T.C.

MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI

MEGEP
(MESLEKİ EĞİTİM VE ÖĞRETİM SİSTEMİNİN GÜÇLENDİRİLMESİ PROJESİ)

KİMYA TEKNOLOJİSİ

ÇÖZELTİLER 1

ANKARA 2008

Milli Eğitim Bakanlığı tarafından geliştirilen modüller;  Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığının 02.06.2006 tarih ve 269 sayılı Kararı ile onaylanan, Mesleki ve Teknik Eğitim Okul ve Kurumlarında kademeli olarak yaygınlaştırılan 42 alan ve 192 dala ait çerçeve öğretim programlarında amaçlanan mesleki yeterlikleri kazandırmaya yönelik geliştirilmiş öğretim materyalleridir (Ders Notlarıdır). Modüller, bireylere mesleki yeterlik kazandırmak ve bireysel öğrenmeye rehberlik etmek amacıyla öğrenme materyali olarak hazırlanmış, denenmek ve geliştirilmek üzere Mesleki ve Teknik Eğitim Okul ve Kurumlarında uygulanmaya başlanmıştır. Modüller teknolojik gelişmelere paralel olarak, amaçlanan yeterliği kazandırmak koşulu ile eğitim öğretim sırasında geliştirilebilir ve yapılması önerilen değişiklikler Bakanlıkta ilgili birime bildirilir. Örgün ve yaygın eğitim kurumları, işletmeler ve kendi kendine mesleki yeterlik kazanmak isteyen bireyler modüllere internet üzerinden ulaşılabilirler. Basılmış modüller, eğitim kurumlarında öğrencilere ücretsiz olarak dağıtılır. Modüller hiçbir şekilde ticari amaçla kullanılamaz ve ücret karşılığında satılamaz.

  

İÇİNDEKİLER
AÇIKLAMALAR ....................................................................................................................ii GİRİŞ ....................................................................................................................................... 1 ÖĞRENME FAALİYETİ-1 ..................................................................................................... 3 1. YÜZDE ÇÖZELTİ HAZIRLAMA...................................................................................... 3 1.1. Çözeltiler....................................................................................................................... 3 1.1.1. Çözünme ................................................................................................................ 3 1.1.2. Çözelti Türleri........................................................................................................ 6 1.1.3. Çözelti Derişimleri............................................................................................... 12 1.1.4. Çözelti Hazırlama ................................................................................................ 18 1.1.5. Balon Joje ............................................................................................................ 19 1.1.6. Refraktometre ...................................................................................................... 24 UYGULAMA FAALİYETLERİ....................................................................................... 27 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME .................................................................................... 39 ÖĞRENME FAALİYETİ-2 ................................................................................................... 42 2. MOLAR ÇÖZELTİ HAZIRLAMA ................................................................................... 42 2.1. Molarite....................................................................................................................... 42 UYGULAMA FAALİYETLERİ....................................................................................... 49 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME .................................................................................... 55 MODÜL DEĞERLENDİRME .............................................................................................. 58 CEVAP ANAHTARLARI ..................................................................................................... 61 KAYNAKÇA ......................................................................................................................... 62

i

AÇIKLAMALAR AÇIKLAMALAR KOD ALAN DAL/MESLEK MODÜLÜN ADI MODÜLÜN TANIMI SÜRE ÖN KOŞUL YETERLİK 524KI0017 Kimya Teknolojisi Alan Ortak Çözeltiler 1 Öğrenciye. bilgisayar ve donanımları. Ortam Laboratuvar sınıf. projeksiyon. çözünme olgusu çerçevesinde. piset. puar. beher. baget. Katı ve sıvı maddelerden molar çözelti hazırlayabileceksiniz. VCD veya DVD çalar. Donanım Sınıfta Büyük ekran televizyon. pipet. kütüphane. balon joje. internet ( bilgi teknolojileri ortamı ). hacimce % çözelti ve kütlece – hacimce % çözelti hazırlayabileceksiniz. spatül. Katı ve sıvı maddelerden kurallarına uygun olarak. verilen ölçme araçları ile kendi kendinizi değerlendireceksiniz. kütlece % çözelti. internet bağlantısı Laboratuarda Hassas terazi. mol sayısı. Amaçlar 1. kütle – hacim ilişkisinden yararlanarak % çözelti ve molar çözelti hazırlama becerisi kazandıracak olan öğrenme materyalidir. huni. refraktometre. 40/32 Çözelti hazırlamak Genel Amaç Gerekli ortam sağlandığında kuralına uygun olarak çözelti hazırlayabileceksiniz. tepegöz. işletme. ev. 2. MODÜLÜN AMACI EĞİTİM ÖĞRETİM ORTAMLARI VE DONANIMLARI ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ii .  Modül sonunda öğretmeniniz tarafından teorik ve pratik performansınızı ölçme teknikleri uygulayarak modül uygulamaları ile kazandığınız bilgi ve becerileri ölçerek değerlendirileceksiniz. kendi kendine veya grupla çalışabileceğiniz tüm ortamlar. sınıf veya bölüm kitaplığı.  Modülün içinde yer alan herhangi bir öğrenme faaliyetinden sonra.

profesyonel laboratuvar uygulamalarıyla bütünleşerek sağlanmaktadır. 1 .GİRİŞ GİRİŞ Sevgili Öğrenci. istihdam edilecek bir eleman olarak mesleki anlamda ihtiyaç duyulan türde ve oranda hazırlayabileceksiniz. Laboratuvarda çözelti hazırlamanın ne derece hassasiyet gerektirdiğini ve ne kadar önemli olduğunu anlayacaksınız. Kimya endüstrilerinin kullanım açısından olmazsa olmazı olan çözeltileri. meslek yaşamınızda olumlu katkılarda bulunmak ana hedefimizdir. Mesleğinizin kimya sektörünün ihtiyacı olan bir parçasını tamamlamak ve alanında özgüveni gelişmiş. görevini titizlikle başaran ayrıca her türlü üretim sektöründe başarıyla çalışabilme becerisini kazandırmakla. Kimya Teknolojisi alanına yönelik eğitimin en önemli temel taşlarından birisi olan Çözeltiler 1 modülünü öğreneceksiniz. geçerli olan bilimsel ve teknolojik gelişmeler. Bu modül ile problemlerin ifadesi ve çözümleriyle beraber bir kimyacı mantığı ile düşünerek temel laboratuvar becerisi kazanacaksınız. Günümüzde.

2 .

ÖĞRENME FAALİYETİ–1 ÖĞRENME FAALİYETİ-1 AMAÇ Gerekli ortam sağlandığında katı ve sıvı maddelerden kuralına uygun olarak. YÜZDE ÇÖZELTİ HAZIRLAMA 1.Bir bardak çaya attığımız şekere ne olur? Küçük bir şişede hapsolmuş parfüm sıkıldığında nasıl olur da kısa sürede odanın kokusunu değiştirir? Cevaplarını vermek için biraz düşündüğümüzde çözeltilerin yaşantımızın büyük bir kısmında var olduğunu farkederiz. Şimdi bu kavramı bir kimyacı gözüyle bakarak bilimsel hesaplamalarla doğru olarak açıklayabileceğiz. Çözünme Bir maddenin bir başka madde içerisinde kimyasal özelliklerini kaybetmeden serbest moleküller veya iyonlar halinde homojen olarak dağılmasına “çözünme”. Çözelti türlerini ve birbirleriyle ilişkilerini araştırınız. Çözeltilerin günlük yaşamdaki önemini araştırınız. ARAŞTIRMA    Çözünme kavramı hakkında araştırma yapınız. kütlece % çözelti. 1. 1. 1: Çözünme 3 .1. oluşan karışıma ise “çözelti” denir. Şekil 1. Çözeltiler Çözeltilerde bir veya birden fazla türde madde diğer madde türünün içinde homojen olarak dağılmıştır. hacimce % çözelti ve kütlece – hacimce % çözelti hazırlayabileceksiniz.1.1.

su ise çözücüdür. Negatif yüklü klorür iyonları ( Clˉ ) da su molekülündeki pozitif yüklü hidrojen tarafından kuşatılır. en az iki bileşeni vardır. Suya atılan NaCl kristalindeki sodyum iyonları ( Na+ ) su molekülündeki negatif yüklü oksijen tarafından kuşatılır. bakır sülfat çözünen. Şekil 1. Bileşenlerden miktarı çok olan dağılma ortamına “çözücü” miktarı az olan ve dağılan maddeye de “çözünen” denir. çözücü ve çözünen molekülleri arasındaki çekim kuvvetinden daha küçük olması gerekir.2: NaCl Molekülü Resim 1. moleküller arasındaki çekim kuvveti ile çözünenin molekülleri arasındaki çekim kuvvetine dayanır. Bir çözücünün bir maddeyi çözebilmesi için. Na+ ve Clˉ iyonları arasındaki çekim kuvvetinden daha büyük olduğu için iyonlar kristalden ayrılarak su içinde homojen olarak dağılır. Çözücü ve çözünenin birbiri içinde karışması ile gerçekleşen çözünme olayı. bakır sülfat çözeltisinde. çözücü ve çözünenin kendi molekülleri arasındaki çekim kuvvetlerinin. Örneğin. katı bakır sülfatın suda dağılması olayı çözünme.3: Sodyum klorürün suda çözünmesi NaCl (k) → Na+ (suda) + Clˉ (suda) 4 .1: CuSO4 tuzunun çözünmesi Örneğin. Şekil 1. katı haldeki yemek tuzu (NaCl) kristalinde güçlü çekim kuvvetleri vardır.Çözelti bir karışım olduğundan. Oluşan elektriksel kuvvetler.

5 . çözünen maddedeki bağlar hidrojen bağları ise hidrojen bağları olan bir çözücüde çözünmesi daha muhtemeldir. C12H22O11 ( k) → C12H22O11 (suda) Şeker Şekerli su Çözelti oluşurken saf çözünen ve saf çözücü moleküllerinin kendi aralarındaki çekim kuvvetlerinin yerini. Bu iyonlarda çözücüye geçerek çözünür. Çözünecek maddenin molekülleri arasında başlıca çekim kuvvetleri london kuvvetleri ise en iyi çözücü yine benzer kuvvetlerce bir arada tutulan çözücülerdir. katı kükürt için sudan daha iyi bir çözücüdür. Örneğin. Yine iyonik bileşikler polar çözücülerde çok iyi çözünür. Aşağıdaki resimlerde çözücü.2: Katı kükürdün karbon sülfürde çözünmesi Sonuç olarak polar çözücüler polar maddeleri. çözünene uygundur ve tam çözünme olmuştur. Çünkü polar çözücü molekülleri. benzeri çözer). apolar çözücüler apolar maddeleri daha iyi ve kolay çözer ( benzer. Resim 1.4). Dolayısıyla çözelti oluşturur( Şekil 1. Örneğin karbonsülfür. Şekil 1. bileşikteki zıt yüklü iyonları iyon – dipol çekim kuvvetleriyle çekerek iyonun etrafını çözücü molekülleri ile sarar. çözünen – çözücü çekim kuvvetleri alır.4: İyon-dipol çekim kuvvetleri Çözünme olayı çözücü ve çözünenin cinsine bağlıdır diyebiliriz.Şeker gibi molekül yapılı bileşikler su içinde çözündükleri zaman moleküller halinde dağılır.

elektrik akımını iletmelerine göre ve bileşenlerin miktarlarına göre değişik açılardan sınıflandırılır. Resim 1.5: Gümüşklorür +su 1.2. .1. Elektriği ileten ( Elektrolit ) Çözeltiler Elektriği İletmeyen ( Elektrolit olmayan ) çözeltiler Ayrıca bu çözeltiler elektrik akımını iletmelerine göre sınıflandırılır. Çözelti Türleri Bir çözelti en az iki bileşenden meydana gelir. Aşırı Doymuş Çözelti Doymuş Çözelti Doymamış Çözelti 6 Bileşenlerin miktarlarına ve çözünürlüklerine göre de ayrıca sınıflandırılır.Resim 1.3: Çözünen madde Resim 1. Çözeltiler fiziksel hallerine göre. Çözücülerin fiziksel hal Çözücüsü Çözücüsü Çözücüsü durumuna göre öncelikle Katı olan Sıvı olan Gaz olan 3 ana grupta çözelti türü Çözeltiler Çözeltiler Çözeltiler vardır.4: Çözelti Aşağıdaki resimde ise çözücü çözünene uygun değildir ve tam bir çözünme olmamıştır.

gaz oluşuna göre 3 türlü. Bunlara alaşım denir. çözünenin sıvı. Çözücü gaz olduğunda ise.5: Çözelti türleri Bileşenlerden birinin miktarının sabit tutulup diğerinin miktarının arttırılması veya azaltılması durumuna göre sınıflandırma da yapılır. katı. gazlar içinde gazlar kolay çözünür. 16 Cr. Fakat gazlar içinde katı ve sıvılar daha zor çözündüğünden homojen bir çözelti oluşturması güçleşir. 15 Sn. Alaşımlarda bir metalin atomları diğer metalin kristal yapısı içine girerek homojen bir karışım oluşturur. 7 . Çözen madde çözeltinin fiziksel halini belirler.Derişik Çözelti Seyreltik Çözelti Şekil 1. Çözücü katı ise. Örneğin paslanmaz çelik ( 76 Fe. Çözeltiler yukarıda belirtilen gruplandırmalar açısından değerlendirildiğinde her bir grubun kendi içinde sınıflara ayrıldığı görülür. 5 Zn ) birer alaşımdır. Şekil 1. 40 Zn ). Tablo 1. Bronz ( 80 Cu. çözücü sıvı ise. Örneğin.5’de genel olarak gösterilen çözelti türlerinden fiziksel hale göre yapılan sınıflandırmada.1 de çözen ve çözünenin fiziksel durumuna göre meydana gelen çözeltiler görülmektedir. çözünenin sıvı. gaz oluşuna göre 3 türlü çözelti hazırlamak mümkündür.1: Fiziksel durumuna göre çözelti türleri ÇÖZÜCÜNÜN HALİ ÇÖZÜNENİN HALİ Katı ÖRNEK Lehim (kurşunla kalayın çözünmesi) Amalgam (gümüşle civanın çözünmesi) Paladyumda hidrojen gazının çözünmesi Su içinde şekerin çözünmesi Suda alkolün çözünmesi Su içinde oksijenin çözünmesi Azot içinde iyot çözünmesi Azot içinde su çözünmesi ( Nemli hava ) Hava ( Azot içinde oksijenin çözünmesi ) Katı Sıvı Gaz Sıvı Gaz Katı Sıvı Gaz Katı Sıvı Gaz Tablo 1. 8 Ni ). Katı çözeltiler iki ya da daha çok metalin eritilerek oluşturdukları homojen katı karışımlardır. Pirinç ( 60 Cu. bileşenlerin fiziksel halleri göz önünde bulundurulduğunda çeşitli çözeltiler hazırlanabilir. katı. çözücüsü katı olan çözeltinin fiziksel hali de katıdır.

çözünmeyi kolaylaştırır ve hızlandırır. sıvı ya da gaz olan çözeltilerdir. çözüneni ise katı. Sıvı çözeltilerin günlük yaşamda da önemi ve tüketimi büyüktür. Sıvı çözeltiler. çözücüsü sıvı olan. Bazıları ise hiç karışmaz. Kimyasal reaksiyonların çoğu sıvı çözeltilerde yürüdüğünden. Ayrıca katının toz haline getirilmesi ve çözücü içerisinde karıştırılması. Örneğin hava bir gaz çözeltisidir. bazıları sınırlı karışabilir.Karbon tetra klorür ise suyun bu yapısını bozamaz ve dolayısıyla çözünme gerçekleşmez. Katının sıvı içerisinde çözünmesi esnasında sıcaklık artışı çözünmeyi artırır. Bunun nedeni karışan bu iki sıvının polar yapılarına dayanır. Örneğin polar olan etanol su molekülleri tarafından çekilerek suda çözünür (kolonya gibi). çözünme de o kadar kolay ve hızlı olur. Resim 1. Çünkü su molekülleri polar yapıları nedeniyle birbirini bir ağ oluştururcasına çeker. Sıvıların bazıları birbiriyle her oranda karışabildikleri gibi. Gazlarda ise bu durum tam tersidir ve gazların sıvıdaki çözünürlüğü sıcaklık artışı ile azalır. 6: Katıların toz haline getirilmesi Maddelerin çözünmeleri dışarıdan ısı alarak ya da dışarıya ısı vererek gerçekleşir. fakat polar olmayan karbon tetra klorür(CCI4) suda çözünmez. Sıvı içinde başka bir sıvının çözünmesiyle oluşan çözeltiler. sıvı-sıvı çözeltileri olarak nitelendirilir.Gaz çözeltiler ise iki veya daha çok gazın aynı kap içine konulduğunda homojen olarak karışmasıyla oluşur. kimyacılar için en önemli olanı sıvı çözeltilerdir. Katı maddenin yüzeyi ne kadar büyükse ve çözücüyle temas ederse. Sıvı çözücü içinde. 8 . katı çözünürken çözünme katı maddenin dış yüzeyinde başlar.Bir sıvı içinde katı madde çözerken dışarıdan basınç uygulamak çözünmeye etki etmez.

8: Gazoz çözeltisi Gazların sıvılardaki çözünürlükleri de diğer çözeltide olduğu gibi maddelerin cinsine ve sıcaklığına bağlıdır. 7: Etanolün (a) ve Karbon tetra klorürün (b) sudaki çözünmeleri Sıvı içinde gaz maddenin çözünmesi ile sıvı-gaz çözeltileri oluşur. 9 . Örneğin gazoz. Kutuplu yapıdaki hidrojen klorür ve amonyak gibi gaz bileşikler. Ayrıca basıncında çözünmeyi arttırıcı etkisi vardır. Çözücüsü su olan çözeltilere kısaca sulu çözeltiler de denir. Azot (N2 ) . Suda çözünen maddeler fiziksel hallerine ve kimyasal yapılarına bağlı olarak farklı davranışlar gösterir.(a) (b) Resim 1. içerisinde karbondioksit gazı içerir. Oksijen (O2 ) gibi kutupsuz yapıdaki gazların sudaki çözünmeleri oldukça zayıftır. Fakat Hidrojen ( H2 ). Resim 1. yine kutuplu yapıdaki su molekülleri tarafından çekilerek yeterince çözünür. Genel olarak atomları arasında kovalent bağ bulunan yani molekül yapılı bileşikler suda çözündüğünde moleküler yapılarını korur ve molekül halde suda dağılır.

6: Kovalent bağlı şeker molekülleri Buna karşılık NaCl (yemek tuzu) gibi iyon yapılı bileşikler suda çözündüklerinde iyonlarına ayrılır. bunların sulu çözeltileri elektrik akımını az iletir. çözeltisine ise elektrolit olmayan çözelti denir. K+. Çözeltide oluşan bu iyonlar elektrik akımını iletir. sulu çözeltide Na+ ve Clˉ iyonları halinde bulunur. tuzlar gibi suda çözündüklerinde iyonlar oluştururlar. şeker gibi moleküler halde çözünen maddelerde iyonlaşma olmadığından bu maddeler elektrik akımını iletmez. Etil alkol gibi moleküller halinde çözünmüş bu tür maddelere elektrolit olmayan madde. Na+. Alkol. b ve. NaCl.8.. a . Su içinde iyonlaşma yüzdesi yüksek olan maddeler kuvvetli elektrolittir ve bu maddelerin çözeltileri elektrik akımını iyi iletir. Şekil 1. NH4+. 10 . NO3ˉ gibi iyonların bileşikleri kuvvetli elektrolittir. Sulu çözeltisi elektrik akımını ileten maddelere elektrolit madde.Sr+². çözeltisine ise elektrolit çözelti denir.Pb+² nin sülfatları zayıf elektrolittir. Ag+. İyonlaşma yüzdesi düşük olanlar ise zayıf elektrolit olup. su içinde moleküller halinde bulunur. Pb+² iyonların klorürleri Be+². Şekil 1.c’yi inceleyiniz. Şekil 1. Cu+. H+.7: İyonik bağlı NaCl iyonları Asitler ve bazlarda.Örneğin şeker.

8.8.0 oranında iyonlaşma Lamba zayıf yanar Şekil 1.C2H5OH ( s ) → C2H5OH ( suda ) Etil Alkol Etil Alkollü su Lamba yanmaz Şekil 1.8.c 11 .b NaCl ( s ) → Na+ ( suda ) + Clˉ ( suda ) Lamba kuvvetli yanar Şekil 1.0 % 2.a PbSO4 ( s ) + H2O → Pb+² ( suda ) + SO4ˉ² ( suda ) % 98.

Bir çözeltinin özelliği çözünme miktarına göre değişir. Ve % işaretiyle ile gösterilir. çözündürülecek maddeden ne kadar alınması gerektiğini ve aynı zamanda kullanılan çözeltideki konsantrasyonun. Çözeltinin 100 biriminde çözünen madde miktarına yüzde çözelti denir. 90 g saf suda çözündürülmüş her ikisinin toplam ağırlığı 100 gramdır. mol kesri. Sıvı çözücüde çözünen maddenin miktarı. normalite. derişik çözelti ) çözelti türleri sınıflandırılabilir. ppt ( binde bir ). 100 ml saf suda çözündürülmüştür.1. Bu sınıflandırma türleri hakkında geniş bilgiyi çözelti 2 ve çözelti 3 modüllerinde bulacaksınız. Doymuş. Bu nedenle yüzde ifadesi kullanılırken mutlaka yapılan işin gerçek anlamı belirtilmelidir. Aşırı Doymuş çözelti ). 12 . Çözünen madde miktarı Çözeltinin derişimi = ——————————— Çözelti miktarı Çözelti miktarı = Çözücü miktarı + Çözünen miktarı Derişim. yani çözündürülmüş madde miktarının ne kadar olduğunu göstermek için kullanılan ifadelerdir. hacimce yüzde ve hacim-kütlece yüzde olmak üzere üç şekilde ifade edilebilir. diğerinin azaltılması veya arttırılmasıyla da ( seyreltik çözelti. Genel bir tanımlamayla. ppm ( milyonda bir ).3. 1. C ile gösterilir. 1. Bir başka deyişle çözelti hazırlanırken.3. Yüzde Çözeltiler Yüzde kelimesi birkaç anlamı ifade etmektedir. 10 g şeker. Örneğin % 10’ luk şeker çözeltisi denildiği zaman şu anlamlar çıkmaktadır. Derişim. çözeltide ne kadar çözünenin bulunduğunu ifade etmek önemlidir. molarite. 10 g şeker çözündürülerek 100 ml’ ye tamamlanmıştır 10 g şeker. 10 g şeker.1. Bir çözeltinin birim hacminde çözünen madde miktarına derişim denir. diğer adıyla konsantrasyon çözeltide ne kadar çözünenin bulunduğunu ifade eden terimdir. Çözelti Derişimleri Bir çözeltinin özelliği çözünen maddenin miktarına göre değiştiği için.1. Çözeltiyi oluşturan bileşenlerden birinin ( çözücü veya çözünen ) miktarının sabit tutulup. ppb (milyarda bir ) olarak farklı büyüklüklerde ifade edilir. 100 g saf suda çözündürülmüştür. çözeltinin bir başka açıdan türünü belirler ( Doymamış. molalite.Elektrolitlerin vücudumuzda çok önemli düzenleyici görevleri vardır. çözücü ve çözünenin miktarlarına bağlı olarak yüzde derişim. Kütlece yüzde.

3.1.1. Örneğin hacim . Çözünenin kütlesi ( mÇ ) Kütlece yüzde ( % m. metreküp vb. Birim olarak mililitre.1. olabilir. metreküp vb. Burada çözünenin ve çözeltinin miktarı ağırlık birimiyle ifade edilmelidir. litre.3.2: % Çözeltilerin formül tanımları ADI Kütlece Yüzde Gösterilişi % m.m 1. Ya da 100 lt alkol çözeltisinin içinde 20 lt saf alkol var demektir. olabilir. Hacimce Yüzde Çözeltiler 100 ml çözeltide kaç ml çözünen maddenin olduğunu gösterir. kilogram. Kütlece Yüzde Çözeltiler 100 g çözeltide kaç g çözünen maddenin olduğunu gösterir. Örneğin hacimce % 20’ lik alkol çözeltisi demek 100 ml alkol çözeltisinin içinde 20 ml saf alkol var demektir.v = ———————X 100 Çözeltinin hacmi Çözücünün kütlesi % v. Burada çözünenin ve çözeltinin miktarları hacim birimiyle ifade edilmelidir.2.Tablo 1. Örneğin kütlece % 20’lik sodyum klorür çözeltisi demek 100 g sodyum klorür çözeltisinin içinde 20 g katı sodyum klorür var demektir. Çözünen maddenin hacmi Kütlece yüzde ( % v. olabilir.m = ———————— X 100 Çözeltinin hacmi Hacimce Yüzde % v. Burada çözeltinin 13 .kütlece % 20’lik sodyum klorür çözeltisi demek 100 ml sodyum klorür çözeltisinin içinde 20 g sodyum klorür var demektir. Birim olarak gram.v Hacim-Kütlece Yüzde % v. litre.3. Birim olarak mililitre. miligram.2. Ya da 100 ton sodyum klorür çözeltisinin içinde 20 ton katı sodyum klorür var demektir.v ) = ————————————— X 100 Çözeltinin toplam hacmi 1.m TANIMI Çözünen maddenin kütlesi %m. Hacimce – Kütlece Yüzde Çözeltiler 100 ml çözeltide kaç g maddenin çözündüğünü gösterir. ton vb.3.m ) = ——————————— x 100 Çözeltinin kütlesi ( mT ) Çözeltinin Kütlesi (mT ) = Çözünenin kütlesi (mÇ ) + Çözücünün kütlesi 1.m= ——————————————— X 100 Çözücünün kütlesi + Çözünenin kütlesi Çözünenin hacmi % v.

100 Çözelti miktarı 500 500 – 75 = 425 g su gereklidir.m ) = —————————————— X 100 Çözeltinin toplam hacmi şeklinde ifade edilir. Çözüm: Çözünen madde miktarı X % C = —————————— . Çözüm : mT = 22 + 18 = 40 g Çözünen maddenin kütlesi %C = ——————————— . 100 40 = % 45 II. 100 → 15 = ——— . Yol 40 g 18 g 100 g Xg ———————————— X = 18 .%C ve bazı kaynak kitaplarda Y olarak ifade edilmektedir. Örnek: 500 g % 15’ lik BaCl2 çözeltisi hazırlayabilmek için gerekli suyun kütlesini hesaplayınız.100 mçözelti 40 – 10 = 30g 10 25 = ——— . kaç gram suda çözünmüştür? Çözüm : mçözünen % C = —————.miktarı hacim biriminden. çözünen maddenin miktarı ise ağırlık biriminden ifade edilmelidir. 15. 100 / 25 = 40 g X 14 . % . 100 => X = 10 . Çözünen maddenin kütlesi Kütlece yüzde ( v. 100 Çözelti kütlesi % Derişim . I .100 / 40 = % 45 Örnek : Kütlece % 25 tuz içeren çözeltide 10 gram tuz .500 X= ————— = 75 g 100 Örnek : 22 g suda 18 g KNO3 çözünmesiyle oluşturulan çözeltinin kütlece yüzde derişimini bulunuz. Vereceğimiz örnek çözümlerde kaynak kitaplara uygunluk açısından ifadelerin hepsi kullanılacaktır. Yol 18 % = ——— .

100 = 5 g şeker m çözelti % 10’ luk 50 g şekerli suda 5 g şeker ve 45 g su bulunur. çözünen madde miktarı hesaplanabilirdi. Yeni çözelti yüzde kaç tuz içerir? Çözüm: m çözünen % = —————x100 m çözelti olur. Örnek: Kütlece % 10 H2SO4 içeren çözeltinin yoğunluğu 1.Örnek : 6 g NaCl kullanılarak kütlece % 30’luk sulu çözelti hazırlanacaktır. 100 6g+X değerler yerine konulduğunda. Çözeltinin % 31 ‘ i şekerdir. 15 g şeker daha eklenmesi çözeltideki şeker miktarını 5 + 15 = 20 grama çıkarırken. 100 → 10 = m çözünen / 50 . çözeltinin kütlesi de 50 + 15 = 65 g olur 65 g çözeltide 20 g şeker varsa 100 g çözeltide Xg ———————————————————————— X = 20 . Çözüm : m tuz %C= —————————— x 100 m çözelti (mtuz + msu ) 6g 30= ———— . Çözeltinin kütlece yüzde kaçı şeker olur? Çözüm : m çözünen 10 = —————— . Bu çözeltinin 200 ml’ sinde kaç gram H2SO4 bulunur? Çözüm: Çözeltinin kütlesi bilinseydi. Örnek: Kütlece % 5‘lik 200 gram tuzlu suya 40 gr tuz ve 260 gram su ekleniyor. 500 gramlık çözeltide 50 gram tuz bulunursa çözeltinin % 10’u tuz demektir. Çözünen toplam tuz miktarı : 10+40 = 50 g’dır. 200 gram çözeltiye 40 g tuz ve 260 gram su eklenirse çözeltinin toplam kütlesi 500 g . Bu çözelti için gerekli su miktarını bulunuz. 100 / 65 = 31 gramdır. d= m / v bağlantısından çözelti kütlesi hesaplanabilir.200 /100 = %10 tuz vardır. 15 mçözünen 5 = ——— x 100 200 X = 5 . → 180 g + 30X = 600 g → X = 14 g Örnek: Kütlece % 10’ luk 50 g şekerli suya 15 g şeker ekleniyor.35 g/cm³ ‘tür.

100 → 24 = ——————— . Yol 100 g çözeltide 10 g H2SO4 çözünmüşse 270 g çözeltide Xg ————————————————————————— X . mçözünen = 10 + X g mçözelti = 200 + X g Çözünen madde miktarı 10 + X Y= —————————— .d= m / v → 1. 200 m = 270 g’dır. 100 x= 50 g Çözelti miktarı 200 + X 16 . 100 = 270 10 x 270 m çözünen = ————— = 27 g’dır. 100 II . 100 Çözelti kütlesi m çözünen → 10 = —————— . Bu hem çözünenin hem de çözeltinin kütlesini arttırır.35 . 200 / 100 = 10 g Çözeltinin derişimini % 15’ e çıkarmak için çözeltide X g Na2SO4 çözdüğümüzü varsayalım. I .Yol Çözünen maddenin kütlesi %C = ——————————— . 100 =10 . 270 → X = 2700 /100 = 27 g Örnek: 200 g % 5’ lik Na2SO4 çözeltisinin derişimini % 24’ e çıkarmak için çözeltide kaç gram daha Na2SO4 çözülmelidir? Çözüm: Başlangıçta çözünen Na2SO4 miktarı: Çözünen madde miktarı(mÇ) m çözünen Y= —————————— x 100 → 5 = ——————— x 100 Çözelti miktarı (mT) 200 m çözünen = 5 .35 = m / 200 m = 1.

100 mçözelti X 20 = —————. Çözücü eklemede ya da buharlaştırmada çözünen maddenin kütlesi sabittir.Örnek: A ve B kaplarında miktarları kütlece yüzdeleri belirtilen NaOH çözeltileri C kabında karıştırılıyor. Bu durum çözeltilerin seyreltilmesi ve deriştirilmesi konularının yer aldığı çözelti 3 modülünde daha detaylı olarak açıklanacaktır. Çözelti miktarı eklenen veya buharlaştırılan miktara göre hesaplanır. Sonuç olarak değişen değerler sadece çözeltinin hacmi ve yüzdesidir. 100 mçözelti X 60 = —————. 100 40 XB = 24 g NaOH Çözünmüş toplam NaOH miktarı XA + XB’dir ve C kabına aktarılmıştır. 26 g Y=——————. mNaOH Y= —————. Böyle durumlarda çözünen madde miktarı aynen alınır. mNaOH Y= —————. 100 Y = 52 C kabındaki çözelti % 52 ‘ liktir. m (Toplam NaOH) = 2 g + 24 g = 26 g formülde yerine konulursa C kabındaki çözelti miktarı bulunur. 17 . 10 g + 40 g NOT: Çözücü eklenmesi ya da çözücünün bir miktarının buharlaştırılması durumlarında çözeltinin yüzde derişimi değişir. 100 10 XA = 2 g NaOH B kabındaki çözünmüş NaOH miktarı bulunur. Çözüm: A kabındaki çözünmüş NaOH miktarı bulunur. C kabındaki çözeltinin yüzde derişimini bulunuz.

Sıcaklık nedeniyle sıvı hacmindeki genleşme derişimi yani konsantrasyonu değiştirir. Yani çözünen ve çözen madde hesaplamaya göre tartılır ve karıştırılarak çözünme sağlanır. Çünkü çözeltilerde önemli olan çözeltinin son hacmidir. 18 . Sadece kütlece % çözelti hazırlanırken çözen ve çözünenin kütleleri esas alındığından özel ölçülü kaplara ihtiyaç yoktur.9: Terazi Eğer çözücü saf su ise. Çözelti Hazırlama Çözelti hazırlama özel bir dikkat gerektirir. Hesaplanan miktar kadar çözünen madde bu kaba alınır ve çözücü ile (genellikle saf su ile) hacim tamamlanır. Resim 1. Çünkü çözünen ve çözenin ağırlıkları toplam çözelti ağırlığını vermelidir. Bu nedenle bu tür çözeltiler ölçü kabı adı verilen ve belli hacimleri ölçen kaplarda hazırlanır. asitlere. Resim 1. alkalilere ve diğer kimyasal maddelere karşı dayanıklılık gösterir. Bu cam malzemeler değişik oranlarda mikro elementleri içeren silikatlardan yapılmışlardır.1. basınca. Laboratuvarda en çok kullanılan malzemeler cam malzemelerdir.10: Isıya dayanıklı cam malzemeler Cam malzemeler imal edildiği malzemenin içerdiği bileşiklere göre ısıya.1. Çözelti hazırlamanın en önemli dezavantajı sıcaklığa bağımlı oluşudur. Bu nedenle çözelti hazırlandıktan sonra eğer ısınma olmuşsa oda sıcaklığına kadar soğutulması ve hacmin kontrolünün yapılması gerekir.4. saf suyun yoğunluğu 1 g/cm3 olduğundan suyun ağırlığı hacmine eşittir ve ölçülü kapların kullanımı tercih edilir.

Balon Joje Balon jojeler laboratuvarda çözelti hazırlamak için kullanılan ölçülü balonlardır. 19 . ). Örneğin 100 ml’ lik bir çözelti hazırlanması isteniyorsa mutlaka 100 ml’ lik balon joje kullanılması gerekmektedir. Resim 1. Bunların boyunları üzerinde halka biçiminde bir çizgi bulunur. uzun boyunlu ve düz diplidir. Resim 1.12: Çeşitli hacimlerdeki balon jojeler Hazırlanacak çözeltinin hacmine uygun hacimdeki balon joje seçimi yapılır ve kullanılır.11: Balon joje Balon jojelerin ağız kısmı genellikle şilifli olup ağzına uygun kapakları vardır. balonun üzerinde yazan hacim alınmış olur (Genellikle 20 ºC için geçerlidir.1. Balon jojeler 5 ml ile 5000 ml arasında hacimlere uygun olarak imal edilir. Aksi takdirde çözeltinin konsantrasyonunda hassasiyet elde edilemez.1.5. İnce. Balonun çizgisine kadar sıvı doldurulduğunda.

Balon jojeler doldurulurken jojenin üzerindeki çizginin sıvı yüzeyinde meydana gelen yarım ay şeklindeki kıvrımın tam alt orta noktasına teğet geçmesi sağlanmalıdır. Aksi takdirde doğru hacim alınmış olmaz.

Şekil. 1.13.a: Balon joje hacim çizgisi

Şekil 1.13.b: Balon jojedeki sıvı hacim seviyesi

Balon jojelerde hazırlanan çözeltiler koyu renkli şişeye ( karanlık ) aktarılır. Üzeri etiketlenerek saklanır. Sıvı çözeltilerin saklanacağı şişeler ağızları dar ve vida kapaklı olmalıdır. Çözelti hazırlanırken bir işlem sırası takip edilmelidir. Öncelikle gerekli hesaplamalar yapılır. Çözelti miktarına göre balon joje seçimi yapılarak gerekli araçlar hazırlanır. Daha sonra hesaplama doğrultusunda kimyasal madde tartımı (madde sıvı ise pipet ile ölçüm) yapılır.

Resim 1.14: Madde tartımı

20

a

b Resim1.15: Çözelti hazırlama basamakları

c

Eğer su ile çözelti hazırlanıyorsa, bir miktar saf su balon jojeye aktarılır. Üzerine ölçülen kimyasal madde ilave edilir. Tekrar bir miktar saf su ilave edilir. Jojenin ağzı kapatılarak çalkalanır. Maddenin çözünmesi sağlanır. Saf su ile balon jojenin hacim çizgisine kadar tamamlanır. Maddenin tamamının çözünüp çözünmediği kontrol edilir. Balon joje düz bir zemine konur. Çözelti seviyesinin hacim çizgisine teğet olup olmadığı kontrol edilir. Çözeltinin derişimini ve kullanılan maddenin adını ifade eden etiket karanlık şişe üzerine yapıştırılır. Balon jojedeki çözelti bu şişeye aktarılır. Yüzde çözeltilerin gerçek anlamına uygun olarak hazırlanabilmesi için öncelikle hesaplamaların doğru olarak yapılması gerekir. Örnek : Kütlece % 5’ lik 500 g NaOH çözeltisi nasıl hazırlanır? Çözüm : Tanıma göre 100 g çözelti içinde 5 g katı NaOH bulunmaktadır. Yüzde derişim : % 5 Kütlece diye ifade edildiğinden, 500 g olarak formülde yerine konur. Çözünenin kütlesi % C = ————————— . 100 Çözeltinin kütlesi

Değerleri formülde yerine koyarsak: m çözünen % Y= -————— . 100 m çözelti m çözünen 5 = ————— . 100 500 21

m çözünen . 100 = 5 . 500 5 . 500 mçözünen = ————— = 25 g NaOH gereklidir. 100 O halde 500 g – 25 g = 475 g su gereklidir. Kullanılacak suyun yoğunluğu 1 g / ml olarak kabul edilirse, 475 g su içinde 25 g NaOH çözülür. Yüzde çözeltiler hazırlanırken çözeltisi hazırlanacak olan madde, kristal suyu içeren bir tuz ise, hesaplama yaparken kristal suyunu dikkate almamız gerekir. Örnek: Kütlece %25’lik 500 gram Fe(NO3)3 çözeltisini Fe(NO3)3 .9H2O tuzundan hazırlayalım. Çözüm: Burada çözünen gram olarak istenmektedir. Dolayısıyla tartılan madde içinde, gerekli olan maddeden ne kadar olduğunu bilmemiz gerekir. Fe(NO3)3 .9H2O ↓ ↓ 242 g 162 g Fe(NO3)3.9H2O= 404 g 500 gram çözelti için, m çözünen mç % = —————x100 25 = ——— x 100 mç = 25 .500 /100 = 125 g m çözelti 500 125 g Fe(NO3)3 gereklidir.Ancak bu maddeyi Fe(NO3)3 .9H2O tuzundan alacağımız için, 242 g Fe(NO3)3 404 g Fe(NO3)3 .9H2O da ise 125 g Fe(NO3)3 X ———————————————————— X = 125 x 404/242 = 208,68 g Fe(NO3)3 .9H2O tuzundan tartılması gerekir. 208,68 g Fe(NO3)3 .9H2O tuzundan tartılır, bir kaba aktarılır üzerine, 500 g - 208,68 =291,32 g saf su ilave edilir. Hacim-kütlece olarak aynı çözelti hazırlanması istenirse gerekli tuz miktarı hesaplanır, saf su miktarını hesaplamaya gerek duymadan 500 ml’lik balon jojeye tuz aktarılır üzeri balon jojenin hacim çizgisine kadar saf su ilave edilerek tamamlanır.

Örnek: İçinde hacimce % 40 alkol bulunan 1,5 l çözelti % 95’ lik alkolden nasıl hazırlanır?

22

Çözüm: Tanıma göre 100 ml alkol çözeltisinde 40 ml saf alkol bulunması istenmektedir. Örnek: Hacim-kütlece % 10’luk 3 litre KCl çözeltisi nasıl hazırlanır? Çözüm: Tanıma göre çözeltinin 100 ml’ sinde 10 g katı KCl bulunması gerekmektedir. 100 / 95 = 632 ml Çözelti miktarı (ml) % 95’ lik alkolden 632 ml alınır ve saf su ile toplam hacim 1. Yani 1500 ml’ lik çözelti hacminin 632 ml’ si % 95’ lik alkoldür. Çözünenin kütlesi % : ———————————. 100 600 ml’ lik saf alkolü % 95 ‘lik olarak hazır bulunan alkolden kullanacağımız için gerekli miktarı hesaplamamız gereklidir.500 ml’dir. Çözünen miktarı (ml) % = ———————————— X 100 Çözelti miktarı(ml) Çözünen miktarı (ml) 40 = ————————————x 100 1500 1500 .5 litre : 1.100 Çözeltinin toplam hacmi Çözünenin kütlesi 10 .5 litrelik alkol çözeltisi hazırlamak için. 100 => Çözelti miktarı : 600 . O halde 1. 40 Çözünen madde miktarı (ml)= ————— = 600 ml saf alkol gereklidir. 1. 23 .5 lt ( 1500 ml ) olacak şekilde tamamlanır. 100 Çözünen maddenin kütlesi (KCl) = ————— = 300 g 3000 100 300 g KCl tartılır ve toplam hacim 3000 ml olacak şekilde saf suda çözülür. 600 %95 = ———————— . 3000 10 : ——————.

24 .1.6. kırma indisi bir araya getirilince madde daha kolay teşhis edilir.19 = 227 ml HCl gerekir. Bu 100 g HCl ‘i % 37’ lik HCl’den sağlayacağız. Bir ışık ışını bir ortamdan başka bir ortama geçerken yönünde ve hızında değişiklikler olur. HCl asidi sıvı olduğu için ve tartımı zor olduğundan gerekli asidin hacmini ölçerek alırsak: m d= —— v 270 1. 1. ışığın boşluktaki hızının madde içerisinde hızına oranına da kırılma indisi denir. Işık çok kırıcı ortama geçerken bu ortamda bulunan taneciklere çarpar.Örnek: Hacim-kütlece % 10’ luk 1 litre HCl çözeltisi . Çözelti miktarı % 37’lik HCl çözeltisinden 270 g aldığımızda içinde 100 g saf HCl var demektir. Işığın farklı ortamlara geçerken yön değiştirmesine kırılma. üstüne asidi ilave etmek daha sonra saf suyla tamamlamak gerekir. Kırılma indisi maddenin kaynama noktası. erime noktası. 100 => Çözelti miktarı : 100 . Işığın elektriksel alanı ile maddenin elektronlarının etkileşmesi ışığın yayılmasını engeller. Özet olarak söylemek gerekirse. Refraktometre Bir çözeltinin içerisinde çözünmüş olan madde miktarının yüzdesi bilinmiyorsa maddenin kırılma indisi değerini bularak tespit etmek mümkündür. bilinmeyen maddenin öteki fiziksel verileriyle. yoğunluğu gibi fiziksel özelliklerinden birisidir. 1 l’lik Balon jojeye az miktarda saf su konur. Asitlerden çözelti hazırlarken çok dikkatli çalışılmalıdır öncelikle az miktar suyu.100 / 37 = 270 g HCl gereklidir.100 Çözeltinin kütlesi Kütlece % 37’lik HCl den.19 = ——— v v = 270 / 1. Üzerine 227 ml HCl ilave edilerek hacim saf suyla 1 litreye tamamlanır. Bu işlem için refraktometre adı verilen aletler kullanılır.yoğunluğu 1. Refraktometre ile ölçümlerde saflığından emin olunan maddenin kırma indisi ölçülür ve bulunan değer literatür verileriyle karşılaştırılır. Eğer ışın hava yerine çok kırıcı bir ortama gönderilirse ışının hızı ve yönü değişir. Çözünenin kütlesi % = ———————————. 100 37 = ——————. Hazırlanmış olan çözeltilerin içinde bulunan çözünmüş maddenin miktarı. özel bir alet yardımıyla tespit edilebilir.19 g/ml olan kütlece % 37’ lik derişik HCl’ den nasıl hazırlanır? Çözüm: Tanıma göre çözeltinin 1 litresinde 100 g saf HCl bulunmaktadır.

Cihazın suyla ayarlanması ve ölçüme hazır duruma getirilmesi aşağıdaki basamaklar takip edilerek yapılır: 1) Cihazın her tarafının. a) b) Resim 1. özellikle de prizmalarının çok temiz olması gerekir. Prizmalar saf alkolle ıslatılmış yumuşak bir bezle temizlenir ve kurulanır (Temizlemede pamuk ve aseton kullanılmaz. laboratuvarda kullanılan diğer cihazlara göre genelde daha ucuz ve daha uzun ömürlüdür.17: Abbe refraktometresinin prizmaları c) 25 . Bakımının iyi yapılması halinde cihaz. Ondan sonra orta kısmındaki kilitleme düğmesi açılarak yüzeyi buzlu prizma üzerine sıcaklığı 20 °C’de tutulan saf sudan bir damla konur. Üstteki prizma alttakinin üstüne kapatılır. Bunun için cihazın orta kısmındaki kilitleme düğmesi açılır ve prizmalar bir birinden ayrılır.Abbe refraktometresi bir laboratuvarda bulunması gereken önemli cihazlardan birisidir. Aksi halde ölçmeler yanlış olur. Bir süre bu sıcaklıkta çalıştırılır. Ölçme de bu tabakadan yararlanılır. Resim1. İki prizma arasında son derece ince bir su tabakası kalır. Öteki cihazlarla çalışıldığında uzun zaman alacak bazı analizler bu cihazla çok kısa zamanda ve daha yüksek doğrulukla yapılabilir. Çünkü cihaz çevre şartlarından çok etkilenir. 2) Cihazın varsa termostatı 20 °C ayarlanır.). Temizleme yapıldıktan sonra prizmalar tekrar eski haline getirilir.16: Abbe refraktometresi Abbe refraktometresinin ölçüm yapabilecek duruma getirilmesi için çeşitli standartlar kullanılır ve su bunlardan birisidir.

18: Skalanın okunması 5) Okumanın yapıldığı teleskopun koluyla oynanarak aydınlık ve karanlık daireleri ayıran çizginin tam ortaya gelmesi sağlanır Bundan sonra oküler (gözün baktığı mercek) ayarlanarak net olarak görülmesi sağlanır. Her iki prizmanın yüzeyi yine saf alkolle ve yumuşak bezle silinip kurutulur. Cihazın aynası sağa sola çevrilerek okülerden bakan göze ışığın en fazla gelmesi sağlanır. Bu durumda skala üzerindeki kırma indisi 1. okülerden bakan kimsenin gözüne bir dairenin yarısı siyah. 6) Isıtma düğmesi kapatılır.33 kırma indisine ayarlanır.3325’e ayarlanır. Bu sınır keskin değilse ve yarım daireler iç içe geçmiş durumdaysa.3) Cihazın skalası yaklaşık 1. Cihaz ölçme yapmaya hazır duruma gelmiştir. aynanın yakınına beyaz bir kağıt konarak gelen ışık demeti diffüz hale getirilir. Böylece daha iyi ölçme yapılır Şekil 1. Prizmalar bir birinden ayrılır. 4) Cihaz teleskopunun (uzun kısım) üstündeki dispersiyon düğmesi öyle ayarlanmalıdır ki. yarısı aydınlık görünmeli ve bu iki yarım dairenin ayrılma sınırı keskin olmalıdır. Cihazdan okunan değer bilinmeyenin indisidir. 26 . 7) Kırma indisi tayin edilmek istenen sıvıdan veya çözeltiden bir damla alınarak cihazın alt prizmasına yerleştirilir ve su için yapılan işlemler tekrarlanır.

27 .  Sonuca göre katı maddeyi tartınız.  Gerekli araç ve gereci tespit edip hazırlayınız. İşlem Basamakları Öneriler  Laboratuvar önlüğünüzü giyiniz.  Araç-gereçlerin temiz ve kuru olmasına dikkat ediniz. yapınız.UYGULAMA FAALİYETLERİ UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA 1.  Çalışmaya özel dikkat edilecek hususları belirleyiniz.1 Bu uygulama ile kütlece yüzde çözelti hazırlayınız.  Çözelti hacmine uygun cam malzeme seçimini yapınız.  Gerekli hesaplamaları doğru olarak  Yaptığınız hesaplamayı kontrol ediniz.  Kullanacağınız kimyasal maddenin etiket bilgilerini mutlaka okuyunuz.  Laboratuvar çalışma kurallarını gözden geçiriniz ve çözeltisi hazırlanacak maddeyi belirleyiniz.  Tartım işlemine geçmeden önce terazinin kalibrasyonunu yapınız  Tartımdan önce mutlaka dara alınız.

 Tartılan çözücüyü katı madde üzerine ilave ediniz.  Artık madde kalmaması için. 28 . maddeyi tarttığınız dara ve huninin iç çeperini yıkatarak aktarınız. Beherin darasını alarak tartımı yapınız.  Karışımı çalkalayarak maddenin tamamen çözünmesini sağlayınız. çözücüyü.  Kullanacağınız çözücüyü hesaplanan miktara göre tartınız.  Tartılan maddeyi dışarı taşırmamak için temiz ve kuru huni kullanınız.  Tartılan katı maddeyi kaba aktarınız.

 Çözeltiyi aktardığınız şişenin üzerine çözeltinin yüzdesini ve adını belirten etiketi yapıştırınız. Raporunuzda çalışmaya has dikkat edilecek hususları belirtiniz. 29 .  Kullandığınız diğer malzemeleri temizleyerek bir sonraki çalışmaya hazır bırakınız.  Çözeltiyi karanlık şişeye aktarınız ve etiketleyiniz.   Araç gereç ve ortamı temizleyiniz.  Sonuçları işlem sırasına göre rapor halinde yazınız.

İşlem Basamakları Öneriler  Laboratuvar önlüğünüzü giyiniz.  Çözücü ilavesinin. 30 .  Kullanacağınız diğer gereçlerin temiz olduğundan emin olunuz. yapınız.  Tartımdan önce mutlaka dara alınız.  Balon jojeye az miktarda çözücüyü aktarınız. geçmemesine dikkat ediniz.  Çalışmaya özel dikkat edilecek hususları belirleyiniz.  Gerekli hesaplamaları doğru olarak  Yaptığınız hesaplamayı kontrol ediniz.  Gerekli araç ve gereci tespit edip hazırlayınız. balon joje hacminin dörtte birlik kısmını. kurallarını maddeyi  Laboratuvar çalışma gözden geçiriniz.  Sonuca göre katı maddeyi tartınız.  Çözelti hacmine uygun balon joje seçimini yapınız ve ıslak olmamasına dikkat ediniz.UYGULAMA 1.  Tartım işlemine geçmeden önce terazinin sıfır ayarını yapınız.  Çözeltisi hazırlanacak belirleyiniz.  Kullanacağınız kimyasal maddenin etiket bilgilerini mutlaka okuyunuz.2 Bu uygulama sonucunda hacim-kütlece yüzde çözelti hazırlayabileceksiniz.

 Temiz ve kuru huni kullanırsanız. ederek katı çözünmesini  Kapağından bastırınız dökmeden çalkalayınız.  Saf suyu koyarken piset ucu. jojenin iç çeperine dokunmamalıdır.  Hafif eğimle aşağı ve yukarı yönde hareketle çalkalayınız.  Hava kabarcığı olduysa biraz bekleyip sıvı seviyesini tekrar kontrol ediniz.  Tartılan maddeyi dışarı taşırmadan balon jojeye aktarınız.  Sıvı seviyesinin. diğer parmak ve avuç içiyle de jojenin gövdesini kavrayınız.  Tekrar çözücü ilave maddenin tamamen sağlayınız. 31 . ve çözeltiyi  Gözle jojenin hacim çizgisiyle sıvı seviyesinin teğet olmasına dikkat ediniz. maddeyi jojeye hatasız aktarırsınız.  Hunide ve darada madde kalıntısı kalmaması için çözücüyle yıkayınız.  Jojenin ağzını kapatıp çalkalayarak maddenin çözünmesini sağlayınız.  Baş parmağınızla kapağı.  Balon jojenin hacim çizgisine kadar çözücü ilave ediniz ve tekrar çalkalayınız. jojenin hacim çizgisini geçmemesine dikkat ediniz.

 Çözeltiyi şişeye aktarırken mutlaka huni kullanınız.  Çözelti hacminin doğruluğundan emin olduktan sonra. hazırlanış tarihini. doğru değeri okuyunuz.  Refraktometrenin prizmasını temizleyiniz. derişimini.  Etiketi şişe gövdesinin ortasına yapıştırınız. skalasına dikkatle 32 .  Çözeltinin adını. çözeltiyi hazırlayan kişinin ad ve soyadını etikete yazınız. karanlık şişeye aktarınız ve etiketleyiniz.  Hazırladığınız çözeltiden damlalıkla numune alarak refraktometrenin prizmasına damlatınız.  Ölçümü dikkatli yapıp.  Refraktometrenin bakınız.

temizleyerek bir sonraki çalışmaya hazır bırakınız. gereç ve refraktometreyi  Kullandığınız diğer malzemeleri de temizleyiniz. edilecek hususları belirtiniz.  Hesaplayarak yaptığınız çözeltinin % derişimi ile refraktometre çalışması sonucu tespit ettiğiniz sonucu karşılaştırınız.  Araç.  Sonuçları işlem sırasına göre rapor  Raporunuzda çalışmaya özgü dikkat halinde yazınız. Çalışmanızın doğruluğunu belirleyiniz. 33 .  Refraktometreyi saf alkole batırılmış yumuşak bezle silmeye özen gösteriniz.

34 .  Pipetin temiz ve kuru olmasına dikkat ediniz. yapınız.UYGULAMA 1. Bu uygulama sonucunda hacimce yüzde çözelti hazırlayabileceksiniz.  Çözeltisi hazırlanacak belirleyiniz. maddeyi  Çözelti hacmine uygun balon joje seçimini yapınız ve ıslak olmamasına dikkat ediniz.  Kullanacağınız kimyasal maddenin etiket bilgilerini mutlaka okuyunuz.  Temiz araç-gereç kullanınız.3 İşlem Basamakları Öneriler  Laboratuvar önlüğünüzü giyiniz.  Gerekli hesaplamaları doğru olarak  Yaptığınız hesaplamayı kontrol ediniz.  Sonuca göre pipet seçimi yaparak puara takınız.  Gerekli araç ve gereci tespit edip hazırlayınız.

balon joje hacminin dörtte birlik kısmının geçmemesine dikkat ediniz.  Madde alımını titizlikle yapınız.  Balon jojeye az miktarda çözücüyü aktarınız.  Pipetteki sıvı maddeyi.  Sıvı maddenin hacmini doğru olarak alınız. 35 .  Madde alımını yavaşça ve dikkatli okuyarak yapınız. dışarı damlatmadan balon jojeye aktarınız.  Sıvı seviyesi pipet hacim çizgisine teğet olmalıdır. Çözücü ilavesinin.

 Isı çıkışı olduysa son sıcaklığın oda sıcaklığına gelmesini sağlayınız.  Tekrar çözücü ilave ederek maddenin tamamen çözünmesini sağlayınız.  Isı çıkışı olduysa balon jojeyi çeşme altına tutarak soğutmaya çalışınız.  Eklenen sıvı balon jojenin boyun kısmına kadar olmalıdır.  Balon jojenin ağzını kapatıp çalkalayarak maddenin çözünmesini sağlayınız. Baş parmağınızla kapağı. 36 . diğer parmak ve avuç içiyle de balon jojenin gövdesini kavrayınız.

doğru değeri okuyunuz. 37 . Hava kabarcığı olmaması için.  Çözücüyü yavaş bir şekilde aktarınız.  Sıvı seviyesiyle göz hizası aynı olmalıdır.  Ölçümü dikkatli yapıp.  Balon jojenin alt kısmından kavrayarak çalkalayınız.  Balon jojenin hacim çizgisine kadar çözücüyle tamamlayarak çalkalayınız. pisetin ağzı balon jojenin iç çeperine dokundurmadan çözücü aktarılmalıdır.  Kapağından bastırarak çözeltinin dökülmemesine dikkat ediniz.

38 .  Sonuçları işlem sırasına göre rapor  Raporunuzda çalışmaya özgü dikkat halinde yazınız. Çözeltiyi şişeye aktarırken mutlaka huni kullanınız. karanlık şişeye aktarınız ve etiketleyiniz.  Kullandığınız diğer malzemeleri de  Araç gereç ve ortamı temizleyiniz.  Etiketi şişe gövdesinin ortasına yapıştırınız. temizleyerek bir sonraki çalışmaya hazır bırakınız.  Çözelti hacminin doğruluğundan emin olduktan sonra. edilecek hususları belirtiniz.

Aşağıdaki işlemlerden hangisinde çözünme olmaz? A) Suya kolonya damlatılması B) Çaya şeker katılması C) Suya buz katılması D) Yağ lekelerinin benzinle temizlenmesi I. Homojen karışımlardır II. 5. Tek çözünen içeriklerdir III. II ve III B) Yalnız I C) II ve III D) Yalnız III Aşağıdakilerden hangisinin sulu çözeltisi elektrik akımını en az iletir? A) KOH B) H2SO4 C) O2 D) NaCl I-Sıcaklığı yükseltmesi II-Katıyı toz haline getirmek III-Bir karıştırıcı ile karıştırmak Yukarıdakilerden hangileri bir katının hem çözünürlüğünü hem de çözünme hızını değiştirir? A) Yalnız I B) I ve II C) II ve III D) I ve III 15 gram şekerin 60 gram suda çözünmesiyle oluşan çözeltide şeker yüzdesi kaçtır? A) 9 B) 15 C) 20 D) 25 2. 39 .ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME OBJEKTİF TEST (ÖLÇME SORULARI) Aşağıdaki sorularda uygun seçeneği işaretleyiniz. 1. 3. Elektrik akımını iletirler Yargılardan hangileri çözeltiler için her zaman doğrudur? A) I. 4.

6. 8. Kütlece %20’lik 800 g çözeltide kaç gram NaOH çözünmüştür? A) 160 g B) 200 g C) 120 g D) 140 g 360 g su kullanılarak hazırlanan %40’lık alkol çözeltisinde çözünen maddenin kütlesini bulunuz. DEĞERLENDİRME Sorulara verdiğiniz cevaplar ile cevap anahtarınızı karşılaştırınız. 40 . A) 144 g B) 240 g C) 400 g D) 320 g 400 g %12’lik CaCl2 çözeltisinde 40 gr CaCl2 eklenmesiyle oluşan çözelti yüzde kaçlıktır? A) %20 B) %9 C) %22 D) %15 1250 gram %20’lik tuz çözeltisi hazırlamak için gerekli suyun kütlesini hesaplayınız. cevaplarınız doğru ise uygulamalı teste geçiniz. 9. Yanlış cevap verdiyseniz öğrenme faaliyetinin ilgili bölümüne dönerek konuyu tekrar ediniz. 10. A) 50 g B) 500 g C) 750 g D) 1000 g 400 g %10’luk Na2CO3 çözeltisinin değişimi %20’e çıkarmak için çözeltide kaç gram daha Na2CO3 çözülmelidir? A) 80 g B) 100 g C) 50 g D) 150 g 7.

Yetersiz olduğunuzu düşünüyorsanız öğretmeninize danışınız. Konuları arkadaşlarınızla tartışınız. Kullanılacak Araç ve Gereçler 1 Hassas terazi 2 Pipet 3 Balon joje 4 Katı kimyasal madde 5 Sıvı kimyasal madde 6 Puar Sıra Nu. Kendinizi yeterli görüyorsanız diğer öğrenme faaliyetine geçiniz.UYGULAMALI TEST (YETERLİK ÖLÇME) 200 g kütlece % 5’lik şeker çözeltisi hazırlayarak aşağıda belirtilen uygulama faaliyetini gözlenecek davranışları dikkate alarak gerçekleştiriniz. 41 . 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 7 Huni 8 Piset 9 Saf su 10 Etiket 11 Laboratuar önlüğü 12 Spatül Hayır Değerlendirme Ölçütleri Evet Laboratuvar kıyafetinizi giydiniz mi? Gerekli hesaplamaları doğru olarak yaptınız mı? Dikkat edilmesi gereken hususları belirlediniz mi? Gerekli araç ve gereci hazırladınız mı? Uygun balon joje seçimini yaptınız mı? Kullanılan kimyasalın etiket bilgilerini okudunuz mu? Madde ölçümünü kuralına uygun olarak yaptınız mı? Balon jojeye ilk olarak az miktarda çözücü koydunuz mu? Çözünen maddeyi tamamen çözdünüz mü? Çözelti hacmini doğru olarak ayarladınız mı? Balon jojenin ölçü çizgisi ile sıvı seviyesini teğet olarak ayarladınız mı? Yapılan çözeltiyi etiketlediniz mi? Yaptığınız bütün işlemlerde laboratuvar çalışma kurallarına uygun davrandınız mı? İş güvenliği kurallarına riayet ettiniz mi? Yapılan işin raporunu hazırladınız mı? DEĞERLENDİRME Bu faaliyet sırasında bilgi konularında veya uygulamalı iş parçalarında anlamadığınız veya beceri kazanamadığınız konuları tekrar ediniz.

MOLAR ÇÖZELTİ HAZIRLAMA 2. Molarite bir litrelik çözeltideki çözünmüş maddenin mol cinsinden ifadesidir. çözeltinin 1 litresinde 1 mol maddenin çözündüğü anlaşılır.1: Çeşitli molar çözeltiler Çözeltilerde belli bir hacim içerisinde ne kadar madde çözündüğünü bilmek önemlidir.ÖĞRENME FAALİYETİ–2 ÖĞRENME FAALİYETİ-2 AMAÇ Gerekli ortam sağlandığında kurallarına uygun olarak. katı ve sıvı maddelerden molar çözelti hazırlayabileceksiniz.1 litresinde 1 mol yani 40 gram çözünmüş NaOH içeren çözelti demektir. Şekil 2. M ile gösterilir. Örneğin 1 molar NaOH çözeltisi . Örneğin bir ilacın aşırı dozda kullanımı ölüme yol açabilir. 42 . 1 M çözelti denilince. Mol kavramı ile molar çözeltiler arasındaki bağlantıları tespit ediniz. en çok kullanılan derişim birimlerinden biridir. ARAŞTIRMA   Molar çözeltiler hakkında bilgi edininiz.1: Çözeltide çözünmüş moleküller Molar derişim. çözünmüş madde dozunun aşırı olması veya yetersiz olması istenmeyen birçok hayati sonuçlar doğurur. Tarımda ve tıpta kullanılan çözeltilerde. Bu nedenle hangi maddeden ne kadar alındığının bilinmesi gerekir.1. Kimyada bir çözeltinin içerdiği madde miktarının bilinmemesi yanlış ve tehlikeli sonuçlara neden olur. 2. Molarite Resim 2.

5 g ) Çözüm: m= 23.5 II. n= çözünen maddenin mol sayısı v= litre cinsinden çözeltinin hacmi M= molarite (mol / litre)’dir mol / litre terimi yerine "molar" terimi kullanılır Mol sayısı yerine.5 43 .4 mol 58.5 V= 500 ml = 0.4 M= —— → M = —— = 0. Örnek: 23.5 g I.Yol: m n= —— → MA 23. n= m / MA yazılırsa n m / MA m 1 m M = ——— → ———— → —— . Çözeltinin molar derişimi nedir? (NaCl=58.V(l) 23.8 mol / l 58.4 g NaCl kullanılarak 500 ml çözelti hazırlanıyor. M= n (mol) V(l) yazılabilir.Molarite = Çözünenin mol sayısı Çözelti hacmi formül edildiğinde. V(l) bağıntısı elde edilir Problemde mol sayısı verilmeyip kütle verildiğinde bu bağıntıdan kolaylıkla çözüm yapılabilir. —— = ————— V V/1 MA V MA . 0.4 n = —— = 0. V (l) 0.4 g MA= 58.8 mol/t Hacmin daima litre olmasına dikkat edilmelidir.4 M = ————— = 0.5 . V(l) M= m MA .5 l M= ? n 0. Yol : m M= ——— MA.

2 M NaOH çözeltisinde 8 g katı NaOH çözülüyor.V(l) = 0.4 44 .7 n = —— = 0.08 mol 0.25 Örnek: 400 ml 0.4 I.5 .5 g V(ml)= ? n 0.2 molar İlave m= 8 g MA=40 g Mson= ? I.02 M = —— = 0.448l 250cm3= 0.Örnek: 11.4 l NKA da x mol olan NH3 0.Yol: n M= —— V (l) n 0.250l) Çözüm: NKA da 1 mol olan NH3 22.4 = ————— = 0.5 MA= 58. Yol: m M= ——— MA.2 = —— = 0.5 l = 500 ml 58. Yeni çözeltide NaOH molar derişimi nedir? Çözüm: V= 400 ml = 0.7 g M=0.4 l M: 0.7 0.7 g NaCl kullanılarak 0.4 = —— V (L) V II. V(l) Örnek: NKA’ da hacmi 448 cm3 olan NH3 ( amonyak ) gazı ile 250 cm3 çözelti hazırlanıyor.5 g ) Çözüm: m= 11.2 mol 58.2 M = —— 0.4 n M= —— V (l) 0.448 X = ————— = 0.5 mol/l = 500 ml 11.448 l ———————————————— 1 x 0.02 mol 22.08 mol/l 0.Yol: m n= —— MA 11.4 M kaç ml çözelti hazırlanabilir? ( NaCl = 58. Amonyağın molar derişimini bulunuz? (448 cm3= 0.

4 l M=0.= 36. 36.28 moldür.5 1200 X ———————————— 1200 .V(l) m Ms = ——— MA .5 ) Çözüm: d=1.28 M = ———— = 0.5 M HCl çözeltisi hazırlamak için kaç ml kullanılmalıdır? ( HCl = 36.4 m = 3. 0.5 X= ————— = 438 g HCl olmalıdır.5 V= 400 ml = 0. Yol: m M= ——— MA.5 ‘luk HCl ‘ den kullanıldığına göre: 100 36.(l) m 0. m d= —— V (ml) m 1.04 11.2 = ———— → 40 .m 8 n= —— n = —— = 0. n Ms = —— V (lt) II.2 = —— → 1000 m = 1200 g Çözeltide 1200 g HCl olmalıdır.5 45 .2 = 0.08 + 0.4 Örnek: Kütlece % 36.5’luk ve özkütlesi 1.2 mol MA 40 Yeni çözeltide toplam mol sayısı 0.5 MA.2 g/ml Y= 36.2 M = ———— = 0. 100 HCl ‘nin mol sayısı ise: m n= —— MA 438 n = —— = 12 mol 36. 7 mol / l 0.2 g/ml olan HCl’den 400 ml 0. 0.2 g 0. % 36.5 mol/l Vml = ? Molar derişim 1 litredeki mol sayısı olduğuna göre HCl çözeltisinin 1 litresinde kaç mol HCl bulunduğu hesaplanmalıdır. 7 mol / l 40 .

Çözeltinin hacmi 1 litre ( Molarite olduğu için ) derişim. V Hesaplamanın çok basamaklı çözümü olduğundan. MA .2 7.4 12 molarlık çözeltinin 0. Hazırlanacak molar çözelti için. n M= —— V 12 m = ——— = 12 molardır.365 . V(l) V(ml) = ——————— %C. önce çözünecek madde miktarı hesaplanır.5 .3 = ——— = 16. 1.2: Tartılmış katı madde 46 . Resim 2. V(ml) M = ——————— MA .7 ml olarak bulunur. Molar çözeltiler belli hacimleri ölçen balon jojelerde hazırlanır.2 mol HCI içermesi için hacmi: n M= —— V 0. 1 400 ml 0. %C .5 M HCl çözeltisi : n M= —— V n 0. 0. 0.2 12 = ——— = 16.d Verilen bu bağıntıya göre aynı problem çözülürse: 0.5 = —— = 0. V(l) M .4 V(ml) = ——————— 0.2 mol HCl içerir. problemi çözerken kullanılan kısa formül ve orantılar tek bir bağıntıda toplanabilir. d .5 .7 ml olmalıdır.438 Yukarıda çözülen örnekler gibi istenilen çözeltinin hesaplamaları yapılır. Molaritede en önemli nokta çözeltinin son hacmidir. 0. 36.

Molar çözeltilerin en önemli dezavantajı sıcaklığa bağımlı oluşudur çünkü sıcaklıkla.3: Çözelti hazırlama basamakları c Üzerine tekrar çözücü ilave edilerek maddenin çözünmesi sağlanır. Resim 2.Daha sonra çözeltinin hacmine uygun balon joje seçimi yapılır. öncelikle çözünen maddenin gram olarak kütlesi molarite formülü yardımıyla hesaplanır. Hesaplanan miktarda madde ölçülerek balon jojeye aktarılır. 47 . Eğer katı madde kristal suyu içeriyorsa molekül ağırlığı hesaplanırken kristal suları da hesaba katılmalıdır. Daha sonra hacim çizgisine kadar çözücü ile tamamlanır.4: Molar çözeltilerde hacim kontrolü Katı maddelerden molar derişimi bilinen bir çözelti hazırlarken. oda sıcaklığına kadar soğutulması ve hacim kontrolünün tekrar yapılması gerekir. Bu nedenle çözelti hazırlama esnasında sıcaklık artışı oluşmuşsa. a b Resim 2. Balon jojeye az miktarda çözücü konur. sıvı hacmindeki genleşme derişimi değiştirir.

şiddetli ısı çıkışı olan bir reaksiyon olacağı için ani sıçrama ve patlama meydana gelerek kazalara neden olur.Sıvı maddelerden molar değişimi bilinen bir çözelti hazırlanırken de çözünen madde mililitre olarak hesaplanması için kullanılan sıvı maddenin yoğunluğu ve yüzdesi bilinmelidir. Kuvvetli asit çözeltileri hazırlanırken balon jojeye öncelikle su daha sonra yavaş yavaş asit eklenmelidir. Resim 2. 48 . Hazırlanan çözeltiler mutlaka karanlık şişelere aktarılmalıdır. Üzeri etiketlenerek stok çözelti olarak muhafaza edilmelidir.5: Pipet seçimi ve puarın takılışı Çözelti için istenilen hacim pipet ve puar kullanılarak çok dikkatli bir şekilde istenilen hacim çekilmelidir. Aksi halde çözünme olayı.

 Tartımdan önce mutlaka dara alınız.  Gerekli hesaplamaları doğru olarak  Yaptığınız hesaplamayı kontrol ediniz.  Tartım işlemine geçmeden önce terazinin sıfır ayarını yapınız.  Gerekli araç ve gereci tespit edip hazırlayınız.UYGULAMA FAALİYETLERİ UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA 2.  Sonuca göre katı maddeyi tartınız. 49 .  Çözelti hacmine uygun balon joje seçimini yaparak. yapınız.  Kullanacağınız kimyasal maddenin etiket bilgilerini mutlaka okuyunuz. maddeyi  Çözeltisi hazırlanacak belirleyiniz.1 İşlem Basamakları Öneriler  Laboratuvar önlüğünüzü giyiniz. kuru ve temiz olmasına dikkat ediniz.

 Balon jojeye az miktarda çözücüyü aktarınız. jojenin iç çeperine dokundurarak yıkatınız.  Balon jojeye biraz daha çözücü ilave ediniz. jojenin boyun kısmından aşağıda olmalıdır. Çözücü ilavesinin. maddeyi jojeye hatasız aktarırsınız.  Sıvı seviyesi.  Hunide ve darada madde kalıntısı kalmaması için çözücüyle yıkayınız.  Çözücüyü koyarken piset ucunun. 50 .  Temiz ve kuru huni kullanırsanız.  Tartılan maddeyi dışarı dökmeden balon jojeye aktarınız. balon joje hacminin dörtte birlik kısmının geçmemesine dikkat ediniz.

 Kullandığınız malzemeleri temizleyerek bir sonraki çalışmaya hazır bırakınız. hususları belirtiniz.  Araç. ayıraç şişesine aktarınız ve etiketleyiniz.  Balon jojenin hacim çizgisine kadar çözücü ilave ediniz. 51 .  Çözelti hacminin doğruluğundan emin olduktan sonra.  Etiketi şişe gövdesinin ortasına yapıştırınız. ederek katı çözünmesini  Baş parmağınızla kapağı.  Sıvı seviyesinin.  Çözeltinin molaritesini ve adını etikete yazınız.  Hafif eğimle aşağı ve yukarı yönde hareketle çalkalayınız. balon jojenin hacim çizgisini geçmemesine dikkat ediniz. diğer parmak ve avuç içiyle de jojenin boyun gövdesini kavrayınız. Tekrar çözücü ilave maddenin tamamen sağlayınız. gereç ve ortamı temizleyiniz.  Çözeltiyi şişeye aktarırken mutlaka huni kullanınız.  Sonuçları işlem sırasına göre rapor  Raporunuzda çalışmaya has dikkat edilecek halinde yazınız.

 Gerekli hesaplamaları doğru olarak  Yaptığınız hesaplamayı kontrol ediniz.  Çözelti hacmine uygun balon joje seçimini yaparak.2: İşlem Basamakları Öneriler  Laboratuvar önlüğünüzü giyiniz.  Pipetin temiz ve kuru olmasına dikkat ediniz.  Sonuca göre pipet seçimi yaparak puara takınız. temiz ve kuru olmasına dikkat ediniz. 52 .  Gerekli araç ve gereci tespit edip hazırlayınız. balon joje hacminin dörtte birlik kısmını geçmemesine dikkat ediniz. yapınız.  Çözücü ilavesinin.UYGULAMA 2.  Balon jojeye az miktarda çözücüyü aktarınız. maddeyi  Çözeltisi hazırlanacak belirleyiniz.  Kullanacağınız kimyasal maddenin etiket bilgilerini mutlaka okuyunuz.

 Sıvı seviyesi pipet hacim çizgisine teğet olmalıdır.  Pipeti dik tutunuz ve puarı doğru kullanınız.  Sıvı maddenin hacmini doğru olarak alınız.  Başparmağınızla kapağı. 53 .  Balon jojenin ağzını kapatıp çalkalayarak maddenin çözünmesini sağlayınız.  Eklenen sıvı balon jojenin boyun kısmına kadar olmalıdır.  Madde aktarımını kuralına uygun yapınız. Madde alımını kuralına uygun yapınız.  Pipetteki sıvı maddeyi.  Tekrar çözücü ilave ederek maddenin tamamen çözünmesini sağlayınız. diğer parmak ve avuç içiyle de balon jojenin boynunu kavrayınız. dışarı damlatmadan balon jojeye aktarınız.

 Isı çıkışı olduysa son sıcaklığın oda sıcaklığına gelmesini sağlayınız.  Kullandığınız diğer malzemeleri de temizleyerek bir sonraki çalışmaya hazır bırakınız. hazırlanış tarihini ve hazırlayanın ad-soyadını etikete yazınız.  Balon jojenin hacim çizgisine kadar çözücü ilave ediniz.  Çözeltiyi şişeye aktarırken mutlaka huni kullanınız.  Sonuçları işlem sırasına göre rapor  Raporunuzda çalışmaya özgü dikkat halinde yazınız.  Piseti balon jojeye çözücüyü aktarınız.  Araç gereç ve ortamı temizleyiniz. 54 . dokundurmadan  Kapağından bastırarak çözeltinin dökülmemesine dikkat ediniz. edilecek hususları belirtiniz. derişimini.  Balon jojenin hacim çizgisine kadar çözücüyle tamamlayarak çalkalayınız. olduktan sonra ayıraç şişeye aktararak etiketleyiniz.  Çözelti hacminin doğruluğundan emin  Etiketi şişe gövdesinin ortasına yapıştırınız.  Çözeltinin adını. Isı çıkışı olduysa balon jojeyi çeşme altına tutarak soğutmaya çalışınız.

5 ) A)3 B )5 C)2 D)4 300 ml 2. 5. 4 g NH4NO3 kaç moldür? (N: 14 H: 1 O: 16 ) A ) 0.ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME OBJEKTİF TEST (ÖLÇME SORULARI) Aşağıdaki sorularda uygun seçeneği işaretleyiniz.08 C ) 0.06 D ) 0.2 M AlCl3 çözeltisini hazırlamak için kaç gram madde tartılmalıdır? (Al : 27 Cl : 35.2 B ) 50 C ) 52.03 0. 4.5 ) A ) 44 B ) 88 C ) 64 D ) 56 55 2.8 D ) 78.5 litre 2 M HCI çözeltisinde kaç mol HCI çözünmüştür? (HCI :36.2 gramında 3.4 XOH bileşiğinin 11.2 gram oksijen bulunduğuna göre x’in atom kütlesi kaçtır? (O : 16 H : 1 ) A)7 B ) 19 C ) 23 D ) 39 56 g C2H4 ile m gram NH3 bileşiklerindeki atom sayıları birbirine eşittir. 6. . Buna göre m kaç gramdır? (H: 1 C: 12 N: 14 ) A) 51 B)14 C )28 D)7 1. 1.05 B ) 0.4 mol (NH4 )2 SO4 kaç gramdır? (N: 14 S: 32 O: 16 H: 1 ) A ) 47. 3.

3 B ) 0. 0. Çözeltideki NH3 ‘ın molaritesi nedir? A ) 0.01 % 10’luk gümüş nitrat çözeltisinin yoğunluğu 1.7.79 Yoğunluğu 1.3 M HCl çözeltisi hazırlamak için kaç ml gereklidir.5 C ) 0.1 D ) 0. DEĞERLENDİRME Sorulara verdiğiniz cevaplar ile cevap anahtarınızı karşılaştırınız.4 C ) 2.02x1021 NH3 molekülü suda çözünerek 100 mI çözelti hazırlanmıştır. 56 . Bu çözeltinin molaritesi nedir? (Ag : 108 O: 16 N : 14 ) A ) 0. A ) 8.82 D ) 0. cevaplarınız doğru ise uygulamalı teste geçiniz. 6. Yanlış cevap verdiyseniz öğrenme faaliyetinin ilgili bölümüne dönerek konuyu tekrar ediniz.22 8.95 B ) 0. 9.64 C ) 0.09 g/ml.’dir.80 B ) 7.73 D ) 6.19 g/ml ve % 37’lik HCl den 250 ml .

Spatül Sıra Nu. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 Değerlendirme Ölçütleri Laboratuvar kıyafetinizi giydiniz mi? Gerekli hesaplamaları doğru olarak yaptınız mı? Dikkat edilmesi gereken hususları belirlediniz mi? Gerekli araç ve gereci hazırladınız mı? Uygun balon joje seçimini yaptınız mı? Kullanılan kimyasalın etiket bilgilerini okudunuz mu? Madde ölçümünü kuralına uygun olarak yaptınız mı? Balon jojeye ilk olarak az miktarda çözücü koydunuz mu? Çözüneni maddeyi tamamen çözdünüz mü? Çözelti hacmini doğru olarak ayarladınız mı? Balon jojenin ölçü çizgisi ile sıvı seviyesini teğet olarak ayarladınız mı? Yapılan çözeltiyi etiketlediniz mi? Yaptığınız bütün işlemlerde laboratuvar çalışma kurallarına uygun davrandınız mı? İş güvenliği kurallarına riayet ettiniz mi? Evet Hayır DEĞERLENDİRME Bu faaliyet sırasında bilgi konularında veya uygulamalı iş parçalarında anlamadığınız veya beceri kazanamadığınız konuları tekrar ediniz. Kendinizi yeterli görüyorsanız diğer öğrenme faaliyetine geçiniz. Saf su 6.Etiket 7.UYGULAMALI TEST (YETERLİK ÖLÇME) 500 ml . Konuları arkadaşlarınızla tartışınız. Huni 5. 57 .Balon joje . Pipet 2.Piset .Puar .Sıvı kimyasal madde 4.Laboratuvar önlüğü 8. 2 M ‘lık NaOH çözeltisini gerekli hesaplamaları yaparak hazırlayınız.Hassas terazi. Kullanılacak Araç ve Gereçler 1. Yetersiz olduğunuzu düşünüyorsanız öğretmeninize danışınız. Katı kimyasal madde 3.

O:16 ) A) 11 B) 23 C) 31 D) 39 Aşağıda verilen maddelerden eşit kütlelerde alınarak birer litre çözeltileri hazırlanıyor.6 C) %28 D) %32.5 ) A) NH3 B) NaCl C) NaOH D) HNO3 Kütlece % 80 C2H5OH içeren ve özkütlesi 0. Buna göre X elementinin atom kütlesi nedir? (I:127. 3.6 C) 0. 4.92 g/ml olan çözeltinin molar derişimini bulunuz? A) 6 B) 12 C) 16 D) 14 2. O:16.8 XIO3 bileşiğinin 0. Kütlece % 15’ lik 80 gram şeker çözeltisi hazırlamak için kaç gram şeker ve kaç gram su gerekir? A )12 g şeker/68 g su B) 15 g şeker/85 g su C) 22 g şeker/78 g su D)25 g şeker/75 g su 38.MODÜL DEĞERLENDİRME MODÜL DEĞERLENDİRME OBJEKTİF TEST (ÖLÇME SORULARI) Aşağıdaki sorularda uygun seçeneği işaretleyiniz.02 molünün kütlesi 3. Cl : 35. Hangi çözeltinin molar derişimi en büyüktür? ( H:1.8 gram tuz çözülerek hazırlanan çözeltinin kütlece yüzdesi nedir? A) %25.7 126 gram HNO3 içeren 5 litre çözelti kaç molardır? ( H:1.96 gramdır.4 B) 0. N:14. 1.2 D) 0. N:14. 6. 58 . 5. Na : 23.2 B) % 23. O:16 ) A) 0.2 gram suda 11.

DEĞERLENDİRME Sorulara verdiğiniz cevaplar ile cevap anahtarınızı karşılaştırınız.5 M Ca(NO3)2 çözeltisi hazırlamak için gerekli çözünen maddenin mol sayısını bulunuz. özkütlesi 1. 10. A) 0.6 C) 0.2 g / ml olan kütlece 12. 59 . cevaplarınız doğru ise uygulamalı teste geçiniz. Yanlış cevap verdiyseniz öğrenme faaliyetinin ilgili bölümüne dönerek konuyu tekrar ediniz. 9.2 g / ml olan HCl çözeltisinin kütlece % 36.5’ i HCl’ dir.6 gram HNO3 içeren kaç ml HNO3 çözeltisi gerekir? (HNO3 : 63 ) A) 300 B) 400 C) 600 D) 500 400 ml 1. Bu çözeltide HCl’ nin molar derişimi nedir? (HCl : 36.7 D) 1 600 ml 2 M HNO3 çözeltisi hazırlamak için.5 molar NaOH çözeltisi hazırlamak için kütlece % 75 ‘ lik kaç gram NaOH çözeltisi gerekir? ( Na:23.7. H:1 ) A)32 B) 18 C) 25 D)40 Özkütlesi 1. O:16.9 B) 0.5 ) A) 3 B)12 C) 9 D) 18 8. 1200 ml 0.

Kendinizi yeterli görüyorsanız diğer öğrenme faaliyetine geçiniz.15 olan . 60 .UYGULAMALI TEST (YETERLİK ÖLÇME) Yoğunluğu 1. Konuları arkadaşlarınızla tartışınız. Huni 6 Piset. % 30’luk HCl’yi kullanarak 250 ml 0. Kullanılacak Araç ve Gereçler 1 Hassas terazi 2 Pipet. Yetersiz olduğunuzu düşünüyorsanız öğretmeninize danışınız.1 M HCl çözeltisini gerekli hesaplamaları yaparak hazırlayınız. Balon joje 3 Katı kimyasal madde 4 Sıvı kimyasal madde 5 Puar. Saf su 7 Etiket 8 Laboratuvar önlüğü 9 Spatül Sıra Nu. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 Değerlendirme Ölçütleri Laboratuvar kıyafetinizi giydiniz mi? Gerekli hesaplamaları doğru olarak yaptınız mı? Dikkat edilmesi gereken hususları belirlediniz mi? Gerekli araç ve gereci hazırladınız mı? Uygun balon joje seçimini yaptınız mı? Kullanılan kimyasalın etiket bilgilerini okudunuz mu? Madde ölçümünü kuralına uygun olarak yaptınız mı? Balon jojeye ilk olarak az miktarda çözücü koydunuz mu? Çözünen maddeyi tamamen çözdünüz mü? Çözelti hacmini doğru olarak ayarladınız mı? Balon jojenin ölçü çizgisi ile sıvı seviyesini teğet olarak ayarladınız mı? Yapılan çözeltiyi etiketlediniz mi? Yaptığınız bütün işlemlerde laboratuvar çalışma kurallarına uygun davrandınız mı? İş güvenliği kurallarına riayet ettiniz mi? Evet Hayır DEĞERLENDİRME Bu faaliyet sırasında bilgi konularında veya uygulamalı iş parçalarında anlamadığınız veya beceri kazanamadığınız konuları tekrar ediniz.

CEVAP ANAHTARLARI CEVAP ANAHTARLARI ÖĞRENME FAALİYETİ-1’İN CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 C B C A C A B A D C ÖĞRENME FAALİYETİ-2’NİN CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 6 7 8 9 A C D A A B C B D MODÜL DEĞERLENDİRME CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 A B A B A C B D A B 61 .

Temel Kimya Cilt 1.com www. Loretta JONES (Çev.Esma KILIÇ .tr/akademik/mdemir www. Ankara. Rahim POLAT . Rahim POLAT .com www.KAYNAKÇA KAYNAKÇA            ATKINS Peter.aof.kimyaevi. 1998 ARIK Ahmet. Hazma YILMAZ). Paşa Yayıncılık. Bilim Yayıncılık. . Oran Yayıncılık İzmir. 2002 ARIK Ahmet.kimyaokulu. Nasuh ÜLKER . Kimya 1. Fıtnat KÖSEOĞLU. Fıtnat KÖSEOĞLU. 2003.uk 62 . Oran Yayıncılık İzmir. 2002 KARACA Faruk.bogamedikal. Nasuh ÜLKER . Ankara.edu.Esma KILIÇ .Temel Kimya Cilt 2. . Lise 2 Kimya. Loretta JONES (Çev.adu. Kimya 2.edu.mustafaaltinisik.1999 ATKINS Peter. www.tr/kitap www. Bilim Yayıncılık.org.com/labmalzemeleri www. Ankara. Hazma YILMAZ).

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful