanan kuvvetler t boyunca üniform olmak şartıyla. elde edilir. Denk. . "düzlem gerilme" metodu kullanılabilir. * Düzlem içi kuvvet. hassasiyette önemli bir kayıp sözkonusu değildir.15) de silmek suretiyle elde edilebilir.x in bulunmadığına dikkat edilmelidir. çok küçük olduğundan. (8. cismin kesitinde geçerli olduğunu varsayabiliriz. Diğer gerilme bileşenleri axx. 6.17) uyarınca.z in sıfır olmayan bir sabite eşit olduğu problemlere "genelleştirilmiş" düzlem zorlanma problemleri adı verilir.6 DÜZLEM GERÎLME Boyutlarından biri diğerlerine göre çok küçük olan. (8. diğer normal gerilmelerle lineer olarak bağımlıdır. 60 . Denk. cyy ve TX)f nin t boyunca değişmediğini kabul etmekle.4a) da verilen {e} u kullanılarak.(8. Çünkü az. Sonuçta. <7« = f n = T» = O dır.16b) de verilen sıfır olan zorlanmalara ait satır ve sütunları Denk.5 de : = ±t/2 yüzeylerinde uygulanan kuvvetlerin bulunmadığı tipik bir problem gösterilmiştir.Düzlem zorlanma bünye denklemi. Burada.(8.8. Denk. Denk. (8. ince bir cismin düzlemi üzerinde uzanan kuvvettir. e. Şek. Cismin diğer boyutlarına göre t. ve düzlem kuvvetlerin* etkisinde bulunan bir cisme ait elastisite problemlerini çözümlemek için. yukarıdaki şartın.

= O yazarak.8) de er. sıfır olmayan kayma gerilmesi sadece.(8.Şek. Denk. z ekseninin hesaba katılmadığı iki—boyutlu bir problem haline gelir. burada. dır (Denk. Bu denklemi tersine çevirerek ve Denk.. Şimdi bu üç denklemi matris formunda yazacağız. 61 .(8.9a)).(8. 8.5 Tipik bir düzlem gerilme problemi Böylece problem.15) e göre ısıl ve ilkel zorlanmaları dahil ederek.

Gösterilen iç gerilmeler. y ve z eksenleri doğrultusundaki kütle kuvveti "ivmelerini" tanımlayarak. atalet kuvvetleri.(8. yalnız. Denk. olduğunu gösterir. yine yukarıda yaptığımız işlemleri uygulayacağız. orta düzlem z = 0. Burada {«}.(8.6 daki iki— boyutlu elemanı ele alalım. Böyle bir problemin "genelleştirilmiş" düzlem gerilme problemi olduğu söylenir. aa = O. düzlem gerilme problemlerinin bünye denklemidir. bu elemanda. Eğer kenarlara uygulanan kuvvetler dUzlem gerilme analizinin gerektirdiği üzere. gerilme ve zorlanmaların kalınlık boyunca ortalama değerlerini alacağız. cismin parçacıkları.19). cismin geri kalan kısmının bu eleman üzerindeki etkisini temsil etmektedir. p cismin yoğunluğunu göstermektedir. plakanın kalınlığı boyunca üniform değil fakat. ? ve 2 ile sırasıyla x. olduğundan.elde edilir. Ancak. 8. J? . Eleman birim kalınlıklı bir cisimden çıkarılmıştır. ve Newton'un ikinci kanununa 62 . Bu gerilmelerin yanısıra. Burada. z ekseni doğrultusundaki zorlanmanın. öte yandan.8'c).7 DENGE DENKLEMLERĐ Şek. cismin elastik titreşimlere maruz kaldığında.(8. Denk. genelde elemana etkiyebi-lecek. bir titreşim hareketine zorlanmaktadır. Sonuçta. Çekim ve merkezkaç kuvvetleri cismin maruz kalabileceği "kütle" kuvvetlerinin tipik örnekleridir. doğar. x ve doğrultusundaki kütle kuvveti y — pfAxAy x y doğrultusundaki kütle kuvveti olur. a göre simetrik ise. "kütle" ve "atalet" kuvvetleri denilen kuvvetleri de düşünmek zorundayız.4a) ile tanımlanmıştır. 6. Denk. Bu durumda.

8. Burada t zamanı göstermektedir. x doğrultusundaki atalet kuvveti x = —p —y AxA)> olduğu açıktır.göre.6 daki durumda. herhangi bir doğrultudaki kuvvet- 63 . Benzer ifade y ekseni için de yazılabilir. Şek. 8.6 daki elemanın dengede olması için. Yukarıdaki negatif işaret atalet kuvvetlerinin tepkisel niteliğini ifade etmektedir. Şek.

6 Đki boyutlu diferansiyel bir elemanda gerilmeler. Denklemi AxAy. olur. Keyfi bir noktaya göre. 64 . Bu yolla. 3. elde edilir. kuvvetlerin momentleri toplamı da sıfır olmak zorundadır. ler ini n vektörel toplamı sıfır olmak zorundadır.Şek. Bundan dolayı x doğrultusundaki gerilmelerin oluşturduğu kuvvetlerin (kütle ve atalet kuvvetleri de dahil olmak üzere) toplamı. ye bölerek. yukarıdaki denklemler şu hale gelir. üç-boyutlu cisim için.

Benzer şekilde y ve z eksenleri için sırasıyla aşağıdaki denklemler elde edilir. Bu gerilmelerin herbiri karşı gelen zorlanmalarla lineer olarak (Denk.l) ve (8.6 da. cisme etkiyen kuvvetler dengede ise. Burada. «*> . örneğin yalnız yerçekimi kuvveti varsa.21) in sağ tarafı sıfır olur. Gerçekten. zorunlu olarak bir fonksiyonel bağıntının varlığına işaret eder. Zorlanma bileşenleri arasındaki bu ara—bağıntı. Yine. Denk. 8. Kütle kuvvetlerinin elemanın ağırlık merkezine etkidiğini ve uygulanan kuvvetlerin yalnız statik kuvvetler olduğunu varsayarak. saat ibreleri yönünün tersi yöndeki momentler pozitif kabul edilmiştir. dir. ulaşılır. mevcut olmadığı kolayca gözlenebilir. gerçekte 65 . Yani. 8. O noktasına göre bütün kuvvetlerin momentlerini sıfıra eşitleyerek. bütün kuvvetlerin momentleri sıfıra eşitlenerek yazılır. (8. zorlanma bileşenleri için. yukarıdaki denklemde kütle kuvvetleri ihmal edilebilir. X = Z = O ve 7= —g. t». kabul ettiğimiz koordinat sistemine göre.3). 6 zorlanma bileşeninin yerdeğiştirme bileşenleri cinsinden ifade edilebilmesi.<?y*> en . çeşitli zorlanma bileşenleri arasında.ezr ve exx = ext 6. 8. denge denklemleri sağlansa bile. keyfi değerler kabul etmek mümkün olsaydı. Burada g yerçekimi ivmesidir.2 den yerdeğiştirmelerin sürekliliğinin. böyle bir bağıntı olmasaydı ve bunun sonucu olarak. = V Bu şekilde. Şek. Benzer bağıntılar zorlanmalarda da yazılabilir. V = T*y ve T « .9) bağımlıdır.T« olduğu gösterilebilir. herhangi bir noktaya göre. v ve w nm türevlerinden kolaylıkla elde edilebileceğini göstermektedir. Benzer şekilde. moment denge şartları. Şek.8 UYGUNLUK ŞARTLARI Denk. Ax ve Ay sonsuz küçük olduğundan. Buradan şu sonuca ulaşılır.(S. eğer cismin bir noktasındaki yerdeğiştirme biliniyorsa o noktadaki 6 zorlanma bileşeninin u.

p "toplam gerilme" ye 66 .9 SINIR ŞARTLARI Cismin yüzeyinde. Bu şartların sağlanması.l) ve (8.8.7 de cismin yüzeyinde sonsuz küçük AB uzunluğu. Şek.3) den türev işlemleriyle çıkarılabilir. dış gerilmeler dengede olmak zorundadır.21 ler) doğrudan . sonlu eleman metodunda kullanılmadığına işaret edilmelidir.uygunluk şartlarıdır. iç gerilmelerle. Bu denklemlerin. şekil değiştiren cismin yer değiştirmelerinin sürekliliğini sağlar. Denk. 6. Bu şartlar şunlardır: Yukarıdaki bütün denklemler.(S. denge denklemlerinde olduğu gibi (Denk. 8.

V dışındaki malzeme tarafından uygulanan birim yüzeydeki kuvvet olarak tanımlanan "gerilme vektörü" adı verilir. Yukarıdaki denkleme p nin uygulandığı noktanın "gerilme tan-sörü" adı verilir. cismin keyfi bir V hacmini çevreler. AS . x) ve (n. sırasıyle x ve y eksenleri arasındaki açılardır.O A = /l S coş (/». 67 . Denk. Bu çözümleme üç—boyutlu durumda. v) n.n ile x arasındaki açı (n. üç boyutlu halde. p nin x ve y eksenlerindeki bileşenleri sırasıyla. T) OB = /l tf coş (n. Elastisite teorisinde p ye V içindeki malzeme üzerine A5 boyunca. P* ve Pr olsun.S yüzeyinin bir elemanı olup. Şimdi. 8. OAB nin dengede bulunması için. p nin doğrultusu normalinin doğrultusuyla çakışır. n dış normalıyle. Burada l. r) « n ile y arasındaki açı maruz bulunsun. p. cismin yüzeyi üzerindeki her noktada aşağıdaki "sınır" şartlarının sağlanacağını göstermek üzere genişletilebilir. y) açıları. benzer şekilde. (8. l/î. asal düzleme dik olduğundan. sekiliden: Burada. m ve n. Sonuçta. 6. asal düzlemi AB olan bir asal gerilme olsun.10 ASAL GERĐLMELER Şek.23) e ait koordinat sistemine göre n normalinin doğrultman kosinüsleridir. (n. asal gerilme.7 deki OAB nin cismin yüzeyinde değilde içinde bulunduğunu tasavvur edelim. AB ye diktir. A) .

.

(8. "geçersiz" çözüm olarak adlandırılır ve kabul edilemez. (8. Denk.24) çözüm metotlarını ve sonuçlarını bazı ayrıntılarıyla birlikte tartışacağız. Çünkü. Birçok elastisite probleminde. Denk. çeşitli noktalarda asal gerilmeleri ve doğrultularını hesaplamak gereklidir. doğrultman kosinüsleri arasındaki. determinantını sıfıra eşitleyeceğiz ve buradan aşağıdaki p ye bağlı kübik denklem elde edilir. ikinci ve üçüncü "invaryantları" adı verilir. l2 + m2 + n2 = l (8. istenen asal gerilme değerleridir. Denk. sırasıyle birinci. (8. elde edilir. l=m=n=0 olduğu söylenebilir. p2 ve p3.26) I. şimdi. (8. p3 – p2I + pII – III = 0 Burada. II ve III’e gerilme tansörünün. Bu nedenle. yeniden düzenleyerek. Bir invaryantın büyüklüğü koordinat dönüşümlerine bağlı değildir. Denk. Bu gerilmelerin her birinin doğrultusu aşağıdaki gibi bulunabilir: 69 . Gerilme tansörü cismin belli bir noktasına ait ise. o noktadaki asal gerilmeler ve doğrultuları. p1 .(8. Denk.(8J24) çözülerek tayin edilebilir.bunları Denk.24) ün "geçersiz olmayan" bir çözümünü bulmak için. Bu.23) e yerleştirip.25) bağıntısını sağlamaz.26) nın üç kökü.(824) ün bir çözümünün.

Buna rağmen. Eğer "normalleştirilmiş" olmazsa. elde edilir. Denk.(8. 70 . p2 in "normalleştirme" faktörü adı verilebilir.(8. Buna.27)’nin vektörleri gerçek doğrultman kosinüsleriyle orantılı fakat eşit olmayacaktır. Bununla birlikte.27) nin kökleri (özdeğerleri) ve vektörleri (özvektörleri) çoğu bilgisayarlar da bulunan standart hazır "alt programları" kullanarak kolayca hesaplanabilir. şekline indirgenebileceği açıktır.(8. l’1 m’1 ve n’1 olsun. örneğin P ı köküne karşı gelen Denk. daha elverişlidir. Denk. Denk. şu hususa dikkat edilmelidir. cismin x-y düzleminde bulunduğu kabul edilmiştir. uygulamada.(8.25 ile birlikte) l’1 m’1 ve n’1 çözülür bu yolla.(8.24)’ün yeniden düzenlenmesiyle elde edilen "özdeğer" denkleminin kökleri ve vektörleri olarak belirlemek. Düzlem problemlerde Denk.27) nin vektörü {l’1 m’1 n’1} olsun. şeklinde tanımlanacaktır.8. p1’i ve bunları Denk.24) de yerine yazarak. sırasıyla. Yukarıdaki denklemlerden (eğer gerekiyorsa. şunu yazabiliriz: Burada. asal gerilmeleri ve doğrultularının. p2 ve p3 ün gerçek doğrultularını bulmak için hesaplanabilir. r2 ve r3 faktörleri benzer şekilde.Denk.27) nin. aranan doğrultman kosinüsleri bu vektörle orantılı olduğundan.Örneğin p1’in doğrultman kosinüsleri.(8. p2 ve p3 ün doğrultuları da bulunabilir. Şimdi. Burada.

You're Reading a Free Preview

İndirme
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->