T.C.

MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI

MEGEP
(MESLEKİ EĞİTİM VE ÖĞRETİM SİSTEMİNİN GÜÇLENDİRİLMESİ PROJESİ)

KİMYA TEKNOLOJİSİ

ÇÖZELTİLER 1

ANKARA 2008

Milli Eğitim Bakanlığı tarafından geliştirilen modüller;  Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığının 02.06.2006 tarih ve 269 sayılı Kararı ile onaylanan, Mesleki ve Teknik Eğitim Okul ve Kurumlarında kademeli olarak yaygınlaştırılan 42 alan ve 192 dala ait çerçeve öğretim programlarında amaçlanan mesleki yeterlikleri kazandırmaya yönelik geliştirilmiş öğretim materyalleridir (Ders Notlarıdır). Modüller, bireylere mesleki yeterlik kazandırmak ve bireysel öğrenmeye rehberlik etmek amacıyla öğrenme materyali olarak hazırlanmış, denenmek ve geliştirilmek üzere Mesleki ve Teknik Eğitim Okul ve Kurumlarında uygulanmaya başlanmıştır. Modüller teknolojik gelişmelere paralel olarak, amaçlanan yeterliği kazandırmak koşulu ile eğitim öğretim sırasında geliştirilebilir ve yapılması önerilen değişiklikler Bakanlıkta ilgili birime bildirilir. Örgün ve yaygın eğitim kurumları, işletmeler ve kendi kendine mesleki yeterlik kazanmak isteyen bireyler modüllere internet üzerinden ulaşılabilirler. Basılmış modüller, eğitim kurumlarında öğrencilere ücretsiz olarak dağıtılır. Modüller hiçbir şekilde ticari amaçla kullanılamaz ve ücret karşılığında satılamaz.

  

İÇİNDEKİLER
AÇIKLAMALAR ....................................................................................................................ii GİRİŞ ....................................................................................................................................... 1 ÖĞRENME FAALİYETİ-1 ..................................................................................................... 3 1. YÜZDE ÇÖZELTİ HAZIRLAMA...................................................................................... 3 1.1. Çözeltiler....................................................................................................................... 3 1.1.1. Çözünme ................................................................................................................ 3 1.1.2. Çözelti Türleri........................................................................................................ 6 1.1.3. Çözelti Derişimleri............................................................................................... 12 1.1.4. Çözelti Hazırlama ................................................................................................ 18 1.1.5. Balon Joje ............................................................................................................ 19 1.1.6. Refraktometre ...................................................................................................... 24 UYGULAMA FAALİYETLERİ....................................................................................... 27 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME .................................................................................... 39 ÖĞRENME FAALİYETİ-2 ................................................................................................... 42 2. MOLAR ÇÖZELTİ HAZIRLAMA ................................................................................... 42 2.1. Molarite....................................................................................................................... 42 UYGULAMA FAALİYETLERİ....................................................................................... 49 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME .................................................................................... 55 MODÜL DEĞERLENDİRME .............................................................................................. 58 CEVAP ANAHTARLARI ..................................................................................................... 61 KAYNAKÇA ......................................................................................................................... 62

i

balon joje. sınıf veya bölüm kitaplığı. kendi kendine veya grupla çalışabileceğiniz tüm ortamlar. çözünme olgusu çerçevesinde. hacimce % çözelti ve kütlece – hacimce % çözelti hazırlayabileceksiniz. 40/32 Çözelti hazırlamak Genel Amaç Gerekli ortam sağlandığında kuralına uygun olarak çözelti hazırlayabileceksiniz.  Modülün içinde yer alan herhangi bir öğrenme faaliyetinden sonra. huni. puar. bilgisayar ve donanımları. verilen ölçme araçları ile kendi kendinizi değerlendireceksiniz. kütlece % çözelti. mol sayısı. beher.AÇIKLAMALAR AÇIKLAMALAR KOD ALAN DAL/MESLEK MODÜLÜN ADI MODÜLÜN TANIMI SÜRE ÖN KOŞUL YETERLİK 524KI0017 Kimya Teknolojisi Alan Ortak Çözeltiler 1 Öğrenciye. Donanım Sınıfta Büyük ekran televizyon. baget. MODÜLÜN AMACI EĞİTİM ÖĞRETİM ORTAMLARI VE DONANIMLARI ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ii . işletme. internet bağlantısı Laboratuarda Hassas terazi. Amaçlar 1. 2. internet ( bilgi teknolojileri ortamı ). projeksiyon. Ortam Laboratuvar sınıf. Katı ve sıvı maddelerden kurallarına uygun olarak. spatül. kütle – hacim ilişkisinden yararlanarak % çözelti ve molar çözelti hazırlama becerisi kazandıracak olan öğrenme materyalidir. refraktometre. tepegöz. kütüphane. Katı ve sıvı maddelerden molar çözelti hazırlayabileceksiniz. ev. pipet.  Modül sonunda öğretmeniniz tarafından teorik ve pratik performansınızı ölçme teknikleri uygulayarak modül uygulamaları ile kazandığınız bilgi ve becerileri ölçerek değerlendirileceksiniz. piset. VCD veya DVD çalar.

geçerli olan bilimsel ve teknolojik gelişmeler. profesyonel laboratuvar uygulamalarıyla bütünleşerek sağlanmaktadır. Bu modül ile problemlerin ifadesi ve çözümleriyle beraber bir kimyacı mantığı ile düşünerek temel laboratuvar becerisi kazanacaksınız. 1 . istihdam edilecek bir eleman olarak mesleki anlamda ihtiyaç duyulan türde ve oranda hazırlayabileceksiniz. Mesleğinizin kimya sektörünün ihtiyacı olan bir parçasını tamamlamak ve alanında özgüveni gelişmiş. Laboratuvarda çözelti hazırlamanın ne derece hassasiyet gerektirdiğini ve ne kadar önemli olduğunu anlayacaksınız.GİRİŞ GİRİŞ Sevgili Öğrenci. görevini titizlikle başaran ayrıca her türlü üretim sektöründe başarıyla çalışabilme becerisini kazandırmakla. Günümüzde. Kimya endüstrilerinin kullanım açısından olmazsa olmazı olan çözeltileri. meslek yaşamınızda olumlu katkılarda bulunmak ana hedefimizdir. Kimya Teknolojisi alanına yönelik eğitimin en önemli temel taşlarından birisi olan Çözeltiler 1 modülünü öğreneceksiniz.

2 .

1. Şekil 1.1. hacimce % çözelti ve kütlece – hacimce % çözelti hazırlayabileceksiniz. Çözeltilerin günlük yaşamdaki önemini araştırınız.1. Çözelti türlerini ve birbirleriyle ilişkilerini araştırınız. Çözünme Bir maddenin bir başka madde içerisinde kimyasal özelliklerini kaybetmeden serbest moleküller veya iyonlar halinde homojen olarak dağılmasına “çözünme”.ÖĞRENME FAALİYETİ–1 ÖĞRENME FAALİYETİ-1 AMAÇ Gerekli ortam sağlandığında katı ve sıvı maddelerden kuralına uygun olarak. 1: Çözünme 3 . Çözeltiler Çözeltilerde bir veya birden fazla türde madde diğer madde türünün içinde homojen olarak dağılmıştır. oluşan karışıma ise “çözelti” denir.Bir bardak çaya attığımız şekere ne olur? Küçük bir şişede hapsolmuş parfüm sıkıldığında nasıl olur da kısa sürede odanın kokusunu değiştirir? Cevaplarını vermek için biraz düşündüğümüzde çözeltilerin yaşantımızın büyük bir kısmında var olduğunu farkederiz. ARAŞTIRMA    Çözünme kavramı hakkında araştırma yapınız. kütlece % çözelti. 1.1. Şimdi bu kavramı bir kimyacı gözüyle bakarak bilimsel hesaplamalarla doğru olarak açıklayabileceğiz. YÜZDE ÇÖZELTİ HAZIRLAMA 1.

moleküller arasındaki çekim kuvveti ile çözünenin molekülleri arasındaki çekim kuvvetine dayanır.3: Sodyum klorürün suda çözünmesi NaCl (k) → Na+ (suda) + Clˉ (suda) 4 . Na+ ve Clˉ iyonları arasındaki çekim kuvvetinden daha büyük olduğu için iyonlar kristalden ayrılarak su içinde homojen olarak dağılır.1: CuSO4 tuzunun çözünmesi Örneğin. bakır sülfat çözeltisinde. Şekil 1. Çözücü ve çözünenin birbiri içinde karışması ile gerçekleşen çözünme olayı. Negatif yüklü klorür iyonları ( Clˉ ) da su molekülündeki pozitif yüklü hidrojen tarafından kuşatılır. bakır sülfat çözünen. Bileşenlerden miktarı çok olan dağılma ortamına “çözücü” miktarı az olan ve dağılan maddeye de “çözünen” denir. katı bakır sülfatın suda dağılması olayı çözünme. Bir çözücünün bir maddeyi çözebilmesi için. Suya atılan NaCl kristalindeki sodyum iyonları ( Na+ ) su molekülündeki negatif yüklü oksijen tarafından kuşatılır. çözücü ve çözünenin kendi molekülleri arasındaki çekim kuvvetlerinin.2: NaCl Molekülü Resim 1. Şekil 1. katı haldeki yemek tuzu (NaCl) kristalinde güçlü çekim kuvvetleri vardır. Örneğin. Oluşan elektriksel kuvvetler. çözücü ve çözünen molekülleri arasındaki çekim kuvvetinden daha küçük olması gerekir.Çözelti bir karışım olduğundan. su ise çözücüdür. en az iki bileşeni vardır.

Örneğin. 5 . benzeri çözer).4: İyon-dipol çekim kuvvetleri Çözünme olayı çözücü ve çözünenin cinsine bağlıdır diyebiliriz. çözünen – çözücü çekim kuvvetleri alır. Yine iyonik bileşikler polar çözücülerde çok iyi çözünür. Dolayısıyla çözelti oluşturur( Şekil 1. apolar çözücüler apolar maddeleri daha iyi ve kolay çözer ( benzer. Aşağıdaki resimlerde çözücü. katı kükürt için sudan daha iyi bir çözücüdür. bileşikteki zıt yüklü iyonları iyon – dipol çekim kuvvetleriyle çekerek iyonun etrafını çözücü molekülleri ile sarar. Örneğin karbonsülfür. Çözünecek maddenin molekülleri arasında başlıca çekim kuvvetleri london kuvvetleri ise en iyi çözücü yine benzer kuvvetlerce bir arada tutulan çözücülerdir. çözünen maddedeki bağlar hidrojen bağları ise hidrojen bağları olan bir çözücüde çözünmesi daha muhtemeldir.Şeker gibi molekül yapılı bileşikler su içinde çözündükleri zaman moleküller halinde dağılır. Çünkü polar çözücü molekülleri.4). çözünene uygundur ve tam çözünme olmuştur. Şekil 1. Bu iyonlarda çözücüye geçerek çözünür. C12H22O11 ( k) → C12H22O11 (suda) Şeker Şekerli su Çözelti oluşurken saf çözünen ve saf çözücü moleküllerinin kendi aralarındaki çekim kuvvetlerinin yerini.2: Katı kükürdün karbon sülfürde çözünmesi Sonuç olarak polar çözücüler polar maddeleri. Resim 1.

2.1.5: Gümüşklorür +su 1. Aşırı Doymuş Çözelti Doymuş Çözelti Doymamış Çözelti 6 Bileşenlerin miktarlarına ve çözünürlüklerine göre de ayrıca sınıflandırılır.Resim 1. . Çözelti Türleri Bir çözelti en az iki bileşenden meydana gelir. Çözücülerin fiziksel hal Çözücüsü Çözücüsü Çözücüsü durumuna göre öncelikle Katı olan Sıvı olan Gaz olan 3 ana grupta çözelti türü Çözeltiler Çözeltiler Çözeltiler vardır. elektrik akımını iletmelerine göre ve bileşenlerin miktarlarına göre değişik açılardan sınıflandırılır.4: Çözelti Aşağıdaki resimde ise çözücü çözünene uygun değildir ve tam bir çözünme olmamıştır. Çözeltiler fiziksel hallerine göre. Resim 1. Elektriği ileten ( Elektrolit ) Çözeltiler Elektriği İletmeyen ( Elektrolit olmayan ) çözeltiler Ayrıca bu çözeltiler elektrik akımını iletmelerine göre sınıflandırılır.3: Çözünen madde Resim 1.

çözücü sıvı ise. Çözücü katı ise. gaz oluşuna göre 3 türlü. 15 Sn.5: Çözelti türleri Bileşenlerden birinin miktarının sabit tutulup diğerinin miktarının arttırılması veya azaltılması durumuna göre sınıflandırma da yapılır. 7 . Katı çözeltiler iki ya da daha çok metalin eritilerek oluşturdukları homojen katı karışımlardır. Tablo 1. Fakat gazlar içinde katı ve sıvılar daha zor çözündüğünden homojen bir çözelti oluşturması güçleşir. çözünenin sıvı. Çözen madde çözeltinin fiziksel halini belirler. katı.Derişik Çözelti Seyreltik Çözelti Şekil 1. bileşenlerin fiziksel halleri göz önünde bulundurulduğunda çeşitli çözeltiler hazırlanabilir. 16 Cr. Çözücü gaz olduğunda ise. Bunlara alaşım denir. Örneğin. Örneğin paslanmaz çelik ( 76 Fe. Bronz ( 80 Cu. çözücüsü katı olan çözeltinin fiziksel hali de katıdır.1: Fiziksel durumuna göre çözelti türleri ÇÖZÜCÜNÜN HALİ ÇÖZÜNENİN HALİ Katı ÖRNEK Lehim (kurşunla kalayın çözünmesi) Amalgam (gümüşle civanın çözünmesi) Paladyumda hidrojen gazının çözünmesi Su içinde şekerin çözünmesi Suda alkolün çözünmesi Su içinde oksijenin çözünmesi Azot içinde iyot çözünmesi Azot içinde su çözünmesi ( Nemli hava ) Hava ( Azot içinde oksijenin çözünmesi ) Katı Sıvı Gaz Sıvı Gaz Katı Sıvı Gaz Katı Sıvı Gaz Tablo 1. Pirinç ( 60 Cu. Şekil 1. katı. gazlar içinde gazlar kolay çözünür. 8 Ni ). çözünenin sıvı. 5 Zn ) birer alaşımdır.1 de çözen ve çözünenin fiziksel durumuna göre meydana gelen çözeltiler görülmektedir. gaz oluşuna göre 3 türlü çözelti hazırlamak mümkündür. 40 Zn ).5’de genel olarak gösterilen çözelti türlerinden fiziksel hale göre yapılan sınıflandırmada. Alaşımlarda bir metalin atomları diğer metalin kristal yapısı içine girerek homojen bir karışım oluşturur. Çözeltiler yukarıda belirtilen gruplandırmalar açısından değerlendirildiğinde her bir grubun kendi içinde sınıflara ayrıldığı görülür.

çözünmeyi kolaylaştırır ve hızlandırır. 8 . Katı maddenin yüzeyi ne kadar büyükse ve çözücüyle temas ederse. Resim 1.Gaz çözeltiler ise iki veya daha çok gazın aynı kap içine konulduğunda homojen olarak karışmasıyla oluşur. çözüneni ise katı. fakat polar olmayan karbon tetra klorür(CCI4) suda çözünmez.Bir sıvı içinde katı madde çözerken dışarıdan basınç uygulamak çözünmeye etki etmez.Karbon tetra klorür ise suyun bu yapısını bozamaz ve dolayısıyla çözünme gerçekleşmez. çözücüsü sıvı olan. Sıvı çözeltilerin günlük yaşamda da önemi ve tüketimi büyüktür. sıvı ya da gaz olan çözeltilerdir. Sıvı çözücü içinde. Katının sıvı içerisinde çözünmesi esnasında sıcaklık artışı çözünmeyi artırır. sıvı-sıvı çözeltileri olarak nitelendirilir. kimyacılar için en önemli olanı sıvı çözeltilerdir. Sıvı içinde başka bir sıvının çözünmesiyle oluşan çözeltiler. Kimyasal reaksiyonların çoğu sıvı çözeltilerde yürüdüğünden. Bazıları ise hiç karışmaz. Sıvı çözeltiler. Gazlarda ise bu durum tam tersidir ve gazların sıvıdaki çözünürlüğü sıcaklık artışı ile azalır. Örneğin hava bir gaz çözeltisidir. Örneğin polar olan etanol su molekülleri tarafından çekilerek suda çözünür (kolonya gibi). Bunun nedeni karışan bu iki sıvının polar yapılarına dayanır. çözünme de o kadar kolay ve hızlı olur. Sıvıların bazıları birbiriyle her oranda karışabildikleri gibi. bazıları sınırlı karışabilir. Çünkü su molekülleri polar yapıları nedeniyle birbirini bir ağ oluştururcasına çeker. 6: Katıların toz haline getirilmesi Maddelerin çözünmeleri dışarıdan ısı alarak ya da dışarıya ısı vererek gerçekleşir. katı çözünürken çözünme katı maddenin dış yüzeyinde başlar. Ayrıca katının toz haline getirilmesi ve çözücü içerisinde karıştırılması.

Çözücüsü su olan çözeltilere kısaca sulu çözeltiler de denir. Fakat Hidrojen ( H2 ). 7: Etanolün (a) ve Karbon tetra klorürün (b) sudaki çözünmeleri Sıvı içinde gaz maddenin çözünmesi ile sıvı-gaz çözeltileri oluşur. Azot (N2 ) . Oksijen (O2 ) gibi kutupsuz yapıdaki gazların sudaki çözünmeleri oldukça zayıftır. yine kutuplu yapıdaki su molekülleri tarafından çekilerek yeterince çözünür. Suda çözünen maddeler fiziksel hallerine ve kimyasal yapılarına bağlı olarak farklı davranışlar gösterir.8: Gazoz çözeltisi Gazların sıvılardaki çözünürlükleri de diğer çözeltide olduğu gibi maddelerin cinsine ve sıcaklığına bağlıdır. 9 . Resim 1. içerisinde karbondioksit gazı içerir.(a) (b) Resim 1. Ayrıca basıncında çözünmeyi arttırıcı etkisi vardır. Örneğin gazoz. Genel olarak atomları arasında kovalent bağ bulunan yani molekül yapılı bileşikler suda çözündüğünde moleküler yapılarını korur ve molekül halde suda dağılır. Kutuplu yapıdaki hidrojen klorür ve amonyak gibi gaz bileşikler.

Su içinde iyonlaşma yüzdesi yüksek olan maddeler kuvvetli elektrolittir ve bu maddelerin çözeltileri elektrik akımını iyi iletir. NaCl. Pb+² iyonların klorürleri Be+². Çözeltide oluşan bu iyonlar elektrik akımını iletir. K+. 10 . Ag+. çözeltisine ise elektrolit çözelti denir. Şekil 1. Etil alkol gibi moleküller halinde çözünmüş bu tür maddelere elektrolit olmayan madde.Sr+². sulu çözeltide Na+ ve Clˉ iyonları halinde bulunur. çözeltisine ise elektrolit olmayan çözelti denir.7: İyonik bağlı NaCl iyonları Asitler ve bazlarda.Pb+² nin sülfatları zayıf elektrolittir. Cu+.8.c’yi inceleyiniz. b ve. şeker gibi moleküler halde çözünen maddelerde iyonlaşma olmadığından bu maddeler elektrik akımını iletmez. su içinde moleküller halinde bulunur. a .Örneğin şeker. NO3ˉ gibi iyonların bileşikleri kuvvetli elektrolittir. Alkol. NH4+. Sulu çözeltisi elektrik akımını ileten maddelere elektrolit madde. H+..6: Kovalent bağlı şeker molekülleri Buna karşılık NaCl (yemek tuzu) gibi iyon yapılı bileşikler suda çözündüklerinde iyonlarına ayrılır. tuzlar gibi suda çözündüklerinde iyonlar oluştururlar. İyonlaşma yüzdesi düşük olanlar ise zayıf elektrolit olup. Na+. bunların sulu çözeltileri elektrik akımını az iletir. Şekil 1. Şekil 1.

8.0 oranında iyonlaşma Lamba zayıf yanar Şekil 1.b NaCl ( s ) → Na+ ( suda ) + Clˉ ( suda ) Lamba kuvvetli yanar Şekil 1.c 11 .8.8.C2H5OH ( s ) → C2H5OH ( suda ) Etil Alkol Etil Alkollü su Lamba yanmaz Şekil 1.0 % 2.a PbSO4 ( s ) + H2O → Pb+² ( suda ) + SO4ˉ² ( suda ) % 98.

Bu nedenle yüzde ifadesi kullanılırken mutlaka yapılan işin gerçek anlamı belirtilmelidir. 100 g saf suda çözündürülmüştür. çözeltide ne kadar çözünenin bulunduğunu ifade etmek önemlidir. Aşırı Doymuş çözelti ). C ile gösterilir. ppt ( binde bir ). yani çözündürülmüş madde miktarının ne kadar olduğunu göstermek için kullanılan ifadelerdir. çözeltinin bir başka açıdan türünü belirler ( Doymamış. 10 g şeker. Sıvı çözücüde çözünen maddenin miktarı. Çözeltinin 100 biriminde çözünen madde miktarına yüzde çözelti denir. 100 ml saf suda çözündürülmüştür. diğerinin azaltılması veya arttırılmasıyla da ( seyreltik çözelti. Çözünen madde miktarı Çözeltinin derişimi = ——————————— Çözelti miktarı Çözelti miktarı = Çözücü miktarı + Çözünen miktarı Derişim. molarite. Derişim. çözündürülecek maddeden ne kadar alınması gerektiğini ve aynı zamanda kullanılan çözeltideki konsantrasyonun. ppb (milyarda bir ) olarak farklı büyüklüklerde ifade edilir.3. Çözeltiyi oluşturan bileşenlerden birinin ( çözücü veya çözünen ) miktarının sabit tutulup.Elektrolitlerin vücudumuzda çok önemli düzenleyici görevleri vardır. molalite. derişik çözelti ) çözelti türleri sınıflandırılabilir.1. Bir çözeltinin birim hacminde çözünen madde miktarına derişim denir. hacimce yüzde ve hacim-kütlece yüzde olmak üzere üç şekilde ifade edilebilir. Genel bir tanımlamayla. Örneğin % 10’ luk şeker çözeltisi denildiği zaman şu anlamlar çıkmaktadır. 90 g saf suda çözündürülmüş her ikisinin toplam ağırlığı 100 gramdır. ppm ( milyonda bir ). Ve % işaretiyle ile gösterilir. 1. 10 g şeker çözündürülerek 100 ml’ ye tamamlanmıştır 10 g şeker. normalite. Kütlece yüzde.3. 10 g şeker.1. 1. diğer adıyla konsantrasyon çözeltide ne kadar çözünenin bulunduğunu ifade eden terimdir.1. Yüzde Çözeltiler Yüzde kelimesi birkaç anlamı ifade etmektedir. Çözelti Derişimleri Bir çözeltinin özelliği çözünen maddenin miktarına göre değiştiği için. Bir başka deyişle çözelti hazırlanırken. Bu sınıflandırma türleri hakkında geniş bilgiyi çözelti 2 ve çözelti 3 modüllerinde bulacaksınız. Doymuş. 12 . mol kesri. Bir çözeltinin özelliği çözünme miktarına göre değişir. çözücü ve çözünenin miktarlarına bağlı olarak yüzde derişim.

2: % Çözeltilerin formül tanımları ADI Kütlece Yüzde Gösterilişi % m.m= ——————————————— X 100 Çözücünün kütlesi + Çözünenin kütlesi Çözünenin hacmi % v. Burada çözeltinin 13 . Çözünen maddenin hacmi Kütlece yüzde ( % v.1. ton vb. olabilir. Hacimce Yüzde Çözeltiler 100 ml çözeltide kaç ml çözünen maddenin olduğunu gösterir. metreküp vb. olabilir. litre. olabilir. Burada çözünenin ve çözeltinin miktarı ağırlık birimiyle ifade edilmelidir.2. Hacimce – Kütlece Yüzde Çözeltiler 100 ml çözeltide kaç g maddenin çözündüğünü gösterir. Örneğin hacimce % 20’ lik alkol çözeltisi demek 100 ml alkol çözeltisinin içinde 20 ml saf alkol var demektir.v ) = ————————————— X 100 Çözeltinin toplam hacmi 1. Çözünenin kütlesi ( mÇ ) Kütlece yüzde ( % m.v = ———————X 100 Çözeltinin hacmi Çözücünün kütlesi % v.Tablo 1.3.v Hacim-Kütlece Yüzde % v. Birim olarak mililitre.m 1. kilogram. litre. Birim olarak mililitre.m = ———————— X 100 Çözeltinin hacmi Hacimce Yüzde % v. Örneğin hacim .kütlece % 20’lik sodyum klorür çözeltisi demek 100 ml sodyum klorür çözeltisinin içinde 20 g sodyum klorür var demektir.1.2. metreküp vb. Örneğin kütlece % 20’lik sodyum klorür çözeltisi demek 100 g sodyum klorür çözeltisinin içinde 20 g katı sodyum klorür var demektir.m TANIMI Çözünen maddenin kütlesi %m.3. miligram.3. Ya da 100 lt alkol çözeltisinin içinde 20 lt saf alkol var demektir. Burada çözünenin ve çözeltinin miktarları hacim birimiyle ifade edilmelidir. Kütlece Yüzde Çözeltiler 100 g çözeltide kaç g çözünen maddenin olduğunu gösterir.3.1. Ya da 100 ton sodyum klorür çözeltisinin içinde 20 ton katı sodyum klorür var demektir.m ) = ——————————— x 100 Çözeltinin kütlesi ( mT ) Çözeltinin Kütlesi (mT ) = Çözünenin kütlesi (mÇ ) + Çözücünün kütlesi 1. Birim olarak gram.

Çözüm: Çözünen madde miktarı X % C = —————————— . 15. 100 40 = % 45 II. çözünen maddenin miktarı ise ağırlık biriminden ifade edilmelidir. Çözüm : mT = 22 + 18 = 40 g Çözünen maddenin kütlesi %C = ——————————— .m ) = —————————————— X 100 Çözeltinin toplam hacmi şeklinde ifade edilir. Örnek: 500 g % 15’ lik BaCl2 çözeltisi hazırlayabilmek için gerekli suyun kütlesini hesaplayınız.500 X= ————— = 75 g 100 Örnek : 22 g suda 18 g KNO3 çözünmesiyle oluşturulan çözeltinin kütlece yüzde derişimini bulunuz. % . Yol 18 % = ——— . 100 → 15 = ——— . 100 => X = 10 .100 / 40 = % 45 Örnek : Kütlece % 25 tuz içeren çözeltide 10 gram tuz . 100 Çözelti kütlesi % Derişim .%C ve bazı kaynak kitaplarda Y olarak ifade edilmektedir.100 mçözelti 40 – 10 = 30g 10 25 = ——— . I .miktarı hacim biriminden. kaç gram suda çözünmüştür? Çözüm : mçözünen % C = —————. Yol 40 g 18 g 100 g Xg ———————————— X = 18 . Çözünen maddenin kütlesi Kütlece yüzde ( v. 100 / 25 = 40 g X 14 .100 Çözelti miktarı 500 500 – 75 = 425 g su gereklidir. Vereceğimiz örnek çözümlerde kaynak kitaplara uygunluk açısından ifadelerin hepsi kullanılacaktır.

Çözeltinin % 31 ‘ i şekerdir. Örnek: Kütlece % 10 H2SO4 içeren çözeltinin yoğunluğu 1. 15 mçözünen 5 = ——— x 100 200 X = 5 . 500 gramlık çözeltide 50 gram tuz bulunursa çözeltinin % 10’u tuz demektir. → 180 g + 30X = 600 g → X = 14 g Örnek: Kütlece % 10’ luk 50 g şekerli suya 15 g şeker ekleniyor. 100 = 5 g şeker m çözelti % 10’ luk 50 g şekerli suda 5 g şeker ve 45 g su bulunur. çözünen madde miktarı hesaplanabilirdi. d= m / v bağlantısından çözelti kütlesi hesaplanabilir. 100 6g+X değerler yerine konulduğunda. Çözüm : m tuz %C= —————————— x 100 m çözelti (mtuz + msu ) 6g 30= ———— .Örnek : 6 g NaCl kullanılarak kütlece % 30’luk sulu çözelti hazırlanacaktır. 15 g şeker daha eklenmesi çözeltideki şeker miktarını 5 + 15 = 20 grama çıkarırken. Bu çözelti için gerekli su miktarını bulunuz. 100 → 10 = m çözünen / 50 . Örnek: Kütlece % 5‘lik 200 gram tuzlu suya 40 gr tuz ve 260 gram su ekleniyor. 200 gram çözeltiye 40 g tuz ve 260 gram su eklenirse çözeltinin toplam kütlesi 500 g . Çözünen toplam tuz miktarı : 10+40 = 50 g’dır. Bu çözeltinin 200 ml’ sinde kaç gram H2SO4 bulunur? Çözüm: Çözeltinin kütlesi bilinseydi. çözeltinin kütlesi de 50 + 15 = 65 g olur 65 g çözeltide 20 g şeker varsa 100 g çözeltide Xg ———————————————————————— X = 20 . 100 / 65 = 31 gramdır. Yeni çözelti yüzde kaç tuz içerir? Çözüm: m çözünen % = —————x100 m çözelti olur. Çözeltinin kütlece yüzde kaçı şeker olur? Çözüm : m çözünen 10 = —————— .200 /100 = %10 tuz vardır.35 g/cm³ ‘tür.

100 → 24 = ——————— . mçözünen = 10 + X g mçözelti = 200 + X g Çözünen madde miktarı 10 + X Y= —————————— .d= m / v → 1. 200 / 100 = 10 g Çözeltinin derişimini % 15’ e çıkarmak için çözeltide X g Na2SO4 çözdüğümüzü varsayalım. 100 Çözelti kütlesi m çözünen → 10 = —————— . Bu hem çözünenin hem de çözeltinin kütlesini arttırır. 100 = 270 10 x 270 m çözünen = ————— = 27 g’dır. 100 =10 . 100 x= 50 g Çözelti miktarı 200 + X 16 . Yol 100 g çözeltide 10 g H2SO4 çözünmüşse 270 g çözeltide Xg ————————————————————————— X . 270 → X = 2700 /100 = 27 g Örnek: 200 g % 5’ lik Na2SO4 çözeltisinin derişimini % 24’ e çıkarmak için çözeltide kaç gram daha Na2SO4 çözülmelidir? Çözüm: Başlangıçta çözünen Na2SO4 miktarı: Çözünen madde miktarı(mÇ) m çözünen Y= —————————— x 100 → 5 = ——————— x 100 Çözelti miktarı (mT) 200 m çözünen = 5 . 200 m = 270 g’dır.Yol Çözünen maddenin kütlesi %C = ——————————— .35 . I .35 = m / 200 m = 1. 100 II .

Çözücü eklemede ya da buharlaştırmada çözünen maddenin kütlesi sabittir. m (Toplam NaOH) = 2 g + 24 g = 26 g formülde yerine konulursa C kabındaki çözelti miktarı bulunur. 17 . mNaOH Y= —————. 100 mçözelti X 60 = —————. Bu durum çözeltilerin seyreltilmesi ve deriştirilmesi konularının yer aldığı çözelti 3 modülünde daha detaylı olarak açıklanacaktır. 100 40 XB = 24 g NaOH Çözünmüş toplam NaOH miktarı XA + XB’dir ve C kabına aktarılmıştır. Sonuç olarak değişen değerler sadece çözeltinin hacmi ve yüzdesidir. 100 10 XA = 2 g NaOH B kabındaki çözünmüş NaOH miktarı bulunur. 10 g + 40 g NOT: Çözücü eklenmesi ya da çözücünün bir miktarının buharlaştırılması durumlarında çözeltinin yüzde derişimi değişir. 26 g Y=——————. 100 mçözelti X 20 = —————.Örnek: A ve B kaplarında miktarları kütlece yüzdeleri belirtilen NaOH çözeltileri C kabında karıştırılıyor. Böyle durumlarda çözünen madde miktarı aynen alınır. Çözelti miktarı eklenen veya buharlaştırılan miktara göre hesaplanır. Çözüm: A kabındaki çözünmüş NaOH miktarı bulunur. 100 Y = 52 C kabındaki çözelti % 52 ‘ liktir. mNaOH Y= —————. C kabındaki çözeltinin yüzde derişimini bulunuz.

10: Isıya dayanıklı cam malzemeler Cam malzemeler imal edildiği malzemenin içerdiği bileşiklere göre ısıya. Yani çözünen ve çözen madde hesaplamaya göre tartılır ve karıştırılarak çözünme sağlanır.1.1. 18 . Çözelti Hazırlama Çözelti hazırlama özel bir dikkat gerektirir. Bu nedenle bu tür çözeltiler ölçü kabı adı verilen ve belli hacimleri ölçen kaplarda hazırlanır. saf suyun yoğunluğu 1 g/cm3 olduğundan suyun ağırlığı hacmine eşittir ve ölçülü kapların kullanımı tercih edilir.4. Çünkü çözünen ve çözenin ağırlıkları toplam çözelti ağırlığını vermelidir. asitlere. Sıcaklık nedeniyle sıvı hacmindeki genleşme derişimi yani konsantrasyonu değiştirir. Hesaplanan miktar kadar çözünen madde bu kaba alınır ve çözücü ile (genellikle saf su ile) hacim tamamlanır. basınca. Resim 1. Sadece kütlece % çözelti hazırlanırken çözen ve çözünenin kütleleri esas alındığından özel ölçülü kaplara ihtiyaç yoktur. Bu nedenle çözelti hazırlandıktan sonra eğer ısınma olmuşsa oda sıcaklığına kadar soğutulması ve hacmin kontrolünün yapılması gerekir. alkalilere ve diğer kimyasal maddelere karşı dayanıklılık gösterir.9: Terazi Eğer çözücü saf su ise. Çünkü çözeltilerde önemli olan çözeltinin son hacmidir. Çözelti hazırlamanın en önemli dezavantajı sıcaklığa bağımlı oluşudur. Laboratuvarda en çok kullanılan malzemeler cam malzemelerdir. Bu cam malzemeler değişik oranlarda mikro elementleri içeren silikatlardan yapılmışlardır. Resim 1.

Bunların boyunları üzerinde halka biçiminde bir çizgi bulunur. Balonun çizgisine kadar sıvı doldurulduğunda. Resim 1. Örneğin 100 ml’ lik bir çözelti hazırlanması isteniyorsa mutlaka 100 ml’ lik balon joje kullanılması gerekmektedir.11: Balon joje Balon jojelerin ağız kısmı genellikle şilifli olup ağzına uygun kapakları vardır. ).1. İnce. 19 . uzun boyunlu ve düz diplidir. Balon jojeler 5 ml ile 5000 ml arasında hacimlere uygun olarak imal edilir. Resim 1.5. Balon Joje Balon jojeler laboratuvarda çözelti hazırlamak için kullanılan ölçülü balonlardır.12: Çeşitli hacimlerdeki balon jojeler Hazırlanacak çözeltinin hacmine uygun hacimdeki balon joje seçimi yapılır ve kullanılır.1. Aksi takdirde çözeltinin konsantrasyonunda hassasiyet elde edilemez. balonun üzerinde yazan hacim alınmış olur (Genellikle 20 ºC için geçerlidir.

Balon jojeler doldurulurken jojenin üzerindeki çizginin sıvı yüzeyinde meydana gelen yarım ay şeklindeki kıvrımın tam alt orta noktasına teğet geçmesi sağlanmalıdır. Aksi takdirde doğru hacim alınmış olmaz.

Şekil. 1.13.a: Balon joje hacim çizgisi

Şekil 1.13.b: Balon jojedeki sıvı hacim seviyesi

Balon jojelerde hazırlanan çözeltiler koyu renkli şişeye ( karanlık ) aktarılır. Üzeri etiketlenerek saklanır. Sıvı çözeltilerin saklanacağı şişeler ağızları dar ve vida kapaklı olmalıdır. Çözelti hazırlanırken bir işlem sırası takip edilmelidir. Öncelikle gerekli hesaplamalar yapılır. Çözelti miktarına göre balon joje seçimi yapılarak gerekli araçlar hazırlanır. Daha sonra hesaplama doğrultusunda kimyasal madde tartımı (madde sıvı ise pipet ile ölçüm) yapılır.

Resim 1.14: Madde tartımı

20

a

b Resim1.15: Çözelti hazırlama basamakları

c

Eğer su ile çözelti hazırlanıyorsa, bir miktar saf su balon jojeye aktarılır. Üzerine ölçülen kimyasal madde ilave edilir. Tekrar bir miktar saf su ilave edilir. Jojenin ağzı kapatılarak çalkalanır. Maddenin çözünmesi sağlanır. Saf su ile balon jojenin hacim çizgisine kadar tamamlanır. Maddenin tamamının çözünüp çözünmediği kontrol edilir. Balon joje düz bir zemine konur. Çözelti seviyesinin hacim çizgisine teğet olup olmadığı kontrol edilir. Çözeltinin derişimini ve kullanılan maddenin adını ifade eden etiket karanlık şişe üzerine yapıştırılır. Balon jojedeki çözelti bu şişeye aktarılır. Yüzde çözeltilerin gerçek anlamına uygun olarak hazırlanabilmesi için öncelikle hesaplamaların doğru olarak yapılması gerekir. Örnek : Kütlece % 5’ lik 500 g NaOH çözeltisi nasıl hazırlanır? Çözüm : Tanıma göre 100 g çözelti içinde 5 g katı NaOH bulunmaktadır. Yüzde derişim : % 5 Kütlece diye ifade edildiğinden, 500 g olarak formülde yerine konur. Çözünenin kütlesi % C = ————————— . 100 Çözeltinin kütlesi

Değerleri formülde yerine koyarsak: m çözünen % Y= -————— . 100 m çözelti m çözünen 5 = ————— . 100 500 21

m çözünen . 100 = 5 . 500 5 . 500 mçözünen = ————— = 25 g NaOH gereklidir. 100 O halde 500 g – 25 g = 475 g su gereklidir. Kullanılacak suyun yoğunluğu 1 g / ml olarak kabul edilirse, 475 g su içinde 25 g NaOH çözülür. Yüzde çözeltiler hazırlanırken çözeltisi hazırlanacak olan madde, kristal suyu içeren bir tuz ise, hesaplama yaparken kristal suyunu dikkate almamız gerekir. Örnek: Kütlece %25’lik 500 gram Fe(NO3)3 çözeltisini Fe(NO3)3 .9H2O tuzundan hazırlayalım. Çözüm: Burada çözünen gram olarak istenmektedir. Dolayısıyla tartılan madde içinde, gerekli olan maddeden ne kadar olduğunu bilmemiz gerekir. Fe(NO3)3 .9H2O ↓ ↓ 242 g 162 g Fe(NO3)3.9H2O= 404 g 500 gram çözelti için, m çözünen mç % = —————x100 25 = ——— x 100 mç = 25 .500 /100 = 125 g m çözelti 500 125 g Fe(NO3)3 gereklidir.Ancak bu maddeyi Fe(NO3)3 .9H2O tuzundan alacağımız için, 242 g Fe(NO3)3 404 g Fe(NO3)3 .9H2O da ise 125 g Fe(NO3)3 X ———————————————————— X = 125 x 404/242 = 208,68 g Fe(NO3)3 .9H2O tuzundan tartılması gerekir. 208,68 g Fe(NO3)3 .9H2O tuzundan tartılır, bir kaba aktarılır üzerine, 500 g - 208,68 =291,32 g saf su ilave edilir. Hacim-kütlece olarak aynı çözelti hazırlanması istenirse gerekli tuz miktarı hesaplanır, saf su miktarını hesaplamaya gerek duymadan 500 ml’lik balon jojeye tuz aktarılır üzeri balon jojenin hacim çizgisine kadar saf su ilave edilerek tamamlanır.

Örnek: İçinde hacimce % 40 alkol bulunan 1,5 l çözelti % 95’ lik alkolden nasıl hazırlanır?

22

5 litrelik alkol çözeltisi hazırlamak için.5 litre : 1.5 lt ( 1500 ml ) olacak şekilde tamamlanır. Çözünen miktarı (ml) % = ———————————— X 100 Çözelti miktarı(ml) Çözünen miktarı (ml) 40 = ————————————x 100 1500 1500 . 23 . 1. 600 %95 = ———————— .Çözüm: Tanıma göre 100 ml alkol çözeltisinde 40 ml saf alkol bulunması istenmektedir. 3000 10 : ——————. 100 / 95 = 632 ml Çözelti miktarı (ml) % 95’ lik alkolden 632 ml alınır ve saf su ile toplam hacim 1. 100 Çözünen maddenin kütlesi (KCl) = ————— = 300 g 3000 100 300 g KCl tartılır ve toplam hacim 3000 ml olacak şekilde saf suda çözülür.500 ml’dir. Yani 1500 ml’ lik çözelti hacminin 632 ml’ si % 95’ lik alkoldür. Çözünenin kütlesi % : ———————————. 40 Çözünen madde miktarı (ml)= ————— = 600 ml saf alkol gereklidir.100 Çözeltinin toplam hacmi Çözünenin kütlesi 10 . 100 => Çözelti miktarı : 600 . 100 600 ml’ lik saf alkolü % 95 ‘lik olarak hazır bulunan alkolden kullanacağımız için gerekli miktarı hesaplamamız gereklidir. O halde 1. Örnek: Hacim-kütlece % 10’luk 3 litre KCl çözeltisi nasıl hazırlanır? Çözüm: Tanıma göre çözeltinin 100 ml’ sinde 10 g katı KCl bulunması gerekmektedir.

Refraktometre Bir çözeltinin içerisinde çözünmüş olan madde miktarının yüzdesi bilinmiyorsa maddenin kırılma indisi değerini bularak tespit etmek mümkündür. Işık çok kırıcı ortama geçerken bu ortamda bulunan taneciklere çarpar. Işığın farklı ortamlara geçerken yön değiştirmesine kırılma. Bu işlem için refraktometre adı verilen aletler kullanılır.100 Çözeltinin kütlesi Kütlece % 37’lik HCl den.Örnek: Hacim-kütlece % 10’ luk 1 litre HCl çözeltisi . Işığın elektriksel alanı ile maddenin elektronlarının etkileşmesi ışığın yayılmasını engeller. üstüne asidi ilave etmek daha sonra saf suyla tamamlamak gerekir. Refraktometre ile ölçümlerde saflığından emin olunan maddenin kırma indisi ölçülür ve bulunan değer literatür verileriyle karşılaştırılır. HCl asidi sıvı olduğu için ve tartımı zor olduğundan gerekli asidin hacmini ölçerek alırsak: m d= —— v 270 1. 100 => Çözelti miktarı : 100 . Bir ışık ışını bir ortamdan başka bir ortama geçerken yönünde ve hızında değişiklikler olur.19 = 227 ml HCl gerekir.19 g/ml olan kütlece % 37’ lik derişik HCl’ den nasıl hazırlanır? Çözüm: Tanıma göre çözeltinin 1 litresinde 100 g saf HCl bulunmaktadır. Çözünenin kütlesi % = ———————————. Bu 100 g HCl ‘i % 37’ lik HCl’den sağlayacağız. kırma indisi bir araya getirilince madde daha kolay teşhis edilir. Kırılma indisi maddenin kaynama noktası. erime noktası. özel bir alet yardımıyla tespit edilebilir. 24 . 1.yoğunluğu 1. Hazırlanmış olan çözeltilerin içinde bulunan çözünmüş maddenin miktarı.6. bilinmeyen maddenin öteki fiziksel verileriyle. Çözelti miktarı % 37’lik HCl çözeltisinden 270 g aldığımızda içinde 100 g saf HCl var demektir.1. Üzerine 227 ml HCl ilave edilerek hacim saf suyla 1 litreye tamamlanır. 100 37 = ——————. yoğunluğu gibi fiziksel özelliklerinden birisidir. Özet olarak söylemek gerekirse.100 / 37 = 270 g HCl gereklidir. Asitlerden çözelti hazırlarken çok dikkatli çalışılmalıdır öncelikle az miktar suyu.19 = ——— v v = 270 / 1. Eğer ışın hava yerine çok kırıcı bir ortama gönderilirse ışının hızı ve yönü değişir. 1 l’lik Balon jojeye az miktarda saf su konur. ışığın boşluktaki hızının madde içerisinde hızına oranına da kırılma indisi denir.

Prizmalar saf alkolle ıslatılmış yumuşak bir bezle temizlenir ve kurulanır (Temizlemede pamuk ve aseton kullanılmaz. laboratuvarda kullanılan diğer cihazlara göre genelde daha ucuz ve daha uzun ömürlüdür. Bakımının iyi yapılması halinde cihaz. Çünkü cihaz çevre şartlarından çok etkilenir. Ölçme de bu tabakadan yararlanılır. Temizleme yapıldıktan sonra prizmalar tekrar eski haline getirilir.).17: Abbe refraktometresinin prizmaları c) 25 .16: Abbe refraktometresi Abbe refraktometresinin ölçüm yapabilecek duruma getirilmesi için çeşitli standartlar kullanılır ve su bunlardan birisidir. Bunun için cihazın orta kısmındaki kilitleme düğmesi açılır ve prizmalar bir birinden ayrılır. Ondan sonra orta kısmındaki kilitleme düğmesi açılarak yüzeyi buzlu prizma üzerine sıcaklığı 20 °C’de tutulan saf sudan bir damla konur.Abbe refraktometresi bir laboratuvarda bulunması gereken önemli cihazlardan birisidir. a) b) Resim 1. Bir süre bu sıcaklıkta çalıştırılır. Aksi halde ölçmeler yanlış olur. Resim1. özellikle de prizmalarının çok temiz olması gerekir. İki prizma arasında son derece ince bir su tabakası kalır. Öteki cihazlarla çalışıldığında uzun zaman alacak bazı analizler bu cihazla çok kısa zamanda ve daha yüksek doğrulukla yapılabilir. Üstteki prizma alttakinin üstüne kapatılır. Cihazın suyla ayarlanması ve ölçüme hazır duruma getirilmesi aşağıdaki basamaklar takip edilerek yapılır: 1) Cihazın her tarafının. 2) Cihazın varsa termostatı 20 °C ayarlanır.

33 kırma indisine ayarlanır. Prizmalar bir birinden ayrılır. aynanın yakınına beyaz bir kağıt konarak gelen ışık demeti diffüz hale getirilir. Cihazdan okunan değer bilinmeyenin indisidir. 4) Cihaz teleskopunun (uzun kısım) üstündeki dispersiyon düğmesi öyle ayarlanmalıdır ki. yarısı aydınlık görünmeli ve bu iki yarım dairenin ayrılma sınırı keskin olmalıdır. Cihaz ölçme yapmaya hazır duruma gelmiştir. 6) Isıtma düğmesi kapatılır.3325’e ayarlanır. Her iki prizmanın yüzeyi yine saf alkolle ve yumuşak bezle silinip kurutulur. 26 . okülerden bakan kimsenin gözüne bir dairenin yarısı siyah. Bu durumda skala üzerindeki kırma indisi 1.18: Skalanın okunması 5) Okumanın yapıldığı teleskopun koluyla oynanarak aydınlık ve karanlık daireleri ayıran çizginin tam ortaya gelmesi sağlanır Bundan sonra oküler (gözün baktığı mercek) ayarlanarak net olarak görülmesi sağlanır. 7) Kırma indisi tayin edilmek istenen sıvıdan veya çözeltiden bir damla alınarak cihazın alt prizmasına yerleştirilir ve su için yapılan işlemler tekrarlanır. Böylece daha iyi ölçme yapılır Şekil 1. Bu sınır keskin değilse ve yarım daireler iç içe geçmiş durumdaysa. Cihazın aynası sağa sola çevrilerek okülerden bakan göze ışığın en fazla gelmesi sağlanır.3) Cihazın skalası yaklaşık 1.

 Araç-gereçlerin temiz ve kuru olmasına dikkat ediniz.  Kullanacağınız kimyasal maddenin etiket bilgilerini mutlaka okuyunuz.  Tartım işlemine geçmeden önce terazinin kalibrasyonunu yapınız  Tartımdan önce mutlaka dara alınız. yapınız.  Sonuca göre katı maddeyi tartınız.  Laboratuvar çalışma kurallarını gözden geçiriniz ve çözeltisi hazırlanacak maddeyi belirleyiniz. 27 .  Gerekli araç ve gereci tespit edip hazırlayınız.UYGULAMA FAALİYETLERİ UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA 1. İşlem Basamakları Öneriler  Laboratuvar önlüğünüzü giyiniz.  Gerekli hesaplamaları doğru olarak  Yaptığınız hesaplamayı kontrol ediniz.1 Bu uygulama ile kütlece yüzde çözelti hazırlayınız.  Çözelti hacmine uygun cam malzeme seçimini yapınız.  Çalışmaya özel dikkat edilecek hususları belirleyiniz.

 Kullanacağınız çözücüyü hesaplanan miktara göre tartınız. maddeyi tarttığınız dara ve huninin iç çeperini yıkatarak aktarınız.  Karışımı çalkalayarak maddenin tamamen çözünmesini sağlayınız.  Tartılan maddeyi dışarı taşırmamak için temiz ve kuru huni kullanınız. çözücüyü.  Artık madde kalmaması için. Beherin darasını alarak tartımı yapınız.  Tartılan çözücüyü katı madde üzerine ilave ediniz.  Tartılan katı maddeyi kaba aktarınız. 28 .

 Çözeltiyi aktardığınız şişenin üzerine çözeltinin yüzdesini ve adını belirten etiketi yapıştırınız. Raporunuzda çalışmaya has dikkat edilecek hususları belirtiniz.   Araç gereç ve ortamı temizleyiniz.  Kullandığınız diğer malzemeleri temizleyerek bir sonraki çalışmaya hazır bırakınız.  Sonuçları işlem sırasına göre rapor halinde yazınız.  Çözeltiyi karanlık şişeye aktarınız ve etiketleyiniz. 29 .

 Balon jojeye az miktarda çözücüyü aktarınız.  Çözeltisi hazırlanacak belirleyiniz.  Çalışmaya özel dikkat edilecek hususları belirleyiniz.  Kullanacağınız kimyasal maddenin etiket bilgilerini mutlaka okuyunuz.  Gerekli araç ve gereci tespit edip hazırlayınız.  Çözücü ilavesinin.  Tartımdan önce mutlaka dara alınız.  Gerekli hesaplamaları doğru olarak  Yaptığınız hesaplamayı kontrol ediniz. yapınız. balon joje hacminin dörtte birlik kısmını. İşlem Basamakları Öneriler  Laboratuvar önlüğünüzü giyiniz. 30 .  Kullanacağınız diğer gereçlerin temiz olduğundan emin olunuz.  Çözelti hacmine uygun balon joje seçimini yapınız ve ıslak olmamasına dikkat ediniz.2 Bu uygulama sonucunda hacim-kütlece yüzde çözelti hazırlayabileceksiniz.UYGULAMA 1.  Sonuca göre katı maddeyi tartınız. kurallarını maddeyi  Laboratuvar çalışma gözden geçiriniz. geçmemesine dikkat ediniz.  Tartım işlemine geçmeden önce terazinin sıfır ayarını yapınız.

jojenin hacim çizgisini geçmemesine dikkat ediniz.  Sıvı seviyesinin.  Tartılan maddeyi dışarı taşırmadan balon jojeye aktarınız.  Saf suyu koyarken piset ucu.  Jojenin ağzını kapatıp çalkalayarak maddenin çözünmesini sağlayınız. maddeyi jojeye hatasız aktarırsınız.  Tekrar çözücü ilave maddenin tamamen sağlayınız.  Hunide ve darada madde kalıntısı kalmaması için çözücüyle yıkayınız.  Hava kabarcığı olduysa biraz bekleyip sıvı seviyesini tekrar kontrol ediniz.  Baş parmağınızla kapağı. 31 .  Balon jojenin hacim çizgisine kadar çözücü ilave ediniz ve tekrar çalkalayınız. ederek katı çözünmesini  Kapağından bastırınız dökmeden çalkalayınız. ve çözeltiyi  Gözle jojenin hacim çizgisiyle sıvı seviyesinin teğet olmasına dikkat ediniz. jojenin iç çeperine dokunmamalıdır. Temiz ve kuru huni kullanırsanız.  Hafif eğimle aşağı ve yukarı yönde hareketle çalkalayınız. diğer parmak ve avuç içiyle de jojenin gövdesini kavrayınız.

 Çözelti hacminin doğruluğundan emin olduktan sonra.  Ölçümü dikkatli yapıp.  Refraktometrenin bakınız. derişimini.  Hazırladığınız çözeltiden damlalıkla numune alarak refraktometrenin prizmasına damlatınız.  Refraktometrenin prizmasını temizleyiniz.  Çözeltinin adını. skalasına dikkatle 32 . karanlık şişeye aktarınız ve etiketleyiniz.  Etiketi şişe gövdesinin ortasına yapıştırınız. Çözeltiyi şişeye aktarırken mutlaka huni kullanınız. çözeltiyi hazırlayan kişinin ad ve soyadını etikete yazınız. hazırlanış tarihini. doğru değeri okuyunuz.

 Refraktometreyi saf alkole batırılmış yumuşak bezle silmeye özen gösteriniz. gereç ve refraktometreyi  Kullandığınız diğer malzemeleri de temizleyiniz. temizleyerek bir sonraki çalışmaya hazır bırakınız. 33 . edilecek hususları belirtiniz. Çalışmanızın doğruluğunu belirleyiniz.  Araç.  Sonuçları işlem sırasına göre rapor  Raporunuzda çalışmaya özgü dikkat halinde yazınız.  Hesaplayarak yaptığınız çözeltinin % derişimi ile refraktometre çalışması sonucu tespit ettiğiniz sonucu karşılaştırınız.

 Kullanacağınız kimyasal maddenin etiket bilgilerini mutlaka okuyunuz.  Pipetin temiz ve kuru olmasına dikkat ediniz.  Temiz araç-gereç kullanınız. yapınız. 34 .  Gerekli araç ve gereci tespit edip hazırlayınız. maddeyi  Çözelti hacmine uygun balon joje seçimini yapınız ve ıslak olmamasına dikkat ediniz.3 İşlem Basamakları Öneriler  Laboratuvar önlüğünüzü giyiniz.  Gerekli hesaplamaları doğru olarak  Yaptığınız hesaplamayı kontrol ediniz. Bu uygulama sonucunda hacimce yüzde çözelti hazırlayabileceksiniz.  Çözeltisi hazırlanacak belirleyiniz.  Sonuca göre pipet seçimi yaparak puara takınız.UYGULAMA 1.

35 . dışarı damlatmadan balon jojeye aktarınız. balon joje hacminin dörtte birlik kısmının geçmemesine dikkat ediniz. Çözücü ilavesinin.  Pipetteki sıvı maddeyi.  Sıvı seviyesi pipet hacim çizgisine teğet olmalıdır.  Madde alımını titizlikle yapınız.  Balon jojeye az miktarda çözücüyü aktarınız.  Madde alımını yavaşça ve dikkatli okuyarak yapınız.  Sıvı maddenin hacmini doğru olarak alınız.

 Eklenen sıvı balon jojenin boyun kısmına kadar olmalıdır. 36 .  Tekrar çözücü ilave ederek maddenin tamamen çözünmesini sağlayınız.  Isı çıkışı olduysa son sıcaklığın oda sıcaklığına gelmesini sağlayınız.  Isı çıkışı olduysa balon jojeyi çeşme altına tutarak soğutmaya çalışınız.  Balon jojenin ağzını kapatıp çalkalayarak maddenin çözünmesini sağlayınız. Baş parmağınızla kapağı. diğer parmak ve avuç içiyle de balon jojenin gövdesini kavrayınız.

 Çözücüyü yavaş bir şekilde aktarınız. doğru değeri okuyunuz.  Balon jojenin hacim çizgisine kadar çözücüyle tamamlayarak çalkalayınız. 37 . Hava kabarcığı olmaması için.  Balon jojenin alt kısmından kavrayarak çalkalayınız.  Kapağından bastırarak çözeltinin dökülmemesine dikkat ediniz.  Sıvı seviyesiyle göz hizası aynı olmalıdır. pisetin ağzı balon jojenin iç çeperine dokundurmadan çözücü aktarılmalıdır.  Ölçümü dikkatli yapıp.

edilecek hususları belirtiniz.  Çözelti hacminin doğruluğundan emin olduktan sonra. temizleyerek bir sonraki çalışmaya hazır bırakınız.  Kullandığınız diğer malzemeleri de  Araç gereç ve ortamı temizleyiniz. 38 . karanlık şişeye aktarınız ve etiketleyiniz.  Etiketi şişe gövdesinin ortasına yapıştırınız. Çözeltiyi şişeye aktarırken mutlaka huni kullanınız.  Sonuçları işlem sırasına göre rapor  Raporunuzda çalışmaya özgü dikkat halinde yazınız.

1. Elektrik akımını iletirler Yargılardan hangileri çözeltiler için her zaman doğrudur? A) I. Aşağıdaki işlemlerden hangisinde çözünme olmaz? A) Suya kolonya damlatılması B) Çaya şeker katılması C) Suya buz katılması D) Yağ lekelerinin benzinle temizlenmesi I. 3. 4. II ve III B) Yalnız I C) II ve III D) Yalnız III Aşağıdakilerden hangisinin sulu çözeltisi elektrik akımını en az iletir? A) KOH B) H2SO4 C) O2 D) NaCl I-Sıcaklığı yükseltmesi II-Katıyı toz haline getirmek III-Bir karıştırıcı ile karıştırmak Yukarıdakilerden hangileri bir katının hem çözünürlüğünü hem de çözünme hızını değiştirir? A) Yalnız I B) I ve II C) II ve III D) I ve III 15 gram şekerin 60 gram suda çözünmesiyle oluşan çözeltide şeker yüzdesi kaçtır? A) 9 B) 15 C) 20 D) 25 2.ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME OBJEKTİF TEST (ÖLÇME SORULARI) Aşağıdaki sorularda uygun seçeneği işaretleyiniz. 5. Tek çözünen içeriklerdir III. 39 . Homojen karışımlardır II.

Yanlış cevap verdiyseniz öğrenme faaliyetinin ilgili bölümüne dönerek konuyu tekrar ediniz. A) 50 g B) 500 g C) 750 g D) 1000 g 400 g %10’luk Na2CO3 çözeltisinin değişimi %20’e çıkarmak için çözeltide kaç gram daha Na2CO3 çözülmelidir? A) 80 g B) 100 g C) 50 g D) 150 g 7.6. 9. cevaplarınız doğru ise uygulamalı teste geçiniz. 8. Kütlece %20’lik 800 g çözeltide kaç gram NaOH çözünmüştür? A) 160 g B) 200 g C) 120 g D) 140 g 360 g su kullanılarak hazırlanan %40’lık alkol çözeltisinde çözünen maddenin kütlesini bulunuz. A) 144 g B) 240 g C) 400 g D) 320 g 400 g %12’lik CaCl2 çözeltisinde 40 gr CaCl2 eklenmesiyle oluşan çözelti yüzde kaçlıktır? A) %20 B) %9 C) %22 D) %15 1250 gram %20’lik tuz çözeltisi hazırlamak için gerekli suyun kütlesini hesaplayınız. 40 . DEĞERLENDİRME Sorulara verdiğiniz cevaplar ile cevap anahtarınızı karşılaştırınız. 10.

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 7 Huni 8 Piset 9 Saf su 10 Etiket 11 Laboratuar önlüğü 12 Spatül Hayır Değerlendirme Ölçütleri Evet Laboratuvar kıyafetinizi giydiniz mi? Gerekli hesaplamaları doğru olarak yaptınız mı? Dikkat edilmesi gereken hususları belirlediniz mi? Gerekli araç ve gereci hazırladınız mı? Uygun balon joje seçimini yaptınız mı? Kullanılan kimyasalın etiket bilgilerini okudunuz mu? Madde ölçümünü kuralına uygun olarak yaptınız mı? Balon jojeye ilk olarak az miktarda çözücü koydunuz mu? Çözünen maddeyi tamamen çözdünüz mü? Çözelti hacmini doğru olarak ayarladınız mı? Balon jojenin ölçü çizgisi ile sıvı seviyesini teğet olarak ayarladınız mı? Yapılan çözeltiyi etiketlediniz mi? Yaptığınız bütün işlemlerde laboratuvar çalışma kurallarına uygun davrandınız mı? İş güvenliği kurallarına riayet ettiniz mi? Yapılan işin raporunu hazırladınız mı? DEĞERLENDİRME Bu faaliyet sırasında bilgi konularında veya uygulamalı iş parçalarında anlamadığınız veya beceri kazanamadığınız konuları tekrar ediniz. 41 . Yetersiz olduğunuzu düşünüyorsanız öğretmeninize danışınız. Kendinizi yeterli görüyorsanız diğer öğrenme faaliyetine geçiniz.UYGULAMALI TEST (YETERLİK ÖLÇME) 200 g kütlece % 5’lik şeker çözeltisi hazırlayarak aşağıda belirtilen uygulama faaliyetini gözlenecek davranışları dikkate alarak gerçekleştiriniz. Kullanılacak Araç ve Gereçler 1 Hassas terazi 2 Pipet 3 Balon joje 4 Katı kimyasal madde 5 Sıvı kimyasal madde 6 Puar Sıra Nu. Konuları arkadaşlarınızla tartışınız.

1. Örneğin bir ilacın aşırı dozda kullanımı ölüme yol açabilir. en çok kullanılan derişim birimlerinden biridir. Şekil 2.ÖĞRENME FAALİYETİ–2 ÖĞRENME FAALİYETİ-2 AMAÇ Gerekli ortam sağlandığında kurallarına uygun olarak. katı ve sıvı maddelerden molar çözelti hazırlayabileceksiniz.1: Çözeltide çözünmüş moleküller Molar derişim. 42 . çözeltinin 1 litresinde 1 mol maddenin çözündüğü anlaşılır.1 litresinde 1 mol yani 40 gram çözünmüş NaOH içeren çözelti demektir.1: Çeşitli molar çözeltiler Çözeltilerde belli bir hacim içerisinde ne kadar madde çözündüğünü bilmek önemlidir. Mol kavramı ile molar çözeltiler arasındaki bağlantıları tespit ediniz. Örneğin 1 molar NaOH çözeltisi . Molarite Resim 2. Bu nedenle hangi maddeden ne kadar alındığının bilinmesi gerekir. 1 M çözelti denilince. ARAŞTIRMA   Molar çözeltiler hakkında bilgi edininiz. MOLAR ÇÖZELTİ HAZIRLAMA 2. çözünmüş madde dozunun aşırı olması veya yetersiz olması istenmeyen birçok hayati sonuçlar doğurur. Molarite bir litrelik çözeltideki çözünmüş maddenin mol cinsinden ifadesidir. Kimyada bir çözeltinin içerdiği madde miktarının bilinmemesi yanlış ve tehlikeli sonuçlara neden olur. Tarımda ve tıpta kullanılan çözeltilerde. 2. M ile gösterilir.

4 n = —— = 0.5 g I. Örnek: 23. Yol : m M= ——— MA.5 .5 l M= ? n 0. V(l) M= m MA . 0.8 mol / l 58.4 g NaCl kullanılarak 500 ml çözelti hazırlanıyor.8 mol/t Hacmin daima litre olmasına dikkat edilmelidir.4 mol 58.Molarite = Çözünenin mol sayısı Çözelti hacmi formül edildiğinde.V(l) 23. M= n (mol) V(l) yazılabilir. V (l) 0. n= m / MA yazılırsa n m / MA m 1 m M = ——— → ———— → —— .4 M = ————— = 0.4 M= —— → M = —— = 0. —— = ————— V V/1 MA V MA . V(l) bağıntısı elde edilir Problemde mol sayısı verilmeyip kütle verildiğinde bu bağıntıdan kolaylıkla çözüm yapılabilir.4 g MA= 58.5 V= 500 ml = 0.5 II. n= çözünen maddenin mol sayısı v= litre cinsinden çözeltinin hacmi M= molarite (mol / litre)’dir mol / litre terimi yerine "molar" terimi kullanılır Mol sayısı yerine. Çözeltinin molar derişimi nedir? (NaCl=58.Yol: m n= —— → MA 23.5 43 .5 g ) Çözüm: m= 23.

2 mol 58.448 l ———————————————— 1 x 0.02 M = —— = 0. V(l) Örnek: NKA’ da hacmi 448 cm3 olan NH3 ( amonyak ) gazı ile 250 cm3 çözelti hazırlanıyor.5 mol/l = 500 ml 11.2 molar İlave m= 8 g MA=40 g Mson= ? I.4 I.5 g ) Çözüm: m= 11.7 g NaCl kullanılarak 0.25 Örnek: 400 ml 0. Yol: m M= ——— MA.4 l NKA da x mol olan NH3 0.448l 250cm3= 0.V(l) = 0.08 mol/l 0.5 MA= 58.2 M NaOH çözeltisinde 8 g katı NaOH çözülüyor.5 l = 500 ml 58.Yol: m n= —— MA 11.4 n M= —— V (l) 0.4 l M: 0.2 M = —— 0.7 g M=0.08 mol 0. Yeni çözeltide NaOH molar derişimi nedir? Çözüm: V= 400 ml = 0.448 X = ————— = 0.4 M kaç ml çözelti hazırlanabilir? ( NaCl = 58.02 mol 22.7 n = —— = 0.4 = ————— = 0.Yol: n M= —— V (l) n 0.4 44 .7 0.Örnek: 11.2 = —— = 0.5 g V(ml)= ? n 0.250l) Çözüm: NKA da 1 mol olan NH3 22.5 . Amonyağın molar derişimini bulunuz? (448 cm3= 0.4 = —— V (L) V II.

4 Örnek: Kütlece % 36.28 moldür.= 36.2 g 0.5 45 . 100 HCl ‘nin mol sayısı ise: m n= —— MA 438 n = —— = 12 mol 36. 0.(l) m 0.28 M = ———— = 0.08 + 0.2 = —— → 1000 m = 1200 g Çözeltide 1200 g HCl olmalıdır.V(l) m Ms = ——— MA .m 8 n= —— n = —— = 0. n Ms = —— V (lt) II.5 V= 400 ml = 0. Yol: m M= ——— MA.5 ) Çözüm: d=1.04 11. % 36.5’luk ve özkütlesi 1.2 = 0.5 ‘luk HCl ‘ den kullanıldığına göre: 100 36. 7 mol / l 40 .5 mol/l Vml = ? Molar derişim 1 litredeki mol sayısı olduğuna göre HCl çözeltisinin 1 litresinde kaç mol HCl bulunduğu hesaplanmalıdır.2 mol MA 40 Yeni çözeltide toplam mol sayısı 0.2 g/ml olan HCl’den 400 ml 0. 0.2 M = ———— = 0. 36.2 = ———— → 40 . m d= —— V (ml) m 1.5 M HCl çözeltisi hazırlamak için kaç ml kullanılmalıdır? ( HCl = 36.4 l M=0.5 1200 X ———————————— 1200 .2 g/ml Y= 36.4 m = 3.5 X= ————— = 438 g HCl olmalıdır.5 MA. 7 mol / l 0.

1.5 = —— = 0.Çözeltinin hacmi 1 litre ( Molarite olduğu için ) derişim. V(ml) M = ——————— MA .5 .365 . d .2 mol HCI içermesi için hacmi: n M= —— V 0. 0.2 mol HCl içerir. 36. 1 400 ml 0. 0.4 12 molarlık çözeltinin 0. V(l) M .5 M HCl çözeltisi : n M= —— V n 0.7 ml olmalıdır. Molaritede en önemli nokta çözeltinin son hacmidir.2: Tartılmış katı madde 46 .2 7. V Hesaplamanın çok basamaklı çözümü olduğundan.d Verilen bu bağıntıya göre aynı problem çözülürse: 0.3 = ——— = 16.2 12 = ——— = 16. Molar çözeltiler belli hacimleri ölçen balon jojelerde hazırlanır. 0. MA .438 Yukarıda çözülen örnekler gibi istenilen çözeltinin hesaplamaları yapılır.7 ml olarak bulunur. %C . önce çözünecek madde miktarı hesaplanır. n M= —— V 12 m = ——— = 12 molardır.5 . Hazırlanacak molar çözelti için. problemi çözerken kullanılan kısa formül ve orantılar tek bir bağıntıda toplanabilir. Resim 2.4 V(ml) = ——————— 0. V(l) V(ml) = ——————— %C.

Bu nedenle çözelti hazırlama esnasında sıcaklık artışı oluşmuşsa. öncelikle çözünen maddenin gram olarak kütlesi molarite formülü yardımıyla hesaplanır. a b Resim 2. Molar çözeltilerin en önemli dezavantajı sıcaklığa bağımlı oluşudur çünkü sıcaklıkla.4: Molar çözeltilerde hacim kontrolü Katı maddelerden molar derişimi bilinen bir çözelti hazırlarken. oda sıcaklığına kadar soğutulması ve hacim kontrolünün tekrar yapılması gerekir.3: Çözelti hazırlama basamakları c Üzerine tekrar çözücü ilave edilerek maddenin çözünmesi sağlanır. Hesaplanan miktarda madde ölçülerek balon jojeye aktarılır. Daha sonra hacim çizgisine kadar çözücü ile tamamlanır. Eğer katı madde kristal suyu içeriyorsa molekül ağırlığı hesaplanırken kristal suları da hesaba katılmalıdır. sıvı hacmindeki genleşme derişimi değiştirir. 47 .Daha sonra çözeltinin hacmine uygun balon joje seçimi yapılır. Resim 2. Balon jojeye az miktarda çözücü konur.

Kuvvetli asit çözeltileri hazırlanırken balon jojeye öncelikle su daha sonra yavaş yavaş asit eklenmelidir. Üzeri etiketlenerek stok çözelti olarak muhafaza edilmelidir. şiddetli ısı çıkışı olan bir reaksiyon olacağı için ani sıçrama ve patlama meydana gelerek kazalara neden olur. Hazırlanan çözeltiler mutlaka karanlık şişelere aktarılmalıdır.5: Pipet seçimi ve puarın takılışı Çözelti için istenilen hacim pipet ve puar kullanılarak çok dikkatli bir şekilde istenilen hacim çekilmelidir. 48 .Sıvı maddelerden molar değişimi bilinen bir çözelti hazırlanırken de çözünen madde mililitre olarak hesaplanması için kullanılan sıvı maddenin yoğunluğu ve yüzdesi bilinmelidir. Aksi halde çözünme olayı. Resim 2.

 Kullanacağınız kimyasal maddenin etiket bilgilerini mutlaka okuyunuz.  Gerekli hesaplamaları doğru olarak  Yaptığınız hesaplamayı kontrol ediniz.1 İşlem Basamakları Öneriler  Laboratuvar önlüğünüzü giyiniz.  Çözelti hacmine uygun balon joje seçimini yaparak.UYGULAMA FAALİYETLERİ UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA 2. 49 . kuru ve temiz olmasına dikkat ediniz.  Tartım işlemine geçmeden önce terazinin sıfır ayarını yapınız. yapınız. maddeyi  Çözeltisi hazırlanacak belirleyiniz.  Gerekli araç ve gereci tespit edip hazırlayınız.  Sonuca göre katı maddeyi tartınız.  Tartımdan önce mutlaka dara alınız.

 Balon jojeye biraz daha çözücü ilave ediniz.  Tartılan maddeyi dışarı dökmeden balon jojeye aktarınız. jojenin boyun kısmından aşağıda olmalıdır. jojenin iç çeperine dokundurarak yıkatınız. Çözücü ilavesinin.  Hunide ve darada madde kalıntısı kalmaması için çözücüyle yıkayınız. 50 . balon joje hacminin dörtte birlik kısmının geçmemesine dikkat ediniz.  Sıvı seviyesi. maddeyi jojeye hatasız aktarırsınız.  Balon jojeye az miktarda çözücüyü aktarınız.  Çözücüyü koyarken piset ucunun.  Temiz ve kuru huni kullanırsanız.

diğer parmak ve avuç içiyle de jojenin boyun gövdesini kavrayınız. 51 .  Çözeltiyi şişeye aktarırken mutlaka huni kullanınız.  Hafif eğimle aşağı ve yukarı yönde hareketle çalkalayınız.  Kullandığınız malzemeleri temizleyerek bir sonraki çalışmaya hazır bırakınız. Tekrar çözücü ilave maddenin tamamen sağlayınız.  Çözeltinin molaritesini ve adını etikete yazınız.  Çözelti hacminin doğruluğundan emin olduktan sonra.  Balon jojenin hacim çizgisine kadar çözücü ilave ediniz.  Sıvı seviyesinin. gereç ve ortamı temizleyiniz. balon jojenin hacim çizgisini geçmemesine dikkat ediniz.  Sonuçları işlem sırasına göre rapor  Raporunuzda çalışmaya has dikkat edilecek halinde yazınız.  Araç. ayıraç şişesine aktarınız ve etiketleyiniz.  Etiketi şişe gövdesinin ortasına yapıştırınız. ederek katı çözünmesini  Baş parmağınızla kapağı. hususları belirtiniz.

 Sonuca göre pipet seçimi yaparak puara takınız.  Balon jojeye az miktarda çözücüyü aktarınız.  Pipetin temiz ve kuru olmasına dikkat ediniz. temiz ve kuru olmasına dikkat ediniz. 52 .UYGULAMA 2.  Çözücü ilavesinin.  Gerekli hesaplamaları doğru olarak  Yaptığınız hesaplamayı kontrol ediniz.  Gerekli araç ve gereci tespit edip hazırlayınız.  Çözelti hacmine uygun balon joje seçimini yaparak.2: İşlem Basamakları Öneriler  Laboratuvar önlüğünüzü giyiniz. yapınız. balon joje hacminin dörtte birlik kısmını geçmemesine dikkat ediniz. maddeyi  Çözeltisi hazırlanacak belirleyiniz.  Kullanacağınız kimyasal maddenin etiket bilgilerini mutlaka okuyunuz.

 Pipetteki sıvı maddeyi. diğer parmak ve avuç içiyle de balon jojenin boynunu kavrayınız. 53 .  Tekrar çözücü ilave ederek maddenin tamamen çözünmesini sağlayınız.  Sıvı maddenin hacmini doğru olarak alınız.  Pipeti dik tutunuz ve puarı doğru kullanınız.  Madde aktarımını kuralına uygun yapınız.  Balon jojenin ağzını kapatıp çalkalayarak maddenin çözünmesini sağlayınız. dışarı damlatmadan balon jojeye aktarınız.  Sıvı seviyesi pipet hacim çizgisine teğet olmalıdır.  Eklenen sıvı balon jojenin boyun kısmına kadar olmalıdır.  Başparmağınızla kapağı. Madde alımını kuralına uygun yapınız.

 Çözelti hacminin doğruluğundan emin  Etiketi şişe gövdesinin ortasına yapıştırınız. Isı çıkışı olduysa balon jojeyi çeşme altına tutarak soğutmaya çalışınız.  Balon jojenin hacim çizgisine kadar çözücü ilave ediniz. derişimini.  Çözeltiyi şişeye aktarırken mutlaka huni kullanınız.  Balon jojenin hacim çizgisine kadar çözücüyle tamamlayarak çalkalayınız. olduktan sonra ayıraç şişeye aktararak etiketleyiniz.  Kullandığınız diğer malzemeleri de temizleyerek bir sonraki çalışmaya hazır bırakınız. 54 . dokundurmadan  Kapağından bastırarak çözeltinin dökülmemesine dikkat ediniz.  Piseti balon jojeye çözücüyü aktarınız.  Araç gereç ve ortamı temizleyiniz. edilecek hususları belirtiniz. hazırlanış tarihini ve hazırlayanın ad-soyadını etikete yazınız.  Sonuçları işlem sırasına göre rapor  Raporunuzda çalışmaya özgü dikkat halinde yazınız.  Çözeltinin adını.  Isı çıkışı olduysa son sıcaklığın oda sıcaklığına gelmesini sağlayınız.

05 B ) 0. 1.5 litre 2 M HCI çözeltisinde kaç mol HCI çözünmüştür? (HCI :36.2 B ) 50 C ) 52.5 ) A ) 44 B ) 88 C ) 64 D ) 56 55 2.8 D ) 78. 6.03 0.06 D ) 0. . 3. 4 g NH4NO3 kaç moldür? (N: 14 H: 1 O: 16 ) A ) 0.2 M AlCl3 çözeltisini hazırlamak için kaç gram madde tartılmalıdır? (Al : 27 Cl : 35.4 mol (NH4 )2 SO4 kaç gramdır? (N: 14 S: 32 O: 16 H: 1 ) A ) 47.5 ) A)3 B )5 C)2 D)4 300 ml 2.2 gramında 3. Buna göre m kaç gramdır? (H: 1 C: 12 N: 14 ) A) 51 B)14 C )28 D)7 1.2 gram oksijen bulunduğuna göre x’in atom kütlesi kaçtır? (O : 16 H : 1 ) A)7 B ) 19 C ) 23 D ) 39 56 g C2H4 ile m gram NH3 bileşiklerindeki atom sayıları birbirine eşittir.ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME OBJEKTİF TEST (ÖLÇME SORULARI) Aşağıdaki sorularda uygun seçeneği işaretleyiniz.08 C ) 0. 4.4 XOH bileşiğinin 11. 5.

4 C ) 2. Yanlış cevap verdiyseniz öğrenme faaliyetinin ilgili bölümüne dönerek konuyu tekrar ediniz.64 C ) 0.82 D ) 0. cevaplarınız doğru ise uygulamalı teste geçiniz.1 D ) 0.3 M HCl çözeltisi hazırlamak için kaç ml gereklidir.5 C ) 0. 0.95 B ) 0. Çözeltideki NH3 ‘ın molaritesi nedir? A ) 0.79 Yoğunluğu 1. Bu çözeltinin molaritesi nedir? (Ag : 108 O: 16 N : 14 ) A ) 0. A ) 8.73 D ) 6.22 8. 9.3 B ) 0.’dir. 6. 56 . DEĞERLENDİRME Sorulara verdiğiniz cevaplar ile cevap anahtarınızı karşılaştırınız.01 % 10’luk gümüş nitrat çözeltisinin yoğunluğu 1.80 B ) 7.09 g/ml.7.19 g/ml ve % 37’lik HCl den 250 ml .02x1021 NH3 molekülü suda çözünerek 100 mI çözelti hazırlanmıştır.

Katı kimyasal madde 3.Piset . Yetersiz olduğunuzu düşünüyorsanız öğretmeninize danışınız. 2 M ‘lık NaOH çözeltisini gerekli hesaplamaları yaparak hazırlayınız.Puar . Konuları arkadaşlarınızla tartışınız.UYGULAMALI TEST (YETERLİK ÖLÇME) 500 ml .Etiket 7. Huni 5. Kendinizi yeterli görüyorsanız diğer öğrenme faaliyetine geçiniz.Balon joje . 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 Değerlendirme Ölçütleri Laboratuvar kıyafetinizi giydiniz mi? Gerekli hesaplamaları doğru olarak yaptınız mı? Dikkat edilmesi gereken hususları belirlediniz mi? Gerekli araç ve gereci hazırladınız mı? Uygun balon joje seçimini yaptınız mı? Kullanılan kimyasalın etiket bilgilerini okudunuz mu? Madde ölçümünü kuralına uygun olarak yaptınız mı? Balon jojeye ilk olarak az miktarda çözücü koydunuz mu? Çözüneni maddeyi tamamen çözdünüz mü? Çözelti hacmini doğru olarak ayarladınız mı? Balon jojenin ölçü çizgisi ile sıvı seviyesini teğet olarak ayarladınız mı? Yapılan çözeltiyi etiketlediniz mi? Yaptığınız bütün işlemlerde laboratuvar çalışma kurallarına uygun davrandınız mı? İş güvenliği kurallarına riayet ettiniz mi? Evet Hayır DEĞERLENDİRME Bu faaliyet sırasında bilgi konularında veya uygulamalı iş parçalarında anlamadığınız veya beceri kazanamadığınız konuları tekrar ediniz.Hassas terazi. Pipet 2.Laboratuvar önlüğü 8. Kullanılacak Araç ve Gereçler 1. Saf su 6.Spatül Sıra Nu.Sıvı kimyasal madde 4. 57 .

Buna göre X elementinin atom kütlesi nedir? (I:127. Hangi çözeltinin molar derişimi en büyüktür? ( H:1.6 C) %28 D) %32.4 B) 0.8 gram tuz çözülerek hazırlanan çözeltinin kütlece yüzdesi nedir? A) %25. 4. 5. N:14.92 g/ml olan çözeltinin molar derişimini bulunuz? A) 6 B) 12 C) 16 D) 14 2. 1. O:16 ) A) 11 B) 23 C) 31 D) 39 Aşağıda verilen maddelerden eşit kütlelerde alınarak birer litre çözeltileri hazırlanıyor.5 ) A) NH3 B) NaCl C) NaOH D) HNO3 Kütlece % 80 C2H5OH içeren ve özkütlesi 0.6 C) 0. Cl : 35. N:14.96 gramdır. O:16 ) A) 0.MODÜL DEĞERLENDİRME MODÜL DEĞERLENDİRME OBJEKTİF TEST (ÖLÇME SORULARI) Aşağıdaki sorularda uygun seçeneği işaretleyiniz. Kütlece % 15’ lik 80 gram şeker çözeltisi hazırlamak için kaç gram şeker ve kaç gram su gerekir? A )12 g şeker/68 g su B) 15 g şeker/85 g su C) 22 g şeker/78 g su D)25 g şeker/75 g su 38. 58 .2 gram suda 11. Na : 23.7 126 gram HNO3 içeren 5 litre çözelti kaç molardır? ( H:1.02 molünün kütlesi 3. 6.2 B) % 23. 3. O:16.2 D) 0.8 XIO3 bileşiğinin 0.

özkütlesi 1.6 C) 0. H:1 ) A)32 B) 18 C) 25 D)40 Özkütlesi 1.5 molar NaOH çözeltisi hazırlamak için kütlece % 75 ‘ lik kaç gram NaOH çözeltisi gerekir? ( Na:23.5’ i HCl’ dir. Bu çözeltide HCl’ nin molar derişimi nedir? (HCl : 36.2 g / ml olan HCl çözeltisinin kütlece % 36.5 M Ca(NO3)2 çözeltisi hazırlamak için gerekli çözünen maddenin mol sayısını bulunuz. A) 0.5 ) A) 3 B)12 C) 9 D) 18 8. DEĞERLENDİRME Sorulara verdiğiniz cevaplar ile cevap anahtarınızı karşılaştırınız. 10.9 B) 0. 9. O:16.2 g / ml olan kütlece 12. 1200 ml 0. 59 . Yanlış cevap verdiyseniz öğrenme faaliyetinin ilgili bölümüne dönerek konuyu tekrar ediniz.7 D) 1 600 ml 2 M HNO3 çözeltisi hazırlamak için. cevaplarınız doğru ise uygulamalı teste geçiniz.6 gram HNO3 içeren kaç ml HNO3 çözeltisi gerekir? (HNO3 : 63 ) A) 300 B) 400 C) 600 D) 500 400 ml 1.7.

60 . Huni 6 Piset. Kullanılacak Araç ve Gereçler 1 Hassas terazi 2 Pipet. Yetersiz olduğunuzu düşünüyorsanız öğretmeninize danışınız. Konuları arkadaşlarınızla tartışınız.1 M HCl çözeltisini gerekli hesaplamaları yaparak hazırlayınız.15 olan . Balon joje 3 Katı kimyasal madde 4 Sıvı kimyasal madde 5 Puar. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 Değerlendirme Ölçütleri Laboratuvar kıyafetinizi giydiniz mi? Gerekli hesaplamaları doğru olarak yaptınız mı? Dikkat edilmesi gereken hususları belirlediniz mi? Gerekli araç ve gereci hazırladınız mı? Uygun balon joje seçimini yaptınız mı? Kullanılan kimyasalın etiket bilgilerini okudunuz mu? Madde ölçümünü kuralına uygun olarak yaptınız mı? Balon jojeye ilk olarak az miktarda çözücü koydunuz mu? Çözünen maddeyi tamamen çözdünüz mü? Çözelti hacmini doğru olarak ayarladınız mı? Balon jojenin ölçü çizgisi ile sıvı seviyesini teğet olarak ayarladınız mı? Yapılan çözeltiyi etiketlediniz mi? Yaptığınız bütün işlemlerde laboratuvar çalışma kurallarına uygun davrandınız mı? İş güvenliği kurallarına riayet ettiniz mi? Evet Hayır DEĞERLENDİRME Bu faaliyet sırasında bilgi konularında veya uygulamalı iş parçalarında anlamadığınız veya beceri kazanamadığınız konuları tekrar ediniz. Saf su 7 Etiket 8 Laboratuvar önlüğü 9 Spatül Sıra Nu. Kendinizi yeterli görüyorsanız diğer öğrenme faaliyetine geçiniz.UYGULAMALI TEST (YETERLİK ÖLÇME) Yoğunluğu 1. % 30’luk HCl’yi kullanarak 250 ml 0.

CEVAP ANAHTARLARI CEVAP ANAHTARLARI ÖĞRENME FAALİYETİ-1’İN CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 C B C A C A B A D C ÖĞRENME FAALİYETİ-2’NİN CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 6 7 8 9 A C D A A B C B D MODÜL DEĞERLENDİRME CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 A B A B A C B D A B 61 .

com www.1999 ATKINS Peter. Bilim Yayıncılık. 2002 ARIK Ahmet.tr/kitap www. Rahim POLAT . Rahim POLAT . Loretta JONES (Çev. .adu. Hazma YILMAZ).bogamedikal. Ankara.Esma KILIÇ .KAYNAKÇA KAYNAKÇA            ATKINS Peter. Loretta JONES (Çev. Bilim Yayıncılık. Paşa Yayıncılık.tr/akademik/mdemir www. . Nasuh ÜLKER .aof.Esma KILIÇ . Ankara.kimyaokulu.edu.uk 62 . Kimya 1.Temel Kimya Cilt 1. Ankara.edu. 2002 KARACA Faruk.mustafaaltinisik. Nasuh ÜLKER . www. 1998 ARIK Ahmet. Fıtnat KÖSEOĞLU.com www. Oran Yayıncılık İzmir. Fıtnat KÖSEOĞLU. 2003. Kimya 2.kimyaevi.org.com/labmalzemeleri www.Temel Kimya Cilt 2. Oran Yayıncılık İzmir. Lise 2 Kimya. Hazma YILMAZ).

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful