P. 1
Isitma Sogutma Ve Havalandirma Sistemleri

Isitma Sogutma Ve Havalandirma Sistemleri

|Views: 3,414|Likes:
Yayınlayan: Mesut Ekmen

More info:

Published by: Mesut Ekmen on May 04, 2011
Telif Hakkı:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

12/22/2012

pdf

text

original

Sections

  • GİRİŞ
  • ÖĞRENME FAALİYETİ–1
  • 1.KLİMA SİSTEMİ
  • 1.1.Klima Sisteminin Görevi ve Genel Yapısı
  • 1.2.Klima Sistemlerinde Temel Tanımlar
  • 1.2.1. Basınç
  • 1.2.2.Vakum
  • 1.2.3.Isı
  • 1.2.4. Sıcaklık
  • 1.2.5. Nem
  • 1.2.6. Serinletme
  • 1.2.7. Serinletme Sisteminini Etkileyen Faktörler
  • 1.3.Klimanın Kullanım Amaçları
  • 1.3.1. Kabin İçi Sıcaklığının İstenilen Değerde Ayarlanması
  • 1.3.2. Kabin İçi Nem Oranının Ayarlanması
  • 1.3.3.Kabin İçine Temiz Havanın Alınabilmesi
  • 1.3.4.Hava Sirkülasyonunun Sağlanması
  • 1.3.5.Klima Elektronik Kontrol Ünitesi
  • 1.4. Kompresör
  • 1.4.1.Yapısı
  • 1.4.2.Çalışması
  • 1.4.3. Bakımı ve Kontrolleri
  • 1.4.4. Elektro-manyetik Kavramalı Kasnak
  • 1.5. Klima Sistemi Soğutucu Akışkan Devresi Elemanları
  • 1.5.1. Kondenser (Yoğunlaştırıcı)
  • 1.5.2. Evaparatör (Buharlaştırıcı)
  • 1.5.4. Basınç Anahtarı (Presostat)
  • 1.5.5. Nem Tutucu Filtre
  • 1.5.6. Kondenser Fanı
  • 1.5.7. Evaparatör Fanı
  • 1.6. Klima Soğutucu Akışkan Devresi ve Çalışması
  • 1.7.Klima Gazları ve Özellikleri
  • 1.7.1.Klimalarda Kullanılan Gazların Çeşitleri ve Özellikleri
  • 1.7.2. İnsan Sağlığı Üzerine Etkileri
  • 1.7.3. Klima Kompresör Yağının Özellikleri
  • 1.8. Klima Soğutucu Akışkan Tüplerinin Kullanılmasında Dikkat Edilecek Hususlar
  • 1.9. Klima Servis Cihazları
  • 1.10. Klima Sistemleri Elemanlarının Bakımları ve Kontrolleri
  • UYGULAMA FAALİYETİ
  • ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME
  • ÖĞRENME FAALİYETİ–2
  • 2. ISITMA VE HAVALANDIRMA SİSTEMİ
  • 2.1. Isıtma ve Havalandırma Sistemlerinin Çalışması ve Yapısı
  • 2.2. Isıtma ve Havalandırma Sistemlerinin Parçaları ve Görevleri
  • 2.2.1. Dış Hava Giriş Klapesi
  • 2.2.2. Dış Hava Giriş Elektrofan Motoru
  • 2.2.3. Karışım Klapesi
  • 2.2.4. Kalorifer Radyatörü
  • 2.2.5. Kabin İçi Dağıtım Kapakları
  • 2.3. Ayar Düğmeleri
  • 2.3.1. Yatay Yönde Ayar Düğmesi
  • 2.3.2. Hava Miktarı Ayar Düğmesi
  • 2.4. İlave Kalorifer Sistemleri
  • 2.4.1. Yapısı
  • 2.4.2. Çalışması
  • 2.4.3. Kontrolleri
  • MODÜL DEĞERLENDİRME
  • CEVAP ANAHTARLARI
  • KAYNAKÇA

T.C.

MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI

MEGEP
(MESLEKÎ EĞİTİM VE ÖĞRETİM SİSTEMİNİN GÜÇLENDİRİLMESİ PROJESİ)

MOTORLU ARAÇLAR TEKNOLOJİSİ

ISITMA, SOĞUTMA ve HAVALANDIRMA SİSTEMLERİ

ANKARA 2006

Milli Eğitim Bakanlığı tarafından geliştirilen modüller; • Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığının 02.06.2006 tarih ve 269 sayılı Kararı ile onaylanan, Mesleki ve Teknik Eğitim Okul ve Kurumlarında kademeli olarak yaygınlaştırılan 42 alan ve 192 dala ait çerçeve öğretim programlarında amaçlanan mesleki yeterlikleri kazandırmaya yönelik geliştirilmiş öğretim materyalleridir (Ders Notlarıdır). Modüller, bireylere mesleki yeterlik kazandırmak ve bireysel öğrenmeye rehberlik etmek amacıyla öğrenme materyali olarak hazırlanmış, denenmek ve geliştirilmek üzere Mesleki ve Teknik Eğitim Okul ve Kurumlarında uygulanmaya başlanmıştır. Modüller teknolojik gelişmelere paralel olarak, amaçlanan yeterliği kazandırmak koşulu ile eğitim öğretim sırasında geliştirilebilir ve yapılması önerilen değişiklikler Bakanlıkta ilgili birime bildirilir. Örgün ve yaygın eğitim kurumları, işletmeler ve kendi kendine mesleki yeterlik kazanmak isteyen bireyler modüllere internet üzerinden ulaşılabilirler. Basılmış modüller, eğitim kurumlarında öğrencilere ücretsiz olarak dağıtılır. Modüller hiçbir şekilde ticari amaçla kullanılamaz ve ücret karşılığında satılamaz.

• •

İÇİNDEKİLER
AÇIKLAMALAR ...................................................................................................................iii GİRİŞ ....................................................................................................................................... 1 ÖĞRENME FAALİYETİ–1 .................................................................................................... 3 1.KLİMA SİSTEMİ ................................................................................................................. 3 1.1.Klima Sisteminin Görevi ve Genel Yapısı..................................................................... 3 1.2.Klima Sistemlerinde Temel Tanımlar............................................................................ 4 1.2.1. Basınç .................................................................................................................... 4 1.2.2.Vakum .................................................................................................................... 4 1.2.3.Isı ............................................................................................................................ 4 1.2.4. Sıcaklık .................................................................................................................. 5 1.2.5. Nem ....................................................................................................................... 5 1.2.6. Serinletme.............................................................................................................. 5 1.2.7. Serinletme Sisteminini Etkileyen Faktörler........................................................... 5 1.3.Klimanın Kullanım Amaçları......................................................................................... 5 1.3.1. Kabin İçi Sıcaklığının İstenilen Değerde Ayarlanması ......................................... 5 1.3.2. Kabin İçi Nem Oranının Ayarlanması ................................................................... 5 1.3.3.Kabin İçine Temiz Havanın Alınabilmesi .............................................................. 6 1.3.4.Hava Sirkülasyonunun Sağlanması ........................................................................ 6 1.3.5.Klima Elektronik Kontrol Ünitesi .......................................................................... 6 1.4. Kompresör..................................................................................................................... 6 1.4.1.Yapısı...................................................................................................................... 6 1.4.2.Çalışması ................................................................................................................ 8 1.4.3. Bakımı ve Kontrolleri ............................................................................................ 9 1.4.4. Elektro-manyetik Kavramalı Kasnak .................................................................... 9 1.5. Klima Sistemi Soğutucu Akışkan Devresi Elemanları ............................................... 11 1.5.1. Kondenser (Yoğunlaştırıcı) ................................................................................. 11 1.5.2. Evaparatör (Buharlaştırıcı) .................................................................................. 12 1.5.4. Basınç Anahtarı (Presostat) ................................................................................. 14 1.5.5. Nem Tutucu Filtre................................................................................................ 16 1.5.6. Kondenser Fanı.................................................................................................... 17 1.5.7. Evaparatör Fanı.................................................................................................... 18 1.6. Klima Soğutucu Akışkan Devresi ve Çalışması ......................................................... 19 1.7.Klima Gazları ve Özellikleri ........................................................................................ 20 1.7.1.Klimalarda Kullanılan Gazların Çeşitleri ve Özellikleri ...................................... 20 1.7.2. İnsan Sağlığı Üzerine Etkileri .............................................................................. 22 1.7.3. Klima Kompresör Yağının Özellikleri ................................................................ 22 1.8. Klima Soğutucu Akışkan Tüplerinin Kullanılmasında Dikkat Edilecek Hususlar ..... 23 1.9. Klima Servis Cihazları ................................................................................................ 24 1.10. Klima Sistemleri Elemanlarının Bakımları ve Kontrolleri ....................................... 25 UYGULAMA FAALİYETİ .............................................................................................. 28 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME .................................................................................... 30 ÖĞRENME FAALİYETİ–2 .................................................................................................. 33 2. ISITMA VE HAVALANDIRMA SİSTEMİ ..................................................................... 33 2.1. Isıtma ve Havalandırma Sistemlerinin Çalışması ve Yapısı ....................................... 33 2.2. Isıtma ve Havalandırma Sistemlerinin Parçaları ve Görevleri.................................... 34

i

2.2.1. Dış Hava Giriş Klapesi ........................................................................................ 34 2.2.2. Dış Hava Giriş Elektrofan Motoru ...................................................................... 35 2.2.3. Karışım Klapesi ................................................................................................... 35 2.2.4. Kalorifer Radyatörü ............................................................................................. 36 2.2.5. Kabin İçi Dağıtım Kapakları ............................................................................... 36 2.3. Ayar Düğmeleri .......................................................................................................... 36 2.3.1. Yatay Yönde Ayar Düğmesi................................................................................ 36 2.3.2. Hava Miktarı Ayar Düğmesi ............................................................................... 37 2.4. İlave Kalorifer Sistemleri............................................................................................ 37 2.4.1. Yapısı................................................................................................................... 37 2.4.2. Çalışması ............................................................................................................. 40 2.4.3. Kontrolleri ........................................................................................................... 42 UYGULAMA FAALİYETİ .............................................................................................. 43 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME .................................................................................... 44 MODÜL DEĞERLENDİRME .............................................................................................. 47 CEVAP ANAHTARLARI ..................................................................................................... 48 KAYNAKÇA ......................................................................................................................... 50

ii

AÇIKLAMALAR AÇIKLAMALAR
KOD ALAN DAL/MESLEK MODÜLÜN ADI 525MT0071 Motorlu Araçlar Teknolojisi İş Makinaları Bakım ve Onarımı-Liman Hizmet Isıtma, Soğutma ve Havalandırma Sistemleri Isıtma, soğutma ve havalandırma sistemlerinin bakım, onarım ve ayarlarını yapmak için gerekli bilgileri içeren eğitim materyalidir. 40/32 Temel Elektrik ve Elektronik 2 Modülünü başarmış olmak Isıtma, Soğutma ve Havalandırma sistemlerinin bakımını yapmak. Genel Amaç; Isıtma, soğutma ve havalandırma sistemlerinin arıza teşhis, onarım, ayar ve bakımını, araç teknik kataloğuna uygun olarak yapabileceksiniz. Amaçlar; Klima sisteminin parçası olan kompresörün kataloğa uygun olarak bakım ve onarımını yapabileceksiniz. Klima sistemi soğutucu akışkan devresi elemanlarının bakım ve onarımını teknik kataloğa uygun olarak yapabileceksiniz. Klima sistemine gaz doldurmayı ve boşaltmayı teknik kataloğa uygun olarak yapabileceksiniz. Klima sisteminin genel elektrik, elektronik ve verim kontrolünü teknik kataloğa uygun olarak yapabileceksiniz. Isıtma ve havalandırma sisteminin bakım ve onarımını teknik katoloğuna uygun olarak yapabilecektir. Ortam: Araç bakım atelyesi Donanım: Araç bakım kataloğu, servis cihazları, el aletleri, ölçü aletleri.

MODÜLÜN TANIMI SÜRE ÖN KOŞUL YETERLİK

MODÜLÜN AMACI

EĞİTİM ÖĞRETİM ORTAMLARI VE DONANIMLARI

iii

parçaları. onarım. Bu gelişmeler ulaşım araçları başta olmak üzere birçok özel araçta da uygulanmaktadır. dolayısıyla ısıtma. kontrol ve bakımları ile ilgili bilgiler verilecektir. İş makinalarında konfor sistemlerinin yaygınlaşması aracı kullanan operatörün çalışma şartlarını iyileştirmiş ve böylelikle iş makinalarının kullanımı kolaylaşarak iş verimi artmıştır. çalışması. Artık araçlarda standart olarak kullanılan bu sistemler iş makinlarında da kullanılmaktadır. ayar ve bakımını yapabilecek donanıma sahip teknisyenlere de ihtiyaç olacaktır. 1 . Araçlarda rahatlık ve konforu sağlayan sistemlerin başında ısıtma. soğutma ve havalandırma sistemleri gelmektedir. Bu modülde Isıtma. soğutma ve havalandırma sistemlerinin tanımı. bu nedenle kabin içi sıcaklığının normal bir düzeyde tutulması ve havalandırılması gerekmektedir. Teknolojideki gelişmeler insanların ilgilerinin konfora ve lükse yönelmesine sebep olmuştur.GİRİŞ GİRİŞ Sevgili Öğrenci. Değişik mevsim şartlarında çalışan iş makinalarının kabin sıcaklığı bazen dayanılmaz hal almaktadır. yapısı. soğutma ve havalandırma sistemlerininin arıza teşhis. İş makinalarında kullanılan bu sistemlerin bakım ve onarımı çalışma veriminin artması ve iş güvenliği açısından da önemlidir.

2 .

Kabin havasının sıcaklığı yüksek olduğu zaman. soğutma ve havalandırma sistemlerinin çalışma prensipleri. nem tutucu filtre. 1. Evapatördeki soğutucu. soğutucu madde bu esnada ısınır ve ardından kondenserde soğutulur ve sıvı haline dönüşür. Şekil. Klima ev tipi buzdolabına benzer şekilde çalışır.1. soğutma ve havalandırma sistemlerinin arıza teşhis. parçaları ve parçalarının sökülmesi hakkında bilgi edininiz. edindiğiniz bilgileri rapor haline dönüştürüp grubunuza sunum yaparak paylaşınız. Daha sonra. havanın ısısı alınarak (soğutularak) ve havanın içerisindeki nem miktarı da fazla ise havanın nemi alınarak (kurutularak) araçta bulunan kullanıcıya büyük konfor sağlanır. genleşme valfi ve evaparatörden oluşur. onarım. 3 . Bir araç için klima sistemi temel olarak.Klima Sisteminin Görevi ve Genel Yapısı ''Klima'' rahatlık veren bir ortam sıcaklığı sağlayabilmek için aracın içindeki havayı soğutan veya nemini alan bir ünitedir.1’de bir klima sistemi ve parçaları görülmektedir. kondenser. sıvı haline gelen soğutucu madde bir genleşme valfi üzerinden buharlaştırıcıya (Evaparatör) püskürtülerek buhar haline getirilir. Motor tarafından tahrik edilen bir kompresör buhar halindeki soğutma maddesini yoğunlaştırıcıya (kondenser) gönderir. ARAŞTIRMA Çevrenizde bulunan araç servislerinde ısıtma. Manuel ve otomatik olarak iki tip klima sistemi bulunmaktadır. Klima sistemi. sıvı halden gaz haline geçer ve evaparatör petekleri arasındaki havayı soğutur. Normal oda sıcaklığına yakın şartlara ulaşmanın tek yolu klimadır.ÖĞRENME FAALİYETİ–1 AMAÇ ÖĞRENME FAALİYETİ–1 Bu öğrenme faliyeti ile ısıtma. aracın kendi ısıtma ve havalandırma sistemini tamamlayıcı niteliktedir. kompresör. ayar – bakım ve kontrollerini araç teknik kataloğuna uygun olarak yapabileceksiniz.KLİMA SİSTEMİ 1.1. sonra bu soğuk hava elektrofan tarafından aracın içine verilir.

2. kalori (cal) 'dir. Genellikle de kilokalori (kcal) olarak kullanılır.Isı Isı. bir enerji çeşididir. Atmosfer basıncı ise atmosferdeki havanın. sıvı veya gaz halindeki maddeler tarafından.1: Klima Sistemi ve Parçaları 1.2.Şekil. birim yüzeye uyguladığı kuvvettir.3. Yaklaşık 1 kg / cm2 olarak alınabilir.2. atmosfer basıncından düşük olmasına denir. Uluslar arası birim sisteminde ise Watt (W) ve üst birim sistemi Kilo Watt (kW) kullanılmaktadır.033 kg / cm2 'ye eşittir. Atmosfer basıncı.Vakum Kapalı bir kap içersindeki basıncın.1. birim yüzeye etki eden dik kuvvettir. Birimi.1. Basınç Basınç. deniz seviyesinde 1. genellikle kg / cm2 veya bar kullanılır. 1. 1.Klima Sistemlerinde Temel Tanımlar 1. Gazlar. katı. 4 . Basınç birimi olarak.2. ısındıkça genleşir ve hafifler.2.

Otomatik sistemlerde kabin içi sıcaklığını istenilen değerde sabit tutmak mümkündür. 1.2. 1. 1. ortamdan ısı alması ile ortam sıcaklığının düşürülmesi prensibine dayanır. sıcaklık da artar.2.2. 5 . Sıcaklık Sıcaklık. sistemde kullanılan gazın.1.3. Sıcaklık ayar düğmesi ile istenilen sıcaklık 18 °C ile 32 °C arasından seçilebilir.1. Bu olayın gerçekleşmesi için.4.3. Serinletme Sisteminini Etkileyen Faktörler Havanın sıcaklığı ve nemi Aracın hızı ve motorun devri Kabin içine güneşin etkisi ile sıcaklık girişi: • Ön cam (%35) • Arka cam (%23) • Yan camlar (%16) • Tabandan (%19) • Tavandan (%5) • Kapılardan (%2) Havalandırma sisteminden ısı girişi Kapı fitillerinden hava girişi 1. Nem Havanın içerisindeki su buharı miktarına nem denir.3.7. Basınç arttıkça. Araç içerisine alınan taze hava veya araç içindeki hava evaparatör petekleri üzerinden geçerken içerisinde bulunan nem yoğunlaşır ve kabin içerisine nemi alınmış hava alınır. Kabin İçi Nem Oranının Ayarlanması Kabin içerisindeki fazla nem klima tarafından alınmaktadır. Normal çalışma sıcaklığını ayarlamak için sıcaklık kontrol düğmesi 24 °C'a ayarlanabilir. sıvı halden gaz haline geçişinde. Kabin İçi Sıcaklığının İstenilen Değerde Ayarlanması Kabin sıcaklığı manuel (elle) veya otomatik olarak ayarlanır. Basınç ile sıcaklık arasında doğru orantılı bir ilişki vardır.2.2. kapalı gaz dolaşım sisteminin olması gerekir.Klimanın Kullanım Amaçları 1. 1. Serinletme sistemi. ısı etkisi ile değiştirilebilen büyüklüktür.6. Soğuk havalarda pencere camlarında oluşan su tanecikleri havadaki nemden kaynaklanır. Serinletme Ortamdan ısı çekilerek hava sıcaklığının düşürülmesi işlemine serinletme denir.5.

Yapısı Kompresör klima gazının basıncını yükseltmek için tasarlanmış bir pompadır.çıkmasına kontrol edilmesi.3. Kompresör 1. 1. Ancak gerekli temiz hava değişiminin yapılabilmesi için bu fonksiyonu çok uzun süre kullanmamak gerekir.4.toz / anti . arzu edilen kabin iç hava sıcaklığı değeri ve aracın değerleri klima elektronik kontrol ünitesine iletilir.5.Kabin İçine Temiz Havanın Alınabilmesi Hava sirkülasyon (iç hava dolaşımı) düğmesi kapalı konumda iken.Hava Sirkülasyonunun Sağlanması Tozdan veya egzoz dumanlarından korunmak için hava sirkülasyon düğmesine basarak içerdeki havanın devirdaimi sağlanır. Klima elektronik kontrol ünitesi.Klima Elektronik Kontrol Ünitesi Kabin içerisinin serinletilmesi ve ısıtılması işlemi. Aracın.1. Daha sonra elektronik kontrol ünitesi kompresör kavramasının devreye girip . Kompresör evaparatörde buharlaşarak ortam havasının ısısını çekmiş olan soğutucu akışkanın emilerek kondensere basılmasını sağlar.3. Bu sensörler tarafından elde edilen hava sıcaklığı. kontrol buradan yapılmaktadır.polen filtresi ile daha temiz bir hava alınır. iç hava dolaşım fonksiyonunun devreye alınması klima sisteminin daha az enerji çekmesini sağlar. hava giriş klapelerini çalıştıran motorlara kumanda ederek klapelere pozisyon sağlanması ve evaparatör fan motorunun belirli bir hızda çalışmasının sağlanması gibi bazı işlemleri gerçekleştirir. 1. dış ortam havası emilerek aracın içine gönderilir. 1.4.1.3. termostatik kontrollü (yarı otomatik) veya tam otomatik klima elektronik kontrol ünitesi tarafından kontrol edilir. araç içindeki hava istenilen dereceye ulaştığında. kendisi ile bağlantılı olan parçaların sürat ve hareketleri ile aldıkları pozisyonlar ve çalışma şekillerinden elektriki bilgileri algılayarak çalışır. Stroklu (pistonlu) veya dönel kanatçıklı (paletli) tip olabilmektedir. klima elektronik kontrol ünitesine bildirilir. Hava değeri ve aracın durumu sensörler aracılığıyla algılanıp. dış hava sıcaklığı yüksek iken kullanılması durumunda.3.4. Dış hava girişinde yer alan bir anti . 6 . Aracın ön tarafında bir kumanda paneli vardır ve üzerine dijital göstergeler yerleştirilmiştir.

1.4’de pistonlu tip komresör kesiti görülmektedir. bazı modellerde lastik formlu eleman.3: Pistonlu tip kompresör 7 .2: Paletli Tip Kompresör Paletli tip kompresör.1.Şekil. kayış kasnağı.3’de ve şekil.1. debriyaj balatası. gövde ve kapaklardan oluşur. kanatçıklı tip olup.1.2’de paletli tip kompresör görülmektedir.1. salgı plakası. Şekil. Pistonlu tip kompresör. Şekil. Şekil. piston. odacığı içeren bir gövde ile gövde ekseninden kaçık yataklanmış bir göbek ve göbek tarafından döndürülen 4 adet paletten oluşmaktadır.

Paletlerin dönüşü ile sıkıştırılan gaz. muhafazaya iki kapak tesbit edilmiştir. Salgı plakasının eğiklik durumu değişir. ön kapaktaki giriş yeri ile içeri alınır. elektromanyetik kavramayı devre dışı bırakır. Şekil. dönme sırasında paletler arasındaki boşluk değeri sürekli değişmiş olur. diğeri de arkada olmak üzere. lastik formlu elemanla birbirine kuvvetlice bağlıdır. Bu elektromanyetik kavrama yerine kullanılan farklı bir tasarımdır. oluklu kayış kasnağı ve balata. oluklu kayış tahrikiyle klima sistemi kapalıyken de çalışmaya devam eder. 120 °C sıcaklıkta ise tekrar devreye alır. Şekil. Klima sistemi çalışmadığı zaman manyetik kavrama devre dışı bırakılarak kompresörün boş yere dönmesi ve krank milinden güç çekmesi önlenir.Çalışması Aletli kompresör hareketini krank mili kasnağından bir oluklu kayış ve manyetik kavraşmalı kasnak yardımıyla alır. Çıkış kanalının önünde bulunan valf. Kompresör.2. kompresör durduğunda yüksek basınçlı gazın geri gitmesini engeller. Gaz. Pistonlu tip kompresör. Böylece. Gövdedeki kanal ve düşük basınç odacığı boyunca ilerler. elektromanyetik kavrama ile seri bağlı olup. bununla strok hacmi belirlenir ve böylece soğutma gücü belirlenmiş olur.1.1. salgı plakası prensibiyle çalışır. Bazı modellerde kompresör çalışırken. Kompresör gövdesinin üzerinde bulunan emniyet termal kontağı. sıkıştırılan gazın sıcaklığı 180 °C gibi tehlikeli boyuta ulaştığında.6’da lastik formlu eleman ve çalışması görülmektedir. yüksek basınç odacığındaki çıkış kanalı boyunca itilir.4. Gövdedeki odacığın şekli. dönen paletlerin daima odacığın iç yüzeyi ile temasta olmasını sağlar.4: Pistonlu tip kompresör kesiti 8 .1. Biri önde.

nem ve pisliklerin girmesini engellemek için. kavrama kasnağı.1. sistemde kalmış olan yağ miktarını verir. Elektro-manyetik kavrama. Şekil. Elektro-manyetik Kavramalı Kasnak Yapısı Elektromanyetik. nitrojenle basınçlanmış olarak satılmaktadırlar.4. Sistem içinde kalan yağ şöyle tespit edilebilir: Değiştirilmesi gereken kompresörün çıkışına monte edilen yağ ayırıcı aygıt çıkartılarak kompresördeki yağ bir ölçü kabına tamamen boşaltılır. montaj esnasında giriş ve çıkış tapaları yavaşça çıkarılarak. Her iki ölçü kabında bulunan yağ miktarı arasındaki fark. Sistem parçalarının değiştirilmesi durumunda her parça için katalogda belirtilen miktar kadar yağ eklenmelidir. Bakımı ve Kontrolleri Kompresör.1. kompresörü yerine takmadan önce. Kompresör değiştirilecek ise yeni kompresörde yeterli miktarda yağ bulunmaktadır. 9 .5’te elektro-manyetik kavramalı kasnak ve parçaları görülmektedir. Bu nedenle.kavrama kompresörün motorla bağlantısını sağlamak veya ayırmak için kullanılır. Sistemde kalan bu fazla yağın ayrılması gerekir.3. sistem içinde kalan miktara bağlı olarak bir miktar yağı boşaltmak gerekir. Yağlamada kullanılan yağ. Yeni alınan kompresörler. lastik kavramalı göbek (baskı plakası). soğutma gazı ile birlikte sistemde dolaşan özel bir yağ ile yağlanır. yüksek basınç odacığı içerisinde bulunur.4. kompresörün kapağı yukarıyı gösterecek şekilde tutulmasına dikkat edilmelidir.4. Kompresör yağı havadaki nemi çeker. Çünkü sistemde kalan fazla yağ soğutma verimini önemli ölçüde azaltır. selonoidler (stator ve stator bobini) ile kompresör şaftından oluşmaktır. Bu nedenle. bu nedenle yağ ve sökülmüş elemanlar uzun süre açıkta bırakılmamalıdır. Yeni kompresörden de yağ ayırıcı aygıt ayırılır ve kompresörün içindeki yağ iyice süzülerek başka bir ölçü kabına boşaltılır. 1.

bu durumda hareket kasnaktan kompresöre iletilir. Kasnak üzerindeki dönme hareketi kompresöre manyetik kavrama düzeneği ile iletilir. Ancak. Göbek ve kavrama arasındaki boşluk katalog değerine göre ayarlanır ve grubu kompresör miline bağlayan cıvata tork değerinde sıkılır. kompresör hareketini motordan almasına rağmen kasnak kompresörün hareket veren miline kavraştırılmadığı müddetçe çalışmaz. Bakımı ve Kontrolleri Kompresör yerinden söküldüğünde.6’da Lastik formlu kasnağın çalışması görülmektedir.Şekil. Elektro-manyetik kavrama sökülmüşse tüm tespit bilezikleri yenilenir.5: Elektro-manyetik Kavramalı Kasnak Parçaları Çalışması Kompresör kasnağı motorun çalışması ile birlikte dönmeye başlar. bu manyetik kuvvet ile baskı plakası çekilerek kasnak ile mil mekanik olarak bağlanırlar. Elektro-manyetik kavramayla bağlantılı termik şalterin elektriki kontrolleri yapılır. Klima çalıştırıldığında elektro-manyetik kavramanın içerisindeki stator sargılarına elektrik akımı gönderilir ve güçlü bir manyetik kuvvet oluşur. Şekil. 10 . Lastik formlu eleman elektro-manyetik kavramadan farklı şekilde çalışır. Bu halde klima sistemi devrede değildir ve kopresörün kasnağı yataklar üzerinde boşa döner.1.1.

Kompresör. Basıncı ve sıcaklığı artan klima gazı. Kondenser (Yoğunlaştırıcı) Kompresör tarafından sıkıştırıImış yüksek sıcaklık ve yüksek basınçtaki soğutma gazından ısı alıp soğutarak gazı sıvı hale dönüştürmek (yoğunlaştırmak) amacıyla kullanılır.5.5. klima gazını kondansere sıkıştırır. Klima Sistemi Soğutucu Akışkan Devresi Elemanları 1. 11 .Şekil.1.6: Lastik formlu kasnağın çalışması 1. kondanserden geçerken ortalama 60 °C sıcaklıkta sıvı hale dönüşür.1.

Şekil.1. Sıvı halindeki soğutucu gaz. Evaparatör etrafındaki soğuk hava. Bu buzlanmayı önlemek için termostatik prensiplere göre çalışan mekanik ya da elektrik kontrollü sistemler geliştirilmiştir. alüminyum kanatçıklı bakır borulardan yapılmıştır. geniş bir hacme geçer ve basıncı düşer. evaporatörün de kondenser gibi basit bir yapısı vardır.1. Soğutucu gaz kondenserin serpantinlerinden geçerken gaz halinden sıvı haline dönüşür. Havanın içerisinde bulunan fazla nem evaparatörün kanatçıklarına çarpınca yoğunlaşır. Evaparatör (Buharlaştırıcı) Evaparatörün amacı kondanserin amacıyla terstir. evaparatör içerisinde buharlaşır ve çevresindeki ısıyı alarak havayı soğutur. üfleyici elektrofan. Evaparatörün çalışma sıcaklığı yaklaşık olarak 0 °C ile 15 °C'ler arasında değişir. soğutulmasını sağlamak için bir de elektrofanı vardır. sistemin soğutma elemanıdır. 12 . nemi alınır ve bu hava aracın içine verilir. 1. evaparatör fanı tarafından aracın içine üflenir. Evaparatör yüzeyi ve çevresi -10 °C ile -18 °C 'ye kadar soğur. yoğunlaşan nem bir su toplama kabıyla toplanarak sistemden atılır. genleşme valfi ile tahliye haznesinden meydana gelmiştir ve aracın içine yerleştirilmiştir. Şekil. Kondanser aracın ön kısmına radyatörün önüne ya da uzağına yerleştirilmiştir. Evaparatör.7: Kondenser Kondenser termik ısı değişkenliği yüksek alüminyum kanatçıkları olan bakır veya alüminyum borulardan oluşur. Kondenserde oluşan yetersiz bir ısı değişikliği sistemde basıncın yükselmesine neden olacağı gibi soğutucu gazın yoğuşmamasına neden olur ve genleşme valfine (Expansiyon) hala gaz şeklinde geleceğinden sistemin soğutma kapasitesi düşer.5.8’de evaparatör görülmektedir. Evaporatör kanatçıkları arasına giren hava soğutulur.7’de kondenser görülmektedir. genleşme valfinden. Evaparatör. Sıcaklığın 0 °C'nin altına düşmesi durumunda serpantinler (kanatçıklar) arasında aşırı yoğunlaşan su buz haline geçerek kanatçıkların arasını kapatır ve kanatçıklar arsında arasında hava akımı engellendiğinden soğutma verimi düşer. Soğutma gazının genleşme valfinden hemen öncesindeki durumu % 100 sıvıdır.2.1. Basıncı yüksek sıvı haldeki klima gazı.Şekil.

sıcaklık alıcısı yay.9: Expansiyon Valf Kesiti ve Şematik Resmi 13 .3.1.9’da ve şekil.8: Evaparatör 1. Soğutucu sistem üzerindeki alçak ve yüksek basınç devrelerini birbirinden ayırır.1. Şekil.Şekil.1.5. evaparatörün giriş ve çıkış boruları üzerinde bulunur.1. diyafram. Ana hatlarıyla.10’da genleşme valfi kesitleri görülmektedir. Şekil. iğne valf. kılcal boru ve gövdeden oluşur. Expansiyon (Genleşme Valfi) Genleşme valfi. Soğutucu akışkanın evaparatöre girmeden önce sıvı halden gaz haline geçmesini sağlayarak akışını ve genleşmesini düzenler.

Bu evaparatör kapasitesinin tam olarak kullanılmasını mümkün kılar. Basınç dengeleme sistemi sayesinde evaparatöre gerektiği kadar soğutucu akışkan gönderir. nem tutucu filtre ile genleşme valfinin arasına yerleştirilmiştir.1. Termal genleşme valfini kullanarak. böylece tüm çevrimde yer alan klima elemanları daha iyi verimle çalışırlar.10: Expansiyon (Genleşme Valfi) Kondenserden gelen sıvı haldeki soğutma gazı.5.Şekil. bir dar geçitten püskürtülür. Basınç Anahtarı (Presostat) Basınç anahtarı. Araç durdurulduğunda veya aracın hareketi ile oluşan hava akımının mevcut olmaması ya da yetersiz olması durumunda 14 . evaparatöre yalnız evaparatörün buharlaştırabileceği kadar soğutma gazının girmesine izin vermek mümkündür. 1. sıvı haldeki soğutucu gaz aniden genleştirilerek buğu şeklinde (kısmen sıvı kısmen gaz) düşük sıcaklıkta ve düşük basınçlı soğutma gazına dönüştürülür. Expansiyon valfin soğutma sistemindeki görevi iki madde ile açıklanabilir: Soğutucu akışkanı evaparatöre sevkeder ve basıncını düşürür. Soğutma çevriminin yüksek basınç hattındaki basıncın aşırı yüksek veya aşırı düşük olmasından doğacak tehlikeleri önlemek için kullanılır.4.

11: Basınç Anahtarı ve Kesiti 15 . araç park halinde veya yükte iken gazın yoğunlaşması (kondense olabilmesi) için kondenser elektrofanını devreye alır. basınç anahtarı elektrofanı devreye sokar. Bunu önlemek için algılayıcıdan gelen sinyaller sıcaklık kontrolünde kullanılır.5 bar altına indiğinde kompresörü devre dışı bırakır. Soğutucu akışkan basıncı 2. Soğutucu akışkan basıncı 25 bar üzerine çıktığında (kondanser fanı herhangi bir nedenden dolayı devreye girmez ise basınç yükselir). Şekil. Sıcaklık 0 °C .soğutucu akışkanın yoğuşması için havalandırma gerektiği zaman. Petek sıcaklığı çok düştüğü zaman elektro-manyetik kavrama devredışı kalır ve kompresör durdurulur.3 °C 'nin altına düşerse evaparatörün donması riski ortaya çıkar. Ayrıca klima sistemlerinde buzlanmayı önleyici termostatik sensör (algılayıcı) de kullanılmaktadır.1. sistemde kaçak olduğunda veya dış hava sıcaklığı 10 °C 'nin altına düştüğünde kompresörü devre dışı bırakır.11’de basınç anahtarı ve kesiti görülmektedir. Yüksek basınç hattına bağlı olan perostatın sistemdeki basınca göre üç görevi vardır: 15 bar basınçta.1. Şekil.

Şekil1.56 ºC’deki yoğunlaşmayı önceden gösterir. Bunlar: Kurutucu Elemanı: Havadaki rutubeti önler. Nem Tutucu Filtre Drayer. 81. Filtre elemanları tozun ve katı maddelerin klima sisteminde dolaşmasını 16 . Nem tutucu filtre bazı elemanlardan meydana gelmektedir. 81. Filtre: Birçok kurutucuda soğuk havanın depodan çıktıktan sonra içinden geçtiği filtreler vardır. Diğer kurutucular alkol yüzünden hızla kötüleşir.12: Nem Tutucu Filtre Nem tutucu filtrenin duruş konumu nemi tutacak şekildedir. Örneğin. klima sisteminin çok önemli bir parçasıdır. Katkı maddesinin sistemin fazla soğumasını önlemesine karşın bu durum otomatik klimalarda tavsiye edilen bir unsur değildir. Kapasitesi kullanımına bağlı olarak hacimdeki nem artışına göre değişir. toplayıcı-kurutucu da denilir.12’de nem tutucu filtre görülmektedir. Katkı maddesi bir çeşit alkoldür. Katkı maddesinden istenen sistemdeki aşırı nemi engellemesidir. Kondanser tarafından sıvı hale getirilmiş soğutma gazını. Şekil. soğutma yüküne uygun olarak gerektiğinde kullanılmak üzere geçici olarak saklama amacıyla aynı zamanda sisteme zararlı olan pislik ve nemi filtre etmek için kullanılmaktadır.1.94 cm³ silis jel 65 ºC 'de 100 damla nemi absorbe edebilir.5. Silis jel ve elek görevi yapan bir maddeden oluşur.94 cm³’teki ve 65. Aracın ön tarafında radyatör pancurunun arka kısmına yerleştirilmiştir.1. Bu özellik çevre sıcaklığı ile orantılıdır. İki süzgecin arasında yer alır. Nadiren tankın içinde de olabilir.5. Sıcaklık artınca kurutucu elemanı nem oranını düşürür.

Şekil. Bazı sistemlerde biri kurutucunun içinde olmak üzere iki filtre bulunabilir. Soğuk hava. Bazı sistemlerde de filtre yerine filtrenin görevini yapan süzgeçler kullanılabilir. Kondenser Fanı Soğutucu akışkan kondenser içerisinde sıkıştırılır ve basıncı artar. 17 . depodan çıktıktan sonra mutlaka filtreden geçmek zorundadır. Böylece gerekli miktarda havanın ve sıvının termostattan geçmesini sağlar. Süzgeç: Çok ince tellerin birbirine geçmesiyle oluşan süzgeç pisliklerin atılmasına yardım eder.1. Gözetleme deliğinin normal çalışması çevre sıcaklığı 21 ºC olduğunda mümkündür.engeller. Kondenser genellikle radyatörün önüne monte edilir.5. aracın önündeki hava akımı kondenserin soğutulmasına yardımcı olur. Bu soğutma işlemi bir fan tarafından gerçekleştirilir.13’te kondenser ve fanı görülmektedir. aracın motor soğutma suyunu soğutan radyatör için kullanılan elektrofan kullanılır. Gözetleme deliği nem tutucu filtrenin üst kısmında bulunur. deponun dibine yayılmış vaziyettedir. Soğutucu akışkan sıvı halde ise cam temiz görünür. Gözetleme Deliği (gözetleme camı) : Gözetleme deliği sistemin çalışmasına dikkat etmek amacıyla kullanılır. Soğutucunun depoya girmesine kadar hava ile sıvı karışabilir ve soğutucunun gazlı kısmı en üstte kalabilir. Akümülatör: Bazı klima sistemleri kurutucuya benzeyen bir alet içerir. Bazı sistemlerde filtreye gerek duyulmayıp filtrenin yaptığı iş süzgece devredilmiştir. 1. Bu alet akümülatör olarak bilinir. Bazı sistemlerde bir tanesi kurutucunun içinde olmak üzere iki süzgeç bulunur. Kompresörden gelen nemi engeller. Ayıklama Tüpü: Ayıklama tüpü soğutma maddesinin termostattan % 100 sıvı olarak geçmesinin sağlar. Ayıklama tüpü. dolayısıyle kondenserin sıcaklığı yükselir ve soğutulması gerekir. akışkan miktarı yeterli değilse veya yoğuşma problemleri sebebiyle sıvı halde değilse hava kabarcıkları veya köpükler görülebilir. Soğutucu akışkanın sisteme dağılmadan filtreden ve süzgeçten muhakkak geçmesi gerekir.6. Araç üzerinde kondenser için üretilmiş özel bir fan bulunmuyorsa.

1.14’te evaparatör elektrofanı görülmektedir. Manuel veya otomatik olarak kumanda paneli üzerinden kontrol edilir. Şekil.14: Evaparatör Elektrofanı 18 .13: Kondenser ve Fanı 1. Evaparatör Fanı Evaparatör kanatları arasında soğutulan havanın. Evaparatör elektrofanı klima muhafazası içerisinde bulunmaktadır. Şekil. 12 volt gerilimle beslenir. yönelticilere değişik hızlarda gönderilmesini sağlayan bir elektrofandır.Şekil1.7.5.1.

gaz karışımına dönüştürür. Kondenserde gaz halindeki soğutma gazı ortama ısı vererek sıvı haline dönüşür. Klima Soğutucu Akışkan Devresi ve Çalışması Evaparatöre giren soğutucu akışkan. Genleşme valfi sıvı haldeki soğutma gazını düşük sıcaklıkta düşük basınçlı sıvı . Bu soğuk ve baloncuklu soğutma gazı evaparatöre geçer. evaparatör soğutma gazına ihtiyaç duyuncaya kadar sıvıyı saklayıp filtre eden nem tutucu filtreye geçer. 19 . soğutma gazı tarafından alınır. Soğutulmuş hava aracın içini konfor sıcaklığına getirmek için üflenir.1. havanın ısısı evaparatör tarafından çekilir.11’de klima soğutucu akışkan devresi ve çalışması görülmektedir. Sistem şöyle çalışır: Kompresör. evaparatörden emilen. Daha sonra işlem tekrarlanır.6. yüksek sıcaklıkta ve yüksek basınçta soğutma gazı basar. Araç içinden gelen sıcak havanın evaparatör kanatçıklarından geçmesi sağlandığında. Evaparatörde sıvının kaynayarak buharlaşmasıyla evaparatör peteklerinden geçmekte olan sıcak havanın ısısı. Sıvı haldeki bu soğutma gazı. çeperlerden ısı alarak buharlaşır. böylece hava soğutulur. Evaparatör içerisinde. Şekil.1. Gaz halindeki bu soğutma gazı kondensere girer. sıvı haldeki soğutma gazının tümü gaz haline dönüşür ve sadece ısı yüklü soğutma gazı kompresöre girer. Klima sisteminin bu işlem sırasına soğutma çevrimi denir. İçeri giren havadaki aşırı nem yoğunlaştırılarak alınır.

emniyetli ve ekonomik olmaları gerekir. Bunlar farklı özelliklere sahiptir. 1. 20 .11: Klima Soğutucu Akışkan Devresi ve Çalışması 1. Genel olarak soğutucu akışkanlarda şu özellikler aranır: Buharlaşma gizli ısısı yüksek olmalıdır.1. Bu kısımda belirtilen farklı özellikleri yer veilmektedir. Soğutucu akışkanların fiziksel ve kimyasal bazı özelliklere sahip olmaları.Klimalarda Kullanılan Gazların Çeşitleri ve Özellikleri Araçların klimalarında atmosferik basınçta kendiliğinden buharlaşan ve buharlaşırken içerisinde bulunduğu havanın sıcaklığını üzerine alarak havayı soğutan.Klima Gazları ve Özellikleri Klimalarda aşağıda belirtilen gazlar kullanılmaktadır.7. soğutma gazı kullanılmaktadır.1.Şekil.7.

Freon 12 gazı. etkilememeli. ancak Freon12 gazının kullanımı yavaş yavaş terkedilmektedir. çevre koruma örgütleri ve hükümetlerce alınan kararlar uyarınca. kolaylıkla sıkıştırılabildiği gibi. R-12. aşındırmayan ve 21 . Ozon tabakasının korunabilmesi için. Ozon tabakasında meydana gelen bu delikten yeryüzüne ulaşan bu zararlı ışınlar insanlarda cilt kanserine neden olmakla.Kritik sıcaklığı ve basıncı yüksek olmalıdır. R-12 gazı (Refrigerant) olarak da adlandırılmaktadır. Alçak basınçta.7 °C sıcaklıkta kaynar. 5-6 atmosfer basınçda. Devre elemanlarını olumsuz yönde paslandırmayan özellikleri bulunmalıdır. daha zararsız soğutucu gazlar kullanılacaktır. Ancak R-12 gazı atmosfere bırakıldığı zaman ozon tabakasını delmekte veya ozon tabakasındaki mevcut deliği büyütmektedir. Küçük kapasiteli bir kompresörün kullanımına elverişli olmalıdır. Kilogram başına çektiği ısı miktarı 35 kilokaloridir. R-134a gazının doğaya hiçbir zarar vermediği tespit edilmiştir. basınç altında kimyasal değişikliği de olmaz. Büyük bir ısı taşıma kabiliyeti vardır. Doygunluk basıncı. hatta dünya havasının sıcaklığını artırarak dünya ikliminin değişmesine neden olmaktadır. R-12 gazı yerine HFC-134a (R-134a) gazı kullanılmaya başlanmıştır. 20 °C sıcaklıkda sıvı haline gelir. -29. Araçlarda bugüne kadar soğutucu gaz olarak R-12 gazı kullanılmaktaydı. freon gazları (R-11. Kapalı devrelerde sistemdeki kaçaklar kolayca tespit edilebilmelidir. 1 atmosfer basınç altında. R-113. Ucuz ve kolay temin edilebilmelidir. R-115) yerine. Dünya atmosferinin üst kısmında bulunan ozon tabakası dünyaya gelen güneş ışınlarının insan sağlığı için zararlı olan kısımlarını yansıtmakta ve bunların dünya yüzeyine ulaşmasına engel olmaktadır. 1995 yılı ile birlikte tüm otomotiv imalatçıları R-134a gazına geçmek mecburiyetindedir. Freon12 gazı. Atmosfer basıncında kaynama sıcaklığı düşük olmalıdır. düşük sıcaklıkta buharlaşır. R-114. Patlayıcı değildir. Yukarıdaki özelliklerin hemen hemen hepsini karşılayan R-134a gazı ve Freon12 gazıdır. genleşme valfi basıncının altında bulunmalıdır. Zehirleyici olmamalıdır. Yanıcı ve patlayıcı olmamalıdır.

R134a devrelerine gaz dolumu için. Bunlar: Kalıcı bir etkisi olmamasına karşın. Klima Kompresör Yağının Özellikleri Soğutma kompresörlerinde kullanılan yağlama yağlarında normal bir mekanik cihaz yağlamasından beklenenden çok daha fazla özellik aranır. solunum zorluğu meydana gelir ve ani ölüme yol açabilir. ozon tabakasına zarar vermemekte. Klima sistemindeki herhangi bir çalışma anında. 1. boru bağlantıları değiştirilmiş. Şöyle ki. Genellikle deri ile temas ellerde olabileceğinden dolayı. Deri ile temas eden bölge. dolum vanaları değiştirilmiş. R-134a devresindeki tüm rekor bağlantıları değiştiğinden. Uzun süre klima gazı solumak zorunda kalan kişi.3. R-134a gazını doldurmak için kesinlikle kullanılmamalıdır. soğuk yanıklar görülebilir.2. Kalıcı etkisi olmamasına karşın. Ancak tüpten klima sistemine gaz aktarma işlemleri için normal havalandırma yeterlidir.R-134a gazı.7. kullanılacak tamir ve bakım takımları da değişik olacaktır. Klima gazı ile temas eden göz ovalanmamalı. Çünkü. bol su ile yıkamalıdır. bez ile kurulanarak. Greenhouse etkisi. " atmosferin ısı önleme özelliğini azaltma etkisi " şeklinde açıklanabilir. Klima sistemi servis hizmetleri sırasında. Klima gazının sıvı veya buhar halinde göze temasında.7. soğuk yanıklara yol açabilir. R-134a gazının kullanılacağı klima sistemlerinde. gerekiyorsa oksijen tüpü ile oksijen verilmelidir ve derhal doktora başvurmalıdır. R-134a gazı.1993 yılından itibaren ülkemizde üretilen araçların bir kısmında kullanılmaya başlanmıştır. Ekim . İnsan Sağlığı Üzerine Etkileri Klima gazının deriye ve göze temasında. solunması veya içilmesi durumunda insanlar üzerinde bir takım olumsuz etkileri vardır. açık havaya çıkartılmalı. koruyucu gözlük kullanılmalıdır. en az 10 dakika steril göz yıkama solüsyonu ile yıkanmalıdır ve hemen doktora başvurmalıdır. Klima gazının açık olarak kullanıldığı yerlerin havalandırılması gerekir. Bu etki sonucu. R-134a gazının mideye gitmesi durumunda. R-12 gazının dolumunda kullanılan gaz dolum cihazları. bir çok parça farklıdır. yerkürenin ısısı artmaktadır. özel malzemeden imal edilmiş eldiven ile korunmalıdır. göz sıvısı ve doku tabakası donabilir. ancak " greenhouse " (sera) etkisine yol açmaktadır. 22 . yetersiz oksijen alınması nedeniyle. Herhangi bir etki görüldüğünde doktora başvurulmalıdır. Yanlış kullanımları önlemek için. bu gazın özelliklerine uygun dolum cihazları ve kaçak dedektörleri geliştirilmiştir. Uzun süre klima gazının solunmasında. 1. R-134a gazının kimyasal ve fiziksel özellikleri tamamen farklı olduğu için freon gazları bulunan klima devrelerinde kesinlikle kullanılmamalıdır. uyarıcı etiket ve yazılar kullanılmıştır. sıvı halindeki klima gazı deriye temas ettiğinde. R-12 parçaları ile karıştırılırsa komple sistemin hasar görmesi riski vardır. Herhangi bir etki görüldüğünde doktora başvurulmalıdır.

Soğutmaya yardımcı olmalı ve kompresör içinde hareket eden parçaların meydana getirdiği gürültüyü kısmen de olsa yutmalıdır. içerdeki hareketli parçalara doğru gönderir. Klima Soğutucu Akışkan Tüplerinin Kullanılmasında Dikkat Edilecek Hususlar 23 . R-134a içinde çözünemez ve sistem gazla beraber dolaşamaz. Bunu sağlamak üzere. Yağlama olmadığından. odacıktaki yüksek basınç. Kompresör değiştirilecek ise yeni kompresörde yeterli miktarda yağ bulunmaktadır. özel kompresör yağları geliştirilmiştir. yüksek basınç odacığı içerisinde bulunur. Önemli olan bu yağın buralarda toplanıp kalmaması ve süratle kompresöre dönmesidir. Kompresör çalışırken. 1. tüm çevrim boyunca soğutucu akışkanla iyi karışma özelliğini koruması gerekir. yağlama yağı düşük sıcaklık seviyelerinde de akıcı olmalıdır. valf boyunca yüksek basınç odacığına doğru itilir. kompresörün ömrü önemli ölçüde kısalır ve hava kompresör kilitlenir. R-134a gazlı sistemler için. yağdan gazın ayrılmasını sağlar. Yağlama yağı temas ettiği yüzeylerde kimyasal reaksiyona girip bozulmamalıdır. Yağlamada kullanılan yağ. soğutucu gaz içinde çözünür ve sürekli devrede dolaşarak kompresörü yağlar. Freon 12 gazı kullanılan sistemlerdeki kompresör yağları. Bu nedenle.Yağ. Ne kadar önlem alınırsa alınsın. yağlama yağının bir kısmı kondenser ve evaparatöre taşınır. Gaz ile karışan yağ. İyi bir ısı iletimi sağlaması ve kompresöre çabuk dönebilmesi için yağın. sıkıştırılan soğutucu akışkanın basınç hattından emme hattına sızmasını önlemelidir. kalibre edilmiş delik boyunca yağı ileterek. Yağ. Gaz çıkışına bulunan bir ayırıcı. kutularını açık bir şekilde. kompresörü yerine takmadan önce. sistem içinde kalan miktara bağlı olarak bir miktar yağı boşaltmak gerekir. kompresör ya da herhangi bir parçayı gerekenden daha fazlası için sistemden ayrılmış olarak bırakılmamalıdır. Bu ayırıcı sisteme giren yağ miktarını asgariye indirerek sistemin termal verimini arttırır. Soğutucu devresindeki kompresör yağı. nem alma özelliğine sahiptir. gaz çıkışından çıkarken.8.

Soğutucu akışkan metal tüpler içine depolanır. ısıtma işlemi kesinlikle çıplak ateşle yapılmamalıdır. Tüp vanalarının emniyetli bir şekilde takıldığı kontrol edilmelidir. kuru ve yangın riskinden uzak depolanmalı ve kullanılmalıdır.Doldurulan klima gazının. Bu durumda boşaltma işleminden önce. tüpün tartılması ile boş veya dolu olduğuna karar verilir. servis cihazları aracın klima sistemi üzerinde aşağıda belirtilen işlemlerin yapılması için kullanılır: 24 . Sistemde basınca dayanıklı özel bakır borular kullanılmaktadır. kesinlikle güneş ışınlarına maruz bırakılmamalı. Tamir ve bakım esnasında özel olarak imal edilmiş eldiven ve gözlük kullanılır. Kış aylannda. R-134a soğutucu akışkanı için kullanılan servis cihazlarının kullanımı servis kitaplarında kullanım klavuzunda bulunmaktadır. her zaman iyi havalandırılmış. Tüpler. ısıtma 40 °C 'nin üzerinde olmayacak şekilde sıcak su veya hava kullanılarak yapılmalıdır. tüp içindeki düşük basınç sebebi ile tüpün boşaltılması zor olabilir. Bu işlemler klima servis cihazları ile yapılmaktadır. aşırı basınçtan dolayı patlayabilir. Tüpün ısıtılması gerekiyorsa. Dolum tüpleri uzun süre tamamen dolu olarak bırakılmamalı ve boşaltma esnasında tüp kesinlikle ters çevirilmemelidir. Klima gazları yanıcı olmamasına karşın. Tüpler ve tüp valfleri asla tamir edilmemeli ve bozuk olanları kullanılmamalıdır. yangın durumunda. Sistemdeki kaçakların tespiti için kaçak dedektörü kulanılır. Sistemde eksilen veya tamamen boşalan gazın dolumu için soğutma sıvısı içeren servis tüpleri kullanılır. doluluk oranı için bir gösterge olarak kabul edilmemelidir. tüpü sıcaklığı 35 °C'den yüksek olmayan bir ortamda tutulur. Klima Servis Cihazları Klima sistemlerinin her sistemde olduğu gibi bakım. Tüpün basıncı. yağ ve su gibi yabancı maddelerin girmesi önlenmelidir.9. tamir ve onarıma ihtiyacı vardır. 1. Bu gibi durumlarda tüplerin su ile soğutulmalıdır. oring ve contalar kullanılır. ısı kaynaklarından uzak tutulmalı ve düşürülmemelidir. Sistemdeki elemanların tamiri için özel tamir takımları. üzerindeki etiketler asla sökülmemelidir. doğru olduğu mutlaka kontrol edilmeli. Tüp içerisine.

Soğutucu akışkanın temizlenmesi. Klima sisteminin doldurulması. bunlar şöyle sıralanabilir: Klima gazı atmosfere bırakılacak olursa havanın içerisindeki oksijen ile yer değiştirir. sistemi etkileyebilecek bir dizi hatayı ve arızayı sensör kumanda yazılımı ve kendi kendine ayarlanan aktüvatörler vasıtası ile kaydederek hafızasında saklayabilir.10. Soğutucu akışkanın klima sisteminden boşaltılmasını kolaylaştırmak için. kontrol ünitesi hatalı değerleri düzeltme değerleri ile değiştirerek sistemin çalışmasına kumanda etmeye devam eder.Sistemin çalışmasının kontrolü. Elektronik kontrol ünitesi. sadece test cihazı kullanılarak giderilebilirler. Sistemin boşaltılması ve nemden arındırılması. Araçtan klima sistemi sökülecek ise. öncelikle akünün negatif kutup başını sökülür. Eğer herhangi bir arıza 5 defadan daha fazla belirli bir süre için ortaya çıkarsa. Klima Sistemleri Elemanlarının Bakımları ve Kontrolleri Klima sistemi elemanlarının aracın servis kataloğunda belirtilen kilometre veya yılı doldurmalarıyla ve çeşitili nedenlerden dolayı bakım ve kontrolleri. Sistem boşaltılır ve soğutucu akışkan toplanır. " Kalıcı " arızalar. Klima sistemi ile ilgili işler iyi bir havalandırmaya sahip yerlerde yapılmalıdır. önce aracın motoru ve klima sistemi 10-15 dakika kadar çalıştırılmalıdır. Klima sistemleri elemanlarının bakım ve kontrolleri esnasında ve herhangi bir müdahaleden önce alınması gerekli tedbirler ve uyulması gereken bazı kurallar vardır. Bu arızalar kontak anahtarı STOP konumuna çevrildiğinde silinirler. 25 . bu arıza kalıcı arıza olarak kabul edilir ve kontrol ünitesinin hafızasında saklanır. Bu şekilde sistem çok iyi olmasa da çalışmasına devam eder. Sistemde mevcut olan soğutucu akışkanın geri kazanımı. sistemin verimli çalışması açısından önemlidir. Eğer bu arızalardan herhangi biri ortaya çıkarsa. Bu arızalar kontak anahtarı STOP konumuna çevrildiğinde silinmezler. İki tür arıza kaydedilir: • • Ara sıra ortaya çıkan arızalar. 1. Dolayısıyla.

Klima gazının içerisinde bulunduğu kaba kesinlikle açık ateş tutulmamalı ve düşürülmemelidir.Araçtan klima sistemi söküldüğünde. 26 . Klima gazlarının stoklandığı yerin ısısı 52°C 'den fazla olmamalıdır. Sistem parçalarının değiştirilmesini gerektiren tamir işlemlerinde.toz ve anti . elemanların montajını yaparken sistemin. bilhassa nem tutucu filtrenin nem almaması için seri hareket edilmelidir. motor çalışır durumda (yaklaşık 1500 dev/dk' da) ve dış hava sıcaklığı 20-30 °C iken kontrol edilir. Anti . değiştirilen her parça için aracın kataloğunda belirtilen miktar kadar yağ eklenmelidir. Sistem basıncı. Bağlantı yerlerindeki dişler belirtilen tipteki donmaya karşı dayanıklı yağ ile yağlanır. nerede kaçak olduğunu belirlenir ve daha sonra akışkan boşaltılarak kaçaklar giderilir. dolum ekipmanı kullanılarak. aksi takdirde soğutma verimi düşer. içlerinde kompresör yağı bulunan klima elemanlarının tapaları hemen kapatılır. bağlantılardaki o-ringler soğutucu akışkanına dayanıklı olan yenileri ile değiştirilir. nem ve toz girişini önlemek için boruların uçları ve rekorlar tıkanır. Bu şartlar altında basınç ölçüm cihazının düşük basınç ve yüksek basınç devrelerinin katalog değerlerini göstermesi gerekir. iki gaz çok küçük miktarlarda bile karıştırılsalar klima kompresörü arızalanır. Kondenser ve evaparatör petekleri kirli ve tıkanmış ise temizlenir. kanatçıklarda kapanma. Rekorlar ve borular yerlerine takılırken.polen filtresi kirli ise temizlenir veya gerekiyorsa değiştirilir. bir kaçak tespit dedektörü kullanarak. Sistem elemanlarında hasar veya kırılmalar olduğunda ve boruların çok uzun bir süre için açık havaya maruz kaldığı tamir işlemlerinin yapılması durumunda. Sistemdeki kaçakların tespiti için sisteme belirli bir miktarda (yaklaşık 200 g) R134a soğutucu akışkanı doldurulur. Klima montajı esnasında. R–12 gazı ile R-134a gazı kesinlikle karıştırılmamalıdır. nemin giderilmesi için sistemin iyice temizlenmesi gerekir. ezilme ve yamulma varsa düzeltilir. değiştirilmesi gerekiyorsa değiştirilir.

Kompresör yağının kesinlikle aracın plastik bölgelerine temas etmesine ve R134a gazının atmosfere dağılmasına izin vermemelidir. 27 . Uygun bir geri toplama sistemi kullanılmalıdır. Yağın bulunduğu kabın iyi izole edilmiş olduğu kontrol edilmeli.R-134a gazının kullanıldığı araçların klima kompresörünün yağı özeldir. Yağ seviyesini tamamlamak için. kalan yağın bozulmaması için kabın kapağı sıkıca kapatılmalıdır. R-134a gazının kullanıldığı klima sistemindeki kompresör yağı atmosferin rutubetinden hemen etkilenir ve özellikleri bozulur. sadece belirtilen tipte yeni yağ kullanılmalıdır. Başka çeşit bir kompresör yağı kullanımı sistemde çok ciddi hasara neden olur.

Yangın tüpünü hazır bulundurunuz. Fanı sökünüz ve elektriki kontrollerini yapınız. Sökülen parçaları yerleştirmek için iş tezgahını hazırlayınız. Alçak basınç (Anahtarı) müşirini sökünüz. Expansion sökünüz ve basınca bağlayarak kaçak kontrolünü yapınız. Pule rulmanını.UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ İşlem Basamakları Çeşitli klima sistemlerinin genel yapısını. Parçaları takarken sökme sırasının tersi işlem yapınız. Araç katoloğunu hazırlayınız. Sistem elemanlarınının kontrollerini servis katoloğuna göre kontrol ediniz. Klima pule rulmanını değiştiriniz. Gaz basıncını sağlayan mekanizmayı (piston-salyangoz-bıçaklı sistem) sökünüz. Pule-klanç-manyetik mekanizmayı sökünüz. Sistemde kullanılan yağın ve soğutucu akışkanın cinsini doğru tespit ediniz. Parçaları takarken sökme sırasının tersi işlem yapınız. Gövdeyi sökünüz. tıkalı olup olmadığını kontrol ediniz. Çalışma alanının temiz ve düzenli olmasına dikkat ediniz. çalışmasını ve parçalarını inceleyiniz. Çalışma alanında yangın tehlikesi oluşturacak herhangi bir cihaz çalışmadığından emin olunuz. 28 . Kondenseri rekorlardan sökünüz ve basınca bağlayıp kaçak testini yapınız. Gerekli takım ve avadanlıkları hazırlayınız. Sistem üzerinde alçak basınç-yüksek basınç devre kontrolü yapınız. Drayeri (Nem tutucu filtre) sökünüz ve yenisini takınız. Sistemi nemden korumak için gerekli tedbirleri alınız. Kompresör içersine. conta ve keçelerini değiştiriniz. Sökülen parçaları yerleştirmek için iş tezgahını hazırlayınız. gazın cinsine göre yağ koyunuz. Çeşitli klima kompresörlerini sökünüz. Öneriler Aracı uygun olan bir yere çekiniz. Servis cihazlarının kullanımını öğreniniz.

Servis cihazlarının kullanımını öğreniniz. Klima tesisat kablolarının bağlantılarını ve sensörlerin kontrolünü yapınız. Kilitlenip kilitlenmediğini kontrol ediniz. Klima sistemine vakum cihazı bağlayarak sisteme vakum yapınız. Sisteme gaz şarj (katalog değerindeki miktarına göre) ediniz ve yağ veriniz. Çalışma alanının temiz ve düzenli olmasına dikkat ediniz. Kompresör arıza testi yapınız.Evaparatör sökünüz ve basınca bağlayarak kaçak kontrolünü yapınız. tıkalı olup olmadığını kontrol ediniz. basınç kontrol saati bağlayınız ve kaçak testi yapınız. Polen filtresini değiştiriniz. Çalışma alanında yangın tehlikesi oluşturacak herhangi bir cihaz çalışmadığından emin olunuz. Klimanın (termometre ile) verim kontrolünü yapınız. Basınç vererek özel sıvı ile kaçak kontrolü yapınız. 29 . Sisteme 15-20 bar hava basıncı vererek Sistemi nemden korumak için gerekli tedbirleri alınız. Sistemde kullanılan yağın ve soğutucu akışkanın cinsini doğru tespit ediniz. Klima kontrol ünitesinin kontrolünü yapınız. Sistem elemanlarınının kontrollerini servis katoloğuna göre kontrol ediniz.

6. ''Klima'' nın tanımı aşağıdakilerden hangisidir? A) Araca manevra kazandıran sistemdir. 4. D) Araç içini soğutan ve nemini alan ünitedir. 5. 7. 3.ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÇOKTAN SEÇMELİ SORULAR 1. Aşağıdakilerden hangisi klima sistemi parçalarından değildir? A) Kondenser B) Karbüratör C) Evaparatör D) Genleşme valfi Klima sistemi parçası aşağıdakilerden hangisidir? A) Kompresör B) Redresör C) Külbütör D) Alternatör Aşağıdakilerden hangisi klima sisteminde kullanılan bir kompresör çeşitidir? A) Paletli tip B) Distribütörlü tip C) Vakumlu tip D) Dişli tip Aşağıdakilerden hangisi serinletme sistemini etkileyen faktörlerden değildir? A) Havanın sıcaklığı ve nemi B) Güneşin etkisi C) Kapı fitilleri D) Tekerlerin havası Aşağıdakilerden hangisi klimanın kullanım amaçlarından değildir? A) Sıcaklığın istenilen değere ayarlanması B) Yakıt tüketiminin azaltılması C) Kabin içi nem oranının ayarlanması D) Hava sikülasyonunun sağlanması Elektro-manyetik kavramanın parçası aşağıdakilerden hangisidir? A) Gaz kesme valfi B) Expansiyon C) Lastik kavramalı göbek D) Basınç anahtarı 2. B) Aracın güvenliğini sağlayan ünitedir. 30 . C) Aracın gücünü artıran sisteme denir.

) Kondenser su ile soğutulur.. 9. (…. (. 4.) Nem tutucu filtre sistemdeki gazı nemlendirir. 10.. D) Çok uzun süre dolu olarak depolanmamalıdır.) R 12 gazı ile R-134a gazı kesinlikle karıştırılmamalıdır.) Klima gazı ucuz ve kolay temin edilebilmelidir. 2. (….) Soğutucu akışkana çıplak elle temas edilebilir.. B) Soğuk havalarda açık ateşle ıstılmalıdır.. (…. (…. 31 . 11.. 10.. Klima sisteminde kullanılan akışkan tüpleri hakkında aşağıdakilerden hangisi yanlıştır? A) Güneş ışınlarından ve sıcaktan korunmalıdır. Doğru ise (D) yanlış ise (Y) işareti koyunuz. 6.) Kompresör soğutucu akışkanı emer ve basar.. 8. Aşağıdakilerden hangisi klima sistemi soğutucu akışkan devresi elemanı değildir? A) Kondenser B) Radyatör C) Evaparatör D) Perostat Klima soğutucu akışkan devresinde soğutucu akışkan hangisinde sıvı hale geçer? A) Perostat B) Kondenser C) Evaparatör D) Genleşme valfi Araçların klima sisteminde kullanılan soğutucu gaz aşağıdakilerden hangisidir? A) R-431e B) Hidrojen C) Oksijen D) R-134a 9. 3. 5. C) Üzerindeki etiketler sökülmemelidir. (….) Basınç anahtarı gerektiğinde elektrofanı devreye sokar.) Havanın içerisindeki su buharı miktarına nem denir. (…. DOĞRU – YANLIŞ SORULARI Aşağıdaki cümleleri okuyunuz. 7...) Yağlama yağı temas ettiği yüzeylerde kimyasal reaksiyona girmelidir...8... (….. (….) Evaparatör buharlaştırıcıdır. 1. (….

klima test cihazı KONTROL LİSTESİ GÖZLENECEK DAVRANIŞLAR Evet Çeşitli klima sistemlerinin genel yapısını. gazın cinsine göre yağ koyundunuz mu? Kondenseri rekorlardan sökerek ve basınca bağlayıp kaçak testini yaptınız mı? Fanı sökerek ve elektriki kontrollerini yaptınız mı? Drayeri (Nem tutucu filtre) sökerek ve yenisini taktınız mı? Alçak basınç (Anahtarı) müşirini söktünüz mü? Sistem üzerinde alçak basınç-yüksek basınç devre kontrolü yaptınız mı? Expansion sökerek kaçak kontrolünü. Cevaplarınızda hayır olan davranışları öğretmeninizin kontrolünde tekrar yapınız. çalışmasını ve parçalarını incelediniz mi? Çeşitli klima kompresörlerini söktünüz mü? Kompresör parçalarını söktünüz mü? Pule rulmanını. bakım ve kontrollerini yapmak. conta ve keçelerini değiştirdiniz mi? Kompresör içersine. Kullanılacak gereç: Maket klima tesisatı. 32 . el aletleri. tıkalı olup olmadığını kontrol ettiniz mi ? Polen filtresini değiştirdiniz mi? Kompresörün kilitlenip kilitlenmediğini kontrol ettiniz mi? Basınç vererek özel sıvı ile kaçak kontrolü yaptınız mı? 15-20 bar hava basıncında basınç kontrol saati ile ve kaçak testi yapınız mı? Vakum cihazı bağlayarak sisteme vakum yaptınız mı? Sisteme gaz şarj (katalog değerine göre) ettiniz mi? Sisteme yağ verdiniz mi? Klima kontrol ünitesinin kontrolünü yaptınız mı? Klima tesisat kablolarının bağlantılarını ve sensörlerin kontrolünü yaptınız mı? Klimanın (termometre ile) verim kontrolünü yaptınız mı? Uygulama faaliyetinde önerilen davranışları gösterdiniz mi? Hayır Not: İşlem basamaklarını yaptıktan sonra kontrol listesinde işaretleme yapınız. DEĞERLENDİRME Cevaplarınızın tamamının doğru olması beklenir. Cevaplarınızın tamamının evet olması gerekir.PERFORMANS TESTİ PERFORMANS TESTİ Yapılacak iş: Klima sisteminin parçalarını tespit etmek. Yanlış işaretlediğiniz sorular için ilgili konuları tekrarlayın.

ÖĞRENME FAALİYETİ–2 ÖĞRENME FAALİYETİ–2 AMAÇ Bu öğrenme faliyeti ile ısıtma ve havalandırma sistemlerinin arıza teşhis. sabit fan hızı. Modern teknolojinin ürettiği araçlar.1. sistem bir kumanda paneli ile elektronik olarak kontrol edilir. ISITMA VE HAVALANDIRMA SİSTEMİ 2. Dolayısıyla bu kısımda size genel bilgiler verilecektir. Isıtma ve Havalandırma Sistemlerinin Çalışması ve Yapısı Araç içinin havasız kalmaması ve soğuk kış aylarında gerekli sıcaklığın temin edilmesi araç içerisinde bulunanların sağlık. Klapeler (kapak) ve kalorifer musluğunun açma kapama işlemi. Otomatik kalorifer sistemi pratik olarak klasik sistemin aynısı olup tek bir komple kutudan ibarettir. Bu ısıtma ve havalandırma işleminin gerçekleştirilmesi. kabin içerisine alınan havanın sıcaklığı ve nemi otomatik olarak kontrol edilir. 2. Araçlardaki ısıtma ve havalandırma sistemleri: Klasik ısıtma ve havalandırma (klima olmaksızın) Yarı otomatik manuel (elle) kumandalı yapılan ısıtma ve havalandırma Şeklindedir. iç hava sirkülasyonu. bu bilgileri rapor haline getirip gurubunuza sunum yaparak paylaşınız. fan hızı. onarım. ayar-bakım ve kontrollerini araç teknik kataloğuna uygun olarak yapabileceksiniz. Yeni model araçlarda daha çok otomatik kalorifer sistemi kullanılır. insanın rahatı ve sağlığı daha çok düşünülerek farklı şekilde imal edilmektedir. güvenlik ve konforu açısından önemlidir. araçlarda kullanılan ısıtma ve havalandırma sistemleri ile yapılır. ayarları ve kontrolleri hakkında bilgi edininiz. buğu çözme gibi bazı 33 . Fakat her modelin ısıtmahavalandırma sisteminin çalışma prensibi ve yapısı temelde aynıdır. ARAŞTIRMA Çevremizde bulunan araç servislerinde ısıtma ve havalandırma sistemlerinin bakımı.

Isıtma sistemine dizel araçlar için bir elektrik rezistanslı hava ısıtıcısı ilave edilmiştir.2. 2. dış havanın içeri girişi önlendiğinde sadece iç dolaşım havası emilir ve iç havanın sirkülasyonu sağlanır. Isıtma ve Havalandırma Sistemlerinin Parçaları ve Görevleri Şekil. dışarıdan alınan havanın kalorifer radyatöründen geçirilerek kabin içerisinin ısıtılması sağlanır. Klima sisteminde ise elektronik kumandalıdır. 34 . Elektrofanın ön tarafına veya arka tarafına yeleştirilir. ayrıca dizel ve bazı benzinli araçlar için ek su ısıtma tertibatı kullanılmaktadır. Kalorifer sisteminde elle bir tel vasıtası ile ayarlanarak kumanda edilir. İstendiğinde sıcak-soğuk konumunun ayarlanmasıyla sadece soğuk veya sıcak ya da ılık hava kabin içerisine üflenebilir. Şekil. Isıtma tertibatında.1: Klasik Istma ve Havalandırma Tertibatı 2.1’de klasik ısıtma ve havalandırma tertibatı görülmektedir.2.2. Dış Hava Giriş Klapesi Havanın dışarıdan. Hava üfleme tertibatının içerisinde bulunur. Kalorifer radyatöründe ısıtılan hava. elektrofan tarafından aracın değişik kısımlarına üflenir. böylelikle aynı zamanda araç içinin havalandırılması yapılır.işlemler manuel olarak yapılır. doğrudan doğruya kabin içerisine alınmasını kontrol eder.1.2.

kalorifer radyatörüne gönderilip gönderilmeyeceğini belirler.2. Şekil. Şekil. Elektrofan otomatik olarak veya isteğe göre bir buton (düğme) ile devreye sokulabilir. Dış Hava Giriş Elektrofan Motoru Dış havayı veya iç dolaşım havasını muhafaza . Bir potansiyometre gerçek konumu kaydeder ve kontrol ünitesine sinyal gönderir. içeri giren havanın.2. Aktüvatör 12 volt gerilimle beslenen bir motordur.2. 35 .4’de klapeler ve aktüvatörler görülmektedir.2.3. Şekil. Bu klape hava üfleme tertibatı içerisinde kalorifer radyatörünün öncesine yerleştirilmiştir. Karışım Klapesi Dışarıdan emilen havanın aracın değişik kısımlarına sıcak şekilde (kalorifer radyatöründen geçerek) veya soğuk olarak ya da karıştırılarak yönlendirilmesini sağlar. otomatik sistemlerde sıcak ve soğuk hava karışımı aktüvatörüne (konumlama motoru) kumanda edilerek ayarlanır.2: Elektrofan Motoru 2. Klasik sistemde kumanda panelinden manuel olarak. direkt olarak hava karışım kapakçığı üzerinde etkili olan kumanda piminin dönme hareketine kumanda eder.2’de elektrofan motoru görülmektedir.2.2.dağıtıcı ünitesine göndermekle yükümlü olan fan 12 volt gerilimle beslenir ve yanında yer alan elektronik regülatör vasıtası ile sürekli olarak değişik hızlarda çalıştınlır. Klasik sistemde kalorifer kutusu içerisinde ve alt kısımda hava girişine göre yerleştirilmiş olan elektrofan farklı hızlara ayarlanabilir. Bu aktüvatör.2.

Klima beyni buz / buğu çözme klapesinin kumandasını bir konumlama motoru ile yönetir. Araç içerisini ısıtmak için kullanılır.2. Camlardaki buz buğunun çözülmesi defrost (MAX DEF) düğmesi ile yapılır.4’de otomatik havalandırma tertibatında bulunan klapeler görülmektedir. Kabin İçi Dağıtım Kapakları Kabin içerisine alınan hava. Şekil. mavi uçta ise soğutma başlar.2. Yatay Yönde Ayar Düğmesi Kabin içine verilecek havanın sıcaklığını veya soğukluğunu ayarlayan düğmedir. Şekil. Havanın nereye yönlendirileceği kumanda paneli üzerindeki düğmeler vasıtası ile yapılır.2. ön göğüs kısmına ve yanlara. ara konumlarda karışım sıcaklığı ayarlanır.3. Ayar Düğmeleri 2. Kalorifer Radyatörü Motorlarda bulunan radyatörlerin küçük bir benzeridir. 2. ön hava devresindeki havanın akışını ön cam ve yan kapı cam ızgaralarına doğru yönlendirir. Bu klapeler klasik sistemlerde elle.3. aracın markasına göre kırmızı veya mavi konuma çevrilmesiyle veya basılmasıyla elektronik kontrol ünitesi tarafından otomatik olarak ayarlanır. otomatik sistemlerde aktüvatör ile kumanda edilir.2.4. Otomatik sistemlerde kumanda paneli üzerindeki düğmelere. Aracın değişik bölümlerine sıcak havanın daha etkin gönderilebilmesi için bazı araçlarda birden fazla kalorifer radyatörü kullanılmaktadır. Motor soğutma suyu bir musluk vasıtasıyla kalorifer radyatöründen geçirilir ve bu esnada üzerindeki ısıyı ortama bırakır.3’de kalorifer radyatörü görülmektedir. Bu motor bir klapeyi hareket ettirerek. Klasik kalorifer sistemlerinde ayar düğmesi kırmızı uçta ise ısıtma başlar. bu sıcak hava bir elektrofan ile kabin içerisine üflenir. 36 .2. Kalorifer radyatörü alüminyum veya bakırdan imal edilmiştir. aracın alt kısmına (ayak bölümüne). ön camlardaki buz ve buğuyu gidermek için defrost çıkışına kabin içi dağıtım kapakları (klape) ile sağlanır. Şekil.1.2.5.3: Kalorifer Radyatörü 2.

Ayrıca buz ve buğu çözme işleminde kullanılır. elektrikli ek hava ısıtması devre dışı kalır. Bu düğme de çeşitli açısal konumları kaydeden ve elektronik kontrol ünitesine sinyal gönderen bir potansiyometreye bağlıdır. direkt iç mekana giren havayı ısıtır. Elektrikli ek hava ısıtması.4.1. Araç ek su ısıtmasına sahipse. Eğer "AUTO" fonksiyonu seçilmiş ise. Manuel olarak dört sabit hava akımı miktarı seçilebilir.3. Elektrikli ek hava ısıtması.4: Otomatik Kontrollü Klima Isıtma ve Havalandırma Tertibatı 2. Yapısı Dizel motorlu araçlara ''elektrikli ek ısıtıcı'' yerleştirilir. Hava Miktarı Ayar Düğmesi Hava miktarı elktrofan kumanda anahtarıyla veya hava ızgaraları üzerinde bulunan düğmeler ile ayarlanır. İlave Kalorifer Sistemleri 2. bu. konfor veri hattı (Kontrol üniteleri arasında bağlantı sağlayan sistem) üzerinden alır. motor suyu sıcaklığı derecesinin çok düşük olduğu hallerde.2. gereken sıcaklığa ulaşmak ve bu sıcaklığı sabit tutmak için en uygun hava akımı miktarını seçer.2. uygun dış sıcaklıkta kalorifer desteği olarak kullanıldığından. İşletim için gerekli bütün bilgileri.2. sistem otomatik olarak. havalandırmaya kumanda eder. Hava miktarı ayarı kumanda düğmesi.4. soğuk çalıştırma sonrası araç içinin kısa sürede ısıtılmasını sağlar. Bu elektrik rezistanslı ek ısıtıcı klima bloğunda yer 37 . Şekil.

500 d/dk'dan yüksekse Yük yönetim sistemi aktif değilse Dış hava sıcaklığı 13 °C'den düşükse Akü gerilimi 11.75 °C'den düşükse Devir.5: Elektrikli Ek Hava Isıtma Elemanı Motordan bağımsız çalışan ilave ısıtma cihazlarından biride ''ek su ısıtması'' dır. Elektrikli ek hava ısıtmasının çalıştırılmasında aşağıdaki şartlar dikkate alınır: Otomatik veya yarı otomatik klima tertibatında veri hattı üzerinden otomatik olarak. Ek su ısıtmasını etkinleştirmenin üç olanağı vardır.2.2. Isıtma ya da havalandırma fonksiyonları gösterge paneli ekranında ayarlanabilir.5’de elektrikli ek hava ısıtma elemanı görülmektedir. kullanma ünitesindeki hemen ısıt komutu tuşunun üzerinden aktifleştirilmesi.5 volttan yüksekse Alternatör yükü % 65'ten düşükse AC veya bazı modellerde ECON tuşu basılı değilse Şekil. 38 . Şekil. Ek su ısıtmasının. kullanıcılar kumanda ünitesinde %90' lık bir ısıtma gücü ayarlamışlarsa (analog sinyal) Motor soğutma sıvısı sıcaklığı 60 °C.alır ve 1000-1800 watt gücündedir. kaloriferde ise.

Devir daim pompası soğutma suyunu. Programlama. Çevrenin daha iyi görülmesi sağlanır. emniyet kemerinin koruma etkisini ve sürücünün tepki verme yeteneğini artırır. bir besleme. aracın egzost sisteminden bağımsız olarak açığa iletir. Bu nedenle ek kaloriferin kullanılmasında fayda vardır.2. veri ekranına sahip çok foksiyonlu gösterge üzerinden programlanması.Ek su ısıtmasının. performanslarını artırır ve kısa süre içinde çalışma sıcaklığına ulaşır. ortaya çıkan egzost gazlarını. Aracın yakıt deposundan ısıtma cihazına yakıt gönderilmesini dozaj pompası üstlenir. Devir daim pompası. 39 . Kullanıma başlamadan önce aracın içinin ısıtılması ile camlardaki buğulanma ve karlanma açılır. soğutma suyu ek bir ısıtıcıyla ısıtlır. dozaj ve blokaj sistemidir. Motorun çalıştırılmasından sonra. gösterge panelinde bulunan ekran üzerinden ''Bağımsız kalorifer'' adı altında gerçekleştirilir. ek su kaloriferi içindeki su kılıfının içinden ve daha sonra aracın içindeki kalorifer radyatörlerinin içinden pompa valf ünitesine ve tekrar ek su kaloriferine pompalar ve aracın içi ısıtılır. Dozaj pompası çalışma sırasında yakıtın dozajını ayarlar ve ısıtma cihazı kapatıldıktan sonra yakıt akışını bloke eder.6’da ek su ısıtma cihazı kesiti görülmektedir. Dozaj pompası. Önceden ısıtılmış bir aracın içindeki uygun kıyafetler. Ek su ısıtma cihazı. Bu sayede dizel motorlar. Ayrı ek su ısıtması uzaktan kumandası ile açılıp kapanması. motorun çalışlmadığı durumlarda devir daim pompası ile sağlanır. Ayrıca aracın içi de daha hızlı bir şekilde ısıtılır. Ek su ısıtma cihazları sıcaklık sensörüne sahiptir ve su sıcaklığının denetimi ve ayarı bu sensörle yapılmaktadır. Motor çalışmadığı sırada ek su kaloriferi devreye sokulursa. (durdurur) Şekil. Egzost sistemi. egzost borusu ve susturucudan oluşan bir egzost sistemine sahiptir. Soğutma suyu sirkülasyonu. soğutma suyu kapama solenoid valfi kapanır. ek su kaloriferi kontrol ünitesi tarafından elektrikle çalıştırılır.

yakıcı ağzına hava pompalar. dışarıdaki ısı 5 °C 'nin altına düştüğünde otomatik olarak ek ısıtma fonksiyonunu üstleneceğinden. 2. devir daim 40 . iç bölüm ısısını düşürmek amacıyla bağımsız havalandırma olarak. güneş altına park edildiğinde. elektrikli ek hava ısıtmasına gerek duyulmaz. Çalışması Ek su kaloriferinin başlatma aşaması.4. bu. Yanma için gerekli hava.2. ön zaman seçimi ya da uzaktan kumanda üzerinden gerçekleşebilir. yalıtımış hava emme borusu üzerinden yakıt evaparatörüne (tül) giden hava kanalı üzerinden emilir ve yanma odasına iletilir. hemen çalıştırma. Ön ısıtma bujisi ısınmaya başlar ve yanma havası fanı. Eğer dizel motorlu araç ek su ısıtmasına sahipse. Araç.Şekil. Ek su ısıtma kontrol ünitesi ısıtma cihazına bütünleşmiş edilmiştir.6: Ek Su Isıtma Cihazı Kesiti Ek su ısıtması aşağıdaki görevler için kullanılır: Araç iç mekânını ısıtabilmek ve araç camlarının buzlarını çözebilmek için bağımsız kalorifer olarak.2. Benzinli ve dizel motorlarda ek ısıtıcı olarak.

Soğutma suyu. soğutma suyu çıkış ağzından muhafazayı terk eder. ventüri memesi biçiminde şekillendirilmiş olan seramik bir muhafaza tarafından aktarılır. sıcak aşamada. ısıtmak için gerekli ısıyı alır. Bu şekilde yakıt enjeksiyonu emme etkisiyle desteklenir.2. Yakıt hava karışımının ateşlenmesi. su perdelemesinin içinde soğutma suyuna aktarılır. 41 . Yakıt hava karışımının yapılanması yanma odasında gerçekleşir. Fotoselli ön ısıtma bujisi yanma odasında yer alır ve çalıştırma aşamasında yakıt hava karışımını ateşler. yanma havası fanı ve devir daim pompası soğutmak için çalışmaya devam eder ve daha sonra otomatik olarak kapatılır. Emilen hava. Orada. Şekil. motorun durdurulması. Yanma sırasında oluşturulan ısı.7: Ek Su Isıtma Tertibatının Çalışması Daha sonra kıvılcım borusunda yanma gerçekleşir. Yakıt enjeksiyonu için ventüri memesi vardır. Yaklaşık 30 saniye sonra dozaj pompası yakıt gönderir.pompası çalıştırılır. yanma odasının kızan duvarlarında gerçekleşir. Soğutma suyu. yanma sonlandırılır.2.7’de ek su ısıtma tertibatının çalışması görülmektedir. Ek su kaloriferinin kapanması. ek su kaloriferinin kapatılması ya da otomatik ısıtma süresinin dolması ile gerçekleşir. Dozaj pompası kapatılır. soğutma suyu giriş ağzından su perdesinin muhafazasına (ısı aktarıcısı) gider. Şekil.

42 . Aşağıdaki sistem elemanları teşhisle denetlenir: Ek su kaloriferi kontrol ünitesi Yanma havası fanı Ön ısıtma bujisi Dozaj pompası Soğutma suyu kapama solenoid valfi Devir daim pompası Ek olarak.4.3.8: Ek Su Isıtma Tertibatı Şematik Resmi 2. Arızalı sistem elemanları değiştirilir. Kontrolleri Kontroller. ölçüm ve teşhis cihazı ile yapılır.2. besleme voltajı ve veri hattı iletişimi kontrol edilir ve hatalı fonksiyonlar hata hafızasına kaydedilir.Şekil.

ve düzenli Sökülen parçaları yerleştirmek için iş tezgahını hazırlayınız. Çalışma alanının temiz olmasına dikkat ediniz. Kalorifer ve havalandırma sisteminin kumanda mekanizmasının kontrolünü yapınız. hava dağıtım. İlave kalorifer sistemini sökünüz ve devre kontrolünü yapınız. Gerekli takım hazırlayınız. 43 . Termal sistemli kontrol ediniz. Araç katoloğunu hazırlayınız. Yangın tüpünü hazır bulundurunuz. Kalorifer ve havalandırma sisteminin genel yapısını inceleyiniz. Kalorifer sisteminin radyatörünü sökerek.UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ İşlem Basamakları Kalorifer ve havalandırma sisteminin çalışmasını inceleyiniz. kalorifer devresini Öneriler Aracı uygun olan bir yere çekiniz. tıkalı olup olmadığının kontrolünü yapınız. ve avadanlıkları Parçaları takarken sökme sırasının tersi işlem yapınız. iç dolaşım kapakçığı aktüvatörlerinin kontrolünü yapınız. Çalışma alanında yangın tehlikesi oluşturacak herhangi bir cihaz çalışmadığından emin olunuz. Hava karışım. Kalorifer ve havalandırma sisteminin parçalarını inceleyiniz. Kalorifer sisteminin fanını sökünüz ve elektriki devre kontrollerini yapınız.

sisteminin yarı otomatik sistemden farkı 2. C) Karbonmonoksit temin eder. C) Tamamen mekanik kontrollüdür E) Aktüvatör kullanılır. B) Konfor sıcaklığı ve temiz hava sağlar. B) 12 V gerilimle farklı hızlarda çalışır. C) Kondenseri soğutur. 4. 44 . Isıtma ve havalandırma sisteminin işlevi aşağıdakilerden hangisidir? A) Kabin içi nemini artırır. D) Elektronik olarak yapılır. 6. Aşağıdakilerden hangisi klasik ısıtma ve havalandırma sistemi parçalarından değildir? A) Evaparatör B) Kalorifer C) Elektrofan D) Dış hava klapesi Klasik ısıtma ve havalandırma aşağıdakilerden hangisidir? A) Tamamen otomatik kontrollüdür D) Elektronik kontrollüdür. B) Mekanik olarak yapılır. Yarı otomatik ısıtma ve havalandırma sisteminin kontrolü hangi şekilde yapılır? A) Doğrudan yapılır. 3. 7. Sıcak ve soğuk hava karışımını aşağıdakilerden hangisi yapar? A) Elektrofan B) Ön cam klapesi C) Hava miktarı ayar düğmesi D) Karışım klapesi 5. D) Motor radyatörü önünde bulunur.ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME A. Isıtma ve havalandırma sistemine temiz hava aşağıdakilerden hangisi ile alınır? A) Dış hava klapesi B) Isı klapesi C) Buğu klapesi D) Alt bölüm klapesi Aşağıdakilerden hangisi dış hava elektrofanının özelliklerindendir? A) Klapeleri çalıştırır.ÇOKTAN SEÇMELİ SORULAR 1. C) Uzaktan kumanda ile yapılır. D) Kabin içini soğutulmasını sağlar.

dozaj ve blokaj sistemidir.) Aktüvatör hava karışım kapakçığı dönme hareketine kumanda eder. 10.. Aşağıdaki cümleleri okuyunuz. 9. 6. Araç içinin kısa sürede ısıtılmasını aşağıdakilerden hangisi sağlar? A) Elektrikli ek hava ısıtması B) Soğutma suyu radyatörü C) Sıcaklık sensörü D) Elektrikli cam rezistansı Motor soğutma suyunu ve araç içinin hızlı ısıtılmasını aşağıdakilerden hangisi sağlar? A) Ek su ısıtma tertibatı B) Motor radyatörü C) Konumlama motoru D) Klapeler Ek su kaloriferinin kapanması hangi durumda gerçekleşmez? A) Motorun durdurulması B) Ek su kaloriferinin kapatılması C) Motora gaz verildiğinde D) Otomatik ısıtma süresinin dolması DOĞRU – YANLIŞ SORULARI 9. 8. (…... (…. (…. 10.) İlave kalorifer sisteminde hatalı fonksiyonlar hata hafızasına kaydedilir. bir egzost sistemine sahip değildir.. 4. havanın kalorifer radyatöründen geçirilip kabinin soğuması ile olur... bir besleme. 1..) Klasik ısıtma ve havalandırma klima olmaksızın yapılır. 2.) Dozaj pompası. (.8.. (….. 45 . (….) Kalorifer radyatörü çelikten imal edilmiştir.) Yarı otomatik kalorifer sistemi elektronik olarak kontrol edilir..) Isıtma. (….) Ek ısıtma ile soğuk çalıştırma sonrası araç içinin hızlı ısıtılması sağlanır. 7. (…. (…. 3...) Konumlama motorunun diğer adı akümülatördür... (…. 5.) Ek su ısıtma cihazı. Doğru ise (D) yanlış ise (Y) işareti koyunuz.

tıkalı olup olmadığının kontrolünü yaptınız mı? İlave kalorifer sistemini sökerek devre kontrolünü yaptınız mı? Kalorifer sisteminin fanını sökerek. iç dolaşım kapakçığı aktüvatörlerinin kontrolünü yaptınız mı? HAYIR Not: İşlem basamaklarını yaptıktan sonra kontrol listesinde işaretleme yapınız. hava dağıtım. Cevaplarınızda hayır olan davranışları öğretmeninizin kontrolünde tekrar yapınız. bakım ve onarımını yapmak Kullanılacak gereç: Maket kalorifer ve havalandırma tesisatı. servis cihaz ve aletleri KONTROL LİSTESİ EVET GÖZLENECEK DAVRANIŞLAR Isıtma ve havalandırma sisteminin çalışmasını incelediniz mi? Sisteminin genel yapısını incelediniz mi? Isıtma ve havalandırma sisteminin parçalarını incelediniz mi? Kalorifer sisteminin radyatörünü sökerek. elektriki devre kontrollerini yaptınız mı? Termal sistemli kalorifer devresini kontrol ettiniz mi? Kalorifer ve havalandırma sisteminin kumanda mekanizmasının kontrolünü yaptınız mı? Hava karışım.PERFORMANS TESTİ PERFORMANS TESTİ Yapılacak iş: Isıtma ve havalandırma sisteminin parçalarını tespit etmek. Cevaplarınızın tamamının evet olması gerekir. 46 .

Uygulama sonunda yapılan değerlendirme ile geçmeyeceğiniz öğretmeniniz tarafında size bildirilecektir. Yanlış işaretlediğiniz sorular için ilgili konuları tekrarlayın.MODÜL DEĞERLENDİRME MODÜL DEĞERLENDİRME DEĞERLENDİRME Cevaplarınızın tamamının doğru olması beklenir. Modülle kazanacağınız yeterliği ölçen bir ölçme aracı öğretmeniniz tarafından hazırlanarak size uygulanacaktır. bir sonraki modüle geçip 47 .

CEVAP ANAHTARLARI CEVAP ANAHTARLARI ÖĞRENME FAALİYETİ -1 CEVAP ANAHTARI Çoktan Seçmeli Cevap Anahtarı 1 D 2 B 3 A 4 A 5 D 6 B 7 A 8 B 9 B 10 D 11 B Doğru – Yanlış Cevap Anahtarı 1 D 2 D Y 3 Y 4 D 5 Y 6 D 7 D 8 D 9 Y 10 D 48 .

ÖĞRENME FAALİYETİ -2 CEVAP ANAHTARI Çoktan Seçmeli Cevap Anahtarı 1 B 2 A 3 C 4 D 5 A 6 B 7 D 8 A 9 B 10 C Doğru – Yanlış Cevap Anahtarı 1 D 2 D 3 Y 4 Y 5 D 6 Y 7 D 8 D 9 D 10 Y 49 .

Ankara. www. Fatih YAMAÇ. 2002. Servis Eğitimi.tr7 50 .KAYNAKÇA KAYNAKÇA ATA Yakup. AUDİ. Servis Eğitimi.edu.gazi. 2004. Servis Eğitimi. RENAULT. Servis Kataloğu. 1997. VOLKSWAGEN AG.obitet. TOFAŞ. “Motor Tekâmül Kursu” Kurs Notları. 2004.

You're Reading a Free Preview

İndirme
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->