T.C.

MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI

MEGEP
(MESLEKÎ EĞİTİM VE ÖĞRETİM SİSTEMİNİN GÜÇLENDİRİLMESİ
PROJESİ)

TESİSAT TEKNOLOJİSİ VE
İKLİMLENDİRME

ELEKTRİK VE SOĞUTMA DEVRE
ELEMANLARI 1

ANKARA 2008

Milli Eğitim Bakanlığı tarafından geliştirilen modüller;

Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığının 02.06.2006 tarih ve 269 sayılı Kararı ile
onaylanan, Mesleki ve Teknik Eğitim Okul ve Kurumlarında kademeli olarak
yaygınlaştırılan 42 alan ve 192 dala ait çerçeve öğretim programlarında
amaçlanan mesleki yeterlikleri kazandırmaya yönelik geliştirilmiş öğretim
materyalleridir (Ders Notlarıdır).

Modüller, bireylere mesleki yeterlik kazandırmak ve bireysel öğrenmeye
rehberlik etmek amacıyla öğrenme materyali olarak hazırlanmış, denenmek ve
geliştirilmek üzere Mesleki ve Teknik Eğitim Okul ve Kurumlarında
uygulanmaya başlanmıştır.

Modüller teknolojik gelişmelere paralel olarak, amaçlanan yeterliği kazandırmak
koşulu ile eğitim öğretim sırasında geliştirilebilir ve yapılması önerilen
değişiklikler Bakanlıkta ilgili birime bildirilir.

Örgün ve yaygın eğitim kurumları, işletmeler ve kendi kendine mesleki yeterlik
kazanmak isteyen bireyler modüllere internet üzerinden ulaşılabilirler.

Basılmış modüller, eğitim kurumlarında öğrencilere ücretsiz olarak dağıtılır.

Modüller hiçbir şekilde ticari amaçla kullanılamaz ve ücret karşılığında satılamaz.

İÇİNDEKİLER
AÇIKLAMALAR .................................................................................................................... v
GİRİŞ ....................................................................................................................................... 1
ÖĞRENME FAALİYETİ–1 .................................................................................................... 3
1. SOĞUTMA ANA ELEMANLARI VE SEMBOLLERİ ..................................................... 3
1.1. Kompresör Çeşitleri ve Sembolleri............................................................................... 3
1.1.1. Genel Kompresörler............................................................................................... 3
1.1.2. Pistonlu Kompresörler ........................................................................................... 3
1.1.3. Hermetik Kompresörler ......................................................................................... 4
1.1.4. V Tipi Kompresörler.............................................................................................. 4
1.1.5. Açık Tip Kompresörler.......................................................................................... 4
1.2. Kondenser Çeşitleri ve Sembolleri................................................................................ 4
1.2.1. Genel Kondenserler ............................................................................................... 4
1.2.2. Hava Soğutmalı Kondenserler............................................................................... 5
1.2.3. Sulu Tip Kondenserler........................................................................................... 5
1.2.4. Evaporatif Tip Kondenserler ................................................................................. 5
1.3. Evaporatör Çeşitleri ve Sembolleri ............................................................................... 6
1.3.1. Genel Evaporatör ................................................................................................... 6
1.3.2. Hava Soğutuculu Evaporatör................................................................................. 6
1.3.3. Statik Hava Soğutmalı Evaporatör ........................................................................ 6
1.3.4. Kovanlı Borulu Tip Evaporatör ............................................................................. 7
1.3.5. Kangal Borulu Tip Evaporatör .............................................................................. 7
1.3.6. Taşmalı Evaporatör................................................................................................ 7
1.4. Genleşme Valfı Çeşitleri ve Sembolleri........................................................................ 7
1.4.1. Otomatik Genleşme Valfı ...................................................................................... 7
1.4.2. Termostatik Genleşme Valfı.................................................................................. 8
1.4.3. Şamandıralı Genleşme Valfı.................................................................................. 8
1.4.4. Termoelektrik Genleşme Valfı .............................................................................. 9
1.4.5. Kılcal Boru ............................................................................................................ 9
UYGULAMA FAALİYETİ .............................................................................................. 10
ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME .................................................................................... 12
ÖĞRENME FAALİYETİ–2 .................................................................................................. 14
2. SOĞUTMA YARDIMCI ELEMANLAR VE SEMBOLLERİ ......................................... 14
2.1. Filtre-Kurutucu (Drayer) Çeşitleri ve Sembolleri ....................................................... 14
2.1.1. Kaynaklı Filtre Kurutucular................................................................................. 14
2.1.2. Rakorlu Filtre Kurutucular .................................................................................. 14
2.1.3. Kartuşlu Filtre Kurutucular.................................................................................. 15
2.2. Akümülatör Sembolleri............................................................................................... 15
2.3. Vana Çeşitleri ve Sembolleri ...................................................................................... 15
2.3.1. Düz Hat Vanası Sembolü..................................................................................... 15
2.3.2. Basınç Düşürme Valfı Sembolü .......................................................................... 16
2.3.3. Çek Valf Sembolleri ............................................................................................ 16
2.3.4. Dört Yollu Vana Sembolleri................................................................................ 16
2.3.5. Üç Yollu Vana Sembolü...................................................................................... 16
2.3.6. Şamandıralı (Yüzer) Valf Sembolü ..................................................................... 16
2.3.7. Diyaframlı Vana Sembolü ................................................................................... 17
2.3.8. Motorlu Vana Sembolü........................................................................................ 17

i

2.3.9. Solenoid Vana Sembolleri ................................................................................... 17
2.3.10. Emniyet Valf Sembolleri ................................................................................... 17
2.4. Regülâtör Çeşitleri ve Sembolleri ............................................................................... 18
2.4.1. Basınç Regülâtörü Sembolü ................................................................................ 18
2.4.2. Evaporatör Basınç Regülâtörü Sembolü.............................................................. 18
2.4.3. Karter Basınç Regülatörü Sembolü ..................................................................... 18
2.4.4. Kondenser Basınç Regülatörü Sembolü .............................................................. 18
2.4.5. Isıtma, Soğutma Serpantini Sembolleri ............................................................... 19
2.5. Soğutucu Sembolü ...................................................................................................... 19
2.6. Ara Soğutucu Sembolleri ............................................................................................ 19
2.7. Fanlı Serpantin(Fan-coil) Sembolleri.......................................................................... 19
2.8. Gözetleme Camı Sembolleri ....................................................................................... 20
2.9. Yağ Ayırıcı Sembolleri ............................................................................................... 20
2.10. Yağ Basınç Anahtarı Sembolleri............................................................................... 20
2.10.1. Yağ Basınç Ayırıcı Anahtar Sembolü ............................................................... 20
2.10.2. Birleşik Basınç Anahtarı Sembolü..................................................................... 21
2.11. Susturucu Sembolü ................................................................................................... 21
2.12. Basınç Anahtarı Sembolleri ...................................................................................... 21
2.13. Titreşim Emici Sembolleri ........................................................................................ 21
2.14. Distribütör (Sıvı Dağıtıcı) Sembolü .......................................................................... 21
2.15. Termostat Çeşitleri ve Sembolleri............................................................................. 22
2.16. Hissedici Çeşitleri ve Sembolleri .............................................................................. 22
2.16.1. Termal Hissedici Sembolü................................................................................. 22
2.16.2. Elektronik Hissedici Sembolü ........................................................................... 22
2.17. Eşanjör Çeşitleri ve Sembolleri................................................................................. 23
2.17.1. Paralel Akışlı Eşanjör Sembolleri...................................................................... 23
2.17.2. Karşı Akışlı Eşanjör Sembolleri ........................................................................ 23
2.18. Sıvı Deposu Sembolleri ............................................................................................ 23
2.19. Gaz Şarj Silindiri ve Tüpü Sembolleri ...................................................................... 24
2.19.1. Gaz Şarj Silindiri Sembolü ................................................................................ 24
2.19.2. Gaz Şarj Tüpü Sembolü..................................................................................... 24
UYGULAMA FAALİYETİ .............................................................................................. 25
ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME .................................................................................... 29
ÖĞRENME FAALİYETİ–3 .................................................................................................. 31
3.ELEKTRİK TESİSATI SEMBOLLERİ ............................................................................. 31
3.1. İletken Kablo Çeşitleri ve Sembolleri ......................................................................... 31
3.1.1. Tekli İletken Sembolü.......................................................................................... 31
3.1.2. Üçlü İletken Sembolü .......................................................................................... 31
3.1.3. Bağlantılı Olmayan İletkenlerin Kesişmesi Sembolleri....................................... 31
3.1.4. Bağlantılı Olan İletkenlerin Sembolleri............................................................... 31
3.1.5. Topraklama İletkeni Sembolü.............................................................................. 32
3.2. Sökülebilir Bağlantı Sembolü ..................................................................................... 32
3.3. Duy Sembolleri ........................................................................................................... 32
3.3.1. Genel Duy Sembolleri ......................................................................................... 32
3.3.2. Fişli Duy Sembolü ............................................................................................... 32
3.4. Fiş Çeşitleri ve Sembolleri.......................................................................................... 32
3.4.1. Normal Fiş Sembolleri......................................................................................... 32

ii

3.4.2. Korumalı Fiş Sembolü......................................................................................... 33
3.4.3. Topraklı Fiş Sembolü .......................................................................................... 33
3.5. Priz Çeşitleri ve Sembolleri ........................................................................................ 33
3.5.1. Normal Priz Sembolleri ....................................................................................... 33
3.5.3. Topraklı-Kapaklı Priz Sembolü ........................................................................... 33
3.6. Anahtar Çeşitleri ve Sembolleri.................................................................................. 34
3.6.1. Kapatma-Açma Anahtar Sembolü ....................................................................... 34
3.6.2. Tek Kutuplu Tek Yönlü Anahtar Sembolü.......................................................... 34
3.6.3. Tek Kutuplu Çift Yönlü Anahtar Sembolü.......................................................... 34
3.6.4. Çift Kutuplu Çift Yönlü Anahtar Sembolü.......................................................... 34
3.6.5. Basınç Anahtarı Sembolleri................................................................................. 34
3.6.6. Sıcaklık Anahtarı Sembolleri............................................................................... 35
3.6.7. Sınır Anahtarı Sembolleri .................................................................................... 35
3.6.8. Termik Anahtarları Sembolleri............................................................................ 35
3.7. Buton Çeşitleri ve Sembolleri ..................................................................................... 35
3.8. Şalter Çeşitleri ve Sembolleri ..................................................................................... 36
3.9. Kontaktör Çeşitleri ve Sembolleri............................................................................... 36
3.10. Klemens Sembolleri.................................................................................................. 36
3.11. Buat Çeşitleri ve Sembolleri ..................................................................................... 37
3.12. Lamba Çeşitleri ve Sembolleri.................................................................................. 37
UYGULAMA FAALİYETİ .............................................................................................. 38
ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME .................................................................................... 40
ÖĞRENME FAALİYETİ–4 .................................................................................................. 42
4. TERMİK, RÖLE KAPASİTÖR VE REZİSTANS SEMBOLLERİ .................................. 42
4.1. Termik Çeşitleri ve Sembolleri ................................................................................... 42
4.1.1. Bi-metal Termik Sembolleri ................................................................................ 42
4.1.2. Komple Termik Sembolü .................................................................................... 42
4.1.3. Termik Anahtar Sembolü .................................................................................... 43
4.2. Zaman Rölesi Sembolü ............................................................................................... 43
4.3. Kontaktör Sembolü ..................................................................................................... 43
4.4. Zaman Rölesi Bobini Sembolleri ................................................................................ 43
4.4.1. Zaman Rölesi Bobini (Çekmede Gecikme) Sembolü.......................................... 43
4.4.2. Zaman Rölesi Bobini (Bırakmada gecikme) Sembolü ........................................ 44
4.5. Manyetik Geciktirme Çeşitleri ve Sembolleri............................................................. 44
4.5.1. Uzaklaşarak Manyetik Geciktirme Sembolü ....................................................... 44
4.5.2. Yaklaşarak Manyetik Geciktirme Sembolü......................................................... 44
4.5.3. Termik Geciktirme Sembolü ............................................................................... 44
4.6. Kapasitör Çeşitleri ve Sembolleri ............................................................................... 45
4.6.1. İlk Hareket (Kalkış) Kapasitörü Sembolleri ........................................................ 45
4.6.2. Daimi (Çalışma) Kapasitörü Sembolleri.............................................................. 45
4.6.3. Sızdırma Dirençli İlk Hareket Kapasitörü Sembolü ............................................ 45
4.7. Direnç Çeşitleri ve Sembolleri.................................................................................... 45
4.7.1. Genel Direnç Sembolleri ..................................................................................... 45
4.7.2. Değişken Direnç Sembolü ................................................................................... 46
4.7.3. Isıtıcı Direnç Sembolü ......................................................................................... 46
UYGULAMA FAALİYETİ .............................................................................................. 47
ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME .................................................................................... 49

iii

ÖĞRENME FAALİYETİ–5 .................................................................................................. 51
5.MOTOR, AYDINLATMA, ARIZA LAMBALARI VE TERMİNAL SEMBOLLERİ..... 51
5.1. Motor Çeşitleri ve Sembolleri..................................................................................... 51
5.1.1. Alternatif Akım Motoru Sembolleri .................................................................... 51
5.2. Lamba Çeşitleri ve Sembolleri.................................................................................... 53
5.2.1. Sinyal Lambası Sembolü ..................................................................................... 53
5.2.2. Çalışıyor Lambası Sembolü................................................................................. 53
5.2.3. Arıza Lambası Sembolü ...................................................................................... 54
5.2.4. Aplik Lambası Sembolü ...................................................................................... 54
5.2.5. Flaman Lamba Sembolü ...................................................................................... 54
5.3. Antigron Sembolü ....................................................................................................... 54
5.4. Kompresör Terminali Sembolleri ............................................................................... 54
5.5. Fan Motoru Terminali Sembolü Çizmek .................................................................... 54
5.6. Termostat Terminali Sembolünü Çizmek ................................................................... 55
5.7. Röle Terminali Sembolünü Çizmek............................................................................ 55
UYGULAMA FAALİYETİ .............................................................................................. 56
ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME .................................................................................... 58
ÖĞRENME FAALİYETİ–6 .................................................................................................. 60
6. ELEKTRİKSEL ÖLÇME, KONTROL VE AYAR CİHAZLARI SEMBOLLERİ .......... 60
6.1. Milivoltmetre Sembolü ............................................................................................... 60
6.2. Voltmetre Sembolü ..................................................................................................... 60
6.3. Takometre Sembolü .................................................................................................... 60
6.4. Wattmetre Sembolü..................................................................................................... 61
6.5. Kosinüsfimetre Sembolü............................................................................................. 61
6.6. Avometre Sembolü ..................................................................................................... 61
6.7. Ampermetre Sembolü ................................................................................................. 61
6.8. Elektrik Sayacı Sembolü............................................................................................. 61
6.9. Yazıcı Wattmetre Sembolü ......................................................................................... 62
6.10. Ohmmetre Sembolü .................................................................................................. 62
6.11. Termometre Sembolü................................................................................................ 62
6.12. Dedektör Sembolü..................................................................................................... 62
6.13. Elektrikli Ana Saat Sembolü..................................................................................... 62
6.14. Elektrikli Sinyal Saati Sembolü ................................................................................ 63
6.15. Higrometre Sembolü ................................................................................................. 63
6.16. Oransal Kontrol Paneli Sembolü............................................................................... 63
6.18. Oransal+İntegral Kontrol Paneli Sembolü ................................................................ 63
6.19. Oransal+İntegral+Türevsel Kontrol Paneli Sembolü................................................ 63
UYGULAMA FAALİYETİ .............................................................................................. 64
ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME .................................................................................... 67
MODÜL DEĞERLENDİRME .............................................................................................. 69
CEVAP ANAHTARLARI ..................................................................................................... 72
KAYNAKÇA ......................................................................................................................... 81

iv

AÇIKLAMALAR
AÇIKLAMALAR
KOD
ALAN
DAL/MESLEK
MODÜLÜN ADI

522EE0177
Tesisat Teknolojisi ve İklimlendirme
Soğutma Sistemleri
Elektrik ve Soğutma Devre Elemanları 1

MODÜLÜN TANIMI

Bu modül, iklimlendirme alanının temel soğutma ve elektrik
devre elemanlarının sembollerini çizme, imalat ve montaj
resimlerini yapma tekniklerinin kazandırıldığı öğrenme
materyalidir.

SÜRE
ÖN KOŞUL

40/24
Yoktur

YETERLİK

Soğutma ve elektrik devre elemanlarının sembollerini çizmek.

MODÜLÜN AMACI

EĞİTİM ÖĞRETİM
ORTAMLARI VE
DONANIMLARI

ÖLÇME VE
DEĞERLENDİRME

Genel Amaç
Bu modül ile gerekli ortam sağlandığında tekniğine uygun
olarak, Elektrik ve Soğutma sembolleri ile devre elemanlarını
çizebileceksiniz.
Amaçlar
Bu modül ile gerekli ortam sağlandığında;
1.Soğutma
ana
elemanlarının
sembollerini
istenen
standartlarda çizebileceksiniz.
2.Soğutma yardımcı elemanlarının sembollerini istenen
standartlarda çizebileceksiniz.
3.Elektrik
tesisat
sembollerini
istenen
standartta
çizebileceksiniz.
4.Termik, röle, kapasitör ve rezistans sembollerini istenen
standartlarda çizebileceksiniz.
5.Motor, aydınlatma, arıza lambaları ve terminal sembollerini
istenen standartlarda çizebileceksiniz.
6.Elektriksel ölçme, kontrol ve ayar cihazları sembollerini
istenen standartlarda çizebileceksiniz.
Sınıf, atölye ya da laboratuarların çizim yapmaya uygun
resimhaneleri, kütüphane, bilgisayar, internet ortamı, ev vb.
çalışma ortamları. Resim masası, tepegöz, projeksiyon cihazı,
T cetveli, gönyeler, şablonlar, resim kalemleri, silgi, pergel,
resim kâğıtları
 Modülün içinde yer alan her faaliyetin sonunda; verilen
ölçme araçlarıyla kazandığınız bilgi ve becerileri ölçerek
kendinizi değerlendireceksiniz.
 Öğretmen; modül sonunda size bütün öğrenme faaliyetlerini
içeren bir performans testi yaparak kazandığınız bilgi ve
becerileri ölçüp, değerlendirecektir.

v

vi

GİRİŞ
GİRİŞ
Sevgili Öğrenci,

Her geçen gün gelişen teknolojiye ayak uydurmak durumundayız. Özellikle teknik bir
alanda çalışacak bireyin bu konuda daha hassas olması gerekmektedir. Sizlerde; çağımızın
gelişmeye en açık ve insan hayatında önemli yeri olan bir mesleğe adım atmış
bulunuyorsunuz.
Bir sistemi meydana getirebilmek ya da teknik olarak anlatabilmek için, sistemin nasıl
yapılacağını gösteren montaj resmine ihtiyaç vardır. Bu resim, sistemin ana elemanları ile
bunların yardımcı elemanlarının birbirleriyle olan bağlantılarını göstermektedir. Soğutma
sistemlerinin, elektrik ve soğutma devre elemanlarının resmini okuyabilmek ya da
çizebilmek için önce elemanların isim ve sembollerini bilmek gereklidir. Ancak
unutulmamalıdır ki, mesleğinizde ilerlemek, teknolojik gelişmeleri yakından takip ederek
kavramak ve hatta uygulamalarınızla yeni ufuklar açmak ancak temeli sağlam atılmış
birikimlerle olur.
Bu modülde yer alan faaliyetler, sizlere teknik resim kurallarına uygun çizim yaparak
elektrik ve soğutma sembollerinin öğrenilmesini ve kullanılabilir bilginin sahibi olmanızı
sağlayacaktır. Bu noktadan hareketle modülde yer alan konu ve uygulamaları sindirerek
öğrenmeniz gerekmektedir. Öğrenme konusunda göstereceğiniz özen aynı zamanda resim
dersinin daha zevkli hale gelmesini de sağlayacaktır.
En detaylı iklimlendirme sistemi ile en basit soğutma cihazının, soğutma (çevrimi
üzerine kurulu temel) prensipleri aynıdır. Bunları birbirinden farklı kılan, fonksiyonel bir
yapıya sahip olan elektrik devresi ile devre üzerinde kullanılan elemanlardır. Bu açıdan;
soğutma ana ve yardımcı elemanları ile elektrik tesisatının devre elemanlarının sembolleri
iklimlendirme ve soğutma sistemlerinin meslek resminin temelini oluşturacak olmasından
dolayı konulara ait temel esasların iyi öğrenilmesi gereği vardır. Bu tespitle; modülde yer
alan faaliyetlerin dikkatlice, sindirilerek ve neden sonuç ilişkisine dayalı bir muhakeme
yürütülerek öğrenilmesi; bilginin kalıcı ve kullanılabilir olması açısından çok önemlidir.
Mesleğinizde başarılı olmanız dileğiyle.

1

2

ÖĞRENME FAALİYETİ–1
ÖĞRENME FAALİYETİ–1
AMAÇ
Uygun ortam sağlandığında, standartlara ve teknik resim kurallarına uygun olarak
Soğutma ana elemanları sembolleri ile devrelerini çizebileceksiniz.

ARAŞTIRMA

Çevrenizde soğutma işleriyle uğraşan firmaları gezerek; soğutma ana
elemanlarının hangi sembolünün daha çok kullanıldığını, bununla beraber
değişik firmaların katalogları ile internetten araştırma yaparak rapor
hazırlayınız. Arkadaşlarınızla tartışarak raporunuzu sununuz.

1. SOĞUTMA ANA ELEMANLARI VE
SEMBOLLERİ
1.1. Kompresör Çeşitleri ve Sembolleri
1.1.1. Genel Kompresörler

Şekil 1.1: Genel kompresörler

1.1.2. Pistonlu Kompresörler

Şekil 1.2: Pistonlu kompresörler

3

1.1.3. Hermetik Kompresörler

Şekil 1.3: Hermetik kompresörler

1.1.4. V Tipi Kompresörler

(a)

(b)
Şekil 1.4: V tipi kompresörler

1.1.5. Açık Tip Kompresörler

(a)

(b)
Şekil 1.5: Açık tip kompresörler

1.2. Kondenser Çeşitleri ve Sembolleri
1.2.1. Genel Kondenserler

(a)

(b)
Şekil 1.6:Genel kondenser sembolleri

4

(c)

(ç)

1.2.2. Hava Soğutmalı Kondenserler

(a)

(b)

(c)

(ç)

Şekil 1.7: Hava soğutmalı kondenserler

1.2.3. Sulu Tip Kondenserler

(a)

(b)

(c)

Şekil 1.8.Sulu tip kondenserler

1.2.4. Evaporatif Tip Kondenserler

(a)

(b)

Şekil 1.9: Evaporatif tip kondenserler

5

1.3. Evaporatör Çeşitleri ve Sembolleri
1.3.1. Genel Evaporatör

(a)

(b)

(c)

Şekil 1.10: Genel evaporatörler

1.3.2. Hava Soğutuculu Evaporatör

(a)

(b)

(c)

Şekil 1.11: Hava soğutuculu evaporatörler

1.3.3. Statik Hava Soğutmalı Evaporatör

(a)

(b)

Şekil 1.12: Statik hava soğutmalı evaporatörler

6

(c)

1.3.4. Kovanlı Borulu Tip Evaporatör

(a)

(b)
Şekil 1.13: Kovanlı borulu tip evaporatörler

1.3.5. Kangal Borulu Tip Evaporatör

Şekil 1.14: Kangal borulu tip evaporatör

1.3.6. Taşmalı Evaporatör

Şekil 1.15: Taşmalı evaporatör

1.4. Genleşme Valfı Çeşitleri ve Sembolleri
1.4.1. Otomatik Genleşme Valfı

Şekil 1.16: Otomatik genleşme valfı

7

1.4.2. Termostatik Genleşme Valfı

(a)

(b)

(c)

(ç)
Şekil 1.17: Termostatik genleşme valfleri

1.4.3. Şamandıralı Genleşme Valfı

(a)

(b)

Şekil 1.18: Şamandıralı genleşme valfleri

8

1.4.4. Termoelektrik Genleşme Valfı

Şekil 1.19: Termoelektrik genleşme valfı

1.4.5. Kılcal Boru

(a). Kılcal boru

(b). Filtreli kılcal boru
Şekil 1.20: Kılcal borular

9

UYGULAMA
FAALİYETİ
UYGULAMA
FAALİYETİ
Aşağıda verilen Soğutma Ana Elemanları Sembolleri konusuna ait uygulama
faaliyetlerini aşağıdaki işlem basamakları ve önerileri dikkate alarak yapınız.
İşlem Basamakları

 Çizim yapacağınız
masasına bağlayınız.

kâğıdı

Öneriler

resim

 Çizim araç ve gereçlerini metotlarına
uygun olarak kullanınız.

 Sembol, yazı ve rakamları standartlara
uygun olarak çiziniz.

 Çizdiğiniz
sembolün
kontrol ediniz.

 Çiziminizi teslim ediniz.

doğruluğunu

 İş önlüğü giyiniz. İş önlüğü giymek
çalışma disiplininize etki edeceğinden
işe odaklanmanızı arttıracaktır.
 Çizim ortamınızın (resim masası)
temizliğini kontrol ediniz. Çizim
ortamınızın temiz olması güzel ürünlerin
çıkmasını sağlayacaktır.
 İş güvenliği tedbirlerini göz önünde
bulundurunuz.
 Bant kullanarak T cetveli yardımıyla
kâğıdınızı resim masasına sabitleyiniz.
 Geometrik şekiller için uygun çizim
takımlarını belirleyiniz.
 Çizim araç ve gereçlerinizi kontrol
ediniz. Çizim araç ve gereçlerinizin
eksiksiz olması performansınıza olumlu
yansıyacaktır.
 Soğutma ana elemanlarının sembollerini
çizerken, sembolleri doğru ve standart
olarak çiziniz.
 Yazı ve rakamları teknik resim
kurallarına uygun olarak yazınız.
 Çizdiğiniz kompresör sembollerinin,
doğruluğunu kontrol ediniz.
 Çizdiğiniz kondenser sembollerinin,
doğruluğunu kontrol ediniz.
 Çizdiğiniz, evaporatör sembollerinin,
doğru olduğunu kontrol ediniz.
 Çizdiğiniz,
genleşme
valfı
sembollerinin, doğru olduğunu kontrol
ediniz.
 Çiziminizi öğretmeninize teslim ediniz.
 Çizim masanızın ve çizim takımlarınızın
temizliğini yapınız.

10

UYGULAMA 1
Hermetik kompresör sembollerini çiziniz.

UYGULAMA 2
Genel kondenser sembollerini çiziniz.

UYGULAMA 3
Kangal borulu tip evaporatör sembolünü çiziniz.

UYGULAMA 4
Otomatik genleşme valfı sembolünü çiziniz.

11

ÖLÇME
VEVE
DEĞERLENDİRME
ÖLÇME
DEĞERLENDİRME




Hermetik kompresör sembollerini çiziniz?
Hava soğutuculu tip evaporatör sembollerini çiziniz?
Şamandıralı genleşme valfinin sembolünü çiziniz?
1Adet hermetik kompresör, 1’er adet genel kondenser ve evaporatör ile
genleşme valfinin basit sembollerini kullanarak, soğutma devresini çiziniz?
Aşağıdaki sembollerin isimlerini yazınız?

DEĞERLENDİRME
Cevaplarınızı cevap anahtarıyla karşılaştırınız ve doğru cevap sayınızı belirleyerek
kendinizi değerlendiriniz. Yanlış cevapladığınız sorularla ilgili öğrenme faaliyetlerini
tekrarlayınız.

12

PERFORMANS DEĞERLENDİRME
FAALİYET ADI: Soğutma Ana Elemanları ve Sembolleri
AMAÇ: Uygun ortam sağlandığında, standartlara ve teknik resim kurallarına uygun
olarak, soğutma ana elemanları sembollerini çizebileceksiniz.
AÇIKLAMA: Bu faaliyet kapsamında aşağıda listelenen davranışlardan, eğer yapıldıysa
EVET kutucuğunu, yapılmadıysa HAYIR kutucuğunu işaretleyiniz.
GÖZLENECEK DAVRANIŞLAR
EVET
HAYIR
1. İş önlüğü giydiniz mi?
2. Çizim masanızı temizlediniz mi?
3. Çizim araç gereçlerinizi eksiksiz hazırladınız mı?
4. Resim kâğıdını masaya tekniğine uygun olarak
sabitlediniz mi?
5. Çizim araç ve gereçlerini metotlarına uygun olarak
kullanınız mı?
6. Sembol, yazı ve rakamları standartlara uygun olarak
çizdiniz mi?
7. Soğutma ana elemanlarının sembollerini uygun şekilde
çizdiniz mi?
8. Çizdiğiniz soğutma ana elemanlarının sembollerinin
doğruluğunu kontrol ettiniz mi?
DEĞERLENDİRME
Performans değerlendirme sonucu EVET ve HAYIR cevaplarınızı değerlendiriniz.
Yapılan değerlendirme sonunda HAYIR şeklindeki cevaplarınızı tekrar gözden
geçiriniz. Cevaplarınızın tamamı EVET ise bir sonraki faaliyete geçiniz.

13

ÖĞRENME FAALİYETİ–2
ÖĞRENME FAALİYETİ–2
AMAÇ

U1

Uygun ortam sağlandığında, standartlara ve teknik resim kurallarına uygun olarak
Soğutma yardımcı elemanları sembolleri ile devrelerini çizebileceksiniz.

ARAŞTIRMA

Çevrenizde soğutma işleriyle uğraşan firmaları gezerek; soğutma yardımcı
elemanlarının hangi sembolünün daha çok kullanıldığını, bununla beraber
değişik firmaların katalogları ile internetten araştırma yaparak rapor
hazırlayınız. Arkadaşlarınızla tartışarak raporunuzu sununuz.

2. SOĞUTMA YARDIMCI ELEMANLAR VE
SEMBOLLERİ
2.1. Filtre-Kurutucu (Drayer) Çeşitleri ve Sembolleri
2.1.1. Kaynaklı Filtre Kurutucular

Şekil 2.1: Kaynaklı filtre-kurutucu sembolleri

2.1.2. Rakorlu Filtre Kurutucular

Şekil 2.2: Rakorlu filtre-kurutucu sembolleri

14

2.1.3. Kartuşlu Filtre Kurutucular

Şekil 2.3: Kartuşlu filtre-kurutucu sembolleri

2.2. Akümülatör Sembolleri

Şekil 2.4: Akümülatör sembolleri

2.3. Vana Çeşitleri ve Sembolleri
2.3.1. Düz Hat Vanası Sembolü

Şekil 2.5: Düz hat vanası sembolü

15

2.3.2. Basınç Düşürme Valfı Sembolü

Şekil 2.6: Basınç düşürme valfı sembolleri

2.3.3. Çek Valf Sembolleri

Şekil 2.7: Çek valf sembolleri

2.3.4. Dört Yollu Vana Sembolleri

(a)

(b)
Şekil 2.8: Dört yollu vana sembolleri

2.3.5. Üç Yollu Vana Sembolü

Şekil 2.9: Üç yollu vana sembolü

2.3.6. Şamandıralı (Yüzer) Valf Sembolü

Şekil 2.10: Şamandıralı (yüzer) valf sembolü

16

(c)

2.3.7. Diyaframlı Vana Sembolü

Şekil 2.11: Diyaframlı vana sembolü

2.3.8. Motorlu Vana Sembolü

Şekil 2.12: Motorlu vana sembolü

2.3.9. Solenoid Vana Sembolleri

(a)

(b)

Şekil 2.13: Solenoid vana sembolleri

2.3.10. Emniyet Valf Sembolleri
2.3.10.1. Emniyet Valfı Sembolü

Şekil 2.14: Emniyet valfı sembolü

2.3.10.2. Yaylı Emniyet Valfı Sembolü

Şekil 2.15: Yaylı emniyet valfı sembolü

17

2.3.10.3. Ağırlıklı Emniyet Valfı Sembolleri

Şekil 2.16: Ağırlıklı emniyet valfı
Sembolü

Şekil 2.17: Köşe tipi ağırlıklı emniyet
valfı sembolü

2.4. Regülâtör Çeşitleri ve Sembolleri
2.4.1. Basınç Regülâtörü Sembolü

Şekil 2.18: Basınç regülatörü sembolü

2.4.2. Evaporatör Basınç Regülâtörü Sembolü

Şekil 2.19: Evaporatör basınç regülatörü sembolü

2.4.3. Karter Basınç Regülatörü Sembolü

Şekil 2.20: Karter basınç regülâtörü sembolü

2.4.4. Kondenser Basınç Regülatörü Sembolü

Şekil 2.21: Kondenser basınç regülâtörü sembolü

18

2.4.5. Isıtma, Soğutma Serpantini Sembolleri

Isıtma Serpantini
(a)

Soğutma Serpantini
(b)

Isıtma/Soğutma Serpantini
(c)

Şekil 2.22: Isıtma, soğutma serpantini sembolleri

2.5. Soğutucu Sembolü

Şekil 2.23: Soğutucu sembolü

2.6. Ara Soğutucu Sembolleri

(a)

(b)
Şekil 2.24: Ara soğutucu sembolleri

2.7. Fanlı Serpantin(Fan-coil) Sembolleri

Şekil 2.25:Fanlı serpantin(fan-coil) sembolleri

19

c)

2.8. Gözetleme Camı Sembolleri

(a)

(b)

(c)

Şekil 2.26: Gözetleme camı sembolleri

2.9. Yağ Ayırıcı Sembolleri

Şekil 2.27: Yağ ayırıcı sembolleri

2.10. Yağ Basınç Anahtarı Sembolleri
2.10.1. Yağ Basınç Ayırıcı Anahtar Sembolü

Şekil 2.28: Yağ basınç ayırıcı anahtar sembolü

20

2.10.2. Birleşik Basınç Anahtarı Sembolü

Şekil 2.29: Birleşik basınç anahtarı sembolü

2.11. Susturucu Sembolü

Şekil 2.30: Susturucu sembolü

2.12. Basınç Anahtarı Sembolleri

Şekil 2.31: Basınç anahtarı sembolleri

2.13. Titreşim Emici Sembolleri

Şekil 2.32: Titreşim emici sembolleri

2.14. Distribütör (Sıvı Dağıtıcı) Sembolü

Şekil 2.33: Soğutucu akışkan dağıtıcı sembolü

21

2.15. Termostat Çeşitleri ve Sembolleri

Şekil 2.34: Termostat sembolleri

2.16. Hissedici Çeşitleri ve Sembolleri
2.16.1. Termal Hissedici Sembolü

Şekil 2.35: Termal hissedicisi sembolü

2.16.2. Elektronik Hissedici Sembolü

Şekil 2.36: Elektronik hissedici sembolü

22

2.17. Eşanjör Çeşitleri ve Sembolleri
2.17.1. Paralel Akışlı Eşanjör Sembolleri

Şekil 2.37: Paralel akışlı eşanjör sembolleri

2.17.2. Karşı Akışlı Eşanjör Sembolleri

Şekil 2.38: Karşı akışlı eşanjör sembolleri

2.18. Sıvı Deposu Sembolleri

Şekil 2.39: Sıvı deposu sembolleri

23

2.19. Gaz Şarj Silindiri ve Tüpü Sembolleri
2.19.1. Gaz Şarj Silindiri Sembolü

Şekil 2.40: Gaz şarj silindiri sembolü

2.19.2. Gaz Şarj Tüpü Sembolü

Şekil 2.41: Gaz şarj tüpü sembolü

24

UYGULAMA FAALİYETİ
UYGULAMA FAALİYETİ
Aşağıda verilen Soğutma Yardımcı Eleman Sembolleri konusuna ait uygulama
faaliyetlerini aşağıdaki işlem basamakları ve önerileri dikkate alarak yapınız.
İşlem Basamakları


 Çizim yapacağınız
masasına bağlayınız.

kâğıdı

resim


 Çizim araç ve gereçlerini metotlarına 
uygun olarak kullanınız.

 Sembol, yazı ve rakamları standartlara
uygun olarak çiziniz.





 Çizdiğiniz
sembolün
kontrol ediniz.

doğruluğunu




25

Öneriler
İş önlüğü giyiniz. İş önlüğü giymek
çalışma disiplininize etki edeceğinden
işe odaklanmanızı arttıracaktır.
Çizim ortamınızın (resim masası)
temizliğini kontrol ediniz. Çizim
ortamınızın temiz olması güzel ürünlerin
çıkmasını sağlayacaktır.
İş güvenliği tedbirlerini göz önünde
bulundurunuz.
Bant kullanarak T cetveli yardımıyla
kâğıdınızı resim masasına sabitleyiniz.
Geometrik şekiller için uygun çizim
takımlarını belirleyiniz.
Çizim araç ve gereçlerinizi kontrol
ediniz. Çizim araç ve gereçlerinizin
eksiksiz olması performansınıza olumlu
yansıyacaktır.
Soğutma
yardımcı
elemanlarının
sembollerini çizerken, sembolleri doğru
ve standart olarak çiziniz.
Yazı ve rakamları teknik resim
kurallarına uygun olarak yazınız.
Çizdiğiniz filtre-kurutucu sembollerinin,
doğruluğunu kontrol ediniz.
Çizdiğiniz akümülatör sembollerinin,
doğruluğunu kontrol ediniz.
Çizdiğiniz, vana sembollerinin, doğru
olduğunu kontrol ediniz.
Çizdiğiniz, regülatör sembollerinin,
doğru olduğunu kontrol ediniz.
Çizdiğiniz ısıtma, soğutma serpantini
sembollerinin, doğruluğunu kontrol
ediniz.
Çizdiğiniz
soğutucu
sembolünün,
doğruluğunu kontrol ediniz.
Çizdiğiniz, ara soğutucu sembollerinin,
doğru olduğunu kontrol ediniz.
Çizdiğiniz, fanlı serpantini sembolünün,
doğru olduğunu kontrol ediniz.

 Çiziminizi teslim ediniz.

 Çizdiğiniz
gözetleme
camı
sembollerinin, doğruluğunu kontrol
ediniz.
 Çizdiğiniz yağ ayırıcı sembollerinin,
doğruluğunu kontrol ediniz.
 Çizdiğiniz,
yağ
basınç
anahtarı
sembollerinin, doğru olduğunu kontrol
ediniz.
 Çizdiğiniz, susturucu sembollerinin,
doğru olduğunu kontrol ediniz.
 Çizdiğiniz
basınç
anahtarı
sembollerinin, doğruluğunu kontrol
ediniz.
 Çizdiğiniz titreşim emici sembollerinin,
doğruluğunu kontrol ediniz.
 Çizdiğiniz, distribütör sembollerinin,
doğru olduğunu kontrol ediniz.
 Çizdiğiniz, termostat sembollerinin,
doğru olduğunu kontrol ediniz.
 Çizdiğiniz, hissedici sembollerinin,
doğru olduğunu kontrol ediniz.
 Çizdiğiniz
eşanjör
sembollerinin,
doğruluğunu kontrol ediniz.
 Çizdiğiniz sıvı deposu sembollerinin,
doğruluğunu kontrol ediniz.
 Çizdiğiniz, gaz şarj silindiri e tüpü
sembollerinin, doğru olduğunu kontrol
ediniz.
 Çiziminizi öğretmeninize teslim ediniz.
 Çizim masanızın ve çizim takımlarınızın
temizliğini yapınız.

26

UYGULAMA 1
Rakorlu filtre-kurutucu sembollerini çiziniz.

UYGULAMA 2
Akümülatör sembolünü çiziniz.

UYGULAMA 3
Basınç düşürme valfı sembolünü çiziniz.

UYGULAMA 4
Karter basınç regülâtörü sembolü çiziniz.

UYGULAMA 5
Isıtma/Soğutma Serpantini sembolünü çiziniz.

UYGULAMA 6
Soğutucu sembolü çiziniz.

UYGULAMA 7
Ara soğutucu sembolleri çiziniz.

UYGULAMA 8
Fanlı serpanti (fan-coil) sembolleri çiziniz.

UYGULAMA 9
Gözetleme camı sembolleri çiziniz.

UYGULAMA 10
Yağ ayırıcı sembollerinden bir tanesini çiziniz.

UYGULAMA 11
Yağ basınç ayırıcı anahtar sembolü çiziniz.

UYGULAMA 12
Susturucu sembolü çiziniz.

UYGULAMA 13
Basınç anahtarı sembolünü çiziniz.

UYGULAMA 14
Titreşim emici sembolleri çiziniz.

27

UYGULAMA 15
Soğutucu akışkan dağıtıcı sembolü çiziniz.

UYGULAMA 16
Oda termostatı sembolünü çiziniz.

UYGULAMA 17
Termal hissedicisi sembolü çiziniz.

UYGULAMA 18
Paralel akışlı eşanjör sembolleri çiziniz.

UYGULAMA 19
Sıvı deposu (servis vanalı) çiziniz.

UYGULAMA 20
Gaz şarj tüpü sembolü çiziniz.

28

ÖLÇME
VEVE
DEĞERLENDİRME
ÖLÇME
DEĞERLENDİRME
1.

Kaynaklı tip filtre kurutucunun sembollerini çiziniz?

2.

Aşağıdakilerden hangisi basınç regülatörü sembolüdür?

3.

Aşağıdakilerden hangisi üç yollu vana sembolüdür?

4.

Gaz şarj silindiri sembolünü çiziniz?

5.

Ağırlıklı emniyet valfi ve yaylı emniyet valfinin sembollerini çiziniz?

DEĞERLENDİRME
Cevaplarınızı cevap anahtarıyla karşılaştırınız ve doğru cevap sayınızı belirleyerek
kendinizi değerlendiriniz. Yanlış cevapladığınız sorularla ilgili öğrenme faaliyetlerini
tekrarlayınız.

29

PERFORMANS DEĞERLENDİRME
FAALİYET ADI: Soğutma Yardımcı Eleman Sembolleri
AMAÇ: Uygun ortam sağlandığında, standartlara ve teknik resim kurallarına uygun
olarak, soğutma yardımcı eleman sembollerini çizebileceksiniz.
AÇIKLAMA: Bu faaliyet kapsamında aşağıda listelenen davranışlardan, eğer yapıldıysa
EVET kutucuğunu, yapılmadıysa HAYIR kutucuğunu işaretleyiniz.
GÖZLENECEK DAVRANIŞLAR
EVET HAYIR
1. İş önlüğü giydiniz mi?
2. Çizim masanızı temizlediniz mi?
3. Çizim araç gereçlerinizi eksiksiz hazırladınız mı?
4. Resim kâğıdını masaya tekniğine uygun olarak sabitlediniz mi?
5. Çizim araç ve gereçlerini metotlarına uygun olarak kullanınız mı?
6. Sembol, yazı ve rakamları standartlara uygun olarak çizdiniz mi?
7. Soğutma yardımcı eleman sembollerini uygun şekilde çizdiniz mi?
8. Çizdiğiniz soğutma yardımcı eleman sembollerinin doğruluğunu
kontrol ettiniz mi?
DEĞERLENDİRME
Performans değerlendirme sonucu EVET ve HAYIR cevaplarınızı değerlendiriniz.
Yapılan değerlendirme sonunda HAYIR şeklindeki cevaplarınızı tekrar gözden
geçiriniz. Cevaplarınızın tamamı EVET ise bir sonraki faaliyete geçiniz.

30

ÖĞRENME FAALİYETİ–3
ÖĞRENME FAALİYETİ–3
AMAÇ
Uygun ortam sağlandığında, standartlara ve teknik resim kurallarına uygun olarak
Elektrik tesisat sembolleri ile devrelerini çizebileceksiniz.

ARAŞTIRMA

Çevrenizde soğutma ve klima işleriyle uğraşan firmaları gezerek; elektrik
tesisatı kullanılan elemanların hangi sembolünün daha çok kullanıldığını,
bununla beraber değişik firmaların katalogları ile internetten araştırma yaparak
rapor hazırlayınız. Arkadaşlarınızla tartışarak raporunuzu sununuz.

3.ELEKTRİK TESİSATI SEMBOLLERİ
3.1. İletken Kablo Çeşitleri ve Sembolleri
3.1.1. Tekli İletken Sembolü

Şekil 3.1: Tekli iletken sembolü

3.1.2. Üçlü İletken Sembolü

Şekil 3.2: Üçlü iletken sembolü

3.1.3. Bağlantılı Olmayan İletkenlerin Kesişmesi Sembolleri

Şekil 3.3: Bağlantılı olmayan iletkenlerin kesişmesi sembolleri

3.1.4. Bağlantılı Olan İletkenlerin Sembolleri

Şekil 3.4: Bağlantılı olan iletkenlerin sembolleri

31

3.1.5. Topraklama İletkeni Sembolü
Şekil 3.5: Topraklama iletkeni sembolü

3.2. Sökülebilir Bağlantı Sembolü
Şekil 3.6: Sökülebilir bağlantı sembolü

3.3. Duy Sembolleri
3.3.1. Genel Duy Sembolleri

(a)

(b)

(c)

Şekil 3.7: Duy sembolleri

3.3.2. Fişli Duy Sembolü

Şekil 3.8: Fişli duy sembolü

3.4. Fiş Çeşitleri ve Sembolleri
3.4.1. Normal Fiş Sembolleri

(a)

(b)
Şekil 3.9: Normal fiş sembolleri

32

3.4.2. Korumalı Fiş Sembolü

Şekil 3.10: Korumalı fiş sembolü

3.4.3. Topraklı Fiş Sembolü

Şekil 3.11: Topraklı fiş sembolü

3.5. Priz Çeşitleri ve Sembolleri
3.5.1. Normal Priz Sembolleri

(a)

(b)

Şekil 3.12: Normal priz sembolleri

3.5.2. Topraklı Priz Sembolü

Şekil 3.13: Topraklı priz sembolü

3.5.3. Topraklı-Kapaklı Priz Sembolü

Şekil 3.14:Topraklı-kapaklı priz (etanj) sembolü

33

3.6. Anahtar Çeşitleri ve Sembolleri
3.6.1. Kapatma-Açma Anahtar Sembolü

Kapatma

Açma

Şekil 3.15: Kapatma-açma sembolü

3.6.2. Tek Kutuplu Tek Yönlü Anahtar Sembolü

Şekil 3.16: Tek kutuplu tek yönlü anahtar sembolü

3.6.3. Tek Kutuplu Çift Yönlü Anahtar Sembolü

Şekil 3.17: Tek kutuplu çift yönlü anahtar sembolü

3.6.4. Çift Kutuplu Çift Yönlü Anahtar Sembolü

Şekil 3.18: Çift kutuplu çift yönlü anahtar sembolü

3.6.5. Basınç Anahtarı Sembolleri

(a). Artan basınçta kapatan

(b). Artan basınçta açan

Şekil 3.19: Basınç anahtarları

34

3.6.6. Sıcaklık Anahtarı Sembolleri

(a). Artan basınçta kapatan

(b). Artan basınçta açan

Şekil 3.20: Sıcaklık anahtarı sembolleri

3.6.7. Sınır Anahtarı Sembolleri

(a). Normalde açık

(b). Normalde kapalı

Şekil 3.21: Sınır anahtarı sembolleri

3.6.8. Termik Anahtarları Sembolleri

(a). Arıza durumu (b). Normal durum
Şekil 3.22: Termik anahtarları sembolleri

3.7. Buton Çeşitleri ve Sembolleri

(a) Buton-normalde açık

(b) Buton-normalde kapalı

(c) Başlatma butonu

(ç) Durdurma butonu

35

(d) Çift yollu kumanda butonu

(e) Basma butonu

Şekil 3.23: Buton sembolleri

3.8. Şalter Çeşitleri ve Sembolleri

(a)
Paket şalter

(b)
Elle kumandalı şalter

(c)
Güç tahrikli şalter

Şekil 3.24: Şalter sembolleri

3.9. Kontaktör Çeşitleri ve Sembolleri

(a)
Normal kontaktör

(b)
Ters ve düz yardımcı kontaklı

(c)

(ç)

Kontaktör(genel)

Düz yardımcı kontaklı kontaktör
Şekil 3.25: Kontaktör sembolleri

3.10. Klemens Sembolleri

Soket tipi klemens

Klemens dizisi (kumanda panosunda) Kumanda şemasında
Şekil 3.26: Klemens sembolleri

36

3.11. Buat Çeşitleri ve Sembolleri

(a) Buat

(b) Kare buat

(c) Yapı bağlantı kutusu (ç) Dağıtım kutusu

Şekil 3.27: Buat sembolleri

3.12. Lamba Çeşitleri ve Sembolleri

(a)
Sinyal lâmbası

(e)
Anahtarlı lâmba

(b)
Lâmba

(c)
Avize

(ç)
Glop tipi lâmba

(f)
Flüoresan lâmbalar

(g)
Balast

Şekil 3.28: Lamba sembolleri

37

(d)
Etanj lâmba

(h)
Starter

UYGULAMA
FAALİYETİ
UYGULAMA
FAALİYETİ
Aşağıda verilen Elektrik Tesisat Sembolleri konusuna ait uygulama faaliyetlerini
aşağıdaki işlem basamakları ve önerileri dikkate alarak yapınız.
İşlem Basamakları

 Çizim yapacağınız kâğıdı resim
masasına bağlayınız.

 Çizim araç ve gereçlerini
metotlarına uygun olarak
kullanınız.
 Sembol, yazı ve rakamları
standartlara uygun olarak
çiziniz.

 Çizdiğiniz sembolün
doğruluğunu kontrol ediniz.

Öneriler
 İş önlüğü giyiniz. İş önlüğü giymek çalışma
disiplininize etki edeceğinden işe odaklanmanızı
arttıracaktır.
 Çizim ortamınızın (resim masası) temizliğini
kontrol ediniz. Çizim ortamınızın temiz olması
güzel ürünlerin çıkmasını sağlayacaktır.
 İş
güvenliği
tedbirlerini
göz
önünde
bulundurunuz.
 Bant kullanarak T cetveli yardımıyla kâğıdınızı
resim masasına sabitleyiniz.
 Geometrik şekiller için uygun çizim takımlarını
belirleyiniz.
 Çizim araç ve gereçlerinizi kontrol ediniz.
Çizim araç ve gereçlerinizin eksiksiz olması
performansınıza olumlu yansıyacaktır.
 Elektrik
tesisat
sembollerini
çizerken,
sembolleri doğru ve standart olarak çiziniz.
 Yazı ve rakamları teknik resim kurallarına
uygun olarak yazınız.
 Çizdiğiniz
iletken
kablo
sembollerinin,
doğruluğunu kontrol ediniz.
 Çizdiğiniz sökülebilir bağlantı sembolünün,
doğruluğunu kontrol ediniz.
 Çizdiğiniz, duy sembollerinin, doğru olduğunu
kontrol ediniz.
 Çizdiğiniz, fiş sembollerinin, doğru olduğunu
kontrol ediniz.
 Çizdiğiniz priz sembollerinin, doğruluğunu
kontrol ediniz.
 Çizdiğiniz anahtar sembollerinin, doğruluğunu
kontrol ediniz.
 Çizdiğiniz, buton sembollerinin, doğru olduğunu
kontrol ediniz.
 Çizdiğiniz, şalter sembollerinin, doğru olduğunu
kontrol ediniz.
 Çizdiğiniz
kontaktör
sembollerinin,
doğruluğunu kontrol ediniz.
 Çizdiğiniz klemens sembollerinin, doğruluğunu
kontrol ediniz.

38

 Çiziminizi teslim ediniz.

 Çizdiğiniz, buat sembollerinin, doğru olduğunu
kontrol ediniz.
 Çizdiğiniz,
lamba
sembollerinin,
doğru
olduğunu kontrol ediniz.
 Çiziminizi öğretmeninize teslim ediniz.
 Çizim masanızın ve çizim takımlarınızın
temizliğini yapınız.

UYGULAMA 1
Üçlü iletken sembolünü çiziniz.

UYGULAMA 2
Sökülebilir bağlantı sembolünü çiziniz.

UYGULAMA 3
Fişli duy sembolünü çiziniz.

UYGULAMA 4
Topraklı fiş sembolünü çiziniz.

UYGULAMA 5
Topraklı-kapaklı priz (etanj) sembolünü çiziniz.

UYGULAMA 6
Tek kutuplu çift yönlü anahtar sembolünü çiziniz.

UYGULAMA 7
Durdurma butonu sembolünü çiziniz.

UYGULAMA 8
Elle kumandalı şalter sembolünü çiziniz.

UYGULAMA 9
Normal kontaktör sembolünü çiziniz.

UYGULAMA 10
Soket tipi klemens sembolünü çiziniz

UYGULAMA 11
Kare buat sembolünü çiziniz

UYGULAMA 12
Sinyal lâmbası sembolünü çiziniz

39

ÖLÇME
VEVE
DEĞERLENDİRME
ÖLÇME
DEĞERLENDİRME
1.

Aşağıdaki çeşitli prizlerin sembollerini çiziniz?
A)
B)
C)

2.

Normal priz
Topraklı priz
Topraklı-kapaklı priz

Aşağıdaki sembollerden hangisi basınç anahtarı sembolüdür?

(A)
3.

(B)

(C)

D)

Aşağıdakilerden hangisi şalter sembolü değildir?

(A)

(B)

(C)

4.

Lamba sembollerinin 5 tanesini de çiziniz?

5.

Düz ve yardımcı kontaklı kontaktör resmini çiziniz?

(D)

DEĞERLENDİRME
Cevaplarınızı cevap anahtarıyla karşılaştırınız ve doğru cevap sayınızı belirleyerek
kendinizi değerlendiriniz. Yanlış cevapladığınız sorularla ilgili öğrenme faaliyetlerini
tekrarlayın.

40

PERFORMANS DEĞERLENDİRME
FAALİYET ADI: Elektrik Tesisatı Sembolleri
AMAÇ: Uygun ortam sağlandığında, standartlara ve teknik resim kurallarına uygun
olarak, elektrik tesisat sembollerini çizebileceksiniz.
AÇIKLAMA: Bu faaliyet kapsamında aşağıda listelenen davranışlardan, eğer yapıldıysa
EVET kutucuğunu, yapılmadıysa HAYIR kutucuğunu işaretleyiniz.
GÖZLENECEK DAVRANIŞLAR

EVET

HAYIR

1. İş önlüğü giydiniz mi?
2. Çizim masanızı temizlediniz mi?
3. Çizim araç gereçlerinizi eksiksiz hazırladınız mı?
4. Resim kâğıdını masaya tekniğine uygun olarak sabitlediniz mi?
5. Çizim araç ve gereçlerini metotlarına uygun olarak kullandınız mı?
6. Sembol, yazı ve rakamları standartlara uygun olarak çizdiniz mi?
7. Elektrik tesisat sembollerini uygun şekilde çizdiniz mi?
8. Çizdiğiniz elektrik tesisat sembollerinin doğruluğunu kontrol
ettiniz mi?
DEĞERLENDİRME
Performans değerlendirme sonucu EVET ve HAYIR cevaplarınızı değerlendiriniz.
Yapılan değerlendirme sonunda HAYIR şeklindeki cevaplarınızı tekrar gözden
geçiriniz. Cevaplarınızın tamamı EVET ise bir sonraki faaliyete geçiniz.

41

ÖĞRENME FAALİYETİ–4
ÖĞRENME FAALİYETİ–4
AMAÇ
Uygun ortam sağlandığında, standartlara ve teknik resim kurallarına uygun olarak
Termik, röle, kapasitör ve rezistans sembolleri ile devrelerini çizebileceksiniz.

ARAŞTIRMA

Çevrenizde soğutma ve iklimlendirme işleriyle uğraşan firmaları gezerek;
Termik, röle, kapasitör ve rezistansın hangi sembolünün daha çok
kullanıldığını, bununla beraber değişik firmaların katalogları ile internetten
araştırma yaparak rapor hazırlayınız. Arkadaşlarınızla tartışarak raporunuzu
sununuz.

4. TERMİK, RÖLE KAPASİTÖR VE
REZİSTANS SEMBOLLERİ
4.1. Termik Çeşitleri ve Sembolleri
4.1.1. Bi-metal Termik Sembolleri

(a)

(b)

Şekil 4.1: Bi-metal termik sembolleri

4.1.2. Komple Termik Sembolü

Şekil 4.2: Komple termik sembolü

42

4.1.3. Termik Anahtar Sembolü

Şekil 4.3: Termik anahtar sembolü

4.2. Zaman Rölesi Sembolü

(a)

(b)

Şekil 4.4: Zaman rölesi sembolü

4.3. Kontaktör Sembolü

Şekil 4.5: Kontaktör sembolü

4.4. Zaman Rölesi Bobini Sembolleri
4.4.1. Zaman Rölesi Bobini (Çekmede Gecikme) Sembolü

(a)

(b)

(c)

Şekil 4.6: Zaman rölesi bobini (çekmede gecikme) sembolü

43

4.4.2. Zaman Rölesi Bobini (Bırakmada gecikme) Sembolü

(a)

(b)

Şekil 4.7: Zaman rölesi bobini (bırakmada gecikme) sembolü

4.5. Manyetik Geciktirme Çeşitleri ve Sembolleri
4.5.1. Uzaklaşarak Manyetik Geciktirme Sembolü

Şekil 4.8: Uzaklaşarak manyetik geciktirme sembolü

4.5.2. Yaklaşarak Manyetik Geciktirme Sembolü

Şekil 4.9: Yaklaşarak manyetik geciktirme sembolü

4.5.3. Termik Geciktirme Sembolü

Şekil 4.10: Termik geciktirme sembolü

44

4.6. Kapasitör Çeşitleri ve Sembolleri
4.6.1. İlk Hareket (Kalkış) Kapasitörü Sembolleri

Şekil 4.11: İlk hareket(kalkış) kapasitörü sembolleri

4.6.2. Daimi (Çalışma) Kapasitörü Sembolleri

Şekil 4.12: Daimi (çalışma) kapasitörü sembolleri

4.6.3. Sızdırma Dirençli İlk Hareket Kapasitörü Sembolü

Şekil 4.13: Sızdırma dirençli ilk hareket kapasitörü sembolü

4.7. Direnç Çeşitleri ve Sembolleri
4.7.1. Genel Direnç Sembolleri

(a)

(b)

(c)
Şekil 4.14: Direnç sembolleri

45

4.7.2. Değişken Direnç Sembolü

Şekil 4.15: Değişken direnç sembolü

4.7.3. Isıtıcı Direnç Sembolü

Şekil 4.16: .Isıtıcı direnç sembolü

46

UYGULAMA FAALİYETİ
UYGULAMA FAALİYETİ
Aşağıda verilen Termik, Röle Kapasitör ve Rezistans Sembolleri konusuna ait
uygulama faaliyetlerini aşağıdaki işlem basamakları ve önerileri dikkate alarak yapınız.
İşlem Basamakları


 Çizim yapacağınız kâğıdı resim
masasına bağlayınız.



 Çizim araç ve gereçlerini metotlarına
uygun olarak kullanınız.


 Sembol, yazı ve rakamları standartlara
uygun olarak çiziniz.




 Çizdiğiniz sembolün doğruluğunu
kontrol ediniz.




47

Öneriler
İş önlüğü giyiniz. İş önlüğü giymek
çalışma disiplininize etki edeceğinden
işe odaklanmanızı arttıracaktır.
Çizim ortamınızın (resim masası)
temizliğini kontrol ediniz. Çizim
ortamınızın temiz olması güzel ürünlerin
çıkmasını sağlayacaktır.
İş güvenliği tedbirlerini göz önünde
bulundurunuz.
Bant kullanarak T cetveli yardımıyla
kâğıdınızı resim masasına sabitleyiniz.
Geometrik şekiller için uygun çizim
takımlarını belirleyiniz.
Çizim araç ve gereçlerinizi kontrol
ediniz. Çizim araç ve gereçlerinizin
eksiksiz olması performansınıza olumlu
yansıyacaktır.
Termik,röle, kapasitör ve rezistans
sembollerini çizerken, sembolleri doğru
ve standart olarak çiziniz.
Yazı ve rakamları teknik resim
kurallarına uygun olarak yazınız.
Çizdiğiniz termik sembollerinin,
doğruluğunu kontrol ediniz.
Çizdiğiniz zaman rölesi sembollerinin,
doğruluğunu kontrol ediniz.
Çizdiğiniz, kontaktör rölesi bobini
sembollerinin, doğru olduğunu kontrol
ediniz.
Çizdiğiniz, zaman rölesi bobini
sembollerinin, doğru olduğunu kontrol
ediniz.
Çizdiğiniz manyetik geciktirme
sembollerinin, doğruluğunu kontrol
ediniz.
Çizdiğiniz kapasitör sembollerinin,
doğruluğunu kontrol ediniz.
Çizdiğiniz, direnç sembollerinin, doğru
olduğunu kontrol ediniz.

 Çiziminizi öğretmeninize teslim ediniz.
 Çizim masanızın ve çizim takımlarınızın
temizliğini yapınız.

 Çiziminizi teslim ediniz.

UYGULAMA 1
Bi-metal termik sembolleri çiziniz.

UYGULAMA 2
Genel zaman rölesi sembollerini çiziniz.

UYGULAMA 3
Kontaktör sembolünü çiziniz.

UYGULAMA 4
Zaman rölesi bobini (bırakmada gecikme) sembolünü çiziniz.

UYGULAMA 5
Yaklaşarak manyetik geciktirme sembolünü çiziniz.

UYGULAMA 6
Sızdırma dirençli ilk hareket kapasitörü sembolünü çiziniz.

UYGULAMA 7
Değişken direnç sembolünü çiziniz.

48

ÖLÇME
VEVE
DEĞERLENDİRME
ÖLÇME
DEĞERLENDİRME
1.

Bi-metal termik sembolünü çiziniz?

2.

Aşağıdakilerden hangisi daimi çalışma kapasitörü sembolüdür?

(A)
3.

Zaman rölesi sembolünü çiziniz?

4.

Değişken direnç sembolünü çiziniz?

5.

Termik geciktirme sembolünü çiziniz?

(B)

DEĞERLENDİRME
Cevaplarınızı cevap anahtarıyla karşılaştırınız ve doğru cevap sayınızı belirleyerek
kendinizi değerlendiriniz. Yanlış cevapladığınız sorularla ilgili öğrenme faaliyetlerini
tekrarlayınız.

49

PERFORMANS DEĞERLENDİRME

FAALİYET ADI: Termik, Röle, Kapasitör ve Rezistans Sembolleri
AMAÇ: Uygun ortam sağlandığında, standartlara ve teknik resim kurallarına uygun
olarak, termik, röle, kapasitör ve rezistans sembollerini çizebileceksiniz.
AÇIKLAMA: Bu faaliyet kapsamında aşağıda listelenen davranışlardan, eğer yapıldıysa
EVET kutucuğunu, yapılmadıysa HAYIR kutucuğunu işaretleyiniz.
GÖZLENECEK DAVRANIŞLAR

EVET

HAYIR

1. İş önlüğü giydiniz mi?
2. Çizim masanızı temizlediniz mi?
3. Çizim araç gereçlerinizi eksiksiz hazırladınız mı?
4. Resim kâğıdını masaya tekniğine uygun olarak sabitlediniz mi?
5. Çizim araç ve gereçlerini metotlarına uygun olarak kullanınız mı?
6. Sembol, yazı ve rakamları standartlara uygun olarak çizdiniz mi?
7. Termik, röle, kapasitör ve rezistans sembollerini uygun şekilde
çizdiniz mi?
8. Çizdiğiniz termik, röle, kapasitör ve rezistans sembollerinin
doğruluğunu kontrol ettiniz mi?
DEĞERLENDİRME
Performans değerlendirme sonucu EVET ve HAYIR cevaplarınızı değerlendiriniz.
Yapılan değerlendirme sonunda HAYIR şeklindeki cevaplarınızı tekrar gözden
geçiriniz. Cevaplarınızın tamamı EVET ise bir sonraki faaliyete geçiniz.

50

ÖĞRENME FAALİYETİ–5
ÖĞRENME FAALİYETİ–5
AMAÇ
Uygun ortam sağlandığında, standartlara ve teknik resim kurallarına uygun olarak
Motor, aydınlatma, arıza lambaları ve terminal sembolleri ile devrelerini çizebileceksiniz.

ARAŞTIRMA

Çevrenizde soğutma ve iklimlendirme işleriyle uğraşan firmaları gezerek;
soğutma ana elemanlarının hangi sembolünün daha çok kullanıldığını, bununla
beraber değişik firmaların katalogları ile internetten araştırma yaparak rapor
hazırlayınız. Arkadaşlarınızla tartışarak raporunuzu sununuz.

5.MOTOR, AYDINLATMA, ARIZA
LAMBALARI VE TERMİNAL
SEMBOLLERİ
5.1. Motor Çeşitleri ve Sembolleri
5.1.1. Alternatif Akım Motoru Sembolleri
5.1.1.1. Tek Fazlı Alternatif Akım Motoru Sembolü

Şekil 5.1: Tek fazlı alternatif akım motoru sembolü

5.1.1.2. Üç Fazlı Alternatif Akım Motoru Sembolü

Şekil 5.2: Üç fazlı alternatif akım motoru sembolü

51

5.1.1.3. Tek Fazlı Kollektörlü Seri Motor Sembolü

Şekil 5.3: Tek fazlı kollektörlü seri motor sembolü

5.1.1.4. Tek Fazlı Kollektörlü Repülsiyon Motor Sembolü

Şekil 5.4: Tek fazlı kollektörlü repülsiyon motor sembolü

5.1.1.5. Üç fazlı Kollektörlü Seri Motor Sembolü

Şekil 5.5: Üç fazlı kollektörlü seri motor sembolü

5.1.1.6. Rotoru Sargılı Üç Fazlı Seri Motor Sembolü

Şekil 5.6: Rotoru sargılı üç fazlı seri motor sembolü

52

5.1.1.7. Daimi Ayrık Kapasitörlü Tek Fazlı Motor Sembolü

Şekil 5.7: Daimi ayrık kapasitörlü tek fazlı motor sembolü

5.1.1.8. Üçgen Bağlantılı Motor Sembolü

Şekil 5.8: Üçgen bağlantılı- Üç fazlı motor sembolü

5.1.1.9. Yıldız Bağlantılı Motor Sembolü

Şekil 5.9: Yıldız bağlantılı- Üç fazlı motor sembolü

5.2. Lamba Çeşitleri ve Sembolleri
5.2.1. Sinyal Lambası Sembolü

Şekil 5.10: Sinyal lambası sembolü

5.2.2. Çalışıyor Lambası Sembolü

Şekil 5.11: Çalışıyor lambası sembolü

53

5.2.3. Arıza Lambası Sembolü

Şekil 5.12: Arıza lambası

5.2.4. Aplik Lambası Sembolü

Şekil 5.13:Aplik lamba

5.2.5. Flaman Lamba Sembolü

Şekil 5.14: Flaman Lamba

5.3. Antigron Sembolü

Şekil 5.15: Antigron sembolü

5.4. Kompresör Terminali Sembolleri

(a)

(b)

Şekil 5.16: Kompresör terminali sembolleri

5.5. Fan Motoru Terminali Sembolü Çizmek

Şekil 5.17:Fan motoru sembolü

54

5.6. Termostat Terminali Sembolünü Çizmek

Şekil 5.18:Termostat terminali sembolü

5.7. Röle Terminali Sembolünü Çizmek

Şekil 5.19:Röle terminali sembolü

55

UYGULAMA FAALİYETİ
UYGULAMA FAALİYETİ
Aşağıda verilen Motor, Aydınlatma, Arıza Lambaları ve Terminal Sembolleri
konusuna ait uygulama faaliyetlerini aşağıdaki işlem basamakları ve önerileri dikkate alarak
yapınız.
İşlem Basamakları

 Çizim yapacağınız kâğıdı resim
masasına bağlayınız.

 Çizim
araç
metotlarına
kullanınız.

ve
gereçlerini
uygun
olarak

 Sembol, yazı ve rakamları
standartlara uygun olarak çiziniz.

 Çizdiğiniz sembolün doğruluğunu
kontrol ediniz.

 Çiziminizi teslim ediniz.

Öneriler
 İş önlüğü giyiniz. İş önlüğü giymek çalışma
disiplininize
etki
edeceğinden
işe
odaklanmanızı arttıracaktır.
 Çizim ortamınızın (resim masası) temizliğini
kontrol ediniz. Çizim ortamınızın temiz
olması
güzel
ürünlerin
çıkmasını
sağlayacaktır.
 İş güvenliği tedbirlerini göz önünde
bulundurunuz.
 Bant kullanarak T cetveli yardımıyla
kâğıdınızı resim masasına sabitleyiniz.
 Geometrik şekiller için uygun çizim
takımlarını belirleyiniz.
 Çizim araç ve gereçlerinizi kontrol ediniz.
Çizim araç ve gereçlerinizin eksiksiz olması
performansınıza olumlu yansıyacaktır.
 Motor, aydınlatma,arıza lambaları ve terminal
sembollerini çizerken, sembolleri doğru ve
standart olarak çiziniz.
 Yazı ve rakamları teknik resim kurallarına
uygun olarak yazınız.
 Çizdiğiniz motor sembollerinin, doğruluğunu
kontrol ediniz.
 Çizdiğiniz lamba sembollerinin, doğruluğunu
kontrol ediniz.
 Çizdiğiniz, antigron sembollerinin, doğru
olduğunu kontrol ediniz.
 Çizdiğiniz, kompresör terminal sembollerinin,
doğru olduğunu kontrol ediniz.
 Çizdiğiniz fan motoru terminali sembolünü,
doğruluğunu kontrol ediniz.
 Çizdiğiniz termostat terminali sembolünü,
doğruluğunu kontrol ediniz.
 Çizdiğiniz, röle terminalini sembolünü, doğru
olduğunu kontrol ediniz.
 Çiziminizi öğretmeninize teslim ediniz.
 Çizim masanızın ve çizim takımlarınızın
temizliğini yapınız.

56

UYGULAMA 1
Üç fazlı alternatif akım motoru sembolünü çiziniz.

UYGULAMA 2
Flaman lamba sembolünü çiziniz.

UYGULAMA 3
Antigron sembolünü çiziniz.

UYGULAMA 4
Kompresör terminali sembollerini çiziniz.

UYGULAMA 5
Fan motoru sembolünü çiziniz.

UYGULAMA 6
Termostat terminali sembolünü çiziniz.

UYGULAMA 7
Röle terminali sembolünü çiziniz.

57

ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME
ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME
1.

Tek fazlı ve üç fazlı alternatif akım motoru sembolünü çiziniz?

2.

Aşağıdakilerden hangisi üç fazlı kollektörlü seri motor sembolüdür?

3.

Üç fazlı motor sembollerini çiziniz?
A)
Üçgen bağlantılı
B)
Yıldız bağlantılı

4.

Aşağıdakilerden hangisi arıza lambası sembolüdür?

(A)

(B)

(C)

5.

Fan motoru terminali sembolünü çiziniz?

6.

Röle terminali sembolünü çiziniz?

DEĞERLENDİRME
Cevaplarınızı cevap anahtarıyla karşılaştırınız ve doğru cevap sayınızı belirleyerek
kendinizi değerlendiriniz. Yanlış cevapladığınız sorularla ilgili öğrenme faaliyetlerini
tekrarlayınız.

58

PERFORMANS DEĞERLENDİRME
FAALİYET ADI: Motor, Aydınlatma, Arıza Lambaları ve Terminal Sembolleri
AMAÇ: Uygun ortam sağlandığında, standartlara ve teknik resim kurallarına uygun
olarak, motor, aydınlatma, arıza lambaları ve terminal sembollerini çizebileceksiniz.
AÇIKLAMA: Bu faaliyet kapsamında aşağıda listelenen davranışlardan, eğer yapıldıysa
EVET kutucuğunu, yapılmadıysa HAYIR kutucuğunu işaretleyiniz.
GÖZLENECEK DAVRANIŞLAR

EVET

HAYIR

1. İş önlüğü giydiniz mi?
2. Çizim masanızı temizlediniz mi?
3. Çizim araç gereçlerinizi eksiksiz hazırladınız mı?
4. Resim kâğıdını masaya tekniğine uygun olarak sabitlediniz mi?
5. Çizim araç ve gereçlerini metotlarına uygun olarak kullanınız mı?
6. Sembol, yazı ve rakamları standartlara uygun olarak çizdiniz mi?
7. Motor, aydınlatma, arıza lambaları ve terminal sembollerini uygun
şekilde çizdiniz mi?
8. Çizdiğiniz motor, aydınlatma, arıza lambaları ve terminal
sembollerinin doğruluğunu kontrol ettiniz mi?
DEĞERLENDİRME
Performans değerlendirme sonucu EVET ve HAYIR cevaplarınızı değerlendiriniz.
Yapılan değerlendirme sonunda HAYIR şeklindeki cevaplarınızı tekrar gözden
geçiriniz. Cevaplarınızın tamamı EVET ise bir sonraki faaliyete geçiniz.

59

ÖĞRENME FAALİYETİ–6
ÖĞRENME FAALİYETİ–6
AMAÇ
Uygun ortam sağlandığında, standartlara ve teknik resim kurallarına uygun olarak
Elektriksel ölçme, kontrol ve ayar cihazları sembolleri ile devrelerini çizebileceksiniz.

ARAŞTIRMA

Çevrenizde soğutma ve klima işleriyle uğraşan firmaları gezerek; Elektriksel
ölçme, kontrol ve ayar cihazlarının hangi sembolünün daha çok kullanıldığını,
bununla beraber değişik firmaların katalogları ile internetten araştırma yaparak
rapor hazırlayınız. Arkadaşlarınızla tartışarak raporunuzu sununuz.

6. ELEKTRİKSEL ÖLÇME, KONTROL VE
AYAR CİHAZLARI SEMBOLLERİ
6.1. Milivoltmetre Sembolü

Şekil 6.1: Milivoltmetre sembolü

6.2. Voltmetre Sembolü

Şekil 6.2: Voltmetre sembolü

6.3. Takometre Sembolü

Şekil 6.3: Takometre sembolü

60

6.4. Wattmetre Sembolü

Şekil 6.4: Wattmetre sembolü

6.5. Kosinüsfimetre Sembolü

Şekil 6.5:Kosinüsfimetre sembolü

6.6. Avometre Sembolü

Şekil 6.6: Avometre sembolü

6.7. Ampermetre Sembolü

Şekil 6.7:Ampermetre sembolü

6.8. Elektrik Sayacı Sembolü

Şekil 6.8:Elektrik sayacı sembolü

61

6.9. Yazıcı Wattmetre Sembolü

Şekil 6,9:Yazıcı wattmetre sembolü

6.10. Ohmmetre Sembolü

Şekil 6.10:Ohmmetre sembolü

6.11. Termometre Sembolü

Şekil 6.11:Termometre sembol

6.12. Dedektör Sembolü

Şekil 6.12:Dedektör sembolü

6.13. Elektrikli Ana Saat Sembolü

Şekil 6.13:Elektrikli ana saat sembolü

62

6.14. Elektrikli Sinyal Saati Sembolü

Şekil 6.14:Elektrikli sinyal saati sembolü

6.15. Higrometre Sembolü

(a)

(b)
Şekil 6.15: Higrometre sembolü

6.16. Oransal Kontrol Paneli Sembolü

Şekil 6.16:Oransal kontrol paneli sembolü

6.18. Oransal+İntegral Kontrol Paneli Sembolü

Şekil 6.17:Oransal+integral kontrol paneli sembolü

6.19. Oransal+İntegral+Türevsel Kontrol Paneli Sembolü

Şekil 6.18: Oransal+integral+türevsel kontrol paneli sembolü

63

UYGULAMA
FAALİYETİ
UYGULAMA
FAALİYETİ
Aşağıda verilen Elektriksel Ölçme, Kontrol ve Ayar Cihazları Sembolleri konusuna ait
uygulama faaliyetlerini aşağıdaki işlem basamakları ve önerileri dikkate alarak yapınız.
İşlem Basamakları

 Çizim yapacağınız
masasına bağlayınız.

kâğıdı

Öneriler

resim

 Çizim araç ve gereçlerini metotlarına
uygun olarak kullanınız.

 Sembol, yazı ve rakamları standartlara
uygun olarak çiziniz.

 Çizdiğiniz
sembolün
kontrol ediniz.

doğruluğunu

 İş önlüğü giyiniz. İş önlüğü giymek
çalışma disiplininize etki edeceğinden
işe odaklanmanızı arttıracaktır.
 Çizim ortamınızın (resim masası)
temizliğini kontrol ediniz. Çizim
ortamınızın temiz olması güzel ürünlerin
çıkmasını sağlayacaktır.
 İş güvenliği tedbirlerini göz önünde
bulundurunuz.
 Bant kullanarak T cetveli yardımıyla
kâğıdınızı resim masasına sabitleyiniz.
 Geometrik şekiller için uygun çizim
takımlarını belirleyiniz.
 Çizim araç ve gereçlerinizi kontrol
ediniz. Çizim araç ve gereçlerinizin
eksiksiz olması performansınıza olumlu
yansıyacaktır.
 Elektriksel ölçme, kontrol ve ayar
cihazları
sembollerini
çizerken,
sembolleri doğru ve standart olarak
çiziniz.
 Yazı ve rakamları teknik resim
kurallarına uygun olarak yazınız.
 Çizdiğiniz milivoltmetre sembolünün,
doğruluğunu kontrol ediniz.
 Çizdiğiniz
voltmetre
sembolünün,
doğruluğunu kontrol ediniz.
 Çizdiğiniz, takometre sembolünün,
doğru olduğunu kontrol ediniz.
 Çizdiğiniz, wattmetre sembolünün,
doğru olduğunu kontrol ediniz.
 Çizdiğiniz kosinüsfimetre sembolünün,
doğruluğunu kontrol ediniz.
 Çizdiğiniz
avometre
sembolünün,
doğruluğunu kontrol ediniz.
 Çizdiğiniz, ampermetre sembollerinin,
doğru olduğunu kontrol ediniz.
 Çizdiğiniz, elektrik sayacı genleşme

64










 Çiziminizi teslim ediniz.

valfı sembollerinin, doğru olduğunu
kontrol ediniz.
Çizdiğiniz
yazıcı
wattmetre
sembolünün,
doğruluğunu
kontrol
ediniz.
Çizdiğiniz
ohmmetre
sembolünün,
doğruluğunu kontrol ediniz.
Çizdiğiniz, termometre sembolünün,
doğru olduğunu kontrol ediniz.
Çizdiğiniz, dedektör valfı sembolünün,
doğru olduğunu kontrol ediniz.
Çizdiğiniz elektrik ana saat sembolünün,
doğruluğunu kontrol ediniz.
Çizdiğiniz
elektrik
sinyal
saati
sembolünün,
doğruluğunu
kontrol
ediniz.
Çizdiğiniz, higrometre sembollerinin,
doğru olduğunu kontrol ediniz.
Çizdiğiniz, oransal kontrol panel
sembolünün, doğru olduğunu kontrol
ediniz.
Çizdiğiniz oransal+integal kontrol panel
sembolünün,
doğruluğunu
kontrol
ediniz.
Çizdiğiniz
oransal+integal+türevsel
kontrol panel sembolünün, doğruluğunu
kontrol ediniz.

 Çiziminizi öğretmeninize teslim ediniz.
 Çizim masanızın ve çizim takımlarınızın
temizliğini yapınız.

UYGULAMA 1
Milivoltmetre sembolünü çiziniz.

UYGULAMA 2
Voltmetre sembolünü çiziniz.

UYGULAMA 3
Takometre sembolünü çiziniz.

UYGULAMA 4
Wattmetre sembolünü çiziniz.

UYGULAMA 5
65

Kosinüsfimetre sembolünü çiziniz.

UYGULAMA 6
Avometre sembolünü çiziniz.

UYGULAMA 7
Ampermetre sembolünü çiziniz.

UYGULAMA 8
Elektrik sayacı sembolünü çiziniz.

UYGULAMA 9
Yazıcı wattmetre sembolünü çiziniz.

UYGULAMA 10
Ohmmetre sembolünü çiziniz.

UYGULAMA 11
Termometre sembolünü çiziniz.

UYGULAMA 12
Dedektör sembolünü çiziniz.

UYGULAMA 13
Elektrikli ana saat sembolünü çiziniz.

UYGULAMA 14
Elektrikli sinyal saati sembolünü çiziniz.

UYGULAMA 15
Higrometre sembollerini çiziniz.

UYGULAMA 16
Oransal kontrol paneli sembolünü çiziniz.

UYGULAMA 17
Oransal+integral kontrol paneli sembolünü çiziniz.

UYGULAMA 18
Oransal+integral+türevsel kontrol paneli sembolünü çiziniz.

66

ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME
ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME
1.

Milivoltmetre, voltmetre ve takometre sembollerini çiziniz?

2.

Aşağıdakilerden hangisi avometre’dir?

(A)
3.

(C)

(D)

Elektrik sayacı sembolü aşağıdakilerden hangisidir?

(A)
4.

(B)

(B)

(C)

(D)

Dedektör sembolü ile elektrikli ana saat sembolünü çiziniz?

5.
Aşağıdaki kutucuklara oransal kontrol paneli, oransal+integral kontrol paneli ve
oransal+integral+türevsel kontrol paneli sembollerini çiziniz?

(A)

(B)

(C)

DEĞERLENDİRME
Cevaplarınızı cevap anahtarıyla karşılaştırınız ve doğru cevap sayınızı belirleyerek
kendinizi değerlendiriniz. Yanlış cevapladığınız sorularla ilgili öğrenme faaliyetlerini
tekrarlayınız.

67

PERFORMANS DEĞERLENDİRME
FAALİYET ADI: Elektriksel Ölçme, Kontrol ve Ayar Cihazları Sembolleri
AMAÇ: Uygun ortam sağlandığında, standartlara ve teknik resim kurallarına uygun
olarak, elektriksel ölçme, kontrol ve ayar cihazları sembollerini çizebileceksiniz.
AÇIKLAMA: Bu faaliyet kapsamında aşağıda listelenen davranışlardan, eğer yapıldıysa
EVET kutucuğunu, yapılmadıysa HAYIR kutucuğunu işaretleyiniz.
GÖZLENECEK DAVRANIŞLAR

EVET

HAYIR

1. İş önlüğü giydiniz mi?
2. Çizim masanızı temizlediniz mi?
3. Çizim araç gereçlerinizi eksiksiz hazırladınız mı?
4. Resim kâğıdını masaya tekniğine uygun olarak sabitlediniz mi?
5. Çizim araç ve gereçlerini metotlarına uygun olarak kullanınız mı?
6. Sembol, yazı ve rakamları standartlara uygun olarak çizdiniz mi?
7. Elektriksel ölçme,kontrol ve ayar cihazları sembollerini uygun
şekilde çizdiniz mi?
8. Çizdiğiniz
elektriksel ölçme,kontrol ve ayar cihazları
sembollerinin doğruluğunu kontrol ettiniz mi?
DEĞERLENDİRME
Performans değerlendirme sonucu EVET ve HAYIR cevaplarınızı değerlendiriniz.
Yapılan değerlendirme sonunda HAYIR şeklindeki cevaplarınızı tekrar gözden
geçiriniz. Cevaplarınızın tamamı EVET ise bir sonraki faaliyete geçiniz.

68

MODÜL DEĞERLENDİRME
MODÜL DEĞERLENDİRME
Aşağıdaki soruları cevaplayarak bu faaliyette kazandığınız bilgileri ölçünüz.
ÖLÇME SORULARI
1.

V tipi kompresörlerin sembollerini çiziniz?

2.

Evaporatif tip kondenser sembollerini çiziniz?

3.

Kangal borulu tip evaporatör sembolünü çiziniz?

4.

Termostatik genleşme valfi sembolünü çiziniz?

5.

Basit soğutma devresini çiziniz?

6.

Çek valf ve şamandıralı valf sembollerini çiziniz?

7.

Kontaktör sembolünü çiziniz?

8.

Yıldız bağlantılı üç fazlı motor sembolünü çiziniz?

9.

Oransal kontrol paneli sembolünü çiziniz?

10.

Aşağıdaki sembollerin neler olduklarını açıklayınız?

(a)

(b)

(e)

(c)

(f)

(g)

69

(d)

(h)

(ı)

(i)

(j)

(k)

DEĞERLENDİRME
Cevaplarınızı cevap anahtarıyla karşılaştırınız ve doğru cevap sayınızı belirleyerek
kendinizi değerlendiriniz. Yanlış cevapladığınız konularla ilgili öğrenme faaliyetlerini
tekrarlayınız

70

PERFORMANS TESTİ
DEĞERLENDİRME KRİTERLERİ

DEĞERLENDİRME
EVET

HAYIR

Süreyi doğru olarak kullanabildiniz mi?
Sembol resmine göre uygun araç ve gereçleri temin
edip, kullandınız mı?
Teknik resim kurallarına uydunuz mu?
Resim kâğıdını resim masasına uygun bağladınız mı?
Sembol çizgilerini çizerken uygun kalınlıkta rapido
kalemi kullandınız mı?
Çizim bittikten sonra tekrar kontrol ettiniz mi?
Resim kâğıdını dikkatlice masadan çıkardınız mı?
Temiz ve düzenli çalıştınız mı?
Kullandığınız takımları düzgünce yerine koydunuz
mu?
Çalıştığınız yeri temizlediniz mi?
DEĞERLENDİRME
Performans değerlendirme sonucu EVET ve HAYIR cevaplarınızı değerlendiriniz.
Yapılan değerlendirme sonunda HAYIR şeklindeki cevaplarınızı tekrar gözden
geçiriniz. Cevaplarınızın tamamı EVET ise bir sonraki faaliyete geçiniz.

71

CEVAP ANAHTARLARI
CEVAP ANAHTARLARI
ÖĞRENME FAALİYETİ 1’İN CEVAP ANAHTARI
1.

2.

3.

72

4.

5.
A)
B)
C)
D)
E)
F)
G)
H)

Şamandıralı genleşme valfleri
Termostatik genleşme valfleri
Evaporatif tip kondenser
Filtreli kılcal boru
Kovanlı boru tip evaporatör
Hava soğutmalı kondenser
V tipi kompresör
Pistonlu kompresörler
ÖĞRENME FAALİYETİ 2’İN CEVAP ANAHTARI

1.

2.

B

3.

C
73

4.

5.

Ağırlıklı emniyet valfi

Yaylı emniyet valfi

ÖĞRENME FAALİYETİ 3’ÜN CEVAP ANAHTARI
1.

a)
2.

A

3.
4.

A

b)

74

c)

5.

ÖĞRENME FAALİYETİ 4’ÜN CEVAP ANAHTARI
1.

2.

B

3.

4.

5.

75

ÖĞRENME FAALİYETİ 5’İN CEVAP ANAHTARI
1.

Tek fazlı alternatif akım motoru
2.

Üç fazlı alternatif akım motoru

C

3.

(a)
4.

(b)

A

5.

6.

76

ÖĞRENME FAALİYETİ 6’NIN CEVAP ANAHTARI
1.

Milivoltmetre sembolü
2.

C

3.

A

Voltmetre sembolü

Takometre sembolü

4.

Dedektör sembolü

Elektrikli ana saat sembolü

5.

Oransal kontrol paneli sembolü

Oransal+integral kontrol paneli sembolü

Oransal+integral+türevsel kontrol paneli sembolü

77

MODÜL DEĞERLENDİRME CEVAP ANAHTARI
1.

2.

3.

4.

78

5.

79

6.

-

Şamandıralı valf sembolü

Çek valf sembolü
7.

8.

9.

10.
(a)Pistonlu kompresörler
(b)Taşmalı evaporatör
(c)Şamandıralı genleşme valfleri
(d)Akümülatör
(e)Diyaframlı vana sembolleri
(f)Fanlı serpantin(fan-coil)
(g)Emniyet Valfi
(h)Fişli duy
(ı)Normal priz
(i)açma
(j)Sınır anahtarları
(k)Sızdırma dirençli ilk hareket kapasitörü

80

KAYNAKÇA
KAYNAKÇA

BAĞCI, Mustafa, Makine Teknik Resimi, M.E. B. Basımevi İstanbul 1986

BULGURCU, Hüseyin, Soğutma ve İklimlendirme Meslek Resmi I-II, M.E.
B Basımevi Ankara 2002

BULGURCU, Hüseyin, Elektrik Elemanları ve Sistemleri, M.Y. O. Ders
Notları Çankırı 1991

BULGURCU, Hüseyin, Elektrik Devreleri Bağlantı Şemaları, Ders Notu

ÖZKOL, Nuri, Uygulamalı Soğutma Tekniği, MMO Yayını No:115Ankara
1988

TSE 3500, Tesisat Projeleri İçin Semboller, Ankara 1980

TSE Tesislerini 3420 Havalandırma ve İklimlendirme Yerleştirme, Ankara
1979

www. deneysan.com.tr

81

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful