P. 1
KPSS SARI KİTAP

KPSS SARI KİTAP

|Views: 186|Likes:
Yayınlayan: nilcupid

More info:

Published by: nilcupid on May 02, 2011
Telif Hakkı:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOC, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

04/25/2014

pdf

text

original

KPSS KAMU PERSONELİ SEÇME SINAVI Ğİİ İİ EĞİTİM BİLİMLERİ DERS NOTLARI

GELİŞİM PSİKOLOJİSİ • ÖĞRENME PSİKOLOJİSİ ÖĞRETİM İLKE VE ÖĞRETİM İ YÖNTEMLERİ PROGRAM GELİŞTİRME İŞİ • ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME • REHBERLİK

Gelişim Psikolojisİ

1
yaşantılarından bağımsız olarak, kalıtımın etkisiyle geçirdiği biyolojik bir değişmedir. Öğrenme olmaksızın kalıtsal olarak belirlenmiş büyüme örüntüsüne göre doğal olarak gelişme demektir. En güzel örneği; döllenmiş yumurtanın ana rahminde dokuz ay on gün gibi sabit bir sürede düzenli bir sıra izleyerek gelişmesi ve fetüsün doğuma hazır hale gelmesidir. 1. Gelişimsel açıdan "olgunlaşma" hangi anlama gelmektedir? (2001 KPSS-3)

Eğitim psikolojisi (gelişim+öğrenme).

• Eğitim ortamlarını etkili biçimde düzenlemeyi amaçlar Uygulamalı bir bilim dalıdır Psikolojinin bulgularını eğitim ortamlarında kullanır.

Eğitim psikolojisinin çalışmaları yedi temel alanı kapsamaktadır; 1. Gelişim Öğrenme Öğretme Güdüleme Değerlendirme Kavramların gelişimi Problem çözmeyi öğrenme

2.
3. 4. 5. 6. 7.

A) Toplumsal olayların önyargısız biçimde ele
alınma becerisinin kazanılması B) Kişiliğin gelişmesi ve zenginleşmesi C) Ergenlik döneminde hızlı fiziksel büyümenin gözlenmesi

D) Toplum tarafından kabul gören davranışların
Problem çözme; en geniş anlamıyla sınamayı (denemeyi) öğrenmedir. Gelişim psikolojisi, bireylerin hayatları boyunca geçirdikleri her türlü değişim ve bireyler arasmdaki gelişimsel farklılıkları inceleyen bilimdir Gelişim psikolojisi; öğrenilmesi E) Bedensel büyüme ve gelişmenin gerekli davranış değişiklikleriyle tamamlanması 2. Bir anne bebeğine dokuz aylıktan itibaren tuvalet eğitimi vermeye başlamış ve onu lazımlığa alıştırmaya çalışmıştır. Ancak bebek bir buçuk yaşında lazımlığa oturma alışkanhğı kazanmıştır. Bebeğin lazımlığa oturma davranışını bir buçuk yaşında kazanması, hareket gelişiminde aşağıdakilerden hangisinin önemli olduğunu göstermektedir? (2003 KPSS-81) A) Davresel tepki C) Kalıtım D)Geribildirim E) Olgunlaşma Öğrenme Bireyin çevresiyle belli bir düzeydeki etkileşimleri sonucunda meydana gelen nispeten kalıcı izli davranış değişikliğidir. Hazırbulunuşluk Yeni bir öğrenme yaşantısı için kişisel yeterliklerin tümüdür. Olgunlaşmanın yanında önceki öğrenmelçri, ilgileri, tutumları, güdülenmişlik düzeyleri, yetenekleri, genel sağlık durumunu kapsayan kavramdır. Diğer bir deyişle bireyin eğitim pazarına getirdiği özelliklerin tümüdür. Kritik dönem Gelişim açısından önemli zaman dilimleridir. Çocukların bazı gelişim dönemlerinde ve yaşlarda belli tür öğrenmelere karşı yüksek duyarlılık gösterme eğiliminde oldukları dönemlerdir. Bu kavramların birbiriyle ilişkilerini değerlendirirsek; • Gelişimde önce büyüme ve olgunlaşma sonra öğrenme oluşur.

• • •

Öğretmene, gelişim süreçleri hakkında bilgi verir Davranışlarda meydana gelen değişiklikleri inceler İnsan davranışlarındaki biyolojik değişiklikleri inceler Tüm gelişim süreçlerini içine alır

B) Çevre
Öğretmenler öğrencilerinin değişik yaş dönemlerinde değişim gelişim özellikleri sergilediklerini bilmeli ona göre eğitim ortamları oluşturmalıdır. Her yaş döneminin gelişim özelliği birbirinden farklıdır. Aynı zamanda aynı yaş grubundaki bireylerin gelişimlerinde de bireysel farklılıklar görülebilmektedir. Öğrencilerin okul başarılarını etkileyen birçok gelişim boyutu vardır. Eğer bir kişi, çocuklaıı yetişkinlerin küçültülmüş bir modeli olarak görüyorsa gelişim psikolojisi hakkında çok az bilgisinin olduğu ileri sürülebilir. GELİŞİMLE İLGİLİ TEMEL KAVRAMLAR Büyüme Vücudun boy, kilo ve hacim olarak artmasıdır. Gelişme Bireyin büyüme, olgunlaşma ve öğrenmenin etkileşimi ile sürekli ilerleme kaydeden değişmesidir. Olgunlaşma Vücut organlarının kendilerinden beklenen fonksiyonu yerine getirebilecek düzeye gelmesi için, öğrenme

Gelişim Psikolojisl Olgunlaşma bir anlamda öğrenmenin önkoşuludur. Olgunlaşma kalıtımsal özellik taşır. Birçok psikomotor olgunlaşmaya bağlıdır. davranışın yapılması

Örneğin çocuğun konuşmayı öğrenmesi için kritik dönemi iki yaş civarıdır. Zaman kavramı bu dönem için önemlidir. Gelişim döneminde yenilikler ve değişimlerin oluşturduğu zaman bölümünü ifade eder. Diğer yaş grupları bu etkileşime girmemiş veya girememiş olabilir. Örnek; günümüzde ergenler arasında bilgisayar, cep telefonu, intemet kullanımı giderek yaygınlaşmaktadır. Çocukların çoğunluğu artık anaokuluna gitmektedir.

• Olgunlaşma,

kişinin doğuştan getirmiş olduğu potansiyelin zaman içinde ortaya çıkmasını ifade eder. Olgunlaşma ve etkileşiminin bir sonucudur. Buradaki bireyin önceki öğrenmelerini ifade eder. öğrenme öğrenme

• Hazırbulunuşluk,

3.
Yaşam sürecindeki gelişim sorunlarını aşağıda-kilerden hangisi en iyi özetler? (2001 KPSS-1) A) Farklı dönemlerde farklı gelişimsel sorunların olması nitelikte

GELİŞİMİ ETKİLEYEN FAKTÖRLER A. B. C. Kalıtım Çevre Kritik Dönem

B)

Ergenlik döneminde gelişimsel sorunların çocuğun eğitimle ilgili olması azalıp, biyolojik sorunların artması

I.Kahtım Anne babadan genetik yolla geçen özelliklerdir. Cinsiyet, göz rengi, zeka kapasitesi, fiziksel özellikler, yaratıcılık ve düşünme kapasitesi, problem çözme becerileri, bazı kişilik özellikleri vb. 2. Çevre Çevre bir anlamda içinde yaşadığımız ortamdır. Çevrenin etkisi döllenmeden itibaren başlar. Bazı fiziksel görünüm özellikleri, zekanın kullanım oranı, eğitim düzeyi, bazı kişilik ve karakter özellikleri çevre etkileşimi sonucu ortaya çıkar. Çevrenin bireyin gelişimi üzerindeki etkileri değişik boyutlardadır; • Doğum öncesi etkiler • Doğum sırasındaki etkiler • Doğum sonrasındaki etkiler • Ana babanın yetiştirme tarzı • Aile parçalanması • Hormonlar • Ailede kaçıncı çocuk olduğu vb. 3. Kritik dönem • Her davranışın bireylerce kazanılması gereken dönemleri bulunur. Eğer bu davranışlar ilgilı oldukları dönemde (yaşta) kazanılmazsa sonraki dönemlerde kazanılmasında güçlükler görülür. 4.

C) Yetişkinlik yıllarında psikolojik sorunların

D) Çocukluk yıliarında ortaya çıkan

gelişimsel sorunlarm giderilmesi en zor olan sorunlar olması

Orta yaş döneminin gelişimsel sorunlarının yaşlılık döneminde de devam etmesi A) Büyüme B) Yaş Gelişimle ilgili aşağıdaki kavramlardan hangisi "çocuk, gelişim sürecinin belirli dönemlerinde, belli tür öğrenmeleri daha yoğun gerçekleştirir" ifadesini açıklar? (2002 KPSS-73) C) Kritik dönem D) Zaman E) Gelişme

E)

6.

12 aylık bir çocuğun annesine, "Bu aylarda onunla sık sık konuşmalısınız. Bu dönem onun sözcük dağarcığının gelişeceği bir dönemdir." denildiğinde, gelişim açısından aşağıdakilerden hangisinin önemi. vurgulanmaktadır? (2002 KPSS-76) A) Çevre B) Kritik dönem C) Deneyim D) Olgunlaşma E) Uyarıcı zenginliği

Çocukların bazı gelişim dönemlerinde bazı tür öğrenmelere karşı duyarlılık gösterdikleri, çevre etkilerine karşı daha duyarlı oldukları. düzenlenen öğrenme yaşantılarını diğer dönemlerden daha hızlı kazandıkları döneme kritik dönem denir.

Ünsal'ın babası polistir Ünsal oyunlarında babası gibi polis olmakta, polis rolünü

oynamaktadır. Bu durumu aşağıdakilerden hangisine örnek verebiliriz? (2004 KPSS-3) A) Yansıtma B) Özdeşini kurma C) Transfer D) Pekiştirme E) Belirtme .

Aşağıdaki gelişim kavramlarından hangisi internet ve cep telefonu gibi yeni iletişim araçlarının ve boş zaman etkinliklerinin ortaya çıkmasını açıklamak. konuşmayı da öğrenirler. C) Tarihsel zaman 9.5 yaşındadır. • Gelişimde bireysel farklıklılar vardır. D. Ahmet top oynarken önceleri elleri kolları. artık bu davranışı rahatlıkla yapmaktadır.Gelişim Psikolojisİ 7. Ancak ikizlerden doğum sırasında işitme kaybına uğrayan. kasları geliştikçe yalmzca elleri ile topu tutabilmedir. Daha önceleri küçük nesneleri ağzı dar şişenin içine sokmakta zorlanırken. C. B) Gelişim bir bütündür. • Gelişim genelden özele doğrudur. • Gelişim baştan ayağa. iki yaşında işitme kaybına uğrayan karde-şine oranta geri kalmasını açıklar? (2003 KPSS-82) • Gelişimde kritik dönemler vardır. kalıtımın etkilerinin bir A) Konuşma becerisi açısından genetik olarak belirlenmiş bireysel farklar vardır B) Gelişim süresince bazı becerilerin kazanılması açısından kritik dönemler vardır C) Yaş ilerledikçe dil öğrenme de güçleşir D) Dil öğrenme becerisi büyük ölçüde biyolojik olgunlaşma düzeyine bağlıdır E) İnsanlar kendilerini konuşmayı öğrenmeyi yetenekli kılan bir yapı ile doğarlar . Olgunlaşma Çevre Kalıtım SON ÇOCUKLUK GELİŞİMİN BOYUTLARI A. GELİŞİM GÖREVLERİ MODELİ (HAVİGHURST) Robert Havighurst 1948 yılında gelişimsel görevler üzerinde yoğunlaşan insan gelişimi konusunda bir kuram ortaya çıkarmıştır. Bu durum gelişimin hangi ilkesiyte açıklanır? (2004 KPSS-2) A) Gelişimde bireysel farklar vardır. Özden'in bu davranışı zaman İçinde kazanması ne ile açıklanabilir? (2004 KPSS-4) A) B) C) D) E) Geribildirim Zeka . çevre ürünüdür. • Gelişim bir bütündür. iki yaşında işitme kaybına uğrayana oranla konuşmayı daha güç öğrenir ve konuşma becerisi açısından geride kalır. 10.tadır? (2003 KPSS-80) A) B) D) E) Olgunlaşma Büyüme Kritik dönem Hazırbulunuşluk BEBEKLİK ERİNLİK Lii 1 I 4 GENÇLİK 1 ÇOCUKLUK ERGENLJK GELIŞİMİN İLKELERİ • Gelişim kalıtım ve çevre etkileşiminin bir ürünüdür. konuşmayı öğrenmesine rağmen. Her ikisi de dokuz yaşına geldiklerinde ameliyat olurlar ve işitme yeteneklerine kavuşarak. Aşağıdakilerden hangisi doğum sırasında işitme kaybına uğrayan çocuğun. internette sohbet etmekte (chat) ve cep telefonu kullanmaktadır. Tek yumurta ikizi olarak doğan çocuklardan biri doğum sırasında diğeri de geçirdiği bir kaza sonucu iki yaşında işitme yeteneklerini kaybederler ve konuşmayı da öğrenemezler. B. • Gelişim süreklidir ve belli aşamalarda gerçekleşir • Gelişim nöbetleşe devam eder. içten dışa doğrudur. Özden 1. Özellikle ergenler günümüzde çok fazla internet kullanmakta. göğsü yardımıyla topu tutarken. ile E) Gelişim. Fiziksel Gelişim Zihinsel Gelişim Dil Gelişimi Sosyal Gelişim GELİŞİM DÖNEMLERİ I2 18 24 İLKÇOCUKLUK 8. C) Gelişimde kritik dönemler vardır D) Gelişim genelden özele doğrudur.

Devinimsel Gelişim: Zihin ve kas kooordinasyonuna dayalı davranışların gelişimidir. Toplumsal kuralları öğrenmeye başlama A. Zigot: Döllenmiş yumurtaya zigot adı verilir. FİZİKSEL VE DEVİNİMSEL GELİŞİM Gelişim genel olarak üç bölümde incelenebilir. • Bebek görünümü vardır. sinir sistemi. Cinsiyet belirlenebilir. Doğum öncesi fiziksel gelişim Bebeklik Dönemi fıziksel gelişim (0-2 ) İlk Çocukluk Dönemi fiziksel gelişim (2-6 ) Okul Döneminde fiziksel gelişim (6-12 ) Ergenlik Döneminde fıziksel gelişim (12-18) • O dönemde yerine getirilmeyen görevler mutsuzluğa yol açar. Bunlar fiziksel gelişim. Ağırlığı ise 2500-4300 gramdır. • 5. • Doğduğunda boyu 50 cm. Duyu organları. Kas. Fetüs: 3. Okul dönemi gelişim görevleri • El göz koordinasyonunu sağlama ince motor kas • • • • gelişimini sağlama. bilişsel gelişim. saç. Fiziksel gelişim. . Doğum öncesi fiziksel gelişim Bireyin hayatı anne ve babadan gelen 23 çift kromozomun anne karnındaki yumurtada birleşmesiyle başlar. • Beynin gelişmesiyle birlikte organizma artık hem biyolojik hem de psikolojik bir varlık demektir. • Kalp atışı düzenlidir. Bedensel Gelişim: Boy. Sindirim. tırnak ve dişlerin bir kısmı oluşur. Ergenlikte gelişim görevleri • Mezoderm: Orta tabakadır. aylarda temel vücut yapısı tamamlanır. Okul öncesi dönem gelişim görevleri • • • • • • Yürümeyi ve koşmayı öğrenme Öz bakım becerilerini geliştirme El göz koordinasyonu sağlama Cinsiyet farklarını öğrenme Mode! alma (aile) sosyal ilişkiler kurma.(4.8. Embriyo: 3-8 hafta arasındaki döneme denir. psiko-sosyal gelişim. Gelişim dönemleri ortak özellikleri kapsayan yaş aralıklarıyla ifade edilir. Yeni ve değişik oyunlar öğrenme Yaşıtlarıyla olan ilişkilerini zenginleştirme Okul programına uyma ( okuma yazma öğrenme) Sorumluluk alma • Ekdoderm: En dıştaki tabakadır. aydan itibaren başlar. Bunlar.5. Bunları kısaca ele alırsak. dış deri. E. ağırlık ve hacimsel artışla birlikte vücudun sistemlerinin kendilerinden beklenen fonksiyonları da kapsar. beden gelişimi ve psiko-motor gelişim olarak iki boyutta incelenir. B. Bu dönemde. Fiziksel Gelişim Dönemleri: • Bireylerin gelişiminin dönemler halinde gerçekleştiği ve her dönemin gelişim görevleri olduğunu belirtmektedir. • örnek: 2 yaş civarında konuşmayı öğrenemeyen çocuk sonraki dönemlerde konuşma güçlüğü çeker. duyu organları. DölüfcDöllenmeden sonraki (zigot) ilk 1-2 haftalık döneme denir. iskelet sistemleri ile • Duyusal bağımsızhk kazanma • • • • • Karşı cinsleriyle ilişkiler geliştirme Toplumsal sorumluk alma Meslek seçimi Aile kavramına ilgi gösterme evlilik Bağımsız bir birey olarak hareket edebilme salgı ve dolaşım sistemleri meydana gelir. karaciğer. Embriyo gelişerek vücut organlarını meydana getirecek tabakalar meydana getirmeye başlar. aydan sonra beyne gönderilen uyaranlara tepki vermeye başlar • Beynin 7. aylarda çalışmaya başladığı iddia edilmektedir. D. kas ve sinir sistemleri koordineli olarak çalışırlar. • Endoderm: İç tabakadır. A. akciğer gibi önemli organlar meydana gelir. Genetik yapısı 23 anneden 23 babadan olmak üzere toplam 46 kromozomdan oluşur. C. ayda) • 4. • Birçok reflex gelişir. Devinimsel gelişimde • Bu dönemde beyinde elektriksel etkinlikler meydana gelir. solunum.Gelişim Psikolojisl • Kritik dönem kavramından hareketle bu modeli geliştirmiştir.

FETÜS şeklinde bir geiışım sırası işlemektedir. Özellikle annesinin sesini iyi tanır. îç salgı bezieri bu dönemde oldukça önemlidir Troid bezî yeterince salgı öretmese bedenseS ve zîhînsei gelişim yavaşlar Gırîlağın iki yanındakî bu bez yeterii salgıyı sağlayamazsa çocuk edügenL îembeî ve sindirim güçlüğü çeker Psiko-motor Geiişim: küçök kas becenleo geiişir Bu sayede güzel sanaîlar müzik ve el işâerine îlgi duyariar Ergenlik Döneminde fiziksel geiişim (12-18 yaş) • E. • Yumurta ve speımde 23'er kromozom bulunur Bunlar birfeşince zigotu oluşturur 46 kromozom meydana gelir • Her kromozom içinde yaklaşık 20. Altı ayiık bebek doğum ağırlığının iki katına ulaşır Bebeğin kalp atışs yetişkinin yaklaşık iki katı kadardır. Kız bebekfer boy ve ağırlık olarak erkeklere göre daha yavaş gelişirter. 1 çifttir. Beş ayiık bebek başının kontrolünü sağlayabilir Bebek yedî aylık olunca kendi başına oturabilir. Otozom: vücut kromozomlarıdır. Bunun nedeni ise karmaşık ve spesifik bir yapıya sahip olmasıdır. Bebeklik Dönemi Fiziksel Gelişim (0-2 yaş) • Bedensel Gelişim: Doğum öncesi gelişimden sonra fiziksel gelişimin en hızlı olduğu dönemdir. Farklı tat ve kokulan ayırt edebilirier. Okul Döneminde Fîziksel Gelişim (6-12 yaş) • Bedensel Gdişim: bedensel gelişim bir önceki döneme göre daha yavaştır Dokuz yaşına kadar erkek çocuklar kızlara göre daha uzun ve ağırdıriar Kız çocuklann 10-15yaş aras: boy ve ağıriıklan yaşıtı olan erkekleri geçer Fakat ericekîer daha harekeîli ve fîziksei etkînükiere yoğun îigî duyariar Sinır sistemi geüşimi îamamfansr Kalp atış hızı yetişkine çok yakındır. • DNA.000 gen bulunur • Kişinin tüm genetik özelliklennın kodlandığı DNA !ar bu genlerde bulunur • Genler baskın ve çekinik olmak üzere iki çeşittir • Down sendromu genetîk bir bozukluktur Bireyde fiziksel ve zihinsel bozukluklar görülür • Erkeğin cinsîyet kromozomları XY düzenîndedir. . Altı aya kadar renkleri ve şekîlleri ayırt edebilirfer. Genotip : Anne babadan kalıtım yoluyla geçen yapılan ifade eder Fenotip: Genetik yapının çevrenin etkisiyle oluşan dışandan gözlenebilen şeklidir. Bebeklerin koklama ve tat alma duyulan da çok getişmiştir. büyük puntolu kitapian incelemeye daha mûsaîttir. Çocuk yaklaşık dönem doğum öncesi dönemdir.Gelışım Psikolojisİ • İnsan yaşamında fiziksel gelişîmin en yoğun olduğu ayda elinden tutularak yuruyebîlîr. B. Dokunma duyusu en geiişmiş duyudur Bu duyuyu çevresini tanımada da kullanır C.5 yaşlarında tamamlanır. Bebek bir yaşında doğumdaki boyunun yaklaşık yarısı kadar uzar. EMBRİYO. içten dışa doğru gelişir. DÖLÜT. İlk Çocukluk Dönemi fiziksel gelîşim (2-6 yaş) • Bedensel Gelişim: Bedensel gelîşim bebeklik dönemine göre daha yavaştır Sinîr sîstemî geüşiminî büyük ölçûde tamamlar. Çünkü göz geiişimi diğer duyulara göre daha geç tamamlanır. GEN. Onun ayda emekler ve on birind • • Duyulann Gelişimi: Yeni doğan bebeğin işîtme duyusu oldukça gelişmîştir Tanıdık ve yabancı sesleri ayırt edebilir. Çocuk yaklaşık 12-30 aylar arasında altını ıslatmamayı öğrenir Süt dişieri 5-8 aylarda çıkmaya başlar ve yakiaşık olarak 2. Sekizind ayda destekfe ayakta durabilir. Beş yaşına kadar beyin ağıriığı yetişkinin % 90 ına ulaşır Kalp atış hızı ilköğretime başlayınca yetişkine ulaşır Psiko-motor Gelişîm: Bu dönemde çocukfann etkinlık seviyeleri çok yüksektir Uzun süre bir yerde oturamazlar Kaba motor hareketi sağlayan kaslannı daha sık kullanıriar Çocuğun hareket sayısı ve hareketlennin niteliğînde artma göztenir Dönemin sonlanna doğru iki tekeriekli bisiklete binebilirler Yazma çîzme gibi küçük kas becerilerinde acemilik göztenîr Duyulann Geüşimi: Çocuğun görme duyusu. • Kadının cinsiyet kromozomları her zaman XX düzenindedir. 22 çifttir Genozom: Cinsiyet kromozomlardır. Bebeğin sinir sistemi gelişim îlkelerine uygun olarak merkezden uçlara. 12 aylık olunca bağımsız olarak yürüyebilir. Bebekte bu dönemde refleksif ve denetimsiz vücuî hareketleri gözlenir. • Psiko-motor Gelişim: Bebek doğduğunda vücudunu kontrol edecek güçte değildir. Dış görünüştür Androjeni: Bireyin kendi cinsiyetini reddetmeden erkek ve dişi özelliklerini potansiyeüer ölçüsünde taşımasıdır. • O. KROMOZOM. ZİGOT.

ayak ve beden gelişir. Ergenlik dönemindeki gencin fıziksel özellikleri etkiler. az su içmesini ve sulu gıdalardan kaçınılmasını söylemek D) (drarını kaçırmaması uyarmak için çocuğu sık sık E) Durumu çocuğun ailesine ileterek soruna birlikte çözüm aramayı önermek . Bu dönemde cinsiyet salgı bezleriaktif hale gelerek cinsiyet hormonu üretir. Bu durum yaramazlık olarak değerlendirilmemelidir. 13. 0-2 yaş ve ergenlik dönemidir.Gelişim Psikolojisİ • Bedensel gelişim: Ergenliğin ilk dönemine buluğ (erinlik) dönemi denir. Evresinde küçük kas becerileri ve görme algısı tam olarak gelişmediği için kalın kalem ve büyük puntolu kitaplar kullanılmalıdır. Bu durumda. Ergenliğin son döneminde vücut koordinasyonu yetişkinlik düzeyine ulaşır. Bir öğretmen. kızlarda ise adet görme bu dönemin belirtileridir. Küçük kas gelişiminde yetersizlik gösteren öğrencilere resim ve yazı çalışmaları yaptırılmalıdır. 11. kendisini tutmaya çalışan annesinin ellerini itmektedir. A) Bireysel farklılığı. İlköğretim 1. sınıf arkadaşlarına göre uzun boylu ve kilolu otan bir 7sınıf öğrencisini. benlik algısına D) Ergenlikte ortaya çıkan bedensel farklılıklara E) Okul başarısını etkileyecek bir davranış şekli olması • • Fiziksel Gelişimin Eğitim Açısından Sonuçları • Okul öncesi dönem çocukların uzun süre bir yerde oturmaları mümkün değildir. Çocuklarda sinir sisteminin gelişimi okul öncesi dönemde tamamlanır. öğrendyi incitebilecek şekilde etiketlemesi göstermesi B) Öğrencinin özellikleriyle yakından ilgilendiğini C) Öğrenciye beslenen olumlu duyguları iletmekte yetersiz kalması dikkat çekmesi • Çocuğun kız veya erkek olduğunu bilmesi bir diğer anlamıyla farkına varması ilk çocukluk döneminde gerçekleşir. Ergenin kısa zaman diliminde geçirdîği fiziksel değişim ve gelişim bazı sorunları da beraberinde getirir. Daha sonra zihin ve kas koordinasyonu gelişerek bu uyumsuzluk ortadan kalkar. Kızlarda yağ dokusu. Ergenlik dönemi fiziksel gelişimin (0-2) yaş döneminden sonra en yoğun olduğu dönemdir. erkeklerde ise kas dokusu fazlalaşır. Vücudun tüm organları değişiklikten etkilenir. Çocuğun bu davranışı hangi gelişimsel özellik ile açıklanır? (2001 KPSS-4) A) Yatkınhk B) Özerklik E) Merak C) Üretkenlik • D) Özdeşim 12. okulda bazen idrarını kaçırmakta ve kendisi de bu durumdan rahatsız olmaktadır. • C) Çocuğa. erkekler ise 13-15 yaşları arasında buluğa ererler. Psiko-motor Gelişim: ergenlik dönemindeki yoğun fizyolojik değişim devinimsel becerilerde acemilik gözlenmesine neden olur. Öğrenciferin enerjilerini olumlu olarak kullanabilecekleri spor. • Fiziksel gelişimin en hızlı olduğu dönemler. İki yaşındaki bir çocuk salıncakta yardımsız sallanmak istemekte. sınıftaki bir öğrenci. Hızlı fizyolojik değişme vücut yapısında büyük farklılıklara neden olur. müzik gibi etkinliklere yönlendirilmelidir. El. sınıf öğretmeni için en uygun yaklaşım aşağıdakilerden hangisidir? (2001 KPSS-84) A) Çocuğu doktora göndermek B) Okul yönetimine haber vermek • İlköğretimin I. İlköğretim döneminde görsel algılama ve küçük kas becerileri normale döner. Kızlar 1112. "Dev adam. Bu dönemde yoğun fizyolojik ve hormonal değişim yaşanır. doğum öncesi. gel buraya" diye çağırmaktadır Gelişim Psikolojisi açısından öğretmenin bu davranışı neden sakıncalıdır? (2001 KPSS-9) Fiziksel gelişim özet. Erkelerde ses tonu.

Aşağıdaki seçeneklerin hangisinde ergenlik döneminin hemen başında çıkan özelliklerden biri yeralmaz? (2004 KPSS-11) A) Karşı cinse ilginin artması B) Bireyin kendisini farklı ve üstün bulması C) Arkadaşlara yönelimin artması D) Ahlaki değerlendirmelerde Başkalarının tepkisinin önemsenmesi E) Zihinsel gelişimin en üst düzeyine erişmesi .Gelişim Psikolojisİ 14. Aşağıdakilerden hangisi kişi üzerinde arkadaş gruplarının etkisinin ve baskısının en fazia olduğu dönemdir? (2003 KPSS-79) A) Ortaöğretim B) Yükseköğretim C) Temel öğretim D) İlköğretim E) Okulöncesi 16. hızlı bedensel değişikliklerin etkisiyle ortaya çıkabilecek durumlardan değildir?(2002 KPSS77) 20. Aşağıdaki ifadelerden hangisi ergenlik dönemindeki gelişim özellikleri ile ilgili olarak yanlış bir açıklamadır? (2003 KPSS-90) A) Gençlerin ayna önünde geçirdikleri zamanın artması A) Ergenlerin meslek seçimine yönelik olarak bilgi toplamaya başlanan bir dönemdir kurabilecekleri kişiler aralar B) Dış görünüşlerinin iyi olmadığına ilişkin kaygılar oluşması C) Bedensel değişımin sakarlıklara neden olması B) Ergenler bu dönemde model alarak özdeşim C) Ergenler bu dönemde sosyal rollerdeki cinsiyete bağlı farklılaşmaları öğrenirler D) Reddedilme korkusuyla sosyal etkınliklerden kaçınma E) Kendine özgü bir değerler ve kav sistemi oluşturma ramlar D) Ergenler bu dönemde kimlik geliştirme çabaları sırasında karmaşa yaşarlar E) Ergenler bu dönemde her konuda ailelerinin dediklerini yapmaya çalışırlar 17. Aşağıdakilerden hangisi ergenlik dönemine erken giren bireyler için söylenemez? (2002 KPSS-72) A) Arkadaşları tarafından lider olarak kabul edilirler B) Zeka düzeyleri yaşıtlarında daha yüksektir C) Sosyal gelişim düzeyleri yaşıtlarından farklılaşır D) Cinsel rol kimliklerini kazanmaya başlarlar E) Kimhk gelişimi ile ilgili karmaşalar başlar 19. 3 yaşındaki Mehmet'in davranış gelişimini tutamamaktadır. Ahmet duygusal bir film izlediğinde göz yaşlarını 18. Bu yüzden de arkadaşları hızlandırmasına yardımcı olabilmek için anne ve tarafından "fazla duygusal ve kız gibi davranmakla" babası aşağıdakilerden hangisini yapmalıdır? suçlanmaktadır. Aşağıdakilerden hangisi ergenlik döneminde. (2004KPSS-12) Buna göre üniversite üçüncü sınıfta olan İbrahim'in karşı cinsle duygusal ilişkiler kurmakta başarılı ve kendi cinsinden sosyal arkadaşlıkları olduğu da düşünüldüğünde aşağıdakilerden hangisi söylenebilir? (2002 KPSS-71) A) B) C) D) E) Androjen cinsel rol kimliğine sahiptir Erkek cinsel rol kimliği gelişmemiştir Homoseksüel eğilimlere sahiptir Kadın cinsel rol kimliği gelişmiştir Kefıdini kontrol edemeyen bir yapıdadır A) Uzun sürse de ayakkabısını kendisi bağlayıncaya kadar çocuğa yardım etmeden beklemek önceden çatal ve bıçakla küçük parçalara ayırmak yanlışlarından öğrenmesine fırsat vermek korumak B) Çocuğun yiyeceği et. tavuk gibi besinleri C) Çocuğun davranışlarına hiç sınır koymayıp D) Çocuğu olabildiğince sınırlayarak kazalardan E) Çocuğun her işini başkasına yaptırmak 15.

Ona göre zeka çevreye uyum sağlayabilme yeteneğidir. Karşılaşılan yeni obje. Piaget'e göre Bilişsel Gelişimi Etkileyen Faktörler 12345Olgunlaşma Yaşantı Uyum Örgütleme Dengeleme • • > Her yaşantı özümleme ve düzenlemeyi kapsar. düşünme ve dil gelişimi kapsar. Örnek. abi. Daha sonra özümleme ve uyum süreçleri ile denge yeniden kurulur. işitme. Bilişsel gelişim akıl yürütme. Beynimizdeki şemalar sürekli dengeleme eğilimindedir. Birey yeni karşılaştığı olay ve nesneleri beynindeki şemalarla açıklamaya çalışır. Piaget'e göre zihinsel gelişim DENGE-DENGESİZLİKYENİDEN DENGE süreci olarak tanımlanır. objelere. Zihinsel. Bir anlamda çevre ile başa çıkmaktır. Çalışmalarını çocuklar üzerinde yapmıştır.8 BİLİŞSEL (ZİHİNSEL) GELİŞİM Gelişim Psikolojisİ Şema: Çevreyle etkileşim sonucu oluşan davranış ve düşünce kalıplarıdır. Böylece onu özümlemeye çalışır. Bireylerin dünyayı tanıma. Bunun yanında Bruner ve Vygotsky'nin bilişsel gelişim kuramlarına da yer verilmiştir. çözme. Bilişsel gelişim ile ilgili en çok kabul gören yaklaşım Jean Piaget'in geliştirdiği kuramdır. tutma. kalıtım ve çevrenin ürünüdür. Piaget'e göre gelişim. Önce zeka kavramı ile ilgilenmiştir. Dengeleme: Örgütleme işleminin uzantısıdır. İki aşamalıdır. dokuz aylık çocuk ise sallar. bilişsel süreçler çocuğun dünyayı anlamasını sağlar. Dünyayı algılama ve anlamaya dönük bilişsel süreç ve etkinliklerdir. atar (şemaları farkhlaşmaya başlamıştır) 7 yaşında Ayşe isimli öğrenci 'andımız'ı okurken "büyüklerimi saymak ne demek?" dediğimizde 'anne. Mevcut yapıyı (şemayı) yeni durumlara. Uyum Sağlama (Adaptasyon) Çevreye uyma yeteneğidir. baba. Uyma (düzenleme): Var olan şemalar yeterli değilse uymaya çalışılır. organizmanın kendini ve çevresini anlama süreci olarak ifade edilebilir.. Başka yazarlar şemayı "bilişsel yapı" olarak ifade etmektedirler.. Zihin yeni bilgilerden dolayı her zaman dengede durmaz. uyma ve organize etme şeklinde devam eder. uyma) ve dengeleme > > > • • Örgütleme(Organizasyon): Süreçleri sistemli ve tutarlı halde koordine etme ve fıkir ile eylemleri birleştirme çabasıdır. şekillendirme sürecine düzenleme denir. Bütünlüğün dengeli ve tutarlı olmasını ifade eder. . Daha sonra görme. Bebeğin ilk şeması emme ve yakalama reflexleridir. 'r En temel zihinsel yapılardır Balık tutma gibi davranışsal ya da balık tutmayı bilme gibi bilişsel olabilir. Yeni bilgiler sürekli dengeyi bozar. Piaget'nin Bilişsel Gelişim Kuramı > > > > Kuramının temelinde çocuklarla yetişkinlerin dünyalarının farklı olduğu görüşü oluşturur. döndürür. Özümleme ve uyma (Düzenleme) Özümleme: Var olan şemalarla açıklamaya çalışma sürecidir. dünyayla baş etme yolları. Bireyin çevresindeki problerrileri anlama. Biliş. Bireyin çevresiyle etkileşerek çevreye ve çevresindeki değişmelere uyum sağlamasıdır. öğrenmeyi ve anlamayı içeren zihinsel faaliyetlerdir. Çocuk için yeni olan şeyler bilişsel dengeyi bozar. Çocuğun ilk defa gördüğü koyuna "köpek" demesi özümlemedir. Önemli kavramları Piaget'e göre insanlar doğuştan iki temel zihinsel eğilimle dünyaya gelirler. Örnek: Kuşlarla ilgili şeması olan çocuk konuşan papağan gördüğünde "bu ne?" diye soracaktır. vurma ve itme şemaları gelişir Bireyin öğrenme aracıdır Yeni gelen bilginin içine yerleştirileceği çerçevedir. Eğer var olan şemalar yeterli değilse uymaya çalışılır. Zihinsel sürece aşırı yüklenme sonucu kafanın karışması buna örnektir. Bilişsel gelişim. uyum sağlama (özümleme. Kuş olduğunu öğrendiğine kuşlar şemasında "konuşan kuşlar da var " diyerek oluşan dengesizlik durumu dengeye kavuşacaktır. olayı daha önceden kendisinde var olan bilişsel yapının içine almasına denir.. anlama çabası yeni şemalar oluşturma. fikir. Örgütleme. özümleme. Örnek iki aylık çocuğa çıngırak verdiğimizde onu ağzına götürür (dünyayı tanıma şeması emmedir)." şeklinde saymaya başlar. Yukarıdaki koyun örneğinde çocuk koyunlarla ilgili yeni bir şema oluşturur ve eski şemalarda yeniden düzenleme yapar. olaylara göre yeniden biçimlendirme. yapılarıdır.

> Evreler değişmez bir şekilde belli sıra ile ortaya çıkarlar > Sonraki öncekinin kazanımını içerecek şekilde hiyerarşi oluşturur. İşlem öncesi dönem (2-7 yaş) Tersine çevirememe. 3. • Bu dönemde mantıksal düşünme gelişmemiştir. yaygın biçimde sembolik sistemi kullanır. 1. Evre: Çocuğun birçok değişik durumdaki düşünce ve davranışının altında yatan zihinsel süreçlerinin özelliklerini yansıtan zaman süreci olarak tanımlanmıştır. (Korunum: objelerin şekli. sentez. Bisiklete binme. 2. • Ben merkezci düşünme ve konuşma vardır (egosantrizm: çocuğun kendi bakış açısının olabilecek tek bakış açısı olabileceğine inanmasıdır) • Özelden özele akıl yürütme: İki özel durum arasında bağlantı kurarak akıl yürütmektir. Ben merkezlilikten uzaklaşılır Korunum ilkesi kazanılmıştır Yaparak yaşayarak öğrenme bu dönemde daha etkilidir • Somut • • • • • • 4. > Aynı evredekilerin gelişim oranlarında farklılıklar vardır.) Örnek. BRUNER'İN BİLİŞSEL GELİŞİM KURAMI Bruner'e göre bilişsel gelişim yaşam boyu devam eder ve üç aşamada gerçekleşir.B\r işlemi tersinden düşünemezler. tümevarım. bilişsel gelişimin evreler halinde gerçekleştiğini savunur. konumu değişse de miktarının. Örnek: karşıdan karşıya geçişlerde odaklaşma kazalara neden olmaktadır. Sembolik evre: Hayatın tümüyle formüller ve simgeler yoluyla kavranmasıdır. Bilim adamları. İşlemi tersine çevirebilme ile yakından ilgilidir. Örnek. Durum veya yaşantılar imgelerle beyne aktarılır. sprey koltuk altına sıkılır. değer ve inanç sistemi yapılanır • Fikir dünyasıyla aktif olarak ilgilenilir. ben merkezliliğin bir başka biçimidir. hacminin. "2 kere 8 kaç eder?". Bu tipik özellikler o evredeki bireylerin tamamında bulunmayabilir. • Kolektif monolog. . • Dil hızla gelişir • Sözcüklerin yüzeysel anlamıyla harfi harfine anlaşıldığı dönemdir. • Dikkatini belli nesnelere odaklayabilir • Döngüsel tepkiler görütür • Taklit ve oyunlar görülür 2. doktorlar vb. Bu evrelerle ilgili 4 temel kural vardır. para deneyi. analiz. Saklanan nesneleri bulma yeteneğinin kazamlmasıdır. "peki 8 kere 2 kaç eder?" Cevap: "biz daha sekizleri görmedik. Eylemsel evre çocuk bu evrede nesnelerle doğrudan etkileşimde bulunarak. Örnek. yaşayarak öğrenir. Olay ya da nesnelerin yalnızca bir yönüne odaklanma söz konusudur. Dönem kuramcılarından olan piaget.Gelişim Psikolojisİ PİAGET'YE GÖRE BİLİŞSEL GELIŞIM DÖNEMLERI Piaget bilişsel gelişimin dönemler halinde gerçekleştiğini öne sürmüştür. • Akıl yürütme vardır • Ergen ben merkezüliği görülür • Olasılıklı düşünme vardır." Tek özelliğe göre sınıflama ve sıralama vardır İlk akıl yürütme faaiiyetleri (düşünme) başlar Korunum ilkesi kazanılmamıştır. • Piaget işlem terimini mantıksal düşünme olarak almaktadır. omlet yemediği gün "bu gün kahvaltı etmedik" demesi • Sembolik oyun ve düşünme vardır • Animizm: cansız nesnelere canlılık özelliği yüklemek Soyut işlemler dönemi (11 yaş ve üstü) • Soyut düşünme başlar • Üst düzey zihinsel düşünebilme (tümdengelim. Duyusal Motor dönem (0-2 yaş) • Kendisini dış dünyadan ayırt etme • Refleksif davranışlardan amaçlı davranışlara geçme • Nesnenin devamlılığı: Bir varhğın göz önünden kaybolmasıyla tamamen yok olmadığıdır. düşünceler etkinliklere yansıtılır. değerlendirme) • İdeal. Odaklaşma: Korunum kavramıyla yakından ilgilidir. yaparak. 'r Gelişim kuramları evrenin tipik özelliğini belirler. sözcükler ve kavramlar yoluyla edinilir. ağırlığının değişmeyeceği ilkesidir. 3. Çevresindeki olay ve nesneleri çeşitli sembollerle ifade etme Başlangıçtaki ben merkezlilik giderek azalır Somut işlemler dönemi (7-11 yaş) bağlı düşünme (duyu organlarına düşünme) yoluyla problem çözme vardır Mantıksal düşünme geüşir Birden fazla özelliğe göre sınıflama ve sıralama Tersine çevirebilme kazanılmıştır. İmgesel evre: bilgi. fikir. top oynama gibi. 1. Yaklaşık 9 aylık olduğunda kazanılır. Örnek: Her gün kahvaltıda omlet yiyen çocuğun.

kullanılmakta olan metal ve kağıt paralarla nelerin satın alınabileceğini göstermek. Çocuktan "İkisinde de aym" yanıtı alındıktan sonra. Mikropların dokunmakla nasıl bulaştığını göstermek için. Bu durum. Yani topluma ait düşünce ve inanç özelliklerinin çocuğa aktarılmasıdır. bu eylemi drama ile canlandırmak Uzay yolculuğunu anlatmak için. D) "Küplerdeki kil çok" der. Ona göre tüm öğrenmelerin kaynağı sosyal çevredir. Piaget'e göre bu çocuk hangi bilişsel gelişim evresindedir? (2004 KPSS-5) A) B) C) D) E) Didaktik evre Somut işlemler evresi Duyusal devinim evresi Soyut işlemler evresi İşlem Öncesi evre 22. bilişsel gelişimde sosyal çevre ve kültürel yapının önemini vurgulamıştır. Bireyin belli bir bilişsel yeterlik kazanması içinde bulunduğu kültüre bağlıdır.10 Gelişim Psikolojisİ 23. Müzik kutusu yatağın yanından alınıp başka bir yere bırakılınca Ebru müzik kutusunun var olmaya devam ettiğini anlamaktadır. Somut işlemler dönemindeki bir çocuğa eşit miktarda su doldurulmuş aynı büyüklükte iki bardak gösterilmiş ve hangisinde daha fazla su olduğu sorulmuştur. Buna göre. içinden şiş geçirilmiş portakaldan yararlanmak. Öğrenme bir bakıma kültürlemedir. Paraları tanırken. çünkü miktar konumunu kazanmıştır. çünkü devamlılığı kavramını kazanmıştır nesnelerin 1.diğinde top sayısının değiştiğini düşünüyorsa. yaşın sonu Okula başlama yılları Ergenliğin sonu yetişkinliğin ilk yılları Yaşlılık dönemi B) C) D) E) Soyut düşünmenin en üst düzeye ulaştığı dönem Çocuk kimliğinden yetişkin kimliğine geçilen dönem Öğrenme üzerinde çevresel uyarıcıların en çok etkili olduğu dönem Bireyin kendini işe yaramaz hissettiği dönem 25. ilköğretim üçüncü sınıf düzeyine uygun degildir ? (2001 KPSS-6) Bruner'e göre öğrenme özellikleri. Bilişsel geiişimde bireysel farklılıklar göz önünde bulundurulmalıdır. Bilişsel gelişimin son aşaması Piaget'ye göre hangi dönemde tamamlanır? (2002 KPSS-74) A) B) C) D) E) Üniversiteye giriş yılları 11. çünkü görelilik ilkesi henüz öğrenmemiştir. Piaget'ye göre. bardaklardan birindeki su üç bardağa paylaştırılmıştır. > Bilişsel gelişim birçok boyuttaki artışın ürünüdür. Bu çocuğun "Bu üç bardakta mı yoksa diğer bardakta mı daha çok su var?" sorusuna aşağıdaki yanıtlardan hangisini vermesi beklenir? (2001 KPSS-5) 26. işlenmesi ve depolanması sıralı bir şekilde olur > Bilişsel gelişimde kişisel farkındalık önemli bir aşamadır > Sosyal farkındalık bilincinin elde edilmesi önemlidir. onun gözü önünde. kodlanması.5 yaşındaki Ebru'nun yatağının yanında bir müzik kutusu bulunmaktadır. Bir çocuk Sıra üzerindeki topların yerleri değiştiril. öğrencilerden. Bu işlemin yapılmasmda dil önemli bir olgudur. çünkü dönüştürme işlemini henüz başaramaz C) Korunum D) Dönüşebilirlik E) Çoklu sınıflama . İşbirliği. > Bilişsel gelişimde bilginin çözümlenmesi. 21. A) B) C) "İkisinde de aynf'der. soyut işlemler dönemi ise 12 yaş ve sonrasını kapsamaktadır. E) "Toptaki kil çok" der. aşağıdaki öğretmen davranışlarından hangisi. yardımseverlik gibi toplumsal özellikler kültürleme yoluyla edinilir. kendilerini sınıf yerine bir uzay kapsülündeymiş gibi düşünmelerini istemek B) C) D) E) 24. somut işlemler dönemi 7-11 yaş. Piaget'in bilişsel getişim kuramında yeralan aşağıdaki kavramlardan hangisine bir örnektir? (2004 KPSS-6) A) B) Geriye dönebilirlik Nesne sürekliliği "Küplerdeki kil çok" der çünkü sayı boyutunda bağımlılık vardır "İkisinde de aynı" der. Zihinsei gelişim bağlamında "kritik dönem" nasıl açıklanır? (2001 KPSS-2) A) Cinsiyet ayrımının yapıldığı dönem A) Dünyanın. ekseni etrafında döndüğünü öğretmek için. eline tebeşir tozu sürüp öğrencilerle tokalaşmak Caddede karşıdan karşıya güvenli geçişi öğretmek için. VYGOTSKY'NİN BİLİŞSEL GELİŞİM KURAMI Vygotsky.

beşe mi böleyim?" diye sorar. bebek hemen dikkatini başka tarafa vermektedir. Aşağıdakilerden hangisi bebekteki bu davranış değişiminin nedenidir? (2003 KPSS-85) A) Soyut işlemsel dönemde bulunması B) Ben merkezci düşünce biçiminin etkili olması C) Somut işlemsel dönemde olması C) Birleştirmeci (kombinasyonel) düşünce D) Empatik düşünce E) Tümevarıma düşünce D) Kendini çevresindeki nesnelerden ayırt edememesi E) Nesne devamlılığını kazanmamış olması 28.Gelişim Psikolojisl 27. bebek annesinin arkasına doğru emeklemeye başlamaktadır. Çocuk da "çok açım beşe bölersen kek daha çok olur üçe bölme beşe böl. Aşağıdakilerden hangisi çocuğun. Dört yaşındaki bir çocuk babaannesi ile telefonda konu. Ancak dokuz aylık olduğunda.şurken.masının nedenidir? (2003 KPSS84) A) B) C) Soyut işlemsel dönemde bulunması Ben merkezci düşünce biçiminin etkili olması Somut işlemsel dönemde olması D) Kendinı çevresindeki nesnelerden ayırt edememesi E) Nesne devamlılığını kazanmamış olması . Bir anne çocuğuna tabakta bir dilim kek verir ve çocuğunun yemesini kolaylaştırmak için keki bölmeye başlar. çok kek yemek istiyorum" der. ayakkabıları ken. annesi bebeğin oyuncağı arkasına sakladığında. Bu durum aşağıdakilerden hangisine örnektir? (2004 KPSS-10) A) B) Benmerkezci düşünce Algının seçiciliği 11 30. Yedi aylık bir bebek annesi ile oyun oynarken. yeni ayakkabılarını göstererek "babaanne bak ayakkabılarım ne güzel" der. Bu biçimde yanıt veren çocuk hangi bilişsel gelişim aşamasındadır? (2003 KPSS-86) A) B) C) D) E) Duyusal motor dönem Özümseme (asimilasyon) yapamadığı Ben merkezci düşündüğü bir dönem Miktar korunumunun kazanılmadığı bir Soyut işlemsel dönem C) Birleştirmeci (kombinasyonel) düşünce D) Empatik düşünce E) Tümevarıma düşünce dönem dönem 29.disi gördüğü için babaannesinin de gördüğünü san. Çocuğa "keki üçe mi böleyim. Ali ergenlik dönemini yaşamaktadır Başkalarının kendisini anlamadığım yaşadıklarının yalnızca kendisinin başına geldiğini düşünmektedir. annesi oyuncağı arkasına sakladığında. Aşağıdakilerden hangisi Piaget'nin bilişsel gelişim kuramı ite ilgili olarak doğru bir açıklamadır? (2003 KPSS-83) A) B) Benmerkezci düşünce Algının seçiciliği 31.

İlköğretim beşinci sınıftaki Ayşe ile onun beş yaşındaki kardeşi Ahmet'in bilişsel gelişim dönemleri aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir? (2002 KPSS-69) Ayşe A) Somut işlemler B) Soyut işlemler C) Soyut işlemler D) Somut işlemler E) İşlem öncesi Ahmet işlem öncesi somut işlemler işlem öncesi duyusal motor duyusal motor .32.

Dil kazanma mekanizması. • Ana dilini ilk 10 yılda öğrenemeyen çocuklar ya zor öğreniyor ya da hiç öğrenemiyor. ma-ma gibi • En geç bu dönemin sonuna kadar annesinin sesini tanımaya başlarlar 3. • Örnek: Anne su 5. Pekiştirilen sesler sık tekrar edilir.12 DİL GELİŞİMI Gelişim Psikolojisİ göre önemli olan çevredir. Dil aynı zamanda psikomotor bir davranıştır. Psiko-linguistik Kuram (Chomsky) Davranışçı ve sosyal öğrenme kuramlarına eleştiri getirmiştir. Bu kurama göre çocuklar doğuştan dil öğrenme donanımıyla dünyaya gelirler. ana babanın model olması. Bebekte sesli iletişim ağlama ile başlar. Dil gelişimi ile ilgili kuramlar 3 grupta toplanabilir. algı. çocuğun çevresinde konuşulan dili içselleştirmesini. kurallarını anlamasını ve daha sonra gramer kurallarına uygun olarak konuşmasını sağlar. • İki dili birlikte öğrenen çocuklar birlikte oldukları akranlarının dilini onlar kadar kolay ve doğru kullanamazlar. Bilişsel yaklaşım: dil öğrenmenin bilişsel gelişime dayalı olduğu görüşündedirler. çocuğun taklit etmesi ve düzeltici geribildirim vermesi biçiminde gelişir. akıl yürütme ile ilgilidir. Tek sözcük Dönemi (12-18 Aylar) • Konuşmanın başlangıcı sayılır • Konuşmada kritik dönemdir • Tek sözcükle çok şeyler anlatılmaya çalışılır • Morgem: Tek sözcükle çok şeyin anlatılmasına verilen isimdir. Birey anlamları geliştirdikçe sembolleri daha kolay öğrenmekte ve uzun süre hatırlayabilmektedir. Sosyal Öğrenme Yaklaşımı Bu yaklaşıma göre dil. Her birey doğuştan bir 'Dil Kazanma Mekanizmasına" sahiptir. En önemli özelliği de bütün çocuklara eşit bir ortam sağlanmasıdır. DİL GELİŞİM AŞAMALARI 1. hangi dili öğreneceğini belirler. Farkh çevrelerden gelen çocuklar burada gelişme imkanı bulur. 2. bir tür toplumsal semboller bütünü olup. • Bir dilin temel sesleri o dilin fonemidir. okuma sözcük dağarcığını geliştirir. • Dünyada bütün kültürlerde çocuklar ilk yıldaki tüm sesleri ortak üretirler. • Bebeksi konuşma bireyin yalnızlığa itilmesine yol açar. Yanlışlar düzeltilir. • Otoriter ve az konuşulan ev ortamları dilin gelişimini olumsuz etkiler. Davranışçı Yaklaşım Sosyal Öğrenem Yaklaşımı Psiko-linguistik Kuram Davranışçı Yaklaşım Dilin pekiştirmeler yoluyla kazanıldığını savunmaktadır. Agulama-Babıldama Dönemi (0-6 Ay) • İlk bir ay sadece ağlarlar • Bebek çeşitli sesler çıkarır • İhtiyaçları için ağlar • Sesleri bilinçsizce çıkarır. Onlara (18-24 Aylar) • Sözcüklerin birleştirilme dönemidir • Kullanılan kelime sayısı artar • İki kelime peş peşe söylenerek anlamlı cümle kurulur • Kelimeler arasında bağlaç kullanılmadan sözcüklerin kullanılma biçimidir. öğrenme. İlk Gramer Süreci (24-60 Aylar) • Cümleler ve gramer kuralları hızla öğrenilir • Kelime haznesi genişler • Kurallı ve grameri uygun cümleler gelişir. Heceleme Dönemi (6-12 Aylar) • Sesleri kendi kendilerine tekrarlar • Konuşma organları olgunlaşmıştır • Heceler çıkarılmaya başlar • Örnek: ba-ba. Normal gelişen her çocuk dil öğrenir. . 1. Dil gelişimi bilşsel gelişimle paralellik gösterir. 3. düşünceler arasındaki ilişki bu semboller aracılığıyla gerçekleşir. Çevre çocuğun dili öğrenip öğrenemeyeceğini değil. Bebekler sesleri tekrar ederken gündelik dildeki kelimelere benzer sesler çıkardıklarında çevresi tarafından pekiştirilirler. Dil. Beden dilini kullanma bir tür dil kullanımıdır. • Okul. Bu onları yalnızlığa iter. • Dünyadaki bütün çocuklar konuşmayı yaklaşık 2-4 yaşları arasında öğrenirler. • • İşitme engeli olan çocuklar özel eğitim almazsa toplumsal yalnızlığa itilir. Çünkü duygu ve düşünceler ses organları kullanılarak ifade edilir. refleksiftir • Ağlayarak sosyal iletişim kurarlar 2. Biyolojik yaklaşımdır. Telgrafik Konuşma Dönemi Eğitim öğretimde iletişimin sağlıklı ve etkili bir biçimde gerçekleşebilmesi için dil gelişimi çok önemlidir. Böylece dil gelişmeye devam eder. TV. 4. • Çocuğun konuşmasındaki en önemli gelişme okula başlamasıyla gerçekleşir. Dil.

Bu bölümde onların görüşlerine yer verilecektir. Özerklik Dönemi (12 yaş ve üstü) D) Kuralları yalnızca öğrenilen örnekle sınırlı olarak kullanma eğilimi (eksik kurallaştırma) E) Yeni sözcük üretebilmek için bekleme eğitimi (alıcı dil) • Çocuğun diğer çocuklarla giderek artan ilişkileri ve kuralların değişebilirliği düşüncesi gelişir • Kurallar insanlar tarafından oluşturulur. Toplumsal kurallara uyma sürecidir. Üç ana düzeyden oluşur.10 yaşları arası tümceler gittikçe uzun olmaya başlar. ilköğretim I. altında yatan nedene bağlıdır. • Okul öncesi dönemde kural kavrarm olmadığından ahlak da yoktur. çevre. Ahlak gelişiminin temel olarak iki dönemde incelendiğini belirtmiştir. Gerektiğinde değişebilir. • Yabancı araştırmalar. 6. İyi kötü. Gelenek Öncesi Düzey (0-9 Yaş) Dışa bağımlı dönemdir. • Çocuklarla bebeksi değil normal konuşulmalıdır. ilişkilı olan ve olmayan bütün durumlara uygulama eğilimi (aşırı kurallaştırma) B. C) Kurallart. Dışsal Kurallara Bağlılık Dönemi (6-12 Yaş) 33. ek vb bazılarını kullanmadan konuşma) konuşma Öğelerin (telgrafik • Çocuk kuralların değişmezliğine inanır • Kurallara uymayanın cezalandırılması gerektiğini düşünür. bağlaç.Gelişim Psikolojisİ Dil gelişimi ile ilgili notlar. • Otoriteye kayıtsız uyma söz konusudur • Davranışın gerisindeki neden dikkate alınmaz • Davranışın temelinde ödüle ulaşmak veya cezadan kaçmak yatar • 2 yaşın altında kural kavramı yoktur. Bunlar A. Henüz gelişmemiştir. Bir çocuk annesinden su isterken "Anne su" diyor. • Davranışın iyi ya da kötü olması. doğru yanhş kavramları kültürel kural ve değerlere açıktır. AHLAK GELİŞİMİ 13 Ahlak Haklılık arayışıdır. • Çocuğun konuşmasının içeriği onun yalnızca zekası ile değil aynı zamanda toplumsallaşmışfık düzeyi ile de ilgilidir. Kurallara uymayanlara ceza otomatik olarak verilmelidir. yüklem. sosyo-ekonomik faktörlerden etkilenir. sınıfa doğru bu sayının 50 bine çıktığını belirtmektedir. • 6 yaş çocuğunun dil bilgisi yönünden kısa tümceleri doğru kurabilme yeteneğini kazandığı yaştır. Her düzey kendi içinde iki dönemden oluşmuştur. Dil gelişimi açısından çocuğun bu sözü aşağıdakiierden hangisine örnektir? (2001 KPSS-7) A) Duyu organlarıyla alınan bilgıyi nesnelerin zihinsel tasarımlarına getişimi) dönüştürme (kavram B) Özne. Geri kalmış ülke insanlarının bu dönemde olduğu iddia . 5. Çocukların Ahlak gelişimlerini anlamada kuralları nasıl yorumladıkları önemlidir. Çocukların konuşmalarını geliştirmeleri için fırsatlar oluşturulmalıdır. • Kız çocuklar erkeklere göre erken konuşmaya başlarlar • Oyun dil gelişimini olum etkiler • Yetişkinler dil gelişiminde olumlu örnek olmalıdırlar • Konuşmayı öğrenme döneminde birden fazla dil kullanılmamalıdır. Piaget'nin Ahlak Gelişim Kuramı Ahlak gelişiminin bilişsel gelişimle paralel seyrettiğini belirtmiştir. Ahlak gelişimi ile ilgili olarak çocukların oyunlarını gözlemiştir. • Dil gelişimi aile. Sınıfta 20-24 bin kelime. Bu örneklere verilen cevaplar doğrultusunda 6 yargı aşaması oluşturmuştur. Kohlberg'in Ahlak Gelişim Kuramı Ahlaki ikilemleri kapsayan hikayelere çocukların verdikleri tepkilere bakarak kuramını geliştirmiştir. Piaget ve Kohlberg Ahlak gelişimini incelemişlerdir. A.

bende sana yardım edeyim" anlayışı egemendir. görüş birliğine varma teknikleri önemsenir. 5. bunları ortaya koyan grup yada kişilerin yetkilerinden ve kişinin bu gruplarla özdeşleşmesinden bağımsız olarak tanımlama çabası görülür. 1. Geleneksel Düzey (9-15 yaş) Başkaları dikkate alınır. Doktoriar bir ilacın onu • • • • • • Başkalarını mutlu etmek önemlidir 4. İlk düzeyde otorite kişinin tamamen dışındadır. • Tüm insanlar eşittir düşüncesi hakimdir • İnsan hakları evrensel değerleri temel ölçüttür. evrensel adalet ilkelerini. onlara yardımcı olan yada onlar tarafından takdir edilen davranıştır Güven. saygı. her hikaye hakkında çeşitli sorular sormuştur. Bu düzeyde olan bireyler piaget'nin zihinsel gelişim düzeyinde soyut işlemler düzeyindedirler. Karşılıklı ilişkilerde sürekli kendini düşünür • "Sen benim sırtımı kaşı. sadakat. • Bu en yüksek devrede doğru ve yanlış. Piaget'nin dışsal kurallara bağlılık dönemi ile aynı paraleldedir. • Kurallar varsa herkes uymak zorundadır • Kanuna ve düzene uyma eğilimi baskındır • Kurallar sorgulanmaz • Birçok yetişkin bu dönemde kalır . 2. Bireyin fıkir ve değerlerinde farklılıklar gösterdiği bu devrede. Yasal görüş kabul edilmekle birlikte. Gelenek sonrası düzeye çok az sayıda kişi ulaşır. • Hak. • Bunlar. evrensel değerler 15 yaş ve üstü) • Otoriteye mutlak uyum • • • • Yapılan davranışın fiziksel sonucu önemli Cezadan korktuğu için kurallara uyar Otorite yoksa yasak davranışı yapabilir Örnek: Kırmızı ışıkta geçme • Üç tabak kıran çocuk mu yoksa 10 tabak kıran mı çok suçludur? Diye sorulduğunda "10 tabak kıran daha suçludur" cevabı verilir.14 Gelişim Psikolojisİ edilmektedir. yararı gözetilerek toplum tarafından incelenip kabul edilmiş ilkelere uygun davranıştır. İtaat ve Ceza Yönelimi C. yerleşmiş kurallar ve sosyal düzeni korumaktır. özgürlük kavramları çerçevesinde doğru ve yanlışı bireyler belirler • Ahlak ilkelerini kendisi seçip oluşturur Kohlberg'e göre yetişkinlerin çoğu geleneksel düzeydedir. Model grubun doğruları çocuk için de doğrudur. Seçilen referans grup çocuk için bir model oluştur. Aile arkadaş grubu yada çevrenin beklentileri kendi başına değer taşır. Kohlberg ahlak dönemlerini saptayabilmek için deneklerine hikayeler vererek. adalet. göreceli anlayış ve yordama özellikleri vardır. Yasalar toplum yararına olarak çoğunluk tarafmdan konulmalıdır Kurallar toplum yararına değiştirilebilmelidir Yetişkinlerin % 25den azı bu dönemdedir Evre Evrensel Ahlak İlkeleri • İyi davranış. insan hakları ve toplum • • • • • • 6. başkalarını memnun eden. 3. Bu hikayelerden bir örnek verirsek "Hans adlı bir adamın karısı az rastlanan bir kanser tütünden ölmek üzeredir. Evre Saf Çıkarcı Eğilim • Önemli olan kendi istek ve ihtiyaçlarıdır • İhtiyacı karşılayan. ödül getiren davranışlar doğrudur • Çıkarcılık egemendir • "Sen bana yardım et. kişinin kendi vicdanıyla ve kendi geliştirdiği ahlak ilkeleriyle tanımlanır. topluma daha fazla yarar sağlayabilmek için yasalann değişebileceğine inanır. sosyal düzenin yasa ve kurallarıyla değil. Evre Kanun ve Düzen Eğilimi Temel güdü toplumsal düzen korunmalıdır • Başkalarını memnun edecek davranışlarda bulunmak değil. Ancak doğru ve yanlışın kişisel değer sorunu olduğu da kabul edilir. Gelenek Ötesi Düzey (İnsan hakları. Çünkü soyut düşünce. • Bu ilkeler somut ahlak kuralları olmayıp genel soyut ilkelerdir. insan haklarını ve insana saygıyı içerebilirler. Evre İyi Çocuk Eğilimi (Kişiler arası uyum) Bu Düzeyde geçerliği ve uygulanırlığı olan ahlaki değerleri ve ilkeleri. karşılıklı ilişkilerin devamhlığı ve minnettarlık önemlidir Başkalarının görüşü önemli Çevresinden onay almak ve takdir edilmek ister Temel güdü grup tarafından kabul edilmektir Somut işlemler dönemidir. Evre. ben de seninkini " anlayışı hakimdir. Evre Sosyal Anlaşmalara ve Yasalara Uyma Eğilimi • Bu devrede doğru davranış. B. • Kurulu sosyal düzen eleştirilmeden kabul edilir.

Hans tanıdığı herkesten borç alarak ancak 1000 dolar toplayabilir. her söz şeyden konusu • • 34. Hans suçlu mudur D) Kişilik özellikleri ?. Bu ilaç olarak aşağıdaki yorumları yapmışlardır. Televizyonda haberleri izleyen üç farkiı yaş kurtarabileceğini söylerler. Gelenek Öncesi II. Gelenek Öncesi I. Bu ilaç aynı şehirde oturan grubundan kardeş. anlaşmalarla sorunlar çözülmelidir. Evre ve Hans suçsuzdur." düşüncesi yerahr?(2002KPSS-75) A) Kanun ve düzen eğilimi B) Evrensel Halek ilkeleri C) Geleneksel ahlaki değerler D) Saf çıkarıcı eğilim E) iyi çocuk eğilimi . Geleneksel III. Geleneksel IV. istemektedir. Radyuma 200 dolar yaşındaki kapkaçcıların çok kötü işler yaptığı. ondan ilacı ya daha ucuza arasındaki farklılığın nedenidir? (2003 KPSS-87) vermesini ya da paranın yarısını sonra almayı kabul A) Yaşantılarının öznelliği etmesini ister. Evre Hans suçludur. İnsan hayatı önemlidir. Evre insanlar onu • • Hans suçludur. İnsanlara hiçbir şekilde yarar sağlamaz. Polisler onu yakalar cezalandırır. fakat eczacı ilacı maliyetinden olan kapkaç olayının toplum düzenini bozduğu. Karısı için böyle yapmıştır.16 yaşında pahalıya mal olmuştur. Hans toplumsal düzenî bozmuştur. 5 yaşındaki ise kapkaçcıların çok miktarda para verdiği halde ilacın küçük bir miktarı için 2000 dolar çaldığı ile ilgili olarak yorumlar yapmışlardır. Bunun üzerine çaresiz kalan Hans C) Genetik özellikleri eczaneye girip karısı için ilacı çalar. Evre Hans suçludur. Toplumdaki ayıplartar. Fakat eczacı 'Hayır ilacı ben keşfettim. Eczacıya karısının ölmek Aşağıdakilerden hangisi bu üç kardeşin tepkileri üzere olduğunu söyler. Kanunlara aykırı davranmıştır. Suçsuzsa neden E) Duygusal özellikleri suçsuzdur?" Bu soruya şu cevaplar verilebilir: • • Hans suçludur. B) Ahlak gelişim düzeyleri ondan para kazanacağım' diyerek Hans'ın isteğini kabul etmez. Gelenek ötesi V.Gelişim Psikolojisİ 15 35. Kanuniar toplumsal düzeni sağlamaya yarar. izledikleri bir kapkaç olayı ile ilgili bir eczacınm keşfettiği bir çeşit radyumdur. 10 de 10 misli fazlaya satmaktadır. Evre Hans suçsuzdur. Bir insanın hayatı olduğunda hırsızlık yapılabilir. Kohlberg'in anlak gelişim kuramının hangi evresinde "sebebi ne olursa olsun savaş her koşulda yanlıştır. suçluysa neden suçludur?. Karısı da onun için böyle yapardı. İnsanlar toplum içinde birbirlerinin özel eşyalarına saygı göstermek zorundadır. İnsan karısı (kocası) için böyle davranmalıdır.

duygu. düşünceler burada barınır. Özgüven: Bireyin kendine yönelik olumlu yargılarının örüntüsüdür. Özsaygı (Benlik saygısı): Bireyin kendi fiziksel ve zihinsel özelliklerine yönelik değer atfetmesidir. EGO yu törel amaçlara yönlendirmek 3. inançlarımız. Kişilik gelişim kuramları olarak Freud'un Psikoseksüel kuramı ve Erikson'un Psiko sosyal Kuramı ele alınarak incelenecektir. tutumlarımız. . yeteneklerimiz. Erikson'un kuramında kişiliğin gelişiminde toplumsal faktörlerin rolü ve kişiliğin şekillenmesinde bireyin içinde yaşadığı kültürün etkisi önemlidir. Süper ego ise. model alma • Fenomenolojik yaklaşım: Bireyin öznel algıları üzerinde yoğunlaşır. Arzu. bunu yapmamasjnı bu davranışın kesinlikle yanlış olduğunu söyler ve bastırmaya çalışır. dürtü. İD den kaynaklanan ve hemen doyuma ulaşmayı itkileri toplumsal değerlere uyumlu hale getirmek egonun görevidir. sevgi ve olumlu yargılarla ilgilidir. duygu.16 Gelişim Psikolojisİ PSIKANALITIK KURAM Freud tarafından geliştirilmiştir. Birey. • Psikanalitik kuram: freud'un topografık. Freud'a göre burada kişiliğin büyük bir kısmı bulunur. yapısal ve psiko-seksüel kuramları vardır. İD kabul edilemeyecek isteklerini bastırmak 2. Süper Ego: Toplum tarafından hoş karşılanmayan ve ego tarafından ketlenmeyen İD itkilerini saygın toplumsal amaçlara yönelterek. Kişiliğin tüm belirtileri dışarıdan gözlenemez. • Bireyi diğer insanlardan yıran noktalardır • Davranışların tutarlı ve devamlı olan kısımlarıdır • Gelişimsel özellik göstermekle birlikte kalıcı özelliklerdir. Haz ilkesine göre çalışır ve biyolojik gereksinimlerin derhal giderilmesini gerektirir. huyumuz. Yapısal kişilik kuramı (kişilik yapısı) İD : İlkel benlik olarak bilinir. B. Kişilik Kuramları • Bio-fızyolojik yaklaşım: Hormonal süreçler ve beden şekli kişiliği etkiler • Treyt kuramları: Durum kuramlarıdır. Dolayısıyla id kişiliğin temel sistemidir. Kişiliğin en ilkel boyutudur. • Psikososyal gelişim kuramı: Erikson tarafından kişiliğin gelişimi ömür boyu ele alınır. biraz zorlayınca bilince çıkardığımız bölgedir. Kimseye sormadan bulduklarını yiyebilir. Benlik: Bireyin gelişimsel özellikleriyle kendini algılaması ve değerlendirmesidir. A. Bilinç dışı: Bilincin dışında olan ve özel tekniklerle bilince çıkartılan yerdir. Kusursuz olmaya çalışmak Misafirliği giden bir insan aç ise İD ile hareket ettiğinde açlığını bir an önce gidermek ister. Ego: id den sonra gelişen ve gerçeklik ilkesine göre çalışan kişilik boyutudur. değerlerimiz. Temel biyolojik itkilerden oluştuğu için kişiliğin en erken gelişen bölümüdür. Topografik kişilik kuramı (bilinç sınıflaması) KİŞİLİK GELİŞİM KURAMLARI Kişilik: bireyi başkalarından ayıran doğuştan getirdiği veya sonradan kazanılan özellikler bütünüdür. Onun için önemli olan açlığın giderilmesi doyurulmasıdır. Doyuma hemen ulaşma isteği taşır. Çoğu bireyin iç dünyası ile ilgilidir. Davranış kalıplarının genel adına treyt denir. Kişiliğin ölçülmesi uygun treydin seçilmesine bağlıdır. Ancak EGO bunun nasıl yapılacağını düzenler yani ilkel yöntemlerle değil toplumsal kurallara göre yapılmasını sağlayarak bireyin ev sahibinden uygun bir dille aç olduğunu belirtmesini ister. Bunlar. yasaklanmış istek. doyuma ulaşmasını sağlar Süper egonun görevleri: 1. Kişinin sosyal boyutunu oluşturur. görüşlerimiz gibi bütün özelliklerimiz kişiliğimizi oluşturur. • • • Bilinç: farkında olduğumuz yaşantıların bulunduğu yerdir Bilinçaltı: (bilinç öncesi) Bilincinde olmadığımız. Bireyin kendi kimliğinin farkında olmasıdır. psikoseksüel kişilik kuramı olarak üç kuramdan oluşur. Duygularımız. klasik. toplumsal etkileşim süreçlerinde gerçekleşen üç tür öğrenme stilinden oluşur. yapısal. dünyayı ve olayları yorumlama biçimi kişiliğin temelini oluşturur. edimsel. Topografik. • Sosyal etkileşim kuramları: kişilik. Güven. Kişilik. kendini. Ergenlik dönemine kadar olan gelişim freud'un psikoseksüel gelişim kuramı ile aynıdır.

Bir sonraki evrenin başanlı olması bir önceki evrenin başarılı geçirilmesinde büyük etkendir. Ortak noktalan ise evrelerin bir sırayı takip ettiğidir. duygularını. Cinselliğin üzerinde önemle durmuştur. Bireyin erken dönemdeki yaşantıları bilinirse davranışların nedenleri anlaşılabilir. Bu eğitim sırasında annenin tutumu iler ik i yı ll ar da ço cu ğu n k ar ak te r ya pı sı nı belirlernektedir. Sağlıklt yaşamın amacı 'sevmek ve çahşmaktır" Genç bu dönemde cinsel yönden olgunlaşmaya başlar artık çocuk olmaktan çıkıp çocuk sahibi olacak bir olgunluğa ulaşmaktadır. Böylece erkek ve kadın biçimdeki toplumsal rollere hazırlık başlar. Anne memesi çocuğun çevre ile ifetişim kurduğu başhca nesnedir. Genital Dönem: 12-Genç yetişkinlik: freud'a göre bu dönem yetişkinlik süresince devam etmektedir. Tuvalet eğitimin barışçı yollardan tamamlanmaması durumu (çocuğu hazır olmadığı halede zorlamak veya cezalandırmak) çocukta iki tür tepkiden birinin gelişmesine neden olur. Karşı cinsten ebeveyne ilgi gösterir. insanlarla ilişkilerini etkileyecektir. Genital uyarımdan haz almaktadır. Cinsel dürtüler durgunlaşmış denetim altına alınmıştır. Evreden diğerine geçiş evredeki ihtiyaç giderilmese bite tamamlanır. Erkek çocuğun cinsel organı vücudun en önemli parçasıdır. fallik. Temel haz kaynağı cinsel organlardır. gizil. 36. Bu dönemde ihtiyaçlarm gereğince doyurulmaması veya aşırı doyurulması çocuğun bu döneme bağımlı kalmasına neden olur. Bu nedenle çocuk her şeyi ağzına götürür. Kişilik bozuklukları bu evrelerin başarı ile tamamlanmamasından kaynaklamr. kızlarda ise elektra karmaşası denir. Bu dönemdeki en önemli uyarıcı faaliyet beslenmedir. Sağlıklı biçimlerde geçirilemeyen gizil dönemde çocuk içsel dürtülerini denetimini sağlayamaz ve enerjisini öğrenme ve beceri geliştirmeye yöneltemez. Aşırı bir denetim mekanizmasının geliştirerek obsesif (Takıntılar) karakter yapısınm yerleşmesine neden olur. anal. Bu gereksinimlerin karşılanıp karşılanmaması çocuğun ilerideki davranışlarını. Freud 'a göre her evre başarı ile atlatılmalıdır. Oral. Bu öfkeyi sık sık dışkı yaparak dile getirir ve böylece anneyi protesto eder. Bu dönemdeki en önemli faaliyet tuvalet eğitimidir.çocuklar hem cinsleri ile oyun oynamayı tercih ederler. Bu konuda piaget'den farklı düşünür. Ağız. Çocuk annenin gereksiz ve zamansız baskıları sonucu cezalandırılmamak ve annenin onayını kaybetmemek için çözümü dışkıyı yapmamakta bulur. Psiko Seksüel Gelişim Kuramı 17 Freud'un insanın gelişimi ile ilgili iki önemli görüşü vardır. Fallik Dönem: 3-7 yaş arası dönemdir. Ağıza almak ve ısırmak sonradan gelişecek karakter özelliklerine ilk örnek olurlar. • çocukluğun ilk yılları (0-6 yaş) kişiliğin oluşumunda çok önemlidir. Dönemin sonlarına doğru çocuklar kendi cinsiyetindeki ebeveynleri ile özdeşim kurarak cinsiyet rollerini kazanmaya başlarlar. Latent (Gizil) Dönem 7-11 yaş: bu dönemdeki çocuklar zamanlarının büyük bir kısmını okulda geçirdiklerinden psişik enerjileri ders ve spor gibi geleneksel faaliyetlere yönelir. Piaget'e göre bir evre tamamen bittikten sonra diğer bir evre başlamaktadır. Bu dönemin amacı gencin ana babasından bağımsızlaşarak aile dışındaki karşı cinsten kişilerle olgun ilişkiler kurabilmeyi öğrenmesidir. Bebeğin temel haz alma bölgesi dışkılama bölgesidir. Çocuk hazır olmadığı bir takım şeyleri kendisinden bekleyen anneye öfke duyar. çoğunlukla doyurulmamış temel .Gelişim Psikolojisİ C. Cinsel ihtiyaçlar açısından sessiz ve sakin bir dönemdir. Tepkici bir karakter yapısının oluşmasına neden olur. genital. Her evre başedilmesi gereken bir gereksinimi ortaya koyar. dil ve dudaklar bebeğin temel haz alma bölgeleridir. Gelişimsel süreç beş evrede incelenmiştir. Uyumlu anne baba çocuk ilişkisi var ise bu dönem hiçbir iz bırakmadan ve kalıntıları yetişkin yaşama aktarılmadan atlatılır. Buda tutucu bir karakter yapısının gelişmesine neden olur. Çocuk bu dönemde ağız yoluyla haz alma söz konusudur. Oral Dönem: 0-1 yaş Doğumdan sonraki ilk bir yılı kapsar. Bu dönem cinsel bölgelerin uyarılmasından heyecan duyma ve cinselliğe aşırı ilgi biçiminde belirir 3 yaşından itibaren erkek çocuk kendisini babaya benzetir. • Kişilik gelişimi psiko-seksüel evreleri içerir. Bir önceki dönemde örtülü olan cinsel enerji artık cinsel organlar ve cinsel ilişki üzerine odaklanmıştır. Çocuk okul çağındadır. Freud düşüncesine göre patronundan kötü muamele gören bir işçinin hıncını çocuklarından ve karısından çıkarmaya çalışması. Anal dönem: 1-3 yaş çocuğun tuvalet eğitimini öğrendiği dönemdir. Kız çocukları neden aynı organa sahip olmadıklarını merak ederler. Erkek çocuklarda bu ilgiye oedipos karmaşası. aşağıdakilerden hangisi ile ifade edilir? (2004 KPSS-112 ) A) Sublimasyon B) Yansıtma C) Bastırma D) Yer değiştirme E) Reddetme SAVUNMA MEKANİZMALARI "uyum mekanizmalan" da denilen savunma mekanizmaları.

18 Gelişim Psikolojisİ Pastayı çöVsevme ve ayhı zamanda kflo âftriaktan korkma durumunda yaşanan çatışmadır. Bu nedenle ego savunma mekanizmaları olarak adlandırılır. Örneğin komşunun çocuklarının okuldaki başarısını kıskanan kadının kendi çocuklarında görmediği bu özelliğin yarattığı eksiklik duygusunu "ne de olsa herşey okumak değildir. Örnek. Örnek. ÇATIŞMA Bilinç altına itme olarak da isimlendirilen bastırma mekanizmasında kişi Acı. aşağı tükürsen sakal) Sevmediğimiz. 1. Bir yaşantmın tamamen bilinçsiz olarak baskı alınması durumuna ise represyon denir. çevreden kaçma. Bir yaşantının bilinçli olarak örtbas edilmesine supresyon. Yanaşma-yanaşma: İki ya da daha çok olumlu değerli amaç nesnesi yan yana bulunduğunda ve kişi bunlardan birini seçmek zorunda kaldığında ortaya çıkar. Benlik için tehlikeli olarak algılanan ve bunaltı doğurabilecek bir gerçeği yok saymak. MANTIĞA BÜRÜME (Bahane bulma) Rasyonelleştirme Çatışma. Çatışmalar 1. öfke ve kızgınlık. Bu ihtiyaçlarımız (güdülerimiz) fızyolojik ya da toplumsal nitelikli olabilir. Aynı şekilde "kedi ulaşamadığı ciğere pis der" sözü bu mekanizmaya iyi bir örnektir. Organizmada birbirine ters düşen iki güdünün rekabeti durumudur. Kaçınma-kaçınma: İki ya da daha çok olumsuz durum ya da nesne karşısında kalmaktır (yukarı tükürsen bıyık. BASTIRMA Herhangi bir davranışın içsel ya da çevresel bir nedenle bloke edilmesidir. 2. Yanaşma-kaçınma: Bir amaç nesnesinin hem olumlu. Çatışmayı üç grupta inceleyebiliriz: Bu güdüler birbirine zıt ayrı yönlere çekerek birbirleriyle savaşırlar. Bilinç altına itilen ya da bastırılan bu dürtü ve yaşantılar çeşitli şekillerde davranışlarımızı etkilemeye devam ederler. Engellenme 2. düşler ya da dil sürçmelerindeki sembolik anlatımlarda olduğu gibi zaman zaman tekrar bilince çıkabilir. 3. bezginlik gibi davranışlar gözlenebilir. yılgınlık. kafeye arkadaşlarla buluşmaya gitmek (Eğlenme ihtiyacı) ile Kütüphaneye gidip ders çahşmak (gelişme ihtiyacı) bizi aynı anda iki ayrı yöne çekerler. aşırı duyarlılık. bencilce tutumlar. Belirli bir durumda kişi için kabul edilmesi güç ve kaygı yaratıcı olan bir açıklamayı gösterme yerine acı ve kaygı vermeyecek bir neden ya da açıklamayı ileri sürme eğilimidir. hem olumsuz yanlarının bulunması durumunda ortaya çıkar (iki sevgiiinin birlikteyken sürekli kavga etmeleri ama ayrı kaldıklarında birbirlerini özlemeleri). Birçok özürlerimizi. psikanalitik yaklaşıma göre ego'yu korumayı amaç edinir. 2. B unlar. YADSIMA (İnkar-Denial) C. Ayakkabıcı dükkanında çok beğendiğimiz iki ayakkabıdan birini seçmek zorunda kaldığımızda yaşadığımız çatışma türüdür. dünyada okumaktan daha önemli şeylerde var" demesi. Örneğin ağır hasta bir yakınınıza yetişmek için otobüs terminaline gidiyorsunuz ve bilet bulamıyorsunuz. SAVUNMA MEKANİZMALARI İhtiyaçların doyurulamamasının iki temel nedeni olabilir. ENGELLENME Savunma mekanizmaları. görmemek değişik derecelerde oldukça yaygın olarak kullanılan bir ilkel savunma biçimidir. B. üzüntü ve kaygı veren duygu. düşünce ve yaşantıların bilinçten itilmesidir. Genellikle toplumsal baskı ve beklentilerin yarattığı çatışma durumlarında kullanılan ve mantıklı bahaneler bulma olarak adlandırılabilecek bu mekanizma kişi tarafından çoğu zaman sözlü olarak ifadelendirilir. utanç ya da suçluluk doğuran eski deneyimlerimizi bilinç altına . Bunun dışında. A. Freud'a göre hiçbir dürtü tam bir başarı ile bastı rı lamaz.Aynı nesneye doğru hem yanaşma hem de kaçınma isteği durumudur. Engellenme sonucu insanların gösterdiği en önemli tepki saldırganlıktır. çıkarcı ve bencil olan birinin böyle davranmamayı istememesi nedeniyle unutması. aşırı bağımlılık. 1. Sınava çalışmak istemeyen öğrencinin aynı zamanda sınıfta da kalmak istememesi durumunda yaşadığı çatışmadır. istemediğimiz iki durumdan birini seçmek durumunda kaldığımızda yaşadığımız çatışmadır. ihtiyaçların neden olduğu iç huzursuzlukların (geriiîmin) giderilmesi amacıyla kullanılır.

Yüceltme mekanizmasında. "bana kızıyorlar benden nefret ediyorlar" diye düşünebilir. 4. Çatışmaya ve bunaltıya neden olabilecek ve benlikçe kabul edilmeyen bir dürtü asıl yöneleceği nesne yerine başka bir nesneye yönelerek çatışma ve bunaltı bir derece azaltılabilir ya da önlenebilir Davranışı yönlendiren dürtü ya da neden aynı kaldığı halde hedef değişebilir. Hayatta başarısız olan birinin tuttuğu takımın başarısına aşırı sevinç tepkisi vermesi. duyduğu kıskançlık ve husumeti. ÖDÜNLEME (Compensation) 19 Özdeşim kurulan kişinin birçok özelliğini taklit eder. KARŞIT TEPKİ KURMA (Reaction-Formation) Kişinin herhangi bir eksikliğini.Yeni doğan kardeşinin ailede tüm ilgiyi topladığını gözleyen çocuk. toplumca onaylanmayan ilkel nitelikteki dürtü. kızma en çok Psikolojisl yadsınan duygulardır. İçinde öfke ve kin duyguları olan bir kişi. eğilim ve istekler doğal amaçlarından çevrilerek. Örneğin yakışıklı olmayan birinin işinde başarılı olarak yükselmesi ve böylece beğeni toplaması. Yansıtma mekanizmasında kişi. GERİLEME (Regression) Temel ihityaçların ve isteklerin karşılanmaması sonucu meydana gelen doyumsuzluk veya kaygı hallerinde bireyin bulunduğu durumdan daha ilkel bir olgunluk düzeyinde davranmasıdır. kendi içindeki bilinçdışı dürtü ve eğilimlerin tam karşıtı tepkiler vererek de benliğini savunabilir. (Patrona kızıp acısını evdekilerden çıkarma). YANSITMA (Projection) Bazı duygu. YÜCELTME (Sublimation) Kişi. ahlakçı bir tutumla bastırılmaya çalışılabilir. dışarıdaymış ya da dışarıdan kendisine yöneltiliyormuş gibi algılanmasıdır. ÖZDEŞİM (İdentification) Kişinin kendisine örnek aldığı bir başkasının özelliklerirıi kendi kişiliğine katması. Başkalarına düşmanlık duyguları besleyen biri bu duygulann kendisinde yarattığı suçluluk duygusundan kurtulmak için karşısındaki kişileri kendisine kötülük yapmakla suçlamasıdır 5.İstenmeyen olay ve durumları kabul etmemedir. kızarması. Burada hem yadsıma (bende kızma yok). bunları hiç yaşanmamış gibi Gelişim de algılayabiliriz. Fakir zengin olur. nefret ve kabalık eğifimlörine karşı kişi. yetersrzliğîni bir başka alanda başarı sağlayarak kapatması çabasıdır. 4 yaşındaki bir çocuğun korkunca altını ıslatması. toplumca beğenilen etkinliklere dönüştürülürler. YER DEĞİŞTİRME (Displacement) Bir dürtünün ya da duygunun asıl nesnesinden başka bir nesneye yöneltilmesidir. sonra benimsemeye başlar. Aşırı hayal kurma bireyin gerçek kimliğini kaybetmesine neden olabilir. Okulda başarısız olan bir çocuğun ştmanklık yaparak ilgi çekmeye çalışması. cezalandırılacağı korkusuyla doğrudan kardeşine değil. kendi oyuncaklarına yönelterek onları kırıp tahrip edebilir. Çocuklukta en yalın biçimiyle gözlemlenebilen yıkıcı eğilimler yetişkinlik döneminde toplum tarafından onaylanmayacağından böyle bir insan örneğin iyi bir patlayıcı madde ya da silah uzmanı olarak bu eğilimini yüceltebilir. Bir gencin 10 yaşındaki bir çocuk gibi bağırıp çağırması ya da ağlaması 11. Örneğin. kendi içinde yadsıdığı bir dürtüyü (ki bu toplumca onaylanmayan bir dürtüdür) başkalarında görür ya da başkalarının bu dürtüyü kendisinde gördüğünü sanır. Dersi dinlemeyen bir öğrencinin bu durumu kabul etmemesi. 10. Yer değiştirmedeki güdü çoğunlukla kişinin açıkça gösteremediği saldırganlıktır. aşırı derecede kibar ve nazik. dürtü. Başarısız bir öğrencinin başarılı olan bir öğrencinin tüm davranışlarını taklit etmesi. düşünmesi ve davranması yoluyla ulaşmak istediği amaca ulaştığını sanmasıdır.itmekle kalmayız. Kardeşini kıskanan çocuğun aşırı derecede iyi bir abla ya da ağabey olmaya çalışması. 7. Bir yetişkinin kaygılandığında kekelemesi. gereksinim ya da yaşam olaylarının dışarıya aktarılıp. yansıtılıp. Öfkesi belli olduğu halde kişi bunun hiç farkında olmaksızın yadsıyabilir. Saldırgan olan birinin Boks sporuna başlaması. . onun gibi duyması. pislik ve kirlîlik eğilimlerine karşı anormal derecede titiz ve temiziik düşkünü olabilir. 6. Geçirdiği çocuk felci yüzünden sakat kalan bir kişinin yoğun çalışmaları sonucu olimpiyat yüzme şampiyonu olarak hareket yetersizliğini ödünlemiştir. Rüyalar ya da hayal aleminde ihtiyaçlar giderilmeye çalışır. HAYAL KURMA YOLUYLA AVUNMA İç ve dış nedenlerle ihtiyaçların ve güdülerin karşılanamadığı durumlarda hayal kurma yoluyla doyum sağlama yoluna gidilmesidir. 8. 9. Benlikçe kabul edilmeyen birçok dürtü ve gereksinimler aşırı baskıcı. Öfke. çirkin güzel olur. bağnaz. içindeki kin. hem de yansıtma (onlarda var) düzeneği işlemektedir.

Daha önceki pasif dönem. Aynı şekilde aile tarafından uygulanabilen aşırı koruyucu tutumlar da çocuğun özdenetimini ya da yargılama yeteneğini zayıf bırakacağından özgür iradesinin gelişimini sekteye uğratacaktır. Bu olmaz.20 PİSKO-SOSYAL GELİŞİM KURAMI (Erikson) Gelişim Psikolojisİ ayakta durup. yürüyebilme. Aile tarafından çok erken dönemde ya da aşırı bir baskı ile dışkı eğitimi ya da başka eğitimler uygulanacak olursa. Bu dönemde yardımı reddederek tek başına etkinlikte bulunmayı isteme davranışı çok belirgindir. 6. İstenen ve verilen ne varsa o anda alınır. yardımsız kendi ayakları üzerinde durma konusunda cesaretlendirmelidir. ağlayıp. zamanla sınırlı olmayıp gelişim süreklidir. Kişilerde bazı sorunlar bir dönemden. korku duymadan. içekapanıklık (şizoid kişilik). çevresindekileri ve dış dünyayı kontrol edebileceği hissi gelişir. Anneye bağımlılık azalır. Erikson'un basamakları. yürüme. Freud'un anal dönem olarak adlandırdığı dönemdir. Bu dönemin uygun bir şekilde yaşanamaması. dışkılama gibi aşamaları gerçekleştirme için özgüven duygusu gelişmeye başlar. Bu da dediğim dedik ve her şeyin detaylarına inen bir davranış yapısı oluşabilecektir.Erikson (1902-1994) bir Alman psikanalist Erikson bu şekilde insan ego gelişimini sekiz evreye aytrarak incelemiştir. Çocuğun etrafındakiler bu dönemde onu kendi işlerini yapıp. Çocuğun çevresi ve iç dünyası her iki durumda da sabit ve düzenli olup. Bu durumda ısırma isteğini frenlemeyi öğrenirken. yeterli özgürlük ve desteği verirse. 1. alkol-madde bağımlılıkları gelişebilir. Çocuk her şeyi ağzına götürerek öğrenir. çevresini de etkileyebildiğini görür. memenin ağzından çekildiğini fark eder. duygusal yakınlık ve fiziksel temas gibi temel gereksinimleri karşıianırken kendilerine ve diğer insanlara güvenmeyi öğrenir veya güvensizlik duygusu oluşur. Çocuğun kendine özgü davranışlarının farkında olduğu dönemdir. Çocuğun bu dönemdeki ilk sosyal başarısı anne-baba gözü önünde olmadığında. Bebek anne memesini ısırınca. aktif hale dönüşür. Bu donemin ilerlemesi ile çocukta emekleme. Aile eğer çocuğa karşı aşırı koruyucu olmadan. çocuğun iç kontrolünü sağlaması yolundaki gelişimi olumsuz etkilenerek. başka bir döneme taşınabildiği gibi ağır stres altında da o sorunlar yeniden açığa çıkabilmektedir. gerileme ya da yanlış gelişimlere yol açılabilir. deneme -yanılma yolu ile öğrenimi engellenirse. rahat idrar çıkarma ve dışkılaması ile belirlidir. Çocuklukta gelişen. paranoid ya da sanrısal bozukluklar. yere sağlam basma. bir sonraki basamağa rahatça geçer. ileri dönemlerde adaletli yaşamı. Eğer kriz başarılı bir şekilde atlatılmışsa kişi güç kazanarak. Bir bebeğin çevresi ile iyi bir ilişkisinin. Beslenme. tuvalete gitme. Doğumdan ilk 1. dış ve iç dünyası birbiri ile uyumlu ve sorunsuzdur. seçimler yapıp. çocuk cezalandırılıp. kendi bedeni üzerinde bunları yapmaya çalışacaktır. Bu sayede çevresindekilerden ayrı bir varlık olduğunu öğrenmeye başlar. şüphe ve utangaçlık kendini göstermeye başlar. uykunun düzenliliği. Çocukta ilk benlik duygularının temeli bu dönemde atılır. . aşırı koruyucu olunursa öfke. Ana-babanın bebeğe güven verici bir şekilde besleyici yaklaşımı . uyumunun varlığı istekli ve rahat bir şekilde beslenmesi. Bu durumda kişide ileri dönemde utanç ve şüphe gibi tutumlar baskın hale gelebilecektir. Evre: Temel Güven/Güvensizlik (0-1 Yaş) Bu dönem Freud'un oral dönem olarak adlandırdığı evredir. tuvaletini yapmayı öğrenir. Bu dönemdeki bebeklerde beslenme. çevreyi keşfetme ve konuşma gibi çeşitli faaliyetleri sırasında yeterlilik duygusu geliştirir veya yetenekleri hakkında kuşku duyar. güven iyimserlik kazanılması gereken temel özelliklerdendir. Bu dönem 1-3 yaş arasını kapsamaktadır. bulmak. temizlik. çocukta ileri dönemde dış dünyaya karşı olumlu beklentiler içinde oluşun temelini atar. kaygı ya da öfke göstermeden bu duruma dayanabilmesidir. ümitsizlik şeklinde tavırlar. Bu dönemde çocuğun özgür iradesini kullanarak. çocukta özgüven duygusu gelişerek. aydan itibaren dişlerin çıkışı ile birlikte ısırma dürtüsü gelişir. Bu dönemde umut. Bu dönemde çocuk konuşmaya başlar. 2.5 yaş dönemine dek sürer. Isırma ile zevk almaya başlar. Ağız bu dönemde vücudun en duyarlı bölgesidir. ebeveynlerin yokluğu ya da yanlış tutumları nedeniyle sağlıklı bir şekilde geçilememesi halinde ileri dönemde kişilerde kötümserlik. Evre: Özerklik/Utanç ve Kuşku (1-3 Yaş) Erik H. Bu dönemlerin her birinde az ya da çok içsel kriz yaşanmaktadır. emmek ve gıda almaktır. Bu dönemde çocuk her şeyi kendi ağzı ile yaşar. tuvalet kontrolü oluşur. Bazen de yoğun stres ile kişilerde daha önceki basamaklara geri dönüş gözlenebilir. Asal işlev anne memesini arayıp. kendisinin denetimindeki bu özerklik duygusu.

ufak planlar yapmaya başlar. 7 yaş ile 11 yaş arası dönemi kapsamaktadır. Bir önceki donemde varolan özerklik. daha mantıklı ve uyumludur. Okul çağı dönemidir. kıskançlık. Freud'un latent dönem olarak adlandırdığı dönemdir. Bir şeyier yaparak. Bu dönem başarılı bir şekilde aşılırsa sorumluluk. çevresindekileri kendi ahlak kalıpları içine girmeye zorlama şekfinde davranışlara yol açabilir. Çok güçlü bir süper ego gelişimine neden olarak. Eğer aile bu davramşları aşırı bir şekilde bastırıp. mutluluk ve başarı duygusunu daha çok tadar. . Bu dönemde çocuk cinsel açıdan bir durgunluk dönemine girerken. Eğer bu dönemde saldırgan dürtülerine hakim olabilmesi. Bu gelişen taslak ileride ahlak kavramını oluşturacaktır. kendi insiyatifini ortaya koyarak. suçluluk duyguları ve kaygıya neden olabilir. Kendinden yaşça büyük ya da daha deneyimlileri izleyerek araç-gereç kullanmayı öğrenir. ileride ya hep ya hiç tarzında düşünme. 3. başladığı işi bitirmenin keyfine varmaya başlar. Bu dönemde sergilenen düşünsel ve vücutsal çaba sonucu sağlananlar ve elde edilen hazzın çevrece yoğun eleştirisi. Eğer çocuk bu dönem öncesini ve bu dönemi başarılı bir şekilde geçememiş ise aşağılık ve yetersizlik duyguları geliştirir. Ancak. yeni şeyler öğrenme ve bir şeyler üretmenin hazzını yaşamaya başlar. çocuk sınırlarını bilerek. cezalandırılma sonucunda çocuğun kendi cinsel organının kesileceği ya da tahrip edileceği şeklinde korkuları başlayabilmektedir. cinsel organlarla ilgili yoğun düşünceler. Kendini örnek aldığı kişilerle özdeşleştirerek. öğrenme ve işi başarma özel bir öneme sahiptir. Bir işi planlama. onlarla nasıf ilişki kurabileceğini öğrenir. fobik bozukluklara ve psikosomatik bozukluklara yol açabilecektir. Çocukta aşırı bir merak. buna düşünsel gelişim de eklenmektedir. yeterli ve üretken olmayı öğrenirler. Bu dönem uygun bir şekilde yaşanırsa. çocuğun kendi içinde ana-babanın kendine koyduğu yasaklar ve uygulanan eleştirileri mumla aratan bir denetleme kurumu . kendi ya da yaşıtlarımn cinsel organlarına dokunma davranışlarına yol açar.baskın bir süper ego gelişebilir. Yeni beceriler kazanarak.Bu dönemde çocuk.Gelişim Psikolojisİ yasalara saygıyı. Başarısızlık durumunda ise aşağılık duygusuna kapılır ve hiçbir şey yapmazlar. Bu dönemde yasaklanmış dürtülerin baskılanması ile kişide suç ve kaygı duyguları oluşur. Sorumluluklar üstlenmeye. Bu değişim ile birlikte. Kısaca kazanılması gereken özellik kendi kendini kontrol etme yeterliğidir. • • oedipus (erkek çocuğun anneye yönelmesi) elektra (kız çocuğun babaya yönelmesi) kompleksleri denen karşıt cins ebeveyne yakınlaşıp. yaşıtları ile ilişkileri artarak. Yaşıtlan ile oynayarak. inisiyatif kullanmaya başlar. suç ve girişim arasındaki çatışma ileri dönemde yaygın anksiyete bozukluğu. el ve vücut becerisi geliştirir. kişisel disiplin özellikleri gelişir. kendi cinsinden olan ebeveyni rakip gibi görme şeklindeki gelişimsel düşüncelerden kurtulup. 4. korkutarak öntemeye çalışırsa. konversiyon bozukluğu da denen somatoform dissosiyasyonlara. cezalandırılma korkusu başlamakta. İleri dönemde. Evre: Girişkenlik/Suçluluk (3-7 Yaş) 21 Bu dönemde cinsel organların uyarılabilmesi görülmektedir. suçluluk duygularına yol açmaktadır. Bu dönemde amaçlı olma. kurumlara güvenin oluşmasına zemin hazırlayacaktır. çevresiyle uyumlu bir şekilde görevler üstlenir. uygun bir şekilde sağlamrsa çocukta inisiyatif kullanabilme yetisi ve tutku sahibi olma özelliği gelişir. Evre Başarılı olma/Aşağılık duygusu (Okut Dönemi) Freud'un fallik-oedipal dönem olarak adlandırdığı dönemdir. Çocukta alet kullanma üretme çabası gözlenir. kendinde geüşen ahlak kuralları ve yaşam prensipleri çerçevesinde daha az çatışmalar ve suçluluk duyguları hissederek yaşamayı öğrenir. Bu dönem başarılı bir şekilde yaşanamaz ise. etkinliğini başlatabilme yeteneğini geliştirmelidir. ileri dönemde cinsel alanda sorunlu ve baskılanmış bireyler oluşur. ebeveynler tarafından konulan aşırı sınırlamalar çocuğun girişkenliğini engeller ve suçluluk hissetmesine neden olur. işbirliği yapma. Karşılaştığı başarısızlıkları tolere edebilmeye. olmazsa kendine başka hedefler belirlemeye çalışır. artık daha bir amaca yönelik. başkaları ile rekabet ve çevredekilere fiziksel olarak zarar verme görülür. Bu dönemdeki çocuklar yetişkinlere özgü bazı faaliyetleri yapabilmeyi isterler. Gelişen çocuk kendi işlevlerinde daha etkin olup. Annenin bir numarası olma amacı ve bu uğurda sergilenen tavırlar. 3 yaş ile 7 yaş arası dönemi kapsamaktadır. uyarılma sonucu ayıplanma. Vücut daha bir gelişmekte. Çocuğun iskelet-kas sistemi üzerine hakimiyetinin artışı ve dil becerilerinin gelişimi ile dış dünyanın keşfı ve orada rol almak şeklinde üstünlük-büyüklük düşünceleri başlar. çeşitli alanlarda roller üstlendiği şeklinde düşlemler kurar. eşya ve amaca uygun nesneleri kullanarak. Çocuğun cinselliğe olan giderek artan merakı grup içi cinsel oyuntara.

İlk gençlik aşkları yaşanmaya başlar. Benzer düşünce yapısmdakilerle bir araya gelerek kuvvetli görünmeye ve ortak bir kimlik oluşturmaya çalışabilirler. Bu gruplarda suç işleme. Bu dönemde zihinsel. ancak sonrasında her alanda olduğu gibi burada da taşlar yerine oturmaktadır. Çocuğa ayrım uygulanması. Bu evrede cinsel kimlik sorunları başlayabilmektedir. Henüz yeterli olgunluğa kavuşmamış olan kişilik yapısı. Çevrelerince nasıl görülüp. Aileden ayrılamamak ve uzamış bağımlılık davranışları oluşabilir. Özdeşim dönemidir. ilişkilerinde de iniş-çıkışlar. alanlarda kendini bir yere ait hissedememe. değerlendirildikleri ve hangi mesleğe daha uygun oldukları şeklinde düşünceleri bulunmaktadır. Daha önceki inanç. Kendisine göre üst konumdaki kişileri örnek alamayıp. hedeflerini.22 Gelişim Psikolojisİ seçimleri yeğleme sonucunda psikotik türde ya da suça yönelik davranışlara neden olmaktadır. mesleki vb. Kişiler kimlik krizlerini aşabilmek için. ayrılıklar ile kendini gösterir. patron. Buna karşın olumsuzluk durumunda hangi rolleri gerçekleştirecekleri konusunda karmaşa yaşarlar. politik ve mesleki kimliklerini oluşturmaya çalışır. Bu evrede ahlaki değerlerde değişim gözlenebilmekte. Ancak bu aşklar daha masum ve kendini arayışın bir uzantısı olarak kısa sürelidir. Kendilerini güçlü görebilmek için bir takım özellikleri ön plana çıkararak. diğerlerinden farklı olarak sahip olduğu özelliklerin verdiği haz duyguları yaşanmaya başlar. Birey kendisini yetersiz hissedebilir. Evre Kimlik Kazanma/Rol Kargaşası (11-18 yaş ergenlik) Bu dönemde ergenler "ben kimim?" sorusuna cevap arayarak cinsel. sabırlı. sosyal ve fıziksel becerilerde yeterlilik duygusunu kazanmalıdır. çevreden uzaklaşıp tek başına yaşama ya da uygun olmayan 5. Bu dönemde kişide rol kargaşası oluşması önemli bir sorundur. Bu aşama ana-babalık ya da eş olmak yolunda kendisini ruhsal ve sosyal olarak hazırlamada önemli bir basamaktır. düşlemlerini sadece iş üzerine yoğunlaştıracak olursa. Daha önce yaşanılan evden ve ebeveynlerinden ayrılıp. onların tarzlarını edinmeye başlarlar. önemli kişilere benzemeye. düşüncede. kendi ayakları üzerinde durarak hayatını yaşamak bu dönemdeki önemli bir hedeftir. Olumlu kimlik geliştirme belirtileri: • Kendimle mutluyum • Karşı cinsle iyi anlaşırım • Ailem beni sever • Bana bir şey olmaz kendime bakabilirim Olumsuz kimlik geliştirme belirtileri: • Kimse benden hoşlanmıyor Gencin • • • • • 6. saygı duyulma gereksinimini bu şekilde sağlayabilmektedir. çocuğun kendisiyle aynı cinsiyetteki ebeveyn ile kendini uygunsuz bir şekilde karşılaştırması gibi durumlarda aşağılık ve yetersizlik hissi gelişebilir. Kişide cinsel. Oku! ya da mesleğe hazırlık dönemi ilk olarak ailede başlar. Eğer büyüyen çocuk hayatını. Sağlıklı bir kimlik hisşinin temelinde. yanlış kişileri örnek alabilirler.) Bu yaş grubunda çocuğun anlayışlı. iş ve okul arkadaşları ile karşılaşamaması ya da onlar arasında zayıf-uygunsuz bir noktada bulunmaları halinde. daha önceki evrelerin başarılı bir şekilde yaşanması yatmaktadır. Bu dönemde birey kendinin en iyisini (olumlu ya da olumsuz anlamda) araştırıp bularak gelecekteki erişkinliğin dünyasına adım atmak için yer bulmaya çalışır. Karşı cinsle arkadaşlıkta sevgi ağır basar. öğretmen. alkol-madde kullanımı gibi davranışlar belirebilir. Bu dönemde diğer kişilerle birlikte ortak bir şeyler yapma. ilgili ana baba. düşünce ve alışkanlıklar sorgulanmaya başlar. yetersizlik ya da aşağılık duyguları gelişir. Bu dönemde kendinden farklı yapıda. dışlama hatta onlara karşı saldırı içine girebilmektedirler. aşağılanması ya da aşırı koruyucu tavırlarda bulunulması. Birey yaşıtları ya da çevresindekilerce onaylanma. ortak kimlik sunan bir takım çeşitli alt grup ya da çetelere girebilmekte ya da yerel kahramanları örnek alabilmektedirler. Vücutsal büyüme ve cinsel gelişim gözlenir. kendi duygusal ya da ruhsal gelişimini kısıtlayabilir. Evre: Yakınlık/Yalnızlık (18-21 yaş genç yetişkinlik) Bu dönemdeki genç yetişkinler sevgi dostluğu paylaşabilecekleri birilerini aralar (eş seçimi) bunu . Uygun kişilerin örnek alınması bu süreci kolaylaştırmaktadır. Bir kimlik geliştirme bu evrenin asıl amacıdır. kimük geliştirmesine neden olan etmenler: Düşünce sistemindeki değişiklikler Cinsel rolierdeki yenilik ve değişiklikler Meslek seçimi Ana baba tutumları Otoriteyle olan ilişkiler (öğretmen vb. başkalarının varlığında ya da denetiminde görev alma başladığından işbölümü. sosya!. alışkanlıklarda olanları kabul etmeme.

gerçek ve içten olmayan bir yakınlaşmaya gereksinim duyarlar. eleştirel bakış açısına neden olabilir. Bu döneme dek kişi ruhsal. Çocukluk döneminde yaşanan olumsuzluklar. daha küçükleri. kaynaşmaya başlar. sabırlı. hakkıyla geçilemediği durumlarda derin bir pişmanlık. Bu da yalnız kalma duygusu ve kendi çevresine yüksek duvarlar örerek. Bu durumda. Yakın ilişki kurmamak. depresyon. Kişi üretkenlik ile duraklama arasında seçimini yapma aşamasındadır. Etrafına güven duygusu ve olumlu diğer duyguları yansıtır.Birlikteliğin kurulup. Bu kişiler evlenip. Dost ve eş ilişkileri ile bazen taviz vererek. monotoniuğu kıran aktivitelerle uğraşmak anlamındadır. korku. Bu dönemde üretkenlik. yaşanan hayattan tatmin olunmuştur) ya da umutsuzluk (hayatın anlamı yoktur ve boş geçmiştir hissi vardır) arasında bir çatışma yaşar. muasır medeniyet düzeyine yöneltmektir. huzur içindedir. Birey. Hayata keşke tekrar başlayıp. pişmanlık duyguları taşımaz. kendinden öyle ya da böyle uzaklaştırarak. kısır bir ortam içine sürüklenilebilir. Eğer kimlik krizi çözülmüşse cinsel yaşantı. Hayattaki yeri ve rolünü kabul etmiştir. Bu döneme dek olan basamakları uygun bir şekilde. Bu aşamaya gelene dek elde edilen kimlik başkalarının kimlikleriyle daha çok bir araya gelmeye. çevresindekileri kendisi için zararlı ya da tehdit edici görerek kendinden uzak tutmaya. Aynı zamanda ev dışında olup. çok zedelenmeden ve büyük hatalar yapıp çevresini yıkmadan çıkmışsa bir rahatlık ve olgunluk içindedir. yaşamını anlamlı hale getirmeye çalışmakta veya amacına ulaşamadığı için umutsuzluğa kapılmaktadır. bu aşamada çok kesin olarak bilinentanıdık ile bilinmeyen-yabancı arasına bir hat çekilip. Kişi artık geri dönemeyecek ya da geçmişi değiştiremeyecek bir aşamadadır. Aslında bu dönem çok öncelerden sinyallerini vermiştir. Ümitsizlik. sürdürülebilmesi. hayata olumsuz bakışlar gibi. Hastalık hastalığı. üstün. değersizlik ve depresif düşünce yumağı ile karşılaşılır. Kendi yolunu kendisi çizmiştir ve sonuçlarından kendisi sorumludur. kendisi ile barışıktır. Bu içe kapanma. Benzerleriyle bile savaşmaya dayanan ilişkiler yaşanabilir. birisini sevememe ve kendi kendinin kurdu olmasına yol açar. çocuk sahibi olabilmelerine karşın gene de herkese uzaktırlar. kuşku. yukarıda belirtilen sekizinci evrede beklentilerini gerçekleştirmiş olgun kişilerin varlığı ve bunlarm kendileri gibi araştırmacı. olanları düzeltsem ya da farklı yaşasam şeklinde yaklaşmaz. Bu devredeki temel hedef bir başkası ile yakın iletişim kurulmasıdır. Bu hissin yaşanmadığı ve önceki basamakların sorunlu olup. bunların etkisini gidermeye çalışan kendini aşırı değerli. olanları düzeltmek olanaksızdır ve ne yazık ki ekilenler biçilmektedir. Evre Benlik Bütünlüğü/Umutsuzluk (Yaşlılık) 65 yaş üzeri yaşlılık dönemini kapsamaktadır.Gelişim Psikolojisİ başaramadıklarında düş kırıklığına uğrama korkusuyla insanlardan uzaklaşırlar. Bu dönemde birey anlamlı ve üretken iş yaşamı ve çeşitli faaliyetleri dışında gelecek kuşaklara katkıda bulunmakta veya durgunlaşıp içine kapanmaktadır. Bilinen bir deyimle 'kılavuzumuzun karga olmamasr gerekir. Bu dönemde kişi bütünlük (hayat dolu dolu ve üretken bir şekilde yaşanmıştır.. Ölüm korkusu belirgindir. psikosomatik hastalıklara rastlanmaktadır. Evre: Üretkenlik / Durgunluk (yetişkinlik) 23 İletişim kurmak bu gibi durumda sadece obsesif bir yakınlık anlamındadır. hayata yeni başlayanları olumlu amaca yöneltmek ve yükselen nesli oluşturmak. 8. bu amaçla kendi güvenlik çemberini çok dar tutarak. Hayatını eksi ve artıları ile kabul etmiştir. yakınlarını etrafında tutmak için değişik çabalar içine girilmesi. sağlıkiı ve bilge düzeyine erişmiş. çalışkan. dürüst ve mutlu olmasını bilen kişüeri yetiştirmesi ile mümkündür. nefret ve ölüm korkusu içindedir. kaf dağında görme türü gibi sahte rahatlatıcı düşünce ve hareket yapıları ve sonunda her şeye karşı inancın tükenmeye başladığı. insanları bu alana sokmamak. arkadaşlık ilişkileri ve tüm sosyal iletişimler kişi için korkutucu olmaktan uzaktır. gençlere karşı olumsuz. 7. Bütünlüğü yaşayan kişi bilgedir. kendini diğerlerinden ayrı kılan özellik ve yeteneklerin. gerekirse bu amaçla onlarla mücadele etme davranışlarına yol açmaktadır. risk alamama.. onları göğüsleyebilecek özgüven ve beceriye sahip Orta yaş dönemini kapsamaktadır. . kişilik yapısının kısaca benliğin kaybı korkusuna yol açtığından bunlardan kaçınma gözlenebilir. Toplumda sağlıklı bireylerin yetişmesi. sosyal ve cinsel gelişimini uygun hız ve rotada tamamlamamışsa. Başarılı ve düzenli bir evlilik ya da aile ilişki yapısı yakınlık kurma kapasitesine bağlıdır. bazen karşılıklı özveri alışverişleri ile ilişkilerini sürdürebilme alışkanlığı kazanılır. Sanki kendileri çocuktur ve kendileri ile ilişki halindedirler. Bu dönemde alkol ve bağımlılık yapıcı madde kullanımına rastlanmaktadır. Ana-baba ya da diğer büyükler ölümden korkmayacak bir olgunluğa ulaşabilmişler ise çocuklar da aile okulunda öğrendikleri ile yaşamın sorunları ve sorumluluklarından korkmayacak. gerçek bir dostluk değildir. Artık geçmişe tekrar dönmek. Geçmişteki şaşaalı sahte yükselme dönemi bitmiş ve çöküş öncesi duraklama dönemi başlamıştır. bu aşamada bazı kişilerin sahip olup. Geçmişini "Yapabileceklerimin en doğru ve iyisini yaptım" şeklinde değerlendirerek.

aile içi demokrasi ve ahlak anlayışı toplumun yükselip. Bunu da yapabilirsin" demiştir. Aile içi eğitim. sınıf arkadaşları kadar hızlı okumayan öğrencisine.sosyal çevre B) Kişiler arası ilişkiler. Melis küçüklüğünden beri voleybol oyuncusu olmak istemektedir. Erikson'a göre Melis'in bu durumu aşağıdaki kavramlarm hangisine örnektir? (2004 KPSS-7) A) Kimlik kazanma B) Olumsuz kimlik C) Kimlik karmaşası D) Kimlik araştırması E) Kimliğin değişmesi Anasınıfı öğrencisi bir çocuk annesi ve babası tarafından okula bırakıldığında. öğretmen bu sözleriyle hangi gelişimsel soruna (kriz) çözüm bulmaya çalışmaktadır? (2001 KPSS-8) A) B) Başarıya karşı aşağılık duygusu Kimliğe karşı rol karmaşası C) Girişimcilik suçluluk D) Yakınlık uzaklık E) Kimlik kazanma .bocalama C) Özerkliğe karşı utanç ve kuşku D) Girişkenliğe karşı suçtuluk E) Üretkenliğe karşı durgunluk 38. Erikson'un "Psikososyal Gelişim Kuramı"na göre. ilköğretim öğrencilerinin çalışkanlık ya da beceriklilik duygularını geliştirmek için izlenebilecek yollarla ilgili olarak yanlış bir açıklamadır? (2003 KPSS-88) C) Olumsuz bir kimlik belirlenmesi A) Öğrencilere çok iyi örnekler göstermek ve onların ve onların davranışlarını bu örneklerle kıyaslamak ortamlar hazırlamak B) Öğrencilere eksikliklerini giderecekleri 39.biyolojik temeller C) Öğrencilere gelişim sorumluluklar vermek düzeylerine uygun D) Öğrencileri alacakları görevleri başarmaları için cesaretlendirmek E) Öğrencilerin performanslarının olumlu yönlerini değerlendirmek 40. Erikson'un gelişim kuramına göre. annesi gıda mühendisidir. Bir öğretmen. onları öpüp sarılarak onlardan ayrılmakta ve sınıfına giderek arkadaşları ve öğretmeni ile uyum içinde davranışlar sergilemektedir. Melis'in babası doktor.24 Gelişim Psikolojisl 41. 43. Melis'in bu kararını onaylamaz.fiziksel çevre D) Ahlak gelişimi . Erikson'a göre Meltem'in bu sorunu aşağıdaki gelişim dönemlerinden hangisindeki bir aksamadan kaynaklanabilir? (2004 KPSS-8) A) B) Özerklik kuşku ve utanç Güven güvensizlik olacaklardır. "Senin de yakında çok hızlı okuyabileceğini biliyorum. 21 Yaşındaki Meltem kimsenin samimiyetine inanmadığı için karşı cinsle yakın ilişki kurmakta zorlanmaktadır. Böyle bir çocuk ne tür bir bağlanma davranışı sergilemektedir. 37. ? (2003 KPSS-89) A) B) C) D) E) Kuşkulu Kaçınan Kaygılı Güvenli Saplantıiı . Anne ve babası. ergenlik 42. bu beklentinin nasıl biretki yapması beklenir? (2002 KPSS-70) A) B) D) E) Zihinsel süreçlerinin çok hızlı gelişmesi Cinsel kimlik arayışında karmaşa yaşaması Temel güven duygusu gelişiminin engellenmesi Toplumsal rolleri konusunda karmaşa yaşaması Aşağıdakilerden hangisi Erikson'un psikososyal gelişim kuramına göre. doktor ya da gıda mühendisi olması için zorlar.fiziksel çevre C) Kişisel deneyimler. kişilik gelişimi aşağıdakilerden hangilerine bağlı olarak ortaya çıkar? (2002 KPSS-78) A) Biyolojik temeller. kaliteli hale gelmesinde asıl öneme sahiptir. Bu durum karşısında Melis ne olmak istediği konusunda kararsızlığa düşer. döneminde sürekli yüksek beklentilerle karşılaşan gencin üzerinde.psiko-seksüel temeller E) Psiko-seksüel temeller . Erikson'un psiko-sosyal gelişim kuramına göre. Matematik işlemlerinde çok başarılısın.

Zeka iie ilgili olarak normalden ayrılanlar iki grup altında toplanabilir. hikaye anlatma.Zeka Engelliler 2. hipotezler üretme. Çok faktörlü zeka testlerinden ülkemizde de en çok kullanılanlara Stanfort-Binet ve VVechsler zeka testleri örnek verilebilir. GÖRSEL VE UZAMSAL ZEKA: Üç boyutlu bir nesnenin şekil ve görüntüsünü görmeden zihinde canlandırma ayrıntıları görebilme söz konusudur. sayılar. jest ve mimiklerle kendini ifade etme. Çok faktörlü zeka testleri. Günümüze kadar üzerinde uzlaşılabilmiş zeka tanımı henüz yapılmamıştır. Çoklu zeka kuramının dayandığı temeller. Erikson'un bireyin yaşam 25 ÇOKLU ZEKA KURAMI Gardner tarafından ortaya konmuştur. Resimler. mizah. faklı sesleri tanıma ve yeni sesler. çevreden gelen seslere ve müzik aletlerine karşı duyarlılık kapasitelerini içerir. BEDENSEL-KİNESTETİK ZEKA: Hareketlerle. Zeka konusunda bireysel farklılıklar vardır.Bir kişinin her alanda zeki olabilmesinin bir çok yolu bulunmaktadır. 1. benzetme. problem çözme. sürecindeki hangi gelişimsel örtüşmektedir? (2004 KPSS-113 ) A) B) Yakınlığa karşı yalıtılmışlık Üretkenliğe karşı durgunluk görevi ile C) Özerkliğe karşı kuşku ve utanç D) Temel güvene karşı güvensiztik E) Kimlik edinmeye karşı kimlik krizi ZEKA Zekanın ne olduğu uzun zamandan beri psikologların üzerinde çahştıkları bir konudur. İnsanın tek bir zeka türüne değil bir çok farklı zeka türüne sahip olduğunu ileri sürmektedir. KİŞİLER ARASI-SOSYAL ZEKA: Grup içerisinde işbirlikçi çalışma. geometrik şekiller gibi soyut sembollerle tanışma. mecazi anlatım.Gelişim Psikolojisİ Atatürk'ün "Öğretmenler Yeni nesil sizlerin eseri olacaktır" ifadesi. Spearman zekanın bir "g" faktörü adını verdiği bir genel faktör ve ve bazı alt yeteneklerden oluştuğunu belirtmiştir. hesaplama. Gardner'a göre bilmemizi ve öğrenmemizi sağlayan bu zeka alanları şunlardır. düşünce ve davranışlarını anlama. MÜZİKSEL-RİTMİK ZEKA: Sesler. 2. üç boyutiu nesneleri algılama ve muhakeme etme becerisidir. eleştirel düşünme.Her insan çeşitli zeka alanlarının tümüne sahiptir. şiir okuma. sonuç çıkarma. Bacanlı (2000). ritimlerle düşünme. kavram oluşturma ve yazma gibi karmaşık olayları içeren dili üretme ve etkili kullanma becerisidir.Üstün Zekalılar Her iki grup da eğitim açısından yardıma muhtaç durumdadırlar. Çok faktörlü zeka testleri daha çok kabul görmüştür. şekiller ve çizgilerle düşünme. Bu kuramın temelinde biyolojik ve kültürel etkenler olduğu savunulur. beyin ve vücut koordinasyonunu etkili bir biçimde kullanabilme becerisidir. 1. gramer bilgisi. Zeka Bölümünün Sınırları Nüfuz °A ZB Sınırları 0-24 ~~1 25-49 >2 70-79 80-89 90-109 110-119 120-129 130+ 50-69 J 7 16 50 16 7 2 . sözel ve sözsüz iletişim kurma. Çoklu zeka kuramına göre insanda sekiz ayrı zeka türü vardır. mantıksal ilişkiler kurma. zeka bölümü sınırlarını ve toplumdaki yüzdelerini tablo halinde vermiştir. Zeka testleri tek faktörlü ve çok faktörlü olmak üzere genelde iki gruba ayrılırlar. kelimelerdeki anlamları ve düzeni kavrayabilme. ritimler üretme becerisidir. zekanın birçok alt faktörden oluştuğunu ve bunların hepsinin ölçülmesi gerektiğini öne sürerler. SÖZEL-DİLSEL ZEKA: Kelimelerle düşünme ve ifade etme. Çoklu zeka kuramının amacı eğitimde bireylerin neler yapabileceğinin düşünülmesidir. Spearman zeka ile ilgili çalışmaları başlatmıştır. dildeki kompleks anlamları değerlendirme. Ritmik ve tonal kavramları tanıma ve kullanma. Her iki grup için de özel programlar hazırlanmalıdır. bilginin parçaları arasındaki ilişkiler kurma becerisidir. Zeka ile ilgili çalışmalar 1920li yıllara uzanmaktadır. 3. insanların duygu. soyut ve simgesel düşünme. 44. notalar. Zekanın ölçülmesi ile ilgili çalışmalar günümüzde halen devam etmektedir. MANTIKSAL-MATEMATİKSEL ZEKA: Sayılarla düşünme. imgeler.Her insan çeşitli zeka alanlarından her birini yeterli bir düzeyde geliştirebilir.Çeşitli zeka alanları genellikle bir arada karmaşık bir yapıda çalışırlar 4.

düşünme sürecini tanıma. Özkatp. Duyguları İdare Edebilme (Sıkıntı verici Duygularla baş etme) 4. (Ed). Ziya. his ve düşüncelerini kavrayabilmesidir. llişkileri Yürütebilme (Temel Sosyal Becerilere Sahip Olma) GOLEMAN'IN DUYGUSAL ZEKA KURAMI Duygusal zeka bireyin öz denetimini sağlaması. Gelişim ve Öğrenme.). esnek ve saydam olabilmesidir. DOĞACI-VAROLUŞÇU ZEKA: Doğadaki tüm canlıları tanıma.C. Pegem A yayıncılık. Bununla birlikte bireyler her türlü alınganlıktan rahat bir şekilde kurtulabilirler. 1987 Kaya. No: 1027. Ş. En önemlisi de o amaç için dikkatlerini bir noktaya toplayabilirler. 9. 11. Kendi kendine "ben neleri yapabilirim? Neleri yapamam?" sorularına cevap arar. yorumlama ve insanları ikna edebilme becerisidir. Bireyler olumsuz bir olay ve olumsuz olayın sonucunda yoğun bir duygulanım yaşıyorsa kendi kendilerini sakinleştirebilmelidirler. Ankara. 3. A. Binnur. Eskişehir. Yargı Yayınevi. Akman. Goleman'ın Duygusal Zeka kuramı 5 ögeden oluşmaktadır. Ankara. duygusal değişimleri düzenleyebilmesi. Empati (Başkalarını Duygularını Anlama) paylaşma. araştırma ve canlıların yaratılışları üzerine düşünme becerisidir. Nobel Yayın Dağıtım. Z. Kısaca kişiler arası iletişim bir sanattır ve bu sanat daha çok başkalarının duygularını idare etme becerisidir. F. 2000 Bacanlı. kendine karşı yönelen engellemelere direnç gösterebilmesi. Ankara. Öğretmen Adayları için KPSS. Hakan. Remzi Kitabevi. Eğer insanların gerçekleştirmek istedikleri bir amacı varsa bu amaç etrafında kolayca motive olabilirler. 1998 Yeşüyaprak. H. Empati yayınevi. Bireyler daha oluşma aşamasındaki duyguların farkına varır ve o duyguları tanımaya çalışır. isteklerini erteleyebilmesi. 5. Genel Psikoloji. Anadolu Üniversitesi Yayınları No: 185. Enver (Ed. 1. sevecen bir tavırla yaklaşması. Eğitim Psikolojisi. Eğitim Psikolojisi.C. T.). Ankara 2004 İnsanların harekete geçebilmesi için bir amaç gerekmektedir. Bireyin. insanların en derin duygularına karşı empatik bir anlayış ve tutum içerisinde olması ve kişiler arası ilişkilerde rahat. KİŞİSEL-İÇSEL ZEKA: İnsanın kendi duygularını. 10. 2003 Gazi Bireylerin kendilerini tanıması ile ilgilidir. Oktaylar. 2004 Eğitim Bilimleri KPSS. duygusal tepki derecesini. 3. (Ed. Gelişim ve Öğrenme Psikolojisi. kendini değerlendirebilme ve kendisiyie ilgili hedefler oluşturabilme becerisidir. Ankara. Arkadaş Yayınevi. .). (Ed. Aynı zamanda yoğun kaygı ve karamsarlıklardan kendilerini soyutlayabilmeliler ve olumsuz bir deneyim sonrası kendi kendilerini toparlayacak gücü kendilerinde bulabilmelidirler. kendi kendini güdülemesi. 5. YARARLANILAN KAYNAKLAR 1. 1995 Senemoğlu. Davranış Bilimlerine Giriş. ifade edebilme. H. Tan. 2004 Selçuk. M.26 Gelişim Psikolojisİ 4. (Ed. T. Istanbul. 6. Y. Ankara. Ankara. C. N Gelişim Öğrenme ve Öğretim Kitabevi. 2002 Baymur. İstanbul. Yani birey karşısındakinin hal ve hareketlerini. Özbilinç (Kendi duygularının Farkında Olma) Bireyler Kişiler arası ilişkileri yürütürken ilişkilerin sağlam temeller üzerine kurabilmelidirler. 2. Nobe! Yayın Dağıtım. 2004 Öğreti. Anadolu Üniversitesi Yayınları. Gelişim ve Öğrenme. Duygularını tanımladıktan sonra kendi potansiyellerinin farkına varır. 2. 1994 Erden. Öğretmen Adayları için KPSS Pegem A Yayıncılık. Yani bireyler kendilerini en olmsuz bir olayda bile yatıştırmasını bilmelidirler. karşısındaki kişinin belli bir durumda ne düşündüğünü ve ne hissettiğini anlama gücüne sahip olmasıdır. Kendini Harekete Geçirme (Kendini Başarıya Doğru Güdüleme ) 7 8.

içgüdü karmaşık bir davranıştır. evde ve çevrede kazanıian toplumsal roller vb. Basit bir tepki olması. İçgüdü: Doğuştan getirdiğimiz diğer bir davranış grubudur. öğrenmelerin istendik davranışların toplamıdır. Örnek. Doğuştan gelmelidir. Reflex: Doğuştan getirilen. Diğer bir deyişle organizmanın dışarıdan gözlenebilen ya da kendisince hissediiebilen tepki ve hareketlerinîn tümüne denir. İçgüdünün 4 özelliği vardır. kişilik özellikleri kazanmak vb. • A. TEMEL KAVRAMLAR Öğrenme: Bireyde kendi yaşantıları yoluyla. İstendik Davramşlar: Formal ve informal ortamlarda kazanılan davranışlardır. Bu davranışlar ailede ve sokakta kazanılabilir. emmeye bağlı arama refleksi öğrenilmemiştir. Davranış: Organizmanın hertürlü etkinliğidir. Eğitim. nefes alma. Öğrenilmiş davranışlardır. Aile içinde dostluk ve arkadaşlık görmüşse. • • • Doğuştan getirilmesi. davranışında meydana gelen nispeten kalıcı izli davranış değişikliği olarak tanımlanmaktadır. Öğrenmenin olabilmesi için. • Eğitim davranışlarda istendik yönde değişiklikler oluşturur. Bu davranışlar tecrübe ve eğitim öğretim yoluyla olmak üzere iki türlü kazanılır. Alay edilip aşağılanmışsa sıkılıp utanmayı öğrenir.öğrenme Psikolojisl İnsan davranışlarının büyük bir çoğunluğu öğrenme yoluyla kazanılmıştır. hastalık ve yorgunluk sonucu ortaya çıkan davranışlardır. göz kırpma. Belli bir uyarıcının bulunması. Sonradan kazanılan davranışlar: İstendik ve istenmedik davranışlardır. Örnek. Yaşantılardan etkilenmenin en güzel örneğini çocuklar oluşturur. Eğitim: Bireylerde kendi yaşantıiarı yoluyla istendik davranışlar meydana getirme sürecidir. EğitimÖğrenme iüşkisi. yemeğin kokusundan yemeğin pişip pişmediğini anlaması Usta sürücünün motordaki ses değişikliğini fark etmesi Yol soran birisine yol tarifi yapmak • • • • Yaşantı: Bireyin çevre ile etkileşimi sonucu kalan izlerdir. karmaşık bir davranış örüntüsü olmalıdır. başka türlerde olmamalıdır. Reflexler ertelenebilir. yutma. dizimize vurulduğu zaman ayağımızı kaldırmamız. • Her ikisinde yaşantı yoluyla değişiklikler oluşur. Öğrenme sonucu kazanılan davranışlar değildir. ipek böceğinin koza örmesi Reflex ve içgüdü karşılaştırması: öğrenilmiş davranışlar nelerdir? • İki tekerlekli bisiklette dengeyi sağlama Aşçının. arıların ba! yapması. Reflex'in üç özelliği vardır. emme. ilaç. Bu davranışlar çevre ile etkileşim sonucu gelişir. Kopya çekme. belli bir uyarıcıya karşı organizmanın belli ve basit bir davranış gösterme eğilimidir. içgüdüler ertelenemez Reflex basit bir davranıştır. İstenmedik Davranışlar: Forma! ve informal ortamlarda kazanılan davranışlardır. mutlu olmayı öğrenir. Kuşların göç etmesi. içgüdüsel davranış vardır. bir türün tüm üyelerinde olmalıdır. Okullarda kazanılan akademik bilgilerin tamamı. İnsanlarda içgüdü yoktur. Belli bir dilin öğrenilmesi. Doğuştan getirilen türe özgü davranış örüntülerine denir. Annelik Geçici davranışlar: Alkol. Öğrenme sonucu kazanılan davranışlar değildir. • • • Davranışta bir değişiklik olmalıdır Davranıştaki değişiklik nispeten kalıcı izli olmalıdır Davranıştaki değişiklik yaşantı ürünü olmalıdır Davranış çeşitleri 27 A. Doğuştan gelen davranışlar: İçgüdüsel ve reflex davranışlar. hepsi öğrenme ile kazanılır. Eğitim öğrenmeyi kapsar. Örnek. tutum kazanmak. hırsızlık gibi davranışlar örnek verilebilir. • • • Sürekli eleştirilen çocuk kınama ve ayıplamayı öğrenir. • • . • B.

öğrenme ise ne yapabileceğini ifade eder. bisiklete bindiğinde dengesini kurması B) Bir kişinin evinin bulunduğu yeri tarif etmesi C) Oto tamircisinin motordaki sesin nedenini kısa sürede bulması kırpması 49. Uyarıcılar içsel ya da dışsal olabilir. I) Narkoz ve ilaç gibi etkenlere bağlı olarak oluşma II) Kalıcı özellik taşıma III) Yaşantılar sonucunda görülme IV)Organlarm olgunlaşmasıyla ortaya çıkma Yukarıdakilerden hangisi ya da hangileri. fakat bunu başaramamaktadır.28 Öğrenme Psikolojisl Doğuştan gelen Davranışlar -Refleksler DAVRANIŞ Geçici davranışlar (hastahk AJkol aşın kavpr v s^ I Sonradan kazanılan davranışlar (Öğrenme sonucu aprr. Aşağıdakilerden hangisi öğrenme sonucu oluşan bir davranış değildir? (2002 KPSS-80) A) Öğrencinin kendisine verilen sayıyı çarpanlanna ayırarak sonucu söylemesi Tepki: Uyarıcılann organizmayı etkilemesi sonucu organizmanın gösterdiği herhangi bir davranışa denir. Aşağıdakilerden hangisi. Performans organizmanın ne yaptığını. öğrenilmiş veya öğrenilmemiş birçok etken performansı etkilemektedir.III C) II. Yanlış eğitim sonucu ortaya çıkan davranışlar) Performans: İcra veya edim de denilmektedir. yorgunluk gibi çeşitli bileşenlerden oluşmaktadır. bir davranışın öğrenilmiş davranış olabilmesi için gerekli degildir? (2002 KPSS-79) A) IV.Hpsipn 46. öğrenme yoluyla kazanılan bir davranışa örnek degildir? (2001 KPSS-11) A) Çocuğun. güdü. bu alışkanlığı E) Çocuğun yemeklerden fırçalaması sonra dişlerini 45. 48. öğrenme doğrudan doğruya ölçülemez. Tepkiler basit ya da karmaşık. Bir anne iki yaşındaki oğluna ezbere 100'e kadar saymayı öğretmeye çalışmakta.p. Bu başarısızlığın temel nedeni aşağıdakilerden hangisiyle ilgilidir? (2001 KPSS-13) A) B) C) D) E) Fiziksel yoksunluk Kullanılan öğrenme yönteminin yetersizliği Genel uyarılmışlık hali Zeka düzeyi öğrenmeye hazır olma düzeyi İstendik davranışlar Eğitim sonucu gerçekleşen riavranıslart İstenmedik davranışlar Kötü kültürel koşullar altında kazanılan davranışlar.performansı oluşturan unsurlardan sadece biridir Performans doğrudan gözlenip ölçülebilir. Öğrenme ile performans arasındaki farklar. yüzüne rüzgar gelince gözlerini E) Aşçının kokusunu pişmediğini anlaması aldığı yemeğin pişip . 47. • öğrenme. B) Sürücünün kavşaklara yaklaştığında hızını keserek trafık ışıklarını kontrol etmesi başını o yöne doğru çevirmesi terk etmesi C) Üç aylık bir bebeğin yüzüne dokunulduğunda D) Alkol bağımlısı olan bir kimsenin. Organizmanın bizzat yaptığı şeyler olup.I B) IV. açık ya da gizli olabilir. öğrenme. III I) E) IV • • Uyarıcı: Duyu organlarını harekete geçiren ve tepkiye yol açan herhangi bir nesne ya da enerjiye denir. Aşağıdakilerden hangisi öğrencinin öğrenmesine etki eden dış etkenlerdendir? (2002 KPSS-81) A) B) C) D) Güdülenmişlik düzeyi Tutum ve alışkanlıklar Bilişsel gelişim düzeyi ilgi ve yetenek D) Çocuğun.

E) öğretim materyali .

Aynı zamanda bazı insanlar yaş olarak olgunlaşmış olsalar bile zeka gelişimleri açısından yeterli olgunluğa ulaşmamış olabilirler. Diğer bir deyişle Organizmanın temelindeki potansiyel güçlerin göreve hazır bir duruma ulaşmasıdır.öğrenme Psikolojisl 50. . 1. Bireyin dışarıdan gelen uyarıcıları alma derecesidir. Yani davranışın sürdürülmesini-tekrarını sağlar. Böylece organizmanın istenen tepkide bulunabilme artar. Olgunlaşma yaş ve zeka açılarından ele alınmaktadır. yaş açısından o olgunluğa ulaşmamıştır. Organizma Organizma türe özgü hazır oluş durumunda olsa bile olgunlaşma olmadan öğrenemez. 3. Güdüler organizma içindeki ihtiyaçlardan doğar ve bu ihtiyaçların giderilmesi için organizmayı harekete geçirir. "Aslında araba kullanmayı çok iyi bilirim. s Güdülenme (Motivasyon) Organizmayı etkileyerek bir amaç için harekete geçiren durumdur. Güdü. pekiştirme için de gereklidir. Yatakta ders çalışmak öğrencinin genel uyarılmışlık haline girmesini olumsuz yönde etkilemektedir. 2. hırs vb. E) Araba kullanmayla ilgili yaşantılarınız arttıkça daha az hata yapmaya başlayacaksınız. Organizma bu donamımdan yoksun olduğunda öğrenemez. davranışı oluşturan en önemli koşuldur. Organizmanın öğrenmeye güdülenmiş olması bireyin öğrenmesini kolaylaştırır. Erşen girdiği ehliyet sınavında başarısız olmuştur. Öğrenenle ile ilgili faktörler S Türe özgü hazır oluş öğrenecek olan organizmanın istenüen davranışı göstermek için gerekli biyolojik donanıma sahip olması demektir. C) Sınavda heyecanlanacak heyecanınızı kontrol edin. Öğrenmede güdüler üç nedenle önemlidir. Güdüler genellikle içse! veya dışsal uyarıcılar tarafından uyarılmaktadır. ama heyecanlanınca yapamadım" demiştir. çalışma alışkanlıkları gibi etkenler genel uyarılmışlık halini etkileyen faktörlerdendir. s Kaygı ve genel uyarılmışlık hali 51. Yani davranışı bir amaca doğru başlatan ve sürdüren bir iç şarttır. Güdü. ihtiyaç. istek. Örneğin. ÖĞRENMEYİ ETKİLEYEN FAKTÖRLER A. davranış değişikliğini de denetler. "Canım ders çalışmak istemiyor" diyen öğrenci aslında yeterli genel uyarılmışlık haline ulaşmamıştır. olabilir. Yani davranışın şu ya da bu yönde olmasını sağlar. Örnek: aç olmayan organizmaya et gösterilse de salya salgılamaz. Örneğin susuzluk dürtüsü organizmayı su ihtiyacını karşılamak için harekete geçmeye zorlar. Güdüler bizi harekete geçiren güçlerdir. Aşın ve düşük düzeydeki kaygı öğrenmeyi olumsuz yönde etkilemektedir. Güdü. D) Araba kullanmayı ne kadar iyi öğrenirseniz heyecanlanma olasılığınız o kadar azalır. s Kaygı A) İyi araba kullanıp kullanamadığınıza ancak buradaki performansınıza verebiliriz. Benlik kavramı. Güdünün uyandırılması sonucunda organizma bu güdüyü doyurmak için harekete geçmektedir. Güçlü bir istek ya da dürtünün gerçekleşmeyecek gibi göründüğü durumlarda ortaya çıkan tedirgin edici bir duygudur. bakarak karar B) Biraz daha alıştırma yaparsanız gelecek sınavda başarılı olma şansınız artar. Aşağıdaki seçeneklerden hangisinde öğrenilmiş davranışların bir özelliği verilmemistir? (2004KPSS-13) A) B) C) D) E) Yaşantı sonucunda oluşması Kalıcı izli olması Önceki davranışlardan farklı olması Süreklilik göstermesi Olgunlaşma ile ortaya çıkması 29 İki aylık bir bebek yürüyemez. bir şey yok. s • Olgunlaşma Organların kendilerinden beklenen görevleri yapabilecek duruma gelmesi durumudur. Bu durum karşısında öğrenme psikolojisini dikkate alarak aşağıdaki sözlerden hangisini söyleyemeyiz? (2004 KPSS-14) Organizmanın verimli bir öğrenme sağlayabilmesi için hazır ve tetikte bulunmasıdır. Buradaki "durum" ifadesi dürtü. İnsan uçmayı öğrenemez ancak kuşlar uçabilir. güdü.

Bazı öğrenciler öğrenilecek konuyu günde 2 saatten bir haftada öğrenirler buna aralıklı öğrenme denir. s Bireysel Farkhlıklar Algısal Ayırt Edilebilirlik Zeka. Bazı öğrenciler de öğrenilecek konuyu yoğun bir biçimde bir günde öğrenirler buna toplu öğrenme denir. Diğer bir deyişle psikofizik enerjinin bir noktada toplanmasıdır. güven. birincil-ikincil. • Dikkat: Bilincin bir noktada toplanması haline denir. Önceki öğrenme yeni öğrenmeyi olumsuz etkiler. Bunu bilmeyen öğrenci yavaş öğrenir. s Öğrenme Malzemesi ile ilgili faktörler Öğrenme için sağlıklı bir fizyolojik yapı gereklidir. Öğrenme zayıf olmaktadır. Buna karşın öğrenilen bilgi kısa sürede unutulmaktadır. Buna karşın anlatmaya doğru gidildikçe öğrenci aktifleşmekte ve öğrenme artmaktadır. S Katılım (öğrenci aktivitesi) Daha önceden deneyimli oluş ya da konu ile tanışıklığın bulunması (eski yaşantılar) yeni öğrenmeleri etkiler Yetişkin kişiler hemen hemen hiç bir öğrenmeye sıfırdan başlamazlar. Negatif transfer (olumsuz aktarma): Geçmiş yaşantıların öğrenmeyi olumsuz etkilemesine denir. . Kalıtım ve çevrenin rolü vardır. Beyaz uyarıcılar içinde siyah bir uyaranın dikkat çekmesi gibi öğrenilecek konu da öğrencinin dikkatini çekmelidir. yetenek. Öğrenilecek malzeme öğrencilerin amaçlarına. Konu anlamlı ve kolayca birbirine bağlanabilir nitelikte olmalıdır. Sadece sınav zamanında çalışan öğrenciler bu gruba girer. Iki parmak yöntemiyle daktilo yazmayı öğrenen birisi on parmak ile yazmaya çalıştığında zorlanır ve daha yavaş yazar. Okullardaki eğitimde her konu daha önce öğrenilmiş olması gereken başka konularla bağlantılıdır. s Fizyolojik Durum Öğrenilecek olanla etkileşim öğrenme çabasına girmedir. benlik tasarımı gibi farklılıklar öğrenmeyi etkileyen bireysel farklılıklardır. iyi bir öğrenmenin gerçekleşmesi için öğrencinin öğrenip öğrenmediği veya ne kadar öğrendiği ile ilgili olarak bilgilendirilmesi gerekir. tutum. Otomobil kullanmayı öğrenen birisinin başka bir model ya da marka otomobili de kullanabilmesi. Öğrenciler konuyu kısa zamanda öğrenmekte ve sınavda başarılı olmaktadırlar. Bu etkileşim dinleme-okuma-yazmaanlatma şeklinde olabilir. C. beklentilerine uygun olmalıdır. döngüsel olma gibi özellikleri vardır. s Öğrenmenin Aktarılması Pozitif transfer (olumlu aktarma): Geçmiş yaşantıların öğrenmeyi kolaylaştırmasına denir. Suyun içilmesiyle birlikte susuzluk dürtüsü doyurulmuş olur. s Eski Yaşantılar B. Bu açıdan bir derste öğrenilen kavramlar diğer bir dersteki öğrenilen kavramlarla ters düşmemelidir. Dinlemede öğrenci pasiftir. Bu ön öğrenmeler öğrenmeyi kolaylaştıracağı gibi zorlaştırabilir. Birey öğrenmeyi kolaylaştıracak ve hızlandıracak önbilgilere (ön öğrenmeler) sahip olmalıdır. Güdülerin içsel-dışsal. Öğretim Yöntemi ile ilgili Konunun Yapısı öğrenmede konunun bütün olarak verilmesi parçalara bölerek verilmesinden daha etkilidir. Sistematik çalışmadır. Öğrenci yaptıkları ve söylediklerinin ne derece doğru olduğunu bilirse daha kolay öğrenir. Öğrenme malzemesinin çevredeki uyarıcılardan ayırt edilebilir olmasıdır. Süreğen hastalıklar ve duyu organlarındaki bozukluklar öğrenmeyi olumsuz yönde etkiler. Diğer uyaranlar arasından öğrenilecek malzeme ile ilgili uyaranlar kolayca ayırt edilebilir nitelikte olmalıdır.30 öğrenme Psikolojisl Faktörler s harekete geçerek su aramaya başlar. Sınav sorularının kısa sürede cevaplanması geribildirimdir. öğrenilen bilgiler kısa sürede unutulmaz. s Geribildirim (Dönüt) Sonuçların bilgisi de denebilir. s Öğrenmeye Ayrılan Zaman Öğrenen bireyler arasında bir konunun öğrenilmesine ayrılan zaman bakımından farklılıklar vardır. ilgi.

Öğrenme Psikolojisİ s Anlamsal Çağrışım 31 Anlamlı bir şekilde öğrenilen bilgi anlamsız bilgilerden daha kolay hatırlanabilir. gruplar alt gruplara ayrılabiliyorsa öğrenilmesi kolaylaşır. 2000) Mineraller 54. Bu durum aşağıdakilerden hangisinin etkisini açıklayıcı bir örnektir? (2002 KPSS-83) A) B) C) D) E) Sosya! çevre Yetenek Deneyim i Yaşantı Olgunlaşma Zaman İyi organize edilmiş gruplar halindeki bilgiler kolay öğrenilir. inek. veriniz. çocukların ödevlerini masa başında yapmalarına dikkat edilmelidir Alaşım 52. Bu durumda öğrenme malzemeleri birtakım grupla halinde bütünleştirilmelidir. evde yetiştirilmesine yardım edilmelidir ödevlerin E) Genel uyarılmışhk düzeyinin düşmeme si için. yumurta. Yukarıdaki durumda öğrenmeyi olumsuz etkileyen temel etken aşağıdakilerden hangisinde açıklanmaktadır? (2002 KPSS-108) A) Öğrenme kullanılan bilişsel bireyden bireye değişebilmesi değişebilmesi yaklaşımların A) Aç olması nedeniyle çocuğun dikkati bisküviye yönelmiştir B) C) Çocuk sürekli aynı ödülü almaktan sıkılmıştır Çocuk annesinin kendisini. Bütünleştirmede öğrenilecek malzeme basamaklar haline getirilmelidir. Örnek: Peynir kavramı öğretilirken buna yakın ya da ilişkili olan kavramlarla ilişkisinin kurulması bu kavramın öğrenilmesini kolaylaştırır. Ünite ve konular iyi bir şekilde gruplanarak verilmelidir. çocuğun annesi bisküviyi almak için daha çok çalışacağını düşünerek. karvb. bir masa ve sandalyede çalışmasına özen gösteriniz. Bu tür bilgiler daha kalıcıdır. Kavramlar gruplara. Süt. ileri yaşlarda müzikle ilgilenen bir bireyin müzik aletini çalma becerisi uzun bir zaman aynı düzeyde olmaz. (Bacanlı. ■/ Kavramsal Gruplandırma 53. Aşağıda kavramsal gruplandırmaya örnek verilmiştir. Çalışma ortamınızı düzenlerken ışık ve ısının uygun olmasına. kahvaltı. beyaz. onun dersteki doğru davranışlarını bisküvi vererek ödüllendirmektedir. Aşağıdakilerden hangisi. bu onların B) Hareketsizlik onların fiziksel gelişimini olumsuz etkileyebilir. çalışırken engellenmelidir sürekli oturmaları C) Okuldaki başarılarının artması için evde mutlaka sınıfa benzer bir ortamda çalışmaları sağlanmalıdır \ Taşlar I Metaller \ Değerl 1 \ I J Değersiz Yaygm Nadjr 1 \ D) öğrencilerin hepsinde aynı düzeyde ilerleme olması gerektiğinden. Küçük yaşlarda bir müzik aleti çalmaya başlayan bir kimseyle. onu okula kahvaltı etmeden götürmüştür. çay. Özel eğitim görmekte olan zihinsel engelli bir çocuğun öğretmeni. artık sevmediğini düşünmüştür ihmal edilmiştir B) Öğrenme hızının öğrenciden örenciye göre C) Öğrenme için öncelikle genel bir uyarılmışlık durumunun gerekli olması olması E) Öğrencinin evde kendi kendine çalışabileceği bir yere ihtiyacın olması D) Ders çalışmanın planla çaba gerektiren bir uğraş D) Çocuğun davranışını etkileyen diğer faktörler E) Öğrenme etkinlikleri çocuğun leştirebileceklerinin üstündedir gerçek- . Lise öğrencilerine yönelik böyle bir önerinin temel dayanağı aşağıdakilerden hangisidir? (2001 KPSS-73) 55. Anlamsal çağrışım dizileri oluşturulmalı ve bunların sayısı çoğaltılmalıdır. Kavramsal gruplandırma birçok bilgi veya kavramın öğrenilmesi durumunda çok etkilidir. bir öğretmenin velilere çocukların çalışma koşullarıyla ilgili verebileceği önerilerden en doğru olanıdır? (2002 KPSS-99) A) Çocuklarınızın çalışırken istediği biçimde ve odada olmasına izin özgürlüğünü arttırır. öğrenilen yeni konu daha önce öğrenilen konularla ilişkisi sağlanmış olmalıdır. pamuk.

hiçbir zaman bu şarkıları dikkatle dinlememiştir. ders aralarında bahçeye çıkmak yerina sınıfta oturmayı tercih etmektedir E) Metin. ilerleyen aylarda başarısının düşmesinin nedenlerinden değildir? (2003 KPSS-56) A) Öğrenme yaklaşımının ancak ilk aylarda verilen konular için yeterli olması B) öğrenme isteğinin ilk aylarda daha fazla olması C) Öğrenme yeteneğinin azalması D) Olgunlaşma düzeyinin ancak ilk aylardaki konula Öğrenmeye yeterli olması E) Okul öncesi eğitimde almış olduğu bilgilerin ilk aylardaki öğrencisine katkı sağlamış olması 57. bir konuyu tam olarak öğrenebilmesi için o konunun gerektirdiği gelişim ve güdülenme düzeyine ulaşmış olması gerekir.bir davranışın ayırt edici uyarıcı tarafından kontrol edilmesi söz konusudur? (2004 KPSS-31) A) Servet. C) Türkçe pop müzik şarkılarının çok hareketli D) Yetişkinlikteki öğrenmenin çok hızlı bir biçimde gerçekleşmesi E) Türkçe pop şarkılarının çok popüler kişiler tarafından söylenmesi D) Hatice. kediler topları ön ayakları tutmuş ve ön ayakları ile toplarla oynamışlardır. öğrenme Psikolojisl 59. Ingilizce sınavında Matematik sınavından daha başarılı olmuştur. ikisine de aynı ölçüde çalıştığı . bir Öğrencinin sınıftaki diğer arkadaşlarına oranla matematik dersindeki konuları öğrenmede çok fazla güçlük yasamasının nedenlerinden değildir? (2003KPSS-51) 60. halde. Ancak çok sayıda deneme yapılmasına rağmen kedilerin bu davranışı öğrenemedikleri görülmüştür. "Bireyin." ifadesini aşağıdakilerden hangisi açıklar? (2004 KPSS-19) A) Eğitim düzeyi B) Genelleme düzeyi C) Zeka düzeyi D) Kahtım E) Hazırbulunuşluk A) Genel uyarılmıştık hali B) Derse ilişkin tulum C) Zeka düzeyi D) Geçmişteki öğrenmelerin aktarımı E) öğretme yöntemi 58. . Öğretim yılının ilk aylarında iyi bir başarı gösterip. diğer derslerde uslu bir biçimde otururken Müzik dersinde sınıfın disiplinini bozan davranışlar sergilemektedir. babanın bir Türkçe pop şarkısını sözü ve müziği ile birlikte tekrarlayabilmesini doğru olarak açıklamaktadır? (2003 KPSS-55) A) Bazı Türkçe pop şarkılarının radyoda ve televizyonda birçok kanalda yayınlanması Aşağıdaki örneklerin hangisinde. yeteneğinden daha fazladır. ancak bir gün durup dururken bir Türkçe pop müzik şarkısmın müziğini sözleriyle birlikte söyleyebildiğini fark etmiştir. 61. Aşağıdakilerden hangisi. Aşağıdakilerden hangisi. Aşağıdakilerden hangisi köpeklerle kediler arasındaki Topu kutuya atmayı öğrenme açısından gözlenen bu farkı en doğru biçimde açıklamaktadır? (2003 KPSS-50) A) önceki öğrenilenlerin aktarımı B) Güdülenme C) Genel uyarılmışlık hali D) Türe özgü hazıroluş E) Olgunlaşma Aşağıdaktlerden hangisi ilköğretim birincisıtıtfa başlayan bir öğrencinin. sabah erken saatlerde çalıştığında okuduklarını daha kolay anlayabilmektedir. Bir üniversitesinin psikoloji bölümünde öğrenme psikolojisi alanında yapılan bir deneyde. Evde kızı Türkçe pop müzik şarkısı dinleyen bir baba.32 56. B) Gözde'nin müzik yeteneği resim B) Bazı öğrenmelerin bilinçli bir çaba göstermeden gerçekleşmesi olması C) Suat. Köpekler topları ağızları ile kutuya atmayı kısa sürede öğrenmişlerdir. köpeklere ve kedilere kutuya küçük toplan atmaları öğretilmeye çalışılmıştır.

Farklı öğrenme durumları için farklı kuramlar geliştirilmiştir. güdü gibi özellikler gözlenip ölçülemediği için bilimsel olarak araştırılamaz ancak uyarıcılar ve tepkiler araştırılabilir. 8. deneysel söndürme gibi teknikler geliştirmişlerdir. 33 4. Davranış bozukluklarını yanlış öğrenmelere bağlamışlardır. Öğrenme uyarıcı-tepki ilişkisi içinde açıklanır. sistematik duyarsızlaştırma. Öğrenmeler ölçülebilir ve gözlenebilir olaylar üzerinde odaklanarak incelenebilir. Etkisi 1960 lara kadar sürmüştür. yeniden koşullama. 5. işaret öğrenme (Tolman) 2. Sosyal öğrenme (Bandura) BİLİŞSEL KURAMLAR: Öğrenmenin zihindeki oluşumuna odaklanırlar. 11. • • • Uyarıcı: Organizmayı harekete geçiren iç ve dış uyarıcılar Tepki: Uyarıcının organizmada meydana getirdiği fizyolojik ve psikolojik değişmeler Davranışçı yaklaşımın üzerinde durduğu konu bireyin ne düşündüğü değil ne yaptığıdır. 9. Geştalt kuram (VVertheimer. Davranışçı yaklaşımın temel sayıltıları. ölçülebilen uyarıcı ve tepkilere indirgemiştir.Guthrie) 3. Ancak sıntflama o kadar önemli değildir. Öğrenme çevresel uyarıcılar tarafından şartlanmayı içermektedir. araştırmalarla insan . 1. Bu amaçla karşıt koşullama. C. Belli başlı öğrenme kuramları aşağıdaki gibidir. Dolayısıyla öğrenme organizmanın kontrol edilmesi anlamındadır. Insan davranışlarının gözlenebilir hale getirilmesi üzerinde çalışmışlardır. 7. operant ve gözlem yoluyla olmak üzere üç temel öğrenme süreci vardır. E. bilimsel bir yaklaşımdır. sonuç odaklıdırlar. Benlik Kuramı (Rogers) 3. Davranış bozuklukları yeni öğrenmelerle düzeltilebilir. 1. 1. 2. Kofka) 2. Hayvanlar üzerindeki davranışları açıklanabilir. DAVRANIŞÇI KURAMLAR: Öğrenmenin nasıl gerçekleştiğine odaklanırlar. Edimsel koşullanma (skinner) BİÜŞSEL AĞIRLIKLI . Ilk anahtar sözcük davranıştır. İnsan doğduğunda zihni boş bir levha gibidir. 12. Bağ kuramı (Thorndike) 4. Duygu. Klasik. 6. Karakutuya değil. DAVRANIŞÇI YAKLAŞIM Deneysel. Klasik koşullanma (Pavlovv) 2. (NÖROFİZYOLOJİK KURAM) 1. U-T ilişkisi ve pekiştiricinin etkisi ile açıklamaya çalışmıştır. Iki temel öğesi vardır. Köhler. Hangi kuramın hangi ilkeyi savunduğunu kavramak yeterli olacaktır.DAVRANIŞÇI KURAMLAR: Süreç odaklıdıriar. Thomdike. Bitişik kuramlar (Vvatson. 13. Bir çok kaynak Davranışçılar ve bilişselciler olmak üzere ikiye ayırmaktadır. Pavlov. karakutuya girip çıkanları dikkate alırlar.Öğrenme Psikolojisİ ÖĞRENME KURAMLARI Tüm öğrenme durumlarını açıklayan tek bir kuram yoktur. 10. VVatson Skinner önde gelen temsilcilerindendir. 1. Beyin temelli öğrenme modeli Burada yapılan smıflamalar farklı kaynaklarda farklı şekillerde yapılmaktadır. Öğrenme uyarıcı ve tepki arasındaki ilişki çerçevesinde incelenebilir. Ihtiyaçlar Hiyerarşisi (Maslow) 2. Gözlenen davranış değişikliği meydana geldiğinde öğrenme gerçekleşmiş olarak kabul edilir. Tüm öğrenmeler aynı basit kurallarla kısa ve öz bir şekilde ifade ediiir. Kurucusu VVatson'dur. İnsanların öğrenmesi ile canlıların öğr4enmesi birbirine benzerdir. 1. İnsan davranışını tamamen reflexler. A. Öğrenmeyi gözlenebilen. İçsel yaşantıları reddeder. düşünce. D. İnsan zihnini bir karakutuya benzetirler. B. Bilgi-işlem kuramı İNSANCIL (HÜMANİSTİK) KURAMLAR: Öğrenmenin nasıl daha iyi olabileceğine odaklanırlar. Hisler ve diğer bilişsel süreçlere kuşkuyla bakılır.

3-5 sn. . limon resmi vb. Yukarıdaki Örnekte matematik öğretmeninin öğrenciye verdiği yanıt aşağıdaki yargılardan hangisini doğrular niteliktedir? (2003 KPSS-49) A) öğrenme yaşantılar sonucu ortaya çıkar 34 Koşullu uyaran Doğal ortamda organizmanın doğal uyaranlardan birine verdiği tepkiyi vermeyeceği uyarandır. içecek. limon suyu. Pavlov (1849-1936) bu durumu deneysel ortamda ayrıntılı oiarak incelemiştir. Köpeklerin yiyecek vermeden salya salgılamaları dikkatini çekmiştir. Örnek. Klasik koşullanma deneyinde pekiştirme. iğne resmi. Matematik dersinde tahtada üç bilinmeyenli denklemi çözmediği için matematik öğretmeninden eleştiri alan bir öğrenci "Ben aslında üç bilinmeyenli denklem çözümünü çok iyi öğrenmiştim" der. Pekiştirme Koşullanmanın gerçekleşmesi için önemli bir başka ilke ise pekiştirmedir. Yani yeni bir uyarıcının tepki oluşturma gücünü kazanmasıdır. iğne batırılırsa canı yanar Koşullu tepki Organizmanın koşullu uyarana gösterdiği tepkidir. Koşulsuz uyarıcı pekiştireç görevi görmektedir. 2-Koşulsuz uyarıcı ile koşulsuz tepki arasında doğal bir bağ olmalıdır. ışık. 3-Uyarıcı tepkiden hemen önce verilmelidir. Koşullu ve koşutsuz uyarıcıların arka arkaya verümesi olayı bitişiklik olarak adlandınlmaktadır. KLASİK KOŞULLANMANIN TEMEL KAVRAMLARI Bitişiklik Bu koşullanma türünde koşullu ve koşulsuz uyarıcıların verilme zamanları birbirine yakın olması önemlidir. Koşulsuz tepki Organizmanın doğal ortamda koşulsuz uyaranı aldığında gösterdiği doğal tepkilerdir.Öğrenme Psikolojisl 62. Yiyecek. başlangıçta nötr olan uyarıcıya organizmanın tepki vermeyi öğrenmesidir. Klasik koşullanma bir "tepkisel şartlanmadır". ayıların tef çalındığında oynamaları da aynı şekilde bir öğrenmedir. Tepki Yok Nötr Uyarıcı (Zil) Koşulsuz Uyarıcı (Yiyecek) Koşulsuz Tepki (Salya) Koşulsuz Uyarıcı Koşullu (Yiyecek) Uyarıcı (Zil) Koşullu Uyarıcı (Zil) Koşullu tepki (Salya) Koşulsuz Tepki (Salya) Öğrenilmiş davranışa temel olan doğal uyarıcı bulunabiüyorsa o zaman davranışın klasik koşullanma yöntemiyle öğrenildiği söylenebilir. Klasik koşullanmanın 3 temel kuralı vardır. Zil. Klasik koşullanma yolu ile öğrenmeyi Pavlov açıklamıştır. 1-Koşulsuz uyarıcı doğal bir uyarıcı olmalıdır (et). öğrenilmiş davranışa temel olan doğal uyarıcı bulunabiliyorsa o zaman davranışın klasik koşullanma yöntemiyle öğrenildiği söylenebilir. kediye toptan korkmayı öğretebiliriz. Beyaz kediden korkan çocuk pamuktan da korkar. acı. şok. Yani yeni bir uyarıcının tepki oluşturma gücünü kazanmasıdır. Matematik öğretmenini seven çocuk matematik dersini sever. Matematik öğretmeni de bunun üzerine "Ben üç bilinmeyenli denklem çözümünü öğrenip öğrenemediğini ancak tahtadaki denklemi çözüşüne bakarak anlayabilirim" karşılığını verir. Klasik koşullanma bir "tepkisel şartlanmadır". Oysa bu durum yiyecek verildikten sonra oluşmalıdır. Klasik şartlanma ile insanlarda: • Korkular hızla şartlanabilir • Şartlanma için duygular kullanılabilir • Reflekslerden yararlanılabilir B) öğrenme varlığı ancak gözlenilen davranışlarla anlaşılabilen içsel bir süreçtir dernektir C) Hatırlanamayan bir şey öğrenilmemiş D) Öğrenilen bazı bilgiler unutulabilir E) Her davranış değişimi öğrenme sonucunda olmamaktadır KLASİK KOŞULLANMA (TEPKİSEL ŞARTLANMA) Klasik koşullanma. iğnenin acısı vb. Köpekler Pavlov'un ayak seslerini duyunca salya salgılamaya başlamışlardır. Örnek: Etyenirse saly6a akar. Koşulsuz uyaran Doğal olarak organizmanın tepkide bulunacağı uyarandır. koşulsuz uyarıcının meydana getirdiği etkidir. Genç kız arkadaşının hoşlandığı müzikten hoşlanır.

Kutunun önünde bir bölme olup. koşullu tepki olan salya davranışına neden olmuyorsa sönme gerçekleşir. koşullu uyarıcı olan ses. Bu durum Kendiliğinden geri gelme olarak adlandırılır. Öğrenilmiş Çaresizlik Organizma ne kadar çaba harcarsa harcasın durumunu değiştiremeyeceğini öğrenmesidir Bu durumda pasif kalmakta ve pasifliğini tüm istenmeyen durumlara genellemektedir. Dereceli şartlandırma (Üst düzey şartlandırma): Herhangi bir şartlı uyarana karşı kazanılan şartlı tepki organizmaya yerleştikten sonra aynı sistem içinde yürütülen çalışmalarla başka bir şartlı uyarıcıya karşı da şartlanmanın oluşmasıdır. Bu deneyde verilen ses koşullu uyarıcıdır.Işık cSalya (Burada ışık II. Kaçınma şartlanmasının ortaya çıkması için önce korku ve kaçma şartlanmasının olması gerekmektedir. dolaşmak gibi çeşitli hareketler yaparak şoktan kaçmaya çalışmış fakat kaçamamıştır. Bunlardan korku şartlanması klasik.-bu bölmeden atlayıp şoktan kurtulma olanağına sahiptir. Kaçınma şartlanması insanlarda da benzer şekilde oluşmaktadır. koşulsuz uyarıcı (yiyecek) olmadan koşullu uyarıcının (ses) verilmesi gerekir. Sonunda bölmeden atlamanın kendisini şoktan kurtardığını öğrenmiş ve şoktan kaçınmayı başarmıştır. koşullu tepkiyi (salya) meydana getiren koşullu uyarıcıya da ikincil pekiştireçadını vermektedir. Nötr bir uyancıyla korku tepkisinin eşleştirilmesine korku koşullanması denir.Öğrenme Psikolojisl Pavlov koşulsuz tepkiyi salyayı meydana getiren koşulsuz uyarıcıya birincil pekiştireç. pasiflik. Duygusal tepkilerin hepsi doğaldır. Orijinal sese benzer farklı seslerde verildiğinde deneğin salya salgılaması bir genellemedir. 1. Gölgeleme İki koşullu uyarıcının aynı anda verilmesi durumudur. 2000) Bir köpek tabanı elektrik şoku vermeye elverişli bir kutuya konur. Küçük çocukların sobaya „■ ilk dokunduklarında önce korkarak kaçma davranışı göstermeleri ve bir iki tecrübeden sonra sobadan kaçınmayı öğrenmeleri kaçınma şartlanmasıdır. koşullu tepkiyi oluşturmaması durumudur. kaçma ise operant şartlanmaya girmektedir. Koşullu uyarıcının. Ses uyarıcısı ışık uyarıcısını gölgelemiştir. depresyon ve sonucu kabullenmeye istekliliktir. Sönmenin gerçekleşmesi için. Uyarıcılardan biri diğerine göre daha güçlü olduğu durumda koşullu tepki güçlü olan uyarıcıya verilir. elektrik şoku verildiğinde köpek. Derece şartl + ı uyancıdır. Genelleme Aynı türden olan ya da birbirine benzer uyarıcıya karşı daha önce kazanılan tepkinin verilmesidir. Ayırt etme Genellemenin tersi ayırt etmedir. Koşullu uyarıcının benzerlerine koşullu tepkinin ortaya çıkmamasıdır. Koşullu uyarıcının benzerlerine de koşullu tepkinin gösterilmesidir. Önemli koşullanma ilkelerinden birisi olan genelleme. Derece şartl uyarcıdır) b-lşık + Zil -> Salya . Bu olaya gölgeleme denir. Köpek ilk zamanlar şokun devamında havlamak. Belirtileri. Klasik koşullanmanın eğitim açısından önemi Birbiriyle yakınlıkları olsa bile uyarımlar arasındaki farkı anlayabilmedir. Kendiliğinden geri geime Koşullanmaya bir süre ara verilmesine karşın Koşullu uyarıcının (zil) verildiği durumlarda deneğin koşullu tepkiyi (Salya) gösterdiği gözlenmiştir. Albert'in beyaz tavşandan korkması korku şartlanmasına ömektir. bir nesneden veya bir durumdan kaçınmayı öğrenme klasik ya da operant olabilmektedir. Kaçınma Koşullanması Bir kişiden. Hangi tepkilerin hangi uyarıcıya karşı yapılacağı ve tepkilerde görülen zenginlik öğrenmenin sonucudur.) ► Salya 35 Örneğin deneğin farklı tonlardaki sesi ayırt ederek orijinal ses dışındaki seslerde koşullu tepkiyi (salya) göstermediği gözlenmiştir. Örnek: (Selçuk. korku. zıplamak. Sönme Koşullanmadan bir süre sonra pekiştireç verilmezse koşullu uyarana koşullu tepkinin verilmemesidir. Bazı öğrencilerin .Zil (Burada zıl. Ses ve ışık birlikte verildiğinde Salya tepkisi sese verilirken ışığa verilmemiştir. a. Pavlov' un deneyinde.

okul içi ve okul dışı Sahipsiz bir köpek tarafından ısırılan bir yaşantıları meydana gelen şartlandırmaların bir çocuğun önceleri tüm köpeklerden. örnek: bir üniversite öğrencisinin sezonun sonra da sadece sahipsiz köpeklerden korkması ilk maçında hakemin başlangıç düdüğü ile birlikte aşağıdakilerden hangisi ile açıklanabilir? (2001 binlerce kuşun sahaya dolmasını sağlamak amacıyla KPSS-17) yaptığı işlemler şartlanmadır. Bu konuda öğretmenlere ve anne babalara büyük görevler düşmektedir.öğrenme Psikolojisl okula. A) İşaret öğrenme B) Transfer Klasik koşulmamanın eğitim öğretim ortamında C) Ayırt etme kullanımı sınırlıdır. isterse çikolata C) Sorunun o an çözülebilmesi için istediği oyuncağın alınması çocuğun Sonuç olarak öğrencilerimizi çok iyi tanımalı ve ihtiyaçları doğrultusunda klasik koşullanmadan yararlanmalıyız. pol is e v er ec ek le ri ni s öy le me k ç oc ukları n hemşirelerden polislerden korkmalarına (koşullanmalarına) neden olmaktadır. kaygısının azaltılması. 36 64. Küçük çocuklara yaramazlık yaptıkları zaman iğneciye. Öğrencilere yapabilecekleri problemler verip kendilerine özgüven kazanmaları sağlanabilir. her seferinde kendisine bir şeyler alınmasını istemekte. karşı kaygıları ve yersiz korkuları. Okula karşı olumlu tutum oluşturulması. istekleri yerine getirmeyince ağlamaktadır. Bir öğrencinin. okula zamanında gitme ve ödevlerinin zamanında yapma gibi davranışları alışkanlık haline getirilmesinde aşağıdakilerden hangisi en çok rol oynar? (2001 KPSS-18) A) B) C) D) E) Klasik (tepkiset) koşullanma Bilişsel öğrenme Edimsel (operant) koşullanma Sosyal öğrenme Psikomotor öğrenme Matematik dersine karşı olumsuz tutum geliştirmiş bir öğrenciyi klasik koşullanma ile matematik dersini seven başarılı olan bir duruma getirmek mümkün olabilmektedir. Çocukların normal olarak yapması gereken etkinlikleri ceza aracı olarak kullanmamak gereklidir. kesin bir dille söylenmesi alınacağının söylenmesi B) Çocuğa. bir süre sonucudur. Buna karşın duyuşsal özelliklerin D) özümseme kazandırılmasında önemli roller üstlenebilir. Planlı ve düzenli bir şekilde kullanıldığında oldukça verimii sonuçlar alınacaktır. D) Çocuğun azarlanarak vitrinden uzaklaştırılması E) Çocuğun bir daha alışverişe götürülmemesi . bazı öğrencilerin öğretmenlere ya da belli derse 63. kendilerine olan özgüven kazandırılabilir. Oysaki eğitim öğretim ortamında klasik koşullanma ilkeleri tesadüfen kullanılmaktadır. Örneğin E) Genelleme öğrencilerde kendilerine olan özgüvenin geliştirilmesi • • • Olumlu benlik kavramının geliştirilmesi. Sınav korkusunun. Bir banka reklamında güven verici bir kişi ile birlikte kredi kartı birleştirilmekte ve kredi kartlarına karşı bir süre sonra tek başına güven biri hizmet olarak algılanmasına neden olmaktadır. Klasik koşullanma ilkeleri eğitim alanından çok reklam sektöründe oldukça etkili bir şekilde kullanılmaktadır. istediği her oyuncağın alınmayacağını Diğer önemli bir nokta ise öğrencileri öğrenilmiş çaresizlikten kurtarıp. Öğretmenin Anne-babaya. Ailesiyle birlikte alışverişe çıkan bir çocuk. Bu duruma çare bulamayan aile çocuğun öğretmeninden yardım istemektedir. 65. aşağıdakilerden hangisîni önermesi en uygundur? (2001 KPSS71) A) Çocuğa. oyuncak yerine.

Kuyruğuna bastığı bir kedi tarafından tırmalanıncaya kadar kedilerden korkmayan çocuk. Aşağıdakilerden hangisi klasik koşullanma öğrenilmiştir? (2003 KPSS-59) A) B) C) D) E) Sağlıklı beslenme alışkanlığı Güzel yemek yapma becerisi Karanlık korkusu Saldırgan davranışlarda bulunma alışkanltğı Düzenli ödev yapma alışkanlığı ile B) Kavrayarak öğrenme 68. Aşağıdakilerden hangisi klasik (tepkisel) koşullanma sürecinde en öncelikli zorunluluktur? (2002 KPSS-88) A) B) C) D) E) Belirli aralıklarla tekrar Koşullu uyarıcının ayırt edilmesi Davranıştan sonra pekiştireç verilmesi Koşulsuz uyarıcı ile nötr uyarıcının eşlenmesi Davranışın adım adım geliştirilmesi 72. Aşağıdakilerden hangisi koşullanma yoluyla öğrenmede babanın yerini tutan öğedir? (2003 KPSS-60) A) B) C) D) E) Olumsuz pekiştirme Koşullu tepki Koşulsuz tepki Koşulsuz uyarıcı Genelleme 69. bebek çocuk arabasına her oturtulduğunda dışarı çıkacaklarmış gibi sevinç gösterilerinde bulunmaya başlar. Bu öğrencinin davranışı edimsel koşullanma ilkelerine göre aşağıdakilerden hangisine örnektir? (2002 KPSS-3) A) Bağ kurma B) Genelleme E) Bitişiklik C) Sönme D) Ayırt etme . Koşulsuz uyarıcı II. Sakalları olan bir baba bebeğini her akşam eve geldiğinde öpmekte.öğrenme Psikolojisl 37 70. bu olaydan sonra her kedi gördüğünde korkup kaçmaktadır Aşağıdakilerden hangisi çocuğun kedilerden korkup kaçma davranışına örnektir? (2002 KPSS-87) A) C) D) E) Edimsel koşullanma Sosyal öğrenme Bilişsel öğrenme Klasik koşullanma 71. babasının yanına yaklaştığını görür görmez ağlamaya başlamıştır. Koşullu uyarıcı III. öğretim elemanının derse devama önem vermediğini gören öğrenci bir süre sonra o derse devam etmemeye başlamıştır. Bir sure sonra bebek. Her hafta düzenli olarak devam ettiği derste." Örneğinde çocuk arabası klasik koşullanmadaki I. her defasında babanın sakalları bebeğin yüzünü acıttığı için bebek ağlamaktadır. "Anne bebeğini dışarı çıkaracağı zaman onu çocuk arabasına bindirmektedir. Aşağıdakilerden hangisi bir bebeğin açlıktan ağlarken annesinin elindeki biberonu görünce susmasını açıklayan öğrenme yaklaşımıdır? (2003 KPSS-58) A) B) C) D) E) Klasik koşullanma Edimsel koşullanma Gözlem yoluyla öğrenme Bilişsel öğrenme Model alarak öğrenme 66. Nötr uyarıcı öğelerinden hangilerinin işlevini gerçekleştirir? (2002 KPSS-85) A) I ve II D) III ve I B) I ve III E) Yalnız C) III ve II 67. Bir süre sonra.

birkaç kez üst üste "Istiyorsan git söyle" demesi üzerine bu davranışını göstermemeye başlar. B) Unutma C) Islık sesi koşullu uyarıcı. Ablası üniversite sınavını kazanıp başka bir şehirde yaşamaya başlar. tepki koşullu tepkidir. Diz kapağımızın altındaki belirti bir noktaya vurulduğunda ayağımız sıçrar: bir ıslık sesi böyle bir tepki ortaya çıkarmaz. Matematik Ödevini yapmayan bir öğrenci hediye ettiği kalemle girdiği sınavdan çok öğretmenine hasta olduğunu söylemesi üzerine yüksek puan alması sonucunda. Ancak öğretmeni arkadaşlarının elinden oyuncağı alıp ona vermediği için zamanla bu davranışı yapmamaya başlar.öğrenme Psikolojisl 73. ablasının artık durumdan sıkılıp. Aynı öğrenci bir başka gün sonra sınavlarda da aynı kalemi kullanmasını ingilizce dersinde de ödevini yapmadığında. bir ıslık sesi duyar ve hemen arkasından diz kapağımızın altındaki bir noktaya darbe alırsak. Çocuk anaokuluna başladığında arkadaşlarının oynadığı bir oyuncağı istediği zaman ağlayarak öğretmeninin yanma gider. bu olay defalarca tekrarlandığı takdirde ıslık sesi kendi başına ayak sıçratma tepkisini ortaya çıkartmaya başlar. Ancak. Ali'nin. . AIı ablası ile aralarmda çıkan her anlaşmazlıkta yine "Seni anneme söyleyeceğim" demeye başlar. E) Diz kapağının altına vurulan darbe koşulsuz tepki. Bir çocuk evde kardeşlen ile oyun oynarken. . Ertesi gün fırçayı eline alır almaz gözünün tekrar yaşardığını fark etmiştir. daha sonraki zayıf not almaz. kardeşlerinin oynadığı oyuncağı istediğinde ağlayarak annesinin yanına gitmekte ve annesi kardeşlerinin elinden oyuncağı alıp kendisine vermektedir. ablası üç aylık bir ayrılıktan sonra eve geri döndüğünde. diz kapağının altına vurulan darbe koşullu tepkidir. üç ay sonra ablası tatil için eve döndüğünde. bu sese verilen D) Diz kapağının altına vurulan darbe koşulsuz uyarıcı. A) Öğrenmenin aktarılması B) Genelleme Aşağıdakilerden hangisi öğrencinin İngilizce C) Batıl inanç öğretmenine de hasta otduğunu söyleyerek zayıf D) Koşullu tepki not almaktan kurtulmaya çalışmasını açıklar? (2003 KPSS-77) E) Koşulsuz tepki A) B) C) D) E) Model alma öğrenmenin genellenmesi Koşullu uyarıcı Ayırt etmeyi öğrenme Olumsuz aktarma 38 74. Bu durumu aşağıdakilerden hangisi açıklar? (2004 KPSS-22) A) B) C) D) E) Tepkisel Koşullanma Uyarıcı genellemesi Algısal değişmezlik Ayırt etmeyi öğrenme Olumsuz koşullanma A) Duyarsızlaşma B) C) D) E) Olumsuz aktarma Kendiliğinden geri gelme Olumlu pekiştirme Karşıt tepki oluşturma 75. bu dar beye verilen tepki koşulsuz tepkidir. Çocuğun zamanla bu davranışı yapmaması aşağıdakilerden hangisine örnektir? (2003 KPSS76) A) C) D) E) Kendiliğinden geri gelme Sönme Pekiştirme Sistematik duyarsızlaştırma 78. Yukarıda verilen tepkisel koşullanma örneğine ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur? (2004 KPSS-23) A) Islık sesi koşulsuz uyancı. aşağıdakilerden hangisine örnektir? (2003 KPSS-75) 77. yine "Seni anneme söylerim" demeye başlaması. Oynayacağı tiyatro oyununa hazırlanan oyuncu makyaj yaparken makyaj fırçasını görüne batırmış ve gözü fena halde yaşarmıştır. 18 yaşındaki ablası ile aralarında her anlaşmazlık çıktığında "Seni anneme söyleyeceğim" diyen 7 yaşındaki Ali. nitelendirir? 2003 KPSS-71) öğretmenine hasta olduğu için ödevini yapamadığı söyler. Aşağıdakilerden hangisi bir öğrencinin annesinin 76. B) Diz kapağının altına vurulan darbe koşullu uyarıcı. ıslık sesi koşullu tepkidir. bu darbeye verilen tepki koşullu tepkidir.

Tepkisel koşullama ilkelerine göre. Ne zaman Izmir lafını duysa midesine kramp girmektedir. anlatılması sigorta Emniyet kemeri kullanmayı özendirmek için. işinden dönen babasının yüzündeki öfkeli ifadeyi görünce. B) Yeni üretilen bir otomobilin tanıtımının güzel C) Deterjan reklamında ev hanımı rolündeki D) Yaşam E) sigortası reklamında yaptırmanın yararlarının . akşam eve gelince babasından kendisine bir cep telefonu almasını istemeye karar verir. Ash'nın davranışında görülen bu değişme. Gül. Ancak. bir süre sonra tek başına aynı olumlu tepkiyi uyandırır. emniyet kemeri takan ve takmayan sürücülerin kaza sonrasındaki durumlarının gösterilmesi 85. bu isteğini ona iletmeyi ertelemesinin doğru olacağını düşünür. bu ilkeden yararlanılmaya çalışılmaktadır? (2004 KPSS-25) D) Tepkisel koşullama E) Sosyal öğrenme A) Kepek şampuanı reklamında. Aslı ders başladığı halde sırasına oturmayıp sınıfta dolaşmaktadır Yerine oturmayıp dolaştığı için öğretmeni Aslı'yı azarlamış ve Aslı hemen sırasına oturmuştur bu yaşantıdan sonra Aslı öğretmenini sınıfın kapısında görür görmez hemen sırasına oturmaya başlamıştır. saçların şampuanın kullanılmasından öncesi ve sonraki durumun gösterilmesi mankenlere yaptırılması oyuncuların yer alması 84. 81. İstanbul'da yaşayan Nurdan İzmir'e gittiğinde cüzdanını çaldırmıştır. Aşağıdaki durumların hangisinde.Öğrenme Psikolojisl 79. olumlu duygusal tepki uyandıran bir uyarıcıyla eşleştirilen bir nötr uyarıcı. Bu örnekteki İzmir sözcüğü aşağıdakiierden hangisinin işlevini yerine getirmektedir? (2004 KPSS-24) 39 82. Bu örnekte babasının yüzündeki öfkeli A) Nötr C) Koşullu ifade Gül'ün davranışını kontrol eden ne tür bir uyarıcıdır? (2004 KPSS-36) B)Koşuls uz D) Ayırt edici E) Pekiştirici C) İç görü kazanma A) Pekiştirici uyarıcı C) Birincil pekiştireç B) Koşullu uyarıcı D) Koşulsuz uyarıcı E) Olumsuz pekiştireç 80. aşağıdakilerden hangisinin sonucudur? (2004 KPSS-35) A) B) Geriye doğru ket vurma Ceza .

Daha sonra. Bu durum aşağıdakilerden açıklanabilir? (2004 KPSS-37) hangisiyle A) Genelleme B) Koşullu uyarım C) Koşulsuz tepkileme D) Olumsuz davranış E) Sönmeye direnç Aşağıdaki özdeyişlerden hangisi. köpeğin bu davranışı ön ayağını uzattığında yiyecek verilmeyerek söndürülmüş ve köpek. sahibi ıslık çaldığında artık bu davranışı yapmaz hale gelmiştir. Köpeğin ıslık sesini duyduğunda tekrar ön ayaklarından birini uzatmaya başlaması aşağıdakilerden hangisiyle açıklanabilir? (2004KPSS-41) A) B) C) D) E) Tepki genellemesi Ayırıma varma Kendiliğinden geri gelme Ayırt etmeyi öğrenme Olumlu aktarma . Sinema alanında uzman film eleştirmeni bir konuşması sonunda övgüler almıştır. koşullama yoluyla Öğrenmede gözlenen "uyarıcı genellemesi" olgusunu çağrıştırmaktadır? (2004 KPSS-38) A) B) C) D) E) Sütten ağzı yanan yoğurdu üfleyerek yer. Bu övgüierden sonra her konuda görüş belirtir olmuştur. Denize düşen yılana sarılır.83.: . Göz görmeyince gönül katlanır Yumuşak atın çiftesi pek olur. Ancak. oradan bir süre geçtikten sonra sahibi ıslık çaldığında köpeğin tekrar ön ayaklarından birini uzatarak tokalaşma hareketi yapmaya başladığı gözlenmiştir. sahibi ıslık çaldığı zaman ön ayaklarından birini uzatarak tokalaşma hareketi yaptığında kendisine yiyecek verileceğini Öğrenmiştir. Fazla naz âşık usandırır. Bir köpek.

GUTHRİE Guthrie'ye göre çağrışımsal U-T bağlarının kuruluşunun tek yasası işaret ve tepki bitişikliğidir. Pekiştirme ve ödülü kabul etmemişlerdir. BİTİŞİKLİK KURAMLARI Bitişik kuramcılara göre öğrenme tek denemede bile gerçekleşebilir. suçlu. Daha sonra sevmediği şey (fare) yavaş yavaş gösterilerek (fare bir kafes içerisinde yavaş yavaş yaklaştırılır) korku ortadan kaldırılmıştır. beyaz oyuncak) uyarıcı genellemesiyle korkmuştur. Genelleme. o uyarıcıya verilen en son ve en çok tekrarlanan tepki olacaktır demiştir. • Korku koşullanması Küçük bir çocuk (Albert) beyaz renkli fare ile oynarken arkasından ani bir gürültü (ses) yapılarak fareden korkması sağlanmıştır. Bunun yerine herhangi bir uyarıcıya verilecek tepki. Yani insan. Guthrie. Bitişikliği. karşılaştığı buna benzer bir başka matematik problemini de çözmekten hoşlanmaz. tekrarlar beceriyi geliştirir. 2. Bilişsel süreçlere tamamen karşı çıkmıştır. Labirentte koşmayı ilk kez öğrenen farenin diğer tekrarları otomatik olarak yaptığını fark etti. koşullanma yoluyla her kişiliğe getirilebilir. Bir başka deyişle zor olan bir problemi çözmekten hoşlanmayan bir öğrenci benzer nitelikte bir problemle karşılaşınca yine çözmekten hoşlanmayacaktır. VVatson'un kuramı Thorndike'ın etki yasasından farklıdır. bir uyarıcıya karşı yapılan tepkinin daha sonra aynı (benzer) uyarıcıyla karşılaşıldığında da gösterilme eğilimi olarak açıklar. En son ve En Sık ilkesi VVatson öğrenmede ödüllendirme ve ya pekiştirmeden söz etmemiş. Guthrie'nin önerdiği sistemde şartlı uyarıcılar aslında hareket tepkilerinin meydana getirdiği uyarıcılardır. Tekrar. davranışın kalıtımsal olmayıp insanın çocukluğundan beri çevresindeki belli uyarıcılarla belli tepkilerin birleşmesi sonucu U-T bağlarının birbiri üzerine şartlanma yoluyla inşa edilmesi sonucunda geliştiği görüşünü savunur. Ceza bitişikle ilgilidir. istenmeyen davranışların ortadan kaldırılması üzerine yoğunlaşmışlardır. Eğitimde ikaz etme ve tavsiyede bulunma yerine doğru davranışın bizzat yaptırlması gerekir. filmi izlettirilmiştir. Korku öğrenilmişse. 1-WATSON VVatson için en önemli şey uyarıcı-tepki ikileminin tekrarlanma sıklığıdır. Bunun için önce çocuğa korktuğu şeyden (fare) korkmayan çocukların oynadığı bir oyun. Bu fikri ile eğitimde fırsat eşitsizliğinin önemini kafalara yerleştirmiştir • Davranışçıların kurucusu olarak kabul edilir. boğulma tehlikesi. örnek. tv. etki ilkesini ve haz duygusunu kabul etmemiştir. Çocuk bundan sonra gördüğü beyaza benzer her şeyden (beyaz sakallı dede. Organizmanın hareket tepkilerine önem verir. • Öğrenmede çevrenin (uyarıcıların) etkisi üzerinde durmuştur. Korku insanlarda tek denemede gerçekleşebilir. Çünkü onun çalışmasında memnuniyet ve hoşnutsuzluk gibi psikolojik kavramlara yer yoktur. Bitişiklik kuramları içerisinde VVatson ve Guthrie ele alınmıştır. diğer kuramcılar gibi öğrenmenin sonuçlarıyla ilgilenmez. Bütün davranışlar koşullanma yoluyla öğrenilebilir. İlk defada bir uyarıcıyla başlayan daha sonra uyarıcısız da gerçekleşti ver davranış bir alışkanlık halini aldı. Bu uyarıcılar alışkanlıklara bir bütünlük ve devamlılık kazandırır. VVatson. öğrenilmiş bir davranışın çok çeşitli durumlarda işe yaramasını sağlar. Yaptığımız şeyi öğreniriz. • Koşullanmada pekiştirmeyi. • Öğrenmenin tek yasası bitişikliktir. pekiştirme ve etki yasasını reddeder. Burada yapılan işlem genellemedir." Anlayışını getirmiştir. Basit bir labirent yapıp koridorun sonunda yiyecek koydu. uyarıcı-tepki bitişikliği olarak • Okulda matematik problemi çözmekten zevk almayan bir öğrenci. öğrenmeyi açıklamıştır. Eve her girdiğinde mantosunu ve çantasını yere atan çocuğunu annesi her seferinde azarlar ve onları yerine astırır • • • . öğrenmede ödüle veya pekiştirmeye gerek yoktur. Aslında bir anlamda klasik koşullanmadır. Ona göre düşünce açıklanabilir ve konuşmada öğrenilebilecek basit bir davranış biçimidir.40 öğrenme Psikolojisi Sistematik duyarsızlaştııma Tepkiye neden olan durum parçalara ayrılıp her parçada duyarsızlaştırma (örnek rahatlama tekniği) yapılır. Bebekler koşullanma yoluyla. VVatson. öğrenmeyi davranış gelişiminin temel süreci olarak kabul etmiş ve " bir insan ne öğrenmişse odur. korkmama da öğrenilir. • Öğrenmede koşullu ve koşulsuz uyaranlar birbirlerine çok yakın zamanlarda verilmelidir. elektrik çarpması vb. müzisyen. • Bitişikliği uyarıcı-tepki bitişikliği olarak ele alır. ressam haline getirile bilir.

Daha sonra annesi kızının manto ve şapkayı atmasını saptayan uyancının onu azarlaması olduğunu anlayarak diğer seferinde manto ve çantasını alarak dışarı çıkmasını ister ve içeri girer girmez manto ve çantayı asmasını ister. Çünkü öğrenci yaptığı şeyi öğrenir bir başka deyişle yaparak yaşayarak öğrenme önemlidir. anneye karşı duyulan güven. 2. Eşik Yöntem (Alıştırma Yöntemi) İstenmeyen davranışları. İstenmeyen davranışa zıt bir davranış olması önemlidir. 3. kediden korkan çocuğa annesi kedi hediye eder. Dikkat çekici bir uyarıcıya beklenen tepki verilebilir. Bitişiklik kuramını savunması nedeni ile hangi tepkiler bireye kazandırılacak hangileri kazandırılmayacak önceden bilinmelidir. Eğitim açısından Gutheri'nin görüşleri Eğitim hedeflerini önceden belirlemek gerekir. Örnek: sigarayı bırakmak isteyen birinin sakız çiğneyerek sigarayı unutmaya çalışması. İkisi birlikte sunulduğunda. Kişi biner ve at eğeri atmaktan vazgeçinceye kadar koşturulur. • Okula korktuğu için gitmek istemeyen gitmeyen çocuğa. Öğrenmeye yön veren en önemli etmen hazır oluştur." Öğrencinin öğrenmeye karşı ihtiyaç duyması gerekir. Çünkü öğrenmenin kızması gürültüyü azaltmayacak artıracaktır. Bu nedenle okui dışında ne yapması gerekiyorsa okul içinde de aynı şeyi yapmalıdır. "Dikkat edilen şey yapılan şey için işaret haline gelir. Aynı zamanda alıştırma önemlidir. taşırma da denir) bireyin ilgisini çeken herhangi bir durumla yoğun bir şekilde yüzleşmesi sağlanarak kendisine çekici gelen durum belli bir süre sonra artık bıkkınlık verecek duruma gelir. Uyulmayacak emirler yada yerine getirilmeyecek nasihatler verilmemelidir. Kötü alışkanlıkların (öğrenmelerin) yok edilmesi 1. okul arkadaşlarının eve gelmesi sağlanır. • • . Öğrenciye bu ihtiyaç hissettirilmelidir. Okul yaşamın gerçek temsücisi olmalıdır. • Zeytin yemeyi sevmeyen birine zeytin azar azar parçalayarak verilir. Kedi korku yaratan uyarıcıdır. Koşullandırılmış istenmeyen tepkileri söndürmeyi amaçlar. Organizma istenmeyen davranışı yapmaktan sıkıldığı için davranış sönme eğilimine girer. Ceza yerinde kullanıldığında etkilidir. Örneğin derste arkadaşı ile konuşan bir çocuğa kızıp bağırmak yerine bir soru sormak ve ya tahtada bir problem çözmek daha etkili olacaktır. Okula yakın yerlerde gezintiye çıkılır. Kibrit yakarak tehlike saçan bir çocuğu anne bir sürü kibrit vererek bıkıncaya kadar yakmasını ister. Bu kez davranış düzelir. Ancak öğrenme açısından değil ona göre öğrenme tek denemede oluşur ancak becerinin ve performansın geliştirilmesi için tekrarlar önemlidir.öğrenme Psikolojisİ 41 • bu hep böyle devam eder . Çünkü istenen tepkileri alabilmek için hangi uyarıcıları vermememiz gerektiğini bilmeliyiz. öğrencilere verilecek uyarıcılar onların dikkatlerini çekmelidir ki beklenen tepkiyi versinler. • Kibritle oynayan çocuğa ya da sigara alışkanlığı olan bireye uygulanan işlemler. Bıktırma Yöntemi Istenmeyen davranış organizmaya biktırıncaya ve sıkılıncaya kadar yaptırılır. Bireyin istemediği uyarıcı en azdan en çoğa doğru belirli düzeylerde verilir. kediye karşı da oluşacak. ona zıt olan onunla rekabet edebilecek istenen davranışı meydana getiren uyarıcı sunulur. Bıktırma yönteminde (doyurma. Bireye yapmaktan kaçındığı ve hoşlanmadığı davranış. kediyi tek başına gördüğünde de ondan korkmayacaktır. bu fikre karşı çıkan babaya bu durumu yavaş yavaş kabul ettirir. eğlenceli okul öyküleri anlatılır. Öğrenme-öğretme ortamı düzenlenirken. Örneğin . • Çocuğunu özel okula göndermek isteyen anne. Örnek. eğer anne daha baskın bir uyarıcı ise. Anne ise sevilen güven duyulan uyarcıdır. Tavuk yiyen köpeğin boynuna ölü tavuk asılır. istenen davranışlara dönüştürmeyi sağlayan bir öğrenme tekniğidir. • Atı eğere alıştırmak için. hoşlandığı ve yapmak istediği bir davranış ile birlikte yaptırılır . Zıt Tepki Yöntemi Bu yöntemde istenmeyen davranışı meydana getiren uyarıcı ile birlikte. atın üstüne eğer yerleştirilir. okul bahçesinde oyun oynanır ve çocuk alıştırılır.

Bu nedenle onun kuramı bağlaşımcılık olarak 1. bağlantı ya da çağrım Thordike öğrenmeyi açıklarken. Kedi ve köpekler üzerinde yaptığı birinin diğerini hatırlatması temeline dayanır. başarmıştır. Thorndike bu duruma daha sonra seçme ve bağlama 2. lamaktadır? (2002 KPSS-104) Öğrenme Küçük Adımlarla Oluşur A) Guthrie B) Thorndike öğrenme. Hazır bulunuşluluk adlandırılmaktadır. araştırmaların sonunda kendisine ait olan öğrenme Bağlaşımcılık yasalarını ve bunların içinde en önemtileri olan "etki" yasasmı ortaya koymuştur. yavaş yavaş oluşur. Araçsat koşullanma adı verilen etki kafese koymuştur. İlgilendiği konu sadece uyarıcı 2. Kedi kafesten dışarıya çıkmaya kanununa göre tepki sonuçları tarafından kontrol edilir. kafesten kaçma. aym zamanda 3. Ona göre öğrenmede BAĞLAŞIMCILIK deneme yanılma yoluyla doğrudan seçme ve bağlama vardır. Bunlardan bazıları amacına ulaştırır. Pavlov'un gittiği yoldan yoluyla öğrenme olarak da bilinir. Kafesin içindeki her şeye artmaktadır.Hazır bulunuşluluk yasası bağlandığına ifade etmiştir. bazıları yaratır. gitmiştir. etkinlik göstermeye hazır ise. Kedi burada deneme yanılma yolu ile ramcılarından hangisinin görüşlerini uygukafesten çıkmayı öğrenmiştir. Thorndike'nin Öğrenme Kuramının Temel Yasaları. Organizmada davranış eğiliminin mevcut olduğu durumlarda ancak öğrenmeye yönelik davranıştan söz edilir. etkinliği Thomdike'a göre öğrenmenin en temel formu denemeyapmasına izin verilmesi ona mutluluk verir. götürmeyen başarısız tepkileri eler. Thorndike çağrışımı. aşağıdaki öğrenme kuçıkmıştır. Öğrenme psikolojisine getirdiği en önemli katkı. Thorndike. Thorndike'ın kuramı Bağ kuramı. Seçme Ve Bağlama a) Bir kişi. En sigaraları koyarak.Çocuk. bireyde kızgınlık yaratır. bir yiyeceğe yapmaya zorlanırsa kızgınlık duyar. para kazanma gibi çeşitli amaçlara ulaşmak yazı yazmaya hazır ve buna izin verilirse. karşılaştığında amaca ulaştıran tepkileri seçer. çocukta kızgınlık yapar. haz duyar. Haz ile sonuçlanan. başarıya götüren tepkiler kalıcı hale gelir. Sonuç olarak gelecekte bir davranışm 42 . Öğrenen organizma aynı problemle kızgınlık duyar. duygusal uyarıcılar ile harekete geçiriciler arasında kurulan bir bağ olarak görmektedir. öğrenme durumunda olan organizma. D) Bruner ardışık denemelerin sonucunda yavaş yavaş E) Skinner kısaldığından öğrenme birden bire iç görüsel bir şekilde değil. büyük atlamalardan çok. Çocuk. küçük sistemli C) Ausubel adımlarla meydana gelir. bir uyarıcı karşısında oluşan Bu kuram. ilk Eğer bir davranış o çevrede bir doyuma ulaşıyorsa denemelerde hayvan epeyce bir çaba harcamış ancak aynı ortamda o davranışın oluşma olasılığı başarılı olamamıştır. iki uyarıcının aynı anda tekrar tekrar ortaya davranışın gelecekteki davranışları etkilediğini çıkmasıyla iki uyarıcının bağlantılı duruma gelmesi ve söylemiştir. kalem tutmaya hazır. Etki (Araçsal Koşullanma) koşullar ve davranış eğilimleri değil. düzgün ulaşma. Daha sonraki denemelerde hayvan saldırma davranışını bırakarak pedala basarak dışarı Bu durumda baba. fakat eline Organizma amaca ulaşmak için değişik davranışlar kalem almasına izin verilmezse. Çocuk. düzgün yazı yazmaya zorlanırsa ulaştırmaz. Tekrar (Alıştırma) uyarıcı ve tepkiyi bir arada tutan şeyin ne olduğudur. Kediyi bir kanunu" dur.öğrenme Psikolojisl 86. c) Bir kişi etkinliği yapmaya hazır olmadığı halde öğrenici olan organizma. yazmaktan zorunda olduğu problemli bir durumla karşılaştırılır. Problem çözme süresi. Thomdike. İnsan ya da hayvan olsun. Throndike'a göre öğrenme doğrudandır ve düşünme veya usa vurma ARAÇSAL KOŞULLANMA (Thorndike) yoluyla yönlendirilemez. problemlerie karşılaştığında kendisi amaca etkinliğin yaptırılmaması. belli bir b) Bir kişi etkinlik göstermeye hazır olduğu halde.Etki yasası (Araçsal Koşullanma) adını vermiştir. "etki Bu durumu yaptığı deneyle açıklamıştır. Bir baba sigara içmeye özen en çocuğunun önüne saldırmış aralıklardan kaçmaya çalışmıştır. Ancak dışarı çıkabilmesi için bir pedala basması yada bir zinciri çekmesi gerekmektedir. sigaradan bıktınncaya kadar sonunda tesadüfen pedal basmış ve dışarı çıkmayı sigara dumanı içine çekmesini sağlamıştır. çalışacaktır. uyarıcı ve tepkinin sinirsel bir bağla 1. yanılma öğrenmesidir.

Öğrenci. Bu nedenle öğrenciye geribildirim (dönüt) verebilmek için düzenli olarak sınav yapmak gerekmektedir. Tepki cezalandırılırsa uyarıcı ve tepki arasındaki bağ zayıflar. 87.Tekrar yasası Tekrar ederek öğreniniz. (Hazır bulunuşluk kanunu) Thorndike için güdüleme. yaparak yaşayarak öğrenmelidir. kendi malzemeleriyle E) Sadece pişmiş şeklini gördüğü yemeği. yani davranışın. yanlışlar tekrar edilmeden düzeltilmelidir. Eğitim bilimsel bir nitelik taşımalıdır. eğer bu parçalar birlikte bir bütün oluşturmuyorsa vazgeçmektedir. Uyarıcı ve tepki arasındaki bağ kullanılmadıkça zayıflar Buna kullanmama yasası denir. Öğrenciye kazandırılacak davranışlann öğrencinin ihtiyaçlarına cevap verecek nitelikte olması gerekir. elindeki malzemelerle yapmaya çalışması 88. öğrenciye haz veren durumun belirlenmesi için önemlidir. Öğrenme küçük birimler halinde oluştuğundan. öğrenci etkin olmalı. etki pekiştirilirse uyarıcı tepki arasındaki bağ güçlenir. Diğer bir deyîşle.Öğrenme Psikolojisl olup olmayacağının şu anki davranışlara bağlı olduğu söylenebilir. hedef davranışa yöneltecek uyarıcıların dikkati çekici nitelikte olması gerekir. Hiç yapmadığı bir yemeği ilk kez yapacak bir bayanın bu yemeği deneme-yanılma yoluyla yaptığını aşağıdakilerden hangisiyle anlayabiliriz? (2002 KPSS-93) A) Arkadaşının yemeği hazırlarken yaptıklarını hatırlayarak uygulamaya çalışması Televizyon programından izlemesi ve uygulaması hazırlaması pişirmesi B) yemeğin tarifini C) Yemek kitabındaki açıklamalara uyarak yemeği D) Annesinin tarifini alarak. tekrar etmediğimizde unuturuz. Çünkü ceza. Uyarıcı ve tepki arasındaki bağ kullanıldıkça güçlenir. transfer o kadar yüksek olur. Thomdike'ın "benzer öğeler transfer teorisi"ne göre iki durum arasındaki ortak öğeler ne kadar çok olursa. Aşağıdakilerden hangisi açıklar? (2002 KPSS-97) bu durumu en iyi A) Anlamlı öğrenme B) Sosyal öğrenme C) Kavrayarak öğrenme D) Deneme-Yanılma yoluyla öğrenme E) Uyarıcı-tepki zincirleme . Skinner'in edimsel koşullanma teorisinin temellerini oluşturmuştur. öğrenme adım adım sağlanmahdır. ölçülebilir özellikler taşımalıdır. İçsel pekiştireç yerine dışsal pekiştireçler daha önemlidir. 43 Doğru tepkiler hemen pekiştirilmeli. Thorndike'ın Eğitime İlişkin Görüşleri Öğretimin düzenlenmesine. Kısaca tekrar kanuna göre yaparak öğrenir. Öğrenci öğretmenin anlattıkları ile değil kendi kendine yaptığı çağrışımlarla öğrenmelidir. Thorndike'ın sisteminde ceza yoktur. uyarıcının yol açtığı tepkinin sonucu rahatsız edici ise uyarıcı ve tepki arasındaki bağ zayıflar. Öğretme. Bunun için çıktıların nesnel olarak gözlenebilir. Bu hedef davranışları belirlerken öğrencinin hazır bulunuşluk düzeyi dikkate alınmalıdır. Eğer uyarıcının yol açtığı tepkinin sonucu haz verici ise uyarıcı ve tepki arasındaki bağ güçlenir. uyarıcı ile tepki arasındaki bağı zayıflatmaz. Buna kullanma yasası denir. yapmayarak unuturuz. Öğretme-öğrenme ortamının gerçek yaşamın bir temsilcisi olmasına özen gösterilmelidir. Dört yaşındaki bir çocuk yap-boz oynarken çeşitli parçaları rastgele bir araya getirmekte. Kolaydan zora doğru olmalıdır. diğer önemsiz ayrıntıları eler. sonuçları tarafından şekillendirildiği ilkesi.öğrenme ortamında öğretmen değil. Bu özeilikler öğrendye kazandırılacak davranışlardır. 3. öğrenciye kazandırılacak hedef davranışları belirleyerek başlamalıdır. ■ Thorndike'in etki kanunu. Bu durumda. uyarıcı durumdaki dikkati çeken baskın öğelere tepkide bulunur. öğretme-öğrenme sürecinde. Bu nedenle öncelikle hedef ve davranışlar belirlenmelidir.

öğrenme Psikolojisi Bir öğrenci fen bilgisi dersinde yaptığı deneyde. Sonunda Elif.44 89. Anaokuluna yeni başlayan Elif çok hoşuna giden bir oyuncak bebeği almak üzere oyuncak dolabının yanına gelir. prizin yerini değiştirme gibi çeşitli çözüm yollarını denedikten sonra. oyuncak dolabından hoşuna giden oyuncağı alabilmesinin tek yolunun izin istemek olduğunu bu şekilde öğrenmesi. değişik renkteki sıvıları değişik oranlarda birbiri ile karıştırmış ve hangi renkteki sıvıları hangi oranda karıştırdığında istediği renkte sıvı elde edeceğini bulmuştur. bir uzatma kablosuyla sorunun çözülebileceğini anlar. sorulara yanıt vermeme. Mobilyaların yerini değiştirme. küsme. Elifin. Gönül'ün bir uzatma kablosu alarak sorunu çözebileceğini anlaması aşağıdakilerden hangisine örnek olabilir? (2004 KPSS-16) A) B) C) D) E) Koşullanma yoluyla öğrenme Sınama yanılma yoluyla öğrenme Gözlem yoluyla öğrenme İç görü kazanma Ayırt etmeyi öğrenme 90. öğrenmeyle ilgili aşağıdaki kavramların hangisine örnek olabilir? (2004 KPSS-15) A) B) C) D) E) Tepkisel koşullama Sınama yanılma Sosyal öğrenme Genelleme Model alma . gibi taktikleri teker teker kullanarak amacına ulaşmak ister. Ancak öğretmeni Elife izin istemeden dolaptan oyuncak alamayacağını söyler. Bunun üzerine Elif evinde uyguladığı yemek yememe. Öğrencinin istediği renkteki sıvıyı nasıl elde edeceğini bu biçimde bulması aşağıdaki öğrenme türlerinden hangisine örnektir? (2003 KPSS-53) A) B) C) D) E) Deneme-yanılma yoluyla öğrenme Kavrama yoluyla öğrenme Bilişsel öğrenme Model alma yoluyla öğrenme Gözlem yoluyla öğrenme 91. dolaptan oyuncak almanın. yere yatıp tepinme. fakat başarılı olamaz. Evine müzik seti alan Sönül bu müzik setini odada istediği yere koyduğunda kablosunun elektrik prizine yetişmediğini görür. izin istemekten başka yolunun olmadığını öğrenir.

birçok sosyal davranışlar. o kazağı artık giymek istemezsiniz. Bir davranışın sonuçları olumlu olursa o davranışın görülme sıklığı artar. ardından pekiştireç alır. Davranışın sonucunda organizmanm aldığı karşılıklar pekiştireçlerdir. olumlu. Tepkiden farklı olduğu için bu davranışlara edimsel (operant) adını vermiştir. Operant öğrenmede organizma eylemlerinde serbesttir. Her ikisinde de genelleme. işe gitmek. Hoş olan veya hoş olmayan sonuçların bireylerin davranışlarında yarattığı değişikliklere denir. kendisinin geliştirmiş olduğu skinner kutusu ile bilinmekte aynı zamanda programlı öğretimin kurucusudur. Skinner operant koşullanmayı klasik koşullanmadan farklı olarak T-U şeklinde formüle etmiştir. fizyolojik değildir. Davranışın organizmanın belli bir gereksinimini gidermesi önemlidir. Örnek: Köpeklere attığımız topu geri getirmelerini öğretmek. Aşağıdakilerden hangisi edimsel koşullanma yoluyla bir davranışın tekrarlanma olasılığının kontrol edebilmek için önkoşuldur? (2003 KPSS65) A) Davranışa uygun bir ayırt edici uyana bulunması B) Bir ayırt edici uyarıcının davranışı kontro! etmesi C) Davranışın en az bir kez yapılmış olması D) Davranışın biçimlendirilmesi E) Davranışın pekiştirilmesi . Tenis oynamayı öğrenme. okumak. öğretme makinaları kavramından bahsetmiştir. Uyarıcı bellidir. OPERANT KOŞULLANMA Organizma aktiftir Tepki rastlantısaldır. 92. düşünme ve eylemlerini seçme sansına sahiptir. Kafesteki her şey olabilir. Koşutlu koşulsuz kavramları yoktur. Uyarıcı belli değildir. ayırdetme ve sönme vardır. fare manivelaya tesadüfen basar. KLASİK KOŞULLANMA Organizma pasiftir Uyarıcıya yönelik tepki vardır. Edim Herhangi bir ihtiyaç durumunda organizmanın kendiliğinden ortaya koyduğu davranışlara denir. konuşmak. Davranışlarımızın büyük bir çoğunluğu içinde bulunduğumuz çevresel koşulları değiştirebilen davranışlardır. Organizmanın günlük davranış repertuarında bulunan bir davranışın pekiştirilmesi ve böylelikle aynı davranışın yeniden ortaya çıkmasının ya da ceza ile ortaya çıkmamasının sağlanmasıdır. çevremizde sevilen biri olmaya çalışmak gibi yaşamımızı sürdürürken gerçekleştirdiğimiz davranışların büyük bir bölümü edimseldir. Pekiştirme yapılan davranıma bağımlıdır. Daha sonra tesadüfen manivelaya basar. Operant öğrenmede önemli olan davranışın sonucu ve doğurduğu etkidir. Klasik koşullanma ile operant koşullanma arasındaki farklar aşağıda verilmiştir. Davranış sonucunda organizmanın hoşuna giden bir durum ortaya çıkar. Örnek.Öğrenme Psikolojisl 45 EDİMSEL (OPERANT) KOŞULLANMA (Skinner) Skinner. Davranışın sonucunda organizmanın hoşuna gitmeyen bir durum ortaya çıkarsa. Örnek: Skinner kutusundaki fare manivelaya basıncaya kadar bir sürü davranış yapar. Edimsel koşullanma ödüle götüren ya da cezadan kurtaran bir davranımın yapılmasını öğrenmektir. Dil öğrenme. ışık) Pekiştirme yapılan davranımdan bağımsızdır Pekiştireç: Koşulsuz uyarıcıdır. Bunu yerine. Yeni kazağınızı giydiğiniz gün değer verdiğiniz bir arkadaşınız size yakışmadığını söylerse. Tepki (davranış Tesadüfen keşfedilir. sana çok yakışmış" derse. Sonra verilir. Skinner. Bunlar tepkiden farklıdır. o kazağı giyme davranışınız devam eder. Fizyolojiktir. problem çözmek. problem çözme olumsuz pekiştireç kavramları vardır. Ders çalışmak. Bunun sonucunda pekiştireç alır. yazmak. (ses. Pekiştireç alınca farenin maniveiaya basma davranışmı yeniden gösterme olasılığı artar. Örneğin yeni aldığınız bir kazağı giydiğiniz zaman arkadaşlarınız "Kazağın çok güzel.

Ders sırasında sürekli olarak söz alıp dersin akışını bozan bir öğrencisinin bu davranışını onun söz alma isteğini görmezden gelerek engellemeye çalışan bir Öğretmen. Hakan rastladığı kişilere çekinmeden selam vermeye ve onların hatırlarını sormaya başlar. ilk başiarda. Fakat babanın vaat ettiği ödüle rağmen oğlu televizyon izlemeye devam eder ve ödevlerini yapmaz. aferin vb. Komşularının bu tür bir yakınlığa olumlu tepki vermelerinin bir sonucu olarak. Bir diğer ifadeyle ortama konulduğunda ya da ortamdan çekildiğinde bir davranımın yapılma sıklığını artıran uyarıcıya denir. Öğrenme Psikolojisİ Bir baba akşam ödev yapmayıp. . Birincil olumsuz pekiştireçler b.46 93. çocuğun ders çalışmaya başlamamasının ve televizyon izlemeye devam etmesinin nedenlerinden değildir? (2003 KPSS66) A) ödülün davranıştan hemen sonra verilmemesi B) Maça gitmenin uygun bir ödül olmaması C) Babanın oğluna ödül almanın yararlarını iyi anlatamaması 95. Birincil olumlu pekiştireçler b. Ancak zamanla öğrenci daha fazla konuşmakla öğretmeninin dikkatinin çekilemeyeceğini kabullenmeye başlar ve daha az konuşur. televizyon izleyen oğluna eğer televizyon izlemeyi bırakıp ödevlerini yaparsa hafta sonu birlikte futbol maçı izlemeye gideceklerini söyler. Yapılan bir davranışın taktir edilmesi Pekiştireç Bir davranışın yapılma sıklığını artıran uyarıcıya denir. koşullanma ilkeleri çerçevesinde. Öğrencinin öğretmenin dikkatinin konuşarak çekilemeyeceğini kabullenmeye başlaması. Hakan'ın selam verme davranışında görülen değişme. aşağıdaki süreçlerden hangisinin başladığına işaret etmektedir? (2004 KPSS34) A) B) C) D) E) Sönme Ceza Olumsuz pekiştirme Kaçınma Kendiliğinden geri gelme D) Televizyon izlemeyip ödev yapmanın çocuk için hoşa gitmeyen bir davranış olması E) ödev yapmayıp yerine televizyon izleme davranışının sönmeye karşı dirençli olması 96. Bir psikolog utangaçlık şikayetiyle kendisine başvuran Hakan'a tedavi sürecinin ilk adımı olarak. Sınıfta sürekli konuşarak öğretmeninin dikkatini çekmeyi başaran bir öğrencinin aynı yolu kullanarak bu amaca ulaşması engellendiğinde. aşağıdaki davranış kontrol tekniklerinden hangisin kullanmaktadır? (2004 KPSS-40) 94. oturduğu apartmandaki komşularına her rastladığında "Merhaba nasılsınız?" deme görevi verir. Olumlu Pekiştireçler a. su. ikincil olumlu pekiştireçler Olumsuz Pekiştireçler a. konuşma davranışında bir artma olur. Aşağıdakilerden hangisi. Yemek. aşağıdaki öğrenme türlerinden hangisiyle açıklanabilir? (2004 KPSS-26) A) B) C) D) E) Kavrama yoluyla Öğrenme Bilişsel öğrenme Tepkisel koşullama Dolaylı öğrenme Edimsel koşullama A) B) C) D) E) Sistematik duyarsızlaştırma Karşıt koş ulama Olumsuz pekiştirme Sönmeye tabi tutma Olumlu pekiştirme PEKİŞTİRME Bir davranımın yapılma sıklığınm artırılması eylemidir. Ikincil olumsuz pekiştireçler 2. Pekiştireçler kendi içinde ikiye ayrılır. 1.

Olumlu Öğren Pekiştir me Psikolo eç jisİ Ortama konuldu ğunda davranış ın yapılma sıklığını artıran uyarıcıla rdır 4 7 .

.

Bu öğrencinin girişimlerinden vazgeçmesine. Beş yaşındaki bir çocuğun evde ve okuldaki isteklerini ağlayarak yaptırmaya çalışmasından rahatsız olan aile ve öğretmen. başlangıçta geçici bir artışın görülebilmesi geri gelme olasılığının bulunması sağlamamış olması C) Kardeşinin C) Söndürülen davranışın kendiliğinden a alternatif amalar: Pekiştire nmeyen Ç anışa kullanırk en olan en mı dikkat ştirmek. bu emi atlatmasını rla beklemek. öğretmenin görmezden gelmesi ödevlerini. Edimsel koşullanmayı aşağıdakilerden hangisi açıklar? (2002 KPSS-86) A) Tekrar. davranışın öğrenilmesinde temel oluşturur uyarıcı. edimsel koşulanmada ne ad verilir? 2001 KPSS-99) A) Birincil pekiştirme B) Sönme C) Olumlu pekiştirme D) Olumsuz pekiştirme E) ikincil pekiştirme 101.Ceza meyen davranışın an ortamdan hoş ir uyaranın esidir. öğretmenin beğenisini kazanmak için uzun bir süre çeşitli girişimlerde bulunan bir öğrenci. öğretmenin onun hareketierini bir türlü fark etmemesi üzerine bu girişimlerden vazgeçmiştir. tama olumsuz bir n gelir öğrenme Psikolojisi 97. çevreden gelen uyancılarla D) Davranışın me meydana ek. an verilmelidir B) Koşullu E) umlu ekiştireçler avranış . Ancak görmezden gelme yöntemi ile çocuğun ağlama davranışında bir artış gözlenmiştir. görmezden gelmenin etkisiz bir yöntem olması ontrol ortadan tlığında olumsuz avranış yine pılır B) Söndürülecek davranışlann şiddetinde. yemeğini yediği için çikolatasının geri verilmesi B) ganizma hangi vranışı pmasının uygun acağını bilemez A) Söndürme. Bu durum aşağıdakilerden hangisiyle açıklanabilir? (2001 KPSS-15) 48 98. erkenden bitiren öğrencinin. dilecek D) Ailenin davranışlarında tutarlılık D) Oyuncaklarını E) Ağlama davranışının uzun bir geçmişe sahip olması noktalar. koşulsuz uyarıcıdan önce verilmelidir C) Davranış içinde bulunulan çevrenin bütün olarak algılanmasıyia oluşur devamlılığı. E) r istenmeyen anış çocuğun im eminin bir liği ise. Ceza ğinde. aynı oyuncaklardan alınması düzeyli kuilanmadığı ve sürekli kıran bir çocuğun oyuncaklarının elinden alınması Çikolata yemesine izin verilmeyen çocuğa. nmeyen anışı mezlikten gelip. bu davranışı görmezden gelerek söndürmeye karar vermişlerdir. nmeyen nışı bıktırıncaya yaptırmak. davranışın oluşturduğu doyuma bağlıdır Davranış organizmadan değil. Aşağıdakilerden hangisinde olumsuz pekiştireç kullanılmıştır? (2002 KPSS-92) A) Derste tamdan olumlu um çıkarılır avranışın yapılma azalır arkadaşının saçını çeken öğrenciyi. arkadaşlarıyla oyun oynamasına izin vermesi oyuncaklarını almak için kavga çıkaran çocuğa. 99. nen anış ldüğünde hemen ştirmek.

Türkçe dersinde. KPSS-89) ba ze A) Kavrayarak n öğrenme ya B) Edimsel nlı (operant) ş koşullanma ok C) Klasik u (tepkisel) m koşullanma ak D) Gizil (örtük) ta öğrenme dır E) Sosyal .b den hangisi 102.Babasının ayakkabılarını nc sildiğinde i babasının dö kendisine rt harçlık verdiğini he gören çocuk. Öğrencilerin müzik dersinden çok hoşlandıklarını bilen öğretmen. öğrenme Bö yle bir du ru m da aş ağ ıd aki ler metinleri okutmak D) Görmesinde problem olup olmadığını araştırmak E) Her okumadan sonra doğru olup olmadığını belirtmek D) öğrencileri derslerin işleniş yöntemlerini belirlemede söz sahibi yapmak Türkçe dersine daha fazla önem verdiği için müzik dersini geçiştirmek E) 103. ce kendisinden li böyle bir şey ke istenmediği halde li m her sabah el babasının eri ayakkabılarını ba silmeye devam ze eder. Bu durum n aşağıdakilerden do hangisine ğr örnektir? (2002 u. metinlerle ilgili şarkılardan yararlanma yoluna gitmiştir. aş öğretmenin la O yapacağı etkiti ku r davranıştır? m (2002 KPSS-100) ay ı A) Okumaye yazmanın önemini ni anlatmak öğ B) Okuyabilenleri re örnek göstermek n C) Daha basit m ek te ol an bir öğ re 100. Öğretmenin böyle bir yol seçmesinin temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir? (2002 KPSS-103) A) Müzik dersine olan ilgiden yararlanarak Türkçe dersine olan ilgiyi artırmak B) Öğrencinin gelişim özelliklerine uygun olarak ifade becerilerini geliştirmek konuları tüm derslere yayabilmek için dersleri birleştirmek C) öğrenilecek . Bir öğretmen üçüncü sınıf öğrencilerinin Türkçe dersinde çok sıkıldıklarını gözlemlemektedi r.

Bir öğretmen kendisi ders anlatırken. fısıldaşmaların öğrenciler arasmda gittikçe yaygınlaştığını görmüştür. konuşmadığı. Yukarıdaki örnekte İngilizce öğretmeni Öğrencinin arkadaşlarını şikayet etme davranışını kontrol eden ne tür bir uyarıctyı temsi! etmektedir? (2003 KPSS-62) A) B) C) D) E) Koşulsuz Koşullu Nötr Genelleme Ayırt etme 105. Bir öğrenci diğer ders öğretmenlerine arkadaşları ile ilgili herhangi bir şikayette bulunmazken. kendiaralarında konuşmasının istenmeyen bir davranış olduğunu belirttiği ve her defasında uyarıda butunduğu halde.Öğrenme Psikolojisİ 104. öğrencisine ödevim yaptığı için her gün ödül vermiştir. Tekin'in öğretmeni bazen ilgi göstermekte.Öğrencisine ödev yapma alışkanlığı kazandırmak isteyen bir ilköğretim öğretmeni. yönergelere uymadığı zamanlarda onu görmezden gelirken. Aşağıdakilerden hangisi bu durumun nedenlerini açıklar? (2002 KPSS-107) A) Öğrenciler dersten sıkıldığı için fısıldaşmaların artması B) Istenen davranışın öğrenci gelişimine uygun olması 1O8. Bu iki durumda Tuba ve Tekin'in davranışlarının nasıl bir gelişme göstermesi beklenebilir? 2002 KPSS-105) 106. İngilizce öğretmenine. her derste arkadaşlarını şikayet etmektedir. Tekin'in davranışı devam eder E) Tekin'in istekleri karşılandığı için davranışı ortadan kalkarken. Tuba sevmez küsme okulu 107. Okula yeni başlayan Tuba ve Tekin evde istediklerini yaptırmak için küsme davranışı kazanmışlardır. Tuba'nın öğretmeni küsüp. Ancak öğretmen öğrencinin yavaş yavaş ödev yapmaktan vazgeçtiğini gözlemiştir. önemsiz olduğunu düşündüğünde de görmezden gelmektedir. derse katılmadığı. öğrencilerin. eder davranış C) Her ikisinin de davranışı daha seyrek olmakla D) Tuba'nın davranışı ortadan kalkarken. öğretmen bir hafta sonunda öğrencisinin düzenli ödev yapma alışkanlığı kazandığını düşünerek ödül vermeyi kesmiştir. Aşağıdakilerden hangisi öğrencinin ödev yapmaktan vazgeçmesinin nedenidir? (2003 KPSS-64) A) Bazı davranışların alışkanlık haline gelmesi için çok uzun süre pekiştirilmesi gerekir B) Öğretmen yeterli kullanmamıştır miktarda pekiştireç C) istenmeyen davranış için verilen tepkinin caydırıcı olmaması çabalaması D) Öğrencilerin öğretmenin dikkatini çekmek için E) istenmeyen davranışın pekiştirilmiş olması sürekli vurgulanarak C) Öğretmen öğrencinin düzenli ödev yapma alışkanlığını kazanması için uygun pekiştireç seçmemiştir biralışkanlıktır D) Düzenli ödev yapma alışkanlığı kazanılması zor E) Öğretmen yanlış pekiştirme tarifesi seçmiştir . 49 Aşağıdakilerden hangisi bir ilköğretim öğretmeninin ödevlerini düzenli yapmayan bir öğrencisine düzenli ödev yapma alışkanlığı kazandırmak amacı ile başvurabileceği yollardan en az etkisi olanıdır? (2003 KPSS-61) A) Öğrenciye ilgilendiği konularda ödevler vermek B) Düzenli bir biçimde ödev yapmanın yararlarım sürekli sınıfta anlatmak C) Öğrenciye her ödev yapışında ödül vermek A) Tuba ve Tekin küsme davranışını göstermeye devam ederler D) Düzenli ödev yapan tüm öğrencileri sınıf önünde ödüllendirmek E) Öğrenciye düzenli ödev yapan sevdiği bir arkadaşı ile birlikte çalışmasını önermek B) Okula ve öğretmene alıştıkça kendiliğinden ortadan kalkar birlikte devam.

olduğu anlatılmamaktadır. öğretmenin izleyeceği. C) öğrencilerin yazı yazma alıştırmalarını daha istekli biçimde yapacakları düşüncesiyle önce resim yapmalarına izin vermek D) Resim yapmayı sıkıcı bir hale getirerek öğrencilerin yazı yazmayı tercih etmelerini sağlamak E) En güzel resmi yapan öğrencinin daha az yazı yazacağını söylemek . Bilgen'in. konuşma eğilimini pekiştirmek 50 D) Öğrenciyi kendini iyi hissettiği konularda konuşması için güdülemek E) öğrenci söz almak islediğinde ona söz vermek Yukarıdaki örnekte babanın hangi davranışı üzerinde ne tür bir pekiştirme olmuştur? (2003 KPSS-72) A) Evde sınav kağıdı okuma davranışı olumlu pekişmiştir 110.öğrenme Psikolojisl 109. Aşağıdakilerden hangisi sınıf içinde söz 112. pekiştiren verilmektedir. yazı yazma alıştırması yapmalarını sağlamak için uygulayacağı en uygun yöntemdir? (2003 KPSS-70) 113. Baba oğlunu azarlamayı düşünmüş fakat sonra azarlayarak A) öğrencinin söz alarak yaptığı konuşmaları susturmaktan vazgeçerek oğlu ile yumuşak bir ses pekiştirmek tonu ile konuşmuştur. gürültü yapma davranışının artma nedenine ilişkin aşağıdakilerden hangisi doğrudur? (2004 KPSS-27) A) öğrencilere güzel yazı yazmanın önemini açıklamak söylemek ve resimleri evde yapmalarını A) Çocuğun gürültü yapma davranışı babası tarafından pekiştirilmektedir. tir C) Oğlunun yaptığı gürültüden davranışı olumsuz pekişmiştir rahatsız olma D) Oğlu ile yumuşak bir ses tonu ile konuşma davranışı olumlu pekişmiştir 111. en az etkili olan yoldur? (2003 KPSS-68) bu nedenle çalışamamaktadır. ancak dört davranışını artırmak için. çocuğunun kendi başına tuvalete her gidişinin ardından onu çikolata ile Ödüllendirmektedir. yaşındaki oğlu sürekli olarak gürültü yapmaktadır. onların. ona "Eğer bir saat sessiz durursan sınav kağıtlarını okuduktan sonra birlikte B) Öğrenciye söz alıp alamayacağını sık sık çocuk bahçesine gideriz" demiştir. gürültü yaparak çevresini rahatsız etmektedir. Bilgen. Ancak Bilgen'in gürültü yapmasında artış olduğu görülmüştür. Öğretmen olan bir baba evde sınav kağıtlarını almaktan çekinen bir öğrencinin söz alma okumak için masa başına oturur. Çocuk bunun sormak üzerine gürültü yapmamış ve baba da sınav C) Başlangıçta ilgisiz konularda da olsa öğrencinin kağıtlarını okuyabilmiştir. yazı yazma alıştırmasını tamamlayanların resim yapabileceklerini söylemek B) Çocuğa gürültü yapmasının neden yanlış C) Çocuğun gürültü yapma davranışına olumsuz D) Çocuk gürültü yaptığı için cezalandırılması gerekirken cezalandırılmamaktadır. öğrencilerinin yazı yazmaktan hoşlanmayıp resim yapmayı tercih etmeleri durumunda. E) Baba çocuğunun gürültü yapmamayı öğrenmesini sağlayacak bir model olmamaktadır. Aşağıdakilerden hangisi bir ilköğretim ikinci sınıf öğretmeninin. Çocuğuna tuvalet eğitimi veren bir anne. Babası bunu engellemek için masallar okumak tadır. Annenin çocuğuna verdiği çikolatanın yerine getirdiği işlev nedir? (2003 KPSS-69) A) B) C) D) E) İpucu Koşulsuz uyarıcı Koşullu uyarıcı Birincil pekiştireç Ikincil pekiştireç B) Oğluna sesiz kaldığında birlikte çocuk bahçesine gitmeyi vaat etme davranışı olumsuz pekişmiştirğlunun sesiz kalması için onu azarlaması davranışı olumlu pekişmiş. B) öğrencilere.

doğru yanıtladıkları her 5 problem için tam puan verilmesi. başlangıçta ortamda itici bir uyarıcının bulunması gerekliyken cezanın gerçekleşmesi için böyle bir gereklilik yoktur. sebze yedirmek için "Sebze yemeğini bitirdikten sonra. Okulda öğretmenin. Değişken Oran Aralıklı Farklı sayıda tekrar sonunda davranış pekiştirilir. oyuncak. ceza ise istenilen davranışların tekrarlanma olasılığını azaltır. Simgesel ödülle pekiştirme. oyuncak. Çok yavaş kaybolur. Örneğin. Değişken Zaman Aralıklı Pekiştirme Davranış değişen zaman aralıkları sonunda pekiştirilir. Sabit Oran Aralıklı Pekiştirme Belli sayıda tekrar edilen davranış pekiştirilir. sebze yemeğini sevmeyen. Bu programı öğretmen kendisi hazırlayabüeceği gibi. SabitZaman Aralıklı Pekiştirme Davranış belirli zaman aralıkları sonunda pekiştirilir. yavaş yerleşir. yıldız. Davranış çok yavaş kaybolur. öğrenciyle birlikte de . ancak tatlıyı çok seven bir çocuğa. C) Olumsuz pekiştirmenin gerçekleşebilmesi için D) Olumsuz pekiştirme istenmedik davranışların. öğrencilerin bazı başarılarını pekiştirmesi. değişken oranlı pekiştirmedir. öğrenciler için teneffüsler bu tip pekiştirmelere örnektir. günlük yövmiyeler. Bu nedenle öğrenme gerçekleştikten sonra pekiştireçler belli aralıklarla verilmelidir. tatlı yiyebilirsin" denebilir. Örneğin işçilere ürettikleri parça başına ücret verilmesi bu tür pekiştirmeye örnek gösterilebilir. Memur maaşları. Davranış yavaş kayboîur. bir program çerçevesinde düzenlenir. Öğrencilerin yazılı ve sözlü Premack ilkesi (Büyükannenin Kuralları) Davranışın davranışlarla pekiştirilmesidir. sabit oranlı pekiştirmedir. Ççocuğa şeker. arada sırada başansına yüksek puan vermesi *** en iyi pekiştirme. Davranış çabuk yerleşir. yavaş yerleşir. Çok sık görülen (tercih edilen) davranış pekiştireç olarak kullanılarak. Olumsuz pekiştirme ile ceza arasmdaki farka ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır? (2004 KPSS-30) 51 A) Olumsuz pekiştirme davranışın tekrarlanma olasılığını artırır. Öğretmenin bir seferinde 5 problemi doğru çözeni. diğer seferinde 7 problemi doğru çözeni ödüllendirmesi bu tür pekiştirme tarifesine örnek verilebilir. Çocuk bu simgesel ödülleri toplayarak daha sonra gerçek ödüle dönüştürür. sokağa çıkma izni gibi doğrudan doğruya ihtiyacını karşılayacak bir ödül yerine. çok yavaş yerleşir. para vb. Simgesel ödülle pekiştirme. E) Olumsuz pekiştirme sadece ortamdan itici bir uyancının çıkması ile gerçekleşirken ceza. B) Olumsuz pekiştirmede ortamdan itici bir uyarıcının çıkması. Organizmanın sıralamasında alt sıralarda yer alan bir davranışı yaptırmak için üst sıralarda yer alan bir ihtiyacın pekiştireç olarak kullanılmasıdır. "Şu kadar yazı yazarsanız. simgesel ödüller verilir.öğrenme Psikolojisİ 114. Aralıktf Pekiştirme Pekiştireç çok sık verilirse değerini yitirir ve pekiştireç olma özelliğini kaybeder. sınavlardan önce çalışıp. okulda özellikle yavaş öğrenen ve özürlü çocuklarda. PEKİŞTİRME TARİFELERİ Sürekli Pekiştirme Her doğru davranış pekiştiriür. ceza ise azaltır. teneffüse çıkabiürsiniz" şeklinde okulda da çok kullanılır.cezada ise ortama itici bir uyarıcının girmesi söz konusudur. puan. çok yavaş yerleşir. Çabuk kaybolur.pekiştirici bir uyarıcının ortamdan çıkmasıyla da gerçekleşebilir. akademik ve sosyal davranışların geliştirilmesinde etkili bir biçimde kullanılabilir. Bu durumda öğrenciler yaptıkları doğru davranış sayısını artırarak istediği kadar pekiştireç alabilirler. Simgesel Ödülle Pekiştirme Davranışı değiştirmek için doğrudan ödül yerine o ödüle ulaştıran simgesel ödüllerin kullanılmasıdır. Okulda da öğrencilere yaptıkları her ödev için not ya da yıldız verilmesi. sonra çalışmamaları verilebilir. az gösterilen (tercih edilmeyen) davranış ortaya çıkarılmaya çalışılır. Kumar alışkanlığı buna örnektir. Yavaş kaybolur.

bir hayvana takla atmayı öğretmek Edimsel koşullama süreci normal koşullarda çok zaman alır. Biçimlendirme / Şekillendirme / Kademeli Yaklaştırma Amaca götürücü alt düzey davranışları belirleme ve pekiştirmedir. Oysa edimsel koşullamada bir başka yaklaşım olan biçimlendirme ile hayvanın daha kısa sürede yiyeceği elde etmesi sağlanabilir. Aşağıdakilerden hangisi annenin oğlunun her gün düzenli bir biçimde matematik problemi çözmesini sağlamak için kullandığı tekniktir? (2003 KPSS-63) A) B) C) D) E) Edimsel koşullanma Kademeli yaklaşma Kavrama yoluyla öğretme Karşıt koşullanma Sistematik duyarsızlaştırma 117. hayvan ya ölür yada tesadüfen yiyeceği elde etmeyi öğrenir. beklenen davranışa yakın olarak görülen bir tepkinin pekiştirilmesiyle başlayan ve kademeli bir şekilde istenen tepkiye daha yaklaşan tepkilerin pekiştirilmesi ve en sonunda da istenen tepkinin kazandırılmasıyla sonlanan bir süreçtir. psiko-motor ve duyuşsal davranışların kazandırılmasında önemli rol oynamaktadır. hangi davranışların değiştirilmek istendiğine karar verilmesi gerekir. (Tesadüfi pekiştirme) A) B) C) D) E) Pekiştirme Genelleme Kademeli yaklaştırma Uyarıcı ayırt etme Sönme 52 116. Edimsel koşullanmanın getirdiği ilkeler günümüzde halen geçerliğini korumaktadır. "29 Ekim" törenlerinde şiir okuyacak bir öğrencinin işlemlerin yapılması gerekir.Ömek: Rövaşata ile go! atmayı öğretmek. Skinner kutusuna konan hayvanın kendi başına manivelaya basarak yiyeceği elde etmesi beklenirse. İlköğretim 1. böylece oğlunun her gün 2 saat düzenli bir biçimde matematik problemi çözer duruma gelmesini sağlar. Bu amaçla öğrencinin sınıftaki Bu durumda edimsel koşullanma ilkelerinden davranışları incelenir ve bu davranışlardan istenen ve hangisinin uygulandığı görülmektedir? (2002 istenmeyenler belirlenir. orpanizmanın beklenen en vakın tepkisi pekiştirilerek. boncuk verme. sınıfta disiplinin Sağlanmasında. yani birincil pekiştireçlerin neler olacağına ve bunlarm kaç simgeye bedel olduğuna karar verilmesi gerekir. Simgeler belirlendikten sonra elde edilen simgelerin nasıl harcanacağına. Anne oğlunun ödül alabilmek için gerekli olan problem çözme süresini her gün arttırır. ilk gün 10 dakika problem çözdüğü taktirde kendisine bir ödül vereceğini söyler ve oğlu 10 dakika problemi çözünce ödülü verir. olabilir. Pekiştireçler seçilirken öğrencinin ihtiyaç ve tercihleri göz önünde bulundurulmalıdır. çocukla birlikte belirlenmelidir. Batıl davranış. KPSS-102) Değiştirilecek davranışlar belirlendikten sonra simgesel ödülün ne olacağına ve her davranışın karşılığında kaç simge verileceğine öğrencilerle birlikte karar verilir. çocuk için çekiciliğine göre. Bir anne matematik dersi iyi olmayan ve matematik problemi çözmek istemeyen ilköğretim öğrencisi oğluna. Biçimlendirme. Alt düzey amaçlar gerçekleştikçe pekiştirme yukarı çekilir. öğrencinin adına açılan bir kartona yıldız çizme ya da yapıştırma. Program hazırlanırken aşağıdaki 115. Örnek: çocuğun konuşmayı öğrenmesi. sınıfında görev yapan bir öğretmen önce öğrencilerin her doğru yanıtını. Değiştirilmek istenilen davranışların belirlenmesi: ardından teneffüslerde birkaç arkadaşına okuması Programın başarıya ulaşması için öncelikle öğrencide ve sınıf önünde okuması gibi alıştırmalar yaptırılır. aşarılı bir öğrenci olması.öğrenme Psikolojisl hazırlayabilir. Simgesel ödül. ödüllendirmenin cezadan daha etkili olması alması olması C) Her doğru yanıtı pekiştirmenin çok zaman D) Isınıfın başlangıcında pekiştirmenin çok önemli E) Aralıklı pekiştirenin davranışa süreklilik kazandırması . tören gününde heyecanlanmaması ve rahat olması için önce aile bireyleri önünde şiirini okuması. Biçimlendirmenin temeli. renkli kartonlardan yapılmış küçük çiçek figürleri vb. Pekiştireçlerin bedeli. Edimsel koşullanma özellikle çocuk eğitiminde. kademe kademe amaç davranışa ulaşmasını saalamaktır. bir süre sonra da ikinci ve üçüncü doğru yanıtını pekiştirmesinin başlıca nedeni aşağıdakilerden hangisidir? (2001 KPSS-16) A) öğrenmenin pekiştirmesine soru-yanıt yönteminin elverişli olması B) Öğrenmede. Tesadüfen meydana gelen iki olay batıl davranışın gelişmesine neden olabilir.

eşyalarını her düzenleyişinde çeşitli şekillerde pekiştirmiş ve bir sure sonra Mete dışardan geldiğinde kendiliğinden eşyalarını düzenlemeye başlamıştır. yapılma olasılığı düşük olan davranışları kazandırmak için kullanmak olduğunu vurgulamak C) Fizik gücü artırıcı idmanların çok gerekli D) Kademeli yaklaşma yoluyla. Öğrenme ilkeleri çerçevesinden bakıldığında. edimsel koşullanmaya göre. edimsel koşullanma yaklaşımında kullanılan.Dışarı çıkmak isteyen çocuğuna "Odanı düzeltirsen dışarı çıkmana izin veririm. kendi aralarında maç yaparak geçirmekten çok hoşlandıklarım fark eden bir basketbol koçu onlara fizik gücü artırıcı idmanı gerektiği gibi yaptıklarında kendi aralarında maç yapmalarına izin vereceğini. Anne. bu davranışın sönmeye karşı dirençli olma olasılığı daha yüksek olacaktır? (2004 KPSS-32) C )Sürekli A) Değişken aralıklı D) Sabit oranlı B) Değişken oranlı E) Sabit aralıklı B) Kişinin hedef davranışa düzeyinin belirlenmesi hedef tanımlanması performans açıkça kişiye C) Kazandınlacak davranışın kadar D) Yeni davranış oluşuncaya geribildirim verilmesi E) Hedef davranışla ilgisi olmayan davranışların cezalandırılması . basketbol koçunun öğrencilerine yalnızca fizik gücü artırıcı idman yaptıkları günlerde kendi aralarında maç yapmalarına izin vereceğini söylemesinin temel amacı aşağıdakilerden hangisi olabilir? (2004 KPSS-29) A) Fizik güce çok önem verdiğini dolaylt bir şekilde anlatmak B) Yapılma olasılığı yüksek olan davranışları. öğrencilerin tahmin edemeyeceği değişik ders saatlerinde küçük sınavlar yapması hangi pekiştirme tarifesine örnektir? (2003 KPSS-57) A) B) C) D) E) Sürekli Değişken aralıklı Sabit aralıklı Değişken oranlı Sabit aralıklı 122. öğrencilerin sürekli çalışmasını sağlamak amacı ile. öğrencilerine doğru çözdükleri her üç alıştırma için bir artı vermektedir. Öğrencilerinin fizik güçlerini artırıcı idman yapmayı sevmediklerini. Mete'ye dışardan geldiğinde eşyalarını düzenleme alışkanlığı kazandırmak isteyen annesi. yapmadıklarında vermeyeceğini söyler. Sınıfta dört işlem alıştırmaları yaptıran bir öğretmen.Şekil verme ya da biçimlendirme. fizik gücü arttırıcı idman yapma alışkanlığı kazandırmak 12O. şeki! verme ya da biçimlendirme işlem basamaklarından değildir? (2003 KPSS-67) A) Hedef davranıra götürecek basamaklarının belirlenmesi olan ait davranış E) Kendi aralarında maç yaparken gösterdikleri davranışları pekiştirme yoluyla şekillendirmeye çalışmak 123. Mete'nin eşyalarını düzenleme davramşını aşağıdaki pekiştirme tarifelerinden hangisine göre pekiştirmeye devam ederse." diyen bir annenin kullandığı davranış kontrol tekniği aşağıdakilerden hangisidir? (2004 KPSS-28) A) B) C) D) E) Karşıt koş ulama Sistematik duyarsızlaştırma Büyükanne kuralı (Premack İlkesi) Kademelilik İlkesi Aralıklı pekiştirme 119. kişiye yeni bir davranışın kazandırılmasında yararlanılan yöntemlerdir. Bir öğretmenin. buna karşılık antrenman. Aşağıdakilerden hangisi. Aşağıdakilerden hangisi bu örnekteki öğretmenin kullandığı pekiştireç tarifesidir? (2002 KPSS-91) A) B) C) D) E) Sabit oranlı Sabit aralıklı Tesadüfi Değişken aralıklı Değişken oranlı 53 121.öğrenme Psikolojisİ 118.

Tolman'a göre davranış amaçlıdır. Beden eğitimi Öğretmeni Emre Bey. Organizmanın gereksinim duyuluncaya kadar göstermediği öğrenmeler örtük öğrenmelerdir. 3. çevreyi keşfetme sürecidir. . s Bütüncü davranış 2. okullarda programlı öğretim uygulanmalıdır. 6. Bu keşfetme sürecinde organizma bazı olayların başka olaylara yol açtığını ya da bir işaretin diğer bir işarete götürdüğünü öğrenir ve bunları kullanarak amacına ulaşır. bir arkadaşının arabasıyla gitme gibi davranışlara dönüşebilir. Skinner ve Hull ile farklı görüştedir. 4. Sınıf içinde ikincil pekiştireçler daha çok kullanılmalıdır. öğrenme ortamında bireysel farklılıklar göz önüne alınmalıdır. Öğrenmenin görevleri davranışları biçimlendirmektir. 125. Hedeflehn davranışsal tanımlamaları yapılmalıdır. Davranış ulaşılacak amaç doğrultusunda çevre koşullarına göre değiştirilebilir. Davranışı küçük parçalara. Bu nedenle planlama önemlidir. • Amaçlıdır • Bütüncüldür • Bilişseldir Toiman'a göre öğrenme için güdüienme gerekii değildir. uyum sağlayabilir bir özelliğe sahiptir. Hangi davranış ne zaman hangi aralıkla pekiştirilecektir? Öğrenilen her davranış hemen pekiştirilmelidir. Eğitimde cezadan kaçmak gereklidir. öğretim bireyselleştirilmelidir."Dikkatin nereye yöneleceğini belirler. Beden eğitimi Öğretmeni Emre Bey'in. Ancak öğrenciye verilen pekiştirici uyarıcının pekiştirici olma özelliğini belirlemesi bakımından önemlidir. Tolmana göre öğrenme. çok güze! olmuş v. daha sonra sadece kalenin yakınından geçen vuruşlarını. işaret gestaltya da beklenti kuramı olarak da bilinir. sınavda cevapları yazma bütüncül davranışlardır. Tepki ya doğal olarak meydana gelir yada biçimlendirilir. öğrencisine gol vuruşu yapmayı öğretmek için kullandığı teknik aşağıdakilerden hangisidir? (2004 KPSS-39) A) B) C) D) E) Sistematik duyarsızlaştırma Karşıt koş ulama Davranış. amaca yöneliktir. basit bir U-T değil. İşe arabayla gitme. Okuldaki disiplin problemleri eğitim öğretim ortamının iyi planlanamamasından kaynaklanmaktadır. Gürsel öğretmen her sabah uyandığında kapısının önüne bırakılmış olan gazetesini almaktadır. Pekiştirme ilkelerini bilmek önemlidir. Thorndike. elementlere ayırarak çalışmak davranışın anlamını kaybettirmektedir. Her öğrenci aynı hızda öğrenemez ilkesine sahiptir. Öğrencinin olumlu davranışları pekiştirilmeli olumsuz davranışları görmezden gelinmelidir.s) ona göre dışsal Ona göre davranış. ilk başlarda. topa yaptığı her düzgün vuruştan sonra onu ödüllendirmiş. Çünkü skinner'e göre uyarıcı-tepki arasındaki bağ önemli değildir.54 öğrenme Psikolojisl pekiştireçler içsel pekiştireçlerden daha önemlidir. s Amaçtı davranış EĞİTİM AÇISINDAN SKİNNER'İN GÖRÜŞLERİ 1. okula yeni başlayan bir öğrencisine gol vuruşu yapmayı öğretmek amacıyla. Bu noktada Guthrie ile aynı. örneğin. çamaşır yıkama. Her gün arabasıyla iş yerine giden kişinin arabası bozulursa otobüs. Tolmana göre organizma çevreden birçok şey öğrenir ancak tüm öğrenmeleri etkinlik olarak göstermez. yemek pişirme. 124. Skinner'e göre güdeieme önemlidir. Eğitim öğretim sürecinden önce hedef ve davranışlar belirienmelidir. Çünkü güdülenme sadece "algısal vurgulayıcıdır. Gürsel öğretmenin her sabah kapının önüne bakma davranışı aşağıdaki pekiştirme türlerinden hangisine Örnek olabilir? (2004 KPSS-33) A) B) C) D) E) Değişken aralıklı Sabit oranlı Rastgele Sabit aralıklı Değişken oranlı 5. (Afehn. en sonunda da sadece kaleye isabet eden vuruşlarını ödüllendirmeye başlamıştır. Özetle Davranışlar. taksi. değiştirme Kademeli yaklaşma Aralıklı pekiştirme İŞARET-ÖĞRENME (Tolman) Tolman'ın kuramı amaçlı davranışçılık.

Tolman'ın kuramının temelinde diğer davranışçılardan farklı olarak. planlıdır. Organizma bilgiyi. Örnek. Bilişsel harita Yer öğrenmesidir. Bu kavramlar daha sonra gestalt yaklaşımda da görülecektir. (örtük) öğrenme Kişinin farkında olmadan öğrenmesidir. Organizma amaca ulaştıracak en uygun davranışı seçer. Örnek. Tepki ve II. Örnek: Farelerin yer öğrenmesi deneyi . çeşitli şekillerde birleştirmeyi çok seven bir çocuk. Bunu denemeyanılma ile gerçekleştirir. İpuçları ve ihtiyaç kaynakları kullanılarak öğrenilir. Gece saat 12. zil sesi. Örneğin A avukatının bürosunu bilebiliriz ancak avukata ihtiyacımız olan kadar bu bilgiyi bellekte saklarız. s Deneme yanılma Bütüncü Kuramı davranışçı-gestalt birleşimidir. 1. Organizma araştırarak bazı olayların belirli başka olaylara yol açtığını keşfeder. öğrenmeyi davranış kuramlarında olduğu gibi küçük birimlerle değil bütüncül olarak ele almasıdır. maymun deneyi. Uyarıcı sırasıyla gelirse beklenti güçlenir. Bir işaretin başka bir işarete organizmayı götürdüğünü ifade etmiştir. su içmek. İhtiyaç ortaya çıkınca avukatın bürosuna gideriz. zile basma. Böylece amaca ulaştırır. çevresel olaylara dikkat etme ve onları keşfetmesinin bir sonucu olarak kazanılmaktadır. Önceden pekiştirilen davranışlar pekiştirilmez ise örtük sönme gerçekleşir. Uyarıcı. niyetli ve planlı olarak katılır. Bu nedenle öğrenme uyarıcı-tepki değil. Örneğin bir matematik problemi bir çok değişik yoldan çözülebilir organizma bunların hepsini öğrenmiş olabilir ancak organizma en kısa olan yolu seçecektir. Bir olayın nasıl gerçekleştiği ile ilgili senaryo vardır. s En az çaba ilkesi Organizma zihninde oluşturduğu haritalar ile kendisini amaca ulaştıracak olan en kısa yolu seçmektedir. s Performans Tolaman'a göre öğrenilenlerin gerek duyulduğunda gözlenebilir davranışa dönüştürülmesine denir. ekmek almak. Kısa çözüm yollan için alternatifler arar. Annesinin boş (ip) makaralarıyla oynamayı. Çevremizle ilgili zihnimizde oluşturduğumuz haritadır. Amacımız neyse zihnimiz bilinçsizce bizi o amaca götürecek kayıtlı tüm şemaları harekete geçirir. Bu durum aşağıdakilerden açıklanabilir? (2002 KPSS-94) A) B) C) D) E) Gizli (örtük) öğrenme Kavrama yoluyla öğrenme Sosyal öğrenme Gestalt öğrenme Edimsel (operant) koşullanma hangisi ile 2. ticaret yapmak. işe gitmek. s Sönme organizmanın beklentilerine uygun durum oluşmazsa sönme gerçekleşir.Öğrenme Psikolojisl 55 s Beklenti Tolman'a göre kuramın temel sayıltısı şudur. Bilişsel senaryo Uzun süreli bellekteki işlemsel hafıza bilgilerine denir. Kapı zili. Eğer organizma bir amaç için bir çözüm üretecekse. Bunun için ödül gerekli değildir. Öğrenci öğrenme sürecine amaçlı. 126. a. kendisine verilen aynı renk ve şekildeki makaralardan üzerinde farklı bir marka yazılı olan makarayı "bu farkh" diyerek kabul etmemiştir. Oysaki bir farenin labirentte yiyecek araması sırasında bir çok farklı davranış vardır. Örnek. Yer (işaret) öğrenme Amaca ulaşmak için çevre hakkında bilgi toplanır. Böylece amaca ulaşılır. Davranış amaca yöneliktir. bilmediğimiz bir şehre gittiğimizde yaşadığımız durum b. pazara gitmek İki öğrenme kavramı geliştirmiştir. Kendi içinde ikiye ayrıhr. B s Davranış Diğer kuramcılar davranışı kas hareketlerine indirgeyerek çalışmışlarıdır. Ona göre her davranışın bir amacı vardır. I.00 olduğunda yatma zamanına işaret eder. Diğer kuramcılar davranışı küçük birimler incelemişler bütünü gözden kaçırışlardır. Gizli. Amaca yönelik I. uyarıcı-uyarıcı ilişkisidir. bütüncüldür. Bilişsel harita kavramından bahsetmiştir. Tolman'a göre öğrenme çevreyi keşfetme sürecidir. Davranış tek bir kas hareketinden değil bir çok kas hareketinin bileşimden olaşabilir.

Bandura'ya göre davranış bilişsel. insan davranışlarının tamamen sosyal olarak oluştuğunu. toplumsal kurumların ve kültürün bir kalıp gibi bütün insan davranışlarını şekillendirdiğini iddia ederler. Yemek yeme. ilgi duydukları alanlarda ünlü kişileri model alarak davranış oluşturur ve geliştirirler. Çünkü gözlenen davranış genellikle gözlemden hemen sonra taklit edilmeyebilir. Davranışların büyük çoğunluğu diğer insanlarla etkileşim yoluyla olur. Bandura. duygularıyla beraber tüm dikkatini beğendiği ve taklit etmek istediği davranışa yöneltir. Bu bazen tam taklit olmayabilir: çevre şartları.. uzun pekiştirmeler olmadan sadece gözleyerek öğrendikleri görülmektedir. Temel Kavramlar Dolaylı pekiştireç Seçilen modelin yaptığı davranışların ödüllendirilmesi o davranışın taklit edilmesini güçlendirir Bandura'nın kuramı model alma. 3. gözlem yoluyla öğrenme kuramı olarak da bilinir. çevresinde bulunan kişileri taklit ederek öğrenir. Çocuklar. çevrelerindeki kişilerin davranışlarını ve bu davranışların sonucunu sürekli gözlerler. ulusal ve hatta ekonomik davranışlar ne tam olarak koşullanma ile ne de bilişsel teorilerle tam olarak açıklanamaz. giyim. Zihni tamamen devre dışı bırakarak bütün öğrenmeleri açıklayamayız. Dikkat Model alınan davranışın doğru taklit edilebilmesi için öncelikle model alınan davranışa dikkat edilmesi gerekir. Giyimde. önündeki arabanın bir çukura ya da kasise girerek sarsıldığını gözleyen sürücü. Koşullu öğrenmede birey kendi tecrübelerine dayandığı halde. Gözledikleri davranışlardan pekiştirilenleri taklit ederken. örneğin. Bandura'ya göre öğrenme ile performans birbirinden farklıdır. Sosyologlar. Davranış belleğe görsel. öğretmen geldiği zaman sessiz durma. Günlük yaşantımızda gözleyerek öğrendiğimiz pek çok davranış vardır. Sosyal hayatta öğrenilenlerin çoğu klasik koşullanma teorileriyle açıklanamaz. bireyin bu davranışın sonucunu yaşayarak öğrenmesi gerekmez. 2. sonucu olumlu olmayan davranışları taklit etmezler. buradan bazı sonuçlar çıkararak kendileri için yararlı olan davranışı yaptıklarını öne sürmüştür. insanlardaki taklit etme güdüsüdür. Yeniden Üretme (uygulama) Model alınan davranışın gösterilmesi için bireyin gözlemlerini kendi davranışına dönüştürebilmesi gerekir. insanların çevrelerindeki kişüerin davranışlarını gözlediklerini. parmak kaldırarak söz isteme.. sosyal öğrenmede başkalarının tecrübelerinden yararlanarak öğrenir. Bu nedenle modeli taklit etme de bir tür edimsel koşullanmadır. taklit. ilgili davranışı gösteren biri model alınarak öğrenilir. Bandura'ya göre model alınan. bireyin fiziksel gücü ve imkanları. eğlence vb. örneğin köpek tarafından ısırılan ya da salıncaktan düşen bir çocuğu gözleyen biri. Kişi.56 SOSYAL ÖĞRENME KURAMI (Bandura) öğrenme Psikolojisl Bir davranışın öğrenilmesi için. Sosyal hayatta karşılaştığımız birçok öğrenme durumları sadece koşullanma teorileriyle açıklanamaz. 4. moda. Bebekler konuşmayı. birçok karmaşık davranışı. Yemek. beğenilmediyse tekrar edilmez ve zamanla söner. . eğlence. zaman vs model alınan davranışın biraz farklı üretilmesine neden olur. köpek ve salıncaktan korkabilir. gözlenen davranışların bireyin belleğine kodlanması ve gerektiği zaman hatırlanması gerekir. Gençler. Cinsiyet rolleri. Hatırlama Gerektiğinde taklit etmek içinü modelin tüm davranışlarını belleğe kodlamak gerekir. Gözlem yoluyla öğrenilenler güdüleninceye kadar ya da ihtiyaç duyuluncaya kadar performansa dönüştürülmezler. Insanlarm. Bu özelliklerinden ötürü gözlem yoluyla öğrenmenin bilişsel boyutu da vardır. Pekiştireç Taklit edilen davranış çevrede beğenildiysö tekrar edilir. Temel olan bireyin başkalarını gözleyerek öğrenmesidir. Örneğin yemek yeme. sözel ya da sembolik olarak kodlanabilir. Statüsü ve çekiciliği yüksek modellere dikkat edilir. halk oyunları. iyi ve kötü davranışların yaygınlaşmasmda en önemli etken. Birey gözlediği davranışı yeri geldiği zaman da kullanabilir. oyun oynama gibi. anne baba ve kardeşlerden öğrenilir. arabasına zarar vermemek için gözlediği davranışı taklit etmez. teknolojik gelişmelerin yayılmasında. davranışsal ve çevre etkileşimi ile olur. Öğrenme sürecinin 4 temel aşaması 1.

. kaygı gibi duygular geliştirebilir. ilköğretim altıncı sınıftaki bir öğrenci kitaplarını çantada taşımak yerine çok sevdiği üniversite öğrencisi olan bir ablası gibi kucaklayarak taşımaya başlamıştır. Yeni bilişse! (problem çözme. sözel ikna. doğru davranan öğrenciler pekiştirilerek. roman ve film kahramanlarından model alabilecekleri kişilere çekmelidir. Sınıfta parmak kaldırmadan söz alan öğrencilerini bu alışkanlıktan vazgeçirmek isteyen bir öğretmenin izleyebileceği en uygun yol aşağrdakilerden hangisidir? (2001 KPSS-79) A) Parmak kaldırarak söz alınması gerektiği kuralını hatırlatma uyarma B) Parmak kaldırmadan söz alan öğrencileri C) Parmak kaldırmadan söz alan öğrencileri derse alamayacağını söyleme vermek D) Parmak kaldırmadan söz alan öğrencilere ceza E) Parmak kaldırarak söz isteyen öğrencilere söz verme. davranışlarını tepkisel koşullanma yoluyla kazandığını savunan klasik (tepkisel) koşullanma yaklaşımı 128. aşağıdaki öğrenme yaklaşımlarından hangisini benimsemiş olduğunu gösterir? (2001 KPSS-10) A) Bireyin. . Özyeterlik Kişinin kendi kapasitesinin farkında olmasıdır. Sınıf disiplinini sağlamada. Bireyin karşılaşacağı problemi ne derece çözebileceğine ilişkin kendisine olan inancı ve yargısıdır. kaçınılan davranışlar 57 127. el becerilerinin öğretilmesinde bu teoriden yararlanılmahdır. bu öğrencilerin diğer öğrencüer tarafından model alınması sağlanmalıdır. davranışlarını belirlediğini savunan biyolojik yaklaşım Bireyin. 1. Model alma yoluyla kazanılan ürünler. kopya çeken öğrenciye ceza verilmesi. Aşağıdakilerden hangisi öğrencinin gerçekleştirdiği öğrenmeye örnektir? (2002 KPSS96) A) Modelden öğrenme B) Kavrayarak öğrenme C) Edimsel (operant) koşullanma D) Örtük öğrenme E) Klasik (tepkisei) koşullanma 3. Araştırmalar çocuklarrn özellikle safdırgan davranışları daha çok taklit ettiklerini göstermektedir. diğerlerini görmezlikten gelme 129. dolaylı yaşantı. fareden korkma Dolayh ceza Seçilen modelin yaptığı davramşların cezalandırılması bireyin o davranışları yapma eğilimini azaltır. Bu nedenle çocuklann izledikleri filmler dikkatle seçilmeli. Trafik kazası. Önceden yapılmaktan yapılmaya başlanabiiir. psikolojik durum Sosyal öğrenme kuramına göre eğitimde göz önünde bulundurulması gereken noktalar Öğretmenler. etkili iletişim kurma gibi beceriler kazanıîabilir 5. öğrencilerin dikkatini gerçek hayattan. Bu nedenle öğretmenin sınıfta ve sınıf dışında öğrencilere çok iyi bir model oluşturması gerekir. özyeterliği etkileyen unsurlar: Yaşantı.. Öğretmenin bu tutumu. etkili okuma) ve psikomotor beceriler öğrenilebilir 2. Öğretmen en çok model alınan kişilerden biridir. çocuklara kötü model oluşturacak filmler gösterilmemeüdir.Öğrenme Psikolojisİ Dolaylı duygusallık Birey başkalarının yaşantılarını gözieyerek dolaylı olarak korku. Öğrencilerde istendik davranışlar oluşturmak için. Örnek. davranışlarını pekiştir yoluyla kazandığını savunan edimsel (operant) koşulama yaklaşımı öğrenme yaklaşımı öğrenme yaklaşımı B) Düşünme süreçlerine ağırlık veren bilişsel C) Bireyin modelden öğrendiğini savunan sosyal D) E) Bireyin genetik özelliklerinin. Çevrenin Yeni değerler. Bir öğretmenin sınıf içindeki davranışlarıyla öğrencilere olumlu örnekler oluşturmaya çalışması ve yeri geldikçe bu davranışlarının nedenlerini de açıklaması. Burada öğrencilerin geiişimsel hazır o!ma durumlanna da dikkat etmelidir. 4. inançlar kazanılabiür ve eşyaların nası! kullanılacağı öğrenilebilir Duygulan açma.

İki kız kardeşten küçük olan Serpil sürekli olarak ablasını model almakta ve onun davranışlarını taklit etmektedir." önerisinde bulunmuştur. gitar dersi almaya başlar. A) Öğrenen bireyin yaşça büyük olması Aşağıdaki örneklerden hangisin. saçlarını hayran olduğu bir pop E) Bir arkadaşmın gitar çaldığı için popüler olduğuna tanık olan bir genç. Bilişsel öğrenme D. 131. B) Okula yeni başlayan bir çocuk arkadaşlarının E) öğrencinin birini örnek tarafından fark edilmesi C) Sigara içen bir arkadaşının çok kötü bir biçimde öksürdüğüne tanık olan bir çocuk. e t k en le rd en he rh an gi bi ri ne yapılmamaktadır? (2004 KPSS-42) de bu vu rg u B) öğrenen ile model alınan bireylerin akran olması C) Örnek alınan davranışın. Modelden öğrenen bireyin davranışlarının 133. onu yapan kişi için yaradığı sonuçlar tarafından kontrol edilir E) İstenmeyen bir durumla sonuçlandığı görülen bir davranışın taklit edilme olasılığı azalır 132. B) Çocuklar kendilerinden yaşça büyük olan herkesi model almazlar olasılığı azalır C) Eğer bir davranış pekiştirilmezse tekrarlanma D) Davranışın tekrarlanma olasılığı. Türkçe öğretmeninin bu önerisi aşağıdaki kuramlardan hangisi ile açıklanabilir? (2003 KPSS-74) A. Sosyal öğrenme kuramı E. sigaraya başlamaktan vazgeçer. Bilgiyi işleme kuramı . Klasik koşullanma C. Aşağıdakilerden hangisi Serpil'in makyaj yapmamasının nedenidir? (2003 KPSS-73) A) Yaş ilerledikçe taklit edilen davranış sayısı azalır D) Bir genç. evde kitap okuyarak çocuklarınıza ömek olunuz. Ancak ablasının çok aşırı makyaj yapması sonucu cilt sorunları yaşadığını gözlemlemesi nedeni ile makyaj yapmamaktadır.58 öğrenme Psikolojisl 130. Sosyal öğrenme kuramlarına bir çocuğun gözlediği sıklaşmasını aşağıdakilerden hangisi sağlar? modellerin davranışlarını taklit etme olasılığını (2002 KPSS-98) artıran ya da azaltan bazı etkenler vardır. Bir Türkçe öğretmeni veli toplantısında "eğer çocuklarınızın kitap okuma alışkanlığı kazanmasını istiyorsanız. kendisi de sıraya girer. edilmesini sağlaması öğrencinin takdir toplum aldığının tarafından çevresi A) Füsun'un D) örnek alınan dışlanması bireyin konuşma tarzı ve konuşurken yaptığı hareketler babasından çok annesine benzer yemek almak için sıraya girdiklerini görünce. yaldızının saçlarına benzer şekilde kestirir. Edimsel koşullanma B.

7. Bilişsel yaklaşımlar insanın dünyayı anlamada kullandığı zihinse! süreçleri incelerler. Bilişsel yaklaşıma göre ise bilgi öğrenilir. Önemli olan zihinde ne olup bittiğidir. Gestalt kuramcılara göre algı.Öğrenme Psikolojisİ 59 BİLİŞSEL YAKLAŞIMLAR Öğrenmeye bakışı aşağıdaki formülle açıklanmaktadır. uyarıcının birey tarafından algılanmasından itibaren bireyde meydana gelen içsel süreçler ve öğrenmeye etki eden bireysel özellikler ile ilgilenmişlerdir. Gestalt: Almanca'da şekil form parçaların toplamı değil entegre olmuş bütün gibi anlamları vardır. davranışa neden o!an ve davranışı takip eden uyarıcıları incelerken. Algısal Örgütleme yasalarından en önemlileri. Yalnızca öğrenme vardır. Öğrenme gözlenemeyen bazı bağlantılarm oluşmasmı da içerebifir Bilgi örgütlenir. 2. Bilişsel kuramcılara göre dıştan verilen pekiştireçler öğrenen için. Bu durum bireyin öğrenilen bilgileri belli bir yerde depolama kapasitesine sahip olduğunu göstermektedir. Gestaltçılara göre ise elma bir bütün olarak algılanır. Davranışçı öğrenme yaklaşımı ile bilişsel öğrenme yaklaşımları arasındaki temel farklılıkiar 1. tamamlama. Uyarıcı -» Organizma (bilişsel süreçler) -> Davranış / Tepki Öncüleri Gestalt yaklaşımdır. Zihinsel olaylar araştırmanın odağıdır. çoğunlukla hayvanlar üzerinde araştırmalar yaparak öğrenmeyi açıklayan genel kuralları bulmaya çalışmışlardır. algılama. bir örgütlemedir. Bilişsel yaklaşımda ise öğrenen. Birey bütünü parçalarına ayrıştırarak değil. istediği yer ve zamanda uygulama yetisine sahiptir. Koffka. zihinsel yapıdaki değişmedir. kokusu tadı ve şekli algılanır. 8. Pragnanz yasası. Bilişsel kuramcılar ise insanların doğal çevre içinde değişik durumlarda nasıl öğrendikleri üzerinde araştırmalara ağırlık vermektedirler. Öğrenme ile ilgili görüşleri. algılama ile ilgili çalışmalarına dayanmaktadır. uyarıcılarla etkileşimde bulunmak ve pekiştireç almak için aktif olmalıdır. VVertheimer birçok algı yasası ortaya koymuş ama diğer kuramcılarla birlikte bunları daha genel ortak bir yasada toplamaya çalışmışlar ve buna "Pragnanz" adını vermişlerdir. onları anlamlı hale getirip kodlayarak öğrenme sürecine aktif olarak katılır. Bu nedenle bilişsel araştırmalar insanlar üzerinde yapılır. Gestalt Kurama Göre "Algılama" Gestalt yaklaşıma göre algı bir örgütlemedir. Bilişsel yaklaşım içinde temel olarak gestalt yaklaşım ve bilgiyi işleme kuramı incelenecektir. 3. 1. Öğrenme: Kişinin karşılaştığı birdurumu algılaması ve yorumundaki değişmedir. Diğer özellikleri daha sonraki algılarla tanınır. Köhler) Öncelikle algılama ve problem çözme süreçleriyle ilgilenmişlerdir. Onlara göre algısal örgütleme yasaları öğrenmeyi açıklamaya yardım etmektedir. bilişsel kuramcılar. Geştaltçılara göre organizma dünyayı bütün olarak algılar. Kuram öncüleri alman VVertheimer Köhler. Koffka ve Kurt Lewin (Alan Kuramı)'dir. Birey öğrenme sürecine aktif olarak katılır. . dikkatini kontrol ederek. bütünlük içinde algılar. 4. zihinsel 5. Örneğin bir elemanın rengi. 3. Davranışçı yaklaşımda pekiştireç davranışı kuvvetlendirir ve dıştan verilen pekiştireçler öğrenmede önemli rol oynar. Davranışçı yaklaşımda öğrenme ve hafıza ayrımı yoktur. Öğrenme daha önce öğrenilenle yeni öğrenileni ilişkilendirme sürecidir. yakınlık. GESTALT YAKLAŞIM (VVertheimer. 2. öğrenme ve bellekle ilgili çalışmalarda yol gösterici bir ilke olmuştur. 9. Bilgide meydana gelen değişme davranışa yansır. yaptığı davranışın doğruluğu hakkında dönüt sağlar. Davranışçı kuramlar. Zihindeki bilgi birikimleri Bu bilgi birikimleri arasındaki bağlantılar Bu bağlantılar arasında yapılan işlemlerdir. Davranışçı yaklaşımda öğrenen. Bilişsel Süreçler. uyarıcıları seçerek. 6. Bilişsel yaklaşımın dayandığı temel ilkeler Bazı öğrenme süreçleri yalnızca insana özgü olabilir. Davranışçı yaklaşıma göre davranış öğrenilir. Davranışçılar. Birey belli bir zaman ve yerde öğrendiği bilgiyi. basitlik'tir. şekil-zemin. Bilişsel yaklaşıma göre öğrenme. benzerlik.

İÇGÖRÜSEL ÖĞRENME VE PROBLEM ÇÖZME Gestalt yaklaşımın öğrenme türleri İç görüsel öğrenmenin temel özellikleri. Müzikteki ritm algılaması. şekilleri. Organizmanın iyi biçim. Okyanus-gemi. Yukarıdaki şekilde öncelikle elips ve kare algılanmakta ikisi arasındaki yarım ay ise algılanmamaktadır. 2. örnek: • Birbirine yakın ve benzer uyarıcılar birlikte algılanır. Benzerlik Yasası Şekil.. Yakınlık yasası Organizma bir alandaki öğeleri. parçalar devamlı (ilişkili) olduğunu göstermektedir. Bir sınıfta sınıf ortamı zemin.. düzgün olan iyi bir biçime.. Yukandaki noktalar üçlü gruplar halinde algılanmaktadır. Thorndike'ın ifade ettiği gibi deneme yanılma yaparak küçük adımlarla çözüme yaklaşmaz. sesleri tamamlayarak algılama eğilimindedir. Örneğin kapı değişik durumlarda farklı görülmesine rağmen biz kapıyı hangi açıda olursa olsun aynı kapı olarak algılarız. 1. düzenli • Algıda eksik olduğu hissedilen parçaları bir şekilde organize edilmiş fıgürleri algılama bütünleştirme eğilimi vardır. 3. İç görü yoluyla kazanılan problem çözümü uzun süre hatırlanır. renk. zaman içinde birbirine değişik yakınlıklarda bulunan vuruşlara dayaîıdır. Dikkat ettiğimiz uyarandır.. 2. bütüne doğru • Aynı yönde giden çizgiler. 4. Örnek: olarak algılanır. Devamlılık Yasası Aynı yönde giden noktalar. öğretmenin sesi şekildir. Böylece gestalt'a ulaşmaktadır. Kalabahk bir yerde konuştuğumuz kişinin ses tonlarının benzerliği nedeniyle onu diğerlerinden ayırt edebilir ve konuşmaya devam edebiliriz. örnek:. nesneleri birbirlerine olan yakınlıklarına göre gruplandırarak algılama eğilimindedir..öğrenme Psikolojisl Pragnanz: Denge durumu yasasıdır. 5. Bu yasa. algılamanın simetrik. Zil çaldığında zil sesine dikkat eden öğrenciler için öğretmenin sesi o andan itibaren zemin olmuştur. . Gestalt yaklaşıma göre problem çözmede böyle bir deney düzeni. cinsiyet gibi pek çok özellik bakımından birbirine benzer maddeler birlikte gruplanarak algılanma eğilimindedir. okul-öğrenci vb. düzenli. OOO OOO Yukarıdaki şekiller renk ve şekil benzerliği nedeniyle gruplanarak algılanmaktadırlar. doku. algılanmasına'algısal değişmezlik denir. Algısal Değişmezler Bir objenin değişik koşullar altında aynı biçimde görülmesine. • Basit parçalar daha kolay algılanır. Basitlik Yasası Diğer unsurlar eşit olduğu taktirde.... Tamamlama Yasası Organizma. 3. İç görü yoluyla kazanılan bir ilke.. tamamlanmamış etkinlikleri. Zemin ise uyaranların bulunduğu ortamdır. örnek: Bu örnekte kesik çizgiler halinde verilen çizgiler kare olarak algılanmaktadır. şekile.. 60 o Algısal Örgütleme Yasaları 1. Şekil-zemin ilişkisi Şekil o anda öğrenilen şeydir. Gestalt yaklaşımda i se çö zü me a ni de n ve zi hi ns el ol ar ak ulaşmaktadır. hayvanın problemi ve problemin çözümü için gerekli olan bütün ögeleri göfmesini sağlamaktır. İç görü yoluyla edinilen çözüme dayalı performans genellilikle pürüzsüz ve hatasızdır.. 5. ön çözümden çözüme geçiş ani ve tamdır. aktif olarak deneme yanılmalardan sonra çözüme ulaşmaktadır.. çizgiler vb birimler birlikte gruplanarak algılanma eğilimindedir. 4.. Örnek:. birey basit. 6. eğilimindedir. iyi şekil iyi bütün olma eğilimidir. Zeki olanlar iç görüsel çözüme daha kısa sürede ulaşırlar Köhler'in maymunlar üzerinde yapmış olduğu araştırma içgörüsel öğrenmeye örnektir. diğer problemlerin çözümüne kolaylıkla uygulanabilir. Davranışçıların deneylerinde organizma labirenti çözümfemek için gerekli bütün ögeleri görmemekte.

bunların nastl. anlamlı örgütlenmiş bütünler halinde algılar. hangi sırayla bir araya getirilmesi gerektiğini beürlemiş ve uçağı yapmıştır. Körü körüne ezbere yapılmamalıdır. c. b. İç görüsel problem çözme ve üretici düşünme B) Tümdengelim yoluyla C) D) E) 136. bir süre hiçbir davranışta bulunmadan kutuyu inceledikten sonra ansızın. Sadece sınırlı durumlarda uygulanabilir. • A Türü Çözümler: Gestalt ilkelerine dayalıdır. bütünlük içindefci duruma bileşik bir tepkidir. Öğrenci yeni bilgileri kendi varolan bilgi sisteminin içine yerleştirerek öğrenir. însanlar gördüklerini bir bütün olarak algılar Bir nesnenin ya da parçanın algılanışı onun diğer parçalarla otan ilişkisine bağlıdır." görüşünü. "Kavrama. Öğrenci. Ne kadar çok problem çözülürse iç görüsel problem çözme ve üretici düşünme de o kadar iyi gelişir. Gestalt yaklaşımın öğrenme ilkeleri. Böyle bir öğrenme katıdır.Öğrenme Psikolojisİ uygun çözümü aniden ve zihinsel olarak bulduktan sonra harekete geçmektedir. Burada öğrencinin psikolojik ihtiyaçları göz önüne alınmalıdır. kolayca unutulur. yalınlık devamlılık. Öğrencinin üretici düşünmesini sağlamak için problemin doğasını anlamalı. gestalt psikolojinin ilkelerini eğitime uygulamıştır. kuralları. Öğretmen önceden işlenen ve öğrenilen konular hakkında yeni derslerde öğrencilerin hatırlamasını sağlayarak. içgörüseldir. problemin doğasını temel yapısını anlamayı gerektirir. Kısaca. aşağıdaki öğrenme yaklaşımlarından hangisi vurgutamaktadır? (2002 KPSS-84) A) B) C) D) E) Bilgi-işiem modeü Sosyal öğrenme Edimsel koşullanma Gestalt öğrenme Klasik koşullanma a. olayları anlamadan ezberler. İçgörüsel öğrenmeyi okullarda uygulamaya çalışmıştır. Öğrenci böylece konular arasındaki ilişkileri kavraya bilecektir. orjinaldir. URETICI DUŞUNME VVertheimer. Gestalt yaklaşıma göre problem ya çözülür ya da çözülmez. Turgufun bu davranışı aşağıdakilerden hangisine örnektir? (2004 KPSS-17) A) B) C) D) E) Kavrama yoluyla öğrenme Sınama yanılma yoluyla öğrenme Gözlem yoluyla öğrenme Edimsel koşullama Örtük (gizil) Öğrenme . bir seri ayn uyaranlara ayrı tepkilerin sonucu değil. İnsanlar çevrelerini bir düzen içinde görürler. Gestalt yaklaşıma göre Eğitimde göz önünde bulundurulması gerekenler Kurama göre. aşağıdaki problem çözme türlerinden hangisine örnektir? (2003 KPSS-54) A) Tümevarım yoluyla Hazır modellerler Deneme-yanılma yoluyla Kavrama yoluyla Öğrencinin her şeyi yeniden keşfetmesine (buluş) gerek yoktur. Turgut aldığı model uçağın parçalarını tek tek incelemiş. olguları. yeni öğrenmelerinin daha hızlı gerçekleşmesini sağlamalıdır. bezerlik. 135. İki tür problem çözmeden bahsetmiştir. Küçük çocuğun düğme ile kutu arasındaki ilişkiyi fark edip kendisini sonuca ulaştıracak çözümü buiması. birey bütünü anlamlı parçalarına göre ayrıştırarak değil. Bu nedenle algıda basitlik. Dersin başında dersin temel çerçevesi öğrenciye verilmelidir. kutunun üst kısmında bir düğme olduğunu ve bu düğmeye basıldığında kutunun açıldığını fark etmiştir. bu nedenle öğrencilere ev ödevleri verilmelidir. şekil zemin ilişkileri önemlidir. Tekrarlar bu kuramda öğrenme için önemlidir. • B Türü Çözümler: Anlamadan ezberlemeye dönüktür. Eğitimci eğitim ortamını öğrencinin ihtiyaçlarına göre düzenlemelidir. Içi seker dolu olan bir kutuyu açmaya çahşan bir küçük çocuk. Öğrenmede öğrenilen bilginini yeni durumlara ve problemlere transfer edilmesi önemlidir . Eşya ya da olaylar tek başlarına değil organize edilmiş bir bütünlük içinde anlam kazanırlar. 134. Öğretmen öğrenciye rehberlik etmeli çözümleri öğrenci kendisi bulmalıdır. kolayca genellenebilir. Çözüm birey tarafından bulunur. ve uzun süre hatırlanır. 61 geliştirtmelidir. Üniteler bilinenden bilinmeyene doğru aşamalandırılmalıdır. ilkeleri öğrenmelidir.

depolama ve hatırlamasıyla ilgilenirler. 1. Organizmanın bilgiyi işleme biçimleri 2 türlüdür. tat vb. görsel bilgi için yaklaşık bir saniye süren. öğrenmede rol oynayan doğrudan gözlenemeyen bilişsel süreçlerle ilgilenmeye başlamıştır. Kısa süreli belleğin hem bilgi tutma süresi. Böylece duyusal kayıt her duyu için farklı kodlama biçimlerinin olduğu . bunları kendisi için anlamlı hale getirmesi ve en uygun tepkiyi üretmesi gerekir.5 /4 sn. Görsel duyular duyusal kayıt tarafından aynı fotoğraf gibi kısa bir süre için kodlanır. Duyusal kayıt. A. Aynı şekilde işitsel duyular da ses kalıpları olarak kodlanır. Dersin sonunda öğretmenin sorduğu soruları biri doğru olarak yanıtlarken. hatırlanması ile zihinsel ürünlerin kalite ve mantık yönünden değerlendirilmesi. önceki bilgilerle karşılaştinlması. örneğin. Kısa süreli belleğin kapasitesinin sınırlı olması nedeniyls işlenemeyen bilgi. Kısa Süreli Bellek Duyusal kayıttan dikkat ve algı süreçleri sonunda ayrılan bilgi . vurmayı hemen duyumsanz. ses. ALGIDA SEÇİCİLİK / DİKKAT Insanın duyu organlarına gelen binlerce uyarandan birine yönelmesidir. Duyusal kayıtın içerdiği bilgi özgün uyarıcının tam bir kopyasıdır. Kısa süreli belleğin kapasitesinin yaklaşık 7±2 birimlik bilgi olduğunu • • Biliş: insan zihninin dünyayı ve çevresindeki olayları anlamaya yönelik yaptığı işlemlerin tümüdür. Uzun süreli bellek. Bunlar. BİLGİ DEPOLARI (BELLEK TÜRLERİ) Bireyin bilgiyi toplama. Birey öğrenme sürecinde aktiftir. Birey okuduğu ya da işittiği bir cümlenin sonu gelmeden başlangıçtaki sözleri unutsaydı cümleyi anlamlandırması olanaksız olurdu. 3. Almanya'da bir grup bilim adamı. Bu iki öğrenciye öğretmen tarafından sunulan uyarıcılar aynı olmasına rağmen. örgütleme. öğrenme işine etkin olarak katılması. . hem de kapasitesi sınırlıdır. sınırsız kapasitesi ile bilgininçok kısa tutulduğu bir bellek türüdür. Gestalt psikologlarıyla başlayan öğrenmedeki bilişsel süreçlere yönelik çalışmalar. İşlenen bilgi bir sonraki sisteme yani kısa süreli belleğe geçer. Bilişsel faaliyetler: Dıştan ahnan uyarımların algılanması. kendisine sunulan uyarıcıları seçmesi. Elimizle diğer kolumuza hafifçe vurursak. 2. uyancmm tam bir kopyasmın tutulduğu bilgi deposu olmasıdır. Başka bir söylemle biz vurma ve kalem izini gerçek kalktıktan sonra duyumsarız. Birey dikkat ve algı süreçleri yoluyla bu bilgiyi işleme şansına sahiptir. Duyusal kayıtın kapasitesi çok geniş olmasına karşın bilginin kalış süresi çok kısadır. Kimi yazarlar bilginin duyusal kayıtta kalış süresinin yarım saniyeden daha az olduğunu belirtirler.62 BİLGİYİ İŞLEME KURAMI öğrenme Psikolojisl Bilgi işlem kuramına göre öğrenmenin riasıl gerçekleştiği iki boyutta incelenmiştir. Vivaldi'nin "4 Mevsimi" olarak algılar. Ausubel (Sunuş yoluyla öğrenme). Geçmiş yaşantı ve birikimler (öğrenme) önemlidir. öğrenme süreci bilgisayarm işleyişine benzetilmiştir. diğeri yanıtlayamıyor. Işığın parlaklığı. elde edilen bilgilerin belleğe depolanması. B. yeni bilgilerin oluşturulması. Gagne (Öğretim durumları modeli) gibi psikoiog ve eğitimcilerin katkıları ile giderek gelişmiş ve bilişsel kuramlaradı altmda toplanmıştır. yüzyıl başında. Duyusal kayıtın kapasitesinin sınırsız olmasına karşın gerekli bilgiler işlenmezse kaybolur ya da varolan bilgi yeni bilgi tarafından itilir. 5 duyu ile algılama durumudur. Duyusal kayıtın varlığı insan yaşamında kritik bir öneme sahiptir. 1-Duyum 2-Algı DUYUM Organizmanın iç ve dış uyarıcılan. niçin biri diğerinden daha iyi öğrenmiştir? Çünkü öğrenme bireyseldir. BİLGİ DEPOLARI (BELLEK TÜRLERİ) BİLİŞSEL SÜREÇLER A. Süre 0. Bireyin yeni gelen bir bilgiyi öğrenebilmesi için. Ancak dikkat ve algı süreçleri ile bu bilginin bir kısm! alınırve kısa süreli belleğe gönderilir. Beklentiler öğrenmede önemli bir etkendir. daha sonra Piaget. Kısa süreli bellek. duyusal kayıttan kaybolur. Duyusal Kayıt Çevreden gelen uyarıcılar duyu organları yolu ile duyusal kayıta gelirler. Bruner (Buluş yoluyla öğrenme). sistemin ikinci öğesi olan kısa süreli belleğe geçer. Sesi duyar. XX. Gözlerimizin önünde bir kalemi ya da parmağımızı sallarsak objeden geriye kalan gölgeyi fark ederiz . Örneğin. Bilgiyi işleme kuramına göre üç tür bellek vardır. ALGİ Organizmanın duyumları yorumlayıp anlamlı hale getirme sürecidir. Duyusal belleğin işitsel bilgi için yaklaşık dörtsaniye. Aynı sınıfta iki öğrenci ders dinliyor.

sözcük dağarcığı. özetle.bazı kestirimlere göre. Belirli birzaman. birey bir kuş ile karşılaştığında.tanımlama aynı anda gelir. örneğin. Uzun süreli belleğin kurallar. Kısa süreli belleğin iki yaşamsal işlevi vardır. istediğimiz uzunlukta ve mikîarda depolar ve asla unutmayız . duygular. (1) gruplama. Ancak bir birimde bulunması gerekli bilgi miktarı ne büyüklükte olmalıdır sorusu henüz yanıtlanmamıştır. özerk. uzun süreli belleği. tatlar. semantik sözcüğünün anlamını bilmek. .Öğrenme Psikolojisİ belirtilmektedir. c. dili anlamaya yarayan kurallar. kokular. küçük parçaları ilişkilendirerek geniş parçalar haline getirme. Örneğin. 1. a. Gruplama adı verilen bu işlemle kısa süreli belleğin kapasitesi artırılır . 63 Uzun Süreli Bellek Bilgiyi işleme modelinde bilgiyi. uygun biçimde kodlanmamış ve uygun yere yerleştirilmemişse. dedikodular anısal bellekte tutulur Anılar güç sarf edilmeden öğrenilir. 2. Otomatiklikle bireyler hızlı. kuşun imgesi kısa süreli belleğe geçer. olaylar. Görsel imgeler. ancak bilgi. Uzun süreli bellekte birçok farklı bilgi bulunur. Kısaca. daha fazla bilginin kısa süreli bellekte daha uzun süre kalması için. anlamsal bellekte sözel ve görsel kodların . Anlamsal bellek (Semantik Hafıza) Uyarıcı saldırısı altında kalan birey birçok işlerde otomatik hale gelerek problemlerini kolaylıkla çözebilir. Bu nedenle. kodlanarak ya da uzun süreli bellekteki bilgilerle ilişkilendirilerek bilgi işlenir. Kısa süreli belleğe gelen bilgi. Yaşamımızda başimizdan geçen tüm olaylar. hatta doldurmaya yaşamımız yeterli değildir. Matematikte temel işlemler. Kapasitesi sınırsızdır. şakalar. b. Ancak. önemli ve travmatik olaylar ayrıntılı hatırlanır. özel bir günde giydiğimiz giysi. yabancı dil bilgisi diğer görevlerin uygun olarak yerine gelmesini sağlarlar. Kısa süreli bellekte zihinsel tekrarın öğrenmede önemi büyüktür. örnek. Kişisel yaşantılarla ilgili bölümdür. Otomatik işlemler uzun süreli bellekten gelir. Anısal bellek (Epizodik hafıza) Bu nedenle çalışan bellek olarak da adlandırılır. geri getirmede zorluklarla karşılaşılır. Bilgiyi korumak için tekrar edilir. uzun süreli belleğe bilgi hızla girmez. bilgiyi her istendiğinde kullanılmaya izin veren bir ağa sahiptir. UZUN SÜRELİ BELLEK TÜRLERİ 1. uygun ve özgür olarak bir işi yerine getirirken. genellemeler. uzun süre saklayan kısmına uzun süreli bellek adı verilmektedir. Ancak bireyler her birimin büyüklüğünü artırarak kapasiteyi fazlalaştırabilirler. Uzun süreli bellekte bilgiler kaybolmaz. kavramlar. problem çözme becerileri gibi genel bilgilerin yer aldığı bölümdür. Eğer otomatiklik başarılı değilse öğrenciler problem çözme ya da yazma gibi karmaşık işlemleri yerine getirirken yetersiz kalırlar ve daha fazla bilişsel güç harcarlar. özellikle iyi öğrenilmiş bilgiyi. Örneğin. yer ve olaylarla ilgilidir. duyusal kayıt ve uzun süreli bellekten gelir. 5 7 2 8 9 10 olan 7 birimlik bir sayı dizisi 57 28 9 10 olarak gruplanırsa 4 birim haline gelir. (2) zihinsel tekrar gerekir. biraz zaman ve güç gerekir. sınır bir milyondan fazladır ve bazı olaylar sonsuza dek kalmaktadır Uzun süreli bellekte bilgiyi. çünkü. bilgiyi geri getirmede zorluk çekilir. 2. aynı anda uzun süreli bellekten kuşlara ilişkin bilgi araştırılır ve kuşun hangi tür olduğu beiirlenir. gerektiğinde kullanıma hazır olarak beklemektedir. çünkü yeni olaylar öncekini bozabilir. Bunun yanı sıra olağan ve sürekli yinelenen olayların anımsanması zordur. Genellikle her ikisi aynı anda olur. tutarlı. iyi öğrenilmiş bilginin dayanıklılığın yüksek olduğunu belirtilmektedir. Uzun süreli bellek. kitaplara milyonlarca girişi olan bir kütüphaneye benzetmektedir. Dünyayla ilgili genel kültür bilgilerinin saklandığı hafızadır. Bireyin başından geçen olayların saklandığı bellektir. Fakat anıların birbirine karışma eğilimi vardır. Yürürken konuşma ve dinleme gibi. Olgu hafızası olarak da bilinir. sesler. bilgi üzerinde düşünmek ve onu yinelemekle sağlanır. Düzenlenmiş bilgiler. Ancak kısa süreli bellekte olduğu gibi. Özetîe uzun süreli belleğin kapasitesi çok geniştir. çocuklukta geçirilen deneyimler gibi. Kısa süreli bellekte bilginin kalma süresi yaklaşık 20-30 saniyedir Bilginin kısa süreli bellekte daha uzun süre kalması . güç harcamadan. Zihinsel işlemterin yapılmasıdır. Kısa süreli belleğin kapasitesinin sınırlılığı nedeniyle geçiş yaptırılamayan bilgi yeni gelen bilgilerin zorlamasıyla kayboîur. Kısa süreli bellekte kalan bilgi tekrar yoluyla büyük bir olasılıkla uzun süreli belleğe geçer. Bilgiyi kısa süre için de o!sa depolamaktır. çalışan belleğin bir başka durumla çalışmasına izin verirler. Kısa süreli belleğe bilgi. Bireye gerekli değilse unutulur. yaptığımız gezi anısal beilektedir. kuşa ilişkin tüm bilgiler uzun süreli bellekte depolanmıştır. Bu konudaki problem. problem çözmek için stratejiler. Tekrar edilerek. yemekte yediklerimiz. gerektiği zaman doğru bilgiyi bulmaktır.

Belleğe Bilginin Uzun Süreli Kullaniian Süreçler Açık ve örtük tekrar Bilgi yeterli sıklıkta tekrarlanırsa uzun süreli belleğe geçer. Aralıklı tekrarın uzun süreli bellekte tutulma olasılığı daha yüksektir. Anlamsal bellekte bilgi önerme ağları ve şemalar biçiminde depolanır. Şemalar bilgi ağlarını içerir ve karar verme. materyali büyük bir olasılıkla zor buîacaklardır. Algıyı etkileyen bir başka etken de beklentilerdir. . Bir başka söylemle. a. gerçeğin aynısı değildir. Başka bir söylemle. dikkat. bireyin seçicilik yeteneğine dayanır. o uyaranla ilgili bilgilerinin olması gerekir. Dikkatin yönelmediği uyarıcılar kaybolur. Başka bir söylemle. ilişkiler setidir. kişinin belli bir uyarıcı ya da uyarıcı durumunu algılamasında öîkin hazırhk ve yönelmelerden kuruludur". kavramlar. Ayrıca aralıklı tekrar sürekli tekrardan daha etkilidir. hangi bilgînin kısa süreli belleğe geçip geçmeyeceğini belirler. Dikkatin ilgili uyarıcıya yönelmesi iki şekilde gerçekleşir. aralıklı tekrar uzun süreli bellekten geri getirmeyi kolaylaştırmaktadır. doğru ya da yanlış olduğuna karar verilebilecek bilginin en küçük parçasıdır. tekrar süreci ile öğrenen birey pasif değil.rıcıların özelliklerinin uzun süreü bellekteki bilgilerle karşılaştırılması eylemidir. sesli ve zihinde yapılır.öğrenme Psikolojisi 64 birlikte ağ gibi birbirine bağlanarak bilginin depolandığını belirtir. Etkili öğrenme.çevrede belirli bilgi kaynaklarına. Seçici dikkat. gerçeği yorumlamadaki beklentileriyle algılanan kendi gerçeğidir Tanıma Yeni gelen uya. yoğun. Süzücü dikkat: Belli bir nesneye dikkat edilmez. bilişsel güçlerini yöneltme yeteneğine sahiptirler. güdüîenmişlik düzeyi ve pek çok başka içsel faktörlerden etkilenir. Tekrar. Bilgiyi işleme süreci dikkat ile başlar. haberleri genel olarak dinlemek buna örnek verilebilir. problem çözme durumlarında bilgi ağlarmı yönlendirir ve kullanır. Algı büyük ölçüde geçmiş yaşantılara dayalıdır. Kısa Süreli Bellekte Bügiyi Sakiama Süreçteri Kısa süreii bellekte bilgiyi saklama. Belli bir nesneye dikkat etmek (algıda seçidlik ve diğer algı kuralları devreye b. Tekrar iki biçimde. 3. Şema birbirine bağlı düşünceler. Tekrar sürecinde bireyin rolü önemlidir. Aktarılmasında Belli bir işlemin nasıl yapıldığına ilişkin bilgilerin saklandığı bellek bölümüdür. Ne kadar çok kelime haznemiz var ise (tanıyorsanız) o kadar kolay okur ve anlarsımz. Birey içten ve çevreden gelen uyarıcıların bir kısmına bilinçli olarak. Seçici dikkat bireyin denetimi altındadır. İşlemsel bellek girer." Bu durumda dikkat ve algı süreçleriyle kısa süreli belleğe giren bilgi. örneğin. Bir uyaranın anlamlandırılabilmesi için öncelikle bireyin. Şöyle ki. Birçok psikolog da bilginin hem görsel hem de sözel olarak kodlanmasının Algı anımsamayı kolaylaştırdığını kabul etmektedir. Bireyler. Duyusal bilginin yorumlanması ya da anlamlandırılması işlemidir. İşlemsel bellek durum-etkinlik kuralları deposudur. sözcüklerin söylenişini tekrarla öğrenirler. kapasitesi ise gruplama yapılarak artırıiabilir.önerme ağı ise bilgi birimleri setidir. Bireyler tüm durum-etkinlik kurallarını gerekli bir biçimde belirtemezler ama gerekeni yaparîar. bilginin uzun süreli belleğe geçişinde çocukların kullandığı ilk bellek stratejisidir. öğrenciler tekrar yolu ile ülkelerin başkentlerinin adlarını. İşlemsel bellekte işlemlerin basamaklarının oluşması uzun zaman alır. Gruplama ile olanaklıdır. BİLİŞSEL SÜREÇLER Bilginin Duyusal Kayıttan Kısa Süreli Belleğe Aktarılmasını Sağiayan Süreçler Dikkat Uyarıcı ya da uyancıîara tepkiye yönelmedir. Örneğin. Kısa süreli belleğin zaman sınırlılığı sürekli tekrar. Başka bir söylemle. önerme. Galatasaray maçının sonucuna gibi bir habere dikkat etmek. bir kısmına ise hiç bir çaba sarf etmeden. Eğer birey karşılaştığı uyarana ilişkin hiçbir bilgiye sahip değilse. ancak oluştuktan sonra anımsanması çok kolaydır. "Akjının aktif ve seçici bir yanı olup. birbirine bağlı düşünceler.yüzmenin öğrenilmesi zaman alır ancak unutulmaz. örneğin. Beklentiler bir olay ya da objeye hazır olmayı etkiler. öğrenciler çalışacakları materyalin zor olduğunu düşünüyorlarsa. Bilgiyi daha geniş ölçüde düzenleyen veri yapıları da şema olarak adlandırılır. yeni ve beklenen bir uyaran daha çok dikkati çeker. a. herhangi bir değişikliğin farkına varmak. Örnek. Sürekli tekrar b. etkin olmalıdır. Algılama "bireyin zihinsel kuruluşu. ilişkiler ve işlemler setidir. kendiliğinden aynmına varır. dikkat seçici ve kendiliğinden olabilmektedir. bireyin öznel bilgileri. Büyük. İşlem ne denli çok yinelenirse o denli doğal tepkiye dönüşür. uyarıcıya anlam vermesi olanaksızdır. geçmiş yaşantılan.

A. uzun süreli bellekte varolan bilgi ile kısa süreli bellekteki bilginin ilişkilendirilerek transfer edilmesidir. 2. Küçük parçalar bütün ile uyumludur ve birlikte büyük parçayı oluştururlar. Ezber Sözel malzemenin ritmik hale getirilerek işitsel malzemeyle eşleştirilmesidir. Örnek: a) b) Ağaçtan yapılmış maddeler (kağıt. tutarlı yapılar oluşturma gibi işlemler olup. 3. böylece eklemleme yapılamayabilir. Bilgiyi işleme kuramında en önemli süreç kodlamadır. dolap) Plastikten yapılmış maddeler (klavye. Bilgiyi işleme kuramına göre. kodlamaya yardım eden önemli bir süreçtir. Örgütlemede kavram haritaları kullanılır. Bir başka söylemle doğal bağlantının varolmadığı durumlarda. Yapıda yer alan bir kavram hem genel açıklamaları hem de belirli örnekleri öğrenme ve anımsamada bireye yardımcı olur. 4. Kodlama olmadan çevreden gelen bilginin çoğu geçici olarak depolanır. uzun süreli bellekteki bir düşünce ve diğer düşünceler arasında mümkün olduğunca bağlantılar. bir kitabın içeriğinin ilk sayfalarda verilmesi Bir okuma materyalini örgütleme. geniş ya da karmaşık bilgiler için öğrenme ve anımsamayı kolaylaştırıcı bir süreç olarak işlev görür. Düzenleme ya da bilgiyi gruplama. metni kendi cümleleriyle yorumlama. Böyle durumlarda bilgiyi uzun süreli belleğe yerleştirmek için bellek destekleyici ipuçları kullanılır. Anlamlılık. ilişkiler kurmakla gerçekleşir. bilgiyi bir sünger gibi içine çekmez. bölüm ya da başlıkların aşamalı bir ilişkiyi içermesidir.Etkinlik. ipuçları iki biçimde 1. Örgütleme. öğrenen kişinin etkin olmasıdır. Bilginin uzun süreli belleğe yerleştirilmesinde en etkili strateji olan eklemleme. 4. Örgütleme. Uzun süreli bellekte bulunan şemalara yeni gelen bilginin eklenmesi ve varolan şemanın yeniden düzenlenerek bağlanması öğrenme sürecinde önemlidir. içerikle doğal olarak varolmayan ilişkileri kurarak kodlamaya yardımcı olurlar. İmajların kullanıldığı bellek destekleyici ipuçlarında bilgi. Sözel semboller kullanmada ise yeni bilgi ile daha anlamlı sözei yapılar arasında bağlar oluşturulur. Ancak kodlamanın etkili olması gerekir.Öğrenme Psikolojisl 65 örgütleme. birey bilginin pasif bir alıcısı değil. Eklemleme uzun süreli bellekte varolan şemaya yeni bilgi ilişkilendirildiğinde oluşur. bilişsel resimler içine kodlanır. bilinen materyal arasında ilişki kurma olarak tanımlanabilir. öğrenme malzemesinin uyarıcıların birbiriyle bağdaştırılarak anlamsal veya kavramsal gruplandırmalannı yapmadır. Bellek Destekleyici İpuçları örgütleme ve eklemleme etkili kodlama stratejileridir. Örnek. . B. Bellek destekleyici ipuçları. Birey. Etkinlik. onun yerine uzun süreli belleğinde depolamak için bilgiyi düzenler ve yapılandırır. Bilginin anlamlılığını artırarak kodlama sürecini zenginleştirmede dört temel öğe vardır Bilginin anlamlandırılmasını artıran unsurlar I. Ancak tüm bilgiler bu stratejileri kullanmaya uygun olmayabilir. Örneğin. torba) Kodlama Bilginin bellek sistemine yerleştirilmesidir. Örnek. Anlamlandırma için görsel imgeler kullanma materyalin ana fikrini belirleme. 2. bilgi birimleri arasında ilişkiyi ve anlamlandırmayı artırma sürecidir. kendi öğrenme sorumluluğunu taşıyan etkin bir kişidir. Sözel sembollerdir. soru oluşturup bunlara cevaplar hazırlama gibi yöntemlerle gerçekleştirilebilir. Eklemleme yeni materyalle daha tanıdık. okuyucunun bölüm ve alt bölümlerini yeniden düzenlemesidir. İmajlar kullanmak. Bilgi işlem kuramının bilgisayarın işleyişine benzetilmesi. Bu nedenle örgütlemedeki gibi mantıksal bir temeli olmayabilir. bilgi tek ya da yenidir. Örnek telefon numaralarının kolay hatırlanacak hale getirilmesi. Yeni bilgi varolan şemaya eklenerek hem yeni bilgiye anlam verilir. Örgütlemenin bir başka özelliği de parça. çağrışımlar oluşturarak bağlantı yaratırlar. Kodlama. Bellek destekleyici sınıflandırılır. hem de mevcut şemanın anlamı artırılır. 3. Kavram haritası: Birbirine benzer özelliklere sahip olay düşünce ve nesnelere ilişkin bütünlük özelliği taşıyan bilgilerin uzun süreli belleğe yerleştirilmesi için en uygun yoldur. Böylece var olan bilgilerle mümkün olduğu kadar çok bağlantılar oluşturulur. özet çıkarma. Örgütleme. Eklemleme. 4382108 yerine 438 21 08 gibi. Eklemleme. Bellek destekleyici ipuçları. Anlamlandırma Daha öznel yaşantılara dayanır. Kodlamanın etkili olması ise anlamlandırma ile olanaklıdır.

Yerleşim. • • Baş harfler: Bilkauyansende Kafiye oluşturma: İsveç. Ket Vurma Hatırlama ve unutma ile ilgilidir. Danimarka. hentbolü bilenin basketbolü kolay öğrenebilmes Negatif transfer Önceden öğrenilmiş bilginin sonraki bilgilehn öğrenilmesini zorlaştırmasıdır. Tanıdık olmayan bilgi tanıdık kelimelere benzetilir. Kasabın yanındaki lokalden güzel müzik DUYUKMAKTADIR. Öğrenme malzemesinin niteliğinden çok. Türkiye'nin başkenti Ankara Geri Getirme Ve Unutma öğrenme sürecinde ön bilginin geri getirilmesi öğrenme düzeyini etkiler. Böyiece geri getirilip kullanılan varolan bilgi birimi öğrenileni etkileyebilir. . bir öğrenme durumunda önceden öğrenilenlerin ya da yeni öğrenilenlerin öğrenmeyi bozmasıdır.lki parmak daktilo bilenin 10 parmağı öğrenememesi • Okulun yanındaki çarşı GÖRMEYE değerdir. anahtar sözcük olmak üzere dörde ayrılır.Beni silin.Yeni yazı öğrenenin eski yazıyı unutması İleriye Ket Vurma Eski öğrenilenlerin yeni öğrenilenleri unutturmasına denir. Hatırlanacak bilgi coğrafi yer veya mekansal bölme ile ilişkilendirilir. Transfer (Aktarım) Önceki öğrenmenin şimdiki öğrenmeyi etkilemesi olayıdır.Ne yaygara. Freud. Hatırlamada tutumlar: Bireyin tutumu da anımsamada rol oynamaktadır. acı yaşantıların az hatırlandığı. Hatırlamada vetenekler : Anımsamada önemli bir etmen. çok sayıda ilişki kurulması. İyi bilinen bir mekan ile yeni öğrenilen bilgi eşleştirilir. Burada yapılan işlem tanımadık kelimeye karşılık tanıdık bir anahtar kelime kullanmaktır. Genellikle hoşnutluk duygusu uyandıranların iyi. A. iyi olanları unutmadığımızı açıklamaktadır. bireyin kayıtsız kaldığı durumların ise çabuk unutulduğu kabul edilir. bilginin başlangıçta iyi eklemlenmesi. Geri getirme uzun süreli bellekten. Lokalin üstündeki pet-shop'ta yavru köpeklere DOKUNARAK sevmeye izin verilmektedir. Öğrenme malzemesinin YENİ öğrenmeyi kolylaştırması ya da zorlaştırmasıdır. Örnek. Alışkanlık çatışması da denir. örnek. Ancak bu neden acı veren yaşantıları unuturken. sık sık unutturmasıdır. üç-uç Anahtar sözcük. Yeni oluşturma öğrenilen bilgi ile hikaye • • Askı sözcük. Örnek: Türkiye' de araba kullanan birinin İngiltere'de araba kullanmayı öğrenmeyi zorlaştırması. Bu ayrılıklar öğrencilerin öğrenim başında öğrenme düzeyleri aynı olduğunda ortaya çıkar. Aşağıda açıklanacağı gibi ileriye ket vurma ile negatif transfer aynı anlama geliyor gibi görünse de biri unutma diğeri öğrenmeyle ilgilidir. Niyagara. Şöyle ki. Çünkü yeni bilgiler ön bilgi ile ilişkilendirilirse anlamlı hale gelir. Sözel semboller: Öğrenilecek bilginin kendi içinde bir anlam oluşturmadır. bilginin aranıp bulunarak etkin duruma getirilmesidir. zincirleme. Örnek. Yani ileriye dönüktür. askı sözcük. bazen kasıtlı olarak belli bilgi ya da yaşantıları unuttuğumuzu ya da bastırdığımızı söyler. Penisilin. ortalama yetenekli ve düşük yetenekli öğrencilerden daha iyidirler. Bilgiyi korumada yetenekli öğrenciler. Baş harfler ve kafiye oluşturma olarak iki gruptur. iki-içi. Onun yanındaki dondurmacının dondurmalarını TATMAK ayrı bir zevktir. bireylerin yeteneklerindeki ayrılıklardır. bireyde mevcut şemalarda ilişkilendirilmiş ise. bir öğrenci yeni bir programlama dilini öğrenirken hesap makinelerinin nasıl çalıştığına ilişkin ön bilgiyi geri getirecektir. Norveç. Pozitif transfer önceden öğrenilmiş bilginin sonraki bilgileri öğrenmeyi kolaylaştırmasıdır. örnek. KET VURMA / TRANSFER Karışma: Karışma. • Zincirleme. bir-kir. Öğrenme hem sunulana hem de buna uyum sağlayan mevcut bilgiye bağlıdır. önceki ya da sonraki öğrenmenin diğerini unutturmasıdır. Örneğin. anımsama daha kolay olmaktadır.66 • öğrenme Psikolojisl İmajlar Kullanmak: Yerleşim. Bireyin öğrenme ve öğrendiği şeyi anımsama isteği akılda tutmayı kolaylaştırır. Yani etkisi geçmişe de dönüktür. Geriye Ket Vurma Yeni öğrenilenlerin önceki öğrenilenleri unutturmasına denir. Örnek: Beş duyu ilkokul çocuklarına öğretilirken aşağıdaki örnek kullanılabilir. Doğru kodlanmış bilgiler. Ama yanındaki kasabın KOKUSU kötüdür. iyi örgütlenmesi onun geri getirilmesini kolaylaştıracaktır.

Suat'ın şarkının sözlerini eksiksiz söylemesi aşağıdaki kavramların hangisiyle açıklanabîlir? (2004 KPSS-18) A) B) C) D) E) Dış kaynaklı pekiştirme iç kaynaklı pekiştirme Hatırlama Bilinçaltı öğrenmenin tekrarlanması b. duruma uygun doğru süreçleri işe koşar. aşağıdakilerden hangisiyle açıklanabilir? (2004 KPSS-21) A) Geriye doğru ket vurma B) C) D) E) Olumlu transfer Kodlama Ileri doğru ket vurma Öğrenme . Bilgiyi işleme ile ilgili tüm süreçlerdir. eklemleme. aynı zamanda bilişsel güç ve zayıflıklarının da farkındadır. düzenleme gibi.Sürekli olarak önceki elektronik posta adresinin akla gelmesi nedeniyle yeni elektronik posta adresinin öğrenilmesinde güçlük çekilmesi. 140. okulda öğrenilenlerin evde uygulanması gibi. Bu durum. Yürütücü kontrol sistemi bireyin kendi öğrenmesinin iki temel yönünü denetlemektedir. bunun üzerine de yaptığı kek yanmıştır. şematize etme. Yürütücü Biliş Bireyin kendi biliş yapısı ve öğrenme özelliklerinin farkında olmasıdır. 1. Aşağıdakilerden hangisi ev kadının yeni fırında kek pişirmekte zorlanmasmın nedenidir? (2003 KPSS-78) 141. Bir ev kadını alıştığından farklı özellikte bir fırında kek pişirdiğinde yanlış düğmelere basmış ve yanlış ısı ayarlamaları yapmıştır. Bir öğrenci. Özetleme. Yavuz. onun bu dersteki başarısında da yükselme oluyor. aşağıdakilerden hangisinde örnektir? (2001 KPSS-100) A) B) C) D) E) Zihinde canlandırma Bilişsel öğrenme Negatif transfer Olumlu aktarma Genelleme 67 Yavuz'un yeni TV'yi kullanmayı kısa sürede Öğrenmesi aşağıdakilerden hangisiyle açıklanır? (2004 KPSS-20) A) B) C) D) E) Uyancı kontrolü Alışkanlık Öğrenmenin aktarılması Algısal değişmezlik Uyarıcı genellemesi 138. 139. Yürütücü bilişli bir öğrenci. sözlerini tam olarak bilmediğini düşündüğü. 2. a. Örneğin. A) Olumsuz aktarma B) C) D) E) Olumsuz pekittirme Olumlu pekiştirme Sönme Genelleme Yürütücü kontrol Bireyin tüm biliş süreçlerini denetleyen sisteme verilen addır. Bireylere öğrenme durumlarında öğrenip öğrenmediklerini sınamalarına yardımcı olur. şarkı bitince şarkının sözlerini baştan sona kadar eksiksiz söyleyebildiğini hayretle fark eder. Bu öğrenci fizik dersindeki çabalarında bir değişiklik yapmadığı halde. Güdüsel süreçler bireyin bir şeyi elde etmeye niyet etmesi. matematik dersindeki öğrenme isteklerini tamamlayarak başarı düzeyini yükseltiyor. Eğer öğrenme gerçekleşmezse yürütücü biliş. Yürütücü biliş. Düşünme sürecini değerlendirme ve yönetmek'tir. İki işlevi vardır. son günlerin popüler bir türküsünü onlarla birlikte söyleyen Suat. Yürütücü biliş. . onu elde etmeyi amaçlaması gibi birey tarafından bilinçli olarak denetlenebilen durumlardır. Güdüsel süreçlerle ilgilidir. Koşullu bilginin uygulanmasıdır.Öğrenme Psikolojisİ 137. Bir eğlence sırasında arkadaşlarının ısrarı üzerine. Bireyin nasıl öğrendiğinin farkındalılığıdır. Sistem farklılığına rağmen yeni TV'yi kullanmayı eskisinden daha kısa sürede öğrenmiştir. nasıl çalışacağına karar verirken yalnızca materyali öğrenmeye odaklanmaz. düşünme biçiminin farkındadır. çalışma sistemi eski TV'sinden çok farklı olan yeni bir TV almıştır.

Bunlar tekrar ve gruplandırmadır. zaman ve hareket göreli olarak algılanır. Bu süreç duyusal kayıt olarak adlandırılmaktadır. biyolojik ve yaşantı farklılığı nedeniyle oluşmaktadır. kısa ve uzun süreli belleklerdir. algı ve dikkat. örgütleme. 5-7 yaşlarından gelişmeye başlar ve okul yılları süresince gelişir. bireyin bilgiyi toplama. 2. renkler. 3. Bu nedenle iki kişi aynı uyarıcıya baksalar da farklı şeyler görebilirler. Kısa süreli bellekte etkin olan bilgiler. yeni bilgi eski bilgilerle ilişkilendirilerek tekrarlanır. Kısa süreli bellek sürekli çalışır. Tanıma. Algıda Seçicilik ve Dikkat Organizma evreden gelen uyarıcıların bazılarını seçer. Çevremizdeki uyarıcılardan hangisini seçeceğimiz dikkatimize bağlıdır. olgunlaşmanın etkisinden daha fazladır. insanlar. Her bireyin aldığı uyarımlan örgütleme biçimi farklıdır. iyi örgütlenmiş bilgiler çabuk hatırlanırken. örgütleme. yaklaşık bir saniye içinde silinir. objelerin büyüklüğü. Bu yolla yeni gelen bilgiler birey için anlamlı hale gelir. Bilgiyi işleme kuramındaki öğrenme bilgisayarın çalışmasına benzetilmektedir. Algıyı Etkileyen Faktörler 1. uzun süreli bellekteki bilgilerin hatırlanması için belli bir süre geçmesi gerekmektedir. . Koruyucu tekrarda bilgiler hiçbir değişikliğe uğratılmadan. bilginin belleğe depolanma biçimine göre değişir. Algı görelidir. Çok yalın ve karmaşık uyarıcılardan çok. Bilgilerin burada kalma süresi de çok uzundur. 1. Bilgiyi işleme sürecinin ilk aşaması duyusal kayıüır. Bu nedenle kısa süreli bellekteki bilgiler anında hatırlanırken. öğrenmeyi etkileyen belli başlı süreçler ise tanıma. Bu sırada uyarıcının izi yaklaşık bir saniye duyuya kayıt olur. yeni gelen bilgilerin eskilerle örgütlenerek saklandığı yerdir. 3 4. Tüm duyu organlarının. Duyulara kaydolan bilgilerin hangilerinin kısa süreli belleğe transfer olacağını tanıma ve dikkat süreçleri belirler. duyu organları yoluyla sinirleri uyarır. Bilgiyi işleme kuramına göre öğrenme. 5. anlık bellek olarak da isimlendirilir. 4. Uzun süreli bellekteki bilgilerin hatırlanma süresi. organik bir bozukluk olmadığı durumlarda.öğrenmenın 68 izler. Kısa süreli belleğin bilgiyi koruma süresi ise yaklaşık 20 saniyedir. Sesler. onları örgütlerler. duyusal kayda geten bilgilerin davranışa dönüşmesini ya da uzun süreli belleğe kodlanmasını sağlar. Yabancı ve farklı uyarıcılar dikkat çekicidir. Birey çevresindeki obje. Bu modele göre öğrenmeyi etkileyen temel yapılar. Bu belleğin kapasitesi oldukça sınırlıdır. öğrenme gerçekleşip gerçekleşmediğini Psikolojisl sürekli 2. Farklı uyarıcılar farklı fikirler olarak algılanırlar. Bu nedenle duyusal kayıt. yürütücü biliş becerilerinin kazanılmasında öğretimin etkisi. Ancak. çalışan bellek olarak da adlandırılır. orta derecede karmaşık uyarıcılar daha dikkat çekicidir. Algı: Duyu organlarına gelen uyarımların anlamlı hale getirilmesi sürecine algı denir. Kısa süreli bellek. Buna algıda seçicilik denir. aynı biçimde tekrar edilerek hem kısa süreli bellekte korunabilir. Bireyler yürütücü biliş yetenekleri açısından ayrılırlar ve bu ayrılık gelişme sürecinde ortaya çıkar. depolama ve hatırlama aşamalarıyla ilgilenir. depolama ve hatırlamadır. duyusal kayıt. Uzun süreli bellek. hem de uzun süreli belleğe işlenebilir. Özet Bilgiyi işleme kuramı. Bireyin beklenti ve ihtiyaçlan dikkati etkiler. öğrenilmiş ipuçları dikkat çeker. duyu organlarına gelen uyarımlara anlam vermek için. Uzun süreli belleğin kapasite sınırları belli değildir. Yürütücü biliş yeteneklerinde bireyler arası ayrılıklar. yeni gelen uyarıcıların özelliklerinin uzun süreli bellekteki bilgilerle karşılaştırılması eylemidir. Bu nedenle örgütlü olmayan uyarıcılann hatırlanması ve anlaşılması güçtür. Kısa süreli belleğe gelen bilgilerin uzun süreli belleğe depolanması genellikle iki süreçle sağlanmaktadır. bireyin sahip olduğu bazı yapılar ve bu yapılarla bağlantılı süreçler sonucunda gerçekleşir. Birbirine benzer uyarıcılar bir grup olarak algılanırlar. modeli. bilgiyi kodlama. diğerleri daha uzun zamanda hatırlanır. duyusal kayıt yapma yeteneği vardır Duyusal kayda gelen bilgiler çok kısa zamanda. olay ve fıkirleri anlamlı bir bütün haline getirmeye çalışır. Bu özelliğinden dolayı kısa süreli bellek. uzun süreli bellekte edilgen biçimde durur. Düzenleyici tekrarda ise. Yürütücü biliş yetenekleri. Bu aşamada çevredeki uyarıcı. Zamanda ve mekanda birbirine yakın uyarıcılar bir bütün olarak algılanır.

Dört aylık bir bebeğin sesli ve renkli bir oyuncağa gülmesi ve kollarını açması. öğrenilen malzemenin hatırda tutulmasını zorlaştırır? (2001 KPSS-101) A) B) C) D) E) Anlamlı olması Sık kullanılması Karmaşık olması İlgi çekici olması Birden çok duyuya hitap etmesi 143. Aşağıdakilerden hangisi. sınıfında görev yapan bir öğretmen. bu durumları nedeniyle bazı konuları öğrenemeyeceklerini söylemek Derste öğrenilmesi gereken önemli bilgileri daha açık bir biçimde vurgulamak Dikkat dağınıklığı ile baş edebilmeleri için bu öğrencilere. Bilişsel psikoloji ilkelerine göre. Öğretmenin bu öğrenciye yapabileceği en uygun yardım aşağıdakilerden hangisidir? (2001 KPSS80) A) Bundan sonraki sınavlarda daha dikkatli olması gerektiğini hatırlamak B) Sınav sorularını incelemesini istemek sınıftaki öğrencilerle 146. Bilgilerin kodlanması için de fazla bir çabaya ihtiyaç yoktur. İlköğretimin 4. Öğretmenin bu sözü aşağıdaki görüşlerden hangisinin benimsediğini gösterir? (2001 KPSS81) A) Kalıcı bir öğrenme için düzenli çalışılması gerektiği B) Sınavlara son günlerde çalışan öğrenci çok zeki ise yüksek puan alabileceği olacağı C) Dere ilgisiz olan öğrencilerin mutlaka başarısız D) E) Öğrencinin bir daha gösteremeyeceği asla bu başarıyı Her ders için farklı bir çalışma tekniğinin kullanılabileceği 142. yaşadığımız olayların depolandığı yerdir. Insanlar katıldıkları bir düğünle ilgili her türlü ayrıntıyı bir bütün olarak hatırlarlar. kendilerini gözleme ve denetleme tekniklerini öğretmek ihtiyaçlarını C) Sınav sorularını yanıtlarken nerelerde hata yaptığını kendisiyle birlikte incelemek D) Diğer öğrencilerin de beklentilerinin altında not aldığını söyleyerek öğrenciyi rahatlatması Başarısız oluğu konularda özel öğretmenlerden ders almasını önermek 144. E) B) C) D) E) Dersi işlerken öğrencilerin karşılayacak önlemler almak BİLİŞSEL ÖĞRENME TÜRLERİ Bilişsel öğrenmeler düşünme ve kavrama sistemlerinde meydana gelen ve semboller kullanılarak . Bu bellekte birbiriyle ilintili bilgiler bir araya gelerek önermeler ağını oluşturur. Kavramlar ve ilkelerle ilgili şemalar bu bellekte yer alır. Anısal bellek anlamlı belleğe göre daha güçlüdür. kimya dersinden sürekli olarak beklendiğinin çok altında not almaktadır. sınıftaki birkaç öğrencinin dikkatlerini yoğunlaştırmada güçlük çektiklerini gözlemiştir. Bu tür bilgilerin saklandığı yer anısal bellek olarak tanımlanmaktadır. Bir lise öğrencisi. öğrenci öğretmenine kesinlikle doğru yaptığını yinelemektedir.Öğrenme Psikolojisl 69 Uzun süreli belleğe depolanan bilgilerin türü ve örg ü t l e n i ş b i ç i m i n e g ö r e ü ç t ü r l ü b ellek tanımlanmaktadır: Anlamsal bellek bilginin anlamlı hale gelmesini sağlar. Anısal bellek ise. Dersinin sınavına son gün çalışıp başarılı olan bir öğrenciye öğretmeni bu başarıya çok sevinmemesi gerektiğini belirtmiştir. bir süre sonra ise bu oyuncağa eskisi gibi heyecan belirtileri göstermemsi aşağıdaki süreçlerden hangisi ile açıklanabilir? (2001 KPSS-14) A) B) C) D) E) Alışkanlık kazanma Bireyselleştirme Özümseme Duyarlık kazanma Aigı azalması 145. aşağıdakilerden hangisi öğretmenin bu öğrenciler için uygulayabileceği yardım stratejilerinden biri değildir? (2001 KPSS-102) A) Dikkat dağılmasını önlemek için fiziksel çevrede düzenlemeler yapmak Bu öğrencilere.

4. Öğrenilenler her duruma uyarlanamaz. a. dağ. Sözel Zincirleri Öğrenme. 3. . Anlamlı bilgilerin olmadığı. birdenbire. Problemin hissedilmesi Problemi tanımlama ve bilgi toplama Çözüm yolları üretme (hipotez) Çözüm önerilerini test etme Uygulama üzerinde çalışma Sonuca ulaşma ve problemi çözme 147. Sözel Bilgileri Öğrenme Herkesin ezbere bildiği ay. geçmiş yaşantılar ile edindiği tecrübelerden faydalanarak aniden. Aşağıdakilerden hangisi seziş yoluyla öğrenmenin özelliklerinden biri değildir? (2002 KPSS-95) A) öğrenilenlerin unutulması oldukça zordur B) Öğrenmenin gerçekleşmesinde ip uçları' yararlı olmaktadır C) öğrenilenler her türlü duruma uyarlanabilir D) Öğrenilenlerin birdenbire ortaya çıktığı görülür E) öğrenme organizmanın hazır olduğu bir anda ortaya çıkar 148. zihinsel olarak problemi çözer. davranışçı yaklaşım) Birey problem durumu karşısında (uyarıcı) çeşitli davranışlar sergiler. problem çözmeyi öğrenme olarak basitten karmaşığa doğru gelişen bir süreç izler.öğrenme Psikolojisl gerçekleşen öğrenmelerdir. b. Aşağıdakilerden hangisi. 1. örnek-zıt örnek 70 Deneme-Yanılma yoluyla problem çözme: (Thorndike. bireyin karşılaştığı güçlüktür. Birey buna çözüm arayarak bilgi ve becerisini kullanır ve geliştirir. örnek olmayanları. Kavram analizi yapmak: Adı. Kavram Haritaları (Ağı) Kullanmak: Kavramın ilişki içerisinde otduğu diğer kavramlarla anlamlı bağlantılar kurularak bir şemada gösterilmesidir. John Dewey Problem çözmenin aşamalarını aşağıdaki gibi sıralamıştır. bitki. e. Bilşsel öğrenme ürünleri. c. Kavramların öğretiminde kullanılan teknikler şunlardır. Problem Çözmeyi Öğrenme Bilişsel öğrenmenin en üst düzeyidir. tanımı. kavram öğrenme. örnekleri. bireye alışılmışın ve var olanın dışında yeni yollar arayarak probleme çözüm üretmeyi sağlar. Kavram Öğrenme Birbirine benzer özelliklere sahip olay. Yaratıcı düşünceyi kullanarak probtem çözme: Bilişsel yeteneğin imgesel (hayal gücü) ve sezgisel boyutlarını içine alan ve çok yönlü düşünme biçimleri olarak ifade edilen yaratıcı düşünme . Birey daha önce öğrendiği çözüm yollarını uzun süreli belleğinde örgütler ve benzer durumla karşılaştığında aynı çözümü uygular. problem merkezli öğrenmenin özelliklerinden biri degildir? (2001 KPSS-105) Problem Çözmeye İlişkin Yaklaşımlar. hayvan. Örnek. a. Hazır modeller yoluyla problem çözme: Birey belli bir problemin çözümünü öğrendikten sonra benzer durumlarda da aynı yolu kullanarak problemi çözer. f. Basit olguları öğrenme. Gestalt) Birey. Kavramların somut ve görsel anlamda öğrenilmesini sağlar. okul vb. d. c. Kavram öğretiminin İlkeleri: Somuttan soyuta. gün. 2. trafik. Birbirini takip eden olguların oluşturduğu bilgilerdir. ırmak şehir isimleridir. "Türkiye'nin başkenti Ankara'dır". Haftanın günleri. İlkeler doğada ve toplumdaki genel ya da özel belirli düzenliliklerin anlatımıdır. Seziş yoluyla öğrenme organizmanın içinde butunduğu duruma ya da probleme özgü olarak ortaya çıkar. kritik özellikleri b. Kavrama yoluyla problem çözme: (Köhler. Basitten karmaşığa. sözel bilgiler. Sonuca götüren (pekiştirilen) davranışlar öğrenilir. böcek. Problem. düşünce ve nesnelere isim vererek gruplandırma yapmaktır. ilke öğrenme. bilinenden bilinmeyene. İlke (Kural) Öğrenme İki ya da daha fazla kavram arasındaki ilişkiyi belirten ifadelere ilke (kural) denir. Örnek: Boşluğa bırakılan nesneler yerçekiminin etkisiyle yere düşer. problem hakkında ön bilgilerin eksik olduğu durumlarda kullanılır. Diğerleri söner. çarpım tablosu vb. Olay ve eleman arasındaki ilişkidir. sahip olduğu bilişsel yapılar.

Sol beyin parça bilgileri. Korteks (Beyin kabuğu. müzik. Beynin nasıl öğrendiğinin farkında olunmadan yapılan eğitim rastgele ve amaçsız bir eğitimdir. 3. b. 3. Beyin iki yarım küreden meydana gelmiştir. Bunlar. Oksipital lob merkezidir. üç boyutlu düşünme. iradenin merkezidir. Hiçbir beyin diğerine benzemez Bu yaklaşıma göre en iyi öğrenme gerçek problemleri çözerek gerçekleşir. matematik. tehditle kilitlenir 12. (Örgütleme. gülümseme gibi basit motor devinimler beyin işlevinin birer ürünü ise duygulanım. sayılar. Öğrenme kasıtlı ve kasıtsız süreçlerden oluşur İki tür bellek vardır. matematiksel. Beyindeki uyarılmaların sonunda beyinde olan kimyasal değişiklikleri yakından inceleyerek kuramını geliştirmiştir. öğrenme. Bu görüşe göre duygusal-zihinsel süreçler beynin bir dizi işlevinin ürünüdür. Insan beyninin yapısı ve işlevleri üzerinde durmuştur. problemin çözümü için sorumluluk alması B) öğretmenin değişik çözüm yollarını öğrencilerine sunması C) Düşünme süreçlerinin kullanılması için fırsatlar sağlaması D) Çözüm için belli bir formül ya da kalıbın olmaması E) öğrencilerin bilgi toplamada etkin olarak rol alması . Konuşma merkezidir. görüntüler. konuşma. biünçlilik ve kişilik bütünlüğü vb. Görme ve ışık Beynin görevleri Beyin zekanın. Beynin iki yarı küresi sinirsel bir bağ aracılığı ile iletişim kurmakta herhangi bir öğrenmeye iki yarı küre de katkıda bulunmaktadır. Algılama. Ezberleyerek öğrenme: Olgu ve becenlerle ilgilenir. Ayrıca istemli ve istemsiz motor hareketlerin yapılmasını sağlar. algının. Öğrenme zihni zorlayan etkinliklerle artar. hatırlama. mantıksal bilgiyi işlemek için daha uygundur. renkler. 1. heyecan. Parietal lob (Çeper lob): merkezidir. bilincin. 11. Ritm. Beyin temelli öğrenmenin 12 ilkesi vardır. Bu kurama göre öğrenmede beyinde olan kimyasal değişikliklerdir. hayal kurma. 2. gibi fonksiyonları yerine getirir Nörobilim ve bilişsel yaklaşımla bağlantılı bir öğrenme yaklaşımıdır. bütünü görme. bütünleştirme görevini üstlenir. bilinçli davranışlar. Sol beyin Vücudun sağ yanını kontrol eder. Her iki beyin her etkinlikte yer alır. 4. analiz. Öğrenme hem doğrudan odaklanılan hem de yan uyancılardan algılanan bilgileri içerir. yazma.Dikkat etkilidir.öğrenme Psikolojisİ 71 A) Öğrencilerin. 1. Konuşma ve düşünme gibi karışık olayları idare eder. Çağdaş nörobiyolojiye göre davranışın beyin işlevinin bir yansıması olduğu görüşü hakimdir. şekiller. Sağ Beyin Vücudun sol yanını kontrol eder. Duyu organlarından gelen uyarıcıları anlamlaştırır ve duygu haline getirir. Frontal Lob (alın lobu): Alnımızın arka bölümüdür. . bütüncü artistik bilgiyi işlemek için uygundur. sağ beyin bütün bilgileri organize eder. Her yarım küre de 2 lob'dan oluşur. Uzamsal bellek: Günlük yaşantılarla ilgilenir. 2. İşitmeyi sağlar. zarı) İnsan davranışlarını kontrol eder. Olgular ve beceriler uzaysal bellekte depolandığında daha iyi öğrenilir. Beyin paralel işlemcidir Öğrenme fizyolojik bir olaydır Beyin kendisine ulaşan vehlere anlam yüklemeye çalıştr Anlam yükleme örüntüleme yotuyla olur. soluk alma. mantık . 10. NÖRO-FİZYOLOJİK KURAM (BEYİN TEMELLİ ÖĞRENME) İnsan öğrenmeierini beyin fonksiyonları ile ele almıştır. 9. sıniflandırma) Duygular örüntülemede önemli rol oynar Beyin parçaları ve bütünü aynı anda algılar. dikkat çekici. Sözcükler. Kuram ile ilgili olarak Hebb ilgilenmiştir. düşünme. (Ense lobu): Duyu ve hareket 6. a. 8. öğrenme. 7. sözel. sentez. Nasıl ki yürüme. 4. Duyuları birleştirip. Öğrencilerin etkin katılımı şarttır. algısal . Temporal lob (Şakak lobu): Şakaklar hizasındadır. üsteleme. ardışıklık. 5. uzaysal. düşünme beste yapma gibi karmaşık duygusal ve bilişsel davramşlar da beyin işlevinin birer ürünüdür.

göz önünde bulundurularak. danışanın farkındalılığını artırmaktır. özgür ortamlarda eğitmeliyiz. yaşam felsefesi v. "yansıtmacı". tutarlılık. işbirliğine dayalı öğrenmede yüz yüze iletişim ve kazan-kazan prensibi vardır. Danışan merkezli terapi Yönlendirici olmayan psikolojik danışma yaklaşımıdır. 2. örneğin. Amaç. tutarlılık ilkelerinin önem kazandığı terapidir.öğrenme Psikolojisl insancıl yaklaşımı ilk ortaya atan kişi Yapılandırmacı yaklaşımda olduğu gibi öğrenciler maslov'dur. güç olarak ortaya çıkmıştır. insancıl yaklaşım iki temel ilkeyi savunur. bireyselliğe. Bu yaklaşıma göre insan değerlidir. bireye nasıl göründüğüdür. Gestalt yaklaşımdan yarartanan ve bireyi merkeze alan bir yaklaşımdır. Bu yaklaşıma göre öğretimde öğrenci biriciktir. Rogers'ın eğitimle ilgili görüşleri. kişiliği.)b. Davranışların çoğu bireyin benlik kavramıyla tutarlıdır. Bu nedenle çocuklara kötü davranılmamalı. Diğer kuramlardaki gibi katı ilkelerden çok belli bazı temel ilkeler konusunda anlaşmış bilim adamlannın görüşlerinden oluşmaktadır. Gestalt yaklaşımın ilkelerinden yararlanmışlardır. Rogers. kişisel eylemleri belirleme hakkına önemi vurgulayan felsefı akımdır. kararlılık gibi kavramlardır. değerleri. koşulsuz kabul. Önemli olan dünyanın başkalarına nasıl göründüğü değil. Bu kuramda insani değerler öğretilmeli ve bu. ilişkinin şimdi ve buradalığı. 1. empati ve dürüstlük olmalıdır. Benlik tasarımı Bireyin olmak istediği benliktir. düşünceleri yaygınlaşmıştır. Eğitimle ilgili olarak daha çok Rogers'ın yaparak yaşayarak öğrenirler. İnsancıl kuramlar. Rogers'ın önemli kavramları.b. danışma sürecinin iki eşit insan ilişkisi içinde ( "bensen" ilişkisi). empati. insan olmanın değerine. c. Fenomenoloji Dış dünyanın ne olduğundan çok bireyin ona nasıl bir anlam yüklediğidir. İnsancıllık (hümanizm) Temelde insana. başkalarının kendini nasıl algıladığına bağlt olması durumudur. Ayna Teorisi Bireyin kendini algılayışı. onun gelişimini öne alan. çevreyle etkileşim sonucunda oluşur. a. benlik. saygı.b. Insancı yaklaşımın önemli kavramları. fenomenoloji (içe bakış). Bu yaklaşıma göre güvenli bir sınıf ortamında saygı. Öğrenciyi merkeze alan. Rogers'ın kuramının temel ilkeleri. Değerlendirme çok önemlidir. insancıl yaklaşıma göre özellikle davranışçı yaklaşım insanı ihmal etmektedir. İnsan yaşamı boyunca kendini gerçekleştirmeye yönelik etkinliklerde bulunması gerekir. neyin nasıl bir ortamda öğrenilmesi gerektiğinin üzerinde durur. Akıl verme yoktur. Öğretmenin özerkliği: Öğretmen sınıfta daha önceden verilen kararların uygulayıcısı olmamalıdır. Davranışçı ve bilişsel yaklaşımdan sonra 3. Özben bireyin gerçek benliğidir. Öğrencinin biricikliği: Öğrenci önemlidir. saygı. dürüstlük. Benlik. Değerlendirme beynin ihtiyaç duyduğu dönütü sağlar. onu kendisi yapan şeydir. Benlik Bir kimsenin öz varlığı. Rogers'a göre insan doğuştan iyidir. empati. öğrenciye saygı gösteren. saydamlık. değer verilen ortamlarda öğretilmelidir. Bireyin davranışını anlamak için onun iç referans noktasını bilmek gerekir (Fenomenolojik alanı nedir? v. Maslow. saydamlık. Bu açıdan insancıl yaklaşım varoluşçudur. *İnsancıl yaklaşım bireyselliği savunmasına karşın işbirliğine de önem verir. ideal benliktir. güdü. . "yönlendirici olmayan" birterapi yaklaşımıdır. ve Combs başta gelen temsilcilerindendir. Eğitimin merkezinde öğretilmesi gereken davranış değil öğrenci bulunmaktadır. hoşgörülü. Temelde iki unsur önemlidir: 1-Öğrenci biriciktir 2-Öğretmen özerktir. 72 İNSANCIL (HÜMANİST) KURAMLAR Öğrenmenin nasıl olduğunun değil. kendini gerçekleştirme. Danışma ve terapide danışan ya da terapi yardımı alan kişinin bir birey olarak kişiliği. İnsanın kendini gerçekleştirmesi için fırsat verilmelidir. kötü sözler söylenilmemelidir. Olumlu bir potansiyele sahiptir.

geliştirmek. Aynı öğretmeni bazı öğrencilerin sevip. Yaşayan organizmayı gerçekleştirmek. Açık ve içten iletişim önemli değildir. Her düşünceye saygı göstermek esastır. öğrencilerin öğrenme stillerine uygun ortamlar sağlamaya çalışır. • Organizmanm benimsediği davranış biçimlerinin çoğu benlik kavramıyla tutarlıdır. Geleneksel yaklaşımla bağdaştırılabilecek ve onun içinde uygulanabilecek biryaklaşımdır. 2. Gruplar birbirleriyle yarışırlar. Öğrenciler ortak bir amaca ulaşmak için birükte çalışırlar. Öğretmen stilleri yaklaşımı: Öğrencilerin öğrenme stilleri belirlenir. • Kendini Gerçekleştirme Rogers'ın önemli kavramlarmdan biridir. Bu gruplara genellikle "bilgi/öğrenme çemberleri adı verilir. Değerlerin açıklığa kavuşturulması önemli değildir. oyunlara. Bireyin gelişimi için etkili insan ilişkileri. Geleneksel Eğitim Anlayışının İlkeleri: • Yalnızca akademik başarı için mücadele eder. Değer ve ilgiler belirlenir. Tam işlevli kişi anlamına gelir. Yeterlik ve olgunluğu artırmaya yönelik bir yöneliş sürecidir. 3. Eğitim anlayışı öğrenci merkezlidir. 8. Kişin potansiyellerini ortaya çıkarması demektir. Düşünce ve duygulara. • Benlik Çevreyle etkileşim sonucunda kişinin geliştirdiği ben algıları ve bu algılara bağlı değerlerdir. 6. İnsancıl sınıf yaklaşımları 1. Açık ve içten iletişim kurulur. Eğitimde benlik duygusu ve bireysel kimliğin gelişimi önemlidir. d-öğrenciye saygı göstermek esastır. Deger açıklama yaklaşımı: Öğrencilerin değerlerinin farkına varmalarını sağlamaktır. 9. Grup etkinliklerine. e-Öğretmen kolaylaştırıcı rolündedir. b-Öğretmenlerin sınıfta yapabilecekleri etkinlikler ve ders programları geliştirilmiştir. 1970'lerde popülerlik kazanmıştır. bilgilerden daha çok önem verilir. dürüst kişiler arası iletişim. 2. Öğrencilerin biricikliği önemli değildir. Bireysel kimliği öne çıkarmaz. yapıcı çatışma çözümleri gibi konular yapılmalı ve öğretilmelidir. • 7. Öğretmen belli değerleri öğrencilere kabul ettirmeye çalışmaz. rol oynamaya yer verilir. diğerlerinin sevmemesi gibi Organizmanın temel bir hedefi ve amacı vardır. öğrencilerin bireysel kimlikleri ön plana çıkartılır. Bireysel değerler kabul edilir ve geliştirilir. Bireysel sorumluluğa önem verilir. sürdürmek. Benlik duygusu ve duyguların geliştirilmesine önem verilir. 4-6 kişilik gruplar oluşturulur. Teme! kazanç işbirliği ve grupla çalışma becerilerinin kazanılmasıdır. • • • • 4. yaratıcılık ve katılım vurgulanır. birilerinden daha iyi olmak değil birileriyle daha iyi yapmaktır. Öğretmen kolaylaştırıcıdır. • Davranışı anlamanm en iyi noktası bireyin iç referans noktasıdır. Yani kişinin dünyayı nasıl gördüğünü hatta nasıl algılayıp yorumladığını dikkate almak gerekir. însancıl yaklaşımla öğrenmede sınıfta uygulanacak önemli noktalar: • İnsancıl yaklaşımm ilkeleri 1. İşbirliğine dayalı öğrenme: Öğrencilerin grup içinde ancak yarışmacı değil işbiriikçi bir ortamda öğrenmelerini öngörmektedir. 5. . 3. Bireysel çalışma olanakları sağlanır. Yüz yüze bir yöntemdir. Benlik duygusu ve duyguların geliştirilmesi önemli değildir.öğrenme Psikolojisİ 73 • • Her birey sürekli değişen yaşantı dünyasının merkezidir Organizma yaşadığı ve algıladığı şekliyle bir alana "fenomenolojik alana" tepkide bulunur. Bu algılar doğrudan ya da dolaylı yaşantılar sonucunda gelişir. c-Amaç öğrencilerin değerlerinin farkına varmalarını sağlamaktır. Okul. Birlikte çalışmanın esası. Çevreyle etkileşimin bir sonucu olarak benlik yapısı oluşur.

" İfadesi bu yaklaşımın güdülemeye bakış açısını yansıtmaktadır. örnek. Dikkatle dinleme öğrencilere karşı gerçekçi olma Kendine karşı gerçekçi olma lyi bir disipün sağlama Reddedilmeyle başa çıkma (öğrencilerin tepki vermelerini kişisel olarak algılamama) Kendini düşünme) çağırma (Kendisi hakkında olumlu GÜDÜ Organizmayı harekete geçiren durumdur. Sosyal öğrenme yaklaşımına göre güdülenmeyi etkileyen üç ana etken vardır. Beklenen sonuçlar olumlu ise ve yapılacak iş yarar sağlayacaksa güdülenme gerçekleşir. Aksine büyüme. ihtiyacın hissedilmesi Edilgen öğrenme değil etkin öğrenme B. a) Bireyin amacına ulaşma beklentisi b) Amacın birey için değeri c) Bireyin yapılacak işe yönelik tepkisi Birey ilk iki maddeye olumlu cevaplar veriyorsa özyeterlik duygusu gelişecektir. Ancak onların tamamen motivasyonsuz olduğunu söylemek doğru değildir. Fizyolojik ya da psikolojik olabilir. Ihtiyacın giderilmesi (rahatlama) gelişim Kabul etmeye karşı araştırma Güdüler nasıl kazanılmaktadır? Statükoya karşı değişim Davranışçı yaklaşım: Şartlanma ve modelden öğrenme yollarıyla öğrenilmektedir. harekete geçmek için duyulan ve bireyin Dış dünyaya verilen tepki değil. Güdülenmede pekiştireç önemli etkendir. gücünü ve öncelik sırasını belirleyen iç ve dış dürtünün etkisi ile eyleme geçmektir. Güdülenme öğretmenin öğrenciye veya sınıfta dışsal olarak yaptığı bir şey değildir. bilişsel yaklaşımların özelliklerini içerir ve yeni boyutlar ekler. İnsancıl yaklaşım güdülenmeyi. 1. İçten gelen gerilimdir. 5. Her öğrenciye ulaşma (isimlerini öğrenme) 2.74 • • • • • • • • • • öğrenme Psikolojisl Içerikten çok öğrenme yöntemi ve etkinlikleri. Güdülenme Bireyin işinin yönünü. Bireyin geçmiş yaşantılarına dayalı olarak veya başka kişilerin yaşantılarını gözleyerek bir işin sonucunu tahmin eder. İnsancıl Yaklaşım: "Aslında bütün insanlar güdülenmiştir. Kimse asla motivasyonsuz değildir. örnek. Ihtiyacı gidermeye yönelik davranış Başkalarının düşüncelerini almaya karşı kişisel C. sınıf Dürtü ortamıdır. gelişme ve yeni tecrübeleri entegre etmek için halihazırda var olan pozitif bir eğilimi beslemektir. Bazen insanlar bizim onlann yapmasını tercih ettiğimiz şey için güdülenmemiş olabilirler. • Rahat ve işbirliği olan • Öğretimin temeli öğrendlerin ilgileri. ne hissettiği engelleyemeyeceği kadar güçlü isteğe verilen isimdir. korumak değil (korumaya karşı değişme) öğrencinin uyması değil özgür olması (uymaya Güdülerin döngüsel olma özelliği vardır. 6. (tepkiye karşı duygu) Birey toplum adına yok olmamalı (topluma karşı öğrenmenin gerçekleşmesi için öğrencilerin birey) güdülenmiş olmaları gerekir. öğrenciye zorla bir şey Varolan durumu sürekli geliştirmek önemli. çevresel değişkenler ve kişisel ö<elliklerin etkileşimi sonucu ortaya çıkar. Bireyin belli bir işi başaracak yeteneğe sahip olduğu ile ilgili algısıdır. Dışsal güdülemeye dayalı bir yaklaşımdır. karşı özgürlük) A. 4. öğretmek zordur. Dış dünyanın ne olduğu değil bireyin ne anlam yüklediği (olguya karşı anlam) İtki (tepi) Bir iş yapmak. özyeterlik. 3. insanların büyüme ve gelişmelerine neden olan etkin bir iç güdü olarak görmektedir. yararları ve hedefleridir • Amaç ve hedefleri belirlemelerine yardım etmektir • Güvenli bir sınıf ortamı oluşturularak öğrencilerin bireysel farklılıklarına uygun öğretim yoları kullanılır Çağrılı Öğretim (Purkey) Çağrılı öğretmenlerin 7 özelliği aşağıdaki gibidir. Bilinçli veya bilinçsiz davranışa yön veren harekete geçiren güç anlamında kullanılmaktadır. İnsancı sınıf ortamının özellikleri. Güdülemek insan ya da hayvanlardaki belli güdüleri harekete geçirerek canlıyı eyleme itmektir. sabah okula gitmek istemeyen müdür örneği Sosyal öğrenme yaklaşımı: Davranışçı. Güdüleyici Eyleme geçirici ya da yönlendirici unsurlardır. 7. Motivasyon Bireyin öğrenmeye istekli hale getirilmesidir. . Davranışlar.

somut. Çünkü amaçlarını gerçekleştirme gibi içsel ihtiyaç onu etkilemektedir. Bir ait düzeydeki ihtiyaç giderilince. başkalarınca Benimsenme. güdüleri birincil ve ikincil güdüler olmak üzere ikiye ayırmaktadır. içsel güdülerde kişinin içinden gelen etkiler (ilgi.İhtiyaçlar (Soyut. merak. Maslovv'a göre o anda en çok ihtiyaç duyulan güdü en baskın olandır. a. klinrk gözlemlerine dayanarak ihtiyaçları bir sıraya koymuştur. Güvenlik ihtiyacı: Kendine güven ve emniyet içinde.anlama ve keşfetme Estetik ihtiyaç: Simetri. Bir üst sıradaki ihtiyacın ortaya çıkabilmesi. için kendinden bir öncekinin en azından biraz doyurulması gerekir. oyun oynamak için yemeği araç olarak kullanmasıdır. • • Maslovv. oksijen uyku. d. g. Ancak bir üst sıradaki ihtiyaç için bir alt sıradaki temel ihtiyaç feda edilemez. cinsellik . ihtiyaç) söz konusudur. Bireyin daha çok sosyal çevrede edindiği güdülerdir. hiç geribildirim almamaya tercih ederler. çevre ve diğer kişisel etkenlerin etkifeşimi sonucunda ortaya çıkmaktadır. bir üst düzeydeki ihtiyacı giderici güdü önem kazanacaktır. Kişisel etkenler. • İhtiyaçlar evrenseldir • İhtiyaçlar hiyerarşik bir sıra izler. basit ya da karmaşık Olabilir) c. Bütün öğrencilerdeki içsel ihtiyaçlar farklıdır.Uyarılma (genel uyarılmışlık hali) b. Örneğin. matematiğe ilgi duyan bir çocuk ona "yap" demeden kendisi istediği için matematik çalışıyorsa içsel olarak güdülenmiş demektir. • • • • Başlangıçta başarısız olmalarına rağmen neden bazı öğrenciler problem çözmeye devam eder. b. Yemek yemesi yemeği sevdiğinden değil. öğrenci için özendirici hedefler seçilerek ya da pekiştireçler kullanılarak geliştirilirse bu durumda güdüleme dışsaldır. ceza. baskı. Örneğin. rica gibi etkilerle ortaya çıkar. Fizyolojik ihtiyaçlar: Yiyecek . e. Davranışçı yaklaşımda dışsal etkenler önemli görülürken. Organizmanın açlık.su. İkincil güdüler Edinilen/kazanılan güdüler): Yaşamsal önemi olmayan ama organizmayı davranışa yönlendiren durumlardır.Amaçlar (Derslerle ilgili amaçları) Maslovv Maslow'a göre.inançlar d. Hoşlandığı bir dersin sınavına çalışan bir öğrenci yorgunluğunun.susuzluk gibi hayati ihtiyaçlarından kaynaklanır ve fizyolojik dürtüler olarak adlandırılır. Güdülenmeyi etkileyen kişisel etkenler. f. güdülenmenin temelinde ihtiyaçlar vardır. annesinin "yemeğini yemezsen oyun oynayamazsın" demesi üzerine yemeğini yemeye başlayan çocuk dışsal olarak güdülenmiştir. Bazı öğrenciler neden derslerin önemsiz yerleriyle ilgilenirler Neden öğrenciler olumsuz geribildirim almayı. İhtiyaçların hiyerarşik sıralamasını aşağıdaki gibidir. Güdülenme biliş. GÜDÜLEME 1-İçsel Güdülenme: Birey "doyum" elde etmek için bir işi başarmak istiyorsa bu içsel güdülenmedir. Birincil güdüler (Doğuştan gelen güdüler): Organizmanın yaşamını sürdürmesi rçin gerekli olan ve doğuştan getirilen güdülerdir. 2-Dışsal Güdülenme: Bireyin güdülenmesi dışsal etkilerle. kabul edilme ve bir yere ait olma Takdir edilme ihtiyacı: Başarıya ulaşma. Dışsal güdü dışarıdan gelen ödül. tanınma Bilişsel İhtiyaçlar: Bilme . başarı güdüsü. Maslow. bilişsel yaklaşımda ise içsel etkenler önemlidir. yeterli olma. davranışlar. Bilişsel Yaklaşım: Var olan düzeni ve dünya işlerini anlama ve denge kurabilme ihtiyacından dolayı güdüleniriz. Bir üst ihtiyaç bir alt sıradaki ihtiyaç için feda edüebilir.Öğrenme Psikolojisl Ellerimizin donmasını beklemeden eldivenlerimizi giyeriz. Örnek. Neden bazı öğrenciler notlarım etkilemeyeceğini bildikleri halde bazı etkiniiklerle ilgilenirler.düzen ve güzellik Kendini Gerçekleştirme: Potansiyelin ortaya çıkması 75 c. a. açlığının ya da uykusuzluğunun farkında olmayabilir. tehlikeden uzak hissetmek Ait olma ve sevgi ihtiyacı: Başkalarıyla ilişki kurma.

sevme ve sevllme . önem vermesi nedeni i!e değişik alanlarda kitap Katılım sağlanmalıdır. 2000) Aşağıdaki hangisi içten güdülenme örneğidir? 1. sıcak (2003 KPSS-52) davranma) A) Bir öğrencinin annesinin azarlamaması için ders çalışması 2.beslenme .güvenlikte olma . Bu nedenle kandi öğrenmesini sağlayacak öğrenci öğreneceği konuya çeşitli yöntemler kullanarak dikkatini toplamalıdır Anahtar sözcüklerin ya da temel fikirlerin altını çizme Öğrencinin öğrenme hedefine sahip olması (hedeften haberdar olmalıdır) Metnin kenarına not almak A) Ödevlerini başkalarına yaptıran öğrencileri cezalandırması puan vermesi B) ödevlerinin yetersiz olduğunu söyleyerek düşük C) ödevlerini başkalarına yaptıranlara yeni ödevler vererek yeni ödevleri değerlendirmesi a. D) ödevlerini başkalarına yaptırmanın büyük bir suç olduğunu anlatması E) ödevleri tahtada yaptırarak öğrencileric. 1. Öğrencilerin kendi öğrenmelerini kendilerinin sağlamasını amaç edinir.güvenlikte olma . kendinin yapmadığını ortaya Çıkarması . anlaşılması kolay olmalı. içten güdülenme ve dıştan güdülenme olmak üzere Bu modele göre öğrenci güdülenmesini artırmada etkili ikiye ayrılmaktadır.sevme ve sevilme A) Derste konuların hangi sırayla işleneceğini söyleme durması B) Ders anlatırken tüm sınıfı görebilecek şekilde C) Konuyu anlattıktan sonra öğrencilere özet yaptırması D) E) Konuyla ilgili bol bol alıştırma yaptırması Derste öğrenilecek bilgilerden yararlanacaklarını anlatması nasıl B) Güvenlikte olma .kendini gerçekleştirir C) Beslenme . güven verici.sevme ve sevilme . Maslovv'un ihtiyaçlar hiyerarşisini dikkate alarak hangi seçenekte doğru bir sıralama yapılmıştır? (2004 KPSS-9) A) Güvenlikte olma . coşku. öğrenmeyi etkileyen etmenlerden olan güdülenme.kendini gerçekleştirme beslenme . öğrencilerinin ruh sağlığını bozmadan yapacağı en doğru davranış aşağıdakilerden hangisidir? 2002 KPSS-106) E) Kendini gerçekleştirme .öğrencilerine ev ödevi veren öğretmen. Bu öğretmenin.kendini gerçekleştirme D) Beslenme . Bir öğretmenin öğrencilerini güdülemesinin en etkili yolu aşağıdakilerden hangisidir? (2002 KPSS-101) çikolata 76 E) Bir öğrencinin Türkçe öğretmeninin önerdiği bir kitabı okuması 152.statü kazanma .statü kazanma sevme ve sevilme . okuması D) Bir çocuğun annesinin kendisine vermesi için ıspanak yemeğini yemesi 149. olan 3 faktör vardır.statü kazama . Iklim değişkenleri (sınıf düzenli. öğretmen nitelikleri (iyi model. DİKKAT STRATEJİLERİ Öğrenci etkinliklerinin birincisi dikkati konuya çekmektir. Öğretim değişkenleri Konuya uygun giriş C) Bir gencin kendim her konuda geliştirmeye yapılmalı. mümkün olduğunca kişiselleştirilmelidir. birkaç öğrencinin bu ödevi başkalarına yaptırdığını fark eder.sevme ve sevilme .güvenlikte olma . (Bacanlı.statü kazanma ÖĞRENME STRATEJİLERİ Bir öğrenme malzemesinin nasıl öğrenileceğinin öğrenciye öğretilmesi ile ilgili bir konudur.beslenme .kendini gerçek 15O. hafif düzeyde yarışma B) Bir gencin babasının araba almaya söz vermesi olmalıdır) üzerine üniversite sınavını kazanmak için ders çalışması 3.öğrenme Psikolojisl Öğrenme odaklı sınıf modeli (Eggen ve Kauchak) 151.statü kazanma .

yeni bilgiyi daha önceden bilinen eski bilgiyle somut olarak açıklamamıza yardım eder. YARARLANILAN KAYNAKLÂR 1. İnsan ve Davranışı. kitabın kenarına not almak gibi. Örnek: önce kurtuluş savaşını başlatan etkeni öğrenecekse önce "Kurtuluş Savaşı" hakkındaki bilgisini kendi kendine hatırlatmalıdır. Y. İstanbul. (Ed). Yeşilyaprak. Not alma hem dikkat hem eklemleme hem de örgütleme stratejisidir. Zihinsel tekrar. Ankara. F. Zihinsel tekrar stratejileri bilgiyi. Eski ve yeni bilgi arasında ilişkiler kurmayı sağlar. 12. Ankara. istanbul. ANLAMLANDIRMAYI (KODLAMA) GÜÇLENDİRİCİ STRATEJİLER a. Bölümün ünitenin. (Ed). Gelişim ve Öğrenme. konunun ya da okuduğu herhangi bir metnin anahatlarını oluşturma. Remzi Kitabevi. 7. E. T. kavramları not alma. Gelişim ve Öğrenme. T. Çağdaş İnsanda Normaldışı Davranışlar. önemli fıkirleri. Eğitim Psikolojisi. Çevirenler. Yayın No:1. Anadolu Üniversitesi Yayınları No: 185. Öğreti. fıkirler arasındaki ilişkilerin görsel temsilcileri olduğundan. Pegem A Yayıncılık. Yeni bilginin eski bilgiyle benzerliklerini kurarak yeni bilgiyi anlamamızı sağlar.C. 8. özetleme a. 1987 Kaya. Şemalar. Eğitim Psikolojisi. Su pompası ile kalp arasındaki benzetimin kurulması gibi. Z. B E LL E K DE S TE K L EY İ C İ S T R A T E J İ L E R Özellikle sözcüklerin. 2004 Tan. Gelişim ve Öğrenme Psikolojisi. b. İstanbul. Bilgiyi hiyerarşik bir biçimde şematize etme. Öğrencinin bilgiyi anlamlandırmasına ve uzun süreli belleğe anlamlı olarak yerleştirmesine yardım eder. 5. b. Arkadaş Yayınevi. N. bilginin ana hatlarını belirleyebilir 2. diğerleriyle nasıl ilişkilendiğini açık olarak görmemize ve bilgiyi anlamlandırmamıza yardım eder. özetlemenin ilkeleri • Anlamak için okumak • önemli fıkirleri ayırt etmek • Bilgiyi kendi sözcükleriyle ifade etme 77 c. Pegem A yayıncılık. Y az ıl ı ma te ry al i öz et le medir. 6. Benzetimler. 4. (Ed. 1984 4. C. Psikolojiye Giriş Ders Kitabı. EKLEMLEME STRATEJİLERİ En önemlisi benzetimler kurmaktır. . 10. M. Hacettepe Üniversitesi Psikoloji Bölümü Yayınları. Nobel Yayın Dağıtım. 2003 Hakan. H. belli bir konuda hangi fıkirlerin en temel fikirler olduğunu. organize ederek anlamlandınlmasını sağlar. Ankara. 13. Gelişim Öğrenme ve Öğretim Gazi Kitabevi. Yayın No:69. Bu amaçla şemalar kullanılabilir. 2002 Baymur. Z. Nobel Yayın Dağıtım. ilkelerin. Uzamsal temsilciler oluşturma. Empati yayınevi. Özellikle karmaşık materyali öğrenme durumunda anahatları çıkarma stratejisinden daha etkilidir. 11. Öğrenme rehberi sağlama özellikle ilk ikisi öğrencilerin öğrenme hedeflerine uygun olarak ön koşul kavramlar ve materyallerin anlamlarını kendi kendilerine hatırlattıklarmda öğrenmeyi gerçekleştirmektedir. Şematize etme (haritalama). Öz et le me . 3. 2004 Oktaylar. Daha sonra Kurtuluş Savaşını başlatan olayları uygun stratejiler kullanarak yeni bilgiyi anlamlandıracaktır (kodlayacaktır).).Hüsnü Arıcı ve Ark. C. Genel Psikoloji. Akman. kavram şeması (haritası) ve ağı oluşturma etkili örgütleme stratejilerindendir. daha sonra uzun ^üreli belleğe yerleştirmek için gerekli olan ileri işlemlere hazır halde tutmayı sağlar ve ayrıca ezberleme için kullanılır. 2000 Bacanlı. Ankara 2004 Cüceloğlu. Ankara. öğrencinin o konudaki temel fıkir ve yan fikirler arasındaki ilişkileri görmesine yardım eder. Not alma. Ankara. 9. Ankara. kitaptaki bilgiyi aynen tekrar etmektir. Eğitim Bilimleri KPSS. Ş. anahtar sözcükleri. Ankara Üniversitesi Eğitim Fakültesi Yayınları. Yargı Yayınevi. Ankara. 1978 Morgan. H. Öğretmen Adaylan için KPSS. ÖRGÜTLEME STRATEJİLERİ Öğrencinin yeni bilgiyi anlamlandırma düzeyini yükseltici stratejilerdir. Bunlar öğrenilecek materyali yeniden yapılandırarak. A. Ankara. Remzi Kitabevi. Uyarıcıları sunma c. Gruplama: Hayvanların bir listesini öğrenmek durumunda olan bir öğrenci hayvanları kategorilere ayırarak bilgiyi organize edip öğrenebilirGrafik çizebilir. 1992 Geçtan. Örnek. 1994 Erden. öğretmenin sunduğu bilgileri yeniden organize ederek başka bir kağıda not almak. (Ed). • 5. Öğretmen Adayları için KPSS. • Ana hatları oluşturma. konunun ana hatlarını çıkarma. 2004 Selçuk. ön öğrenmelerin hatırlatılmasında b. B.öğrenme Psikolojisl KISA SÜRELİ BELLEKTE DEPOLAMAYI ARTIRAN STRATEJİLER Kısa süreli bellekteki bilginin miktarını ve kalış süresini artırmanın yolları a.). 2. olguların öğrenilmesi ve hatırlanmasında bellek destekleyici öğrenme stratejileri sıkça kullanılmalıdır. 3. 1995 Senemoğlu.

Örneğin. kyliücel. öğretmenlerin koşullara göre nası! davranması gerektiği. olgularmdan etkilenir. planlıdır . yöntemleri ve tekniklerini seçme ve gerçekleştirmede etkili olan felsefı bir bakış açısı olarak tammlayabilir. konular. Burada dersin akışını güzelleştirecek. Öğretmenlerin sınıf içinde sorun yaratan tutum ve davranışları. sınıfta ve diğer durumlarda öğretimi yönlendirmede kullanılır Öğretim Stratejisi: Dersin amaçlanna yön veren oldukça genel bir çerçevedir. okul içi ve dışı konular için geçerli ilkeler geliştirilmesi. öğretmenin. öğretenler. öğretim materyallerini düzenlemede. öâretimin geliştirilmesi geniş ölçüde. Modeller eğitim programını şekillendirmede. ÖĞRETİM Öğrenmenin gerçekleşmesi ve bireyde istenen davramşlann gelişmesi için uygulanan süreçlerin tümüdür. • Öğrencilerin her birini ayrı bir birey olarak algılamama • öğrencilerin özdeğer ve özsaygı duygularının gelişmesine olanak tanımayan Yanlış yapma davranışlannı doğal kabul etmeyen Empati duygusu geliştirmeyen Cezayı tek davranış değiştirme değişkeni olarak kabul eden öğrencilerin duygu ve düşüncelerini özgürce anlatımlarına önemli sınırlamalar getiren Bireysel farklılıklara önem vermeyen • • • • • . Eğitim de öğretim de süregeldiği toplumun spsyal. TEKNİK KAVRAMLARI Öğretim yaklaşımları değişik konulara açıklık getirirler. Öğrenenler. yararlı ve kullanılabilir bilgilerin öğretilmesidir. Bütün derslerde tek bir yöntem veya teknik kullanan öğretmen çok başarılı olamaz. okul aile birliği çaltşmalarına katkıda bulunması sayılabilir. öğrencilerin araştırıp bulmaları veya ham bilgileri işleyerek daha sistemli bilgiler oluşturmaları isteniyorsa. "kfjgfptnriff (hııhış) y^hıyln rğr^tim ntrnt°ji°i" J9 3^ • • • Öğrenme-öğretim kuramlarına ve analizine. Eğitim öğretim sürecinde öğretmenin tutum ve davranışları öğrencinin sınıf ortamına uyumu ve kişilik gelişiminde önemli sorunlarm kaynağmı oluşturabilir. öğretmenin davranış bozuklukları karşısında nasıl davranması gerektiği.78 GİRİŞ öğretim llke ve Yöntemleh Etkili öğretim öğrenme olayının doğasını ve değişik gelişim alanlarındaki öğrencilerin nasıl öğrendiklerini anlamayı gerektirir. öğrencinin öğrenmesine rehberlik etme faaliyetidir. öğretmenin öğretmenlikle ilgili yeterliliğini olumlu yönde etkileyecek olan etkenler içinde okul ve sınıftaki davranışları. öğretim yaklaşımı olarak da ifade edilebilir. Bilgi vermeye dayanan derslerde genellikle öğretmen sunuşunun ağırlıklı olduğu bir strateji izlenir. Yukarıda belirtilen öğrenmeye rehberlik etme anlayışında hareket eden bir eğitimci öğrenciyi daha aktif kılmak için gerekli önlemleri alır. Öğretim sürecine her boyutta yön verir. öğretim sürecinde önemli olan bireyin gereksinim duyacağı. öğrencilerle iletişimi. kendisini merkezden çıkarıp yönlendirici konumuna çekerek oluşturduğu öğretim stratejisine. Eğer hazır sistemli bilgiler verme yerine. o zaman öğrenci merkezli öğretim stratejileri izlemek gerekir. destgkJidir. ^ • • öğrenciler arasında karşılaştırma yapan öğrencisini bir birey olarak algılamayan Sınıf ortamı içinde öğrencisinde kabul duygusu geliştirmeyen Herkesin herşeyi öğrenemeyeceği anlayışına sahip olan öğrenci davranışlarını sürekli denetleyen öğrencileri çalışmalarında sürekli zorlayan öğrencilerin ilgi ve beklentilerini dikkate almayan Pasif ve sessiz bir sınıf ortamı oluşturan öğrencilerde bağımlı davranışlar oluşturan işbirliğinden çok rekabete önem veren • • • • • • • • ÖĞRETİMDE STRATEJİ. Öğretimin araçlarla desteklenmesine. YÖNTEM. Böyle bir öğrenme ancak öğrencinin katılımı ile mümkündür. öğretmenin niteliğine bağlıdır. öğretmen davranışlarının öğrenmeye etkisi gibi konular bunlardan bazılarıdır. Bu önlemlerden biri de farklı yöntem ve teknikleri işe koşmaktır. öğretim veya öğretme öğrenciye bilgi aktarma değildir. politik ve ekonomik. öğretim stratejileri. Öğretim güdümlüdür . meslektaşlarıyla ilişkileri. programlıdır . Öğretim Modeli: öğretim modeli. sınıfın dikkatini canlı tutacak soru-cevap ve örnek verme teknikleri ile anlatımın sıkıcılığı giderilir.

öğrencileri bilimsel araştırma yöntemlerine alıştırma yaklaşımıdır. Öncelikle strateji belirlenir. tanımlar.tı aşağıdakilerden hangisidir? (2004 KPSS-76) A) Kurallara uyarak öğretmenin davranışlarını özen göstererek izleme B) Konuyla ilgili soruları yanıtlama C) Verilen görev ve sorumlulukları yerine getirme D) Davranışlarıyla olduğunu gösterme derse katılmaya istekli E) Başkalarına bir şeyler öğretme isteği duyma HEDEF BİLİŞSEL ALAN STRATEJİ YÖNTEM TEKNİK 155. öğretme. bu stratejiyi uygulayan öğretmenler hem yöntem hem de araç-gereç yönünden öğrencilere yardım etmelidirler. Bu stratejide örnek olay .öğretim İlke ve Yöntemleri 79 denilmektedir. Öğretmen. Öğretim yöntemi: Öğretimin amaçlarma ulaşmak için öğretmenlerin öğretim amaçlarını. sonra yöntem seçilir. problem çözme gibi yöntemler kullanılabilir. 153. konuyu öğretim tekniklerini kullanmalannı ifade eder. sorulan soru ve verilen örneklerle öğrencileri öğrenmeye hazır hale getirerek öğrencilerin konuyu analiz ve sentez yoluyla geliştirmelerini ve pekiştiricilerle öğrencilerin konu hedeflerine ulaşmalarını sağlamaktır. öğrenme ortamındaki uygulamalarını sürekli sorgulamakta ve bu uygulamalarla sonuçları arasındaki iiişkileri kendi amaçları açısından değerlendirmektedir. materyallerini. Bir başka öğretim stratejisi. araştırma ve inceleme yoluyla problem ™-?n\£^ Bu. Örneğin bir fizik öğretmeni elektrik konusunda anlatım tekniğini tercih ederken dalga konusunda soru cevap tekniğini kullanabilir. Bu şekilde yetişen öğrenciler. Öğretmenin bu tutumu. Yalnız. öğretim sürecinin başlangıcında öğrencileri dersin hedefleri ve içeriği konusunda bilgilendirmelidir. laboratuar. Yöntem ve Teknik Demirel 1 tarafından aşağıdaki tabloda verilmiştir. çevredeki problemleri algılar. Öğrenci. Öğretmenlerin öğrenmeyi en iyi şekilde gerçekleştirebilmeleri için dersin içeriğine konun özelliğine göre seçtikferi yoldur. Hedefler ile ilgili olarak en uygun Strateji. Öğretim Teknikferi: Seçilen öğretim yöntemine uygun olan daha spesifık öğretimsel davranışlardır. geçici çözüm yolları geliştirir ve bunların mümkün olup olmadığmı test eder. verileri toplar. Bu bilgilendirmenin öncelikli amacı aşağıdakiler-den hangisi değildir? (2004 KPSS-75) AJ Hedeften haberdar etme B) Öğrenmeye güdüleme C) İlgi ve dikkat çekme D) Zamanı verimli ve etkili kullanma E) Birbirlerini destekleme konusunda olanaklar yaratma 154. Burada öğretmenin görevi. gelecekte karşılaşacakları problemleri de bilimsel zihniyet ve yöntemlerle çözmeyi öğrenmiş olurlar. Bireyin öğrenmeye güdülendiğinin en güçlii kanı. Bir öğretmen. onun hangi açıdan gelişmesini sağlar? (2001 KPSS-49) A) B) Eğitim psikolojisi İletişim kurma Mesleki yerlilik Alan bilgisi Eğitim felsefesi Gösteri BİLGİ SUNUŞ ANLATMA Beyin fırtınası TARTIŞMA KAVRAMA BULUŞ ÖRNEK OLAY Soru cevap Beyin fırtınası UYGULAMA ANALİZ SENTEZ DEĞERLENDİRME ARAŞTIRMA GÖSTERİP YAPTIRMA PROBLEM ÇÖZME PROJE Benzetim Drama Rol Yapma İkili ve Grup çalışması 9 D) E) .

Öğretmen de teşekkür edip şiirleri okumaya devam etti. Ders tamamlandığında öğrenciler dersin bitmesini istemediklerini dile getirdiler. Öğretmenin elinde bir kitap ve kasetçalarla derse girmesi aşağıdakilerden hangisine örnektir? (2001 KPSS-53-56) A) B) C) D) E) öğrencileri kontrol etme Hedeften haberdar etme Dönüt verme Derse hazırlık Güdüleme 161.Fondaki müzik eşliğinde şiir okuması hangi amaca hizmet eder? A) B) C) D) E) Doğru davramşları pekiştirme Uygun bir ortam yaratma Yeni davranışları düzeltme Sınıfta disiplin sağtama öğrenme eksikliklerini belirleme B) Pasif ve sessiz oluşturulması sınıf topluluğunun C) öğrenicilerin bağımlı davranmaya özendirilmesi D) İşbirliğinden çok. 160.) Edebiyat öğretmeni elindeki kasetçalarla birlikte sınıfa girip kaseti taktıktan sonra elindeki kitabı açarak fonda oluşturduğu hoş nnüzik eşliğinde şiir okumaya başladı. Öğretmenin teşekkür ederek şiiri okumaya devam etmesi hangi amaca hizmet eder? A) B) C) D) E) Dikkat çekme Öğrenmeler arasında ilişki kurma Hedeften haberdar etme Davranışı ödüllendirme öğrenmeleri kontrol etme (157-158 soruları aşağıdaki bilgilere göre yanıtlayın.80 öğretim llke ve Yöntemleri 156. Aşağıdakilerden hangisinin öğrencîlerin ruh sağlığını olumsuz yönde etkilemesi beklenemez? (2001 KPSS-52) A) öğrencilerin alınmaması ilgi ve beklentilerinin bir dikkate 158. Bu etkinlik özellikle aşağıdakilerden hangisini gerçekleştirmek için düzenlenmiştir? A) B) C) D) E) Sanatın topluma etkilerini kavramak Hoş bir sınıf ortamı oluşturma Müzik dinleme ahşkanlığını geliştirme İşbirliği içinde çalışma Şiir sevgisini kazandırma 157. aşağıdakilerden hangisine olan ihtiyaç kendiliğinden en aza iner? (2001 KPSS-114) A) B) C) D) E) öğretmenin sınıfı ve dersi yönetmesine Araç gereçten yararlanmaya Malzeme tüketimine Sınıfın temizlenip eşyaların düzenlenmesine öğretmenin disiplin sağlamak için önlem almasına . rekabete önem verilmesi E) Bireysel ayrılıkların göz önünde tutulması 159.Etkili bir öğretme-öğrenme süreci oluşmuş bir sınıfta.

Bilişsel giriş davranışları öğrenme ünitesi ya da bilgi birimlerinin öğrenilmesine etki eden ön öğrenmeler ve bilişsel faktörlerdir. duyuşsal giriş özelliklerini öğretme sürecinde olumlu duruma getirmek için öğrencinin başarılı olma gereksinimini karşılamak gerekmektedir. entelektüel yeteneğini. Ijygnn nfirenrnn nrtrnnı nnğHnrtığınrH har hirayin öötgûfibiteeeğrnî savunur. Bilişsel Giriş Davranışları Öğretimin Niteliği Duyuşsal Giriş Özellikleri öğrenme Ürünleri SORU Aşağıda yer alan iinlü bir bilim adamı teori eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır? (2004 KPSS-86) A) Vygotsky İşbirlikçi öğrenme B) Bruner Buluş yoluyla öğrenme C) Ausubel Anlamlı öğrenme D) Glaser Çoklu zekâ E) Bloom Tam öğrenme TAM ÖĞRENME MODELİ (BLOOM) Sistem yaklaşımına dayalı olarak geliştirilmiş bir modeldir. bilişsel giriş davranışları $. Aşağıdaki şekiller bu duruma örnektir. özellikle ilköğretimin ilk yıllarında şekillenmekte ve zamanla çok zor değişebilmektedir. iletişim becerisi. öğrencinin ön öğrenmelerini. Özellikle matematik. güdüsü. Hem davranışçı hem de bilissel yaklaşıma dayalı olarak geliştirilmiştir. 2. bir biünmeyenli denklemlerin. Giriş davranışları. Bu tür derslerde ünite başmda öğrencilerin öğrenme eksiklikleri tamamlanmazsa yani gerekli şart ön bilgiler öğrencilere kazandırılmazsa ilerleyen ünitelerde başarısızlık daha da artacaktır. Genel bilişsel giriş davranışları olarak isimlendirilen bu faktörler. okuduğunu anlama gücü.b gibi özelliklerdir. öğrenme-öğretme etkinliklerine karşı tutumu. Tamamlayıcı öğretim etkinlikleri yapıldıktan sonra yeni üniteye geçilir. Genellikle duyuşsal giriş özellikleri öğrencilerin öğrenme yaşantılarının ürünü olarak ortaya çıkar. dinleme becerisi. problem çözme becerisi v. Öğrencinin öğrenme sürecine girebilmesi için öğrenciye kazandırılması planlanan hedef davranışların ön koşul olan öğrenmelere sahip olması gerekmektedir. 3. Bu amaçla da her öğrencinin bireysel hızına uygun olarak seçeneklik öğretme-öğrenme yolları ile öğrenmesini sağlamak. Öğrencinin konuya. öğrenme stratejileri-sitilleri. 4. ilgisi. duyuşsal giriş özellikleridir. . Bunlar (a. gelişimini. Tam öğrenme Modeli Işbirliğine Dayalı Öğretim / Çoklu Zeka Kuramı Programlı Öğretim Yapılandırmacılık Öğrenci giriş özelliklerini iki grupta incelemek mümkündür. Derste öğretmen tarafından kontrol edilebilecek özellik özel bilişsel giriş davranışlarıdır. 5. Üniteler arasında ön şart ilişkiler ve öğrenme aşamalıkları varsa bu tür derslerde Öğrenci başarısının en önemli faktörü olmaktadır. Örneğin: matematikte iki bilinmeyenli denklemler. öğrenci özellikleri ve öğrenme ürünleri değişkenlerinin etkili olacağı belirtilir. Öğrenmede öğretim hizmetlerinin niteliği. Bu nedenle öğretme sürecinin başında öğrencinin ön koşul davranışları kazanıp kazanmadığı belirlenmelidir Öğrenme ünitesinin başında etkili olan ikinci bir değişken ise duyuşsal giriş özellikleridir. Uygulamada.öğretim İlke ve Yöntemleri 81 BÖLÜM 1 ÖĞRETİM MODEL VE YAKLAŞIMLARI 1. öğrencilerin öğrenme düzeyini başka bir ifade ile öğrenme ürünlerini etkileyen iki bağımsız değişken vardır. kendine güveni ve süreçte göstereceği çabası onun öğrenme ürünlerini etkileyecektir. Öğrencinin öğrenme ünitesindeki performansını doğrudan etkileyen bu özellikler. armmnnınrln hı iH alınır. öğretmen ya da öğrencinin kendisinden kaynaklanabilir. yabancı dilde pasif cümlş yapıları aktif cümle yapılarının. ön öğrenmeler çoğu zaman bir önceki ünite yada bilgi biriminde öğrencinin öğrenme yeterliliğini ifade ederken bilişsel faktörler ise daha genel ve ön öğrenmeyi de etkileyen zihinsel işlemlerdir. Giriş davranışları kazanılmadan öğrencinin öğretme-öğrenme sürecinde etkin olmasını beklemek oldukça güçtür. fen bilgisi ve yabancı dil derslerinde bilişsel giriş davranışları büyük önem taşır. ders.________Öğretim kontrol riltınn etkinliklerinin. iyi planlanır ve uygulanırsa öğrendlerde tam öğrenme gerçekleştirilebilir. sözel-işlemsel yetenekler. güdüleme durumu ve öğrenme yeteneğinin sosyal-kültürel belirleyicilerini kapsamaktadır. Öğrencinin giriş özellikleri belirlendiğinde ve öğretim hizmetinin niteliği artırıldığmda her öğrenci tam öğrenmeye ulaşabilir. Duyuşsal giriş özellikleri okul. her ünitenin bilimiodg izleme testteri uygulanarak eksik ve yanlış öğrenmeler belirlenir. Bunlardan birincisi öğrenme-öğretme sürfidnin haşlanflicında öğrepri giriş Ö7ftlliklftri Hiğnri hizmetinin inp nğrntim uyaylanma niteliğidir. mantıksal düşünme becerisi. tarihte bir olayın nedenlerinin kavranması o olayın ve ilgili olguların öğrenilmesini gerektirir.

Dersin başında öğretmen öğrencilere bir bilinmeyenli denklemlerle ilgili sorular yöneltmiş ve değerlendirme yapmıştır. Yukarıda verilen dört değişken için dikkat edilmesi gereken noktalar. eksik ve yanlış öğrenmelerin düzeltilmesi fırsatını verir. Dersin anlamlı hale getirilmesi öğretmenin ders materyallerini düzenli olarak vermesini. Öğrencinin içinde yaşadığı sosyo-kültürel özelliklere uygun olmalıdır. Dönütler. öğrencilerin giriş davranışiarındaki eksiklikler tamamlanır. öğrencinin Duyuşsal giriş özelliklerine uygun olmalıdır. Öğrencinin bilişsel giriş davranışlarına uygun olmalıdır. öğrenme hızı. beceri oranlarında ve farklı güdülerle sınıfa gelirler. bütün öğrencilerine kişisel ihtiyaçlarına uygun materyaller verebilir veya onların kendi seviyelerinde çalışmalarına izin verebilirler. 3. hem öğrenciye davranışlarının doğruluğu hakkında bilgi verir hem de öğretmene öğrenme-öğretme sürecinin etkili olup olmadığı hakkında bilgi sağlar. ünitelerin içerisinde uygun öğretim etkinlikleriyle öğretim hizmetinin gerekleri yerine getirilirse öğrenme ürünleri de yüksek düzeyde olacaktır. Öğrencinin kendini öğrenmeye verme. ipuçları gelişim düzeyine uygun olmalıdır. öğrencilerin önkoşul öğrenmelere ne derece sahip olduğunu belirleyiniz. öğretmenler genellikle derslerini çok iyi öğreteceklerinden emin oldukları halde. Konuyu öğretmeye başlamadan daha önceki konularda önkoşul öğrenme ve davranışların neler olduğunu belirleyiniz. duyuşsal özellikleri ve becerileridir. Uygulamadaki görünümü ile öğretimin öğrencinin ihtiyaçlarına uygunluk derecesi. Bu problem uygun eğitim düzeyini sağlamak için öğretmenlerin önceden hazırlanmalarını gerektirir. öğrenme sürecine katılma derecesi. Yapılan 3. Dönüt: öğrenciye öğrenmelerinin doğruluğu yanlışlığı hakkında bilgi vehlen mesajlann bütünüdür. 2. Dönüt. öğrencinin bilişsel başarısı. öğrencinin istenilen davranışı yapmasına uygun olmalıdır. öğrencilere düzenli olarak dönüt verilmelidir. öğrenciler farklı bilgi düzeylerinde. Bu sınıf organizasyonunda öğrencilerin sınıfa getirdikleri belki de en zor problemdir. Dönütler öğrenme düzeyini belirledikleri gibi öğretim hizmetleri niteliklerde belirleyici özelliklere sahiptir. bazı öğrenciler diğerlerinden daha yavaş bazıları ise diğerlerinden daha hızlı öğreneceklerdir. Kazandırılacak hedef davranışların öğrenilebilmesi için gerekli önkoşul öğrenmelerin önceden gerçekleşmiş olma derecesi. 4. Pekiştirme: Pekiştireçler davranışların ortaya çıkma olasılığını yükseltir. Örneğin: Öğretmenler. 5. 1. Ör: Matematikte iki bilinmeyenli denklemler konusu işlenecektir. organize etmesini gerektirir. Dönüt. . öğretim sürecinde gerçekleştirilen her türlü etkinlik bu kapsam altındadır. öğrenmeyi belirleyen değiştirilebilir değişkenleri etkileyerek öğrenmedeki bireysel farklılıkları en aza indirmeye ve hatta yok etmeye çalışan "tam öğrenme" modelinin başarısmda rol oynayan üç önemli etken şunlardır: 1. 3. Katılma öğretim hizmeti niteliğinin bir göstergesidir. öğrencilerin önkoşul öğrenmelerindeki yetersizliği ya da öğrenme eksikliğini tamamlaymız. Bloom'a göre öğrencilerin özelliklerine (bilişsel ve duyuşsal) ve öğrenme ünitesinin hedeflerine uygun olarak s ipucu verme. bu ilgisini istenen davranışı ortaya koyana kadar sürdürmesidir. Bloom'un modelinin bağımlı değişkeni öğrenme ürünleridir. Bu nedenle olumlu ve olumsuz pekiştireçler verilmelidir. 2. . Çünkü onların daha önceden sahip olmaları gereken fakat bunu başarabilmek için yeterli zaman verilmediğinden dolayı oluşan önemli eksiklikleri vardır. 4. Hangi yöntem ya da teknik kullanılırsa kullanılsın bu dört değişken yerinde ve etkili bir şekilde uygulanmalıdır. Katılma: Öğrenciye verilen ip uçları ile öğrencinin açık yada gizli olarak öğrenme birimiyle ilgilenmesi. . öğretim etkinliklerinin sonuçları hakkında bilgi vermektir. Bunlar. Eğitimin niteliğinin en önemli göstergesi dersin öğrencilere anlamlı gelmesidir. Ünite ya da konunun hedef-davranışlarını ve öğrenme içeriğini ayrıntılı olarak belirleyiniz. 6. Tam öğrenme modelinin ikinci temel öğesi öğretim hizmetinin niteliğidir. s pekiştirme.82 öğretim İlke ve Yöntemleri dolayısıyla eğitme sistemini etkileyicilik ve seçicilikten kurtarmak gerekmektedir. s öğrenci katılımı sağlama s dönüt-düzeltme etkinliklerinin uygulanması gerekir. öğretmen dersten önce bu konunun önkoşulu olarak bir bilinmeyenli denklemler konusunu gözden geçirmiştir. öğrencinin Fiziksel sosyal ruh sağlığına uygun olmalıdır. Eğitimin başarısının etkisi öğrenciden öğrenciye farklılık göstermesi kaçınılmazdır. 2. Tam Öğrenme Modelinin Uygulanması 1.

En az %70'lik tam öğrenme ölçütüne göre öğrencilerin düzeylerini değerlendiriniz. aşağıdaki öğretme Ögrenme yaklaşımlarından hangisinin temelini oluşturur? (2004 KPSS-66) A) Buluş yoluyla öğrenme B) Sunuş yoluyla öğrenme C) Araştırma yoluyla öğrenme Q} Tam öğrenme E) Modelden öğrenme A) Pekiştireç B) Katılım C) Dönüt-Düzeltme D) İpucu E) Hazırbulunuşluk 166. Verilen ek süre içinde. Aşağıdakilerden hangisi Tam Öğrenme yaklaşımında öğretim hizmetinin niteliğini artıran öğelerden biri değildir? (2003 KPSS-14) 10. C) İçerik hakkında gerekli bilgiyi vermek D) Öğrencilerin ^ sağlamak derse karşı güdülenmelerini 9. takım çalışmaları ya da ödev çalışmaları yaptırmız. müzik vb. soru-cevap ve problem çözme yöntemlerini kullanarak iki bilinmeyenli denklemler konusunu işlemiştir. Tam öğrenme sîandardına ulaşamayan öğrencilerin öğrenme eksikliklerini tamamlamak için ilave öğretim etkinlikleri planlayınız. Programlı öğretimin olanaklarından faydalanılarak öğretim etkinlikleri düzenlenebilir. Derse giriş yapan öğretmenin yapması gereken en önemli giriş etkinliklerinden biri de Öğrencilerin derse karşı ilgilerini üst düzeye çıkarmaktır. örnek sayısını artırma. Tüm hedef-davranışları yoklayan sorular sormaya dikkat ediniz. D) Öğrencilerin hoşlandığı oyun. öğretmen veya öğretici tarafından birebir öğretim yapılabilir. sınıftaki öğrencilerin hazırbulunuşiuk düzeylerine uygun olursa ve onlara ihtiyaçları kadar zaman tanınırsa sınıftaki tüm öğrencilerin öğretimin hedefleri doğrultusundaki öğrenme düzeyleri birbirine yakınlaşır ve böylelikle sınıfın başarı düzeyi yükselir. Beklenen 162. Tekrar izlemeye yönelik değerlendirme yaparak tam öğrenme standardmın gerçekleşip gerçekleşmediğini kontrol ediniz. Aşağıdakilerden hangisi tam öğrenme sürecinde kullanılan tamamlayıcı öğrenme faaliyetlerinden biri değildir? (2002 KPSS-26) A) Öğretmen veya özel öğretici tarafından birebir öğretim B) Ek süre içinde. Öğretmenin bu etkinliği yerine getirmesinin temel amacı aşağıdakilerden hangisidir? (2003 KPSS-2) A) Öğrencilerin dikkatini üzerine Çekmek B) Sınıf içi ileticimi en üst düzeye çıkarmak 7. Yeni hedef ve davranışların kazandırılması için öğretim etkinliklerini planlayınız ve uygulayınız. Bu sonuç üzerine öğretmen ilave soru ve örnek problem çözümleriyle bir bilinmeyenli denklemler konusunun tam olarak öğrenilmesini sağlamıştır. öncekilerden farklı bir yöntemle öğretim yapılabilir. Tekrar konuyu anlatma. Bir öğretim hizmeti. E) Öğrencileri hedeften haberdar etmek 165. ikinci konu B) Önkoşul * kazandırılmalı niteliğindeki davranışlar C) Öğrenme sürecinin çeşitli aşamalarında uygun pekiştireçler kullanılmalı etkinliklerden yararlanılmalı 6. 8.Öğrenilecek davranışların arasında sıkı bir aşamalılığı varolduğu (sonra öğrenilenlerin ön öğrenmelere dayandığı) bir derste öğrencilerin öğrenme sürecine aktif katılımlarını sağlamak için öncelikle aşağıdakilerden hangisi yapılmalıdır? (2004 KPSS-77) A) Hatalar anında düzeltilmeli 5. E) Öğretimi somut Örneklerle gerçekleştirilmeli 164. 163. öncekilerden farklı bir yöntemle yapılan öğretim yapılan öğretim C) Programlı öğretim olanaklarından yararlanarak D) Dersteki öğretim girişimini bir daha tekrarlama E) Grup içi eksikliklerinin gözden ^1 yoluyla birbirinden öğrenme geçirilmesi . düzeye ulaşılmışsa bölümüne ya da üniteye geçiniz.Öğretim Ilke ve Yöntemleh 83 değerlendirmelerde öğrencilerin yaklaşık üçte birinin bir bilinmeyenli denklemle ilgili uygulama düzeyinde problemleri çözemediği görülmüştür. En son dersteki öğretim etkinliklerinin tekrarı yapılabilir. Bu görüş. Öğretmen anlatım. Ünitenin hedef-davranışları gerçekleştirildikten sonra izlemeye yönelik değerlendirme yapınız.

Aşağıdaki verilenierden hangisi bir dönüttür? 2002 KPSS-14) A) öğrenciye. varsa eksik ve yanlışlarını bildirme D) Öğrenciyi bekleyen davranışı göstermeye istekli hale getirmek için girişimlerde bulunma E) Öğrencinin. Gruptaki öğrencilerin birbiriyle rekabeti yoktur. Işbirliği yaparak çalışan gruplarda sosyal ve kişiler arası ilişkilerdeki beceriler ve beraber çalışmanın gereği öğrencilere doğrudan öğretilmektedir. cinsiyet. Öğrencilerde empati kurma yeteneği geliştirir. işbirliği gruplarında bireyin amaçlarına ulaşması diğer arkadaşlannın da kendi amaçlarına ulaşmasını destekleyicidir. işbirliği içinde olan gmplarda bütün üyeler liderlik görevini paylaşırlar. "Biz" ruhunu kazandırmak ve kümenin başarısı için çalışma anlayışını kazandırmaktır. Işbirliğine dayalı olarak oluşturulmuş takımlardaki tüm üyeler takımın öğrenme ve başarısından sorumludurlar. Öğrenme birimlerini küçük ünitelere ayırarak bir birim öğrenilmeden diğer birime geçmeye olanak sağlamayan uygun ortam sağladığında her bireyin öğrenebileceğini savunan öğrenme yaklaşımı aşağıdakilerden hangisidir? (2001 KPSS-64) A) B) C) D) E) Programlı öğrenme Proje temelli öğretim Yapısalcılık Davranışçılık Tam öğrenme 7. 10. işbirliğine dayalı öğretim öyle düzenlenir ki. 9. Kümenin amblemini öğrenciler yakalarına takarlar. ilk turda herkes isim söyleme hakkına sahiptir.84 öğretim Ilke ve Yöntemleri 167. 168. Kümeler oluşturulduktan sonra beyin fırtınası yoluyla kümenin adı belirlenir. Her bir üyenin grup üretimine katkısı. işbirliğine dayalı öğretim yönteminin esaslarına göre oluşturulmuş takımlarda takım üyeleri yetenek. işbirliği içindeki gruplarda öğrencilerin amaçları her üyenin öğrenmesini en üst düzeye çıkarmak ve üyeler arasında iyi çalışma ilişkilerini korumaktır. kazandırılacak davranışla ilgili ön bilgilerden eksik olup olmadığını kontrol etme 5. işbirliği içerisinde olan gruplarda üyelerin kendi üzerlerine aldıkları ve bireysel olarak yüklendikleri sorumlulukları vardır. işbirliğine dayah öğretimin en önemli özelliği öğrencilerin ortak bir amaç doğrultusunda küçük gruplar (takımlar) halinde birbirinin öğrenmesine yardım ederek çalışmalarıdır işbirliğine dayalı öğretimde. İşbirliğine Dayalı Öğretimin Özellikleri 1. gruptaki her üye kendi grubundaki diğer arkadaşlan başarmadan kendisinin de başaramayacağını bilir ve diğer arkadaşlarının da başarılı olması için elinden gelen gayreti sarf eder. başarı ve kişisel özellikleri açısından heterojen olarak belirlenirler. İşbirliğine dayalı öğretim yöntemlerinin uygulandığı gruplarda öğretmen gözlem yaparak grupta işbirliği içerisinde çalışırken ortaya çıkan problemleri analiz eder ve her gruba görevlerini ne şekilde yerine getirmeleri konusunda rehber olur. Sonunda elde edilen başarı gruptaki tek-tek tüm üyelerin katkısıyla oluşmuş grubun ve gruptaki bireylerin başarısıdır. takımların araştırma veya tartışmaların yapıldığı konularla ilgili olarak veriler toplaması. En çok oyu alıncaya kadar seçim yapılarak oylamaya devam edilir ve küme adı belirlenir. 6. beklenen davranışı öğretmek için yapacağı hazırlıkları açıklama C) öğrenciye. gruplardaki işbirliği ve verimin artması için takımların oluşturulmasından. 3. Bütün etkinliklerde amaç öğrencilerde küme birliğinj oluşturmak. bireysel olarak yapılan çalışmaların birleştirilerek grup üretimine katkısının sağlanması ve elde edilen sonuçların birlikte tartışılarak yorumlanıp ürün halinde ortaya çıkarılması söz konusudur. başarısı veya başarısızlığı takım ve takımın içerisindeki tüm bireyler tarafından paylaşılmaktadır. Küme elemanlarınca kümeye ait bir "küme cıngılı" oluşturulur. gösterdiği davranışın doğru olup / olmadığını. öğrencileri kaynaştırmak. takım ürünlerinin değerlendirilmesine kadar ki tüm aşamaların planlanmasını içermektedir. . hangi öğrenebileceğini bildirme davranışı nasıl 4. ikili çalışmaya uygundur. Geleneksel gruplarda ise lider öğretmen tarafından seçilir ve bütün gruptan sorumlu olur. İŞBİRLİĞİNE DAYALI ÖĞRETİM Vygotsky tarafmdan geliştirilmiştir. Kümeye amblem yapılır. Işbirliği yaparak çalışmaları beklenen gruplarda üyeler arasında olumlu dayanışma vardır 2. 8. ikinci turda oylamaya geçilir. İşbirliğine dayalı olarak oluşturulmuş gruplarda öğretmenin esas rolü. B) öğrenciye.

Öğrenciler birbirlerine sorular sorarlar. düşünme sürecini tanıma. hesaplama. Konunun alt kümeleri küme elamanları tarafından demokratik bir yöntemle ve ilgileri göz önüne alınarak paylaştırılır. Kişiler Arası .öğretim İlke ve Yöntemleri 85 Kubaşık öğrenme kümeleri öğrenme kümeleri oluşturulduktan sonra bütün kümelere aynı konu verilir. faklı sesleri tanıma ve yeni sesler. ritimler üretme becerisidir. İnsanın tek bir zeka türüne değil bir çok farklı zeka türüne sahip olduğunu ileri sürmektedir. alt konulan birbirlerine aktarırlar. Bu kuramın temelinde biyplojik ve kültürel etkenler olduğu savunulur. dildeki kompleks anlamları değerlendirme. yorumlama ve insanları ikna edebilme becerisidir. soyut ve simgesel düşünme. Resimler.Ritmik ve tonal kavramları tanıma ve kullanma. şekiller ve çizgilerle düşünme. Mantıksal-Matematiksel Zeka. Kişisel-İçsel Zeka: İnsanın kendi duygularını. İşbirliğine dayalı öğretim yöntemleri yoğun olarak kullanıldığında aşağıdakilerden en çok hangisi gelişir? (2004 KPSS-69) A) B) C) p) E) Sözlü ve yazılı iletişim becerisi Analitik düşünme Düzenli çalışma alışkanlığı Işbölümü ve dayanışma Yaratıcı düşünme ÇOKLU ZEKA KURAMI (Gardner) Gardner tarafından ortaya konmuştur.Kalan eksiklikler öğretmen tarafından tamamlanır.Ritmik Zeka: Sesler. mizah. Her bireyin zeka düzeyi özerk güçler yada yetenekler tarafından oluştuğunu ileri sürmektedir. problem çözme. Görsel Ve Uzamsal Zeka: üç boyutfu bir nesnenin şekil ve görüntüsünü görmeden zihinde canlandırma ayrıntıları görebilme söz konusudur. İşbirliğine dayalı öğrenme sürecinde öğretmen. BedenselKinestetik Zeka: Hareketlerle. eleştirel düşünme.Varoluşçu Zeka: Doğadaki tüm canlıları tanıma. Çoklu zeka kuramına göre insanda sekiz ayrı zeka türü vardır. Müziksel . notalar. Daha sonra kümelerin en iyi şekilde hazırlanması için süre verilir. 170. sonuç çıkarma. Bu sekiz zeka türü: Sözel. İşbirlikli grup çalışmalarında karşılaşılan en önemli güçlüklerin başında grupların oluşturulması gelmektedir. Doğacı . tek tek öğrencilerin ürünü yerine' grubun ürününü dikkate alması öğrenme i sürecinde nasıl bir etki yaratır? (2002 KPSS-22) A) B) C) D) E) öğrenmelerin kısa sürede gerçekleşmesi öğrencilerin kendi sorumluluklarını düşünmeleri Grupta çalışmaya katılım ve ilginin azalması Grup üyeleri arasında dayanışmanın artması öğrenciler arası etkileşimin azalması . araştırma ve canlıların yaratılışları üzerine düşünme becerisidir. üç boyutlu nesnşleri algılama ve muhakeme etme becerisidir. imgeler. Kelimelerle düşünme ve ifade etme. jest ve mimiklerle kendini ifade etme. çevreden gelen seslere ve müzik aletlerine karşı duyarlılık kapasitelerini içerir. benzetme.Sosyal Zeka: Grup içerisinde işbirlikçi çalışma. gramer bilgisi. şiir okuma. paylaşma. Sonunda konuyu birleştirerek zamanı gelince sınıfta konu anlatılır. kavram oluşturma ve yazma gibi karmaşık olayları içeren dili üretme ve etkili kullanma becerisidir.Dilsel Zeka. Öğretmenlerin gruptarı oluştururken aşağıdakilerden hangisini öncelikli olarak dikkate alması gerekmektedir? (2003 KPSS-17) A) Gruplar bırakrlmalıdır oluşturulurken öğrencilere B) Gruplar öğretmen tarafından oluşturulmalıdır C) Heterojen bir grup yapısı oluşturulmaya özen 1 gösterilmelidir D) Birbiriyle çalışmak isteyen öğrenciler bir araya getirilmelidir E) Gruplar cinsiyetlere göre oluşturulmalıdır 171. duygusal tepki derecesini. ritimlerle düşünme. eksik noktalar tamamlanır. kelimelerdeki anlamları ve düzeni kavrayabilme. birbirlerine yardımcı olurlar. sözel ve sözsüz iletişim kurma. beyin ve vücut koordinasyonunu etkili bir biçimde kullanabilme becerisidir. hipotezler üretme. kendini değerlendirebüme ve kendisiyle ilgili hedefler oluşturabilme becerisidir. mantıksal ilişkiler kurma. geometrik şekiller gibi soyut semboilerle tanışma. sayılar. 169. mecazi anlatım. insanların duygu. ifade edebilme. Öğrenciler konuları hazırlarken belli zamanlarda bir araya gelerek görüş alışverişinde bulunurlar. hikaye anlatma. bilginin parçaları arasındaki ilişkiler kurma becerisidir. düşünce ve davranışlarını anlama. Sayılarla düşünme.

Aşağıdakilerden hangisi "çoklu zeka kuramı"ndaki içsel zekayı geliştirmeyi amaçlayan etkinliklerden biri değildir? (2002 KPSS-21) A) B) C) D) E) Bireysel çalışma Bireysel farkları değerlendirme Bireysel okuma Bireysel sorumluluk alma Bireysel hedefler oluşturma 175. bilgi işlem merkezi. sınıftaki ortalama bir öğrenciyi dikkate almalı C) Çeşitli öğretim strateji. anında düzeltme. • Küçük adımlar ilkesi • öğrenmeye etkin katılım ilkesi • Sonuç hakkında anında bilgi alma ilkesi • Bireysel hıza göre ilerleme ilkesi • Doğru cevaplar ilkesi Bireylere kazandırılacak bilgi miktarının hızla artması. Programlı öğretimin ilkeleri. dönüt. başarı. Program içeriğin planıdır Araç hizmeti sunmaya yarayan yardımcıdır 3. kademeli ilerleme.araç ve öğrenci üç temel öğedir. yardımlaşma sorumluluğunu vermeli 174.3 Skinner'in geliştirdiği öğretme tekniğidir. A) Sosyal öğrenme kuramı B) öğrenmede bilgiyi işleme kuramı C) Bireyselleştirilmiş öğretinaJturamı D) Çoklu zeka kuramı E) Tam öğrenme kuramı .Öğretmen birbirinden farklı bilişsel. duyuşsal ve psikomotor özellikleri olan öğrenciler için öğretim sürecini nası! düzenlemelidir? (2002 KPSS-23) A) Her öğrenci için ayrı bir program hazırlamalı PROGRAMLI ÖĞRETİM (Skinner) Bireyin kendi kendine öğrenmesini esas alan ve içeriğin öğrenilebilecek küçük parçalara ayrılarak belirli bir sıra ve düzen içinde bireye sunulduğu ve öğrenildikçe yeni bir bilgi parçasma geçmenin esas olduğu bir öğretim yöntemidir. Böylece en az hata yapılarak öğrenme gerçekleştirilir. harita ve şemaları okuma hangi zeka türünün özellikleri arasındadır? (2002 KPSS-6) A) Sözel zeka B) Doğa zekası Ç) Uzamsal zeka D) Sosyal zeka E) Mantıksal-matematiksel zeka 173. spor. gösteri merkezi. s Program. okulun değişik yerlerinde şu merkezler (köşeler) kurulmuştur. işteknik merkezi. kalabalık sınıflar. bilimsel araştırma merkezi. güzel sanatlar merkezi. s Bireyselleştirilmiş öğretim felsefesi esas alınır. yöntem ve tekniklerinden » yararlanmalı D) Her öğrenci için ayrı bir öğretim et kinliği hazırlamalı E) öğrencilere.2 öğrenciler öğretmenin rehberliğinde işlenen konuyu inceler. bireysel hız ilkeleri uygulanır. öğrenci programın uygulanması sonucunda belirli davranışları kazanacak bireydir. Bu yöntem günümüzde özellikle bilgisayar destekli öğretim ortamında farklı özellikleriyle uygulanmaktadır. 6 Küçük adımlar. B) Ders işlerken. 1. dinleme merkezi. 6 öğretimin bireylerin hızına göre düzenlenmesi esasına dayanır. v' Davranışçı öğrenme ekolünün okul iklimine uygulanmasıdır. gerektiğinde ipucu. müzik odası. öğrencinin aktif katılımını gerektir. dans. iletişim ve resim gibi alanlarda da kendini iyi tanıyanların da zeki olduğunu savunan kuram aşağıdakilerden hangisidir? (2001 KPSS-19). bireysel farklılıklar. yüzme havuzu Bu düzenlemeler aşağıdaki öğretme öğrenme yaklaşımlarından özellikle hangisinin uygulanması için gereklidir? (2001 KPSS-106) A) Farklı duyu ve yetenekleri kullanarak öğrenme B) Eğitsel geziler yöntemiyle öğrenme C) Soru-yanıt. pekiştirmenin kalabalık sınıflarda her öğrenciye verilmemesi vb. Çoklu zeka kuramına göre üç boyutlu düşünme. müzik. öğretimin bireyselleştirilmesi ve tam öğrenme ilkesi temel alınmıştır. düzeltmeler yardımıyla doğruyu bulmaya çalışırlar. 2. kütüphane. etkin katılım. spor salonu. Bir okulda. açıklama yapar. yöntemiyle öğrenme D) örnek olay inceleme yöntemiyle öğrenme E) Proje temelli öğretim yöntemiyle öğrenme 172.86 öğretim llke ve Yöntemleh 176.Yalmzca sözel ve sayısal alanlarda değil.

Yapılandırmacı yaklaşıma göre öğrenmenin gerçekleşmesi için öğrenme süreci aşağıdaki basamakları içerir. Şilgiyi temelden kurmava davanı r. . Merak uyandırma ve planlama Araştırma_ve keşfetme ve derinleştirme Paylaşma ve yaşantıya 178. 177. Piaget'nin zihinsel gelişim kuramına dayanır. Öâretmenin pörev '. Aşağıda Demirel 1 tarafından aktarılan geleneksel sınıf ve yapılandırmacı sınıf karşılaştırması verilmiştir. programlı öğretimin hangi ilkesinin temele alındığı söylenebilir? (2003 KPSS-1) A) Bireysel hız B) Etkin katılım Ç) Küçük adımlar D) Anmda düzeltme E) Başarı Öğrenme ortamında öğrenci aktiftirv' Düşünme biçimlerinin değerlendirilmesu hedeflenir Problem çözme üzerine odaklanıjır/' öğrencilere. açtklamalar yaptıkları. içeriğin küçük parçalar halinde verilmesinin en önemli nedeni bireyin ilerleyişini yönetecek şekilde organize edilmesidir. s Materyalin hazırlanması uzmanlık gerektiren zor bir iştir s Materyal iyi hazırlanmamışsa öğrenciler için sıkıcı olabilir s Okul öğrenmelerinde kazandırılmak istenen tüm davranışların adım adım öğretilmesi her zaman mümkün değildir S Üst düzey ve karmaşık davranışların öğrenilmesi programlı materyallerle zordur. öğrencilerin ne bildiğini anlayabilmek amacıyla onların etkinlikler yapmasını sağlar. gerekli ipucu ve dönütler yardımıyla doğruyu bulmaya çalıştıkları öğrenme yaklaşımı aşağıdakilerden hangisidir? (2003 KPSS-21) A) B) C) D) E) Buluş yolu stratejisi Sunuş yolu stratejisi Programlandırılmış öğretim işbirliğine dayalı öğretim Yapılandırınacı öğretim Öğretim aşamasında öğretmen öğrencilerin konu hakkında ne bildiklerini ortaya çıkarır. öğretmenin rehberliğinde islenen konuyla ilgili örnekleri inceledikleri. Programlı öğretimin sınırlılıkları. Yeni öğrenilen bilgiye derinden nüfuz edebilme önemlidir. öğrencilerin öğrenm pigrinj V s 176. öğrenilen bir bilgiyi yeni bir duruma çevirme ve uygulama önemlidir. bütünleştirm. Öğrencilerin konu hakkında ne bilmek istediklerini de cevabını bilmeyi istedikleri soruları düşünmelerini ve sormalarını ister. Öğrenenin deneyim kazanmasına ve onun bu deneyimlerini düşünmesine dayanır.Öğretim Ilke ve Yöntemleh 87 sorunlar programlı öğretimle bireyselleştirilmiş eğitimi zorunlu kılmaktadır. Öğrencilerin sahip olabileceği kavram yanılgılarını araştırıp ortaya çıkararak öğrenmenin zayıf bir temel üzerine yapılanmamasını sağlar. YAPILANDIRMACILIK Yapılandırmacılık temelde öğrenme kuramı değildir.eye yöneltme söz konusudur. Bu yönetimi kullanan bir öğretmen. aşağıdaki ilkelerden hangisini uygulamaya çalışmaktadır? (2001 KPSS-61) B) C) D) E) Bireysel hız Etkin katılım Küçük adımlar Beyin fırtınası Oranlı pekiştirme uygulama Yapılandırmacılıkta bilginin ezbere alınması değil bilginin transferi ve yeniden kurulması söz konusudur. Bu açıklamaya dayalı olarak.Öğrencilerin. Sınıfta öğrencilere bilgiler kolaylıkla öğrenilebilecei^ basamaklara bölünür ve öğrencilerin bunları basitten karmaşığa öğrenmeleri sağlanır. üzerinde düşünecekleri somut yaşantılar kazandınlmaya çalışıhr/ öğrencileri buluşa yöneltecek sorular soruluy Kazandıkları somut yaşantılar üzerinde düşünmeleri sağlamp/ öğrendiklerini birleştirip. değil. Programlı öğretimde.

öğretim ile birlikte yapılır ve öğrencilerin sergiledikleri işlere ve tümel değertendirmeye dönüktür. öğrendiklerini birleştirip yönetme . deneyimlerini düşünmesine dayanır. Yukandaki özelliklen barmdıran Öğretme öğrenme yaklaşımı aşağıdakilerden hangisidir? (2004 KPSS-62) A) Çoklu zekâ kuramı B) Eleştirel düşünme Ç) Yapılandırmacılık D) Yaşam boyu öğrenme E) Seviye grupları uygulaması 180. öğretmenler tarafından içi doldurulan bir boşluk gibi algılanır. Eğitim programı tûmevarım yolla ve temci becerilere ağırlık verjlerek işlenir. ilişkileri kurmak ve belirli sonuçlara ulaşmak mümkün olur. öğretmenler. öğrencilerin öğrendikleri bilgilerin geçerliliği için doğru yanıtları araşttrır. öğretmenler öğrencilerini belirli bir programa göre hazırlanmış geleneksel sıkıcı eğitim ortamından kurtarmalıdır. 181. Program.. öğrencilerin derslerde gecen temel kavramları anlayıp anlamadıklarını temele alır. öğretmenler. Piaget'nin zihinsel gelişim kuramına dayalıdır. gerçeğinde bir yorum sorunu olduğu öğrencilerle paylaşılmalıdır. etkinlikler sonunda * öğreneceklerini baştan söyleme ne D) öğrencileri. Değertendirme. Değerlendirme. Bunların yanında dünyanın karmaşık bir yer olduğu. Aşağıdakilerden hangisi yapılandırrçıacı yaklaşımın (constructivism) kullanıldığı öğretim etkinliğinin Özelliklerinden biri değildir? (2003 KPSS-22) A) öğrenme ortamında durumdadır öğrenci etkin B) Konu merkezli bir yapı hakimdir C) ilk kaynaklara ulaşılmak hedeftir D) Düşünme biçimlerinin temel alınır değerlendirilmesi E) Problem çözme üzerine odaklanılır Yapılandırmacılık yaklaşımında sınıf ortamı öğrencilere sınırsız olanaklar sunmalıdır. Öğretmenler öğrencilere çevre ayarlaması yapan ve onlarla etkileşim içinde olan kişilerdir. öğretmekle değil. kazandırdıkları somut yaşantılar üzerinde düşündürme E) öğrencileri. önceden belirienmişsabit programların uygulanması esastır. Öarenciler aruDİar halinde çalışır. üzerine yaşantılar kazandırma sorma düşünecekleri somut B) öğrenciler. II. öğrenciler yaşamla ilgili kuramları oluşturmaya katkı getiren düşünürler olarak görülür. Bu sayede fikirleri yeniden formülize etmek. öğrencilerin öğrenmelerini sağlamaktır. 179. yapılandırmacı öğrenme kuramının öğretme davranışlarından biri değildir? (2002 KPSS-18) A) öğrencilere. öğrenenin deneyim kazanmasına ve onun bu II. öğretimden ayrı olarak öğrenci öğrenmeleıini kontrol etmek için yapılır ve genellikle de testlerle ölçülür. I. Verilenlerden hangisi. Öğretmenin görevi. Öğrenciler bireysel olarak çalışır.88 Geleneksel sınıf öğretim İlke ve Yöntemleri Bilgiyi yapılandıran sınıf Eğitim programı tümdenaelim voluvla ve temel kavramlara ağırlık verilerek işlenir öğrenci sorunlanna göre program yönlendirilir. onların buluşa yöneltecek sorular C) öğrencilere. öğrenci ilgileri öğretimin merkezinde olmalıdır. Program etkinliklerinde ağırlık daha çok birinci elden elde edilen veriler ve kullanılan materyaller üzerindedir.

Yeni öğrenmeye geçmeden önce öncekilerin tam olarak öğretilmesi gerekir. s Örgütleyici bilgiler çok önemlidir. Öğretilecek konu aşamalı bir biçimde ayrıntılaştırılmalı. s Olaylar zinciri v Balık kılçığı s örümcek ağı s Kümeleme s Döngü s Karşılasştırma s Hikaye formu s S s s s s Anlamlı öğrenmeyi sağlayabilmek için. Ausubel'e göre öğrenme yeni bilgilerin öğrenilmesi bilişsel yapıda var olan bilgiyle birleşerek anlam kazanması halinde gerçekleşmektedir. öğrenciöğrenci arasında uzlaşmalı birleşme önemlidir. Aynı şekilde anlamlı öğrenme de Ausubel tarafından geliştirilmiştir. Buluş yoluyla öğretme stratejisi 3. konunun yaşatılarak. kendi işine yarayacağını düşündüğü bilgileri anlamlı bulur. konu başlıklarının listesi. Kavram haritalannın kullanım amaçları. resim ve grafiklerin anlatımla desteklenmesi gerekir. Tümdengelim yaklaşımına dayandığı için önce genet kavramlar sonra bu kavramların kapsamındaki özel ve dar kavramlar sunulur. Kavram Haritası: Birtakım kavramları ya da bilgi bütününü grafıksel gösterimlerden yararlanarak ilişkilendirme tekniğidir. Bundan dolayı. pekiştirilmesinde etkili olur. Sunuş yoluyla öğretim stratejisinin temel görevi farklı örneklerle konuları öğrencüere açıklamaktır. .Öğretim İlke ve Yöntemleri 89 BÖLUM 2 ÖĞRETİM STRATEJİLERİ Belli başlı öğretim stratejileri şunlardır: 1. Çoğunlukla kavramlar ve kavramlar arasındaki ilişkileri anlatmada kullanılır. öğrenci ve öğretmen arasındaki iletişim önemlidir. ilişkilendirilerek anlamlaştırılarak algılanır. önce temel bilgiler. bu bilgiyle bütünleşerek anlam kazandıracak olan organize edici bilgilere gereksinim vardır. Öğretim adım adım ilerler ve ders ön organize edicilerle başlar. bunların her biri örgütleyici olabilir. çeşitli görsel araçların. Dersin ya da ünitenin başında verilebilecek özet bilgiler. örgütleyici bir kavram ya da ilke. sonra ayrıntılar verilmelidir. öğretimin düzenlenmesi sırasında bazı koşulların yerine getirilmesi gerekir. olgular. şema. Bu örgütleme biçimine açıklayıcı örgütleyici de denir. Öğrencilerin kendi görüşleri ve tartışma olanakları da. Anlamlı öğrenme eski öğrenilenlerle. stratejisi SUNUŞ YOLUYLA ÖĞRETME STRATEJİSİ Bilişsel yaklaşımı temele alan bir stratejidir ve AusubeL tarafından geliştirilmiştir. Ausubel'in öğretim sürecine katkıları şu başlıklar altında özetlenebilir. fıkirler bireye sunulur. s öğrenmenin anlamlı olması için bilginin mutlaka birey tarafından bulunması gerekmez. Öğrenmede bol örneklerin. yeni bilgilerin öğretilmesine geçmeden önce. Konuyla ilgili öğrencinin en küçük bilgi deney ya da yaşantısı değerlendirilmelidir. Başlangıç sunusunu öğretmen yapar arkasından öğrenciler fikirlerini açıklarlar. şema ve diğer görsel örnekler olabitir. Bu strateji ile bilgiler. • Öğrenciye sunulan materyallerin onun için anlamlı olması sağlanmalıdır. sonra somut kavramlara geçilmelidir. ilke ve kavramlar öğrenciye sunulur ve öğrenci tarafından örgütlenerek. ilkeler. sunuş yoluyla öğretim olarak adlandırılmaktadır. Ömekler önemlidir. Konunun sunulmasına geçmeden önce. Genellikle bilgi basamağındaki davranışların kazandmlması amacıyla kullanılır. şemalar. Sunuş yoluyla öğretme stratejisi 2. ^ s s s Belirli fikirleri üretmek (beyin fırtınası) Karmaşık bir yapıyı düzenlemek (uzun metinler) Karmaşık fikirleri iletmek Eski ve yeni bilgileri birleştirerek öğrenmeye yardımcı olmak s Anlamayı ve yanlış anlamayı ortaya çıkarabilmek Kavram haritalan değişik biçimlerde kullanılmaktadır. Bu bilgiler eskilerle yeni bilgiler arasında köprü kurulmasını sağlar. yenilerin birleştirilmesiyle sağlanır. Öğrenme sürecinde öğretmen-öğrenci. Bu tür örgütleme biçimine karşılaştırıcı örgütleme denir. •s Öğrenmede önce soyut kavramlar açıklanmalı. konunun kavramsal ve örgütleyici birtanıtımı yapılmalıdır. Sözel örneklerin yanında resim. Araştırma-inceleme yoluyla öğretme (problem çözme) s Problem çözüm formatı s Venn şeması Antamlı Öğrenme:. Kavram haritaları anlamlı öğrenme için kullanılan bir tekniktir. s Kavramlar. Bu nedenle geliştirdiği model. Öğrenci kendi ihtiyaçlarını karşılayan. birey bunları alır.

öğrenmeyi daha etkili olarak sağlamaktadır.90 • öğretim ilke ve Yöntemleh öğrenci. Aksi takdirde öğrenci ezberleme yolunu seçecektir.Uyarıcı materyali sunma (yeni öğrenmelerle ilgili) ö. Örgütleyici Bilgiler Sunuş yoluyla öğretim modelinde en önemli kavramlardan biri örgütleyicilerdir. öğrencinin çok sayıda duyu organını harekete geçirecek biçimde sunmaları gerekmektedir. s öğretimi ses tonu. öğrenilecek materyalle ilgili ön bilgilere sahip olmalıdır.öğretmenin ek örnekleri ve örnek olmayan durumları sunması 6.öğretmenin örnekleri açıklaması 3.öğretmenin ek örnek vermesi 4.Dönüt sağlama 8. Açıklayıcı Örgütleyiciler: Bunlar. Herhangi bir konu ile ilgili ön öğrenmenin yeterli olmadığı ve konunun yeni öğrenilmeye başlandığı durumlarda sunuş yokuyla öğretim.öğrencilerin ek örnekleri açıklaması ve örneklerle karşılaştırması 5. örgütleyicilerin.Hatırlama ve transferi güçlendirme 182. bireyin daha önce hiç karşılaşmadığı bir konu hakkında ön bilgi edinmesini sağlayan örgütleyicilerdir.ön koşul öğrenmelerin hatırlanmasını sağlama 4.Performansı ortaya çıkarma (öğrencinin davranışı göstermesini sağlama) 7.öğrencilerin tanımlamalarıjlişkileri. Bu öğretmen bu amacına aşağıdakilerden hangisiyle kolaylıkla ulaşabilir? (2001 KPSS-44) A) B) Kavramların farklı dillerde karşılığını bulmak Kavram ağı oluşturmak C) Kavramların tanımlarını yazmak D) Kavramları örnek olan ve olmayan olay. s Dersi önemli konuları toparlayarak bitirmelidir. aşağıdakilerden hangisidir? (2004 KPSS-78) A) B) C) D) E) Buluş yoluyla öğrenme Tanı öğrenme Yapılandırmacılık (constructivism) Anlamlı öğrenme Çoklu zekâ kuramı • öğrencinin anlamlı öğrenmeye niyetli olması gerekir.öğrenciyi hedeften haberdar etme. s Bütün öğrencilerin anlayabileceği bir dil kullanmalıdır. 3.Performansı değerlendirme 9. Karşılaştırıcı Örgütleyiciler: Öğrencinin yeni gelen bilgileri daha önceki bilgilerle karşılaştırmasını sağlayan örgütleyicilerdir.öğrencilerin zıt örnekleri karşılaştırması 7. kavramla ilişkili olan bütün çalışmaları kullanmaktadır. Bir kavramı derinlemesine inceletmek isteyen bir öğretmen. Öğretme öğrenme durumlarında kavram haritalarını en cok kullanıldıaı kuram. hatırlamasını sağlama 183.öğrencilerin yeni örnekler vermesi Yukarıdaki basamakların izlenmesi koşul değildir. durum ""*■ veya nesneleri bulmak E) Kavramların somutluk ve soyutluk derecesini incelemek . Örgütleyiciler. öğrencilerin yeni gelen bilgiler ile hali hazırda sahip oldukları bilgiler arasında köprü kurmalarını sağlayan bilgilerdir. Bilgi örgütlenir. jest ve mimiklerle desteklemelidir. s öğrencileri hedeften haberdar etmelidir. sunulacak malzemenin özelliğine göre ikiye ayrılır.özellikleri yada ilkeleri vurgulamaları 9. Öğretmen. Sunuş Yoluyla Öğrenme Adımları Şöyle Listelenebilir: IDikkati çekme 2. örgütleyiciler. Bu örgütleyiciler yeni öğrenilecek materyal göreli olarak bilindik ise ve ön bilgiler ile ilişkili ise kullanılır j Öğrenme Basamakları (Ausubel) I.öğrenciler konuyu keşfedince işlem bitirilebilir.öğrenme rehberi sağlama ö. öğretmenler sunuş yoluyla öğretimi kullanırken.Öğretmenin ve öğrencilerin teşhis ettiği özelliklerijlişkileri yada ilkeleri vurgulaması 8.Sunuş yolu stratejisinde öğretmenin temel görevi nedir? (2003 KPSS-18) A) Öğrenciler sevketmek etmek araştırma ve incelemeye B) Sorunların çözümünde öğrencilere rehberlik C) Öğrencilerin doğruyu bulmaları için yönlendirmek D) öğrencileri işbirlikli çalınmalara özendirmek E) Farklı ömeklerle konulan öğrencilere **" açıklamak 184. öğrenilecek bilginin sunulmasından önce verilmesi gerekir.Öğretmenin örnekler sunması 2. fıkirleri en somut yollarla. Yeni gelen bilgiler bireyin önceden sahip olduğu bilişsel yapılarla ilişkilendirilerek anlamlı hale gelir.

Bu yaklaşıma örnek-kural yöntemi de denir. Belli bir alanla ilgili temel fikirler. yaşayarak öğrenir. özel kavramlar bu genel kavramı n altı nda örgütlenmelidir. başarılı olma ve birlikte çalışmadır. öğrencilerin temel yapıyı kendi kendilerine bulması olduğunu öne sürmektedir. inceleyerek genel yapıyı keşfedBr. jest ve mimiklerle destekleme E) Sunuşunu. Bu nedenle kuramının adı buluş yoluyla öğrenmedir. duyu organlarının tümünü kullanarak. Bir tür problem çözmedir. semboliğe doğru düzenlenmesi gerekir. şema. Tümevarım yaklaşımı sezgisel düşünmeyi gerektirir. Bu nedenle öğretimde resim ve fotoğraflardan yararlanılabilir. 186. önemli kısımları toplayarak bitirme • Evlemsel dönemde. Sunuş yoluyla etkili bir öğretim yapmak isteyen öğretmen. kavramlar. Bu dönemde çocuk. öğrenmenin sağlanması için yeni bilgilerin eylemselden. somut yaşantı geçirmeden yeni modeller geliştirebilir. öğrencilerine hangi konuda yardımcı olmaya çalışmaktadır? (2001 KPSS-62) A) B) C) Zekayı geliştirme Hatırda tutmayı kolaylaştırma/ E) Kavram geliştirme Sunuş yoluyla öğrenmeyi sağlama Öğrencileri farklı alanlar-da kullanma • Sembolik dönemde ise dil ve semboller önem kazanır. Bir öğretmen öğrencilerine. • İmgesel dönemde bireyin belleğindeki modeller daha çok görsel imgelerle oluşur. aşağıdakilerden hanisinden kaçınmalıdır? (2001 KPSS-60) A) Sunuşunda bütün öğrencilerin anlayabileceği bir dil kullanma B) Sadece düz anlatım tekniğini kullanarak ^ konunun bütün boyutlarını açıklama C) öğrencileri neleri bilgilendirme öğrenecekleri konusunda Bilişsel alanın Kavrama. BULUŞ YOLUYLA ÖĞRETME STRATEJİSİ Bilişsel yaklaşımı temel alarak BrunerMarafından geliştirilen bu modelde öğretmen öğrenciler&O^etîT ömekler sunarak onların yaşantılar geçirmelerini sağlar. s Öğrenciler öğrenme sürecine aktif olarak katılmalıdır. s Konunun temel yapısı basit bir şekil. Böylece öğrencilerden öğrendiklerini gerekçelerle açıklama imkanı sağlanmış olur. Öğrenci örneklerdeki benzerlik ve farklılıkları gözleyerek. Bu açıdan problem çözmedir. 2. . bilgiler doğrudan doğruya nesnelerle ilişki kurularak kazanılır. 5 sayılarının 513-925 şekilde gruplana^ileceğini belirtiyor. s Öğrenciyi harekete geçiren en önemli güdü merak. Buluş yoluyla öğrenmenin önemli özelliklerinden biri verilen örneklerdeki benzerlik ve farklılıklar incelenerek ilke ve genellemelere ulaşmasının sağlanmasıdır. Böylece öğretmen öğrencilerin bildiklerinden hareketle verilen örnek üzerinde adım adım incelemeler yaptırarak yeni bir kuralı bulmalarını sağlar. kavram ve ilkeler arasındaki ilişkiler konunun yapısını oluşturur. ilkeler kümesi ya da formül ile ifade edilebilir. Öğretmen bu önerisivle. yöntemler. Bruner. ^Öğrenme en genel kavramla başlamah. Sorunun temel yapısını örneklerden yola çıkarak öğrencilerin bulması sağlanır. Birey semboller kullanarak. Öğretim kuramında önemle üzerinde durulan özelliklerden biri öğrenilecek konunun yapısıdır. Öğrencilerin bu örnekler ve yaşantılar üzerinde düşünerek verilen duruma bir açıklama getirmeleri. ilkeler. imgesel ve sembolik olmak üzere üç farklı biçimde bilgi edinir. Bu amaçla öğretmen öğrencilere çok fazla örnek sunmalıdır. s Bruner e göre öğrenciler konunun temel yapısını tümevarım yoluyla keşfederler. ilke ve genellemelere varmaları amaçlanır. 1. birey bilişsel gelişim sırasında eylemsel. analiz ve değerlendirme basamağı ile Duyuşsal alanın tepkide bulunma ve değer verme basamaklarında davranış değişikliği gerçekleştirmek için kullanılır. Bu nedenle öğretim faaliyetlerinin düzenlenmesinde bilgiler gelişim döneminin özelliklerine uygun olarak sunulmalıdır. okulda temel yapının öğrenilmesinde en iyi yolun. Bruner'e göre. 9. Öğretimin amacı öğrencilere konunun temel yapısını kavratmaktır. soruna çözüm önermeleri. 3. Sezgisel düşünce öğrencilerin karşılaştığı yeni bir durumla ilgili dönenceler kurmalarını ve bu dönenceleri sınamalarını sağlar. D) Sunuşunu ses tonu değişiklikleri. Bunun için genelden özele ve tümevarım kullanılır. sayıları gruplayarak daha kolay ve çabuk ezberleyebileceklerini söylüyor ve bir örnek gösteriyor 5.Öğretim Ilke ve Yöntemleri 91 185.

Öğrenme esnek ve buluş yoluyla olmalıdır. • öğrencilerin sözel ipuçları. çözümlemeleri bulmasını sağlar 187. ilişkileri ya da ilkeleri vurgulaması 8. ilkeyi bulmaya. Öğrencilerin yeni örnekler vermesi Sunuş ve buluş yoluyla öğretimin yapılacağı derslerin planlanma aşamaları birbirine benzemekle beraber uygulama aşaması tamamen farklılık gösterir. Ayrıca. Eğer öğrenci bir kavramı. Buna kılavuzlanmış buluş yolu da denir. resim ve şemalarla. ellerindeki somut bilginin gerisindeki ilkeleri.öğretmenin Örnek olmayan durumlar sunması 6. fikirler arasındaki temel ilişkileri. öğretmenin ek örnekler vermesi 4. ilkeleri. . Öğrenci konunun yapısını. soruna çözüm önermeleri.92 öğretim Ilke ve Yöntemleri Buluş yoluyla öğrenme yaklaşımında. öğretmenin görevi öğrenciye rehberlik etmektir. örnekleri sunar. (bir süre bekler) Ali sen kalkar mısın? Ali: (Ali çizer) öğretmenim çizdim. kavramlar arasındaki ilişkileri görmeleri sağlanmalıdır. sezgisel düşünmeleri için teşvik edilmelidir.öğretmenin örnekler sunması 2. Buluş Yoluyla Öğretimin Sınıfta Uygulanması Buluş yoluyla öğretim kuramı sınıfta kullanılırken bazı etkinliklere yer verilmesi gerekir. • öğrenciler. • öğrencilere öğretilecek kavramla ilgili örnekler ve örnek olmayanlar birlikte verilmelidir." Öğretmen: Tahtaya kim paralel kenar çizmek ister. Dıştan verilen pekiştireçlerden çok. Sunuş yolu stratejisi ile buluş yolu stratejisi arasındaki en önemli fark aşağıdakilerden hangisidir? (2003 KPSS-19) A) Buluş yolu belirlenir stratejisinde hedefler önce B) Sunuş yolu stratejisinde öğrenci katılımı ^ sağlanır fc\ Sunuş yolu stratejisi öğretmen merkezlidir D) Buluş yolu stratejisinde amaç öğrenmeyi sağlamaktır E) Sunuş.öğrencilerin zıt örnekleri karşılaştırması 7. Buluş yoluyla öğrenme özellikle matematik. öğrencilerin ek örnekleri açıklaması ve ilk örneklerle karşılaştırılması 5. buluş yoluyla öğretimde öğretmen tanımlamaları. Buluş yoluyla öğrenmede öğretmen. genellemeieri öğrencilerin bulması için rehberiik eder. Sunuş yoluyla öğretimde tanımlamalar. Buluş Yoluyla Listelenebilir: Öğrenme Adımları Şöyle tarafından öğrenciye sunulurken. kavramları. problem çözmeye uğraşıyorsa. yolu stratejisi zaman açısından önemlidir 188. öğrenciler bilgiyi alıp özümlemekten çok. özellikleri keşfedinceye kadar örneklerle çalışır. temel kavram ya da ilkeyi bulabilmeleri için sorularla yönlendirilmelidir. öğretmen sorular sorarak öğrencilerin kendilerine sağlanan verileri analiz etmelerini. öğrenmede pekiştireçler önemli rol oynamaktadır. Buluş yoluyla öğrenmenin en önemli üstünlüğü öğrencinin merak güdüsünü uyandırması ve güdülenmişlik düzeyini cevapları buluncaya kadar. paralel kenarın alanı ile ilgili olarak öğretmen ve öğreniciler arasında şöyle bir etkileşim gözleniyor. genellemelere varmaları yaklaşımıdır? (2002 KPSS-20) A) B) C) D) E) Buluş yoluyla öğrenme öğretimde proje yönetimi Bireyselleştirilmiş öğretim Sunuş yoluyla öğretim Tam öğrenme I.. sentez yapmaya zorlanmaktadır.) "ilköğretim okulundaki bir matematik dersinde. içsel pekiştireçler üzerinde durulmaktadır.öğrencilerin örnekleri açıklaması 3. Aşağıdakilerden hangisi öğretme-öğrenme sürecinde öğrencilere belli yaşantılar kazandırılıp öğrencilerden bu yaşantıları üzerinde düşünerek verilen duruma bir açıklama getirmeleri.öğrencilerin tanımlamaları. bilgiyi analiz etmeye uygulamaya. çalışmalarını sürdürebilmesidir. • öğrenciler. fen bilimleri ve dil öğretiminde etkili olarak kullanılabilecek bir stratejidir. ilkeler öğretmen (189-191 soruları aşağıdaki örnek öğretim etkinliğine göre cevaplayınız. Bir diğer üstünlüğü de öğrencileri bağımsız olarak problem çözmeye yönlendirmesidir. öğrenciye zaman verilerek ve gerektiğinde ipuçları sağlanarak öğrencinin problemi kendi kendine çözmesi sağlanmalıdır.

Öğretim İlke ve Yöntemleri 93 Öğretmen: Bu paralel kenarı dikdörtgene çevirebilir misin? Nasıl çevirebiliriz? (bir süre bekler) Evet Hülya sen cevap verebilir misin? Hülya: Sol taraftaki üçgeni sağ tarafa taşırız 191. Aşağıdakilerden hangisi buluş yoluyla öğrenme yaklaşımını uygulamaya çalışan bir öğretmenîn yapmaması gereken bir davranıştır? (2001 KPSS107) A) Konuyu değişik ömeklerle açıklamak B) Öğrencilerin dikkatini anlatacağı konu üzerinde toplamak C) öğrencileri. bunlar arasındaki ilişkileri belirleyip sonuca ulaşmalarını sağlamasıdır. sen tahtada gösterebiür misin? Çiğdem tahtaya aşağıdaki işlemi yapar. kağıttan paralel kenar kesip bunun üzerinde çalışması sağlanabilir E) Paralel kenarın alanının nasıl ^ öğrencilere önceden söylenebilir bulunacağı Öğretmen. Demek ki paralel kenarın alanını taban uzunluğu ile yüksekliği çarparak bulabiliriz. Problem çözme basamaklarıni kullanır. Yukarıdaki ders uygulaması içerisinde öğretmen hangi yöntem ya da yaklaşıma yer vermiştir? A) B) C) D) E) örnek verme Sınıftartışması Buluş yoluyla Problem çözme Sunuş yoluyla öğretim 190. Öğretmenin öğrencilerden verdiği bir konu ile ilgili değişik kaynaklardan bilgi toplamalarını sağlaması. incelemeye yönlendirir. Bu öğretim sürecinde aşağıdakilerden hangisine ver veritmemiştir? A) B) C) Kavramlar arasında ilişki kurma öğrenci katılımını sağlama öğrenciye düşünme süresi verme Varılacak noktayı söyleme öğreniciyi sorularla yönlendirme . Öğretmen: Peki bu dikdörtgenin alanı yanı zamanda hangi şeklin alanı olur? (bir süre bekler) Deniz sen söyler misin? Deniz: Paralel kenarın. düşünme yararlanmaya özendirmek D) Ulaşılması ** söylemek gereken sonucu süreçlerinden öğrencilere gerekçeleriyle E) Öğrencilerden. (2001 KPSS57-59) 192. Bu doğrultuda öğretimde yöntem olarak problem çözme yöntemi kullanılır. daha önce öğrenilmiş bir konunun pekiştirilmesi için yaptırılan uygulamalar. Fakat. öğrenilenleri açıklamalarını istemek ARAŞTIRMA-İNCELEME YOLUYLA ÖĞRETME STRATEJİSİ J. olayı değişik boyutlarıyla ele almalannı. Bu örnek için aşağıdaki önerilerden hangisine uyulması durumunda öğretimin etkisi en aza iner? A) Her sorunun sınıftaki gönüllü öğrenciler tarafından ayrı ayrı yanıtlaması istenir B) Öğrencilerin tahtaya gelme yerine oldukları yerden konuşmaları istenebilir. Devvey tarafından geliştirilmiştir. C) Cevap verebilmeleri için öğrencilere zaman tanınabilir öğretmen: Kenar uzunluklarını isimlendirir misiniz? (bir süre bekler) Evet Çiğdem. Bu durumda öğrenci olayın değişik boyutlarını ve bu boyutlar arasındaki bağlantıları ortaya koyarsa en üst düzeyde öğrenme gerçekleşmiş olur. ev ödevleri. Birçok yazar araştırma yoluyla öğretim 189. öğretmen: Evet arkadaşlar paralel kenarın alanı taban uzunluğu ile yüksekliğin çarpımına eşittir. Araştırma yoluyla öğretim modellerinde öğrenci kendi gayretleriyle öğrenir. öğretmen öğrenciyi araştırmaya. Modelde öğrenci etkinlikleri ön plandadır. D) Her öğrencinin. bu dikdörtgenin alanını nasıl buluruz? Hatırlayın (bir süre bekler) Evet Suat sen cevaplayabilir misin? Suat: Taban uzunluğu ile yüksekliği çarparız. öğrenilmiş bir ilkenin doğrulanması için yaptırılan laboratuar deneyleri kendi başma araştırma yöntemini oluşturmaz.

gelişim düzeyi. Etkili öğrenme. toplumu yakından ilgilendiren bir olayla ilgili olarak dergi ve gazetelerde yer alan köşe yazısı. öğrencilerde ilgi ve merak uyandırarak öğrenme isteğini artırır. s Uyarılma (kaygı) s ihtiyaçlar (başarı ihtiyacı) s inançlar s Amaçlar öğrenmeye isteklilik ne kadar çok ise öğrenmede o kadar iyi olacaktır. 3.vb. öğrenme problemlerini geçiştirme eğilimindedirler. öğrencinin güdülenmislik düzeyi: Güdülenmeyi etkileyen kişisel faktörleri dört grupta toplayabiliriz. onlardan bu olayı değişik boyutlarıyla ele alıp bunlar arasındaki ilişkileri belirleyerek sonucu sınıfa sunmalarını istemiştir. aşağıdakilerden hangisini yapan öğrenci daha üst düzeyde bir bilişsel davranış göstermiştir? (2001 KPSS-104) A) Olayın başlangıcını yine olayı görenlerin ağzından belirten sunan B) Olaya ilişkin yazılanların bir listesini hatırlayarak C) Olayda kimlerin rol aldığmı ve neler yaptıklarını sıralayan D) Olayla ilgili malzemeyi.öğretme için gerekli şartlardan biri öğrencinin başarı güdüsüdür. 3.s onun öğrenmesini etkileyen faktörlerdir. Ulaşılan genellemeyi yazılı olarak başkalarına iletme. Karşılaşabileceği sorunlar karşısında neler yapabileceğini bilen. Bir öğretmen. sağlığı. 4. röportaj vb. 193. Gerekli bilgileri veya verileri toplama. Verileri düzenleme ve yorumlama. Toplanan bilgilerin yorumlarından genellemelere gitme. Başarısızlıklarının nedenlerini dışarıda aramazlar (içsel güdüleme). Öğrencinin geçmi$ yaşantıları öğrenme için önemlidir (önkoşul öğrenmeler). sonuca varma. Bu durumda. alternatif çözümler üretebilen bir yeteneğe sahiptir. öğrencinin güdülenmesi disiplin sornnunun ortadan kalkmasına. bunları öğrencilerine vermiş. Öğrenmeye ilişkin motivasyonu yüksektir. önceden Problem durumunu algılama. Bu yeteneklere sahip öğrencinin hem motivasyonu hem de başarma güdüsü yüksektir. öğretimi düzenlerken öğrencilerin bu gibi özellikleri göz önüne alınmalıdır. içinde yaşadığı kültürel koşullar v. öğretim llke ve Yöntemleri aşağıdaki BÖLÜM3 ÖĞRETİM İLKELERİ Öğrenci Niteliklerine İlişkin Öğrenme İlkeleri 1. şeklinde gruplayan E) Olayın değişik boyutlarını ve bu boyutlar arasındaki bağlantıian ortaya koyan 2. Başarısızhklarının nedenlerini dış etkenlere bağlarlar. yaşı. Başarı güdüsü yüksek olan öğrenciler karşılaştıkları güçlüklerden yılmazlar. genel yeteneği. Bu nedenle öğrenci öğrenmeye ihtivac duvmalı aynı zamanda kendisine olan özpüveni yerinde olmalıdır. sorunları çözerken soruna bilimsel yaklaşabilen. . içinde yaşadığı toplum. yazı. öğrencilerin süreçten zevk almasına ve olumlu beklentiler geliştirmesine neden olur. problemi belirleme. sorunu sezme. ûğrencinin cesitli özellikleri: kişilik özellikleri. bilgilerin ömğrenci için anlamlı olmasına öğrenmenin kalıcı izli olmasına neden olur. resim. Bu nedenle eğitim ortamı düzenlenirken.94 stratejisindeki öğrenci etkinliklerinin davranışlardan oluştuğunda birleşirler: 1. Herkesin herşeyi başaramayacağı anlayışına sahiptirler. resim . 2. Başarı güdüsü düşük öğrenciler kolay ulaşabilecekleri hedefleri seçerler. Motivasyon öğrencilerde öğrenmeyi sağlamada önemlidir. Aynı zamanda öğrencilerin bireysel ihtiyaçlarını karşılamada önemli rol oynar. Etkin bir öğretimde öğrenci aktif durumdadır. toplamış.

3. çeşit materyallerle desteklenmelidir. İçerik Özellikleriyle İlgili Öğrenme İlkeleri 1. bir yaş grubundaki öğrenciierin aynı geüşim seviyesinde bulunacakiarı. öğrenimin gerçekleşmesi. 4. Bunun için yaparak yaşayarak öğrenme sağlanmaiıdır. Çocuk bir yetişkin olarak. Bu nedenle öğrenciye verilecek oîan materyalin. her öğrencinin 5. Bu nedenle sınama durumları kurulmalıdır. Öğrencinin amaçlarına uymayan bir içerikte öğrencinin öğrenmeye güdülenmesi beklenmemelidir. Seviyeye uygunluk ilkesi. 1. benzer ruhsai özelükler gösterecekleri varsayımma dayanır. Tekrarlar öğrenmevi güçlendirmektedir. Bu nedenle öğrencilerin transfere ve genellemeler yapabilecekleri etkinlikler düzenlenmelidir. Öğretimi "yıllık sınıflar sistemi" üzerine kurduğumuzda. Öğretim Etkinliklerine İlişkin Öğrenme İlkeleri 1. kullandığı yürütücü biliş stratejisini yeniden yapılandırmasma yardımcı olur. bir çok öğrenme modelinin bir arada kullanıtmasıyla etkili olacaktır. öğrenciler kendilerine sunulan bilgileri ne kadar somutlaştırabilirlerse o kadar iyi öğreneceklerdir. öğrenme. Öğrenmede somutlastırma önemiidir. aynı yaş grubundaki öğrencilerin bilgi ve beceri düzeylerinin de birbirine eşit olması gerekir. Öğretimin içeriği öğrencinin ihtiyaçları ve beklentileri ile uygun hale getirilmelidir. öğrenme sitili birbirinden farklılık göstercbilir. Öğrenme ilkelerini özetlemek gerekirse. zaten her şey bu ilkeye göre düzenlenecektir. Anlarnlı bir şekilde öğrenilen bilgi anlamsız şekilde öğrenilen bilgiden daha kahcıdır. Öğrencilere sorulacak sorular onlardan beklenen performansı gösterici nitelikte olması gerektiği gibi aynı zamanda eksik öğrenmelerini tamamlayıcı nitelikte olmalıdır. Öğretimi düzenlemede bireysei farkları göz önüne almak önemlidir. Pekiştirilen davranışların görülme sıklığı artmaktadır. Öğrencilere sunulan bilginin somut olmasına önem verilmedir. Bilişsel yaklaşıma göre ise dönüt oldukça önemlidir. Bu çalışmalar içinden iki ilke çıkmıştır: öğretimde "seviyeye uygunluk" ve "öğretimin bireyseüeştirilmesi" ilkeieri. 7. Ayrıca bu ükenin mükemmel işleyebilmesi için. 10. 2.Öğretim İlke ve Yöntemleri 95 öğrenilmesi gerekeler yeni ünitelere konulara geçmeden tamamlanmalıdır (hazırbulunuşluk düzeyi). hattâ yetişkinin küçük modeli olarak düşünülmemeli. 8. Organizmanın sahip olduğu bijgiyi korumasına yeniden yapılandırmasına. Buradaki eğitim düzenlemelerinde gelişim ve öğrenme psikolojisinin sonuçlarına dikkat edilir. Bu seviyenin altındaki ve üstündeki öğrencilerin dersin dışında kalma tehlikesi vardır. Öğretim hizmetleri hem konu odakh hem de öğrenci merkezli olarak düzenlenmelidir. 6. sınıfın ortalama seviyesine göre düzenlenir. Ders. bilgiyi yeniden örgütleyip genelleye bilmesine imkan vermelidir. öğrencinin öğrenmesi gereken ünite yada konu kapsamı birbirini destekleyici şekilde mantıklı bir bütün oluşturacak şekilde düzenlenmeli ve organize edilmiş olmalıdır. Bu nedenle öğrencinin beklenen davranışı tekrar etmesi sağlanmalıdır. özümsemesine ve ayırt etmesine. fizyolojik ve psikolojik olarak tamamen kendine has bir birey olarak görülmelidir. b) . öğrencinin davranışı gerçekleştirmesi ile mümkündür. aynı yaş grubunda da olsalar. Çocuğa görelik (veya ögrencive görelik ) ilkesi Bu ilkeye "çocuğa uygunluk" veya öğretimi "bireyselleştirme" ilkesi de denir. Transfer ve genellemeler oldukça önemlidir. Öğretimin bireyselleştirilmesi ilkesi. 4. Her öğrencinin öğrenme hızı. Bu nedenle sunumlarda gerçekçi benzetmeler yaprnak önemlidir. 9. bilginin temel çerçevesini görmesine. Thorndike'ın etki kanunu. a) 3. Örneğin dolaşım sistemini şehrin su şebekesine benzetmek gibi Öğrencinin mümkün oiduğunca bütün duvu organlarına hitap etmek öğrenüecek birimin somutlaşmasına ve kalıcılaşmasına önemli katkılar sağlayacaktır. Öğretim esnasında öğretimi ve öğrenmeyi etkileyen içsel ve dıssal faktörler göz önüne alınmalıdır. 2. Davranışçı açıdan bakıldığında davranışîar sonuçlan tarafından kontro! edilir yapıian bir davranış memnuniyet verici ise yapılmaya devam eder sonuç olumsuz ise yapılma sıklığı azalacaktır. Hem davranışçı kuramlardan hem de bilişsel kuramlardan yararlanmak gerekmektedir. Bu nedenle öğrenciye sunulacak bilgi.

Soyut konuların öğretiminde somut konulardan faydalanılmalıdır. 6. yakın aile ve okul çevresinden uzağa. Tasarruf (ekonomi ) ilkesi Her türlü eğitim-öğretim faaliyeti en az zaman. öte yandan pedagoji ve psikolojide öğrencinin aktif öğrenmesinin daha etkili olduğu kanaati ortaya çıkınca. 2. 3. en yüksek verim elde edilecek şekilde düzenlenmelidir. "Bilinenden bilinmevene" ilkesi Ders kitabı hazırlarken ve sınıfta ders anlatırken. Plânsız ve metotsuz olarak yapılan dersler çok sınırlı olan öğretim zaman ve imkânlarını israf edeceği gibi. gözle görüp. grafık. öğrencinin anlayacağı kelime ve cümle yapıları ile son derece açık ve anlamlı bir ders işlemelidir. algıladığı şeyleri. anlatım sırasında verilen ömekler hayatın içinden seçilmelidir. Açıklık ilkesi Öğrenci.s. Aktivite llkesi "Ögrenci eylemi" veya "Iş ilkesi" Eski okul. şeklinde anlamayı daha kolaylaştıran unsurlarını kullanarak öğretimde açıklık ilkesine uyulmuş olur. öğrencideki bilgi sisteminin çok daha sağlam olmasını sağlayacaktır. hayata yakın. Eğer öğretmen sadece sözel anlatıma dayalı olarak ders işliyorsa. yetenek. insan her zaman somut olarak gördüğü. Bütün öğrencileri eşit şekilde geliştirmeye çalışırsak. özellikle ilkokul öğrencilerinde. öğretim içten farklılaştırılmış olur ve her öğrenci kendi zeka. Çocuklara öğretirken kullanılan dil. normalin altındaki ve üstündeki öğrenciler önemli zarar görecektir. 4. girişimci kişüer olarak istenmesi. ses kaydı vs. öğrenci mümkünse ders konusu olan eşya ve nesnelerle doğrudan karşı karşıya getirilmeli. içinde yaşadığı doğayı ve toplumu her an yeniden değerlendirip değiştirmeye çalışan. görsel-işitsel olarak algılayabilmelidir. bitki vs. öğretim baştan sona her yönden plânlanmalıdır. Bu. oniarın soyut kavramlarla anlatılmasından daha kolay öğrenir. öğrencinin o zamana kadarki bilgi ve tecrübelerinden hareket ederek. içinde yaşanılan katılımcı demokrasi ve rekabete dayalı liberal ekonomi şartları zorlayınca öğretimde aktiflik ilkesinin önemi de arttı Sınaî ve ekonomik değişiklikler sonucu yeni insanlarm hayata katılan. gerçek hayata yakın olmalıdır. 7. 8. Yeni bilgileri eski bilgilerle karşılaştırarak. yeni bilgi ve tecrübelerin bunlar üzerine kazandırılması çok daha kolay olacaktır. modelini v. harita. Oysa öğretim organizasyonunu tek tek öğrencilerle daha iyi ilgilenebilecek. Hem öğretmen öğretirken hem de öğrenci öğrenirken ekonomik ve pratik metot ve teknikler bulmalı. Çocukların bazı ders konularını bağımsızca seçip kendine özgü tekniklerle "yaparak-yaşayarak" öğrenmesi esası getirildi. kuşları kafeste veya dondurulmuş. en az emek ve enerji sarf edilerek. örneklerin verilmesinde. Bu nedenle. "Somuttan sovuta " ilkesi Çocuktaki zihin gelişimi somuttan soyuta doğru olmaktadır. "Yakından uzaga" ilkesi Öğrenciye öğretilecek bilgilerin düzenlenmesinde. öğrencileri doğrudan doğaya ve olay yerine götürüp gözlem yaptırarak. bitkileri kurutulmuş olarak. ve hattâ . oradaki gerçeklikten uzak olmayan. zekalarının. ders konusu ile ilgili hayvan. sadece öğretmenin anlattıklarını dinleyerek pasif olarak almaya çalışan bir konumda tutuyordu. balıkları akvaryumda. film. hem doğal hem de sosyal olarak onun en yakın çevresinden hareket etmelidir. Bu sebeple öğretimde öğrencilere öncelikle somut şeyler öğretilmeli. grafiği. fotoğrafı veya başka bir simgesi gösterilmelidir. ilgi ve eğilimlerinin. 5. Bunun için de. sesini. Hayata yakınlık ilkesi Okul ve öğretim ortamı hayattan kopuk. ilgi ve çalışma temposuna göre diğer öğrencileri rahatsız etmeden ilerlemiş olur. Yakın zamandan uzağa. Ders konuları. öğrenmenin düzeyini yükseltir. bu mümkün olmuyorsa resmini. bazı olaylart fotoğraf. Okulların ders programlarında doğa ve günlük sosya! hayatla ilgili dersler artınca. konuya ve seviyeye uygun olarak kendi tekniklerini geliştirmelidirler. yakın köy-kasaba-bölge-ülke çevresinden uzağa ilkesi birçok derste rahatlıkla kullanılabilir ve bu ilkeye uyma. gerektiğinde eskileri doğrulayarak geliştirmek. öğrenciyi derse katmayan. çalışma istek ve gayretlerinin farklı olduğu varsayımına dayanır. okulun da öğrenci yetiştirirken tavrını değiştirmesine neden oldu. oradaki öğretim de hayatın doğrudan kendisi olmalıdır. istenilen düzenli bir öğrenme de sağlanamaz. belki dersleri ve konuları gereği. bu ilke doğrultusundaki faaliyetler olarak değerlendirilebilir. Sınıfta yapılan deneyler de. eliyle tuttuğu gerçek eşyalar daha anlamlıdır. örneklerini sınıfa getirerek. sadece yer ve yaşayış açısından değil zaman açısından da böyledir. oluşturulan sosyal ortam vs.96 öğretim Ilke ve Yöntemleri yeteneklerinin. daha sonra soyuta ulaşılmalıdır. onların bireysel çalışmalarını değerlendirebilecek şekilde yapabilirsek. derste işlenen tüm konuları somut olarak görebilmeli. plân. yapay bir ortam olmamalı. Geleneksel "öğrenme" veya "aydınlanma" okuluna karşı "iş okulu" akımları gelişti. Okul öğrencileri hayat için hazırladığına göre. bazı şeylerin plastik kalıplarını kullanarak. öğrencinin hayatla bağlantısını koparmayan bir yaşantı sunmalıdır. bu mümkün olmadığı zaman o nesne veya olayın modeli.

Öğrencilerin derste öğrendikleri transfer etmelerine en çok katkı getiren etkinlik aşağıdakilerden hangisidir? (2004 KPSS-73) B) Hedeflerini kolay erişilebilecek olanlardan seçme C) Dış etkenlere sığınma A) Farklı D) Herkes her şeyi öğrenemez düşüncesini benimseme E) öğrenmiş gibi görünerek karşılaştığı öğrenme sorunlarını geçiştirme. Sadece bedeni geliştirip zihnî ve ahlâkî yönler geliştirilmezse. problemleri çözmek derste öğrenilenleri kullanma' B) Ders kitabında sunulan ömekleri tekrarlama C) Öğrendiklerini başkalarına anlatma D) Derste çözülen problemlerin çözümlerini kontrol etme E) Derste tutulan notları düzenli hale getirerek deftere yazma 195. irade gibi) bakımından bir bütün olarak ele alınmalı ve her yönü dengeli olarak eğitilmelidir. Aşağıdakilerden hangisi. teknik ve araç gereçlerde değişiklik yaparak öğretme öğrenme sürecini farklı biçimde tekrarlamalıdır. veya bunun tersi durumlarda dengesiz. Bir öğretmen belirti bir konunun öğrenme sürecindeki ilk öğretme öğrencilerin hedef belirli öncelikle aşağıdakilerden hangisini yapmaiıdır? (2004 KPSS-74) A) öğrenme güçlüğü yaşan öğrencileri rehberlik servisine göndermelidir için ailelerle görüşmelidir. İlkokullarda toplu öğretim uygulamasının yapılmasının gerekçesi de budur. duygu. hem topluma hem de kendine zararlı olabilecek insanlar yetişmiş olur. "İlkokul çağındaki çocuk. içeriğin tutarlılığını test E) Eğitim hedefleriyle etmelidir.öğretim ilke ve Yöntemleri 97 9-Bütünlük ilkesi Çocuk bedensel ve ruhsal kuvvetler (düşünce. öğrenme güçlüğü taşıyan bir öğrenciyi sınıftaki diğer öğrencilerin öğrenme düzeyine ulaştırmaktır. varlıkları. Bir öğretmen sınıfında böyle bir öğrenciyle karşılaşırsa aşağıdakilerden hangi yaklaşımı izlememelidir? (2004 KPSS-72) A) Öğrenciyi derste ikili ya da grupla çalışmaya yöneltme B) Ön koşul öğrenme eksiklerini belirlenip giderilmesi konusunda okul Rehberlik servisiyle iş birliği yapma gerektiğini aksi takdiri sınıfı tekrarlaması gerekeceğini söyleme alma C) Öğrenciye sınıfın genel düzeyine uyması D) Öğrencinin hazırbulunuşluk düzeyini dikkate E) Ilgili ön öğrenmelerdeki giderilmesi çalışmalarında işbirliğinden yararlanma eksiklikle'rin okul aile 194." 196. Zaten bedensel ve ruhsal kuvvetler sürekli olarak birbirlerini etkilerler ve birbirine bağlıdırlar. okul B) Öğrenme sürecinin bireysel ihtiyaçları ve amaçlan karşılama düzeyi C) Öğrencinin başarısına ilişkin beklenti düzeyi B) Öğrencilerin başarısızlık nedenlerini belirlemek C) Yöneticilerin desteğini alma için yaşanan sorunu okul yönetimine bildirmelidir. Öğretim hedefleri sınıflamasındaki yeri D) Kullandığı yöntem. olayları ve kendisine öğretilmek istenen bilgileri bilim dallarına göre sıralanmış bir halde kavrayamaz. Etkili öğrenmenin sağlanmasında belirleyici olan etmenlerden biri öğrencinin başarı güdüsünün yüksek olmasıdır. başarı güdüsü yüksek olan bir öğrenci tarafından geneilikle sergifenen bir davranıştır? (2004 KPSS-67) A) Karşılaştığı güçlüklerden yılmama 197. öğrenme güdüsünün (motivasyon) bir göstergesi değildir ? (2004 KPSS-68) A) öğrenme sürecinin öğrencide yarattığı ilgi ve merak uyandırma düzeyi 198. öğretmenler için önemli sonuçlardan biri de. . Aşağıdakilerden hangisi. Bu ilke aynı zamanda bilgilerin birbirine bağlı ve birbirini tamamlar mahiyette sunulması demektir. O. D) öğrencinin derecesi öğrenme sürecinden doyum E) Kazanılan davranışların. genel oîarak varlıkları ve olayları toptan algılama durumundadır.

. Bireysei farklılıkları dikkate almak amacıyla öğretmen sınıf içi etkinlikleri düzenlerken öncelikle aşağıdakilerden hangisini yerine getirmelidir? (2003 KPSS-3) A) İçeriği bol örnekle desteklemek. Öğretim etkinliklerinde öğretmenin öğrencilerine verdiği dönütün sağladığı en önemli yarar aşağıdakilerden hangisidir? (2003 KPSS-6) A) öğrenci halalarının zamanında düzeltilmesi B) Bol örnekle etkinliklerin desteklenmesi C) öğrenci öğretmen etkileşiminin sağlanması A) Etkinlikleri öğrencilerin yerine getirmesini B) C) D) E) sağlamak Bireysel çalınma etkinlilerine yer vermek Açık ve anlaşılır bir şekilde içerik organizasyonu yapmak öğrencilerin farklı öğrenme stratejileri kullanmalarını sağlamak öğrencilerin hazırbulunuşluk düzeylerini dikkate almak D) öğrenci dikkatinin sürekli olarak üst düzeyde tutulması E) Sınıf içerisindeki disiplin sorunlarının en aza indirilmesi 201. Bir öğretim etkinliğinin öğrenci düzeyine uygun olabilmesi için aşağıdakilerden hangisinin yerine getirilmesi gerekmektedir? (2003 KPSS-4) 204. Bu açıklama aşağıda verilen öğretim ilkelerinden hangisiyle doğrudan ilişkilidir? (2003 KPSS-9) D) Içeriği Daha Kısa Sürede Aktarmak E) lletilmek istenen Mesajı Dalın Güçlü Ve Etkili İletmek A) öğrenci becerilerinin üst düzeye çıkarılmasına yardımcı olunmalıdır sağlanmalıdır yaşayarak öğrenmesi 206. Sınıf içinde etkinlikleri gerçekleştirirken öğretmen jest ve mimiklerini de kullanmalıdır. Aşağıdaki öğrenme yollarından hangisi diğerlerine oranla daha etkili ve kalıcı izli Öğrenmeleri sağtar? (2003 KPSS-5) A) B) C) D) E) Yaparak yaşayarak öğrenmek Internet aracılığıyla yenilikleri takip etmek Hem dinlemek hem de izlemek Kaynak kitaplardan okumak Aralıklarla tekrar yapmak 205. Bunun sağlayacağı en önemli yarar aşağıdakilerden hangisidir? (2003 KPSS-8) A) öğrencilerin Dikkat Dağınıklığını Engellemek B) Anlatımda Çeşitliliği Sağlamak C) öğrencilerin Dersten Sıkılmasını Engellemek 202. Öğretim etkinliklerinde öğrenci ne kadar etkin rol alırsa başarısı da o derece artacaktır. B) öğrencinin C) Teorik alt yapı bütünüyle tamamlanmalıdır Öğretim etkinliklerinde öğrenci merkezli yaklaşımı kullanmayı tercih eden bir öğretim kurumu aşağıdakilerden hangisine diğerterine oranla daha çok ağırlık verir? (2003 KPSS-15) A) B) C) D) E) Işbirlikli çalışmalara öğrencinin ihtiyaçlarına Konunun ayrıntılarına Gerçek yaşam .98 Öğretim llke ve Yöntemleri 203. B) Farklı yöntem ve tekniklere yer vermek 1 99. Aşağıdakilerden hangisi öğrencilerin güdülenerek yapılan etkinliklere bizzat katılması sonucu ortaya çıkabilecek durumlardan biri değildir? (2003 KPSS-10) A) Sınıfta disiplin sorunlarının ortadan kalkması B) Öğrenci merkezli oluşturulması bir sınıf ortamının C) Sınıf içindeki etkilerimi en üst düzeye çıkartmak D) Her öğrenciye uygun içerik düzenlemek E) Ders süresini öğrencilerin ihtiyacma göre düzenlemek C) Verilen bilginin öğrenci için anlamlı olması D) öğretmenin bilgi aktarıcılık rolünün artması E) Etkinlikler sonucu daha kalıcı izli yaşantıların oluşması 200.sorunlarına Üst düzey grup etkileşimine D) öğrencilere çok kazandırılmalıdır yönlü bakış açıları yönleriyle E) öğrencilerin içeriği bütün kavraması sağlanmalıdır. Bu bağlamda öğrenciler öğretim sürecine bizzat katılmalıdır.

Sınıf içi etkinlikler düzenlenirken öğrencilerin ihtiyaç duyacakları bilgi ve beceriler. örnekler ve uygulamalar bu doğrultuda gerçekleştirilmelidir. Öğretmenin bu davranışı. Öğrenme-öğretme sürecini uygun araç gerçeklerle desteklemenin temel amacı nedir? (2001 KPSS-65) A) B) C) D) E) Sözden ekonomi sağlamak Dersi eğlenceli kılmak Etkili ve kalıcı öğrenme sağlamak Sınıfla işbirliğini geliştirmek Öğrenci katılımını sağlamak 209. görüntü.Yeni teknolojilerin ve eğitimdeki kullanımları dikkate alındığında aşağıdakilerden hangisinin gelecekte en yaygın eğitim ortamı olması beklenir? (2001 KPSS-67) A) B) Basılı eğitim malzemeleri Hareketli film . Öğrencilerin öğrenme sürecine katılmalarını sağlamada aşağıdakiierden hangisi etkili bir yol değildir? (2002 KPSS-17) 212. Bir öğretmen dersin başında öğrencilere bir takım resimler göstermiş ve onlardan.Öğretim llke ve Yöntemleri 99 207. Açısından nitelikli olması Uzun süredir kullanılıyor olması Öğrenci ihtiyaçlarını karşılayabilmesi A) öğrencilerin yönlendirmek çalışmalarını uygun sorularla B) Ders süresince öğrencilere çalışmalarında serbestlik sağlamak C) Katılım gösteren öğrencilerin bu davranışını pekiştirmek D) Dersin işlenişinden bireysel çalışmalarından yararlanmak E) ve grup Katılım göstermeyen öğrencilerin sorunlarıyla ilgilenmek 213. bu resimlere bakarak o gün işlenecek konuyu tahmin etmelerini istemiştir. Öğretim etkinliklerinin bu şekilde organize edilmesinin temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir? (2003 KPSS-7) A) öğrencilerin becerilerini çıkarmaya yardımcı olmak B) Gerçek yaşamla kurabilmek üst düzeye ilişkiyi 210. ses vb. aşağıdakilerden hangisine en az hizmet eder? (2001 KPSS-116) A) öğrencilerin konuya dikkatlerini toplamalarını sağlamaya B) C) Dersi güncel olaylarla ilişkilendirmeye öğrencileri derse güdülemeye sağlamaya okul arasındaki C) öğrencilerin yetkin oldukları yetiştirilmelerini sağlamak olmak alanlarda D) Öğrencilerin derse zihinsel hazırlık yapmasını E) Daha önce öğrenilen bilgilerle bağlantı kurmaya D) Kişilik gelişiminin oluşmasında yardımcı E) Öğrencilerin derse olan ilgilerini artırmak 208. öğrenme ortamında işe koşulacak görsel-işitsel araçları seçerken dikkat edilmesi gereken ilkelerden biri değildir? (2001 KPSS-66) A) B) C) D) E) Öğrencilerin gelişim özelliklerine uygun olma Dersin öğretim programına uyumlu olma Dil. Aşağıdakilerden hangisi. Bir öğretmen öğrencilerin sınıf içi güdiilenmeterini sağlamak amacıyla aşağıdaki alanlardan en çok hangisinden yararlanmalıdır? (2002 KPSS-28) A) Eğitim sosyolojisi B) Gelişim psikolojisi C) öğrenme psikolojisi D) Psikolojik antropoloji E) Sosyal psikoloji 211.

Radyo ve televizyon . slayt vb.C) D) E) Etkileşimli bilgisayar Hareketsiz film.

" Öğrenci Öğrenmeyi Öğrenir. çeşitli kaynaklara başvurur. yani mezun olduğu okul arasında bir ilişki vardır. 2. 4. sınıf. öğretmen konunun uzmanıdır! her şeyi bilir ve bilgilen öğrenciyi aktarmakla görevlidir. Bilgi edinmede Özgür olarak. öğrencinin bireyselliğin değer Öğretmen bilginin otorite oian tek kaynağıdır. Öğrenci Merkezli Öğretim 1. yetenek ve ilgileri. Resim. müzik. öğrencilerin içinde yetiştikieri çevre v. o yöntem kullanılmalıdır. bunlardan en idealinin hangisi olduğu konusu. iyi bir kütüphane gibi bir öğretim için çok gerekli olan dersin esas araç-gereçlerinin veya yardımcı aletlerin olup olmaması dersteki yöntem seçimini etkiler. sınıflaki öğrencilerin özelliklerine göre. 9. beden eğitimi gibi derslerin özel ortam ve araçlara ihtiyacı vardır. Her tipin değişik yaklaşım ve davranışları. Meselâ. gerektiğinde değişik yöntemieri uygulayabilmelidir. karanlığa atılan bir taş gibidir. Eğitimi 8. 4. ekonomik tip. cinsiyeti. bu durum çeşitli etmenlerden kaynaklanabilir. 6. her öğretim düzeyine uygun olmayabilir. nevin. Eğitim. ailenin ekonomik ve kültürel seviyesi de farklı yöntemleri gerektirebilir. Iyi yetişmiş bir öğretmen. Değişik durumlarda değişik yöntemlerin kullanılması gerekir. her konuya. çoğu kez öğretim yönteminin en kuvvetli belirleyicisidir. arasında ilişki kuramaz. Öğrenci. uygulayacağı strateji ve öğretilecek konu ile öğrenci arasında nerede durması gerektiği konusu da önemlidir. için kolaydır. Değişik öğretmen tipleri vardır: teorik tip. hangi yöntemle en iyi şekilde öğretilebilecekse. öğrencinin sorumluluğundadır ve ayrıca öğrenci devamını sağlayacağı ortam yaratma zorunluluğu vardır. 5. Hattâ aletlerden başka bina. Bir öğretim yönteminin seçimini etkileyen faktörler şunlardır: 1) Dersin içeriği: Dersin içindeki konuların tabiatı. fen derslerinde laboratuar kullanma ile öğretmenin yetişme biçimi. nasıl ve öğrenileceğine kendisi karar verir. ışık. 3) Öğretmenin özellikleri: Ders yöntemini öğretmen seçtiği için. 4. havaya anlatılan bir ders. Edebiyat dersinde bazı edebi eserlerin okunup ev ödevi şeklinde hazırlanması. öğretim idareci ve öğretmen öğrenci için ise sıkıcıdır. Devam. sıcaklık gibi faktörler de ders yöntemi seçiminde etkilidir. öğrenci sisteme bağlı olarak yönetilir. 2. 5. bu seçimde onun özelliklerinin de etkili olacağı son derece açıktır. veya bazen eski metinlerin okunup açıklanması gereklidir. 3.100 BÖLÜM 4 ÖĞRETİM YÖNTEMLERİ 1. Öğretmen Merkezti Öğretim 1. Anlatım Tartışma örnek Olay Problem Çözme Proje tabanlı öğretim Bireysel Çalışma öğretim llke ve Yöntemleri öğrencinin yaşına. Eğer bunlar sağlanmazsa. yöntem seçiminde etkili olabilir. her öğrenci grubuna. ne zaman 6. hiçtartışma ortamı açmayan öğretmenlerde de. 2. Devam zorunluluğu vardır. tepegöz. Bir derste öğretmenin seçtiği yöntem kadar. 3. Öğretimde verilmez. Öğrencilerin özellikleri dikkate alınmadan yapılan ders. estetik tip v.s. ders yönteminde önemli değişiklikler yapmak gerekir. v. bağımsız ve güçlü olduğu ve kendi kendini yönlendireceği kabul edilir. TV-video. slayt projeksiyon.s. . hazırlama olmak öğretmen belirlenen öğretilmesi ile ilgilenir. Ayrıca öğretmenin yaşı. Konu.s. göre değişir. ailelerin sosyoekonomik ve kültürel özellikleri. 5. mezun olduğu okul. 6. öğrenci öğretmeni rehber olarak görür bilgiyi kendisi araştırır. politik tip. 7. okul-aile işbirliğinde sürdürülen bir çalışma olduğu için. 3. cinsiyet.Öğretmen. bireyi geleceğe görür. Fizik-Kimya derslerindeki bazı konular doğrudan laboratuar çalışması gerektirebilir. laboratuar. öğrencinin olgun. Bilgisayar. Bu konuda değişik yaklaşım ve uygulamalar vardır. Değişik yaşlarda değişik yöntemler kullanılabilir. öğrenen bireysel farkları olan değerli bir varlık olarak görülür ve zengin öğrenme ortamları hazırlanır. motivasyonları. o günkü motivasyonu ve psikolojik durumu da öğretim yöntemi seçimini etkilemektedir. kıdemi. öğrenilecek konunun özelliklerine Öğretim yöntemi seçimini etkileyen faktörler Her öğretim yöntemi her derse. dindar tip. 4) Öğretim araç-gereçlerinin durumu: Okulda ders araçlarının olup olmaması da öğretim yöntemi seçimini etkiler. öğrenci geçmişte öğrendikleri ile öğrenecekleri 10. Derslerinde soru sorulmasına hiç izin vermeyen. 2) Öğrencilerin özellikleri: Öğrencilerin yaş. değişik yöntemleri olabilir.

A. 3 Anlatma Yönteminin Edilecek Hususlar s s s s Uygulanmasında Dikkat 215. Öğrenci ilgi ve yetenekler doğrultusunda neleri ve ne kadar öğreneceğini kendisi seçer. Öğretim yöntem ve teknikleri belirlenirken aşağıdakilerden hangisi diğerlerine oranla daha arka planda yer almaktadır? (2003 KPSS-24) A) Sınıf ortamının fiziksel yapısı B) Okulun gerekli araç-gereç donanımı C) Kazandırılması planlanan hedef ve davranışlar D) Ders konusunun özellikleri E) Okul yönetiminin istekleri t s Dinleyiciler söylenenleri koşulsuz kabul etmek durumundadır. 8. 9. öğrencileri güdülemek. ANLATIM YÖNTEMİ öğ r e t m e n i n m e r k e z d e o l d u ğ u b i r ö ğret im yaklaşımıdır. öğretilmesi şeklinde uygulanır. 214. ona göre eğitilmiştir. konuşma sırasında izleyicilerle iletişim kurulmaz. Öğretmen ve idareciler için . öğrenci konular arasında yapmasını bilir. Çünkü. onların hazırlıklarını seminer biçiminde sunmalan sağlanabilir. Seminer Tekniği Konferans Tekniği Seminer Tekniği Bir konuşmacının bir konu hakkında en fazla yarım saat konuşma yaparak bilgi vermesi ve daha sonra izleyicilerin konu hakkında konuşmacıya soru sormaları biçiminde uygulanan bir tekniktir. Üst düzey zihinsel zihinsel öğrenmelerin gerçekleştirilmesi güçtür s Uzun ve sık konuşma biçimi kolayca sıkıcı hale gelebilir s Sözel iletişime dayanması nedeniyle somut ve nesnelere dayalı bilgileri öğretmek için ek açıklamalara gerek vardır. Sunuş yoluyla öğretim stratejisinde ve daha çok bilgi düzeyindeki hedef alanının kazandırılmasında kullanılır. Bu yöntemle kullanılan teknikler 1. sentez s Konu.3 . Aşağıdakilerden hangisi öğretmenlik mesleğinin yeterliliğine katkısı en az olandır? (2002 KPSS-8) A) Okul ve smıftaki davranışlar B) Meslektaşlarla ilişkiler C) öğrencilerle iletişim D) Okul aile işbirliğine katkı E) özel yaşamdaki tercihler Konular basit. kısa ve öz ifadelerle sunulmahdır. Konuşmacı konuşmasını ayakta ya da oturarak yapar. En eski öğretim yöntemi olarak kabul edilir. s Öğretmen merkezli olduğu için. s Uygulanması kolay ve ekonomiktir. 2. Eğitimi her türlü değişme ve gelişmelere göre bireyi problem çözmeye hazırlama olarak görür öğrenci hem içeriği hem de öğrenme yollarını seçer. konuların açıklanmasında. Sınıf ortamında bir konunun öğretmen tarafından anlatılarak.3 Sakıncalı Yönleri s Dinleyenlerin ilgi ve ihtiyaçlarının karşılanmadığını belirlemek güçtür ^ Dinleyiciler oldukça pasiftir karşılanıp 10. sunu sırasmda öğretmenin sürpriz bir bilgi ile karşılaşmayacağı için öğretmenin kendine güvenini artırır. Daha çok üst düzey akademik çalışmalarda ve lisansüstü eğitim de kullanılır. düzenli bir biçimde sunulabilir. Süre iyi ayarlanmalıdır. 7. Anlatım yöntemi kısa zamanda.2 Yararlı Yönleri s Bilgileri kalabalık gruplara sunmak açısından yararlıdır. ses tonu etkili kullanılmalıdır. s Soru-cevap ve tartışma teknikleri kullanılarak etkisini artırmahdır. Beden dili.zor ama başta öğrenci olmak üzere hepsi için zevklidir. örneğin işlenecek konu ya da konulan önceden öğrencilere paylaştırıp.3 Sınıfta bir Öğretim tekniği olarak kullanılabilir.Öğretim ilke ve Yöntemleh 101 6. fazla miktardaki konuları kalabalık gruplara aktarabilmedeki avantajlardan dolayı fazla kullanılan bir yöntem olmasına rağmen etkili öğrenmeyi sağlamadaki gücü zayıftır. özetlenmesinde ve anlaşılması güç olan konuların açıklanmasında kullanılır. öğrenci daha çok pasif durumdadır. 1.2 Anlatım yöntemi bir dersin girişinde. Uygun örnekler verilmelidir. s Kısa zamanda daha çok bilgi sunulabilir.

217. her grup bir konunun alt boyutlarını da inceleyebilir. s Sunuş yoluyla öğretim stratejisinde ve bilgi düzeyindeki davranışların kazandırılmasında kullanılır. 1. Sunu süresi konuya göre esneklik gösterebilir. Bütün gruplar aynı konuyu tartıştıkları gibi. 3 2. s Bir çok konuyu. Sınıfın tamamı tartışmaya katılır. Küçük Grup Tartışması (Vızıltı Grupları) 216. Panel Bir konunun çeşitli boyutlarının her bir konuşmacı tarafından açıklandığı 3-5 kişiden oluşan gruplara . kısa sürede. s Dersin giriş bölümünde.102 2.3 Anlatım Yöntemi ile ilaili özet bilgiler2 s öğretmen merkezli bir yöntemdir. dinleme. Sonuçta sınıftaki tüm gruplar konu ile ilgili görüşlerini açıklarlar. Aşağıdakilerden hangisi tartışma yönteminin en önemli ve belirgin yararıdır? (2003 KPSS-29) A) öğrencilere kazandırmak konuşma alışkanlığını B) Düşünme becerilerinin gelişimini sağlamak C) Demokratik yaşama alışkanlığı kazandırmak D) Dinleme becerisi kazandırmak E) Yeni fikirlerin üretilmesine olanak tanımak Tartışmalara daha fazla katılımı sağlamak amacıyla. örneğin Grup66'nın anlamı. Tartışmayı bir lider yönetir. aşağıdaki yöntemlerden hangisini uzun süre kullanırsa. sınıf 6'şar kişiden oluşan gruplara bölünecek ve her grup konuyu 6 dk. kendini ifade etme. herhangi bir konuyu özetlemede ve bir konu ile ilgili bilgi aktarmada kullanılır. Sınıf mevcudunun küçük gruplara bölünemeyecek kadar az olduğu 7-10 öğrencinin bulunduğu durumlarda kullanılır. TARTIŞMAYÖNTEMİ Bir konu yada problem ile ilgili olarak öğrencileri düşünmeye yöneltmek. Bunun için bütün grup elemanlarının sayısı da dikkate alınarak Grup22. Büyük Grup Tartışması B. Grup6Ç gibi planlamalar yapılır. Öğretmen. Her iki durumda da öğrencilere önceden konferans konusu bildirilmeli. soru sormak için hazırlık yapmaları. Konuşmanın tamamlanmasından sonra izleyiciler konuşmacıya sorular sorabilirler. Grup44. aynı konuda farklı görüşlerin olabileceğini anlama ve öğrenilenlerin içselleştirilmesi gibi yararları vardır. anlaşılmast güç konuları açıklamak ve verilen bilgileri irdelemek amacıyla kullanılan bir yöntemdir. büyük grupların küçük gruplara bölünmesiyle oluşturulur. nottutmaları önerilmelidir.3 Sınıf ortamında bir öğretim tekniği olarak kullanılabilir. konu üzerinde düşünme. fısıltı ile (düşük bir sesle) aralarında tartışacak demektir. kalabalık sınıflara vermede etkilidir.2 Bu yöntemde soru sorma. s s s s s s s s s s s s Büyük Grup Tartışmaşy Küçük Grup Tartışması^ PaneL Münazara Beyin Fırtınası Zıt Panel Sempozyum Çember Altı Şapkalı Düşünme Tekniği Açık Oturum Forum Kollegyum Şimdi bunlardan bazılarını (tartışma çeşitlerini) kısaca açıklayacak olursak. Tartışmaya katılanlar birbirlerini görecek şekilde otururlar. öğrencilerin öğretmeöğrenme sürecine etkin katılımını sağlamada yetersiz kalır? (2001 KPSS-115) A) Buluş yöntemi B) Rol oynama yöntemi C) Problem çözme yöntemi D) Soru-yanıt yöntemi E) Anlatım yöntemi Tartışma Yönteminde Kullanılan Teknikler (Tartışma çeşitleri) Bu tekniklerden bazılar daha sonraki bölümlerde açıklanacaktır. Konferans Tekniği öğretim İlke ve Yöntemleh Genellikle bîr uzmanın üst düzeyde bilgi gerektiren bir konuda izleyici bir gruba bilgi vermesini amaçlayan bir tekniktir. Ancak uygulama daha çok konferans vermek üzere sınıfa bir uzman getirilmesi ya da öğrencilerin konferansın yapıldığı ortama götürülmesi şeklinde uygulanabilir. Buluş yoluyla öğretim stratejisinde ve daha çok kavrama düzeyindeki davranışların kazandırılmasında kullanılır. Belirli bir zaman içinde önceden belirlenmiş konu ile ilgili tartışma yapılır. 3.

Bu çalışma için sınıf içinde gruplara 10-15 dk. tartışma konusu ile ilgili açış konuşmasını yaptıktan sonra. Tartışılacak konu sınıfa duyurulur. Başkan . Başkan sorunun içeriğine göre konuşmacıların cevap vermesini sağlar. çember şeklinde oturarak lider yönetiminde kendilerine sorulan soruları cevapladıkları bir tartışma tekniğidir.Toplumsa! sorunlan sınıf ortamına getirerek bu sorunlara çözüm yolları arayan bir öğretmen. ile konuşmacıları ve konularını izleyenlere tanıtır. cevap veren grup da soru soran konumuna geçirilebilir. Lider bir açış konuşması yapar. Çember Tekniği Genellikle 10-15 öğrencinin katıldığı. cevap grubu da bunlar cevaplar. soru grubu hazırladığı sorulan sorar. Hatta bu anda bir değişiklikle soru soran grup cevap veren. 5.4 4. Ancak küçük notlar alabilirler. kendilerine tanınan süre içinde savundukları görüşün haklılığını göstermek ve diğer tarafın görüşlerini ve fikirlerini çürütmek için karşılıklı konuşurlar. konuyu duyurur ve konuşmacıları tanıtır. Bunun belirlenmesinde isteğe bağlılık ya da kura çekme yöntemi uygulanabilir. Konuşmacılara sıra ile söz verir. bir süre verilir. Lider. Lider zaman zaman ilave sorular sorup. Sorular direkt konuşmacılara yöneltilebileceği gibi.3 218. 6. Ancak öğrencilerin önceden hazırlık yaptıkları bir konuda da uygulanması mümkündür. Öğretmen yanıltıcı ve konu dışı soru sorulmasını ve hep aynı kişilerin soru sormasını ve cevap vermesini engellemelidir. Sorulacak soruların önceden konuşmacılara brldirilmesi yararlı olur. öncelikle bir lider ve sorulara verilecek cevaplan not alacak bir sekreter belirlenmesi gereklidir. onun ilgili konuşmacıya iletmesi biçiminde de organize edilebilir. Gerekli görülürse ikinci bîr konuşma turu daha yapılabilir. Tüm katılanların konuşmalarını tamamlamalarından sonra liderin kapanış konuşması ile tartışma sona erer3 8. Gruptan bir kişi lider olur. Münazarada genellikle bir de dinleyici grup vardır.öğretim llke ve Yöntemleri 103 panel denir. Belli bir konunun lehinde ve aleyhinde konuşmak üzere iki grup oluşturulur. Sempozyum İki ya da daha fazla konuşmacının daha çok bilimsel bir konuyu izleyenlere sunmaları ve sonuçta da konunun soru cevaplarla büyük grup tartışması biçiminde ete alındığı bir tekniktir. Soru grubu soracağı sorulan. Başkanın özet konuşması yapmasıyla oturum bitirjlir. Bir başkan sıra. Bu grup beğendikleri konuşmacıları alkışlayarak jüriyi etkilemeye çalışırlar. Zıt Panel Tekniği Genellikle daha önce Öğrenilmiş konuların tekrarında uygulanır. Konuşmacılar oturdukları yerden ya da ayakla/kürsüde konulannı sunarlar. ortada lider olacak biçimde oturur. Teknik uygulanırken önce bir lider/yönetici seçilir. Toplantı öncesi konuya ilişkin tüm hazırlıklarını tamamlayan öğrenciler. bir başkan ve beş konuşmacıdan oluşan bir ekip oluşturarak konunun farklı boyutlarına hazırlanıp sınıfta tartışmalarını istemiştir. Konuşmalar sırasında hatalı cevaplar olursa liderin düzeltmesinde yarar vardır. Bu gruplardan biri soru. Her bif konuşmacıya 1-2 dakikalık konuşma süresi verir. Her bir konuşmacı 10-20 dk. katılanlara sıra ile sorulannı yöneltir. Sonra grup ikiye bölünür. ya da önceden hazırlıklı olarak panele katılırlar. içinde sunusunu yapar. 3 7. Daha çok bilimsel toplantılarda kullanılan bir tekniktir. Fazla bilimsel olmamakla birlikte bir fikri savunma. üyeler başkandan söz alarak konuşurlar. Çoğunlukla bu sunular sırasında dinleyicilerle bir iletişim kurulmaz. Konuşmacılar yüzleri izleyicilere dönük biçimde otururlar. Eğer cevap verilmezse soru grubu kendi sorusunu cevaplayabilir. Süre tamamlanınca. Münazara Bir konuda karşı fikirlerin tartışıldığı iki grubun bulunduğu tartışmalara denir. Konuşmaların tamamlanmasından sonra izleyenlerin sorulan alınır. lidere verilip. Ayrıca öğretmen isterse münazaradan sonra ele alınan konu üzerinde büyük grup îartışması da yaptırabilir. Son aşamada lider bir sonuç konuşması yapar. Bu sırada sekreter verilen cevaplan not almalıdır. Çünkü panelde konuşmacıların yazılı bir metine bağlı olarak konuşmaları pek uygun değildir. izleyici grubun görebileceği ve duyabileceği bir konumda. Daha sonra kazanan taraf jüri tarafından açıklanır. Öğretmenin kullandığı öğretim tekniği aşağıdakilerden hangisidir? (2001 KPSS-119) A) B) C) D) E) Çember tartışma Kollegyum Sempozyum Brifing Panel diğeri cevap grubudur. Her iki grup ayrıca kendi içinde 3-4-5 ya da 6'şar kişilik gruplara ayrılır. açıklamalar yapabilir. Tartışmaya katılacak 10^-15 öğrenci çember biçiminde oturur. Panelden farkı. söz ustalığı Çabuk cevap hazırlama gibi yetenekleri geliştirdiği için sıklıkla kullanılan bir yöntemdir. cevap grubu da muhtemel/sorulabileceğini düşündüğü soruların cevaplarını hazırlar. Açık Oturum Bir grubun önünde konuşma yapılmasıdır. Tüm konuşmacıların sunularını tamamlamasından sonra başkanın yönetiminde izleyicilerin sorulan alınır. Konuşmacılar ya konunun uzmanıdır. Grup.

Düşünme süreçlerinin kullanılması için zengin fırsatlar sağlanır. iki panel grubu vardır. Problem çözme. öğrencilerin bilgi toplama ve problem çözmede etkin rol almajarı sağlanmış olur.3 öğrenci merkezlidir. hoş görülü olma gibi özellikleri kazandırır. ön hazırlık çok önemlidir. örnek olay yazılı metin biçiminde olabildiği gibi. . Bazen de panelden sonra yapılır. Forum Dinleyicilerinde görüşlerini açıklayabildiği. s Bilişsel alanın uygulama. olması. soru sormaya. sentez ve değerlendirme düzeylerindeki hedef alanlarının kazandırmasında kullanılır. Kendine soru yöneltilen kişi o sorunun cevabını verebilecek en yetkili kişi olarak açıklama yapar. çeşitli kitaplardan alınmış parçalarda olabilir.2 Tartışma Yöntemi ile ilaili özet bilailer: s öğrencileri herhangi düşündürerek. Tüm sınıf tartışmaya katılabilir.104 öğretim ilke ve Yöntemleh üyelere söz vererek oturumu yönetir. Gerçek bir olay üzerinde uygulama yapmayı öğretir. analiz ve sentez ve değerlendirme basamaklarında davranış geliştirmede kullanılır. PROBLEM ÇÖZME YÖNTEMİ Bireylerde üst düzey düşünme becerilerinin gelişimini sağlamayı amaçlar. Toplantıya katılanlar. gazetelerden. Kollegyum Uzmanların iki panel grubu oluşturarak aynı konuda fıkirlerini belirttikleri tartışmaya denir. ÖRNEK OLAY İNCELEMESİ Gerçek hayatta ortaya çıkan problemlerin sınıf ortamında çözümlenerek öğrenmenin gerçekleşmesine dayanan bir yöntemdir. Bu yöntem. D. Analiz etme gücü kazandırır. Değişik görüşlere sahip kişi yada grupların herhangi bir konudaki sorunları. ömek Olav Incelemesi Yöntemi ile ilgili özet bilailer: Buluş yoluyla öğretim stratejisinde. -Buluş yoluyla Öğretim stratejisinin kavrama. bir konu etrafında yapılan tartışmalara denir. 2 s Araştırma Yoluyla öğrenme Yaklaşımı'nda kullanılır. 10.2 Sınıftaki tüm öğrencileri aktif hale getirir. Forum tekniğinde kişi ya da kişiler (öğrenci) bir konu ya da sorun hakkında bilgi verirler. eleştirisel düşünme. eleştiri yapmaya ve katkıda bulunmaya çalışabilir. davranışları Gerçek hayatta karşılaşılan problemler sınıf ortamında çözülerek öğrenme sağlanır. Sununun sonunda dinleyiciler konuşmacılara sorular yöneltir. karar verme. genelleme ve sentez yapmada kullanılır. Gerçek hayatta karşılaşılan problemleri sınıf ortamına getirerek tartışma ortamı açarak çözüm yolları bulmaya çalışan öğretmenin kullamldığı öğretim yöntemi aşağıdakilerden hangisidir? (2001 KPSS-46) £) örnek olay yöntemi B) Gösteri yöntemi C) Proje yöntemi D) Soru-Yanıt yöntemi E) Problem çözme yöntemi s Buluş yoluyla öğretim stratejisinde ve kavrama düzeyindeki hedeflerin kazandmlmasında kullanılır. analiz. anılardan. ikinci grup ise öğrencilerden oluşur. öğretmen ya da liderin denetiminde gerçekleştirilir. anlayış. Sunulan örnek olayın güncel yaşamdan. öğrenciler problemin çözümünde bireysel ya da grup içinde sorumluluk alırlar. S öğrencilere karşılıklı konuşma. Tartışma sırasında hangi konularda görüşler alınacağı önceden planlanmalıdır. B öylece öğrenciler benzer problemlerle karşılaştıklarında nasıl davranacakları yönünde bir deneyim sahibi de olabilirler. istenilen hedefe varabilmek için etkili ve yararlı olan araç ve davranışları türlü olanaklar arasından seçme ve kullanmadır. bir problemin çözümünde. konuları bilgileri farklı yönlerden yöntemdir.2 9. Bir tartışma ortamı oluşturulur. Problem çözme. Uzman kişiler tartışmaya katkıda bulunarak açıklamalar yapar. olası olaylar yazılabilir. Birinci grup uzman kişiler.2 örnek olay yöntemi olmuş ya da olması muhtemel bir olayın öğrencilere sunulması ve sonrasında örnek olay içindeki problem çerçevesinde sorulan sorularla tartışma ortamı oluşturulması esasına dayalı bir yöntemdir. Problemin tek bir çözüm yolu yoktur. senaryo biçimindeki filmler. öğrencilerin ilgisini çekmesi açısından önemlidir. Problem çözme becerisi kazandırır.2 C. bilimsel yöntem. tartışarak bir sonuca varmak için yapılır. sorgulama ve yansıtıcı düşünme gibi terimleri içermektedir. bir konu üzerinde açıklamayı ve verilen tanımay» sağlayan bir 219. Gerçek bir olay bulunmaması durumunda da. Kavrama ve üst düzeydeki kazandırmada kullanılır.

s -Buluş yoluyla öğretim stratejisinde uygulama düzeyindeki hedef alantarının kazandırılmasında etkilidir. Aşağıdakilerden verilen özelliklerden hangisi probleme dayalı öğrenmenin özetliklerinden biri değildir? (2001 KPSS-120) A) Mantıksal düşünmeyi ve anlamlı öğrenmeyi gerçekleştirme B) Güdülenmeyi ve etkin katılımı sağlama A) öğrenci problemlerinin çözümünde bireysel ya da grup içinde sorumluluk alma sonuca ulaşmasını istemesi fırsatlar sağlama B) öğretmenin sonucu söyleyerek öğrencilerin bu C) Düşünme süreçlerinin kuilanılması için zengin D) Tek bir çözüm yolunun olmaması E) Bilgi toplama ve problem çözmede etkin ro! alma C) Düşünme becerilerini uygulama olanakları yaratma D) Öğrenmeyi öğrenme becerilerini geliştirme E) Bilişsel alanın bilgi basamağındaki öğrenmelerin kazanılmasına çalışma .öğretim İlke ve Yöntemleri 105 Problem çözme yönteminde aşağıdaki basamaklar kullanılır. 1. sorgulama.2 John Devvey'in İlerlemeci eğitim ilkelerinden yola çıkılarak geliştirilmiştir. bu görüşü benimseyenlerin ulaşmak İstediği sonuçlardan biri değildir? (2004 KPSS-79) Veri toplama. B. Proje tabanlı öğrenme yaklaşımında öğretmen planlama ve organizasyonda arka planda yer alır ve rehberlik yapar. öğrencinin bağımsızlığını kazanmasını. sorumluluk. üst düzey düşünme. irdeleme gibi çatışmalar yaparak etkim öğrenmeye ulaşır. problem çözme gibi üst düzey zihinsel beceriler kullanılır. s Proje temelli öğrenmede tek çözüm yoktur. öğrenme. sorgulama. s Araştırma. Araç-gereç yapımı. Proje Temelli Öğrenme Yönteminin Özellikleri2 --■. Öğrencilere ilgi ve yetenekleri doğrultusunda araştırma ve bireysel projeler üzerinde çalışma olanakları sunulmalıdır. yaratıcılık. S Konular derinlemesine öğrenilir. D. 6. s Öğrenciyi hayata hazırlar. ekip halinde çalışabilmesini ve problem çözme yeteneklerini geliştirir. 220. 222. C. Problem çözme İşbirliğine dayalı çalısına Laboratuvar çalışmaları Demostrasyon Inceleme-araştırma 221. çalışma. Öğretmen ve öğrenciler değerlendirmeyi birlikte yaparlar. 5. problem çözme. analiz ve yorumlama Denenceleri test ederek doğruluklarını bulma Çözümü uygulama ve önerilerde bulunma Yukarıda verilen basamaklar John Dewey tarafından geliştirilmiştir. 4. yaratıcılık. Öğrenci merkezli öğrenmeyi temel alan bu yaklaşımda öğrenci ders senaryoları içerisinde. 3. Aşağıdakilerden hangisi. Bu yöntemde genelde öğrencinin bireysel ve grup olarak gerçekleştirdiği öğrenme etkinliğinin sonucunda bir ürün yada performans ortaya koyması söz konusudur. PROJE TABANLI ÖĞRETİM YÖNTEMİ Öğrencilerin grup olarak yada bireysel olarak bir problem yada senaryo üzerinde yerine getirdiği bir tür problem çözme etkinliğidir. Değerlendirme ürüne ve sürece yönelik olarak yapılır. bilimsel yöntemi ve problem çözme aşamalarını kullanarak öğrenmesinin sağlanmasıdır. estetik nitelikli projeler olabilir. Problem Cözme Yöntemi ile ilaili özet bilailer: s -öğrencinin problem çözme sürecinde türlü alternatifleri geliştirerek. s Proje tasarısmı öğretmen ve öğrenci birlikte yapar. bilgiyi yeniden düzenleme. s Süreç ve ürün birlikte değerlendirilir. s Öğrenciler bireyse! ve grup haünde çalışır ve işbiriiği. E. 2. Birden fazla çözüm yolu üzerinde çalışılır. Problemin hissedilmesi (farkına varma) Problemi tanımlama Problemin çözümüne (hipotezler) oluşturma yönelik denenceler E. paylaşma gibi özellikler gelişir. Aşağıdakilerden hangisinin temel özelliği bireylerde üst düzey düşünme becerilerinin gelişimini sağlamaktır? (2003 KPSS-26) A.

106

öğretim Ilke ve Yöntemleri

223. Aşağıdakilerden hangisi Proje Tabanlı Öğrenme yaklaşımının kullanıldığı eğitim uygulamalarının temel özellikleri içerisinde yer almaz? (2003 KPSS-20) A. B. C. D. E. Bir senaryo çerçevesinde rol dağılımlar: Süreç ve ürünün birlikte değerlendirilmesi Sınıf içi ve dışı araştırmaya dayalı etkinlikler Sabi! bir içeriğe bağlı konular listesi işbirlikli çalışma

226. Aşağıdaki öğretmen davranışlarından hanisi öğrencilerin etkin katılımını, özendirme gücü açısından en zavıftır?

A) Ülkenin genel yönleriyle tanıtılacağını gruba
bırakması

B) Sunuşta, nelerden yararlanabileceğine ilişkin
ömekler vermesi C) Tüm ölçütlerin öğretmen tarafından belirlenmesi D) öğrencilerin seçimlerini dikkate alması

224.

I. Çalışmalar genellikle bir senaryo çerçevesinde
yürütülür

E) Bireysel katkıya ve ortak ürüne bakacağını belirtmesi

II. öğrenciler grup halinde Ya da bireysel olarak
sorumluluklarmı yerine getirirler III. süreç sonunda ortaya bir ürün konulur

F. BİREYSEL ÇALIŞMA YÖNTEMİ
öğrencilerin yeteneklerine göre ilerlemelerini sağlamak, bağımstz çalışma alışkanlığı kazandırmak amacıyla kullanılır. Bir öğrencinin bir konuyu yaparak yaşayarak öğrenme yoludur. öğrenciler bir konuyu kendi başına öğrenmek istediği ya da kendi başına çalışmak istediği zaman kullanılır. Araştırma-inceleme yoluyla öğretim modelinde ve tam öğrenme modelinde kullanılır. Uygulama, analiz, sentez düzeyindeki davranışları kazandırmada kullanılır. öğrenilecek bilginin belli olduğu, fakat öğrenme yollarının çeşitli olduğu durumlarda kullanılır. Tam Öğrenme Modelinde ve Araştırma-inceleme Yoluyla öğretim Stratejisinde kullanılır. 6 Özellikleri

IV. Değerlendirme de ortaya konulan ürün kadar
öğrenme süreci de önemlidir. Yukarıda özellikleri verilen öğrenme yaklaşımı aşağıdakilerden hangisidir? (2003 KPSS-23) A) B) C) D) E) Buluş yolu stratejisi Yansıtıcı düşünme Proje Tabanlı öğrenme Tümevarıma öğrenme Tam öğrenme yaklaşımı

225. ve 226. soruları aşağıdaki bilgilere göre yanıtlayınız. (2001 KPSS-50-51) Bir öğretmen vatandaşlık dersinde "İnsan Haklarını Engelleyen Etmenler" konusunu işlerken sınıfı 4 ya da 5'erli gruplara ayırmış ve bu etmenlerden birini inceleyerek bu sorunların çözümü için öneriler getirmesini istemiştir. Gruplara, seçtikleri etmenleri ve çözüm önerilerini anlatırken sergi, drama, gazete, pano vb. Hazırlama yoluna gidebileceklerini söylemiş; çalışmaları hem bireysel hem de grubun ortak çalışmalarına bakarak değerlendirebileceğini belirtmiştir.

S

öğrenci merkezlidir s

Yaparak yaşayarak

öğrenmeyi esas alır s kazandırır s

Bağımsız çalışma alışkanlığı

öğrenci kendi hızında ilerler S

öğrencilerin kendi öğrenme yollarını kullanmasına imkan verir6 Uygulamada Dikkat Edilmesi Gerekenler S s Amaç ve konu iyi belirlenmelidir. Çalışma planı oluşturulmalıdır öğrencinin yaptığı çalışmalar dosyalanmalıdır Dosya öğrenciyle birlikte değerlendirilmelidir Gerekli düzeltmeler yapılmalıdır6

225. Öğretmen aşağıdaki öğretme yaklaşımlarından hangisini kullanmaktadır? A) B) C) D) E) Gözlem yoluyla öğrenme Proje temelli öğrenme Yansıtıcı düşünme Benzetim (simülasyon) yoluyla öğrenme Yaratıcı drama

s s s

öğretim İlke ve Yöntemleri

107
tekniklerini
BİREYSEL ÖĞRETİM TEKNİKLERİ s Bireyselleştirilmiş öğretim s Programlı öğretim s Bilgisayar destekli öğretim • • • • •

227. Aşağıdaki durumlardan hangisi için öğrenciye proje ya da ev ödevi verilmesi daha önemlidir? (2002 KPSS-3) A) B) C) öğrencilerin boş zamanlarını değerlendirmede Konuların tekrar edilmesinde Konulann günlük yaşamla ilişkilendirmesinde bağımsız hazır çalışma bulunuşluk yeterliliği düzeyini

BÖLÜM 5 ÖGRETİM TEKNİKLERİ
Başlıca öğretim sınıflandırılabilir.1
GRUPLA ÖĞRETİM TEKNİKLERİ Beyin fırtınası Gösteri
■/

aşağıdaki
SINIF DIŞI ÖĞRETİM TEKNİKLERİ Gezi Gözlem Görüşme Sergi Proje ödev

gibi

D) öğrencilere
E)

Soru-cevap Drama Rol Oynama Benzetim Altı Şapkalı Düşünme Tekniği

kazandırmada öğrencilerin yükseltmede

s s •

Mikro öğretim Eğitsel oyunlar

228. Aşağıdaki durumlardan hangisi için öğrenciye proje ya da ev ödevi verilmesi daha önemlidir? (2002 KPSS-15) A) öğrencilerin boş zamanlarını değerlendirmede B) Konulann tekrar edilmesinde C) Konulann günlük yaşamla ilişkilendirmesinde

A. GRUPLA ÖGRETIM TEKNIKLERI
1. Beyin fırtınası Bir konuya çözüm getirmek, karar vermek, hayal yoluyla düşünme ve fikir üretmek için kullanılan yaratıcı bir tekniktir.1 s Sıra dışı fikirlerin açıklanmasına fırsat verir Grupta problem çözmekle görevlendirilen üyeler mümkün olduğu kadar çok fikir ileri sürerler. Fikirler ile ilgili yorum, eleştiri yapılamaz fikirler kağıtlara yazılır sonrada üzerinde îartışma yapılır. Bir ana fıkre ulaşılmaya çalışılır2 S Sınırlayıcı olmayan bir yol izlenir.

D) öğrencilere

bağımsız hazır

çalışma bulunuşluk

yeterliliği düzeyini

kazandırmada

E) Öğrencilerin yükseltmede

s Süre sınırlaması vardır. Doğal konuşma yapılır iyi-kötü, doğru-yanlış gibi yargılamalar kullanılmaz. Fikirlerin niteliğinden çok niceliği önemlidir.2 s Gruptaki herkes fıkrini söyleyebilir. Düşüncelerin üretilmesine ve geliştirilmesine önenrT verilir. Özendirici bir ortam oluşturularak katılımcılann serbest konuşabilmeieri sağlanır. Düşüncelerin ifadesi sırasında eleştirilere fırsat verilmez. 229. Aşağıda verilen durumların hangisinde, beyin fırtınası tekniği verimli bir biçimde uygulanamaz? (2004 KPSS-82) A) Süreç boyunca fikirler düzeltilip yönlendirilirse dışı verilirse yol izlenirse fikirlerin açıklanmasına değer

B) Sıra

C) Kullanılan yaklaşımda smırlayıcı olmayan bir
D) Süre açısından sınırlılık getirilirse E) Gruptaki herkese sorular yönetilirse

108

öğretim İlke ve Yöntemleri

230. Bir soruna çözüm bulmak amacıyla, bireylerin eleştiriye yer vermeyen bir ortamda düşüncelerini açıkladıkları, orijinal fikirlerin üretimini sağlamayı hedefleyen öğretim tekniği aşağıdakilerden hangisidir? (2003 KPSS-27) A) B) C) D) E) Tartışma Benzetim Rol yapma Beyin fırtınası Soru-cevap

özellikle spor, fen, müzik ve sanat alanlarında kullanılmaktadır. Göze ve kulağa hitap ettiği için öğrenme düzeyi yüksektir. öğrencilerin ilgilerini çekmektedir. Gösteri kısa ve öğrencilerin anlayacağı hızda olmalıdır. Analiz, sentez, değerlendirme düzeyinde davranışların kazandırılması amaçlanmamaktadır. 233. Aşağıdakilerden hangisi sınıf içi etkinliklerde ağırlıklı olarak gösterip yaptırma tekniğine yer veren bir öğretmenin hedefleri arasında yer almamaktadır? (2003 KPSS-25)

A) öğrencilerin olayları analiz edebilmelerim
231. Belirtilenlerden hangisi "beyin fırtınası" tekniğinin başarısı engeller? (2002 KPSS-25) A) Düşüncelerin üretilmesine ve geliştirilmesine önem verilmesi B) Düşüncelerin niteliğe de niceliğe de önem verilmesi sağlamak

B) öğrencilerin yaparak yaşayarak öğrenmelerini sağlamak

C) Psiko-motor becerileri kazandırmak
D) öğrenilen bilgilerin uygulamasmı sağlamak E) Beceri gelişimini sağlamak 234. Aşağıdaki durumlardan hangisi için gösterip yaptırma yaklaşımı uygundur? (2002 KPSS-24) A) Devinişsel (psikomotor) beceri kazandırma B) Olgu ve olayları açıklama C) Kavram geliştirme D) Bağımsız çalışma alışkanlığı kazandırma E) işbirliği ve paylaşımı artırma 3. Soru-cevap öğretmenin konuyla ilgili önceden hazırladığı soruları sınıfta öğrencilere sorması ve öğrencilerin cevaplaması yöntemidir. öğretmen öğrencilerin düşünme ve yorum yapmalarına olanak sağlayan sorular hazırlamalıdır. Bu teknik, konunun ne kadar anlaşıldığı hakkında dönüt verir. Öğrenci soru sorulacağı için sürekli hazır haldedir. Soru Sorarken Dikkat Edilecek Noktalar s Sorular tüm sınıfa sorulmalı, biraz beklenmeli, daha sonra cevabı verecek öğrencinin adı söylenmelidir. Böylece öğrencilerin tümü şoruyu dinleyecek ve cevaplamaya çalışacaktır. s Soruyu yalnızca bir öğrencinin cevaplamasına izin verilmelidir. s Cevap için uygun yeterli zaman tanınmalıdır.

C) özendirici bir ortam oluşturularak katılımcıların
serbest konuşabümelerinin sağlanması önlenmesi, bırakılması değerlendirilmenin

D) Düşüncelerin ifadesi sırasında eleştirilerin

sonraya

E) Düşüncelerin ifadesinde bireylerin yönlendirilmesi, görüşlerin düzenlenmesi

232. Amacr, kısa sürede çok sayıda fîkir üretmek, sorunlara çözüm getirmek ve yaratıcılığı geliştirmek olan etkinlik aşağıdakilerden hangisidir? (2001 KPSS-108) A) B) C) D) E) Problem çözme Beyin fırtınası Güdümlü tartışma Gösteri (demonstrasyon) Grupla öğretim

2. Gösterip yaptırma Bir işlemin, bir deneyin nasıl yapıldığını, bir araçgerecin yada makinenin nasıl çalıştığını öğretmenin önce uygulama yaparak, göstererek ve açıklayarak sonrada öğrenciye yaptırarak öğrenmeyi sağladığı bir yöntemdir. Daha çok psiko-motor davranışların, Bilişsel alanın uygulama basamağının, karmaşık bazı olayların gösterilerek öğrenilmesinde kullanılır. En etkili yönü bir becerinin ustaca ve en uygun bir şekilde nasıl yapılabileceğinin öğretilmesidir, 2 Bu nedenle öğrencilerin yaparak yaşayarak öğrenmeleri sağlanır. Genellikle psikomotor becerileri kazandırmak amacıyla kullanılır. öğrenilen bilgilerin uygulanmasını gerektirir. Amaç beceri geliştirmektir.

s Öğrencilerden tam cevap beklenmelidir. öğretmen Önemli noktaları açıklamak için soruyu cevaplamamalıdır. Eğer öğrenci soruyu cevaplamakta güçlük çekiyorsa bir başka öğrencinin ona yardım etmesi sağlanmalıdır.

öğretim llke ve Yöntemleri

109

öğrencilerin bir konu üzerinde düşünmelerini sağlar. Öğrencinin ne düşündüğünü ifade etme fırsatı verir. İyi anlaşılmayan noktaları açıklığa kavuşturur. Düzeltilmesi için fırsatlar oluşturur. Öğrencilerde sözlü anlatım becerileri geliştirir. Doğru cevap veren öğrencilere "iyi", "güzel", gibi sözlerle pekiştirilmeli, yanlış cevap veren öğrencilere "şimdi hatırlayamadın, arkadaşını iyi dinle sana tekrar soracağım" gibi sözler söylenmelidir. Doğru cevaplar hemen pekişirilmelidir. Doğru cevaplar için ipuçları verilmeli, yanlış cevaplar düzeltilmelidir. Mümkün olduğunca farklı türden sorular sormaya dikkat edilmelidir. Bunlar; Kapalı uçlu bilgiyi yoklayan sorular, ilişkisel-birleştirici sorular, genişletme-açık uçlu sorular şeklinde olabilir. Örnek; Genişletme- Trafik kazalarını önlemek için neler önerirsiniz? Kapalı uçlu- İstanbul'u kim fethetmiştir? İlişkisel- Problem çözme ile araştırma- inceleme yaklaşımları arasındaki ilişkiyi açıklayınız

237. Öğrencilerin sınıf ortamında bildikleri konular üzerinde kısa konuşmalar yapmasını isteyen öğretmenin ulaşmak istediği temel amaç aşağıdakilerden hangisidir? (2001 KPSS-45) A) Sözdağarcığını zenginleştirmek B) Tartışma kurallarını öğretmek C) Yaşantıların paylaşılmasını sağlamak D) Sözlü anlatım becerisini geliştirmek E) Öğrencilerin sağlamak heyecanla baş edebilmesini

235. Dersini işferken bir öğrenciye soru soran ve bu Öğrenciden yanhş yanıt alan bir öğretmenin aşağıdakilerden hangisi izlemesi gereken en uygun yoldur? (2004 KPSS-71) A) Ceza kullanması

4. Rol Oynama Rol yapma tekniği; bir fikir, durum yada olayın başkasının kimliğine bürünüp o kişi gibi davranmaya çalışmasıdır. Burada öğrencinin neler söyleyeceği önceden belirlenmiştir. Önceden öğrenciye rolün nasH canlandırılacağı konusunda rehberlik yapılır. Rol yapma bittikten sonra durum yada olay sınıfça tartışılır. Ayrıca rol yapan öğrenciye neler hissettiği sorulur. Bu teknikte sadece problemin çözümü değil katıtanların insanı anlaması, insan ilişkilerinde olumlu tavır geliştirmeleri ve empati yoluyla başkalarını anlamaları sağlanır. 5. Drama Doğaçlama, rol oynama ve tiyatro tekniklerinden yararlanarak öğrencilerin yaşantıyı, bir olayı, bir fikri veya soyut bir kavramı oyunsu süreçlerle canlandırmasıdır. Bir tiyatro oyununun sahneye konuluşundaki gibi dramada öğrenciler kendilerini o atmosferin içinde hissederier. Drama öğrencilerin hangi durumlarda nasıl davranmaları gerektiğini yaşayarak öğreten bir tekniktir. Drama yönteminden birçok derste yararlanılır. Örneğin: Tarih dersinde ilkçağ konusu işlenirken öğrenciler kendi aralarında grup oluşturur. Giyim, mekan, insan ilişkileri, üretim gibi konularda hazırlanarak sınıfta bunu oynayabilirler ve sonuçta konuyu tartışırlar. Drama da yer alan Öğrenciler bir anlamda olayın bir parçası olurlar. Drama onlara rolünü oynadıkları kişiliklerle konuşma olanağı sağlar Drama bireysel deneyimlerin gelişmesine katkı sağlar. Öğrenciler duygularını, davranışlarım, fikirlerini ve ilişkilerini geliştirirler. Dramanın genel olarak iki türü vardır. Bunlar doğal drama ve biçimsel dramadır.3 Doğal dramada oyuncular kendilerini diledikleri gibi ifade ederler. Amaç bireylere serbest konuşma alışkanlığı kazandırmak, onların duygu ve düşüncelerini kendi sözcükleriyle istedikleri gibi

B) Öğrencinin,

doğru yanıtt bulmasını sağlayacak başka bir soru yöneltmesi

C) öğrenciye, yanlış yanıt verdiğini söylemesi D) Öğrenciye doğru yanıt veren öğrencileri örnek göstermesi E) Öğrencinin söz hakkını kısıtlaması

236. Öğretim süreçlerinde, öğrencilerin bir konu üzerinde düşüncesini ve düşüncelerini ifade etmesini sağlamada, iyi anlaşılmayan noktaları açığa çıkarmada, düzeltmesi için fırsatlar y ar at ma da ve p ek iş ti rm e iş le memde kullanılabilecek en uygun yöntem ve teknik, aşağıdakilerden hangisidir? (2004 KPSS-83) A) B) C) D) E) Anlatma Problem çözme Soru-yanıt Tartışma Bireysel çalışma

Her iki drama türünün pek çok çeşidi vardır. üretken Mavi Şapka: Serinkanlı. pandomim ve diğer bazı oyunlar da biçimsel dramaya örnek verebilir. Gerçek ortam ve araçlar kullanılarak yapılması tehlikeli ve pahalı olan durumlarda başvurulması gereken bir yöntemdir. Oynanacak oyun ya da hikaye. analizci 8.3 Dramanın. Âşağıdaki yöntem ve teknikler dikkate alındığında hangisinde öğretmen etkinliği diğerierine oranla daha baskındır? (2003 KPSS-28) A) B) C) D) E) Gösterip yaptırma örnek olay Tanışma Benzetim Düz anlatım • Dersler 515 dk. Benzetim öğrencilerin bir konuyu gerçekmiş gibi ele alarak üzerinde çalışma yaptıkları bir tekniktir. 238. 3 Kendilerini geliştirirler. • Hizmet öncesi öğretmen eğitiminde kullanılır. başka birinin kimliğine bürünerek dünyaya başkasının penceresinden bakmaya çalışır. 6 239. 6. Yukarıda özellikleri sıralanan öğretme öğrenme yönteminin ya da tekniğinin adı nedir? (2004) A) B) C) D) E) Münazara Programlı öğretim Bireyselleştirilmiş öğretim Mikro eğitim Görüşme 240. Böylece birey giydiği şapkanın gerektirdiği biçimde düşünce üretmeye çalıştığı için. Rol oynamada birey. düşüncenin sadeleştirilmesi gerçekleştirilebilmektedir. kayda alınır. Bunda oyunlar daha ciddi ve planlıdır. kişisel Siyah Şapka: Kötümser Sarı Şapka: İyimser Yeşi! Şapka: Yenilikçi. • öğrenci sayısının az olması önemlidir. Dersler kısa tutulur. Bu teknikte bilgisayardan sıkça yararlanılır. Kuklalar. Yaratıcı Drama Yaratıcı drama. • öğretim becerileri gözlem ve dönütlere göre tekrarlanır böylelikle bu beceriler geliştirilmeye çalışılır. bilişsel. radyo ve TV haber ve yayınlarını taklit etme ve gölge oyunları doğal dramaya örnek olabilir. altı farklı renkte şapka ve bunlara yüklenen anlama göre görüş oluşturma esasına dayanmaktadır. Uçak eğitimi. Bicimsel drama daha çok yetişkin bireylere yöneliktir. Mikro öğretim öğretmen eğitimde kullanılan ve az sayıdaki öğrencinin grup çalışmalarıyla gerçekleştirdiği. Drama da ise bireyde gelecekte veya başka ortamlarda karşılaşabileceği durumlara muhtemel çözüm yollarını oynayarak hazırlıklı olmayı içerir. hikayeleri sahneleme. Yavaş öğrenen öğrenciler için faydalıdır. Uygulama sırasında şapkalar değiştirilerek. duyuşsal ve psiko-motor becerileri kazandırmada etkili olabilen. Beyaz Şapka: Tarafsız Kırmızı Şapka: Duygusal. Dersten sonra sunu birlikte izlenir ve tartışılır ve değerlendirilir. • Kaydedilen süreç sınıf içinde izlenerek tartışılır. sunu video. istenildiği anda başka bir düşünme biçimine geçiş mümkün olabilmektedir. s Rol oynama ile drama arasındaki fark. tutularak oluşan süreç içinde kaydedilir. Öğretmen adaylarının sınıfta sunduğu dersin video kayıtlarma bakıiarak davranış düzeftme ve geliştirme yöntemine en ad verilir? (2002 KPSS19) A) B) C) D) E) Ekiple öğretim Mikro öğretim işbirliğine dayalı öğretim Birebir öğretim Programlı öğretim 7. biçimsel drama türü olarak kabul ediiebilecek bir biçimi de yaratıcı dramadır: Yaraîıcı dramayı genel hatları ile inceîemekte yarar vardır. araç gereç gerektirmez. Öğrenme düzeyi oldukça yüksektir.2 Yüz yüze eğitimin gerçekleştirildiği sınıf içi uygulamaları kapsayan bir tekniktir. oyuncular tarafından paylaşılmış.3 Şapkaların renkleri ve özellikleri aşağıdaki gibidir. Gerçek durumlar model yada sanal ortamda (bilgisayar) yaratılabilir. önceden hazırlanmış bir metin olmadan rol alanların kendi yaratıcılık özelliklerini kullanarak oluşturdukları rolleri sundukları bir Öğretim yöntemidir.-. kadavra üzerinde ameliyat vb.3 mevcut problemin çözümü konusunda görüşler üretmeleri istenilmektedir. bir tekniktir. provası yapılmıştır. Teknik. Her öğrenci konusunu sunar. Altı Şapkaiı Düşünme Tekniği öğrencilere yeni fıkır üretmenin yollan öğretilmeye çalışılmakta. öğrencilerden düşüncelerini kullanılan şapkaların gerektirdiği biçimde ortaya koymaları ve .110 Öğretim İlke ve Yöntemleh açıklama yapmalarına imkan sağlamaktadır. teyp vb. Bunlar arasında serbest oyunlar. resimlerle hikaye sahneleme.

Uygulama basamağındaki davranışların kazanılmasında başvurulabilir. Uygulama basamağındaki davranışlann kazandırılmasında kullanılır. şiir. Bireyselleştirilmiş Öğretim (Keller modeli) Öğrenci merkezli bir öğretim tekniğidir. Öğretmenin rolü öğrenci merkezli öğrenme etkinlikleri düzenlemektir. * s s V Dönüşümlü günlük çalışmalar. 6 . insanları bir plan dahilinde izlemeye dayalı bir tekniktir. Bir sınıfı oluşturan öğrenciler arasındaki öğrenme ve bireysel farklılıklarının giderilerek her öğrenciye hızına uygun öğretim yapılması sürecidir. öğrencilere ilk elden 4.2 Doğrudan bilgi edinme yollarından biridir. Bilgisayar Destekli Öğretim 241. tanımak amacıyla yapılır. öğrenme stili. Gezi yapılacak kurumdan ve okul müdürlüğünden izin alınarak gezi programının bütün boyutları öğrencilerle birlikte planlanmalı ve yürütülmelidir. Özellikleri. öğrencinin öğrenme hızına bağlı olarak öğretim tasarlanır. Yetersizlik ve eksiklikleri tamamlamada kullanılır Beceri geliştirmede kullanılır Bireysel hızda ilerlemeyi sağlar 3. durumu gözleyerek doğrudan bilgi edinme yoludur. 2 Kart oyunları. Öğrenci aynı zamanda yaparak-yaşayarak ve planlı iş yapma alışkanlıkları kazanır2 öğrenme araç ve ürünlerini gezip görmek. sınıf sergileri. sınıf içi çalışmalara da değişiklik getirmektedir. öğrenme sürecinde ürettikleri ürünlerin değerlendiği ve paylaşmayı sağlayan bir tekniktir. Eksikleri tamamlamak. becerileri geliştirilir ve öğrenme süreci ile ilgi çekici. sınıf) olayları. olay ya da durumla ilgili bilgi toplamak amacıyla yapılır. üretkenlikleri. 2. ünitede geçen konuları doğal ortamında görmek. renkli. 6 C. s Bilgisayar öğretmenin yerine geçen bir araç değil. hareketli. tarzı önemlidir. heykel sergileri gibi etkinliklerle ortaya konulur. Ev Ödevi Öğrencilerin sınıf dışında yaptığı ek öğrenme etkinliği olarak gerçekleştirilir. Öğrencilerin gerçek hayat içinde ya da yapay ortamlarda (laboratuar. 9. Belirli bir nesne. doyum sağlayıcı bir anlama kavuşur. Gezi sonuçları sınıfta tartışılmalı ve raporlaştırılmalıdır. öğrenciye neşeli ve rahat ortam sağlanmakta. davranışları pekiştirmek ve geliştirmek. Her öğrenciye ayrı ayrı ödev verilebileceği gibi grup ödevleri de verilebilir. Eğitsel oyunlar öğrenilen bilgilerin pekiştirilmesini ve daha rahat bir ortamda tekrar edilmesini sağlayan bir tekniktir. kitap. Gezi Okul ve sınıf çalışmalarını tamamlamak. Gözlem Bir nesneyi. Özellikle duyuşsal davranışların kazanılmasında etkilidir. nesneleri. resim. SINIF DIŞI ÖĞRETİM TEKNİKLERJ 1.öğretim ilke ve Yöntemleh 111 somut yaşantılar sağlamak ve okul-yaşam arasındaki bağı kurmak amacıyla yapılan planlı ziyaret tekniğidir. fuarlar. öğretmene yardımcı olan. bulmacalar buna örnektir. gelecek konulara hazırlık yapmak amacıyla kullanılır.6 B. Öğrencilerin öğretim etkinliklerinden sorumlu olmaları amaçlanmaktadır. bilmeceler. Hazırlanan ürünler. s öğrenciler için. öğretimi tamamlayıcı bir destek aracıdır 2.2 Gezi iyi planianmalıdır. animasyonlu olarak hazırlanan eğitim CD leri aracılığı ile öğrenme zevkli ve ilgi çekici hale gelir. Bu teknikte öğrencilerin yaratıcılığı.Eğitsel gezilerin temel amacı aşağıdakilerden hangisidir? (2001 KPSS-47) A) Boş zamanları değerlendirmek B) Öğrenciler arasında yardımlaşmayı geliştirme C) Ilk elden somut yaşantılar sağlama D) Öğrencilerin hazır oluş düzeyini yükseltme E) Öğrencileri sınıf ortamının monotonluğundan kurtarmak Bilgisayar öğretiminde öğretmene yardımcı bir öğretim aracı olarak kullanılır. Yapılması gereken bireysel çalışmalar. Programlı öğretim ve bilgisayar destekli öğretim bu yaklaşıma hizmet eder. Konular oyuna dönüştürülerek ilgi çekici duruma getirilir. Sergi öğrencilerin. Beceri çeliştirme çalışmaları Planlı grup çalışmaları Düzey geliştirme çalışmalan yapılır. öğrencilerin bireysel ayrılıklarına göre farklı çalışmalar yaptırılmasını gerektirir. BİREYSEL ÖĞRETİM TEKNİKLERİ 1.

2 5. 5. Öğretmen Adayları İçin Konu Anlatımlı. Örnek Çözümlü KPSS. Bir öğretmen ödev verirken. Zor ve karmaşık ödevleri yapamayan öğrenciler başkalarından yardım istemekte ve bu sürede olumsuz psikolojik d ur um la r yaşamaktadırlar. B) öğrenciler arasında iletişimi kuvvetlendirmek. Ankara: Anı Yayıncılık. 6. 4. 243. Uzman kişinin açıklamaları ve bilgileri konuyu yaşayan birisi olması sebebiyle daha gerçekçi ve etkileyici olabilir.2 242. Planlamadan Değerlendirmeye Öğretme Sanatı. özcan. Şeref. 3. Kuramdan Uygulamaya Öğretim Yöntemleri. Aşağıdakilerden hangisi öğrencilere verilen ev ödevlerinin en çok kullanıldığı durumdur? (2003 KPSS-30) A) öğrencinin hoş zamanlarını değerlendirmelerini sağlamak. 2004 Taşpınar. sağlamak. Program Geliştirmede Öğretmen Ei Kitabı. 2003 Tan. öğrencinin bireysel yapabileceği içerikte verilmelidir. 2001 Demirel. M. C) Okulda kazanılan davranışların pekiştirilmesini sağlamak. Ankara. D) Ailedeki diğer bireylerin de öğrenmeye katkısını E) öğrenci başarısını daha çok ölçmeyle yapmak. Uzrnan kişi sınıf ortamına getirilebilir veya görüşme ziyaret etme şeklinde gerçekleştirilir. s ödev. 2.112 Ödevlerin özellikleri s ödev açık. Görüşme Öğrenme konusuyla ilgili bilgileri uzman kişilerden alarak sınıf ortamında aktarmaya dayalı bir tekniktir. KPSS Eğitim Bilimleri Ankara: Empati Yayınevi. Öğretmen Adayları İçin Konu Anlatımlı KPSS Ankara: Pegem A Yayınları 2004 Oktaylar. V. öğrencinin gelişim düzeyine uygun ve normal süre için verilmelidir. s Ödev. net ve anlaşılır olmalı öğretim llke ve Yöntemleh YARARLANILAN KAYNAKLAR 1. 2004 s öğrenciye öncelikle sınıfta anladığı ve öğrendikleri konuların tekrarını ve alıştırmasını yapmaya dönük ödev verilmelidir. 2004 Sönmez. Elazığ: Üniversite Kitabevi. Yargı Yayınevi. aşağıdakilerden öncelikle hangisine dikkat etmelidir? (2001 KPSS-113) A) Eğitsel değer taşımasına B) Uzun zaman almamasına C) Konusunun yakın çevreyle bağlantılı olmasına D) Bilgi toplamayı gerektirmesine E) Bireysel olarak yapılabilmesine . E n ç o k o k u l d a k a z a n ı l a n d a v r a nı şları n pekiştirilmesini sağlamak amacıyla kullanılır. Hasan Can. s s s ödevlerle ilgili öğrenciye anında dönüt verilmelidir. Mutlaka eğitsel bir değer taşımalıdır. Ankara: Pegem Yayınları.

(1) 5. Eğitim bir bakıma kasıtlı kültürleme yolu olarak görüldüğünden eğitim programlarının planlı olması gereği bu deyişle kendiliğinden ortaya çıkmakladır. "eğitim"dir Eğitim programı Bireyin okul içi ve okul dışı planlı tüm eğitim etkinliklerini içine alan öğrenme yaşantıları planıdır. okul dışında derken de okul çevresinde ve program dışı etkinlikler olarak dile getirilen örtük program etkinliklerini kapsadığı söylenebilir. s Bireyin bir başkası tarafından eğitilmesidir. Öğretim Programı Eğitim programı içinde önemli bir yeri olan okuldaki dersler ve bununla ilgili etkinliklerle sınırlandmlmış o!an bir kılavuzdur.Program Geliştirme 113 GİRİŞ Eğitim insanı temel alır ve onun öğrenmesiyle başlar. Bireyi öğrenme sürecinin temeline aldığımızı ve onu bir öğrenen olarak gördüğümüzü kabul edebiliriz. yaşantılarla kazanılır. öğretme ise öğrenme etkinliklerini yönlendirme ya da kılavuzlama işidir. s formal eğitimin birey dışındaki unsurlarca kontrol edilmesidir. Bu tür çabaların ve etkinliklerin en yoğun olduğu alan. kısaca yaşamın her anında oluşur Olumlu davranışlar yanında istenmeyen davranışlarda oluşabilir süreklidir. Ekonomik (insan gücü yetiştirme) 4. bireylere olumlu davranış kazandırmaktır Formal eğitimin gerçekleştiği ortamlar içinde okulun ayrı bir önemi vardır. Bu anlamda birey. ancak öğretim daha çok okulda yapılmaktadır.Toplumsal (Kültür aktarımı) 2. I. Okulda bireyler çoğunlukla öğretim yoluyla davranış kazanırlar. bu davranışların nasıl kazandırılacağının. O halde öğretim nedir ? Öğretim Bu davranış değişikliğini okulda planlı ve programlı bir şekilde yapılması sürecidir. Bireyi geliştirici (Bireylere iş. Başkalarının etkisi altında yeni davranışlar kazanması onun eğitilmesi demektir Eğitim Bireyin davranışında kendi yaşantısı yoiuyla ve kasıtlı olarak istendik değişme meydana getirme sürecidir. yaşam boyu devam eden süreçle sürekli öğrenme arzusunda olan bireydir. Eğitim kurumlarının işlevleri dört ana başlık altında toplanabilir. öğrenme yeteneği olmadan eğitim olmaz. gelişigüzeldir. Zaman ve yer açısından sınırsızdır ve her şeyden önemli olarak da kültürü oluşturur.(1) Eğitim her yerde. kuşkusuz. Birey davranışlarının hemen tamamını başkalanyla etkileşerek. Eğitimde planlanmış etkinliklerin önemi büyüktür.(1) Formal Eğitim (Kasıtlı Eğitim) Bireyin kendisi ya da bir başkası tarafından kazanılacak davranışların planlanıp kontrol edildiği eğitimdir. Eğitimin hedeflerine ulaşmak için yapılacak etkinlikler dizgesine eğitim programı denir Amaç. Eğitimin başlangıcı.9 6. okulda. arkadaş grubu içinde. bulunulan ortama göre öğretim yoluyla şekillenir gerçekleşir Başlangıçtan sonuna Bireyin yaşadığı kontrollü kadar kontrollü yada kontrolsüz her ortamda gerçekleşir ortamlarda gerçekleşir Çoğunlukla okul vb. Eğitim süreci. amaçlt ve düzenli bir şekilde gerçekleşir. kazandırılıp kazandırılmadığının nasıl anlaşılacağının gösterildiği dokümana denir. planlı ve yöntemli" insan çabalarının ve etkinliklerinin ana öğesi durumuna gelir. çok boyutludur. ilgi alanlarını geliştirir) Program Gelecekle ilgili yaşanılması istenenlere ulaşmak için.9 Bireye kazandırılması düşünülen davranışların ne olduğu.e FORMAL EĞİTİM INFORMAL EGITIM Amaçlı ve planlıdır Amaçlı ve planlı değil. insanın insan olarak çevresiyle etkileştiği güne kadar uzanır.1 . Planlı. Çoğunlukla öğretmen Planlı olmadığı için. tarafından planlanır. Okulda ifadesi ile okul içinde yapılan tüm etkinlikler ile sınıfta öğretilen tüm dersleri içine alan öğretimi. yaşam boyu devam eder. uğraş verir. Siyasal (Yönetici yetiştirme) 3. onları gözleyip taklit ederek öğrenir. öğrenenlere öğrenme yaşantıları sağlamak eğitim programları aracılığı ile olmaktadır. toplumsal ve kültürel yaşamın her alanında "bilinçli. elde bulunan imkanları düzenlemektir. Bunlar karşılaştırmalı olarak şöyle açıklanabilir. doğduğu andan başlayarak çevresinin etkisindedir. yerlerde oluşur işyerinde. İnformal Eğitim Bireyin farkma varmadan gerçekleştirdiği öğrenmelere denir. Öğrenen. Bireysel. düzenli.

içerik. Dış dünyanın insan algılarından bağımsız olduğu varsayımından hareket eden gerçekçilikte. öğrenme-öğretme süreci ve değerlendirme öğeleri arasmdaki dinamik ilişkiler bütünüdür. Bu tanımda. gerekse toplumu ve konu-alanım ele ahrken neye önem verileceğinin temelinde felsefı görüş ve tutumlar vardır. Bu dört Öğe. öğretim programını oluşturan derslerin planlandığı ve bu planlama içinde derslerin amaçlan. kişisel inanç ve değerlerimizle ilgilenmemize. sezgisel düşüncenin de bilimsel tutum kadar önemli olduğunu savunur. bir okul için düşünce tarzını. bireyin davranışında yaşantıları yoluyla istendik değişmeler oluşturma sürecidir. (esasicilik) Program Geliştirme Eğitim programının hedef. Bir başka deyişle. Müfredat Bir dersin yalnızca ünitelerinin ve konularının belirlendiği listedir. gerçeğin temellendirilmesine dayalı bir bağ kurma süreci ve bu sürecin sonunda elde edilen ürünlerin dirik bir bütünüdür. Idealizmde gerçek akıldır ve madde bir bakıma onun ürünüdür.(4) Her üç program kavramını bütün olarak düşündüğümüzde şunlar söylenebilir. içerikleri. Hedef 2. ders programlan da öğretim programını oluşturmaktadır.(2) İçerik Bir programın içinde bulunması gereken konuların düzenlenmiş bütünüdür. Gerçekçiler.114 Program Geliştirme Ders Programı öğretim programı kavramında sözü edilen dersler için hazırlanmış bir programdır. bir yargının doğruluğu. öğrenme-öğretme etkinlikleri ve değerlendirme esaslarının yer aldığı bir kılavuz plan olarak tanımlayabiliriz. Duygu ve arzulardan öte akla bağımlı olması. Felsefe. görüşleri. Felsefe. Konuların düzeneği olarak da ifade edilir.(3) Bir eğitim programında yer alan dört temel öğenin birbirleri arasmdaki ilişkiler bütününe program geliştirme denir. İdealizm (İdealistlik) İdealist görüş gerçekçiliği ruhsal sayan bir felsefe öğretisidir. bu görüşü modern bilimin temelini oluşturan nesnelliği yansıtmasına olanak vermiştir. 1.<2) Ölçme ve Değerlendirme (sınama durumları) öğrencide gözlenmeye karar verilen istendik davranışların kazanıhp kazanılmadığı hakkında bir yargıya varma işidir. gerçek bilgi ise aklın ürünü olan bilgidir. Belli bir zaman süresi içinde bireyi etkileme gücünde olan dış şartlardır.(2) 2. öğrenme-öğretme süreci 4.(4) Realizm (Gerçekçilik) Bu görüşe göre varolan her şey gerçektir. Bir savın ya da inancın doğruluğu. PROGRAM GELİŞTİRMENİN FELSEFİ TEMELLERİ Felsefe. öğrencilere yaşayan değerler ve bu değerlerle nasıl yaşayacağı öğretilmelidir. Gerçeklerle ilgili olarak. idealistlerin öngördükleri gibi zihnin . söz konusu yargının diğer yargılarla uyuşmasına bağlıdır. var olma nedenimizi ve bir ölçüde nereye gideceğimizi anlamamıza yardımcı olur. Gerek bireyi. kim olduğumuzu. iyi. "istendik" sözcüğü ile anlatılmak istenen temel koşul aşağıdakilerden hangisidir? (2001 KPSS-93) A) B) C) D) E) Eğitimin hedefleriyle ilgili olma Bireyin isteklerini dikkate alma Güncel gereksinimleri karşılama Bireye fıziksel güç kazandırma Toplumsal yardımlaşmayı artırma Bir ders içerisinde hedeflerin bireylere nasıl kazandırılacağına ilişkin etkinliklerin düzenlendiği planlardır.*2* Öğrenme-Öğretme Süreçleri Eğitim durumlandır. En geniş kapsamlı program eğitim programıdır.9 7 244. ölçme ve değeıiendirme (sınama durumları) Hedef Yetiştirilecek bireyde bulunması uygun görülen eğitim yoluyla kazandırılabilir istendik özelliklerdir. Temel olarak dört felsefeden söz edilebilir Bunlar. inançları yansıttığı ve hedef ile içeriği etkilediğinden program geliştirmede önemli bir yer tutar. Çünkü idealist görüşte tutarlılık kavramı önemli bir yer tutar. Bu görüşe göre okul kültürel mirası oluşturan değerleri öğretmelidir. doğru ve güzelin evrensel olduğunu savunan bu görüşe göre. maddenin varlığına olan inanç temeldir. Bu program öğretim programını içine almakta.(3) 1. Eğitim. dile getirdiği nesne ya da olgunun var olmasına bağlıdır. Gerçeğe giden yolun sadece bilimsel yöntem olduğunu kabul etmez. Içerik 3. Bu görüşte değerler mutlaktır ve değişmez bir yapıya sahiptir.

W. 19. Zihinsel açıdan üst düzeyde seçkin bireyler III. Bu nedenle. Existentialism (Varotuşçuluk) Varoluşçu görüşe göre eğilimin amacı özgürlüklerin artmasıdır. insan deneyimine dayandığmdan eğilim amaç ve yöntemlerinde esnekliğe. Yeniden kurmacılığın bazen varoluşçulukla da ilgisi vardır. Çocuğun tüm yaşamı bir bütün olduğundan eğitim. bir düşüncenin. Daimicilik görüşünün temel ilkeleri şunlardır: s s s Değişmeyen Evrensel Bir Eğitim Entellektüel Eğitim Eğitim hayalın bir kopyası değil. yardıma gereksinim duyan öğrencinin yardımına koşan ve kişiliğin geliştirilmesine yardım etme zorunluluğunda olan bir kişidir. İnsan doğasının en önemli yanı akıldır. yaşama hazırlıktan öte yaşamın kendisidir. Varoluşçu öğretmen. sürekli deneme ve düzeltmelere olanak tanır. II. Yararcılık.idealizm ve realizmden. Esasicilik) 245. Böylesi bir yaklaşımda öğretmenin rolü. Bireylere zihinsel yetilerini geliştirmelerinde Pragmatizm (Yararcılık) Yararcılık. bu görüşü sistematik bir eğitim kuramı olarak görmeyenlerin sayısı oldukça fazladır. bir kavramın ya da bir kuramın bir eylem planı ya da tasarısından başka bir şey olmadığını ve doğruluğun da yalnızca bu düşüncenin başarısından oluştuğu görüşüdür. Esasicilik 3. ne rekabet eden bir kişilik olarak hizmet eden idealci ve bilgi veren gerçekçi. İnsanların bu değişmez gerçeklere göre yetiştirilmesi gerekir. I. eğitim süreci. James'e göre yararcılık. Her bir öğrencinin. yüzyılda Amerika'da ortaya çıkan bir felsefi akımdır. Daimicilik (Prennialism) Bu görüşü savunanlar eğitimin evrensel nitelikteki belli gerçeklere göre şekillendirilmesi üzerinde dururlar. Yararcılığın özü. Bunlara göre insanın doğası ve ahlaki ilkeleri değişmez.Program Geliştirme 115 Sosyal ve demokratik yaşamı geliştirme yetiştirmek kendi dünyasını yaratması yerine.(Yeniden kurmacılık) . esasicilik.yararcılıktan (pragmatizm) ilham alır. Bu nedenle. Gerçekçi görüş temelde idealist görüşe karşıt olarak oluşturulmuş bir görüştür. Amprizm'den daha köklü ve daha az sorunla karşılaşacak bir yöntemdir ve deneyim felsefesinin daha akılcı ve eleştirici bir uygulamasıdır. ne de sorun yaratan durumlarda danışman olarak hizmet eden yararcı bir davranış kalıbı değildir. Eğitime yön veren dört temel felsefe vardır. öğretmen ve öğrenci konularına ilişkin varolan uygulamaları reddetmesi onun uygulanabilirliğini zorlaştırmaktadır. bir inancın ve bir hipotezin sonuçlarını değerlendirerek gerdeğe varma yoludur.grup etkileşimi.(llerlemecilik ve yeniden kurmacılık) 3. sağlam ve doğru karakterli insan tipi yetiştirme işiyle uğraş vermelidir. yardımcı olmak Aşağıdakilerin hangisinde bu vurgulamaları ön plana çıkaran eğitim felsefesi akımları doğru sıralanmıştır? (2004 KPSS-87) I A) Daimicilik B) Yeniden kurmacılık C) Ilerlemecilik D) İlerlemecilik E) Esasicilik II Esasicilik İlerlemecilik Yeniden Kurmacılık Daimicilik Daimicilik III ilerlemecilik Esasicilik Esasicilik Yeniden Kurmacılık Yeniden Kurmacılık IV Yeniden Kurmacılık •Daimicilik Daimicilik Esasicilik İlerlemecilik EGITIM FELSEFELERI Eğitim de diğer bilimler gibi nereye yöneleceği konusunda felsefeden yararlanmalıdır. Buna bağlı olarak eğitimde çıkış noktası konu değil çocuktur. Daimicilik 2. bilgi düzeyi. birey. İlerlemecilik 4. Bu görüşte önyargıların yeri yoktur. 4. İlerlemecilik ve yeniden kurmacılık. Daimicilik-realizmden. 1. Bu görüşü benimseyen eğitim anlayışında bireysel özellikler ve çocuğun etkin katılımı önemlidir. Toplumu yeniden yapılandırarak geliştirmek IV. eaitimde insan zihninin gelismesine (entelektüel egitime) önem verilmesi gerekir. Fakat bu görüşün eğilim sürecine yaklaşımındaki kesin tutum. Eğitim. insan zihnînin yaşadığı çevre ile bilgi alışverişinde bulunduğunu varsayarlar. kendi değerler sisteminin özgürce ve yetişkinlerin zorlaması olmasızın geliştirilmesine izin verilmeli ve yardımcı olunmalıdır. ona hazırlıktır. 1. Bir fikrin. (Daimicilik. Yeniden Kurmacılık Bu dört felsefeden her biri köklerini daha önce adı geçen dört temel felsefeden alır.

Esasicilik (Essentialism) Esasicilik. Eğitimciler yeni bilgi ve çevredeki değişmeler ışığında politika ve yöntemlerini ayarlamaya hazır olmalıdır. yeniden inşa Eğitim programı tasarımı. Eğitim yeni bir toplumsa! düzen yaratmaya girişmelidir. Akımın dayandığı felsefe yararcıiıktır (pragmatizm). • Disiplin Tasarımı: Bu yaklaşımda eğitim programı. Bu görüşe göre eğitim. Konu. dış dünyaya uyum değil. politika. Sosyal Bilgiler adı altında birleştirilmiştir. öğretmen otoritesinin sınıfta yeniden yerine oturtulmasını savunurlar. •/ Eğitim sürecinin özünü. değişmeyi gerçeğin esası olarak görür. Bu işte esas güç öğretmenlerdedir. 4. Konu Merkezli Program Tasarımları 2 Öğrenen Merkezli Program Tasanmlan 3. Pragmatik felsefe. . Bu yaklaşımda konuların ne şekilde verildiği ve hu bitgilerin nasıl kullanılabileceği önemli görülmektedir. bir programın hangi öğelerden oluşacağının ortaya çıkarılması sürecidir. Bu şekilde farklı dersler olan coğrafya. öğrencinin en iyi şekilde nasıl öğreneceğidir. ekonomi. eğitimin özü topluma uyum. bir felsefeye dayalı olmaktan çok doğrudan doğruya bir eğilim hareketi olarak ortaya çıkmıştır. Okullarda uygulanan eğitim programlarının büyük bir çoğunluğu bu tasarım yaklaşımıyla düzenlenmiştir. akademik disiplinler üzerinde yoğunlaşmasına karşın. Bu görüşün dayandığı temel ilkeler şunlardır: s öğrenmenin doğasında çok sıkı çalışma ve çoğu zaman zorlama vardır. tüm konular için ortak bir öğrenme yolunu ön plana çıkaran bir tasarım yaklaşımıdır. öğeler arası ilişkiler ve temele alınan değerdedir. Isaac Bergson ve T. Bu yaklaşım dört ana şekilde görülür. Brameid bu akımın temsilcilerindendir Bu akımdaki temel görüşlere göre eğitimin amacı. endüstriyel tasarım kavramında da olduğu gibi öğretimin düzenlenmesini anlamlı bir bütünlük içinde ele almayı amaçlar. Bu görüşe göre geçmişten gelen temel bilgi ve değerlerin önemli yanlan korunup yeni kuşaklara öğretilirse. Okul yeni bir toplumsal gelişmeye imkan verecek biçimde geleceğe yönelik olmalıdır. Sorun Merkezli Program Tasarımları Bütün yaklaşımlarda programın öğeleri aynıdır. Bu akımın önemli özelliği. • Geniş Alanlı Tasarım: Konuları mantığa uygun bir şekilde bir araya getirmektir. PROGRAM TASARIMI YAKLAŞIMLARl / 2. tecrübenin sürekli olarak yeniden inşa edilmesindedir. Program tasarımı. bu öğelerin düzenlenişi. 3. Burada amaç. "Eleştirici düşünce" bu yaklaşımın en önemli ürünlerinden biridir. İlerlemecilik (Progressivism) llerlemecilîk. antropoloji. 1. ilerlemeciliğin bir devamı olup son gelişen akımlardan biridir. pragmatik felsefenin eğitime uygulanışıdır. Yeniden Kurmacılık (Retonstrııctionism) Bu eğitim akımı. sosyoloji ve tarih bir araya getirilerek sosyal bilgiler dersi oluşturulur. • SüreçTasarımı: Her konu için ayrı ayrı öğrenme yollarını düzenleme yerine. Bu nedenle de eğitimin sürekli bir gelişim içinde olduğu öne sürülür. Eğitim programları tasarımlannı geliştirmede genelde üç temel yaklaşım izlenmektedir. eğitimin davranış bilimlerinin bulgularına dayalı olarak. toplumu yeniden düzenlemek ve toplumda gerçek demokrasiyi yerleştirmek olarak kabul edilmektedir. s Okulda zihinsel disiplin yaklaşımının geleneksel yöntemleri kullanılmalıdır. Bu akımın bir görüşüne göre de toplumsal değişmede temel sorumluluk okullardadır. Bu görüşe göre insanları eğitilmiş olarak kabul edebilmek için bütün insanların sahip olması gereken esaslar vardır.116 s Program Geliştirme Çocuklara ve gençlere dünyanın hem manevi hem de maddi gerçeklerini tanıtacak bilgiler verilmelidir. s Büyük kitaplar (klasik eserler) eğitimi edileceğine inanılmasıdır. Esasiciler daha çok programların konu alanı üzerinde durur ve zamanın tecrübesinden geçmiş kalıcı temel konuların ve değerlerin seçimine önem verirler. s Eğilimde ve öğretimde girişim öğrenciden çok öğretmende olmalıdır. insanı farkh kılan bir. Fark. Daha çok ilk ve orta okullarda uygulanmaktadır. Ülkemizde de son ilköğretim (1-8) programlarında Tarih ve Coğrafya. unsur olduğuna ve bilginin aranması ve elde edilmesinde buna gerek olduğuna inanılmasıdır.Merkezli Program Tasarımlan Eğilim uygulamalarında en yaygın kullanılan bir tasarım şeklidir. konu alanının çok iyi özümlenmeni oluşturur.3 Bunlar. 5 1. açık seçik bir sosyal reform hareketi geliştirmede önemli araçlardan biridir. • Konu Tasarımı: Aklın.Sosyal ve demokratik yaşamı geliştirmeyi amaç edinir. aslı yine de konu tasarımı ile aynıdır. John Devvey. yeni kuşaklar için geçmişin başarıları üstüne daha mükemmel bir uygarlık yaratabilirler.

2. eğitimciler öğrencilerin kavrayışlarını geliştirmekte ve "gerçek" dünya ile ilgili sorunları konusunda genelleme becerisi kazanmalarında yardımcı olmaktadırlar. • Romantik (RadikaO Tasarımlar: Savunucuları. öğrenen merkezli program tasarımına pekyakınlığı yoktur. Sistem yaklaşımı modeli 6. Taba modeli 2. Yenilikçi durumsal model 7. 3. Taba Modeli Amaçların belirlenmesini. ihtiyaçları. okulun işlev ve İşgörüsünün tamamen gözden geçirilip değiştirilmesinin gerektiğini ileri sürmüşierdir. B. her bir konu alanının kendine özgü yapısı ile ele alınarak düzenlemelidir. Konu alanı deseninde öğrencinin sadece bilgiyi kazanmış olması. A. Taba. Kimi savunucuları daha da ileri giderek. D. Tasarımlar. 1. politik. "kişi yaşadığını öğrenir" görüşü. • Cekirdek (CORE) Tasarımı: Bu tasarım da • Cocuk Merkezli Tasarımlar: Ûğrencinin ilgisi ve ihtiyaçları ön plandadır. Sorun Merkezli Tasarımlar Sorun merkezli tasarımlar öğrencilerin toplumsal sorunları. velilere çocuklarım okula hiç göndermemelerini. Program geliştirmede tümevarım yaklaşımını ele alır. 50'li yılların davranışsal psikolojisi ve eğitim programı tasanmlarına tepki olarak ortaya çıkmıştır. Program tasarımı ile eğitimcilerin. hümanistik psikolojiyi ön planda tutmuşlardır. istenilen davranışlara dönüşebilir. Konu alanını merkeze alan tasarımların felsefi temellerinin idealizm ve klasik realizm olduğu ve dayandığı eğitim felsefesinin ise daimicilik ve esasicilik olduğu söylenebilir. 2. • Yasantı Merkezli Tasarımlar: Çocukların ihtiyaçları ve ilgilerinin önceden tasarlanamayacağı fıkri ön plandadır. 1. Toplumun değişen yaşam ortamına uyum sağlaması ve bu amaca ulaşabilmek için eğitimde yapılması gerekenlerin ortaya konması. bizzat öğretmen her öğrenciye uygun olanı. Model aşağıdaki basamakları içerir. Demirel modeli 1. çevresi ile programdaki birbirleriyle bağdaştırılması. Bu nedenle eğitim programı tüm ihtiyaçları önceden belirlemez. konu merkezlidir ve genel eğitim üzerinde odaklaşmıştır. MEB modeli 8. Bu psikolojik yaklaşımda insan davranışı basit bir etki-tepki ilişkisinden çok daha karmaşık olduğu ileri sürülmüştür. ihtiyaçların belirlenmesinden sonra ister. • Hümanistik Tasarımlar: Bu tasarımcılar. Sadece etkin. Öğrenen Merkezli Tasarımlar öğrencinin programın merkezi olduğu ve her konunun ona göre düzenlenmesi gerektiği görüşüdür. uygulama alanında vermelidir. Tyler modeli 3. F. PROGRAM GELİŞTİRME MODELLERİ Yapılacak i$ ve islemlerin sırası program geliştirme modellerinin ortaya çıkmasına neden olmuştur. Tyler modeli 4. G. Bu tasarımcılardan Pestallozzi "kişiler kendilerini en iyi kendi doğatarında bulabilir" demiştir. Süreç yaklaşımı modeli 5. çünkü bizzat okulların öğrencinin gelişmesini engelleyici olduğunu ileri sürmüşlerdir. ekonomik gelişmelerinin program tasarımı ile bağlantısı konusu üzerinde ilgilenirler. • Toplumsal Sorunlar ve Yeniden Kurmacılık Tasarımı: Butasarımcılartoplumun sosyal. öğrenmesi için yeterli görülmektedir. E. üç ana varsayım üzerine kurulmuştur. Konular. İhtiyaçların belirlenmesi Amaçların belirlenmesi Içeriğin seçimi içeriğin düzenlenmesi Öğrenme yaşantılarının seçimi Neyin nasıl değerlendirileceğinin saptanması Program öğelerinin sırası ve ilişkilerinin kontrolü • Yasam Sartları Tasarımı: Bu tasarımla. toplumun yaşamına göre düzenlenecekse öğrencinin içinde bulunduğu . Eğitim programı. ilgi ve yetenekleri üzerinde durur. Bu tasanın. hedeflere dayalı ve deneyim içerisine kök salan öğrenme. Programın öğelerinin organize edilmesinde hareket noktası öğrenci ilgi ve ihtiyaçlarıdır. bu yaklaşımın ana düşüncesidir. öğrenci sisteme girmeden önce yapılır.Program Geliştirme 117 konuların 3. En yaygın olan program modelleri. Bu tasarımcılar hayatın gerçek problemlerini ön planda tuttukları için kişinin durumunu da göz önünde bulundururlar. Programda bulunması gereken temel öğeleri ortaya koymak için yapılan işlemler farklılaşmaktadır. C. toplumun iyileştirilmesine katkıda bulunabileceklerine inanırlar.

B. Içerik Bağlam C. Komisyon üyelerinin seçimi B. taksonomik sınıflama Içerik seçimi. Toplum. Değerlendirme PROGRAM GELİŞTİRME SÜRECİ Program geliştirme işlemi bir süreçtir. Konu Alanı kaynaklık eder. F. Bu süreç sırasıyla yapılması gereken bazı işlemleri içerir. A. Işlemleri Tekrar Belirleme Bitir 4. uzak. Dönüte özellikle yer verilmiştir. 3 5. ihtiyaçların belirlenmesi B. konu alanı programın kaynağını oluşturur. C. B. Modelin işleyiş planı aşağıdaki gibidir. özel. Çerçeve-amaç-süreç. C. Oku! merkezli program geliştirme anlayışına odaklanmaktadır. Ana konu başlıkları D. Hedefler C. öğrenme-öğretme programı desenleme. Program Geliştirmenin Planlanması . Gelişme: Amaçların davranışlara dönüştürülmesi. Durum Çözümlemesi B. genel uygulama. Öğrenme yaşantılarının yönlendirilmesi H. Alan testi. Aşağıda verilen aşamaları izlemektedir. genel değerlendirme F. Öğrenme yaşantılarının değerlendirilmesi 3. Bunlar. A. öğrenme yaşantılarının sağlanması F. Demirel Modeli İhtiyaç saptama. Kesinleşmiş öğretim araçlarınm belirlenmesi E. Problemin tanımı: Amacın belirlenmesi. Alan testinin uygulanması Bir yıl uygulamadan sonra tekrar veya gene! uygulama BAŞLA ÖĞRENME İHTİYAÇLARI BELİRLEME GENEL AMAÇLARI BELİRLEME AMAÇLARI SAPTAMA I^AŞANTILARINI BELİRLEME ÖĞRENME YAŞANTILARINI DÜZENLE DEĞERLENDİRME YAP İÇERİĞİ SEÇ İÇERİĞI ^ SONUÇ YETERLİ Mi? " Evet DÜZENLEME Ayrıntılı Işleri Formüle et Havır NOT. Genel Amaçlar B. D. Eğitim felsefesi ve öğrenme psikolojisi süzgecinden geçirildikten sonra kesinleşmiş öğretim amaçlarına karar verilir. Model dört aşamadan oluşmaktadır. öğrenme yaşantılarının düzenlenmesi G. Birey. düzenlenmesi öğrenme ortamının düzenlenmesi. öğretim stratejileri. öğretim materyalleri E. sonucun değerlendirilmesi. Amaçlar C. Aşağıda verilen işlemlerin yapılmasını gerekli görmektedir. çoklu ortamların seçilmesi Programın denenmesi. Yenilikçi Durumsal Modet Skillbeck tarafından geliştirilmiştir. Kaynaklardan hareketle ortaya konulabilecek olası genel amaçlara Birey. Değerlendirme 7. ünite planları. ders kitapları. Süreç Yaklaşımı Modeli Stenhouse tarafmdan ortaya konan ve daha çok öğretmenlerin ders planı yapmalarındaki yaklaşımlardan yola çıkılarak geliştirilen modeldir. öğrenme Durumlan D. hizmet içi eğitim. uygun ders planlarının yazılması. genel. analizi-değerlendirilmesi Hedeflerin belirlenmesi. Rasyonel Planlama modeli olarak da bilinir. Taba-Tyler Modeli Her iki modelin ortak yönleri ele alınarak geliştirilmiş bir modeldir. Olası genel amaçların öğrenme psikolojisi ve eğitim felsefesinin süzgecinden geçirilmesi D.118 Program Geliştirme 2. MEB Modeli Türkiye'de Milli Eğitim Bakanlığı tarafından kullanılan program geliştirme modelidir. Alan testinden sonra düzeltme.1 A. 1 A. Tyler Modeli Amaçların belirlenmesini amaçların kaynaklarını ve süzgeçlerini belirledikten sonra istemektedir. toplum.1 A. Sistem Yaklaşımı Modeli Wulf ve Schave tarafından geliştirilen bu model üç aşamada ele alınmaktadır. A. E. öğretim materyallerinin geliştirilmesi. Değerlendirme: Sonuçların değerlendirilmesi ve sürekli dönüt sağlanması 6. komisyonların oluşturulması. 2 A. öğrenme ortamının desenlenmesi C. uygulama D. genel değerlendirmeden sonra tekrar 8.

Program geliştirme uzmanıj \ Eğitimde ölçme ve değerlendirme uzmanı Konu alanı uzmanları (Alt ve üst sınıf düzeylerinden. Eğitim durumlan hazırlama 7. Bu belirlemeler ışığı altında çalışma gruplarını üç grupta toplayabiliriz. GRUP: Program karar ve koordinasyon grubu II. Program Çalışma Grubu Programın hazırlanması. GRUP: Program danışma üyeleri grubu Program Karar ve Koordinasyon Grubu Hangi alanlarda program geliştirme çalışmalannın yapılacağına karar verilir. C. Bunlar. 1. > Ülkede başat olan eğitim felsefesinin bu programlara yansıtılması sağlanır. bilinenden bilinmeyene. her düzeyde eğitim programlarının hazırlanması ve geliştirilmesi MEB sorumluluğu altında yürütülmektedir. İhtiyaç Saptama Program geliştirme sürecine ihtiyaç saptama çalışmalarıyla başlanır. zaman. çekirdek programlama. Çalışma Gruplarının oluşturulması Program geliştirme birçok kişinin işbirliği içinde çalışmasmı gerektiren bir işlemdir. Ihtiyaç saptama 4. piramitsel programlama. modüler programlama.6 Hedefler gözlenebilir ya da ölçülebilir öarenci davranışları olarak ifade edilir. basitten karmaşığa. > Tüm program geliştirme çalışmalarında koordinasyonu sağlar. . uygulanması. GRUP: Program çalışma grubu III. 63 ? Toplumun beklentileri ve ihtiyaçları nelerdir? ? Bireyin ihtiyaçları nelerdir? ? Konu alanı ile ilgili ihtiyaçları nelerdir? 4. Içerik analizi yapma 6. s Program geliştirme alan uzmanı(üniversiteji>' s öğretmen örgütlerinin temsilcileri S Konu alanı uzmanları ve temsilcileri^ •/ Veli temsilcileri. ve geliştirilmesi aşamalarında sürekli görev yapan bir gruptur. Sınama Durumları a. s Eğitim Psikologu s Eğitim Sosyologu s Eğitim Felsefecisi s Eğitim Ekonomisti s Eğitim Denetçisi s Eğitim Teknoloğu s İletişim Uzmanı 2. Hazırlama: Her ünite için öğrenme eksikliklerini belirlemek amacıyla sınama durumları oluşturma 6 Düzey belirleme Testi Hazırlama: Birkaç ünite sonunda (ara sınav) ya da dönem sonunda (yıl sonu sınavı9 öğrenci öğrenme ve başarı düzeyini belirlemek için sınama durumları oluşturma 6 6. Eğitim Durumlarını Hazırlama öğretim stratejileri. > Grupta •/ s •/ bulunan üyeler. araç-gereç 7. D.6 3. yakın ders alanlarından^ ^" c. Hedef Yazma Hedef yazma ilkelerine uygun olarak ifade edilir.6 5.3 I. proje merkezli programlama6 Daha sonra öğrenme konuları ve hedef alanları arasındaki ilişkiyi kurmak amacıyla belirtke tablosu yapma 6. izleme Testi Yada Performans Testi b. Program Geliştirme Çalışma Planı Program geliştirme sürecinde hangi işlemlerin. V Milli eğitim Bakanlığı temsilcileri. değerlendirilmesi. Bu nedenle program hazırlamada en yetkili organ MEB ve buna bağlı olan Talim Terbiye Kurulu'dur.Program Geliştirme 119 öğretmenler ve alandan üniversite öğretim elemanları s Dilbilim uzmanı Program Danışma Grubu Program çalışma grubuna danışma yapacak uzmanlardan oluşur. A. s Öğrenci temsilcisi Ülkemizdeki tüm eğitim çalışmaları. ne zaman ve ne kadar sürede gerçekleştirileceğini belirleyerek birzaman takvimi hazırlanır. Çalışma gruplarınm oluşturulması 2. Gerektiğinde katılması gerekenlerdir. Program geliştirme çalışma planı 3. sarmal programlama. Hedefyazma 5. > Grupta Bulunan Üyeler şunlardır. Bunlar. Program Tasarısı Hazırlama Programın Denenmesi Programın Değerlendirme PROGRAM GELİŞTİRMENİN PLANLANMASI Planlama kendi içinde yedi alt basamaklardan oluşmaktadır. yöntem-teknikler. öğretim hizmetleri. > Hazırianan programları kabul yada değiştirmede karar organı olarak görev yapar. Doğrusal programlama. Sınama durumları 1. İçerik Analizi Yapma Somuttan soyuta. süre.

Demokratik Yaklaşım İhtiyaç. kaynak kitap ve ders saatleri konusunda yetkili en üst kuruldur? (2001 KPSS-86) A) 6 Programı Deneme -Düzeltme ve Sonuçları Raporlaştırma Programın piJot okullarda bir yıl süreyle uygulanması. bu o ihtiyacın çok değerli olduğu anlamına gelmez. aşağıdakilerden hangisinin bulunması zorunlu degildir? (2001 KPSS-34) A) B) C) D) E) Okul yöneticisi Program geliştirme uzmanı ölçme ve değerlendirme uzmanı Konu alanı uzmanı Branş öğretmeni 250. Normlar ve standartlardan yararlanılarak ihtiyaçtan doğan problemin ortadan kaldırılması yolları aranır. Bu farkın boyutu mevcut bir problemin varlığını ya da yokluğunu da ortaya koymaya yarar. 3 1. Yüksek sayıda insan grubunun katılımı ihtiyacı belki çok geçerli kılar. 2. Bunlar aşağıda özetlenmiştir. uygulama sonuçlarına göre düzeltmelerin yapılması 6 9. ama. savunmaya değer bir amacın gerçekleştirilmesi için gerekli ve yararlı olan husus ya da güçlü istek olarak ifade edilmektedir. Milli eğitim şurası Milli eğitim müdürlüğü Teftiş kurulu başkanlığı ilgili genel müdürlük Talim terbiye kurulu B) C) D) E) 246.120 8. toplumdaki baskı gruplarının isteklerinden hareketle ortaya çıkar. Program Geliştirme 249. Programın hazırlanması için bir program ihtiyacının ortaya çıkması ve bu ihtiyacın en iyi şekilde karşılanması için de gerçek ihtiyacın ne olduğunun saptaması lazımdır. Farklar Yaklaşımı Bu yaklaşım gözlenenle beklenen başarı düzeyleri arasındaki farkı ortaya çıkarır Bu yaklaşıma göre ihtiyaç. Programı Uygulama Program ulusal düzeyde uygulanır.3 ihtiyacın analiz edilmesi ile ilgili farklı yaklaşımlar vardır." Aşağıdakilerden hangisi bu anlayışa uygun değildir? (2001 KPSS-36) A) ilk uygulamada yüzde yüz öğrenme sağlayacak etkinlikte program hazırlamanın çok güç olması İHTİYAÇ SAPTAMA İhtiyaç. "Eğitim programının sürekli olarak geliştirilmesi gerekir. B) Okulların bürokratik bir yapı içerisinde örgütlenmiş olması C) Eğitim teknolojisinde ilerlemeler kaydedilmesi D) Konu alanlarındaki bilgi birikiminde önemli değişiklikler olması E) Bilginin sürekli ve birikimli olarak değişmesi 248. Birçok insanın ihtiyaç değerlendirme süreci içinde olması insan ilişkileri ve halkla bütünleşme özelliğine sahip olması bu yaklaşımın en önemli özelliğidir. Okul ortamı ve eğitim birimleri genellikle bu yöntemle ihtiyaç değerlendirmesi yoluna gider. Aşağıdaki kurumlardan hangisi ilk ve orta öğretim okullarında okutulan dersler ve bu dersler ile ilgili program. Eğitim programı geliştirmek amacıyla oluşturulan ekipte. Aşağıdakilerden hangisi öğretimi planlama ve uygulamada zamanı dikkate alma amacıyla yapılacak bir çalışma değitdir? (2001 KPSS-38) A) Yıllık planda. beklenilen beceri düzeyi ile gerçek/varolan beceriler arasında farkla ortaya çıkar. ünite veya konuların sürelerini dikkate alma planlama alma B) Ünite veya dersleri süresi içinde bitecek şekilde C) Resmi tatil ve özel gün veya haftaları dikkate D) Uzun zaman alacak etkinlikler için hazırlıkları önceden yapma E) Yetiştirilmeyen etkinlikleri ev ödevi olarak yaptırma . Program geliştirme çalışmaları hangi etkinlikle başlamaktadır? (2003 KPSS-110) A) B) C) E) ihtiyacın saptanması Hedeflerin belirlenmesi Eğilim durumlarmın organize edilmesi içeriğin organize edilmesi D) Değerlendirme ölçütlerinin belirlenmesi 247.

iyi öğretmen. Raporları değerlendirme c. Bütün bu etkinlikler sonucunda hedef davranışlara ulaşılıp ulaşılmadığını ortaya koyacak sınama durumları planlanır. Örneğin. Örneğin. HEDEFLER I. Delphi tekniği-Anket geliştirme 1. Sınama durumları (Değerlendirme) . ölçmeye kılavuzluk için davranışların belirlenmesi gerekir. Progel-Dacum Tekniği 1. Örneğin. Gözlem 1.Program Geliştirme 121 3. Atatürk ilke ve inkılaplarını söyleyebilme6 Bir eğitim programında hedefler belirlenirken o toplumun bireylerini neden eğitiyoruz sorusunu sürekli hatırlamamız gerekmektedir. Hedeflerin Davranışlara Dönüştürülme Nedenleri Ölçme-Değerlendirmeyi Yapmak. İhtiyaç Belirleme Değerlendirme Teknikleri 1. bir eğitim programını oluşturan temel ögelerdir. Kaynak tarama a. iletişim becerilerine sahip olması. Öğretim Programının Etkisini Artırmak Standartlaşmayı Sağlama Öğrenciye nasıl öğreneceğine ilişkin bilgiler vermek Eğitimde hedefler üç düzeyde belirtilmektedir2. Mevcut programı inceleme 251. 4. Program geliştirme amacıyla ihtiyaç belirleme sürecinde aşağıdaki yöntem ya da tekniklerden hangisi kullanılmaz? (2004 KPSS-91) A) A) A) A) E) Görüşme Test Mikro öğretim Delphi Kaynak tarama B. Eğitim durumları (Öğrenme-öğretme durumları) II. Literatür tarama b. 252. sağlayacağı yarardan hareketle ihtiyaç belirlenir.6 Hedef Öğretim faaliyetleri ile öğrenciye kazandırılacak özelliklerya da niteliklere hedef denir. Hedef II. öğretimi yönlendirmek. Analitik Yaklaşım Gelecekte ortaya çıkması olası durumlardan yola çıkarak ihtiyacın belirlenmesi sürecidir. iyi insan. araç ve gered seçmede gerçekleştirilecek davranışların belirlenmesi gerekmektedir. Eğitim bilimleri olanında gefecekteki yönelimlerin neler olacağını ortaya koymak amacıyla yapılacak bir çalışmada ihtiyacın ortaya konulabilmesi için hangi yaklaşımın kullanılması daha doğru olacaktır? 2003 KPSS114) A) A) A) A) E) Betimsel Yaklaşım Farklar Yaklaşımı Analitik Yaklaşım Demokratik Yaklaşım Süreç Yaklaşımı Bunlar. eksikliği ile ortaya çıkan zararla o nesnenin varlığının ortaya koyacağı. süre. s s s s s önce öğrenciye kazandırılacak hedefler belirlenir Bu hedefler davranışa dönüştürülür Hedef davranışları kazandırmaya yardımcı olacak içerik belirlenir Hedef davranışlara uygun yöntem ve teknikler belirlenir. Eğitim durumları. uygulanacak öğretim stratejilerini. Mevcut durumdan yararlanılarak geleceğe yönelik durumlar hakkında karar verilir. içerik II. günde 3 defa dişlerini fırçalama. Bunlar. iyi vatandaş. Ölçme araçlan-Testler 1. eğitim bilimlerindeki temel kavramlar bilgisi. Bir nesnenin yokluğu. Bu yaklaşımda eleştirel düşünceden yola çıkılarak çözüm aranır. etkinlikleri belirlenir. fen bilgisi dersine ilgi duyma6 Davranış Öğretim hedeflerinin gözlenebilir ve ölçülebilir öğrenci tepkileri olarak ifade edilmesidir. I. Meslek Analizi 1. Amaç Eğitim-öğretim süreci sonunda ulaşılması istenilen düzey yada sonuçtur. Eğitim kavramının tanımını söyleme/verilenler arasından seçip işaretleme. Bir eğitim programını oluşturan temel ögelerde bulunması gereken özellikler şunlardır. PROGRAM TASARISI HAZIRLAMA Bu bölümde bir eğitim programının hazırlanmasında temel öğelerinden bahsedilecektir. yöntem ve teknikleri. Eğitim Durumlannı Belirlemek. öğretimin nasıl yapılacağını. Görüşme-Grup toplantıları 1. Betimsel Yaklaşım Belirli olgu ya da eğitim yaşantılarından ortaya çıkan durumla ilgilenilir.

Eğitim hedeflerînin kaynaklarından toplumsal boyuta ilişkin yapılacak araştırmalarda. içinde yaşadığı toplumun bireye sağladığı olanaklar b.öğrenci . 2. psikolojik ölçütler göz önüne alınmalıdır.eğitim durumları . 254. tutum vb) 257. ilgi. Bir eğitim programını oluşturan 89 temel öğelerde bulunması gereken özelliklerle ilgili doğru ifade aşağıdakilerin hangisinde verilmiştir? (2004 KPSS-89) A) Hedeflerde. d. felsefı. Doğa Eğitim hedeflerinin belirlenmesinde. kültürel ve ekonomik özellikleri Toplumun insan gücü ihtiyacı Bireyler ile toplumun beklentilerinin uygunluğu 255. aşağıdakilerden hangisine yer verilmesi gerekmez? (2004 KPSS-92) A) Içinde yaşadığı toplumun bireye sağladığı olanaklar A) Toplumun sosyokültüre! ve ekonomik özellikleri A) Toplumdaki bireylerin kendini gerçekleştirme düzeyleri . Aşağıdakilerden hangisinin belirlenmesi hedef davranışlara bağlı değildir? (2002 KPSS-115) A) A) A) A) E) Ölçme durumları öğrenme yaşantıları Toplumsal gereksinimler Eğitimin niteliği Değerlendirme kriterleri 256. Toplumun sosyal. içinde bulunulan zaman ve koşullarla ilgili kesin bilgiler yer almalıdır. Eğitimde hedeflerin belirlenmesi aşamasında. toplumsal. E) Temel öğeler birbirinden bağımsız işlemelidir. "ne öğretelim?"1 sorusuna yanıt aramalıdır.değerlendirme Okul yönetimi -veli . Toplumsal gerçek: a.teknikler Konu alanı Bireyin özellikleri (Kişilik. 1.öğretmen -öğrenci A) A) A) durumları E) Hedefler . Aşağıdaki seçeneklerden hangisinde program geliştirmenin öğeleri doğru olarak verilmiştir? (2003 KPSS-109) A) Öğretmen .yöntemler . aşağıdakilerden hangisinin dikkate alınması zorunlu degildir? (2001 KPSS-35) A) A) A) A) E) Toplumun ihtiyaçlarının Konu-alan ilişkilerinin Bireyin ihtiyaçlarının Eğitim ekonomisi bulgularının Toplumun eğitim felsefesinin A) Eğitim durumları. A) Hedefleri gerçekleştirebilecek kapsam belirlenmelidir.içerik .veli Hedef .öğretme faaliyetleri . ekonomik. Hedefler bu ölçütler açısmdan incelendikten sonra kesinleştirilmelidir. A) ölçme değerlendirme etkinlikleri sadece bilişsel hedeflerin kazanılma düzeyini belirlemelidir. Aşağıdakilerden hangisi eğitim programının boyutlarından biri değildir? (2002 KPSS-1) A) A) A) A) E) Hedef ve davranış Konular Eğitim durumlan Toplum ihtiyaçları Değerlendirme 258. 2. 2. 253.sınama içerik .122 Program Geliştirme Uzak Hedefler: Ülkenin politik felsefesini yansıtan ve oldukça genel olarak belirtilen hedeflerdir Genel Hedefler: Uzak hedefin yorumu aynı zamane/a da okulun işgörüsünü yansıtan hedeflerdir Özel Hedefler: öğrenciye kazandırılması uygun görülen özellikler ve bir disiplin ya da bir çalışma alanı için hazırlanmış olan hedeflerdir Eğitim hedeflerini belirlemede Uzak ve Genel hedeflerin dışında dört kaynak vardır. c.

A) Toplumun insan . gücü gereksinmeleri E) Bireyler ile toplum beklentilerinin uygunluğu .

Bloom'un taksonomisine göre öğretim programının hedefleri üç ana başlık altında toplanmıştır. öğrenilmiş davranışların Duygusal yönü ağır basan kısmıdır. Kişilik haline getirme 259. 1. jAlma Tepkide bulunma Değer verme örgütleme . Uygulama d.Program Geliştirme 123 k. Duyuşsal Alan. Devinimsel (Psiko-motor) Alan. basitten karmaştğa doğru sıralanmıştır. Bilişsel Alan. Kavrama c.Bu taksonomiye bir anlamda insan öğrenmelerinin sınıflandınlması da denilebilir. Sevgi. nefret. Bilişsel alan a. . 1. Değerlendirme 2. öğrenilmiş davranışların zihinsel yönü ağır basan kısmıdır 1. Öğrenilmiş davranışların zihin-kas koordinasyonu sonucu ortaya çıkan kısmına denir. korku. i. Analiz e. Bu alanda bireyin özellikleri ön plandadır. Sentez f. ilgi. Hedeflerin Aşamalı Sınıflaması 1. Hayvancılığa uygun coğrafi yapının ve iş imkanlarının bulunduğu bir bölgede okullarında hayvancılıkla ilgili hedeflere öncelik verilmesi aşağıdakilerden hangisinin etkisidir? (2002 KPSS-112) A) özel hedefler araştırma sonuçlarına uygun olarak belirlenmelidir A) Eğitimin hedefleri belirlenirken toplumsal çevrenin ihtiyaçları dikkate alınmalıdır A) A) Eğitimin hedefleri belirlenirken değişik yollar izlenebilir Bireylerin eğitimden beklentileri zamandan zamana değişebilir E) Konu alanındaki yenilikler eğitimin hedefleri üzerinde etkilidir Hedeflerin Aşamalı Sınıflandırılması (Taksonomisi) Hedeflerin aşamalı olarak smıflandınlmasında yaygın olarak kabul edilen görüş Bloom ve arkadaşlarmın geliştirdikleri smıflandırmadır. tutum ve güdülenmiştik gibi duygusal yönlerin baskın olduğu alandır. Bu sınıflamada belli bir alana giren hedefler kolaydan zora. Bu alanda beceriler ön plandadır. Duyuşsal Alan gh. Bilgi b.

Hedef öğretmenin ne yapacağını değil.3. işaret etme. ilgililik. davranışlar grubuyla ifade edilmelidir. - 1. Örneğin: "1 dakika 200 kelimeyi okuyabilme" yada "100 metreyi 12 saniyede koşabilme" gibi 1. yeteneği. Hedef yetiştireceğimiz öğrencide bulunmasını istediğimiz ve öğretim faaliyetleri yoluyla kazandınlabilir nitelikler yada özelliklerdir. Buna göre hedefler tek bir davranışla değil. Cümlenin öğelerini kavrayabilme örneğinde olduğu gibi hedef öğrenci davranışı açısından ifade edilmelidir. Beceri haline getirme o. Bu nedenle öğrenme sürecini değil sürecin sonunda ortaya çıkacak özellik önemlidir. Devinişsel Alan (Psiko-motor) I. 1. Hedef öğrenme ürününe dönüktür . Kılavuz denetiminde yapma n. becerisi. tartışma" gibi ibareler konulur. Örneğin. Yaratma Hedeflerde Aranacak Bazı Özellikler1 1. kavrayabilme" gibi ibareler konulur. Hedeflere ulaşma düzeyi ancak gözlenebilir ve ölcülebilir öğrenci tepkileri (istenilir davranışlar) olarak davranışa dönüştürülerek belirlenir. bulma. yazma. Hedefler genel ifadelerle (doğrudan gözlenemeyen) belirlenir. Davranış cümlelerinin sonuna "tanımlama. açıklama. söyleme. öğrencinin ne yapacağını ifade etmesidir. Davranış ise hedeflerin somut ifadelerle (gözlenebilen veva ölcülebilen) belirlenmesidir. Hedef davranış olarak ifade edilerek somut ve en özel öğrenci tepkisi olarak ifade edilir. zaman ve birim gibi ölçütlerine göre belirlenir. 1. örneğin. farkında olma. Hedef cümlelerinin sonuna "bilgisi. Duruma uydurma p. . Hedefler kapsamlı ve sınırlı olarak belirlenmelidir. 1. "Cümlenin öğeleri" şeklindeki bir ifade konu başhğı olduğu için hedef olamaz. Bu nedenle öğretim sürecindeki konu başlıkları yada öğretmenin kullanacağı yöntemler hedef olamaz. Ölçüt davanıklı hedefler yer. Uyarılma m. gösterme. gücü. Yeterliğe yada performansa dayalı öğretim uygulamalarında daha çok ölçüt dayanıklı hedef belirlenir. 1. Cümlenin öğelerini kavratma şeklindeki bir hedef ifadesi öğretmenin davranışını içerdiği için yanlıştır.

Hedef-Davranış Belirleme İlkeleri Öğrenci yaşantısına dönüklük. Konu alam ile ilişiklik. Genellik ve sınırlılık. hedefler herkesin ortak anlayacağı ve açıklayacağı bir dille ifade edilmelidir. Aşağıdakilerden hangisi hedeflerin sahip olması gereken niteliklerden değildir? (2002 KPSS-113) A) Eğitim ortamında gerçekleştirilebilir olma öğrenci davranışı olarak ifade edilebilme Gözlenebilir ve ölçülebilir olma A) A) A) öğrencilerin kendi çabalarıyla ulaşabilecekleri nitelikte olma E) öğrencinin hazır bulunuşluğuyla erişilebilir olma . 8. 260. 1 Program Geliştirme 261. A) A) A) E) Evrensel kültür değerleriyle ilişkili olmalıdır. Hedef aynı anlamla birden çok özelliği içermemelidir. 1. Yani "Atatürk'ün hayatını kavrayabilme ve saygı duyma" şeklinde hem bilişsel hem de duygusal özellikler bir arada değil. İstenen sonuçlan ve başarı düzeyini kesin ve açık bir biçimde dile getirme gerekliliği eğitim hedeflerinin hangi ilkesiyle doğrudan ilgilidir? (2004 KPSS-90) A) öğrenci davranışına dönük olmalıdır. öğretmen etkinliklerini içermelidir. Hedef-Davranışlar öğretim sürecini başlatan. Örneğin. 8. Hedefler binişik olmamalı. bitişik (tamamlayıcı) olmalıdır. yönlendiren ve ölçmeye kılavuzluk yapan önemli bir program öğesidir. "Atatürk'ün hayatını kavrayabilme" hedefinde "Atatürk'ün ilkelerinin önemini açıklayabilme" davranışı önem derecesi yüksek olan bir kritik davranıştır. Çok boyutlu olmalıdır. 1. hedefler ilgili oldukları konu alanını temsil edecek ve kapsayacak değerlendirmelere sahip olarak belirlenmelidir. 1. 1. Açık-seçiklik. Hiyerarşik bir düzende sıralanmalıdır.2. hedefler öğrencinin Öğrenme etkinliklerine aktif olarak katılmasını sağlayacak özelliklere sahip olmalıdır. ayrı ayrı hedefler olarak ifade edilmelidir. 8. hedefler hangi özellikleri kazandıracağını belirtecek kadar genel ve kazandıracağı özellikleri başka özelliklerle karıştırmayacak kadar sınırlı olmalıdır. Kritik Davranış Her hedefi temsil eden davranışlar arasında önem derecesi yüksek ve olmazsa olmaz anlamında öncelikli davranışlara kritik davranıs denir. 8. 24 8. Davranışlar ilgili oldukları hedefleri nitelik ve nicelik olarak ivi temsil etmelidir (kapsamalıdır) Davranışlar hedefe ulaşmayı sağlayacak düzeyde zenginleştirilmiş olarak belirlenmelidir.

/ / Çevirme KAVRAMA Yorumlama / Açıklama ^/icitsıııc İlişkileri/ nedenleri yazma / söyleme/ değiştirerek yazma / yeniden sıraya koyma tahmin etme / sonucu kestirme / sonucu butma / ayırt etme / yeniden dûzenleme / değiştirme / öteleme / ulama UYGULAMA Bilgiyi kullanma Uygulama Gösterme Deneme Kullanma Çizme Yapma / Çalıştırma / ilişki Kurma / Kullanma / KİŞİLİK HALİNE GETİRME sistemine dahil etme karşılaştırma / örgütleme / formüle etme Davranış ölçütü haline gözden getirme. uyumlu Tartışma değer kuramsallaştırma . öneride veı mekt en tartışma / pratik yapma / oynama işaret etme / altını çizme Bir değeri kabul etme. kendini adama destekleme / inkar etme / protesto etme / tartışma ÖRGÜTLEME Değerieriyle hale getirme. vermede karşı l ı k mutlu olma DEĞER VERME kontrollü. Açıklama / yeteriiliği başka değerlere tercih artırma/ yardım etme / etme. o rt a y a yakıtları benzeri bir araç yapabilme olmayanı yapma .Program Geliştirme 125 DUYUŞSAL ALAN HEDEFLERİ Hedef Düzeyi Özelliği Eylem Olarak İfade Edilmesi ALMA Farkında olma. seçici dikkat TEPKİDE BULUNMA Uysal t ı k. Otomobili başlangıç vücudu getirme hareket çalıştırmak hazır için ANALİZ Bir ögelerine bütünü ayırma. özdeşleşme geçirme / değerierie değiştirme / tamamlama/ akranlanyla iist ve altlanyla karşılaştırma Hazırlama / Hesaplama / İlkeyt uygulama / problem çözme PSİKOMOTOR ALAN HEDEFLERİ Hedef Düzeyi UYARILMA Özelliği Eylem Olarak İfade Edilmesi Beceriyi becerinin KILAVUZ DENETİMİNDE YAPMA Beceriyi gibi izleme. kendi başına ettirebilme denetim yapma yanılma) bölümlere ayırma SENTEZ Özgün oluşturma bir bütün Birleştirme/ üretme planlama / / yaratma tasarlama özetleme / / / BECERİ HALİNE GETİRME K e nd i denetimsiz istenilen yeterlik yapma sınıflama yapma / derleme / organize etme / geliştirme / yeniden düzenleme / örgütleme / karar verme / formüle etme DEĞERLENDİRME Bir ölçüte dayalı Yargılama / değeriendirme / açıklama/ karşılaştırma / irdeleme / ispat etme / karar verme / standardize etme DURUMA UYDURMA Kazanılan ilk karşılaştığı yargıda bulunma durumda kullanma YARATMA Yeni ve orijinal bir Bilinen d u ru mu koyma. analiz etme / karşıtaştırma / şematik olarak gösterme / saptama / ayırdetme / duruma konumunu alma yardım ilişkileri belirieme gösterildiği Bir otomobili usta öğretici alarak denetiminde altında (denemeb a ş ın a E n je k s iy o nu yapma.paylaşma / birteştirme / HEDEF ALANLARI VE ÖRNEKLER BİÜŞSEL ALAN HEDEFLERİ Hedef Düzeyi Özelliği Eylem Olarak İfade Edilmesi BİLGİ • Kavramlar • Olgular • Araç-gereçler • Sıralamalar • Sınıflamalar . almaya Ayırt etme / ayırma / isteklilik. yapabilme ve sürede beceriyi Da ha bir be ce riyi bilgisayarın ayarlarını yapabilme yakıtlar kullanarak ön ce kaz and ığ ı kulla na ra k kişisel dışındaki çalışan bir k u ra lın a biçimde parçalara ayırma / hatlarını gösterme ana / yapma. u y g u n nitelik. Yöntem Çevirme / yonjmlama / kestinme/ söyteme /yazma / ana hattını bulma / özetleme / ömek verme/tablolaştırma / grafıkle / Şe mayla / Simgeyle / QOSt£fTTlB Hatıriama Tanıma Tanımlama / hatırlama / tanıma söyleme / yazma / seçme / isimlendirme / eşleştirme / sıraya koyma / listeleme / gösterme / kabul etme / kontrol etme karşı l ı k İzleme / onaylama / bulunma / istekli olma.

Program Geliştirme 262. Aşağıdakilerden hangisi bilişsel alanın uygulama basamağında gerçekleşen süreçtir? (2002KPSS-114)

265.
I. Noktalama işaretlerini kullanarak bir metin oluşturabilme

A)

öğrenilen ilkeleri yeni karşılaşılan bir durumda kullanma

I.

Araba kullanmak için vücudunu hazır hale getiriş

A)

Tamamlanmış bir ürünün işlem basamaklarını söyleme A) Tamamlanmış bir durumun ögelerini belirleme A) Yeni ve özgün bir ürün tasarlama

III.

Çevre kirli/iğinin çözümüne yönelik orijinal fikirler üretebilme

III.

Yasaların toplumsal gerekliliğine inanış

yaşamındaki

E) Tamamladığı ürünü verilen ölçütlerle karşılaştırma 263. Devinimsel (psikomotor) becerilerin gelîştirilmesinde öğretmenin kullanabileceği en etkıli yol aşağfdakilerden hangisidir? ? (2002 KPSS-118)

Yukarıda verilen hedef örneklerinden hangileri bilişsel alana yönelik yazılmıştır? (2003 KPSS112) A) I ve II D) I ve III B) II ve IV E) II ve III C) III ve IV

A) A)

Anlatım yöntemi Gösterip yaptırma

C) Problem çözme D) Soru-cevap

Hedef Davranış Yazmada Farklı Yaklaşımlar Eğitim Programlarını hazırlarken hedef davranışların yazılmasında farklı yaklaşımlar izlemektedir. Daha çok program özellikleri dikkate alındığında bu farktı yaklaşımın olduğu gözlenmektedir. Bunlar 3 • Aşamalı Hedef Yazma yaklaşımı: Bu yaklaşımda Bloom'un aşamalı sınıflara yaklaşımı (bilme, kavrama, uygulama, analiz, sentez değerlendirme yada bilişsel, duygusal, devrimsel) temele alınmaktadır. Yeterliğe Dayalı Amaç Yazma Yaklaşımı: Program sonunda öğrencilerin hangi standartta ne yapabileceğini belirtir. Örneğin; Hesap makinesi ile üç ondalıklı 25 sayı verildiğinde (koşullar) bütün sayıların 1 dakika içinde hatasız olarak (standart), sabit bir sayı ile çarparak sonucu yazabilme (davranış) Modüler Amaç Yazma Yaklaşımı: Aşamalık özelliği göstermeyen, bağımsız üniteler yada modüller için kullanılır. örnekir Ders: Türkçe Amaç: Bu üniteyi çalıştıktan sonra; llk öğretim Türkçe Programında yer alan genel ve özel amaçların nitelik ve önemini kavrayabilecek, ilköğretim okullarındaki; Türkçe Programmın özet amaçlarını sıralayabilecek. Amaçları davranışa dönüştürmenin ve öğrencilere kazandırmanın gereğini kavrayabilmek,

E) Deneme yanılma Sosyal Bilgiler dersi çevremizi tanıyalım ünitesi ile ilgili temel verileri istenilen anlatım biçimine çevirebilme.

264.

I. I.

Matematik dersi sayılar ünitesiyle ilgili temel kavramlarm anlam bilgisi İngilizce dersi temel dil becerileriyle ilgili öğrendiklerini yeni durumlarda kullanabilme. •

I.

Hayat Bilgisi dersinde toplumsal yaşam kurallarının gerekliliğine inanış.

I.

Beden eğilimi dersi üç adım atlama ile ilgili öğrendiklerini hatasız olarak yerine getirebilme. Yukarıda verilen hedef örnekleri dikkate almdığında hangi seçenekte hedef örnekleri taksonomlk açıdan doğru olarak eşleştrrilmiştir? (2003 KPSS-112)

A) A)
A)

Kavrama, Bilgi, Uygulama, Değer verme. Beceri haline getirme Değer verme, Bilgi, Analiz, Sentez, Kavrama Bilgi, Kavrama, Uygulama, Analiz, Sentez

A)

Amiliz, Bilgi, Kavrama, Değer verme, Uygulama E) Değerlendirme, Kavrama, Uygulama, Analiz, Kılavuzla yapma

Program Geliştirme

127

Dil Öğretim ilkelerini Türkçe öğretimde etkili bir şekilde uygulayabileceksiniz

266. Aşağıdaki davranışlardan hangisi "suyun buharlaşması olayının kavrama düzeyinde öğreniidiğini" gösteren bir kanıt olamaz? (2001 KPSS-40) A) A) A) A) Olayı değişik bir örnekle açıklama Olayı kendi ifadesiyle açıklama Olayın kitaptaki tanımını söyleme Olayı kendi çizdiği bir şema ile gösterme

düzenlenmesinde doğrusal programlama yaklaşımı kullanılır. özellikle aşamalılık özelliği taşıyan dersler için kullanılır. Örnek; hayat bilgisi, sosyal bilgiler, fen bilgisi gibi. 2. Sarmal Programlama Yaklaşımı Bu tip programda içerik doğrusal bir sıra izlemez. Daha önce öğrenilmiş olan bazı konular, gerektikçe tekrar edilebilir. Bu tekrarlar, tercihan konuyu sadece hatırlatmaktan çok kapsamını da genişletmelidirler. içeriği bu tip yaklaşımla hazırlanmış programlar daha esnektirler. Ancak öğrenilecek konular ve öğrenme süresi kontrollüdür. Konuların yeri ve zamanı geldikçe tekrar tekrar öğretilmesi söz konusu olduğunda bu düzenlemeden yararlanılır. Her konunun kendi içindeki konulan arasında da bîr ardışıklık söz konusudur. özellikle dil öğretim programlarının içeriğini düzenlemede bu yaklaşımdan yararlanılmakladır. Örnek; Türkçe, yabancı dil, matematik gib. 3. Modüler Programlama Yaklaşımı İçerik düzenlenirken konular öbekler halinde düzenlenir. Bu öbeklerin (ya da modüllerin) birbiriyle ilişkili olması beklenemez. Bu programla öğretim sonunda alınacak sonuçlar bellidir. Konuların hangi sırayla öğrenileceği açısından esnektir, ancak yine de program çıktısı açısından kontrollü bir yaklaşım özelliği taşır. öğrenme üniteleri modüllere ayrılır. Her modül kendi içinde doğrusal, sarmal ya da farklı yaklaşımla düzenlenebilir. Modüller arasında aşamalı bir bağ olması önemli değildir; önemli olan her modülün anlamlı bir bütün oluşturmasıdır. Örnek; Beden Eğitimi dersi. Koşmalar, atlamalar, futbol, voleybol gibi birbiriyle bağ olmadan üniteler halinde düzenlenebilir. 4. Piramitsel ve Çekirdek Programlama Yaklaşımı

E) Olayı resmederek ifade etme

II.

İÇERİK Bir öğretim programında içeriğin belirlenmesi işlemi "ne ögretelim?" sorusuna cevap aramadır. Bu nedenle içerik hedeflerle tutarlı olmalıdır. Türkiye'de Okul öncesi, İlköğretim ve Orta Öğretim kademelerinin içeriği Milli Eğitim Bakanlığı tarafından belirlenmektedir. İçerik belirlemede bazı ilkelere uyulması gerekmektedir. içerik; Program hedefleriyle tutarlı, Somuttan soyuta, Basitten karmaşığa, Yakından uzağa, Bilinenden bilinmeyene,

Genelden özele,
Anlamlı, Gerçekçi, Güncel olmalıdır. öğrenci seviyesine uygun olmalı Bireyin ilgi ve gereksinimlerine uygun olmalı Bilimsel açıdan geçerli olmalıdır Kendi içinde tutarlı olmalıdır Bunlara ek olarak içerik ile ilgili olarak bir ders kitabmda bulunması gereken özellikler şunlardır; öğrencinin hazırbulunuşluk düzeyine uygun, sade ve anlaşılır bir dili olmalıdır Bol uygulama, örnek ve çalışmalara yer vermelidir. Görsel içeriği bol olmalıdır Öğrencilerin algılama ve anlamalarını sağlayacak somut görsel ögelerle desteklenmelidir Sade bir düzen içinde hazırlanmış olmalıdır. İçerik düzenlemede Farklı Yaklaşımlar (Stratejiler) 3 1. Doğrusal Programlama Yaklaşımı Birbiri ile ardışık sıralı, yakın ilişkili ve zorunlu ya da önkoşul öğrenmelerin ağırlıklı olduğu konuların

Piramitsel yaklaşımda ilk yıllarda geniş tabanlı konuların yer aldığı giderek uzmanlaşmanın küçük birimlerde olduğu ve daraldığı bir yaklaşım tarzıdır. Bu yaklaşıma göre içerik, ayrıntılı ve kesin bir biçimde belirlenmiş konular bütününden oluşur. Program esnek değildir. öğrencinin programa başlamadan önceki ve programı bitirdikten sonraki durumu kesinlikle bilinmektedir. Öğrenci, programt bitirdikten sonra o alanın uzmanı olur. Çekirdek programda ise ilk önce ortak öğrenilecek konular verilir. Sonra öğrencilere seçenekler sunularak İlgi duyduğu alanlarda ders almaları sağlanabilir. Sözgelimi Fen Bilgisi konuları çekirdek programla, Fizik,

128

Program Geliştirme

Kimya, Biyoloji konuları da ilgi alanlarıyla alınır ve buna göre içerik düzenlemesi yapılır. 5. Konu Ağı-Proje Merkezli Program Yaklaşımı Konu Ağı-Proje merkezli program yaklaşımında öğrencilere konulann ağı bir harita gibi çıkartılıp verilir ve belirli zamanlarda nerelerde olmaları gerektiği söylenir. Bu yaklaşımda konuların içeriğine öğrenciler kendi kendine ya da grup halinde karar verirler. Konular küçük projeler olarak da belirlenebilir. 6. Sorgulama Merkezli Programlama Yaklaşımı Baştan içerik belli değildir. İçerik düzenlemesi öğrencilerin ihtiyaçları ve sorularına göre oluşturulur. Bu yaklaşım öğrencilerin sorularına ve gereksinimlerine yanıt verme gerekliliğini benimseyen felsefi görüşe göre dayanır. Özellikle ilkokul düzeyinde öğrenci sorulan çok değerli bir öğrenme yaşantısı oluşturabilir. Eğitim düzeyi yükseldikçe daha sınırlı ve özel uzmanlık alanlarına ilişkin sorulara göre programların içerikleri düzenlenir. Belirtke Tablosu (Hedef-İçerik Tablosu)2 Bir eğitim programında yer alan hedef ve hedef davranışlarla, program içeriğinin iki boyutlu bir çizelge üzerinde gösterilmesine belirtke tablosu denir. Belirtke tablosunun hazırlanmasında üç aşama önemlidir. 1. Öğretim hedeflerini belirleme, Üst yatay bölüme yazılır 1. Ders içeriğini belirleme, Dikey boyuta içerik yazılır 1. Iki boyutlu bir çizelge hazırlama; Hedeflerle içerik arasındaki ilişki tabloda gösterilir Bu tablo sayesinde hangi konuların hangi hedeflerin gerçekleşmesine hizmet ettiği ve dersin bütününde ne kadar ağırhk taşıması gerektiği kolaylıkla görülebilir.

268. Aşağıdakilerden hangisi İlköğretimin ilk basamağında dikkate alınması gereken ilkelerden biri değildir? (2002 KPSS-117) A) A) A) A) E) öğrenciye görelik Soyuttan somuta Yakından uzağa Basitten karmaşığa Bilinenden bilinmeyene

269. Aşağıdakilerden hangisi bir ders için hazırlanan ve hedeflerle konular arasındaki ilişkiyi gösteren belirtke tablosunun en önemli faydasıdır? (2002 KPSS-30) A) Dersin kapsamını nitel ve nicel olarak

özetleme A) A) Eğitim etkinliklerine ipuçları vermesi öğretim planlarına temel oluşturması

A)

Dersin özel hedeflerinin önem derecesine işaret etmesi E) Dersin ünitelerinin (konularının) sırasın! belirlemesi

270. Konuların yeri geldikçe tekrarlandığı, konuların kendi içinde ve birbirleriyle ardışıklık ilişkisinin bulunduğu, özellikle dil öğretiminde ağırlıklt olarak kullanılan bir programlama yaklaşımıdır. Yukarıda açıklaması verilen programlama yaklaşımı hangisidir? (2003 KPSS-115) A) Piramitsel Yaklaşım A) Sarmal Yaklaşım A) Modüler Yaklaşım A) Doğrusal Yaklaşım E) Çekirdek Yaklaşım

267. Aşağıdakilerden hangisi içeriğin biçimlendiriimesinde öğretmenlerin sorması gereken sorulardan değildir? (2002 KPSS-116)

271. İçerik belirlenirken aşağıdakilerden hangisinin dikkate alınma zorunluluğu yoktur? (2003 KPSS-119) A) Bilgiler somuttan soyuta doğru sıralanmalı

A)
A) mi? A) A)

öğrencilerin seviyesine uygun mu? Hedeflerin gerçekleşmesine hizmet eder Bireyin ilgi ve gereksinmelerine uygun mu? içerik bilimsel açıdan geçerli mi?

A)

öncelikle kolay daha sonra karmaşık bilgilere yer verilmeli A) Bîlgiler yakın çevreden uzağa doğru bir yapı oluşturmalı A) E) Bilgilerin kendi içerisinde tutarlığı olmalı içerik öğretmen niteliklerine uygun bir yapıda organize edilmeli

E) İçerik öğretim stratejilerine uygun mu?

Program Geliştirme

129

272. Bir ders kitabında bulunması gereken özellikler açısından aşağıdakilerden hangisi öncelikli değildir?(2004KPSS-81)

yöntem ve tekniklerin konu ve öğrenci için uygunluğu

A)

öğrenci düzeyine uygun soyutlukta, yalın ve anlaşılır bir anlatım dilinin olması

A)

Hazırlık çalışmaları, alıştırmalar ve uygulama sorularını içermesi

A)

Yapısının farklı öğretme öğrenme yaklaşımlarıyla örüntülenmesi A) Konu sunumlarının çeşitli görsel uyaranlarla zenginleştirilmesi E) Soyut kavramları içermesi

273. Aşağıdaki programlama modellerinden hangisinde, ilk yıllarda geniş tabanlı konuların yer alması, ileriki yıllarda alanın gittikçe daralarak uzmanlaşmanın küçük birimlerde olması söz konusudur? (2004 KPSS-88) A) Piramitsel A) Doğrusal A) Sarmal A) Modüler E) Çekirdek

274. Öğretme öğrenme süreçlerinde öğretmenin öğrenciyi temele alarak içeriği düzenli ve anlamlı bîr bütünlük içinde sunmasının öğrenciye sağlayacağı en önemli yarar aşağıdakilerden hangisidir? (2004 KPSS-94) A) öğretimin hedeflerine daha etkili ulaşılması

A)

İçerikte ön plana çıkan ayrıntılara odaklanılması A) A) İşbirliği içinde çalışılması Materyallerin daha ekonomik kullanılması

E) öğretimin eğlenceli olarak algılanması III. ÖĞRENME-ÖĞRETME DURUMLARI Program geliştirme çalışmalarının süreç boyutudur. Belirlenen hedef davranışların öğrencilere nasıl kazandırılacağı sorusuna cevap aranır. Öğretim durumlarında öğrenci, öğretmen, yöntem, teknik, araç-gereç, strateji, içerik vb. konuların birbirleriyle etkileşimleri ile ilgili etkinlikler söz konusudur. Öğrenme- öğretme sürecinin planlanması aşamasında öncelikle kullanmayı planladığımız

Yıllık. uygulamanın tutarlılığını sağlar. s s s Eğitim programının uygulamaya konulduğu öğretim hizmetlerinin programı uygulamaya dönük olarak düzenlendiği Öğrencinin bu hizmetler aracılığıyla öğretim programıyla etkileşime geçtiği bir süreçtir. Bu üç konu aşağıda ayrınttlı biçimde ele alınmıştır. Konuların zamanını ve süresini düzenler Yıllık Plan Bir öğretim yılı için hazırlanan ve gerçekleştirilmeye çalışılacak hedeflerin. Bu konu aynı zamanda eğitim öğretimde planlar konusu ile yakından ilgilidir. Öğretmene yol gösterir Değerlendirmenin geçerliliğini ve güvenirliliğini sağlar. 1. 1. 1. Hedef-içerik ilişkisini ve uygun stratejiyi. işlenecek konularm. Öğretimde üç tür plan türü kullanılır. . Bireye söz konusu davranışların nasıl kazandırılacağı konusunda düzenlenecek etkinlikleri iki aşamada sınıflandırılabilir. belirlenmiş eğitim hedeflerine ulaşabilmek için konularm. Giriş etkinlikleri Gelişme etkinlikleri Sonuç etkinlikleridir. araç-gereç belirlenmesini sağlar. A. kullanılacak strateji ve yöntemlerin ve değerlendirme esaslannın belirlendiği ve zamana dağıtıldığı genel bir tasarıdır. Kısaca söylemek gerekirse öğrenme-öğretme süreci.belirlenmelidir. Ünite ve Günlük plan 6 Öğretimi Planlamanın Sağladığı Faydalar Eğitim-öğretim sürecine yön verir. Eğitim Öğretimde Planlama Eğitim ve öğretimde planlama. yöntem. Böylece öğretim süresince karşılaşılabilecek sorunlar en alt düzeye indirgenmiş olur. ÖĞRETME YAŞANTILARI Bunlar. öğrenme yaşantılarının ve değerlendirme sürecinin tasarlanması sürecidir. öğrenme yaşantıları ve öğretme yaşantılarıdır.

Ünite planları birbirine yakın ve ilişkilen-dirilmiş konuların belirli zaman içerinde bir bütün olarak işlenmesini sağlar. S Süre S Amaçlar-hedefler s Konular s Yöntemler-teknikler s Kaynak. tartışma. bu kritik davranışlarının öğretilmesi için hangi öğretmeöğrenme etkinliklerinden yararlanılacağı belirlenmeye çalışılır (Yılmaz. grafik kullanmak. S Gelecekte ne işe yarayacak. S Derse araç-gereçle girmek. Sentez—Buluş yoluyla öğretim 275. gezi-gözlem s Diğer zümre öğretmenlerle işbirliği s ödevler ve konusu s Değerlendirme S Düşünceler Ünite Planı Bir ünite içindeki öğrenme-öğretme etkinliklerinin bu üniteye ayrılan ders saatleri içinde gerçekleşecek biçimde sıra ve düzene konması amacıyla hazırlanan bir plandır. Yıllık plana dayalı olacak dersin özel hedeflerinden hangilerinin bu ünitede gerçekleştirilmeye çalışılacağının. s Yaşamla ilişkisi. Günlük plan genel olarak üç ana bölümden oluşur: Ders Planı: 0 dersin özel hedef davranışlarının gerçekleştirilebilmesi için eğitim faaliyetlerinin sistematik bir biçimde planlanmasıdır. Kavrama—Bilgisayar destekli öğretim 1. Ünite bilgileriyle ilişkili konular ve etkinlikler bütünüdür. Eğitim Durumlarının Değişkenleri s Pekiştireç. S Şekil. resim. s Bir sonraki konunun açıklanması. gelişme ve sonuç etkinlikleri düzenlenmelidir Hedef düzeyine göre uygun öğretim Yaklaşımlan 1. S Hedeften haberdar etme. s özet ve tekrar. Uygulama—proje tabanlı öğretim 1. Ders planı (günlük plan) Aşağıdakilerden hangisinde kapsamı en geniş olanlardan en dar olana doğru sınırlanmıştır? (2001 KPSS-3) A) 2-1-3 D) 1-3-2 B) 3-12 E) 12-3 C) 3-2-1 . s Soru-cevap.2000). bu amaçla hangi kritik davranışların öğretileceğinin. Ünite planı 1. yöntem-teknik. ^ Güdüleme (Motivasyon) S Konunun önemi. ses tonu. Analiz—Araştırma yoluyla öğretim 1. 1. V Günlük yaşamdan örnek. Yıllık plan 1. Bilgi—Bireyselleştirilmiş öğretim. SONUÇ v Kalıcılığı sağlama. s örnekler. Sunuş yoluyla öğretim 1. s Araç-gereç kullanımı. v^Gözden Geçirme (önceki öğrenmelerin hatırlanması) GELİŞME s ön bilgilerle ilişkiler kurma S Davranışı ortaya çıkarma etkinlikleri V Strateji. Günlük Plan (Ders Planı) Bir günde yada bir derste yapılacak bütün öğretim etkinliklerinin tasarımının yapıldığı bir plandır. s Değerlendirme .130 Program Geliştirme Yıllık planda bulunan başlıca bölümler. GİRİŞ ^Dikkat Çekme s Soru sorma. s Konular ve alt bölümler. Öğretimde yararlanılan. araç-gereçler •/ Deney. s İpucu s Dönüt s Düzeltme •s Öğrencinin derse katılımı Eğitim Durumtarının Düzenlenmesinde Dikkat Edilmesi Gereken İtketer1 öğrencilerin öğrenmelerini en üst düzeye çıkarmahdır öğrencilerin ihtiyaçlarını karşılamalıdır öğrencilerin yaş ve olgunluğuyla tutarlı olmalıdır Hedef davranışa uygun olmalıdır Öğrenci özelliklerine uygun'düzenlenmelidir Ekonomik olmalıdır Etkinlikler arasında yatay ve dikey kaynaşıklık sağlanmalıdır Giriş. S Beden dili. Burada öğrenme-öğretme süreçlerinin etkili ve verimli kullanılması temel amaçtır.

öğretmen. hedeflenen davranışları gösterdiklerinde pekiştireç verme İlgili konuların Milli Eğitim Bakanlığı tarafından hazırlanan öğretim programındaki sıralanışı A) A) A) E) Bayramın ya da kurtuluş gününün tarihi Bu günlerin ve konuların derslerle ilişkisi öğrencilerin hazırbulunuşluk düzeyleri Bu gün ve konuların diğer konularla uygunluğu A) Öğrencilerin ilgili olsun olmasın her davranışını pekiştirme A) öğrencileri. öğrenci 281. net ve anlaşılır olması . veli Öğretim hizmeti. hedeflenen davranışların kullanılacağı durumlarla karşı karşıya getirme 277. milli ve dini bayramlar ve yerel kurtuluş günleri ile ilgili konuların ele alınma (İşleniş) zamanı belirlenirken aşağıdakilerden hangisi önceliklidir? (2004 KPSS-93) A) A) öğrencilere. öğrenci. hedeflenen davranışları öğrenme çabası göstermeye özendirme A) öğrencilerin hedeflenen davranışları yapmaya çalışırken karşılaştıkları güçlükleri giderme E) öğrencileri. Aşağıdakilerden hangisi. aile. Aşağıdakilerden hangisinde öğrenme-öğretme sürecindeki üc temel öğe doğru olarak verilmiştir? (2001 KPSS-85) A) A) A) A) Okul. çevre öğretmen. Öğretim planları (yıllık plan. Aşağıdakilerden hangisi öğrenme-öğretme sürecinde öğrencilerle etkili bir iletişim kurmada iletinin en temel özelliğidir? (2002 KPSS-11) A) A) A) A) E) Beden diliyle iletilmesi Göz temasıyla desteklenmesi Dolaylı olarak iletilmesi Sözel olarak iletilmesi Açık. öğretmenin bu görevini yerine getirmek için yararlanabileceği yöntemlerden biri değildir? (2001 KPSS-39) 279.Program Geliştirme 131 276. Aşağıdakilerden hangisi öğrenme-öğretme sürecinin en önemli değişkenidir? (2002 KPSS10) A) Öğrenciler A) Veliler A) Içerik A) Değerlendirme E) öğretmen E) ölçme-değerlendirme için kriterler oluşturmak 278. ders planı) hazırlamanın temel amacı hangisidir? (2001 KPSS-41) A) Öğrenim etkinliklerini planlı ve organize bir şekilde düzenlemek B) B) B) Okulun çevresi ile itişkilerini güçlendirmek Öğrenme ihtiyaçlarını belirlemek Okul yönetimi işlerini kolaytaştırmak 280. ders kitabı öğretmen. Öğrencilerin dikkatini işlenecek konu üzerinde toplama dersin hangi bölümünün başlıca amacıdır? (2001 KPSS-94) A) A) A) Derse hazırlanma Plan yapma Geçiş bölümleri A) Giriş bölümü E) Gözden geçirme E) Öğretim araç gereçleri 282. öğrenci. öğretmenler. ünite planı. öğrenilmesi hedeflenen davranışların öğrencilerde görülebilmesi için ortam yaratırlar. veli 278. Aşağıdakilerden hangisi öğretim etkinliklerinin ilk aşamasıdır? (2002 KPSS-9) A) A) A) A) Öğrencilerin ilgileri Öğretim yöntem ve teknikleri Okul yönetiminin istekleri Öğretim programının amaçları E) Yönetici. Hayat bilgisi dersinde. öğretim program.

i ve III II. Ders programı hazırlamanın temel amacı aşağıdakilerden hangisidir? (2002 KPSS-2) A) Anlatılacak konulan belirleme A) A) A) öğretme-öğrenme süreçlerini etkili ve verimli kullanma Ders saatlerine göre davranma Öğrenci özelliklerine göre hareket etme A) A) A) A) E) I. I. II ve III II. III ve I II. Aşağıdakilerden hangisi öğrenme üzerinde en çok etkili olması beklenen öğretmen davranışıdır? (2002 KPSS-16) A) A) A) A) E) Konuyla ilgili araç gereç kullanma Konuyu farklı örneklerle sunma Öğrencileri kontrol altına tutma Uygun pekiştirme işlemlerinden yararlanma Konuyu ayrıntılı bir biçimde ele alma 288. Bir derste kullanılacak araç seçiminde aşağıdakilerden hangisi dikkate alınmaz? (2002 KPSS-13) A) öğrencilere kazandırılması gereken 287.132 Program Geliştirme 283. I. l lv el E) Farklı ders kitaplarını birleştirme . III ve I III. bireysel çalışmaları için zaman kalmasını sağlama E) Okulun bulunduğu çevrenin sosyo-ekonomik düzeyi 284. ihtiyaç ve beklentileri Sınıfın fıziki özellikleri ve yapısı öğretim aracının temel özellikleri A) A) A) E) öğrencilerin ilgi. Eğitim programını "eğitilecek bireylere. Bir öğretmen öğrenme-öğretme sürecini planlama aşamasında aşağıdakilerden hangisine öncelik verirse öğretim sürecinde karşılaşabileceği sorunları en asgari düzeye indirmiş olur? (2003 KPSS-118) A) A) Değerlendirme ölçütlerini (inceden belirleyerek Dersin saatlerini önceden belirleyip hu plana düzenli olarak uyarak A) Ünitelerin aşamalılık ilişkisi gösterip göstermediğini saptayarak 285. öğrenme yaşantıları kazandırma planı" olarak tanımlanabilir. duyduğu konuları belirleyip bunlara ağırlık vererek 289. ihtiyaç ve beklentilerini karşılama öğretmenin beklentilerini karşılama Öğretim etkinliklerine süreklilik sağlama öğretmenlere. Derse karşı tutum Derse ilgi Derse özgüven Yukarıda verilenlerin öğrenmedeki değişkenliği açıklama gücü bakımından en az olandan en fazla olana doğru sıralanışı hangi seçenekte doğru verilmiştir? (2002 KPSS-5) 286. Bu tanıma göre eğitim programında hangi boyut ağırhk kazanmaktadır? (2002 KPSS-111) A) A) A) A) E) Hedefvedavranışlar Konular ölçme değerlendirme öğrenme ürünleri Öğrenme-öğretme süreçleri A) E) Kullanmayı planladığı yöntem ve tekniklerin konu ve öğrenci için uygunluğunu belirleyerek Öğrenciler in ihtiyaç. Bir ders planının esnek ve işlevsel olmasının en önemli yararı aşağıdakilerden hangisidir? (2002 KPSS-4) A) Öğrencileri bireysel çalışma yöneltme davranışlar A) A) A) Öğrencilerin ilgi. I.

2. 1. Bu modelde. öğrencinin öğrenme hazır oluşunu yükseltecek bireysel yaşantıların sağlanması. kendi düzeylerine uygun öğrenme tekniklerinin uygulanması ve sonuçta her bireyin kendine özgü düzeylerde davranması 3. Bilgi ünitelerinin adım adım öğrenciyi ilerlemeye yöneltecek şekilde düzenlenmesini öngören "küçük adımlar". öğretme öğrenme sürecindeki yaşantıların sahip olması gereken özelliklerden biri değildir? (2004 KPSS-95) A) A) Öğrencinin ihtiyaçlarını karşılama Öğrencinin öğrenmelerini üst düzeye taşıma A) Hedefle ilgili davranışı kazandırma Öğrencinin diğer yaşantılarından bağımsız A) olma E) Öğrencinin yaş ve olgunluğuyla tutarlı olma .Araştırma yoluyla öğretim Sentez .Sunuş yoluyla öğretim 292. yaparak-yaşayarak öğrenilenlerin pekiştirilmesi ve karmaşıklık düzeyi. Bireyselleştirilmiş Öğretim Sistemi (Keller Planı) Her öğrenicinin kendi yetenek düzeyine uygun bir biçimde yönlendirilmesi. 1.Proje tabanlı öğretim Analiz . Aynı sınıfta bulunan değişik bilgi ve davranışlara sahip öğrencilerin öğrenme güçlüklerini aşmada aşağıdakilerden hangisi daha çok önem kazanır? (2002 KPSS-7) B. Buluş Yoluyla Öğrenme Modeli Bu modele göre öğrenme bir keşfetme işidir.Program Geliştirme 133 290. içeriğin temel kavram ve ilkelere dayandırılarak anlamlı ve somuttan soyuta bir bütünlük gösterecek şekilde yapılandırılması. bilinenden bilinmeyene ve kolaydan zora doğru olması gerektiğine ilişkin "kademeli ilerleme" ve öğrencinin öğrenme zamanını kendi ilerlememesine uygun olarak ayarlaması gerektiğine ilişkin olarak da "bireysel hız" ilkeleri programlı öğrenmenin temelini oluşturmaktadır. Bu bağlamda. ÖGRENME YAŞANTILARI öğrenme yaşantıları başlığı altında bireyin öğrenme sırasında kullandığı yöntem. aşağıda veri|en hedef düzeyi öğretim yaklaşımı eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır? (2004 KPSS-80) A) A) A) A) E) Bilgi . öğrenme işinin öğrencinin kendisi tarafından yapılması gerektiğini vurgulayan "etkin katılım". Öğrenme Stratejileri Öğrenme stratejüeri kısa süreli bellekten bilgilerin uzun süreli belleğe aktarılması sürecinde kullanılan stratejilerdir. öğrenilenlerin kontrol edilmesi gerektiğine ilişkin "anında düzeltme". öğrencinin zihinsel gelişim durumuna uygun olarak düzenlendiğinde aynı konunun her yaş düzeyinde öğretilebileceği önemle vurgulanır. 1. Aşağıdakilerden hangisi. Eğitim programlarının hedefı eğitim durumlarında işe koşula öğretme öğrenme yaklaşımlarına ışık tutar. öğrencilerin başarmak zorunda olduğu güdülenmeyi arttırıcı soruların öğrencilerin başarabileceği güçlükte olmasını öngören "başan". Programlı Öğrenme Pekiştirme ilkeleri temele alınarak geliştirilmiş bu modelde.Bireyselleştirilmiş öğretim Kavrama . 291. öğrenmede ilerlemenin basitten karmaşığa. Anlamlandırma Örgütleme Tekrar A) öğrencileri hazır bulunuşluk düzeylerine uygun etkinliklere sokmak A) Sınıftaki öğrenciler arasındaki etkileşimi sınıflandırmak A) Sınıftaki ortalama öğrenciye uygun bir öğretim yaklaşımını sürdürmek A) Her öğrenci için ayrı bir program uygulamak E) öğretfnen ve konu merkezli bir yaklaşımı sürdürmek Öğrenme Modelleri Bireyin öğrenmesinin hangi koşullarda nasıl gerçekleştiğini açıklamaya 1. öğretimin bireyselleştirilmesi ve hatanın en aza indirilmesi iki önemli yeniliktir.Bilgisayar destekli öğretim Uygulama . teknik ve stratejileri incelenecektir.

Gagne modelini bilgi işlem kuramına uygun olarak geliştirmiştir. öğrenci nitelikleri. Daha sonra belirlenen materyal ya da konu kendi içinde bütünlüğü olan birimlere ayrılır. 293. öğretim hizmetinin niteliği. öğrencilerin neyi öğreneceğini açıklayıcı ipuçları. Etkili bir ders için öğrenme aşamalarını belirlemiştir. değerlendirilmesine ÖGRETİM denir Öğretimin yöneticisi ÖĞRETMENDİR.134 Program Geliştirme temeline dayanır. İÇSEL ÖĞRENME SÜREÇLERİ Dikkat Beklenti Kısa süreli belleğe geri getirme Seçici algı Kodlama Tepkide bulunma Tepkiyi güçlendirme ipuçlarıyla geri getirme DIŞSAL ÖĞRETİM ETKİNLİKLERİ Dikkati çekme öğrenciyi hedeften haberdar etme Önkoşul öğrenmeleri hatırlatma (ön bilgi) Yeni uyarıcıları sunma Öğrenme rehberi sağlama öğrencinin davranışı göstermesini sağlama Dönüt / değerlendirme sağlama Hatırlama ve transferi güçlendirme öğrenci nitelikleri ve öğretim hizmetinin niteliği gereken düzeye ulaşınca tam öğrenme gerçekleşmekte. öğrenme ürünlerinin düzeyi ve niteliği artmakta. tutum. kapsayan duyuşsal özelliklerini içermektedir. Bireyselleştirilmiş öğretimin temele alındığı bir dersin düzenlenmesinde öncelikle materyal ya da konu beJirlenir. öğretim hizmetinin niteliğini belirleyen ögeler. öğrencini her birimi başarma derecesini belirlemek üzere değerlendirme yöntemleri belirlenir. Kodlama. beceri ve yeterliklerini kapsayan bütün bilişsel giriş özellikleri ile öğrencilerin bir dersle ilgili duyuşsal giriş özellikleri. Bir derste öğrencilerin başarıları geniş bir dağılım gösterebilir. Bloom'un Tam Öğrenme Modeli Başarı. . tutum gibi özelliklerin öğrenmeye etkisini anlatır? (2002 KPSS-3) A) A) A) A) E) Duyuşsal giriş özellikleri Bilişsel giriş davranışları Öğretim yönetiminin amaca uygunluğu öğretim araç gereçlerinin yeterliliği öğretim hizmetinin etkililiği 294. Öğrenme süreçlerini sağlayacak öğretim etkinliklerini belirlemiştir. okula karşı tutum. öğrencilerin yetenek düzeylerine değil. Üçüncü aşamada. 4. öğrenme rehberi sağlamaya örnek: J7(pi) sayısını öğretirken çevreden konserve kutuları. kişinin kendine yönelik tutumu (akademik benlik tasarımı) sevgi. öğrencilerin bir dizi öğrenme ünitesini öğrenebilmeleri için gerekli olan bilgi. bir davranışı gösterme eğiliminin güçlendirilmesi süreci olan pekiştirme Tam öğrenme modeline göre okulda öğretilenleri tüm bireyler öğrenebilir. Aşağıdakilerden hangisi ilgi. öğrenmeyi destekleyici etkinliklerin planlanması. Aşağıdakilerden hangisi tam öğrenme modeline göre öğretim hizmetlerinin niteliğini belirleyen ögelerden biri değildir? (2002 KPSS-110) A) A) A) A) E) Katılım Pekiştirme Dönüt-düzeltme İpuçları Giriş davranışları a) a) 5. Gagne'nin Öğretim etkinlikleri modeli Gagne'ye göre öğrenme. ancak tam öğrenme modeli uygulandığında başarıya ilişkin puan dağılımı daralarak öğrenci davranışları öğretimin hedefleri doğrultusunda birbirine yaklaşır ve tüm öğrenciler başarılı olabilir sayıtlısına dayanan tam öğrenme modelinin: a) öğrenci nitelikleri. gözlenebilen davranışlardan dolaylı olarak anlaşılır ve öğrenme beyinde gerçekleşir. öğrenciler arasındaki başarı farkları en aza inmektedir. İçsel öğrenme süreçleri ile bunu destekleyen dışsal öğretim etkinlikleri aşağıda verilmiştir. güdülenmişlik. Ancak bunun için öğretim hizmetinin niteliği. sürdürülmesi. öğretim hizmetinin niteliği. Son olarak da bir öğrenme biriminden diğerine öğrenicinin kendi hızıyla ilerlemesine olanak tanınır. ilgi. s s • S s İpuçları Pekiştirme Katıhm Dönüt Düzeltmedir. öğrenci nitelikleri ve öğrenme ürünleri değişkenlerinin düzenlenmesi gerekir. öğretimin niteliğine ve öğrencilere yeteri kadar zaman tanınmasına bağlıdır. nefret vb. öğrenme ürünleri ana değişkenleridir.

örgütleyiciler yardımıyla basitten karmaşığa doğru düzenlendiğinde ön öğrenmeler ile öğrenilecek malzeme arasında bağ kurulacağı. kavanoz kapağı getihlir. Diğer bir deyişle her öğrencinin bir üniteyi öğrenebilmek için ihtiyaç duyduğu sure birbirinden farklıdır. Öğrenci. araba kullanma. bilişsel stratejiler. ikisi de öğretme sürecine ilişkindir: 1) Yetenek: bir öğrenme birimini en iyi koşullarda öğrenmek için gereken zaman. bisiklete binme. Açık-seçik ve bütün halinde bir öğrenme ve anlatma olmalıdır. İlke ve ilişkileri öğrenme İki yada daha fazla kavramı ilişkilendirme.Program Geliştirme 135 Tutumlar Olaylara. Bunu sağlayan öğrenme rehberidir. zihinsel beceriler. Uyaran-tepki bağlantısını otomatikleştirme 3. Psiko motor beceriler Ayakkabı bağlama. Gagne. farklı trafik ışıkları. Carroll'un Okulda Öğrenme Modeli Sistem yaklaşımına dayalı olarak geliştirilen Bu modele göre öğrenme düzeyi: etkin olarak öğrenmede geçen zamanın öğrenme için gerekli zamana oranının bir fonksiyonudur. Bir bilgiye nasıl yaklaşıyor. yeni bilginin. Carroll'a göre öğretmenler bir ünitenin öğretilmesi için belli birzaman ayırırlar. Büyüklüğü ne olursa olsun 2. öğrenme alanının genel bilgi ve kavramlarını önceden bilmelidir. sıcak. Bu öğrenme modelinde. Örneğin yılan görünce korku tepkisinin verilmesi. korkular. 2) Öğretimden yararlanma yeteneği: öğrencinin belli bir öğrenme birimini öğrenebilmesi için hazır oluşu. Kavram öğrenme. özellikler.İşaret öğrenme. Konu ile ilgili gerekli yeni kelimeleri öğrenmelidir. 2. insan sınıflama yapabilme 5. hatırlarken. öğrenme için gerekli süre denir. 5) Öğretimin Niteliği: Yeteneğe bağlı olan sürenin dışında ek zaman gerektirmeyecek öğretme hizmetidir. Gagne'ye göre öğrenme ürünleri Entelektüel Becerileri (Basitten karmaşığa) 1 . farklı tepkiler 5. Belli bir gruptaki farklı maddeleri öğrenme örneğin ağaçlar içerisinde çam ağacını ayırt etmeyi öğrenme Farklı anahtarlar. Gerekli bilgi ve bedensel olgunluk şarttır. örneğin araba kullanmak. kavramlar. kişilere. 7. Bu sürecin sonunda edinilecek öğrenme ürünleri vardır. içerik. anlamaya mı çalışıyor. Bunların çevreleri ve çapları ölçtürülür. Bu modelin beş öğesi bulunmaktadır. Belli bir uyarıcıya tepki vermedir. yoksa ezberlemeye mi? Değişik yaklaşım ve yorumları var mı? Analiz ve sentez gücü. problem çözerken kullandığı kendine has yöntemler. 3) Sebat: Öğrencinin gönüllü olarak öğrenmeye harcadığı zaman. İki yada daha fazla sözlü uyaran tepki birimini birleştirmektir. sınıfa karşı olumlu bir vaziyet alış en başta şarttır. 4) Fırsat: Öğrenme için verilen zaman. Problem çözme. şiir ezberleme 5. fonksiyonlar vs.Yazın hava ısınır. . Bildiği kural ve ilkeleri kullanarak yeni bir problemi çözmeyi öğrenme Sözel bilgiler İsimler. Uyarıcıya soyut bir karşılık verme. Şartlı refleks. Ayırt etmeyi öğrenme.Öğrenmenin farklı seviyeleri veya tipleri vardır. bazıları için ise çok uzun olabilir. SÖzel bağ kurma. Ancak bu sure bazı öğrenciler için az. örneğin yabancı dilde birkaç kelime öğrenme konuşma. farklı öğretim tipleri gerektirir. Böylece anlamlı öğrenme ve hatırlama için ipuçları sağlanmış olur. Bu sure öğrenme için harcanan süredir. Anlamlı Öğrenme Bilişsel yaklaşıma dayalı olarak geliştirilen ve Sunuş yoluyla öğretimin etkili olduğu temel sayıtlısına dayanan anlamlı öğrenme. anlatan kişiye. Uyarıcılara arda ardına tepki vermek. örneğin soğuk. çözüm geliştirme yolları vs. beş ana öğrenme ürünü belirlemiştir: sözel bilgiler. Örneğin otur komutuna öğrencinin uyarak uyması. Buna. Eğer öğrencinin öğrenmesi- 3. Öğrenme işarete verilen tepkidir. Örneğin İnsanın yavruları olur. Öğrenilecek konuya. benzerlik ve farklılıkların daha iyi kavranacağı ve anlamlı öğrenmenin gerçekleşeceği vurgulanmaktadır. Daha sonra çevrelerini çaplarına böldürülür. Bu öğelerden üçü öğrenci niteliklerine.14 sayısını buldurur. Basit zincirleme. Operant koşullanma Bilişsel stratejiler: Her bireyin öğrenirken. Uyaran-davramm arasında bağ kurma. ("Her yiğidin bir yoğurt yiyişi vardır") 6. Ausebel tarafından geliştirilmiştir. 5. Yani her farklı birey (ve bilgi) tipi. motor beceriler ve tutumlar. ada. insanlann bilgi birikimleri ve kendi bilgi sistemleri içine yerleştirerek öğrenildiği savunulur. nesnelere karşı vaziyet alış. ev aletlerini kullanma. Her doğru öğrenme pekiştireçlerle desteklenmelidir. Yazı yazma basketbol oynamak.

sıkıntı. öğretmenin temel görevi öğrencinin bilgiye ulaşması ve elde ettiği bilgiler ışığında karşılaştığı problemleri çözebilmesi için una rehberlik esmektir. öğrenme süreci. Glaser'in Temel Öğretme Modeli Bu modelde öğretme süreci dört aşamadan oluşur. öğrencilerin bireysel özellikleridir.Bulus Yoluyla öğrenme . Öğrenme için gerekli olan süre. Farklı öğrenme yaklaşımları dikkate alındığında aşağıdakilerden hangisi öğretimle ilgili bir ilke değildir? (2003 KPSS-116) A) A) A) Verilen ödüllün birey için önemli olması öğrenme isteğini artırır Belli koşullar sağlanırsa birey herşeyi öğrenebilir Aralıklarla yapılan tekrarlar kalıcılığı artırır A) E) öğrenciler işbirliği içerisinde çalışırlarsa öğrenme kolayladır öğrenme olgunlaşmanın. Carroll'un modelinde tam öğrenmeyi etkileyen faktörlerden öğrencilerin yetenekleri. öğrenmeyi etkileyen güdülenme ile ilgili durum ve etkendir 8u nedenle öğrencinin öğrenmeye karsı güdülenmesi . II. öğrencinin. güdülenme ve öğretimi anlama düzeyleri. öğretme yolları ve değerlendirmedir. Diğer bir deyişle öğrenciler bu özellikler açısından birbirlerinden oldukça farklıdırlar. Geleneksel öğretimde genellikle bu farklılıklar göz önünde bulunmaksızın tüm öğrencilere aynı öğretim fırsatı sağlanmaktadır. 295. öğrenciler arasında daha. niteliği ve öğrenme için verilen zaman her öğrencinin ihtiyacına uygun olursa.işbirliğine Dayalı öğrenme Tam Öğrenme .Tam Öğrenme Buluş Yoluyla Öğrenme A) Tam öğrenme . öğrenme işinin başında bu özellikler açısından farklılıklar olduğu söylenebilir. engellemelere direnme gücü ve başarısızlık karsısında yılgınlık göstermemesi. Öğrencinin öğrenme için ayrılan zaman tam olarak kullanması. öğrencilerin büyük bir çoğunluğu tam öğrenme düzeyine erişebilirler. Bu nedenle. Öğrencilerin öğretim ortamına istekle. .tam öğrenmede önemli rol oynar. yukarıdaki durumun aksine. yine yetenek bakımından normal dağılım gösterir fakat öğretimin çeşidi. aktif olarak katıldığı sure çok önemlidir. öğrenme üniteleri küçük birimlere ayrılmalı ir bir ünite tam öğrenilmeden bir diğerine geçilmemelidir. öğrenene görelik ve ekonomiklik olmak üzere üç temel özelliğe sahip olmalıdır. Ancak öğrenciler.136 Program Geliştirme için gerekli olan sure harcanan sureden fazlaysa. öğretim materyallerinin niteliğine. bu zaman ötesinde çalışmayı isteyip istememesi. giriş davranışları. öğrenme güçlüklerinin teşhis edilerek eksikliklerin tamamlanmasına bağlıdır. Carroll'a göre.Araştırma incelemeye Dayalı öğrenme -• işbirliğine Dayalı öğrenme E) Sunuş Yoluyia Öğrenme . bellek ve özel yeteneğine. öğrencilerin küçük gruplar halinde ortak bir amaç doğrultusunda çalışabilecekleri bir yapıda organize edilmiştir. çalışma koşullarındaki zorluk. öğrencilerin hedeften haberdar edilmesine. öğretimin niteliği. tam öğrenme gerçekleşemez. kendisine sağlanan öğretimin niteliğine ve öğretimi anlama becerisine bağlıdır. Bunlar: öğretme hedefleri. A) A) Programlı öğretim -Araştırma incelemeye Dayalı öğrenme .Tam Öğrenme Eğitim Durumunun Özelfikleri "Belli bir zaman süresi içerisinde bireyi etkileme gücünde olan dış şartlar" olarak tanımlanan eğitim durumları hedefe görelik. olgunlaşma ise gelişmenin ön koşuludur 296.Buluş Yoluyla Öğrenme İşbirliğine Dayalı öğrenme 8. öğretmenin öğrenme için harcadığı sürenin yanı sıra. sözel. II. Böylece öğrenciler arasındaki yeteneklerin normal dağılım gösterdiği okul öğrenmelerinin sonucunda eğitimin bitiminde gerçekleşen öğrenmeler de öğrenciler arasında norrmal dağılım göstermektedir. öğretim materyallerinin basitten karmaşığa doğru sunulma sırasına. Yukarıdaki açıklamalar dikkate alındığında hangi seçenekte verilen açıklama ile öğrenme-öğretme yaklaşımları doğru olarak eşleştirilmiştir? (2003 KPSS-117) A) Işbirliğine Dayalı öğrenme .

Drama. Ölçme ve değerlendirme ögelerine bakılarak yapılmalıdır. 1. 3. F) SINAMA DURUMLARI (DEĞERLENDİRME) 297. 1. Belirtke tablosu hazırlanmalıdır C. Güvenilir ölçme sonuçlarına ulaşılabilir olmalıdır 1. benzetim tekniğinden yararlanılabilir. Buluş yoluyla öğretim (Giriş) Tartışma ve soru cevap etkinliklerine yer verilmelidir. Böylece gerçek ortamın benzeri bir ortam oluşturulabilir. Öğretimin niteliği 1. Bunların nasıl yapılacağı açıklanmalıdır. Hedefe Görelik. Davranışlara ulaşma düzeyini belirlemede en uygun yolun seçilip seçilmediği belirlenmelidir . Öğrenen geçirdiği eğitimsel yaşantıdan haz duymalıdır. Araştırma inceleme yoluyla öğretim (Sonuç) Bireysel. ölçme ve değerlendirme amacı belirlenmelidir 1. öğrenene Görelik. Ömeğin. öğrencilerde geliştirmeyi hedeflediğimiz davranışların kazanılıp kazanılmadığımn kontrol edilmesidir. Aşağıdakilerden hangisi program geliştirme sürecinde ölçme yöntemi değerlendirilirken yanıtlanması gereken öncelikli sorulardan biri değildir? (2004 KPSS-96) A) A) mi? A) mi? A) Uygulanan ölçme yöntemi yeni mi? Geçerli ölçme sonuçlarına ulaşılabiür Temele alınan ölçüt uygun mu? Güvenilir Ölçme sonuçlarma ulaşılabilir Sınama durumları. Anlatım ve gösteri yöntemi benimsenmelidir. Hedefler 1. s Program geliştirmeye dayanak sağlama s Öğretimin niteliğine ilişkin veri sağlama Değerlendirme işlemi ölçme sonuçlarına dayalı olarak ve amaca uygun olmalıdır Temele alınan ölçüt uygun olmalıdır 1. Davranış alanlarına uygun ölçme araçları belirlenmelidir Soru tiplerinin davranış alanlarına (bilişsel. problem çözme gibi yöntem ve tekniklerden yararlanılmalıdır. İçerik 1. 2.Program Geliştirme 137 Belirtke tablosunu hazırlama Davranışları bilişsel. Bu aşama ölçme ve değerlendirme iştemlerini içerir. Eğitim durumu. Programın değerlendirilmesi. psikomotor) uygun olup olmadığının belirlenmesi. öncelikle işe koşulduğu hedefe hizmet edici nitelikte olmalıdır. 1. Ölçme ortamı uygun şartları taşımalıdır 1. Ekonomiklik. duyuşsal ve devinimsel (psikomotor) olarak gruplama Her gruptaki davranışları düzeylerine göre sıralama öğrenme düzeylerini ortaya koyacak araçları hazırlama 1.İ Hedef ögesi değerlendirilirken şu sorular sorulmalıdır. 1. duyuşsal. ÖĞRETME MODELLERİ 1. Geçerli ölçme sonuçlarına ulaşılabilir olmalıdır 1. Yaşantı. Aşağıdaki süreçlerin hangisinde bu uygulamalar söz konusudur? (2004 KPSS-85) A) A) A) A) E) Sınama durumlarının hazırlanmasında Yöntem ve tekniklerin uygulanmasında İhtiyaç analizinde Hedeflerin belirlenmesinde Içeriğin belirlenmesinde 298.1 1. nasıl öğrenileceği konusunda öğrenciye anlatma söz konusudur. E) Davranışlara ulaşma düzeyini beliriemede en uygun yol seçilmiş mi? PROGRAMIN DENEME UYGULAMASI VE DEĞERLENDİRME 1. araç-gereç ve öğretme zamanı açısından ucuza mal edilmelidir. 1. Öğretim programı hazırlanırken ölçme ve değerlendirme işlemleri ile ilgili bilgiler de yer almalıdır. doğaçlama. grup projeleri verilmeli. Sunuş yoluyla öğretim (Gelişme) Ne öğrenileceği. 1. s Hedefler öğrenci ihtiyaçlarına uygun mu? s Hedef ifadeleri yeterince açık mı? s Hedefler konu alanının özelliklerine uygun mu? s Hedefler toplumun beklentilerine uygun mu? Program değerlendirme çalışmalarının amaçları. Belirlenen davranışları kazandırmak için düzenlenen eğitim durumları öğrencinin ihtiyaçlarını giderici nitelikte olmalıdır. Sınama durumlan ile ilgili olarak aşağıda verilen işlemlere yer verilmelidir.

Program Değerlendirme Yaklaşımları Değerlendirme program geliştirme sürecinin son basamağıdır. Betimleme. veri toplama. sınıflama. Metfessel-Michael Değerlendirme Modeli öğrenciler. yöneticiler ve sıradan vatandaşlar değerlendirmede yer almalı. uygulama süreci test edilmeli. ÜÇ temel boyutu vardır. aynı zamanda tüm öğelerin kontrol. uygulama ve yeniden düzenlemedir. yapılaştırma. Hedefleri belirleme. Hedefe Dayalı değerlendirme Tyler tarafından geliştirilmiştir.1 1. Denemede görev alacak personele eğitici kursların verilmesi 1. ölçme tekniklerini geliştirme ve seçme. Ulaşılamayan hedeflerin nedenleri araştırılır. Bu ilkeden hareketle eğitim programlarının değerlendirme ve geliştirme süreciyle ilgili Öncelikle aşağıdakilerden hangisi söylenebilir? (2004 KPSS-97) A) A) A) A) Sürekli ve dirik olduğu Çok yönlü ve çok amaçlı olduğu Nesnel ve bilimset olduğu Belli ilkelere ve sayıtlara dayandığı 6.138 Program Geliştirme s Programın işlemeyen ögelerini belirleme ■/ öğretim etkinliklerini geliştirici veri sağlama Bu aşamaya kadar hazırlanan öğretim programı asıl uygulamadan önce mutlaka deneme uygulaması yapılmalıdır. ölçme araçları geliştirilmeli. e. Yapılan bu deneme uygulaması sonuçlarına göre asıl uygulamaya geçilir ya da değerlendirmeye alınarak program geliştirme süreçlerine geri dönülür. Girdi. c. Ürün değerlendirmesi ile programın zayıf ve üstün yanları tespit edilir Eğitim programlarının değerlendirilmesinde çeşitli modeller uygulanmaktadır. planlama. E) Fırsat eşitliğini ve eğitim hakkını ön plana çıkarttığı . Süreç değerlendirmesi. Stake'in Uygunluk-Olasılık Modeli Girdi. öğrenme yaşantıları ve değerlendirme olmak üzere üç temel ögesi vardır. Programın etkililiğini ve maliyet/fayda ilişkisini ortaya koymak ve programın daha etkili hale getirilmesi için gerekli verileri elde etmek için yapılır. Uygulamada olan programın değerlendirilmesidir. süreçler. Ürün değerlendirmesi. Yere! birimlerin görüşleri alınmalıdır. f. Tasarım. davranış olarak ifade etme. ürün-sonuç ve çıktıların benzer program çıktılarıyla karşıtaştırılması evreleri vardır. değerlendirme standartlan ve değerleri belirlenmeli. Deneme okulunun belirlenmesi 1. 2. öğretmenler. Bu yaklaşımda önce hangi hedefe ulaşıldığına bakılır. farkhlığı belirlemedir. a. Deneme uygulaması aşamaları aşağıdaki sırayı takip etmelidir. Süreç değerlendirilmesiyle birlikte program uygulamaya hazır hale gelir. oluşturma. yorumlama ve değerlendirmedir. d. bilgilerin analizi. Bu işlemleri yapmak uzmanlık gerektirir. Eisner'in Eğitsel Eleştiri Değerlendirme Modeli Niteliksel incelemeye ağırlık verilir. Provus Farklar Yaklaşımı ve Değerlendirme Modeli Değerlendirmenin bileşenleri. geliştirilen programın uygulama öncesinde aksayan yönlerini tespit etmek için yapılır. hedefe ulaşılıp ulaşılmadığının göstergesini belirleme. Süreç ve Ürün Modeii Dört alanda kararlar verilmelidir. Eğitimin programlarının değerlendirme öğesi. İki tür değerlendirme vardır: Süreci değerlendirme ve ürünü değerlendirme. program standartları ve edinimini belirleme. Deneme okulu yönetici ve öğretmenlerinin belirlenmesi 1. Programın uygulanması 1. verilerle hedefleri karşılaştırma Stufflebeam'ın Bağlam. g. 299. Program geliştirme modeline dayanır. (geribildirim) mekanizmasıdır. hedefler uygulanabilir biçime dönüştürülmeli. Uygulama planının yapılması 1.1 1. Bu amaçla tasarımın her bir basamağı değerlendirilir. 3. edimle standardı karşılaştırma. Programın hedefler. uygulanabilirliği konusunda öneriler geliştirilmelidir 4. Asıl uygulama ile ilgili karar verilmesi Değerlendirme işlemleri hem deneme uygulamasında hem de asıl uygulamaya geçildikten sonra yapılabilir. Bunlara göre değerlendirme yapılmalıdır. b. süreç ve çıktı göz önünde bulundurularak değerlendirme yapılır. Uygulamanın değeriendirilmesi 1. 5.

Fidan. Aşağıdakilerden hangisi program değerlendirme çalışmalarının amaçlarından değildir?(2002 KPSS-120) A) A) A) A) E) Program geliştirmeye dayanak sağlama öğretmenin sınıf yönetiminde etkisini artırma Öğretimin niteliğine ilişkin veri sağlama Programın işlemeyen ögelerini belirleme öğretim etkinliklerini geliştirici veri sağlama C) C) III. Taşpınar.Veysel. Ankara. I. 1994 8 E) Deneme programının ve öğretim materyalinin değerlendirilmesi 1985 9 Elazığ: Üniversite Kitabevi. III. Eğitimde Program Geliştirme. Pegem Yayınları. VI II. 2004 7 A) Programın oku! yöneticisi ve öğretmenlere tanıtılması A) Programın uygulamasının planlanması Sönmez. Özcan. III. İstanbul: Alkım Yayınevi. Hedeflere ulaşılıp ulaşılmadığını gösterecek durumlan sapla I. VI YARARLANILAN KAYNAKLAR 1 Tan. KPSS Eğitim Bilimleri Ankara: Empati Yayınevi. I. IV. Veysel. Program geliştirme çalışmalarında "hazırlanan programın ve öğretim materyalinin işe koşulmasından sonra hangi aşama gelmektedir? (2003 KPSS-111) A) Deneme yapılacak okulun ve sınıfların seçilmesi A) Okul yöneticisi ve öğretmenlerin seçilmesi Demirel. Anı Yayıncılık. I. Program değerlendirme çalışmalarında hedef ögesi değerlendirilirken aşağıdakilerden hangisi sorulması gereken bir soru değildir?(2002 KPSS-119) A) Hedefler ölçme ilkelerine uygun mu? A) Hedefler öğrenci ihtiyaçlarına uygun mu? A) Hedef ifadeleri yeterince açık mı? A) Hedefier konu alanının özelliklerine uygun mu? E) Hedefler toplumun beklentilerine uygun mu? 303. IV. 2004 2 Öğretmen Adayları İçin Konu Anlatımlı KPSS Ankara: Pegem A Yayınlan 2004 3 302. aşağıdaki seçeneklerden hangisinde süreç doğru olarak sıralanmıştır? (2003KPSS-120) 301. Ankara. II. Program Geliştirmede Öğretmen El Kftabı. Ankara.Program Geliştirme 139 ölçme tekniklerini ve araçlarını belirie 300. I. IV. N. Yargı Yayınevi. Öğretmen El Kitabı. Elde edilen verilerle hedefleri karşılaştır Hedefe dayalı değerlendirme modeli dikkate alındığında. Programın hedefierini belirle Hedefleri sınıfla ve davranış olarak ifade et I. 1999 5 6 Oktaylar. Emine. Mehmet. V. I. Ankara. Örnek Çözümlü KPSS. Pegem A yayıncılık 2004 4 Şener. Öğretmen Adayları İçin Konu Anlatımlı. Şeref. Kuramdan Uygulamaya Öğretim Yöntemleri. 2004 . I. Okulda Öğrenme ve Öğretme. öğrencilerin davranış yeterlilikleriyle ilgili verileri topla I. II. V! E) V. Hasan Can. V. Tezi Sönmez.

10 4 ______Program Geliştirme .

cevap verenlerin o sorudan alacakları 10 puandır" demesi ölçme kuralı belirlemesidir. Burada 60 puan ölçümdür. 1- Mutlak Ölçüt: Önceden belirlenmiş olan sabit kritere denir. yöntem. örnek. standarttır. gruba göre değişen kritere denir. Temel kavramlar Ölçme: Bir niteliğin (değişkenin) gözlenip. Eğitimde başarının ölçülmesi ile ilgili yapılan ölçümler dolaylı ölçmedir. Ölçmenin üç aşaması vardır 111ölçülecek bir niteliğin olması. araç-gereç.Standart olanlar: (m. Örnek.Doğrudan ölçme 2Dolaylı ölçme Doğrudan ölçme. gözlem sonucunun sayı veya sembollerle gösterilmesidir. Bunlar. Ayşe fızik sınavından 60 puan aldı. Ölçme araçları iki grupta incelenir. "Bu dersten başarılı sayılmak için grubun ortalaması ya da ortalamanın üstünde puan almak gerekir" ifadesinde kullanılan ölçüt bağıl ölçüttür. Bağıl Ölçüt: Önceden belli olmayan gruba bağlı olarak ortaya çıkan. Sınıftaki öğrencilerin sayısı vb. stadardize edilmiş ölçme araçlarıdır. yetenek testleri vb. Uzunluk ve ağırlıkların ölçülmesi doğrudan ölçmedir. 1Mutlak ölçüt Bağıl ölçüt Ölçme ve değerlendirmenin eğitimdeki fonksiyonları Amaçlara ne kadar ulaşıldığını belirler Öğrencilere ne kadar öğrendikleri hakkında bilgi verir Öğretmenin ne kadar öğrettiği hakkında bilgi verir Programın etkililiği hakkında bilgi verir Öğrenciyi motive eder öğrenci hakkında verilecek kararlara yardımcı olur Yöneticilere eğitim-öğretimin sonuçları hakkında bilgi verir. • Ölçme kuralı ile ölçüt arasındaki fark. "60 puan alanlar geçer" ifadesi bir ölçüttür. Ne öğretelim? öğretilecek içerik belirlenir. Dolaylı ölçme. 1. Ölçüt: ölçme sonuçlarından hareket edilerek ölçümlerin yeterliliği hakkında bir karara varırken kullanılan kritere denir. Niçin öğretelim? Amaç ve hedefler belirlenir. Eğitimle ilgili olarak uygulanan programlarda çeşitli kararlar veritmesi gerekmektedir. -Öğrenci başarısı -öğrenci akışı -yerleştirme -sistemden çıkarma gibi olabilir. kg. Metre ile odanın boyunun ölçülmesi. ölçütün ise değerlendirme için belirlenmiş olmalarıdır. Ölçme türleri: 1. Yaylı kanfarla ağırlığı ölçmek. Örnek. Eğitimde gerek başarı gerekse başka alanlardaki alınan kararlarının hatadan mümkün olduğunca arınık olması gerekir.ölçme ve Değerlendirme 141 Eğitim-öğretim sürecinde çeşitli sorulara cevap aranır. Yazılı yoklama yapan bir öğretmenin "4. I. Ölçülecek değişkenin dolaysız bir şekilde gözlenemediği durumlarda o değişkenin göstergesi olduğu düşünülen başka bir değişkenle ölçülmesine denir. Ölçme Kurah: ölçme işini yaparken niteliğin hangi miktarına ne değerverileceğinin belirlenmesidir. zaman. Nasıl öğretelim? Eğitim durumları (strateji. "50 alanlar bu dersten başarılı sayılırlar" ifadesinde kullanılan ölçüt mutlak ölçüttür. ortam) Ne öğrettik? ölçme ve değerlendirme ile belirlenir. Amaca uygun sayı ve sembollerle gösterilmesi Nitelik: Ölçmeye konu olan özelliktir. standart testler) herkes tarafından kabul edilmiş. Niteliğin gözlenebilmesi. teknik. -Hava sıcaklığı 25 derece -120 km hızla gidiyordu -Ahmet daha başarılıdır -Bu dağ daha yüksektir -Sınıfta 25 öğrenci vardır -Hastanın tansiyonu 612'dir Bunların hepsi birer ölçmedir. Kullanılan ölçme aracıyla ölçülen özelliğin birbirine benzemesi durumunda yapılan ölçmeye denir. Önceden kesin olarak belirlenmiş ya da gruba bağlı olarak çıkarılmış tipik bir puandır. normdur. Ölçütler kendi içinde iki gruba ayrılır. örnek. soruya tam olarak . Ölçüm: ölçme işlemi sonunda elde edilen sayı veya semboldür. ölçme kuralının ölçme için. ölçme sonucudur.

Bu nedenle ya aynı kişi üzerinde ölçme işleminin olanaklar ölçüsünde birbirine benzşr koşullar altında tekrarlanması ve hem kişinin özelliğinde meydana gelmiş olabilecek değişmenin hem de koşulların değişmiş olmasından gelebilecek etkilerin dikkate alınması ya da bu amaçla değişik kişilerden yaralanılması ve bu son halde söz konusu olabilecek başka etki kaynaklarının dikkate alınması yoluna gitmek gerekmektedir. Birimler hem ölçme işlemini kolaylaştırır hem de ölçümlerin neyi ifade ettiğini daha net bir şekilde ifade eder. Örneğin. yapılacak ölçmenin hatasız olma derecesine bağlıdır. Eğitimde yapılan ölçümlere değişik kaynaklardan hata karışmaktadır. Kararın isabetli olabilmesi için ölçmenin hatasız olması gerekir. Tanımlanmış birim: Bir değişkenin ne kadarlık miktarına bir (1) birim denileceği uzmanlar tarafından tanımlanmış birimlerdir. 1Birimlerin eşitliği: Bir ölçme aracında ölçülen değişken açısından her bir (1) birim denilen miktarın birbirinin aynı olmasını ifade eder. Dikkat edilirse burada ölçülecek özellik ile ilgili bir miktar belirlenmiş ve bu miktar birim olarak kabul edilmiştir. herkes tarafından farklı uzunluklar algılanmaktadır. 1- Birimlerin amaca uygunluğu: Ölçme işlemine uygun birim kullanmayı ifade eder.40 cm olduğu bilinen bir masanın boyu aynı koşullarda birbirinden bağımsız tekrarlanan ölçme sonuçlarının ortalaması alınarak 105. lira.40 cm hata karışmıştır. kabul edilmesi. Doğal birim: Birimlerde doğallık vardır. ll. bir başka deyişle kararın isabet derecesi. 1- Birimlerin genelliği: Birçok kişi tarafından ilinmesi. Ölçmede kullanılacak birimlerde üç özellik olmalıdır. ölçme hatası = Gerçek değer . dakikada yazıîan kelime sayısı gibi ölçmelerde kullanılan birim doğaldır. Bu nedenle onun ne kadar olduğunu ölçmeye çalışırız. Örneğin "bir miktar tuz" ifadesi yerine "2 kg tuz" ifadesi daha anlaşılır ve herkes tarafından aynı boyutta algılanan bir anlam ifade etmektedir.Standart olmayanlar: (adım. Ölçme hatası: ölçülen özelliğin gerçek değeri ölçme sonuçlarından hesaplanan değeri arasındaki farktır. Markette un ölçmek için "ton" biriminin kullanılması amaca uygun değildir. Ülkemizde ağırlık için kg yaygın bir birimdir. aynı koşullarda ve birbirinden bağımsız olarak tekrarlanması olanaksız gibidir. ölçmek istediğimiz bir özelliğin gerçek değerini bilemeyiz. En duyarlı araçlarla yapılan ölçmelerde bile bir miktar hata payı vardır. Doğa bilimlerindeki uzunluk. ölçmelere bir miktar hata karışmaktadır. yani hata sımrı belirlenebilmektedir. Gerçek durumlarda. saat. kilovat. m. öğrenci sayısı. ölçme sonuçlarını anlaşılır bir birimle ifade etmek ölçümlerin taşıdığı anlamı daha iyi bir şekilde kavramamıza yardımcı olur. Ömek. saat gibi. karış. Bu gibi özellikler üzerindeki ölçümlere karışmış olabilecek hatanm en çok ne kadar olabileceği. örneğin: metre dediğimiz zaman uzunluğu ölçerken kullanılan birimin (metre) birbirine eşit olmasını ifade eder. Bir değişkenin hangi miktarına ya da niteliğine bir (1) birim denileceği uzmanlar tarafından belirlenmemiş birimlerdir. kilo. • Bir ölçme sonucundaki hata miktarı o ölçme işleminde kullanılan birimin yarısı kadardır.0 cm bulunmuş ise bu ölçüme 0.ölçülen değer Her ölçme sonucunda ölçmenin amacı neyse onunla ilgili bir karara varılır. Burada doğallık yoktur. Gerçek uzunluğu 105. beden eğitimi dersinde öğrenci sayısının sayılmasında doğal birim kullanılır. Davranışsal özellikler söz konusu olunca ölçme işleminin. Sonuçları sayılarla ifadelendirirken çoğu halde bu birimler kullanılır.142 ölçme ve Değerlendirme 2. Bu nedenle hata kaynakları ve özellikle bu kaynaklann ölçme sonuçlarını nasıl etkilediği bilinmelidir. metre gibi. aynı kişi üzerinde. Her bir öğrenci bir birimdir. yaygın olmasıdır. Bir karış dediğimiz zaman kullanılan birim eşit olmamakta. öğretmen yapısı testler) Kişiden kişiye değişiklik gösteren belli bir standardı olmayan ölçme araçlarıdır. ağırlık ve sıcaklık gibi ölçümler için gerçekleştirilen ölçeklerin neyi ölçtüğü açıktır. Birim ne kadar küçülürse hata miktarı o kadar azalır. Örneğin. Aynı şekilde sınıftaki sıra sayısı. Ölçme yollarına çeşitli yollardan hata karışır.Ölçmede Birim ölçme araçları birimlerden oluşur. Gerçek değeri bilmediğimiz için de ne kadar hata karıştığını bilemeyiz. .

Masanın uzunluğu. ölçme sonuçlarına gelişigüzel karışan Kuralsız olarak artan ya da azalan hatalara denir. odanın sıcaklığı. Hata miktarı her ölçmede aynıdır. Diğer bir anlamı da ölçme araçları üzerindeki bölmeleri ya da belli bir başlangıç noktasından itibaren değişmez bir birimle bölmelenmiş ölçme aracını ifade eder. IV.Ölçüt . Örnek. eşyanın ağırlığı. Sistematik hata: Ölçülen büyüklüğe. Ölçmeyi yapan kişi ölçme Özelliğin miktarını gösterir Değerlendirmenin alt başlığıdır Değerlendirmeden öncedir Daha çok gözleme dayanır Daha objektiftir Değerlendirme Miktarın yeterli olup olmadığı ile ilgilidir Ölçmeyi de içine alır ölçmeden sonra gelir Daha çok karşılaştırma.ölçme ve Değeıiendirme Ölçmede Hata kaynakları ölçmeyi yapan kişiden kaynaklanan hatalar. bir cetvel yanlışlıkla 0-30 cm yerine 1-30 cm olarak bölmelenmiş olsun. hücrenin boyu bile hatalı ölçülmektedir. Yanlış bölmelenmiş bir cetvelle birkaç defa ölçme yapıldığında aynı hatayı ölçme sayısı kadar tekrarlamış oluyoruz. öğrencinin cinsiyetine bağlı bir sistematik hata yapmış olur 1- Tammlanmış sıfır: Ölçülecek özelliğin 0 (sıfır) noktasında yokluğu anlamına gelmediği durumda kullanılan sıfıra denir. "şu anda sınıftaki öğrenci sayısı sıfırdır. Bazı durumlarda pratik amaçlar için uzmanlar tarafından ölçülen özelliğin belü bir durumu ya da miktarında sıfır noktası kullanılmaktadır. Öğrencinin bir sınavdan 70 puan alması bir ölçmedir. V. ölçmeyi yapan kişiye ve ölçme koşullarına bağlı olarak değişen ölçümden ölçüme belli oranda artan ya da azalan hatalara denir. Sabit hata: Bir ölçmeden diğerine miktarı değişmeyen hatalara denir." Dediğimizde o anda öğrencinin yokluğu anlamına gelmektedir. Sonuç. Özellik . Ölçmede sıfır noktası 1Doğal sıfır: Ölçülen özelliğin 0 (sıfır) noktasmda yokluğu anlamına geldiği durumda kullanılan sıfır gerçek sıfırdır. o andaki ruh hali) ölçülen özellikten kaynaklanan hatalar.Ölçme kuralı .Ölçüm . yorum ve yargıya dayanır Daha çok kişisel kanılara dayanır 143 ölçmenin amacı hatasız ölçümdür. En hassas ölçmelere bile istenmeden bir miktar hata karışmaktadır. Ölçek: Nesnelere verilen sayıların anlamlarını. Bu durumda öğretmen 80 üzerinden bir değerlendirme yapmış olacaktır. sağlık. Bizim asıl üzerinde durmamız gereken budur. ölçme işlemi sonucunda gerçeğe en yakın değeri elde etmeye yönelik çaba göstermektir. Yani hatalı ölçme aracıyla birden çok ölçme yapılırsa bu sistematik hatadır. her ölçmede 1 cm kısa ölçecektir. 20 puanlık soruyu kimse cevaplandıramamış. Tesadüfi (rasgele) hata : Genellikle kaynakları iyi bilinmeyen. 1Mutlak değerlendirme 1Bağıl değerlendirme olmak üzere ikiye ayrılır. aynı şekilde bir öğretmen yazılı yoklama cevaplarını puanlarken kız öğrencilere erkeklerden daha fazla puan verirse.Değeriendiıme Değerlendirme kullanılan ölçüte bağlı olarak. Örnek: sınavda boş kağıt veren ya da kopya çekerken yakalanan öğrenciye sıfır verildiğinde verilen sıfır öğrencinin o konu ile ilgili olarak hiçbir bilgisinin olmadığı anlamına gelmemektedir. tesadüfi hata ortaya çıkar. Ölçmede Hata türleri 1. örnek. Ölçme sonuçlarının gerçek değerinden büyük veya küçük olduğunu bilemeyiz. Ölçme sonuçlarna bir anlam yüklemektir. öğretmen sınavda 100 puanlık soru sorar. Termometre için de aynı şey geçerlidir. nesnelere sayılar vermede uyulmasf gereken kuralları ve kısaltmaları belirtmek için kullanılan kavramdır. yorum yapılmasıdır. Bu mümkün değildir. O halde burada önemli olan ölçmelere karışan hatayı en aza indirmektir. 2. Bu durumda araç 1 cm kısadır. (özelliği tam olarak belirleyememe. ölçememe) ölçme aracından kaynaklanan hatalar (basım hataları) III. öğrenim. ölçmede kullanılan ölçek ya da birimlerin 4 çeşidi vardır: 2. Öğrencinin geçip geçmeyeceğine karar vermek değerlendirmedir. . ölçmeyi yapan kişi dikkatsiz bir şekilde ölçüm yapmışsa. Bununa karar verebilmek için bir ölçüte ihtiyaç vardır. Değerlendirme: ölçme sonuçlarının bir ölçütle karşılaştırılarak karar verilmesi. Sıfır (0) derecede ısı yok demek değildir.

Sıralar sayı ile veya sıfatla ifade edilebilir. 1. Ölçme ve Değerlendirme 1. Elde edilen sayısal sonuçlarla ilgili olarak ortanca ve yüzdelik belirlenir. erkek. Bu tür ölçeklerde sınıflar oluşturulduğu için bu sınıfa giren tüm elemanlar eşit kabul edilirler. Dolayısıyla frekanslara dayalı analizler dışında işlem yapılamaz. aldıkları nota göre. sınavlar. termometre. 1. Eşit aralıklı ölçekler: Ölçek birimlerinde eşitliğin sağlandığı ve sıfırın tanımlanmış olduğu ölçek türüdür. Elde edilen ölçümlerle ilgili olarak oranlama işlemleri yapılamaz. Örnek: kız. Nesnelerin farklılık ve benzerlileri belirlenir. Bir Ölçme Aracında Bulunması Gereken Özellikler ölçme ve değerlendirmede verilen kararların . Aynı sınıfa giren elemanlar aynı sembolle ifade eldirler. Sınıflama ve oranlı ölçekler çok ender kuüanılır. 1. Dikkat edilirse öğrencinin grup içindeki yeri hakkında bilgi verir. 1. Birimler arası fark yan iki ölçüm arasındaki fark anlamlıdır. kararın dayandığı ölçümlerin Bazı ölçümlere bütün matematiksel işlemler yapılabilirken bazılarına yapılamaz. zeka testleri. Sıralama ölçekleri: Nesneleri belli özelliğe sahip oma miktarı bakımından sıraya dizme işlemidir. 1. Sonuç olarak bu tür ölçeklerdeki değişkenlere ilişkin frekanslar dışında sayısal veri yoktur. Eşit aralıklı ölçeklerle yapılan ölçmelerle ilgili sonuçlarda tüm matematiksel işlemler (4 işlem) yapılabilmektedir. 1. Buna karşın zeka bölümü 110 olan birinin zeka bölümü 55 olan birinden iki kat zeki olduğu söylenemez. Oranlı ölçekler: Eşit oranlı ölçek birimlerinde eşitliğin sağlandığı ve sıfırın gerçek sıfır olduğu. Örnek. ölçme aracını kullanan kişilerin ortaklaşa kabul ettikleri bir başlangıç noktasından başlar ve birimler eşit olarak bölmelenmiştir. Sınıflama (Adlandırma) ölçekleri Sıralama ölçekleri Eşit aralıklı ölçekler Oranlı ölçekler doğruluğu ve yerindeliği. Sınıflama (Adlandırma) ölçekleri: Nesneleri belli yönlerinden benzeyip benzemediklerine göre sınıflandırmadır. sıfır noktasında ölçülen özelliğin yokluğu anlamına geldiği ölçek türleridir. boyu uzun olanlar. Eğitim ve psikolojideki ölçmelerde en çok kullanılan ölçekler sıralama ve eşit aralıklı ölçeklerdir. takvim.144 1.ÖğrenciIeri boy sırasına. Örnek. pekiyi-iyi-orta-geçer gibi. boyu kısa olanlar.

0 cm 12. Öğrenci 12. ölçme aracının ölçülen özelliği gerçek değerine en yakın biçimde yansıtma biçimine denir.1 mm 120. öğrenci bile beş ölçmede aynı sonucu bulamamıştır. Kullanışlılık GÜVENİRLİK Güvenirlik. Güvenirlik. 1. Geçerlik 1. Üç öğrenci aynı çubuğu beşer defa ölçerek şu sonuçlan bulmuş olsunlar. 3. Buna göre 1. Onun ölçmelerinde de hata vardır. öğrenciler milimetrik bir cetvel kullanmış. ölçmelerin birbirinden daha yakın olması beklenir.2 mm 120. Çubuğun gerçek boyunun bilmeye imkan yoktur. Çubuğun boyu hiç değişmediğine göre ölçmelerdeki değişkenliğin ölçme hatalarından doğduğunu söyleyebiliriz. 1.2 cm 2. Öğrenci 12.2 cm 12. öğrencinin ortalaması 12. öğrenci ise milimetrenin onda birini ölçen bir kumpas kullanmıştır. Daha hassas bir ölçüm yapan 3.3 mm 120.2 cm. Buradaki duyarlık ölçme aracının hassas ölçmesidir.3 cm' dir.hatasız ve ölçütün uygun olmasına bağlıdır.5 cm 12. Tutarlılık.1 cm 12. Duyarlık.3 cm 12. 2. Buradan hareketle konuyu biraz daha irdelersek 1. Tekrarlanan ölçümlerde sonuçların birbirine uymasıdır. Fakat hataları aynı değildir. Bunun için metal çubuğun gerçek boyunun ne olduğu bilinmelidir. öğrencilerin ikisi de hata yapmışlardır. öğrencinin ölçmeleri gerçeğe daha yakın ama gerçeğin kendisi değildir. ölçmelerin . ölçme aracının ölçtüğü özelliği ne derce duyarlı ve tutarlı (kararlı) ölçtüğünü iie ilgilidir.3 cm 12.1 cm 12. Öğrenci 120.6 cm 3. ölçrhelerde ne kadar hata olduğu bilinse hangisinin daha fazla hata yaptığı bilinebilir. Bu nedenle ölçme araçlarında bazı özelliklerin aranması gerekmektedir. ve 2. örneğin. bir öğretmenin üç öğrenciye laboratuarda bir metal çubuğun boyunu ölçtürdüğünü düşünelim.2 mm 1. Ölçme aracının ölçtüğü özelliği ne derece hatalardan arınık olarak ölçtüğüdür. öğrencinin ortalaması 12. Ölçme aracmın kararlı bir yapıya sahip ve grubun ölçülen özelliğinin de değişmediği sonucuna varılır. 1.2 cm 12.2 mm 120. 3. ve 2. Bu nedenle bir ölçmeci tarafından elde edilen ölçmelerin ortalamasının gerçek değere.

Bu nedenle bir sınavdan alınan puanların güvenirliğini kestirmek amacıyla çeşitli güvenirlik yöntemleri bulunmuştur. puanlama yaparken dikkatsiz olması. öiçmenin yapıldığı ortamdan kaynaklanan hatalar. Birölçme aracının güvenirliğini etkileyen başlıca hata kaynakları: ölçme sonuçları uygulama koşullarından gelebilecek tesadüfi hatalardan arınık demektir. 1. Eğer yüksek bir güvenirlik bulunmuşsa . Bu durumda en az hata yapan öğrenci 3. Isı. Sınavın yapıldığı ortamın sınav için uygun olmaması. yorgun ya da hasta olması.ölçme ve Değerlendirme 145 ortalaması gerçek değer olarak kabul edilirse o halde ölçmelerin ortalamadan farkları hata sayılır. Daha öncede belirtildiği gibi bir ölçme sonucu. ölçme aracından kaynaklanan hatalar. tekrarlanan ölçümlerde sonuçların birbirine uymasıydı. Burada aynı araçla yapılan iki ölçme arasındaki tutarlılık güvenirliği gösterir. anlaşılır sorular olmaması. İşte ölçmelerin güvenirliği burada söz konusudur. Tutariılık. gürültü vb. İki uygulama arasında ölçülen yetenekler bakımından değişme olmamışsa güvenilir olduğu söylenebilir. 1. 11Test-tekrar test yöntemi Paralel testler (eşdeğer formlar) yöntemi Testi yarılama (iki yarıya bölme) yöntemi 1- 1. Eğitim ve psikoloji gibi alanlarda ölçmelerin tekrarı çoğu zaman mümkün değildir. ölçme aracının düzensiz hazırlanmış olması. ölçmeyi yapan kişiden kaynaklanan hatalar. öğrencidir.Test-tekrar test yöntemi (Kararlılık katsayısı): Bir testi aynı öğrenci grubuna birkaç gün arayla iki defa uygulama yöntemidir. İki puan birbirini tutmuyorsa ölçme araç ve işlemlerinde hata bulunduğu kanısına varılır. sevmediği öğrencilere az puan vermesi. O halde buradaki hata nasıl bir hatadır? Bu sorunun yanıtı tesadüfı hatadır. Ölçmecinin yanlı davranması. yazıların okunamaması. Sevdiği öğrencilere fazla puan. Y uk ar ıd aki ö rn ek te ö lç me ha ta sı nı n kestirilmesi ölçmelerin tekrarı sayesinde olmuştur. Öğrencinin sınav için güdülenmemesi. Uygulama koşullarından şüpheleniyorsak bu yöntemi kullanabiliriz. 1. ölçme aracının özelliğinden kaynaklanan hatalar. 1. ilgisizüği. içindeki tesadüfi hataların azlığı oranında güvenilir sayılır. 1. yazılı sınavyerine sözlü sınavın kullanılması. Açık seçik. ölçülen kişiden kaynaklanan hatalar. isteksizliği.. ışık.

00 ile + 1. öğrencilerin yaptıkları hatalar. Test-tekrar test yöntemiyle elde edilen puanların güvenirliği ile ilgili yorum yaparken iki temel sayıtlıdan hareket etmemiz gerekmektedir. ölçüme (Y) diyelim. 2. Sınavların uygulama ortamları.81) üst sınıra yakın yani güvenirlik katsayısının yüksek olduğunu söyleyebiliriz. şans başarısı gibi etkenler iki uygulama arasındaki puanların değişmesine neden olabilir.1. 1. N X Y IXY 20 18 18 17 16 13 8 6 6 5 127 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 10 8 10 9 9 7 3 4 4 1 10 10 8 8 7 6 5 2 2 4 IX = 65 IY = 62 Z XY = (I*) rxy = N N Yukarıdaki formülü uyguladığımızda korelasyon katsayısının r = 0. Yukarıdaki ölçmelerin (0. iki uygulama arasında geçen süre içinde öğrencilerin ölçülen değişkene ait gerçek puanlarında değişme olmadığı Birinci uygulamanın ikinci uygulamadan elde edilecek puanı etkilemediği Çoğu durumda bu mümkün değildir.00 arasında değişir. ölçme sonuçları tesadüfi hatalardan ne derece arınık ise güvenirlik katsayısında o derece üst sınıra yakındır. ölçüme (X). geçmişse ve testin kararlı bu yargının değişmediği Bunu bir örnekle açıklarsak. . Şimdi bu X ve Y ölçümler arasındaki tutarlılığı ölçersek yani iki uygulamadan elde edilen puanlar arasındaki güvenirlik katsayısını (r) bulmaya çalışırsak. Şimdi bunun anlamı nedir? Güvenirlik katsayısı .81 olduğunu görürüz. bunun için Pearson çarpım moment korelasyon katsayısı formülünü (rxy) kullanabiliriz.Eğer iki ölçme arasında uzun bir zaman güvenirük katsayısı yüksek bulunmuşsa olduğu (testte ölçülen özelliklerin) ve doğruiuğu oranında ölçülen özelliğin söylenebilir.

buna karşın testin güvenirliğini azaltır. Güdüleme: Sınavda cevaplayıcılar her soruyu dikkatle ve hızla cevaplanmaya teşvik edilmelidir. ayrı ayrı testlerden elde edilmiş gibi işlem görürler. rx = Güvenirlik Katsayısı' dır. çoğu zaman o sınavdan elde edilen toplam puanın güvenirliği de artar. 1. sözel gibi) düşük çıkabilir. iki eşdeğer araç hazırlamanın veya bir aracı iki defa uygulamanın mümkün olmadığı hallerde uygulanan bir yöntemdir. Bu iki eşdeğer yarıdan elde edilmiş puanlar takımı. sınav günü hasta ya da yorgun oluşu. Böyle hesaplanan ölçme güvenirliği bir testin iki eşdeğer formu arasındaki tutarlılık anlamına gelir. Ölçmenin Standart Hatası Pratikteki ölçme durumlarının çoğunda gözlenmiş tek bir puan. Testin uygulama koşulları: Sınavda kullanılan soruların açıkça anlaşılır ve kesinlikle cevaplanabilir olması. Testin uzun olması: Bir sınavda kullanılan soru sayısı artıkça. Güçlük düzeyi: Bir sınavda kullanılacak sorular o smavı cevaplandıracak bireylerin . 1. smavla iigili açıklamaları anlayamaması güvenirliğr olumsuz etkiler. çift numaralı sorular olarak ikiye ayırırız. Testin yalnızca bir kez uygulanmasına dayalı olduğu için bu yöntem diğerlerine göre daha avantajlıdır ve yaygın kullanılır. Test puanlarının standart kayması ve güvenirlik katsayısı biliniyorsa bu istatistik (Se = ölçmenin 1. Bu dağılımın ortalaması. Test gelişigüzel cevaplanmışsa ve testin iki yarısı farklı davranışlan ölçüyorsa (sayısal. 1. bir bireyin aldığı puanlar belli bir dağılım gösterecektir. ya da birçok soru cevapsız kalacağr için sınav puanfarının güvenirliği düşer. Standart Hatası) kolayca hesaplanabilir. Hataların büyüklüğünü araştırmak için aynı kişi ile ilgili daha çok gözleme sahip olmalıyız.Paralel testler (eşdeğer formlar) yöntemi: (Eşdeğerlilik katsayısı) Birbiriyle eşdeğer iki formun hazırlanarak bu iki formun anı zamanda aynı gruba uygulanması sonucu elde edilen sonuçların korelasyonuna bakma yöntemidir. Testi yarılama yöntemiyle elde edilen güvenirlik katsayısı genelde testin tekrarı yöntemiyle elde edilen güvenirlik katsayısından yüksek olur. iki yarı puanları arasındaki tutarlılığa bakma yöntemine denir. 3. Bir testi birçok kez aynı kişilere uygulamak hem güç hem de uygulama sonuçları yanıltıcı olabilir. Şans başarısı: Öğrencinin cevabını hiç bilmediği bir soruyu şans yardımıyla cevaplayabilmesi puanını artırır. Eğer aynı ölçme aracı ile bir birey için sonsuz sayıda ölçme yapılsa. ölçmenin hatası hakkında hiçbir şey söylemez. Formülü ise şöyledir. Iki testin maddelerinin kapsamı. Bütün soruları gruba uygular maddeleri tek numaralı sorular. ve niteliği bakımından denk olmalıdır. Bu formlar biri diğerinin yerine kullanılabilecek ölçüde aynı davranışları ölçen formlar olmalıdır. Böyle bir dağılımın standart kayması ölçmenin standart hatası olarak adlandırılır.146 ölçme ve Değerlendirme 2. hızlı okuma ve anlama becerilerinin düşük olması. kişinin evren puanının iyi bir tahminidir. Güvenirliği Etkileyen Faktörler 1. öğrencilerin yeterince güdülenmediği sınavlarda cevaplar tesadüfi kalacağı. öğrencinin sınav ortamma ilişkin rahatsızlıkları. Bu yöntem aslında bir iç tutarlılık katsayısı verir. o sınavdan elde edilen puanm güvenirliği arttırır. Se = ölçmenin Standart Hatası Sx = Standart Kayma. 71. Seçmeli testlerde uygulanır. 1.Testi yarıtama (iki yarıya bölme) yöntemi: (İç tutarlılık katsayısı) Testin maddelerini görünüşte eşdeğer iki yarıya ayırarak. Zaman: Sınav süresi öğrencilerin hemen hepsinin bütün soruları cevaplandırmalarına yetecek uzunlukta olmalıdır. Eğitim ve Psikolojideki ölçmelerde ölçmenin standart hatasını hesaplamak için başka yöntemlerle dolaylı bir biçimde tahmin edilmelidir.

Biyoloji) ölçülüyorsa o testin güvenirliği düşer. Tarih. 1. . Çok güç sorulardan oluşan bir sınavda aynı sakıncayı ortaya çıkarır. 1. Kopya çekme davranışı: Sınavda kopya çekilerek elde edilen puan öğrencinin gerçek bilgisini göstermekten uzaktır. Test maddeierinin homojenliği: Testte yer alan maddeler ölçtükleri özellik bakımmdan birbirine ne kadar benzer olursa testin güvenirliği o kadar yüksek olur.yaklaşık olarak yarısı tarafından doğru cevaplandırılabilecek güçlükte olmalıdır. Aynı testte birden fazla özellik (Edebiyat. Çok kolay sorulardan oluşan bir sınav. Fizik. yoklanan grubun öğrencilerini birbirinden yeterince ayıramaz.

(Turgut. Eğitimde kullanılan araç ve yöntemlerle ölçülmek istenen değişkenler bireylerin yeteneği.1993) Ölçme araç ve yöntemlerinin nitelikleri arasında en önemlisi geçerliktir. Söz konusu davranışlara (bilgi. Bunun için öyle bir puanlama yöntemi bulunmalıdır ki. Bir ölçme aracının veya yönteminin onunla ölçülmek istenen değişkeni ölçüp ölçmediği. bütün puanlayıcılar aynı cevaba aynı puanı verebilmelidir.) hedef davranışlar denir. Örn. Kullanılacak araç bu duyarlı olmalıdır. bir "okuduğunu anlama testi" okuduğunu anlama yeteneğini ölçmede yüksek bir geçerliğe sahip olabilir. 9. ölçme ve Değerlendirme 147 Eğitimde çok kullanılan yazılı sınavlar. ölçme aracının amaca hizmet etme derecesidir. bu niteliği sağlayabileceği derecede geçerli puanlar verir. GEÇERLİK Bir ölçme aracının ölçmek istediği özelliği başka özelliklerle karıştırmadan ölçebilme derecesidir.2. kısa cevap gerektiren testler ve çoktan seçmeli testler gibi araç ve yöntemler çoğu zaman bir derste o dersin programına uygun olarak geliştirilmesi hedef alınan davranışları ölçmek için uygulanır. beceri. tıpkı puanlama hatalarında olduğu gibi çoğu halde tesadüfi hata türündedir. Bir test hepten geçerli veya hepten geçersiz olmaktan öte daha çok veya daha az geçerli olabilir. Bir testin geçerliği bir derece sorunudur. bu ölçüyü başka değişkenlerle karıştırmaması beklenir. Geçerlik. 9. Duyarlılık: Duyarlığı yüksek bir araç veya yöntem daima güvenirliği yüksek sonuçlar verir. Bir ölçme aracının geçerli olabilmesi için onun sadece ölçmek için düzönlendiği özelliği ölçmesi. Bir araç veya yöntem. onu başka değişkenlerden ne derece arınık olarak ölçtüğüdür. Fakat aynı test matematikte "problem çözme yeteneğini" ölçmede geçerliğe sahip değildir. Sonuç olarak testin puanlamasının yansız olması güvenirliğini artırır. Uygulama hataları: ölçme işleminin herhangi bir basamağında yapılan dikkatsizlik hataları. duyuşsal davranışlar vb. ölçebiliyorsa. Puanlama: Her sınav objektif yollarla puanlandırılabilir. tutum. başarısı gibi deyimlerle tanımlanmaya çalışılan değişkenlerdir. Aracın veya yöntemin ölçülmek istenen değişkenin ölçüsü olabüecek bir puan vermesi. . O halde bir 9. yani onu başka özelliklerle kanştırmadan ölçmesi gerekir. Bir anlamda testin uygunluğudur. sözlü sınavlar.

test bir programdaki başarıyı ölçmek için hazı r l a n m ı ş s a , o t e s t o p r o g r a m ı n h e def davranışlarını yeterince temsil edebilmeli, onları başka davranışlarla karıştırmamalı yeterince duyarlıkla ölçmelidir. Geçerlik ve güvenirlik arasındaki ilişki ıçın Bir ölçme aracının geçerli olabilmesi öncelikle güvenilir olması gerekir. Güvenilir bir ölçme aracı her zaman geçerli olmayabilir. Örneğin bir metre eksik imal edilmişse masanın boyunu her ölçmede aynı sonuç elde ederiz. Bu sonuç güvenilir bir sonuçtur. Buna karşın söz konusu metre masanın boyunu ölçmek için geçeıü değildir. Özellikle eğitimde kullanılan başlıca geçerlik türleri şöyledir; 1. Kapsam geçerliği 1. Yordama geçerliği 1. Yapı geçerliği 1. Görünüş geçerliği 1. Kapsam geçerliği: Ölçme araç ve yöntemlerinin kapsamlarına ve içeriklerine bakılarak varılan geçerlik yargılarına kapsam geçerliği denir. Bir bütün olarak testin ve testteki her bir maddenin amaca ne derece hizmet ettiğidir. Bir testin kapsam geçerliği; A. O testteki toplam maddelerin ölçülecek davranışları ve konu içeriğini ömekleme derecesine, Testteki sorulan soruların ilgili davranışları ölçmede uygun olup olmadığına bağlıdir.

B.

Kapsam geçerliğinden söz edebilmemiz için bu iki koşulun yerine gelmesi gerekir. bunun için belirtke tablosuna uygun ölçüm yapılmalıdır. Böylece ölçülmesi gereken kritik özellik dışarıda kalmamalıdır. Öğrenci başarısmı ölçmede kullanılan başarı testlerinin geçerliğini bulmada kullanılan en uygun yöntem kapsam geçeıiiğidir. Bunun için en uygun yol uzman görüşlerine başvurmaktır. Kapsam geçerliliğinde testi oluşturan maddelerin (gerçekte) ölçülen davranışlar evrenini temsil etme düzeyi hakkında bir karara varma işlemidir. Bir ölçme aracının hem konu ve davranış boyutuna bakılarak hem de test maddelerinin ölçülmek istenen davranışları ölçmede uygun olup olmadığına bakilarak karar verilen bir geçerlilik yargısıdır.

148

Ölçme ve Değerlendirme

Bir ölçme aracı belirtke tablosundaki hedef davranışlar yerine yazım güzelliği, kişilik gibi ölçme amacının dışında olan davranışları ölçüyorsa ve buna dayalı değerlendirme yapılmışsa o testin geçerliği düşüktür. Kapsam geçerliği iki biçimde ölçülebilir; 2.

geldikten sonra iki puan grubu arasındaki korelasyona bakılır. Elde edilen korelasyon değeri giriş sınavında kullanılan testin girilen okuldaki başarıyı yordama derecesi olarak kabul edilir. öğrencilerin giriş testi puanları yordayıcı, öğrencilerin başarıları ise ölçüttür. Uygunluk geçerliği (mevcut hal geçerliği): Bu durumda geçerliği aranılan testin ölçütü olan puanları beklemeye gerek yoktur. Puanlar elimizde hazır durumdadır. Örneğin bir dershanenin KPSS sınavından birkaç gün önce yaptıkları deneme sınavı testi puanları ile ölçüt olan KPSS sınavı puanları zaman bakımmdan hemen hemen aynı zamana denk gelmektedir.

1.

Mantıksal yol: Konu alanı uzmanlarının görüşlerinin alınması yöntemidir. Hazırlanan ölçme aracı uzmanlara gösterilerek ölçülecek konu alanını yeterince temsil edrp etmediğinin sorulmasıdır.

1.

istatistiksel yol: Aynı alanda daha önce geliştirilmiş, aynı davranışları ölçen ve geçerliği yüksek bir test ile yeni hazırladığımız iki testin aynı gruba uygulayıp öğrencilerin bu testlerden elde ettikleri puanları arasındaki korelasyona bakma yöntemidir. 2. Ölçüt (Yordama, Uygunluk) geçerliği: Yordama: İstatistiksel teknikler kullanılarak ve bilinenlerden yaralanılarak bilinmeyen durumlar hakkında yapılan geleceğe yönelik tahminlerde bulunma işlemidir. Birtahmin işidir. Testten elde edilen puanlarla testin yordamak için düzenlendiği değişkenin doğrudan ölçüsü olan ve daha sonra elde edilen ölçüt arasındaki korelasyon da yordama geçerliğidir. Korelasyon katsayısının büyüklüğü yüksek yordama geçerliğine işarettir. Eğitimde bir öğrencinin ya da grubun gelecekteki başarı durumunun nasıl olacağını tahmin etmek için kullanılır. Örneğin; ÖYS sınavları, uygulanan testlerden elde edilen puanlar, adayların üniversitedeki ve gelecekteki başarılarının yordayıcısı olarak kullanılmaktadır. Bu amaçla kullanılan testlerin amaca hizmet etme derecesi yani yordama geçerliğinin olması gerekmektedir. Ölçüt geçerliğinin hangi anlamda tanımlandığı kriter ya da ölçülen değişkene ait ölçümlerin elde edilme zamanları arasındaki farka bağlı olarak iki grupta incelenebilir; 1. Yordama geçerliği: Yordama geçerliği aranan test uygulanır, o testin yordayacağı özellik ya da puan elde ediünceye kadar beklenir. Bir okulun giriş sınavında kullanılan testin o okuldaki başanyı yordama derecesine bakmak istediğimizde testi uyguladıktan sonra o öğrencilerin o okulda ders notları ortalamalarını beklememiz gerekmektedir. Söz konusu puanlar

3. Yapı geçerliği: ölçme işleminin teorik bir yapıyı (özelliği) ölçüp ölçmediğinin belirlenmesidir. Buna ilişkin bir geçerlik seviyesi aramaktır. Birbiri ile ilgili olduğu düşünülen belli öğelerin yada öğeler arasındaki ilişkilerin oluşturduğu bir örüntüye yapı denir. Bu bir ölçüde bilimsel kuram geliştirme süreciyle aynıdır. Psikolojide yapı sözcüğü atılganlık, güvensizlik, içe dönüklük, dışa dönüklük, zeka gibi tanımlanabilir belli kişilik özellikleri için kullanılır. Eğitimde ölçmeye çalışılan bazı özellik yada değişkenler birer kuramsal yapıdır. Bu özeliiklerin ölçülmesi için araç geliştirmede izlenen yol, önce söz konusu özellik yada özellikleri belirlemek yani yapıyı tanımlamak, sonra da tanımlanmış yapıdan sınanabilir denenceler çıkarmak ve çıkarılan denenceleri sınamak için deneysel ve istatistiksel çalışmalar yapmaktır. Yapı geçerliği çalışmasında ölçmeye çalıştığımız özelliği nasıl tanımladıysak testin de bize bu tanıma uygun veri sağlamasını bekleriz. Çoğu zaman yapı geçerliği için faktör analizi tekniği ile kanıt aranır. Eğitimde ölçülmek istenen özellikleri ölçmeye yarayan testlerin geliştirilmesinde önce zekanın yada kritik düşünmenin ne olduğunun tanımı yapılır. Daha sonra bu soyutlanmış yapılardan ölçülebilir davranışlar çıkarılır. Daha sonra bu davranışları ölçecek test maddeleri geliştirilir. Kişinin verdiği cevaplara bakarak o kişi hakkında yorumda bulunulur. Yorumun geçerliği buraya kadar oian aşamaların geçerliliğine bağlıdır. 4. Görünüş geçerliği: Birtestin gerçekten ne ölçtüğüyle değil, onun ne ölçüyor göründüğü ile ilgilidir. Bir testin görünüş geçerliği, o testin ölçmek istediği şeyi ölçüyor görünmesidir. Görünüş geçerliği olan birtest kapağında ne yazılıysa onu ölçüyor görünür. Örneğin; kapağında "Fizik testi" yazılı olan

Ölçme ve Değerlendirme

149

bir testin içinde fizikle ilgili sorular varsa söz konusu testin geçerliği vardır denilir. Bunun için konu alanı uzmanlarının görüşü yeterlidir. Geçerliği Artırıcı Önlemler Ölçme yöntemi: Bir testte kullanılan yöntem (yazlı, yoklama, sözlü yoklama, testler) öğrencinin alacağı puanı (hata miktarını) etkileyebilir. 1. İstenmeyen özelliklerin ölçülmesî: Her soru, o araçla ölçülmek istenen davranışlardan en az bir tanesini yoklamalı, başka özellikleri ölçmemelidir. Örneğin; matematik bilgisini ölçerken yazı güzelliği, tertip düzen gibi özelliklerin ölçülmesi geçerliği düşürür.

ve ekonomi gibi etkenlerin o araç ve yöntemin kullanılmasına etkileri kullanışlılık olarak ifade edilmektedir. Kullanışlığı artıran önlemler güvenirliği ve geçerliği de dolaylı olarak artırır.

1.

1. Ölçülecek özelliği tam olarak ölçen sorular: Her soru, o soruyla ölçülmek istenen bilgi ve becerilere sahip öğrencilerin tereddütsüz doğru cevaplandırılabileceği ve bu bilgi, beceri ve yeteneklere sahip olmayanların doğru cevaplandırılamayacağı nitelikte olmalıdır.

4.

Kapsamlı ve dengeli dağılım: Sınav belli bir sürede okutulan konular ve o konulara dayanılarak geliştirilmesi beklenen bilgi, beceri ve yetenekler bakımından hem kapsayıcı hem de dengeli ohnalıdır.

4.

Güvenirlik: Herhangi bir puanın geçerliği için ön şart, onun güvenirliğidir. Güvenirlikten yoksun bir puan sadece tesadüfı hataları gösterir. Hatada geçerli ölçü olamaz. Her ölçme sonucu güvenirliği oranında geçerîik kazanır. Fakat güvenirliğin sağlanmış olması geçerliğinde mutlaka sağlanacağı anlamına gelmez.

4.

Sınavın güçlük derecesi: Sınavın ve ölçme araçlarının güçlüğü de geçerliğe etki eder. Güçlük derecesi o sınavdan elde edilecek puanların kullanılacağı amaca göre ayarlanmalıdır.

4.

Aynı sınavların her yıl kullanılması, kopya, sınav süresinin yetersizliğinden boş bırakma, soruları sınavdan önce açıklama, derslerde sınav sorularının çözülmesi, öğrencilerin çeşitli nedenlerle sınavı yanda bırakması, gürültü, hastalık gibi nedenlerle sağlıklı bir cevaplandırmanın yapılmayışı gibi etkenler güvenirliği ve geçerliği düşürür.

4.

Hedeflere uygun soru hazırlamak, etkili bir

sınav planı geçerliği artırır. Kullanışlılık Araç ve yöntemin uygulanabileceği eğitim seviyesi, uygulama süresi, ölçmeden istediği beceriler, maliyet

ölçme araç ve yöntemlerinin kullanışlılığı hakkında bir yargıya varırken göz önünde bulundurulması gereken noktalar şöyledir;

1.

Ölçülecek belirlenmesi: Öğrencilerin

davranışların hangi davranışlarının ölçüleceği

1.

Ekonomi; Araç ve yöntem maliyet yönünden ekonomik olmalı, öğretmene, öğrenciye, yöneticiye ağır mali yük getirmemelidir.

1.

Hazırlama süresi; Her araç ve yöntem bir hazırlık gerektirir. Testlerde bu süre daha uzun, yazılı yoklamada daha kısadır. Hazırlama süresi kısa olan bir sınav tercih edilmelidir. Yalnız kalabalık gruplarda yazılı yoklamaların cevaplarının puanlanması zorluğu da göz önünde bulundurulmalıdır. 1. Uygulama süresi; Bir yöntemin kullanılışlığı, verdiği puanın önemine oranla, uygulamada gerektirdiği zaman azaldıkça artar.

1.

Hazırlayıcı ve uygulayıcıların nitelikleri; Bir aracın uygulanması ne kadar özel beceriler gerektirirse, kullanışlığı da o oranda sınırlanır.

5.

Cevapların Nitelikleri; Öğrenciler cevaplama yönergesini kolayca anlayabilir ve cevaplarını kolayca kaydedebilirlerse, o araç kullanışlıdır.

5.

Uygulama kolaylıkları; Testlerde sayfa düzeni, baskı mükemmelliği, cevap kağıdmm düzeni, yazılı yoklamada soruların yazılı verilmesi gibi konular uygulama kolaylığı o araçlann kullanılışlığını artırır.

5.

Puanlama kolaylıkları; Testlerde cevap kağıdının ayrı olması, iyi düzenlenmesi, cevapların optik okuyucu ile puanlanabilmesi, puanlama anahtarının olması kullanılışlığı artırır.

5.

Puanları yorumlama kolaylıkları; Bir araç yorumlamaya yardımcı, yorumlamayı kolaylaştırıcı ve yorumda hatayı azaltıcı araçlarla beslenirse daha kullanışlı olur.

SINAVPLANI Öğretmenlerin bir sınav öncesinde uyması gereken kuralları içeren sınav planı aşağıdaki konuları kapsamalıdır; 1.
Sınavın amacının belirlenmesi; Sınavlar çeşitli amaçlar için yapılmaktadır. Öğrenci başarısını (öğrenme düzeylerini) belirleme, seçme yapma, tanıma ve yerleştirmeye yönelik, öğrenme eksikliklerini belirleme amaçlarına yönelik sınavlar yapılmaktadır.

Öğretmen yapımı testler 3. kontrol listeleri. 1. Tipik davranış testleri a. Her Puanlamanın nasıl olacağını belirleme: sorunun önem derecesine göre puan ağırlığının belirlenmesi. 3. Sınavın güçlük derecesini belirleme: Öğrenme düzeyi ve başarının ölçülmesinde sorular orta güçlükte olmalıdır. soruların güçlük derecesi. Sınav ne çok zor ne çok kolay olmalıdır. test dışı teknikler ve testler olmak üzere başlıca iki türlüdür. Yazlı yokîama buna ömektir. Bu tür testler güvenirliği ve geçerliği istatistiki yöntemlerle belirlenip uygulanır ve objektif sonuçlar verir.00) arasında değişir. İlgi ölçekleri c. Bunun için sınava giren öğrencilerin sayısı soruyu doğru cevap verenlerin sayısına bölünerek bulunur. B. güvenirliği düşük testlerdir. Testierin sınıflandırılması 1. smavın amacı. Tutum ölçekleri Maksimum yeterlik testleri a. VII. Bu tür testlerin geçerliği. soru tipi. Öğretmen Yapımı Testler: Öğretmenlerin kendileri tarafından hazırlanan ve uygulanan başarı testlerine denir. duyuşsal.00) ile (1. bu hedef davranışlara ilişkin kritik (olmazsa olmaz) davranışların göz önüne alınıp alınmadığı konularında öğretmene bilgi sağlar. Smavın amacı. 3. puanlama hatalarının nasıl önleneceği ile ilgili konuları içerir. eksik ve anlaşılmaz cümleler yazmamaya dikkat etmelidir.50) civarında olmalıdır. Örnek. dereceleme ölçekleri) 3. 3. II. Soru tipini belirleme: Soru tipinin belirlenmesinde hedef davranışlar (bilişsel. Standart Testler: Bir grup uzman tarafından standart koşullarda ve normlara göre hazırlanmış ve kitapçık haline getirilmiş testlere denir. Soru sayısını belirlemede dikkate alınması gereken noktalar vardır. Kişilik testleri b. Anadolu Lisesi Sınavlar. Genel yetenek testleri ii. dershaneîerin geliştirdiği sınavlar. II. sınavın zorluk düzeyi. TEST VE TEST GELİŞTİRME SÜRECİ 3. IX. Kağıt Kalem Testleri: Sınava giren öğrencilerin basılı durumdaki sorulann cevaplarını yazılı olarak ifade ettiği testlerdir. Soruşturma: Bireyi tanıyanların bireyi anlatmasını istemek (Biyografi) Soru sayısının belirlenmesi: Kaç soru sorulacağının tespit edilmesi aşamasıdır. VIII. Başarı testleri i. A. Bireyi yeri ve zamanı önceden belli test durumları içine sokmak Test: Bireylerin belli özelliklerini ölçmek için düzenlenen ve onu alan herkes için aynı olan sorular ya da işlerden oluşan bir ölçme aracıdır. Test dışı teknikler. ÖSS. 3. öğrencilerde geliştirmeyi amaçladığımız hedef davranışların sınav kapsamına alınıp alınmadığı. Soruların yazımı: Öğretmen soruları yazarken yazım hataları yapmamaya. soru tipi ve sınava giren en zayıf öğrencinin durumu göz önüne alınmalıdır. Sınav süresi. . Fizik dersi için Fizik ile ilgili davranışlar ölçülmelidir. Standart testler ii. Gözlem: Bireyi gerçek yaşamda gözlemek (Vaka kayıtları. Yetenek testleri i. Çoğaltma aşamasında öğrencilerin eline geçmesini sağlayan dikkatsizlikler yapmamalıdır. Birey ya da bireyler hakkında bilgi toplama yolları.150 ölçme ve Değerlendirme belirlenmelidir. psikomotor) ve konunun özelliği dikkate alınmalıdır. 1. Güçlük düzeyi (0. Sınavın süresini belirleme: Birçok değişken göz önüne alınmalıdır. Testler. 1. Otobiyografi: Bireyin kendisini anlatmasını istemek 2. Sonuç (0. soru sayısı. 3. Özel yetenek testleri b. Belirtke tablosunu hazırlama: Belirtke tablosu seçilecek soruların evreni yeterince temsil edip etmedikleri.

Güç Testi: Öğrenciye yeterli zaman verilerek belli güçlük düzeyine sahip sorular sorularak performansının ölçüldüğü testlerdir. 4. ikinci bir dili kullanabilme gibi özelliklerini öğrencilere öğrencilere kazandırmak mümkün görülmemektedir. yapılandırılmış (standart) testler kullanılır. bilgiyi üreten problem çözme gücü yüksek. kavrama. Üst düzey zihinsel becerilerin (sentez. Öğrencinin yeterliliğini ölçmeye çalışan ve alternatif ölçme uygulaması olarak kabul edilen Portfolyo (öğrenci gelişim dosyası) uygulamaları da günümüzde en önemli öğretim ve ölçme uygulaması olarak kabul edilmektedir. Örnek. Subjektîf Testler: Puanlamasının. Psikometrikyaklaşım: Öğrencinin özelliklere sahip olma dereceleri sayılarla ifade edilir. Bütün bu gelişmelerin sonucunda öğrencilerdeki bilgi düzeyini ölçmeyi amaçlayan standart testlerin yerini. Bu tür testler geçerliği ve güvenirliği ve objektifliği yüksek olan testlerdir. Öğrencilerin yıl içerisinde gerçekleştirdiği etkinliklere göre ölçüldüğü Portfolyo (öğrenci gelişim dosyası) uygulamaları bu yaklaşımın en önemli tekniğidir. bilginin öğrenci tarafından zihinde yapılandırılan bir değer olduğu sonucuna ulaşmıştır. Hız Testi: Belirli bir süre içerisinde öğrencinin kaç doğru cevabı verebileceğinin ölçüldüğü testlerdir. çok iyi gibi. bilginin aktif düzenleyicisi ve davranışa dönüştürücüsüdür. Bu nedenle öğretim stratejileri ve yöntemleri ile ölçme yaklaşımları da değişmektedir. puanlamacıya göre değiştiği. sentez gibi bilişsel becerilerin ölçülmesinde kullanılır. Sonuçağırlıklıdır. İzlenimci yaklaşım: Öğrencilerin özelliklere sahip olma dereceleri belirlenerek ifade edilir. Sözlü yoklama. değerlendirme objektiftir. analiz. öğrencinin etkinlikte bulunmalarını sağlamak Öğrencinin öğretim programı dışındaki faaliyetlerini de kapsayan çok yönlü gelişimi hakkında bilgi vermek 1. öğrencinin yıl içerisinde yaptığı tüm ödev ve çalışmalarının ömeklerinin bulunduğu böylece gelişiminin izlendiği bir değerlendirme biçimidir. puanlayıcının görüş ve duygularının puanlamaya etkilediği testlerdir. . Bu tür testlerde hiçbir öğrenci soruların tamamını cevaplayamaz. Okullarımızda hala uygulanmakta olan. değerlendirme) ölçülmesinde kullanılır. Buna göre öğrenci bilginin pasif alıcısı değil. Bu yaklaşım hem üst düzey zihinsel becerilerin ölçülmesi hem de hem de bunların objektif olarak puanlanmasını sağlayan çağdaş bir ölçme yaklaşımı olarak görülmektedir. bireylere hazır alıp bilgilerin aktarıldığı öğretim modelleri ve buna bağlı ölçme uygulamaları ile 21. Objektif Testler: Puanlamasının. puanlayıcının görüş ve duygulannm puanlamayı etkilemediği testlerdir. iletişim becerilerine sahip ekip halinde çalışabilen. Eğitim-öğretim sürecinde portfolyoların kullanılma amacı ve teme! ilkeleri Öğrencilerin gelişim sürecini izlemek Öğrencileri ilgili alanları ve yetenekleri açısından tanımak. ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME SÜRECİNDE YENİ YAKLAŞIMLAR Son yıllarda eğitim bilimlerinde meydana gelen hızlı gelişmelerin sonucunda eğitimde ölçme ve değerlendirme sürecini yakından etkileyen aşağıdaki yenilikler ortaya çıkmıştır. uygulama. 4. 4. örnek. orta. Uzlaştırıcı (Eklektik) yaklaşım: Klasik ölçme değerlendirme yaklaşımlarına alternatif olarak geliştirilmiştir. öğrencinin bilgiye ulaştığı ve gerçekçi koşullarda uygulamaya çalıştığı performans testleri almaya başlamıştır. ÖĞRENCİNİN ÖZELLİKLERİNİ DEĞERLENDİRME YAKLAŞIMLARI 1. yazılı yoklama X. Bilme. Bilginin doğasına ilişkin tartışmalar. Örneğin 50 maddelik çoktan seçmeli başarı testi bir güç testidir. Değerlendirme subjektiftir. Yarı yapılandırılmış (gözlem gibi) ölçme araçları kullanılır. 1. Öğrenme-öğretme sürecinde öğrenme'nin yeri ve önemi giderek ön plana çıkmaktadır. puanlayıcıya göre değişmediği. yüzyıl bilgi toplumu bireyinin. 4. Seçmeli Testler: Öğrencinin verilen bir grup seçenekten doğru olanı seçtiği ve işaretlediği testlerdir.Ölçme ve Değerlendirme 151 XI. Portfolyo Değerlendirme: Öğrencinin öğrenme sürecindeki performansının ve başarısının kaydedildiği. Çoktan seçmeli ve D-Y testleri 4. Süreç ağırlıklıdır. iyi. Kötü.

152

ölçme ve Değerlendirme

öğrenciyi öğrenme sürecinde aktif kılmak ve özgüvenini artırmak Gelecek eğitim kurumlarındaki öğretmenlerine öğrenciyi tanıtmak öğrencilerin ekiple çalışma yeteneklerini geliştirmek Öğrencinin belirlemek gerçek öğrenme düzeyini

sayılarla değil, bir metin, bir cümle ya da bir paragrafla açıklanmaktadır. XIV. EĞİTİMDE KULLANILAN ÖLÇME ARAÇLARI XV. YAZILI YOKLAMALAR Hazsrlanmasının kolay olması, uzun zaman almaması, ve öğretmenlerce iyi biliniyor olmasından dolayı sık tercih edilen bir sınav türüdür. En önemli avantajı, uygulama, analiz, sentez gibi üst düzey zihinsel işlemler gerektiren hedefleri yoklayabilmesidir.

Klasik ölçme araçlarının dışında ölçme sürecine yenilik getirmek Değerlendirme sürecine öğrenciyi ve öğretmeni de katmak Öğrenci ölçütleri öğretmenle birlikte belirler. öğrencilerin bilişsel, psikomotor ve duyusal davranışlarının birlikte gelişmesini sağlar. Öğretimi öğrenci merkezli duruma getirir. öğrencide sorumluluk geliştirir Sınırlığı; öğrencilerin aralarındaki rekabeti kaldırdığı için birbirlerinin çalışmalarını kopya edebilirler. Objektif değerlendirme yapılmasındaki zorluklar bir diğer sınırlıktır. KLASİK (GELENEKSEL) VE ÇAĞDAŞ (ALTERNATİF) DEĞERLENDİRME YÖNTEMLERİ XII. Klasik değerlendirme yöntemleri Değerlendirme sürecinde yalnızca öğretmen aktiftir. öğretmen merkezli eğitim uygulamaları değerlendirilir. Ürün (sonuçodaklıdır). Ezber ve bellemeye dayalıdır. Kağıt-kalem ya da standart testler kullanılır. Geribildirim ve sonuç not olarak verilir. Ölçüt önceden konulmuştur ve rekabet söz konusudur. Puanlama sayısal sembollerle ifade edilir. Öğrenci düzeyini gösteren esas sembol nottur. XIII. Çağdaş değerlendirme yöntemieri Değerlendirme sürecinde öğretmen ve öğrenci birlikte aktiftir. Ailesi de değerlendirme sürecine katılır. Öğrenci merkezli eğitim uygulamaları değerlendirilir. Süreç odaklıdır. Düşüme ve değerlendirmeye dayalıdır. Çok boyutlu ve değişik tipte ödev, ürün ya da performans örnekleri kullanılır. Geribildirim süreç içerisinde öğrenciye ulaştırılır. Ölçüt, öğrencüerle belirlenir ve grubun başarısı bireyin başarısını da etkiler. Puanlama, belirli betimsel değerlere göre verilmektedir. (Rubrik puanlama). Puanlar

Yazılı Yoklamaların Özellikleri 1. 1. 1. Az sayıda soru sorulur Öğrenciye cevap özgürlüğü tanır Şans başarısı yoktur

1.

Yazılı yoklamada cevaplayıcı, cevabını kendi düşünüp bulmak zorundadır. Buna karşın objektif testlerin bazılarında verilen cevapların arasından doğru olanı seçmek, bazılannda ise verilen cevabın doğru yada yanlış olduğuna karar vermek söz konusudur.

1.

Yazılı yoklamada cevaplayıcı, cevabını yazılı olarak ifade etmek zorundadır.

1.

Yazılı yoklamada cevaplar çoğu durumda sınırlı değildir. Her cevaplayıcı, cevaplarını dilediği gibi ifade etme bağımsızlığına sahiptir. Şişirme söz konusu olabilir.

1.

Genellikle, bir yazılı yoklama sorusuna verilen cevapları tamamen yanlış veya doğru olarak iki sınıfa ayırmak mümkün değildir. Çoğu zaman cevaplar tam doğru, kısmen doğru, tamamen yanlış gruplarından birindedir. 1. Yazılı yoklamada cevapların doğruluk derecesini tayin etmek puanlayıcıya düşer.

1.

Cevaplama işlemi, cevaplayıcının çok zamanını alır. Bu durum soru sayısını kısıtlar. Dolayısıyla objektif testlere göre daha dar alan yoklanmış olur.

1.

Yazılı yoklamaların puanlanması güçtür. Puanlanması subjektiftir. (puanlayıcı yanlılığını

katabilir)

1.

Bir yazılı yoklamanın hazırlanması için gerekli zaman, genellikle diğer ölçme araçlarına oranla

2. Ölçme ve Değerlendirme

153

kısa, uygulamadan sonra yapılan puanlama işlemleri için gerekli zaman ise oldukça uzundur.

12.

Yazılı yoklama sorularının güçlük derecesini objektif yöntemlerle kestirmek zordur.

istendiğini anlamayan bir öğrenci istenen cevabı değil, farklı bir cevap yazar. Bunun yanında cevabı bilmeyen bir öğrenci kasıtlı olarak sorulan soruyu başka yana çeker ve cevaplandırır.

20.

12.

Yazılı Yoklamaların Kullanılmasının Gerekli Olduğu Durumlar

Dikkatsiz okunmuş ve gelişigüzel puanlanmış yazılı yoklamalardan alınan sonuçların güvenirliği de düşük olur. Puanların, bir puanlamadan

12.

Kişileri geleceğini etkileyen önemli kararlar, mümkün olduğunca güvenilir test puanlarına dayanmalıdır. Böyle durumlarda yazılı yoklamalar kullanılmamalıdır.

12.

Sınava girecek öğrenci grubu küçükse ve

testin ileride tekrar kullanılması düşünülmüyorsa,

12.

Kompozisyon becerilerinin ölçülmesinde yazılı yoklama daha uygundur. Amaç bu olduğu zaman, yazı ve kompozisyon hem bir iletişim aracı hem de sınavın ölçmek istediği özelliktir. Bu durumda puanlanacak olan şeyler; ifade özelliği, kompozisyon mükemmelliği, orijinalliği, imla kurallarına uymadır.

12.

Sentez ve değerlendirme düzeyindeki önemti davranışlar ölçülmek

daha karmaşık ve isteniyorsa,

12.

Öğretmenin, sınav öncesinde test hazırlamak için fazla zamanı yok ve sınav sonunda okumak için yeterli zamanının olduğu durumlarda,

12.

İyi nitelikte seçmeli test maddesi yazmada becerisi az olan buna karşın eleştiri ve dikkatli bir okuyucu olan öğretmenlerin yazılı yoklama tercih etmeleri daha uygundur. Çoktan seçmeli testler gibi testleri geliştirmede yeterli değilse tercih etmelidir.

20.

Yazılı Yoklamalarda Güvenirliği Etkileyen Etmenler

20.

Sorulabilecek oluşu güvenirliği sınırlar.

soru

sayısının

sınırlı

20.

Soruların belirsizliği yani açıkça anlaşılmayan sorular güvenirliği önemli derecede etkiler. Ne

diğerine veya bir puanlayıcıdan diğerine hiç değişmemesi halinde puanlama güvenirliği yüksektir. 1. Soru güçlüğünün sınavın amacına göre ayarlanamaması durumunda güvenirlik düşer. Bir sınavın güvenirliği, bütün diğer etkenler sabit kalmak şartıyla, ancak her soru sınıfın %50'si tarafından cevaplandırılabileceği zaman en yüksek değerini bulur. Yazılı Yoklamalarda Geçerliği Etkileyen Etmenler Sınıflarda kullanılan ölçme araçlarının geçerliği hiçbir zaman tam değildir. Çünkü herhangi bir derste kazandırılması amaç edilen bilgi, beceri vb. ancak bir kısmı sınavlarda yoklanabilir.

1.

Derste işlenen birçok konunun yazılı yoklamaya alınamaması geçerliği düşürür.

1.

Sınav süresinin sınırlı olması nedeniyle sınavda sorulan soruların derste işlenen konuları temsil etme oranı küçüldükçe puanların geçerliği düşer.

1.

Yazılı yoklama sorularının belirsizleşmesi ve cevapların sınırlanmaması geçerliği düşürür.

1.

Yazılı yokiama amacmın dışında kalan becerilerin puanlamaya etki etmesi geçerliği düşürür. Bunlar; okunaklı yazmak, iyi kompoze edebilmek, kısa ve kesin yazabilmek, çabuk yazabilmek gibi becerilerdir. Eğer bunlar puanlamayı etkiliyorsa ölçme amacının dışında olduğu için geçerliği düşürür.

1.

Puanlamadaki yanlı davranışlarda geçerliği düşürür. Cevaplayıcılara olumlu ve olumsuz bakış veya bazı cevaplara çok, bazı cevaplara az puan verilmesi gibi etkenler. Yazılı Yoklamaların Kullanışlılığı Yazılı Yoklamalar, sınavdan önceki hazırlık zamanı dar olan durumlarda kullanışlıdır. Soru hazırlamanın nispeten kolay oluşu da kullanışlılığı artırır. Buna karşın yazılı yoklama hazırlamadaki kurallara ciddi biçimde uyulmaması durumunda ve okunacak cevap kağıtlarının çok olması durumunda kullanışlılığı azalır. Y az ıl ı y ok la ma la r bi lg i y ok la ma k am ac ıyla kullanıldığı zaman yazı ve kompozisyon sınavda sadece bir iletişim aracıdır. Bu ayırıma dikkat etmek gerekmektedir.

Cevap anahtarı kullanılmalıdır 1. Bunlar. 1. Anahtar ile Puanlama Sözlü sınav: Soruların genellikle sözlü olarak sorulduğu ve cevapların sözlü olarak verildiği sınav türüne denir. Puanlayıcı. Sorular açık. 1. yanıltıcı etkilerin hatalara sebep olduğu bilinmelidir. net ve anlaşılır olmalıdır. sonra tüm ikinci sorular şeklinde okunmalıdır. Genel izlenimle puanlama 1. SÖZLÜ SINAVLAR . Yazılı yoklamaların puanlamasında dikkat edilecek noktalar. Uzun cevap gerektiren az sayıdaki sorular yerine (geçerliği ve güvenirliği düşürdüğü için) kısa cevaplı çok sayıda soru kullanılmalıdır 1. Sıralama 1. Bütün sınav kağıtlarındaki sorular sıra ile okunmalıdır. Bunun terside olabilir.154 ölçme ve Değerlendirme Puanlama: Yazılı yoklamaların puanlanmasında kullanılabilecek 4 yöntem vardır. 1. Sınıflama 1. Seçimlik soru mümkün olduğu kadar sorulmamalıdır. Açık kitap sınavından kaçınmak gerekir. Önce tüm birinci sorular. ifade düzgünlüğünün vb. 1. Bunu önlemek için kağıtlar değişik sıra ile iki defa okunmalıdır. özellikle anahtarla puanlama yapılmayan durumlarda iyi bir kağıttan sonra okunan orta bir kağıt zayıf görünür. 1. Mümkünse sınav kağıdı birden fazla puanlayıcı tarafından okunmalıdır (puanlama güvenirliği) Yazılı yoklamalarda dikkat edilecek noktalar 1. 1. Yazı güzelliğinin veya okunaksızlığının. Bu durumda öğrenci önemli davranışları ölçen sorular üzerinde durmayı tercih etmekte ve sorular arasındaki puan eşitliği olumsuz etkilenmektedir. 1. okuduğu kağıdın kime ait olduğunu bilmemelidir. lyi bir sınav planı yapılmahdır 1. Birkaç üyeden oluşan bir komisyonun bir 1. 1.

Bu durum sözlü sınavlarda puanlamanın sadece genel izlenimle yapılmasına yol açmıştır. Fakat soruların sözlü sorulması gelenekselleşmiştir. 1. Bu nedenle. Sınav bireysel olarak uygulandığından ve sınavı tamamlamış bireylerle henüz sınava alınmamış bireyleri birbirinden ayrı tutmak zor olduğundan her bireye ayrı sorular sorma zorunluluğu doğar. Böyle yapıldığı için puanların güvenilirliği genellikle çok düşük olur. Sözlü sınavlarda bir defada ancak bir tek cevaplayıcı dinlenebilir. hatta cevaplarını tasarlayabilmeleri için kağıt bile verilebilir. sınavın cevaplayıcı ile sınavı yapan kişilerin yüz yüze karşılıklı konuşmalarına olanak veren bir yapıda yapılmasıdır. Sınav bireysel olarak uygulandığı zaman bir sınıf kalabalığındaki gruplarda bile.cevaplayıcıya sorular sorması ve sözlü cevaplara hemen not vermesi biçiminde yapılan sınav. Sorular. Gerçekte bu sınav türünün esasında soruların yazılı verilmesini engelleyecek bir neden yoktur. istenirse. Öğretmenin sınıftaki öğrencilerden birini yazı tahtası önüne çağırıp birkaç soru sorması ve genellikle sözlü olarak verilen cevaplara not vermesi de okullarımızda çok kullanılan bir sözlü sınav türüdür. Ülkemizde sözlü sınavlar bütün sakıncalarına rağmen hala kullanılmaktadır. sözlü sınavların en çok başvurulan türlerinden biridir. 1. Cevaplar kaydedilmediği için puanlama ya cevaplar dinlenirken yada cevaplama tamamlandıktan sonra yapılır. 1. uygulama çok zaman alır. genellikle sözlü sorulur. Bu etkileşim sınavın niteliklerini etkiler. Sınavı yapan kişi ile sınava tabi tutulan kişi arasında karşılıklı ve devamlı bir etkileşim vardır. Böyle olunca cevaplayıcının soruları tekrar gözden geçirme imkanı kalmaz. 1. 1. 1. Cevaplar sözlü olarak verilir. Bazı sözlü sınav çeşitlerinde cevabın yazı tahtasına yazdırıldığı görülse de sözlü sınavların çoğunda cevapların sözlü olarak verilmesi zorunludur. Sözlü Sınavların Özellikleri 1. sözlü sınavlarda da cevaplayıcılara düşünme zamanı. Bunun nedeni. sözlü sınavların bireysel olarak uygulanması zorunludur. . Cevaplama çoğu zaman üzerinde iyice düşünülüp tasarlanmadan yapılır.

Puanlama işlemi nispeten kolaydır.. 1. Bu özelîiği ile seçmeli testlere yaklaşır.. Puanlara hata karıştığı için geçerlik ve güvenirliği düşüktür. bir cevabın açıklanmasını.. öğrenciyi sınav heyecanı ve korkusundan kurtarmak kolay olur. Sözlü sınavlar. ölçmek istediğimiz özelliği başka özelliklerle karıştırılmadan ölçülmesine ne denir?. Bu yapıdaki test maddeleri cevapîayıcınm sorulan bilgiyi hatırlama veya bulma yeteneğini yoklar. Soru yapısına örnek. 1. Puanlama objektifliği yüksektir.. genişletilmesini... istediği cevabı verme bağımsızlığına sahiptir.. gibi kişisel nitelikleri de gözlenip ölçülebilir. ve yazmak zorundadır. Cevaplayıcı... Sözlü sınav öğretmen ve öğrenci arasında karşılıklı etkileşim yarattığı için sınav tecrübeleriyle öğrenmeye daha fazla imkan verir. Daha tam bir cevap almış olur.... Bu özelliği ile kısa cevap gerektiren testler.. Bir ölçme aracının. . kavrama düzeyindeki davranışlar ölçülebilir. seçme veya sınıflama gerektiren testlerden ise... Türkçe gibi sözlü ifade becerisini geliştirmeyi ve ölçmeyi amaçlayan derslerde kullanılabilir.2. öğrencilerin kişilik özellikleri puanı etkiler Sözlü ifade yeteneği.. 1. 1. 1.. cevapta ileri sürülen bir düşüncenin gerçeklerle savunulmasını isteyebilir. Cevaplayıcının bir kelime. A. bir ibare veya en çok bir cümle ile cevaplayabileceği maddelerden meydana gelmiş test tipine kısa cevaplı test denir. 1. yazılı yoklamalara yaklaşır. Kısa olmakla birlikte her cevap. bir sayı. F. Kısa cevap Gerektiren Testlerin Özellikleri Cevaplayıcı. Sözfü sınav sırasında öğrencinin yazılı smavlarda ölçülemeyen genel görünüş. cevaplayıcının düşünebileceği ve doğru bildiği cevaptır. Bunlar başka bir deyişle sözlü sınavların yararları veya üstünlükleri de denebilir. C. cevapların verilenler arasından seçilmeyip cevaplayıcı tarafından bulunması ve yazılması özelliği ile ayrılır. B... sözlü ifade yeteneği.. Eksik cümle yapısına örnek. Yazılı sınavlarda görüien kopya.... cevabı gereksiz şişirme ve başka yana çekme olayları sözlü sınavlarda kolayca önlenebilir. Cevaplar kısadır. Sözlü sınav öğretmen ile öğrenci arasında karşılıklı etkileşim içinde olur.. Bu test çeşidi ayrıntılı cevap veya kompozisyon gerektiren yazılı yoklamalardan cevapların kısalığı ile. 1..ile ilgilidir. Kısa cevap gerektiren testlerin hazırlanması... Sözlü sınavda ayırtman... etkili konuşabilme gibi özellikler öğretmeni etkileyebilir. Sonuç olarak. cevapları düşünüp bulmak E.. Soru yapısından madde.. Bir ölçme aracının tesadüfi hatalardan arınık derecesi o aracın .. konuşma etkililiği vb.. Cevabı kompoze etme külfeti hemen hemen önemsiz dereceye iner. Bu tür testlerle bilgi.... Eksik cümle yapısında madde. Kısa cevaplı test maddeleri yapı bakımından şöyle gruplanır. D. Uygulaması çok zaman alır Farklı soruların hazırlanması gerekmektedir Her sorunun güçlük düzeyi farklı olabilir Öğretmenin yaklaşımından. soruların güçlük düzeyinden ve sınavın yapıldığı ortamdan (öğrencilerin huzurunda) kaynaklanan nedenlerden dolayı psikolojik faktörler yeterli olabilir Puanlama güvenirliği düşüktür.... ölçme^ ve Değerlendirme 155 KISA CEVAP GEREKTİREN (BOŞLUK DOLDURMALI) TESTLER Sözü Sınavların Kullanılacağı Durumlar Sözü sınavların kullanılmasını savunanlar aşağıdaki nedenleri belirtirler. nihayet. Ingilizce.

diğer yapılardaki testlere göre daha kolaydır. .

2. Her madde kısa ve açık yazıîmalıdır. Anahtar. 1. açıklığr kaydedilmeden mümkün olduğu kadar kısa yazılmalıdır. bir doğruyu götürür) 1. puanlama yöntemi gibi genel açıklamaların yanında. Bu düzenlemede. Bir maddenin yanlışhğı. B u y ap ıdak i te st le r. bulunmasıyla. gereksiz ayrmtılarla şişirilmemeli. Cevaplayıcıdan her maddeyi okuması. cevaplamanın nasıl yapılacağı. önemsiz veya aldatıcı bir noktada olmamalıdır. DOĞRU-YANLIŞ TESTLERİ Her madde kesinlikle doğru yada kesinlikle yanlış olmahdır. örnek. 1. 1.2. kolaylığı. Doğru-Yanlış Testlerinde şans başarısını ortadan kaldırmada üç yol bulunur. Sonraları teknik özellikleri daha üstün maddelerin . madde kapsamındaki fikre göre onu ya doğru yada yanlış olarak sınıflaması istenir. ilkelerin ve genellemelerin yoklanması ve belli bir konuda seçme yapılması istenildiğinde kullanılabilir. Fakat yanlış bilginin diğer doğru bilgileri yok etmesi akla yakın değildir. Aşağıdaki cümlelerden doğru olanların başına "D". 1. Bazıları yanlış bazıları doğru önermeler şeklinde verilen maddelerden oluşur. 1. cevaplama sırasında öğrencilerin sorularının cevaplandırılmayacağı. okuma ve çoğaltmada dikkate alınır. 1. Her doğru cevaba bir puan verilmesi yeterlidir. Puanlaması kolay ve objektiftir 1. Şans başarısı yüksektir. Cümle yanlış ise yanlış kısımlarını çizerek doğruyu yazmalarını istemek 1. Yönergede. bir sayfa düzeninde okuma ve algılama kolaylığı. Soruların güçlük derecesi farklı ise maddelere ayrı puan verilebilir. Her testte maddeler kullanışlı. Düzeltme formülünü kullanarak (bir yanlış cevap. cevapları kaydetme kolaylığı. cevapların kaydedileceği de belirtilmelidir. Beklenen cevaptan çok farklı veya yanlış bir cevaba negatif puan verilmesini savunanlar da vardır. cevaplama süresi. 56 1 Ölçme ve Değerlendirme Testin Düzenlenmesi Testin başında bir yönerge bulunması zorunludur. her maddeye verilmesi beklenen doğru cevaba bir puan verilmesi yeterlidir. Puanlama önce bir puanlama anahtarı hazırlanmalıdır. Madde. Hazırlanması ve cevaplanması kolaydır 1. 2. doğru-yanlış testleri daha seyrek kullanılıroldu. verilmelidir. ( ) Bir eşkenar dörtgenin alanı. köşegenlerinin çarpımına eşittir. Doğru-Yanlış Maddelerinin Yazılmasında Dikkat Edilecek Noktalar Her maddede sadece bir ana fıkir bulunmalıdır. yanlış olanların başına ise "Y" koyunuz. Bu oran % 50 'dir. eğ it im de t estlerin kullanılmaya başladığı yıllarda çok tutuluyordu. ( ) Bir dik üçgenin alanı dik kenar uzunlukları çarpımının yarısına eşittir. Cümle yanlış ise yanlış kısımların altını çizdirmek 1. puanlama ekonomi gibi ölçütler Doğru-Yanlış Testlerinin Özellikleri 1.

güvenirliğin ve puanlama güvenirliğinin yüksek olmasıdır) Sınavla geniş öğrenme konuları ölçmek isteniyorsa kullanılır.ÇOKTAN SEÇMELİ TESTLER Çoktan seçmeli Testler: Sorulan bir testin cevabını verilen cevaplar arasından seçtiren maddelerden oluşan testlere denir. . Yani çok sayıda soru sorularak kapsam geçerliği sağlanır. kavrama. analiz ve kısmen de olsa değerlendirme düzeyindeki davranışlan ölçmede etkilidir. (bunun nedeni geçerliğin. uygulama. Bilgi. Yapılacak sınavın sonuçları öğrenci için çok önemli kararları gerektiriyorsa kullanılır.

ölçme ve Değerlendirme 157 Çoktan seçmeli testlerin özelliklerî: 1. 5. Doğru cevap verilerek bulunması istenmektedir.8. 1. Bu durumda şans faktörünü ortadan kaldırmak için düzeltme formülü kullanılır. 1. 1. Şans başarısı vardır. Madde Kökü: Madde ile ne sorulduğunu ifade veya ima eden ve sorunun çözümü için gerekli bilgileri veren kısımdır. Geçerliği ve güvenirliği en yüksek sınav türüdür.3. 1. Konuyu hiç bilmeyen öğrenci sırf şansla cevabı bulabilir. 1. doğru cevap olarak verilen ifadelerdir. bağımsız olarak kendi başına puanlanabilen en küçük birimdir. smıflar için 4 seçenek. Hazırlanması uzun zaman alır. Çok sayıda soru kullanılarak ve farklı hedef alanlarına ilişkin ölçme yapılabilir.7.4. ve test maddelerinin 1. İlköğretim 1. 1. Elde edilen puanlar üzerinde istatistiki işlemler ve madde analizi yapılabilir. Düzeltme formülünün uygulanması için geçerli olan kural şudur. puanlaması az zaman alır. 1.6. "Seçenek sayısı -1 yanlış bir doğruyu götürür" Seçenekler öğrenci seviyesine uygun olarak befirlenir. Test formu Madde takımı Test maddesi Madde kökü Seçenekler Çeldiriciler Doğru cevap Test Maddesi: Bir testte.2. Seçenekler (Şıklar): Madde kökündeki soruya olası . Bir çoktan seçmeli test maddesi aşağıdaki bölümlerden oluşur. 1. daha üst seviyeleri için 5 seçenekli sorular kullanılır. 1. 1. 1. Hazırlanması ifadesi uzmanlık gerektirir. smıflar için 3 seçenek.

yazıldığı zaman aldığı şekildir. Ortak seçenekü maddeler. EŞLEŞTİRMELİ TESTLERİ Test maddeleri iki sütun halinde sıralanır.Doğru Cevap: Madde yazarını doğru cevap olarak belirttiği seçenektir. Seçmeli Testlerin Başlıca Çeşitleri Seçmeli testlerde kullanılan maddelerin. a) Bileşik cevap gerektiren maddeler. Çoktan seçmeli Test Maddelerinin Başlıca Çeşitleri 1) Doğru Cevaba Göre Sınıflama a) Doğru cevabı kesin ve biricik olan maddeler. a) Anahtarlanmış. . cevapları birden fazla olan maddeler. ifadelerle cevapları eşleştirmelidir. a) Anahtarlanmış. Madde Takımı: Bir paragraf. Bu bölümde madde yapısının belirgin özelliklerini esas alan bir sınıflamaya gidilmiştir. Sol tarafta ifadeler. sağ tarafta cevaplar bulunur. Test Formu: Bir test maddesinin cevaplama yönergesi de dahil olmak üzere. Kökü olumsuz maddeler 3) Maddelerin gruplanışına göre sınıflama a) a) Ortak köklü maddeler. Böylece doğru cevaba. yapı bakımından birbirinden farklı bir çok çeşidi vardır. Çeldiriciler: Bir maddenin doğru yada en doğru en doğru cevabı dışında kalan seçeneklere denir. Diğer bir deyişle anahtara göre yanlış seçeneklerdir. Bunları şöyle gruplandırabiliriz. Kökü eksik cümle olan maddeler. cevabı en doğru olan maddeler. 2) Madde Köküne Göre Smıflama a) a) a) Kökü soru kipinde olan maddeler. grafık gibi ortak bir materyal üzerinde temellenmiş olan iki yada daha çok maddedir. tablo. madde köküne ve maddelerin gruplanışına göre meydana getirilen üç sınıf aşağıda tartışılmaktadır. Öğrenci. bir şekil. a) Doğru cevabı gizli maddeler.

İŞ-PERFORMANS TESTLERİ Özellikle psiko-motor düzeyindeki hedeflerin (becerileri) ölçülmesinde kullanılan bir test türüdür. öğrencilerin ürün ya da performans ortaya koyabilme güçleri. Eşleştirmeli soru mümkün olduğunca aynı konuda sorulardan oluşmalıdır. İfadeler biraz uzun cümlelerle yazılabilir. Deneme sonunda çalışmayan sorular elenerek asıl test ortaya çıkar. 7. yoksa sondaki cevaplar kendiliğinden ortaya çıkar. Deneme uygulamasından sonra herhengi bir soruya verilen doğru ya da yanlış cevaplar ile boş bırakılma durumuna göre testin madde istatistikleri yapılır. Maddelerin (soruların) belirlenmesi ve yazımı (soru tipi. Madde kökleri ile seçeneklerinin uzunlukları ve anlatım biçimleri benzer olmalıdır. Model testin (deneme formunun) hazırlanması.158 Ölçme ve Değerlendirme Ifadelerin başına cevaplardaki harfleri getirerek veya bazen çizgilerle birleştirerek de yapılmaktadır. değişik formatlara göre geliştirilen bu tür testlerle ölçülebilir. Çok sayıda soru yer alır. Maddelerin geçirilmesi (redaksiyon). 7. Deneme uygulaması. Pilot uygulama (deneme uygulaması) Sınavın uygulanacağı gerçek gruba benzer . cevaplar kısa olmalıdır. Belirtke tablosunun hazırlanması 1. İş-performans testleri üç bölümden oluşur a. madde analizi ve madde seçimi. Testte ölçülecek niteliklerin (hedeflerin) belirlenmesi. Zayıf maddeler çıkartılır. Seçenekler. Belirtke tablosu yardımıyla yapılır. anlaşılırlık gibi noktalara dikkat edilir. Testin amacının belirlenmesi 1. işin (becerinin) yapılmasında izlenen yol işin (becerinin) yapılma hızı İşin (becerinin) kalitesi BİR ÖLÇME ARACININ GELİŞTİRİLME AŞAMALARI 1. belli bir sıraya veya düzene göre verilmelidir. Süre. ama özellikteki gruba uygulanır. güçlüğü). Cevaplar ifadelerden biraz fazla olmalıdır. c. b. 1. 1. (soruların) gözden 1. Teste son şeklinin verilmesi 8. Gerekli düzeltmeier yapılır. Madde analizi sonuçlarına uygun olan sorular belirlenir.

Sınav planının ilk aşamasında aşağıdakilerden hangisi belirlenir? A) A) A) A) E) Soru türü Sınav kapsamı Soru yazma Sınavın amacı öğrenme hedefleri 308. öğretmen: 20 soru sormuş ve her soruya 5 puan vermiştir. Bir öğretmen sınav sorularına verilen yanıtları dört beş gün arayla iki kez puanlamış. bu iki puanlamadan elde ettiği sonuçları karşılaştırarak aralarındaki tutarlılığa bakmıştır. testin güvenirliğini artırıcı bir etkendir? A) Soruların güçlük düzeyinin yüksek olması A) Cevaplama süresinin kısa olması A) Sorularda yoruma açık ifadeler kullanılması A) Puanların bir puanlayıcıdan diğerine değişmesi E) Soruların bilen ve bilmeyeni ayırıcı nitelikte olması 2001 KMS SINAVINDA ÇIKAN SORULAR 304. aynı konularda yaptıkları sınavlardaki soru sayıları ve yanıtları planlama biçimleri şöyledir: E) öznel puanlama güvenirliğini düşürür yöntemleri puanların 1.2. ölçme ve Değerlendirme 159 KPSS SINAVLARINDA ÇIKMIŞ SORULAR 307. kullanılan soru tipine göre değişir A) Bir ölçme aracının güvenirliği araçta yer alan soruların güçlüğünden etkilenir . ölçme A) Bir sınavdaki yanıtların nasıl puanlanacağı. öğretmen: 50 soru sormuş ve her soruya 1 puan vermiştir. Aşağıdakilerden hangisi . dersteki öğretme eksikliklerini belirleyerek bunların giderilmesine olanak sağlamaktadır? A) A) A) Tanıma ve yerleştirme testleri Kişilik testleri Zeka testleri A) izleme testleri E) Başarı testleri 305. Aşağıdaki testlerden hangisinin temel amacı. 1. Öğretmen bu çabasıyla aşağıdakilerden hangisini belirlemeye çalışmaktadır? A) A) A) A) E) Puanlama güvenirliğini Soruların doğruluğunu Soruların güçlük derecesini Puanlama anahtarının tutarlılığını Sınavın geçerliliğini 306. "İkinci öğretmenin elde ettiği puanların güvenirliği daha yüksektir" diyen bir kişi bu iddiasını aşağıdakilerden hangisiyle desteklenebilir? A) Testteki soru sayısı arttıkça test puanlarının güvenirliği artar A) Puanlamanın nesnelliği sonuçlarına karşılaşabilecek hatayı azaltır. Bir okulda aynı dersi veren iki öğretmenin.

Bir matematik öğretmeni derste problem çözme becerilerine yönelik etkinliklere ağrılık verdiği halde uyguladığı sınavı daha çok dört işlem yapabilme becerisini ölçen sorulardan oluşmuştur. Aşağıdakilerden hangisi sınavın artırıcı etkenlerden biri değildir? geçerliliğini A) Yanıtların puanlamasında yanlış davranılması A) Sınav sorularının güçlük indeksi A) Soruların tek bir üniteden hazırlaması A) Çeldiricilerin uzun cümlelerden oluşması E) Sınavda her hedef-davranışla ilgili sorular sorulması 310.309. Öğretmen bu yaklaşımıyla aşağıdakilerden hangisini tehlikeye atmıştır? A) A) A) A) E) Puanlayıcı güvenirliğini Testin objektifliğini Sınavın kullanışlılığını Testin kapsam geçerliliğini Soruların ayırt etme gücünü .

Test IV. Yapılan bir sınavda yüksek puan alanların.Test V. bu amaçla yapacağı sınavda aşağıdaki soru tiplerinin hangisinden yararlanması en uygun olur? A) B) C) D) E) Tamamlama Doğru-yanlış Yazılı yoklama Çoktan seçmeli Kısa-cevap 314. öğretmen merkezli olduğunu A) Sınavlarda daha çok hatırlama düzeyinde sorular sorulduğunu A) Eğitimde başarıya ilişkin kararlann çoktan seçmeli testlere dayandırıldığını A) öğrenci noktalarının öğretmenin kanılarından etkilendiğini . iyi öğrenmeden çok. Test II. öğretmene en çok hangi konuda yardımcı olur? A) Testin kullanışlığını artırmak A) Puanların güvenirliğini yükseltmek A) Sorunun anlaşılmasını kolaylaştırmak A) Puanlamayı kolaylaştırmak E) Yanlış öğrenmeleri belirlemek 31-32-33. öğrenci merkezli değil. Bu durum.160 Ölçme ve Değerlendirme 311.Test III. Bir öğretmen çoktan seçmeli bir test için soru yazarken. Bu bilgilere göre hangi testten elde edilen puanların dağılımı simetriktir? A) 313. iyi ezberleyenler olduğunu belirten bir kişinin aşağıdakilerden hangisi kanıtlaması bu görüş için güçlü bir destek oluşturur? E) B) II C) D)IV E)V Ders konularının öğrenci düzeyinin üzerinde olduğunu A) öğretimin. soruları cevaplayınız. Bir Türkçe öğretmeni öğrencilerin yazı yazarken yazım kurallarına ne derece uyduklarını saptamak istemektedir. Öğretmenin. öğrencilerin sıklıkla düştükleri hataları çeldirici olarak kullanmaktadır. B oş lu k d ol du rm al ı s ın av t ürün ün kullanılmasının en önemli sakıncası aşağıdakilerden hangisidir? A) öğrencilerin hatırlama düzeyinde öğrenmelerle yetiştirmeye yöneltmesi A) Öğrencilerin öğrenme güdülerini zayıflatması kaynaklanabilecek Bir sınıftaki öğrencilerin beş farklı testteki yanıtları 80 üzerinden puanlanmış ve bu puanlardan aşağıdaki tabloda gösterilen istatistikler hesaplanmıştır. aşağıdaki tabloya göre 31 2. Testler I.Test Aritmetik Ortalama 65 35 40 40 60 Mod 75 55 40 25 40 Ortanca 70 40 40 30 45 Standart Kayma 7 6 8 9 16 A) Puanlamadan hataları artırması A) E) Sınavın kapsam geçerliliğini düşürmesi Sınavların tahminle cevaplandırılma olasılığını artırması 315.

Test IV. En yüksek ve en düşük ortalama öğrenme düzeyleri hangi testlerde olmuştur? En Yüksek I.Test En Düşük IV.316.Test III.Test V. Test I. Test II. Test V. Test II.Test II. Öğrenciler arasındaki farklılaşma en çok hangi testtedir? B) C) E)V D)IV .Test A) B) C) D) E) 317.

öğrencilerin ve çevrenin belirli gereksinimlerini karşılar nitelikte olmalıdır A) Bu etkinliklere ilgi duyan öğrenciler katılmalıdır A) Bu etkinlikler.Ölçme ve Değerlendirme 161 321. Aşağıda verilenlerden hangisi ders dışı etkinliklerin hedefîeriyle doğrudan ilgili değildir? A) Bu etkinlikler. Aşağıdaki özeliklerden hangisi dolaylı yoldan ölçülebilir? A) Boy uzunluğu A) Akademik başarı A) Kitap sayısı A) Devam edilen ders sayısı E) Arkadaş sayısı 322. Aşağıdaki işlemidir? durumların hangisi bir ölçme A) Bir sınavda başarılı sayılabilmek için gerekli olan en küçük puanının belirlenmesi A) Bir yazılı yoklamadaki cevaplar için puanlama anahtarının hazırlanması B) Niteliksel gözlem sonuçlarına daha büyük bir ağırlık verilmesi A) Sözlü yoklamada bir öğrencinin verdiği cevapların doğruluk derecesinin bir puanla belirtilmesi B) Ağırlıklandırmada. kararın doğruluğunu artırıcı tedbirler arasında yer almaz? A) Amaca uygun yararlanılması nitelikli bir ölçütten 2002 KPSS SINAVINDA ÇIKAN SORULAR 318. Öğrencilerin kompozisyon yazma becerilerini ölçmeyi amaçlayan bir öğretmenin aşağıdaki sınav türlerinden hangisini seçmesi en uygun olur? A) D-Ytestleri A) Çoktan seçmeli testler A) Yazılı yoklama A) Eşleştirmeli testler E) Kısa cevaplı testler 323. ders saatleri dışında kalan sürelerde düzenlenmelidir . araçların güvenirliğin dikkate alınması B) A) Sınıfın bir sınavdaki başarı ortalamasının bulunması E) Öğrencinin bir dersten başarılı sayılmayacağına karar verilmesi sayılıp Ağırlıklandırmada. Seçme sınavı testinin kullanılması aşağıdakilerden hangisinde zorunludur? A) Bir programda hedeflerin ne kadarına ulaşıldığının belirlenmesi A) Öğrencilerin bir konudaki güçlü ve zayıf yönlerinin ortaya çıkarılması A) Sıklıkla öğrenmelerin belirlenmesi karşılaşılan yanlış A) Ingilizcisi en ileri düzeyde olan üç kişinin belirlenmesi E) Bir ünite işlendikten sonra. araçların geçerliğinin dikkate alınması E) Karar vermede kullanılacak ölçülün eldeki ölçme sonuçları cinsinden ifade edilmesi 319. hedeflere ulaşılma derecesinin belirlenmesi 320. Aşağıdakilerden hangisi birden fazla ölçme sonucuna bakılarak yapılacak bir değerlendirmede.

A) Bu etkinlikler. okulun ve çevrenin bütün olanaklarından yararlanılarak yapılmalıdır E) Bu etkinlikler. öğretici nitelikte olmalıdır .

Bir öğrencinin özgün bir öykü yazması. Aşağıdaki öğrenci sayıların verilen beş ayrı sınıfa 100 soruluk bir test uygulanmış ve öğrencilerin testten aldıkları puanların dağılımına ilişkin grafikler. Amaç III. Aşağıda verilen üç amaç için hangi değerlendirme türleri kullanılmalıdır? I) öğrencilerin birbirlerine göre başarı düzeylerini belirlemeyerek ileri ve geri öğrencileri için ek önlemler alma A) I) Ders süresince öğrencilerin öğrenme eksikliklerini belirleyerek bunlan tamamlayıcı etkinliklerle giderme Öğrencilerin testle ölçülen özellik bakımından birbirlerine benzer olduğunu A) Test puanları ranjının (en büyük ve en küçük puan arasındaki farkın) büyük olduğunu I) Dönem sonunda öğrencilerin bu dersten alacakları notu belirlerken sınıf ortalamasını dikkate alma I. aritmetik ortalamaları ve standart sapmaları aşagıda gösterilmiştir? 325. Aşağıdaki ifadelerden hangisi ölçme aracı veya yönteminin objektif olduğunu gösterir? A) A) A) Testin puanlanmasında bağımsız puanlayıcılar kullanıldığında aynı sonuca ulaşılması A) A) E) Bilgisayarda "kelime işlem" programını kullanma Topluluk karşısında konuşma Testin bilen öğrenciler ile bilmeyen öğrencileri ayırabilmesi A) Testi oluşturan maddelerin açık ve anlaşılır yazılması A) Sınav ortamının öğrencileri . Amaç II.Amac A Bağıl Mutlak Bağıl ) B ) C ) D ) E ) Mutlak Bağıl Mutlak Bağıl Mutlak Mutlak Bağıl Bağıl Bağıl Mutlak Bağıl Mutlak A) Test için verilen cevaplama süresinin yeterli olduğunu A) Test puanlarının "normal dağılım"a benzer bir dağılım gösterdiğini E) öğrencilerin testle başarılı olduklarını 328. aşağıdaki davranış düzeylerinin hangisine ulaştığını gösterir? A) A) A) A) E) A) Kavrama B) Uygulama C) Analiz D) Sentez E) Değerlendirme 1 \ X = 60 s =7 / / Y = 80 s =9 r v X = 60 \ X = 40 = s 15 D)IV X = 60 s=6 E)V 326. Bu durum için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir? 324. Duyuşsal alan hedefleri içerisinde yer alan davranış aşağıdakilerden hangisidir? A) Fen bilgisine yönelik tutum Bir müzik aleti çalma Toplama işlemi beceresi 329.162 ölçmeve Değerlendirme 327. Yapılan bir sınavdan öğrencilerin aldıkları puanlara ilişkin değişkenliğin az olduğu görülmüştür.

olumsuz etkilemeyecek şekilde düzenlemesi E) Testin puanlaması için ayrılacak sürenin çok uzun olmaması .

Cevaplamanın nasıl yapılacağının belirlenmesi 5. Soru düzeltme çalışmalarının yapılması 2. Sınıflama ölçeğinden elde edilen veriler için en uygun istatistik aşağıdakilerden hangisidir? A) A) A) A) E) Ortanca Ortalama Yüzdelikler Mod Korelasyon hesaplamaları E) . 3.. I..Aşağıda test planının basamakları sırası ile verilmektedir. sıraları değiştirilerek ikinci kez puanlaması ve puanlar arasında fark varsa bir daha puanlama yapılması E) Çabuk cevaplanabilen türden....ölçme ve Değerlendirme 163 bağılı değer- 330. Sınavın amacının belirlenmesi 2. Aşağıdakilerden hangisinde lendirme yapılmıştır? A) A) A) 60 soruluk bir sınavda 35 soruyu doğru cevaplayan öğrencileri başarılı saymak Ünite için belirlenen davranışların % 70 'ine sahip olanları bir sonraki programa kabul etmek Yabancı dil yeterlik sınavından 30 ile 40 puan aralığında puan alanları C kuruna kabul etmek A) Öğrencinin sadece cevaplarının değil...aktadır A) A) 2. Bir "testin güvenirliği yüksek olduğu halde geçerliğrn düşük olması" durumunu aşağıdakilerden hangisi açıklar? Yukarıdakilerden hangisi ya da hangilerinde değerlendirme yapılmıştır? A) Yalnız D) I ve B) Yalnız IV E) II ve IV C) I ve II A) Testin hazırlanması güç ve zaman alıcı olduğu halde puanlaması kolay olmaktadır A) uygun olduğu halde programdaki kapsamamaktadır Soru sayısı ve soruların güçlük düzeyi tüm konuları 335.. sınav sırasında kopya çekilmesi engellenememiştir E) Testteki maddelerin güçlük derecesi yüksek olmasına rağmen puanlamaya hata karışmam... Cevaplamanın nasıl yapılacağının belirlenmesi 2003 KPSS SINAVINDA ÇIKAN SORULAR 332. basamakları verilenler arasından seçiniz.. II. 3En başarılı 5 öğrenciye ödül verilmesi Ayşe ÖSS'den 150 puan aldı Masanın uzunluğu 90 cm'dir. Ölçülecek davranışların belirlenmesi 5... Soruların yazılması 5. 1. II.. 331...... Kullanılacak soru türlerinin belirlenmesi 5 6... Test yönergesinin hazırlanması 5. çok sayıda soru sorulması 334.Sorulann test düzenine konulması Boş bırakılan 2... Belirtke tablosunun hazırlanması 3. Aşağıdakilerden hangisi "anlatım becerisi"ni ölçen bir yazılı sınavdan elde edilen puanların güvenirliğini ve geçerliğini artırmaz? A) Objektif tipte olmayan sorular için ayrıntılı puanlama anahtarının hazırlanması 333. 100 metreyi 10 saniyenin altında koşanlar finale kaldı.. Puanlama kuralının belirlenmesi 2. aynı zamanda sınıftaki genel durumunun da dikkate alınarak puan verilmesi A) A) Sınav kağıtlarının birden fazla puanlayıcı tarafından puanlanarak puanlann ortalamasının alınması Sınıf ortalamasının öğrencileri başarılı saymak üstünde puan alan E) Final sınavında 65 puanın altında kalan öğrencileri başarısız saymak A) Cevapların aynı puanlayıcı tarafından... Soruların yazılması A) D) 2. ve 5..... II. A) Test programındaki konuların tümünü kapsadığı halde bilen öğrenciyle bilmeyeni ayıramamaktadır A) Test puanlarının kararlılığı yüksek olmasına rağmen... ölçülecek davranışlann belirlenmesi 5.. Cevaplama süresinin saptanması 2..

I. I I. uygulama aşamasında ve sonunda yukarıda verilen değerlendirme türleri için aşağıdaki sıralamalardan hangisi doğrudur? A) A) A) A) E) I. I II. II. "Test puanının yüksek olması kazandırılmak istenilen bilgi ve beceriler açısından bireyin ileri düzeyde olduğunu gösterir. II.164 Ölçme ve Değerlendirme 336. Bir öğretmenin cevap kağıtlarını aynı dersi veren diğer öğretmenlere de puanlattırmasının gerekçesi aşağıdakilerden hangisi olabilir? A) A) Değerlendirme için ölçüt belirleme lyi bir cevap anahtarı oluşturma A) Puanlama güvenirliğini artırma A) Puanların geçerliğini sağlama E) Puanlamayı kolaylaştırma A) Öğrenme bilgi sağlamak A) öğrencilere sınav deneyimi kazandırmak sürekli kontrol «- A) öğrencilerde edildikleri duygusunu yaratmak E) Öğrenme düzeyi açısından bireysel farkhlıkları belirlemek 338. II A) Testteki maddelerin ayırt edici oiması A) Soruların güçlük düzeyleri A) Sınav süresinin yetersizliği A) Aynı soruların sınavdan önce çözülmüş olması E) Kopya yapılmış olması 339. III III. Doğru-Yanlış seçme gerektiren soru türünün kullanılmasının en önemli sakıncası aşağıdakilerden hangisidir? A) A) A) A) E) Öğrencileri ezbere yöneltmesi Cevabın kişiye göre değişmesi' Şans başarısının çok yüksek olması Sadece hatırlama davranışı gerektirmesi Hazırlanmasının zor olması 340. I. Başlangıç noktası 1 olan 30 cm lik bir cetvel ile 3 metrelik bir uzunluğu n ölçülmesi III. II.öğretmenin her öğrencinin puanına 5 puan faziadan eklemesi II. II. l.yerleştirme Değer biçme 342. İzleme testleri kullanılmasının sağladığı en önemlî avantaj aşağıdakilerden hangisidir? A) Öğrencilerin derse karşı ilgilerini diri tutmak eksiklerini belirlemek için 341. III II. Aşağıdakilerden hangisi test düşüren faktörlerden biri değildir? geçerliğini Bir öğretim programının başında. Biçimlendirme . III. Her defasında 2 kg eksik ölçüm yapan bir baskül ile öğrencilerin ağırlıklarının beürlenmesi Yukarıda verilen ölçme işlemlerinin hangisi ya da hangilerinde sistematik hata yapılmaktadır? 343. III." Bu varsayımı kanıtlamaya yönelik çalışmatar testin hangi niteliği hakkında bilgi sağlar? A) A) A) A) E) Kullanışlılığı Güvenirliği Geçerliği Objektifliği Tutarlılığı A) A) A) A) E) I ve II Yalnız II II ve III Yalnız III I ve III . Doğru-Yanlış testleri yerine çoktan seçmeli testteri tercih eden bir öğretmenin en önemli gerekçesi aşağıdakilerden hangisidir? A) Soru sayısını azaltmak A) Şansla doğru cevabı bulma olasılığını azaltmak A) Puanlama güvenirliğini artırmak A) Daha ekonomik bir test formu oluşturmak E) Testin uygulanma süresini azaltmak 337.yetiştirme Tanıma .

A) E) Zor ve ayırt edici bir maddedir. E) Öğrencilerin somut ulaşmasını sağlar. IV I. sınavdan 10 üzerinden 7 puan aldı. III. II C)ll.32 0. Büyüklük sırasına konulmuş puanlardan Sapma tam ortadaki fark Varya ns D)Mod E) Medyan A) Başarısız öğrencilerin doğru cevapladığı bir maddedir. Genel olarak orta güçlükte bir maddedir. IV .62 0.IV III. Başak. Yukarıdaki maddelerden hangisinin mutlaka testten çıkarılması gerekir? A) 1 B) 2 C) 3 D) 4 E) 5 B) I. I. 347. Başarılı öğrencilerin doğru cevaplayamadığı bir maddedir. II. 346. Didem 185'in üzerinde puan aldığı için II.56 0. Ekrem sınavda en yüksek puanı aldı. Özgün olarak ve başanlannı yansıtır. Elif "pekiyi' ile sınıfını geçti. III D) II. 4.27 0. Yukarıdaki maddelerden hangisi kolay ve ayırt edici nitelikte bir sorudur? A) 1 B) 2 C) 3 D) 4 E) 5 ifadeleri. ve tek tip hedeflere Madde No 1 2 3 4 5 Madde Güçlüğü Pj 0.50 2004 KPSS SINAVINDA ÇIKAN SORULAR 349. sınavı kazandı. madde için aşağıda verilenlerin hangisi en doğru seçenektir? A) A) Kolay ve ayırt edici bir maddedir. "ölçme" ve "değerlendirme" kavramlarını örneklendirme bakımından. Aşağıdakilerden hangisi eğitim sürecinde portfolyo kullanmamn yararlarından biri değildir? A) Öğrencilerin zaman içerisindeki gelişimlerinin birkaydını sağlar.ölçme ve Değerlendirme 344.47 0. aşağıdakilerin hangisinde doğru olarak gruplanmıştr? Ûlçme A)l. A) II. TANIMLAR Her puanın aritmetik ortalamadan sapmasının karelerinin toplamının puan sayısına oranı KAVRAMLAR A) A) tik Ranj Aritme 165 347. A) A) D) E) I=F M=B III=C IV=D Öğrencilerin kendi değerlendirmelerine olanak tanır. II. III Değerlendirme II. II. IV 346.85 Madde Ayırıcılığı 0.33 0. II. SORULARı AŞAĞIDAKi BiLGiLERE GÖRE CEVAPLAYINIZ Öğrencilerin bilgi ve becerilerini birleştirmesinin bir göstergesidir. Dağılımının maksimum ve minimum değerleri arasındaki fark Dağılımda frekansı en çok olan değer Yukarıda verilen tanımlar ile istatistiksel kavramlar arasında bir eşleme yapıldığında doğru eşlemenin yapıldığı seçenek aşağıdakilerden hangisidir? I=E A) II=F III=B IV=A I=C B) I=A II=D III=E IV=B C) I=D II=E III=C IV=B 348.55 -0. 345. öğrencilerin öğrenmelerini II=E III=A IV=D yetenek A) 345.18 0.

Bir öğretmen. bağıl değerlendirmeye örnek oluşturamaz? hedefleriyle tutarlı A) Programın öğrenmelerinin B) B) B) farkın E) Sınav puanlarının dağılımının Standartlaştırılmış bir testin normlannın Yetenek düzeylerine dayalı beklentilerin öntest ve sontest puanlan arasındaki 353. SORULARI AŞAĞIDAKİ BİLGİLERE GÖRE CEVAPLAYINIZ 352. diğeri 40'tır. bilişsel atan sınıflamasına göre diğerlerinden daha yüksek düzeydeki bir hedef davranışı ölçmeye yönelik olduğu söylenebilir? A) A) A) A) E) ATP ne demektir? Kök hücre çalışmaları neler getirebilir? Doku çeşitleri nelerdir? Biyoloji biliminin konulan nelerdir? Biyoloji hangi alt alanlarla ilgilenir? 354. A) Öğrenciler testten yüksek puan almışlardır. Türkçe kelime bilgisini yoklayan bir test hazırlamıştır. VE 48.166 Ölçme ve Değerlendirme 349.80 öğrenme 351. Bir öğrencinin başarısını değerlendirmede aşağıdakilerden hangisinin ölçüt alınması. A) E) Test puanlarının tutarlılığı yüksektir. İki değişkenden birisinin değerleri artarken diğerinin düşmesi değişken arasında negatif korelasyon olduğunu gösterir. Buna göre. A) Sınıfın yüzde 20'si ortalamanın altında puan almıştır. Aşağıdaki sorulardan hangisinin. aşağıdakilerin hangisinde verilen iki değişken arasında hesaplanacak korelasyon negatif olması beklenir? A) A) A) A) E) Çalışma saati başarı düzeyi Gelir düzeyi satın alma gücü İlgi olumlu tutum Zeka yaratıcılık Yorulma öğrenme hızı . Bu testi birkaç hafta arayla öğrencilere iki kez uygulamış ve bu iki uygulamadan elde edilen puanlar arasındaki korelasyonu 0. Hesaplanan bu değer testin aşağıda verilen hangi Özelliği hakkında bilgi verir? A) A) A) A) E) KR20 güvenirliği Testtekrar test güvenirliği Kullanışhlığı Yapı geçerliği Kapsam geçerliği 350. E Bu testte 0. Bu korelasyon değerine dayanarak aşağıdaki yorumlardan hangisi yapılabilir? A) Sınıfın yüzde 20'si başarısızdır. Bir ölçme işleminde elde edilen ölçülerden biri 80. Bu ölçülerden 80 ile ifade edilen büyüklük gerçekten de 40 ile ifade edilenin iki katı ise bu ölçme işleminde aşağıdaki ölçek türlerinden hangisi kullanılmış olabilir? A) A) A) A) E) Sınıflama türü Sıralama türü Adlandırma Eşit aralıklı tür Eşit oranlı tür 47.80 olarak hesaplamıştır.

geçeriiği daha önceden belirlenmiş başka bir testten elde ettiği puantar arasındaki korelasyonu hesaplama A) Öğrencilerin belirli bir öğretim programı sonundaki başarılarıyla bu öğretim programına seçme amacıyla kullanılan ölçme aracından elde ettikleri puanlar arasındaki korelasyonu hesaplamak A) Aynı davranışları ölçtüğü düşünülen iki ölçme aracını aynı gruba aynı koşullarda uygulayıp bu uygulama sonunda elde edilen puanlar arasındaki korelasyonu hesaplama E) E) Bir testi. VE 54. diğer sınav tiplerine göre "öğrencilerin yanıtlarını düşünüp bularak yazdıkları" yazılı yoklama türü sınavlarla daha geçerli bir biçimde ölçülebilir? A) A) Görüşünü.ölçme ve Değerlendirme 167 53.90 A) B) C) D) E) 356. nedenleriyle birlikte açıklama Bir kavramı veya ilkeyi tanımlama oluşturan Öğeler A) Bir bütünü arasındaki ilişkiyi belirtme A) Bilgilerinden yararlanarak yeni bir problemi çözme . Bir ölçme aracının yordama geçerliligini belirleyebilmek için aşağıdaki uygulamalardan hangisi yapıtmalıdır? A) Bir ölçme aracından elde edilen aritmetik ortalamayla aynı amaçla hazırlanmış faklı bir ölçme aracından elde edilen aritmetik ortalama arasında anlamlı fark olup olmadığını belirleme A) Bir grubun belirli bir testten elde ettiği puanlarla.50 0. ölçülmek istenen özelliğe sahip oluş dereceleri farklı iki gruba uygulama ve bu uygulama sonucunda elde edilen puanların gruplar arasındaki farkı yansıtıp yansıtmadığın belirleme 357.30 0.60 0. Aşağıda standart sapması ve güvenirlik katsayısı verilen testlerden hangisinin standart hatası en küçüktür? Standart Sapma 3 4 2 3 2 Güvenirlik Katsavısı 0. Aşağıdaki davranışlardan hangisi . verilen bir ölçüte göre gruplama 355.80 0. SORULARI AŞAĞIDAKİ BİLGİLERE GÖRE CEVAPLAYINIZ E) Olgu ve olayları.

öğrencinin islediği cevabı yazma olanağına sahip olması I. IHveV 359. IVveV B) I. IVveV C)ll. II ve III D)ll. 358. Alt eğitim düzeyindeki öğrencilere daha uygun olması. Özelliklerini de dikkate alarak başarıları hakkında karar verir.sorumluluk alma düzeylerini. araştırma ve inceleme yapabilme becerilerini. edindikleri bilgi ve bulguları paylaşabilme vb.I. Daha çok objektif puanlanması Kapsam geçerliğinin daha yüksek olması I. Yukarıdakilerden hangileri kısa cevaplı yazılı yoklamaların uzun cevaplı yazılı yoklamalara olan üstünlükler indendir? A) I. öğretmen. sahip oldukları ve sergiledikleri fikir zenginliklerini. öğrencilerin aktif olduğu öğretme öğrenme yöntemlerinde. II ve V E)lll. Yukarıdakilerden hangileri çoktan seçmeli sorulardan oluşan testlerin yazılı yoklamalara olan üstünlüklerindendir? A) I ve II D) III ve IV B) II ve III E) IV ve V C) II ve IV 359. ekiple çalışabilmelerini. bilimsel tutum ve davranışlarını. öğrencileri değerlendirirken. gözlem. öğretmenin bu bilgileri elde etmesinde önemli rol oynar? A) A) A) A) E) Kağıt kalem testleri Performans testleri Günlükler Gözlem formları Portfolyolar . Sentez ve değerlendirme basamaklarındaki davranışların yoklanmasına elverişli olması I. sınav sonuçlarıyla birlikte öğrencilerin sınıf içi etkinliklere katılma düzeylerini. I. Aşağıdakilerden hangisi.

Bu açıklamalar. aşağıda verilen hangi ölçme aracıyla ilgilidir? A) A) A) A) E) 361. nin ölçülmesinde diğer ölçıme araçlarından daha güvenilir geçerli ve objektif ölçüler sağlar. Sınıfın hangi testteki mutlak başarı düzeyi en yüksektir? A) Biyoloji D) Kimya Frekans B) Matematik E) Tarih C) Fizik 10 364.2 11. tekrar öğretme.2 39. öğrencilerin bazı becerileri. Aşağıdakilerden hangisi medde analizi ile elde edilecek bilgilerden yararlanılarak elde edilemez? A) Testin zorluk derecesinin belirlenmesi Testteki maddelerin ölçülmek istenilen davranışlarla tutarlılığının incelenmesi C) Testteki maddelerin çeldiricilerinin beklenene yakın biçimde çalışılıp çalışılmadığına bakılması A) B) D) Testin ölçülmek istenen nitelikleri ne derece bir tutarlılıkta ölçtüğünün araştırılması E) Testin başarılı ve başarısız öğrencileri birbirinden ayırabilme derecesine bakılması . Öğretim sonuçlarını. Farklı dersler için hazırlanan ve soru sayılan aşağıdaki tabloda parantez içinde verilen beş test bir gruba uygulanmış ve ham puanlar üzerinden elde edilen aritmetik ortalamalar. Performans testi Gözlem formu Görüşme formu Portfolyo Standart test 363. Test Biyoloji Matematik Fizik Kimya Tarih Soru Sayısı 10 45 19 12 14 (X) 4. yanlışları düzeltme yönünden önemlidir. (X) tabloda gösterilmiştir. özellikle eksiklikleri teşhis etme. Becerilerin çeşitliliği bakımından öğrencinin ne derece yeterli olduğunun ölçülmesini ve analizini sağlar. Bu beş testteki puanlar üzerinden bu testlerin hangisi için hesaplanacak ortalama madde güçlüğü en küçüktür? 5 30 55 60 Puan Yukarıda verilen dağılımın modu kaçtır? A)10 B)28 C)30 D)55 E)60 A) Biyoloji D) Kimya B) Matematik E) Tarih C) Fizik 362. ve zayıf yönlerini analiz etmesini sağlar.. Öğrencinin kendi öğrenmeleriyle ilgili olarak güçlü.8 363. çalışma veya uygulama sırasında doğrudan doğruya ölçmeye yarar.3 11.168 Ölçme ve Değerlendirme 360. VE 364.4 7. SORULARI AŞAĞIDAKİ BİLGİLERE GÖRE CEVAPLAYINIZ.

sağlık kontrolleri vb. Beslenme. 1.Rehberlik hizmetlerinin merkezînde birey vardır. Bireysel farklılıklara verilen önemin artması Karmaşıklaşan toplum yapısı Özgürlükçü ve modern eğitim sistemlerinin gelişmesi İş yaşamında mesleklerin çeşitlenmesi İnsana verilen değerin artması Zamanı ve kaynakları verimli kullanma ihtiyacının ortaya çıkması Öğrenci Kişilik Hizmetleri Öğrenci Kişilik Hizmetleri. Sağlık hizmetleri (sağlık eğitimi. sosyal etkinlikler. kapasitelerini geliştirmesi. : Çevresine daha sağlıklı ve dengeli bir uyum gösterebilir. Kendini gerçekleştirme psikolojik danışma ve rehberlik yardımının bütün boyutlarını içine alan bir kavramdır.) 1. problemlerini çözmesi. Rehberlik çalışmalarının etkili sonuç vermesi belli bir süre gerektirir.Rehberllk bir süreçtir. kültürel etkinliler vb. Bunları kısaca özetlersek. sağlık vb hizmetleri içerir. öğrenci türlü kişilik özellikleri bulunan ve gelişmekte olan bireydir. S. Rehberlik bilimsel çalışmalann uygulamalara yansımasıdır. verimli ve çevresine sağlıklı uyum yapabilen bireyler olmalannı sağlamaktır. eğitsel kollar. beslenme hizmetleri) 1. Bu hizmetlerin amacı. 3. çevresine dengeli ve sağlıklı uyum yapması ve böylece kendini gerçekleştirmesi için uzman kişilerce bireye verilen psikolo jik ya rdı md ır Rehberliğin tanımında önemli noktalar vurgulanan l. bireylerin bütünüyle gelişebilmelerini. bannma. Sosyal yardım hizmetleri (burs. Öğrenci kişilik hizmetleri okullarda öğretim ve yönetim hizmetlerinin yanında yer alan ve amacı öğretim ve yönetim hizmetleriyle karşılanamayan gereksinimlerin giderilmesi olan profesyonel hizmetler grubudur. öğretim faaliyetlerinin dışında kalan öğrencinin kişiliğinin duygusal ve sosyal yanlarının da gelişrnesine yardım etkinliklerini içerir. Rehberlik yardımı ile kendi kişiliğini anlayan birey bu hizmetin sonucunda. Eğ itim sü re cin i etkileye n faktörlerin olumlu yönlerini artırmak. kurslar. Rehberlik yardımı psikolojik bir yardımdır.Rehberlik bilimsel ve profesyonel bir yardımdır.Rehberlik bireye vardım etme sürecidir. Rehberlik yardımının dayandığı bilimsel ilke ve yöntemler bulunmaktadır.Rehberliğin esası bireyin kendini gerçekleştirmesine yardım etmektir. kredi. Amacı. olumsuz yönlerini azaltmaktır. Kendi dünyasını daha gerçekçi bir gözle anlayabilir. Sosyal ve kültürel hizmetler (boş zaman eğitimi. eğitimden en iyi şekilde yararlanmalarını. günümüzde psikolojik danışma ve rehberlik hizmetleri eğitim sürecinin ayrılmaz ve tamamlayıcı bir yanını oluşturur. bireyin okulda verilen eğitim öğretim hizmetlerinden etkili bir şekilde yararlanmasını sağ la ma ktı r. Her öğrenci geliştirilebilecek bir kapasiteye sahiptir. sanat. Bunun için. Öğrenci kişilik hizmetlerinin kapsamında şu hizmetler yer alır. A. barınma.Rehberli k Toplumda değişmeler ve toplumu oluşturan bireylerin görüşleri rehberliğe olan ihtiyacı artırmıştır. rehberlik. l. Özel yetiştirme hizmetleri (özel kurslar) 1. gerçekçi kararlar alması.) REHBERLIGIN TANIMI 169 Kendini anlaması. Rehberlik bir anda olup biten bir iş değildir. program ve sistem içinde sunulabilir. Öğrenci kişilik hizmetleri okulda. spor. Okul ortamında rehberliğin ilgilendiği esas grup öğrencilerdir. . Bu bilimsel ilke ve yöntemlere uygun olarak rehberlik yardımı belirli bir plân. Rehberliğin psikolojik bir yardım olma özelliği onu başka yardım hizmetlerinden belirgin bir c şekilde ayırır. Psikolojik Danışma ve Rehberlik hizmetleri 1. .

kendi ve başkaları hakkında iyi düşüncelere sahip. insan değerlerine saygılı. uyum sağlamasına ve karar vermesine yardım etmektir.Felsefi Temeller (Toplumun insana bakış açısı) Rehberlik hizmetleri Öğretim okullarda zorunlu değildir Öğretim ile Rehberlik Faaliyetlerinin Karşılaştırılması _________________________ yapılan planlı. REHBERLİĞİN AMACI Rehberliğin en genel amacı bireyin kendini gerçekleştirmesine. onları benimseyici ve geliştirici. olanak vs ortamı seçebilir. Psikolojik temeller bireysel aynlıklar duyguların yaşamdaki önemi Öğretimde bireye bilgi anlama potansiyelini kullanması aktanlır ve sağlıklı kararlar almasmı sağlamaktır kullanılan yöntemler. REHBERLİĞİN KONUSU Rehberliğin konusu bireydir. değişmekte olan bir dünyanın değişmekte olan bir parçasıdır. verimli. çevresine dengeli ve sağlıklı uyum yapabilmesi psikolojik danışma ve rehberlik yardımının esasını oluşturan ve bireyin kendini gerçekleştirme düzeyini geliştiren belirgin sonuçlardandır. kendini kabul eden. dünyasına yöneliktir Bilgilerin Kültür mirasını bireye bütünselleştirilmesi ve yaşam amaçları aktarır açısından değerlendirilmesi yerıne vardır Yargılama Toplumun algılama vardır değer programı yargıları aktarılır. Kendini gerceklestiren birevler. psikolojik sağlığı yerinde olan çağdaş insanda bulunması gereken özelliklere sahiptir. Özellikle bireyin kendini anlaması. problemlerini çözebilmesi. kontrollü ve örgütlenmiş öğretme faaliyetleridir Oğretim sınıf içi etkinliklerle yürütülür Sınıf içi ve özel ortamlardaki etkinliklerle yürütülür bireyin kendini ve başkalarmı • Bütiin kapasite ve yeteneklerini en uygun düzeyde geliştirecek fırsat. Yetişme farklıdır günah. Yeterli bir kişiliğe sahip. kullanılan yöntemler. geçmişten çok geieceğe yönelik. kim olacağı konusunda tutarlı. kendine saygılı. yasak) programı İlgili herkesin katkısı Yetişme gerekir ____ farklıdır Öğretmen tek başına yürütebilir_________ .Toplumsal temeller Kültür boşluğu (maddi kültürün manevi kültürden hızlı gelişmesi) Yabancılaşma Kuşak çatışması İş yaşamındaki değişiklik III. gerçekçi bir ben kavramına sahip. Örneğin okulda verilen rehberlik hizmetlerinin konusu öğrenci ve öğretmendir.170 Rehberli k • kişilik ve benlik gelişimine verilen önemin artması II. Disiplin sorunu vardır dünyasrha Bireyin nesnel öznel yöneliktir. Aşağıdakilerden hangisi rehberliğin temel amacını ortaya koyar? (2001 KPSS-110) A) Bireyin çeşitli özellikleri hakkında bilgi toplamak A) Bireyin ihtiyaçlarını belirleyip okulun yakın çevresini buna göre düzenlemek A) Bireye. duygularını açıklayan. kendi kapasitelerini en uygun düzeyde geliştirebilmesi. kendine en uygun seçimleri yaparak gerçekçi kararlar alabilmesi. değişmeye ve yeni yaşantılara açık. ne yapması gerektiğini söylemek A) Bireyin kendisini tanımasına ve çevresindeki olanakları fark etmesine yardımcı olmak E) Bireyin sorunlarını belirlemek REHBERLİĞİN TEMELLERİ I. (Ayıp. zamanı iyi kullanıp. verilen hizmetler ve verilen hizmetler ve hizmeti verenler farklıdır hizmeti verenler farklıdır Küçük gruplara yapılsa da daha çok bireylere Gruplara yapılır yapılır ____ ____ Kendini anlama ve Ölçme ve değerlendirme değerlendirme vardır Özdisiplin vardır vardır Bireyin iç dünyasına. yaratıcı.

1908'de Boston'da F. eleştirici ve yönlendirici tutum ve davranışlardan kaçınmalarını ve danışanlara insancı bir anlayışla yaklaşmalarını vurgular. karar verebilme ve toplumsa! yaşamda özerk bir birey olarak davranabilme hakkına sahip olduğu anlatılmak istenmektedir. 1954 yılında altı ilde "Rehberlik ve Araştırma Merkezi" kurulmuştur. bu yardımın gerçekleştiği ortam içinde danışanın kendini hiçbir kaygı ve kuşkuya kapılmaksızın rahat hissetmesine bağh bulunmaktadır. değerli ve önemli . Dolayısıyla eğitimin tamamlayıcı bir yanını oluşturan psikolojik danışma ve rehberlik hizmetlerinin insanın biriciküğini kabul eden. Genel müdürlükten daha önce açılmış olan Rehberlik ve Araştırma Merkezleri ise sonradan genel müdürlüğe bağlanmıştır. Bu hizmetlerin başarıya ulaşması sonucu bir yıl sonra "Meslek Seçimi" adında bir kitap yazan Parsons bu çalışmalarıyla rehberlik hareketinin başlatıcısı olmuştur. rehberlik yardımından yararlanan her danışanı salt insan olduğu için değerli bir varlık olarak görebilmeli ve onu hiçbir koşula bağlı olmaksızın olduğu gibi kabul etmelidir. 1953-1954 öğretim yılında Gazi Eğitim Enstitüsünde Pedagoji ve Eğitim bölümlerinin öğretim programında ilk kez Rehberlik dersi açılmıştır Bu yıllarda rehberlik konusunda yayınların artmaya başladığı görülmüştür. buyurgan. rehberlik yardımı sunan görevlilerin danışanlarla olan ilişkilerinde otoriter. Bu uzmanlar Türk Milli Eğitim sistemini bireysel farklılıkiara önem verilmediği. Rehberliğin temelinde insan hak ve sorumlulukları ile yakından ilgili demokratik ve insancıl bir anlayış vardır Bu ifadeyle demokratik toplumlarda özgür bir bireyin kendi gereksinimleri doğrultusunda seçim yapabilme. birey ve toplumun ihtiyaçlarını dikkate almayan tek tip programların uygulandığı yönünde eleştirmişlerdir. PSİKOLOJİK DANIŞMA VE REHBERLİK HİZMETLERİNİN İLKELERİ Psikolojik danışma ve rehberlik hizmetlerinin uygulanmasında alandaki kişilerce kabul edilen ve uyulan temel ilkeler bulunmaktadır. yaptıkları incelemeler sonucu raporlar hazırlayarak yeni uygulamalann başlatılmasını sağlamışlardır. Bu eleştirilerle ilgili olarak okullarda rehberlik uygulamalarının başlatılması gerektiğini vurgulamışlar. Bu ilkeler aşağıdaki gibi özetlenebilir: 1. Zira psikolojik danışma yardımının etkili olabilmesi. demokratik toplumun özerk bireyi olabilmesi doğrultusunda bireyin gelişimini dikkate alan bir anlayışa dayalı olması gerekir. Bu yıllarda Amerikalı uzmanlar eğitim sistemimizde incelemeler yapmak üzere Türkiye'ye davet edilmiş. Bu gelişmeler sonucunda Milli Eğitim Bakanlığı gerekli çalışmaları gerçekleştirmiş ve 1953 yılında Talim ve Terbiye Dairesine bağlı olmak üzere Test ve Araştırıma Bürosu kurulmuştur. Ülkemizde rehberlik çalışmaları 1950'li yıllarda başlamıştır. Bu büroya "Boston Meslek Bürosu" adını vermiş ve kendisine başvuranların ilgi ve yeteneklerini saptayıp kendilerine uygun işlere yerieşmelerine yardımcı olmuştur. Günümüzde Rehberlik hizmetleri. İster psikolojik danışman ister öğretmen olsun rehberlik hizmeti sunan her birey. Danışan ancak saygı gördüğü.mektedir. Parsons iş arayanlara yardım hizmetleri verdiği bir büro açmıştır. Milli Eğitim Bakanlığı 1970-1971 öğretim yılında 24 okulda rehberlik çalışmalarını resmen başlatmıştır.Rehberli k Rehberlik Hizmetlerinin Gelişimi İlk rehberlik uygulamaları mesleki rehberliğe yönelik olarak başlamıştır. bu konu ile ilgili çeşitli seminer ve konferanslar düzenlemişlerdir. 1974-1975 öğretim yılında bütün orta dereceli okullarda "yaygın" olarak rehberlik hizmetleri başlamıştır. 1983 yılına kadar daire başkanlığı olan ve daha genel müdürlük olan Milli Eğitim Bakanlığı Özel Eğitim Rehberlik ve Danışma Hizmetleri 171 Genel Müdürlüğü'nün sorumluluğunda yürütül. 1960 yılından sonra kalkınma planlarında ve Milli Eğitim Şuralarında rehberlik anlayışına ve hizmetlerine yer verilmeye başlandığı görülmektedir. 1955 de Ankara Demirlibahçe ilkokulunda ilk rehberlik merkezi açılmıştır. Bu durum günümüzde eğitim kurumlanna bu özelliklere sahip bireyler yetiştirme sorumluluğunu yüklemektedir. Psikolojik danışma ve rehberliğin demokratik ve insancı bir anlayışa dayalı olması.

Rehberliğin kimlere yönelik bir hizmet olduğu konusunda. bireyin kendi ilgi. Rehberlik. Rehberlik uygulamalarında öğrenci ile yakından ilgili olan herkesin anlayış ve işbirliği içinde çalışması gerekir. . Rehberlik hizmetlerini yerine getirmekte yükümlü olan tüm bu görevlilerin vermiş oldukları hizmetlerin etkili olabilmesi. 4. Esasen rehberliğin bir önemli amacı da kısaca bundan ibarettir. Örneğin bir okuldaki rehberlik görevlilerinden kimilerinin rehberliğin problemli öğrenciler için gerekli bir hizmet olduğuna dair yanlış bir rehberlik anlayışı içinde olduklarını düşünelim. Bunun yanı sıra öğrenciyi merkeze almayan eğitim sistemleri. bu okuldaki rehberlik görevlilerinin ortak bir rehberlik anlayışına sahip olmadıklarının belirtisidir. bu örnekte olduğu gibi bir anlayış birliğinin olmaması. yetenek ve ihtiyaçları doğrultusunda gelişebilmesine olanak tanımamaktadır. branş öğretmenleri. müdür yardımcılan. ilgileri ve ihtiyaçlarını karşılayabilecek biçimde düzenlenir ve Tıer bireye kendi potansiyeli doğrultusunda gelişebilme fırsatı tanınır. Böyle bir durum ise ancak bir çok rehberlik görevlisinin işbirliği ile üstesinden gelebilecekleri bu hizmetin verimli olabilmesi için önemli bir engel oluşturacaktır. Öğrenciye merkeze alan eğitim yaklaşımlarında ise. işbirliği yapabilmeleri hiç mümkün olamayacaktır. her türlü çalışması ile öğrenciyi merkez alan bir eğitim sistemini öngörür Bu rehberiik ilkesi. sınıf rehberlik öğretmenleri ve hatta veliler gibi bir çok bireyi yakından ilgilendirmekte ve her birine kendilerine özgü görevler yüklemektedir. bir okulda öğrenci ile yakından ilişkili olan müdür. Çünkü öğrenciler arasındaki bireysel ayrılıklan dikkate almayan ve eğitim öğretim etkinliklerini öğrencilerin ihtiyaçlan. yetenekleri ve bireysel özelliklerine uygun olacak bir biçimde düzenlemeyen geleneksel eğitim anlayışına dayalı. eleştirilmediği ve nihayet kendini özgür hissettiği bir ortamda kendini olduğu gibi ortaya koyabilecek ve hiç kaygıya kapılmadan kişiliğini araştırmaya yönelebilecektir. Böyle bir durum ise rehberliğin bir gelişim düzeyine ulaşabilmesine yardım etme hizmeti olduğu biçimindeki bir anlayışla çelişir. bulunduğu. öğrencilerin kendi kişiliklerini daha iyi anlamalarım. 3.172 Rehberli k Zira rehberliğin ne olduğunda aynı görüşte olmayan bireylerin. öğretim programları öğrencilerin yeteneklerin. öğrenciyi merkeze alan bir eğitim anlayışından hareket etmeleri gereğini vurgulamaktadır. ve nasıl verilmesi gerektiğinde ortak bir anlayış içinde buluşmalarını gerektirmektedir. Rehberlik anlayışı adı verilen bu ortak anlayış ise bütün bu rehberlik görevlilerinin rehberliğin ilkelerini ve kavramlarını doğru olarak anlayabilmiş olmalannı gerektirmektedir. öncelikle rehberliğin ne olduğu. problemlerine çözüm yolları bulmada onların kendi kendilerine yeterli bir durufaa gelmelerini sağlamaktır Rehberliğin bu ilkesi. Bu nedenle rehberlik hizmeti sunan her görevlinin danışana koşulsuz kabul göstermesi. eğitim sistemlerinin programı merkeze alan geleneksel anlayıştan uzaklaşarak. deyim yerindeyse herkesi a'ynı doğrultuda aynı bilgiler ile donatmayı hedefler ki böyle bir eğitim anlayışı içinde bireyin özgürce yaratıcılığını ortaya koyabilmesi ve kendini gerçekleştirebilmesi tehlikeye düşer. Rehberlik anlayışı. Bu ilkeye göre rehberlik görevi sadece bu alanda profesyonel eğitim almış olan rehber öğretmenlerin ya da psikolojik danışmanların yerine getirmesi gereken bir görev değildir. programı merkeze alan eğitim sistemleri. Bu ilkeye göre rehberlik ayrıca bir öğrencinin bundan böyle karşı karşıya geldiği bir problemin üstesinden kendi başına gelebilmesi gerektiğine de işaret etmektedir. kendini danışanın yerine koyarak onun duygulanna nüfuz edebilmesi (empatik anlayış içinde olması) ve danışanla olan ilişkilerinde içten ve dürüst davranabilmesi gerekir. rehberlik yardımından yararlanan bir öğrencinin bu yardım sonucunda artık kendini her yönü ile daha iyi tanıyabilir bir duruma ulaşabilmiş olması gereğini vurgulamaktadır. Okuldaki kimi rehberlik görevlileri ise rehberliğin sadece problemli öğrencilere yönelik bir hizmet olmadığını fakat tüm öğrencilere yönelik olması gerektiğini biliyor olsun. ilgileri. Rehberlik yardımımn esası. 2.

Esasen psikolojik yardım ilişkisi içinde danışmanın görevi. onun kendisini tanımasını sağlamak. öğrencilerin nitelikleri. Kendi özellikleriyle uyuşan kararlar alabilir. Rehberliği sadece duygusal sorunlan olan öğrencilere yönelik bir hizmet olarak görmek. el yordamıyla verilebilecek bir hizmet olarak görülmemeli. aynı kademede olsalar bile okuldan okula farklılaşabilmektedir. Rehberlik bedensel. Çünkü kişisel kapasiteleri açısından diğerlerinden farklı olan bir öğrenci. Bir öğrenciye rehberlik yardımı verirken. Öte yandan aynı kademelerdeki okullara devam eden öğrencilerin gelişim gereksinimleri aynı değildir. zihinsel. programlı. Farklı öğretim kademelerindeki öğrencilerin rehberlik ihtiyaçlarının da farkiılaşması. Bireyin bütün yönlerini gerektiği ölçüde gerçekleştirebilmesiyle kastedilen. psikolojik özellikleri gibi bir çok yönüyle tanımak gerekir. kendine ve topluma yararlı bir birey olabilmesi. her öğrencinin kendi kapasitesi ölçüsünde gelişebileceğidir. ailelerinin sahip olduğu olanaklar. Rehberlik hizmetleri plânlı. örgütlenmiş bir biçimde ve profesyonel bir düzeyde sunulmalıdır Psikolojik danışma ve rehberlik hizmetlennin programlı ve planlı bir biçimde verilmesi. sosyal. hangi yönlerini ne ölçüde geliştirebileceği konusunda bir anlayış geliştirebilmesi için gerekli olmaktadır. Öte yandan kişiliğin bedensel. Aslında her türlü özelliği ile öğrenciyi tanımanın amacı onu kendisine tanıtmak içindir. onu yetenekleri. Öğrenciyi tanıyarak. 173 6. Öğrencilere rehberlik yardımı verirken onları türlü yönleri ile tanımak gerekir. Belli bir programa dayalı olmayan psikolojik danışma ve rehberlik etkinlikleriyle. aksine belli bir plan ve program içinde yürütülmelidir. tutumları. ve psikolojik olan her yönü ile geliştirilmesi gereği. Okulların yapıları.Rehberli k Bu ilkeye göre rehberlik. sahip olduklan olanaklar. 5. B ir ey in t am a nl am ı il e ke nd in i gerçekleştirebilmesi ve yaşamını mutlu bir biçimde sürdürebilmesi. bu hizmetlerin etkililiği için gerekli bir koşuldur. Psikolojik danışma ve rehberlik hizmetleri gelişigüzel. Bu nedenle kimi okulla'rda bazı rehberlik hizmetlerini. ancak kendi kapasitesi ölçüsünde bir gelişim gösterebilecektir. değerleri. amaçlan. duygusal sorunları olmayan geniş bir öğrenci kitlesinin kişiliklerinin diğer boyutlarını geliştirmeye yönelik yardımlardan mahrum bırakılmalarma neden olabilir. bireysel ve toplumsal sommluluklarını üstlenebilmesi için vazgeçilmezdir. her başı sıkıştığında bireyin bir profesyonele başvurarak kendi sorunlannın çözümünü başkasından beklemek anlamına gelmemektedir. ögrencilerin her türden . okulöncesi kurumlardan üniversiteye kadar her kademedeki okullarda verilen bir yardım hizmetidir. rehberliğin bireyin bütün yönleri ile gizil güçleri elverdiğince geliştirebilmesi ve kendisini tam anlamıyla gerçekleştirebilmesi yolunda ilerleyerek. bu okulların rehberlik programları ile bu programlar doğrultusundaki rehberlik uygulamalarının farkh olmasını gerektirmektedir. ilgileri. zihinsel. sosyal ve duygusal olan bütün kapasitelerini kendi ilgi ve yetenekleri doğrultusunda en uygun bir düzeyde geliştirmesi için öğrencilere yardım etmelidir Bu ilkeye göre rehberlik hizmeti öğrencilerin bütüncül bir kişilik geliştirebilmelerine yönelik biryardım hizmeti olarak sunulmalıdır. bireyin kendi sorunlarının kaynağına inerek bu sorunlarının çözüm yollarını görebilmesine ve kendi seçimleri ve kararları doğrultusunda bunlarla başa çıkabilir hale gelmesine yardım etmektedir. kimi okullarda da bunlardan farklı rehberlik hizmetlerini ön plana almak gerekir. ancak bütün bu yönlerini gerektiği ölçüde gerçekleştirebilmesiyle olanaklıdır. 8. 7. Rehberlik uygulamaları her okulun amaç ve ihtiyaçlarına uygun olan alanlarda yoğunlaştırmalıdır Rehberlik. Kendini her yönü ile tanıyan bir öğrenci ise bu özelliklerine uygun düşen seçimlere yönelebilme olanağı elde eder.

Bu gereklilik ise her okulda örgütlü ve planlı bir biçimde rehberlik hizmetlerinin işe koşulmasını zorunlu kılar. Çağdaş eğitim anlayışında okulun görevi. hem yardım alan bireyin hem de bu yardımı sunan bireyin gönüllülüğüne bağlı bir hizmettir. Rehberlikten yararlanmak istemeyen bireye zorla rehberlik yardımı vermek doğru olmadığı gibi yararlı da değildir. çevre koşulları ve özellikleri ile öğrenci nitelikleri ve ihtiyaçlarının düzenli ve sistemli olarak değerlendirilmesi temeline dayandırıl. daha değerli ve önemli biri olduğunu göstermez. Rehberlik hizmetlerinde bir diğer önemli ilke ise. danışmanlann mutlaka uymaları gereken önemli bir etik ilkedir. Bunun yanı sıra rehberlik yardımı. Okul rehberlik programlarını bir kez geliştirdikten sonra. Öğrencilerin her yönü ile gelişmelerine yardım edilmesi de gerekmektedir. Dahası rehberliği gelişim süresi boyunca öğrencilerin farklı dönemlerdeki gelişim gereksinimlerini karşılamaya yönelik bir yardım hizmeti olarak düşündüğümüzde sürekli bir yardım hizmeti olduğunu ve bireyin rehberlik yardımına ihtiyacı olduğu sürece bu yardımdan yararlanması gerektiğini kabul etmek gerekir. Okulda etkili bir öğretim programı için. Psikolojik danışma ve rehberlik uygulamalarını dışlayan okullann işlevlerini tam olarak yerine getiremeyecekleri anlatılmak istenmektedir. niçin gerçekleştirilemediği ve gelecekte rehberlik programının nasıl daha işlevsel bir hale getirilebileceğine ilişkin sorunlara. bireysel Öte yandan bir okuldaki rehberlik çalışmalarının hangi düzeyde etkili olduğu.malıdır. Rehberlik hizmetlerinde süreklilik. öğretim hizmetlerinin öğrenciyi merkeze alan bir anlayış içinde. Psikolojîk danışma ve rehberlîk tüm öğrencilere yönelik bir yardım hizmetidir. Okuldaki öğrencilerin nitelikleri ve gereksinimleri değiştikçe sistemli olarak rehberlik programlarının da buna göre düzenlenmesi gerekir. rehberlik etkinliklerinin gözardı edilmesi nedeniyle bu okullardaki öğrencilerin duyuşsal. etkili bir rehberlik programına gerek vardır.174 rehberlik gereksinimlerinin düşünülemez. Öte yandan öğrencilerin çevrelerinde kendilerine açık olan fırsat ve olanaklar da zaman içinde farklılaşabilir. Sadece öğretim hizmeti ile bu amaca ulaşılması İlgileri. 11. Uygun bir okul rehberlik programı. öğrencilerin zihinsel. sosyal ve bedensel gelişimleri ihmal edilebilmektedir. hiçbir değişiklik yapmadan her yıl aynen uygulamak doğru değildir. rehberlik ilkelerine uygun öğretim etkinlikleri biçiminde gerçekleştirilebilmesi daha da kolaylaşabilir. Öğrencinin ihtiyacının niteliğine göre belirli bir süre gerektirir. 10. Rehberlik hizmetlerini sunarken kapasiteleri. . tüm bireylere sadece insan oldukları için saygı göstermek gerekir. rehberlik programında nelerin. Bir bireyin diğerine göre üstün yönleri olması. Rehberli k karşılanabileceği mümkün değildir. bedensel. gönüllülük ve psikolojik danışma ilişkisinde gizlilik esastır. sosyal ve psikolojik olan tüm yönleriyle en uygun bir biçimde gelişmeleri hedeflenmiştir. yetenek düzeyleri ve kapasiteleri ne olursa olsun bireyler salt insan oldukları için saygıya değerdir. Rehberlik yardımı anlık bir olay değildir. Gerçektende rehberlik uygulamalanna yer verilmeyen okullarda gerçekleştirilen öğrenmeöğretme etkinlikleri büyük ölçüde öğrencilerin zihinsel gelişimleri üzerinde odaklaşmakta. psikolojik danışma ilişkisinde danışanın mahremiyetine saygı göstermektir. yapabildikleri ve sahip oldukları ne olursa olsun. Rehberlik hizmetlerinde farklara saygı esastır. Rehberlik hizmetlerine etkili bir biçimde yer veren okullarda. 13. Psikolojik danışma ilişkisinde danışandan elde edilen bilgilerin danışanın izni olmadan başkalan ile paylaşılmaması gerekir. Rehberlik programlarının yenilenmesi ve giderek geliştirilmesinde okulun bu durumu da dikkate alması gerekir. Öğretim ve rehberlik hizmetleri karşılıklı olarak birbirine bağımlıdır. bunları dikkate almaksızın. 9. Özellikle başkalarınca bilinmesinden danışanın rahatsız olacağı özel bilgileri başkalarına aktarmamak. ancak belli bir plan ve program içinde yürütülen rehberlik çalışmalarıyla gerçekçi cevaplar verilebilir. 12. Okul rehberlik programlan dinamik bir özellik taşımalıdır.

4. Problemli olsun olmasın okuldaki her öğrencinin kişiliğinin doyurulması ve potansiyellerinin geliştirilmesi rehberlikte vazgeçilmez bir ilke olmaktadır. Bu bakımdan.Psikolojik Danışma ve Rehberlikte kullanılan bütün yöntemler ve teknikler amaç değil. onu kayırmak. Ancak. bir bütün olarak bireyin tüm gelişimiyle yakından ilgilenir. Psikolojik Danışma ve Rehberlik yardımı ile birey karşılaştığı sorunları çözmede kendi kendine yeterli bir düzeye erişebilir.91) A) A) A) A) E) Yararlanılacak teknikler izlenecek programlar Rehberliğin temei ilkeleri Öğrencilerin gereksinimleri Gerçekleştirilecek uygulamalar Psikolojik Danışma ve Rehberlikte Yanlış Anlayışlar Psikolojik Danışma ve Rehberlikte yaygın olan yanlış anlayışlardan bazıları aşağıda verilmiştir. Bunlar arasındaki etkileşim karşılıklıdır. bireyin sadece duygusal yanı ile ilgilenme anlamında almamak gerekir. Aşağıdakilerden hangisi arkadaşları tarafından fazla sevilmediğini düşünen ergenlik dönemindeki bir gence en etkili yardımdır? (2002 KPSS-65) A) A) A) A) E) Yeni insanlarla tanışmak Yalnız hareket etmeye alıştırmak Sosyal becerilerini geliştirmek Öğütler vermek Yalnızlığını teselliyle gidermek 367. 175 l. Duyguların açıklanması ve anlaşılması bu yardımın özünü oluşturur. Buna göre. . Farklı öğretim kademelerindeki rehberlik uygulamalarında aynen geçerliğini koruyan hangisidir? (2003 KPSS. Psikolojik Danışma ve Rehberlik yardımında. e nva nt e rle r. kuşkusuz duygusal süreçler esastır. sosyal. 2. Bunun için. hem de yardımı alan önemlidir. Psikolojik Danışma ve Rehberlik yardımını tek yönlü olarak yardım edenin karşı tarafa bazı şeyler aktarması biçiminde anlamak çok yanlıştır. sürecin özelliğine işaret eden bu durumu. Psikolojik Danışma ve Rehberlik yardımı bütün bireylere dönüktür ve her bireyin kendini gerçekleştirme yolunda bu yardımdan kazanacağı şeyler vardır. duygusal. zihinsel ve hatta fiziksei nitelik gösteren her türlü gelişim sorunu. meslekî ve eğitsel sorunlar ve tüm kişisel sorunlar Psikolojik Danışma ve rehbeıiiğin yakınılan ilgilendiği konulardır. an ket le r ve b ilg i f işle ri kullanılabilir.Psikolojik Danışma ve Rehberlik bireyin sadece duygusal yanı ile ilgilenmez.Psikolojik Danışma ve rehberliğin temelinde bireye acımak. Psikolojik Danışma ve Rehberlik yardımı ile birey sahip bulunduğu gücü kullanma ve daha da geliştirme olanağına kavuşur. Psikolojik Danışma ve Rehberlik yardımında hem yardımı veren. Bunlardan elde edilen bilgiler 365. her sıkıntıya düştüğünde bireye kol kanat germek gibi bir anlayış yoktur: Rehberlik anlayışında birey güçlü ve değerli bir varlıktır.Rehberli k Psikolojik danışma ve rehberliğin bütün öğrencilere yönelik olmasıyla da psikolojik danışma ve rehberlik hizmetlerinin kimilerinin sandığı gibi sadece problemli olarak nitelenen öğrencilerin problemleriyle başa çıkmaları için yapılan bir yardım olmadığı anlatılmaya çalışılmaktadır. sadece araçtırlar: Psikolojik Danışma ve Rehberlikte belirli amaçlar için türlü testler. Psikolojik Danışma ve Rehberlik. Aşağıdakilerden hangisi rehberliğin ilkelerinden biri değildir? (2001 KPSS-89) A) A) A) A) E) Tüm bireylere açık olması Öğüt vererek gerçekleştirilmesi Eğitimin ayrılmaz bir parçası olması Her bireyin değerli olduğuna inanılması Hizmetlerin bir bütün olması 366. 3.Psikolojik Danışma ve Rehberlik yardımı bireye tek yönlü olarak doğrudan doğruya yapılan bir yardım değildir: Psikolojik Danışma ve Rehberlik yardımı ancak karşılıklı bir etkileşim sonucu gerçekleştirilebilir.

rehberlik yardımında gerektiğinde bireye verilecek bilgi. Disiplinde irdeleme. Rehbeıiiği karar verme sürecine yardım olarak ele alan model 1. Her ikisi de bireylerin gelişmesini ve uyumlu olmalannı sağlamaya çalışmaktadır. 6. 3. Bunun için de yardım eden tarafın bilgi aktarmak gibi bir g ö re vi yo kt u r. Rehberlik yardımının merkezi bireyin kendisidir.Rehberlik bir disiplin görevi değildir: rehberlik yargılamaz ve ceza vermez. sorunun çözülmesinde yardımcı olacak bir kaynağa işaret etmekten öteye geçmemelidir. disiplin anlayışı i le re h b e rl ik a n la y ı şı n ı n b i rb ir i il e bağdaşmaması okullarda disiplin işlemlerinin gereksiz olduğu anlamına alınmamalıdır. Psikolojik Danışma ve Rehberlikte. bu iki alandaki özellikler incelenir. Genel bir kural olarak. Okullarda Psikolojik Danışma ve rehberliği bir disiplin ve kontrol aracı olarak görmek k e s i n l i k l e y a n l ı ş t ı r . 5. dosyalar dolusu kadar da çok olsa. Psikolojik Danışma ve Rehberlik her türlü problemi hemen çözebilecek sihirli bir güce sahip değildir: Psikolojik Danışma ve Rehberlik yardımında yardımı alan bireyin bu yardımı almaya hazır ve istekli oluşu önemli bir noktadır. meslek seçimine yardım süreci olarak görmektedir. eleştirme. Eğitimle kaynaştırılmış rehberlik 1. Eğitimde kaynaştırılmış rehberlik (Bruner) Bu görüşün savunucusu Bruner'e göre eğitim ve rehberliğin amaçları aynıdır. 2. Klinik modelde bireyin kişilik özelliklerinin tanınması önemlidir. Mesleki yardım süreci olarak rehberlik 1. Gelişimsel rehberlik model 1. Psikolojik Danışma ve Rehberlik yardımında bu amaçla kullanılmayan ve sonuçları öğrencilere yansımayan tüm bilgiler. Ancak. Ancak. Bu modele göre bireylerin özellikleri ile mesleğin gerektirdiği nitelikler araştırılır. Çünkü. Geliştirilen birçok testin ortaya çıkmasına neden olmuştur. d isip lin işle mle ri ile Psikolojik Danışma ve Rehbertiği birbirinden ayrı tutma gereği vurgulanmak istenmektedir. 1. Bu model rehberlik hizmetlerini.176 Rehberli k Buna göre. Psikolojik Danışma ve Rehberlik yardımı ile öğrenci davranışlannın değişebileceği ve böylece öğrencilerin çevresine daha sağlıklı ve dengeli bir uyum yapabilecekleri açısından Psikolojik Danışma ve Rehberlik ile okul disiplini arasında ancak dolaylı bir bağlantı kurulabilir. bu bilgilerin bireye dönük olarak etkili bir biçimde kullanılması gerekir. bireyin kendini tanımasına yardım esastır. 4. REHBERLİK MODELLERİ Rehberlik alanında ortaya çıkan modeller şunlardır. uygulamalarda Psikolojik Danışma ve Rehberlik yardımı vermekle yükümlü personelin ve özellikle uzmanların okul disiplin işlemlerinde etkin rol almaktan ve disiplin kurulu üyeliğine seçilmekten kaçınmaları gerekir. B u ra d a sa d e ce . Bireyin problemini ortaya çıkarmak önemlidir. Mesleki yardım süreci olarak rehberlik (Parsons) si st e ma t i k b ir b iç im d e g ru p la n d ı r ı l ı yapılabilir. Karar verme sürecine yardım olarak rehberlik . bireylerin kendilerine uygun mesleklere yönlendirilmeleri sağlanır.Psikolojik Danışma ve Rehberfik bu yardımı alan birey bakımmdan akademik bir öğrenme konusu ya da ders değildir: Psikolojik Danışma ve rehberliği öğretim çalışmalanna eklenmiş ve bu çalışmaların uzantısı gibi görmek yanlıştır. Bütün bunlar rehberlik anlayışında yeri olmayan unsurlardır. Yardım konusu olan sorunla ilgili daha çok bilinçlenmek ve gerekli kararı almak üzere bireye yardım esastır. yargılama ve gerekirse ceza verme vardır. gösterişin ötesine geçemezler. 7. Ö ze ll ik le ö ğ re t m e n le r rehberlik yardımı verme işi ile baş başa kaldıklannda bu noktaya dikkat etmek zorundadırlar. Klinik yaklaşım olarak ele alınan rehberlik 1. Klinik yaklaşım olarak ele alınan rehberlik Rehberliğin bu modelinde bireyin tüm yönleri ile ayrıntılı bir şekilde incelenmesiyle özelliklerinin belirlenmesine ve böylece kendisine uygun kararlar vermesine yardım edilmektedir.

Rehberlik çeşitleri 5 grupta incelenmiştir. Tamamlayıcı rehberlik f. iş ve meslek seçimi gibi kararlar verme sürecindeyken bireye yapılan yardımlardır. Hizmetin Verildiği Öğretim Kademesine Göre a. kendisine uygun seçimler yapabilen bir duruma gelmesi amaçlanmaktadır. 5. danışmanla danışan arasındaki ilişkinin niteliği. Hizmetin Verildiği Hizmet alanlarına Göre Rehberlik a. Tek tek bireylere ya da gruplara sunulabilecek olan bu tür bilgilendirmede. Sadece tek bir problemle ilgilenmişlerdir. İlköğretimde rehberlik c. Önleyici rehberlik e. Verilen Hizmetin İşlevine Göre a.Grup rehberliğini ilgilendiren bilgi verme hizmetleri.grup rehberliği b. Bireysel rehberlik Grup rehberliği Psikolojik danışmayı da. çevresini tanıyan ve bu çevrede denge kurarak doğru seçimler yapabilen kişi kendini gerçekleştirebilir.Rehberli k Rehberliği karar verme sürecine yardım olarak tanımlayanlara göre rehberlik. Kendi benliğini doğru tanımlayabilen. Gelişimsel rehberlik modelinde bireyin tek bir yönüyle değil. bilişsel süreçleri üzerinde odaklanmaktadırlar Oysa psikolojik danışmada danışanın daha çok duyuşsal Özelliklerine yoğunlaşılmaktadır. Kişisel rehberlik 5. rehberlik hizmetlerinin daha ayrıntılı anlaşılması içindir. Hizmetin Rehberlik Verildiği Kişi Sayısına Göre Rehberlik ve psikolojik danışma hizmetinin belirli bir anda yöneldiği kişi sayısı ölçüt alındığında rehberlik hizmetlerini. Okul öncesi eğitimde rehberlik b. 1. REHBERLİK TÜRLERİ Rehberlik hizmetlerinin sınıflandırılması bu hizmetlerle erişilmesi hedeflenen temel amaçlar ve hizmetin sunulmasında uyulması gereken temel ilkeler değişmemektedir. Ayarlayıcı rehberlik d. 2. Bireysel rehberlik. • Bireysel psikolojik danışma. psikolojik danışma İlişkisinde olduğu gibi özel bir etkileşim gerektirmemektedir. Psikolojik danışma ilişkisi bu âlânda yetişmiş gerekil bilgi ve beceri donanımına sahip kişilerce p ro f e syo ne l o la ra k ve rilme si g e re ke n hizmetlerdir. Mesleki rehberlik c. Geliştirici rehberlik 4. Hizmetin Verildiği Kişi Sayısına Göre a. danışanların psikolojik gelişimlerinden Öle. Sosyal yardım alanında rehberlik : d. Bireysel psikolojik danışma • Grupla psikolojik danışma mümkündür. olarak ayırmak Bireyin uygun seçimler yapabilmesi. Uyum sağlayıcı rehberlik b. Bireysel psikolojik danışma-grupla psikolojik danışma 3. Eğitim alanında rehberlik b. Rehberlik türleri incelenirken bunların birbirinden kopuk olduğu düşünülmemelidir. Rehberlik hizmetleri bir bütünlük içinde planlanan. Dolayısıyla bu modelde bireyin benlik gelişimi önemlidir. Gelişimsel rehberlik yaklaşımı re hb e rlik hizme t le rin in ya şa mın tüm dönemlerinde sürekli olarak verilmesi gerektiğini savunur. Sağlık alanında rehberlik c. Diğer modeller bireyin bir bütün olarak gelişimine önem vermemişlerdir. Eğitsel rehberlik b. kararlar alabilmesi ve çevresine uyum sağlayabilmesi için kimi bilgilere gereksinimi vardır. Orta öğretimde rehberlik d. bireyin kendisini ve çevresini tanıyan. bir danışan vebir psikolojik danışman arasında kurulan psikolojik yardım ilişkisidir. Endüstri alanında rehberlik A. Hizmetin Yoğunlaştığı Problem Alanına Göre a. Yüksek öğretimde rehberlik . Karar vermede bireyin değerleri önemli bir role sahip olduğundan bu yaklaşımda bireyin değerler sistemini incelemek önemlidir. Gelişimsel Rehberlik 177 Günümüzde en çok kabul gören ve en kapsamlı modeldir. yürütülen ve değerlendirilen hizmetlerdir. Yöneltici rehberlik c. Sınıflamalarda amaç. bir bütün olarak gelişmesi.

1. Gerek yönlendirmenin isabetli olması gerekse bireyin tüm olarak gelişimine yardım için ilköğretim süresince öğrencinin tanınması ve onun kendini tanıyıp kabul etmesi gereklidir. c. İlköğretimde Rehberlik: 3-6 yaş arası zorunlu eğitim çağına gelmemiş çocukların sosyal. sosyalleşmeyi sağlama hedeflerine yönelik etkinlikleri kapsar. bireyi tanımak ve bireyin kendini gerçekçi bir şekilde anlamasına yardım etmek için ona . Sonuç. Okul öncesi dönemde olduğu gibi bireyin gelişimine elverişli ortam hazırlanması önemini korumaktadır. çocuğun kendini kabul özgüvenini geliştirme. çocuğun yaptıklarını izle me k. Rehberlik hizmetleri sunularak bu ihtiyaçların yeterli düzeyde yerine getirilmesiyle sağlıklı ve uyumlu bireylerin yetiştirilmesi beklenebilir. Hizmetin Verildiği Öğretim Kademesine Göre Rehberlik a. seçilen teknikler. duyuşsal. Mesleki rehberlik alanında ise bu dönem mesleki gelişim sürecinin başlangıcı kabul edildiğinden çocuğun bu döneme özgü mesleki gelişim görevlerini gerçekleştirmesine yönelik etkinlikler planlanır. Bir bakıma ilköğretim süresince verilecek olan rehberliğin amacı öğrencilerin kendilerini tanımalannı sağlamaktır. oyun oynama. Bu anlamda çocuğun okulu sevmesi. • Grupla psikolojik danışmada ise bir psikolojik danışman ile birden çok danışanın bulunduğu bir grupla terapötik ilişki kurma şeklidir. okumaya-eğitime karşı güdülenmesi ve bazı temel becerileri kazanması amaçlanır. farklı öğretim kademelerinde verilen rehberlik hizmetlerinin de farklılaşmasına neden olmaktadır. Okul öncesi eğitim döneminde çocuklann her yönüyle sağlıklı gelişmeleri. hayal ve istekleri açığa vurma. programlanmış bir eğitim ortamında gerçekleştiren bir eğitim kademesidir. o na d ön üt ve rme k ve do ğ ru davranışları pekiştirmek gerekir. B. Rehberlik hizmetleri yoluyla kazandınlacak niteliklerin önemli bir bölümü için kritik dönemler ilköğretim çağı içerisindedir. İlköğretim düzeyinde rehberlik hizmetlerinin verilmesi. İlköğretimde rehberliğin amaçlarından biri bireyin her yönü ile tanınmasıdır. Okul öncesi eğitim kurumları. bilişsel zihinsel ve psikomotor gelişimini. bağımsızlığını kazanma gibi ihtiyaçları karşılarlar. d. çocuğa kendini sınama ve tanıma olanaklan sunmak. okul ortamına uyum sa ğ la ma la rı ve ka pa sit e le rin i ort a ya koyabilmeleri için eğitim çalışmalan rehberlik hizmetleriyle birlikte yürütülmelidir. İlköğretim rehberlik programında bilgi servisi. merakını giderme. Öğrencilerin kişisel gelişimi ile ilgili olarak çocuğun özgüven kazanmasında olumlu bir benlik kavramı geliştirmesinde ve başkalanyla dengeli ilişkiler içinde birlikte yaşamayı öğrenmesinde böyle bir ortamın önemi büyüktür. sosyal ve uyum sorunlarını çözmesine yardım edilmelidir. Okul öncesi eğitimde rehberlik: 2. benlik kavramım oluşturma. Genel olarak hangi eğitim basamağında verilirse verilsin rehberlik hizmetlerinin amacı ve genel ilkeleri değişmez. Eğitsel açıdan okula uyum ve ilköğretime hazır olma hedefleri esastır. Okul öncesi eğitimde rehberlik İlköğretimde rehberlik Orta öğretimde rehberlik Yüksek öğretimde rehberlik Okulların yapı ve işlevlerinin. daha üst öğretim basamaklarında sunulacak olan rehberlik hizmetlerinin verimliliğini artıracaktır. amaçlarının ve okullardaki öğrencilerin gelişim gereksinimlerinin birbirinden farklı olması. dil. bedenini kullanma. Bu dönemde çocuğun ilgilerini.178 Rehberli k Bu dönemde rehberlik hizmetleri kişisel açıdan. Ancak bu genel amaç içinde yer alan daha alt ve özel amaçlar ve bunları gerçekleştirmede uygulanacak programiar. yetenek ve becerilerini geliştirmek için çeşitli etkinlikler düzenlemek. Resmi ve özel anaokulu ve ana sınıfı adıyla çocukları aynı zamanda ilköğretime hazırlayan okul öncesi eğitim kurumları önemli işlevleri yerine getirmektedir. Bu yaş döneminin özelliklerini dikkate alarak. Bu dönemin sonlannda erinliğin yaşanması özellikle rehberlik hizmetlerini gerekli kılmaktadır. çocuğun bilişsel. b. Rehberlik eğitimi kapsamında çocuklarda eğitim isteği uyandıracak bir sınıf ortamı oluşturulmasına yön elik et kin likler geniş bir yer tuta r. kullanılacak teknik ve yöntemler değişebilir.

İlköğretim öğrencisinin sosyalleşerek başarılı bir kişilik geliştirebilmesinde ağırlıklı bir öneme sahip olan kişi kimdir? (2004 KPSS-117 ) A) Rehber öğretmen A) Sınıf öğretmeni A) Müdür A) Müdür Baş Yardımcısı E) Eğitsel Kol öğretmeni Orta Öğretimde Rehberlik: Yüksek 3. Bu hizmetler. Bireylere bir meslek kazandırmayı. . Bu dönemde ergenlerin kişisel. meslek seçimi. mesleksel kararlaralma ve uygulama. Rehberlik hizmetlerinin örgütlü ve programlı olarak yürütülmesiyle ergenin. kendi başına karar verme ve bunların sorumluluğunu yüklenme durumundadır. 15-18 yaş grubunu döneminin sonlarında olmaları. "bilgi verme. (duruma alıştırma)" hizmetlerini oluşturur. mesleksel ve eğitimsel problemlerinin yoğunlaştığı bilinmektedir. yerleştirme" hizmetlerinin kapsamına girer. eğitsel kararlar almasına tercihler yapmasına yönelik hizmetler ilköğretimde sunulacak belli başlı eğitsel rehberlik hizmetleri kapsamındadır. 4. değer sistemlerini oluşturmaya başlaması . ev ve aile ortamından ayrılmakta. sanat. Bu dönemde bireyin bedensel açıdan değişmesi. ilköğretimin son yıllarında önem kazanmaktadır. sağlıklı ilişkiler kurabilecekleri demokratik bir ortam sağlanabilir. 368. yaşam felsefesi oluşturması ve kimliğini belirlemesi gibi önemli süreçleri yaşaması. Bireyi tanımak ve bireyin kendini gerçekçi bir şeklide anlamasını sağlamaya yönelik hizmettir.Rehberli k kendisi hakkında toplanmış objektif bilgiler verme üzerinde odaklanmaktadır. Aşağıdakilerden hangisi İlköğretim öğrencilerine yönelik rehberlik hizmetleri için "olmazsa olmaz" bir gereklilik değildir? (2003 KPSS. akademik . eğitim olanakları konusunda bilgilendirme.92) A) Velilerle işbirliği yapmak Gelişimsel rehberliğe ağırlık vermek Grup rehberliğine öncelik vermek hakkında olumlu 179 kapsar. Öğrencilerin öğrenme güçlüklerinin belirlenmesi ve giderilmesi eğitsel planlamalann yapılması ve yürütülmesi. Bu yaşta öğrenci. Sonuç. Yüksek öğretimdeki öğrenciler. Ayrıca öğrenciye yeni başladığı kurumu ve çevresini tanıtma ve onun bu yeni ortama alışmasına yönelik yardım etkinlikleri "oryantasyon. Orta ögretim basamağına rastlayan ve ergenlik olarak adlandırılan dönem insan hayatının en fırtınalı dönemidir. düzenli çalışma alışkanlığı edinmesi. spor. özel yeteneklerinin gelişimi. özellikle okula uyum problemleri ve sınıf içindeki tutumu açısmdan rehberliğe ihtiyacı vardır. Bireyin kimlik bütünlüğünü kazanması. verimli çalışma yollarının tanıtılması. mesleğe yönelmesi. okula uyum. beslenme. Velilerle işbirliği yapmak bu dönem rehberlik hizmetlerinin üzerinde önemle durması gereken bir konudur. gerçekçi planlamalar yapıp doğru kararlar almasına yardım edebilir. yöneltme. farklı eğitim ve meslek seçenekleri sosyal gelişime yardımcı olacak olanak ve fırsatlar hakkında bilgi vermek yine rehberliğin amaç ve işlevleri içinde yer alır. seçenekleri inceleme. Orta öğretim. . Bireye toplumda açık gelişme olanakları. onlara sunulacak rehberlik hizmetlerini farkhlaştırmaktadır. mesleksel yönelimin sağlıklı olmasına yardım gibi hizmetler. rehberlik hizmetlerine duyulan ihtiyacı da artırmaktadır. Bu nedenle eğitim alanında rehberlik hizmetleri ilk olarak orta öğretim kurumlannda başlamıştır. Eğitsel ve mesleksel rehberlik etkinlikleri ilköğretimde de rehberlik programının ağırlıklı alanlarıdır. sağlıklı hedefler belirlemesi. Sonuç. Rehberlik hizmetlerine en çok ihtiyaç duyulan dönemdir. onları yüksek öğretime ve hayata hazırlamayı amaçlayan eğitim basamağıdır. Öte yandan mesleksel rehberlik kapsamında meslekleri tanıma. Bu anlayışla ergenlerin kendilerini rahatça ifade edebilecekleri. kültür faaliyetlerine katılması ve ergenlik gibi önemli bir kritik evrenin sağlıklı bir şekilde atlatılması için rehberliğe ihtiyaç vardır. Barınma. Yüksek Öğretimde Rehberlik: öğretimdeki öğrencilerin ergenlik A) A) A) Meslekler tutumlar kazandırmak E) Hizmetin profesyoneller tarafından getirilmesine ağırlık vermek yerine 369. zararlı alışkanlık ve arkadaşlıklarla şiddet ve teröre yönelik gruplara katılması önlenmeye çalışılırken.

Çağdaş eğitim anlayışı bireysel farklılıklara uygun programlar geliştirmeyi gerekli kıldığından. inançlar. flört ve aile kurma. Toplumun sorunları ile daha yakından ilgilenmektedirler. Önleyici rehberlik Problem ortaya çıkmadan problem olabilecek durumları tahmin etmek ve onları durdurmaya çalışmaktır. Bu yaş dönemi öğrencileri daha çok kişisel rehberlik hizmetleri ve psikolojik danışma hizmetleri isterler. Yöneltici rehberlik Gelişimsel rehberlik anlayışının ortaya çıkışıyla rehberliğin geliştirici işlevi de önem kazanmıştır. Kimliğini bulmaya çalışmaktadır. müdahale stratejileri ve eğitim programları geliştirilmelidir. tavırlar. Uyum sorunu gösteren öğrenciye. bireysel veya grupla psikolojik danışma yardımı vehlebilir. Öğrencilerin gelişim özellikleri çok iyi belirlenmeli. yürüten ve değerlendiren görevliler olarak öğretmenlerin rehberlik konusunda bilgilendirilmeleri ve gelişimsel rehberlik anlayışını benimsemeieri önem taşımaktadır. okul ve meslek seçmesine yardım etkinliklerin/ içermektedir. adet. sağlık gibi birçok sorunu halletme. madde bağımlılığını önlemek için çalışmalar. değerler. Örnek. Bu görüşe göre bir önceki gelişim dönemini başarıyla geçenlerin bir sonraki gelişim dönemini başarıyla atlatacaklandır. seçtiği bir meslek için hazırlama gibi sorunlara en uygun çözümü bulmak durumundadır.180 Rehberli k seçimler yapmasını sağlamak son derece önemlidir. 2. Örgün eğitim kurumlarında gerçekleştirilen öğretim etkinlikleri. 1. bedenle ilgili meydana gelecek değişim-gelişimlere öğrencileri hazırlamak için yapılan çalışmalar. Okul rehberlik programlarında öğrencilerin gelişim dönemleri dikkate alınarak bedensel. 4. Örf. kız-erkek ve arkadaş ilişkileri. burs ve yeni şehre ya da okula uyum sağlamak için de rehberliğe ihtiyaç vardır. zihinsel. . Yukarıda bahsedilen konulara çözüm bulmak görevi gencin kendisine aittir. C. Verilen Hizmetin İşlevine Göre Rehberlik 1. 1. 3. Günümüzde okulların programları. Geliştirici rehberlik 1. Okullarda en çok karşılaşılan sorunlardan biri uyumsuzluklardır. Yurt. duygusal ve psiko-sosyal yönlerden sağlıklı bir biçimde gelişmelerini sağlayacak etkinliklere yer verilmesidir. Uyum sağlayıcı rehberlik Yöneltici rehberlik Ayarlayıcı rehberlik Önleyici rehberlik Tamamlayıcı rehberlik Geliştirici rehberlik Eğitim planlayıcı ve programlayıcılanna yönelik verilen ve bireysel farklılıklara uygun programlar geliştirmeleri konusunda yol göstermektir. batıdaki ergen hamileliği problemini önlemeye yönelik cinsel eğitim programı. rehberlik hizmetleri ile birükte sürdürüldüğünde. mali destek. Bu yüzden öğretimi planlayan. Ayarlayıcı rehberlik başarı. eğitimde istenilen kaliteye ve verimliliğe ulaşılabilmektedir. 6. Rehberlik ise gence bu konuda gereken desteği vermelidir. Sonuç. ders. öğrencinin doğru Rehberliğin bir diğer işlevi de ögretim etkinliklerini tamamlayıcı etkinliklerdir. Yani eğitim programlarının gelişimsel rehberlik anlayışına uygun olarak düzenlenmesi üzerinde durur. davranışlar üzerinde daha bilinçli bir şekilde kafa yormaktadır. 1. 5. 1. kişilik bütünlüğü ve kimlik kazanma. eğitim anlayışının değişmesiyle birlikte rehberliğin ayarlayıcı yönünün önemi de artmıştır. 1. Tamamlayıcı Rehberlik Bîreyin ilgi ve yeteneklerine alan. okul türleri ve meslek sayısı arttığından rehberliğin bu yönü öze! bir önem kazanmıştır. Bireyler kendi özeüiklerine uygun alan ve mesleklerde daha verimli ve rnutlu olacaklarından. Uyum sağlayıcı rehberlik Okullarda uyum sorunu gösteren öğrencilere yardım eden etkinlikleri kapsar. "Neler problem olabilir?" sorusuna cevap bulmak önemlidir. kendini. Uyum sağlayıcı rehberlikte amaç uyum sorunu gösteren bireyin yaşadığı problemlerin nedenini ortaya koymak ve çözüm yolları bulmasına yardımcı olmaktır.

Eğitsel rehberlik 1. işçi sendikaları. sosyal ve duygusal olan bütün yönleriyle dengeli ve sağlıklı biçimde gelişerek. Bu nedenle rehberlik hizmetlerine eğitim kurumlannda daha yaygın olarak rastlanmaktadır. Endüstri alanında rehberlik Rehberlik hizmetleri ilk olarak eğitim kurumlarında bir ihtiyaç olarak belirmiş ye yapılanarak hızlı bir gelişme göstermiştir. Bireyin çocukluktan yetişkinliğe eğitimin çeşitli kademelerinde "kendini ve başkalarını anlaması ve kabul etmesi. Kişisel Rehberlik Öğrencilerin "kişisel-sosyal" gelişim ihtiyaçlarını karşılamak ve böylece onların kişisel gelişim ve uyumlarına yardımcı olmak amacıyla yürütülen rehberlik hizmetlerine denir. verimli çalışma alışkanlıkları kazandırma. ahlaki ve sosyal yollardan Milli Eğitimin amaçlarına uygun bir şekilde gelişebilmeleri. öğrenme güçlüklerinden kurtularak okulda başarılı olma. İnsanın olduğu her yerde fıziksel sağlığa olduğu kadar psikolojik sağlığa da destek olmak gerektiği anlayışının yaygınlaşmasıyla birlikte rehberlik hizmetleri diğer kurumlarda da yerini almaya bağlamıştır. Hizmetin Yoğunlaştığı Problem Alanına Göre rehberlik 1. kendi niteliklerine uygun meslekleri seçmeleri. kendi problemlerini çözebilmeleri. Eğitim alanında rehberlik 1. okula ve okulun bulunduğu çevreye uyum sağlama. Kişisel rehberlik 1. yaratıcı ve üretken bireyler olabilmelerine yardım etme amacı. çeşitli alanlarda beklenen uyumları sağlayabilmeleri. Sağlık alanında rehberlik 1. Mesleki rehberlik 1. 3. Endüstri alanlarındaki sanayi kuruluşlan. Mesleki Rehberlik Bireylerin çeşitli meslekleri tanımaları. bedensel. toplumda bireye açık olan mesleklerin gerektirdiği niteliklerin belirlenmesi ve bu iki kaynaktan elde edilen bilgiler ışığında bireyin nitelikleri ile mesleklerin gerektirdiği nitelikler arasında bağlantılar kurarak bireyin kendine uygun bir mesleki tercih yapması üzerinde odaklaşmaktadır. ilgi ve ihtiyaçlarını. kişisel ve sosyal gelişimini sağlıklı sürdürebilmesi için verilen rehberlik hizmetleridir. seçtikleri mesleğe hazırlanmaları ve mesleki yönden gelişmeleri konusunda yapılan yardımlara mesleki rehberlik denir. Huzurevleri ve Çocuk Esirgeme Kurumu gibi sosyal yardım kurumlannda ve bazı sanayi kuruluşlarında bireylerin uyum sorunlarının çözümüne yardımcı olmak amacıyla rehberlik hizmetlerine yer verilmeye başlanmıştır. Mesleki rehberlik hizmetleri bireyin özelliklerinin tanınması. ilgi ve yetenekleri yönünde bir öğrenim görebilmeleri. . öğrencilere okul seçme. Öğrencilerin kişiliklerinin zihinsel. yeteneklerini geliştirme ve zamanı iyi kullanma gibi yardımlan içermektedir. Hizmetin Verildiği Hizmet alanlarına Göre Rehberlik 1. aile ve toplum olgusunu kavrayarak bu ortamlarda sağlıklı ilişkiler geliştirebilmesi" gibi alanlarda yeterlik kazanması.95) E. günlük yaşam becerilerini kazanması. A) A) A) A) E) Edimsel iyileştirici önleyici Ayarlayıcı Bilgi sağlayıcı 181 370. Eğitsel rehberlik. alan ve ders konusunda sağlıklı eğitsel tercihler yapma. Sağlık kurumlannda rehberlik hizmetlerinin koruyucu mh sağlığı işlevini üstlenmektedir. çevresindeki olanakları görerek sağlıklı kararlar almalarına yönelik olarak sürdürülen hizmetler eğitimin ayrılmaz bir parçasıdır. Bireylerin kendi yeteneklerini. yapıcı. zihni. bir mesleğe ve işe yönelebilmeleri hususlarında kendilerine sistemli ve sürekli bir yardım sağlamak amacıyla rehberlik çalışmaları düzenlenmesi gerekmektedir.Rehberli k D. Sosyal yardım alanında rehberlik 1. Okullarda öğrencilerin bedeni. hangi rehberlik anlayışı ile ilişkili bir hedeftir? (2003 KPSS. Eğitsel Rehberlik Eğitim kurumlarında yürütülen rehberlik etkinlikleri büyük ölçüde eğitsel ağırlıklı rehberlik hizmetleridir. işçi bulma kurumu gibi kurumlarda da 2.

Bilgi verme hizmetleri 1. okulun türü. Hazırlanacak kapsamlı rehberlik programı modelinin aşağıdaki özelliklere sahip olması gerekir. Yöneltme ve yerleştirme hizmetleri öğrencilere 1. A) Öğrenci karşısında açık vermekten kaçınmak Hazırlanan program Okul Rehberlik ve Psikolojik E) Uzman olmadığı konularda suskun kalmayı Danışma Hizmetleri Yürütme Kurulu tarafmdan benimsemek incelenir. Grup rehberliği hizmetleri A) Programlar problemli ve engelli 1. mesleğe yöneltme. diğer hizmet alanlarının içeriğini ve hizmetlerin hangi öğrenci grubuna nasıl bir sıra ile hangi personel tarafından verileceğini açıklığa kavuşturur. E) Programlar öğrenci ihtiyaçlarına göre her yıl yenilenmelidir Yeni duruma-ortama alıştırma (oryantasyon) hizmetleri Bu hizmet alanı öğrencilerin okulu ve okulun ola n akla n n ı tan ım a la rı a m a c ıy la su n u lan hizmetleri kapsar. Her sınıfın sınıf rehber öğretmenleri de V E RD İĞİ H İZM E TLE R (RE HBE RLİK okul için hazırlanan yıllık rehberlik programı Hİ ZM E T ALA NLA RI) doğrultusunda sorumlu oldukları sınıftaki öğrenciler için yıllık rehberlik hizmetleri çalışma 1. Plan-program hazırlama hizmetleri planı hazırlarlar. Çevre ve aile ilişkiler 1. Bu uyumsuzlukların doğurduğu problemlerle başa çıkma konusunda rehberlik yardımının işgörenler açısından önemi anlaşılmıştır. Öğrenciyi tanıma hizmetleri 103) 1. Konsültasyon (müşavirlik) hizmetleri uygulamalıdır 1. bu kurumun önemli bir boşluğu doldurduğu söylenebilir. Bu hizmetler öğrencilerin okula uyumunu kolaylaştırdığı gibi okulun . 2. eğitim temelli olması son yıllarda rehberlik hizmetlerine yer verilmeye başlandığı görülmektedir. Hazırlanan program doğrultusunda rehberlik hizmetleri sunulur. 371. Herkes gibi kendisinin de hata yapabileceğini kabul eden bir öğretmen için en uygun olan Okul rehberlik programı okuldaki rehberlik ve davranış biçimi hangisidir? (2003 KPSS-99 ) psikolojik danışma servisinde görevli psikolojik danışm an tarafından öğretim yılı başında A) Kurallara sıkı sıkıya bağlı kalmak hazırlanır. Sevk (yardım almaya yönlendirme) yönelik olmalıdır hizmetleri A) Aynı ildeki tüm okullar aynı 1. meslekte yetiştirme gibi rehberlik hizmetlerini yürütmekle. Ancak bir yıl için hazırlanan program mutlak değişmez bir program B İR O KU LD A K İ R E H B E RL İK S E RV İ S İ Nİ N değildir. okulun personel ve fiziksel olanakları ve öğrencilerin ihtiyaçlarının dikkate alınması gerekir. 1. İzleme hizmetleri programı 1. Sanayi kuruluşlannda otomasyon yanında işlerin çeşitlenerek daha karmaşık hale gelmesi çalışanlarda birtakım uyumsuzluklara yol açmaktadır. mesleklere yatkınlık ve uygunluklarını saptamak. Psikolojik danışma hizmetleri A) Her yıl aynı program uygulanmalıdır 1. İş araya nla ra meslekler konusunda bilgi vermek. okulun bulunduğu sosyokültürel çevre. Araştırma ve değerlendirme hizmetleri A) Her okul türü aynı programı uygulamalıdır Bunları kısaca açıklamak gerekirse.1. Yeni duruma-ortama alıştırma (oryantasyon) 372. İş ve işçi bulma kurumu mesleki rehberlik alanında önemli bir işlevi ye rine ge tirm ek te dir. A) Yeniliklere açık davranışla! sergilemek Ha z ırla n a n p ro g ra m işle v s e l v e s ü re k li A) Mükemmelliyetçiliğe önem vermek geliştirilebilir bir özelliğe sahip olm alıdır. Program ve plan hazırlama. Öğrenci gelişimine yönelik olması Zamanı etkin bir şekilde kullanan bir program olması Okulun açıldığı ilk günden başlayarak okulun kapandığı son güne kadar sürmesi Klinik (sorun çözücü) odaklı değil. Plan-program hazırlama hizmetleri Okul rehberlik hizmetleri belirli bir program ve plan içinde yürütülür.182 Rehberli k Rehberlik etkinlikleri programı hazırlanırken okulda bulunan öğrencilerin gelişim düzeyleri (ilk veya orta). Okul rehberlik programları ile ilgili olarak hizmetleri aşağıdakilerden hangisi doğrudur? (2004 KPSS1.

Bu hizmetler genellikle eğitim-öğretim yılının başladığı ilk günlerde verilir. Kişisel bilgiler Aile ve ev durumu Sağlık ve fiziksel durumu . 373. Öğrencilere okulu ve okul kurallarını tanıtma Öğrenciyi tanıma hizmetleri Öğrenciyi tanıma etkinliklerinden elde edilen bilgiler diğer rehberlik etkinliklerine yön verir. dereceleme ölçekleri.54) Yetenekler A) Öğrencinin kendi yeteneklerini tanimasını sağlama' A) Öğrencilerin sosyalleşmeleri için etkinlikler düzenleme A) Öğrencilerin psikolojik problemlerini belirleme A) Öğrencilerin çalışma yollarını ve stratejilerini belirleme E) 3. çeşitli envanterler ve soru listeleri gibi tekniklerdir. Bunlardan bir kısmı dışandan bilgi toplamaya dayalı olan test. Okula yeni kayıt yaptıran öğrencilerin bu tür hizmetlere daha çok gereksinimleri vardır. kimdir bu tekniği. Aşağıda öğrencilerle ilgili farklı alanlarda toplanacak bilgi alanlarına yer verilmiştir. uygulanan programlar hakkında bilgi verme Okulun fıziksel durumu hakkında bilgi verme Okulun eğitim programı hakkında bilgi verme Ders dışı etkinlikler hakkında bilgi verme Okul kuralan hakkında bilgi verme Okuldaki psikolojik danışma ve rehberlik hizmetleri hakkında bilgi verme Okul çevresi hakkında bilgi verme 183 İlgiler Kişilik özellikleri. Bu kapsamda verilecek hizmetler özetle aşağıdaki gibidir. Ancak uygulama aşamasındaki görevlerin önemli bir kısmı sınıf rehber öğretmenleri tarafından yürütülür. Okulun tarihçesi. sosyometri. gözlem. otobiyografi. Okul psikolojik danışmanı. olay (vak'a) kaydı gibi tekniklerdir. Bir kısmı da öğrencinin kendisini ve çevresini nasıl algılayıp. yorumladığını anlamamıza yardımcı olan görüşme. sınıf rehber öğretmeni ve okul yönetimi bu bilgilerin gizliliğini sağlamakla yükümlüdürler. Aşağıdakilerden hangisi okulun ilk günlerinde' öğrencilere sunulması gereken rehberlik hizmetlerindendir? (2002 KPSS. Öğrencileri tanımada kullanılan çeşitli teknikler vardır. öğretmen ve öğrenci durumu. Bu bilgilerin çoğu gizlilik derecesi yüksek olan bilgilerdir. değerler ve benlik tasarımı Akademik durum Öğrencinin yaşadığı çevre Öğrencilere ait toplanan bu bilgiler sistemli ve düzenli bir şekilde dosyaya kaydedilir. Hizmetler daha çok toplu biçimde ve bilgi verme şeklinde sunulur. Bu bilgiler ancak öğrencilerin bilgisi ve izni ile öğrencilerin yararına olmak koşulu ile üçüncü kişilere verilebilir. Hizmetlerin sunumunda okuldaki tüm personel görev almalıdır.Rehberli k olanaklarından yüksek düzeyde yarar sağlamasını ve problemlerle karşılaşmasını önleyen hizmetlerdir.

eğitsel. Eğitsel bilgileri vermenin amacı. mesleki ve kişisel sosyal alanlarla ilgili bilgilerdir. Bilgi verme hizmetleri Öğrencilerin ihtiyaç duydukları bilgiler. sosyal bilgi. yetenek ve kişilik ö ze llikle rin e uyg un b ir me sleğ i seçmelerine yardım etmektir. öğrencilerin bulundukları eğitim programı ve gidebilecekleri üst eğitim kurumları hakkındaki bilgilerden oluşur. Kişisel. öğrencilerin kendi ilgi. Eğitsel bilgi. öğrenciler okul döneminde kritik gelişim döneminde olmaları nedeniyle onla ra. öğrencilerin ilgi ve yetenekleri d o ğ r u l t u su n d a b i r e ğ i t i m p r o g r a m ı n a yönelmeleri ve bunda başarılı olmalarıdır. Bunlar daha sonra ayrıntılı bir biçimde ele alınacaktır. arkadaş ve diğer sosyal .4. Mesleki bilgi. Öğrencilerin yönelmeyi düşündükleri meslekler hakkında ayrıntılı bilgilere gereksinimleri vardır. sosyal gelişim ve uyumla rı nı kolaylaştıracak aile.

empati d. verme. Psikanalitik Yaklaşım Tedavi: Sistematik duyarsızlaştırma. gerçekçi. teknik ve ilkeleri vardır. Psikolojik Danışma Kuramları Psikolojik Danışma Kuramları genel olarak 4 başlık altında toplanabilir. yönlendirme. düşünerek olaylara yaklaşması sayesinde olur. ego ve süperego'dan oluşur Tedavi yöntemi: rüya analizi ve serbest çağrışımdır Sorunların kaynağını 0-6 yaş çocukluk döneminde aramak gerekir b. yıkıcı düşüncelerini değiştirme. model alma (taklit) c. Bu nedenle kendini yönetme. Psikolojik danışma hizmetleri Psikolojik danışma bireylerin kendilerini tanımalarını. özgürdür. Kendini geliştirme gücüne sahiptir. Psikolojik danışmanın kendlne özgü çeşitli kuram. Eğer bilgi toplamak amacıyla görüşme yapılıyorsa öğrenciyle kurulan ilişki psikolojik danışma değildir. İnsancı Varoluşçu Yaklaşım Birey değerlidir. 374. aşağıdakilerden hangisi grupla psikolojik danışmanın dezavantajlarından biridir? (2004 KPSS-109 ) İnsan davranışlan kişinin biyolojik ihtiyaçları ve cinsel güdülerinin etkisiyle oluşur İnsan davranışları bilinçaltı süreçlerle bağlantılıdır Kişilik id. tutarlı. Bilişsel Yaklaşım değer Bireyin gelişimi akılcı. Bireysel ve grupla psikolojik danışma karşılaştırıldığında. Psikolojik danışma hizmeti ancak bu alanda yetişmiş ve yeterliliği olan uzman kişiler tarafından sunulur. benzer sorunlar üzerinde konuşabilme A) Belirli sorunların çözümünde başkalarının deneyimlerinden yararlanma A) Köklü sorunların çözümünde yeterince etkili olamama E) Başkalarının da sorunları görerek teselli olma olabildiğini . a. atılganlık eğitimi. Bu hizmet bir danışan ile danışman arasında kurulan ilişki ise buna "bireysel psikolojik danışma" denilmektedir. Öğrencilerin ihtiyaçlarma göre bu sayı değişmekle birlikte genellikle görüşme sayısı 8-10 arasındadır. Psikolojik danışma süreci içinde yardım alan kişiye "danışan". yardım veren uzmana da "danışman" denilmektedir. 5. yanhş. Birey güçlü bir benlik algısı sayesinde kendini gerçekleştirebilir. Davranışçı Yakiaşım Kişilik doğumdan sonraki olumlu ve olumsuz öğrenmeler üzerine kurulur Uyumsuzluklann nedeni olumsuz öğrenmelerdir A) Gruba ait olma ve başkalarınca kabul edilip benimsenme duygusunu yaşama A) Benzer sorunlara sahip olan insanlarla. yeniden biçimlendirme. Akıl ve davranış duyguları yönetir Tedavi: Bireyin mantıksız. Eğer bu ilişki bir danışman ve birden çok (genellikle 8-12) danışan arasında kurulmuşsa buna "grupla psikolojik danışma" denilmektedir. güçlü ve zayıf yönlerini fark ederek yaşadıkları problemleri etkili biçimde çözmek amacıyla yüz yüze bir ilişki süreci içinde sunulan ve duyuşsal yönü ön planda olan profesyonel bir yardım hizmetidir. koşulsuz kabul. Nihai amacı da bireyin karar ve rme ve p ro b le m çö zme be ce rile rin i geliştirerek kişisel gelişimini sağlamaktır. toplumsal kurallarla bireyin doğal gelişimi engellendiği zaman ortaya çıkar Birey doğuştan iyidir.184 Rehberli k Olumsuz davranışın öğrenilmesi olumlu davranış da öğretilebilir yoluyla çevreleriyle ilişkilerini zenginleştirecek kişilerarası ilişkilere yönelik bilgiler verilebilir. denetleme gücü kendindedir Ruhsal sorunlann kaynağı. Tedavi: Danışana saygı duyma. başarısız kimlik örüntüsünden kurtarma yoluyla olur.

Okulda psikolojik danışman yok ise öğrencinin ilgili rehberlik ve . Grup rehberliği hizmetleri 10-15 kişilik gruplarla ya da sınıftaki tüm öğrencilerle yürütülen hizmetlerdir. verdikleri kararların isabettiliğini ve alanlannda başarılı ve mutlu olup olmadıklarmı izleme çalışmalarıyla takip edilmesi gerekir. meslekleri tanıma. 8. Sevk (Yardım almaya yön!endirme) hizmetleri 377. psikolojik danışman. Bu tür çalışmalarda daha çok öğrencilerin kendileriyle ilgili veya olgusal konularda (karar verme. 9. İzleme hizmetleri İzleme çalışmaları.Rehberli k 375. Örneğin bir okuldaki 9. sınıf öğrencilerine alan seçiminde rehberlik hizmeti sunduğumuzu düşünelim. etmedilerse iş durumlarına. Alanlarını seçen bu öğrencilerin yerleştikleri alanların kendilerine uygun olup olmadığını. aşağıdakilerden hangisidir? (2004 KPSS-114) A) Öğrenciyi merkeze alan eğitim anlayışı A) Programı merkeze alan eğitim anlayışı A) Bilinçaltı A) Mantık dışı düşünceler E) Kişiliğin aşırı uçlarını birleştirme 6. etkili ders çalışma gibi) bilgilenmelerini sağlayarak gelişimlerine yardımcı olmak hedeflenir. değersizlik ve başarısızlık duyguları yaşayan ve uyumsuzluk sergileyen bireylere sorunları ile başa çıkabilmeleri için Öncelikle verilmesi gereken rehberlik hizmeti hangisidir? (2004KPSS-111) A) Bireyi tanıma A) Psikolojik danışma A) Yöneltme A) izleme E) Bilgilendirme 376. Grup rehberliği hizmetleri 185 araştırma merkezine başvurması sağlanmalıdır. Rogers'in insancı yaklaşımında en fazla vurgulanan. ettilerse başarı durumlarına. hem öğrencinin değişim ve gelişimini takip etmek amacıyla. Gerek okuldaki psikolojik danışmana sevk. rehberlik servisinin hangi faaliyetleri kapsamında yer alır? (2001 KPSS-97) A) B) C) D) E) Konsültasyon Bilgi toplama Alıştırma Bilgi verme İzleme 378. sosyal ilişkiler. ilişkin bilgileri toplayarak ilgililere duyurmak. Aşağıdakilerden hangisi okullarımızda gözlenen en yaygın rehberlik hizmetlerindendîr? (2003 KPSS. 7. Yalnızlık. Öğrencilerin yaşadıklan ruh sağlığı ile ilgili problemlere yardımcı olabilecek meslek grupları içinde Psikiyatrist. gerekse okul dışındaki bir kuruma-uzmana sevk çalışmalarında öğretmen hassas davranmalıdır. hem de sunulan rehberlik çalışmalarının etkililiğini öğrenmede ihtiyaç duyulan bilgileri sağlar. Mezunların sonraki yıllarda öğrenime devam edip etmediklerine. Öğrencilerin okuldaki bir programa veya bir üst eğitim kurumuna yöneltilip yerleşmesine yardım edilebildiği gibi bir mesleğe veya bir işe yöneltilip yerleştirilmesi de bu hizmetler içinde yer alır. psikolog. sosyal çalışmacı (sosyal hizmet uzmanı ) öze l eğ it im uzmanı bun lann başltcalandır.93) A) A) A) Müşavirlik Araştırma ve değerlendirme İzleme A) Yöneltme E) Değerlendirme Öğretmen. Yöneltme ve yerleştirme hizmetleri Öğrenciyi tanıma hizmetlerinden öğrenci hakkında elde edilen bilgiler ışığında onun yönelebileceği okullar veya programların neler olduğunu bilmesi ve kendisi için en uygun olanını seçmesi sürecinde sunulan hizmetler yöneltme ve yerleştirme hizmetleri olarak adlandınlmaktadır. öğrencinin dile getirdiği sorunun niteliğine göre kendi yeterliliği dışında ise öğrenciyi mutlaka yardım almak üzere psikolojik danışmaya yönlendirmelidir.

ihtiyaç ve beklentileri hakkında ayrıntılı bilgi sahibi olmanın yanında yaşanan bir sorunun çözümü için yol gösterici bilgiler edinmek için araştırma ve değerlendirme çalışmaları yapmak gerekir. Bireyi tüm kişilik özelliklerinin toplamından farklı bir bütün olarak ele alan psikolojik danışma kuramının adı nedir? (2003 KPSS-101 ) A) A) A) A) E) Psikoanalitik yaklaşım Geştalt Davranışçı Varoluşçu Gerçekçi 10. okul yönetiminin ve okul psikolojik danışmanının sorumluluğundadır. Çevre ve aile ile ilişkiler Öğrencilerin çevredeki olanaklardan yararlanmalann! sağlamak önemlidir. kişisel ve sosyal yönden dengeli ve uyumlu bir birey olarak yetişmesine yardım hizmetlerini kapsar. kültürel ve sportif etkinliklerin 12. 379. KİŞİSEL REHBERLİK Ders notlarının ilk başlarmda belirtitdiği gibi gelişimsel rehberlik modeli anlayışı günümüzde en çok kabul gören ve en yaygın rehberlik anlayışlıdır. Bu çalışmalardan elde edilen bilgiler ve kanıtlar doğrultusunda bir okulda uygulanan rehberlik ve psikolojik danışma programı geliştirlerek yenilenmelidir. Kişisel rehberlik. öğrencinin kendini tanıması. kişiler arası ilişkilerde becerili. Çevre ile ilişkilerin etkili biçimde kurulması. Araştırma ve değerlendirme hizmetleri Uygulanan bir programın sonuçları hakkından bilgiler edinmek. çalışmalarda bu anlayışın esas alınmasını ve okuldaki tüm olanakların bu anlayışa uygun bir biçimde kullanılmasını sağlamaktır.186 Rehberli k yapılabildiği kuruluşlar ve çevredeki diğer okullar gibi kurumlan kapsar. duygusal ve sosyal davranışlann kazanılmasını desteklemektir. sosyal. Aile ile ilişkileri geliştirmek. okul amaç ve vizyonunun anlaşılması ve öğrencilerde hedeflenen zihinsel. okuldaki yönetici ve öğretmenlerin daha uygun ve ortak bir rehberlik anlayışına sahip olmasını. Konsültasyon çalışmalarını planlama ve yü r ü t m e so ru ml u l u ğ u p s iko lo ji k danışmanlardadır. Ayrıca okul aile birlikleri ve okul koruma dernekleri de çevre ve aile ile ilişkilerin geliştirilmesinde önemli olan birimlerdir. öğürencilere sunulan psikolojik danışma ve rehberlik hizmetlerinin etkililiğini artırmaya yönelik olan hizmetlerdir. üstün ve sınırlı yönleri ile kendini kabul etmesi ve geliştirmesini amaçlar. öğrencilerin. anlaması. Konsültasyon (müşavirlik) hizmetleri Doğrudan öğrencilere dönük olmayan. Velilere okulun amacını. psikolojik yardım ve sağlık hizmeti sunan. gözlenen davranışların . öğretmenlerin ve velilerin özellik. gelişme süreci içinde. Böyle bir çalışma velilere de yapılabilir. Konsültasyon çalışmaları kapsamında yapılabilecek işler aşağıda özetlenmiştir. Bu hizmetler yürütülürken bireyin bir gelişme süreci içinde olduğu. Gelişimsel rehberlik anlayışı. Kişisel-sosyal Eğitsel Mesleki Gelişim alanlannda temel ihtiyaçlarını karşılama ve b u a la n la r d a d ö n e me ö zg ü g e li şi m görevlerini yerine getirmede gerekli yeterlilikleri kazandırmayı amaçlar. Bu çalışmaların amacı. Kendine güvenen. Bu olanaklar. program ve politikasını tanıtma Öğrencilerin okulda öğrendiklerinin evde pekiştirilmesini sağlama Evde öğrenciyi olumsuz etkileyen koşulları olumluya çevirme Okulda daha etkin bir öğrenme ortamı oluşturma Okulda almacak kararlara katılımı sağlama Bazı öğrenciler için alınan özel önlemlere herkesin katılımını sağlama Olumsuz öğretmen davranışlannı değiştirme Öğrenme ve çalışma güçlüğü çeken öğrencileri tanıma ve bunlarla ilgili olan öğretmenlerle işbirliği yapma Öğretmenin bir öğrencinin sorunuyla çalışırken bunu başarması için gerekli desteği sağlama 11. okuldaki rehberlik ve psikolojik danışma hizmetlerinin tanıtılması. öğrencini büyüme.

İnsancıl yaklaşımdaki bir öğretmenin oluşturacağı olumlu stnıf ortamı kişisel rehberliğin birinci koşuludur. daha mükemmeli elde etmeye yöneliktir. Günümüzde üzerinde çok konuşulan kavramlardan biri olan "duygusal zeka" kavramı ve eğitim sürecinde duygusal zekanın nasıl geliştirilebileceği tartışmaları da kişisel rehberlik hizmetlerine farklı bir bakış açısı getirmiştir. çaresiz 187 bazen kaldığı Kişisef rehberliğin hedefleri aynı zamanda duygusal zekanın gelişimine yöneliktir. Ancak bir tehdit veya güvensizlik karşısında kalırsa. saldırganlaşmakta. Duygusal Zeka Bu kavram aşağıdaki özellikleri yetenekleri kapsamaktadır. 1) Davranış bozuklukları. Bu güdü bireyi tüm yaşam sürecinde daha iyiyi yapmak. kendini başkalarınm yerine koyabilme 5} îlişkileri kişilerarası beceriler. sosyal ortaya çıkabilmekte.Rehberli k kalıcı olmadığı. Hümanistik (insancıl) yaklaşımın eğitim ilkeleri 1) İnsanın tek ve temel güdüsü "kendini gerçekleştirme" ihtiyacından kaynaklanır. benliği savunucu davranışlar . yürütebilme: Etkili ilişki kurabilme. 1) Özbilinç: Kendini tanıma. içinde bulunulan gelişim basamağına özgü olup değişebileceği unutulmamalıdır. Gerçekte birey doğası gereği iyidir. güvensizliğin veya engellenmenin sonucudur. Bu nedenle insancıl yaklaşımın eğitim ilkeleri üzerinde durmak gerekmektedir. Normal koşullar altında benliği geliştirici davranışlar ortaya koyar. bir duyguyu oluşurken fark edebilme 1) Duyguları idare edebilme: Duyguları uygun biçimde idare edebilme 1) Kendini harekete geçirebilme: Duyguları bir amaç doğrultusunda harekete geçirmek 4) Başkalarının duygularını anlayabilme: empatı.

Sadece bizim ihtiyaç ve inançlanmızla tutarlı olan yaşantılar bir anlam kazanır ve algılanır. Bir kimsenin davranışlannın nedenini anlayabilmek veya yordayabilmek için onun benlik tasarımını bilmek ve olaylara onun algı çerçevesinden bakabilmek gerekir. Burada önemli olan bireyin uyarıcıları nasıl algıladığıdır. içten ve dıştan gelen uyarıcılara. Kişi herhangi bir durumda. Öznel gerçeğin merkezi benlik ve ona iüşkin olan tasanmlar bütünüdür. oluşum halinde olan bir varlıktır. kendi verdiği anlama göre tepkide bulunur. kişinin kendi ihtiyaç ve beklentilerine göre biçimlenir. • Her bireyde doğal bir öğrenme isteği vardır . (fenomenoloji) 3) İnsanın davranışlarını tayin eden en önemli gerçek onun kendini algılayış biçîmidir. Dış dünyadaki nesnel gerçeklere verilen tüm anlam. Bunun için de öğrenmede aşağıdaki ilkelere uyulması gerekmektedir. Herkesin kendine özgü ve farklı bir gerçeği vardır. Kişi kendini nasıl algılıyorsa öyle davranır. 3) İnsan davranışlarını. İnsan hem kendi yaradılışının hem de çevresinin sayısız olanakları içinde gelişimini sürdüren. Aynı durumda aynı uyarıcıları alan farklı kişiler farklı tepkide bulunurlar. 3) İnsan davranışlarını değiştirebilmek içîn önce onun öznel gerçeğini değiştirmek gerekir.durumlarda gerçekleri yok sayma ve çarpıtma gibi davranış bozuklukları görülebilir. İnsancıl eğitim ve öğretmen Rogers'a göre eğitimde geleneksel olarak vurgulanan zihinsel bilgi ve becerilerin yanı sıra kişiler arası değerler ve duygular gibi duyuşsal davranışların bir arada kazandırılması önemlidir. onun öznel gerçeği tayin eder. 3) Davranışları yönlendirmede dışsal koşulların yanında içsel koşullar da etkilidir. Eğer ihtiyaç ve inançlarımız tehdit altındaysa gerçekieri algılama zorlaşır ve gerçeklere uygun davranış değişmeleri de güçleşir.

öğrencinin kendisi tarafından başlatıldığı zaman etkin ve anlamlıdır. çevre çocuğun akranlarıyla sağlıklı ilişkiler geliştirebilmesini olumlu yada olumsuz yönde etkileyebilmektedir. Öğrenme. performans eksikliği ve fiziksel eksiklikler kolayca özgüvenin olumsuzlaşmasına neden olabilmektedir. Olumlu ve olumsuz olabilir. aşağıdakilerden hangisini önermemelidir? (2001 KPSS-75) A) Çocuklara anlayışla yaklaşmaiarını A) Çocukların motivasyonlarını desteklemelerini A) Çocukların öz bakımını üstlenmelerini A) Çocukların sabırla dinlenmesini E) Çocuklarına. sahip olunması gereken özelliklere ilişkin algılamasıdır. En küçük başarısızlıklar. belirli zihinsel ve fiziksel yetersizliklere sahip olması düşük benlik saygısı ile yakından ilgilidir. İdeal Benlik: Kişinin kendisi veya sosyal olarak empoze edilen. korku ve tehdidin olmadığı özgür bir ortamda gerçekleşir Öğrenme. aşağıdaki özeltiklerden hanginse sahip olması beklenemez? (2001 KPSS-77) A) A) A) A) E) Eleştirileri hoşgörü ile karşılama Sabit fikirli olmama lleri görüşlü olma Değişimi savunma Kendi görüşlerini ön planda tutma . Çocuk ve ergenlerde kendilerinin başkalarıyla karşılaştınlması veya kendi kendilerini karşılaştırmaları da özgüven üzerinde zedeleyici olabilmektedir. akademik. kendini ve durumu kontrol edebileceği inancı. Algılama ve anlamlaştırma sorunudur A) Yanlış öğrenci cevaplarına hoşgörüsüz davranmak A) Sınıf içinde gerginlik yaratmaktan kaçınmak A) İlkeli ve kararlı davranmak A) öğrencilerin kişiliğine saydı göstermek E) öğrenciler arasında ayrım yapmamak 381. Bu kavramla ilişkili kavramlar. aile. Saygı (koşulsuz kabul) İçtenlik (dürüstlük ve içtenlik) Empati Gibi çok önemli ilkeleri sınıf koşullarında uygulanmasına önem vermelidir. Demokratik olmayan aile ortamlan. Aşağıda öğretmen davranışlarından hangisi öğrencilerin güven duygularını olumsuz vönde etkiler? (2001 KPSS-74) Öğretmen insan ilişkilerinin temeline alınması gereken. çocuğun sürekli başarısızlıklarıyla yüzleştirilmesi. Benlik Saygısı (Özsaygı): Kişinin kendi fiziksel ve zihinsel özelliklerine yönelik değer atfetmesidir. Rehberli k Benlik tasarımı: Kişinin sahip olduğu tüm özelliklerin olumlu veya olumsuz farkına varmasıdır. Benlik Benlik tasarımı İdeal benliktir. reddedilme.188 Anlamlı öğrenme. öğrenilen konu bireyin kendi amaç ve ihtiyaçları ile ilişkili olarak algılandığında gerçekleşir Öğrenme. Benlik: kişinin kendine yönelik yapılan tüm değerlendirmelerin algısıdır. yeni koşullara uyum sağlamada yardımcı olmalıdır. Özgüven: Kişinin kendine yönelik olumlu yargılarının olması. sosyal ve diğer konularda sorun yaşayacaktır. kendini sevmesi ve kendiyle barışık olması ve kendini tanıması gibi durumlarla ilişkili bir kavramdır. Bireyin Uyumuna Yönelik Problem Alaniarı Gelişen büyüyen çocuğun sürekli olarak arkadaş veya akranlarıyla sağlıklı ilişkiler kurabilme ve geliştirebilme becerileriyle donatılması gerekmektedir. Anne babalara. Kendine güveni eksik olan kişi. çocukların sorularında onlara yardımcı olmak için neler yapabilecekler konusunda bilgi veren bir öğretmen. 380. enerjilerini boşaltma fırsatı vermelerini 382. Deneyimleri üzerinde düşünme (reflettive thinking) yoluyla kendini geliştirebilen kişinin. Gelişimsel özellikleri. bireyi değişen dünyada gereksinimlerini karşılamaya yeterli hale getirmeli.

Bir sınıf öğretmeni yakın arkadaş olan öğrencisinin birbirine darıldıklarını fark etmiştir. darılmalarına yol açan olayla ilgili duygularını uygun bir dille ifade etmelerine yardımcı olmak A) öğrencileri derhal rehberlik servisine göndererek sorunun çözülmesini istemek A) Bu öğrencilerin . Saydamlık Saygı 189 386. iki E) Durumu okul idaresine bildirmek Bu öğretmenin izleyeceği en uygun yol aşağı dakilerden hangisidir? (2001 KPSS-118 ) A) Öğrencilerin.Rehberli k 383. kendini gerçekleştirmiş bir bireyin özelliği degildir? 2001 KPSS-98) A) Sadece yetişkin ve kültürlü kişilerin doğru karar verebileceklerini düşünmek 387. nesnel bir biçimde ele alabilmek Kim olduğunu gerçekçi bir gözle algılar Kendine saygı duyar ve olduğu gibi kabul eder 385. Aşağıdakilerden hangisi "keıslini gerçekleştirme" kavramı ile örtüşmez? (2002 KPSS-56) A) A) Birey yeterli bir kişiliğe sahiptir Kendine karşı yargılayıcı tutumlara sahiptir başkaları hakkında A) Dış dünyayı ve diğer insanlan oldukları gibi kabullenmek A) Bir konunun farkh biçimlerde ele almabileceği görüşünde olmak A) Kendisi ve olumlu düşünceleri vardır A) E) A) Tüm insanların eşit değerde olduğuna inandığmı ortaya koymak E) Sorunları kişiselleştirmeden.ikisine de yakın olan başka bir öğrenciden onları barıştırmasını istemek A) Öğrencilere. "Sosyal ve psikolojik durumu ne olursa olsun her birey önemlidir" anlayışı aşağıdaki psikolojik danışma ve rehberlik kavramlarından hangisini açıklamaktadır? (2002 KPSS-55 ) A) A) A) A) E) Koşulsuz kabul Empati Özerkfik Değerlilik Özdeşim 384. barışmazlarsa bu durumu disiplin kuruluna bildireceğini söylemek . Öğretmenin öğrencinin söylediklerini adeta onunla birlikte yaşayarak hissetmesi şeklinde tanımlanabilecek olan kavram aşağıdakilerden hangisidir? (2001 KPSS-91) A) A) A) A) E) Antipati Koşulsuz kabul Empati. Aşağıdakilerden hangisi.

Aşağıdaki yaklaşımlardan hangisi "insanı yalnızca dıştan görülen belirtilere bakarak anlamak mümkün değildir.388. Bireyin iç dünyasım da anlamak görüşünü savunur? (2002 KPSS-57) A) A) A) A) E) Fenomonolojik yaklaşım Bilişsel yaklaşım Akılcı-duygusal yaklaşım Sosyal öğrenme yaklaşımı Davranışçı yaklaşım gerekir" .

Aşağıda verilen çocuğun hatalı davranışlarını değiştirmede kullanılabilecek yaklaşımlardan hangisi onun "kendine saygısr" na en çok zarar veren yaklaşımdı?? (2002 KPSS-61) E) Bu tip hatalı davranışları yapanların kötü çocuklar olduğunu. Annesi ile sürekli çatışma yaşadıklarını belirterek danışma almak isteyen bireye verilecek danışmanlık hizmetlerinden hangisi "hümanist yaklaşımın bireye saygı ilkesi" ile bağdaşmaz? (2002 KPSS-62 ) 389. bütün olarak ele alıp etraflıca değerlendirmelisin A) Annenin senin için yaptığı fedakarlıkları tahmin etmen imkansız. kendisinin de onlardan biri olduğunu söylemek A) Benzer hatalı davranışları gösterenlerin karşılaştığı sonuçlan ona anlatmak A) Çocuğun uygun davranışlarını ödüllendirip hatalı davranışlarına pekiştireç vermemek A) Çocuğa uygun davranış modellerini gösterip bunları öğrenmesini sağlamak A) Fazla tehlikeli sayılmayacak şekilde hatalı davranışın sonuçlannı yaşamasını sağlamak .190 Rehberli k 392. Başkalan ile göz teması kurmaktan çekinen bır öğrencinin durumuna aşağıdakilerden hangisi bir açıklama getiremez? (2002 KPSS-63) A) A) A) A) E) Farklı görünme çabası Sosyal ilişkilerde kaygı Çekingen yapıda olması Kendine güven eksikliği İletişim kurmakta çekingenlik 391. dürüst davranması öğretmenin sınıf içinde her zaman içten A) A) öğretmenin tüm öğrencilerine eşit ölçüde değer ve önem vermesi E) öğretmen ile ailelerin sosyo-kültürel düzeylerinin denk olması Annenle ilgili yaşantılarını. Aşağıdakilerden hangisi. "sıskalaşmışsın" yerine incelmişsin" dediğimizde kullanmış olduğumuz iletişim dilidir? (2002 KPSS-59) A) A) A) A) E) Sen dili Öz saygı geliştirici dil Ben dili Biz dili öz saygı zedeleyici dil 393. karşımızdaki kişiye "şişkolaşmışsın" yerine "bîraz kilo almış görünüyorsun". ona her koşulda itaat etmelisin E) Annene kırgın olduğunu belli etmenin farklı yollannı araştırmalısın 390. Aşağıdakilerden hangisinin öğrenci öğretmen ilişkilerinin sağlıklı olabilmesi için gerekli değildir? (2002 KPSS-58) A) öğretmenin öğrenme-öğretme etkinliklerinde öğrenci ihtiyaçlarını temele alması A) A) öğretmenin olayları değerlendirirken kendini öğrencinin yerine koyabilmesi Annene karşı olan duygularını. onu kırmadan ifade etmeye çalışmalısın A) Annenin davranışlarını doğru değerlendirip değerlendirmediğini tekrar düşünmelisin A) ve.

bir dahaki sefere başarabilirim A) Hiçbir zaman araba kullanamayacağım .394. düşük not verdi . Ali sürücü belgesi almak için girdiği sınavda başarısız olmuştur. beklediğimden çok heyecanlandım rahat A) Zaten birçok insan ilk girişte ehliyet sınavında başarı sağlayamıyor E) Sınav komisyonu çok titiz bir değerlendirme yaptı. Aynı zamanda çok olumsuz benlik kavramına sahip olan Ali'nin bu sınavdaki durumu açıklamak için aşağıdaki ifadelerden hangisini kullanma ihtîmali yüksektir? (2002 KPSS-64) A) Bu sınava yeterince hazırlanamamıştım. ehliyet sahibi olup A) Sınav sırasında hiç değildim.

Aşağıdakilerden hangisi çocuğun şiddet içeren davranışlar göstermesine neden olur? (2002 KPSS-68) A) A) A) A) Engelleme Fikir uyuşmazlığı Bağımlılık Uyum davranışları Kişiliğin temel özelliğini bireyin benlik kavramının oluşturduğunu kabul eden psikolojik danışma görüşü hangisidir? (2003 KPSS-102 ) A) A) A) A) E) Davranışçı Psikoanalitik inşa ne ı-varoluşçu Eklektik Bilimsel E) Mutsuzluk 398. Aşağıdakilerden hangisi sosyal gelişime katkı sağlayan birincil kaynaklardan değildir? 2002 KPSS-67) A) A) A) A) E) Aıle Kitaplar Arkadaşlar Akran gruplan Okul 400. içtenlik ve dürüstlük ilkesiyle uyuşmayan bir öğretmen davranışıdır? (2003 KPSS-104) A) Öğrencileri uygun olmayan davranışları için uyarmak A) Öğrencinin her tür davranışını onaylamak A) Öğrencilerine bilmediği bir konuyu bilmediğini söyleyebilmek A) Kendisinin de hataları olabileceğini kabul . sorunu görmezden gelmeye yönelmek 396. Aşağıdakilerden hangisi bağımlı kişilik özelliği geliştirmiş bireylerde gözlenebilecek bir davranış biçimidir? (2003 KPSS. Maslovv'un ihtiyaçlar hiyerarşisinde en üst basamakta yer alan ve ancak daha alt düzeydeki ihtiyaçların karışlanmış olması koşuluna bağlı olarak ortaya çıkan ihtiyaç hangisidir? (2003 KPSS-100) A) A) A) A) E) Saygı Güvenlik Kendini gerçekleştirme Açhk Kendini kabul 397.97) A) Çocuğa karşı davranışlarının tutarlı olmasına çalışmak A) A) Çocuklarıyla hemen her gün görüşmeye devam etmek A) Çocuklarına azalmadığını göstermek olan sevgilerinin A) Ortaya çıkacak sorunları anlayışla karşılayarak çözmek E) Çocukların sorunlarıyla ilgilenmeyi sürdürmek Her sorunun tek bir çözüm yolu olabileceği düşüncesinden hareket çimek A) Bir sorunla başa çıkmada farklı seçeneklerden yararlanmak A) Problemlerin çözümünde.94) A) Kişilerarası ilişkileri geliştirmek A) Etkiü çalışma becerileri kazandırmak A) Meslek seçimine yönelik yardımlar vermek A) Üst öğretim kurumlarını tanıtmak E) Çevresinde kemlisine açık olan fırsat ve olanakları hakkında bilgi vermek 401. çocuklarının bu duruma uyumu için yapmaları gerekenlerden değildir? (2002 KPSS66) 191 399. Aşağıdakilerden hangisi öğrencilere yönelik kişisel rehberlik hizmetleriyle yakından ilişkili bir yardımdır? (2003 KPSS. Aşağıdakilerden hangisi boşanmış anne babaların.Rehberli k 395. probleme neden olan etmenleri ortadan kaldırmaya çalışmak A) Sorunlarıyla haşa çıkınken deneyimli bireylerin tavsiyelerine göre davranmak E) Bir sorun ile karşılaştığında. Aşağıdakilerden hangisi.

etmek E) Göründüğü gibi olmak. olduğu gibi görünmek .

karar verme stratejiferine uygun davranan bir öğrencinin atması gereken ilk adım hangisidir? (2003 KPSS-106) A) A) Amaçlara yönelik alternatifleri saptama Amaçları belirleme 407. durumuna en uygun olan hitap şekli hangisidir? (2004 KPSS-108 ) A) Konuyla ilgili başka sormak istediğiniz var mı? Derste sürekli sıkıldığınızdan söz ediyorsunuz? Niçin. arkadaşlarının ondan gerçekten hoşlanmamasına yol açmakta ve sonuçta Ali'nin düşüncesi pekişmektedir. arkadaşlarından uzak durmaya çalışmakta ve onlarla birlikte olduğunda çekingen davranışlar sergilemektedir. aşağıdakilerden hangisidir? (2004 KPSS-105 ) A) A) A) A) E) Ketlenme öğrenilmiş çaresizlik Kendini gerçekleştiren "kehanet" Genellenmiş kaygı Düşük engellenme eşiği Arkadaşının hassas bir özel eşyasını kurcalamaktan kendini alıkoyamayan bir ilkokul SORU öğrencisinin bu türden davranışlarının düzeltilmesinde. Karar verirken. Aşağıdakilerden hangisi öz saygısı yüksek olan bir bireyi betimlememektedir? (2004 KPSS-104 ) A) A) A) A) E) Kendine güvenen Duygularını açığa vurabilen Riski göze alabilen Savunma mekanizmalarına başvuran Kendini değerli bulan 408. A) Başarınız beni çok mutlu etti.192 402. Öğrencileriyle ilişkilerinde insancı yaklaşımın "saydamlık ilkesi "ne bağlı kalan bir Öğretmenin. A) Ders bitti. Rehberiik anlayışı açısından bireyin olumsuz deneyimleri. Arkadaşlarının kendisinden hoşlanmadığını düşünen Ali. Evinize giderken caddeyi dikkatli geçin. aşağıdakilerden hangisi için önemli bir fırsat oluşturabilir? (2004 KPSS-107 ) A) A) A) A) E) Yanılgıya düşmeme Lider olma Kendini kanıtlama Gelişme ve büyüme Başkalarıyla mücadele etme A) En uygun alternatifi belirleyebilecek olan bilgileri toplama A) Seçilen altematifin işlevsel olup olmadığını değerlendirme E) Seçilen alternatifi uygulamaya koyma 404. Bu duruma uygun düşen örnek. aşağıdakilerden hangisi diğerlerine göre daha etkili olabilecek bir yöntemdir? (2003 KPSS-105) Bu konuda öğrenciye açıklayıcı bilgiler sunmak A) A) Bu tür davranışlar postere n öğrencileri cezalandırmak A) A) E) öğrencilerin bu türden davranışlarda bulunmalarını yasaklamak Bu tür davranışlar sergileyen öğrencileri sınıfta teşhir etmek Sınıfa bu tur davranışları da içeren bir kurallar listesi asmak 403. Ali'nin bu tür davranışları. Rehberli k 405. A) .

E) Tüm derslerinizde bu kadar şansız mısınız? .

Eğitsel rehberlik: eğitsel gelişim alanında ona belli yeterlikler kazandırmak. korkma Ona kötü bir şey olacak diye korkuyorsun Yurt dışında tedavi olsun hizmetlerdir. sen mi aldın? A) Saati alanı gören biri var mı E) Çocuklar beni çok üzdüğünüz" biliyor musunuz? 411. öğrenmesini kolaylaştırmak. Babasının hastalığına üzülerek sınıfta ağlamaya başlayan bir Öğrencisiyle konuşan bir Öğretmen bu Öğrencisine aşağıdakilerden hangisini söylerse onunla empatik bir ilişki içinde olur? (2004 KPSS-118 ) A) A) A) A) E) Çoktandır hasta mıydı? Üzülme. 193 410. Bu alanda yapılan hizmetlere "eğitsel rehberlik" denir. başanyı artırma" konusunda yardımdır. sınıfa aşağıdakilerden hangi soruyu yöneltirse.Rehberli k 409. açık uçlu bir soru kullanmış olur? (2004 KPSS-119 ) A) Bu sınıfta böyle olaylar hep olur mu? A) Bu olay nasıl gerçekleşti? A) Veli. karşılaştığı güçlükleri gidermesine yardım etmek ve böylece uygun ve etkin bir öğrenme ortamı oluşturmaya yönelik davranışları . Aşağıdakilerden hangisi stresle başa çıkmada etkili değildir? (2004 KPSS-120) A) Stres nedeni olan davranışın sorumluluğunu kabullenmek A) Bilişsel bir yaklaşımla stres kaynaklarını kontrol etmek A) Stres kaynaklarını ortadan kaldırmak için çevreyi harekete geçirmek A) Bedensel tepkileri kontrol ederek stresi azaltmaya çalışmak E) Bedensel tepkilerle bilişsel değiştirmeye çalışmak EĞİTSEL REHBERLİK Rehberlik hizmetlerinden beklenen önemli işlevlerden biri de "öğrenmeyi kolaylaştırma. iyileşir Tıp her şeye çare bulur. Sınıfta saati çalınan bir öğrencinin durumuyla ilgilenen bir öğretmen.

52) A) A) A) A) E) Düzeltici (sağaltıcı) rehberlik Kişisel rehberlik Uyum sağlayıcı rehberlik Eğitsel rehberlik Mesleki rehberlik . 412. Bir öğretmenin. uzman. eğitsel seçimler yapma gibi pek çok konuda öğrencinin olumlu tutum ve alışkanhklar geliştirmesine yardım hizmetleridir. yetenek. sınavlara hazırlanma. yeteneklerini geliştirme. verimli ders çalışma yolları. Velilere yönelik bu amaçla verilen hizmetler de eğitsel rehberlik kapsamındadır. eğilim ve özelliklerine uygun bir eğitsel ortam yaratmak Okul yaşamı ile meslek yaşamı arasındaki ilişkiyi sağlamak Eğitsel rehberliğin kapsamı Öğrencinin "öğrenmeyi öğrenmesi"ni sağlamaya çalışır. öğretmen. Eğitsel rehberlik hizmetleri öğrencilere tek tek değil gruplar halinde sunulur. öğrenmeye güdülenme. Öğrencinin okula ve okulun bulunduğu çevreye uyum sağlaması Etkin ders çalışma becerilerini kazanması Eğitsel kararlar vermesi ve seçimler yapması Başarıyı engelleyen etmenleri azaltma ya da ortadan kaldırma Öğrencilerin ilgi. Aşağıdaki rehberlik çeşitlerinden hangisinin görev alanına bir ortaöğretim kurumunda öğrencinin kendisine uygun seçimlik dersleri ve etkinlikleri seçmesini sağlamak girer? (2002 KPSS. Bu nedenle takım çalışması esastır. Bu amaçla öğrenciye zamanı iyi kullanma. Okuldaki Yönetici. öğrenme engellerini aşma. diğer personelin işbirliğini gerektirir. okul başarısı düşük bir öğrenciyle etkileşimi sırasında aşağıdakilerden hangisini yapmaması gerekîr? (2001 KPSS-90) A) A) A) A) E) Sabırlı olması Gayret göstermeye teşvik etmesi Başarılarını takdir etmesi Hoşgörülü olması Yanlışlarını cezalandırması 413. kaynaklardan yararlanma.Eğitsel rehberliğin amacı. plan yapma ve uygulama. öğrendiklerini unutmadan bellekte saklama.

194 Rehberli k 417. Bireyi (öğrenciyi) tanıma 1. mesleki gelişim süreci içinde biçimlenip ortaya çıktığı kabul . Bireyin çocukluktan başlayarak kendisi ve meslekler hakkında geliştirdiği algısal çerçeve ile koşulların etkileşimi içinde oluşan bir süreçtir. Bireyin kişisel nitelikleri ile mesleklerin gerektirdiği özellikler arasında bağlantıyı kurarak kendine uygun bir mesleği seçmesine yardım etme Meslek ve iş sahibi olmanın temelinde bazı psiko-sosyal etmenler yatar. Mesleki Rehberlik: Gençlerin çeşitli meslekieri tanımları ve kendi özelliklerine uygun olan meslekleri seçmeleri. 416. Günümüzde bireyin bir meslek seçmesinin bir anda verilen bir karar olmadığı. seçtikleri mesleklere hazırlanmaları ve mesleki yönden gelişmeleri amacıyla yapılan yardım hizmetleridir. Gizil güçleri geliştirme >■. buna karşın resim yapma. Meslek alanlarını tanıma 1. Üniversite birinci sınıf öğrencilerinin akademik başarılarını artırmak isteyen bir psikolojik danışmanın dikkate alacağı en son özellik aşağıdakilerden hangisidir? (2002 KPSS. 1. Verimli ders çalışma yöntemlerini hayata geçirebilme açısından uygun olmayan yaklaşım hangisidir? (2004 KPSS-115) A) Bir çalışma çalışmak programına bağlı kalarak B) Günlük etkinlikler için hazırla nacak planda çalışmaya ayrıian zamanı belirtmek B) Verimli sonucun aralıklı bir çalışma ile olanaklı olabileceğini dikkate almak B) Çalışma planında eğlenme ve dinlenmeye yeterince zaman ayırmak E) Çalışma ortamını her türden uyarıcıya açık tutacak biçimde düzenlemek Mesleki rehberlik hizmetleri üç aşamada gerçekleştirilir. Etkili çalışma alışkanlıkları geliştirememekten dolayı akademik başansı düşük olan bir Öğrenciye yapılması gereken rehberlik yardımı hangisidir? (2004 KPSS-110) A) A) A) A) E) Eğitsel rehberlik Mesleki rehberlik Kişisel rehberlik Sosyal rehberlik İyileştirici rehberlik A) Arkadaşlarından ders saatinde bu öğrenciyle konuşmamalarını istemek E) öğrenciyi ailesine şikayet etmek MESLEKİ REHBERLİK Meslek seçimi bir anda verilen bir karar değildir. Sınıfta öğretmenin işlediği ders üzerinde dikkatini toplamakta güçlük çekerek arkadaşlarını rahatsız eden. model oyuncaklar yapma konusunda çok becerikli olan bir ilkokul öğrencisine sınıf içinde uygun öğrenci davranışları kazandırmak isteyen bir Öğretmenin yapması gereken en uygun davranış hangisidir? (2004 KPSS-116) 414.60) A) Alana duyulan ilgi A) Duygusal sorunlar C) ilgi duyduğu sanat dalları 0) Ders çalışma koşulları E) Aile sorunları A) Öğrenciyi derslerde ilgi ve yeteneklerini sergileyebileceği çalışmalara yönlendirmek A) Okul idarecilerine başvurmak A) öğrenciyle ders saatleri dışında ilgilenmek 415. Psikolojik doyum Sosyal gereksinim Meslek seçerken verdiğimiz karar. bizim ileride iş bulup bulamayacağımızı ya da iş yaşamında mutlu ve başanlı olup olamayacağımızı belirler.

edilen bir anlayıştır. Mesleki gelişim oldukça .

Meslekleri keşfetme ve araştırma Bu dönem ortaokul yılları olan 12-15 yaşlarını kapsar. ilişşki kurduğu kişiler. bilgileri değerlendirerek. Meslekleri keşfetme. amaçlar ve motivasyon yönünden farklılıklann ve benzerliklerin farkına varmaya başlar. a. Mesleki gelişim beş aşamada gerçekleşir. Çocukluktan ergenliğe. Birey bu dönemde hayalinde canlandırdığı bazı meslekleri bilinçsizce seçer .Fantezi seçim dönemi (5-11 yaş). 3. 1. 2. Mesleki gelişim incelemiştir. genel ve özel yetenekleri. birey artık kendisi ve meslekler hakkında oluşturduğu algılara dayanarak.Mesleklerin incelenmesi c. meslek seçimi için bireyin gelişim sürecinin izlenmesi ve çeşitli aşamalarda ya rd ı m e d il me si g e re k t iğ i g ö rü şü n e dayanmaktadır. Çocuk bu dönemde kişilerin ve mesleklerin ortak olan yönlerini ve farklı nitelikleri üzerinde daha çok bilgi sahibi olmaya. 1. Bu dönemde birey kazandığı bilgi ve becerileri uygulama alanına koyar. inceleme ve araştırma dönemi bir bakıma çoğumuz için ömür boyu sürer.Bireyin özellikleri ile mesleğin özelliklerinin eşleştirilmesi Ginzberg'in Gelişim Kuramı Meslek seçiminin bir anda gerçekleşen bir olay olmadığını belirtmiştir. Karar verme Gencin lise yıllarını. toplumdaki mevcut iş alanları. diğer kişilik özellikleri. Çalışmalarını 1909 yılında başlatmıştır. 15-18 yaşlannı kapsayan bu dönemde. bireyin ihtiyaçları. Bu süreci etkileyen etmenlerin başında bireyin ailesi. seçt iğ i alan . İlkokulun son yıllarında ise kendisi ve diğer insanlar arasında ilgiler. 5. birbirine uydurmaya ve geleceğe ilişkin idealler oluşturmaya başlar. Bunlara bireyin yaşamında karşılaştığı rastlantıların. eşleştirmeye. Mesleklerle ilgili beceriler geliştirmeye. 1. Uyanış ve farkmda olma Meslekleri keşfetme ve araştırma Karar verme Hazırlık İşe yerleştirrne Uyanış ve farkında olma 195 4. Bu kuram üç temel unsuru vurgular. Hazırlık 18-23 yaşları arasını kapsayan bir dönemdir. yaşadığı çevrenin özellikleri. Meslek seçimi bir süreçtir Bu süreç büyük ölçüde geri dönülmezdir "seçim" süreci daima bir uzlaşmayı içerir dönemde Okul öncesi dönemden başlayarak ilkokul dönemini kapsar. 1. çeşitli mesleklerin varlığını görmeye ve anlamaya başlar. 1.Rehberli k karmaşık bir süreçtir. bilgi birikimi oluşturmaya ve o alanda mesleki tutumlar geliştirerek mesleği icra etmeye hazır duruma gelir. okul öncesi ve oku! içi eğitimi. piyasadaki arz-talep durumu gibi etmenler gelir. değerler sistemi. Mesleki gelişim süreci aşamaları . Mesleği icra ederken bif yandan da mesleki gelişimini sürdürür. Bireyin incelenmesi b. ilgileri. yeni yönleri keşfetmeye anlamaya başlar. aldığı eğitim ve özel hazırlık faaliyetlerinin etkileri de eklenebilir. oku l ve ya ya ptığı etkinliklerle mesleğe hazırlanmaya başlar. 1. dönemlerini 3 ö. çevresindeki insanların farklı uğraşları olduğunu. Mesleki Gelişim kuramları Parsons Modeli Mesleki rehberlikle ilgili ilk çalışmalan yafran Amerikalı bilim adamıdır. istihdam koşulları. genç yetişkinliğe kadar uzanan bir gelişim sürecini kapsadığını. yetenekler. Genç böylece mesleki karannı oluşturur. Bire y. Bu model üç boyuta sahiptir. Bu ideal ve düşünceier başlangıçta geçici olabilir ancak giderek daha açık ve temel bir plan yapmaya başlar. benlik kavramı. İşe yerleştirme Bireyin iş dünyasında yerini alarak çalışmaya başladığı dönemdir. (5-12 yaş arası) çocuk bu dönemde. Aynı zamanda o meslek alanında iş araştırmaya başlar ve hazırlık dönemini uzatarak sürdürebilir.

51) Meslek seçiminin belli bir gelişim dönemi içinde birey ile çevrenin etkileşimi sonucu oluşan benlik tasanmının sonucu olduğunu ileri sü rmüştür. Psikologlar.Araştırıa Tip: Zihinsel etkinliklere ağırlık verirler.Geçici seçim dönemi (11-17 yaş). Özdeşleşme sonucu gelişir. q. Yazar. f. A) A) A) A) E) Yetenekleri İhtiyaçları İnançları Beklentileri Tutumları ^ 420. n. yaratıcıdır. Gerçekçi dönem (17 yaş ve üzeri). pazarlamacı. Meslek seçimine ilişkin aşağıdaki yargılardan hangisi doğrudur? (2001 KPSS. Satıcı. esnek olmayan. ilk girdiği mesleğe yaşam boyu çalışmalıdır A) Her birleyin başarılı olabileceği en az bir meslek vardır. Sosyal Tip: İnsanlarla iletişlmi güçlüdür. Bilim adamları i. Araştırmacı. Orta öğretim öncesi öğrencinin meslek seçmesine yardım etmek isteyen rehber öğretmen öncelikle bireyin hangi özelliğini ortaya çıkarmalıdır? (2002 KPSS.Girişimci Tip: Kendine güvenen sorumluluk alan kişilerdir. Geleneksel Tip: Dikkatli. Roe'nun Kuramı: e. sorgulayıcıdırlar. m . makine mühendisi vb h. sekreter Süper'in Benlik Kuramı A) Her birey çaba gösterirse her mesleğin gerekliliklerini yerine getirebilir A) İyi bir meslek. o. Sanatsal düşünceler ağır basar. yaş ilerlemesiyle yeni bir benlik kazanır.1 4 ya ş) : H a ya l dönemidir. B ü yü m e e vr e s i ( 0 .Çöküş evresi (65 ve üstü): Emeklilik. makinalarla uğraşmayı severler.Gerçekçi Tip: Objeler. Maslov'un ihtiyaçlar hiyerarşisini esas almıştır. Birey bu dönemde meslek seçiminde sık sık karar değiştirir.69) g. nesnelerle. dekoratör j. Aşağıdakilerden hangisi mesleki rehberlikle ilgili olmayan bir rehberlik uygulamasıdır? (2003 KPSS-107) A) Öğrencilere gidebilecekleri üst okulları tanıtmak A) Öğrencinin kendisini her yönü ile tanıyabilmesine yardım etmek C) Öğrencilere uygulamak ilgi ve yetenek testleri D) Öğrencilerde kentlilerine uygun kararlar verebilmek yeterliği geliştirmek . yönetici.Yerleşme evresi (25-44 yaş): Mesleği netleşmiştir. avukat I.Araştırma (Keşfetme) evresi (14-24 yaş arası): Meslek düşüncelerinde önce geçici denemeler yapılır. sayılar ve not tutma etkinliklerle uğraşmaktan hoşlanan kişilerdir. Sanatçı Tip: Heyecanlı. Sosyal yaşamı düzenlidir. coşkulu.Koruma evresi (45-64 yaş): Mesleği ile ilgili var olan benliğini korur. halkta ilişkiler uzmanı k. 418. ressam. Ona göre hayatın ilk yıllarında yaşanan doyum ve hayal kırıklıkları ilerideki meslek seçimini etkilemektedir. Mesle k seçimin i 5 evrede incelemiştir. birine sahip Roe'ya göre meslekler psikolojik ihtiyaçları karşılamak üzere seçilir.196 Rehberli k p. kişiye yüksek mevki ve kazanç sağlayan meslektir A) Birey. Daha sonra geçiş basamağı ve sınama ve izleme basamağı gelir. Birey bu dönemde ne olmak istiyorsa o mesleği seçer. Holland'ın Kişilik Kuramı Bireylerin 6 kişilik tipinden olduklarını ileri sürmüştür. titiz. E) Bireyler mesleklerini olabildiğince erken yaşlarda belirlemelidirler 419. Veznedar. Tamirci. öğretmenler.

E) Öğrencilere duygusal sorunlarıyla edebilmelerinde yardımcı olmak baş .

04. Aşağıdakilerden hangisi mesleki rehberlik etkintikleri içerisinde yer almamaktadır? (2004 KPSS-106) A) Bireyi kendisine tanıtmak A) Üst eğitim kurumlarını tanıtmak A) Bireyin karar verme gücünü kolaylaştırmak A) Ilgi ve yetenek testlerini kullanmak E) Oryantasyon etkinlikleri gerçekteştirmek REHBERLİK HİZMETLERİNİN ÖRGÜLENMESİ Rehberlik hizmetlerinin örgütlenmesi. İl düzeyinde. Merkezi düzeyde. Bakanlık bünyesinde yer alan. Ortaöğretim. Milli Eğitim Bakanlığına bağlı olan "Özel Eğitim. İlköğretim. Merkezde örgütlenme Ülkemizde eğitim hizmetlerinin en üst kuruluşu Milli Eğitim Bakanlığıdır. Talim ve Terbiye Dairesi.1992 gün ve 3797 sayılı yasa ile kurulmuştur. Özel Eğitim ve Rehberlik Dairesi okullarda yapılan rehberlik hizmetlerini bakanlık düzeyinde destekleyen kuruluşlardır. Okul düzeyinde Olmak üzere 3 kademelidir. Mesleki ve Teknik Öğretim. 1. Aşağıdakilerden hangisi Özdeşim kavramı ile açıklanabilecek bir mesleki yönelimdir? (2003 KPSS-108) 197 olan "Rehberlik ve Araştırma bünyesinde A) Kentli ilgi ve yeteneklerine uygun olan bir mesleğe yönelmek A) Sevdiği ve beğendiği bir kişinin mesleğine yönelmek A) Toplumda statüsü ve geliri yüksek olan bir mesleğe yönelmek A) Ailesinin talep ve beklentilerine uygun olan bir mesleğe yönelmek E) Kolayca ulaşabileceğini düşündüğü eğlenceli bir mesleğe yönelmek 422. B. Rehberlik ve Danışma Hizmetleri Genel Müdürlüğü" 30. İl düzeyinde örgütlenme İllerdeki örgütlenme İl Milli Eğitim Müdürlükleri . A. 1.Rehberli k 421. 1.

• Eylül ayında yapılacak toplantıda. Çalışmalarla ilgili önerileri değerlendirir. metropol illerde metropolü oluşturan ilçelerden birer^ okul müdürü Değişik türden eğitim öğretim kurumlanndaki rehberlik ve psikolojik danışma servislerinde çalışan en az üç psikolojik danışmandan oluşur. aşağıda verilen Danışma Milli Eğitim Müdürü Milli Eğitim Müdür Yardımcısı Ya da Şube Müdürü Psikolojik Danışma ve Rehberlik Hizmetleri İl Danışma Knmicvnnıı ▼ Rehberlik ve Araştırma Merkezi ▼ Okul Müdürtükleri T Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetleri İl Danışma Komisyonu a.Merkezleri " ile sağlanmıştır. Rehberlik ve Psikolojik Hizmetleri Bölümü Özel Eğitim Bölümü İl düzeyinde örgütlenme şemada görüldüğü gibidir. il ve ilçelerde yapılması düşünülen Rehberlik ve Psikolojik Danışma çalışmalarına ilişkin gerekli ihtiyaçlan belirler. Bu merkezler iki bölümden oluşmaktadır. . e. c. İlde Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetlerinden sorumlu Milli Eğitim Müdür Yardımcısı İlçelerdeki şube Müdürleri Rehberlik ve Araştırma Merkezi Müdürü/müdürleri Rehberlik ve Araştırma merkezinin / merkezlerinin Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetleri Bölüm Başkanlan İlköğretim ve Orta öğretim kurumlarından seçilen birer okul müdürü. b. f. Bu Komisyonun Görevleri. d.

Rehberlik hizmetlerinin yürütülmesinde okulun her türlü imkanlarmın kullanılmasına yardımcı olur. Rehberlik hizmetleri okul yürütme kurulu. Okul rehberlik hizmetlerinin yürütülmesi ile ilgili yıllık planın hazırlanmasını sağlar ve uygulanmasını takip eder. Haziran ayında yapılacak olan toplantıda il ve ilçelerde yapılan rehberlik ve psikolojik danışma çalışmalannın sonuçlarını değerlendirir. öğrenci-rehber öğretmen arasındaki ilişkilerde göz önünde bulundurulması gereken esasları tespit eder. bir okulun öğretime başlayacağı tarihten bir hafta önce. toplantının yapıldığı ay içerisinde ildeki Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetleri bölümünce Bakanlığa gönderilmesini sağlar. Adı geçen yönetmelik son yönetmeliktir. Okul rehberlik hizmetlerinin yürütülmesi sırasında ortaya çıkan diğer konuları inceler ve gerekli tedbirleri alır.198 Rehberli k Rehberlik Hizmetleri Okul Yürütme Kurulu Rehberlik hizmetleri okul yürütme kurulu. 17 nisan 2001 tarihinde uygulamaya konan 24376 sayılı Milli Eğitim Bakanlığı Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetleri Yönetmeliği ile il ve ilçelerde RehberÜk hizmetlerinin yürütülmesinden sorumlu olan kişi ve birimlerin görevleri açıklığa kavuşturulmuştur. diğeri ikinci yarıyılın ilk haftası ve öğretim yılının sonunda olmak üzere yılda eri az üç defa toplanır. Müdür yardımcıları Rehber öğretmenler Okul müdürünün her sınıf seviyesinden seçeceği en az birer sınıf rehber öğretmeni Okul müdürünün seçeceği disiplin kurulu üyelerinden bir temsilci Okul . Ve bunların sağlanması yönünde karar alır. Okul Düzeyinde Örgütlenme 1974-1975 öğretim yılından itibaren tüm orta dereceli okul programlarında rehberlik faaliyetlerine yer verilmesi yasal olarak uygulamaya geçmiştir. Okul Müdürünün Görevleri Rehberlik hizmetleri okul yürütme kurulunu kurar. Öğrenci ve öğrenci velileriyle yapılacak toplantıları planlar. Bugünkü uygulamada okul müdürü okulunda rehberlik çalışmalarını organize edilmesi ve yürütülmesinden sorumludur.aile birliğinde görevli bir öğretmen Okul öğrenci temsilcisi Rehberlik Hizmetleri Okul Yürütme Kurulunun Görevleri Okul rehberlik hizmetleri bürosunca hazırlanan yıllık rehberlik planını inceler ve uygulanması için gerekli tedbirleri alır. öğrenci. Öğretim yılı içerisinde yapılan faaliyetleri değerlendirmek üzere okul müdürünün uygun gördüğü tarihte toplantı yapılır. bu kurula başkanlık eder. Danışma Bölümü OKUL MÜDÜRÜ OKUL MÜDÜR YARDIMCISI Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetleri Yürütme Komisyonu Koordinatör Psikolojik Danışman Psikolojik Danışman Sınıf rehber Öğretmeni Diğer öğretmenler . öğrenci-öğretmen. Öğretim yılı içerisinde. okul müdürünün başkanlığında aşağıdaki üyelerden meydana gelir. Rehberlik ve Araştırma Merkezi Müdürlüğü Merkez müdürlüğü Merkez müdür yardımcılığı Rehberlik ve Psikolojik Hizmetleri Bölümü Başkanlığı Özel Eğitim Hizmetleri Başkanlığından oluşur C. yönetici. Her iki toplantıda alınan kararların. Sonraki öğretim yılı için önerilerde bulunur.

ilgili okullara ve işyerlerine öğrencilerle birlikte geziler düzenler. envanter ve anket gibi psikolojik ölçme araçları uygular. Okuldaki rehberlik uygulamalarını değerlendirir ve bu konuda okul müdürüne tekliflerde bulunur. Psikolojik tedavi görmesi gereken öğrencileri ılgıli sağlık kurumlanna gönderir. sonuçlannı toplu dosyalara işler. aralarından birini okul rehberlik hizmetlerinin koordinasyonunu sağlamak üzere koordinatör rehber öğretmen olarak görevlendirir ve rehber öğretmenler arasındaki görev bölümünü belirten çizelgenin hazırlanmasınj sağlar. Rehber öğretmenlerle birlikte okul rehberlik programını ve programın yıllık uygulama planını hazırlayarak okuf müdürünün onayına sunar ve RAM'a gönderilmesini sağlar. sınıf rehber öğretmeni ile işbirliği yaparak. Özel ve kişisel bilgileri gizli tutar. araç-gereç vb. okulu ve yakın çevreyi tanıtan çalışmalar yapar.Rehberli k • Okulda birden fazla rehber öğretmen bulunduğu taktirde. Eğitici çalışmaları programlamada ilgili ve sorumlu öğretmenlere yardım eder. Danışmanlığını yaptığı öğrencilerin uyum ve gelişim durumlannı takip eder ve sonuçlarını değerlendirir. Öğrencilerin gidebileceği üst okullar. başansızlık. problemli ve rehberliğe muhtaç öğrencileri tespit eder. Ders yılı sonunda rehberlik uzmanları ile toplantı yaparak gelecek yıl için toplu dosya. Kişisel ve ailevi problemlerinin çözümü için gerekli çalışmalan yapar. test ve diğer ihtiyaçları tespit eder ve bunların temini için gerekli tedbirleri alır. çalışmaları planlar. kişilik özellikleri ve bilgi seviyeleri hakkında bilgi toplamak amacıyla test. problemli çocukları. sonuçları üzerinde öğretmenlere ve okul yöneticilerine tekliflerde bulunur. Üstün zekalı ve üstün özel yetenekli öğrencilerle. disiplin kuralları ve ihtiyaç duyulan diğer konular hakkında açıklayıcı bilgiler hazırlar ve öğrencilere duyurulmasını sağlar. sürekli başarısızhk ve devamsızlık konularını ve bunlarla ilgili bilgi ve belgeleri rehberlik hizmetleri bürosuna gönderir. Okulun öğretim programı. Rehberlik programı gereğince çevre ilişkilerini planlar. Rehberlik programının uygulanışında sınıf rehber öğretmenlerine yardım eder. uygulanan yönetmelikler ve bunlarda yapılan değişikler. araç-gereç. öğrenme güçlükleri. Öğrencilerin genel ve özel yetenekleri ile. özel ihtiyaçlan olan öğrencileri tespit eder ve bunları koordinatör rehber öğretmene bildirir. Sınıf rehber öğretmenleriyle görüşerek. Okul Rehber Öğretmeninin Görevleri • Okul rehberlik programını hazırlar . problemleri ve başanlarını etkileyen faktörler hakkında inceleme ve araştırma yapar. Okulda yapılacak her türlü test. ilgileri. çalışabileceği iş ve meslekler hakkında bilgi toplar ve bu bilgileri öğrencilere duyurur. idaresi arasındaki 199 Bu programın uygulanmasında sınıf rehber öğretmenlerine rehberlik eder. Uygulanmakta olan rehberlik programının ne ölçüde gerçekleştiği hususunda Öğretmenler Kurulu'na bilgi verir. Öğretim programları. Rehberlik hizmetleri ile ilgili konularda rehberlik bürosu personeli ile işbirliği içinde çalışır ve ortaya çıkacak güçlüklerin giderilmesine yardımcı olur. okul ve meslek seçimi. kişisel ve sosyal uyum problemleri vb. Okulda iş ve meslekleri tanıtıcı programlar hazırlar. konularda öğrencilere psikolojik danışma yapar. Okula yeni gelen öğrencilere. Öğrencilerin rehberlik ve psikolojik danışmaya olan ihtiyaçlan. rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri. Okul Müdür Yardımcısının Görevleri Öğrencilerden ve velilerden gelen problemleri. Koordinatör Rehber Öğretmenin Görevleri Rehberlik hizmeti verir Rehberlik bürosu ile okul eşgüdümü sağlar.

gözlem kartları. Aşağıdakilerden hangisi psikolojik danışma ve rehberlik uzmanının görevlerindendir? (2001 KPSS-96) A) öğrencinin devam durumunu izlemek A) öğrencilerle ilgili kişisel bilgileri mü düre iletmek A) Başarıyı engelleyen etmenleri araştırmak A) öğretmeni olmayan sınıfın dersine girmek E) Sınavlarda gözetmenlik yapmak 424. işbirliği yaptığı rehber öğretmene her türlü yardımda bulunur. . Rehber öğretmenle işbirliği yaparak. öğretmenler ve aileleriyle işbirliği içinde çalışır ve sonuçları rehber öğretmenle birlikte toplu dosyaya işler. Kendisi genel bilgileri işler. test ve benzerlerini uygular.200 Rehberli k anket. kendisinin 423. Kişisel ve ailevi problemlerinin çözülmesi için gerektiğinde okul yönetimi. seçmeli ders. ciddi psikolojik sorunların belirtisi olabilecek davranışlar gören bir psikolojik danışma ve rehberlik uzmanının izlemesi gereken en sağlıklı yol aşağıdakilerden hangisidir? (2001 KPSS-117) A) ûğrenciye psikolojik testle uygulayarak teşhis koymaya çalışmak A) Veliyle iletişime geçerek durumun bir uzman tarafından incelenmesini sağlamak A) öğretmenleriyle konuşarak öğrenciye gerekli hoşgörüyü göstermelerini istemek A) Uygun bir tedavi planı geliştirerek uygulamak E) öğrencinin arkadaşlarından. bölüm. öğrenci hakkında bilgi toplamak Sınıf Rehber Öğretmeninin Görevleri Rehberlik hizmetleri bürosunca verilen yıllık çalışma planı çerçevesinde kendi sınıfı İçin yıllık bir çalışma planı hazırlar. Kendisine başvuran bir öğrencide. gelişim dosyasının tutulması) Problemi tespit edilen öğrencilerle mülakat yapar. iş ve meslek seçimlerinde öğrencilere yardım eder. Rehberlik saatlerinde sınıfa girer Sorumlu olduğu sınıfla ilgili çalışmalarda. (örnek. Öğrencilerin eğitici kol çalışmalarına etkin bir şekilde katılmalarını sağlar Rehber öğretmenlerle işbirliği yaparak öğrenciyi tanımak için gerekli bilgileri toplamak için form. okul. fiş.

425. Sınıf içinde bir problemle karşılaşan öğretmenin yapması gereken l|k____{§ aşağıdakilerden hangisidir? (2001 KPSS-92) A) Rehberlik servisine göndermek A) Problemi. ilgi ve yeteneklerine uygun olan eğitsel okullarda görev almalarını sağlamak A) öğrencilere meslekleri tanıtıcı bilgiler vermek E) Sınıf ortamında sorun yaşayan öğrencilere çözüm yolları önermek 426. belirtileriyle saptamak A) Çözüm yollarını araştırmak A) Okul idaresine haber vermek E) Öğrenci velisini çağırmak 427. Sınıf öğretmeninin rehber uzmanlara yardım amacıyla aşağıdaki davranışlardan hangisini gerçekleştirilmesi en uygun olur? (2001 KPSS72) A) öğrencilerin test ve diğer ölçme araçlarını uygulamak A) öğrencilerin toplu dosyalarını tutmak A) öğrencilerin. Okulda rehberlik hizmetlerinin örgütlenmesi ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır? (2001 KPSS-109) A) Okul rehberlik hizmetlerinin sorumlusu müdürdür A) Okulda rehberlik kuruiunun yanı sıra okul danışma kurulu da olmalıdır A) Rehberlik hizmetlerinin yürütülmesinden sadece psikolojik danışman sorumludur A) Rehberlik hizmetlerinin yürütülmesinde öğretmenlere düşen bazı görevler vardır E) Rehberlik kurulunda verilmelidir öğrencilere de yer . Diğer Öğretmenler Okul Müdürünün Psikolojik Danışma ve Rehberlik Hizmetleri ile ilgili vereceği görevleri yapar.yapabileceği değerlendirmeleri yapar ve sonuçlan rehber öğretmenle birlikte öğrenci toplu dosyasına işler.

Okul rehberlik hizmetlerine yardımcı olmak için branş öğretmenlerî aşağıdakilerden hangisini yapmakla görevlidir? (2002 KPSS-50 ) A) öğrencilere meslekleri tanıtmak A) yakın çevresindeki öğrencilerin ailevi problemlerini belirlemek A) öğrencilerin özel sorunlarını çözmeye yardım etmek A) öğrencilerin alanları beiiriemek yetenekli oldukları E) öğrencilerin ilgi ve yeteneklerini konularıyla ilişkilendirmek dersin 430. Aşağıdaki hizmetlerden hangisi bir okulun rehbertik ve psikolojik danışmanlık biriminin görevlerinden değildir? (2002 KPSS-53 ) A) öğrencilerin.Rehberli k 428. "öğrencilerin ilgi ve yeteneklerinin belirlenerek uygun okul programlarına yönlendirilmesi" hizmetinin en üst düzeyindeki sorumlusu aşağıdakilerden hangisidir? (2002 KPSS-49 ) A) Okulmüdürü A) Koordinatördanışman A) Psikolojik danışman A) Milli eğitim müdürü E) Sınıf öğretmeni A) Psikolojik özellikleriyle yasal durumu E) ilgi ve yetenekleri 201 429. Öğrencilerin hakkında toplanan bilgilerin gizliliğinin korunmasında aşağıdakilerden hangisinin daha öncelikli bir önemi vardır? (2003 KPSS-96) A) A) A) öğrencinin fıziksel gelişimi Akademik haşan düzeyi Ailesinin sosyokültürel yapısı . karar stratejilerinin gelişmesine yardım sağlama verme A) öğrencilerin çalışma alışkanlık ve tutumlarının gelişmesinde yardım sağlama A) öğrencilere meslek dallarını ve yönlendirmek için çalışmalar yapma tanıtmak A) Öğrencilerin duygusal sorunlarını çözmelerine yardım etme E) Öğrencilerin gerçekleştiremediği davranışların belirlenmesine çalışma hedef 431.

her bireyin kendini çeşitli yönleriyle daha çok olumlu olarak algılamasıdır. Algı. "Zeki biriyim ama insan ilişkilerim kötü" gibi. alışkanlıkları. Bireyin zihinsel. Bireyin ilgileri. duygusal ve sosyal yönlerden bir bütün olarak gelişmesini sağlamak. Başanyı etkileyen önemli bir özelliktir. Beden sağlığıdır. Bireyin bir uğraştan hoşlanıp hoşlanmama derecesi Kişilik. Örnek. 1. 1. 1. Bir işi ya da aktiviteyi ustalıkla yapabilme gücü İlgi. Öğrencinin geliştirdiği benlik algısı onun ruh sağlığı. aşağıdaki rehbeıiik görevlilerinden hangisine daha uygun düşer? (2003 KPSS-103) A) A) A) A) E) Psikolojik danışma Dal öğretmeni Koordinatör rehber Müdür yardımcısı Eğitsel Kol öğretmeni BÎREYİ TANIMA TEKNÎKLERİ Bireyin tanınması gereken yönleri. Sağlık. Başarı durumu geçmiş ve şimdi olmak üzere bilinmelidir. 1. Bir diğer deyişle Bireyin süreklilik arzeden özellikleri bütünüdür. 1. mizacı duygusallığı. Yetenekler İlgiler Kişilik Benlik Sağlık Başarı Sosyal Destek sistemi s Yetenek. uyum sorunlarının çözümüne yardımcı olmak. Bazılan olumlu. meslek seçimi ve okul başansı ile anlamlı olarak ilişkilidir. tavırları. işbirljği gücü gibi çok sayıda özelliğin dinamik örgüsüdür.432. eğitsel ve mesleki olarak doğru karar vermesine destek olmak işin öncelikle bireyi iyi tanımak gerekir Bireyi tanımada amaç bireyin kendine has . Birey kendini yüzlerce sıfatla değerlendirebilir. 1. bazılan olumsuz olabilir. Beklenen. Bireyin kendini nasıl gördüğüdür. Başarı. Öğrencilerin derse karşı ilgilerinin değeriendirilmesi. yetenekleri. 1.

bireylerin ilgileri. Örnek. başarı ve başarısızlıkları. ilgi ve tutumları ile ilgili tipik davranışlan ölçen araçlardır. psikolojik özellikleri hakkında bilgi toplamaya yarayan ölçme araçlarıdır.202 Rehberli k 2. Testlerde. müzik • Farklı Yetenekler Testi 2. kişisel ve sosyal uyum sorunları. Sosyometri 1. Birey sürekli değişen bir varlıktır. Otobiyografi 1. Sosyodrama TESTLER Testler. Araçların geçerlik ve güvenirlik özellikleri ne kadar İyi olursa olsun bireyi tanımada tek bir teknikle bilgi toplamak yeterli olmadığından eldeki bilgilerle başka tekniklerle toplanan bilgiler birleştirilmeli ve birlikte ele alınmalıdır. Psikodrama 1. Yetenek testleri. Bireyin tanınması için. Daha çok özel sanatlarda yetenekli olan bireyleri teşhis ve seçme. Psikolojik danışma ve rehberlikte uygulanacak test ve test dışı tekniklerin geçerli ve güvenilir ölçme araçları olmasına özen gösterilmelidir. Dolayısıyla teknikleri kullanmadan önce bireyin hangi yönü hakkmda bilgi edinilmek istendiği ortaya konmalıdır. İlgi Envanterleri Kişilik Envanterleri Tutum Envanterleri Başarı testleri B. Yetenek testleri Maksimum performansı ölçen testlerdir. Bireyin geleceğe yönelik başansını yordamak amacıyla da kullanılmaktadır. bireyin ölçülmek istenen niteliğine ilişkin davranış ifadeleri veya sorular bulunur. Envanterler Bireyin kişilik. Sonuçlar bireyin kendini daha iyi tanıması amacıyla kullanılmayacaksa bu teknikleri uygulamaya gerek yoktur. çok sayıdaki bireysel ve farklı özelliklerden oluşan karmaşık ve dinamik bir bütündür.Gözleme dayalı teknikler 1. Gözlem . zayıf ve güçlü yönleri. Çoğu araştırmacıya göre zeka bir yetenektir. uyumları. arak evrendeki kişi sayısı kadar da kişilik bulunduğu bilinmektedir. Görüşme 1. a) Genel Yetenek Testleri: Bireyin her çeşit performansı ve davranışı için gerekli olan genel güce verilen isimdir. Envanterler "kendini anlatma" yaklaşımına sahiptir. 2. yetiştikleri çevrenin geliştirici ve engelleyici etkileri gibi pek çok özelliklerinin aynntılı olarak bilinmesi gerekir Bireyi tanımada kullanılan tekniklerin uygulanmasının bir amaç değil araç olduğu unutulmamalıdır. Olay kaydı (anekdot) Derecelendirme ölçekleri Oyun terapisi 2. Her tekniğin ayrı bir amacı vardır. Bu nedenle bireyi tanımada kullanılan tekniklerin uygulamasında süreklilik olmalıdır. Asıl amaç kişinin kendisini tanımasına yardımcı olmaktır. Testler 1. özelliklerini ortaya çıkararak. sürekli gelişimi ve uyumunu sağlamaktır. Tek bir tekniği kullanarak bireyi bütün yönleri ile tanımak mümkün değildir. İlgi Envanterleri. 2. uygulanan tekniğin özellikleri. Problem tarama listeleri 1. tutumlan vb. Test dışı teknikler I. yetenekleri. değer yargılan. Arzu listeleri IILSosyometrik teknikler 1. resim. sonuçların yorumlanması ve bireyi tanımada göz önüne alınacak ilkeleri bilen alanın uzmanı kişilerce uygulanması gerekliliğidir. Bireylerin bu uyarıcılara verdikleri cevaplar değerlendirilerek yorumlanır.Kendini anlatma teknikleri 1. mekanik. Vak'a incelemesi II. Bireylerin zihinsel ve akademik yeteneklerini saptamak amacıyla kullanılır. Yetenek testleri 1. Anket 1. kişilik özellikleri. A. Bir diğer önemli nokta bu tekniklerin. yerleştirme amacıyla kullanılmaktadır. bireylerin ilgj ve yetenekleri. Stanford-Binet Zeka Testi Thurstone Temel Kabiliyetler Testi (TKT) • VVechsler Zeka Testi b) Özel Yetenek Testleri: Bireyin bazı özel alanlardaki başarısı için gerekli güçtür.Testler profesyonel kişilerce uygulanmalıdır 1. Kimdir bu? 1. Bireyin kişiliği. Bireyi tanıma teknikleri testler ve test dışı teknikler olarak sınıflanmaktadır.

Olay Kaydı (Anekdot) Tutum. Başarı testleri Öğretimin. Kişiliğin bu karmaşıklığı ölçülmesini güç kılmaktadır. bireyin bir şeye yönelik olarak hoşlanıphoşlanmama. anne tutum. Tutum Envanterleri Tutumlar dolaylı olarak ölçülen özellikler olduğundan ölçülmesi güçtür. değer verip-vermeme şeklinde Gözlem sonuçlarının objektif olarak kaydedilmesi yöntemidir. Kuder İlgi Alanları Tercihi Envanteri Akademik Benlik Kavramı Ölçeği (Yetenek ve ilgiyi ölçer. fıziksel Özellikleri. değerlendirmek ve yorumlamak ölçme teknikleri ve psikoloji konularında yeterli eğitimi almış uzman kişilerce yapılmalıdır. çoğunlukla da akademik ve mesleki eğilimleri saptamaya yarayan testlere ilgi testleri (ilgi envanterleri) denir Kişinin bir alanda başarılı olması o işin gerektirdiği yeteneklere sahip olması yanında işe ilgi duymasmı da gerektirir. Sistemli gözlemde kimin nerede. ihtiyaç ve uyum düzeyi gibi özeliklerinin hepsi kişiliği meydana getiren yapılardır. Bireyin genel ve özel zihinsel yetenekleri. Yetenek ve ilgilerine uygun alanlarda etkinlik gösteren bireylerin daha başarılı oldukları gözlenmektedir. İlköğretim 8. 4. ne zaman ve hangi davranışlarının gözleneceği önceden planlanır. 5. düşünsel ve davranışsal eğilimleri ifade eder. duygusal.Rehberli k Envanterler içinde ilgi. Kişilik Envanterlerî Bireyin kişilik özellikleri hakkında bilgi toplamak amacıyla kullanılır. alışkanlık. envanterleri sayılabilir. Gelişigüzel Sistemli Gelişigüzel gözlemde bireyi tanımanın amacı ve göziem planı önceden oluşturulmaz. 3. ilgi. Anekdotun özetlenmesi İçin gözlenen . tutum. bir başka deyişle öğrenilenlerin ölçülmesi amacıyla belirli bilgi düzeyleri için yine belirli ünite ya da ders alanlarında hazırlanmış testlerdir. 2. ilgi duyduğu ve sevmediği nesne ve etkinlikleri tanımak için uygulanan. özellikleri ölçmek için ölçekleri kullanılabilir. Sınıf düzeyinde Yetenek. karşıt tutum İlgi envanterleri ise. sınıfta kullanılması uygundur) Kendini Değerlendirme Envanteri (Lise I. gerektirmediği için kullanılması kolay bir teknik olmakla birlikte bazı sınırlılıklara sahiptir. Gözlem araç ve gereç kullanmayı. Kişilik testlerini uygulamak. Başarı testleri psikolojik danışma ve rehberlikte psikolojik testlere oranla daha az kullanılan araçlardır TEST DIŞI TEKNİKLER A. Gözlem Bireyin belli zaman ve durumlarda gösterdiği davranışları sisternli bir şekilde gözleyerek sonuçlan kaydetme işidir. Minnesota Çok Yönlü Kişilik Envanteri Edvvards Kişilik Envanteri Hacettepe Kişilik Envanteri Rorschach Mürekkep Lekeleri Testi Good Enough Resim Çizme Testi. Kişilik bireyin doğuştan getirdiği ve sonradan edindiği tüm özelliklerinin etkileşiminin oluşturduğu bir bütündür. babaların çocuk yetiştirmede takındıkları bireyin herhangi bir düşünce sistemine tutumu vb. Bireylerin hoşlandıkları ve hoşlanmadıkları alanlan belirleyerek mesleki ve eğitsel konularda uygun kararlar vermelerini sağlamak amacıyla kullanılır. uygulanmalı ve değerlendirilmelidir. kişilik ve tutum 203 gösterdiği. Gözleme dayalı teknikler 1. Tutum ölçekleri de konunun uzmanı kişiler tarafından geliştirilmeli. ilgi ve değerleri ölçer Strong Meslekî İlgi testi Bildemer (Bilgisayar destekü meslek tercih programı) Kişinin sevdiği. Öğrencilerin derslere karşı tutumu. Belli bir durumda bireyin tüm davranışlarına dikkat etmek güç olduğundan gözlem sonuçları yüzeyse! olabilir.

3. Derecelendirme Ölçekleri Derecelendirme ölçeği gözlem sonuçlarının kaydedilmesinde kullanılan araçlardan birisidir. Görüşme Görüşme bireyi tanımada en yaygın olarak kullanılan tekniklerden biridir. Otobiyografi Otobiyografı bireyin kendisi hakkındaki bilgilerin yine kendisi tarafından yazılı olarak anlatılmasıdır. Bireyden kendisini yansıtan ifadeleri işaretlemesi istenmekte. çocukların duygu ve davranışlarının bir oyun ortamında gözlenmesi tekniğidir. sorunu olan kişinin tüm yönleriyle derinlemesine incelenmesidir. Anket Anket bireylerin belli bir konudaki bilgi. korkulannı kısaca iç dünyasını bir oyun içinde rol oynayarak anlatması tekniğidir. . düşünce ve görüşleri hakkında bilgi toplamak için hazırlanmış soru gruplarıdır. bireyin kendisi hakkında istediği her konuda yazması veya istenen konularda yazması olmak üzere iki şekilde yazdırılabilir. Görüşme kişi ile yüz yüze.Derecelendirme ölçekleri sayısal. Kendini anlatma teknikleri 1. ilgileri. Vaka İncelemesi Vaka incelemesi. öfkeleri. sonuçlar bireysel veya grup olarak değerlendirilmektedir. tarih. gözlenen davranış. Anekdotlarda gözlemci yorumu gözlemcinin öznel yargılarından uzak olduğu taktirde faydalı bilgiler sağlayabilir ancak yorumun objektif olmayabileceği unutulmamalıdır. Derecelendirme ölçeği. 4. Otobiyografi. grafiksel ve betimsel dereceleme ölçekleri olarak farklı türlere ayrılır.204 Rehberli k özgeçmişlerini. B. öğrencilerin kişisel nitelikleri. olay veya durumlar objektif bir şekilde betimlenmelidir. 5. Oyun terapisi hem bir bilgi toplama aracı hem de bir terapi yöntemidir. 3. bireyi tanıyan ve gözlemi yapan kişi tarafından işaretlenmesini esas alır Derecelendirme ölçekleri gözlenen niteliğin bireyde ne derece olduğunu saptamaya ve gözlem sonuçlarını sayısal verilere dönüştürmeye yarar. toplanan bilgiler ışığında bireyin sorununun nedenlerini ortaya koymak ve uygun çözümler üretmektir. Rehberlik ve psikolojik danışma çalışmalannda anketin asıl amacı. gözlemci ve gözlemcinin yorumunun kaydedileceği formlar kullanılır. Anekdotlarda gözlenen davranış. Anket öğrencilerin duygu. 2. Tekniğinin amacı. ihtiyaç ve istekleri hakkında bilgi edinilmektedir. Otobiyografi tekniğinde amaç bireyin davranışlarının altında yatan etkenleri ortaya çıkarmak olduğundan bu bilgileri bireyle paylaşmak gerekir. sosyal yaşâm ve kişiler arası ilişkilerini araştırmak amacıyla kullanılabilir. ev ve aile durumları. Bu teknik okullarda öğrenme ve uyum güçlüğü gösteren veya özel eğitime muhtaç olan öğrencilerin Problem tarama listesi bireylerin uyum ve gelişimini engelleyen sorunların ortaya çıkarılması için kullanılan bir tekniktir. Psikodrama Psikodrama bireyin duygularını. sevdikleri dersler ve etkinlikler gibi konularda bilgi toplamaktır. düşünce ve görüşleri hakkında bilgi elde etmek amacıyla oldukça sık kullanılmaktadır. Problem Tarama Listesi bireyi tanıtan bilgiler. 5. aile içi ilişkilerini. Bu gözlemlerden çocuğun korkulan. Bu teknikte çeşitli problem alanlarına il'işkin olarak listelenmiş ifadeler kullanılmaktadır. Dolayısıyla çocukların duyguları ve davranışlarını incelemek. amaçlı ve planlı olarak yapılan konuşmadır. gösterdikleri davranış bozukluklarının sebeplerini anlamak için oyun ortamından yararlanmak anlamlı olmaktadır. bir bireyin belli bir konuda çeşitli davranış özellikleri hakkında sıralanmış açıklayıcı ifade ya da cümlelerin. 4. Vaka incelemesinde bir çok test ve test dışı teknik bir arada kullanılarak sorunu olan birey hakkında çeşitli bilgiler toplanır. yer. kaygılarını. Oyun Terapisi Oyun terapisi. sağlık durumları. Çocuklar kendilerini oyun aracılığıyla ifade ederler.

Ankara. Genel Psikoloji. Her davranışın yanma birden çok isim yazılabileceği gibi kişiler birden çok davranışın yanına da yazılabilir. 6. ifade etme. 2004 1. (Ed. 2003 8. Can. Ankara 2004 1. Özgüven. (Ed. Empati yayınevi. Baymur. Ankara. Eğitimde Rehberlik Hizmetleri.). Sosyometri tekniği bir grubu oluşturan bireylerin sosyal durumu. 3. Tan. güçlükleri yenmelerini sağlamaktır. E. Psikolojik Danışma ve Rehberlik. Ankara 1992 1. 2004 . ortak bir sosyal soruna ilişkin rolleri paylaşarak uzman kişinin yönetiminde oynamalar. İstanbul. Örnek. F. Pegem A Yayıncılık. Eğitim Bilimleri KPSS. Z. Rehberlik ve Psikoiojik Danışma ÖSYM yayınları. Örneğin sosyometri uygulamasında amaç sınıfta kimlerin kimlerle arkadaşlık yaptığı ve yakın ilişkiler kurduğunu öğrenmekse öğrencilere "sınıfta en gevdiğiniz ve birlikte olduğunuz üç arkadaşınızın adını yazınız" şeklinde bir yönerge verilebilir. Yargı Yayınevi.Öğretmen Adayları için KPSS. Sosyometri Grubu oluşturan bireylerin birbirleriyle ilişkilerini ve etkileşim biçimlerini değerlendirmeye yarayan bir tekniktir. İ. sosyal ilişkiler kurma ve toplumsal rollere ilişkin yeni davranışlar edinme gibî konularda yardımcı olan bir tekniktir. G. Kimdir-bu tekniğinde bireylere olumlu ve olumsuz davranış ifadelerinden oluşan bir liste verilir ve bireyden her davranışın yanma grupta bu davranışı kimin gösterdiğini düşünüyorsa o kişinin adını yazması istenir.). arzuları. Kimdir-Bu Grup içjndeki sosyal ilişkilerin ortaya çıkarılması amacıyla kullanılan sosyometrik bir tekniktir. Sosyodrama bireylere kendilerini tanıma. Öğretmen Adayları için KPSS." veya "Başkalarıyla iyi geçinen kimdir?" olarak düzenlenebilir. H. Yıldız. Kimdir-bu tekniğinde. C. 2004 1. Sosyodramada bireyler kendilerini değil sosyal sorunla ilgili olarak bir başkasının rolünü oynarlar. Örneğin listedeki ifadelerden biri "Başkalarıyla iyi geçinir. Ankara. Alaaddinin sihirli lambası elinizde olsa ne yapardınız? C. Ş. grup içindeki ait gruplar ve bireylerin rolleri hakkında bilgi verir. Görüşme İlke ve teknikleri. Pegem A yayıncılık. Oktaylar. Ankara. Sosyometrik teknikler 1. Remzi Kitabevi. Sosyodrama Sosyodrama bir grup bireyin yaşadıklar. olumlu ve olumsuz davranışlar düz ifade veya soru cümlesi şeklinde olabilir. İleri Matbaası. Binnur. YARARLANILAN KAYNAKLAR 1. gerginlik. Kuzgun . 1980 1. 2. bireylerin toplumsal gelişimlerini sağlamak ve kişilerarası ilişkilerde yaşadıkları. tekniğidir. 1994 1. 205 Bu teknikte amaç. Nobel Yayın Dağıtım. Psikodramada birey kendisini oynarken sosyodramada bir başkasını canlandırmaktadır. Kaya.Rehberli k Psikodrama daha çok psikolojik danışmada kullanılan terapötik bir tekniktir ve devam eden bir grup terapisi sürecinde gerekli görüldüğünde terapist tarafından uygulanmaktadır. sıkıntı ve sorunlarını ifade etme olanağı bulurlar. Arzu Listeleri Çocuğa sorulan sorular sonucu doyurulmamış gereksinimleri. Öğreti.). (Ed. (editör). Yeşilyaprak. Kişi ifadelerin yanma kendi ismini de yazabilir.

You're Reading a Free Preview

İndirme
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->