T.C.

MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI

MEGEP
(MESLEKÎ EĞİTİM VE ÖĞRETİM SİSTEMİNİN GÜÇLENDİRİLMESİ PROJESİ)

METAL TEKNOLOJİSİ

DÖKME DEMİR KAYNAĞI

ANKARA, 2006

Milli Eğitim Bakanlığı tarafından geliştirilen modüller;
• Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığının 02.06.2006 tarih ve 269 sayılı Kararı ile onaylanan, Mesleki ve Teknik Eğitim Okul ve Kurumlarında kademeli olarak yaygınlaştırılan 42 alan ve 192 dala ait çerçeve öğretim programlarında amaçlanan mesleki yeterlikleri kazandırmaya yönelik geliştirilmiş öğretim materyalleridir (Ders Notlarıdır). Modüller, bireylere mesleki yeterlik kazandırmak ve bireysel öğrenmeye rehberlik etmek amacıyla öğrenme materyali olarak hazırlanmış, denenmek ve geliştirilmek üzere Mesleki ve Teknik Eğitim Okul ve Kurumlarında uygulanmaya başlanmıştır. Modüller teknolojik gelişmelere paralel olarak, amaçlanan yeterliği kazandırmak koşulu ile eğitim öğretim sırasında geliştirilebilir ve yapılması önerilen değişiklikler Bakanlıkta ilgili birime bildirilir. Örgün ve yaygın eğitim kurumları, işletmeler ve kendi kendine mesleki yeterlik kazanmak isteyen bireyler modüllere internet üzerinden ulaşabilirler. Basılmış modüller, eğitim kurumlarında öğrencilere ücretsiz olarak dağıtılır. Modüller hiçbir şekilde ticari amaçla kullanılamaz ve ücret karşılığında satılamaz.

• • •

.................................................................................6................................... 13 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ........................................ 15 PERFORMANS DEĞERLENDİRME ............. 24 KAYNAKÇA ................................................................................... 4 1...2............................................................ 21 CEVAP ANAHTARLARI ...........................................4........................ 3 1............................................................................................................................... 12 UYGULAMA FAALİYETİ ....................................................... Döküm Gereçlerin Kaynağa Hazırlığı .................................... 1 1.....................4.... 9 1... 4 1..............................ii GİRİŞ .........................................1.......................2..............5.......... 12 1.............................................................. 19 PERFORMANS DEĞERLENDİRME ........................................ 10 1.......................4........................................................................................................3..........................................................................................4.......... 3 1................................... 23 ÖNERİLEN KAYNAKLAR..................... 17 ÖĞRENME FAALİYETİ–2 ....................................... Elektrotla Dökme Demir Kaynağını Yapmak ............................................................................................................. Kaynak Sonrası Yapılacak İşlemler....................... ELEKTRİK ARKI İLE DÖKME DEMİR KAYNAĞI ............................................................. Dökme Demirlerin Sıcak Kaynağı.. 3 1...................................................................................................................................3................................................................................................ Dökme Demirin Tanımı .................................... Dökme Demirlerin Sınıflandırılması...................................................4.................................. Dökme Demirlerin Soğuk Kaynağı ..........4................... Dökme Demir Kaynağı ...................... KIRILMIŞ DÖKME DEMİRLERİN KAYNAĞI .............İÇİNDEKİLER İÇİNDEKİLER AÇIKLAMALAR ......................... 4 1...................................................1........... 25 i ... 18 2..............4.....................................4........... Endüstride Dökme Demir Kaynağının Yeri ve Önemi. 4 1... Dökme Demirlerin İçerisindeki Bazı Elementlerin Tanıtılması ... 20 MODÜL DEĞERLENDİRME ............................................................... 18 UYGULAMA FAALİYETİ ...............

Öğretmen modül. ilave tel. Tekniğe uygun olarak elektrik ark kaynağı ile kırılmış dökme demirlerin kaynağını yapabileceksiniz. kırılmış döküm malzeme. Her faaliyet sonrasında o faliyetle ilgili değerlendirme soruları ile kendi kendinizi değerlendireceksiniz. tel fırça. Amaçlar Tekniğe uygun olarak elektrik ark kaynağı ile çatlamış dökme demirlerin kaynağını yapabileceksiniz. soru-cevap)uygulayarak modül uygulamaları ile kazandığınız bilgi ve becerileri ölçerek değerlendirecektir. vs). kaynak gözlüğü. Ortam Metal işleri bölümü elektrik ark kaynak atölyesi veya gerçek çalışma ortamı. kısaç. kaynak yardımcı elamanları (iş önlüğü.AÇIKLAMALAR AÇIKLAMALAR KOD ALAN DAL/MESLEK MODÜLÜN ADI MODÜLÜN TANIMI SÜRE ÖN KOŞUL YETERLİK 521MMI237 Metal Teknolojisi Kaynakçılık Dökme Demir Kaynağı Bu modül elektrik arkı ile dökme demir kaynağı yöntemlerini içeren öğrenme materyalidir. sonunda size ölçme aracı (uygulama. çatlamış döküm malzeme. MODÜLÜN AMACI EĞİTİM ÖĞRETİM ORTAMLARI VE DONANIMLARI ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ii . 40/24 Selülozik ve Bazik Eklektrotla Kaynak modülünü almış olmak Çatlamış kırılmış dökme demirlerin kaynağı yapmak Genel Amaç Gerekli ortam ve ekipman sağlandığında tekniğe uygun olarak elektrik ark kaynağı ile çatlamış ve kırılmış döküm malzemelerin kaynağını yapabileceksiniz. Donanım Kaynak postası.

ucuzluğu. çatlak gibi sorunlarla karşılaşıldığında. pratik oluşu. donanımının basit oluşu. fazla teknolojik bilgi gerektirmemesi ve benzeri nedenlerle elektrik arkı ile dökme demirlerin birçoğu kaynak edilebilir.GİRİŞ GİRİŞ Sevgili Öğrenci. Bu modülde elektrik arkı ile dökme demirlerin çatlamış veya kırılmış parçalarının kaynağını yapmayı öğreneceksiniz. Günümüzde endüstrinin hemen hemen her alanında makine parçalarında dökme demirler kullanılmaktadır. 1 . kullanım kolaylığı. Bu nedenle özellikle dökme demirlerde kırık.

2 .

%4 arasında karbon bulunduran demir karbon alaşımlarına dökme demir denir.2. yüksek basma dayanımı. Dökme Demirlerin Sınıflandırılması Dökme demirlerin sınıflandırılması konusu bir önceki modülde (Oksi-Gaz ile Dökme Demir ve Alüminyum Kaynağı modülü) detaylı olarak verilmiştir.5 . 1. Bu sebeple bu modülde sadece dökme demirlerin sınıflandırılması maddeler halinde verilmiştir. araştırarak not ediniz. krom. manganez gibi elementleri de içermektedir. 1. Bunun yanında fosfor. ARAŞTIRMA Çatlak dökümlerin kaynağı için gerekli olan hazırlık çalışmalarını araştırarak not ediniz. kükürt. silisyum. Bu modülde verilecek teorik bilgilerin ardından çatlak ve kırılmış dökme demirlerin kaynağı size uygulamalı olarak anlatılacaktır.ÖĞRENME FAALİYETİ–1 AMAÇ Bu faaliyet sonunda uygun ortam sağlandığında elektrik arkı ile çatlamış dökme demirlerin kaynak işlemini yapabileceksiniz. ELEKTRİK ARKI İLE DÖKME DEMİR KAYNAĞI Dökme demirler. internet ortamı veya çevrenizdeki bu alanla ilgili faaliyet gösteren işletmelerden yapabilirsiniz. Dökme demirler dövülemezler. Araştırma işlemlerini.1. Bu yüzden çatlamış veya kırılmış dökme demir parçaların kaynak edilmesi zorunlu hale gelebilir. Ayrıca kırılgan olmalarından dolayı kullanım yerine göre sıkça kırılmaları veya çatlamaları söz konusudur. çok fazla kullanım alanı olan malzeme türüdür. Dökme demir kaynağı sonrasında ne gibi işlemler yapılır. düşük sıcaklıkta ergime ve döküme elverişli özellikleriyle gelişmiş dökme demirler üretilir. Bu sayede yüksek aşınma direnci. Ayrıca nikel. Dökme Demirin Tanımı İçerisinde %2. İçerisindeki karbon fazlalığı kırılgan ve sert bir yapı oluşturur. 1. bakır vb elementler katılarak genel özellikleri geliştirilebilir. 3 .

Beyaz dökme demirler Temper dökme demirler Esmer dökme demirler Küresel grafitli dökme demirler (yumuşak dökme demirler) Alaşımlı dökme demirler 1.4. Bu elementler. beyaz temper dökme demirlerin.4. Ama bunların kaynak kabiliyeti çeliklere göre düşüktür. Bu elementlerden her biri dökme demire ayrı bir özellik kazandırır. Dökme Demir Kaynağı 1. karmaşık parçaları birleştirerek üretmek. Ark başlangıcı ve yeniden tutuşturması çok kolaydır. döküm hatalarının kaynakla giderilmesinde çok iyi sonuç verir.1. kükürt. Karbon. Düşük akımda dahi ana metali iyi sarar ve ana malzeme ile yaptığı karışım oranı azdır. Kaynak gerilimlerini azaltmak için yaklaşık 30 ile 50 mm uzunluğunda kısa kaynak dikişleri yapılmalı. düzgün kaynak dikişleri verir. Endüstride Dökme Demir Kaynağının Yeri ve Önemi Dökme demirlerin kaynağı döküm sırasında oluşan hataları tamir etmek. Uygun kaynak işlemleri uygulanırsa iyi bir birleşme sağlanır.4.3. Kararlı bir arka sahiptir. Dökme demirlerin içerisinde % 91 ile % 94 demir ve aşağıda tanıtılan elementlerden bir miktar bulunur. Döküm Gereçlerin Kaynağa Hazırlığı Dökme Demir Kaynağında Kullanılan Döküm Elektrotlar Dökme demirlerin soğuk ve yarı sıcak (maksimum 300˚C) kaynağında saf nikel çekirdek tele sahip elektrotlar kullanılır. Özellikle kırılmış ve aşınmış dökme demir parçaların birleştirme ve dolgu kaynağında. Bu nedenle özellikle kalın kesitli parçalarda soğuk kaynak yapma imkanı sağlar ve çatlama riskini en aza indirir. Beyaz dökme demir hariç diğer bütün dökme demirlerin hepsi kaynak edilebilir. kaynak dikişi soğumadan önce çekiçlenmelidir. (Bu konu bir önceki modül olan Oksi-Gaz İle Dökme Demir ve Alüminyum Kaynağında detaylı olarak anlatılmıştır) 1. 4 . silisyum. küresel dökme demirlerin ve bunların çeliklerle kaynağınında kullanılır.2. kırılan veya aşınan parçaları tamir etmek amacıyla yapılır. Kır dökme demirlerin. fosfordur. manganez. Dökme Demirlerin İçerisindeki Bazı Elementlerin Tanıtılması Dökme demirlerin kaynatılması için kimyasal bileşim değerlerinin bilinmesi gerekmektedir. 1.

Kaynak mümkün olduğunca kısa pasolarla yapılmalıdır. gözeneksiz bir dikiş elde edilir. gözeneksiz bir dikiş elde edilir ve ısı geçiş bölgelerinde sertlik söz konusu değildir. Çatlaksız. Kaynak dikişi soğumadan hafifçe çekiçlendiği takdirde kalıntı kaynak gerilemeleri azaltılır. temper dökme demir veya küresel (sfero) dökme demirin soğuk ve yarı sıcak ( +300˚C) kaynağında. Kaynak dikişi soğumadan hafifçe çekiçlendiği takdirde kalıntı kaynak gerilmeleri azaltılır. ayrıca döküm veya işleme hatalarının kaynakla giderilmesinde de kullanılır. kararlı bir arkı vardır.2: Kaynak pensine takılmış dökme demir elektrot 5 . küresel (sfero) dökme demirin sıcak ve yarı sıcak kaynağında ve kır dökme demirin çelikle kaynağında nikel çekirdekli elektrotlar kullanılır. Geçiş bölgesindeki sertlik söz konusu değildir ve çatlaksız.Resim 1. Kır dökme demir. kır dökme demirin çelikle kaynağında monel (nikel-bakır) çekirdekli elektrotlar kullanılır. temper dökme demir. Kırılmış veya aşınmış dökme demir parçaların birleştirme veya doldurma kaynağında.1: Dökme demir elektrot Kır dökme demir. Ark başlatılması ve yeniden tutuşturulması kolaydır. ayrıca döküm veya işleme hatalarının kaynakla giderilmesinde de kullanılır. Kırılmış veya aşınmış dökme demir parçaların birleştirme veya doldurma kaynağında. Resim 1.

• Aksi halde bu ilerleme devam edecektir. Saf nikel elektrotlara göre daha yüksek dayanıma sahiptir ve bu nedenle küresel dökme demirlerin. Makine gövdesinin. bu dışarı varan nokta her şeyden önce kuvvetli bir punta ile tutturulmalıdır. kır dökme demirlerin ve bu dökme demirlerin çelik. makine parçalarının tamirinde ve aşınan dökme demir yüzeylerin kaplanmasında da kullanılabilir.4 mm'lik matkap ile delik delinmelidir. Kaynak sırasında bu punta atacak olursa eski punta artıkları (keski ya da zımpara taşla) düzeltilip yeniden kuvvetli bir punta atılmalıdır. Şayet parçanın büyük. Hiçbir zaman bu kenar açıkken kaynağa devam edilmemelidir. çatlağın da 50 cm’den uzun olması (bir uçta yapılan kaynağın öbür uca bir ısıl etkisi olmaması durumunda) zaman kazanmak için Şekil Şekil 1. sonra sıralaması diğer uçtan olmak üzere. sessiz ve kararlı bir arkı vardır. Kaynak metalinin ısıl genleşmesi az olduğu için kaynak sonrasında düşük çekme özelliği gösterir. yine kısa pasolar 6 . Bunun için çatlak bölgesine pamukla tentürdiyot (piyasada ayrıca bunun için özel boya-penetrantlar bulunmaktadır) sürülür ve biraz beklenir. Kararlı bir arkı vardır. • Parçanın içerisinde başlayıp ve yine içerisinde biten çatlaklar için çatlağın her iki ucuna 3-4 mm delik delinmelidir. Pozisyon kaynaklarına uygundur.1: İçerden başlayıp parçanın kenarında • Çatlağın parçanın biten çatlak kenarına varması halinde. Aksi halde parçanın şekil bozulması kaçınılmaz olur. Dinamik kuvvetlere maruz kalan parçaların soğuk ve sıcak kaynağında kullanılan nikel-demir çekirdekli elektrodlar kullanılır. Bundan sonra büyüteçle çatlağın son ucu saptanır ve buraya nokta vurulurarak. Şekil 1. temper dökme demirin. Ark başlangıcı ve yeniden tutuşturması kolaydır. Çatlağı kaynaktan önce puntalamanın hiçbir yararı yoktur.3’te olduğu gibi ilk önce bir uçtan. Çatlak ve Kırık Parçaların Hazırlığı • Çatlağın vardığı en son nokta kesinlikle tespit edilmelidir.Gri dökme demirin sıcak ve soğuk kaynağında ve yüzey kaplamasında nikel çekirdekli elektrotlar kullanılır.2: Kısa çatlak boyu için kaynak paso 1. vurulan bu noktaya 3 . Böylece merkezi çatlağın son ucuna bir delik delinmiş olur ve böylece kaynak sırasında ve daha sonra çatlağın ilerlemesi önlenir. Tentürdiyot yüzeyden uçar ama çatlağı en ince yerine kadar boyar. Düzgün kaynak dikişi verir. Düzgün bir ergime ve birleşme sağlar. bakır ve nikel malzemelerle kaynağına çok uygundur.

hem de kesitte yeterince mukavemet sağlanmamış olacaktır. kesit kalınlığına göre 80-90°'lik V ya da X ağzı (tercihen U veya çift U) şeklinde olup dipte 2 mm'lik bir aralık bırakılmalıdır. 7 . Bu ağız. • Kırık parçalar için her iki ayrı parçaya da yukarıda belirtilen şekilde kaynak ağzı açılarak. Şekil 1. Ancak 3.4: V kaynak ağzı açılmış parça • Kaynak ağzının yeterince açılmamış olması halinde hem kaynak sırasında çatlağın açılması olasılığı artacak. iki uçtan kaynak durdurulmalı ve Şekil 1.3: 50 cm’den büyük çatlak için kaynak paso sıralaması • Kesitin kalınlığına göre kaynak ağzı açılmalıdır. pasoya başlamak için 1. pasonun el değecek kadar soğumuş olması beklenmelidir. Kısa süre sonra artık tamir kabul etmeyecek bir yeni çatlamaya dönüşecektir. Ayrıca iki taraftaki pasolar dikişin ortasına yaklaşınca.2'deki gibi tek taraflı devam edilmelidir.halinde kaynak yapılmalıdır. Kaynak ağızlarının iki yanındaki keskin köşeler yuvarlatılmalıdır. Şekil 1. uygun aralıklardan puntalanmalıdır.

Çelik vidaların çapı yaklaşık 6. İlk önce her vidanın etrafına bir iki paso kaynak yapılmalıdır. vida deliği ve dişleri açılmalıdır.5’ te saplamanın uygulanması gösterilmektedir. Dökme demirlerde yeterli kalınlık varsa mekanik bir yöntem olan saplama ile mukavemet arttırılabilir.şeklinde kesilmeli.5 mm arasında olabilir. Şekil 1. Dökümlerdeki çatlaklar V. Bu koşullar altında vidaların mukavemeti kaynak mukavemetini arttıracak ve koruyacaktır. malzemenin hangi tür dökme demir olduğu tespit edilmeli ve ona göre elektrot seçilmelidir. Bu durum kaynak sınırının dışında mukavemeti düşürecektir. böylece buna bağlı olarak sertlik ve kırılganlık da artacaktır.Resim 1. 8 . gres.5 mm ile 9. Vidaların kesit alanı kaynak yüzeyinin %25 ile %35’ini kaplamalıdır. Kaynaklanmanın hem vidada hem dökme demirde sağlandığından emin olunmalıdır. Saplamalı Kaynak Dökme demirin hızlı soğumasıyla birleşik karbonun miktarı artacak. Böylece vidalar 5 mm ile 9 mm arasında yüzeyin üzerinde olmalı ve en azından vidaları çapı kadar döküm parçanın içinde olacak şekilde vidalanmalıdır. pas) temizlenmelidir. Ana metal tüm yabancı maddelerden (yağ. Keskin köşelerden ve kenarlardan kaçınılmalıdır.3: Kırık parçaya diş açılmış yamanın puntalanması • • • Kaynak öncesi.

Kaynak yerinin çevresi 70°C' den daha fazla ısınmamalıdır. Çekiçleme. Zamanında durmalar yaparak kaynak edilen parçanın sıcaklığı 70°C' nin üstüne çıkartılmamalıdır. büzülme ve gerilmelerine karşı koyar.4. Hiçbir zaman yazılı olan amper ayarının azamisi geçilmemelidir. En fazla 3 cm'lik pasolarla kaynak edilmeli ve derhal çekiçlenmelidir. bu çekiçleme dikişin en sıcak yerinden başlayıp geriye doğru olmalıdır. Her dikiş derhal çekiçlenmeli. Kaynak Sırasında Isı Yayılmasına Karşı Alınacak Önlemler • • • • • • Mümkün olduğu kadar ince (2.5: Saplamalı kaynak uygulaması 1. Doğru akım ve ( + ) kutupta kaynak etmek tercih edilmelidir. 9 . Kaynak sırasında döküm parça mümkün olduğu kadar soğuk kalmalıdır.3. Dökme Demirlerin Soğuk Kaynağı Kaynak Sırasında Bölgesindeki Etkisi Oluşan Isının Kaynatılan Gerece ve Kaynak Oluşan ısı. bölgesel gerilmelere ve dolayısıyla çatlamala neden olacaktır.Şekil 1. Isının yerel olarak yoğunlaşmasını önlemek üzere arada bir durulmalıdır. 50 cm’den uzun dikişler bir bu taraftan. bir diğer taraftan çekilmelidir. Dikiş uzunlukları elektrot çapının 4-5 katında sınırlanmalıdır.5 ilâ 3.25 mm çapta) elektrot ve mümkün olduğu kadar düşük akım şiddeti kullanılmalı ve ark kısa tutulmalıdır.

kaynaktan önce.4. iyi sonuç almak için gereklidir. Uzun süre yüksek sıcaklıkta kalmış ve ateşe. Dökme demir gevrek ve aşırı derecede kırılgan olmuştur. küresel grafitli dökme demirler ve çeşitli temper dökümlerin her biri kaynakta özel bir işlemi gerektirir. Burada deneyim ve hassasiyet. kaynaktan önce birkaç saat 250°C'da ısıtılarak ve hatta bazı durumlarda elektrik arkının yüksek sıcaklığına maruz bırakılarak yağ veya gresten temizlenmelidir. • • Ön Tavlama Dökme demirlerin sıcak kaynağında. Sıcak Kaynak Bütün parça 600°C'ın üstünde bir sıcaklığa ısıtılır ve ana metalle eş bir kaynak metaliyle kaynak edilir. Burada da nikel veya nikel alaşımları kaynak ilâve malzemesi olarak kullanılamalıdır. sonra bu tabaka temizlenir. kaynak yerinin iki tarafından en az 10 milimetre genişlik ve 1 mm derinlikte olmak üzere taşlanarak temizlenmelidir. Yağ veya gres emmiş dökme demir.4. Aksi halde ince sivri kısımlar kaynak sırasında yanar ve oksit şeklinde dikişe karışabilir. Bunun için kaynak edilecek bölgeye önce bir rutil elektrotla dolgu tabakası çekilir. Bütün bir elektrot bir seferde yakılabilir ama burada da dikiş çekiçlenmelidir. Sivrilikler mutlaka eğe ile alınmalıdır. tamir) büyük özen gösterilmesi gerekir. Dökme Demirlerin Sıcak Kaynağı Yarı Sıcak Kaynak Bütün parça yaklaşık 200-300°C'a ısıtılarak geçiş bölgesinin sertleşmesi ve büzülme gerilmeleri böylece azaltılmış olacaktır. Soğuma sırasında dokusu oksitlenmiş olan ve elektrot metalinin ana metala iyice yapışmasını önleyen döküm kabuğu.1. Böyle bir dökme demirin kaynağında başarılı olmak neredeyse imkânsızdır. Bu nedenle aşağıda vereceğimiz bilgilere uyulması iyi olacaktır. Ayrıca doku boşluklarına gazlar nüfuz etmiş ve bu boşluklar mukavemet azalmasına yol açmıçtır. oksijen tarafından yakılarak yok edilmiştir ve ergime çok güçleşir. Uzun süre kızgın buhara maruz kalmış dökme demir vanalar bu durumdadır. doğruca maruz bırakılmış parçalarda karbon ve silisyum. Dökme demir kaynağına (yapı. Dış etkilerle (işletme koşulları) bazı dökme demir parçalar doku değişmelerine uğrayıp bozulmuş olabilir. Birleşme Yerlerinin Hazırlanması • Yüksek fosfor ve kükürt oranları kır dökme demirlerin kırılganlığını ve çatlama ihtimallerini artırır. kaynak dikişi ile esas metal arasındaki ısı farkını ortadan kaldırmak için esas metali de kaynak ısısında tutmak gereklidir. Özellikle büyük 10 . Kır dökme demirler.

Resim 1. • • • • Ön tavlama için mümkün olduğunca büyük üfleç kullanılmalıdır. Çevreye ısı kaybını önlemek için parça mümkünse bir ateş tuğlası üzerine konulmalıdır. Bu nedenle kaynak öncesinde esas metale bir ön tavlama uygulanmalıdır Ön tavlama için yapılması gerekenler. Çarpılma ve şekil değişimini önlemek için parça bir mesnet ile desteklenmelidir.hacimli parçalarda bu daha da önemlidir. Parça bir fırın ile ısıtılacaksa fırın önceden tav sıcaklığına getirilmeli ve sonra parça içerisine konulmalıdır.4: Ön tavlama 11 . Böylece ısı yayınımı daha iyi olacaktır.

Bir seferde sadece 13 cm uzunlukta dikiş çekilmeli ve hemen çekiçlenip fırçalanmalıdır.5. Elektrotla Dökme Demir Kaynağını Yapmak Dökme demir kaynağını yapma aşağıdaki uygulama faaliyetinde detaylı olarak anlatılmıştır. • Çok pasolu kaynaklarda ilk paso. • Bir sonraki 1-3 cm'lik dikişe başlamadan önce.Uygulamada Yapılması Gerekenler • Açılmış olan kaynak ağzının iki tarafı en az 10 mm genişlik ve 1 mm derinlikte taşlanarak oksitten temizlenmelidir. • Kaynak ağzı. elin rahatça değeceği kadar soğuyunca ardından 1-3 cm'lik dikiş çekilmelidir. Uygulama faaliyetindeki işlem basamaklarını sıra ile uygulayarak. Kaynak Sonrası Yapılacak İşlemler Kaynak biter bitmez kaynak edilen parçaların tamamı.5: Dökme demire çekilmiş kaynak 12 . bir önceki dikişin bitim ucunun kabuğu taş ya da keski ile alınmalıdır. Şekil 1.6: Kaynağın çekiçlenmesi • Parça.4. diğer pasolara göre daha çabuk çekilmelidir. (yaklaşık elektrot çekirdek çapı uzunluğunda). 1. • Kaynakta elektrot aşağı yukarı dik ve ark kısa tutulmalıdır.4. Resim 1.6. çatlak bitim yerlerine delik açılmasından sonra açılmalıdır. Hiçbir zaman uçtan başlanmayıp daima içerden başlanmalı ve çatlağın sonuna doğru gidilmelidir. elektrik ark yöntemi ile dökme demirlerin kaynağını yapabilirsiniz. 1. kaynak sıcaklığına yakın bir değerde ısıstılarak asbest içerisine veya hava akımı olmayan bir yere alınarak kendi halinde çok yavaş soğutulmalıdır.

parça kenarından başlıyor ise çatlak başlangıç yerini puntalayınız.5). Tavır ve Öneriler Yanmalara karşı dikkatli olunuz. Çatlak tamiri için çatlağın başlangıç veya bitiş yerine.3). Mesleğinizle ilgili etik ilkelere uygun davranınız. Kaynak dikişini çekiç ile yavaş yavaş çekiçleyiniz. 13 . Eldiven ve iş giysisi kullanınız.(Resim 1. Döküm gereçlerin kaynatılacak kenarlarını temizleyip parça kalınlığına uygun kaynak ağzı açınız (Şekil 1. kaynak dikişini yavaş yavaş çekiçleyiniz.4). Kaynakla Çalışma ilgili esnasında bütün mutlaka emniyet kaynak tedbirlerini uygulayınız. maskesi kullanınız.UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ Çatlamış bir dökme demir parçanın kaynağını aşağıdaki işlem basamaklarına göre yapınız. İşlem Basamakları Kaynak için doğru akım veren kaynak makinasını pens (+) kutupta olacak şekilde ayarlayınız.2). Elektrot ark boyunu kısa bir şekilde tutarak 10-30 mm arasında kaynak dikişini çekiniz (Resim 1. küçük çaplı matkap ucuyla delik deliniz (Şekil 1. Çatlak. Soğumuş olan parçanın kaynak ek yerini tel fırça ile temizleyiniz İlk dikişin bittiği yerden itibaren ikinci kaynak dikişini çekip. Kaynatılacak dökme demirin cinsini tespit ediniz. Kaynak dikişi el ile tutulacak soğukluğa gelene kadar bekleyiniz.

Çatlak tamamen kaynatılana kadar bu işleme devam ediniz. Kaynak bitiminde parçanın uygun koşullarda soğumasını sağlayınız. 14 . Kaynak ek yerini temizleyiniz.

Dökme demirlerin sıcak kaynağında kaynak dikişi ile esas metal arasındaki ısı farkını ortadan kaldırmak için esas metalide kaynak ısısında tutmak gereklidir. Dökme demirlerin soğuk kaynağında zamanında durmalar yaparak. temper dökme demir veya küresel (sfero) dökme demirin soğuk ve yarı sıcak ( +300˚C) kaynağında..)8. (. Kır dökme demir..5 ilâ 3.25 mm çapta) elektrot ve mümkün olduğu kadar düşük akım şiddeti kullanılmalıdır ve ark kısa tutulmalıdır. Dökme demirlerin kaynağı döküm sırasında oluşan hataları tamir etmek. 15 ... (.)9. kırılan veya aşınan parçaları tamir etmek amacıyla yapılır.)10. (.. Ön tavlama için mümkün olduğunca küçük üfleç kullanılmalıdır. Açılmış olan kaynak ağzının iki tarafı en az 10 mm genişlik ve 1 mm derinlikte taşlanarak oksitten temizlenmelidir.)6. karmaşık parçaları birleştirerek üretmek.. Çatlak dökümlere 3’er cm arayla delik açılıp kaynatılmalıdır. (.5 .OBJEKTİF TESTLER (ÖLÇME SORULARI) Aşağıdaki soruların cevaplarını doğru ve yanlış olarak değerlendiriniz.ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME Bu faaliyet kapsamında hangi bilgiler kazandığınızı aşağıdaki soruları cevaplandırarak belirleyiniz. (. (. A. Kaynak sırasında mümkün olduğu kadar ince (2. 300˚C) kaynağında saf nikel çekirdek tele sahip elektrotlar kullanılır.. bölgesel gerilmeleri engelleyecek ve çatlamaların oluşmasına meydan vermeyecektir.. (. (. kır dökme demirin çelikle kaynağında monel (nikelbakır) çekirdekli elektrotlar kullanılır..)5. İçerisinde %2... (. (... Dökme demirlerde yeterli kalınlık varsa mekanik bir yöntem olan saplama ile mukavemet arttırılabilir.. Dökme demirlerin soğuk ve yarı sıcak (maks.)13. (.)1. (. (..)2.)12... Dökme demir kaynağı esnasında oluşan ısı...)7. Beyaz dökme demir hariç diğer bütün dökme demirlerin hepsi kaynak edilebilir...)3..... Kaynak öncesinde keskin köşeler ve kenarlar olduğu gibi kalmalıdır.. kaynak edilen parçanın sıcaklığı 70°C' nin üstüne çıkartılmamalıdır.)4.%4 oranları arasında karbon bulunduran demir karbon alaşımlarına dökme demir denir.)11.

. Doğru cevap sayınızı belirleyerek kendinizi değerlendiriniz. DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız. çatlak bitim yerlerine delik açılmasından sonra açılmalıdır.(...)14. Kaynak biter bitmez kaynak edilen parçaların tamamı hızlı bir şeklide soğutulmalıdır.)15. Kaynak ağzı. (. Yanlış cevap verdiğiniz ya da cevap verirken tereddüt yaşadığınız sorularla ilgili konuları faaliyete geri dönerek tekrar inceleyiniz 16 ..

parça kenarından başlıyor ise çatlak başlangıç yerini puntaladınız mı? 6) Elektrot ark boyunu kısa tutarak 10-30mm arasında kaynak dikişini çektiniz mi? 7) Kaynak dikişini çekiç ile yavaş yavaş çekiçlediniz mi? 8) İkinci pasoyu çekmek için kaynak edilecek parçanın el ile tutulacak soğukluğa gelmesini beklediniz mi? 9) Soğumuş olan parçanın kaynak ek yerini tel fırça ile temizlediniz mi? İlk dikişin bittiği yerden itibaren ikinci kaynak dikişini çekerek.PERFORMANS DEĞERLENDİRME PERFORMANS DEĞERLENDİRME B. Cevaplarınızın tamamı evet ise bir sonraki faaliyete geçiniz. eksik veya hatalı gördüğünüz davranışları tamamlama yoluna gidiniz. UYGULAMALI TEST Yaptığınız uygulamayı değerlendirme ölçeğine göre değerlendirerek. Kendinizi yeterli görmüyorsanız öğrenme faaliyetini tekrar ediniz. KONTROL LİSTESİ DEĞERLENDİRME KRİTERLERİ Evet 1) Kaynak için doğru akım veren kaynak makinsini pens (+) kutupta olacak şekilde ayarladınız mı? 2) Kaynatılacak dökme demirin cinsini tespit ettiniz mi? 3) Çatlak tamiri için çatlağın başlangıç veya bitiş yerine küçük çaplı matkapla delik açtınız mı? 4) Döküm gereçlerin kaynatılacak kenarlarını temizlediniz mi? Parça kalınlığına uygun kaynak ağzı açtınız mı? 5) Çatlak. 17 . kaynak dikişini yavaş yavaş çekiçlediniz mi? 10) Çatlak tamamen kaynatılana kadar bu işleme devam ettiniz mi? 11) Kaynak bitiminde parçanın uygun koşullarda soğumasını sağladınız mı? 12) Kaynak ek yerini temizlediniz mi? Hayır DEĞERLENDİRME Yaptığınız değerlendirme sonunda hayır şeklindeki cevaplarınızı bir daha gözden geçiriniz.

bu alanla ilgili faaliyet gösteren işletmelerden yapabilirsiniz. sanayide geniş bir kullanım alanına sahiptir. Araştırma işlemlerini. dökme demir kullanılır. 1. Kırılan dökme demirin kaynağı kaynak yöntemleri içerisinde en özel olanlarındandır. 2. Resim 2.ÖĞRENME FAALİYETİ–2 ÖĞRENME FAALİYETİ–2 AMAÇ Bu faaliyet sonunda uygun ortam sağlandığında elektrik arkı ile kırılmış dökme demirlerin kaynak işlemini yapabileceksiniz. işlem basamaklarını sıra ile uygulayarak öğrenebilirsiniz. Dökme demir kırılgan bir yapıya sahiptir. ARAŞTIRMA Kırık dökümlerin kaynağı için gerekli olan hazırlık çalışmalarını ve kaynak sonrasında yapılan işlemleri araştırarak not ediniz. Kırık dökümlerin kaynağı 1. öğrenme faaliyetinde öğrenmiş olduğunuz bilgilerle aşağıda uygulaması verilen kırık dökümlerin kaynağını. öğrenme faaliyetinde anlatılan çatlak dökme demirlerin kaynağı gibidir. işlenerek elde edilemeyecek veya elde edilmesi maliyetli olan parçaların üretiminde.1: Kırık dökme demir kaynağı 18 . Şekilsiz parçaların imalatında. KIRILMIŞ DÖKME DEMİRLERİN KAYNAĞI Dökme demir. internet ortamı veya çevrenizdeki. Bu nedenle dökme demir kaynağı tekniğine uygun yapılmalıdır.

Eldiven ve iş giysisi kullanınız. Çalışmalarınızda mutlaka kaynak maskesi kullanınız. Kaynak esnasında emniyet tedbirlerini uygulayınız. İşlem Basamakları Kaynak için doğru akım veren kaynak makinasını pens (+) kutupta olacak şekilde ayarlayınız. Soğumuş olan parçanın kaynak ek yerini tel fırça ile temizleyiniz.5). 19 . parçaları masaya sabitleyiniz. parça kalınlığına uygun kaynak ağzı açınız (Şekil 1. Kırılan döküm gerece gelecek yük ve kullanım yeri dikkate alınarak dayanımı artırmak için saplamalar bağlayınız (Şekil 1. Kaynak ek yerini temizleyiniz. Kaynak bitiminde parçanın uygun koşullarda soğumasını sağlayınız.4).5). Ön tavlamasız kaynakta kısa dikişler çekerek ve çekiçleme işlemini yaparak kaynak dikişini çekiniz (Resim 1.4) ve birleştirme kenarlarına tampon dikiş çekiniz. Döküm gereçlerin kaynatılacak kenarlarını temizleyerek. El ile tutulacak soğukluğa gelene kadar bekleyiniz. Kaynatılacak döküm gerecin cinsine göre gerekiyorsa ön tavlama yapınız(Resim 1. Mesleğiniz ile ilgili etik ilkelere uygun davranınız. Elektrot ark boyunu kısa bir şekilde tutarak kaynak dikişini çekiniz (Şekil 1.6). Kaynatılacak dökme demirin cinsini tespit ediniz. Kaynatılacak gereçleri puntalayınız (Resim 1. Tavır ve Öneriler Yanmalara karşı dikkatli olunuz.UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ Kırılmış bir dökme demir parçanın kaynağını aşağıdaki işlem basamaklarına göre yapınız.3).

UYGULAMALI TEST Yaptığınız uygulamayı değerlendirme ölçeğine göre değerlendirerek. parçaları masaya sabitlediniz mi? Elektrot ark boyunu kısa tutarak kaynak dikişini çektiniz mi? Ön tavlamasız kaynakta kısa dikişler çekerek ve çekiçleme işlemini yaparak kaynak dikişini çektiniz mi? İkinci pasoyu çekmek için kaynak edilecek parçanın el ile tutulacak soğukluğa gelmesini beklediniz mi? Soğumuş olan parçanın kaynak ek yerini tel fırça ile temizlediniz mi? Kaynak bitiminde parçanın uygun koşullarda soğumasını sağladınız mı? Kaynak ek yerini temizlediniz mi? Evet Hayir DEĞERLENDİRME Yaptığınız değerlendirme sonunda hayır şeklindeki cevaplarınızı bir daha gözden geçiriniz. KONTROL LİSTESİ DEĞERLENDİRME KRİTERLERİ Kaynak için doğru akım veren kaynak makinesini.PERFORMANS DEĞERLENDİRME PERFORMANS DEĞERLENDİRME B. 20 . eksik veya hatalı gördüğünüz davranışları tamamlama yoluna gidiniz. Kendinizi yeterli görmüyorsanız öğrenme faaliyetini tekrar ediniz. Cevaplarınızın tamamı evet ise modül değerlendirmeye geçiniz. pens (+) kutupta olacak şekilde ayarladınız mı? Kaynatılacak dökme demirin cinsini tespit ettiniz mi? Kırılan döküm gerece gelecek yük ve kullanım yeri dikkate alınarak dayanımı artırmak için saplamalar bağladınız mı? Döküm gereçlerin kaynatılacak kenarlarını temizlediniz mi? Parça kalınlığına uygun kaynak ağzı açtınız mı? Kaynatılacak döküm gerecin cinsine göre gerekiyorsa ön tavlama yaptınız mı? Birleştirme kenarlarına tampon dikiş çektiniz mi? Kaynatılacak gereçleri puntalayarak.

kaynak dikişini yavaş yavaş çekiçlediniz mi? 10) Çatlak tamamen kaynatılana kadar bu işleme devam ettiniz mi? 11) Kaynak bitiminde parçanın uygun koşullarda soğumasını sağladınız mı? 12) Kaynak ek yerini temizlediniz mi? Hayır M Mmm 21 . pens (+) kutupta olacak şekilde ayarladınız mı? 2) Kaynatılacak dökme demirin cinsini tespit ettiniz mi? 3) Çatlak tamiri için çatlağın başlangıç veya bitiş yerine küçük çaplı matkapla delik açtınız mı? 4) Döküm gereçlerin kaynatılacak kenarlarını temizlediniz mi? Parça kalınlığına uygun kaynak ağzı açtınız mı? 5) Çatlak. parça kenarından başlıyor ise çatlak başlangıç yerini puntaladınız mı? 6) Elektrot ark boyunu kısa tutarak 10-30mm arasında kaynak dikişini çektiniz mi? 7) Kaynak dikişini çekiç ile yavaş yavaş çekiçlediniz mi? 8) İkinci pasoyu çekmek için kaynak edilecek parçanın el ile tutulacak soğukluğa gelmesini beklediniz mi? 9) Soğumuş olan parçanın kaynak ek yerini tel fırça ile temizlediniz mi? İlk dikişin bittiği yerden itibaren ikinci kaynak dikişini çekerek.MODÜL DEĞERLENDİRME MODÜL DEĞERLENDİRME PERFORMANS TESTİ (YETERLİK ÖLÇME) Modül ile kazandığınız yeterliği ölçmek için bir adet çatlamış dökme demir ve kırılmış dökme demir parçayı elektrik arkı ile birleştirerek aşağıdaki kriterlere göre kendinizi değerlendiriniz. KONTROL LİSTESİ ÇATLAMIŞ DÖKME DEMİR PARÇANIN ELEKTRİK ARKI Evet İLE KAYNAĞINA İLİŞKİN KRİTERLER 1) Kaynak için doğru akım veren kaynak makinesini.

parçaları masaya sabitlediniz mi? 7) Elektrot ark boyunu kısa tutarak kaynak dikişini çektiniz mi? 8) Ön tavlamasız kaynakta kısa dikişler çekerek ve çekiçleme işlemini yaparak kaynak dikişini çektiniz mi? 9) İkinci pasoyu çekmek için kaynak edilecek parçanın el ile tutulacak soğukluğa gelmesini beklediniz mi? 10) Soğumuş olan parçanın kaynak ek yerini tel fırça ile temizlediniz mi? 11) Kaynak bitiminde parçanın uygun koşullarda soğumasını sağladınız mı? 12) Kaynak ek yerini temizlediniz mi? Hayır DEĞERLENDİRME Yaptığınız değerlendirme sonucunda eksikleriniz varsa öğrenme faaliyetlerini tekrarlayınız. 22 . Modülü tamamladınız. Öğretmeniniz size çeşitli ölçme araçları uygulayacaktır. Öğretmeninizle iletişime geçiniz. tebrik ederiz.KONTROL LİSTESİ KIRILMIŞ DÖKME DEMİR PARÇANIN ELEKTRİK ARKI Evet İLE KAYNAĞINA İLİŞKİN KRİTERLER 1) Kaynak için doğru akım veren kaynak makinesini pens (+) kutupta olacak şekilde ayarladınız mı? 2) Kaynatılacak dökme demirin cinsini tespit ettiniz mi? 3) Kırılan döküm gerece gelecek yük ve kullanım yeri dikkate alınarak dayanımı artırmak için saplamalar bağladınız mı? 4) Döküm gereçlerin kaynatılacak kenarlarını temizlediniz mi? Parça kalınlığına uygun kaynak ağzı açtınız mı? 5) Kaynatılacak döküm gerecin cinsine göre gerekiyorsa ön tavlama yaptınız mı? Birleştirme kenarlarına tampon dikiş çektiniz mi? 6) Kaynatılacak gereçleri puntalayarak.

CEVAP ANAHTARLARI CEVAP ANAHTARLARI ÖĞRENME FAALİYETİ. 23 .1 CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 D Y D D D D D Y Y D D Y D D Y Cevaplarınızı cevap anahtarları ile karşılaştırarak kendinizi değerlendiriniz.

GÜLENÇ Behçet. 1989. Ark Kaynağı. Ankara. CAVCAR Melike Mihran. Hakan Ateş. 24 . Dökme Demirler ve Dökme Demirlerin Kaynağı.ÖNERİLEN KAYNAKLAR ÖNERİLEN KAYNAKLAR OĞUZ Burhan. Oerlıkon Yayını. Ankara 1990. Demir ve Alaşımlarının Fiziksel Metalurjisi. Oerlıkon Yayını. Metal İşleri Teknolojisi. 1996. 1997. ÇALIŞKAN Hikmet.

ANKARA. Yayımlanmamış Öğretmen Ders Notları. TEPE H. 2005. Gazi Üniversitesi Teknik Eğitim Fakültesi Atölyeleri. 1989. CAVCAR Melike Mihran. Metal İşleri Meslek Teknolojisi–2. GÜLENÇ Behçet. 25 . KARABULUT Hasan. ÇALIŞKAN Hikmet. Ankara. 1990. Ark Kaynak Tekniği. Dökme Demirler ve Dökme Demirlerin Kaynağı. 1996. 2005. SERFİÇELİ Saip. 1997. Metal İşleri Teknolojisi. Demir ve Alaşımlarının Fiziksel Metalurjisi. Oerlıkon Yayını. Hakan Ateş.KAYNAKÇA KAYNAKÇA OĞUZ Burhan. Ark Kaynağı. İbrahim. Ankara. Ankara. 2005. 1996. OERLIKON Yayını. ANKARA. Ankara.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful