T.C.

MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI

MEGEP
(MESLEKÎ EĞİTİM VE ÖĞRETİM SİSTEMİNİN GÜÇLENDİRİLMESİ PROJESİ)

METAL TEKNOLOJİSİ

DÖKME DEMİR KAYNAĞI

ANKARA, 2006

Milli Eğitim Bakanlığı tarafından geliştirilen modüller;
• Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığının 02.06.2006 tarih ve 269 sayılı Kararı ile onaylanan, Mesleki ve Teknik Eğitim Okul ve Kurumlarında kademeli olarak yaygınlaştırılan 42 alan ve 192 dala ait çerçeve öğretim programlarında amaçlanan mesleki yeterlikleri kazandırmaya yönelik geliştirilmiş öğretim materyalleridir (Ders Notlarıdır). Modüller, bireylere mesleki yeterlik kazandırmak ve bireysel öğrenmeye rehberlik etmek amacıyla öğrenme materyali olarak hazırlanmış, denenmek ve geliştirilmek üzere Mesleki ve Teknik Eğitim Okul ve Kurumlarında uygulanmaya başlanmıştır. Modüller teknolojik gelişmelere paralel olarak, amaçlanan yeterliği kazandırmak koşulu ile eğitim öğretim sırasında geliştirilebilir ve yapılması önerilen değişiklikler Bakanlıkta ilgili birime bildirilir. Örgün ve yaygın eğitim kurumları, işletmeler ve kendi kendine mesleki yeterlik kazanmak isteyen bireyler modüllere internet üzerinden ulaşabilirler. Basılmış modüller, eğitim kurumlarında öğrencilere ücretsiz olarak dağıtılır. Modüller hiçbir şekilde ticari amaçla kullanılamaz ve ücret karşılığında satılamaz.

• • •

.................................................................................................................................5................................................................................ 4 1..................... Döküm Gereçlerin Kaynağa Hazırlığı ............ Dökme Demirlerin Soğuk Kaynağı ................ Endüstride Dökme Demir Kaynağının Yeri ve Önemi...................4............4............................. 3 1..................... 4 1...............................................................2.................................................................... 18 UYGULAMA FAALİYETİ ..................................................4........................................................................................................................................................................................................... 21 CEVAP ANAHTARLARI ................................................................................................................................................................2........................................1................................................................................................... 17 ÖĞRENME FAALİYETİ–2 ........................ KIRILMIŞ DÖKME DEMİRLERİN KAYNAĞI ...........4....... 1 1.............................4............... ELEKTRİK ARKI İLE DÖKME DEMİR KAYNAĞI .................. 9 1..................................4....... 19 PERFORMANS DEĞERLENDİRME .............................................................................................................3...... 12 1............................. 20 MODÜL DEĞERLENDİRME ....................................... 13 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ....ii GİRİŞ ............................................................. 3 1.... Dökme Demir Kaynağı .......................................................İÇİNDEKİLER İÇİNDEKİLER AÇIKLAMALAR ...1.................... Dökme Demirin Tanımı .................... 18 2..3....... Dökme Demirlerin İçerisindeki Bazı Elementlerin Tanıtılması .....4.................... Kaynak Sonrası Yapılacak İşlemler........................................ 4 1.................... 12 UYGULAMA FAALİYETİ .. Dökme Demirlerin Sınıflandırılması.................................. 10 1.......... 4 1......................................................................................................................................................................................... Dökme Demirlerin Sıcak Kaynağı..... 23 ÖNERİLEN KAYNAKLAR...... 25 i .....6.... 24 KAYNAKÇA ..................................................................... 3 1................... Elektrotla Dökme Demir Kaynağını Yapmak .............4.. 15 PERFORMANS DEĞERLENDİRME .................................................

kaynak yardımcı elamanları (iş önlüğü. çatlamış döküm malzeme. 40/24 Selülozik ve Bazik Eklektrotla Kaynak modülünü almış olmak Çatlamış kırılmış dökme demirlerin kaynağı yapmak Genel Amaç Gerekli ortam ve ekipman sağlandığında tekniğe uygun olarak elektrik ark kaynağı ile çatlamış ve kırılmış döküm malzemelerin kaynağını yapabileceksiniz. soru-cevap)uygulayarak modül uygulamaları ile kazandığınız bilgi ve becerileri ölçerek değerlendirecektir. Öğretmen modül. kırılmış döküm malzeme. Amaçlar Tekniğe uygun olarak elektrik ark kaynağı ile çatlamış dökme demirlerin kaynağını yapabileceksiniz. kaynak gözlüğü. MODÜLÜN AMACI EĞİTİM ÖĞRETİM ORTAMLARI VE DONANIMLARI ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ii .AÇIKLAMALAR AÇIKLAMALAR KOD ALAN DAL/MESLEK MODÜLÜN ADI MODÜLÜN TANIMI SÜRE ÖN KOŞUL YETERLİK 521MMI237 Metal Teknolojisi Kaynakçılık Dökme Demir Kaynağı Bu modül elektrik arkı ile dökme demir kaynağı yöntemlerini içeren öğrenme materyalidir. ilave tel. Ortam Metal işleri bölümü elektrik ark kaynak atölyesi veya gerçek çalışma ortamı. Her faaliyet sonrasında o faliyetle ilgili değerlendirme soruları ile kendi kendinizi değerlendireceksiniz. kısaç. vs). sonunda size ölçme aracı (uygulama. Donanım Kaynak postası. Tekniğe uygun olarak elektrik ark kaynağı ile kırılmış dökme demirlerin kaynağını yapabileceksiniz. tel fırça.

Günümüzde endüstrinin hemen hemen her alanında makine parçalarında dökme demirler kullanılmaktadır. pratik oluşu. Bu modülde elektrik arkı ile dökme demirlerin çatlamış veya kırılmış parçalarının kaynağını yapmayı öğreneceksiniz. kullanım kolaylığı.GİRİŞ GİRİŞ Sevgili Öğrenci. Bu nedenle özellikle dökme demirlerde kırık. fazla teknolojik bilgi gerektirmemesi ve benzeri nedenlerle elektrik arkı ile dökme demirlerin birçoğu kaynak edilebilir. 1 . ucuzluğu. donanımının basit oluşu. çatlak gibi sorunlarla karşılaşıldığında.

2 .

Bu sayede yüksek aşınma direnci. 1. yüksek basma dayanımı. Bu yüzden çatlamış veya kırılmış dökme demir parçaların kaynak edilmesi zorunlu hale gelebilir. silisyum. Ayrıca kırılgan olmalarından dolayı kullanım yerine göre sıkça kırılmaları veya çatlamaları söz konusudur. kükürt. krom. Dökme Demirin Tanımı İçerisinde %2. manganez gibi elementleri de içermektedir. Dökme demir kaynağı sonrasında ne gibi işlemler yapılır. Ayrıca nikel. çok fazla kullanım alanı olan malzeme türüdür.1. 1. Bu sebeple bu modülde sadece dökme demirlerin sınıflandırılması maddeler halinde verilmiştir.%4 arasında karbon bulunduran demir karbon alaşımlarına dökme demir denir. Araştırma işlemlerini. İçerisindeki karbon fazlalığı kırılgan ve sert bir yapı oluşturur. Bunun yanında fosfor. Dökme demirler dövülemezler.5 .ÖĞRENME FAALİYETİ–1 AMAÇ Bu faaliyet sonunda uygun ortam sağlandığında elektrik arkı ile çatlamış dökme demirlerin kaynak işlemini yapabileceksiniz. ELEKTRİK ARKI İLE DÖKME DEMİR KAYNAĞI Dökme demirler. düşük sıcaklıkta ergime ve döküme elverişli özellikleriyle gelişmiş dökme demirler üretilir. ARAŞTIRMA Çatlak dökümlerin kaynağı için gerekli olan hazırlık çalışmalarını araştırarak not ediniz. bakır vb elementler katılarak genel özellikleri geliştirilebilir. 1. 3 . Bu modülde verilecek teorik bilgilerin ardından çatlak ve kırılmış dökme demirlerin kaynağı size uygulamalı olarak anlatılacaktır. Dökme Demirlerin Sınıflandırılması Dökme demirlerin sınıflandırılması konusu bir önceki modülde (Oksi-Gaz ile Dökme Demir ve Alüminyum Kaynağı modülü) detaylı olarak verilmiştir. internet ortamı veya çevrenizdeki bu alanla ilgili faaliyet gösteren işletmelerden yapabilirsiniz.2. araştırarak not ediniz.

Kaynak gerilimlerini azaltmak için yaklaşık 30 ile 50 mm uzunluğunda kısa kaynak dikişleri yapılmalı. Ark başlangıcı ve yeniden tutuşturması çok kolaydır. Döküm Gereçlerin Kaynağa Hazırlığı Dökme Demir Kaynağında Kullanılan Döküm Elektrotlar Dökme demirlerin soğuk ve yarı sıcak (maksimum 300˚C) kaynağında saf nikel çekirdek tele sahip elektrotlar kullanılır. küresel dökme demirlerin ve bunların çeliklerle kaynağınında kullanılır. Düşük akımda dahi ana metali iyi sarar ve ana malzeme ile yaptığı karışım oranı azdır. düzgün kaynak dikişleri verir. Ama bunların kaynak kabiliyeti çeliklere göre düşüktür. kükürt.2. Dökme Demir Kaynağı 1. 1. beyaz temper dökme demirlerin. Endüstride Dökme Demir Kaynağının Yeri ve Önemi Dökme demirlerin kaynağı döküm sırasında oluşan hataları tamir etmek.4. Dökme demirlerin içerisinde % 91 ile % 94 demir ve aşağıda tanıtılan elementlerden bir miktar bulunur. Karbon. Dökme Demirlerin İçerisindeki Bazı Elementlerin Tanıtılması Dökme demirlerin kaynatılması için kimyasal bileşim değerlerinin bilinmesi gerekmektedir.3. Kır dökme demirlerin. Uygun kaynak işlemleri uygulanırsa iyi bir birleşme sağlanır. karmaşık parçaları birleştirerek üretmek.Beyaz dökme demirler Temper dökme demirler Esmer dökme demirler Küresel grafitli dökme demirler (yumuşak dökme demirler) Alaşımlı dökme demirler 1. Bu nedenle özellikle kalın kesitli parçalarda soğuk kaynak yapma imkanı sağlar ve çatlama riskini en aza indirir. manganez.1. 4 .4. silisyum. Bu elementlerden her biri dökme demire ayrı bir özellik kazandırır. Bu elementler. kırılan veya aşınan parçaları tamir etmek amacıyla yapılır. döküm hatalarının kaynakla giderilmesinde çok iyi sonuç verir. fosfordur. kaynak dikişi soğumadan önce çekiçlenmelidir. (Bu konu bir önceki modül olan Oksi-Gaz İle Dökme Demir ve Alüminyum Kaynağında detaylı olarak anlatılmıştır) 1. Kararlı bir arka sahiptir.4. Beyaz dökme demir hariç diğer bütün dökme demirlerin hepsi kaynak edilebilir. Özellikle kırılmış ve aşınmış dökme demir parçaların birleştirme ve dolgu kaynağında.

1: Dökme demir elektrot Kır dökme demir. küresel (sfero) dökme demirin sıcak ve yarı sıcak kaynağında ve kır dökme demirin çelikle kaynağında nikel çekirdekli elektrotlar kullanılır. Resim 1. gözeneksiz bir dikiş elde edilir ve ısı geçiş bölgelerinde sertlik söz konusu değildir. kır dökme demirin çelikle kaynağında monel (nikel-bakır) çekirdekli elektrotlar kullanılır. ayrıca döküm veya işleme hatalarının kaynakla giderilmesinde de kullanılır.Resim 1. Kırılmış veya aşınmış dökme demir parçaların birleştirme veya doldurma kaynağında. kararlı bir arkı vardır. Kaynak dikişi soğumadan hafifçe çekiçlendiği takdirde kalıntı kaynak gerilmeleri azaltılır. Kır dökme demir. Çatlaksız.2: Kaynak pensine takılmış dökme demir elektrot 5 . temper dökme demir veya küresel (sfero) dökme demirin soğuk ve yarı sıcak ( +300˚C) kaynağında. gözeneksiz bir dikiş elde edilir. Kaynak dikişi soğumadan hafifçe çekiçlendiği takdirde kalıntı kaynak gerilemeleri azaltılır. Ark başlatılması ve yeniden tutuşturulması kolaydır. Kaynak mümkün olduğunca kısa pasolarla yapılmalıdır. ayrıca döküm veya işleme hatalarının kaynakla giderilmesinde de kullanılır. Kırılmış veya aşınmış dökme demir parçaların birleştirme veya doldurma kaynağında. Geçiş bölgesindeki sertlik söz konusu değildir ve çatlaksız. temper dökme demir.

Çatlak ve Kırık Parçaların Hazırlığı • Çatlağın vardığı en son nokta kesinlikle tespit edilmelidir.2: Kısa çatlak boyu için kaynak paso 1. • Aksi halde bu ilerleme devam edecektir.4 mm'lik matkap ile delik delinmelidir. makine parçalarının tamirinde ve aşınan dökme demir yüzeylerin kaplanmasında da kullanılabilir. Tentürdiyot yüzeyden uçar ama çatlağı en ince yerine kadar boyar.1: İçerden başlayıp parçanın kenarında • Çatlağın parçanın biten çatlak kenarına varması halinde. Hiçbir zaman bu kenar açıkken kaynağa devam edilmemelidir. Çatlağı kaynaktan önce puntalamanın hiçbir yararı yoktur. Şayet parçanın büyük. temper dökme demirin. Bundan sonra büyüteçle çatlağın son ucu saptanır ve buraya nokta vurulurarak. bu dışarı varan nokta her şeyden önce kuvvetli bir punta ile tutturulmalıdır. Pozisyon kaynaklarına uygundur. Makine gövdesinin. Ark başlangıcı ve yeniden tutuşturması kolaydır.Gri dökme demirin sıcak ve soğuk kaynağında ve yüzey kaplamasında nikel çekirdekli elektrotlar kullanılır. sessiz ve kararlı bir arkı vardır. Düzgün kaynak dikişi verir. Böylece merkezi çatlağın son ucuna bir delik delinmiş olur ve böylece kaynak sırasında ve daha sonra çatlağın ilerlemesi önlenir. yine kısa pasolar 6 . Dinamik kuvvetlere maruz kalan parçaların soğuk ve sıcak kaynağında kullanılan nikel-demir çekirdekli elektrodlar kullanılır. Kaynak sırasında bu punta atacak olursa eski punta artıkları (keski ya da zımpara taşla) düzeltilip yeniden kuvvetli bir punta atılmalıdır. Kaynak metalinin ısıl genleşmesi az olduğu için kaynak sonrasında düşük çekme özelliği gösterir. Aksi halde parçanın şekil bozulması kaçınılmaz olur. kır dökme demirlerin ve bu dökme demirlerin çelik. Saf nikel elektrotlara göre daha yüksek dayanıma sahiptir ve bu nedenle küresel dökme demirlerin. Kararlı bir arkı vardır. Bunun için çatlak bölgesine pamukla tentürdiyot (piyasada ayrıca bunun için özel boya-penetrantlar bulunmaktadır) sürülür ve biraz beklenir. Düzgün bir ergime ve birleşme sağlar. sonra sıralaması diğer uçtan olmak üzere.3’te olduğu gibi ilk önce bir uçtan. vurulan bu noktaya 3 . Şekil 1. bakır ve nikel malzemelerle kaynağına çok uygundur. • Parçanın içerisinde başlayıp ve yine içerisinde biten çatlaklar için çatlağın her iki ucuna 3-4 mm delik delinmelidir. çatlağın da 50 cm’den uzun olması (bir uçta yapılan kaynağın öbür uca bir ısıl etkisi olmaması durumunda) zaman kazanmak için Şekil Şekil 1.

iki uçtan kaynak durdurulmalı ve Şekil 1. Kaynak ağızlarının iki yanındaki keskin köşeler yuvarlatılmalıdır. Bu ağız. pasonun el değecek kadar soğumuş olması beklenmelidir.2'deki gibi tek taraflı devam edilmelidir. 7 . hem de kesitte yeterince mukavemet sağlanmamış olacaktır.4: V kaynak ağzı açılmış parça • Kaynak ağzının yeterince açılmamış olması halinde hem kaynak sırasında çatlağın açılması olasılığı artacak.3: 50 cm’den büyük çatlak için kaynak paso sıralaması • Kesitin kalınlığına göre kaynak ağzı açılmalıdır.halinde kaynak yapılmalıdır. Şekil 1. Ayrıca iki taraftaki pasolar dikişin ortasına yaklaşınca. Şekil 1. kesit kalınlığına göre 80-90°'lik V ya da X ağzı (tercihen U veya çift U) şeklinde olup dipte 2 mm'lik bir aralık bırakılmalıdır. Kısa süre sonra artık tamir kabul etmeyecek bir yeni çatlamaya dönüşecektir. uygun aralıklardan puntalanmalıdır. pasoya başlamak için 1. Ancak 3. • Kırık parçalar için her iki ayrı parçaya da yukarıda belirtilen şekilde kaynak ağzı açılarak.

Keskin köşelerden ve kenarlardan kaçınılmalıdır. böylece buna bağlı olarak sertlik ve kırılganlık da artacaktır. Kaynaklanmanın hem vidada hem dökme demirde sağlandığından emin olunmalıdır.şeklinde kesilmeli. malzemenin hangi tür dökme demir olduğu tespit edilmeli ve ona göre elektrot seçilmelidir. gres. Böylece vidalar 5 mm ile 9 mm arasında yüzeyin üzerinde olmalı ve en azından vidaları çapı kadar döküm parçanın içinde olacak şekilde vidalanmalıdır. vida deliği ve dişleri açılmalıdır. Çelik vidaların çapı yaklaşık 6. Saplamalı Kaynak Dökme demirin hızlı soğumasıyla birleşik karbonun miktarı artacak.Resim 1. Dökme demirlerde yeterli kalınlık varsa mekanik bir yöntem olan saplama ile mukavemet arttırılabilir.5 mm arasında olabilir. pas) temizlenmelidir.5 mm ile 9.3: Kırık parçaya diş açılmış yamanın puntalanması • • • Kaynak öncesi. Ana metal tüm yabancı maddelerden (yağ.5’ te saplamanın uygulanması gösterilmektedir. Bu koşullar altında vidaların mukavemeti kaynak mukavemetini arttıracak ve koruyacaktır. Vidaların kesit alanı kaynak yüzeyinin %25 ile %35’ini kaplamalıdır. Şekil 1. Bu durum kaynak sınırının dışında mukavemeti düşürecektir. İlk önce her vidanın etrafına bir iki paso kaynak yapılmalıdır. Dökümlerdeki çatlaklar V. 8 .

3. Dökme Demirlerin Soğuk Kaynağı Kaynak Sırasında Bölgesindeki Etkisi Oluşan Isının Kaynatılan Gerece ve Kaynak Oluşan ısı. büzülme ve gerilmelerine karşı koyar. Kaynak yerinin çevresi 70°C' den daha fazla ısınmamalıdır.5 ilâ 3. bölgesel gerilmelere ve dolayısıyla çatlamala neden olacaktır. Isının yerel olarak yoğunlaşmasını önlemek üzere arada bir durulmalıdır. Hiçbir zaman yazılı olan amper ayarının azamisi geçilmemelidir.4. Kaynak sırasında döküm parça mümkün olduğu kadar soğuk kalmalıdır. Dikiş uzunlukları elektrot çapının 4-5 katında sınırlanmalıdır. Zamanında durmalar yaparak kaynak edilen parçanın sıcaklığı 70°C' nin üstüne çıkartılmamalıdır.25 mm çapta) elektrot ve mümkün olduğu kadar düşük akım şiddeti kullanılmalı ve ark kısa tutulmalıdır. Kaynak Sırasında Isı Yayılmasına Karşı Alınacak Önlemler • • • • • • Mümkün olduğu kadar ince (2.Şekil 1. 50 cm’den uzun dikişler bir bu taraftan. bir diğer taraftan çekilmelidir. bu çekiçleme dikişin en sıcak yerinden başlayıp geriye doğru olmalıdır. Çekiçleme. Her dikiş derhal çekiçlenmeli. En fazla 3 cm'lik pasolarla kaynak edilmeli ve derhal çekiçlenmelidir.5: Saplamalı kaynak uygulaması 1. 9 . Doğru akım ve ( + ) kutupta kaynak etmek tercih edilmelidir.

doğruca maruz bırakılmış parçalarda karbon ve silisyum. Özellikle büyük 10 . Dökme demir gevrek ve aşırı derecede kırılgan olmuştur. sonra bu tabaka temizlenir. Burada da nikel veya nikel alaşımları kaynak ilâve malzemesi olarak kullanılamalıdır. Uzun süre kızgın buhara maruz kalmış dökme demir vanalar bu durumdadır. Aksi halde ince sivri kısımlar kaynak sırasında yanar ve oksit şeklinde dikişe karışabilir. Kır dökme demirler. kaynaktan önce. Sıcak Kaynak Bütün parça 600°C'ın üstünde bir sıcaklığa ısıtılır ve ana metalle eş bir kaynak metaliyle kaynak edilir. kaynaktan önce birkaç saat 250°C'da ısıtılarak ve hatta bazı durumlarda elektrik arkının yüksek sıcaklığına maruz bırakılarak yağ veya gresten temizlenmelidir. Bunun için kaynak edilecek bölgeye önce bir rutil elektrotla dolgu tabakası çekilir. kaynak dikişi ile esas metal arasındaki ısı farkını ortadan kaldırmak için esas metali de kaynak ısısında tutmak gereklidir. Uzun süre yüksek sıcaklıkta kalmış ve ateşe. Dış etkilerle (işletme koşulları) bazı dökme demir parçalar doku değişmelerine uğrayıp bozulmuş olabilir. oksijen tarafından yakılarak yok edilmiştir ve ergime çok güçleşir. küresel grafitli dökme demirler ve çeşitli temper dökümlerin her biri kaynakta özel bir işlemi gerektirir.4. iyi sonuç almak için gereklidir. Yağ veya gres emmiş dökme demir. Burada deneyim ve hassasiyet. Soğuma sırasında dokusu oksitlenmiş olan ve elektrot metalinin ana metala iyice yapışmasını önleyen döküm kabuğu. Sivrilikler mutlaka eğe ile alınmalıdır. Birleşme Yerlerinin Hazırlanması • Yüksek fosfor ve kükürt oranları kır dökme demirlerin kırılganlığını ve çatlama ihtimallerini artırır. Bu nedenle aşağıda vereceğimiz bilgilere uyulması iyi olacaktır. • • Ön Tavlama Dökme demirlerin sıcak kaynağında.4.1. tamir) büyük özen gösterilmesi gerekir. Dökme Demirlerin Sıcak Kaynağı Yarı Sıcak Kaynak Bütün parça yaklaşık 200-300°C'a ısıtılarak geçiş bölgesinin sertleşmesi ve büzülme gerilmeleri böylece azaltılmış olacaktır. Ayrıca doku boşluklarına gazlar nüfuz etmiş ve bu boşluklar mukavemet azalmasına yol açmıçtır. kaynak yerinin iki tarafından en az 10 milimetre genişlik ve 1 mm derinlikte olmak üzere taşlanarak temizlenmelidir. Bütün bir elektrot bir seferde yakılabilir ama burada da dikiş çekiçlenmelidir. Dökme demir kaynağına (yapı. Böyle bir dökme demirin kaynağında başarılı olmak neredeyse imkânsızdır.

Çarpılma ve şekil değişimini önlemek için parça bir mesnet ile desteklenmelidir. Çevreye ısı kaybını önlemek için parça mümkünse bir ateş tuğlası üzerine konulmalıdır.hacimli parçalarda bu daha da önemlidir. Parça bir fırın ile ısıtılacaksa fırın önceden tav sıcaklığına getirilmeli ve sonra parça içerisine konulmalıdır. • • • • Ön tavlama için mümkün olduğunca büyük üfleç kullanılmalıdır. Böylece ısı yayınımı daha iyi olacaktır.4: Ön tavlama 11 . Bu nedenle kaynak öncesinde esas metale bir ön tavlama uygulanmalıdır Ön tavlama için yapılması gerekenler. Resim 1.

elin rahatça değeceği kadar soğuyunca ardından 1-3 cm'lik dikiş çekilmelidir. (yaklaşık elektrot çekirdek çapı uzunluğunda). • Kaynakta elektrot aşağı yukarı dik ve ark kısa tutulmalıdır. Elektrotla Dökme Demir Kaynağını Yapmak Dökme demir kaynağını yapma aşağıdaki uygulama faaliyetinde detaylı olarak anlatılmıştır. • Kaynak ağzı.4. Şekil 1. çatlak bitim yerlerine delik açılmasından sonra açılmalıdır.4.5. 1. Hiçbir zaman uçtan başlanmayıp daima içerden başlanmalı ve çatlağın sonuna doğru gidilmelidir. Bir seferde sadece 13 cm uzunlukta dikiş çekilmeli ve hemen çekiçlenip fırçalanmalıdır.6: Kaynağın çekiçlenmesi • Parça. bir önceki dikişin bitim ucunun kabuğu taş ya da keski ile alınmalıdır. 1. kaynak sıcaklığına yakın bir değerde ısıstılarak asbest içerisine veya hava akımı olmayan bir yere alınarak kendi halinde çok yavaş soğutulmalıdır. • Bir sonraki 1-3 cm'lik dikişe başlamadan önce. diğer pasolara göre daha çabuk çekilmelidir. Uygulama faaliyetindeki işlem basamaklarını sıra ile uygulayarak. Resim 1. elektrik ark yöntemi ile dökme demirlerin kaynağını yapabilirsiniz.6. • Çok pasolu kaynaklarda ilk paso. Kaynak Sonrası Yapılacak İşlemler Kaynak biter bitmez kaynak edilen parçaların tamamı.Uygulamada Yapılması Gerekenler • Açılmış olan kaynak ağzının iki tarafı en az 10 mm genişlik ve 1 mm derinlikte taşlanarak oksitten temizlenmelidir.5: Dökme demire çekilmiş kaynak 12 .

Çatlak. 13 . İşlem Basamakları Kaynak için doğru akım veren kaynak makinasını pens (+) kutupta olacak şekilde ayarlayınız. kaynak dikişini yavaş yavaş çekiçleyiniz. maskesi kullanınız. küçük çaplı matkap ucuyla delik deliniz (Şekil 1.2). parça kenarından başlıyor ise çatlak başlangıç yerini puntalayınız. Mesleğinizle ilgili etik ilkelere uygun davranınız. Soğumuş olan parçanın kaynak ek yerini tel fırça ile temizleyiniz İlk dikişin bittiği yerden itibaren ikinci kaynak dikişini çekip. Kaynak dikişi el ile tutulacak soğukluğa gelene kadar bekleyiniz.(Resim 1.4). Döküm gereçlerin kaynatılacak kenarlarını temizleyip parça kalınlığına uygun kaynak ağzı açınız (Şekil 1. Kaynatılacak dökme demirin cinsini tespit ediniz. Kaynak dikişini çekiç ile yavaş yavaş çekiçleyiniz.5).3). Eldiven ve iş giysisi kullanınız.UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ Çatlamış bir dökme demir parçanın kaynağını aşağıdaki işlem basamaklarına göre yapınız. Elektrot ark boyunu kısa bir şekilde tutarak 10-30 mm arasında kaynak dikişini çekiniz (Resim 1. Çatlak tamiri için çatlağın başlangıç veya bitiş yerine. Tavır ve Öneriler Yanmalara karşı dikkatli olunuz. Kaynakla Çalışma ilgili esnasında bütün mutlaka emniyet kaynak tedbirlerini uygulayınız.

14 . Kaynak ek yerini temizleyiniz.Çatlak tamamen kaynatılana kadar bu işleme devam ediniz. Kaynak bitiminde parçanın uygun koşullarda soğumasını sağlayınız.

)4.)8. Açılmış olan kaynak ağzının iki tarafı en az 10 mm genişlik ve 1 mm derinlikte taşlanarak oksitten temizlenmelidir. (.. Dökme demirlerin kaynağı döküm sırasında oluşan hataları tamir etmek.)13.)1. Çatlak dökümlere 3’er cm arayla delik açılıp kaynatılmalıdır.. (.%4 oranları arasında karbon bulunduran demir karbon alaşımlarına dökme demir denir. (. Beyaz dökme demir hariç diğer bütün dökme demirlerin hepsi kaynak edilebilir. kırılan veya aşınan parçaları tamir etmek amacıyla yapılır...)2.)9.)11. Dökme demirlerin soğuk kaynağında zamanında durmalar yaparak..25 mm çapta) elektrot ve mümkün olduğu kadar düşük akım şiddeti kullanılmalıdır ve ark kısa tutulmalıdır. (.)5... Dökme demirlerin soğuk ve yarı sıcak (maks.. (.. 15 . Dökme demirlerde yeterli kalınlık varsa mekanik bir yöntem olan saplama ile mukavemet arttırılabilir. A.)10... (. (.5 ..5 ilâ 3.. temper dökme demir veya küresel (sfero) dökme demirin soğuk ve yarı sıcak ( +300˚C) kaynağında.... Kır dökme demir. (. kaynak edilen parçanın sıcaklığı 70°C' nin üstüne çıkartılmamalıdır..)7. Dökme demirlerin sıcak kaynağında kaynak dikişi ile esas metal arasındaki ısı farkını ortadan kaldırmak için esas metalide kaynak ısısında tutmak gereklidir. (. (.. Ön tavlama için mümkün olduğunca küçük üfleç kullanılmalıdır. Kaynak öncesinde keskin köşeler ve kenarlar olduğu gibi kalmalıdır. Kaynak sırasında mümkün olduğu kadar ince (2. (. 300˚C) kaynağında saf nikel çekirdek tele sahip elektrotlar kullanılır. bölgesel gerilmeleri engelleyecek ve çatlamaların oluşmasına meydan vermeyecektir... (.. karmaşık parçaları birleştirerek üretmek.. kır dökme demirin çelikle kaynağında monel (nikelbakır) çekirdekli elektrotlar kullanılır.)6..OBJEKTİF TESTLER (ÖLÇME SORULARI) Aşağıdaki soruların cevaplarını doğru ve yanlış olarak değerlendiriniz.)3.)12.. İçerisinde %2.. Dökme demir kaynağı esnasında oluşan ısı. (.ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME Bu faaliyet kapsamında hangi bilgiler kazandığınızı aşağıdaki soruları cevaplandırarak belirleyiniz..

DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız.(. Kaynak ağzı.. çatlak bitim yerlerine delik açılmasından sonra açılmalıdır.. Doğru cevap sayınızı belirleyerek kendinizi değerlendiriniz.)15. Yanlış cevap verdiğiniz ya da cevap verirken tereddüt yaşadığınız sorularla ilgili konuları faaliyete geri dönerek tekrar inceleyiniz 16 .. (.)14.. Kaynak biter bitmez kaynak edilen parçaların tamamı hızlı bir şeklide soğutulmalıdır.

UYGULAMALI TEST Yaptığınız uygulamayı değerlendirme ölçeğine göre değerlendirerek. 17 . KONTROL LİSTESİ DEĞERLENDİRME KRİTERLERİ Evet 1) Kaynak için doğru akım veren kaynak makinsini pens (+) kutupta olacak şekilde ayarladınız mı? 2) Kaynatılacak dökme demirin cinsini tespit ettiniz mi? 3) Çatlak tamiri için çatlağın başlangıç veya bitiş yerine küçük çaplı matkapla delik açtınız mı? 4) Döküm gereçlerin kaynatılacak kenarlarını temizlediniz mi? Parça kalınlığına uygun kaynak ağzı açtınız mı? 5) Çatlak. Cevaplarınızın tamamı evet ise bir sonraki faaliyete geçiniz. eksik veya hatalı gördüğünüz davranışları tamamlama yoluna gidiniz. kaynak dikişini yavaş yavaş çekiçlediniz mi? 10) Çatlak tamamen kaynatılana kadar bu işleme devam ettiniz mi? 11) Kaynak bitiminde parçanın uygun koşullarda soğumasını sağladınız mı? 12) Kaynak ek yerini temizlediniz mi? Hayır DEĞERLENDİRME Yaptığınız değerlendirme sonunda hayır şeklindeki cevaplarınızı bir daha gözden geçiriniz. parça kenarından başlıyor ise çatlak başlangıç yerini puntaladınız mı? 6) Elektrot ark boyunu kısa tutarak 10-30mm arasında kaynak dikişini çektiniz mi? 7) Kaynak dikişini çekiç ile yavaş yavaş çekiçlediniz mi? 8) İkinci pasoyu çekmek için kaynak edilecek parçanın el ile tutulacak soğukluğa gelmesini beklediniz mi? 9) Soğumuş olan parçanın kaynak ek yerini tel fırça ile temizlediniz mi? İlk dikişin bittiği yerden itibaren ikinci kaynak dikişini çekerek. Kendinizi yeterli görmüyorsanız öğrenme faaliyetini tekrar ediniz.PERFORMANS DEĞERLENDİRME PERFORMANS DEĞERLENDİRME B.

ARAŞTIRMA Kırık dökümlerin kaynağı için gerekli olan hazırlık çalışmalarını ve kaynak sonrasında yapılan işlemleri araştırarak not ediniz. sanayide geniş bir kullanım alanına sahiptir. 2. bu alanla ilgili faaliyet gösteren işletmelerden yapabilirsiniz. Kırık dökümlerin kaynağı 1. Kırılan dökme demirin kaynağı kaynak yöntemleri içerisinde en özel olanlarındandır.ÖĞRENME FAALİYETİ–2 ÖĞRENME FAALİYETİ–2 AMAÇ Bu faaliyet sonunda uygun ortam sağlandığında elektrik arkı ile kırılmış dökme demirlerin kaynak işlemini yapabileceksiniz. Araştırma işlemlerini. dökme demir kullanılır. KIRILMIŞ DÖKME DEMİRLERİN KAYNAĞI Dökme demir. Bu nedenle dökme demir kaynağı tekniğine uygun yapılmalıdır. öğrenme faaliyetinde öğrenmiş olduğunuz bilgilerle aşağıda uygulaması verilen kırık dökümlerin kaynağını.1: Kırık dökme demir kaynağı 18 . öğrenme faaliyetinde anlatılan çatlak dökme demirlerin kaynağı gibidir. internet ortamı veya çevrenizdeki. 1. işlem basamaklarını sıra ile uygulayarak öğrenebilirsiniz. Dökme demir kırılgan bir yapıya sahiptir. Resim 2. işlenerek elde edilemeyecek veya elde edilmesi maliyetli olan parçaların üretiminde. Şekilsiz parçaların imalatında.

Kaynak bitiminde parçanın uygun koşullarda soğumasını sağlayınız.6). Elektrot ark boyunu kısa bir şekilde tutarak kaynak dikişini çekiniz (Şekil 1. İşlem Basamakları Kaynak için doğru akım veren kaynak makinasını pens (+) kutupta olacak şekilde ayarlayınız. Kaynak ek yerini temizleyiniz. Mesleğiniz ile ilgili etik ilkelere uygun davranınız. El ile tutulacak soğukluğa gelene kadar bekleyiniz. Kaynatılacak gereçleri puntalayınız (Resim 1.UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ Kırılmış bir dökme demir parçanın kaynağını aşağıdaki işlem basamaklarına göre yapınız. Kaynak esnasında emniyet tedbirlerini uygulayınız. Tavır ve Öneriler Yanmalara karşı dikkatli olunuz.5). 19 . Çalışmalarınızda mutlaka kaynak maskesi kullanınız. Ön tavlamasız kaynakta kısa dikişler çekerek ve çekiçleme işlemini yaparak kaynak dikişini çekiniz (Resim 1. Kaynatılacak döküm gerecin cinsine göre gerekiyorsa ön tavlama yapınız(Resim 1.5). parçaları masaya sabitleyiniz. Kaynatılacak dökme demirin cinsini tespit ediniz. Döküm gereçlerin kaynatılacak kenarlarını temizleyerek.3).4) ve birleştirme kenarlarına tampon dikiş çekiniz.4). Eldiven ve iş giysisi kullanınız. Soğumuş olan parçanın kaynak ek yerini tel fırça ile temizleyiniz. parça kalınlığına uygun kaynak ağzı açınız (Şekil 1. Kırılan döküm gerece gelecek yük ve kullanım yeri dikkate alınarak dayanımı artırmak için saplamalar bağlayınız (Şekil 1.

pens (+) kutupta olacak şekilde ayarladınız mı? Kaynatılacak dökme demirin cinsini tespit ettiniz mi? Kırılan döküm gerece gelecek yük ve kullanım yeri dikkate alınarak dayanımı artırmak için saplamalar bağladınız mı? Döküm gereçlerin kaynatılacak kenarlarını temizlediniz mi? Parça kalınlığına uygun kaynak ağzı açtınız mı? Kaynatılacak döküm gerecin cinsine göre gerekiyorsa ön tavlama yaptınız mı? Birleştirme kenarlarına tampon dikiş çektiniz mi? Kaynatılacak gereçleri puntalayarak. KONTROL LİSTESİ DEĞERLENDİRME KRİTERLERİ Kaynak için doğru akım veren kaynak makinesini. 20 . UYGULAMALI TEST Yaptığınız uygulamayı değerlendirme ölçeğine göre değerlendirerek. eksik veya hatalı gördüğünüz davranışları tamamlama yoluna gidiniz. parçaları masaya sabitlediniz mi? Elektrot ark boyunu kısa tutarak kaynak dikişini çektiniz mi? Ön tavlamasız kaynakta kısa dikişler çekerek ve çekiçleme işlemini yaparak kaynak dikişini çektiniz mi? İkinci pasoyu çekmek için kaynak edilecek parçanın el ile tutulacak soğukluğa gelmesini beklediniz mi? Soğumuş olan parçanın kaynak ek yerini tel fırça ile temizlediniz mi? Kaynak bitiminde parçanın uygun koşullarda soğumasını sağladınız mı? Kaynak ek yerini temizlediniz mi? Evet Hayir DEĞERLENDİRME Yaptığınız değerlendirme sonunda hayır şeklindeki cevaplarınızı bir daha gözden geçiriniz. Cevaplarınızın tamamı evet ise modül değerlendirmeye geçiniz.PERFORMANS DEĞERLENDİRME PERFORMANS DEĞERLENDİRME B. Kendinizi yeterli görmüyorsanız öğrenme faaliyetini tekrar ediniz.

MODÜL DEĞERLENDİRME MODÜL DEĞERLENDİRME PERFORMANS TESTİ (YETERLİK ÖLÇME) Modül ile kazandığınız yeterliği ölçmek için bir adet çatlamış dökme demir ve kırılmış dökme demir parçayı elektrik arkı ile birleştirerek aşağıdaki kriterlere göre kendinizi değerlendiriniz. pens (+) kutupta olacak şekilde ayarladınız mı? 2) Kaynatılacak dökme demirin cinsini tespit ettiniz mi? 3) Çatlak tamiri için çatlağın başlangıç veya bitiş yerine küçük çaplı matkapla delik açtınız mı? 4) Döküm gereçlerin kaynatılacak kenarlarını temizlediniz mi? Parça kalınlığına uygun kaynak ağzı açtınız mı? 5) Çatlak. KONTROL LİSTESİ ÇATLAMIŞ DÖKME DEMİR PARÇANIN ELEKTRİK ARKI Evet İLE KAYNAĞINA İLİŞKİN KRİTERLER 1) Kaynak için doğru akım veren kaynak makinesini. parça kenarından başlıyor ise çatlak başlangıç yerini puntaladınız mı? 6) Elektrot ark boyunu kısa tutarak 10-30mm arasında kaynak dikişini çektiniz mi? 7) Kaynak dikişini çekiç ile yavaş yavaş çekiçlediniz mi? 8) İkinci pasoyu çekmek için kaynak edilecek parçanın el ile tutulacak soğukluğa gelmesini beklediniz mi? 9) Soğumuş olan parçanın kaynak ek yerini tel fırça ile temizlediniz mi? İlk dikişin bittiği yerden itibaren ikinci kaynak dikişini çekerek. kaynak dikişini yavaş yavaş çekiçlediniz mi? 10) Çatlak tamamen kaynatılana kadar bu işleme devam ettiniz mi? 11) Kaynak bitiminde parçanın uygun koşullarda soğumasını sağladınız mı? 12) Kaynak ek yerini temizlediniz mi? Hayır M Mmm 21 .

Modülü tamamladınız. 22 . tebrik ederiz. Öğretmeninizle iletişime geçiniz.KONTROL LİSTESİ KIRILMIŞ DÖKME DEMİR PARÇANIN ELEKTRİK ARKI Evet İLE KAYNAĞINA İLİŞKİN KRİTERLER 1) Kaynak için doğru akım veren kaynak makinesini pens (+) kutupta olacak şekilde ayarladınız mı? 2) Kaynatılacak dökme demirin cinsini tespit ettiniz mi? 3) Kırılan döküm gerece gelecek yük ve kullanım yeri dikkate alınarak dayanımı artırmak için saplamalar bağladınız mı? 4) Döküm gereçlerin kaynatılacak kenarlarını temizlediniz mi? Parça kalınlığına uygun kaynak ağzı açtınız mı? 5) Kaynatılacak döküm gerecin cinsine göre gerekiyorsa ön tavlama yaptınız mı? Birleştirme kenarlarına tampon dikiş çektiniz mi? 6) Kaynatılacak gereçleri puntalayarak. Öğretmeniniz size çeşitli ölçme araçları uygulayacaktır. parçaları masaya sabitlediniz mi? 7) Elektrot ark boyunu kısa tutarak kaynak dikişini çektiniz mi? 8) Ön tavlamasız kaynakta kısa dikişler çekerek ve çekiçleme işlemini yaparak kaynak dikişini çektiniz mi? 9) İkinci pasoyu çekmek için kaynak edilecek parçanın el ile tutulacak soğukluğa gelmesini beklediniz mi? 10) Soğumuş olan parçanın kaynak ek yerini tel fırça ile temizlediniz mi? 11) Kaynak bitiminde parçanın uygun koşullarda soğumasını sağladınız mı? 12) Kaynak ek yerini temizlediniz mi? Hayır DEĞERLENDİRME Yaptığınız değerlendirme sonucunda eksikleriniz varsa öğrenme faaliyetlerini tekrarlayınız.

23 .1 CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 D Y D D D D D Y Y D D Y D D Y Cevaplarınızı cevap anahtarları ile karşılaştırarak kendinizi değerlendiriniz.CEVAP ANAHTARLARI CEVAP ANAHTARLARI ÖĞRENME FAALİYETİ.

GÜLENÇ Behçet. Oerlıkon Yayını. 1996. Demir ve Alaşımlarının Fiziksel Metalurjisi. 1997. Metal İşleri Teknolojisi. ÇALIŞKAN Hikmet. Ankara 1990. 1989. CAVCAR Melike Mihran. Dökme Demirler ve Dökme Demirlerin Kaynağı.ÖNERİLEN KAYNAKLAR ÖNERİLEN KAYNAKLAR OĞUZ Burhan. Oerlıkon Yayını. Ark Kaynağı. 24 . Hakan Ateş. Ankara.

Demir ve Alaşımlarının Fiziksel Metalurjisi. 1996. Ankara. Dökme Demirler ve Dökme Demirlerin Kaynağı. Ankara. 25 . 2005. Metal İşleri Teknolojisi. Metal İşleri Meslek Teknolojisi–2. Ankara. 2005. 2005. CAVCAR Melike Mihran. Ankara. TEPE H. GÜLENÇ Behçet. ANKARA. Ark Kaynak Tekniği. 1989. SERFİÇELİ Saip. OERLIKON Yayını. Yayımlanmamış Öğretmen Ders Notları. ANKARA. 1996.KAYNAKÇA KAYNAKÇA OĞUZ Burhan. 1990. 1997. KARABULUT Hasan. İbrahim. Hakan Ateş. Ark Kaynağı. Oerlıkon Yayını. ÇALIŞKAN Hikmet. Gazi Üniversitesi Teknik Eğitim Fakültesi Atölyeleri.