P. 1
ÇÖZELTİLER-1

ÇÖZELTİLER-1

|Views: 4,683|Likes:
Yayınlayan: Erdem Kurcan

More info:

Published by: Erdem Kurcan on Mar 21, 2011
Telif Hakkı:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

12/27/2012

pdf

text

original

Sections

  • GİRİŞ
  • ÖĞRENME FAALİYETİ-1
  • 1. YÜZDE ÇÖZELTİ HAZIRLAMA
  • 1.1. Çözeltiler
  • 1.1.1. Çözünme
  • ÖĞRENME FAALİYETİ–1
  • 1.1.2. Çözelti Türleri
  • 1.1.3. Çözelti Derişimleri
  • 1.1.4. Çözelti Hazırlama
  • 1.1.5. Balon Joje
  • 1.1.6. Refraktometre
  • UYGULAMA FAALİYETLERİ
  • ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME
  • ÖĞRENME FAALİYETİ-2
  • 2. MOLAR ÇÖZELTİ HAZIRLAMA
  • 2.1. Molarite
  • ÖĞRENME FAALİYETİ–2
  • MODÜL DEĞERLENDİRME
  • CEVAP ANAHTARLARI
  • KAYNAKÇA

T.C.

MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI

MEGEP
(MESLEKİ EĞİTİM VE ÖĞRETİM SİSTEMİNİN GÜÇLENDİRİLMESİ PROJESİ)

KİMYA TEKNOLOJİSİ

ÇÖZELTİLER 1

ANKARA 2008

Milli Eğitim Bakanlığı tarafından geliştirilen modüller;  Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığının 02.06.2006 tarih ve 269 sayılı Kararı ile onaylanan, Mesleki ve Teknik Eğitim Okul ve Kurumlarında kademeli olarak yaygınlaştırılan 42 alan ve 192 dala ait çerçeve öğretim programlarında amaçlanan mesleki yeterlikleri kazandırmaya yönelik geliştirilmiş öğretim materyalleridir (Ders Notlarıdır). Modüller, bireylere mesleki yeterlik kazandırmak ve bireysel öğrenmeye rehberlik etmek amacıyla öğrenme materyali olarak hazırlanmış, denenmek ve geliştirilmek üzere Mesleki ve Teknik Eğitim Okul ve Kurumlarında uygulanmaya başlanmıştır. Modüller teknolojik gelişmelere paralel olarak, amaçlanan yeterliği kazandırmak koşulu ile eğitim öğretim sırasında geliştirilebilir ve yapılması önerilen değişiklikler Bakanlıkta ilgili birime bildirilir. Örgün ve yaygın eğitim kurumları, işletmeler ve kendi kendine mesleki yeterlik kazanmak isteyen bireyler modüllere internet üzerinden ulaşılabilirler. Basılmış modüller, eğitim kurumlarında öğrencilere ücretsiz olarak dağıtılır. Modüller hiçbir şekilde ticari amaçla kullanılamaz ve ücret karşılığında satılamaz.

  

İÇİNDEKİLER
AÇIKLAMALAR ....................................................................................................................ii GİRİŞ ....................................................................................................................................... 1 ÖĞRENME FAALİYETİ-1 ..................................................................................................... 3 1. YÜZDE ÇÖZELTİ HAZIRLAMA...................................................................................... 3 1.1. Çözeltiler....................................................................................................................... 3 1.1.1. Çözünme ................................................................................................................ 3 1.1.2. Çözelti Türleri........................................................................................................ 6 1.1.3. Çözelti Derişimleri............................................................................................... 12 1.1.4. Çözelti Hazırlama ................................................................................................ 18 1.1.5. Balon Joje ............................................................................................................ 19 1.1.6. Refraktometre ...................................................................................................... 24 UYGULAMA FAALİYETLERİ....................................................................................... 27 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME .................................................................................... 39 ÖĞRENME FAALİYETİ-2 ................................................................................................... 42 2. MOLAR ÇÖZELTİ HAZIRLAMA ................................................................................... 42 2.1. Molarite....................................................................................................................... 42 UYGULAMA FAALİYETLERİ....................................................................................... 49 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME .................................................................................... 55 MODÜL DEĞERLENDİRME .............................................................................................. 58 CEVAP ANAHTARLARI ..................................................................................................... 61 KAYNAKÇA ......................................................................................................................... 62

i

MODÜLÜN AMACI EĞİTİM ÖĞRETİM ORTAMLARI VE DONANIMLARI ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ii . puar. işletme. kendi kendine veya grupla çalışabileceğiniz tüm ortamlar. bilgisayar ve donanımları. ev. VCD veya DVD çalar. Ortam Laboratuvar sınıf. Donanım Sınıfta Büyük ekran televizyon.  Modülün içinde yer alan herhangi bir öğrenme faaliyetinden sonra. beher. çözünme olgusu çerçevesinde. Katı ve sıvı maddelerden kurallarına uygun olarak. kütlece % çözelti. mol sayısı. hacimce % çözelti ve kütlece – hacimce % çözelti hazırlayabileceksiniz. spatül. Katı ve sıvı maddelerden molar çözelti hazırlayabileceksiniz. sınıf veya bölüm kitaplığı.AÇIKLAMALAR AÇIKLAMALAR KOD ALAN DAL/MESLEK MODÜLÜN ADI MODÜLÜN TANIMI SÜRE ÖN KOŞUL YETERLİK 524KI0017 Kimya Teknolojisi Alan Ortak Çözeltiler 1 Öğrenciye. huni. baget. balon joje. tepegöz. kütle – hacim ilişkisinden yararlanarak % çözelti ve molar çözelti hazırlama becerisi kazandıracak olan öğrenme materyalidir. pipet. Amaçlar 1.  Modül sonunda öğretmeniniz tarafından teorik ve pratik performansınızı ölçme teknikleri uygulayarak modül uygulamaları ile kazandığınız bilgi ve becerileri ölçerek değerlendirileceksiniz. projeksiyon. internet bağlantısı Laboratuarda Hassas terazi. refraktometre. 40/32 Çözelti hazırlamak Genel Amaç Gerekli ortam sağlandığında kuralına uygun olarak çözelti hazırlayabileceksiniz. verilen ölçme araçları ile kendi kendinizi değerlendireceksiniz. internet ( bilgi teknolojileri ortamı ). piset. kütüphane. 2.

profesyonel laboratuvar uygulamalarıyla bütünleşerek sağlanmaktadır. meslek yaşamınızda olumlu katkılarda bulunmak ana hedefimizdir. Günümüzde. istihdam edilecek bir eleman olarak mesleki anlamda ihtiyaç duyulan türde ve oranda hazırlayabileceksiniz. 1 .GİRİŞ GİRİŞ Sevgili Öğrenci. Mesleğinizin kimya sektörünün ihtiyacı olan bir parçasını tamamlamak ve alanında özgüveni gelişmiş. görevini titizlikle başaran ayrıca her türlü üretim sektöründe başarıyla çalışabilme becerisini kazandırmakla. geçerli olan bilimsel ve teknolojik gelişmeler. Kimya endüstrilerinin kullanım açısından olmazsa olmazı olan çözeltileri. Kimya Teknolojisi alanına yönelik eğitimin en önemli temel taşlarından birisi olan Çözeltiler 1 modülünü öğreneceksiniz. Laboratuvarda çözelti hazırlamanın ne derece hassasiyet gerektirdiğini ve ne kadar önemli olduğunu anlayacaksınız. Bu modül ile problemlerin ifadesi ve çözümleriyle beraber bir kimyacı mantığı ile düşünerek temel laboratuvar becerisi kazanacaksınız.

2 .

Şimdi bu kavramı bir kimyacı gözüyle bakarak bilimsel hesaplamalarla doğru olarak açıklayabileceğiz. Çözeltilerin günlük yaşamdaki önemini araştırınız. kütlece % çözelti. hacimce % çözelti ve kütlece – hacimce % çözelti hazırlayabileceksiniz.1. 1.1. 1. YÜZDE ÇÖZELTİ HAZIRLAMA 1. Çözünme Bir maddenin bir başka madde içerisinde kimyasal özelliklerini kaybetmeden serbest moleküller veya iyonlar halinde homojen olarak dağılmasına “çözünme”.Bir bardak çaya attığımız şekere ne olur? Küçük bir şişede hapsolmuş parfüm sıkıldığında nasıl olur da kısa sürede odanın kokusunu değiştirir? Cevaplarını vermek için biraz düşündüğümüzde çözeltilerin yaşantımızın büyük bir kısmında var olduğunu farkederiz.ÖĞRENME FAALİYETİ–1 ÖĞRENME FAALİYETİ-1 AMAÇ Gerekli ortam sağlandığında katı ve sıvı maddelerden kuralına uygun olarak. Şekil 1.1. ARAŞTIRMA    Çözünme kavramı hakkında araştırma yapınız. Çözeltiler Çözeltilerde bir veya birden fazla türde madde diğer madde türünün içinde homojen olarak dağılmıştır. 1: Çözünme 3 . Çözelti türlerini ve birbirleriyle ilişkilerini araştırınız. oluşan karışıma ise “çözelti” denir.

Bileşenlerden miktarı çok olan dağılma ortamına “çözücü” miktarı az olan ve dağılan maddeye de “çözünen” denir.3: Sodyum klorürün suda çözünmesi NaCl (k) → Na+ (suda) + Clˉ (suda) 4 . Negatif yüklü klorür iyonları ( Clˉ ) da su molekülündeki pozitif yüklü hidrojen tarafından kuşatılır. en az iki bileşeni vardır. çözücü ve çözünenin kendi molekülleri arasındaki çekim kuvvetlerinin. çözücü ve çözünen molekülleri arasındaki çekim kuvvetinden daha küçük olması gerekir. Çözücü ve çözünenin birbiri içinde karışması ile gerçekleşen çözünme olayı. Bir çözücünün bir maddeyi çözebilmesi için. katı bakır sülfatın suda dağılması olayı çözünme.Çözelti bir karışım olduğundan. bakır sülfat çözünen. bakır sülfat çözeltisinde. su ise çözücüdür. Örneğin. Şekil 1. Na+ ve Clˉ iyonları arasındaki çekim kuvvetinden daha büyük olduğu için iyonlar kristalden ayrılarak su içinde homojen olarak dağılır. Oluşan elektriksel kuvvetler. Şekil 1. Suya atılan NaCl kristalindeki sodyum iyonları ( Na+ ) su molekülündeki negatif yüklü oksijen tarafından kuşatılır.1: CuSO4 tuzunun çözünmesi Örneğin. moleküller arasındaki çekim kuvveti ile çözünenin molekülleri arasındaki çekim kuvvetine dayanır.2: NaCl Molekülü Resim 1. katı haldeki yemek tuzu (NaCl) kristalinde güçlü çekim kuvvetleri vardır.

çözünen – çözücü çekim kuvvetleri alır. benzeri çözer). Bu iyonlarda çözücüye geçerek çözünür. Çünkü polar çözücü molekülleri. Resim 1. Çözünecek maddenin molekülleri arasında başlıca çekim kuvvetleri london kuvvetleri ise en iyi çözücü yine benzer kuvvetlerce bir arada tutulan çözücülerdir. Şekil 1.2: Katı kükürdün karbon sülfürde çözünmesi Sonuç olarak polar çözücüler polar maddeleri. çözünen maddedeki bağlar hidrojen bağları ise hidrojen bağları olan bir çözücüde çözünmesi daha muhtemeldir.Şeker gibi molekül yapılı bileşikler su içinde çözündükleri zaman moleküller halinde dağılır. Aşağıdaki resimlerde çözücü. Örneğin karbonsülfür. 5 .4). bileşikteki zıt yüklü iyonları iyon – dipol çekim kuvvetleriyle çekerek iyonun etrafını çözücü molekülleri ile sarar. katı kükürt için sudan daha iyi bir çözücüdür. çözünene uygundur ve tam çözünme olmuştur. Dolayısıyla çözelti oluşturur( Şekil 1. Yine iyonik bileşikler polar çözücülerde çok iyi çözünür. apolar çözücüler apolar maddeleri daha iyi ve kolay çözer ( benzer.4: İyon-dipol çekim kuvvetleri Çözünme olayı çözücü ve çözünenin cinsine bağlıdır diyebiliriz. C12H22O11 ( k) → C12H22O11 (suda) Şeker Şekerli su Çözelti oluşurken saf çözünen ve saf çözücü moleküllerinin kendi aralarındaki çekim kuvvetlerinin yerini. Örneğin.

5: Gümüşklorür +su 1. elektrik akımını iletmelerine göre ve bileşenlerin miktarlarına göre değişik açılardan sınıflandırılır. Çözeltiler fiziksel hallerine göre. Çözücülerin fiziksel hal Çözücüsü Çözücüsü Çözücüsü durumuna göre öncelikle Katı olan Sıvı olan Gaz olan 3 ana grupta çözelti türü Çözeltiler Çözeltiler Çözeltiler vardır. Elektriği ileten ( Elektrolit ) Çözeltiler Elektriği İletmeyen ( Elektrolit olmayan ) çözeltiler Ayrıca bu çözeltiler elektrik akımını iletmelerine göre sınıflandırılır.3: Çözünen madde Resim 1.1.4: Çözelti Aşağıdaki resimde ise çözücü çözünene uygun değildir ve tam bir çözünme olmamıştır.2. Çözelti Türleri Bir çözelti en az iki bileşenden meydana gelir. . Aşırı Doymuş Çözelti Doymuş Çözelti Doymamış Çözelti 6 Bileşenlerin miktarlarına ve çözünürlüklerine göre de ayrıca sınıflandırılır. Resim 1.Resim 1.

çözünenin sıvı. katı. Çözücü gaz olduğunda ise. Alaşımlarda bir metalin atomları diğer metalin kristal yapısı içine girerek homojen bir karışım oluşturur. Örneğin paslanmaz çelik ( 76 Fe. Tablo 1. Bunlara alaşım denir. 5 Zn ) birer alaşımdır. Fakat gazlar içinde katı ve sıvılar daha zor çözündüğünden homojen bir çözelti oluşturması güçleşir. çözücüsü katı olan çözeltinin fiziksel hali de katıdır. gaz oluşuna göre 3 türlü. Örneğin. 15 Sn. Katı çözeltiler iki ya da daha çok metalin eritilerek oluşturdukları homojen katı karışımlardır. çözücü sıvı ise. Pirinç ( 60 Cu. gaz oluşuna göre 3 türlü çözelti hazırlamak mümkündür.5’de genel olarak gösterilen çözelti türlerinden fiziksel hale göre yapılan sınıflandırmada. 8 Ni ). katı.1 de çözen ve çözünenin fiziksel durumuna göre meydana gelen çözeltiler görülmektedir. Bronz ( 80 Cu. gazlar içinde gazlar kolay çözünür. Şekil 1. Çözücü katı ise. bileşenlerin fiziksel halleri göz önünde bulundurulduğunda çeşitli çözeltiler hazırlanabilir.5: Çözelti türleri Bileşenlerden birinin miktarının sabit tutulup diğerinin miktarının arttırılması veya azaltılması durumuna göre sınıflandırma da yapılır.1: Fiziksel durumuna göre çözelti türleri ÇÖZÜCÜNÜN HALİ ÇÖZÜNENİN HALİ Katı ÖRNEK Lehim (kurşunla kalayın çözünmesi) Amalgam (gümüşle civanın çözünmesi) Paladyumda hidrojen gazının çözünmesi Su içinde şekerin çözünmesi Suda alkolün çözünmesi Su içinde oksijenin çözünmesi Azot içinde iyot çözünmesi Azot içinde su çözünmesi ( Nemli hava ) Hava ( Azot içinde oksijenin çözünmesi ) Katı Sıvı Gaz Sıvı Gaz Katı Sıvı Gaz Katı Sıvı Gaz Tablo 1.Derişik Çözelti Seyreltik Çözelti Şekil 1. 40 Zn ). Çözen madde çözeltinin fiziksel halini belirler. Çözeltiler yukarıda belirtilen gruplandırmalar açısından değerlendirildiğinde her bir grubun kendi içinde sınıflara ayrıldığı görülür. 7 . 16 Cr. çözünenin sıvı.

Sıvı içinde başka bir sıvının çözünmesiyle oluşan çözeltiler. Sıvı çözeltilerin günlük yaşamda da önemi ve tüketimi büyüktür. kimyacılar için en önemli olanı sıvı çözeltilerdir. Örneğin hava bir gaz çözeltisidir. 8 . Bunun nedeni karışan bu iki sıvının polar yapılarına dayanır. Sıvı çözeltiler. Çünkü su molekülleri polar yapıları nedeniyle birbirini bir ağ oluştururcasına çeker. 6: Katıların toz haline getirilmesi Maddelerin çözünmeleri dışarıdan ısı alarak ya da dışarıya ısı vererek gerçekleşir.Gaz çözeltiler ise iki veya daha çok gazın aynı kap içine konulduğunda homojen olarak karışmasıyla oluşur. çözücüsü sıvı olan. çözüneni ise katı. sıvı ya da gaz olan çözeltilerdir.Bir sıvı içinde katı madde çözerken dışarıdan basınç uygulamak çözünmeye etki etmez.Karbon tetra klorür ise suyun bu yapısını bozamaz ve dolayısıyla çözünme gerçekleşmez. Resim 1. bazıları sınırlı karışabilir. Katının sıvı içerisinde çözünmesi esnasında sıcaklık artışı çözünmeyi artırır. Sıvıların bazıları birbiriyle her oranda karışabildikleri gibi. Gazlarda ise bu durum tam tersidir ve gazların sıvıdaki çözünürlüğü sıcaklık artışı ile azalır. Ayrıca katının toz haline getirilmesi ve çözücü içerisinde karıştırılması. Sıvı çözücü içinde. Örneğin polar olan etanol su molekülleri tarafından çekilerek suda çözünür (kolonya gibi). Kimyasal reaksiyonların çoğu sıvı çözeltilerde yürüdüğünden. çözünme de o kadar kolay ve hızlı olur. çözünmeyi kolaylaştırır ve hızlandırır. Katı maddenin yüzeyi ne kadar büyükse ve çözücüyle temas ederse. fakat polar olmayan karbon tetra klorür(CCI4) suda çözünmez. katı çözünürken çözünme katı maddenin dış yüzeyinde başlar. sıvı-sıvı çözeltileri olarak nitelendirilir. Bazıları ise hiç karışmaz.

8: Gazoz çözeltisi Gazların sıvılardaki çözünürlükleri de diğer çözeltide olduğu gibi maddelerin cinsine ve sıcaklığına bağlıdır. Çözücüsü su olan çözeltilere kısaca sulu çözeltiler de denir. 7: Etanolün (a) ve Karbon tetra klorürün (b) sudaki çözünmeleri Sıvı içinde gaz maddenin çözünmesi ile sıvı-gaz çözeltileri oluşur. Azot (N2 ) . Ayrıca basıncında çözünmeyi arttırıcı etkisi vardır. içerisinde karbondioksit gazı içerir. Fakat Hidrojen ( H2 ). Genel olarak atomları arasında kovalent bağ bulunan yani molekül yapılı bileşikler suda çözündüğünde moleküler yapılarını korur ve molekül halde suda dağılır. Suda çözünen maddeler fiziksel hallerine ve kimyasal yapılarına bağlı olarak farklı davranışlar gösterir. Örneğin gazoz. 9 . Kutuplu yapıdaki hidrojen klorür ve amonyak gibi gaz bileşikler. yine kutuplu yapıdaki su molekülleri tarafından çekilerek yeterince çözünür. Oksijen (O2 ) gibi kutupsuz yapıdaki gazların sudaki çözünmeleri oldukça zayıftır. Resim 1.(a) (b) Resim 1.

çözeltisine ise elektrolit olmayan çözelti denir. Etil alkol gibi moleküller halinde çözünmüş bu tür maddelere elektrolit olmayan madde. b ve.7: İyonik bağlı NaCl iyonları Asitler ve bazlarda. tuzlar gibi suda çözündüklerinde iyonlar oluştururlar. Şekil 1. Çözeltide oluşan bu iyonlar elektrik akımını iletir. Alkol. NO3ˉ gibi iyonların bileşikleri kuvvetli elektrolittir. Pb+² iyonların klorürleri Be+².Örneğin şeker. Ag+. H+. Şekil 1. İyonlaşma yüzdesi düşük olanlar ise zayıf elektrolit olup. K+. sulu çözeltide Na+ ve Clˉ iyonları halinde bulunur. Su içinde iyonlaşma yüzdesi yüksek olan maddeler kuvvetli elektrolittir ve bu maddelerin çözeltileri elektrik akımını iyi iletir. çözeltisine ise elektrolit çözelti denir.Sr+².c’yi inceleyiniz. Şekil 1. a . Sulu çözeltisi elektrik akımını ileten maddelere elektrolit madde. Na+. NaCl. Cu+. bunların sulu çözeltileri elektrik akımını az iletir.8. NH4+. şeker gibi moleküler halde çözünen maddelerde iyonlaşma olmadığından bu maddeler elektrik akımını iletmez. 10 .Pb+² nin sülfatları zayıf elektrolittir. su içinde moleküller halinde bulunur.6: Kovalent bağlı şeker molekülleri Buna karşılık NaCl (yemek tuzu) gibi iyon yapılı bileşikler suda çözündüklerinde iyonlarına ayrılır..

C2H5OH ( s ) → C2H5OH ( suda ) Etil Alkol Etil Alkollü su Lamba yanmaz Şekil 1.0 % 2.8.a PbSO4 ( s ) + H2O → Pb+² ( suda ) + SO4ˉ² ( suda ) % 98.8.c 11 .8.0 oranında iyonlaşma Lamba zayıf yanar Şekil 1.b NaCl ( s ) → Na+ ( suda ) + Clˉ ( suda ) Lamba kuvvetli yanar Şekil 1.

90 g saf suda çözündürülmüş her ikisinin toplam ağırlığı 100 gramdır. hacimce yüzde ve hacim-kütlece yüzde olmak üzere üç şekilde ifade edilebilir. Çözeltinin 100 biriminde çözünen madde miktarına yüzde çözelti denir. Bu nedenle yüzde ifadesi kullanılırken mutlaka yapılan işin gerçek anlamı belirtilmelidir. Bir çözeltinin özelliği çözünme miktarına göre değişir. 10 g şeker. Genel bir tanımlamayla. C ile gösterilir. 1. Doymuş. Bir başka deyişle çözelti hazırlanırken. Kütlece yüzde. Bu sınıflandırma türleri hakkında geniş bilgiyi çözelti 2 ve çözelti 3 modüllerinde bulacaksınız. diğer adıyla konsantrasyon çözeltide ne kadar çözünenin bulunduğunu ifade eden terimdir. çözücü ve çözünenin miktarlarına bağlı olarak yüzde derişim. Ve % işaretiyle ile gösterilir.3. Yüzde Çözeltiler Yüzde kelimesi birkaç anlamı ifade etmektedir.3. yani çözündürülmüş madde miktarının ne kadar olduğunu göstermek için kullanılan ifadelerdir. Sıvı çözücüde çözünen maddenin miktarı. mol kesri.1. 10 g şeker. Derişim. Aşırı Doymuş çözelti ). derişik çözelti ) çözelti türleri sınıflandırılabilir.1. ppb (milyarda bir ) olarak farklı büyüklüklerde ifade edilir. 12 . Örneğin % 10’ luk şeker çözeltisi denildiği zaman şu anlamlar çıkmaktadır. çözeltinin bir başka açıdan türünü belirler ( Doymamış. molarite. 1. 10 g şeker çözündürülerek 100 ml’ ye tamamlanmıştır 10 g şeker. Çözelti Derişimleri Bir çözeltinin özelliği çözünen maddenin miktarına göre değiştiği için. 100 g saf suda çözündürülmüştür. 100 ml saf suda çözündürülmüştür. ppm ( milyonda bir ). Çözeltiyi oluşturan bileşenlerden birinin ( çözücü veya çözünen ) miktarının sabit tutulup. molalite.1. ppt ( binde bir ). normalite. çözündürülecek maddeden ne kadar alınması gerektiğini ve aynı zamanda kullanılan çözeltideki konsantrasyonun. çözeltide ne kadar çözünenin bulunduğunu ifade etmek önemlidir. Çözünen madde miktarı Çözeltinin derişimi = ——————————— Çözelti miktarı Çözelti miktarı = Çözücü miktarı + Çözünen miktarı Derişim.Elektrolitlerin vücudumuzda çok önemli düzenleyici görevleri vardır. Bir çözeltinin birim hacminde çözünen madde miktarına derişim denir. diğerinin azaltılması veya arttırılmasıyla da ( seyreltik çözelti.

3. Çözünen maddenin hacmi Kütlece yüzde ( % v.3.2: % Çözeltilerin formül tanımları ADI Kütlece Yüzde Gösterilişi % m.m TANIMI Çözünen maddenin kütlesi %m.3.1.1. Birim olarak mililitre. Örneğin kütlece % 20’lik sodyum klorür çözeltisi demek 100 g sodyum klorür çözeltisinin içinde 20 g katı sodyum klorür var demektir. Birim olarak mililitre.v Hacim-Kütlece Yüzde % v.2. Ya da 100 lt alkol çözeltisinin içinde 20 lt saf alkol var demektir.v = ———————X 100 Çözeltinin hacmi Çözücünün kütlesi % v.m = ———————— X 100 Çözeltinin hacmi Hacimce Yüzde % v.1. Birim olarak gram. Kütlece Yüzde Çözeltiler 100 g çözeltide kaç g çözünen maddenin olduğunu gösterir.m 1. Burada çözünenin ve çözeltinin miktarı ağırlık birimiyle ifade edilmelidir.3. olabilir. ton vb. olabilir. metreküp vb. Burada çözünenin ve çözeltinin miktarları hacim birimiyle ifade edilmelidir.2. metreküp vb. Hacimce Yüzde Çözeltiler 100 ml çözeltide kaç ml çözünen maddenin olduğunu gösterir.v ) = ————————————— X 100 Çözeltinin toplam hacmi 1.kütlece % 20’lik sodyum klorür çözeltisi demek 100 ml sodyum klorür çözeltisinin içinde 20 g sodyum klorür var demektir. miligram.m= ——————————————— X 100 Çözücünün kütlesi + Çözünenin kütlesi Çözünenin hacmi % v. Örneğin hacim .Tablo 1. Çözünenin kütlesi ( mÇ ) Kütlece yüzde ( % m. olabilir.m ) = ——————————— x 100 Çözeltinin kütlesi ( mT ) Çözeltinin Kütlesi (mT ) = Çözünenin kütlesi (mÇ ) + Çözücünün kütlesi 1. kilogram. Burada çözeltinin 13 . litre. Ya da 100 ton sodyum klorür çözeltisinin içinde 20 ton katı sodyum klorür var demektir. litre. Hacimce – Kütlece Yüzde Çözeltiler 100 ml çözeltide kaç g maddenin çözündüğünü gösterir. Örneğin hacimce % 20’ lik alkol çözeltisi demek 100 ml alkol çözeltisinin içinde 20 ml saf alkol var demektir.

100 / 40 = % 45 Örnek : Kütlece % 25 tuz içeren çözeltide 10 gram tuz . 100 Çözelti kütlesi % Derişim .m ) = —————————————— X 100 Çözeltinin toplam hacmi şeklinde ifade edilir. Örnek: 500 g % 15’ lik BaCl2 çözeltisi hazırlayabilmek için gerekli suyun kütlesini hesaplayınız.%C ve bazı kaynak kitaplarda Y olarak ifade edilmektedir. Çözüm : mT = 22 + 18 = 40 g Çözünen maddenin kütlesi %C = ——————————— . çözünen maddenin miktarı ise ağırlık biriminden ifade edilmelidir.500 X= ————— = 75 g 100 Örnek : 22 g suda 18 g KNO3 çözünmesiyle oluşturulan çözeltinin kütlece yüzde derişimini bulunuz. 100 40 = % 45 II. % . 15. Yol 18 % = ——— . kaç gram suda çözünmüştür? Çözüm : mçözünen % C = —————.100 Çözelti miktarı 500 500 – 75 = 425 g su gereklidir. Vereceğimiz örnek çözümlerde kaynak kitaplara uygunluk açısından ifadelerin hepsi kullanılacaktır.100 mçözelti 40 – 10 = 30g 10 25 = ——— . 100 → 15 = ——— . Yol 40 g 18 g 100 g Xg ———————————— X = 18 . 100 => X = 10 . 100 / 25 = 40 g X 14 .miktarı hacim biriminden. I . Çözüm: Çözünen madde miktarı X % C = —————————— . Çözünen maddenin kütlesi Kütlece yüzde ( v.

→ 180 g + 30X = 600 g → X = 14 g Örnek: Kütlece % 10’ luk 50 g şekerli suya 15 g şeker ekleniyor. çözeltinin kütlesi de 50 + 15 = 65 g olur 65 g çözeltide 20 g şeker varsa 100 g çözeltide Xg ———————————————————————— X = 20 .Örnek : 6 g NaCl kullanılarak kütlece % 30’luk sulu çözelti hazırlanacaktır. 100 = 5 g şeker m çözelti % 10’ luk 50 g şekerli suda 5 g şeker ve 45 g su bulunur. 100 / 65 = 31 gramdır.200 /100 = %10 tuz vardır. Örnek: Kütlece % 5‘lik 200 gram tuzlu suya 40 gr tuz ve 260 gram su ekleniyor. Çözünen toplam tuz miktarı : 10+40 = 50 g’dır. 200 gram çözeltiye 40 g tuz ve 260 gram su eklenirse çözeltinin toplam kütlesi 500 g . Çözeltinin kütlece yüzde kaçı şeker olur? Çözüm : m çözünen 10 = —————— . d= m / v bağlantısından çözelti kütlesi hesaplanabilir. çözünen madde miktarı hesaplanabilirdi. 15 mçözünen 5 = ——— x 100 200 X = 5 . Bu çözelti için gerekli su miktarını bulunuz. Çözeltinin % 31 ‘ i şekerdir. Örnek: Kütlece % 10 H2SO4 içeren çözeltinin yoğunluğu 1.35 g/cm³ ‘tür. 15 g şeker daha eklenmesi çözeltideki şeker miktarını 5 + 15 = 20 grama çıkarırken. Bu çözeltinin 200 ml’ sinde kaç gram H2SO4 bulunur? Çözüm: Çözeltinin kütlesi bilinseydi. Çözüm : m tuz %C= —————————— x 100 m çözelti (mtuz + msu ) 6g 30= ———— . 500 gramlık çözeltide 50 gram tuz bulunursa çözeltinin % 10’u tuz demektir. 100 6g+X değerler yerine konulduğunda. 100 → 10 = m çözünen / 50 . Yeni çözelti yüzde kaç tuz içerir? Çözüm: m çözünen % = —————x100 m çözelti olur.

200 m = 270 g’dır.35 . Bu hem çözünenin hem de çözeltinin kütlesini arttırır. 100 Çözelti kütlesi m çözünen → 10 = —————— . I . 100 =10 . 100 II .35 = m / 200 m = 1.Yol Çözünen maddenin kütlesi %C = ——————————— . Yol 100 g çözeltide 10 g H2SO4 çözünmüşse 270 g çözeltide Xg ————————————————————————— X . 100 x= 50 g Çözelti miktarı 200 + X 16 . mçözünen = 10 + X g mçözelti = 200 + X g Çözünen madde miktarı 10 + X Y= —————————— . 100 → 24 = ——————— .d= m / v → 1. 100 = 270 10 x 270 m çözünen = ————— = 27 g’dır. 200 / 100 = 10 g Çözeltinin derişimini % 15’ e çıkarmak için çözeltide X g Na2SO4 çözdüğümüzü varsayalım. 270 → X = 2700 /100 = 27 g Örnek: 200 g % 5’ lik Na2SO4 çözeltisinin derişimini % 24’ e çıkarmak için çözeltide kaç gram daha Na2SO4 çözülmelidir? Çözüm: Başlangıçta çözünen Na2SO4 miktarı: Çözünen madde miktarı(mÇ) m çözünen Y= —————————— x 100 → 5 = ——————— x 100 Çözelti miktarı (mT) 200 m çözünen = 5 .

Çözelti miktarı eklenen veya buharlaştırılan miktara göre hesaplanır. 17 . 100 40 XB = 24 g NaOH Çözünmüş toplam NaOH miktarı XA + XB’dir ve C kabına aktarılmıştır.Örnek: A ve B kaplarında miktarları kütlece yüzdeleri belirtilen NaOH çözeltileri C kabında karıştırılıyor. 26 g Y=——————. C kabındaki çözeltinin yüzde derişimini bulunuz. Böyle durumlarda çözünen madde miktarı aynen alınır. 100 mçözelti X 20 = —————. mNaOH Y= —————. Bu durum çözeltilerin seyreltilmesi ve deriştirilmesi konularının yer aldığı çözelti 3 modülünde daha detaylı olarak açıklanacaktır. 10 g + 40 g NOT: Çözücü eklenmesi ya da çözücünün bir miktarının buharlaştırılması durumlarında çözeltinin yüzde derişimi değişir. Çözücü eklemede ya da buharlaştırmada çözünen maddenin kütlesi sabittir. 100 mçözelti X 60 = —————. 100 10 XA = 2 g NaOH B kabındaki çözünmüş NaOH miktarı bulunur. 100 Y = 52 C kabındaki çözelti % 52 ‘ liktir. mNaOH Y= —————. Çözüm: A kabındaki çözünmüş NaOH miktarı bulunur. Sonuç olarak değişen değerler sadece çözeltinin hacmi ve yüzdesidir. m (Toplam NaOH) = 2 g + 24 g = 26 g formülde yerine konulursa C kabındaki çözelti miktarı bulunur.

Yani çözünen ve çözen madde hesaplamaya göre tartılır ve karıştırılarak çözünme sağlanır. Bu nedenle bu tür çözeltiler ölçü kabı adı verilen ve belli hacimleri ölçen kaplarda hazırlanır.1. Hesaplanan miktar kadar çözünen madde bu kaba alınır ve çözücü ile (genellikle saf su ile) hacim tamamlanır. Çünkü çözünen ve çözenin ağırlıkları toplam çözelti ağırlığını vermelidir. Sıcaklık nedeniyle sıvı hacmindeki genleşme derişimi yani konsantrasyonu değiştirir. Resim 1. Çözelti hazırlamanın en önemli dezavantajı sıcaklığa bağımlı oluşudur. alkalilere ve diğer kimyasal maddelere karşı dayanıklılık gösterir. Çözelti Hazırlama Çözelti hazırlama özel bir dikkat gerektirir. Çünkü çözeltilerde önemli olan çözeltinin son hacmidir.10: Isıya dayanıklı cam malzemeler Cam malzemeler imal edildiği malzemenin içerdiği bileşiklere göre ısıya.9: Terazi Eğer çözücü saf su ise.4. saf suyun yoğunluğu 1 g/cm3 olduğundan suyun ağırlığı hacmine eşittir ve ölçülü kapların kullanımı tercih edilir. Sadece kütlece % çözelti hazırlanırken çözen ve çözünenin kütleleri esas alındığından özel ölçülü kaplara ihtiyaç yoktur. Laboratuvarda en çok kullanılan malzemeler cam malzemelerdir. basınca. Bu cam malzemeler değişik oranlarda mikro elementleri içeren silikatlardan yapılmışlardır. Resim 1. Bu nedenle çözelti hazırlandıktan sonra eğer ısınma olmuşsa oda sıcaklığına kadar soğutulması ve hacmin kontrolünün yapılması gerekir. asitlere. 18 .1.

Resim 1.1. Balon jojeler 5 ml ile 5000 ml arasında hacimlere uygun olarak imal edilir. Örneğin 100 ml’ lik bir çözelti hazırlanması isteniyorsa mutlaka 100 ml’ lik balon joje kullanılması gerekmektedir. Balonun çizgisine kadar sıvı doldurulduğunda. uzun boyunlu ve düz diplidir. Resim 1.1. Balon Joje Balon jojeler laboratuvarda çözelti hazırlamak için kullanılan ölçülü balonlardır. 19 . Aksi takdirde çözeltinin konsantrasyonunda hassasiyet elde edilemez. Bunların boyunları üzerinde halka biçiminde bir çizgi bulunur. İnce.12: Çeşitli hacimlerdeki balon jojeler Hazırlanacak çözeltinin hacmine uygun hacimdeki balon joje seçimi yapılır ve kullanılır. balonun üzerinde yazan hacim alınmış olur (Genellikle 20 ºC için geçerlidir. ).5.11: Balon joje Balon jojelerin ağız kısmı genellikle şilifli olup ağzına uygun kapakları vardır.

Balon jojeler doldurulurken jojenin üzerindeki çizginin sıvı yüzeyinde meydana gelen yarım ay şeklindeki kıvrımın tam alt orta noktasına teğet geçmesi sağlanmalıdır. Aksi takdirde doğru hacim alınmış olmaz.

Şekil. 1.13.a: Balon joje hacim çizgisi

Şekil 1.13.b: Balon jojedeki sıvı hacim seviyesi

Balon jojelerde hazırlanan çözeltiler koyu renkli şişeye ( karanlık ) aktarılır. Üzeri etiketlenerek saklanır. Sıvı çözeltilerin saklanacağı şişeler ağızları dar ve vida kapaklı olmalıdır. Çözelti hazırlanırken bir işlem sırası takip edilmelidir. Öncelikle gerekli hesaplamalar yapılır. Çözelti miktarına göre balon joje seçimi yapılarak gerekli araçlar hazırlanır. Daha sonra hesaplama doğrultusunda kimyasal madde tartımı (madde sıvı ise pipet ile ölçüm) yapılır.

Resim 1.14: Madde tartımı

20

a

b Resim1.15: Çözelti hazırlama basamakları

c

Eğer su ile çözelti hazırlanıyorsa, bir miktar saf su balon jojeye aktarılır. Üzerine ölçülen kimyasal madde ilave edilir. Tekrar bir miktar saf su ilave edilir. Jojenin ağzı kapatılarak çalkalanır. Maddenin çözünmesi sağlanır. Saf su ile balon jojenin hacim çizgisine kadar tamamlanır. Maddenin tamamının çözünüp çözünmediği kontrol edilir. Balon joje düz bir zemine konur. Çözelti seviyesinin hacim çizgisine teğet olup olmadığı kontrol edilir. Çözeltinin derişimini ve kullanılan maddenin adını ifade eden etiket karanlık şişe üzerine yapıştırılır. Balon jojedeki çözelti bu şişeye aktarılır. Yüzde çözeltilerin gerçek anlamına uygun olarak hazırlanabilmesi için öncelikle hesaplamaların doğru olarak yapılması gerekir. Örnek : Kütlece % 5’ lik 500 g NaOH çözeltisi nasıl hazırlanır? Çözüm : Tanıma göre 100 g çözelti içinde 5 g katı NaOH bulunmaktadır. Yüzde derişim : % 5 Kütlece diye ifade edildiğinden, 500 g olarak formülde yerine konur. Çözünenin kütlesi % C = ————————— . 100 Çözeltinin kütlesi

Değerleri formülde yerine koyarsak: m çözünen % Y= -————— . 100 m çözelti m çözünen 5 = ————— . 100 500 21

m çözünen . 100 = 5 . 500 5 . 500 mçözünen = ————— = 25 g NaOH gereklidir. 100 O halde 500 g – 25 g = 475 g su gereklidir. Kullanılacak suyun yoğunluğu 1 g / ml olarak kabul edilirse, 475 g su içinde 25 g NaOH çözülür. Yüzde çözeltiler hazırlanırken çözeltisi hazırlanacak olan madde, kristal suyu içeren bir tuz ise, hesaplama yaparken kristal suyunu dikkate almamız gerekir. Örnek: Kütlece %25’lik 500 gram Fe(NO3)3 çözeltisini Fe(NO3)3 .9H2O tuzundan hazırlayalım. Çözüm: Burada çözünen gram olarak istenmektedir. Dolayısıyla tartılan madde içinde, gerekli olan maddeden ne kadar olduğunu bilmemiz gerekir. Fe(NO3)3 .9H2O ↓ ↓ 242 g 162 g Fe(NO3)3.9H2O= 404 g 500 gram çözelti için, m çözünen mç % = —————x100 25 = ——— x 100 mç = 25 .500 /100 = 125 g m çözelti 500 125 g Fe(NO3)3 gereklidir.Ancak bu maddeyi Fe(NO3)3 .9H2O tuzundan alacağımız için, 242 g Fe(NO3)3 404 g Fe(NO3)3 .9H2O da ise 125 g Fe(NO3)3 X ———————————————————— X = 125 x 404/242 = 208,68 g Fe(NO3)3 .9H2O tuzundan tartılması gerekir. 208,68 g Fe(NO3)3 .9H2O tuzundan tartılır, bir kaba aktarılır üzerine, 500 g - 208,68 =291,32 g saf su ilave edilir. Hacim-kütlece olarak aynı çözelti hazırlanması istenirse gerekli tuz miktarı hesaplanır, saf su miktarını hesaplamaya gerek duymadan 500 ml’lik balon jojeye tuz aktarılır üzeri balon jojenin hacim çizgisine kadar saf su ilave edilerek tamamlanır.

Örnek: İçinde hacimce % 40 alkol bulunan 1,5 l çözelti % 95’ lik alkolden nasıl hazırlanır?

22

23 .500 ml’dir. 3000 10 : ——————. Yani 1500 ml’ lik çözelti hacminin 632 ml’ si % 95’ lik alkoldür. Çözünen miktarı (ml) % = ———————————— X 100 Çözelti miktarı(ml) Çözünen miktarı (ml) 40 = ————————————x 100 1500 1500 . 100 / 95 = 632 ml Çözelti miktarı (ml) % 95’ lik alkolden 632 ml alınır ve saf su ile toplam hacim 1. 100 => Çözelti miktarı : 600 . Çözünenin kütlesi % : ———————————. 600 %95 = ———————— . 40 Çözünen madde miktarı (ml)= ————— = 600 ml saf alkol gereklidir.5 litre : 1. 100 600 ml’ lik saf alkolü % 95 ‘lik olarak hazır bulunan alkolden kullanacağımız için gerekli miktarı hesaplamamız gereklidir.5 lt ( 1500 ml ) olacak şekilde tamamlanır. 1. 100 Çözünen maddenin kütlesi (KCl) = ————— = 300 g 3000 100 300 g KCl tartılır ve toplam hacim 3000 ml olacak şekilde saf suda çözülür.Çözüm: Tanıma göre 100 ml alkol çözeltisinde 40 ml saf alkol bulunması istenmektedir.100 Çözeltinin toplam hacmi Çözünenin kütlesi 10 . Örnek: Hacim-kütlece % 10’luk 3 litre KCl çözeltisi nasıl hazırlanır? Çözüm: Tanıma göre çözeltinin 100 ml’ sinde 10 g katı KCl bulunması gerekmektedir. O halde 1.5 litrelik alkol çözeltisi hazırlamak için.

yoğunluğu gibi fiziksel özelliklerinden birisidir. Özet olarak söylemek gerekirse. 1.100 Çözeltinin kütlesi Kütlece % 37’lik HCl den.19 = 227 ml HCl gerekir. Işığın farklı ortamlara geçerken yön değiştirmesine kırılma. Işığın elektriksel alanı ile maddenin elektronlarının etkileşmesi ışığın yayılmasını engeller. HCl asidi sıvı olduğu için ve tartımı zor olduğundan gerekli asidin hacmini ölçerek alırsak: m d= —— v 270 1. üstüne asidi ilave etmek daha sonra saf suyla tamamlamak gerekir. kırma indisi bir araya getirilince madde daha kolay teşhis edilir. 100 37 = ——————. Üzerine 227 ml HCl ilave edilerek hacim saf suyla 1 litreye tamamlanır. 24 . Hazırlanmış olan çözeltilerin içinde bulunan çözünmüş maddenin miktarı. bilinmeyen maddenin öteki fiziksel verileriyle. Bu 100 g HCl ‘i % 37’ lik HCl’den sağlayacağız. Refraktometre Bir çözeltinin içerisinde çözünmüş olan madde miktarının yüzdesi bilinmiyorsa maddenin kırılma indisi değerini bularak tespit etmek mümkündür. özel bir alet yardımıyla tespit edilebilir.19 = ——— v v = 270 / 1. Işık çok kırıcı ortama geçerken bu ortamda bulunan taneciklere çarpar. Asitlerden çözelti hazırlarken çok dikkatli çalışılmalıdır öncelikle az miktar suyu. 1 l’lik Balon jojeye az miktarda saf su konur. ışığın boşluktaki hızının madde içerisinde hızına oranına da kırılma indisi denir.yoğunluğu 1. Çözünenin kütlesi % = ———————————.1. Eğer ışın hava yerine çok kırıcı bir ortama gönderilirse ışının hızı ve yönü değişir.100 / 37 = 270 g HCl gereklidir.Örnek: Hacim-kütlece % 10’ luk 1 litre HCl çözeltisi .6. Bir ışık ışını bir ortamdan başka bir ortama geçerken yönünde ve hızında değişiklikler olur. Bu işlem için refraktometre adı verilen aletler kullanılır. erime noktası.19 g/ml olan kütlece % 37’ lik derişik HCl’ den nasıl hazırlanır? Çözüm: Tanıma göre çözeltinin 1 litresinde 100 g saf HCl bulunmaktadır. Refraktometre ile ölçümlerde saflığından emin olunan maddenin kırma indisi ölçülür ve bulunan değer literatür verileriyle karşılaştırılır. Çözelti miktarı % 37’lik HCl çözeltisinden 270 g aldığımızda içinde 100 g saf HCl var demektir. 100 => Çözelti miktarı : 100 . Kırılma indisi maddenin kaynama noktası.

Temizleme yapıldıktan sonra prizmalar tekrar eski haline getirilir. Bunun için cihazın orta kısmındaki kilitleme düğmesi açılır ve prizmalar bir birinden ayrılır.17: Abbe refraktometresinin prizmaları c) 25 .Abbe refraktometresi bir laboratuvarda bulunması gereken önemli cihazlardan birisidir.). özellikle de prizmalarının çok temiz olması gerekir. Bir süre bu sıcaklıkta çalıştırılır. Öteki cihazlarla çalışıldığında uzun zaman alacak bazı analizler bu cihazla çok kısa zamanda ve daha yüksek doğrulukla yapılabilir. Ondan sonra orta kısmındaki kilitleme düğmesi açılarak yüzeyi buzlu prizma üzerine sıcaklığı 20 °C’de tutulan saf sudan bir damla konur. Üstteki prizma alttakinin üstüne kapatılır. Resim1. İki prizma arasında son derece ince bir su tabakası kalır. Prizmalar saf alkolle ıslatılmış yumuşak bir bezle temizlenir ve kurulanır (Temizlemede pamuk ve aseton kullanılmaz. laboratuvarda kullanılan diğer cihazlara göre genelde daha ucuz ve daha uzun ömürlüdür. Cihazın suyla ayarlanması ve ölçüme hazır duruma getirilmesi aşağıdaki basamaklar takip edilerek yapılır: 1) Cihazın her tarafının. Ölçme de bu tabakadan yararlanılır. Bakımının iyi yapılması halinde cihaz. Aksi halde ölçmeler yanlış olur. Çünkü cihaz çevre şartlarından çok etkilenir. 2) Cihazın varsa termostatı 20 °C ayarlanır.16: Abbe refraktometresi Abbe refraktometresinin ölçüm yapabilecek duruma getirilmesi için çeşitli standartlar kullanılır ve su bunlardan birisidir. a) b) Resim 1.

Bu sınır keskin değilse ve yarım daireler iç içe geçmiş durumdaysa. 7) Kırma indisi tayin edilmek istenen sıvıdan veya çözeltiden bir damla alınarak cihazın alt prizmasına yerleştirilir ve su için yapılan işlemler tekrarlanır. Her iki prizmanın yüzeyi yine saf alkolle ve yumuşak bezle silinip kurutulur. 4) Cihaz teleskopunun (uzun kısım) üstündeki dispersiyon düğmesi öyle ayarlanmalıdır ki. Prizmalar bir birinden ayrılır. Bu durumda skala üzerindeki kırma indisi 1. okülerden bakan kimsenin gözüne bir dairenin yarısı siyah. Böylece daha iyi ölçme yapılır Şekil 1. Cihazdan okunan değer bilinmeyenin indisidir. aynanın yakınına beyaz bir kağıt konarak gelen ışık demeti diffüz hale getirilir. Cihazın aynası sağa sola çevrilerek okülerden bakan göze ışığın en fazla gelmesi sağlanır. yarısı aydınlık görünmeli ve bu iki yarım dairenin ayrılma sınırı keskin olmalıdır.18: Skalanın okunması 5) Okumanın yapıldığı teleskopun koluyla oynanarak aydınlık ve karanlık daireleri ayıran çizginin tam ortaya gelmesi sağlanır Bundan sonra oküler (gözün baktığı mercek) ayarlanarak net olarak görülmesi sağlanır. Cihaz ölçme yapmaya hazır duruma gelmiştir.33 kırma indisine ayarlanır.3325’e ayarlanır.3) Cihazın skalası yaklaşık 1. 6) Isıtma düğmesi kapatılır. 26 .

UYGULAMA FAALİYETLERİ UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA 1. yapınız. 27 .  Tartım işlemine geçmeden önce terazinin kalibrasyonunu yapınız  Tartımdan önce mutlaka dara alınız. İşlem Basamakları Öneriler  Laboratuvar önlüğünüzü giyiniz.  Sonuca göre katı maddeyi tartınız.  Laboratuvar çalışma kurallarını gözden geçiriniz ve çözeltisi hazırlanacak maddeyi belirleyiniz.  Kullanacağınız kimyasal maddenin etiket bilgilerini mutlaka okuyunuz.  Çalışmaya özel dikkat edilecek hususları belirleyiniz.1 Bu uygulama ile kütlece yüzde çözelti hazırlayınız.  Gerekli hesaplamaları doğru olarak  Yaptığınız hesaplamayı kontrol ediniz.  Gerekli araç ve gereci tespit edip hazırlayınız.  Araç-gereçlerin temiz ve kuru olmasına dikkat ediniz.  Çözelti hacmine uygun cam malzeme seçimini yapınız.

maddeyi tarttığınız dara ve huninin iç çeperini yıkatarak aktarınız.  Karışımı çalkalayarak maddenin tamamen çözünmesini sağlayınız.  Kullanacağınız çözücüyü hesaplanan miktara göre tartınız.  Artık madde kalmaması için. 28 .  Tartılan katı maddeyi kaba aktarınız.  Tartılan maddeyi dışarı taşırmamak için temiz ve kuru huni kullanınız.  Tartılan çözücüyü katı madde üzerine ilave ediniz. çözücüyü. Beherin darasını alarak tartımı yapınız.

29 .  Çözeltiyi karanlık şişeye aktarınız ve etiketleyiniz. Raporunuzda çalışmaya has dikkat edilecek hususları belirtiniz.  Kullandığınız diğer malzemeleri temizleyerek bir sonraki çalışmaya hazır bırakınız. Çözeltiyi aktardığınız şişenin üzerine çözeltinin yüzdesini ve adını belirten etiketi yapıştırınız.   Araç gereç ve ortamı temizleyiniz.  Sonuçları işlem sırasına göre rapor halinde yazınız.

UYGULAMA 1. İşlem Basamakları Öneriler  Laboratuvar önlüğünüzü giyiniz.  Gerekli hesaplamaları doğru olarak  Yaptığınız hesaplamayı kontrol ediniz.  Çözücü ilavesinin.  Gerekli araç ve gereci tespit edip hazırlayınız. geçmemesine dikkat ediniz.  Çözelti hacmine uygun balon joje seçimini yapınız ve ıslak olmamasına dikkat ediniz.2 Bu uygulama sonucunda hacim-kütlece yüzde çözelti hazırlayabileceksiniz.  Tartım işlemine geçmeden önce terazinin sıfır ayarını yapınız. kurallarını maddeyi  Laboratuvar çalışma gözden geçiriniz.  Tartımdan önce mutlaka dara alınız.  Sonuca göre katı maddeyi tartınız. yapınız.  Kullanacağınız kimyasal maddenin etiket bilgilerini mutlaka okuyunuz.  Balon jojeye az miktarda çözücüyü aktarınız.  Çalışmaya özel dikkat edilecek hususları belirleyiniz.  Çözeltisi hazırlanacak belirleyiniz. balon joje hacminin dörtte birlik kısmını. 30 .  Kullanacağınız diğer gereçlerin temiz olduğundan emin olunuz.

 Saf suyu koyarken piset ucu. maddeyi jojeye hatasız aktarırsınız.  Hafif eğimle aşağı ve yukarı yönde hareketle çalkalayınız.  Hunide ve darada madde kalıntısı kalmaması için çözücüyle yıkayınız.  Balon jojenin hacim çizgisine kadar çözücü ilave ediniz ve tekrar çalkalayınız.  Jojenin ağzını kapatıp çalkalayarak maddenin çözünmesini sağlayınız. ederek katı çözünmesini  Kapağından bastırınız dökmeden çalkalayınız.  Baş parmağınızla kapağı.  Sıvı seviyesinin.  Tartılan maddeyi dışarı taşırmadan balon jojeye aktarınız. diğer parmak ve avuç içiyle de jojenin gövdesini kavrayınız. jojenin hacim çizgisini geçmemesine dikkat ediniz.  Tekrar çözücü ilave maddenin tamamen sağlayınız. ve çözeltiyi  Gözle jojenin hacim çizgisiyle sıvı seviyesinin teğet olmasına dikkat ediniz. jojenin iç çeperine dokunmamalıdır. Temiz ve kuru huni kullanırsanız.  Hava kabarcığı olduysa biraz bekleyip sıvı seviyesini tekrar kontrol ediniz. 31 .

 Etiketi şişe gövdesinin ortasına yapıştırınız.  Ölçümü dikkatli yapıp. skalasına dikkatle 32 . çözeltiyi hazırlayan kişinin ad ve soyadını etikete yazınız. doğru değeri okuyunuz.  Çözelti hacminin doğruluğundan emin olduktan sonra. hazırlanış tarihini. karanlık şişeye aktarınız ve etiketleyiniz. derişimini. Çözeltiyi şişeye aktarırken mutlaka huni kullanınız.  Çözeltinin adını.  Refraktometrenin prizmasını temizleyiniz.  Refraktometrenin bakınız.  Hazırladığınız çözeltiden damlalıkla numune alarak refraktometrenin prizmasına damlatınız.

edilecek hususları belirtiniz. gereç ve refraktometreyi  Kullandığınız diğer malzemeleri de temizleyiniz. 33 . temizleyerek bir sonraki çalışmaya hazır bırakınız.  Sonuçları işlem sırasına göre rapor  Raporunuzda çalışmaya özgü dikkat halinde yazınız. Çalışmanızın doğruluğunu belirleyiniz.  Refraktometreyi saf alkole batırılmış yumuşak bezle silmeye özen gösteriniz.  Araç.  Hesaplayarak yaptığınız çözeltinin % derişimi ile refraktometre çalışması sonucu tespit ettiğiniz sonucu karşılaştırınız.

3 İşlem Basamakları Öneriler  Laboratuvar önlüğünüzü giyiniz.  Gerekli araç ve gereci tespit edip hazırlayınız.  Temiz araç-gereç kullanınız.  Gerekli hesaplamaları doğru olarak  Yaptığınız hesaplamayı kontrol ediniz.  Sonuca göre pipet seçimi yaparak puara takınız. Bu uygulama sonucunda hacimce yüzde çözelti hazırlayabileceksiniz.  Kullanacağınız kimyasal maddenin etiket bilgilerini mutlaka okuyunuz.  Çözeltisi hazırlanacak belirleyiniz. maddeyi  Çözelti hacmine uygun balon joje seçimini yapınız ve ıslak olmamasına dikkat ediniz.UYGULAMA 1.  Pipetin temiz ve kuru olmasına dikkat ediniz. yapınız. 34 .

 Pipetteki sıvı maddeyi.  Madde alımını yavaşça ve dikkatli okuyarak yapınız.  Sıvı seviyesi pipet hacim çizgisine teğet olmalıdır. 35 . dışarı damlatmadan balon jojeye aktarınız. Çözücü ilavesinin.  Sıvı maddenin hacmini doğru olarak alınız.  Madde alımını titizlikle yapınız.  Balon jojeye az miktarda çözücüyü aktarınız. balon joje hacminin dörtte birlik kısmının geçmemesine dikkat ediniz.

 Baş parmağınızla kapağı.  Isı çıkışı olduysa son sıcaklığın oda sıcaklığına gelmesini sağlayınız. 36 .  Eklenen sıvı balon jojenin boyun kısmına kadar olmalıdır.  Balon jojenin ağzını kapatıp çalkalayarak maddenin çözünmesini sağlayınız.  Tekrar çözücü ilave ederek maddenin tamamen çözünmesini sağlayınız.  Isı çıkışı olduysa balon jojeyi çeşme altına tutarak soğutmaya çalışınız. diğer parmak ve avuç içiyle de balon jojenin gövdesini kavrayınız.

 Ölçümü dikkatli yapıp. pisetin ağzı balon jojenin iç çeperine dokundurmadan çözücü aktarılmalıdır.  Balon jojenin hacim çizgisine kadar çözücüyle tamamlayarak çalkalayınız.  Çözücüyü yavaş bir şekilde aktarınız.  Kapağından bastırarak çözeltinin dökülmemesine dikkat ediniz. 37 . doğru değeri okuyunuz.  Balon jojenin alt kısmından kavrayarak çalkalayınız. Hava kabarcığı olmaması için.  Sıvı seviyesiyle göz hizası aynı olmalıdır.

 Çözeltiyi şişeye aktarırken mutlaka huni kullanınız. karanlık şişeye aktarınız ve etiketleyiniz.  Kullandığınız diğer malzemeleri de  Araç gereç ve ortamı temizleyiniz. temizleyerek bir sonraki çalışmaya hazır bırakınız.  Etiketi şişe gövdesinin ortasına yapıştırınız.  Sonuçları işlem sırasına göre rapor  Raporunuzda çalışmaya özgü dikkat halinde yazınız.  Çözelti hacminin doğruluğundan emin olduktan sonra. 38 . edilecek hususları belirtiniz.

Homojen karışımlardır II. Aşağıdaki işlemlerden hangisinde çözünme olmaz? A) Suya kolonya damlatılması B) Çaya şeker katılması C) Suya buz katılması D) Yağ lekelerinin benzinle temizlenmesi I. 4. 39 . Tek çözünen içeriklerdir III.ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME OBJEKTİF TEST (ÖLÇME SORULARI) Aşağıdaki sorularda uygun seçeneği işaretleyiniz. 5. 3. II ve III B) Yalnız I C) II ve III D) Yalnız III Aşağıdakilerden hangisinin sulu çözeltisi elektrik akımını en az iletir? A) KOH B) H2SO4 C) O2 D) NaCl I-Sıcaklığı yükseltmesi II-Katıyı toz haline getirmek III-Bir karıştırıcı ile karıştırmak Yukarıdakilerden hangileri bir katının hem çözünürlüğünü hem de çözünme hızını değiştirir? A) Yalnız I B) I ve II C) II ve III D) I ve III 15 gram şekerin 60 gram suda çözünmesiyle oluşan çözeltide şeker yüzdesi kaçtır? A) 9 B) 15 C) 20 D) 25 2. Elektrik akımını iletirler Yargılardan hangileri çözeltiler için her zaman doğrudur? A) I. 1.

9. 40 . A) 144 g B) 240 g C) 400 g D) 320 g 400 g %12’lik CaCl2 çözeltisinde 40 gr CaCl2 eklenmesiyle oluşan çözelti yüzde kaçlıktır? A) %20 B) %9 C) %22 D) %15 1250 gram %20’lik tuz çözeltisi hazırlamak için gerekli suyun kütlesini hesaplayınız. A) 50 g B) 500 g C) 750 g D) 1000 g 400 g %10’luk Na2CO3 çözeltisinin değişimi %20’e çıkarmak için çözeltide kaç gram daha Na2CO3 çözülmelidir? A) 80 g B) 100 g C) 50 g D) 150 g 7.6. Kütlece %20’lik 800 g çözeltide kaç gram NaOH çözünmüştür? A) 160 g B) 200 g C) 120 g D) 140 g 360 g su kullanılarak hazırlanan %40’lık alkol çözeltisinde çözünen maddenin kütlesini bulunuz. DEĞERLENDİRME Sorulara verdiğiniz cevaplar ile cevap anahtarınızı karşılaştırınız. Yanlış cevap verdiyseniz öğrenme faaliyetinin ilgili bölümüne dönerek konuyu tekrar ediniz. 8. 10. cevaplarınız doğru ise uygulamalı teste geçiniz.

Konuları arkadaşlarınızla tartışınız. Kullanılacak Araç ve Gereçler 1 Hassas terazi 2 Pipet 3 Balon joje 4 Katı kimyasal madde 5 Sıvı kimyasal madde 6 Puar Sıra Nu. 41 . 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 7 Huni 8 Piset 9 Saf su 10 Etiket 11 Laboratuar önlüğü 12 Spatül Hayır Değerlendirme Ölçütleri Evet Laboratuvar kıyafetinizi giydiniz mi? Gerekli hesaplamaları doğru olarak yaptınız mı? Dikkat edilmesi gereken hususları belirlediniz mi? Gerekli araç ve gereci hazırladınız mı? Uygun balon joje seçimini yaptınız mı? Kullanılan kimyasalın etiket bilgilerini okudunuz mu? Madde ölçümünü kuralına uygun olarak yaptınız mı? Balon jojeye ilk olarak az miktarda çözücü koydunuz mu? Çözünen maddeyi tamamen çözdünüz mü? Çözelti hacmini doğru olarak ayarladınız mı? Balon jojenin ölçü çizgisi ile sıvı seviyesini teğet olarak ayarladınız mı? Yapılan çözeltiyi etiketlediniz mi? Yaptığınız bütün işlemlerde laboratuvar çalışma kurallarına uygun davrandınız mı? İş güvenliği kurallarına riayet ettiniz mi? Yapılan işin raporunu hazırladınız mı? DEĞERLENDİRME Bu faaliyet sırasında bilgi konularında veya uygulamalı iş parçalarında anlamadığınız veya beceri kazanamadığınız konuları tekrar ediniz.UYGULAMALI TEST (YETERLİK ÖLÇME) 200 g kütlece % 5’lik şeker çözeltisi hazırlayarak aşağıda belirtilen uygulama faaliyetini gözlenecek davranışları dikkate alarak gerçekleştiriniz. Yetersiz olduğunuzu düşünüyorsanız öğretmeninize danışınız. Kendinizi yeterli görüyorsanız diğer öğrenme faaliyetine geçiniz.

en çok kullanılan derişim birimlerinden biridir. Molarite Resim 2.1: Çeşitli molar çözeltiler Çözeltilerde belli bir hacim içerisinde ne kadar madde çözündüğünü bilmek önemlidir. Örneğin 1 molar NaOH çözeltisi . Kimyada bir çözeltinin içerdiği madde miktarının bilinmemesi yanlış ve tehlikeli sonuçlara neden olur. katı ve sıvı maddelerden molar çözelti hazırlayabileceksiniz. M ile gösterilir. Bu nedenle hangi maddeden ne kadar alındığının bilinmesi gerekir. çözeltinin 1 litresinde 1 mol maddenin çözündüğü anlaşılır.1 litresinde 1 mol yani 40 gram çözünmüş NaOH içeren çözelti demektir. ARAŞTIRMA   Molar çözeltiler hakkında bilgi edininiz. Örneğin bir ilacın aşırı dozda kullanımı ölüme yol açabilir. çözünmüş madde dozunun aşırı olması veya yetersiz olması istenmeyen birçok hayati sonuçlar doğurur. 1 M çözelti denilince. Tarımda ve tıpta kullanılan çözeltilerde.1.ÖĞRENME FAALİYETİ–2 ÖĞRENME FAALİYETİ-2 AMAÇ Gerekli ortam sağlandığında kurallarına uygun olarak. 42 . MOLAR ÇÖZELTİ HAZIRLAMA 2. Mol kavramı ile molar çözeltiler arasındaki bağlantıları tespit ediniz. 2.1: Çözeltide çözünmüş moleküller Molar derişim. Molarite bir litrelik çözeltideki çözünmüş maddenin mol cinsinden ifadesidir. Şekil 2.

V(l) 23.8 mol/t Hacmin daima litre olmasına dikkat edilmelidir.8 mol / l 58. 0. V (l) 0.4 n = —— = 0.5 V= 500 ml = 0. Örnek: 23. V(l) M= m MA .5 .4 M= —— → M = —— = 0. Yol : m M= ——— MA.5 l M= ? n 0.4 g MA= 58. n= çözünen maddenin mol sayısı v= litre cinsinden çözeltinin hacmi M= molarite (mol / litre)’dir mol / litre terimi yerine "molar" terimi kullanılır Mol sayısı yerine.5 43 .Yol: m n= —— → MA 23. Çözeltinin molar derişimi nedir? (NaCl=58.5 g I. M= n (mol) V(l) yazılabilir.5 g ) Çözüm: m= 23. —— = ————— V V/1 MA V MA .5 II. n= m / MA yazılırsa n m / MA m 1 m M = ——— → ———— → —— .4 g NaCl kullanılarak 500 ml çözelti hazırlanıyor. V(l) bağıntısı elde edilir Problemde mol sayısı verilmeyip kütle verildiğinde bu bağıntıdan kolaylıkla çözüm yapılabilir.Molarite = Çözünenin mol sayısı Çözelti hacmi formül edildiğinde.4 mol 58.4 M = ————— = 0.

4 n M= —— V (l) 0. Yeni çözeltide NaOH molar derişimi nedir? Çözüm: V= 400 ml = 0.448l 250cm3= 0.V(l) = 0.Yol: m n= —— MA 11.5 .4 I.7 0.08 mol 0.08 mol/l 0.448 l ———————————————— 1 x 0. Yol: m M= ——— MA.7 n = —— = 0.4 44 .2 M NaOH çözeltisinde 8 g katı NaOH çözülüyor.7 g M=0.2 mol 58.25 Örnek: 400 ml 0.Örnek: 11.4 l NKA da x mol olan NH3 0.4 = —— V (L) V II.250l) Çözüm: NKA da 1 mol olan NH3 22. Amonyağın molar derişimini bulunuz? (448 cm3= 0.448 X = ————— = 0.5 g V(ml)= ? n 0.02 M = —— = 0.5 g ) Çözüm: m= 11.5 l = 500 ml 58.5 mol/l = 500 ml 11.4 = ————— = 0.4 M kaç ml çözelti hazırlanabilir? ( NaCl = 58.Yol: n M= —— V (l) n 0.2 M = —— 0. V(l) Örnek: NKA’ da hacmi 448 cm3 olan NH3 ( amonyak ) gazı ile 250 cm3 çözelti hazırlanıyor.5 MA= 58.4 l M: 0.2 = —— = 0.02 mol 22.2 molar İlave m= 8 g MA=40 g Mson= ? I.7 g NaCl kullanılarak 0.

04 11. 7 mol / l 40 .5 mol/l Vml = ? Molar derişim 1 litredeki mol sayısı olduğuna göre HCl çözeltisinin 1 litresinde kaç mol HCl bulunduğu hesaplanmalıdır.2 g 0.28 moldür.5 X= ————— = 438 g HCl olmalıdır.08 + 0.V(l) m Ms = ——— MA . 7 mol / l 0. 0.= 36.2 = ———— → 40 .4 Örnek: Kütlece % 36. 36. 0.2 = 0. n Ms = —— V (lt) II.5 45 .2 g/ml Y= 36.2 M = ———— = 0.2 = —— → 1000 m = 1200 g Çözeltide 1200 g HCl olmalıdır.5’luk ve özkütlesi 1.2 g/ml olan HCl’den 400 ml 0.2 mol MA 40 Yeni çözeltide toplam mol sayısı 0. 100 HCl ‘nin mol sayısı ise: m n= —— MA 438 n = —— = 12 mol 36.(l) m 0.5 V= 400 ml = 0.m 8 n= —— n = —— = 0.5 ‘luk HCl ‘ den kullanıldığına göre: 100 36.28 M = ———— = 0.4 m = 3. Yol: m M= ——— MA.4 l M=0.5 M HCl çözeltisi hazırlamak için kaç ml kullanılmalıdır? ( HCl = 36.5 MA. % 36. m d= —— V (ml) m 1.5 ) Çözüm: d=1.5 1200 X ———————————— 1200 .

MA .2: Tartılmış katı madde 46 . Molaritede en önemli nokta çözeltinin son hacmidir. V(ml) M = ——————— MA . 1 400 ml 0.2 7. V Hesaplamanın çok basamaklı çözümü olduğundan.7 ml olmalıdır. V(l) M .2 mol HCl içerir. 0. Molar çözeltiler belli hacimleri ölçen balon jojelerde hazırlanır.5 .5 M HCl çözeltisi : n M= —— V n 0.3 = ——— = 16. n M= —— V 12 m = ——— = 12 molardır.5 = —— = 0. Hazırlanacak molar çözelti için.4 V(ml) = ——————— 0.365 .2 mol HCI içermesi için hacmi: n M= —— V 0.7 ml olarak bulunur. 0. 0.4 12 molarlık çözeltinin 0.5 .d Verilen bu bağıntıya göre aynı problem çözülürse: 0. 36. 1. Resim 2. önce çözünecek madde miktarı hesaplanır. d . problemi çözerken kullanılan kısa formül ve orantılar tek bir bağıntıda toplanabilir.2 12 = ——— = 16. %C .Çözeltinin hacmi 1 litre ( Molarite olduğu için ) derişim. V(l) V(ml) = ——————— %C.438 Yukarıda çözülen örnekler gibi istenilen çözeltinin hesaplamaları yapılır.

Bu nedenle çözelti hazırlama esnasında sıcaklık artışı oluşmuşsa. öncelikle çözünen maddenin gram olarak kütlesi molarite formülü yardımıyla hesaplanır. Molar çözeltilerin en önemli dezavantajı sıcaklığa bağımlı oluşudur çünkü sıcaklıkla. sıvı hacmindeki genleşme derişimi değiştirir.3: Çözelti hazırlama basamakları c Üzerine tekrar çözücü ilave edilerek maddenin çözünmesi sağlanır. Balon jojeye az miktarda çözücü konur. oda sıcaklığına kadar soğutulması ve hacim kontrolünün tekrar yapılması gerekir. Resim 2. Hesaplanan miktarda madde ölçülerek balon jojeye aktarılır. Daha sonra hacim çizgisine kadar çözücü ile tamamlanır. a b Resim 2. Eğer katı madde kristal suyu içeriyorsa molekül ağırlığı hesaplanırken kristal suları da hesaba katılmalıdır.4: Molar çözeltilerde hacim kontrolü Katı maddelerden molar derişimi bilinen bir çözelti hazırlarken. 47 .Daha sonra çözeltinin hacmine uygun balon joje seçimi yapılır.

Kuvvetli asit çözeltileri hazırlanırken balon jojeye öncelikle su daha sonra yavaş yavaş asit eklenmelidir. Resim 2.Sıvı maddelerden molar değişimi bilinen bir çözelti hazırlanırken de çözünen madde mililitre olarak hesaplanması için kullanılan sıvı maddenin yoğunluğu ve yüzdesi bilinmelidir. Üzeri etiketlenerek stok çözelti olarak muhafaza edilmelidir.5: Pipet seçimi ve puarın takılışı Çözelti için istenilen hacim pipet ve puar kullanılarak çok dikkatli bir şekilde istenilen hacim çekilmelidir. şiddetli ısı çıkışı olan bir reaksiyon olacağı için ani sıçrama ve patlama meydana gelerek kazalara neden olur. 48 . Hazırlanan çözeltiler mutlaka karanlık şişelere aktarılmalıdır. Aksi halde çözünme olayı.

1 İşlem Basamakları Öneriler  Laboratuvar önlüğünüzü giyiniz. yapınız.  Sonuca göre katı maddeyi tartınız.  Tartım işlemine geçmeden önce terazinin sıfır ayarını yapınız. 49 .  Çözelti hacmine uygun balon joje seçimini yaparak.  Gerekli araç ve gereci tespit edip hazırlayınız.UYGULAMA FAALİYETLERİ UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA 2. maddeyi  Çözeltisi hazırlanacak belirleyiniz.  Gerekli hesaplamaları doğru olarak  Yaptığınız hesaplamayı kontrol ediniz. kuru ve temiz olmasına dikkat ediniz.  Kullanacağınız kimyasal maddenin etiket bilgilerini mutlaka okuyunuz.  Tartımdan önce mutlaka dara alınız.

jojenin boyun kısmından aşağıda olmalıdır.  Balon jojeye biraz daha çözücü ilave ediniz.  Sıvı seviyesi. maddeyi jojeye hatasız aktarırsınız.  Tartılan maddeyi dışarı dökmeden balon jojeye aktarınız.  Hunide ve darada madde kalıntısı kalmaması için çözücüyle yıkayınız. 50 .  Temiz ve kuru huni kullanırsanız. balon joje hacminin dörtte birlik kısmının geçmemesine dikkat ediniz.  Balon jojeye az miktarda çözücüyü aktarınız. jojenin iç çeperine dokundurarak yıkatınız. Çözücü ilavesinin.  Çözücüyü koyarken piset ucunun.

 Çözeltinin molaritesini ve adını etikete yazınız. Tekrar çözücü ilave maddenin tamamen sağlayınız. diğer parmak ve avuç içiyle de jojenin boyun gövdesini kavrayınız. ayıraç şişesine aktarınız ve etiketleyiniz. 51 . gereç ve ortamı temizleyiniz. balon jojenin hacim çizgisini geçmemesine dikkat ediniz. hususları belirtiniz.  Hafif eğimle aşağı ve yukarı yönde hareketle çalkalayınız.  Çözeltiyi şişeye aktarırken mutlaka huni kullanınız.  Kullandığınız malzemeleri temizleyerek bir sonraki çalışmaya hazır bırakınız.  Balon jojenin hacim çizgisine kadar çözücü ilave ediniz. ederek katı çözünmesini  Baş parmağınızla kapağı.  Araç.  Sıvı seviyesinin.  Sonuçları işlem sırasına göre rapor  Raporunuzda çalışmaya has dikkat edilecek halinde yazınız.  Etiketi şişe gövdesinin ortasına yapıştırınız.  Çözelti hacminin doğruluğundan emin olduktan sonra.

 Çözelti hacmine uygun balon joje seçimini yaparak. temiz ve kuru olmasına dikkat ediniz.  Balon jojeye az miktarda çözücüyü aktarınız.UYGULAMA 2.2: İşlem Basamakları Öneriler  Laboratuvar önlüğünüzü giyiniz. maddeyi  Çözeltisi hazırlanacak belirleyiniz.  Çözücü ilavesinin.  Pipetin temiz ve kuru olmasına dikkat ediniz. 52 . balon joje hacminin dörtte birlik kısmını geçmemesine dikkat ediniz.  Gerekli araç ve gereci tespit edip hazırlayınız.  Kullanacağınız kimyasal maddenin etiket bilgilerini mutlaka okuyunuz.  Gerekli hesaplamaları doğru olarak  Yaptığınız hesaplamayı kontrol ediniz. yapınız.  Sonuca göre pipet seçimi yaparak puara takınız.

 Sıvı maddenin hacmini doğru olarak alınız.  Eklenen sıvı balon jojenin boyun kısmına kadar olmalıdır. dışarı damlatmadan balon jojeye aktarınız. Madde alımını kuralına uygun yapınız. 53 .  Madde aktarımını kuralına uygun yapınız.  Balon jojenin ağzını kapatıp çalkalayarak maddenin çözünmesini sağlayınız.  Pipetteki sıvı maddeyi.  Pipeti dik tutunuz ve puarı doğru kullanınız.  Başparmağınızla kapağı.  Tekrar çözücü ilave ederek maddenin tamamen çözünmesini sağlayınız.  Sıvı seviyesi pipet hacim çizgisine teğet olmalıdır. diğer parmak ve avuç içiyle de balon jojenin boynunu kavrayınız.

olduktan sonra ayıraç şişeye aktararak etiketleyiniz.  Kullandığınız diğer malzemeleri de temizleyerek bir sonraki çalışmaya hazır bırakınız.  Balon jojenin hacim çizgisine kadar çözücüyle tamamlayarak çalkalayınız. dokundurmadan  Kapağından bastırarak çözeltinin dökülmemesine dikkat ediniz. 54 .  Sonuçları işlem sırasına göre rapor  Raporunuzda çalışmaya özgü dikkat halinde yazınız.  Çözelti hacminin doğruluğundan emin  Etiketi şişe gövdesinin ortasına yapıştırınız.  Çözeltiyi şişeye aktarırken mutlaka huni kullanınız.  Piseti balon jojeye çözücüyü aktarınız.  Araç gereç ve ortamı temizleyiniz.  Isı çıkışı olduysa son sıcaklığın oda sıcaklığına gelmesini sağlayınız.  Çözeltinin adını. edilecek hususları belirtiniz.  Balon jojenin hacim çizgisine kadar çözücü ilave ediniz. Isı çıkışı olduysa balon jojeyi çeşme altına tutarak soğutmaya çalışınız. derişimini. hazırlanış tarihini ve hazırlayanın ad-soyadını etikete yazınız.

4. Buna göre m kaç gramdır? (H: 1 C: 12 N: 14 ) A) 51 B)14 C )28 D)7 1.05 B ) 0. 6.5 litre 2 M HCI çözeltisinde kaç mol HCI çözünmüştür? (HCI :36. .8 D ) 78.2 gramında 3.ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME OBJEKTİF TEST (ÖLÇME SORULARI) Aşağıdaki sorularda uygun seçeneği işaretleyiniz.08 C ) 0. 4 g NH4NO3 kaç moldür? (N: 14 H: 1 O: 16 ) A ) 0.2 gram oksijen bulunduğuna göre x’in atom kütlesi kaçtır? (O : 16 H : 1 ) A)7 B ) 19 C ) 23 D ) 39 56 g C2H4 ile m gram NH3 bileşiklerindeki atom sayıları birbirine eşittir.2 M AlCl3 çözeltisini hazırlamak için kaç gram madde tartılmalıdır? (Al : 27 Cl : 35.5 ) A)3 B )5 C)2 D)4 300 ml 2.4 mol (NH4 )2 SO4 kaç gramdır? (N: 14 S: 32 O: 16 H: 1 ) A ) 47.2 B ) 50 C ) 52.4 XOH bileşiğinin 11.03 0. 1. 3.5 ) A ) 44 B ) 88 C ) 64 D ) 56 55 2.06 D ) 0. 5.

22 8.64 C ) 0.80 B ) 7.1 D ) 0.7.79 Yoğunluğu 1.95 B ) 0. cevaplarınız doğru ise uygulamalı teste geçiniz.5 C ) 0. Yanlış cevap verdiyseniz öğrenme faaliyetinin ilgili bölümüne dönerek konuyu tekrar ediniz.01 % 10’luk gümüş nitrat çözeltisinin yoğunluğu 1. Bu çözeltinin molaritesi nedir? (Ag : 108 O: 16 N : 14 ) A ) 0.82 D ) 0.19 g/ml ve % 37’lik HCl den 250 ml . DEĞERLENDİRME Sorulara verdiğiniz cevaplar ile cevap anahtarınızı karşılaştırınız. 56 . Çözeltideki NH3 ‘ın molaritesi nedir? A ) 0.73 D ) 6.4 C ) 2.’dir. A ) 8.3 B ) 0. 9. 6.3 M HCl çözeltisi hazırlamak için kaç ml gereklidir.09 g/ml. 0.02x1021 NH3 molekülü suda çözünerek 100 mI çözelti hazırlanmıştır.

Etiket 7.Spatül Sıra Nu.Piset . Katı kimyasal madde 3.Laboratuvar önlüğü 8. Huni 5.Balon joje .Hassas terazi. Saf su 6. Kendinizi yeterli görüyorsanız diğer öğrenme faaliyetine geçiniz. 2 M ‘lık NaOH çözeltisini gerekli hesaplamaları yaparak hazırlayınız.UYGULAMALI TEST (YETERLİK ÖLÇME) 500 ml . Pipet 2. Kullanılacak Araç ve Gereçler 1.Sıvı kimyasal madde 4. 57 .Puar . Konuları arkadaşlarınızla tartışınız. Yetersiz olduğunuzu düşünüyorsanız öğretmeninize danışınız. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 Değerlendirme Ölçütleri Laboratuvar kıyafetinizi giydiniz mi? Gerekli hesaplamaları doğru olarak yaptınız mı? Dikkat edilmesi gereken hususları belirlediniz mi? Gerekli araç ve gereci hazırladınız mı? Uygun balon joje seçimini yaptınız mı? Kullanılan kimyasalın etiket bilgilerini okudunuz mu? Madde ölçümünü kuralına uygun olarak yaptınız mı? Balon jojeye ilk olarak az miktarda çözücü koydunuz mu? Çözüneni maddeyi tamamen çözdünüz mü? Çözelti hacmini doğru olarak ayarladınız mı? Balon jojenin ölçü çizgisi ile sıvı seviyesini teğet olarak ayarladınız mı? Yapılan çözeltiyi etiketlediniz mi? Yaptığınız bütün işlemlerde laboratuvar çalışma kurallarına uygun davrandınız mı? İş güvenliği kurallarına riayet ettiniz mi? Evet Hayır DEĞERLENDİRME Bu faaliyet sırasında bilgi konularında veya uygulamalı iş parçalarında anlamadığınız veya beceri kazanamadığınız konuları tekrar ediniz.

8 gram tuz çözülerek hazırlanan çözeltinin kütlece yüzdesi nedir? A) %25. Buna göre X elementinin atom kütlesi nedir? (I:127.2 D) 0. 5. 58 .02 molünün kütlesi 3.96 gramdır. Kütlece % 15’ lik 80 gram şeker çözeltisi hazırlamak için kaç gram şeker ve kaç gram su gerekir? A )12 g şeker/68 g su B) 15 g şeker/85 g su C) 22 g şeker/78 g su D)25 g şeker/75 g su 38. Hangi çözeltinin molar derişimi en büyüktür? ( H:1.2 B) % 23. 1. 3.8 XIO3 bileşiğinin 0.MODÜL DEĞERLENDİRME MODÜL DEĞERLENDİRME OBJEKTİF TEST (ÖLÇME SORULARI) Aşağıdaki sorularda uygun seçeneği işaretleyiniz.7 126 gram HNO3 içeren 5 litre çözelti kaç molardır? ( H:1.6 C) %28 D) %32. 6.92 g/ml olan çözeltinin molar derişimini bulunuz? A) 6 B) 12 C) 16 D) 14 2.4 B) 0. N:14.2 gram suda 11. Na : 23.6 C) 0. Cl : 35. O:16 ) A) 11 B) 23 C) 31 D) 39 Aşağıda verilen maddelerden eşit kütlelerde alınarak birer litre çözeltileri hazırlanıyor. O:16 ) A) 0. O:16.5 ) A) NH3 B) NaCl C) NaOH D) HNO3 Kütlece % 80 C2H5OH içeren ve özkütlesi 0. N:14. 4.

Bu çözeltide HCl’ nin molar derişimi nedir? (HCl : 36.7.9 B) 0.2 g / ml olan kütlece 12.5 M Ca(NO3)2 çözeltisi hazırlamak için gerekli çözünen maddenin mol sayısını bulunuz. 59 . 1200 ml 0. 9.6 C) 0.2 g / ml olan HCl çözeltisinin kütlece % 36.5 ) A) 3 B)12 C) 9 D) 18 8. H:1 ) A)32 B) 18 C) 25 D)40 Özkütlesi 1.6 gram HNO3 içeren kaç ml HNO3 çözeltisi gerekir? (HNO3 : 63 ) A) 300 B) 400 C) 600 D) 500 400 ml 1.5’ i HCl’ dir. cevaplarınız doğru ise uygulamalı teste geçiniz. O:16. DEĞERLENDİRME Sorulara verdiğiniz cevaplar ile cevap anahtarınızı karşılaştırınız.7 D) 1 600 ml 2 M HNO3 çözeltisi hazırlamak için. Yanlış cevap verdiyseniz öğrenme faaliyetinin ilgili bölümüne dönerek konuyu tekrar ediniz. özkütlesi 1. A) 0.5 molar NaOH çözeltisi hazırlamak için kütlece % 75 ‘ lik kaç gram NaOH çözeltisi gerekir? ( Na:23. 10.

% 30’luk HCl’yi kullanarak 250 ml 0.1 M HCl çözeltisini gerekli hesaplamaları yaparak hazırlayınız. Yetersiz olduğunuzu düşünüyorsanız öğretmeninize danışınız. Huni 6 Piset.UYGULAMALI TEST (YETERLİK ÖLÇME) Yoğunluğu 1.15 olan . 60 . 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 Değerlendirme Ölçütleri Laboratuvar kıyafetinizi giydiniz mi? Gerekli hesaplamaları doğru olarak yaptınız mı? Dikkat edilmesi gereken hususları belirlediniz mi? Gerekli araç ve gereci hazırladınız mı? Uygun balon joje seçimini yaptınız mı? Kullanılan kimyasalın etiket bilgilerini okudunuz mu? Madde ölçümünü kuralına uygun olarak yaptınız mı? Balon jojeye ilk olarak az miktarda çözücü koydunuz mu? Çözünen maddeyi tamamen çözdünüz mü? Çözelti hacmini doğru olarak ayarladınız mı? Balon jojenin ölçü çizgisi ile sıvı seviyesini teğet olarak ayarladınız mı? Yapılan çözeltiyi etiketlediniz mi? Yaptığınız bütün işlemlerde laboratuvar çalışma kurallarına uygun davrandınız mı? İş güvenliği kurallarına riayet ettiniz mi? Evet Hayır DEĞERLENDİRME Bu faaliyet sırasında bilgi konularında veya uygulamalı iş parçalarında anlamadığınız veya beceri kazanamadığınız konuları tekrar ediniz. Saf su 7 Etiket 8 Laboratuvar önlüğü 9 Spatül Sıra Nu. Kullanılacak Araç ve Gereçler 1 Hassas terazi 2 Pipet. Konuları arkadaşlarınızla tartışınız. Balon joje 3 Katı kimyasal madde 4 Sıvı kimyasal madde 5 Puar. Kendinizi yeterli görüyorsanız diğer öğrenme faaliyetine geçiniz.

CEVAP ANAHTARLARI CEVAP ANAHTARLARI ÖĞRENME FAALİYETİ-1’İN CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 C B C A C A B A D C ÖĞRENME FAALİYETİ-2’NİN CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 6 7 8 9 A C D A A B C B D MODÜL DEĞERLENDİRME CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 A B A B A C B D A B 61 .

Lise 2 Kimya. Nasuh ÜLKER . Kimya 2.KAYNAKÇA KAYNAKÇA            ATKINS Peter. Oran Yayıncılık İzmir. 2002 KARACA Faruk. Hazma YILMAZ). . Hazma YILMAZ). Loretta JONES (Çev. Rahim POLAT .org. Fıtnat KÖSEOĞLU.Esma KILIÇ . 1998 ARIK Ahmet. Ankara.uk 62 .kimyaokulu. Fıtnat KÖSEOĞLU. 2003.mustafaaltinisik.adu.com www. Oran Yayıncılık İzmir.Temel Kimya Cilt 2.kimyaevi. 2002 ARIK Ahmet. Bilim Yayıncılık. www.tr/akademik/mdemir www.1999 ATKINS Peter.bogamedikal.edu. Loretta JONES (Çev. Bilim Yayıncılık.com/labmalzemeleri www.Esma KILIÇ .Temel Kimya Cilt 1. Ankara.tr/kitap www. Paşa Yayıncılık. .aof.edu. Nasuh ÜLKER .com www. Kimya 1. Rahim POLAT . Ankara.

You're Reading a Free Preview

İndirme
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->