T.C.

MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI

MEGEP
(MESLEKÎ EĞİTİM VE ÖĞRETİM SİSTEMİNİN GÜÇLENDİRİLMESİ PROJESİ)

METAL TEKNOLOJİSİ

DÖKME DEMİR KAYNAĞI

ANKARA, 2006

Milli Eğitim Bakanlığı tarafından geliştirilen modüller;
• Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığının 02.06.2006 tarih ve 269 sayılı Kararı ile onaylanan, Mesleki ve Teknik Eğitim Okul ve Kurumlarında kademeli olarak yaygınlaştırılan 42 alan ve 192 dala ait çerçeve öğretim programlarında amaçlanan mesleki yeterlikleri kazandırmaya yönelik geliştirilmiş öğretim materyalleridir (Ders Notlarıdır). Modüller, bireylere mesleki yeterlik kazandırmak ve bireysel öğrenmeye rehberlik etmek amacıyla öğrenme materyali olarak hazırlanmış, denenmek ve geliştirilmek üzere Mesleki ve Teknik Eğitim Okul ve Kurumlarında uygulanmaya başlanmıştır. Modüller teknolojik gelişmelere paralel olarak, amaçlanan yeterliği kazandırmak koşulu ile eğitim öğretim sırasında geliştirilebilir ve yapılması önerilen değişiklikler Bakanlıkta ilgili birime bildirilir. Örgün ve yaygın eğitim kurumları, işletmeler ve kendi kendine mesleki yeterlik kazanmak isteyen bireyler modüllere internet üzerinden ulaşabilirler. Basılmış modüller, eğitim kurumlarında öğrencilere ücretsiz olarak dağıtılır. Modüller hiçbir şekilde ticari amaçla kullanılamaz ve ücret karşılığında satılamaz.

• • •

.............................. 3 1........1.......................... 4 1.................. Dökme Demirin Tanımı .......................5................... 21 CEVAP ANAHTARLARI .......................................................... 4 1....................6................. Elektrotla Dökme Demir Kaynağını Yapmak ......................................... 13 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ......................... 12 1..... Dökme Demirlerin Sıcak Kaynağı.......................................4........... ELEKTRİK ARKI İLE DÖKME DEMİR KAYNAĞI .........3.... Endüstride Dökme Demir Kaynağının Yeri ve Önemi..................................... Döküm Gereçlerin Kaynağa Hazırlığı ..................... 18 UYGULAMA FAALİYETİ ...................4......................4............. 23 ÖNERİLEN KAYNAKLAR.......................................................................................................................... 15 PERFORMANS DEĞERLENDİRME ....2..............................................................................................4......................................... 12 UYGULAMA FAALİYETİ .......................... Kaynak Sonrası Yapılacak İşlemler.................................................................................................................................................... 18 2.......... 17 ÖĞRENME FAALİYETİ–2 ......... Dökme Demirlerin İçerisindeki Bazı Elementlerin Tanıtılması ................................................................................................. 1 1................................................................ 9 1........................................................................................ 24 KAYNAKÇA ..............................................İÇİNDEKİLER İÇİNDEKİLER AÇIKLAMALAR ................................................. Dökme Demirlerin Soğuk Kaynağı .............4..2........................................................................................................ 4 1...................................................................................... 3 1..4...................... 4 1................................................................... 20 MODÜL DEĞERLENDİRME ............................................................................................... 3 1....1.................... Dökme Demir Kaynağı ....... KIRILMIŞ DÖKME DEMİRLERİN KAYNAĞI ........................................................................ Dökme Demirlerin Sınıflandırılması...........4.....3.4.......ii GİRİŞ ................................................................................................................. 10 1................................................................. 19 PERFORMANS DEĞERLENDİRME .................................. 25 i .....................

vs). kısaç.AÇIKLAMALAR AÇIKLAMALAR KOD ALAN DAL/MESLEK MODÜLÜN ADI MODÜLÜN TANIMI SÜRE ÖN KOŞUL YETERLİK 521MMI237 Metal Teknolojisi Kaynakçılık Dökme Demir Kaynağı Bu modül elektrik arkı ile dökme demir kaynağı yöntemlerini içeren öğrenme materyalidir. Donanım Kaynak postası. tel fırça. 40/24 Selülozik ve Bazik Eklektrotla Kaynak modülünü almış olmak Çatlamış kırılmış dökme demirlerin kaynağı yapmak Genel Amaç Gerekli ortam ve ekipman sağlandığında tekniğe uygun olarak elektrik ark kaynağı ile çatlamış ve kırılmış döküm malzemelerin kaynağını yapabileceksiniz. kaynak gözlüğü. ilave tel. soru-cevap)uygulayarak modül uygulamaları ile kazandığınız bilgi ve becerileri ölçerek değerlendirecektir. Amaçlar Tekniğe uygun olarak elektrik ark kaynağı ile çatlamış dökme demirlerin kaynağını yapabileceksiniz. MODÜLÜN AMACI EĞİTİM ÖĞRETİM ORTAMLARI VE DONANIMLARI ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ii . Her faaliyet sonrasında o faliyetle ilgili değerlendirme soruları ile kendi kendinizi değerlendireceksiniz. kırılmış döküm malzeme. Öğretmen modül. çatlamış döküm malzeme. kaynak yardımcı elamanları (iş önlüğü. Ortam Metal işleri bölümü elektrik ark kaynak atölyesi veya gerçek çalışma ortamı. Tekniğe uygun olarak elektrik ark kaynağı ile kırılmış dökme demirlerin kaynağını yapabileceksiniz. sonunda size ölçme aracı (uygulama.

fazla teknolojik bilgi gerektirmemesi ve benzeri nedenlerle elektrik arkı ile dökme demirlerin birçoğu kaynak edilebilir. pratik oluşu.GİRİŞ GİRİŞ Sevgili Öğrenci. çatlak gibi sorunlarla karşılaşıldığında. Bu modülde elektrik arkı ile dökme demirlerin çatlamış veya kırılmış parçalarının kaynağını yapmayı öğreneceksiniz. ucuzluğu. Bu nedenle özellikle dökme demirlerde kırık. Günümüzde endüstrinin hemen hemen her alanında makine parçalarında dökme demirler kullanılmaktadır. donanımının basit oluşu. kullanım kolaylığı. 1 .

2 .

İçerisindeki karbon fazlalığı kırılgan ve sert bir yapı oluşturur.2. Bu yüzden çatlamış veya kırılmış dökme demir parçaların kaynak edilmesi zorunlu hale gelebilir. bakır vb elementler katılarak genel özellikleri geliştirilebilir. ELEKTRİK ARKI İLE DÖKME DEMİR KAYNAĞI Dökme demirler.%4 arasında karbon bulunduran demir karbon alaşımlarına dökme demir denir. Bunun yanında fosfor. Araştırma işlemlerini. Ayrıca nikel. krom. Bu modülde verilecek teorik bilgilerin ardından çatlak ve kırılmış dökme demirlerin kaynağı size uygulamalı olarak anlatılacaktır. Dökme demir kaynağı sonrasında ne gibi işlemler yapılır. 1.1. 3 . internet ortamı veya çevrenizdeki bu alanla ilgili faaliyet gösteren işletmelerden yapabilirsiniz. Ayrıca kırılgan olmalarından dolayı kullanım yerine göre sıkça kırılmaları veya çatlamaları söz konusudur. silisyum. Dökme demirler dövülemezler. 1. manganez gibi elementleri de içermektedir. Dökme Demirlerin Sınıflandırılması Dökme demirlerin sınıflandırılması konusu bir önceki modülde (Oksi-Gaz ile Dökme Demir ve Alüminyum Kaynağı modülü) detaylı olarak verilmiştir. 1. yüksek basma dayanımı. Bu sebeple bu modülde sadece dökme demirlerin sınıflandırılması maddeler halinde verilmiştir. Dökme Demirin Tanımı İçerisinde %2. çok fazla kullanım alanı olan malzeme türüdür. kükürt.5 . düşük sıcaklıkta ergime ve döküme elverişli özellikleriyle gelişmiş dökme demirler üretilir. Bu sayede yüksek aşınma direnci.ÖĞRENME FAALİYETİ–1 AMAÇ Bu faaliyet sonunda uygun ortam sağlandığında elektrik arkı ile çatlamış dökme demirlerin kaynak işlemini yapabileceksiniz. ARAŞTIRMA Çatlak dökümlerin kaynağı için gerekli olan hazırlık çalışmalarını araştırarak not ediniz. araştırarak not ediniz.

Beyaz dökme demirler Temper dökme demirler Esmer dökme demirler Küresel grafitli dökme demirler (yumuşak dökme demirler) Alaşımlı dökme demirler 1. Döküm Gereçlerin Kaynağa Hazırlığı Dökme Demir Kaynağında Kullanılan Döküm Elektrotlar Dökme demirlerin soğuk ve yarı sıcak (maksimum 300˚C) kaynağında saf nikel çekirdek tele sahip elektrotlar kullanılır. fosfordur. Bu nedenle özellikle kalın kesitli parçalarda soğuk kaynak yapma imkanı sağlar ve çatlama riskini en aza indirir. silisyum.4.1. düzgün kaynak dikişleri verir. Dökme demirlerin içerisinde % 91 ile % 94 demir ve aşağıda tanıtılan elementlerden bir miktar bulunur. Dökme Demir Kaynağı 1. Kır dökme demirlerin. kırılan veya aşınan parçaları tamir etmek amacıyla yapılır. Özellikle kırılmış ve aşınmış dökme demir parçaların birleştirme ve dolgu kaynağında. kaynak dikişi soğumadan önce çekiçlenmelidir. beyaz temper dökme demirlerin. küresel dökme demirlerin ve bunların çeliklerle kaynağınında kullanılır. Beyaz dökme demir hariç diğer bütün dökme demirlerin hepsi kaynak edilebilir. (Bu konu bir önceki modül olan Oksi-Gaz İle Dökme Demir ve Alüminyum Kaynağında detaylı olarak anlatılmıştır) 1. Dökme Demirlerin İçerisindeki Bazı Elementlerin Tanıtılması Dökme demirlerin kaynatılması için kimyasal bileşim değerlerinin bilinmesi gerekmektedir. Uygun kaynak işlemleri uygulanırsa iyi bir birleşme sağlanır. karmaşık parçaları birleştirerek üretmek.4. Endüstride Dökme Demir Kaynağının Yeri ve Önemi Dökme demirlerin kaynağı döküm sırasında oluşan hataları tamir etmek. manganez.4.2. 4 . Bu elementler. döküm hatalarının kaynakla giderilmesinde çok iyi sonuç verir. Ark başlangıcı ve yeniden tutuşturması çok kolaydır. Bu elementlerden her biri dökme demire ayrı bir özellik kazandırır. Kaynak gerilimlerini azaltmak için yaklaşık 30 ile 50 mm uzunluğunda kısa kaynak dikişleri yapılmalı. 1. Ama bunların kaynak kabiliyeti çeliklere göre düşüktür.3. Düşük akımda dahi ana metali iyi sarar ve ana malzeme ile yaptığı karışım oranı azdır. Karbon. Kararlı bir arka sahiptir. kükürt.

temper dökme demir. gözeneksiz bir dikiş elde edilir ve ısı geçiş bölgelerinde sertlik söz konusu değildir. Çatlaksız.Resim 1. gözeneksiz bir dikiş elde edilir. Geçiş bölgesindeki sertlik söz konusu değildir ve çatlaksız.2: Kaynak pensine takılmış dökme demir elektrot 5 . kır dökme demirin çelikle kaynağında monel (nikel-bakır) çekirdekli elektrotlar kullanılır. Kırılmış veya aşınmış dökme demir parçaların birleştirme veya doldurma kaynağında.1: Dökme demir elektrot Kır dökme demir. ayrıca döküm veya işleme hatalarının kaynakla giderilmesinde de kullanılır. temper dökme demir veya küresel (sfero) dökme demirin soğuk ve yarı sıcak ( +300˚C) kaynağında. Ark başlatılması ve yeniden tutuşturulması kolaydır. Kır dökme demir. Kırılmış veya aşınmış dökme demir parçaların birleştirme veya doldurma kaynağında. Resim 1. Kaynak dikişi soğumadan hafifçe çekiçlendiği takdirde kalıntı kaynak gerilemeleri azaltılır. Kaynak dikişi soğumadan hafifçe çekiçlendiği takdirde kalıntı kaynak gerilmeleri azaltılır. ayrıca döküm veya işleme hatalarının kaynakla giderilmesinde de kullanılır. küresel (sfero) dökme demirin sıcak ve yarı sıcak kaynağında ve kır dökme demirin çelikle kaynağında nikel çekirdekli elektrotlar kullanılır. kararlı bir arkı vardır. Kaynak mümkün olduğunca kısa pasolarla yapılmalıdır.

vurulan bu noktaya 3 . bakır ve nikel malzemelerle kaynağına çok uygundur. Şayet parçanın büyük. Ark başlangıcı ve yeniden tutuşturması kolaydır. Düzgün bir ergime ve birleşme sağlar. makine parçalarının tamirinde ve aşınan dökme demir yüzeylerin kaplanmasında da kullanılabilir. Bunun için çatlak bölgesine pamukla tentürdiyot (piyasada ayrıca bunun için özel boya-penetrantlar bulunmaktadır) sürülür ve biraz beklenir. Kaynak sırasında bu punta atacak olursa eski punta artıkları (keski ya da zımpara taşla) düzeltilip yeniden kuvvetli bir punta atılmalıdır.1: İçerden başlayıp parçanın kenarında • Çatlağın parçanın biten çatlak kenarına varması halinde. Böylece merkezi çatlağın son ucuna bir delik delinmiş olur ve böylece kaynak sırasında ve daha sonra çatlağın ilerlemesi önlenir. Çatlak ve Kırık Parçaların Hazırlığı • Çatlağın vardığı en son nokta kesinlikle tespit edilmelidir. Çatlağı kaynaktan önce puntalamanın hiçbir yararı yoktur.4 mm'lik matkap ile delik delinmelidir. Kararlı bir arkı vardır. Bundan sonra büyüteçle çatlağın son ucu saptanır ve buraya nokta vurulurarak.Gri dökme demirin sıcak ve soğuk kaynağında ve yüzey kaplamasında nikel çekirdekli elektrotlar kullanılır. sonra sıralaması diğer uçtan olmak üzere. Dinamik kuvvetlere maruz kalan parçaların soğuk ve sıcak kaynağında kullanılan nikel-demir çekirdekli elektrodlar kullanılır.2: Kısa çatlak boyu için kaynak paso 1. Şekil 1. kır dökme demirlerin ve bu dökme demirlerin çelik. Düzgün kaynak dikişi verir. Makine gövdesinin. Aksi halde parçanın şekil bozulması kaçınılmaz olur. sessiz ve kararlı bir arkı vardır. • Parçanın içerisinde başlayıp ve yine içerisinde biten çatlaklar için çatlağın her iki ucuna 3-4 mm delik delinmelidir. Kaynak metalinin ısıl genleşmesi az olduğu için kaynak sonrasında düşük çekme özelliği gösterir. yine kısa pasolar 6 .3’te olduğu gibi ilk önce bir uçtan. Saf nikel elektrotlara göre daha yüksek dayanıma sahiptir ve bu nedenle küresel dökme demirlerin. • Aksi halde bu ilerleme devam edecektir. Pozisyon kaynaklarına uygundur. çatlağın da 50 cm’den uzun olması (bir uçta yapılan kaynağın öbür uca bir ısıl etkisi olmaması durumunda) zaman kazanmak için Şekil Şekil 1. Tentürdiyot yüzeyden uçar ama çatlağı en ince yerine kadar boyar. Hiçbir zaman bu kenar açıkken kaynağa devam edilmemelidir. bu dışarı varan nokta her şeyden önce kuvvetli bir punta ile tutturulmalıdır. temper dökme demirin.

3: 50 cm’den büyük çatlak için kaynak paso sıralaması • Kesitin kalınlığına göre kaynak ağzı açılmalıdır. hem de kesitte yeterince mukavemet sağlanmamış olacaktır. Kısa süre sonra artık tamir kabul etmeyecek bir yeni çatlamaya dönüşecektir. uygun aralıklardan puntalanmalıdır.4: V kaynak ağzı açılmış parça • Kaynak ağzının yeterince açılmamış olması halinde hem kaynak sırasında çatlağın açılması olasılığı artacak. Kaynak ağızlarının iki yanındaki keskin köşeler yuvarlatılmalıdır. Ancak 3. Şekil 1. Ayrıca iki taraftaki pasolar dikişin ortasına yaklaşınca.2'deki gibi tek taraflı devam edilmelidir. • Kırık parçalar için her iki ayrı parçaya da yukarıda belirtilen şekilde kaynak ağzı açılarak. pasonun el değecek kadar soğumuş olması beklenmelidir.halinde kaynak yapılmalıdır. kesit kalınlığına göre 80-90°'lik V ya da X ağzı (tercihen U veya çift U) şeklinde olup dipte 2 mm'lik bir aralık bırakılmalıdır. Şekil 1. pasoya başlamak için 1. 7 . iki uçtan kaynak durdurulmalı ve Şekil 1. Bu ağız.

pas) temizlenmelidir.5 mm ile 9. Kaynaklanmanın hem vidada hem dökme demirde sağlandığından emin olunmalıdır. Böylece vidalar 5 mm ile 9 mm arasında yüzeyin üzerinde olmalı ve en azından vidaları çapı kadar döküm parçanın içinde olacak şekilde vidalanmalıdır. Ana metal tüm yabancı maddelerden (yağ. Dökümlerdeki çatlaklar V.şeklinde kesilmeli. 8 . Dökme demirlerde yeterli kalınlık varsa mekanik bir yöntem olan saplama ile mukavemet arttırılabilir.Resim 1. İlk önce her vidanın etrafına bir iki paso kaynak yapılmalıdır.3: Kırık parçaya diş açılmış yamanın puntalanması • • • Kaynak öncesi. Şekil 1.5 mm arasında olabilir. Çelik vidaların çapı yaklaşık 6. Vidaların kesit alanı kaynak yüzeyinin %25 ile %35’ini kaplamalıdır.5’ te saplamanın uygulanması gösterilmektedir. Bu koşullar altında vidaların mukavemeti kaynak mukavemetini arttıracak ve koruyacaktır. Saplamalı Kaynak Dökme demirin hızlı soğumasıyla birleşik karbonun miktarı artacak. Keskin köşelerden ve kenarlardan kaçınılmalıdır. vida deliği ve dişleri açılmalıdır. böylece buna bağlı olarak sertlik ve kırılganlık da artacaktır. Bu durum kaynak sınırının dışında mukavemeti düşürecektir. malzemenin hangi tür dökme demir olduğu tespit edilmeli ve ona göre elektrot seçilmelidir. gres.

Zamanında durmalar yaparak kaynak edilen parçanın sıcaklığı 70°C' nin üstüne çıkartılmamalıdır. Kaynak yerinin çevresi 70°C' den daha fazla ısınmamalıdır. Kaynak Sırasında Isı Yayılmasına Karşı Alınacak Önlemler • • • • • • Mümkün olduğu kadar ince (2.4. bu çekiçleme dikişin en sıcak yerinden başlayıp geriye doğru olmalıdır. 9 . Kaynak sırasında döküm parça mümkün olduğu kadar soğuk kalmalıdır.5: Saplamalı kaynak uygulaması 1. bölgesel gerilmelere ve dolayısıyla çatlamala neden olacaktır. Her dikiş derhal çekiçlenmeli. bir diğer taraftan çekilmelidir.Şekil 1. Çekiçleme. büzülme ve gerilmelerine karşı koyar. Isının yerel olarak yoğunlaşmasını önlemek üzere arada bir durulmalıdır.3.25 mm çapta) elektrot ve mümkün olduğu kadar düşük akım şiddeti kullanılmalı ve ark kısa tutulmalıdır. Dikiş uzunlukları elektrot çapının 4-5 katında sınırlanmalıdır. En fazla 3 cm'lik pasolarla kaynak edilmeli ve derhal çekiçlenmelidir. 50 cm’den uzun dikişler bir bu taraftan. Doğru akım ve ( + ) kutupta kaynak etmek tercih edilmelidir.5 ilâ 3. Dökme Demirlerin Soğuk Kaynağı Kaynak Sırasında Bölgesindeki Etkisi Oluşan Isının Kaynatılan Gerece ve Kaynak Oluşan ısı. Hiçbir zaman yazılı olan amper ayarının azamisi geçilmemelidir.

Böyle bir dökme demirin kaynağında başarılı olmak neredeyse imkânsızdır. Kır dökme demirler. kaynaktan önce birkaç saat 250°C'da ısıtılarak ve hatta bazı durumlarda elektrik arkının yüksek sıcaklığına maruz bırakılarak yağ veya gresten temizlenmelidir. Yağ veya gres emmiş dökme demir. oksijen tarafından yakılarak yok edilmiştir ve ergime çok güçleşir. Bu nedenle aşağıda vereceğimiz bilgilere uyulması iyi olacaktır. Sıcak Kaynak Bütün parça 600°C'ın üstünde bir sıcaklığa ısıtılır ve ana metalle eş bir kaynak metaliyle kaynak edilir. Dökme demir kaynağına (yapı. Dökme Demirlerin Sıcak Kaynağı Yarı Sıcak Kaynak Bütün parça yaklaşık 200-300°C'a ısıtılarak geçiş bölgesinin sertleşmesi ve büzülme gerilmeleri böylece azaltılmış olacaktır. Aksi halde ince sivri kısımlar kaynak sırasında yanar ve oksit şeklinde dikişe karışabilir. Ayrıca doku boşluklarına gazlar nüfuz etmiş ve bu boşluklar mukavemet azalmasına yol açmıçtır. Soğuma sırasında dokusu oksitlenmiş olan ve elektrot metalinin ana metala iyice yapışmasını önleyen döküm kabuğu. tamir) büyük özen gösterilmesi gerekir. küresel grafitli dökme demirler ve çeşitli temper dökümlerin her biri kaynakta özel bir işlemi gerektirir. Burada deneyim ve hassasiyet.4. kaynak yerinin iki tarafından en az 10 milimetre genişlik ve 1 mm derinlikte olmak üzere taşlanarak temizlenmelidir. doğruca maruz bırakılmış parçalarda karbon ve silisyum. Uzun süre kızgın buhara maruz kalmış dökme demir vanalar bu durumdadır. Birleşme Yerlerinin Hazırlanması • Yüksek fosfor ve kükürt oranları kır dökme demirlerin kırılganlığını ve çatlama ihtimallerini artırır. kaynak dikişi ile esas metal arasındaki ısı farkını ortadan kaldırmak için esas metali de kaynak ısısında tutmak gereklidir. Özellikle büyük 10 . kaynaktan önce.4. Bunun için kaynak edilecek bölgeye önce bir rutil elektrotla dolgu tabakası çekilir. Sivrilikler mutlaka eğe ile alınmalıdır. Dökme demir gevrek ve aşırı derecede kırılgan olmuştur. sonra bu tabaka temizlenir. Burada da nikel veya nikel alaşımları kaynak ilâve malzemesi olarak kullanılamalıdır. Dış etkilerle (işletme koşulları) bazı dökme demir parçalar doku değişmelerine uğrayıp bozulmuş olabilir.1. • • Ön Tavlama Dökme demirlerin sıcak kaynağında. iyi sonuç almak için gereklidir. Uzun süre yüksek sıcaklıkta kalmış ve ateşe. Bütün bir elektrot bir seferde yakılabilir ama burada da dikiş çekiçlenmelidir.

• • • • Ön tavlama için mümkün olduğunca büyük üfleç kullanılmalıdır. Çevreye ısı kaybını önlemek için parça mümkünse bir ateş tuğlası üzerine konulmalıdır. Bu nedenle kaynak öncesinde esas metale bir ön tavlama uygulanmalıdır Ön tavlama için yapılması gerekenler. Parça bir fırın ile ısıtılacaksa fırın önceden tav sıcaklığına getirilmeli ve sonra parça içerisine konulmalıdır. Çarpılma ve şekil değişimini önlemek için parça bir mesnet ile desteklenmelidir. Resim 1. Böylece ısı yayınımı daha iyi olacaktır.4: Ön tavlama 11 .hacimli parçalarda bu daha da önemlidir.

bir önceki dikişin bitim ucunun kabuğu taş ya da keski ile alınmalıdır. • Bir sonraki 1-3 cm'lik dikişe başlamadan önce. kaynak sıcaklığına yakın bir değerde ısıstılarak asbest içerisine veya hava akımı olmayan bir yere alınarak kendi halinde çok yavaş soğutulmalıdır. elektrik ark yöntemi ile dökme demirlerin kaynağını yapabilirsiniz.Uygulamada Yapılması Gerekenler • Açılmış olan kaynak ağzının iki tarafı en az 10 mm genişlik ve 1 mm derinlikte taşlanarak oksitten temizlenmelidir. Şekil 1. Resim 1.6: Kaynağın çekiçlenmesi • Parça. 1. • Çok pasolu kaynaklarda ilk paso. • Kaynakta elektrot aşağı yukarı dik ve ark kısa tutulmalıdır.4.5: Dökme demire çekilmiş kaynak 12 . Kaynak Sonrası Yapılacak İşlemler Kaynak biter bitmez kaynak edilen parçaların tamamı.5. Hiçbir zaman uçtan başlanmayıp daima içerden başlanmalı ve çatlağın sonuna doğru gidilmelidir. 1. • Kaynak ağzı.4. Bir seferde sadece 13 cm uzunlukta dikiş çekilmeli ve hemen çekiçlenip fırçalanmalıdır. (yaklaşık elektrot çekirdek çapı uzunluğunda). elin rahatça değeceği kadar soğuyunca ardından 1-3 cm'lik dikiş çekilmelidir.6. çatlak bitim yerlerine delik açılmasından sonra açılmalıdır. diğer pasolara göre daha çabuk çekilmelidir. Elektrotla Dökme Demir Kaynağını Yapmak Dökme demir kaynağını yapma aşağıdaki uygulama faaliyetinde detaylı olarak anlatılmıştır. Uygulama faaliyetindeki işlem basamaklarını sıra ile uygulayarak.

İşlem Basamakları Kaynak için doğru akım veren kaynak makinasını pens (+) kutupta olacak şekilde ayarlayınız. Çatlak tamiri için çatlağın başlangıç veya bitiş yerine. Çatlak. Kaynatılacak dökme demirin cinsini tespit ediniz. Mesleğinizle ilgili etik ilkelere uygun davranınız. maskesi kullanınız. Kaynakla Çalışma ilgili esnasında bütün mutlaka emniyet kaynak tedbirlerini uygulayınız. Elektrot ark boyunu kısa bir şekilde tutarak 10-30 mm arasında kaynak dikişini çekiniz (Resim 1.3).UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ Çatlamış bir dökme demir parçanın kaynağını aşağıdaki işlem basamaklarına göre yapınız. Döküm gereçlerin kaynatılacak kenarlarını temizleyip parça kalınlığına uygun kaynak ağzı açınız (Şekil 1. 13 . Soğumuş olan parçanın kaynak ek yerini tel fırça ile temizleyiniz İlk dikişin bittiği yerden itibaren ikinci kaynak dikişini çekip. küçük çaplı matkap ucuyla delik deliniz (Şekil 1.(Resim 1. Eldiven ve iş giysisi kullanınız.4). Kaynak dikişini çekiç ile yavaş yavaş çekiçleyiniz. parça kenarından başlıyor ise çatlak başlangıç yerini puntalayınız.2). Tavır ve Öneriler Yanmalara karşı dikkatli olunuz.5). kaynak dikişini yavaş yavaş çekiçleyiniz. Kaynak dikişi el ile tutulacak soğukluğa gelene kadar bekleyiniz.

Kaynak ek yerini temizleyiniz. 14 . Kaynak bitiminde parçanın uygun koşullarda soğumasını sağlayınız.Çatlak tamamen kaynatılana kadar bu işleme devam ediniz.

)12.)2.)4. Kaynak öncesinde keskin köşeler ve kenarlar olduğu gibi kalmalıdır..)6.)9. bölgesel gerilmeleri engelleyecek ve çatlamaların oluşmasına meydan vermeyecektir. kaynak edilen parçanın sıcaklığı 70°C' nin üstüne çıkartılmamalıdır... 15 .)7.ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME Bu faaliyet kapsamında hangi bilgiler kazandığınızı aşağıdaki soruları cevaplandırarak belirleyiniz. İçerisinde %2.25 mm çapta) elektrot ve mümkün olduğu kadar düşük akım şiddeti kullanılmalıdır ve ark kısa tutulmalıdır..)10. Dökme demirlerin soğuk kaynağında zamanında durmalar yaparak. (. Dökme demirlerin soğuk ve yarı sıcak (maks.. kırılan veya aşınan parçaları tamir etmek amacıyla yapılır... (. Açılmış olan kaynak ağzının iki tarafı en az 10 mm genişlik ve 1 mm derinlikte taşlanarak oksitten temizlenmelidir. temper dökme demir veya küresel (sfero) dökme demirin soğuk ve yarı sıcak ( +300˚C) kaynağında.. Dökme demir kaynağı esnasında oluşan ısı.)8..%4 oranları arasında karbon bulunduran demir karbon alaşımlarına dökme demir denir.OBJEKTİF TESTLER (ÖLÇME SORULARI) Aşağıdaki soruların cevaplarını doğru ve yanlış olarak değerlendiriniz.)11.. Dökme demirlerin kaynağı döküm sırasında oluşan hataları tamir etmek.)3. karmaşık parçaları birleştirerek üretmek... Çatlak dökümlere 3’er cm arayla delik açılıp kaynatılmalıdır.. (. (.. (.. (.)1. kır dökme demirin çelikle kaynağında monel (nikelbakır) çekirdekli elektrotlar kullanılır.. 300˚C) kaynağında saf nikel çekirdek tele sahip elektrotlar kullanılır.. (.5 ilâ 3.. (..)5. Kır dökme demir. (.. A..... (. (. (. Beyaz dökme demir hariç diğer bütün dökme demirlerin hepsi kaynak edilebilir..5 . Dökme demirlerde yeterli kalınlık varsa mekanik bir yöntem olan saplama ile mukavemet arttırılabilir. Dökme demirlerin sıcak kaynağında kaynak dikişi ile esas metal arasındaki ısı farkını ortadan kaldırmak için esas metalide kaynak ısısında tutmak gereklidir. Kaynak sırasında mümkün olduğu kadar ince (2.. Ön tavlama için mümkün olduğunca küçük üfleç kullanılmalıdır. (.)13.

.. Kaynak biter bitmez kaynak edilen parçaların tamamı hızlı bir şeklide soğutulmalıdır. (.)15.(.. Yanlış cevap verdiğiniz ya da cevap verirken tereddüt yaşadığınız sorularla ilgili konuları faaliyete geri dönerek tekrar inceleyiniz 16 . Kaynak ağzı. DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız.. Doğru cevap sayınızı belirleyerek kendinizi değerlendiriniz. çatlak bitim yerlerine delik açılmasından sonra açılmalıdır.)14.

Cevaplarınızın tamamı evet ise bir sonraki faaliyete geçiniz. KONTROL LİSTESİ DEĞERLENDİRME KRİTERLERİ Evet 1) Kaynak için doğru akım veren kaynak makinsini pens (+) kutupta olacak şekilde ayarladınız mı? 2) Kaynatılacak dökme demirin cinsini tespit ettiniz mi? 3) Çatlak tamiri için çatlağın başlangıç veya bitiş yerine küçük çaplı matkapla delik açtınız mı? 4) Döküm gereçlerin kaynatılacak kenarlarını temizlediniz mi? Parça kalınlığına uygun kaynak ağzı açtınız mı? 5) Çatlak. eksik veya hatalı gördüğünüz davranışları tamamlama yoluna gidiniz. UYGULAMALI TEST Yaptığınız uygulamayı değerlendirme ölçeğine göre değerlendirerek. kaynak dikişini yavaş yavaş çekiçlediniz mi? 10) Çatlak tamamen kaynatılana kadar bu işleme devam ettiniz mi? 11) Kaynak bitiminde parçanın uygun koşullarda soğumasını sağladınız mı? 12) Kaynak ek yerini temizlediniz mi? Hayır DEĞERLENDİRME Yaptığınız değerlendirme sonunda hayır şeklindeki cevaplarınızı bir daha gözden geçiriniz.PERFORMANS DEĞERLENDİRME PERFORMANS DEĞERLENDİRME B. parça kenarından başlıyor ise çatlak başlangıç yerini puntaladınız mı? 6) Elektrot ark boyunu kısa tutarak 10-30mm arasında kaynak dikişini çektiniz mi? 7) Kaynak dikişini çekiç ile yavaş yavaş çekiçlediniz mi? 8) İkinci pasoyu çekmek için kaynak edilecek parçanın el ile tutulacak soğukluğa gelmesini beklediniz mi? 9) Soğumuş olan parçanın kaynak ek yerini tel fırça ile temizlediniz mi? İlk dikişin bittiği yerden itibaren ikinci kaynak dikişini çekerek. Kendinizi yeterli görmüyorsanız öğrenme faaliyetini tekrar ediniz. 17 .

KIRILMIŞ DÖKME DEMİRLERİN KAYNAĞI Dökme demir. Araştırma işlemlerini. bu alanla ilgili faaliyet gösteren işletmelerden yapabilirsiniz. Dökme demir kırılgan bir yapıya sahiptir.1: Kırık dökme demir kaynağı 18 . Şekilsiz parçaların imalatında. dökme demir kullanılır.ÖĞRENME FAALİYETİ–2 ÖĞRENME FAALİYETİ–2 AMAÇ Bu faaliyet sonunda uygun ortam sağlandığında elektrik arkı ile kırılmış dökme demirlerin kaynak işlemini yapabileceksiniz. 1. internet ortamı veya çevrenizdeki. Bu nedenle dökme demir kaynağı tekniğine uygun yapılmalıdır. işlem basamaklarını sıra ile uygulayarak öğrenebilirsiniz. işlenerek elde edilemeyecek veya elde edilmesi maliyetli olan parçaların üretiminde. Resim 2. Kırık dökümlerin kaynağı 1. ARAŞTIRMA Kırık dökümlerin kaynağı için gerekli olan hazırlık çalışmalarını ve kaynak sonrasında yapılan işlemleri araştırarak not ediniz. Kırılan dökme demirin kaynağı kaynak yöntemleri içerisinde en özel olanlarındandır. 2. öğrenme faaliyetinde anlatılan çatlak dökme demirlerin kaynağı gibidir. öğrenme faaliyetinde öğrenmiş olduğunuz bilgilerle aşağıda uygulaması verilen kırık dökümlerin kaynağını. sanayide geniş bir kullanım alanına sahiptir.

İşlem Basamakları Kaynak için doğru akım veren kaynak makinasını pens (+) kutupta olacak şekilde ayarlayınız. Kaynatılacak döküm gerecin cinsine göre gerekiyorsa ön tavlama yapınız(Resim 1. Kırılan döküm gerece gelecek yük ve kullanım yeri dikkate alınarak dayanımı artırmak için saplamalar bağlayınız (Şekil 1. Soğumuş olan parçanın kaynak ek yerini tel fırça ile temizleyiniz. Kaynatılacak gereçleri puntalayınız (Resim 1.UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ Kırılmış bir dökme demir parçanın kaynağını aşağıdaki işlem basamaklarına göre yapınız. Kaynak ek yerini temizleyiniz. 19 .4). Çalışmalarınızda mutlaka kaynak maskesi kullanınız. Elektrot ark boyunu kısa bir şekilde tutarak kaynak dikişini çekiniz (Şekil 1.5). Kaynatılacak dökme demirin cinsini tespit ediniz. Tavır ve Öneriler Yanmalara karşı dikkatli olunuz. Kaynak esnasında emniyet tedbirlerini uygulayınız.3).6). Mesleğiniz ile ilgili etik ilkelere uygun davranınız. parça kalınlığına uygun kaynak ağzı açınız (Şekil 1. Eldiven ve iş giysisi kullanınız. Ön tavlamasız kaynakta kısa dikişler çekerek ve çekiçleme işlemini yaparak kaynak dikişini çekiniz (Resim 1. parçaları masaya sabitleyiniz.4) ve birleştirme kenarlarına tampon dikiş çekiniz. Kaynak bitiminde parçanın uygun koşullarda soğumasını sağlayınız.5). El ile tutulacak soğukluğa gelene kadar bekleyiniz. Döküm gereçlerin kaynatılacak kenarlarını temizleyerek.

Kendinizi yeterli görmüyorsanız öğrenme faaliyetini tekrar ediniz. eksik veya hatalı gördüğünüz davranışları tamamlama yoluna gidiniz.PERFORMANS DEĞERLENDİRME PERFORMANS DEĞERLENDİRME B. KONTROL LİSTESİ DEĞERLENDİRME KRİTERLERİ Kaynak için doğru akım veren kaynak makinesini. pens (+) kutupta olacak şekilde ayarladınız mı? Kaynatılacak dökme demirin cinsini tespit ettiniz mi? Kırılan döküm gerece gelecek yük ve kullanım yeri dikkate alınarak dayanımı artırmak için saplamalar bağladınız mı? Döküm gereçlerin kaynatılacak kenarlarını temizlediniz mi? Parça kalınlığına uygun kaynak ağzı açtınız mı? Kaynatılacak döküm gerecin cinsine göre gerekiyorsa ön tavlama yaptınız mı? Birleştirme kenarlarına tampon dikiş çektiniz mi? Kaynatılacak gereçleri puntalayarak. Cevaplarınızın tamamı evet ise modül değerlendirmeye geçiniz. 20 . parçaları masaya sabitlediniz mi? Elektrot ark boyunu kısa tutarak kaynak dikişini çektiniz mi? Ön tavlamasız kaynakta kısa dikişler çekerek ve çekiçleme işlemini yaparak kaynak dikişini çektiniz mi? İkinci pasoyu çekmek için kaynak edilecek parçanın el ile tutulacak soğukluğa gelmesini beklediniz mi? Soğumuş olan parçanın kaynak ek yerini tel fırça ile temizlediniz mi? Kaynak bitiminde parçanın uygun koşullarda soğumasını sağladınız mı? Kaynak ek yerini temizlediniz mi? Evet Hayir DEĞERLENDİRME Yaptığınız değerlendirme sonunda hayır şeklindeki cevaplarınızı bir daha gözden geçiriniz. UYGULAMALI TEST Yaptığınız uygulamayı değerlendirme ölçeğine göre değerlendirerek.

MODÜL DEĞERLENDİRME MODÜL DEĞERLENDİRME PERFORMANS TESTİ (YETERLİK ÖLÇME) Modül ile kazandığınız yeterliği ölçmek için bir adet çatlamış dökme demir ve kırılmış dökme demir parçayı elektrik arkı ile birleştirerek aşağıdaki kriterlere göre kendinizi değerlendiriniz. KONTROL LİSTESİ ÇATLAMIŞ DÖKME DEMİR PARÇANIN ELEKTRİK ARKI Evet İLE KAYNAĞINA İLİŞKİN KRİTERLER 1) Kaynak için doğru akım veren kaynak makinesini. parça kenarından başlıyor ise çatlak başlangıç yerini puntaladınız mı? 6) Elektrot ark boyunu kısa tutarak 10-30mm arasında kaynak dikişini çektiniz mi? 7) Kaynak dikişini çekiç ile yavaş yavaş çekiçlediniz mi? 8) İkinci pasoyu çekmek için kaynak edilecek parçanın el ile tutulacak soğukluğa gelmesini beklediniz mi? 9) Soğumuş olan parçanın kaynak ek yerini tel fırça ile temizlediniz mi? İlk dikişin bittiği yerden itibaren ikinci kaynak dikişini çekerek. pens (+) kutupta olacak şekilde ayarladınız mı? 2) Kaynatılacak dökme demirin cinsini tespit ettiniz mi? 3) Çatlak tamiri için çatlağın başlangıç veya bitiş yerine küçük çaplı matkapla delik açtınız mı? 4) Döküm gereçlerin kaynatılacak kenarlarını temizlediniz mi? Parça kalınlığına uygun kaynak ağzı açtınız mı? 5) Çatlak. kaynak dikişini yavaş yavaş çekiçlediniz mi? 10) Çatlak tamamen kaynatılana kadar bu işleme devam ettiniz mi? 11) Kaynak bitiminde parçanın uygun koşullarda soğumasını sağladınız mı? 12) Kaynak ek yerini temizlediniz mi? Hayır M Mmm 21 .

parçaları masaya sabitlediniz mi? 7) Elektrot ark boyunu kısa tutarak kaynak dikişini çektiniz mi? 8) Ön tavlamasız kaynakta kısa dikişler çekerek ve çekiçleme işlemini yaparak kaynak dikişini çektiniz mi? 9) İkinci pasoyu çekmek için kaynak edilecek parçanın el ile tutulacak soğukluğa gelmesini beklediniz mi? 10) Soğumuş olan parçanın kaynak ek yerini tel fırça ile temizlediniz mi? 11) Kaynak bitiminde parçanın uygun koşullarda soğumasını sağladınız mı? 12) Kaynak ek yerini temizlediniz mi? Hayır DEĞERLENDİRME Yaptığınız değerlendirme sonucunda eksikleriniz varsa öğrenme faaliyetlerini tekrarlayınız. tebrik ederiz. 22 . Modülü tamamladınız. Öğretmeniniz size çeşitli ölçme araçları uygulayacaktır.KONTROL LİSTESİ KIRILMIŞ DÖKME DEMİR PARÇANIN ELEKTRİK ARKI Evet İLE KAYNAĞINA İLİŞKİN KRİTERLER 1) Kaynak için doğru akım veren kaynak makinesini pens (+) kutupta olacak şekilde ayarladınız mı? 2) Kaynatılacak dökme demirin cinsini tespit ettiniz mi? 3) Kırılan döküm gerece gelecek yük ve kullanım yeri dikkate alınarak dayanımı artırmak için saplamalar bağladınız mı? 4) Döküm gereçlerin kaynatılacak kenarlarını temizlediniz mi? Parça kalınlığına uygun kaynak ağzı açtınız mı? 5) Kaynatılacak döküm gerecin cinsine göre gerekiyorsa ön tavlama yaptınız mı? Birleştirme kenarlarına tampon dikiş çektiniz mi? 6) Kaynatılacak gereçleri puntalayarak. Öğretmeninizle iletişime geçiniz.

1 CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 D Y D D D D D Y Y D D Y D D Y Cevaplarınızı cevap anahtarları ile karşılaştırarak kendinizi değerlendiriniz.CEVAP ANAHTARLARI CEVAP ANAHTARLARI ÖĞRENME FAALİYETİ. 23 .

Oerlıkon Yayını. 1989. Hakan Ateş. Ankara. Dökme Demirler ve Dökme Demirlerin Kaynağı. ÇALIŞKAN Hikmet. Metal İşleri Teknolojisi. Ark Kaynağı. 1997. Demir ve Alaşımlarının Fiziksel Metalurjisi. 24 . Oerlıkon Yayını. CAVCAR Melike Mihran. Ankara 1990. GÜLENÇ Behçet. 1996.ÖNERİLEN KAYNAKLAR ÖNERİLEN KAYNAKLAR OĞUZ Burhan.

Demir ve Alaşımlarının Fiziksel Metalurjisi. İbrahim. ÇALIŞKAN Hikmet. Ark Kaynağı. KARABULUT Hasan. Metal İşleri Meslek Teknolojisi–2. Ankara. Oerlıkon Yayını. SERFİÇELİ Saip. Ark Kaynak Tekniği. ANKARA. Metal İşleri Teknolojisi. 2005. 25 . Hakan Ateş. Ankara. OERLIKON Yayını. Ankara. TEPE H. 1990. 1997. 1989. Dökme Demirler ve Dökme Demirlerin Kaynağı. GÜLENÇ Behçet. Yayımlanmamış Öğretmen Ders Notları. Ankara. 1996. 2005. CAVCAR Melike Mihran. 1996. ANKARA. Gazi Üniversitesi Teknik Eğitim Fakültesi Atölyeleri. 2005.KAYNAKÇA KAYNAKÇA OĞUZ Burhan.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful