T.C.

MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI

MEGEP
(MESLEKİ EĞİTİM VE ÖĞRETİM SİSTEMİNİN GÜÇLENDİRİLMESİ PROJESİ)

KİMYA TEKNOLOJİSİ

ÇÖZELTİLER 1

ANKARA 2008

Milli Eğitim Bakanlığı tarafından geliştirilen modüller;  Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığının 02.06.2006 tarih ve 269 sayılı Kararı ile onaylanan, Mesleki ve Teknik Eğitim Okul ve Kurumlarında kademeli olarak yaygınlaştırılan 42 alan ve 192 dala ait çerçeve öğretim programlarında amaçlanan mesleki yeterlikleri kazandırmaya yönelik geliştirilmiş öğretim materyalleridir (Ders Notlarıdır). Modüller, bireylere mesleki yeterlik kazandırmak ve bireysel öğrenmeye rehberlik etmek amacıyla öğrenme materyali olarak hazırlanmış, denenmek ve geliştirilmek üzere Mesleki ve Teknik Eğitim Okul ve Kurumlarında uygulanmaya başlanmıştır. Modüller teknolojik gelişmelere paralel olarak, amaçlanan yeterliği kazandırmak koşulu ile eğitim öğretim sırasında geliştirilebilir ve yapılması önerilen değişiklikler Bakanlıkta ilgili birime bildirilir. Örgün ve yaygın eğitim kurumları, işletmeler ve kendi kendine mesleki yeterlik kazanmak isteyen bireyler modüllere internet üzerinden ulaşılabilirler. Basılmış modüller, eğitim kurumlarında öğrencilere ücretsiz olarak dağıtılır. Modüller hiçbir şekilde ticari amaçla kullanılamaz ve ücret karşılığında satılamaz.

  

İÇİNDEKİLER
AÇIKLAMALAR ....................................................................................................................ii GİRİŞ ....................................................................................................................................... 1 ÖĞRENME FAALİYETİ-1 ..................................................................................................... 3 1. YÜZDE ÇÖZELTİ HAZIRLAMA...................................................................................... 3 1.1. Çözeltiler....................................................................................................................... 3 1.1.1. Çözünme ................................................................................................................ 3 1.1.2. Çözelti Türleri........................................................................................................ 6 1.1.3. Çözelti Derişimleri............................................................................................... 12 1.1.4. Çözelti Hazırlama ................................................................................................ 18 1.1.5. Balon Joje ............................................................................................................ 19 1.1.6. Refraktometre ...................................................................................................... 24 UYGULAMA FAALİYETLERİ....................................................................................... 27 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME .................................................................................... 39 ÖĞRENME FAALİYETİ-2 ................................................................................................... 42 2. MOLAR ÇÖZELTİ HAZIRLAMA ................................................................................... 42 2.1. Molarite....................................................................................................................... 42 UYGULAMA FAALİYETLERİ....................................................................................... 49 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME .................................................................................... 55 MODÜL DEĞERLENDİRME .............................................................................................. 58 CEVAP ANAHTARLARI ..................................................................................................... 61 KAYNAKÇA ......................................................................................................................... 62

i

Donanım Sınıfta Büyük ekran televizyon. hacimce % çözelti ve kütlece – hacimce % çözelti hazırlayabileceksiniz. huni. verilen ölçme araçları ile kendi kendinizi değerlendireceksiniz. MODÜLÜN AMACI EĞİTİM ÖĞRETİM ORTAMLARI VE DONANIMLARI ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ii .AÇIKLAMALAR AÇIKLAMALAR KOD ALAN DAL/MESLEK MODÜLÜN ADI MODÜLÜN TANIMI SÜRE ÖN KOŞUL YETERLİK 524KI0017 Kimya Teknolojisi Alan Ortak Çözeltiler 1 Öğrenciye. sınıf veya bölüm kitaplığı. bilgisayar ve donanımları. Katı ve sıvı maddelerden molar çözelti hazırlayabileceksiniz. VCD veya DVD çalar. kendi kendine veya grupla çalışabileceğiniz tüm ortamlar. Katı ve sıvı maddelerden kurallarına uygun olarak. 2. internet ( bilgi teknolojileri ortamı ). işletme. spatül. Amaçlar 1. beher. 40/32 Çözelti hazırlamak Genel Amaç Gerekli ortam sağlandığında kuralına uygun olarak çözelti hazırlayabileceksiniz.  Modül sonunda öğretmeniniz tarafından teorik ve pratik performansınızı ölçme teknikleri uygulayarak modül uygulamaları ile kazandığınız bilgi ve becerileri ölçerek değerlendirileceksiniz. baget. ev. mol sayısı. piset. kütle – hacim ilişkisinden yararlanarak % çözelti ve molar çözelti hazırlama becerisi kazandıracak olan öğrenme materyalidir. internet bağlantısı Laboratuarda Hassas terazi. balon joje. refraktometre. Ortam Laboratuvar sınıf.  Modülün içinde yer alan herhangi bir öğrenme faaliyetinden sonra. projeksiyon. çözünme olgusu çerçevesinde. pipet. puar. kütüphane. kütlece % çözelti. tepegöz.

Laboratuvarda çözelti hazırlamanın ne derece hassasiyet gerektirdiğini ve ne kadar önemli olduğunu anlayacaksınız. profesyonel laboratuvar uygulamalarıyla bütünleşerek sağlanmaktadır. görevini titizlikle başaran ayrıca her türlü üretim sektöründe başarıyla çalışabilme becerisini kazandırmakla. meslek yaşamınızda olumlu katkılarda bulunmak ana hedefimizdir. 1 . Kimya endüstrilerinin kullanım açısından olmazsa olmazı olan çözeltileri. Günümüzde. Bu modül ile problemlerin ifadesi ve çözümleriyle beraber bir kimyacı mantığı ile düşünerek temel laboratuvar becerisi kazanacaksınız. Kimya Teknolojisi alanına yönelik eğitimin en önemli temel taşlarından birisi olan Çözeltiler 1 modülünü öğreneceksiniz. Mesleğinizin kimya sektörünün ihtiyacı olan bir parçasını tamamlamak ve alanında özgüveni gelişmiş.GİRİŞ GİRİŞ Sevgili Öğrenci. istihdam edilecek bir eleman olarak mesleki anlamda ihtiyaç duyulan türde ve oranda hazırlayabileceksiniz. geçerli olan bilimsel ve teknolojik gelişmeler.

2 .

1. Çözünme Bir maddenin bir başka madde içerisinde kimyasal özelliklerini kaybetmeden serbest moleküller veya iyonlar halinde homojen olarak dağılmasına “çözünme”. kütlece % çözelti. ARAŞTIRMA    Çözünme kavramı hakkında araştırma yapınız.Bir bardak çaya attığımız şekere ne olur? Küçük bir şişede hapsolmuş parfüm sıkıldığında nasıl olur da kısa sürede odanın kokusunu değiştirir? Cevaplarını vermek için biraz düşündüğümüzde çözeltilerin yaşantımızın büyük bir kısmında var olduğunu farkederiz. Şimdi bu kavramı bir kimyacı gözüyle bakarak bilimsel hesaplamalarla doğru olarak açıklayabileceğiz. Şekil 1.1. 1. oluşan karışıma ise “çözelti” denir. hacimce % çözelti ve kütlece – hacimce % çözelti hazırlayabileceksiniz.1. 1. Çözelti türlerini ve birbirleriyle ilişkilerini araştırınız.ÖĞRENME FAALİYETİ–1 ÖĞRENME FAALİYETİ-1 AMAÇ Gerekli ortam sağlandığında katı ve sıvı maddelerden kuralına uygun olarak. Çözeltiler Çözeltilerde bir veya birden fazla türde madde diğer madde türünün içinde homojen olarak dağılmıştır. 1: Çözünme 3 . Çözeltilerin günlük yaşamdaki önemini araştırınız. YÜZDE ÇÖZELTİ HAZIRLAMA 1.

çözücü ve çözünen molekülleri arasındaki çekim kuvvetinden daha küçük olması gerekir. Örneğin.Çözelti bir karışım olduğundan. katı haldeki yemek tuzu (NaCl) kristalinde güçlü çekim kuvvetleri vardır.2: NaCl Molekülü Resim 1.3: Sodyum klorürün suda çözünmesi NaCl (k) → Na+ (suda) + Clˉ (suda) 4 . Bileşenlerden miktarı çok olan dağılma ortamına “çözücü” miktarı az olan ve dağılan maddeye de “çözünen” denir. Şekil 1. Bir çözücünün bir maddeyi çözebilmesi için. Şekil 1. moleküller arasındaki çekim kuvveti ile çözünenin molekülleri arasındaki çekim kuvvetine dayanır. bakır sülfat çözünen. Oluşan elektriksel kuvvetler. katı bakır sülfatın suda dağılması olayı çözünme. bakır sülfat çözeltisinde. Na+ ve Clˉ iyonları arasındaki çekim kuvvetinden daha büyük olduğu için iyonlar kristalden ayrılarak su içinde homojen olarak dağılır.1: CuSO4 tuzunun çözünmesi Örneğin. Çözücü ve çözünenin birbiri içinde karışması ile gerçekleşen çözünme olayı. su ise çözücüdür. çözücü ve çözünenin kendi molekülleri arasındaki çekim kuvvetlerinin. Negatif yüklü klorür iyonları ( Clˉ ) da su molekülündeki pozitif yüklü hidrojen tarafından kuşatılır. en az iki bileşeni vardır. Suya atılan NaCl kristalindeki sodyum iyonları ( Na+ ) su molekülündeki negatif yüklü oksijen tarafından kuşatılır.

benzeri çözer). Bu iyonlarda çözücüye geçerek çözünür. Yine iyonik bileşikler polar çözücülerde çok iyi çözünür.4). bileşikteki zıt yüklü iyonları iyon – dipol çekim kuvvetleriyle çekerek iyonun etrafını çözücü molekülleri ile sarar. çözünene uygundur ve tam çözünme olmuştur. Örneğin karbonsülfür. 5 . Şekil 1.Şeker gibi molekül yapılı bileşikler su içinde çözündükleri zaman moleküller halinde dağılır. katı kükürt için sudan daha iyi bir çözücüdür. çözünen maddedeki bağlar hidrojen bağları ise hidrojen bağları olan bir çözücüde çözünmesi daha muhtemeldir. çözünen – çözücü çekim kuvvetleri alır. apolar çözücüler apolar maddeleri daha iyi ve kolay çözer ( benzer.2: Katı kükürdün karbon sülfürde çözünmesi Sonuç olarak polar çözücüler polar maddeleri. Dolayısıyla çözelti oluşturur( Şekil 1. Çözünecek maddenin molekülleri arasında başlıca çekim kuvvetleri london kuvvetleri ise en iyi çözücü yine benzer kuvvetlerce bir arada tutulan çözücülerdir. Aşağıdaki resimlerde çözücü. Örneğin.4: İyon-dipol çekim kuvvetleri Çözünme olayı çözücü ve çözünenin cinsine bağlıdır diyebiliriz. C12H22O11 ( k) → C12H22O11 (suda) Şeker Şekerli su Çözelti oluşurken saf çözünen ve saf çözücü moleküllerinin kendi aralarındaki çekim kuvvetlerinin yerini. Resim 1. Çünkü polar çözücü molekülleri.

3: Çözünen madde Resim 1. Çözelti Türleri Bir çözelti en az iki bileşenden meydana gelir.5: Gümüşklorür +su 1. Çözeltiler fiziksel hallerine göre.1. Elektriği ileten ( Elektrolit ) Çözeltiler Elektriği İletmeyen ( Elektrolit olmayan ) çözeltiler Ayrıca bu çözeltiler elektrik akımını iletmelerine göre sınıflandırılır. Aşırı Doymuş Çözelti Doymuş Çözelti Doymamış Çözelti 6 Bileşenlerin miktarlarına ve çözünürlüklerine göre de ayrıca sınıflandırılır.2. elektrik akımını iletmelerine göre ve bileşenlerin miktarlarına göre değişik açılardan sınıflandırılır. .Resim 1. Resim 1.4: Çözelti Aşağıdaki resimde ise çözücü çözünene uygun değildir ve tam bir çözünme olmamıştır. Çözücülerin fiziksel hal Çözücüsü Çözücüsü Çözücüsü durumuna göre öncelikle Katı olan Sıvı olan Gaz olan 3 ana grupta çözelti türü Çözeltiler Çözeltiler Çözeltiler vardır.

gazlar içinde gazlar kolay çözünür. Pirinç ( 60 Cu. 8 Ni ). bileşenlerin fiziksel halleri göz önünde bulundurulduğunda çeşitli çözeltiler hazırlanabilir. katı.1: Fiziksel durumuna göre çözelti türleri ÇÖZÜCÜNÜN HALİ ÇÖZÜNENİN HALİ Katı ÖRNEK Lehim (kurşunla kalayın çözünmesi) Amalgam (gümüşle civanın çözünmesi) Paladyumda hidrojen gazının çözünmesi Su içinde şekerin çözünmesi Suda alkolün çözünmesi Su içinde oksijenin çözünmesi Azot içinde iyot çözünmesi Azot içinde su çözünmesi ( Nemli hava ) Hava ( Azot içinde oksijenin çözünmesi ) Katı Sıvı Gaz Sıvı Gaz Katı Sıvı Gaz Katı Sıvı Gaz Tablo 1. 15 Sn. Çözücü katı ise. Şekil 1. 7 . çözücü sıvı ise. 16 Cr. gaz oluşuna göre 3 türlü çözelti hazırlamak mümkündür. çözünenin sıvı. Örneğin. çözücüsü katı olan çözeltinin fiziksel hali de katıdır. Örneğin paslanmaz çelik ( 76 Fe. Katı çözeltiler iki ya da daha çok metalin eritilerek oluşturdukları homojen katı karışımlardır.5’de genel olarak gösterilen çözelti türlerinden fiziksel hale göre yapılan sınıflandırmada. Bunlara alaşım denir. Çözen madde çözeltinin fiziksel halini belirler. Çözeltiler yukarıda belirtilen gruplandırmalar açısından değerlendirildiğinde her bir grubun kendi içinde sınıflara ayrıldığı görülür. Çözücü gaz olduğunda ise.5: Çözelti türleri Bileşenlerden birinin miktarının sabit tutulup diğerinin miktarının arttırılması veya azaltılması durumuna göre sınıflandırma da yapılır. gaz oluşuna göre 3 türlü.Derişik Çözelti Seyreltik Çözelti Şekil 1. Fakat gazlar içinde katı ve sıvılar daha zor çözündüğünden homojen bir çözelti oluşturması güçleşir.1 de çözen ve çözünenin fiziksel durumuna göre meydana gelen çözeltiler görülmektedir. katı. 40 Zn ). 5 Zn ) birer alaşımdır. Alaşımlarda bir metalin atomları diğer metalin kristal yapısı içine girerek homojen bir karışım oluşturur. Tablo 1. çözünenin sıvı. Bronz ( 80 Cu.

6: Katıların toz haline getirilmesi Maddelerin çözünmeleri dışarıdan ısı alarak ya da dışarıya ısı vererek gerçekleşir. çözüneni ise katı. Örneğin hava bir gaz çözeltisidir. sıvı ya da gaz olan çözeltilerdir. Çünkü su molekülleri polar yapıları nedeniyle birbirini bir ağ oluştururcasına çeker. sıvı-sıvı çözeltileri olarak nitelendirilir.Bir sıvı içinde katı madde çözerken dışarıdan basınç uygulamak çözünmeye etki etmez. Örneğin polar olan etanol su molekülleri tarafından çekilerek suda çözünür (kolonya gibi). çözücüsü sıvı olan. Sıvı çözeltilerin günlük yaşamda da önemi ve tüketimi büyüktür. kimyacılar için en önemli olanı sıvı çözeltilerdir. fakat polar olmayan karbon tetra klorür(CCI4) suda çözünmez. çözünme de o kadar kolay ve hızlı olur. Resim 1. 8 . katı çözünürken çözünme katı maddenin dış yüzeyinde başlar. Katının sıvı içerisinde çözünmesi esnasında sıcaklık artışı çözünmeyi artırır. Sıvı içinde başka bir sıvının çözünmesiyle oluşan çözeltiler. Sıvıların bazıları birbiriyle her oranda karışabildikleri gibi. Sıvı çözeltiler. Kimyasal reaksiyonların çoğu sıvı çözeltilerde yürüdüğünden. Gazlarda ise bu durum tam tersidir ve gazların sıvıdaki çözünürlüğü sıcaklık artışı ile azalır.Gaz çözeltiler ise iki veya daha çok gazın aynı kap içine konulduğunda homojen olarak karışmasıyla oluşur. bazıları sınırlı karışabilir. Bunun nedeni karışan bu iki sıvının polar yapılarına dayanır. çözünmeyi kolaylaştırır ve hızlandırır. Bazıları ise hiç karışmaz.Karbon tetra klorür ise suyun bu yapısını bozamaz ve dolayısıyla çözünme gerçekleşmez. Katı maddenin yüzeyi ne kadar büyükse ve çözücüyle temas ederse. Sıvı çözücü içinde. Ayrıca katının toz haline getirilmesi ve çözücü içerisinde karıştırılması.

Oksijen (O2 ) gibi kutupsuz yapıdaki gazların sudaki çözünmeleri oldukça zayıftır. Örneğin gazoz. 9 . Fakat Hidrojen ( H2 ). Resim 1. Çözücüsü su olan çözeltilere kısaca sulu çözeltiler de denir. içerisinde karbondioksit gazı içerir. yine kutuplu yapıdaki su molekülleri tarafından çekilerek yeterince çözünür.(a) (b) Resim 1. Genel olarak atomları arasında kovalent bağ bulunan yani molekül yapılı bileşikler suda çözündüğünde moleküler yapılarını korur ve molekül halde suda dağılır. Ayrıca basıncında çözünmeyi arttırıcı etkisi vardır. Suda çözünen maddeler fiziksel hallerine ve kimyasal yapılarına bağlı olarak farklı davranışlar gösterir.8: Gazoz çözeltisi Gazların sıvılardaki çözünürlükleri de diğer çözeltide olduğu gibi maddelerin cinsine ve sıcaklığına bağlıdır. Kutuplu yapıdaki hidrojen klorür ve amonyak gibi gaz bileşikler. 7: Etanolün (a) ve Karbon tetra klorürün (b) sudaki çözünmeleri Sıvı içinde gaz maddenin çözünmesi ile sıvı-gaz çözeltileri oluşur. Azot (N2 ) .

İyonlaşma yüzdesi düşük olanlar ise zayıf elektrolit olup. çözeltisine ise elektrolit çözelti denir. NH4+. çözeltisine ise elektrolit olmayan çözelti denir.Örneğin şeker. Şekil 1. a . Alkol. 10 .c’yi inceleyiniz.. şeker gibi moleküler halde çözünen maddelerde iyonlaşma olmadığından bu maddeler elektrik akımını iletmez. Na+.Pb+² nin sülfatları zayıf elektrolittir.8. NaCl. Çözeltide oluşan bu iyonlar elektrik akımını iletir. bunların sulu çözeltileri elektrik akımını az iletir.Sr+². tuzlar gibi suda çözündüklerinde iyonlar oluştururlar. su içinde moleküller halinde bulunur. Cu+. NO3ˉ gibi iyonların bileşikleri kuvvetli elektrolittir. Şekil 1. Pb+² iyonların klorürleri Be+².7: İyonik bağlı NaCl iyonları Asitler ve bazlarda. H+. Su içinde iyonlaşma yüzdesi yüksek olan maddeler kuvvetli elektrolittir ve bu maddelerin çözeltileri elektrik akımını iyi iletir. sulu çözeltide Na+ ve Clˉ iyonları halinde bulunur. Ag+. Şekil 1. Etil alkol gibi moleküller halinde çözünmüş bu tür maddelere elektrolit olmayan madde. b ve. Sulu çözeltisi elektrik akımını ileten maddelere elektrolit madde.6: Kovalent bağlı şeker molekülleri Buna karşılık NaCl (yemek tuzu) gibi iyon yapılı bileşikler suda çözündüklerinde iyonlarına ayrılır. K+.

8.b NaCl ( s ) → Na+ ( suda ) + Clˉ ( suda ) Lamba kuvvetli yanar Şekil 1.C2H5OH ( s ) → C2H5OH ( suda ) Etil Alkol Etil Alkollü su Lamba yanmaz Şekil 1.8.8.0 oranında iyonlaşma Lamba zayıf yanar Şekil 1.a PbSO4 ( s ) + H2O → Pb+² ( suda ) + SO4ˉ² ( suda ) % 98.c 11 .0 % 2.

Bu sınıflandırma türleri hakkında geniş bilgiyi çözelti 2 ve çözelti 3 modüllerinde bulacaksınız. Aşırı Doymuş çözelti ). Bu nedenle yüzde ifadesi kullanılırken mutlaka yapılan işin gerçek anlamı belirtilmelidir. çözeltinin bir başka açıdan türünü belirler ( Doymamış. mol kesri. 10 g şeker. ppb (milyarda bir ) olarak farklı büyüklüklerde ifade edilir. molalite. 1.3. 100 g saf suda çözündürülmüştür. normalite. 10 g şeker. Derişim. molarite. Bir başka deyişle çözelti hazırlanırken.1. 10 g şeker çözündürülerek 100 ml’ ye tamamlanmıştır 10 g şeker. C ile gösterilir. çözündürülecek maddeden ne kadar alınması gerektiğini ve aynı zamanda kullanılan çözeltideki konsantrasyonun. Çözelti Derişimleri Bir çözeltinin özelliği çözünen maddenin miktarına göre değiştiği için. diğerinin azaltılması veya arttırılmasıyla da ( seyreltik çözelti.Elektrolitlerin vücudumuzda çok önemli düzenleyici görevleri vardır.1. Çözeltinin 100 biriminde çözünen madde miktarına yüzde çözelti denir. ppm ( milyonda bir ). Bir çözeltinin birim hacminde çözünen madde miktarına derişim denir. Yüzde Çözeltiler Yüzde kelimesi birkaç anlamı ifade etmektedir. Çözeltiyi oluşturan bileşenlerden birinin ( çözücü veya çözünen ) miktarının sabit tutulup. Doymuş. Çözünen madde miktarı Çözeltinin derişimi = ——————————— Çözelti miktarı Çözelti miktarı = Çözücü miktarı + Çözünen miktarı Derişim. çözücü ve çözünenin miktarlarına bağlı olarak yüzde derişim. Sıvı çözücüde çözünen maddenin miktarı. diğer adıyla konsantrasyon çözeltide ne kadar çözünenin bulunduğunu ifade eden terimdir. derişik çözelti ) çözelti türleri sınıflandırılabilir. 100 ml saf suda çözündürülmüştür. Ve % işaretiyle ile gösterilir.1. 12 . Genel bir tanımlamayla. hacimce yüzde ve hacim-kütlece yüzde olmak üzere üç şekilde ifade edilebilir.3. Bir çözeltinin özelliği çözünme miktarına göre değişir. Kütlece yüzde. ppt ( binde bir ). yani çözündürülmüş madde miktarının ne kadar olduğunu göstermek için kullanılan ifadelerdir. Örneğin % 10’ luk şeker çözeltisi denildiği zaman şu anlamlar çıkmaktadır. çözeltide ne kadar çözünenin bulunduğunu ifade etmek önemlidir. 1. 90 g saf suda çözündürülmüş her ikisinin toplam ağırlığı 100 gramdır.

m 1.3. metreküp vb. olabilir. Burada çözünenin ve çözeltinin miktarı ağırlık birimiyle ifade edilmelidir. Çözünenin kütlesi ( mÇ ) Kütlece yüzde ( % m. Ya da 100 lt alkol çözeltisinin içinde 20 lt saf alkol var demektir.m TANIMI Çözünen maddenin kütlesi %m.1. Örneğin hacimce % 20’ lik alkol çözeltisi demek 100 ml alkol çözeltisinin içinde 20 ml saf alkol var demektir.m ) = ——————————— x 100 Çözeltinin kütlesi ( mT ) Çözeltinin Kütlesi (mT ) = Çözünenin kütlesi (mÇ ) + Çözücünün kütlesi 1. Hacimce Yüzde Çözeltiler 100 ml çözeltide kaç ml çözünen maddenin olduğunu gösterir.3. litre.Tablo 1. Hacimce – Kütlece Yüzde Çözeltiler 100 ml çözeltide kaç g maddenin çözündüğünü gösterir. Burada çözünenin ve çözeltinin miktarları hacim birimiyle ifade edilmelidir.2: % Çözeltilerin formül tanımları ADI Kütlece Yüzde Gösterilişi % m. Kütlece Yüzde Çözeltiler 100 g çözeltide kaç g çözünen maddenin olduğunu gösterir. kilogram. miligram. metreküp vb. Burada çözeltinin 13 . Birim olarak gram.1.2.2. Ya da 100 ton sodyum klorür çözeltisinin içinde 20 ton katı sodyum klorür var demektir.v Hacim-Kütlece Yüzde % v. olabilir. ton vb.m = ———————— X 100 Çözeltinin hacmi Hacimce Yüzde % v. Birim olarak mililitre.m= ——————————————— X 100 Çözücünün kütlesi + Çözünenin kütlesi Çözünenin hacmi % v. Örneğin kütlece % 20’lik sodyum klorür çözeltisi demek 100 g sodyum klorür çözeltisinin içinde 20 g katı sodyum klorür var demektir.kütlece % 20’lik sodyum klorür çözeltisi demek 100 ml sodyum klorür çözeltisinin içinde 20 g sodyum klorür var demektir. Örneğin hacim .3.3.1. litre. Birim olarak mililitre. Çözünen maddenin hacmi Kütlece yüzde ( % v.v ) = ————————————— X 100 Çözeltinin toplam hacmi 1.v = ———————X 100 Çözeltinin hacmi Çözücünün kütlesi % v. olabilir.

100 Çözelti miktarı 500 500 – 75 = 425 g su gereklidir.%C ve bazı kaynak kitaplarda Y olarak ifade edilmektedir. 100 40 = % 45 II.500 X= ————— = 75 g 100 Örnek : 22 g suda 18 g KNO3 çözünmesiyle oluşturulan çözeltinin kütlece yüzde derişimini bulunuz. Vereceğimiz örnek çözümlerde kaynak kitaplara uygunluk açısından ifadelerin hepsi kullanılacaktır. Yol 18 % = ——— . Örnek: 500 g % 15’ lik BaCl2 çözeltisi hazırlayabilmek için gerekli suyun kütlesini hesaplayınız. 100 => X = 10 . 100 → 15 = ——— . çözünen maddenin miktarı ise ağırlık biriminden ifade edilmelidir. kaç gram suda çözünmüştür? Çözüm : mçözünen % C = —————. 100 / 25 = 40 g X 14 . 15. % .miktarı hacim biriminden. Çözünen maddenin kütlesi Kütlece yüzde ( v. 100 Çözelti kütlesi % Derişim . Yol 40 g 18 g 100 g Xg ———————————— X = 18 . I .m ) = —————————————— X 100 Çözeltinin toplam hacmi şeklinde ifade edilir.100 mçözelti 40 – 10 = 30g 10 25 = ——— .100 / 40 = % 45 Örnek : Kütlece % 25 tuz içeren çözeltide 10 gram tuz . Çözüm: Çözünen madde miktarı X % C = —————————— . Çözüm : mT = 22 + 18 = 40 g Çözünen maddenin kütlesi %C = ——————————— .

Bu çözeltinin 200 ml’ sinde kaç gram H2SO4 bulunur? Çözüm: Çözeltinin kütlesi bilinseydi. Bu çözelti için gerekli su miktarını bulunuz. 500 gramlık çözeltide 50 gram tuz bulunursa çözeltinin % 10’u tuz demektir. 15 mçözünen 5 = ——— x 100 200 X = 5 . 200 gram çözeltiye 40 g tuz ve 260 gram su eklenirse çözeltinin toplam kütlesi 500 g . 100 = 5 g şeker m çözelti % 10’ luk 50 g şekerli suda 5 g şeker ve 45 g su bulunur.200 /100 = %10 tuz vardır.35 g/cm³ ‘tür. Yeni çözelti yüzde kaç tuz içerir? Çözüm: m çözünen % = —————x100 m çözelti olur. Çözeltinin kütlece yüzde kaçı şeker olur? Çözüm : m çözünen 10 = —————— . çözünen madde miktarı hesaplanabilirdi. 100 → 10 = m çözünen / 50 . Örnek: Kütlece % 10 H2SO4 içeren çözeltinin yoğunluğu 1.Örnek : 6 g NaCl kullanılarak kütlece % 30’luk sulu çözelti hazırlanacaktır. 15 g şeker daha eklenmesi çözeltideki şeker miktarını 5 + 15 = 20 grama çıkarırken. Örnek: Kütlece % 5‘lik 200 gram tuzlu suya 40 gr tuz ve 260 gram su ekleniyor. 100 6g+X değerler yerine konulduğunda. d= m / v bağlantısından çözelti kütlesi hesaplanabilir. 100 / 65 = 31 gramdır. → 180 g + 30X = 600 g → X = 14 g Örnek: Kütlece % 10’ luk 50 g şekerli suya 15 g şeker ekleniyor. Çözeltinin % 31 ‘ i şekerdir. Çözünen toplam tuz miktarı : 10+40 = 50 g’dır. çözeltinin kütlesi de 50 + 15 = 65 g olur 65 g çözeltide 20 g şeker varsa 100 g çözeltide Xg ———————————————————————— X = 20 . Çözüm : m tuz %C= —————————— x 100 m çözelti (mtuz + msu ) 6g 30= ———— .

I .d= m / v → 1. Bu hem çözünenin hem de çözeltinin kütlesini arttırır. 200 / 100 = 10 g Çözeltinin derişimini % 15’ e çıkarmak için çözeltide X g Na2SO4 çözdüğümüzü varsayalım. 270 → X = 2700 /100 = 27 g Örnek: 200 g % 5’ lik Na2SO4 çözeltisinin derişimini % 24’ e çıkarmak için çözeltide kaç gram daha Na2SO4 çözülmelidir? Çözüm: Başlangıçta çözünen Na2SO4 miktarı: Çözünen madde miktarı(mÇ) m çözünen Y= —————————— x 100 → 5 = ——————— x 100 Çözelti miktarı (mT) 200 m çözünen = 5 . 100 = 270 10 x 270 m çözünen = ————— = 27 g’dır. 100 Çözelti kütlesi m çözünen → 10 = —————— . 100 II . mçözünen = 10 + X g mçözelti = 200 + X g Çözünen madde miktarı 10 + X Y= —————————— . 100 → 24 = ——————— . 100 =10 .35 .Yol Çözünen maddenin kütlesi %C = ——————————— .35 = m / 200 m = 1. 200 m = 270 g’dır. Yol 100 g çözeltide 10 g H2SO4 çözünmüşse 270 g çözeltide Xg ————————————————————————— X . 100 x= 50 g Çözelti miktarı 200 + X 16 .

Örnek: A ve B kaplarında miktarları kütlece yüzdeleri belirtilen NaOH çözeltileri C kabında karıştırılıyor. 100 Y = 52 C kabındaki çözelti % 52 ‘ liktir. m (Toplam NaOH) = 2 g + 24 g = 26 g formülde yerine konulursa C kabındaki çözelti miktarı bulunur. mNaOH Y= —————. Bu durum çözeltilerin seyreltilmesi ve deriştirilmesi konularının yer aldığı çözelti 3 modülünde daha detaylı olarak açıklanacaktır. 17 . mNaOH Y= —————. Çözücü eklemede ya da buharlaştırmada çözünen maddenin kütlesi sabittir. Sonuç olarak değişen değerler sadece çözeltinin hacmi ve yüzdesidir. 100 10 XA = 2 g NaOH B kabındaki çözünmüş NaOH miktarı bulunur. 100 mçözelti X 60 = —————. 100 40 XB = 24 g NaOH Çözünmüş toplam NaOH miktarı XA + XB’dir ve C kabına aktarılmıştır. Çözelti miktarı eklenen veya buharlaştırılan miktara göre hesaplanır. 100 mçözelti X 20 = —————. Çözüm: A kabındaki çözünmüş NaOH miktarı bulunur. 10 g + 40 g NOT: Çözücü eklenmesi ya da çözücünün bir miktarının buharlaştırılması durumlarında çözeltinin yüzde derişimi değişir. C kabındaki çözeltinin yüzde derişimini bulunuz. 26 g Y=——————. Böyle durumlarda çözünen madde miktarı aynen alınır.

Bu nedenle bu tür çözeltiler ölçü kabı adı verilen ve belli hacimleri ölçen kaplarda hazırlanır. Sadece kütlece % çözelti hazırlanırken çözen ve çözünenin kütleleri esas alındığından özel ölçülü kaplara ihtiyaç yoktur.1. Çözelti hazırlamanın en önemli dezavantajı sıcaklığa bağımlı oluşudur.1.4. Laboratuvarda en çok kullanılan malzemeler cam malzemelerdir. Hesaplanan miktar kadar çözünen madde bu kaba alınır ve çözücü ile (genellikle saf su ile) hacim tamamlanır. Bu nedenle çözelti hazırlandıktan sonra eğer ısınma olmuşsa oda sıcaklığına kadar soğutulması ve hacmin kontrolünün yapılması gerekir. Resim 1. Yani çözünen ve çözen madde hesaplamaya göre tartılır ve karıştırılarak çözünme sağlanır. Çünkü çözeltilerde önemli olan çözeltinin son hacmidir. Çözelti Hazırlama Çözelti hazırlama özel bir dikkat gerektirir. basınca. Bu cam malzemeler değişik oranlarda mikro elementleri içeren silikatlardan yapılmışlardır.10: Isıya dayanıklı cam malzemeler Cam malzemeler imal edildiği malzemenin içerdiği bileşiklere göre ısıya.9: Terazi Eğer çözücü saf su ise. Çünkü çözünen ve çözenin ağırlıkları toplam çözelti ağırlığını vermelidir. saf suyun yoğunluğu 1 g/cm3 olduğundan suyun ağırlığı hacmine eşittir ve ölçülü kapların kullanımı tercih edilir. Resim 1. alkalilere ve diğer kimyasal maddelere karşı dayanıklılık gösterir. Sıcaklık nedeniyle sıvı hacmindeki genleşme derişimi yani konsantrasyonu değiştirir. 18 . asitlere.

1.11: Balon joje Balon jojelerin ağız kısmı genellikle şilifli olup ağzına uygun kapakları vardır. 19 . Bunların boyunları üzerinde halka biçiminde bir çizgi bulunur. Aksi takdirde çözeltinin konsantrasyonunda hassasiyet elde edilemez. İnce. Balon Joje Balon jojeler laboratuvarda çözelti hazırlamak için kullanılan ölçülü balonlardır. Balonun çizgisine kadar sıvı doldurulduğunda. balonun üzerinde yazan hacim alınmış olur (Genellikle 20 ºC için geçerlidir. uzun boyunlu ve düz diplidir. Resim 1.12: Çeşitli hacimlerdeki balon jojeler Hazırlanacak çözeltinin hacmine uygun hacimdeki balon joje seçimi yapılır ve kullanılır.5. Balon jojeler 5 ml ile 5000 ml arasında hacimlere uygun olarak imal edilir. ). Resim 1.1. Örneğin 100 ml’ lik bir çözelti hazırlanması isteniyorsa mutlaka 100 ml’ lik balon joje kullanılması gerekmektedir.

Balon jojeler doldurulurken jojenin üzerindeki çizginin sıvı yüzeyinde meydana gelen yarım ay şeklindeki kıvrımın tam alt orta noktasına teğet geçmesi sağlanmalıdır. Aksi takdirde doğru hacim alınmış olmaz.

Şekil. 1.13.a: Balon joje hacim çizgisi

Şekil 1.13.b: Balon jojedeki sıvı hacim seviyesi

Balon jojelerde hazırlanan çözeltiler koyu renkli şişeye ( karanlık ) aktarılır. Üzeri etiketlenerek saklanır. Sıvı çözeltilerin saklanacağı şişeler ağızları dar ve vida kapaklı olmalıdır. Çözelti hazırlanırken bir işlem sırası takip edilmelidir. Öncelikle gerekli hesaplamalar yapılır. Çözelti miktarına göre balon joje seçimi yapılarak gerekli araçlar hazırlanır. Daha sonra hesaplama doğrultusunda kimyasal madde tartımı (madde sıvı ise pipet ile ölçüm) yapılır.

Resim 1.14: Madde tartımı

20

a

b Resim1.15: Çözelti hazırlama basamakları

c

Eğer su ile çözelti hazırlanıyorsa, bir miktar saf su balon jojeye aktarılır. Üzerine ölçülen kimyasal madde ilave edilir. Tekrar bir miktar saf su ilave edilir. Jojenin ağzı kapatılarak çalkalanır. Maddenin çözünmesi sağlanır. Saf su ile balon jojenin hacim çizgisine kadar tamamlanır. Maddenin tamamının çözünüp çözünmediği kontrol edilir. Balon joje düz bir zemine konur. Çözelti seviyesinin hacim çizgisine teğet olup olmadığı kontrol edilir. Çözeltinin derişimini ve kullanılan maddenin adını ifade eden etiket karanlık şişe üzerine yapıştırılır. Balon jojedeki çözelti bu şişeye aktarılır. Yüzde çözeltilerin gerçek anlamına uygun olarak hazırlanabilmesi için öncelikle hesaplamaların doğru olarak yapılması gerekir. Örnek : Kütlece % 5’ lik 500 g NaOH çözeltisi nasıl hazırlanır? Çözüm : Tanıma göre 100 g çözelti içinde 5 g katı NaOH bulunmaktadır. Yüzde derişim : % 5 Kütlece diye ifade edildiğinden, 500 g olarak formülde yerine konur. Çözünenin kütlesi % C = ————————— . 100 Çözeltinin kütlesi

Değerleri formülde yerine koyarsak: m çözünen % Y= -————— . 100 m çözelti m çözünen 5 = ————— . 100 500 21

m çözünen . 100 = 5 . 500 5 . 500 mçözünen = ————— = 25 g NaOH gereklidir. 100 O halde 500 g – 25 g = 475 g su gereklidir. Kullanılacak suyun yoğunluğu 1 g / ml olarak kabul edilirse, 475 g su içinde 25 g NaOH çözülür. Yüzde çözeltiler hazırlanırken çözeltisi hazırlanacak olan madde, kristal suyu içeren bir tuz ise, hesaplama yaparken kristal suyunu dikkate almamız gerekir. Örnek: Kütlece %25’lik 500 gram Fe(NO3)3 çözeltisini Fe(NO3)3 .9H2O tuzundan hazırlayalım. Çözüm: Burada çözünen gram olarak istenmektedir. Dolayısıyla tartılan madde içinde, gerekli olan maddeden ne kadar olduğunu bilmemiz gerekir. Fe(NO3)3 .9H2O ↓ ↓ 242 g 162 g Fe(NO3)3.9H2O= 404 g 500 gram çözelti için, m çözünen mç % = —————x100 25 = ——— x 100 mç = 25 .500 /100 = 125 g m çözelti 500 125 g Fe(NO3)3 gereklidir.Ancak bu maddeyi Fe(NO3)3 .9H2O tuzundan alacağımız için, 242 g Fe(NO3)3 404 g Fe(NO3)3 .9H2O da ise 125 g Fe(NO3)3 X ———————————————————— X = 125 x 404/242 = 208,68 g Fe(NO3)3 .9H2O tuzundan tartılması gerekir. 208,68 g Fe(NO3)3 .9H2O tuzundan tartılır, bir kaba aktarılır üzerine, 500 g - 208,68 =291,32 g saf su ilave edilir. Hacim-kütlece olarak aynı çözelti hazırlanması istenirse gerekli tuz miktarı hesaplanır, saf su miktarını hesaplamaya gerek duymadan 500 ml’lik balon jojeye tuz aktarılır üzeri balon jojenin hacim çizgisine kadar saf su ilave edilerek tamamlanır.

Örnek: İçinde hacimce % 40 alkol bulunan 1,5 l çözelti % 95’ lik alkolden nasıl hazırlanır?

22

23 . Çözünenin kütlesi % : ———————————. 1. 3000 10 : ——————. 100 600 ml’ lik saf alkolü % 95 ‘lik olarak hazır bulunan alkolden kullanacağımız için gerekli miktarı hesaplamamız gereklidir.Çözüm: Tanıma göre 100 ml alkol çözeltisinde 40 ml saf alkol bulunması istenmektedir. 100 Çözünen maddenin kütlesi (KCl) = ————— = 300 g 3000 100 300 g KCl tartılır ve toplam hacim 3000 ml olacak şekilde saf suda çözülür.5 lt ( 1500 ml ) olacak şekilde tamamlanır. Çözünen miktarı (ml) % = ———————————— X 100 Çözelti miktarı(ml) Çözünen miktarı (ml) 40 = ————————————x 100 1500 1500 . 100 => Çözelti miktarı : 600 .5 litrelik alkol çözeltisi hazırlamak için.100 Çözeltinin toplam hacmi Çözünenin kütlesi 10 . 600 %95 = ———————— . Yani 1500 ml’ lik çözelti hacminin 632 ml’ si % 95’ lik alkoldür. 40 Çözünen madde miktarı (ml)= ————— = 600 ml saf alkol gereklidir. Örnek: Hacim-kütlece % 10’luk 3 litre KCl çözeltisi nasıl hazırlanır? Çözüm: Tanıma göre çözeltinin 100 ml’ sinde 10 g katı KCl bulunması gerekmektedir.5 litre : 1.500 ml’dir. 100 / 95 = 632 ml Çözelti miktarı (ml) % 95’ lik alkolden 632 ml alınır ve saf su ile toplam hacim 1. O halde 1.

6. 24 .1. yoğunluğu gibi fiziksel özelliklerinden birisidir. Işık çok kırıcı ortama geçerken bu ortamda bulunan taneciklere çarpar.19 g/ml olan kütlece % 37’ lik derişik HCl’ den nasıl hazırlanır? Çözüm: Tanıma göre çözeltinin 1 litresinde 100 g saf HCl bulunmaktadır. kırma indisi bir araya getirilince madde daha kolay teşhis edilir. bilinmeyen maddenin öteki fiziksel verileriyle. Özet olarak söylemek gerekirse. Bu işlem için refraktometre adı verilen aletler kullanılır. Üzerine 227 ml HCl ilave edilerek hacim saf suyla 1 litreye tamamlanır. Çözünenin kütlesi % = ———————————. Refraktometre ile ölçümlerde saflığından emin olunan maddenin kırma indisi ölçülür ve bulunan değer literatür verileriyle karşılaştırılır. Refraktometre Bir çözeltinin içerisinde çözünmüş olan madde miktarının yüzdesi bilinmiyorsa maddenin kırılma indisi değerini bularak tespit etmek mümkündür. Eğer ışın hava yerine çok kırıcı bir ortama gönderilirse ışının hızı ve yönü değişir. üstüne asidi ilave etmek daha sonra saf suyla tamamlamak gerekir. Işığın elektriksel alanı ile maddenin elektronlarının etkileşmesi ışığın yayılmasını engeller.100 / 37 = 270 g HCl gereklidir. Kırılma indisi maddenin kaynama noktası. Çözelti miktarı % 37’lik HCl çözeltisinden 270 g aldığımızda içinde 100 g saf HCl var demektir. 1 l’lik Balon jojeye az miktarda saf su konur.Örnek: Hacim-kütlece % 10’ luk 1 litre HCl çözeltisi . Işığın farklı ortamlara geçerken yön değiştirmesine kırılma.yoğunluğu 1. 1. özel bir alet yardımıyla tespit edilebilir.19 = ——— v v = 270 / 1. HCl asidi sıvı olduğu için ve tartımı zor olduğundan gerekli asidin hacmini ölçerek alırsak: m d= —— v 270 1. Bu 100 g HCl ‘i % 37’ lik HCl’den sağlayacağız. erime noktası.100 Çözeltinin kütlesi Kütlece % 37’lik HCl den. 100 37 = ——————. Asitlerden çözelti hazırlarken çok dikkatli çalışılmalıdır öncelikle az miktar suyu. Bir ışık ışını bir ortamdan başka bir ortama geçerken yönünde ve hızında değişiklikler olur. Hazırlanmış olan çözeltilerin içinde bulunan çözünmüş maddenin miktarı. 100 => Çözelti miktarı : 100 . ışığın boşluktaki hızının madde içerisinde hızına oranına da kırılma indisi denir.19 = 227 ml HCl gerekir.

17: Abbe refraktometresinin prizmaları c) 25 .Abbe refraktometresi bir laboratuvarda bulunması gereken önemli cihazlardan birisidir. Resim1. Üstteki prizma alttakinin üstüne kapatılır. Bakımının iyi yapılması halinde cihaz. İki prizma arasında son derece ince bir su tabakası kalır. Bir süre bu sıcaklıkta çalıştırılır.). Bunun için cihazın orta kısmındaki kilitleme düğmesi açılır ve prizmalar bir birinden ayrılır. Öteki cihazlarla çalışıldığında uzun zaman alacak bazı analizler bu cihazla çok kısa zamanda ve daha yüksek doğrulukla yapılabilir. Temizleme yapıldıktan sonra prizmalar tekrar eski haline getirilir. Cihazın suyla ayarlanması ve ölçüme hazır duruma getirilmesi aşağıdaki basamaklar takip edilerek yapılır: 1) Cihazın her tarafının. Prizmalar saf alkolle ıslatılmış yumuşak bir bezle temizlenir ve kurulanır (Temizlemede pamuk ve aseton kullanılmaz. Ondan sonra orta kısmındaki kilitleme düğmesi açılarak yüzeyi buzlu prizma üzerine sıcaklığı 20 °C’de tutulan saf sudan bir damla konur. Aksi halde ölçmeler yanlış olur. Ölçme de bu tabakadan yararlanılır. a) b) Resim 1. Çünkü cihaz çevre şartlarından çok etkilenir. 2) Cihazın varsa termostatı 20 °C ayarlanır. laboratuvarda kullanılan diğer cihazlara göre genelde daha ucuz ve daha uzun ömürlüdür.16: Abbe refraktometresi Abbe refraktometresinin ölçüm yapabilecek duruma getirilmesi için çeşitli standartlar kullanılır ve su bunlardan birisidir. özellikle de prizmalarının çok temiz olması gerekir.

Prizmalar bir birinden ayrılır. 7) Kırma indisi tayin edilmek istenen sıvıdan veya çözeltiden bir damla alınarak cihazın alt prizmasına yerleştirilir ve su için yapılan işlemler tekrarlanır. Cihazdan okunan değer bilinmeyenin indisidir. Cihazın aynası sağa sola çevrilerek okülerden bakan göze ışığın en fazla gelmesi sağlanır.3325’e ayarlanır. 4) Cihaz teleskopunun (uzun kısım) üstündeki dispersiyon düğmesi öyle ayarlanmalıdır ki.3) Cihazın skalası yaklaşık 1. 26 . Cihaz ölçme yapmaya hazır duruma gelmiştir. Böylece daha iyi ölçme yapılır Şekil 1. 6) Isıtma düğmesi kapatılır. Her iki prizmanın yüzeyi yine saf alkolle ve yumuşak bezle silinip kurutulur. okülerden bakan kimsenin gözüne bir dairenin yarısı siyah. aynanın yakınına beyaz bir kağıt konarak gelen ışık demeti diffüz hale getirilir. Bu durumda skala üzerindeki kırma indisi 1.33 kırma indisine ayarlanır. yarısı aydınlık görünmeli ve bu iki yarım dairenin ayrılma sınırı keskin olmalıdır.18: Skalanın okunması 5) Okumanın yapıldığı teleskopun koluyla oynanarak aydınlık ve karanlık daireleri ayıran çizginin tam ortaya gelmesi sağlanır Bundan sonra oküler (gözün baktığı mercek) ayarlanarak net olarak görülmesi sağlanır. Bu sınır keskin değilse ve yarım daireler iç içe geçmiş durumdaysa.

 Çalışmaya özel dikkat edilecek hususları belirleyiniz.  Gerekli hesaplamaları doğru olarak  Yaptığınız hesaplamayı kontrol ediniz.  Sonuca göre katı maddeyi tartınız.  Araç-gereçlerin temiz ve kuru olmasına dikkat ediniz.UYGULAMA FAALİYETLERİ UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA 1.  Laboratuvar çalışma kurallarını gözden geçiriniz ve çözeltisi hazırlanacak maddeyi belirleyiniz.  Kullanacağınız kimyasal maddenin etiket bilgilerini mutlaka okuyunuz. İşlem Basamakları Öneriler  Laboratuvar önlüğünüzü giyiniz.  Gerekli araç ve gereci tespit edip hazırlayınız.  Çözelti hacmine uygun cam malzeme seçimini yapınız.  Tartım işlemine geçmeden önce terazinin kalibrasyonunu yapınız  Tartımdan önce mutlaka dara alınız. 27 .1 Bu uygulama ile kütlece yüzde çözelti hazırlayınız. yapınız.

çözücüyü. 28 . Beherin darasını alarak tartımı yapınız.  Tartılan çözücüyü katı madde üzerine ilave ediniz. maddeyi tarttığınız dara ve huninin iç çeperini yıkatarak aktarınız.  Artık madde kalmaması için.  Kullanacağınız çözücüyü hesaplanan miktara göre tartınız.  Karışımı çalkalayarak maddenin tamamen çözünmesini sağlayınız.  Tartılan katı maddeyi kaba aktarınız.  Tartılan maddeyi dışarı taşırmamak için temiz ve kuru huni kullanınız.

Raporunuzda çalışmaya has dikkat edilecek hususları belirtiniz. Çözeltiyi aktardığınız şişenin üzerine çözeltinin yüzdesini ve adını belirten etiketi yapıştırınız. 29 .  Sonuçları işlem sırasına göre rapor halinde yazınız.   Araç gereç ve ortamı temizleyiniz.  Çözeltiyi karanlık şişeye aktarınız ve etiketleyiniz.  Kullandığınız diğer malzemeleri temizleyerek bir sonraki çalışmaya hazır bırakınız.

 Tartımdan önce mutlaka dara alınız.  Gerekli hesaplamaları doğru olarak  Yaptığınız hesaplamayı kontrol ediniz.UYGULAMA 1.  Çalışmaya özel dikkat edilecek hususları belirleyiniz.  Çözücü ilavesinin. yapınız.  Çözelti hacmine uygun balon joje seçimini yapınız ve ıslak olmamasına dikkat ediniz.  Gerekli araç ve gereci tespit edip hazırlayınız.  Balon jojeye az miktarda çözücüyü aktarınız. kurallarını maddeyi  Laboratuvar çalışma gözden geçiriniz. balon joje hacminin dörtte birlik kısmını.  Tartım işlemine geçmeden önce terazinin sıfır ayarını yapınız.  Kullanacağınız kimyasal maddenin etiket bilgilerini mutlaka okuyunuz. İşlem Basamakları Öneriler  Laboratuvar önlüğünüzü giyiniz. geçmemesine dikkat ediniz.  Sonuca göre katı maddeyi tartınız. 30 .  Çözeltisi hazırlanacak belirleyiniz.  Kullanacağınız diğer gereçlerin temiz olduğundan emin olunuz.2 Bu uygulama sonucunda hacim-kütlece yüzde çözelti hazırlayabileceksiniz.

ve çözeltiyi  Gözle jojenin hacim çizgisiyle sıvı seviyesinin teğet olmasına dikkat ediniz.  Hafif eğimle aşağı ve yukarı yönde hareketle çalkalayınız.  Baş parmağınızla kapağı. jojenin hacim çizgisini geçmemesine dikkat ediniz.  Balon jojenin hacim çizgisine kadar çözücü ilave ediniz ve tekrar çalkalayınız. diğer parmak ve avuç içiyle de jojenin gövdesini kavrayınız.  Hava kabarcığı olduysa biraz bekleyip sıvı seviyesini tekrar kontrol ediniz.  Saf suyu koyarken piset ucu. ederek katı çözünmesini  Kapağından bastırınız dökmeden çalkalayınız. 31 . jojenin iç çeperine dokunmamalıdır.  Tekrar çözücü ilave maddenin tamamen sağlayınız.  Jojenin ağzını kapatıp çalkalayarak maddenin çözünmesini sağlayınız.  Hunide ve darada madde kalıntısı kalmaması için çözücüyle yıkayınız. maddeyi jojeye hatasız aktarırsınız.  Sıvı seviyesinin.  Tartılan maddeyi dışarı taşırmadan balon jojeye aktarınız. Temiz ve kuru huni kullanırsanız.

 Ölçümü dikkatli yapıp.  Etiketi şişe gövdesinin ortasına yapıştırınız. skalasına dikkatle 32 .  Refraktometrenin bakınız. Çözeltiyi şişeye aktarırken mutlaka huni kullanınız.  Hazırladığınız çözeltiden damlalıkla numune alarak refraktometrenin prizmasına damlatınız. hazırlanış tarihini. doğru değeri okuyunuz.  Çözelti hacminin doğruluğundan emin olduktan sonra. çözeltiyi hazırlayan kişinin ad ve soyadını etikete yazınız.  Çözeltinin adını.  Refraktometrenin prizmasını temizleyiniz. derişimini. karanlık şişeye aktarınız ve etiketleyiniz.

 Refraktometreyi saf alkole batırılmış yumuşak bezle silmeye özen gösteriniz.  Araç. edilecek hususları belirtiniz. 33 . gereç ve refraktometreyi  Kullandığınız diğer malzemeleri de temizleyiniz.  Hesaplayarak yaptığınız çözeltinin % derişimi ile refraktometre çalışması sonucu tespit ettiğiniz sonucu karşılaştırınız. temizleyerek bir sonraki çalışmaya hazır bırakınız.  Sonuçları işlem sırasına göre rapor  Raporunuzda çalışmaya özgü dikkat halinde yazınız. Çalışmanızın doğruluğunu belirleyiniz.

34 .  Gerekli araç ve gereci tespit edip hazırlayınız.  Kullanacağınız kimyasal maddenin etiket bilgilerini mutlaka okuyunuz. Bu uygulama sonucunda hacimce yüzde çözelti hazırlayabileceksiniz.  Çözeltisi hazırlanacak belirleyiniz. maddeyi  Çözelti hacmine uygun balon joje seçimini yapınız ve ıslak olmamasına dikkat ediniz.  Gerekli hesaplamaları doğru olarak  Yaptığınız hesaplamayı kontrol ediniz.UYGULAMA 1.  Sonuca göre pipet seçimi yaparak puara takınız.3 İşlem Basamakları Öneriler  Laboratuvar önlüğünüzü giyiniz.  Temiz araç-gereç kullanınız.  Pipetin temiz ve kuru olmasına dikkat ediniz. yapınız.

 Çözücü ilavesinin.  Madde alımını yavaşça ve dikkatli okuyarak yapınız.  Sıvı seviyesi pipet hacim çizgisine teğet olmalıdır.  Sıvı maddenin hacmini doğru olarak alınız.  Madde alımını titizlikle yapınız.  Pipetteki sıvı maddeyi. 35 .  Balon jojeye az miktarda çözücüyü aktarınız. balon joje hacminin dörtte birlik kısmının geçmemesine dikkat ediniz. dışarı damlatmadan balon jojeye aktarınız.

 Baş parmağınızla kapağı.  Tekrar çözücü ilave ederek maddenin tamamen çözünmesini sağlayınız. diğer parmak ve avuç içiyle de balon jojenin gövdesini kavrayınız.  Isı çıkışı olduysa son sıcaklığın oda sıcaklığına gelmesini sağlayınız.  Balon jojenin ağzını kapatıp çalkalayarak maddenin çözünmesini sağlayınız. 36 .  Isı çıkışı olduysa balon jojeyi çeşme altına tutarak soğutmaya çalışınız.  Eklenen sıvı balon jojenin boyun kısmına kadar olmalıdır.

 Hava kabarcığı olmaması için.  Balon jojenin hacim çizgisine kadar çözücüyle tamamlayarak çalkalayınız. doğru değeri okuyunuz.  Kapağından bastırarak çözeltinin dökülmemesine dikkat ediniz. pisetin ağzı balon jojenin iç çeperine dokundurmadan çözücü aktarılmalıdır.  Çözücüyü yavaş bir şekilde aktarınız.  Sıvı seviyesiyle göz hizası aynı olmalıdır.  Ölçümü dikkatli yapıp.  Balon jojenin alt kısmından kavrayarak çalkalayınız. 37 .

edilecek hususları belirtiniz. Çözeltiyi şişeye aktarırken mutlaka huni kullanınız.  Kullandığınız diğer malzemeleri de  Araç gereç ve ortamı temizleyiniz. temizleyerek bir sonraki çalışmaya hazır bırakınız. 38 .  Çözelti hacminin doğruluğundan emin olduktan sonra.  Etiketi şişe gövdesinin ortasına yapıştırınız.  Sonuçları işlem sırasına göre rapor  Raporunuzda çalışmaya özgü dikkat halinde yazınız. karanlık şişeye aktarınız ve etiketleyiniz.

ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME OBJEKTİF TEST (ÖLÇME SORULARI) Aşağıdaki sorularda uygun seçeneği işaretleyiniz. 1. 39 . 3. Tek çözünen içeriklerdir III. Aşağıdaki işlemlerden hangisinde çözünme olmaz? A) Suya kolonya damlatılması B) Çaya şeker katılması C) Suya buz katılması D) Yağ lekelerinin benzinle temizlenmesi I. 4. 5. II ve III B) Yalnız I C) II ve III D) Yalnız III Aşağıdakilerden hangisinin sulu çözeltisi elektrik akımını en az iletir? A) KOH B) H2SO4 C) O2 D) NaCl I-Sıcaklığı yükseltmesi II-Katıyı toz haline getirmek III-Bir karıştırıcı ile karıştırmak Yukarıdakilerden hangileri bir katının hem çözünürlüğünü hem de çözünme hızını değiştirir? A) Yalnız I B) I ve II C) II ve III D) I ve III 15 gram şekerin 60 gram suda çözünmesiyle oluşan çözeltide şeker yüzdesi kaçtır? A) 9 B) 15 C) 20 D) 25 2. Homojen karışımlardır II. Elektrik akımını iletirler Yargılardan hangileri çözeltiler için her zaman doğrudur? A) I.

DEĞERLENDİRME Sorulara verdiğiniz cevaplar ile cevap anahtarınızı karşılaştırınız. A) 144 g B) 240 g C) 400 g D) 320 g 400 g %12’lik CaCl2 çözeltisinde 40 gr CaCl2 eklenmesiyle oluşan çözelti yüzde kaçlıktır? A) %20 B) %9 C) %22 D) %15 1250 gram %20’lik tuz çözeltisi hazırlamak için gerekli suyun kütlesini hesaplayınız. 8. cevaplarınız doğru ise uygulamalı teste geçiniz.6. 9. A) 50 g B) 500 g C) 750 g D) 1000 g 400 g %10’luk Na2CO3 çözeltisinin değişimi %20’e çıkarmak için çözeltide kaç gram daha Na2CO3 çözülmelidir? A) 80 g B) 100 g C) 50 g D) 150 g 7. Yanlış cevap verdiyseniz öğrenme faaliyetinin ilgili bölümüne dönerek konuyu tekrar ediniz. 10. 40 . Kütlece %20’lik 800 g çözeltide kaç gram NaOH çözünmüştür? A) 160 g B) 200 g C) 120 g D) 140 g 360 g su kullanılarak hazırlanan %40’lık alkol çözeltisinde çözünen maddenin kütlesini bulunuz.

Yetersiz olduğunuzu düşünüyorsanız öğretmeninize danışınız. 41 . 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 7 Huni 8 Piset 9 Saf su 10 Etiket 11 Laboratuar önlüğü 12 Spatül Hayır Değerlendirme Ölçütleri Evet Laboratuvar kıyafetinizi giydiniz mi? Gerekli hesaplamaları doğru olarak yaptınız mı? Dikkat edilmesi gereken hususları belirlediniz mi? Gerekli araç ve gereci hazırladınız mı? Uygun balon joje seçimini yaptınız mı? Kullanılan kimyasalın etiket bilgilerini okudunuz mu? Madde ölçümünü kuralına uygun olarak yaptınız mı? Balon jojeye ilk olarak az miktarda çözücü koydunuz mu? Çözünen maddeyi tamamen çözdünüz mü? Çözelti hacmini doğru olarak ayarladınız mı? Balon jojenin ölçü çizgisi ile sıvı seviyesini teğet olarak ayarladınız mı? Yapılan çözeltiyi etiketlediniz mi? Yaptığınız bütün işlemlerde laboratuvar çalışma kurallarına uygun davrandınız mı? İş güvenliği kurallarına riayet ettiniz mi? Yapılan işin raporunu hazırladınız mı? DEĞERLENDİRME Bu faaliyet sırasında bilgi konularında veya uygulamalı iş parçalarında anlamadığınız veya beceri kazanamadığınız konuları tekrar ediniz. Kullanılacak Araç ve Gereçler 1 Hassas terazi 2 Pipet 3 Balon joje 4 Katı kimyasal madde 5 Sıvı kimyasal madde 6 Puar Sıra Nu. Kendinizi yeterli görüyorsanız diğer öğrenme faaliyetine geçiniz. Konuları arkadaşlarınızla tartışınız.UYGULAMALI TEST (YETERLİK ÖLÇME) 200 g kütlece % 5’lik şeker çözeltisi hazırlayarak aşağıda belirtilen uygulama faaliyetini gözlenecek davranışları dikkate alarak gerçekleştiriniz.

1 M çözelti denilince. çözünmüş madde dozunun aşırı olması veya yetersiz olması istenmeyen birçok hayati sonuçlar doğurur. Şekil 2. en çok kullanılan derişim birimlerinden biridir. ARAŞTIRMA   Molar çözeltiler hakkında bilgi edininiz. Tarımda ve tıpta kullanılan çözeltilerde. MOLAR ÇÖZELTİ HAZIRLAMA 2.1 litresinde 1 mol yani 40 gram çözünmüş NaOH içeren çözelti demektir. 42 .1: Çeşitli molar çözeltiler Çözeltilerde belli bir hacim içerisinde ne kadar madde çözündüğünü bilmek önemlidir. M ile gösterilir.1. Kimyada bir çözeltinin içerdiği madde miktarının bilinmemesi yanlış ve tehlikeli sonuçlara neden olur. Örneğin 1 molar NaOH çözeltisi . Molarite bir litrelik çözeltideki çözünmüş maddenin mol cinsinden ifadesidir. Bu nedenle hangi maddeden ne kadar alındığının bilinmesi gerekir. katı ve sıvı maddelerden molar çözelti hazırlayabileceksiniz.ÖĞRENME FAALİYETİ–2 ÖĞRENME FAALİYETİ-2 AMAÇ Gerekli ortam sağlandığında kurallarına uygun olarak. 2.1: Çözeltide çözünmüş moleküller Molar derişim. Mol kavramı ile molar çözeltiler arasındaki bağlantıları tespit ediniz. Örneğin bir ilacın aşırı dozda kullanımı ölüme yol açabilir. çözeltinin 1 litresinde 1 mol maddenin çözündüğü anlaşılır. Molarite Resim 2.

5 l M= ? n 0. V (l) 0.5 II.Yol: m n= —— → MA 23.4 mol 58.8 mol / l 58.5 V= 500 ml = 0.4 n = —— = 0.5 . Örnek: 23.5 g ) Çözüm: m= 23. V(l) bağıntısı elde edilir Problemde mol sayısı verilmeyip kütle verildiğinde bu bağıntıdan kolaylıkla çözüm yapılabilir.4 g MA= 58. n= çözünen maddenin mol sayısı v= litre cinsinden çözeltinin hacmi M= molarite (mol / litre)’dir mol / litre terimi yerine "molar" terimi kullanılır Mol sayısı yerine.Molarite = Çözünenin mol sayısı Çözelti hacmi formül edildiğinde.4 M = ————— = 0. M= n (mol) V(l) yazılabilir. Çözeltinin molar derişimi nedir? (NaCl=58.4 M= —— → M = —— = 0. —— = ————— V V/1 MA V MA . n= m / MA yazılırsa n m / MA m 1 m M = ——— → ———— → —— . Yol : m M= ——— MA. 0.V(l) 23.5 g I.8 mol/t Hacmin daima litre olmasına dikkat edilmelidir.4 g NaCl kullanılarak 500 ml çözelti hazırlanıyor.5 43 . V(l) M= m MA .

Yol: n M= —— V (l) n 0.02 mol 22.7 n = —— = 0.448l 250cm3= 0. Yeni çözeltide NaOH molar derişimi nedir? Çözüm: V= 400 ml = 0. Yol: m M= ——— MA.4 44 .5 mol/l = 500 ml 11.25 Örnek: 400 ml 0.5 l = 500 ml 58.4 l NKA da x mol olan NH3 0.5 MA= 58.4 = —— V (L) V II.02 M = —— = 0.2 M NaOH çözeltisinde 8 g katı NaOH çözülüyor.4 I.Örnek: 11.V(l) = 0.7 g NaCl kullanılarak 0.08 mol/l 0.5 .5 g ) Çözüm: m= 11.4 l M: 0.448 l ———————————————— 1 x 0. V(l) Örnek: NKA’ da hacmi 448 cm3 olan NH3 ( amonyak ) gazı ile 250 cm3 çözelti hazırlanıyor.2 molar İlave m= 8 g MA=40 g Mson= ? I.5 g V(ml)= ? n 0.448 X = ————— = 0.4 = ————— = 0.7 g M=0.08 mol 0.Yol: m n= —— MA 11.4 M kaç ml çözelti hazırlanabilir? ( NaCl = 58.2 M = —— 0.250l) Çözüm: NKA da 1 mol olan NH3 22. Amonyağın molar derişimini bulunuz? (448 cm3= 0.2 mol 58.2 = —— = 0.4 n M= —— V (l) 0.7 0.

5 mol/l Vml = ? Molar derişim 1 litredeki mol sayısı olduğuna göre HCl çözeltisinin 1 litresinde kaç mol HCl bulunduğu hesaplanmalıdır.V(l) m Ms = ——— MA . 36. 0. 100 HCl ‘nin mol sayısı ise: m n= —— MA 438 n = —— = 12 mol 36.2 M = ———— = 0. 7 mol / l 0.5 V= 400 ml = 0.2 mol MA 40 Yeni çözeltide toplam mol sayısı 0.5 X= ————— = 438 g HCl olmalıdır. 7 mol / l 40 .= 36. n Ms = —— V (lt) II.2 = 0.2 = —— → 1000 m = 1200 g Çözeltide 1200 g HCl olmalıdır. Yol: m M= ——— MA.2 g 0.04 11. % 36. 0.2 g/ml olan HCl’den 400 ml 0.5 MA.2 g/ml Y= 36.4 l M=0.28 M = ———— = 0.m 8 n= —— n = —— = 0.(l) m 0.5 45 . m d= —— V (ml) m 1.4 m = 3.4 Örnek: Kütlece % 36.2 = ———— → 40 .5 ‘luk HCl ‘ den kullanıldığına göre: 100 36.5 M HCl çözeltisi hazırlamak için kaç ml kullanılmalıdır? ( HCl = 36.28 moldür.08 + 0.5 1200 X ———————————— 1200 .5’luk ve özkütlesi 1.5 ) Çözüm: d=1.

7 ml olarak bulunur.5 = —— = 0. 0. V(l) V(ml) = ——————— %C. Hazırlanacak molar çözelti için. Resim 2. V(ml) M = ——————— MA .5 .7 ml olmalıdır. 0.5 .4 V(ml) = ——————— 0.2 12 = ——— = 16. 36.Çözeltinin hacmi 1 litre ( Molarite olduğu için ) derişim.2 mol HCI içermesi için hacmi: n M= —— V 0.2 mol HCl içerir. önce çözünecek madde miktarı hesaplanır. 1 400 ml 0.438 Yukarıda çözülen örnekler gibi istenilen çözeltinin hesaplamaları yapılır.3 = ——— = 16.d Verilen bu bağıntıya göre aynı problem çözülürse: 0. d . 1. n M= —— V 12 m = ——— = 12 molardır.365 . 0. Molaritede en önemli nokta çözeltinin son hacmidir. V(l) M .5 M HCl çözeltisi : n M= —— V n 0.2 7. Molar çözeltiler belli hacimleri ölçen balon jojelerde hazırlanır.2: Tartılmış katı madde 46 .4 12 molarlık çözeltinin 0. %C . MA . problemi çözerken kullanılan kısa formül ve orantılar tek bir bağıntıda toplanabilir. V Hesaplamanın çok basamaklı çözümü olduğundan.

Resim 2. 47 . öncelikle çözünen maddenin gram olarak kütlesi molarite formülü yardımıyla hesaplanır.4: Molar çözeltilerde hacim kontrolü Katı maddelerden molar derişimi bilinen bir çözelti hazırlarken. a b Resim 2. Bu nedenle çözelti hazırlama esnasında sıcaklık artışı oluşmuşsa. Balon jojeye az miktarda çözücü konur. oda sıcaklığına kadar soğutulması ve hacim kontrolünün tekrar yapılması gerekir.3: Çözelti hazırlama basamakları c Üzerine tekrar çözücü ilave edilerek maddenin çözünmesi sağlanır. Daha sonra hacim çizgisine kadar çözücü ile tamamlanır. Hesaplanan miktarda madde ölçülerek balon jojeye aktarılır. Eğer katı madde kristal suyu içeriyorsa molekül ağırlığı hesaplanırken kristal suları da hesaba katılmalıdır.Daha sonra çözeltinin hacmine uygun balon joje seçimi yapılır. sıvı hacmindeki genleşme derişimi değiştirir. Molar çözeltilerin en önemli dezavantajı sıcaklığa bağımlı oluşudur çünkü sıcaklıkla.

Aksi halde çözünme olayı. 48 . şiddetli ısı çıkışı olan bir reaksiyon olacağı için ani sıçrama ve patlama meydana gelerek kazalara neden olur.5: Pipet seçimi ve puarın takılışı Çözelti için istenilen hacim pipet ve puar kullanılarak çok dikkatli bir şekilde istenilen hacim çekilmelidir. Resim 2. Hazırlanan çözeltiler mutlaka karanlık şişelere aktarılmalıdır.Sıvı maddelerden molar değişimi bilinen bir çözelti hazırlanırken de çözünen madde mililitre olarak hesaplanması için kullanılan sıvı maddenin yoğunluğu ve yüzdesi bilinmelidir. Kuvvetli asit çözeltileri hazırlanırken balon jojeye öncelikle su daha sonra yavaş yavaş asit eklenmelidir. Üzeri etiketlenerek stok çözelti olarak muhafaza edilmelidir.

49 .  Çözelti hacmine uygun balon joje seçimini yaparak.UYGULAMA FAALİYETLERİ UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA 2.  Tartım işlemine geçmeden önce terazinin sıfır ayarını yapınız.1 İşlem Basamakları Öneriler  Laboratuvar önlüğünüzü giyiniz. yapınız.  Sonuca göre katı maddeyi tartınız.  Tartımdan önce mutlaka dara alınız.  Gerekli hesaplamaları doğru olarak  Yaptığınız hesaplamayı kontrol ediniz. kuru ve temiz olmasına dikkat ediniz.  Gerekli araç ve gereci tespit edip hazırlayınız. maddeyi  Çözeltisi hazırlanacak belirleyiniz.  Kullanacağınız kimyasal maddenin etiket bilgilerini mutlaka okuyunuz.

jojenin iç çeperine dokundurarak yıkatınız.  Hunide ve darada madde kalıntısı kalmaması için çözücüyle yıkayınız. jojenin boyun kısmından aşağıda olmalıdır.  Çözücüyü koyarken piset ucunun.  Temiz ve kuru huni kullanırsanız.  Tartılan maddeyi dışarı dökmeden balon jojeye aktarınız. 50 .  Sıvı seviyesi. balon joje hacminin dörtte birlik kısmının geçmemesine dikkat ediniz. Çözücü ilavesinin.  Balon jojeye biraz daha çözücü ilave ediniz. maddeyi jojeye hatasız aktarırsınız.  Balon jojeye az miktarda çözücüyü aktarınız.

51 .  Çözeltinin molaritesini ve adını etikete yazınız. Tekrar çözücü ilave maddenin tamamen sağlayınız. ederek katı çözünmesini  Baş parmağınızla kapağı. gereç ve ortamı temizleyiniz.  Balon jojenin hacim çizgisine kadar çözücü ilave ediniz. balon jojenin hacim çizgisini geçmemesine dikkat ediniz.  Kullandığınız malzemeleri temizleyerek bir sonraki çalışmaya hazır bırakınız.  Çözelti hacminin doğruluğundan emin olduktan sonra. diğer parmak ve avuç içiyle de jojenin boyun gövdesini kavrayınız.  Çözeltiyi şişeye aktarırken mutlaka huni kullanınız.  Sonuçları işlem sırasına göre rapor  Raporunuzda çalışmaya has dikkat edilecek halinde yazınız.  Etiketi şişe gövdesinin ortasına yapıştırınız.  Sıvı seviyesinin. ayıraç şişesine aktarınız ve etiketleyiniz.  Araç.  Hafif eğimle aşağı ve yukarı yönde hareketle çalkalayınız. hususları belirtiniz.

52 . maddeyi  Çözeltisi hazırlanacak belirleyiniz.  Balon jojeye az miktarda çözücüyü aktarınız.UYGULAMA 2.  Gerekli hesaplamaları doğru olarak  Yaptığınız hesaplamayı kontrol ediniz.  Çözücü ilavesinin. balon joje hacminin dörtte birlik kısmını geçmemesine dikkat ediniz. temiz ve kuru olmasına dikkat ediniz.2: İşlem Basamakları Öneriler  Laboratuvar önlüğünüzü giyiniz.  Çözelti hacmine uygun balon joje seçimini yaparak. yapınız.  Pipetin temiz ve kuru olmasına dikkat ediniz.  Kullanacağınız kimyasal maddenin etiket bilgilerini mutlaka okuyunuz.  Gerekli araç ve gereci tespit edip hazırlayınız.  Sonuca göre pipet seçimi yaparak puara takınız.

 Tekrar çözücü ilave ederek maddenin tamamen çözünmesini sağlayınız.  Madde aktarımını kuralına uygun yapınız.  Pipetteki sıvı maddeyi.  Pipeti dik tutunuz ve puarı doğru kullanınız.  Balon jojenin ağzını kapatıp çalkalayarak maddenin çözünmesini sağlayınız. diğer parmak ve avuç içiyle de balon jojenin boynunu kavrayınız.  Sıvı seviyesi pipet hacim çizgisine teğet olmalıdır. Madde alımını kuralına uygun yapınız. 53 . dışarı damlatmadan balon jojeye aktarınız.  Başparmağınızla kapağı.  Sıvı maddenin hacmini doğru olarak alınız.  Eklenen sıvı balon jojenin boyun kısmına kadar olmalıdır.

olduktan sonra ayıraç şişeye aktararak etiketleyiniz.  Çözeltinin adını.  Kullandığınız diğer malzemeleri de temizleyerek bir sonraki çalışmaya hazır bırakınız. Isı çıkışı olduysa balon jojeyi çeşme altına tutarak soğutmaya çalışınız. hazırlanış tarihini ve hazırlayanın ad-soyadını etikete yazınız. 54 .  Balon jojenin hacim çizgisine kadar çözücüyle tamamlayarak çalkalayınız.  Çözeltiyi şişeye aktarırken mutlaka huni kullanınız.  Isı çıkışı olduysa son sıcaklığın oda sıcaklığına gelmesini sağlayınız.  Çözelti hacminin doğruluğundan emin  Etiketi şişe gövdesinin ortasına yapıştırınız.  Balon jojenin hacim çizgisine kadar çözücü ilave ediniz. edilecek hususları belirtiniz.  Sonuçları işlem sırasına göre rapor  Raporunuzda çalışmaya özgü dikkat halinde yazınız.  Araç gereç ve ortamı temizleyiniz.  Piseti balon jojeye çözücüyü aktarınız. derişimini. dokundurmadan  Kapağından bastırarak çözeltinin dökülmemesine dikkat ediniz.

08 C ) 0. Buna göre m kaç gramdır? (H: 1 C: 12 N: 14 ) A) 51 B)14 C )28 D)7 1. 4 g NH4NO3 kaç moldür? (N: 14 H: 1 O: 16 ) A ) 0.03 0.2 gram oksijen bulunduğuna göre x’in atom kütlesi kaçtır? (O : 16 H : 1 ) A)7 B ) 19 C ) 23 D ) 39 56 g C2H4 ile m gram NH3 bileşiklerindeki atom sayıları birbirine eşittir.4 XOH bileşiğinin 11.ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME OBJEKTİF TEST (ÖLÇME SORULARI) Aşağıdaki sorularda uygun seçeneği işaretleyiniz.2 gramında 3.5 ) A)3 B )5 C)2 D)4 300 ml 2. 1.2 B ) 50 C ) 52.06 D ) 0. 4.05 B ) 0. 6. .5 ) A ) 44 B ) 88 C ) 64 D ) 56 55 2.4 mol (NH4 )2 SO4 kaç gramdır? (N: 14 S: 32 O: 16 H: 1 ) A ) 47.8 D ) 78. 5.5 litre 2 M HCI çözeltisinde kaç mol HCI çözünmüştür? (HCI :36. 3.2 M AlCl3 çözeltisini hazırlamak için kaç gram madde tartılmalıdır? (Al : 27 Cl : 35.

Bu çözeltinin molaritesi nedir? (Ag : 108 O: 16 N : 14 ) A ) 0.’dir.01 % 10’luk gümüş nitrat çözeltisinin yoğunluğu 1. cevaplarınız doğru ise uygulamalı teste geçiniz. 6.80 B ) 7. DEĞERLENDİRME Sorulara verdiğiniz cevaplar ile cevap anahtarınızı karşılaştırınız.7.3 B ) 0.1 D ) 0.3 M HCl çözeltisi hazırlamak için kaç ml gereklidir. 9. Çözeltideki NH3 ‘ın molaritesi nedir? A ) 0.4 C ) 2.02x1021 NH3 molekülü suda çözünerek 100 mI çözelti hazırlanmıştır.79 Yoğunluğu 1.64 C ) 0.73 D ) 6. 0.09 g/ml.22 8.19 g/ml ve % 37’lik HCl den 250 ml . 56 . Yanlış cevap verdiyseniz öğrenme faaliyetinin ilgili bölümüne dönerek konuyu tekrar ediniz.95 B ) 0.82 D ) 0. A ) 8.5 C ) 0.

2 M ‘lık NaOH çözeltisini gerekli hesaplamaları yaparak hazırlayınız.Laboratuvar önlüğü 8.Sıvı kimyasal madde 4.Etiket 7. Saf su 6. 57 . Konuları arkadaşlarınızla tartışınız. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 Değerlendirme Ölçütleri Laboratuvar kıyafetinizi giydiniz mi? Gerekli hesaplamaları doğru olarak yaptınız mı? Dikkat edilmesi gereken hususları belirlediniz mi? Gerekli araç ve gereci hazırladınız mı? Uygun balon joje seçimini yaptınız mı? Kullanılan kimyasalın etiket bilgilerini okudunuz mu? Madde ölçümünü kuralına uygun olarak yaptınız mı? Balon jojeye ilk olarak az miktarda çözücü koydunuz mu? Çözüneni maddeyi tamamen çözdünüz mü? Çözelti hacmini doğru olarak ayarladınız mı? Balon jojenin ölçü çizgisi ile sıvı seviyesini teğet olarak ayarladınız mı? Yapılan çözeltiyi etiketlediniz mi? Yaptığınız bütün işlemlerde laboratuvar çalışma kurallarına uygun davrandınız mı? İş güvenliği kurallarına riayet ettiniz mi? Evet Hayır DEĞERLENDİRME Bu faaliyet sırasında bilgi konularında veya uygulamalı iş parçalarında anlamadığınız veya beceri kazanamadığınız konuları tekrar ediniz. Pipet 2. Yetersiz olduğunuzu düşünüyorsanız öğretmeninize danışınız.Balon joje . Kullanılacak Araç ve Gereçler 1. Katı kimyasal madde 3. Huni 5.Piset .Hassas terazi.Spatül Sıra Nu.UYGULAMALI TEST (YETERLİK ÖLÇME) 500 ml .Puar . Kendinizi yeterli görüyorsanız diğer öğrenme faaliyetine geçiniz.

6.2 B) % 23.02 molünün kütlesi 3.8 gram tuz çözülerek hazırlanan çözeltinin kütlece yüzdesi nedir? A) %25.5 ) A) NH3 B) NaCl C) NaOH D) HNO3 Kütlece % 80 C2H5OH içeren ve özkütlesi 0.8 XIO3 bileşiğinin 0.7 126 gram HNO3 içeren 5 litre çözelti kaç molardır? ( H:1.92 g/ml olan çözeltinin molar derişimini bulunuz? A) 6 B) 12 C) 16 D) 14 2. N:14.6 C) %28 D) %32.MODÜL DEĞERLENDİRME MODÜL DEĞERLENDİRME OBJEKTİF TEST (ÖLÇME SORULARI) Aşağıdaki sorularda uygun seçeneği işaretleyiniz. O:16 ) A) 0. N:14.96 gramdır. Cl : 35.6 C) 0. 3. 58 . Buna göre X elementinin atom kütlesi nedir? (I:127. Na : 23.2 gram suda 11. Kütlece % 15’ lik 80 gram şeker çözeltisi hazırlamak için kaç gram şeker ve kaç gram su gerekir? A )12 g şeker/68 g su B) 15 g şeker/85 g su C) 22 g şeker/78 g su D)25 g şeker/75 g su 38.4 B) 0. 4. O:16 ) A) 11 B) 23 C) 31 D) 39 Aşağıda verilen maddelerden eşit kütlelerde alınarak birer litre çözeltileri hazırlanıyor. Hangi çözeltinin molar derişimi en büyüktür? ( H:1. O:16. 5. 1.2 D) 0.

H:1 ) A)32 B) 18 C) 25 D)40 Özkütlesi 1.5 molar NaOH çözeltisi hazırlamak için kütlece % 75 ‘ lik kaç gram NaOH çözeltisi gerekir? ( Na:23.9 B) 0.2 g / ml olan kütlece 12.5 ) A) 3 B)12 C) 9 D) 18 8.2 g / ml olan HCl çözeltisinin kütlece % 36.6 C) 0. 10.5 M Ca(NO3)2 çözeltisi hazırlamak için gerekli çözünen maddenin mol sayısını bulunuz. O:16.5’ i HCl’ dir.7 D) 1 600 ml 2 M HNO3 çözeltisi hazırlamak için. cevaplarınız doğru ise uygulamalı teste geçiniz. 59 . özkütlesi 1. 1200 ml 0. Yanlış cevap verdiyseniz öğrenme faaliyetinin ilgili bölümüne dönerek konuyu tekrar ediniz. DEĞERLENDİRME Sorulara verdiğiniz cevaplar ile cevap anahtarınızı karşılaştırınız. 9.6 gram HNO3 içeren kaç ml HNO3 çözeltisi gerekir? (HNO3 : 63 ) A) 300 B) 400 C) 600 D) 500 400 ml 1.7. A) 0. Bu çözeltide HCl’ nin molar derişimi nedir? (HCl : 36.

Balon joje 3 Katı kimyasal madde 4 Sıvı kimyasal madde 5 Puar. % 30’luk HCl’yi kullanarak 250 ml 0. Saf su 7 Etiket 8 Laboratuvar önlüğü 9 Spatül Sıra Nu. 60 . 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 Değerlendirme Ölçütleri Laboratuvar kıyafetinizi giydiniz mi? Gerekli hesaplamaları doğru olarak yaptınız mı? Dikkat edilmesi gereken hususları belirlediniz mi? Gerekli araç ve gereci hazırladınız mı? Uygun balon joje seçimini yaptınız mı? Kullanılan kimyasalın etiket bilgilerini okudunuz mu? Madde ölçümünü kuralına uygun olarak yaptınız mı? Balon jojeye ilk olarak az miktarda çözücü koydunuz mu? Çözünen maddeyi tamamen çözdünüz mü? Çözelti hacmini doğru olarak ayarladınız mı? Balon jojenin ölçü çizgisi ile sıvı seviyesini teğet olarak ayarladınız mı? Yapılan çözeltiyi etiketlediniz mi? Yaptığınız bütün işlemlerde laboratuvar çalışma kurallarına uygun davrandınız mı? İş güvenliği kurallarına riayet ettiniz mi? Evet Hayır DEĞERLENDİRME Bu faaliyet sırasında bilgi konularında veya uygulamalı iş parçalarında anlamadığınız veya beceri kazanamadığınız konuları tekrar ediniz. Konuları arkadaşlarınızla tartışınız. Kendinizi yeterli görüyorsanız diğer öğrenme faaliyetine geçiniz.UYGULAMALI TEST (YETERLİK ÖLÇME) Yoğunluğu 1. Kullanılacak Araç ve Gereçler 1 Hassas terazi 2 Pipet.15 olan . Yetersiz olduğunuzu düşünüyorsanız öğretmeninize danışınız.1 M HCl çözeltisini gerekli hesaplamaları yaparak hazırlayınız. Huni 6 Piset.

CEVAP ANAHTARLARI CEVAP ANAHTARLARI ÖĞRENME FAALİYETİ-1’İN CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 C B C A C A B A D C ÖĞRENME FAALİYETİ-2’NİN CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 6 7 8 9 A C D A A B C B D MODÜL DEĞERLENDİRME CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 A B A B A C B D A B 61 .

Hazma YILMAZ).mustafaaltinisik. Fıtnat KÖSEOĞLU. Nasuh ÜLKER . . Bilim Yayıncılık.Temel Kimya Cilt 2.Esma KILIÇ .adu.kimyaokulu. Hazma YILMAZ).com www. Oran Yayıncılık İzmir.uk 62 .edu. Loretta JONES (Çev. Loretta JONES (Çev.1999 ATKINS Peter.org. Ankara. Ankara.bogamedikal. 2002 KARACA Faruk. Fıtnat KÖSEOĞLU.kimyaevi. Rahim POLAT .KAYNAKÇA KAYNAKÇA            ATKINS Peter.Temel Kimya Cilt 1. 2002 ARIK Ahmet.Esma KILIÇ . Kimya 2. Ankara.tr/akademik/mdemir www.com www. 1998 ARIK Ahmet. Lise 2 Kimya. Kimya 1. .com/labmalzemeleri www. Oran Yayıncılık İzmir. Nasuh ÜLKER . Bilim Yayıncılık. 2003. Paşa Yayıncılık. Rahim POLAT . www.edu.aof.tr/kitap www.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful