P. 1
İlyas Efendiyev

İlyas Efendiyev

|Views: 2,574|Likes:
Yayınlayan: Mehmet Kayasar KAYA
Azerbaycan XX.yy Yakın Dönem Türk Edebiyatı
Azerbaycan XX.yy Yakın Dönem Türk Edebiyatı

More info:

Published by: Mehmet Kayasar KAYA on Mar 28, 2011
Telif Hakkı:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

03/29/2011

pdf

text

original

İlyas Efendiyev

(Fuzuli, 1914- )

İlyas Mehemmed oğlu Efendiyev 1014 yılında Azerbaycan'ın en güzel bölgelerinden biri olan Karabağ'ın Fuzuli bölgesinde doğmuştur. İlk tahsilini Füzuli'de yapmış, ilk öğretmeni ve ilk sanal mürebbisî annesi olmuştur. Edip, ilk çalışmalarına da bir öğretmen olarak doğduğu şehirde başlamıştır. Fuzuli şehir Orta Okulunda ve ikinci dereceli Parliya Mektebinde İki yıl dil-edebiyat dersleri verdikten sonra Bakü'ye gelmiş ve Azerbaycan Yüksek Eğitim Enstitüsü'ne girmiştir. Fakat Bakü'ye yapılan bu ilk sefer hiç de uğurlu olmamış, genç şair babasının ölümünden hemen sonra; ailesiyle ilgili olarak, tahsilini yanda bırakıp Füzuli'ye dönmeye mecbur kalmıştır. Talihin buyruk ve istekleri altında ezilen şair, Füzuli'de dil-edebiyat öğretmeni değil coğrafya öğretmeni olarak çalışmaya devam etmiştir. Yüksek tahsilini tamamlamak için ekstern Pedagoji Enstitüsü'ne kaydolmuş Coğrafya bölümünden mezun olmuştur. "Kendden Mektuplar" (1939), "Görüş" (1951), "Gülaçar" (1953), "Su Değirmanı" (1954), "Yaylag Oonşumuz" (1955), "Şehrden Gelen Ovçu" (1956), "Yun Şal" (1957), "Qirçı ve Qızıl Çiçek" (1962) İlyas Efendiyev'in hikaye yazarlığının ilk ürünleridir. İlyas Efendiyev'in daha sonraki yıllarda yazdığı "Dağlar Seslenen Yerde" (1948)', "Şuşa Yol-

larında" (1949), "Geray Esedov'un Kobcozu" (1949), "Denizde" (1950), "Genç Ustalar" (1950), "Yeni Kend, Yeni Adamlar" (1950), "Fedakar Neftçi" (1951), "Emek Adamları" (1951), "Pambıg Tarlalarında" (1952), "Pambıgcıların Sevinci" (1953), "Sosialist Seheri Sumgayıtda" (1956) eserlerini de onun bedii nesrinden, özellikle de hikayelerinden ayırmak mümkün değildir. Hayatın zorluklarını yakından tanıyan yazarın bu eserleriyle kazandığı tecrübe, daha sonraları kaleme aldığı büyük eserlerinde ve güncel konulu piyeslerinde büyük rol oynar. "Söyütlü Arx" (1958), "Körpüsalanlar" (1960), "Dağlar Arxasında Üç Dost" (1963) - bu eserlerinde ifade olunan yenilikler her şeyden önce, yazarın "müspet kahraman" ve "manevi güzellik" anlayışları olup; o yılların yüksek tirajlı eserlerinden, üslup ve ölçü bakımından fark! il aş tiran yönler idi. Öyle ki, yazar mevcut resmi edebi gelenekten değil; hayattan, toplumsal ve maneviahlaki oluşumda yeni merhalelerin şekillendirdiği neslin üzerindeki izlenimlerinden hareket ederek çağdaş insan, ekonomi ve ahlak mevzularında kendi görüşlerini ileri sürmüştür. İ.Efendiyev diğer romanlarında da bu özelliklere bağlı kalır, "Sanköynekle Valeh'in Nağıh" ve, "Geriye Baxma Qoca" eserlerinde de alışılagelmiş üslubuna bağlı kalmıştır. Romanda ma-

nevi güzellik, incelik ve bu inceliklerin korunması problemleri; efsanevi, lirik, "Mavi Dünyanın nağılları" konularında devanı ettirilmiştir. Saf ve namuslu gençliğin, yaşayan çağdaşlığın ve tarihi geçmişin terennümü yollarında edibin canlandırdığı diğer kahramanlarla onun dram eserlerinde pek sık karşılaşırız. Yazarın ilk dram eseri, Mehdi Hüseyn'le birlikte yazdığı "İntizar" (1945) adlı piyestir. Bazı araştırmacılar ise, İlyas Efendiyev'in bir drama gibi sahnede başlayan müstakil sanat yaşamını "İşıglı Yollar" (1948), "Bahar Suları" (1950), "Atayevler Ailesi" (1954) piyesleriyle kaydederler. Azerbaycan'ın tarihinde yeni devir - 60-70'li yıllar - Milli Tiyatroda lirik-psikolojik eğilimin ilerlemesine zemin hazırlar. Son yıllarda tiyatro, ileriye doğru "lirik drama"nın başarılarıyla addım attı. "Sen Hemişe Benimlesen" (1964),, "Unuda bilmerem" (1969), "Mehv Olmuş Gündelikler (1969), "Menim Günahım" (1970), "Malını Dağlarda

Qaldı" (1972), "Qeribe Oğlan" (1973) - bütün bu eserler altmış-yetmişli yıllarda manevi, lirikpsikolojik üslup denilen bedii yolun, sanat temayülünün değerli örneklerindendir. Esas eserleri: "Seçilmiş Eserleri" (4 cilt) B. 1969-1973; "Geriye Baxma Qoca" B. 1981; "Seçilmiş Eserleri" (6 ciltte) B. 1984-1985. Kaynakça: 1. Azerbaycan Sovet Yazıcıları. Bakı, 1958. 2. Azerbaycan Sovet Edebiyyatı Tarihi. Bakı,1988. 3. Azerbaycan Sovet Edebiyyatı Tarihi. fIlciltler. Bakı, 1966-67. 4. İsmayilov Y. İlyas Efendiyevin yaradıçıhqyolu. Bakı, 1991. 5. Salahova A. İlyas Efendiye v yaradıçılığının poetıkası. Bakı, 1984. 6. Seyidov Y. İlyas Efendiyev. Bakı, 1975.

APARDI1 SELLER SARANI (Efsane)
(İlyas Efendiyev- Seçilmiş eserleri. 6 cîldde, c. 1, Bakı, 1984, s. 17-19)

Ölüm qanadlarını Gülnarın üzerine gerdiyi zaman o, Sultanım yanına çağırıb, gözlerinden öpdü... - Men gedirem, ezizim, - dedi, - günlerine qem qalma. Bu qoca dünya ezelden beledir. Bilirem evleneceksen, cavansan. Amma Saramdan muğayat ol. Qoyma ögey ana sitemi çeksin. Eğer xoşbext olsa, qebrimin üstüne gel... mene de. ... Soltanın derdi böyük oldu. Saçlarına den2 düşdü. Lakin o evlenmedi. Könlünü eziz Gülnarının tek yadigarına bağladı. Saranın süd anası bir qaşqa3 ceyran oldu. Ata, qızını kimseye tapşırmadı4. Arxasına şelleyib5, qoyun olardı'1, dağ güllerinin arasında yatırtdi. Sara ceyran südü eme-eme, qayalar arasında qaynayan durna gözlü bulaqlardan su içe-içe böyüdü, nazlı bir sona oldu. Dağlar onun gözelliyine heyran qaldı, Çiçekler ona qibte etdi. Aşıqlar hüsnüne dastan dediler. Sorağı ellere yayıldı. Igidler derde düşdü. Ay dağlar arxasından boylanaraq ona baxdı, meftun olııb, verem aldı... Güneş onu görmeye telesdi7, lakin rengi saraldı, geldi. Soltanın derdi qaçdı. Kördü güldü.

Sara igidlere yoldaş, quşlara sırdaş oldu, cıdırlarda8 ad açdı, ox atmaqda taysız0 oldu. Güneylerde oturan oba qocaları ona baxaraq: - Qenirsiz10 gözeldir, - dediler... İgidler vurgunu idiler. Qiz onlardan birini seçcli: Xançobana könül verdi. İgidler alaçıq11 tikdiler. İçini peleng12 derileri ile döşediler. Aşıq çağırdılar. Meclis qurdular. Xançobana toy eldiler. Güneşden eşq emen xoş günler başladı... * ** Ay doğdu. El yaylağa köçdü. Xaııçoban sıldırım13 bir qaya başında oturub tütek14 çalırdı. Yamaca yayılmış qoyunlar başlarını sallayıb, onu dinleyirdi. Muğan gözeli dağa çıxıb, Xançobana yanaşdı. Boynunu büküb igidine baxdı. Baxişları hesretliydi. Ay onun kederli üzüne solgun bir nur çileyirdi. Çoban çalırdı... Qızın yanağından mirvari15 deneler yuvatianırdı. Çoban çalırdı...

1. götürdü 2. ak 3. kaşka,alnı benli 4. emanet etmedi 5. yükleyip 6. otlattı ?. acele etti S. yarışlarda 9. acele etti 10. eşsiz 11. çadır 12. para 13. sarp 14. kaval 15. inci

Qız qolunu Xançobanın boynuna doladı, başını sinesine qoydu. Çoban soruşdu: - Sene ne olub, gülüm? Qız başım qaldırdı, yana-yana sevgilisine baxdı: - Sen yaylağa gedirsen, ezizim, - dedi, - bu ayrılıq mene ağır gelir. Ele bil ki, biz bir de görüşmeyeceyik... Çoban güldü. - Derd çekme, gülüm, - dedi, - sene, dağ gül leri ile beslenmiş gözel emlikler1 gerireceyem. ... Xançoban qoyunlarını desteleyib yola düşdü. Qız alası ile Muğanda qaldı. Yay2 işleri görecekdiler. Qızıl sünbüller bİiecekdiilr. Lakin bir gün hava tutuldu. Güneş buludlar arasında gizlendi. Araz "qan-qan" dedi. Yadelli bir şah doğma yurda bastqın etdi. Yolu Muğandan düşdü. Sular kenarında bir peri gördü, atının başını çekerek: - Ey gözel, - dedi, - kimin qızısan? Sara gözlerini şaha zilledi3. Qürurla: - Atama Soltan deyerler! - dedi. Şah enir eldi. Soltan geldi. Şah ona müracietle: - Men senin qızım özüme arvad elemek isteyirem, - dedi. Soltan üreyinden vuruldu: - Ey şah! - dedi. - Onun yarı var!.. Şah "merhemet" gösterdi: - Men seni dünya malından qane ederem, kişi. Soltan acı-acı güldü: - Ey şah! - dedi. - Dünya malı şahlara la zımdır, bize bu azad çöller de besdir4.

Şah qezebinden titredi. Qızı gösterib: -Götürün! - dedi. Yad eller Muğan güzelinin gerdenine dolandı. Qızın dodaqlarından nagehanı bir seda qopdu: -Ata!.. Ata, balası vurulmuş peleng5 kimi qıvrıldı. Giyerlerinde odlu gürzeler süründü. İmdad isteyen bir cüt qara göz ataya züIenmişdi6 Qiz yadlar elinde çırpınırdı. Ata yanırdı. Üreklere od salan o yaralı ses bir de eşidildi: -Ata!.. Bu zaman göyler qeyzle gurladı. İldırım çaxaraq qoca dağın şiş tepesini parçaladı. Sular qayalara çarparaq hiddetle seslendi. Dereler uğuldadı. Muğan titredi. Onun gözeli gedirdi... Tebietin qüdretli sesi ataya qalibiyyet yolunu gösterdi. O, elini qaldıraraq: - Dayanın, - dedi, - şaha bir sözüm var. Hamı7 bir an dayandı. O zaman ata, balasını iki qolları arasına alaraq çaya tulladı8. Sular öz hemdemini bağrına basıb, sür'etle axdı. Ata, şaha baxaraq, müdhiş bir tebessümle: - Sözüm bu idi, ey şah! - dedi. Günler keçdi. Oba qızları dağlara teref uçan quşlara baxıb oxuyurdular. Gedin deyin Xançobana, Gelmesin bu il Muğana. Muğan batıbdir al qana, Apardı0 seller Saranı, Bir uca boylu balanı... 1940

SEN HEMİŞE MENİMLESEN (pyesden parça)
(İh/as Efendiyev. Seçilmiş eserleri. 6 cildde, e. 4, Bakı, 1985, s. 312-321)

H e s e n z a d e. Demek, siz refiqenizin çağırışına gelmediniz? N a r g i l e (onun üzüne baxmadan). Men bura geldim. Pauza. N a r g i l e (söyüdün budağını buraxır). Ne üçün sebebini soruşulursunuz? H e s e n z a d e (gülümseyir). Meğer sizlerde adamdan qonaq gelmeyinin sebebini soruşurlar? N a r g i l e . Men qonaquı gelmemişem. Men sizi yaxından görmek, sesinizi eşitmek üçün gel-

mişem. Dünyadaki adamların hamisından11 çox xoşuma siz gelirsiniz! H e s e n z a d e. Teşekkür edirem. Ancaq siz dünyada hele o qeder az adanı görmüşünüz ki... N a r g i l e . Her balda, görmüşem. (Birden acıqlanır.) Men her şeyi, hetta Surikin öz çuvaxları12 ile meni çağırdığını bele size damşdımsa13, bu, heç de o demek deyil ki, men axmaq ve sadelövh14 bir qızam. H e s e n z a d e. Eksine... Men sizi çox ağıllı qız hesab edirem.

1, süt kuzular 2. yar 3. dikti 4. kafidir 5. pars 6. dikilmişti 7. hepsi 8. fırlattı 9. götürdü 10. konuk 11. hepisinden 12. yardakçıları 13. komıştumsa 14. saf gönüllü

N a r g i l e (ona derin ve sınayıcı bir nezer salaraq). Men sizden ancaq semimi söz gözleyirem... H e s e n z a d e. Men semimi deyirem. N a r g i l e . Uşaqlıqda bir defe rehmetlik Gövher nenem de bu sözü mene demişdi. H e s e n z a d e. Yeqin ki, yeri düşmeyib. Yoxsa bu sözü size çox adam deyerdi. N a r g i l e . Ancaq men çox zaman bu sözün eksini eşitmişem. H e s e n z a d e. Meselen, kimden? N a r g i l e . Meselen, atalığımdan... O, hemişe1 menim yüngülbeyin2, axmaq bir qız olduğumu söyleyirdi... Sonralar.,. Men on altı - on yeddi yaşma çatanda ise anamı inandırmağa çalışırdı ki, menim evde qiz qalmağım tehlükelidir. Mümkün qeder tez bir adam tapib3 meni başdan elemek lazımdır.

Qısapauza4 . Hesenzadepapirüs5 yandırır. H e s e n z a d e. O bu sözleri sizin yanınızda d ey irdi? N a r g i l e . Be'zilerini menim lap6 gözümün içine deyirdi, be'zilerini ise men öz otağımdan eşidirdim.

Hesenz a d e. Bes ananız ne cavab verirdi? N a r g i 1 e. Men size nağıl eledim7 ki, anam ondan nece qorxurdu. H e s e n z a d e (qısa pauzadan sonra.) Heyatda bele şeyler çox olur... Siz ananızdan incim eyin. N a r g i l e . Eğer onun eri bir adam olsaydı, men anamdan incimezdim. Üzüne baxırsan, qusrnağın gelir. (getdikce qızışır.) Xesis, xırdaçı, qeybetçi, qorxaq, alçaq... rezil... Her ne deseniz, ondan!.. H e s e n z a d e. Sakil... Axı, siz söz verdiniz ki, dalıa esebileşmeyeceksiniz. N a r g i l e . Bağışlayın... (Ağlamsınır.) O meni o qeder yandırıb ki... Hesenza d e. Her şey olub keçib. İndi siz ayrı yaşayırsımz, N a r g i 1 e. Ayrı yaşasam da, onun bereîmiş qoyun gözlerini ber yerde görürem... H e s e n z a d e. İşlersiniz... Başınız qarışar... Hamisini ıınudarsınız. N a r g i l e . Meğer men anamgilde olanda işlemirdim? Meğer o üç otağın döşemesini, alh adamın bütün pal-paltarını8 men yuyub temizlemirdim?!.

H e s e n z a d e. Men sizin ber gün ne qeder paltar yuduğunuzu, ne qeder zibilq aldığınızı görürdüm. N a r g i l e . Ax, heç olmasa bunu bir neferden eşildim. H e s e n z a de. Ancaq, bilirsinizmi, beyle İşlemek başqa, cemiyyet içinde başqa... Zavodda10 siz teze adamlar göreceksiniz. Teze sözler eşideceksiniz... Nargile. Men sizden başqa heç keşi görmek de istemirem, eşilmek de! H e s e n z a d e. Ne üçün? N a r g i l e . Çünki beç kese11 inanmiram! H e s e n z a d e. Bes neye göre mehz mene inanırsınız? N a r g i l e . Bilmirem. (qısa pauza) Ancaq bu beledir. Eğer bu iki ilde her gün men o pencereden sizi görmeseydim, heç bilmirem ne ederdim. Bayaq men size yalan dedim... Poçlalyon kefsiz deyildi,.. Men özüm küçede dayarab onu gözleyirdim. Gelib çıxanda alda idim ki, Hesenzadegile gedirem, verin qezetleri men aparım13... H e s e n z a d e. Ne olar ki... Tanış olmağımıza çox şadam. N a r g i l e . Teşekkür edirem. H e s e n z a d e. Teşekkür ne üçün... N a r g i l e . Sizin kimi bir adam eğer menimle tanış olduğuna doğrudan da şaddırsa... H e s e n z a d e. Meğer siz pissiniz? N a r g i l e . Bilmirem... her hakla, tale menim haqqımda bir az insafsızlıq eleyib... H e s e n z a d e. Sehv edirsiniz... Eğer "tale" deyilen bir şey varsa, sizin ondan incimeye haqqınız yoxdur. O, xoşbext olmaq üçün size her şeyi vermişdir... Ağıl, gözellik, sağlamlıq... daha ne isteyirsiniz... Bayaq siz özünüz bu sözleri menim oğlum haqqında deyirdiniz. N a r g i l e . O başqa... men başqa! O sizin oğlunuzdur. H e s e n z a d e. Bunun dexli yoxdur... Üğul, qız Ömrü axıra qeder ata-ana ile bir başa vurmur14... N a r g i l e . Ax, siz ne yaxşısımz... Men sizi ele-bele de tesevvür edirdim... H e s e n z a d e. Siz ne yaxşısımz... Axı, biz ne üçün pis olmalıyıcj? Pislikde ne var ki... N a r g i 1 e. Eledir... (Qısa pauza) İcaze verin evinizi temizleyim... H e s e n z a d e (zarafatyana). Men size zehmet vermek istemirem.

1.daima 2. lıafif akıllı 3. bllJlıp 4.ara5, sigara ö. tam 7. anlattım S. giysilerini '».çöp 10. fabrikada 11. hiç kimseye 12. sadece 13. götüreyim 14. bitmiyor

N a r g i l e . Men gözümü açandan beri hemişe1 pis adam üçün zehmet çekmişem. İndi ise... dünyada hamidan2 çox istediyim, hamıdan yaxşı sandığım bir adam üçün zehmet çekmek isteyirem. Sizin meni mehrıım etmeye haqqmız yoxdur. Hesenzade (zarafalyana). Ele ise, menim bu kitab şkafımi3 selicjeye salın4. Aydın tökübdağıdıb. Men de işe deyim... Gelmek isteseniz, qapım berk çekin, özü bağlanacaq. N a r g i l e . Baş üste. H e s e n z a d e eve girir, N a r g i l e şkafa yaxınlaşaraq, seliqesiz balda üst-üste qalaqlanmiş5 kitablardan ilk eline keçenin evvel üstünü oxuyur, sonra açıb baxmaq isterken kitabın arasından qurumuş bir çiçek düşür. Qız eyilib çiçeyi yerden götürerek burnuna tutub qoxlayir, bu zaman Hesenzade, elinde iri qovluq6 içeriden çıxır. N a r g i I e, Bu ne çiçeyîdîr? H e s e n z a d e. Ona "Boy çiçeyi" deyirler. Yuxarı dağlarda bitir. N a r g i I e. Ne qeribe çiçekdir.,. qııpquru quruyub, amma ele gözel etri var ki, ele bil indice derilib. H e s e n z a d e (derinden nefes alaraq). "Boy çiçeyi" eledir... Quruyub xezel olsa da, etri hemişekitek7 qalır. Helelik8. Gedir. Nargile yene çiçeyi kitabın arasına qoyur. Şeylerin tozunu ahr. Çayniki" doklurub qazın üstüne qoyur ve bu işleri oxuya-oxuya eleyir. Onun saçları gümüş kimi ağdır... Onun gözlerinde daima bir keder vardır... Men onun necib ellerine baxaraq soruşdum: Ezizim, ne üçün hemişe perişansan... O, gülümseyib cavab verdi, "Meğer, ürekde her ne ki var... Açıb demekmi olar..." Qapı zengi10. Nargile bir sevinde yüyürüb qapını acır. N e z a k e t daxil olur. Gergin pauza. Nezaket (aciqlı). Burda ne edîrsen? N a r g i l e . Elc-bele gehnişem. N e z a k e t . Sen qız uşağı, subay11 kişinin evinde ne işin var? N a r g i l e (sakit). O meni işe düzeldir. N e z a k e t . Ne münasibe? O seni hardan12 tanıyır? N a r g i l e . Men özüm onunla tanış olmuşam. Nezaket. Qelet13 elemisen. Onun sen boyda

oğlu var. N a r g i l e (sakit). Sehv edirsen, onun oğlu menden üç yaş böyükdür. N e z a k e t (qorxu içinde). Sen onunla çoxdan tanışsan? N a r g i l e . Yux... bir saatbuııdan qabaq14, N e z a k e t (tekrar qezeblenir). Bu deqiqe burdan çıx, cehennem ol! N a r g i le (gülümseyir). Cehennemde çox olmuşam, indi de cennete köçmek isteyirem. N e z a k e t Demek, sen Öz doğma ananı ele salırsan15? N a r g i l e (sakit). Yox, ele salmırartı. N e z a k e t (mülayim). Heç fikirleşmirsen ki, camaat ne deyer? Yoxsa seni Hesenzade qulluqçu tutub? N a r g i l e . Qulluqçuluğun daşını daha atnuşam. Onun evini yığıb-yığışdırmağımı men özüm xahiş etdimlb. N e z a k e t . Senin deli olduğunu deyirdiler, inanmirdım. N a r g i l e . Eh... inanmamağının neticesi ne oldu ki... N e z a k e t . Eğer sen bu saat hurdan çıxıb getmesen, men milis17 idaresine zeng edeceyemıs! N a r g i l e (berkden gülür). Men on yaşından başlayaraq düzıCi doqquz il atamın teqaüdü ile dolanıb Ferec Serdarova qulluqçuluq eledim. Axırda da meni öz atamın evinden qovdu, bes niye onda milise zeng elemedin? Nezaket. Senin kimi cavan qizm, tekçe, yad kişinin evine getmeyi exlaqsızhqdır. N a r g i l e . Bes ezab... işgence... edaletsizlik nece?! N e z a k e t (kövrelib). Niye heyle deyirseıi... Meğer seni döyüb-söyürdüler?! N a r g i l e . Ele zülm var ki, döymek onun yanında muştuhıqdur. Bir cüt ağarmış göz buz kimi soyuq, iyrenc baxışları ile meni günde yüz dele tehqir edirdi. Men, on üç-on dörd yaşında qız, onun kirli tuman-köyneyini yııyurdum. Uşaqlarına dayelik20 edirdim... Seherden-axşamacan ilan kimi qabıqdan çmrdmı. Bütün bunlarm müqabilinde ise qulağım neler eşitmirdi! Eh... nahaq gelmisen, ana... N e z a k e t (ağlayır). Nar... qızım... ağlını başına yığ. Meni ikinci defe bedbext eleme. N a r g i l e . Men seni bağışla yi ram, ana, sen

1. daima 2. herkesten 3. dolabımı 4. düzenleyin 5. yığılmış b. kitap muhafazası 7. her zamanki gibi 8. şimdilik 9. Çaydanlığı 10. zili 11. bekar 12. nereden 13. hata 14. önce 15. eğleniyor musun 16. istedim 17. polis 18. telefon edeceğim VI tam 20. dadılık

de meni yaddan çixar. Üç uşağın var... Onlar sene besdir1, N e z a k e t . Nargile, qızım!.. N a r g i l e . Get, ana. N e z a k e t . Söz ver ki, yenin ayağın bir de bu eve deymeyecek. N a r g i 1 e. O barede2 fikirleşerem. N e z a k e t (tehdidle). Söz ver! N a r g i l e . Dedim ki, fikirleşerem. N e z a k e t . Onu bil ki, ananın üzüne ağ olanın3 aebirde de sümüyü od tutub yanar. Nezaket çrar. Paııza. Hesenzade gelir. H e s e n z a d e. Siz bele burdaymışsınız? Ne olııb? Niye bele qemginsiniz? N a r g i l e . Göresen eîe bir vaxt olacaqmı ki, kölelik deyilen şey yer iizünden silinib gelsin? Yoxsa bu, heyatın qanunlarından biridir? H e s e n z a d e (zarafatyana). Ne danışırsınız4... Biz ki, köleliyi çoxdan leğv etmişik... N a r g i l e . Men ürek, xarakter köleliyini deyirem. Le'nete gelmiş qorxu hissini deyirem. H e s e n z a d e (ciddi). Elbette, min illerden beri insanların qanına, iliyine işlemiş pisliklerin hamisini5 birden çıxarıb atmaq mümkün deyil... Lakin,.. N a r g i l e (heyecanla onun sözünü keserek). Ax... Birce bilseydiniz ki, men, birinin o birinden qorxmağma, ona yallaqlanmasına ne qeder nifret edirem... H e s e n z a d e . Başa düşürem6... Lakin tekçe nifret etmekden ne çıxar... (Keskin). Adamları qorxaqhğa, yaltaklığa öyreden sebebleri tapıb7 mehv etmek lazımdır! (İlhamla) Siz bizim zavodda8 kimseden qorxmayan, kimseye yaltaqlanmayan, öz namuslu zehmetleri ile her şeye qalib gelen oğlanlar, qızlar göreceksiniz ve o zaman inanacaqsınız ki, qorxaqlıq heç de heyatın qanunlarından biri deyil? N a r g i l e . Çünki onların reisi sizsiniz!.. H e s e n z a d e . Bunun ehemiyyeti yoxdıır, ya men, yaxud da... N a r g i l e (onun sözünü kesir). Ehemiyyeti çoxdur, H e s e n z a d e . Men oradan, o pencereden size, sizin iri ve gözel ellerinize tamaşa eledikçe özözüme deyirdim; göresen bu adam heyatında bir kesden9, bir çetinlikden qorxmuşdumu? Sizin bu elleriniz mene esi kişilik cesaretinin, merdliyin, iradenin, ali-cenablığın canlı bir timsah kimi görünürdü.

N a r g i l e . Sağ olun, men indiyecen kimseden özüm haqqında bele yaxşı söz eşitmemişem. H e s e n z a d e (zarafatyana). Bes kavalerinizden10 nece? N a r g i l e . Kavalerim ne gezir?! H e s e n z a d e . Nece ne gezir? Bele gözel qız... N a r g i l e . Biri var idi, dalından deydim, getdi... H e s e n z a d e . Niye? N a r g i l e . Sifeti qız üzüne oxşayırdı... Özü de ele şit11 gülümseyirdi ki, ele bil bu saat axib tÖkülecek... H e s e n z a d e (gülümseyir). Ağlı-zadı nec:eydi? N a r g i l e . Ağlı... (Ovcnnun içini üfürür.) Saman tozu! Özünü de müasir Don Juan hesab eleyirdi. H e s e n z a d e . Bes nece olrnuşdu ki, siz evveller onu xoşlamışdmız? N a r g i l e . Gördüm ki, be'zi qızların xoşuna gelir, men de maraqlandım. İndiki ağlım olsaydı, heç onun üzüne de tü... ("tüpürmezdim" demek isteyir, lakin sözünü deyişir) bele baxmazdım. Siz bura keçenden qabaqkı12 ehvalatdır... Onda menim on altı yaşım var İdi. Hesenzade. Bes refiqenizin sürprizi? N a r g i l e . Boşlaym. Men size dedim ki, getmedim... Ne üçün bir de soruşursunuz? Yoxsa mene inanmırsınız? H e s e n z a d e . İnanıram. Tamamile inanıram. N a r g i l e (qürıırla). Men size heç bir zaman yalan söylemerem. Ümumiyyetle, menim yalandan açığım13 gelir. O da qorxaqlıq kimi bir şeydir. Ele deyil? Hesenzade. Eledir. N a r g i l e . Men sizin üçün çay demlemişem. H e s e n z a d e. Ne danışırsınız14!.. Siz har15 dan bildiniz ki, menim üreyim bu saat yaman çay isteyir? N a r g i l e (sevinde). Getirim? Hesenzade. Getirin. Nargile metbexden16 bir stekan17 çay, qend18, peçenye19 ve başqa şeyler getirir. N a r g i l e . Yaxşı dem alıb? H e s e n z a d e . E'la. Bes özünüze niye ge-tirmir siniz.

1. kafidir 2. hususta 3. sözünün dinlemiyordu 4. konuşuyorsunuz 5. hepsini b. anlıyorum 7. bulup 8. fabrikada 0. kimseden 10. erkek arkadaşlarımızdan 11 yersiz 12. önceki 13. öfkem 14. konuşuyorsunuz 15. nereden 16. mutfaktan 17 bardak 18. şeker I9, pasta

N a r g i l e (tutularaq). Özüm sizin yanınızda çay içeceyem? Hesenzade. İçende ne olar? N a r g i l e tereddüt! içinde susur. Xahiş edirem1, özünüz üçün de gelirin. Nargile cjeti hereketle gedib özüne çay töküb getirir ve stuI2 çekib Hesenzade ile qabaq-qabağa3 oturur. Gah gülümseyir, gah ciddi görünüş alır. Özünü ne cür aparmağını4 bilinir. Hesenzade bunu hîss edîr. N a r g i 1 e. Siz alahğmıla anamın menim başıma açdıqları oyuna baxmayın, ümumiyyeüe menimki heyatda getirir. H e s e n z a d e. Doğrudanım? N a r g i l e . Doğrudan (qısa pauza. Cesaretle). Meselen, bu eyvanda, bu söyüd ağacı altında sizle bele qabaq-qabağa oturmaq, size qulaq asmaq, sizin üçün bir iş görmek menim en böyük arzum idi. (Göz qapaqlarını endirerek yavaş sesle) Bu iki ilde ele bir gece olmayib ki, men sizden qabaq yatım. H e s e n z a d e . Sizin kimi ağıllı bir qızdan bele sözler eşilmek menim üçün xoşdur. (Qısa pauza)5 Bilirsinizmi, biz insanlar qeribeyik. Ne qeder böyük irade sahibi olursan ol, heyalm hansı(ı eziz xatirelerle bağlı olursa-olsun, yene de kiminse senin haqqında düşünmesini, az da olsa senin taleyinle maraqlanmasını isteyirsen. N a r g i l e . Bes nece... İnsanlarla ehate olunduğun hakla, Robinzon Kruzo kimi yaşamaq olmaz ki... H e s e n z a d e (papiros7 yandırır). Doğrudur, Nargile. Teklik dehşetdir. An.ımgilde olan-da da men hemişeK özümü yakjız hiss edirdim... H e s e n z a d e. Başa düşüreni0... Telefon zengi10. Nargile sıçrayıb desteyi11 götürür. N a r g i l e . Kimi isteyirsiniz? Hesenzadeni? Bu saat. Hesenzade qalxıb aparata yaxınlaşır12. Nargile desteyi ele bir sevinçle ona uzadır ki, ele bil bu, qız üçün lam bir seadetdir. H e s e n z a d e (telefonla). Yaxşı, qoyun boşaltsınlar, men de yarım saata qeder gelirem. (Desteyi asır.) N a r g i l e . İşdendir? H e s e n z a d e. Beli, Teze maşinlar13 gelib, lehvil almaq lazımdır.

N a r g i l e (tereddüdle). Onda... men gedim... H e s e n z a d e . Demek sabahdan işe başlayırsınız... Elbetle, semeni zavodunda14 islemek o qeder de asan deyil. N a r g i 1 e. Ne olsun çetindir... Siz ki orda işleyirsiniz. H e s e n z a d e (gülümseyir). Men ayrı... bizim ciyerlerimiz semenün15 tozuna öyrenib. N a r g i l e (ja ketini geverek). Herdenlb bura gelmeyime icaze verersiniz? H e s e n z a d e . Elbette... N a r g i l e . Herden yox, tez-tez! Her gün! H es en z a d e. Gelin. N a r g i l e . Menim haqqmıda pis düşünmeyin ha!.. Hesenzade. Beyern 17 siz pis qızsmız? N a r g i l e (qeti). Yox, pis qız deyilem! H e s e n z a d e . Onda ne üçün men sizin haq~ qınızda ele düşünmeliyem? N a r g i l e (öz-özüne danişırmiş18 kimi). Doğrudan da... (qısa pauza) Siz menim indiye qeder bir yad kişi ile tek otaqda qalmadığıma inanırsınızmı? H e s e n z a d e. İnanıram. Bir de ki, qalanda ne olar?.. Kişiler adamyeyen deyillerki? N a r g i l e . Yox... Bu, qeyri-semimi söz oldu. H e s e n z a d e . Ne üçün? N a r g i l e (acıqlı). Çünki adanıveyenleri var! H e s e n z a d e . Biz hemişe3'1 yaxşını esas götürnıeliyik... Fisin ömrü az olur. N a r g i l e . Eksine, pislerin ömrü acı bağırsaq kimi hey uzanır... (Qısa pauza20) Deyirler menim atanı ağılda, yaraşiqda, qanacaqda21 iki oğlanın biriymiş. Anıma müharibeden qayıtmadı22. Ferec ise qayıtdi. Özünün de hele yüz il bundan sonra ölmek fikri yoxdur. H e s e n z a d e . Mesele tez ve ya gec ölmekde deyil. Omür onsuz da nisbi şeydir. Ancaq... Boy çiçeyini yadınıza salın. Özü nece vaxtdır ki, xezan olub gedib, amma etri indi de bizi heyran edir... Yaxşı insanlar da beledir... Özleri mehv olsalar da, xatireleri hemişe bizim leyat,etle yaşamağımıza kömek edir23. Bizim üçün teselli olur. N a r g i I e (pıçıltı ile). Doğrudur... Eğer atamın eziz xatiresi olmasaydı... (Ağlayır). Allaha şükür ki, men hele indiye qeder onun adına layiq olmayan bir iş tutmamışam. Heç bir fırıldaqçı oğlanın hap-gopuna24 aldanmamışam. Buna birinci sebeb yad yerlerde helak olmuş cavan alamın adı-

1.istiyorum 2. sandalye 3. karşı karşıya 4. götürmesini 5. ara 6. hangi 7. sigara ti. daima 9. anlıyorum 10. zili 11. ahizeyi 12. cihaza 13. ara-balar 14.çimento fabrikasında 15. çimentonun 16. bazen 17. sanki 18. konuşuyormuş 19. her''zaman 20. ara 21. fikirde 22. dönmedi 23. yardım 24. gürültüsü

dırsa, ikinci sebeb bilirsinizmi kimdir? (Hesenzade sual îfadesile ona baxır.) Siz! (Qısa pauza) Men oradan size tamaşa eledikçe, heyatımda tez-tez lesadüf elediyim pislikler mene o qeder me'nasız, o tjeder kiçik görünürdü ki, bir az qabaq onların meni incide bildiklerine teecüb edirdim. Ele bil ki, men onların hamısına1 - bütün o fereclere2, dediklere* ulduzların yanından baxırdım! Ele bil ki, menini bu balaca sineme dünya sığnurdı. Men zavodda4, qesebede sizin haqqınızda eyzen5 yaxşı sözler eşidirdim. Ve bunlar meni xoşbext edirdi. Men sizin bize qonşu olduğunuzu hamıya iftixarla söyleyirdim.., Telefon zengi6. Desteyi7 Hesenzade götürür. H e s e n z a d e. Egidirem. (belireni, gelirem. (Desteyi yerine qoyıır.) N a r g i I e. Oy... men sizi Iengittim8. Bağışlayın... Hesenzade. Eybi yoxdur. N a r g i l e (riqqetle)11. Sağ olun. Çox sağ olun... H e s e n z a d e. Siz de sağ olun. N a r g i l e . Helelik. Hesenzade. Helelik 10 . N a r g i l e gedir. Hesenzade onun ardınca

uzun bir nezer salır. Seline qaranlıqlaşır ve bu qaranlıqda Nargilenin aaqlı sesi eşidilir. N a r g i 1 e n i n s e s i. Men ele bilirdim Ferec bizini evdedir... İşıq Nargile ve onun qarşısında dayanmış Ferecovun üzerine düşür. N a r g i 1 e. Meni direktör Hesenzade gönderib, başa düşürsünüzmü11? F e r e c o v. Ba... ba... başa düşüreni... A... ancaq gecikmişiniz, siz clünen12 gelmeli idiniz,., gö... gözledim, gelmediniz. N a r g i l e (onu yamsılayır). D... de... dedim ki, xestelennıişdim. F e r e c o v. O öz işinizdir. N a r g i l e . Xestelenmek öz isimdir? F e r e c o v. E... elbette. Sizi men xestelendirmemişdim ki. N a r g i 1 e. Siz xestelendirmişdiniz! Menim esenlerimi siz fereder çeyneyib elden salmışınız. Men sizlerle vuruşmaqdan (boğazını gösterir) bura gelmişem. F e r e c o v. Me... me,.. menim adım Ferec deyil, Bedeldir. Nargile. Xeyr! Sen Ferecsen!..

1. hepsine 2. sevinçlere 3. üzüntülere 4. fabrikada 5. hep 6. zili 7. ahizeyi 8. beklettim 9, memnuniyetle 10. görüşmek üzere 11. anlıyor musunuz 12. dün

You're Reading a Free Preview

İndirme
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->