T.C.

MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI

MEGEP
(MESLEKÎ EĞİTİM VE ÖĞRETİM SİSTEMİNİN GÜÇLENDİRİLMESİ PROJESİ)

METAL TEKNOLOJİSİ

DÖKME DEMİR KAYNAĞI

ANKARA, 2006

Milli Eğitim Bakanlığı tarafından geliştirilen modüller;
• Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığının 02.06.2006 tarih ve 269 sayılı Kararı ile onaylanan, Mesleki ve Teknik Eğitim Okul ve Kurumlarında kademeli olarak yaygınlaştırılan 42 alan ve 192 dala ait çerçeve öğretim programlarında amaçlanan mesleki yeterlikleri kazandırmaya yönelik geliştirilmiş öğretim materyalleridir (Ders Notlarıdır). Modüller, bireylere mesleki yeterlik kazandırmak ve bireysel öğrenmeye rehberlik etmek amacıyla öğrenme materyali olarak hazırlanmış, denenmek ve geliştirilmek üzere Mesleki ve Teknik Eğitim Okul ve Kurumlarında uygulanmaya başlanmıştır. Modüller teknolojik gelişmelere paralel olarak, amaçlanan yeterliği kazandırmak koşulu ile eğitim öğretim sırasında geliştirilebilir ve yapılması önerilen değişiklikler Bakanlıkta ilgili birime bildirilir. Örgün ve yaygın eğitim kurumları, işletmeler ve kendi kendine mesleki yeterlik kazanmak isteyen bireyler modüllere internet üzerinden ulaşabilirler. Basılmış modüller, eğitim kurumlarında öğrencilere ücretsiz olarak dağıtılır. Modüller hiçbir şekilde ticari amaçla kullanılamaz ve ücret karşılığında satılamaz.

• • •

........................................ 23 ÖNERİLEN KAYNAKLAR...4......................5...................... KIRILMIŞ DÖKME DEMİRLERİN KAYNAĞI .................... 3 1........................ 10 1.............................4...........................................................................4. 21 CEVAP ANAHTARLARI ................................................................................................. 20 MODÜL DEĞERLENDİRME ...................................................................................... ELEKTRİK ARKI İLE DÖKME DEMİR KAYNAĞI ....İÇİNDEKİLER İÇİNDEKİLER AÇIKLAMALAR .................1................... 4 1........................................................ Dökme Demir Kaynağı .................................. Elektrotla Dökme Demir Kaynağını Yapmak ...... 1 1............................................................. 4 1.............................................................................................................. Kaynak Sonrası Yapılacak İşlemler................................ 18 2...............................4............................4. Dökme Demirin Tanımı .....1.................................................................................................... 12 1...............................................................2.................................. 25 i ...................................................................................................4............................................................................................4....... 24 KAYNAKÇA ........3............................................... 3 1...........ii GİRİŞ ...... 4 1........................3............................................ 18 UYGULAMA FAALİYETİ ................................ 17 ÖĞRENME FAALİYETİ–2 .................... Döküm Gereçlerin Kaynağa Hazırlığı ............. Dökme Demirlerin Sınıflandırılması......................... 4 1..................... 9 1........ Dökme Demirlerin Soğuk Kaynağı .........................................6....... 12 UYGULAMA FAALİYETİ ................................ Dökme Demirlerin İçerisindeki Bazı Elementlerin Tanıtılması ........................... 19 PERFORMANS DEĞERLENDİRME ..................................................4. 15 PERFORMANS DEĞERLENDİRME ............ 13 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ................. Endüstride Dökme Demir Kaynağının Yeri ve Önemi............................................ Dökme Demirlerin Sıcak Kaynağı.....................................................................................................................................................2............................................................................................. 3 1................................................................

Amaçlar Tekniğe uygun olarak elektrik ark kaynağı ile çatlamış dökme demirlerin kaynağını yapabileceksiniz. vs). 40/24 Selülozik ve Bazik Eklektrotla Kaynak modülünü almış olmak Çatlamış kırılmış dökme demirlerin kaynağı yapmak Genel Amaç Gerekli ortam ve ekipman sağlandığında tekniğe uygun olarak elektrik ark kaynağı ile çatlamış ve kırılmış döküm malzemelerin kaynağını yapabileceksiniz. kırılmış döküm malzeme. sonunda size ölçme aracı (uygulama. çatlamış döküm malzeme. Öğretmen modül. Tekniğe uygun olarak elektrik ark kaynağı ile kırılmış dökme demirlerin kaynağını yapabileceksiniz. Ortam Metal işleri bölümü elektrik ark kaynak atölyesi veya gerçek çalışma ortamı. Donanım Kaynak postası. ilave tel. tel fırça.AÇIKLAMALAR AÇIKLAMALAR KOD ALAN DAL/MESLEK MODÜLÜN ADI MODÜLÜN TANIMI SÜRE ÖN KOŞUL YETERLİK 521MMI237 Metal Teknolojisi Kaynakçılık Dökme Demir Kaynağı Bu modül elektrik arkı ile dökme demir kaynağı yöntemlerini içeren öğrenme materyalidir. Her faaliyet sonrasında o faliyetle ilgili değerlendirme soruları ile kendi kendinizi değerlendireceksiniz. kaynak yardımcı elamanları (iş önlüğü. kısaç. soru-cevap)uygulayarak modül uygulamaları ile kazandığınız bilgi ve becerileri ölçerek değerlendirecektir. MODÜLÜN AMACI EĞİTİM ÖĞRETİM ORTAMLARI VE DONANIMLARI ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ii . kaynak gözlüğü.

1 . Bu nedenle özellikle dökme demirlerde kırık. kullanım kolaylığı. fazla teknolojik bilgi gerektirmemesi ve benzeri nedenlerle elektrik arkı ile dökme demirlerin birçoğu kaynak edilebilir. Günümüzde endüstrinin hemen hemen her alanında makine parçalarında dökme demirler kullanılmaktadır. ucuzluğu. donanımının basit oluşu.GİRİŞ GİRİŞ Sevgili Öğrenci. Bu modülde elektrik arkı ile dökme demirlerin çatlamış veya kırılmış parçalarının kaynağını yapmayı öğreneceksiniz. pratik oluşu. çatlak gibi sorunlarla karşılaşıldığında.

2 .

Bu sayede yüksek aşınma direnci. silisyum. Bunun yanında fosfor. manganez gibi elementleri de içermektedir. İçerisindeki karbon fazlalığı kırılgan ve sert bir yapı oluşturur.5 . çok fazla kullanım alanı olan malzeme türüdür. Bu yüzden çatlamış veya kırılmış dökme demir parçaların kaynak edilmesi zorunlu hale gelebilir. araştırarak not ediniz. ARAŞTIRMA Çatlak dökümlerin kaynağı için gerekli olan hazırlık çalışmalarını araştırarak not ediniz. Dökme Demirin Tanımı İçerisinde %2. ELEKTRİK ARKI İLE DÖKME DEMİR KAYNAĞI Dökme demirler. Dökme Demirlerin Sınıflandırılması Dökme demirlerin sınıflandırılması konusu bir önceki modülde (Oksi-Gaz ile Dökme Demir ve Alüminyum Kaynağı modülü) detaylı olarak verilmiştir. Dökme demir kaynağı sonrasında ne gibi işlemler yapılır. Bu sebeple bu modülde sadece dökme demirlerin sınıflandırılması maddeler halinde verilmiştir. Araştırma işlemlerini. Bu modülde verilecek teorik bilgilerin ardından çatlak ve kırılmış dökme demirlerin kaynağı size uygulamalı olarak anlatılacaktır. Dökme demirler dövülemezler.1. yüksek basma dayanımı.ÖĞRENME FAALİYETİ–1 AMAÇ Bu faaliyet sonunda uygun ortam sağlandığında elektrik arkı ile çatlamış dökme demirlerin kaynak işlemini yapabileceksiniz. Ayrıca nikel. krom. kükürt. internet ortamı veya çevrenizdeki bu alanla ilgili faaliyet gösteren işletmelerden yapabilirsiniz. düşük sıcaklıkta ergime ve döküme elverişli özellikleriyle gelişmiş dökme demirler üretilir. 1. Ayrıca kırılgan olmalarından dolayı kullanım yerine göre sıkça kırılmaları veya çatlamaları söz konusudur. 3 . bakır vb elementler katılarak genel özellikleri geliştirilebilir.%4 arasında karbon bulunduran demir karbon alaşımlarına dökme demir denir. 1.2. 1.

4 . Dökme demirlerin içerisinde % 91 ile % 94 demir ve aşağıda tanıtılan elementlerden bir miktar bulunur. Endüstride Dökme Demir Kaynağının Yeri ve Önemi Dökme demirlerin kaynağı döküm sırasında oluşan hataları tamir etmek. kaynak dikişi soğumadan önce çekiçlenmelidir. Düşük akımda dahi ana metali iyi sarar ve ana malzeme ile yaptığı karışım oranı azdır. Ark başlangıcı ve yeniden tutuşturması çok kolaydır. küresel dökme demirlerin ve bunların çeliklerle kaynağınında kullanılır. düzgün kaynak dikişleri verir. Kır dökme demirlerin. Bu elementler. beyaz temper dökme demirlerin.2. kırılan veya aşınan parçaları tamir etmek amacıyla yapılır. (Bu konu bir önceki modül olan Oksi-Gaz İle Dökme Demir ve Alüminyum Kaynağında detaylı olarak anlatılmıştır) 1. karmaşık parçaları birleştirerek üretmek.4. kükürt. fosfordur. Kaynak gerilimlerini azaltmak için yaklaşık 30 ile 50 mm uzunluğunda kısa kaynak dikişleri yapılmalı. Kararlı bir arka sahiptir. Özellikle kırılmış ve aşınmış dökme demir parçaların birleştirme ve dolgu kaynağında. Ama bunların kaynak kabiliyeti çeliklere göre düşüktür. Döküm Gereçlerin Kaynağa Hazırlığı Dökme Demir Kaynağında Kullanılan Döküm Elektrotlar Dökme demirlerin soğuk ve yarı sıcak (maksimum 300˚C) kaynağında saf nikel çekirdek tele sahip elektrotlar kullanılır. Dökme Demir Kaynağı 1. Beyaz dökme demir hariç diğer bütün dökme demirlerin hepsi kaynak edilebilir. döküm hatalarının kaynakla giderilmesinde çok iyi sonuç verir. Dökme Demirlerin İçerisindeki Bazı Elementlerin Tanıtılması Dökme demirlerin kaynatılması için kimyasal bileşim değerlerinin bilinmesi gerekmektedir.1. 1. manganez.4.3.Beyaz dökme demirler Temper dökme demirler Esmer dökme demirler Küresel grafitli dökme demirler (yumuşak dökme demirler) Alaşımlı dökme demirler 1.4. Bu nedenle özellikle kalın kesitli parçalarda soğuk kaynak yapma imkanı sağlar ve çatlama riskini en aza indirir. silisyum. Karbon. Bu elementlerden her biri dökme demire ayrı bir özellik kazandırır. Uygun kaynak işlemleri uygulanırsa iyi bir birleşme sağlanır.

Geçiş bölgesindeki sertlik söz konusu değildir ve çatlaksız. Kırılmış veya aşınmış dökme demir parçaların birleştirme veya doldurma kaynağında. gözeneksiz bir dikiş elde edilir.1: Dökme demir elektrot Kır dökme demir. küresel (sfero) dökme demirin sıcak ve yarı sıcak kaynağında ve kır dökme demirin çelikle kaynağında nikel çekirdekli elektrotlar kullanılır.2: Kaynak pensine takılmış dökme demir elektrot 5 . Çatlaksız. Kaynak dikişi soğumadan hafifçe çekiçlendiği takdirde kalıntı kaynak gerilmeleri azaltılır. kararlı bir arkı vardır. Ark başlatılması ve yeniden tutuşturulması kolaydır. Kaynak mümkün olduğunca kısa pasolarla yapılmalıdır.Resim 1. Kaynak dikişi soğumadan hafifçe çekiçlendiği takdirde kalıntı kaynak gerilemeleri azaltılır. temper dökme demir. ayrıca döküm veya işleme hatalarının kaynakla giderilmesinde de kullanılır. temper dökme demir veya küresel (sfero) dökme demirin soğuk ve yarı sıcak ( +300˚C) kaynağında. ayrıca döküm veya işleme hatalarının kaynakla giderilmesinde de kullanılır. gözeneksiz bir dikiş elde edilir ve ısı geçiş bölgelerinde sertlik söz konusu değildir. Kırılmış veya aşınmış dökme demir parçaların birleştirme veya doldurma kaynağında. Kır dökme demir. kır dökme demirin çelikle kaynağında monel (nikel-bakır) çekirdekli elektrotlar kullanılır. Resim 1.

kır dökme demirlerin ve bu dökme demirlerin çelik. Kaynak metalinin ısıl genleşmesi az olduğu için kaynak sonrasında düşük çekme özelliği gösterir.4 mm'lik matkap ile delik delinmelidir. Böylece merkezi çatlağın son ucuna bir delik delinmiş olur ve böylece kaynak sırasında ve daha sonra çatlağın ilerlemesi önlenir. Şekil 1. çatlağın da 50 cm’den uzun olması (bir uçta yapılan kaynağın öbür uca bir ısıl etkisi olmaması durumunda) zaman kazanmak için Şekil Şekil 1. bu dışarı varan nokta her şeyden önce kuvvetli bir punta ile tutturulmalıdır. Çatlak ve Kırık Parçaların Hazırlığı • Çatlağın vardığı en son nokta kesinlikle tespit edilmelidir. Ark başlangıcı ve yeniden tutuşturması kolaydır. • Parçanın içerisinde başlayıp ve yine içerisinde biten çatlaklar için çatlağın her iki ucuna 3-4 mm delik delinmelidir. temper dökme demirin. Tentürdiyot yüzeyden uçar ama çatlağı en ince yerine kadar boyar. vurulan bu noktaya 3 . sonra sıralaması diğer uçtan olmak üzere. Bundan sonra büyüteçle çatlağın son ucu saptanır ve buraya nokta vurulurarak. Kararlı bir arkı vardır.2: Kısa çatlak boyu için kaynak paso 1. Makine gövdesinin. Düzgün bir ergime ve birleşme sağlar. Dinamik kuvvetlere maruz kalan parçaların soğuk ve sıcak kaynağında kullanılan nikel-demir çekirdekli elektrodlar kullanılır. Bunun için çatlak bölgesine pamukla tentürdiyot (piyasada ayrıca bunun için özel boya-penetrantlar bulunmaktadır) sürülür ve biraz beklenir. Aksi halde parçanın şekil bozulması kaçınılmaz olur.3’te olduğu gibi ilk önce bir uçtan. Pozisyon kaynaklarına uygundur. Hiçbir zaman bu kenar açıkken kaynağa devam edilmemelidir. Düzgün kaynak dikişi verir.1: İçerden başlayıp parçanın kenarında • Çatlağın parçanın biten çatlak kenarına varması halinde. sessiz ve kararlı bir arkı vardır. • Aksi halde bu ilerleme devam edecektir.Gri dökme demirin sıcak ve soğuk kaynağında ve yüzey kaplamasında nikel çekirdekli elektrotlar kullanılır. bakır ve nikel malzemelerle kaynağına çok uygundur. Saf nikel elektrotlara göre daha yüksek dayanıma sahiptir ve bu nedenle küresel dökme demirlerin. Kaynak sırasında bu punta atacak olursa eski punta artıkları (keski ya da zımpara taşla) düzeltilip yeniden kuvvetli bir punta atılmalıdır. makine parçalarının tamirinde ve aşınan dökme demir yüzeylerin kaplanmasında da kullanılabilir. Şayet parçanın büyük. yine kısa pasolar 6 . Çatlağı kaynaktan önce puntalamanın hiçbir yararı yoktur.

hem de kesitte yeterince mukavemet sağlanmamış olacaktır.halinde kaynak yapılmalıdır. iki uçtan kaynak durdurulmalı ve Şekil 1. Şekil 1. Bu ağız. uygun aralıklardan puntalanmalıdır. Kısa süre sonra artık tamir kabul etmeyecek bir yeni çatlamaya dönüşecektir. • Kırık parçalar için her iki ayrı parçaya da yukarıda belirtilen şekilde kaynak ağzı açılarak. Ayrıca iki taraftaki pasolar dikişin ortasına yaklaşınca. pasonun el değecek kadar soğumuş olması beklenmelidir.3: 50 cm’den büyük çatlak için kaynak paso sıralaması • Kesitin kalınlığına göre kaynak ağzı açılmalıdır. Kaynak ağızlarının iki yanındaki keskin köşeler yuvarlatılmalıdır.4: V kaynak ağzı açılmış parça • Kaynak ağzının yeterince açılmamış olması halinde hem kaynak sırasında çatlağın açılması olasılığı artacak. Ancak 3. kesit kalınlığına göre 80-90°'lik V ya da X ağzı (tercihen U veya çift U) şeklinde olup dipte 2 mm'lik bir aralık bırakılmalıdır. pasoya başlamak için 1.2'deki gibi tek taraflı devam edilmelidir. 7 . Şekil 1.

Dökümlerdeki çatlaklar V. Saplamalı Kaynak Dökme demirin hızlı soğumasıyla birleşik karbonun miktarı artacak. 8 . böylece buna bağlı olarak sertlik ve kırılganlık da artacaktır.5 mm ile 9.şeklinde kesilmeli. gres. İlk önce her vidanın etrafına bir iki paso kaynak yapılmalıdır. pas) temizlenmelidir. Bu durum kaynak sınırının dışında mukavemeti düşürecektir. Böylece vidalar 5 mm ile 9 mm arasında yüzeyin üzerinde olmalı ve en azından vidaları çapı kadar döküm parçanın içinde olacak şekilde vidalanmalıdır. Çelik vidaların çapı yaklaşık 6. Ana metal tüm yabancı maddelerden (yağ. Bu koşullar altında vidaların mukavemeti kaynak mukavemetini arttıracak ve koruyacaktır.5 mm arasında olabilir. vida deliği ve dişleri açılmalıdır. Kaynaklanmanın hem vidada hem dökme demirde sağlandığından emin olunmalıdır. Dökme demirlerde yeterli kalınlık varsa mekanik bir yöntem olan saplama ile mukavemet arttırılabilir. Vidaların kesit alanı kaynak yüzeyinin %25 ile %35’ini kaplamalıdır.5’ te saplamanın uygulanması gösterilmektedir. malzemenin hangi tür dökme demir olduğu tespit edilmeli ve ona göre elektrot seçilmelidir.3: Kırık parçaya diş açılmış yamanın puntalanması • • • Kaynak öncesi. Keskin köşelerden ve kenarlardan kaçınılmalıdır. Şekil 1.Resim 1.

5: Saplamalı kaynak uygulaması 1. En fazla 3 cm'lik pasolarla kaynak edilmeli ve derhal çekiçlenmelidir. 50 cm’den uzun dikişler bir bu taraftan. Kaynak yerinin çevresi 70°C' den daha fazla ısınmamalıdır.3. bu çekiçleme dikişin en sıcak yerinden başlayıp geriye doğru olmalıdır. Doğru akım ve ( + ) kutupta kaynak etmek tercih edilmelidir. Zamanında durmalar yaparak kaynak edilen parçanın sıcaklığı 70°C' nin üstüne çıkartılmamalıdır. Her dikiş derhal çekiçlenmeli. Hiçbir zaman yazılı olan amper ayarının azamisi geçilmemelidir.5 ilâ 3. Dökme Demirlerin Soğuk Kaynağı Kaynak Sırasında Bölgesindeki Etkisi Oluşan Isının Kaynatılan Gerece ve Kaynak Oluşan ısı.4. Dikiş uzunlukları elektrot çapının 4-5 katında sınırlanmalıdır. bir diğer taraftan çekilmelidir. Kaynak Sırasında Isı Yayılmasına Karşı Alınacak Önlemler • • • • • • Mümkün olduğu kadar ince (2. büzülme ve gerilmelerine karşı koyar.25 mm çapta) elektrot ve mümkün olduğu kadar düşük akım şiddeti kullanılmalı ve ark kısa tutulmalıdır. Isının yerel olarak yoğunlaşmasını önlemek üzere arada bir durulmalıdır. 9 . bölgesel gerilmelere ve dolayısıyla çatlamala neden olacaktır.Şekil 1. Kaynak sırasında döküm parça mümkün olduğu kadar soğuk kalmalıdır. Çekiçleme.

Dış etkilerle (işletme koşulları) bazı dökme demir parçalar doku değişmelerine uğrayıp bozulmuş olabilir. Uzun süre kızgın buhara maruz kalmış dökme demir vanalar bu durumdadır. kaynaktan önce. kaynak yerinin iki tarafından en az 10 milimetre genişlik ve 1 mm derinlikte olmak üzere taşlanarak temizlenmelidir. oksijen tarafından yakılarak yok edilmiştir ve ergime çok güçleşir. Bütün bir elektrot bir seferde yakılabilir ama burada da dikiş çekiçlenmelidir. Dökme demir gevrek ve aşırı derecede kırılgan olmuştur. Aksi halde ince sivri kısımlar kaynak sırasında yanar ve oksit şeklinde dikişe karışabilir. Sivrilikler mutlaka eğe ile alınmalıdır. kaynak dikişi ile esas metal arasındaki ısı farkını ortadan kaldırmak için esas metali de kaynak ısısında tutmak gereklidir. tamir) büyük özen gösterilmesi gerekir. Kır dökme demirler. sonra bu tabaka temizlenir. Birleşme Yerlerinin Hazırlanması • Yüksek fosfor ve kükürt oranları kır dökme demirlerin kırılganlığını ve çatlama ihtimallerini artırır. • • Ön Tavlama Dökme demirlerin sıcak kaynağında. küresel grafitli dökme demirler ve çeşitli temper dökümlerin her biri kaynakta özel bir işlemi gerektirir. Ayrıca doku boşluklarına gazlar nüfuz etmiş ve bu boşluklar mukavemet azalmasına yol açmıçtır. Dökme demir kaynağına (yapı. doğruca maruz bırakılmış parçalarda karbon ve silisyum. Yağ veya gres emmiş dökme demir. Burada deneyim ve hassasiyet. Özellikle büyük 10 .4. Böyle bir dökme demirin kaynağında başarılı olmak neredeyse imkânsızdır. kaynaktan önce birkaç saat 250°C'da ısıtılarak ve hatta bazı durumlarda elektrik arkının yüksek sıcaklığına maruz bırakılarak yağ veya gresten temizlenmelidir. Bu nedenle aşağıda vereceğimiz bilgilere uyulması iyi olacaktır. Sıcak Kaynak Bütün parça 600°C'ın üstünde bir sıcaklığa ısıtılır ve ana metalle eş bir kaynak metaliyle kaynak edilir. Dökme Demirlerin Sıcak Kaynağı Yarı Sıcak Kaynak Bütün parça yaklaşık 200-300°C'a ısıtılarak geçiş bölgesinin sertleşmesi ve büzülme gerilmeleri böylece azaltılmış olacaktır.1. Uzun süre yüksek sıcaklıkta kalmış ve ateşe. Burada da nikel veya nikel alaşımları kaynak ilâve malzemesi olarak kullanılamalıdır. Soğuma sırasında dokusu oksitlenmiş olan ve elektrot metalinin ana metala iyice yapışmasını önleyen döküm kabuğu.4. iyi sonuç almak için gereklidir. Bunun için kaynak edilecek bölgeye önce bir rutil elektrotla dolgu tabakası çekilir.

• • • • Ön tavlama için mümkün olduğunca büyük üfleç kullanılmalıdır. Parça bir fırın ile ısıtılacaksa fırın önceden tav sıcaklığına getirilmeli ve sonra parça içerisine konulmalıdır. Bu nedenle kaynak öncesinde esas metale bir ön tavlama uygulanmalıdır Ön tavlama için yapılması gerekenler.hacimli parçalarda bu daha da önemlidir. Çevreye ısı kaybını önlemek için parça mümkünse bir ateş tuğlası üzerine konulmalıdır. Çarpılma ve şekil değişimini önlemek için parça bir mesnet ile desteklenmelidir.4: Ön tavlama 11 . Böylece ısı yayınımı daha iyi olacaktır. Resim 1.

5.5: Dökme demire çekilmiş kaynak 12 . kaynak sıcaklığına yakın bir değerde ısıstılarak asbest içerisine veya hava akımı olmayan bir yere alınarak kendi halinde çok yavaş soğutulmalıdır. (yaklaşık elektrot çekirdek çapı uzunluğunda). • Çok pasolu kaynaklarda ilk paso. Şekil 1. • Kaynak ağzı.6. 1. elektrik ark yöntemi ile dökme demirlerin kaynağını yapabilirsiniz. Resim 1.4. çatlak bitim yerlerine delik açılmasından sonra açılmalıdır. • Bir sonraki 1-3 cm'lik dikişe başlamadan önce.Uygulamada Yapılması Gerekenler • Açılmış olan kaynak ağzının iki tarafı en az 10 mm genişlik ve 1 mm derinlikte taşlanarak oksitten temizlenmelidir.6: Kaynağın çekiçlenmesi • Parça. Uygulama faaliyetindeki işlem basamaklarını sıra ile uygulayarak. bir önceki dikişin bitim ucunun kabuğu taş ya da keski ile alınmalıdır. Bir seferde sadece 13 cm uzunlukta dikiş çekilmeli ve hemen çekiçlenip fırçalanmalıdır. Hiçbir zaman uçtan başlanmayıp daima içerden başlanmalı ve çatlağın sonuna doğru gidilmelidir. Kaynak Sonrası Yapılacak İşlemler Kaynak biter bitmez kaynak edilen parçaların tamamı. • Kaynakta elektrot aşağı yukarı dik ve ark kısa tutulmalıdır. 1.4. diğer pasolara göre daha çabuk çekilmelidir. Elektrotla Dökme Demir Kaynağını Yapmak Dökme demir kaynağını yapma aşağıdaki uygulama faaliyetinde detaylı olarak anlatılmıştır. elin rahatça değeceği kadar soğuyunca ardından 1-3 cm'lik dikiş çekilmelidir.

maskesi kullanınız.3).(Resim 1.4). Döküm gereçlerin kaynatılacak kenarlarını temizleyip parça kalınlığına uygun kaynak ağzı açınız (Şekil 1. Çatlak tamiri için çatlağın başlangıç veya bitiş yerine. Kaynak dikişi el ile tutulacak soğukluğa gelene kadar bekleyiniz. Tavır ve Öneriler Yanmalara karşı dikkatli olunuz.2). Mesleğinizle ilgili etik ilkelere uygun davranınız. Elektrot ark boyunu kısa bir şekilde tutarak 10-30 mm arasında kaynak dikişini çekiniz (Resim 1. Kaynatılacak dökme demirin cinsini tespit ediniz. parça kenarından başlıyor ise çatlak başlangıç yerini puntalayınız. kaynak dikişini yavaş yavaş çekiçleyiniz. Soğumuş olan parçanın kaynak ek yerini tel fırça ile temizleyiniz İlk dikişin bittiği yerden itibaren ikinci kaynak dikişini çekip. Eldiven ve iş giysisi kullanınız.5).UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ Çatlamış bir dökme demir parçanın kaynağını aşağıdaki işlem basamaklarına göre yapınız. küçük çaplı matkap ucuyla delik deliniz (Şekil 1. Kaynakla Çalışma ilgili esnasında bütün mutlaka emniyet kaynak tedbirlerini uygulayınız. Kaynak dikişini çekiç ile yavaş yavaş çekiçleyiniz. İşlem Basamakları Kaynak için doğru akım veren kaynak makinasını pens (+) kutupta olacak şekilde ayarlayınız. 13 . Çatlak.

Kaynak bitiminde parçanın uygun koşullarda soğumasını sağlayınız. 14 .Çatlak tamamen kaynatılana kadar bu işleme devam ediniz. Kaynak ek yerini temizleyiniz.

.)5. Dökme demirlerin soğuk ve yarı sıcak (maks.5 .)3.)1. (.)8.. (...)11. 15 . (..5 ilâ 3. (. İçerisinde %2. Çatlak dökümlere 3’er cm arayla delik açılıp kaynatılmalıdır. Dökme demirlerde yeterli kalınlık varsa mekanik bir yöntem olan saplama ile mukavemet arttırılabilir.ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME Bu faaliyet kapsamında hangi bilgiler kazandığınızı aşağıdaki soruları cevaplandırarak belirleyiniz.. Beyaz dökme demir hariç diğer bütün dökme demirlerin hepsi kaynak edilebilir.)9. kır dökme demirin çelikle kaynağında monel (nikelbakır) çekirdekli elektrotlar kullanılır.)12. Dökme demirlerin kaynağı döküm sırasında oluşan hataları tamir etmek..)7. kırılan veya aşınan parçaları tamir etmek amacıyla yapılır....)10. Dökme demir kaynağı esnasında oluşan ısı.)2... (.. (.. Kaynak sırasında mümkün olduğu kadar ince (2.. 300˚C) kaynağında saf nikel çekirdek tele sahip elektrotlar kullanılır.25 mm çapta) elektrot ve mümkün olduğu kadar düşük akım şiddeti kullanılmalıdır ve ark kısa tutulmalıdır. Ön tavlama için mümkün olduğunca küçük üfleç kullanılmalıdır. (. A. bölgesel gerilmeleri engelleyecek ve çatlamaların oluşmasına meydan vermeyecektir.. (. Açılmış olan kaynak ağzının iki tarafı en az 10 mm genişlik ve 1 mm derinlikte taşlanarak oksitten temizlenmelidir. Dökme demirlerin soğuk kaynağında zamanında durmalar yaparak.%4 oranları arasında karbon bulunduran demir karbon alaşımlarına dökme demir denir. kaynak edilen parçanın sıcaklığı 70°C' nin üstüne çıkartılmamalıdır.. (. (.. (... temper dökme demir veya küresel (sfero) dökme demirin soğuk ve yarı sıcak ( +300˚C) kaynağında.)13.)4... Kır dökme demir..... Kaynak öncesinde keskin köşeler ve kenarlar olduğu gibi kalmalıdır. karmaşık parçaları birleştirerek üretmek. Dökme demirlerin sıcak kaynağında kaynak dikişi ile esas metal arasındaki ısı farkını ortadan kaldırmak için esas metalide kaynak ısısında tutmak gereklidir.OBJEKTİF TESTLER (ÖLÇME SORULARI) Aşağıdaki soruların cevaplarını doğru ve yanlış olarak değerlendiriniz. (.)6. (.

. Kaynak biter bitmez kaynak edilen parçaların tamamı hızlı bir şeklide soğutulmalıdır.)15. DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız. (. Yanlış cevap verdiğiniz ya da cevap verirken tereddüt yaşadığınız sorularla ilgili konuları faaliyete geri dönerek tekrar inceleyiniz 16 .. çatlak bitim yerlerine delik açılmasından sonra açılmalıdır..)14. Kaynak ağzı.(. Doğru cevap sayınızı belirleyerek kendinizi değerlendiriniz..

Kendinizi yeterli görmüyorsanız öğrenme faaliyetini tekrar ediniz.PERFORMANS DEĞERLENDİRME PERFORMANS DEĞERLENDİRME B. Cevaplarınızın tamamı evet ise bir sonraki faaliyete geçiniz. parça kenarından başlıyor ise çatlak başlangıç yerini puntaladınız mı? 6) Elektrot ark boyunu kısa tutarak 10-30mm arasında kaynak dikişini çektiniz mi? 7) Kaynak dikişini çekiç ile yavaş yavaş çekiçlediniz mi? 8) İkinci pasoyu çekmek için kaynak edilecek parçanın el ile tutulacak soğukluğa gelmesini beklediniz mi? 9) Soğumuş olan parçanın kaynak ek yerini tel fırça ile temizlediniz mi? İlk dikişin bittiği yerden itibaren ikinci kaynak dikişini çekerek. 17 . eksik veya hatalı gördüğünüz davranışları tamamlama yoluna gidiniz. kaynak dikişini yavaş yavaş çekiçlediniz mi? 10) Çatlak tamamen kaynatılana kadar bu işleme devam ettiniz mi? 11) Kaynak bitiminde parçanın uygun koşullarda soğumasını sağladınız mı? 12) Kaynak ek yerini temizlediniz mi? Hayır DEĞERLENDİRME Yaptığınız değerlendirme sonunda hayır şeklindeki cevaplarınızı bir daha gözden geçiriniz. UYGULAMALI TEST Yaptığınız uygulamayı değerlendirme ölçeğine göre değerlendirerek. KONTROL LİSTESİ DEĞERLENDİRME KRİTERLERİ Evet 1) Kaynak için doğru akım veren kaynak makinsini pens (+) kutupta olacak şekilde ayarladınız mı? 2) Kaynatılacak dökme demirin cinsini tespit ettiniz mi? 3) Çatlak tamiri için çatlağın başlangıç veya bitiş yerine küçük çaplı matkapla delik açtınız mı? 4) Döküm gereçlerin kaynatılacak kenarlarını temizlediniz mi? Parça kalınlığına uygun kaynak ağzı açtınız mı? 5) Çatlak.

2. sanayide geniş bir kullanım alanına sahiptir. Kırık dökümlerin kaynağı 1. Resim 2. Bu nedenle dökme demir kaynağı tekniğine uygun yapılmalıdır. işlem basamaklarını sıra ile uygulayarak öğrenebilirsiniz. öğrenme faaliyetinde anlatılan çatlak dökme demirlerin kaynağı gibidir. bu alanla ilgili faaliyet gösteren işletmelerden yapabilirsiniz.1: Kırık dökme demir kaynağı 18 . öğrenme faaliyetinde öğrenmiş olduğunuz bilgilerle aşağıda uygulaması verilen kırık dökümlerin kaynağını. KIRILMIŞ DÖKME DEMİRLERİN KAYNAĞI Dökme demir. Dökme demir kırılgan bir yapıya sahiptir. dökme demir kullanılır. ARAŞTIRMA Kırık dökümlerin kaynağı için gerekli olan hazırlık çalışmalarını ve kaynak sonrasında yapılan işlemleri araştırarak not ediniz. Kırılan dökme demirin kaynağı kaynak yöntemleri içerisinde en özel olanlarındandır. Şekilsiz parçaların imalatında. Araştırma işlemlerini.ÖĞRENME FAALİYETİ–2 ÖĞRENME FAALİYETİ–2 AMAÇ Bu faaliyet sonunda uygun ortam sağlandığında elektrik arkı ile kırılmış dökme demirlerin kaynak işlemini yapabileceksiniz. 1. internet ortamı veya çevrenizdeki. işlenerek elde edilemeyecek veya elde edilmesi maliyetli olan parçaların üretiminde.

4) ve birleştirme kenarlarına tampon dikiş çekiniz. Ön tavlamasız kaynakta kısa dikişler çekerek ve çekiçleme işlemini yaparak kaynak dikişini çekiniz (Resim 1.UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ Kırılmış bir dökme demir parçanın kaynağını aşağıdaki işlem basamaklarına göre yapınız.5). Kaynatılacak gereçleri puntalayınız (Resim 1. İşlem Basamakları Kaynak için doğru akım veren kaynak makinasını pens (+) kutupta olacak şekilde ayarlayınız. parça kalınlığına uygun kaynak ağzı açınız (Şekil 1. Çalışmalarınızda mutlaka kaynak maskesi kullanınız. Kaynak esnasında emniyet tedbirlerini uygulayınız. Kaynatılacak dökme demirin cinsini tespit ediniz. Kaynak bitiminde parçanın uygun koşullarda soğumasını sağlayınız.6). 19 .5). Eldiven ve iş giysisi kullanınız. Kırılan döküm gerece gelecek yük ve kullanım yeri dikkate alınarak dayanımı artırmak için saplamalar bağlayınız (Şekil 1. Kaynatılacak döküm gerecin cinsine göre gerekiyorsa ön tavlama yapınız(Resim 1.3).4). El ile tutulacak soğukluğa gelene kadar bekleyiniz. parçaları masaya sabitleyiniz. Elektrot ark boyunu kısa bir şekilde tutarak kaynak dikişini çekiniz (Şekil 1. Soğumuş olan parçanın kaynak ek yerini tel fırça ile temizleyiniz. Döküm gereçlerin kaynatılacak kenarlarını temizleyerek. Mesleğiniz ile ilgili etik ilkelere uygun davranınız. Kaynak ek yerini temizleyiniz. Tavır ve Öneriler Yanmalara karşı dikkatli olunuz.

pens (+) kutupta olacak şekilde ayarladınız mı? Kaynatılacak dökme demirin cinsini tespit ettiniz mi? Kırılan döküm gerece gelecek yük ve kullanım yeri dikkate alınarak dayanımı artırmak için saplamalar bağladınız mı? Döküm gereçlerin kaynatılacak kenarlarını temizlediniz mi? Parça kalınlığına uygun kaynak ağzı açtınız mı? Kaynatılacak döküm gerecin cinsine göre gerekiyorsa ön tavlama yaptınız mı? Birleştirme kenarlarına tampon dikiş çektiniz mi? Kaynatılacak gereçleri puntalayarak.PERFORMANS DEĞERLENDİRME PERFORMANS DEĞERLENDİRME B. Kendinizi yeterli görmüyorsanız öğrenme faaliyetini tekrar ediniz. Cevaplarınızın tamamı evet ise modül değerlendirmeye geçiniz. 20 . parçaları masaya sabitlediniz mi? Elektrot ark boyunu kısa tutarak kaynak dikişini çektiniz mi? Ön tavlamasız kaynakta kısa dikişler çekerek ve çekiçleme işlemini yaparak kaynak dikişini çektiniz mi? İkinci pasoyu çekmek için kaynak edilecek parçanın el ile tutulacak soğukluğa gelmesini beklediniz mi? Soğumuş olan parçanın kaynak ek yerini tel fırça ile temizlediniz mi? Kaynak bitiminde parçanın uygun koşullarda soğumasını sağladınız mı? Kaynak ek yerini temizlediniz mi? Evet Hayir DEĞERLENDİRME Yaptığınız değerlendirme sonunda hayır şeklindeki cevaplarınızı bir daha gözden geçiriniz. eksik veya hatalı gördüğünüz davranışları tamamlama yoluna gidiniz. KONTROL LİSTESİ DEĞERLENDİRME KRİTERLERİ Kaynak için doğru akım veren kaynak makinesini. UYGULAMALI TEST Yaptığınız uygulamayı değerlendirme ölçeğine göre değerlendirerek.

MODÜL DEĞERLENDİRME MODÜL DEĞERLENDİRME PERFORMANS TESTİ (YETERLİK ÖLÇME) Modül ile kazandığınız yeterliği ölçmek için bir adet çatlamış dökme demir ve kırılmış dökme demir parçayı elektrik arkı ile birleştirerek aşağıdaki kriterlere göre kendinizi değerlendiriniz. kaynak dikişini yavaş yavaş çekiçlediniz mi? 10) Çatlak tamamen kaynatılana kadar bu işleme devam ettiniz mi? 11) Kaynak bitiminde parçanın uygun koşullarda soğumasını sağladınız mı? 12) Kaynak ek yerini temizlediniz mi? Hayır M Mmm 21 . pens (+) kutupta olacak şekilde ayarladınız mı? 2) Kaynatılacak dökme demirin cinsini tespit ettiniz mi? 3) Çatlak tamiri için çatlağın başlangıç veya bitiş yerine küçük çaplı matkapla delik açtınız mı? 4) Döküm gereçlerin kaynatılacak kenarlarını temizlediniz mi? Parça kalınlığına uygun kaynak ağzı açtınız mı? 5) Çatlak. KONTROL LİSTESİ ÇATLAMIŞ DÖKME DEMİR PARÇANIN ELEKTRİK ARKI Evet İLE KAYNAĞINA İLİŞKİN KRİTERLER 1) Kaynak için doğru akım veren kaynak makinesini. parça kenarından başlıyor ise çatlak başlangıç yerini puntaladınız mı? 6) Elektrot ark boyunu kısa tutarak 10-30mm arasında kaynak dikişini çektiniz mi? 7) Kaynak dikişini çekiç ile yavaş yavaş çekiçlediniz mi? 8) İkinci pasoyu çekmek için kaynak edilecek parçanın el ile tutulacak soğukluğa gelmesini beklediniz mi? 9) Soğumuş olan parçanın kaynak ek yerini tel fırça ile temizlediniz mi? İlk dikişin bittiği yerden itibaren ikinci kaynak dikişini çekerek.

Öğretmeniniz size çeşitli ölçme araçları uygulayacaktır. Öğretmeninizle iletişime geçiniz.KONTROL LİSTESİ KIRILMIŞ DÖKME DEMİR PARÇANIN ELEKTRİK ARKI Evet İLE KAYNAĞINA İLİŞKİN KRİTERLER 1) Kaynak için doğru akım veren kaynak makinesini pens (+) kutupta olacak şekilde ayarladınız mı? 2) Kaynatılacak dökme demirin cinsini tespit ettiniz mi? 3) Kırılan döküm gerece gelecek yük ve kullanım yeri dikkate alınarak dayanımı artırmak için saplamalar bağladınız mı? 4) Döküm gereçlerin kaynatılacak kenarlarını temizlediniz mi? Parça kalınlığına uygun kaynak ağzı açtınız mı? 5) Kaynatılacak döküm gerecin cinsine göre gerekiyorsa ön tavlama yaptınız mı? Birleştirme kenarlarına tampon dikiş çektiniz mi? 6) Kaynatılacak gereçleri puntalayarak. 22 . tebrik ederiz. parçaları masaya sabitlediniz mi? 7) Elektrot ark boyunu kısa tutarak kaynak dikişini çektiniz mi? 8) Ön tavlamasız kaynakta kısa dikişler çekerek ve çekiçleme işlemini yaparak kaynak dikişini çektiniz mi? 9) İkinci pasoyu çekmek için kaynak edilecek parçanın el ile tutulacak soğukluğa gelmesini beklediniz mi? 10) Soğumuş olan parçanın kaynak ek yerini tel fırça ile temizlediniz mi? 11) Kaynak bitiminde parçanın uygun koşullarda soğumasını sağladınız mı? 12) Kaynak ek yerini temizlediniz mi? Hayır DEĞERLENDİRME Yaptığınız değerlendirme sonucunda eksikleriniz varsa öğrenme faaliyetlerini tekrarlayınız. Modülü tamamladınız.

1 CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 D Y D D D D D Y Y D D Y D D Y Cevaplarınızı cevap anahtarları ile karşılaştırarak kendinizi değerlendiriniz. 23 .CEVAP ANAHTARLARI CEVAP ANAHTARLARI ÖĞRENME FAALİYETİ.

1989. GÜLENÇ Behçet. 1996. Dökme Demirler ve Dökme Demirlerin Kaynağı. ÇALIŞKAN Hikmet. Metal İşleri Teknolojisi. Ankara 1990.ÖNERİLEN KAYNAKLAR ÖNERİLEN KAYNAKLAR OĞUZ Burhan. Demir ve Alaşımlarının Fiziksel Metalurjisi. CAVCAR Melike Mihran. 24 . 1997. Hakan Ateş. Ankara. Ark Kaynağı. Oerlıkon Yayını. Oerlıkon Yayını.

CAVCAR Melike Mihran. 1990. Oerlıkon Yayını. Gazi Üniversitesi Teknik Eğitim Fakültesi Atölyeleri. Dökme Demirler ve Dökme Demirlerin Kaynağı. Ankara. Yayımlanmamış Öğretmen Ders Notları. Ark Kaynağı. Ark Kaynak Tekniği. ÇALIŞKAN Hikmet. KARABULUT Hasan. OERLIKON Yayını. Demir ve Alaşımlarının Fiziksel Metalurjisi.KAYNAKÇA KAYNAKÇA OĞUZ Burhan. Hakan Ateş. Metal İşleri Teknolojisi. 1996. 2005. 2005. TEPE H. 2005. SERFİÇELİ Saip. 1996. GÜLENÇ Behçet. Ankara. Ankara. 1997. ANKARA. Ankara. 1989. İbrahim. Metal İşleri Meslek Teknolojisi–2. ANKARA. 25 .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful