T.C.

MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI

MEGEP
(MESLEKÎ EĞİTİM VE ÖĞRETİM SİSTEMİNİN GÜÇLENDİRİLMESİ PROJESİ)

METAL TEKNOLOJİSİ

DÖKME DEMİR KAYNAĞI

ANKARA, 2006

Milli Eğitim Bakanlığı tarafından geliştirilen modüller;
• Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığının 02.06.2006 tarih ve 269 sayılı Kararı ile onaylanan, Mesleki ve Teknik Eğitim Okul ve Kurumlarında kademeli olarak yaygınlaştırılan 42 alan ve 192 dala ait çerçeve öğretim programlarında amaçlanan mesleki yeterlikleri kazandırmaya yönelik geliştirilmiş öğretim materyalleridir (Ders Notlarıdır). Modüller, bireylere mesleki yeterlik kazandırmak ve bireysel öğrenmeye rehberlik etmek amacıyla öğrenme materyali olarak hazırlanmış, denenmek ve geliştirilmek üzere Mesleki ve Teknik Eğitim Okul ve Kurumlarında uygulanmaya başlanmıştır. Modüller teknolojik gelişmelere paralel olarak, amaçlanan yeterliği kazandırmak koşulu ile eğitim öğretim sırasında geliştirilebilir ve yapılması önerilen değişiklikler Bakanlıkta ilgili birime bildirilir. Örgün ve yaygın eğitim kurumları, işletmeler ve kendi kendine mesleki yeterlik kazanmak isteyen bireyler modüllere internet üzerinden ulaşabilirler. Basılmış modüller, eğitim kurumlarında öğrencilere ücretsiz olarak dağıtılır. Modüller hiçbir şekilde ticari amaçla kullanılamaz ve ücret karşılığında satılamaz.

• • •

.................................1...................İÇİNDEKİLER İÇİNDEKİLER AÇIKLAMALAR ..................................................................... 21 CEVAP ANAHTARLARI ............................. Kaynak Sonrası Yapılacak İşlemler.............. Döküm Gereçlerin Kaynağa Hazırlığı ........................ Dökme Demirlerin Sıcak Kaynağı..3................................................. ELEKTRİK ARKI İLE DÖKME DEMİR KAYNAĞI .....................3................... 19 PERFORMANS DEĞERLENDİRME .. 25 i ...... Dökme Demirlerin Soğuk Kaynağı .......................................................... 4 1.............................................. Endüstride Dökme Demir Kaynağının Yeri ve Önemi... Elektrotla Dökme Demir Kaynağını Yapmak .......................................................................... 10 1....................................................................................................................... 1 1....................4..................................................................................1........................ KIRILMIŞ DÖKME DEMİRLERİN KAYNAĞI ............................... 4 1.. 4 1..... Dökme Demirin Tanımı ............................. 9 1................................................4..........................4....................................................................... 18 2............................. 3 1.........2.....4...................................... 20 MODÜL DEĞERLENDİRME .. 4 1.......................................................... Dökme Demir Kaynağı .6............................................................................4........................................................ 23 ÖNERİLEN KAYNAKLAR............... 18 UYGULAMA FAALİYETİ ........................................................................ii GİRİŞ .................... Dökme Demirlerin Sınıflandırılması........................... Dökme Demirlerin İçerisindeki Bazı Elementlerin Tanıtılması ............................................................4.............................................................................. 17 ÖĞRENME FAALİYETİ–2 ................................. 13 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ...............................................................2.......................................4............... 3 1............................ 24 KAYNAKÇA ........... 12 UYGULAMA FAALİYETİ ..............................5.................................4.......................................................................................................................................................... 12 1........................................................................... 15 PERFORMANS DEĞERLENDİRME .......................................................... 3 1....

çatlamış döküm malzeme. soru-cevap)uygulayarak modül uygulamaları ile kazandığınız bilgi ve becerileri ölçerek değerlendirecektir. Tekniğe uygun olarak elektrik ark kaynağı ile kırılmış dökme demirlerin kaynağını yapabileceksiniz. kırılmış döküm malzeme. kaynak gözlüğü. Amaçlar Tekniğe uygun olarak elektrik ark kaynağı ile çatlamış dökme demirlerin kaynağını yapabileceksiniz. Her faaliyet sonrasında o faliyetle ilgili değerlendirme soruları ile kendi kendinizi değerlendireceksiniz. sonunda size ölçme aracı (uygulama. Ortam Metal işleri bölümü elektrik ark kaynak atölyesi veya gerçek çalışma ortamı. MODÜLÜN AMACI EĞİTİM ÖĞRETİM ORTAMLARI VE DONANIMLARI ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ii . kısaç. tel fırça. vs). 40/24 Selülozik ve Bazik Eklektrotla Kaynak modülünü almış olmak Çatlamış kırılmış dökme demirlerin kaynağı yapmak Genel Amaç Gerekli ortam ve ekipman sağlandığında tekniğe uygun olarak elektrik ark kaynağı ile çatlamış ve kırılmış döküm malzemelerin kaynağını yapabileceksiniz. Öğretmen modül. ilave tel. Donanım Kaynak postası. kaynak yardımcı elamanları (iş önlüğü.AÇIKLAMALAR AÇIKLAMALAR KOD ALAN DAL/MESLEK MODÜLÜN ADI MODÜLÜN TANIMI SÜRE ÖN KOŞUL YETERLİK 521MMI237 Metal Teknolojisi Kaynakçılık Dökme Demir Kaynağı Bu modül elektrik arkı ile dökme demir kaynağı yöntemlerini içeren öğrenme materyalidir.

Bu modülde elektrik arkı ile dökme demirlerin çatlamış veya kırılmış parçalarının kaynağını yapmayı öğreneceksiniz. fazla teknolojik bilgi gerektirmemesi ve benzeri nedenlerle elektrik arkı ile dökme demirlerin birçoğu kaynak edilebilir. çatlak gibi sorunlarla karşılaşıldığında. pratik oluşu. ucuzluğu. kullanım kolaylığı. Günümüzde endüstrinin hemen hemen her alanında makine parçalarında dökme demirler kullanılmaktadır. 1 .GİRİŞ GİRİŞ Sevgili Öğrenci. donanımının basit oluşu. Bu nedenle özellikle dökme demirlerde kırık.

2 .

krom.5 .ÖĞRENME FAALİYETİ–1 AMAÇ Bu faaliyet sonunda uygun ortam sağlandığında elektrik arkı ile çatlamış dökme demirlerin kaynak işlemini yapabileceksiniz. Bu sayede yüksek aşınma direnci. Dökme Demirin Tanımı İçerisinde %2. internet ortamı veya çevrenizdeki bu alanla ilgili faaliyet gösteren işletmelerden yapabilirsiniz.%4 arasında karbon bulunduran demir karbon alaşımlarına dökme demir denir. Dökme demir kaynağı sonrasında ne gibi işlemler yapılır. yüksek basma dayanımı. İçerisindeki karbon fazlalığı kırılgan ve sert bir yapı oluşturur. kükürt. düşük sıcaklıkta ergime ve döküme elverişli özellikleriyle gelişmiş dökme demirler üretilir. Araştırma işlemlerini. manganez gibi elementleri de içermektedir. çok fazla kullanım alanı olan malzeme türüdür. 1. 3 . Ayrıca kırılgan olmalarından dolayı kullanım yerine göre sıkça kırılmaları veya çatlamaları söz konusudur. 1. silisyum.1. 1. Bu modülde verilecek teorik bilgilerin ardından çatlak ve kırılmış dökme demirlerin kaynağı size uygulamalı olarak anlatılacaktır. araştırarak not ediniz. Bunun yanında fosfor. Dökme demirler dövülemezler. Ayrıca nikel. ARAŞTIRMA Çatlak dökümlerin kaynağı için gerekli olan hazırlık çalışmalarını araştırarak not ediniz. ELEKTRİK ARKI İLE DÖKME DEMİR KAYNAĞI Dökme demirler. Bu sebeple bu modülde sadece dökme demirlerin sınıflandırılması maddeler halinde verilmiştir. bakır vb elementler katılarak genel özellikleri geliştirilebilir.2. Bu yüzden çatlamış veya kırılmış dökme demir parçaların kaynak edilmesi zorunlu hale gelebilir. Dökme Demirlerin Sınıflandırılması Dökme demirlerin sınıflandırılması konusu bir önceki modülde (Oksi-Gaz ile Dökme Demir ve Alüminyum Kaynağı modülü) detaylı olarak verilmiştir.

Uygun kaynak işlemleri uygulanırsa iyi bir birleşme sağlanır. Döküm Gereçlerin Kaynağa Hazırlığı Dökme Demir Kaynağında Kullanılan Döküm Elektrotlar Dökme demirlerin soğuk ve yarı sıcak (maksimum 300˚C) kaynağında saf nikel çekirdek tele sahip elektrotlar kullanılır.Beyaz dökme demirler Temper dökme demirler Esmer dökme demirler Küresel grafitli dökme demirler (yumuşak dökme demirler) Alaşımlı dökme demirler 1. 4 . küresel dökme demirlerin ve bunların çeliklerle kaynağınında kullanılır.1. Kararlı bir arka sahiptir. Beyaz dökme demir hariç diğer bütün dökme demirlerin hepsi kaynak edilebilir. (Bu konu bir önceki modül olan Oksi-Gaz İle Dökme Demir ve Alüminyum Kaynağında detaylı olarak anlatılmıştır) 1. karmaşık parçaları birleştirerek üretmek. Endüstride Dökme Demir Kaynağının Yeri ve Önemi Dökme demirlerin kaynağı döküm sırasında oluşan hataları tamir etmek.4. düzgün kaynak dikişleri verir. Bu elementler. kaynak dikişi soğumadan önce çekiçlenmelidir.3.4. beyaz temper dökme demirlerin. Dökme demirlerin içerisinde % 91 ile % 94 demir ve aşağıda tanıtılan elementlerden bir miktar bulunur. Dökme Demirlerin İçerisindeki Bazı Elementlerin Tanıtılması Dökme demirlerin kaynatılması için kimyasal bileşim değerlerinin bilinmesi gerekmektedir. manganez. Bu nedenle özellikle kalın kesitli parçalarda soğuk kaynak yapma imkanı sağlar ve çatlama riskini en aza indirir. kırılan veya aşınan parçaları tamir etmek amacıyla yapılır. Kır dökme demirlerin. silisyum.4. Düşük akımda dahi ana metali iyi sarar ve ana malzeme ile yaptığı karışım oranı azdır.2. kükürt. Ama bunların kaynak kabiliyeti çeliklere göre düşüktür. Karbon. Bu elementlerden her biri dökme demire ayrı bir özellik kazandırır. Dökme Demir Kaynağı 1. döküm hatalarının kaynakla giderilmesinde çok iyi sonuç verir. Özellikle kırılmış ve aşınmış dökme demir parçaların birleştirme ve dolgu kaynağında. fosfordur. Ark başlangıcı ve yeniden tutuşturması çok kolaydır. 1. Kaynak gerilimlerini azaltmak için yaklaşık 30 ile 50 mm uzunluğunda kısa kaynak dikişleri yapılmalı.

Kırılmış veya aşınmış dökme demir parçaların birleştirme veya doldurma kaynağında.1: Dökme demir elektrot Kır dökme demir. gözeneksiz bir dikiş elde edilir. Kır dökme demir. temper dökme demir veya küresel (sfero) dökme demirin soğuk ve yarı sıcak ( +300˚C) kaynağında. kır dökme demirin çelikle kaynağında monel (nikel-bakır) çekirdekli elektrotlar kullanılır. Çatlaksız. Resim 1. Ark başlatılması ve yeniden tutuşturulması kolaydır. Kaynak dikişi soğumadan hafifçe çekiçlendiği takdirde kalıntı kaynak gerilmeleri azaltılır.Resim 1. ayrıca döküm veya işleme hatalarının kaynakla giderilmesinde de kullanılır. ayrıca döküm veya işleme hatalarının kaynakla giderilmesinde de kullanılır. kararlı bir arkı vardır. küresel (sfero) dökme demirin sıcak ve yarı sıcak kaynağında ve kır dökme demirin çelikle kaynağında nikel çekirdekli elektrotlar kullanılır. Kaynak dikişi soğumadan hafifçe çekiçlendiği takdirde kalıntı kaynak gerilemeleri azaltılır. gözeneksiz bir dikiş elde edilir ve ısı geçiş bölgelerinde sertlik söz konusu değildir. Kaynak mümkün olduğunca kısa pasolarla yapılmalıdır. temper dökme demir.2: Kaynak pensine takılmış dökme demir elektrot 5 . Kırılmış veya aşınmış dökme demir parçaların birleştirme veya doldurma kaynağında. Geçiş bölgesindeki sertlik söz konusu değildir ve çatlaksız.

makine parçalarının tamirinde ve aşınan dökme demir yüzeylerin kaplanmasında da kullanılabilir. Düzgün bir ergime ve birleşme sağlar. Kaynak metalinin ısıl genleşmesi az olduğu için kaynak sonrasında düşük çekme özelliği gösterir. Çatlağı kaynaktan önce puntalamanın hiçbir yararı yoktur. Tentürdiyot yüzeyden uçar ama çatlağı en ince yerine kadar boyar. Kaynak sırasında bu punta atacak olursa eski punta artıkları (keski ya da zımpara taşla) düzeltilip yeniden kuvvetli bir punta atılmalıdır. Bunun için çatlak bölgesine pamukla tentürdiyot (piyasada ayrıca bunun için özel boya-penetrantlar bulunmaktadır) sürülür ve biraz beklenir. temper dökme demirin. Saf nikel elektrotlara göre daha yüksek dayanıma sahiptir ve bu nedenle küresel dökme demirlerin.1: İçerden başlayıp parçanın kenarında • Çatlağın parçanın biten çatlak kenarına varması halinde. Kararlı bir arkı vardır. sonra sıralaması diğer uçtan olmak üzere. Pozisyon kaynaklarına uygundur. Hiçbir zaman bu kenar açıkken kaynağa devam edilmemelidir.3’te olduğu gibi ilk önce bir uçtan.2: Kısa çatlak boyu için kaynak paso 1. Şayet parçanın büyük. • Aksi halde bu ilerleme devam edecektir. Makine gövdesinin. bakır ve nikel malzemelerle kaynağına çok uygundur. yine kısa pasolar 6 . Düzgün kaynak dikişi verir. bu dışarı varan nokta her şeyden önce kuvvetli bir punta ile tutturulmalıdır. Çatlak ve Kırık Parçaların Hazırlığı • Çatlağın vardığı en son nokta kesinlikle tespit edilmelidir. vurulan bu noktaya 3 . • Parçanın içerisinde başlayıp ve yine içerisinde biten çatlaklar için çatlağın her iki ucuna 3-4 mm delik delinmelidir. Bundan sonra büyüteçle çatlağın son ucu saptanır ve buraya nokta vurulurarak.4 mm'lik matkap ile delik delinmelidir. Şekil 1. sessiz ve kararlı bir arkı vardır.Gri dökme demirin sıcak ve soğuk kaynağında ve yüzey kaplamasında nikel çekirdekli elektrotlar kullanılır. çatlağın da 50 cm’den uzun olması (bir uçta yapılan kaynağın öbür uca bir ısıl etkisi olmaması durumunda) zaman kazanmak için Şekil Şekil 1. Ark başlangıcı ve yeniden tutuşturması kolaydır. Aksi halde parçanın şekil bozulması kaçınılmaz olur. Dinamik kuvvetlere maruz kalan parçaların soğuk ve sıcak kaynağında kullanılan nikel-demir çekirdekli elektrodlar kullanılır. Böylece merkezi çatlağın son ucuna bir delik delinmiş olur ve böylece kaynak sırasında ve daha sonra çatlağın ilerlemesi önlenir. kır dökme demirlerin ve bu dökme demirlerin çelik.

iki uçtan kaynak durdurulmalı ve Şekil 1. pasonun el değecek kadar soğumuş olması beklenmelidir. • Kırık parçalar için her iki ayrı parçaya da yukarıda belirtilen şekilde kaynak ağzı açılarak.3: 50 cm’den büyük çatlak için kaynak paso sıralaması • Kesitin kalınlığına göre kaynak ağzı açılmalıdır. Şekil 1. Ayrıca iki taraftaki pasolar dikişin ortasına yaklaşınca. Ancak 3. Şekil 1. pasoya başlamak için 1. 7 .2'deki gibi tek taraflı devam edilmelidir.4: V kaynak ağzı açılmış parça • Kaynak ağzının yeterince açılmamış olması halinde hem kaynak sırasında çatlağın açılması olasılığı artacak. hem de kesitte yeterince mukavemet sağlanmamış olacaktır. Bu ağız. kesit kalınlığına göre 80-90°'lik V ya da X ağzı (tercihen U veya çift U) şeklinde olup dipte 2 mm'lik bir aralık bırakılmalıdır.halinde kaynak yapılmalıdır. Kısa süre sonra artık tamir kabul etmeyecek bir yeni çatlamaya dönüşecektir. uygun aralıklardan puntalanmalıdır. Kaynak ağızlarının iki yanındaki keskin köşeler yuvarlatılmalıdır.

Bu koşullar altında vidaların mukavemeti kaynak mukavemetini arttıracak ve koruyacaktır. Çelik vidaların çapı yaklaşık 6. böylece buna bağlı olarak sertlik ve kırılganlık da artacaktır.Resim 1. İlk önce her vidanın etrafına bir iki paso kaynak yapılmalıdır.5 mm ile 9. Ana metal tüm yabancı maddelerden (yağ. Bu durum kaynak sınırının dışında mukavemeti düşürecektir. Saplamalı Kaynak Dökme demirin hızlı soğumasıyla birleşik karbonun miktarı artacak. Vidaların kesit alanı kaynak yüzeyinin %25 ile %35’ini kaplamalıdır. gres. Kaynaklanmanın hem vidada hem dökme demirde sağlandığından emin olunmalıdır. pas) temizlenmelidir. 8 .3: Kırık parçaya diş açılmış yamanın puntalanması • • • Kaynak öncesi. Dökümlerdeki çatlaklar V. Dökme demirlerde yeterli kalınlık varsa mekanik bir yöntem olan saplama ile mukavemet arttırılabilir. Böylece vidalar 5 mm ile 9 mm arasında yüzeyin üzerinde olmalı ve en azından vidaları çapı kadar döküm parçanın içinde olacak şekilde vidalanmalıdır. Şekil 1. Keskin köşelerden ve kenarlardan kaçınılmalıdır. malzemenin hangi tür dökme demir olduğu tespit edilmeli ve ona göre elektrot seçilmelidir.5’ te saplamanın uygulanması gösterilmektedir.5 mm arasında olabilir. vida deliği ve dişleri açılmalıdır.şeklinde kesilmeli.

Dökme Demirlerin Soğuk Kaynağı Kaynak Sırasında Bölgesindeki Etkisi Oluşan Isının Kaynatılan Gerece ve Kaynak Oluşan ısı. Isının yerel olarak yoğunlaşmasını önlemek üzere arada bir durulmalıdır. Doğru akım ve ( + ) kutupta kaynak etmek tercih edilmelidir. Zamanında durmalar yaparak kaynak edilen parçanın sıcaklığı 70°C' nin üstüne çıkartılmamalıdır.Şekil 1. Kaynak Sırasında Isı Yayılmasına Karşı Alınacak Önlemler • • • • • • Mümkün olduğu kadar ince (2.3. Her dikiş derhal çekiçlenmeli. Çekiçleme. Kaynak sırasında döküm parça mümkün olduğu kadar soğuk kalmalıdır. En fazla 3 cm'lik pasolarla kaynak edilmeli ve derhal çekiçlenmelidir. büzülme ve gerilmelerine karşı koyar. bu çekiçleme dikişin en sıcak yerinden başlayıp geriye doğru olmalıdır.5 ilâ 3. 9 .4. Hiçbir zaman yazılı olan amper ayarının azamisi geçilmemelidir.5: Saplamalı kaynak uygulaması 1. 50 cm’den uzun dikişler bir bu taraftan. bölgesel gerilmelere ve dolayısıyla çatlamala neden olacaktır.25 mm çapta) elektrot ve mümkün olduğu kadar düşük akım şiddeti kullanılmalı ve ark kısa tutulmalıdır. Dikiş uzunlukları elektrot çapının 4-5 katında sınırlanmalıdır. Kaynak yerinin çevresi 70°C' den daha fazla ısınmamalıdır. bir diğer taraftan çekilmelidir.

Sıcak Kaynak Bütün parça 600°C'ın üstünde bir sıcaklığa ısıtılır ve ana metalle eş bir kaynak metaliyle kaynak edilir. • • Ön Tavlama Dökme demirlerin sıcak kaynağında. Dökme Demirlerin Sıcak Kaynağı Yarı Sıcak Kaynak Bütün parça yaklaşık 200-300°C'a ısıtılarak geçiş bölgesinin sertleşmesi ve büzülme gerilmeleri böylece azaltılmış olacaktır. Dış etkilerle (işletme koşulları) bazı dökme demir parçalar doku değişmelerine uğrayıp bozulmuş olabilir. doğruca maruz bırakılmış parçalarda karbon ve silisyum. kaynaktan önce birkaç saat 250°C'da ısıtılarak ve hatta bazı durumlarda elektrik arkının yüksek sıcaklığına maruz bırakılarak yağ veya gresten temizlenmelidir. Uzun süre yüksek sıcaklıkta kalmış ve ateşe. tamir) büyük özen gösterilmesi gerekir. sonra bu tabaka temizlenir. Uzun süre kızgın buhara maruz kalmış dökme demir vanalar bu durumdadır. oksijen tarafından yakılarak yok edilmiştir ve ergime çok güçleşir. Kır dökme demirler. kaynaktan önce. Yağ veya gres emmiş dökme demir.4. Bu nedenle aşağıda vereceğimiz bilgilere uyulması iyi olacaktır. Birleşme Yerlerinin Hazırlanması • Yüksek fosfor ve kükürt oranları kır dökme demirlerin kırılganlığını ve çatlama ihtimallerini artırır. Böyle bir dökme demirin kaynağında başarılı olmak neredeyse imkânsızdır. kaynak yerinin iki tarafından en az 10 milimetre genişlik ve 1 mm derinlikte olmak üzere taşlanarak temizlenmelidir. Sivrilikler mutlaka eğe ile alınmalıdır.4. Aksi halde ince sivri kısımlar kaynak sırasında yanar ve oksit şeklinde dikişe karışabilir. Bütün bir elektrot bir seferde yakılabilir ama burada da dikiş çekiçlenmelidir. Özellikle büyük 10 . küresel grafitli dökme demirler ve çeşitli temper dökümlerin her biri kaynakta özel bir işlemi gerektirir. kaynak dikişi ile esas metal arasındaki ısı farkını ortadan kaldırmak için esas metali de kaynak ısısında tutmak gereklidir.1. Ayrıca doku boşluklarına gazlar nüfuz etmiş ve bu boşluklar mukavemet azalmasına yol açmıçtır. Dökme demir gevrek ve aşırı derecede kırılgan olmuştur. Soğuma sırasında dokusu oksitlenmiş olan ve elektrot metalinin ana metala iyice yapışmasını önleyen döküm kabuğu. Dökme demir kaynağına (yapı. iyi sonuç almak için gereklidir. Burada da nikel veya nikel alaşımları kaynak ilâve malzemesi olarak kullanılamalıdır. Bunun için kaynak edilecek bölgeye önce bir rutil elektrotla dolgu tabakası çekilir. Burada deneyim ve hassasiyet.

Böylece ısı yayınımı daha iyi olacaktır.hacimli parçalarda bu daha da önemlidir. • • • • Ön tavlama için mümkün olduğunca büyük üfleç kullanılmalıdır. Çarpılma ve şekil değişimini önlemek için parça bir mesnet ile desteklenmelidir. Bu nedenle kaynak öncesinde esas metale bir ön tavlama uygulanmalıdır Ön tavlama için yapılması gerekenler.4: Ön tavlama 11 . Çevreye ısı kaybını önlemek için parça mümkünse bir ateş tuğlası üzerine konulmalıdır. Parça bir fırın ile ısıtılacaksa fırın önceden tav sıcaklığına getirilmeli ve sonra parça içerisine konulmalıdır. Resim 1.

Elektrotla Dökme Demir Kaynağını Yapmak Dökme demir kaynağını yapma aşağıdaki uygulama faaliyetinde detaylı olarak anlatılmıştır. Uygulama faaliyetindeki işlem basamaklarını sıra ile uygulayarak. • Kaynakta elektrot aşağı yukarı dik ve ark kısa tutulmalıdır.Uygulamada Yapılması Gerekenler • Açılmış olan kaynak ağzının iki tarafı en az 10 mm genişlik ve 1 mm derinlikte taşlanarak oksitten temizlenmelidir. çatlak bitim yerlerine delik açılmasından sonra açılmalıdır. diğer pasolara göre daha çabuk çekilmelidir.5: Dökme demire çekilmiş kaynak 12 . elektrik ark yöntemi ile dökme demirlerin kaynağını yapabilirsiniz. • Bir sonraki 1-3 cm'lik dikişe başlamadan önce. elin rahatça değeceği kadar soğuyunca ardından 1-3 cm'lik dikiş çekilmelidir. Şekil 1. 1. (yaklaşık elektrot çekirdek çapı uzunluğunda).6: Kaynağın çekiçlenmesi • Parça.6.5.4. Kaynak Sonrası Yapılacak İşlemler Kaynak biter bitmez kaynak edilen parçaların tamamı. Bir seferde sadece 13 cm uzunlukta dikiş çekilmeli ve hemen çekiçlenip fırçalanmalıdır. bir önceki dikişin bitim ucunun kabuğu taş ya da keski ile alınmalıdır.4. 1. • Kaynak ağzı. Hiçbir zaman uçtan başlanmayıp daima içerden başlanmalı ve çatlağın sonuna doğru gidilmelidir. Resim 1. • Çok pasolu kaynaklarda ilk paso. kaynak sıcaklığına yakın bir değerde ısıstılarak asbest içerisine veya hava akımı olmayan bir yere alınarak kendi halinde çok yavaş soğutulmalıdır.

parça kenarından başlıyor ise çatlak başlangıç yerini puntalayınız. Kaynak dikişini çekiç ile yavaş yavaş çekiçleyiniz. 13 . Kaynak dikişi el ile tutulacak soğukluğa gelene kadar bekleyiniz.4).3). Elektrot ark boyunu kısa bir şekilde tutarak 10-30 mm arasında kaynak dikişini çekiniz (Resim 1. Kaynatılacak dökme demirin cinsini tespit ediniz. Mesleğinizle ilgili etik ilkelere uygun davranınız. İşlem Basamakları Kaynak için doğru akım veren kaynak makinasını pens (+) kutupta olacak şekilde ayarlayınız. Kaynakla Çalışma ilgili esnasında bütün mutlaka emniyet kaynak tedbirlerini uygulayınız. Soğumuş olan parçanın kaynak ek yerini tel fırça ile temizleyiniz İlk dikişin bittiği yerden itibaren ikinci kaynak dikişini çekip. küçük çaplı matkap ucuyla delik deliniz (Şekil 1. Döküm gereçlerin kaynatılacak kenarlarını temizleyip parça kalınlığına uygun kaynak ağzı açınız (Şekil 1. kaynak dikişini yavaş yavaş çekiçleyiniz. Tavır ve Öneriler Yanmalara karşı dikkatli olunuz.UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ Çatlamış bir dökme demir parçanın kaynağını aşağıdaki işlem basamaklarına göre yapınız.2). Eldiven ve iş giysisi kullanınız. Çatlak.(Resim 1. Çatlak tamiri için çatlağın başlangıç veya bitiş yerine.5). maskesi kullanınız.

Çatlak tamamen kaynatılana kadar bu işleme devam ediniz. 14 . Kaynak ek yerini temizleyiniz. Kaynak bitiminde parçanın uygun koşullarda soğumasını sağlayınız.

temper dökme demir veya küresel (sfero) dökme demirin soğuk ve yarı sıcak ( +300˚C) kaynağında. Dökme demirlerin soğuk ve yarı sıcak (maks.)11.)9.5 .. kır dökme demirin çelikle kaynağında monel (nikelbakır) çekirdekli elektrotlar kullanılır.ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME Bu faaliyet kapsamında hangi bilgiler kazandığınızı aşağıdaki soruları cevaplandırarak belirleyiniz. Dökme demirlerin soğuk kaynağında zamanında durmalar yaparak.)12.)1.)2. (. (. (..)5...)3. Dökme demirlerin kaynağı döküm sırasında oluşan hataları tamir etmek. (. Kaynak öncesinde keskin köşeler ve kenarlar olduğu gibi kalmalıdır...OBJEKTİF TESTLER (ÖLÇME SORULARI) Aşağıdaki soruların cevaplarını doğru ve yanlış olarak değerlendiriniz.... 300˚C) kaynağında saf nikel çekirdek tele sahip elektrotlar kullanılır. Kır dökme demir.. (. Açılmış olan kaynak ağzının iki tarafı en az 10 mm genişlik ve 1 mm derinlikte taşlanarak oksitten temizlenmelidir. Çatlak dökümlere 3’er cm arayla delik açılıp kaynatılmalıdır. (..)10.5 ilâ 3.)4... bölgesel gerilmeleri engelleyecek ve çatlamaların oluşmasına meydan vermeyecektir. A.. Dökme demirlerin sıcak kaynağında kaynak dikişi ile esas metal arasındaki ısı farkını ortadan kaldırmak için esas metalide kaynak ısısında tutmak gereklidir.. Ön tavlama için mümkün olduğunca küçük üfleç kullanılmalıdır.. Kaynak sırasında mümkün olduğu kadar ince (2..)6... İçerisinde %2.. Dökme demir kaynağı esnasında oluşan ısı. (. (.)13.)8. (.%4 oranları arasında karbon bulunduran demir karbon alaşımlarına dökme demir denir. (. Dökme demirlerde yeterli kalınlık varsa mekanik bir yöntem olan saplama ile mukavemet arttırılabilir. (. 15 .)7... kırılan veya aşınan parçaları tamir etmek amacıyla yapılır... kaynak edilen parçanın sıcaklığı 70°C' nin üstüne çıkartılmamalıdır...25 mm çapta) elektrot ve mümkün olduğu kadar düşük akım şiddeti kullanılmalıdır ve ark kısa tutulmalıdır. (. karmaşık parçaları birleştirerek üretmek. Beyaz dökme demir hariç diğer bütün dökme demirlerin hepsi kaynak edilebilir. (.

.. Kaynak ağzı. Kaynak biter bitmez kaynak edilen parçaların tamamı hızlı bir şeklide soğutulmalıdır. Yanlış cevap verdiğiniz ya da cevap verirken tereddüt yaşadığınız sorularla ilgili konuları faaliyete geri dönerek tekrar inceleyiniz 16 . çatlak bitim yerlerine delik açılmasından sonra açılmalıdır.(.)15. (. DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız.)14... Doğru cevap sayınızı belirleyerek kendinizi değerlendiriniz.

UYGULAMALI TEST Yaptığınız uygulamayı değerlendirme ölçeğine göre değerlendirerek. Cevaplarınızın tamamı evet ise bir sonraki faaliyete geçiniz.PERFORMANS DEĞERLENDİRME PERFORMANS DEĞERLENDİRME B. KONTROL LİSTESİ DEĞERLENDİRME KRİTERLERİ Evet 1) Kaynak için doğru akım veren kaynak makinsini pens (+) kutupta olacak şekilde ayarladınız mı? 2) Kaynatılacak dökme demirin cinsini tespit ettiniz mi? 3) Çatlak tamiri için çatlağın başlangıç veya bitiş yerine küçük çaplı matkapla delik açtınız mı? 4) Döküm gereçlerin kaynatılacak kenarlarını temizlediniz mi? Parça kalınlığına uygun kaynak ağzı açtınız mı? 5) Çatlak. Kendinizi yeterli görmüyorsanız öğrenme faaliyetini tekrar ediniz. kaynak dikişini yavaş yavaş çekiçlediniz mi? 10) Çatlak tamamen kaynatılana kadar bu işleme devam ettiniz mi? 11) Kaynak bitiminde parçanın uygun koşullarda soğumasını sağladınız mı? 12) Kaynak ek yerini temizlediniz mi? Hayır DEĞERLENDİRME Yaptığınız değerlendirme sonunda hayır şeklindeki cevaplarınızı bir daha gözden geçiriniz. parça kenarından başlıyor ise çatlak başlangıç yerini puntaladınız mı? 6) Elektrot ark boyunu kısa tutarak 10-30mm arasında kaynak dikişini çektiniz mi? 7) Kaynak dikişini çekiç ile yavaş yavaş çekiçlediniz mi? 8) İkinci pasoyu çekmek için kaynak edilecek parçanın el ile tutulacak soğukluğa gelmesini beklediniz mi? 9) Soğumuş olan parçanın kaynak ek yerini tel fırça ile temizlediniz mi? İlk dikişin bittiği yerden itibaren ikinci kaynak dikişini çekerek. 17 . eksik veya hatalı gördüğünüz davranışları tamamlama yoluna gidiniz.

bu alanla ilgili faaliyet gösteren işletmelerden yapabilirsiniz. dökme demir kullanılır. işlem basamaklarını sıra ile uygulayarak öğrenebilirsiniz. Resim 2. ARAŞTIRMA Kırık dökümlerin kaynağı için gerekli olan hazırlık çalışmalarını ve kaynak sonrasında yapılan işlemleri araştırarak not ediniz. işlenerek elde edilemeyecek veya elde edilmesi maliyetli olan parçaların üretiminde. sanayide geniş bir kullanım alanına sahiptir. Kırılan dökme demirin kaynağı kaynak yöntemleri içerisinde en özel olanlarındandır. internet ortamı veya çevrenizdeki. Kırık dökümlerin kaynağı 1. öğrenme faaliyetinde anlatılan çatlak dökme demirlerin kaynağı gibidir. 2.ÖĞRENME FAALİYETİ–2 ÖĞRENME FAALİYETİ–2 AMAÇ Bu faaliyet sonunda uygun ortam sağlandığında elektrik arkı ile kırılmış dökme demirlerin kaynak işlemini yapabileceksiniz. Şekilsiz parçaların imalatında. Bu nedenle dökme demir kaynağı tekniğine uygun yapılmalıdır. Araştırma işlemlerini. 1.1: Kırık dökme demir kaynağı 18 . KIRILMIŞ DÖKME DEMİRLERİN KAYNAĞI Dökme demir. Dökme demir kırılgan bir yapıya sahiptir. öğrenme faaliyetinde öğrenmiş olduğunuz bilgilerle aşağıda uygulaması verilen kırık dökümlerin kaynağını.

Kaynatılacak dökme demirin cinsini tespit ediniz.6). Mesleğiniz ile ilgili etik ilkelere uygun davranınız. Kaynatılacak gereçleri puntalayınız (Resim 1. Döküm gereçlerin kaynatılacak kenarlarını temizleyerek. İşlem Basamakları Kaynak için doğru akım veren kaynak makinasını pens (+) kutupta olacak şekilde ayarlayınız.4). Kaynatılacak döküm gerecin cinsine göre gerekiyorsa ön tavlama yapınız(Resim 1.4) ve birleştirme kenarlarına tampon dikiş çekiniz. Çalışmalarınızda mutlaka kaynak maskesi kullanınız. parçaları masaya sabitleyiniz.5). Soğumuş olan parçanın kaynak ek yerini tel fırça ile temizleyiniz.3). Elektrot ark boyunu kısa bir şekilde tutarak kaynak dikişini çekiniz (Şekil 1.UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ Kırılmış bir dökme demir parçanın kaynağını aşağıdaki işlem basamaklarına göre yapınız. Kırılan döküm gerece gelecek yük ve kullanım yeri dikkate alınarak dayanımı artırmak için saplamalar bağlayınız (Şekil 1. Kaynak ek yerini temizleyiniz.5). Ön tavlamasız kaynakta kısa dikişler çekerek ve çekiçleme işlemini yaparak kaynak dikişini çekiniz (Resim 1. Kaynak esnasında emniyet tedbirlerini uygulayınız. Eldiven ve iş giysisi kullanınız. 19 . Tavır ve Öneriler Yanmalara karşı dikkatli olunuz. El ile tutulacak soğukluğa gelene kadar bekleyiniz. Kaynak bitiminde parçanın uygun koşullarda soğumasını sağlayınız. parça kalınlığına uygun kaynak ağzı açınız (Şekil 1.

parçaları masaya sabitlediniz mi? Elektrot ark boyunu kısa tutarak kaynak dikişini çektiniz mi? Ön tavlamasız kaynakta kısa dikişler çekerek ve çekiçleme işlemini yaparak kaynak dikişini çektiniz mi? İkinci pasoyu çekmek için kaynak edilecek parçanın el ile tutulacak soğukluğa gelmesini beklediniz mi? Soğumuş olan parçanın kaynak ek yerini tel fırça ile temizlediniz mi? Kaynak bitiminde parçanın uygun koşullarda soğumasını sağladınız mı? Kaynak ek yerini temizlediniz mi? Evet Hayir DEĞERLENDİRME Yaptığınız değerlendirme sonunda hayır şeklindeki cevaplarınızı bir daha gözden geçiriniz.PERFORMANS DEĞERLENDİRME PERFORMANS DEĞERLENDİRME B. KONTROL LİSTESİ DEĞERLENDİRME KRİTERLERİ Kaynak için doğru akım veren kaynak makinesini. UYGULAMALI TEST Yaptığınız uygulamayı değerlendirme ölçeğine göre değerlendirerek. eksik veya hatalı gördüğünüz davranışları tamamlama yoluna gidiniz. pens (+) kutupta olacak şekilde ayarladınız mı? Kaynatılacak dökme demirin cinsini tespit ettiniz mi? Kırılan döküm gerece gelecek yük ve kullanım yeri dikkate alınarak dayanımı artırmak için saplamalar bağladınız mı? Döküm gereçlerin kaynatılacak kenarlarını temizlediniz mi? Parça kalınlığına uygun kaynak ağzı açtınız mı? Kaynatılacak döküm gerecin cinsine göre gerekiyorsa ön tavlama yaptınız mı? Birleştirme kenarlarına tampon dikiş çektiniz mi? Kaynatılacak gereçleri puntalayarak. 20 . Kendinizi yeterli görmüyorsanız öğrenme faaliyetini tekrar ediniz. Cevaplarınızın tamamı evet ise modül değerlendirmeye geçiniz.

pens (+) kutupta olacak şekilde ayarladınız mı? 2) Kaynatılacak dökme demirin cinsini tespit ettiniz mi? 3) Çatlak tamiri için çatlağın başlangıç veya bitiş yerine küçük çaplı matkapla delik açtınız mı? 4) Döküm gereçlerin kaynatılacak kenarlarını temizlediniz mi? Parça kalınlığına uygun kaynak ağzı açtınız mı? 5) Çatlak. kaynak dikişini yavaş yavaş çekiçlediniz mi? 10) Çatlak tamamen kaynatılana kadar bu işleme devam ettiniz mi? 11) Kaynak bitiminde parçanın uygun koşullarda soğumasını sağladınız mı? 12) Kaynak ek yerini temizlediniz mi? Hayır M Mmm 21 . parça kenarından başlıyor ise çatlak başlangıç yerini puntaladınız mı? 6) Elektrot ark boyunu kısa tutarak 10-30mm arasında kaynak dikişini çektiniz mi? 7) Kaynak dikişini çekiç ile yavaş yavaş çekiçlediniz mi? 8) İkinci pasoyu çekmek için kaynak edilecek parçanın el ile tutulacak soğukluğa gelmesini beklediniz mi? 9) Soğumuş olan parçanın kaynak ek yerini tel fırça ile temizlediniz mi? İlk dikişin bittiği yerden itibaren ikinci kaynak dikişini çekerek. KONTROL LİSTESİ ÇATLAMIŞ DÖKME DEMİR PARÇANIN ELEKTRİK ARKI Evet İLE KAYNAĞINA İLİŞKİN KRİTERLER 1) Kaynak için doğru akım veren kaynak makinesini.MODÜL DEĞERLENDİRME MODÜL DEĞERLENDİRME PERFORMANS TESTİ (YETERLİK ÖLÇME) Modül ile kazandığınız yeterliği ölçmek için bir adet çatlamış dökme demir ve kırılmış dökme demir parçayı elektrik arkı ile birleştirerek aşağıdaki kriterlere göre kendinizi değerlendiriniz.

Öğretmeninizle iletişime geçiniz. Modülü tamamladınız. tebrik ederiz. 22 .KONTROL LİSTESİ KIRILMIŞ DÖKME DEMİR PARÇANIN ELEKTRİK ARKI Evet İLE KAYNAĞINA İLİŞKİN KRİTERLER 1) Kaynak için doğru akım veren kaynak makinesini pens (+) kutupta olacak şekilde ayarladınız mı? 2) Kaynatılacak dökme demirin cinsini tespit ettiniz mi? 3) Kırılan döküm gerece gelecek yük ve kullanım yeri dikkate alınarak dayanımı artırmak için saplamalar bağladınız mı? 4) Döküm gereçlerin kaynatılacak kenarlarını temizlediniz mi? Parça kalınlığına uygun kaynak ağzı açtınız mı? 5) Kaynatılacak döküm gerecin cinsine göre gerekiyorsa ön tavlama yaptınız mı? Birleştirme kenarlarına tampon dikiş çektiniz mi? 6) Kaynatılacak gereçleri puntalayarak. parçaları masaya sabitlediniz mi? 7) Elektrot ark boyunu kısa tutarak kaynak dikişini çektiniz mi? 8) Ön tavlamasız kaynakta kısa dikişler çekerek ve çekiçleme işlemini yaparak kaynak dikişini çektiniz mi? 9) İkinci pasoyu çekmek için kaynak edilecek parçanın el ile tutulacak soğukluğa gelmesini beklediniz mi? 10) Soğumuş olan parçanın kaynak ek yerini tel fırça ile temizlediniz mi? 11) Kaynak bitiminde parçanın uygun koşullarda soğumasını sağladınız mı? 12) Kaynak ek yerini temizlediniz mi? Hayır DEĞERLENDİRME Yaptığınız değerlendirme sonucunda eksikleriniz varsa öğrenme faaliyetlerini tekrarlayınız. Öğretmeniniz size çeşitli ölçme araçları uygulayacaktır.

CEVAP ANAHTARLARI CEVAP ANAHTARLARI ÖĞRENME FAALİYETİ.1 CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 D Y D D D D D Y Y D D Y D D Y Cevaplarınızı cevap anahtarları ile karşılaştırarak kendinizi değerlendiriniz. 23 .

Metal İşleri Teknolojisi. CAVCAR Melike Mihran. 1996. Oerlıkon Yayını. Oerlıkon Yayını. Hakan Ateş. Dökme Demirler ve Dökme Demirlerin Kaynağı. Demir ve Alaşımlarının Fiziksel Metalurjisi. ÇALIŞKAN Hikmet. Ankara. 1989. Ankara 1990. 24 .ÖNERİLEN KAYNAKLAR ÖNERİLEN KAYNAKLAR OĞUZ Burhan. 1997. Ark Kaynağı. GÜLENÇ Behçet.

1996. TEPE H. Metal İşleri Teknolojisi. Ark Kaynak Tekniği. 1997. 25 . 2005. Ankara. GÜLENÇ Behçet. CAVCAR Melike Mihran. Oerlıkon Yayını. 1996. ANKARA. 1990. 2005. Demir ve Alaşımlarının Fiziksel Metalurjisi. Ankara. Hakan Ateş. 1989. SERFİÇELİ Saip. Yayımlanmamış Öğretmen Ders Notları. Ankara. Ankara. 2005. Gazi Üniversitesi Teknik Eğitim Fakültesi Atölyeleri. KARABULUT Hasan. ANKARA. ÇALIŞKAN Hikmet. Ark Kaynağı. İbrahim. Metal İşleri Meslek Teknolojisi–2.KAYNAKÇA KAYNAKÇA OĞUZ Burhan. OERLIKON Yayını. Dökme Demirler ve Dökme Demirlerin Kaynağı.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful