T.C.

MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI

MEGEP
(MESLEKİ EĞİTİM VE ÖĞRETİM SİSTEMİNİN GÜÇLENDİRİLMESİ PROJESİ)

KİMYA TEKNOLOJİSİ

ÇÖZELTİLER 1

ANKARA 2008

Milli Eğitim Bakanlığı tarafından geliştirilen modüller;  Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığının 02.06.2006 tarih ve 269 sayılı Kararı ile onaylanan, Mesleki ve Teknik Eğitim Okul ve Kurumlarında kademeli olarak yaygınlaştırılan 42 alan ve 192 dala ait çerçeve öğretim programlarında amaçlanan mesleki yeterlikleri kazandırmaya yönelik geliştirilmiş öğretim materyalleridir (Ders Notlarıdır). Modüller, bireylere mesleki yeterlik kazandırmak ve bireysel öğrenmeye rehberlik etmek amacıyla öğrenme materyali olarak hazırlanmış, denenmek ve geliştirilmek üzere Mesleki ve Teknik Eğitim Okul ve Kurumlarında uygulanmaya başlanmıştır. Modüller teknolojik gelişmelere paralel olarak, amaçlanan yeterliği kazandırmak koşulu ile eğitim öğretim sırasında geliştirilebilir ve yapılması önerilen değişiklikler Bakanlıkta ilgili birime bildirilir. Örgün ve yaygın eğitim kurumları, işletmeler ve kendi kendine mesleki yeterlik kazanmak isteyen bireyler modüllere internet üzerinden ulaşılabilirler. Basılmış modüller, eğitim kurumlarında öğrencilere ücretsiz olarak dağıtılır. Modüller hiçbir şekilde ticari amaçla kullanılamaz ve ücret karşılığında satılamaz.

  

İÇİNDEKİLER
AÇIKLAMALAR ....................................................................................................................ii GİRİŞ ....................................................................................................................................... 1 ÖĞRENME FAALİYETİ-1 ..................................................................................................... 3 1. YÜZDE ÇÖZELTİ HAZIRLAMA...................................................................................... 3 1.1. Çözeltiler....................................................................................................................... 3 1.1.1. Çözünme ................................................................................................................ 3 1.1.2. Çözelti Türleri........................................................................................................ 6 1.1.3. Çözelti Derişimleri............................................................................................... 12 1.1.4. Çözelti Hazırlama ................................................................................................ 18 1.1.5. Balon Joje ............................................................................................................ 19 1.1.6. Refraktometre ...................................................................................................... 24 UYGULAMA FAALİYETLERİ....................................................................................... 27 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME .................................................................................... 39 ÖĞRENME FAALİYETİ-2 ................................................................................................... 42 2. MOLAR ÇÖZELTİ HAZIRLAMA ................................................................................... 42 2.1. Molarite....................................................................................................................... 42 UYGULAMA FAALİYETLERİ....................................................................................... 49 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME .................................................................................... 55 MODÜL DEĞERLENDİRME .............................................................................................. 58 CEVAP ANAHTARLARI ..................................................................................................... 61 KAYNAKÇA ......................................................................................................................... 62

i

beher. internet bağlantısı Laboratuarda Hassas terazi. baget. bilgisayar ve donanımları. balon joje. hacimce % çözelti ve kütlece – hacimce % çözelti hazırlayabileceksiniz. kütle – hacim ilişkisinden yararlanarak % çözelti ve molar çözelti hazırlama becerisi kazandıracak olan öğrenme materyalidir. projeksiyon. çözünme olgusu çerçevesinde. Amaçlar 1.  Modülün içinde yer alan herhangi bir öğrenme faaliyetinden sonra. verilen ölçme araçları ile kendi kendinizi değerlendireceksiniz. tepegöz. piset. Katı ve sıvı maddelerden molar çözelti hazırlayabileceksiniz. sınıf veya bölüm kitaplığı. internet ( bilgi teknolojileri ortamı ). 2. mol sayısı. kütüphane.  Modül sonunda öğretmeniniz tarafından teorik ve pratik performansınızı ölçme teknikleri uygulayarak modül uygulamaları ile kazandığınız bilgi ve becerileri ölçerek değerlendirileceksiniz. 40/32 Çözelti hazırlamak Genel Amaç Gerekli ortam sağlandığında kuralına uygun olarak çözelti hazırlayabileceksiniz. refraktometre. Katı ve sıvı maddelerden kurallarına uygun olarak. kendi kendine veya grupla çalışabileceğiniz tüm ortamlar. VCD veya DVD çalar. MODÜLÜN AMACI EĞİTİM ÖĞRETİM ORTAMLARI VE DONANIMLARI ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ii .AÇIKLAMALAR AÇIKLAMALAR KOD ALAN DAL/MESLEK MODÜLÜN ADI MODÜLÜN TANIMI SÜRE ÖN KOŞUL YETERLİK 524KI0017 Kimya Teknolojisi Alan Ortak Çözeltiler 1 Öğrenciye. işletme. Donanım Sınıfta Büyük ekran televizyon. spatül. Ortam Laboratuvar sınıf. kütlece % çözelti. puar. huni. pipet. ev.

geçerli olan bilimsel ve teknolojik gelişmeler. istihdam edilecek bir eleman olarak mesleki anlamda ihtiyaç duyulan türde ve oranda hazırlayabileceksiniz.GİRİŞ GİRİŞ Sevgili Öğrenci. 1 . Kimya endüstrilerinin kullanım açısından olmazsa olmazı olan çözeltileri. Mesleğinizin kimya sektörünün ihtiyacı olan bir parçasını tamamlamak ve alanında özgüveni gelişmiş. görevini titizlikle başaran ayrıca her türlü üretim sektöründe başarıyla çalışabilme becerisini kazandırmakla. Bu modül ile problemlerin ifadesi ve çözümleriyle beraber bir kimyacı mantığı ile düşünerek temel laboratuvar becerisi kazanacaksınız. Kimya Teknolojisi alanına yönelik eğitimin en önemli temel taşlarından birisi olan Çözeltiler 1 modülünü öğreneceksiniz. Laboratuvarda çözelti hazırlamanın ne derece hassasiyet gerektirdiğini ve ne kadar önemli olduğunu anlayacaksınız. Günümüzde. meslek yaşamınızda olumlu katkılarda bulunmak ana hedefimizdir. profesyonel laboratuvar uygulamalarıyla bütünleşerek sağlanmaktadır.

2 .

Şekil 1. Çözeltilerin günlük yaşamdaki önemini araştırınız. 1. oluşan karışıma ise “çözelti” denir.1.1.1. 1. kütlece % çözelti. Çözünme Bir maddenin bir başka madde içerisinde kimyasal özelliklerini kaybetmeden serbest moleküller veya iyonlar halinde homojen olarak dağılmasına “çözünme”. YÜZDE ÇÖZELTİ HAZIRLAMA 1.Bir bardak çaya attığımız şekere ne olur? Küçük bir şişede hapsolmuş parfüm sıkıldığında nasıl olur da kısa sürede odanın kokusunu değiştirir? Cevaplarını vermek için biraz düşündüğümüzde çözeltilerin yaşantımızın büyük bir kısmında var olduğunu farkederiz. 1: Çözünme 3 .ÖĞRENME FAALİYETİ–1 ÖĞRENME FAALİYETİ-1 AMAÇ Gerekli ortam sağlandığında katı ve sıvı maddelerden kuralına uygun olarak. Çözeltiler Çözeltilerde bir veya birden fazla türde madde diğer madde türünün içinde homojen olarak dağılmıştır. Çözelti türlerini ve birbirleriyle ilişkilerini araştırınız. Şimdi bu kavramı bir kimyacı gözüyle bakarak bilimsel hesaplamalarla doğru olarak açıklayabileceğiz. ARAŞTIRMA    Çözünme kavramı hakkında araştırma yapınız. hacimce % çözelti ve kütlece – hacimce % çözelti hazırlayabileceksiniz.

en az iki bileşeni vardır. Şekil 1.1: CuSO4 tuzunun çözünmesi Örneğin. Na+ ve Clˉ iyonları arasındaki çekim kuvvetinden daha büyük olduğu için iyonlar kristalden ayrılarak su içinde homojen olarak dağılır. çözücü ve çözünenin kendi molekülleri arasındaki çekim kuvvetlerinin. bakır sülfat çözeltisinde. Negatif yüklü klorür iyonları ( Clˉ ) da su molekülündeki pozitif yüklü hidrojen tarafından kuşatılır. Bir çözücünün bir maddeyi çözebilmesi için. Örneğin. katı haldeki yemek tuzu (NaCl) kristalinde güçlü çekim kuvvetleri vardır.3: Sodyum klorürün suda çözünmesi NaCl (k) → Na+ (suda) + Clˉ (suda) 4 . Bileşenlerden miktarı çok olan dağılma ortamına “çözücü” miktarı az olan ve dağılan maddeye de “çözünen” denir. moleküller arasındaki çekim kuvveti ile çözünenin molekülleri arasındaki çekim kuvvetine dayanır.Çözelti bir karışım olduğundan. su ise çözücüdür.2: NaCl Molekülü Resim 1. katı bakır sülfatın suda dağılması olayı çözünme. Oluşan elektriksel kuvvetler. Şekil 1. Suya atılan NaCl kristalindeki sodyum iyonları ( Na+ ) su molekülündeki negatif yüklü oksijen tarafından kuşatılır. çözücü ve çözünen molekülleri arasındaki çekim kuvvetinden daha küçük olması gerekir. bakır sülfat çözünen. Çözücü ve çözünenin birbiri içinde karışması ile gerçekleşen çözünme olayı.

bileşikteki zıt yüklü iyonları iyon – dipol çekim kuvvetleriyle çekerek iyonun etrafını çözücü molekülleri ile sarar. çözünen – çözücü çekim kuvvetleri alır. Çözünecek maddenin molekülleri arasında başlıca çekim kuvvetleri london kuvvetleri ise en iyi çözücü yine benzer kuvvetlerce bir arada tutulan çözücülerdir. Örneğin. çözünen maddedeki bağlar hidrojen bağları ise hidrojen bağları olan bir çözücüde çözünmesi daha muhtemeldir. Çünkü polar çözücü molekülleri. katı kükürt için sudan daha iyi bir çözücüdür. Aşağıdaki resimlerde çözücü. benzeri çözer). apolar çözücüler apolar maddeleri daha iyi ve kolay çözer ( benzer.2: Katı kükürdün karbon sülfürde çözünmesi Sonuç olarak polar çözücüler polar maddeleri. Bu iyonlarda çözücüye geçerek çözünür. C12H22O11 ( k) → C12H22O11 (suda) Şeker Şekerli su Çözelti oluşurken saf çözünen ve saf çözücü moleküllerinin kendi aralarındaki çekim kuvvetlerinin yerini. Yine iyonik bileşikler polar çözücülerde çok iyi çözünür.Şeker gibi molekül yapılı bileşikler su içinde çözündükleri zaman moleküller halinde dağılır. Dolayısıyla çözelti oluşturur( Şekil 1. Resim 1. Örneğin karbonsülfür. Şekil 1. çözünene uygundur ve tam çözünme olmuştur. 5 .4: İyon-dipol çekim kuvvetleri Çözünme olayı çözücü ve çözünenin cinsine bağlıdır diyebiliriz.4).

Çözücülerin fiziksel hal Çözücüsü Çözücüsü Çözücüsü durumuna göre öncelikle Katı olan Sıvı olan Gaz olan 3 ana grupta çözelti türü Çözeltiler Çözeltiler Çözeltiler vardır.2. Aşırı Doymuş Çözelti Doymuş Çözelti Doymamış Çözelti 6 Bileşenlerin miktarlarına ve çözünürlüklerine göre de ayrıca sınıflandırılır. Elektriği ileten ( Elektrolit ) Çözeltiler Elektriği İletmeyen ( Elektrolit olmayan ) çözeltiler Ayrıca bu çözeltiler elektrik akımını iletmelerine göre sınıflandırılır.1.Resim 1. Çözeltiler fiziksel hallerine göre.3: Çözünen madde Resim 1.4: Çözelti Aşağıdaki resimde ise çözücü çözünene uygun değildir ve tam bir çözünme olmamıştır.5: Gümüşklorür +su 1. elektrik akımını iletmelerine göre ve bileşenlerin miktarlarına göre değişik açılardan sınıflandırılır. Çözelti Türleri Bir çözelti en az iki bileşenden meydana gelir. . Resim 1.

Derişik Çözelti Seyreltik Çözelti Şekil 1. Örneğin. Pirinç ( 60 Cu. 15 Sn. gazlar içinde gazlar kolay çözünür. Çözücü gaz olduğunda ise. 40 Zn ). çözünenin sıvı. katı. Tablo 1. Bronz ( 80 Cu. gaz oluşuna göre 3 türlü çözelti hazırlamak mümkündür. Bunlara alaşım denir. Fakat gazlar içinde katı ve sıvılar daha zor çözündüğünden homojen bir çözelti oluşturması güçleşir. Şekil 1. Çözeltiler yukarıda belirtilen gruplandırmalar açısından değerlendirildiğinde her bir grubun kendi içinde sınıflara ayrıldığı görülür. gaz oluşuna göre 3 türlü. 8 Ni ). Alaşımlarda bir metalin atomları diğer metalin kristal yapısı içine girerek homojen bir karışım oluşturur. 7 . 5 Zn ) birer alaşımdır. çözünenin sıvı. çözücü sıvı ise. çözücüsü katı olan çözeltinin fiziksel hali de katıdır. katı. Örneğin paslanmaz çelik ( 76 Fe. Katı çözeltiler iki ya da daha çok metalin eritilerek oluşturdukları homojen katı karışımlardır.5: Çözelti türleri Bileşenlerden birinin miktarının sabit tutulup diğerinin miktarının arttırılması veya azaltılması durumuna göre sınıflandırma da yapılır.5’de genel olarak gösterilen çözelti türlerinden fiziksel hale göre yapılan sınıflandırmada. 16 Cr. bileşenlerin fiziksel halleri göz önünde bulundurulduğunda çeşitli çözeltiler hazırlanabilir.1 de çözen ve çözünenin fiziksel durumuna göre meydana gelen çözeltiler görülmektedir. Çözücü katı ise.1: Fiziksel durumuna göre çözelti türleri ÇÖZÜCÜNÜN HALİ ÇÖZÜNENİN HALİ Katı ÖRNEK Lehim (kurşunla kalayın çözünmesi) Amalgam (gümüşle civanın çözünmesi) Paladyumda hidrojen gazının çözünmesi Su içinde şekerin çözünmesi Suda alkolün çözünmesi Su içinde oksijenin çözünmesi Azot içinde iyot çözünmesi Azot içinde su çözünmesi ( Nemli hava ) Hava ( Azot içinde oksijenin çözünmesi ) Katı Sıvı Gaz Sıvı Gaz Katı Sıvı Gaz Katı Sıvı Gaz Tablo 1. Çözen madde çözeltinin fiziksel halini belirler.

Bazıları ise hiç karışmaz. sıvı-sıvı çözeltileri olarak nitelendirilir. Bunun nedeni karışan bu iki sıvının polar yapılarına dayanır. Çünkü su molekülleri polar yapıları nedeniyle birbirini bir ağ oluştururcasına çeker. Örneğin polar olan etanol su molekülleri tarafından çekilerek suda çözünür (kolonya gibi). Katı maddenin yüzeyi ne kadar büyükse ve çözücüyle temas ederse. Sıvıların bazıları birbiriyle her oranda karışabildikleri gibi. fakat polar olmayan karbon tetra klorür(CCI4) suda çözünmez. çözücüsü sıvı olan. Örneğin hava bir gaz çözeltisidir.Karbon tetra klorür ise suyun bu yapısını bozamaz ve dolayısıyla çözünme gerçekleşmez. Gazlarda ise bu durum tam tersidir ve gazların sıvıdaki çözünürlüğü sıcaklık artışı ile azalır. çözüneni ise katı. çözünme de o kadar kolay ve hızlı olur. Sıvı çözücü içinde. 8 . çözünmeyi kolaylaştırır ve hızlandırır.Bir sıvı içinde katı madde çözerken dışarıdan basınç uygulamak çözünmeye etki etmez. Kimyasal reaksiyonların çoğu sıvı çözeltilerde yürüdüğünden. bazıları sınırlı karışabilir. Sıvı içinde başka bir sıvının çözünmesiyle oluşan çözeltiler. Sıvı çözeltilerin günlük yaşamda da önemi ve tüketimi büyüktür. Katının sıvı içerisinde çözünmesi esnasında sıcaklık artışı çözünmeyi artırır. katı çözünürken çözünme katı maddenin dış yüzeyinde başlar. Resim 1. Ayrıca katının toz haline getirilmesi ve çözücü içerisinde karıştırılması. 6: Katıların toz haline getirilmesi Maddelerin çözünmeleri dışarıdan ısı alarak ya da dışarıya ısı vererek gerçekleşir. Sıvı çözeltiler. kimyacılar için en önemli olanı sıvı çözeltilerdir. sıvı ya da gaz olan çözeltilerdir.Gaz çözeltiler ise iki veya daha çok gazın aynı kap içine konulduğunda homojen olarak karışmasıyla oluşur.

Genel olarak atomları arasında kovalent bağ bulunan yani molekül yapılı bileşikler suda çözündüğünde moleküler yapılarını korur ve molekül halde suda dağılır. içerisinde karbondioksit gazı içerir. Kutuplu yapıdaki hidrojen klorür ve amonyak gibi gaz bileşikler. 7: Etanolün (a) ve Karbon tetra klorürün (b) sudaki çözünmeleri Sıvı içinde gaz maddenin çözünmesi ile sıvı-gaz çözeltileri oluşur. Örneğin gazoz. Çözücüsü su olan çözeltilere kısaca sulu çözeltiler de denir. Fakat Hidrojen ( H2 ). 9 . Suda çözünen maddeler fiziksel hallerine ve kimyasal yapılarına bağlı olarak farklı davranışlar gösterir. Oksijen (O2 ) gibi kutupsuz yapıdaki gazların sudaki çözünmeleri oldukça zayıftır. Azot (N2 ) . yine kutuplu yapıdaki su molekülleri tarafından çekilerek yeterince çözünür. Resim 1.(a) (b) Resim 1.8: Gazoz çözeltisi Gazların sıvılardaki çözünürlükleri de diğer çözeltide olduğu gibi maddelerin cinsine ve sıcaklığına bağlıdır. Ayrıca basıncında çözünmeyi arttırıcı etkisi vardır.

Çözeltide oluşan bu iyonlar elektrik akımını iletir. Na+. NaCl.Örneğin şeker. Sulu çözeltisi elektrik akımını ileten maddelere elektrolit madde. NH4+. su içinde moleküller halinde bulunur. Şekil 1. Ag+. tuzlar gibi suda çözündüklerinde iyonlar oluştururlar. a . Su içinde iyonlaşma yüzdesi yüksek olan maddeler kuvvetli elektrolittir ve bu maddelerin çözeltileri elektrik akımını iyi iletir.Pb+² nin sülfatları zayıf elektrolittir. İyonlaşma yüzdesi düşük olanlar ise zayıf elektrolit olup. Pb+² iyonların klorürleri Be+².Sr+². H+.7: İyonik bağlı NaCl iyonları Asitler ve bazlarda.8. Alkol. sulu çözeltide Na+ ve Clˉ iyonları halinde bulunur. K+. Şekil 1. çözeltisine ise elektrolit çözelti denir. NO3ˉ gibi iyonların bileşikleri kuvvetli elektrolittir. 10 . bunların sulu çözeltileri elektrik akımını az iletir. Cu+. şeker gibi moleküler halde çözünen maddelerde iyonlaşma olmadığından bu maddeler elektrik akımını iletmez. b ve.6: Kovalent bağlı şeker molekülleri Buna karşılık NaCl (yemek tuzu) gibi iyon yapılı bileşikler suda çözündüklerinde iyonlarına ayrılır. Etil alkol gibi moleküller halinde çözünmüş bu tür maddelere elektrolit olmayan madde.c’yi inceleyiniz. Şekil 1. çözeltisine ise elektrolit olmayan çözelti denir..

0 oranında iyonlaşma Lamba zayıf yanar Şekil 1.a PbSO4 ( s ) + H2O → Pb+² ( suda ) + SO4ˉ² ( suda ) % 98.8.8.c 11 .0 % 2.b NaCl ( s ) → Na+ ( suda ) + Clˉ ( suda ) Lamba kuvvetli yanar Şekil 1.8.C2H5OH ( s ) → C2H5OH ( suda ) Etil Alkol Etil Alkollü su Lamba yanmaz Şekil 1.

100 ml saf suda çözündürülmüştür. çözücü ve çözünenin miktarlarına bağlı olarak yüzde derişim. Bir başka deyişle çözelti hazırlanırken. Sıvı çözücüde çözünen maddenin miktarı. Çözeltiyi oluşturan bileşenlerden birinin ( çözücü veya çözünen ) miktarının sabit tutulup. Çözelti Derişimleri Bir çözeltinin özelliği çözünen maddenin miktarına göre değiştiği için. ppb (milyarda bir ) olarak farklı büyüklüklerde ifade edilir. mol kesri. Kütlece yüzde. normalite. yani çözündürülmüş madde miktarının ne kadar olduğunu göstermek için kullanılan ifadelerdir. 90 g saf suda çözündürülmüş her ikisinin toplam ağırlığı 100 gramdır. molarite. Örneğin % 10’ luk şeker çözeltisi denildiği zaman şu anlamlar çıkmaktadır. Bir çözeltinin özelliği çözünme miktarına göre değişir. çözeltinin bir başka açıdan türünü belirler ( Doymamış. Aşırı Doymuş çözelti ). Yüzde Çözeltiler Yüzde kelimesi birkaç anlamı ifade etmektedir. Çözeltinin 100 biriminde çözünen madde miktarına yüzde çözelti denir. Genel bir tanımlamayla. Çözünen madde miktarı Çözeltinin derişimi = ——————————— Çözelti miktarı Çözelti miktarı = Çözücü miktarı + Çözünen miktarı Derişim.1. Ve % işaretiyle ile gösterilir. Doymuş.1. C ile gösterilir.Elektrolitlerin vücudumuzda çok önemli düzenleyici görevleri vardır. 12 . 10 g şeker. Bu sınıflandırma türleri hakkında geniş bilgiyi çözelti 2 ve çözelti 3 modüllerinde bulacaksınız. çözündürülecek maddeden ne kadar alınması gerektiğini ve aynı zamanda kullanılan çözeltideki konsantrasyonun. ppt ( binde bir ). diğer adıyla konsantrasyon çözeltide ne kadar çözünenin bulunduğunu ifade eden terimdir. Bir çözeltinin birim hacminde çözünen madde miktarına derişim denir.3. çözeltide ne kadar çözünenin bulunduğunu ifade etmek önemlidir. 100 g saf suda çözündürülmüştür. 10 g şeker çözündürülerek 100 ml’ ye tamamlanmıştır 10 g şeker. 10 g şeker. molalite. 1. ppm ( milyonda bir ). 1. diğerinin azaltılması veya arttırılmasıyla da ( seyreltik çözelti. Bu nedenle yüzde ifadesi kullanılırken mutlaka yapılan işin gerçek anlamı belirtilmelidir. derişik çözelti ) çözelti türleri sınıflandırılabilir. hacimce yüzde ve hacim-kütlece yüzde olmak üzere üç şekilde ifade edilebilir.3.1. Derişim.

m = ———————— X 100 Çözeltinin hacmi Hacimce Yüzde % v.Tablo 1.1. Örneğin hacimce % 20’ lik alkol çözeltisi demek 100 ml alkol çözeltisinin içinde 20 ml saf alkol var demektir.2: % Çözeltilerin formül tanımları ADI Kütlece Yüzde Gösterilişi % m. Çözünenin kütlesi ( mÇ ) Kütlece yüzde ( % m.m ) = ——————————— x 100 Çözeltinin kütlesi ( mT ) Çözeltinin Kütlesi (mT ) = Çözünenin kütlesi (mÇ ) + Çözücünün kütlesi 1. Örneğin kütlece % 20’lik sodyum klorür çözeltisi demek 100 g sodyum klorür çözeltisinin içinde 20 g katı sodyum klorür var demektir.m= ——————————————— X 100 Çözücünün kütlesi + Çözünenin kütlesi Çözünenin hacmi % v. Kütlece Yüzde Çözeltiler 100 g çözeltide kaç g çözünen maddenin olduğunu gösterir. metreküp vb.2.kütlece % 20’lik sodyum klorür çözeltisi demek 100 ml sodyum klorür çözeltisinin içinde 20 g sodyum klorür var demektir.3. Burada çözünenin ve çözeltinin miktarları hacim birimiyle ifade edilmelidir. Ya da 100 lt alkol çözeltisinin içinde 20 lt saf alkol var demektir.v = ———————X 100 Çözeltinin hacmi Çözücünün kütlesi % v.3. kilogram. litre. olabilir.1. Burada çözeltinin 13 .v Hacim-Kütlece Yüzde % v. litre. olabilir.1. Birim olarak gram. Birim olarak mililitre. Burada çözünenin ve çözeltinin miktarı ağırlık birimiyle ifade edilmelidir. Örneğin hacim . Hacimce Yüzde Çözeltiler 100 ml çözeltide kaç ml çözünen maddenin olduğunu gösterir. metreküp vb. Ya da 100 ton sodyum klorür çözeltisinin içinde 20 ton katı sodyum klorür var demektir. Çözünen maddenin hacmi Kütlece yüzde ( % v. ton vb.m 1.3. miligram. olabilir.3. Birim olarak mililitre. Hacimce – Kütlece Yüzde Çözeltiler 100 ml çözeltide kaç g maddenin çözündüğünü gösterir.v ) = ————————————— X 100 Çözeltinin toplam hacmi 1.m TANIMI Çözünen maddenin kütlesi %m.2.

Yol 40 g 18 g 100 g Xg ———————————— X = 18 . Yol 18 % = ——— . 15.500 X= ————— = 75 g 100 Örnek : 22 g suda 18 g KNO3 çözünmesiyle oluşturulan çözeltinin kütlece yüzde derişimini bulunuz. 100 / 25 = 40 g X 14 . 100 40 = % 45 II. Çözüm : mT = 22 + 18 = 40 g Çözünen maddenin kütlesi %C = ——————————— . 100 → 15 = ——— . kaç gram suda çözünmüştür? Çözüm : mçözünen % C = —————.miktarı hacim biriminden. çözünen maddenin miktarı ise ağırlık biriminden ifade edilmelidir. Çözüm: Çözünen madde miktarı X % C = —————————— .m ) = —————————————— X 100 Çözeltinin toplam hacmi şeklinde ifade edilir. 100 Çözelti kütlesi % Derişim . I . % .100 mçözelti 40 – 10 = 30g 10 25 = ——— .100 Çözelti miktarı 500 500 – 75 = 425 g su gereklidir. Vereceğimiz örnek çözümlerde kaynak kitaplara uygunluk açısından ifadelerin hepsi kullanılacaktır. Çözünen maddenin kütlesi Kütlece yüzde ( v. Örnek: 500 g % 15’ lik BaCl2 çözeltisi hazırlayabilmek için gerekli suyun kütlesini hesaplayınız.100 / 40 = % 45 Örnek : Kütlece % 25 tuz içeren çözeltide 10 gram tuz .%C ve bazı kaynak kitaplarda Y olarak ifade edilmektedir. 100 => X = 10 .

Bu çözelti için gerekli su miktarını bulunuz. → 180 g + 30X = 600 g → X = 14 g Örnek: Kütlece % 10’ luk 50 g şekerli suya 15 g şeker ekleniyor. Çözeltinin kütlece yüzde kaçı şeker olur? Çözüm : m çözünen 10 = —————— . 100 / 65 = 31 gramdır. Örnek: Kütlece % 10 H2SO4 içeren çözeltinin yoğunluğu 1. 100 6g+X değerler yerine konulduğunda. çözünen madde miktarı hesaplanabilirdi. çözeltinin kütlesi de 50 + 15 = 65 g olur 65 g çözeltide 20 g şeker varsa 100 g çözeltide Xg ———————————————————————— X = 20 . Çözeltinin % 31 ‘ i şekerdir.Örnek : 6 g NaCl kullanılarak kütlece % 30’luk sulu çözelti hazırlanacaktır. Çözünen toplam tuz miktarı : 10+40 = 50 g’dır. 100 = 5 g şeker m çözelti % 10’ luk 50 g şekerli suda 5 g şeker ve 45 g su bulunur.35 g/cm³ ‘tür. Bu çözeltinin 200 ml’ sinde kaç gram H2SO4 bulunur? Çözüm: Çözeltinin kütlesi bilinseydi. Yeni çözelti yüzde kaç tuz içerir? Çözüm: m çözünen % = —————x100 m çözelti olur. 15 g şeker daha eklenmesi çözeltideki şeker miktarını 5 + 15 = 20 grama çıkarırken. 100 → 10 = m çözünen / 50 . Çözüm : m tuz %C= —————————— x 100 m çözelti (mtuz + msu ) 6g 30= ———— . d= m / v bağlantısından çözelti kütlesi hesaplanabilir. 15 mçözünen 5 = ——— x 100 200 X = 5 . 200 gram çözeltiye 40 g tuz ve 260 gram su eklenirse çözeltinin toplam kütlesi 500 g .200 /100 = %10 tuz vardır. Örnek: Kütlece % 5‘lik 200 gram tuzlu suya 40 gr tuz ve 260 gram su ekleniyor. 500 gramlık çözeltide 50 gram tuz bulunursa çözeltinin % 10’u tuz demektir.

mçözünen = 10 + X g mçözelti = 200 + X g Çözünen madde miktarı 10 + X Y= —————————— . Bu hem çözünenin hem de çözeltinin kütlesini arttırır. 100 II . 100 = 270 10 x 270 m çözünen = ————— = 27 g’dır. I . 100 → 24 = ——————— . 100 Çözelti kütlesi m çözünen → 10 = —————— . Yol 100 g çözeltide 10 g H2SO4 çözünmüşse 270 g çözeltide Xg ————————————————————————— X .35 .d= m / v → 1. 200 / 100 = 10 g Çözeltinin derişimini % 15’ e çıkarmak için çözeltide X g Na2SO4 çözdüğümüzü varsayalım.Yol Çözünen maddenin kütlesi %C = ——————————— . 270 → X = 2700 /100 = 27 g Örnek: 200 g % 5’ lik Na2SO4 çözeltisinin derişimini % 24’ e çıkarmak için çözeltide kaç gram daha Na2SO4 çözülmelidir? Çözüm: Başlangıçta çözünen Na2SO4 miktarı: Çözünen madde miktarı(mÇ) m çözünen Y= —————————— x 100 → 5 = ——————— x 100 Çözelti miktarı (mT) 200 m çözünen = 5 .35 = m / 200 m = 1. 200 m = 270 g’dır. 100 x= 50 g Çözelti miktarı 200 + X 16 . 100 =10 .

Çözücü eklemede ya da buharlaştırmada çözünen maddenin kütlesi sabittir. Çözelti miktarı eklenen veya buharlaştırılan miktara göre hesaplanır. m (Toplam NaOH) = 2 g + 24 g = 26 g formülde yerine konulursa C kabındaki çözelti miktarı bulunur. 10 g + 40 g NOT: Çözücü eklenmesi ya da çözücünün bir miktarının buharlaştırılması durumlarında çözeltinin yüzde derişimi değişir. C kabındaki çözeltinin yüzde derişimini bulunuz.Örnek: A ve B kaplarında miktarları kütlece yüzdeleri belirtilen NaOH çözeltileri C kabında karıştırılıyor. 100 Y = 52 C kabındaki çözelti % 52 ‘ liktir. 100 mçözelti X 20 = —————. Sonuç olarak değişen değerler sadece çözeltinin hacmi ve yüzdesidir. 100 10 XA = 2 g NaOH B kabındaki çözünmüş NaOH miktarı bulunur. mNaOH Y= —————. 26 g Y=——————. Bu durum çözeltilerin seyreltilmesi ve deriştirilmesi konularının yer aldığı çözelti 3 modülünde daha detaylı olarak açıklanacaktır. mNaOH Y= —————. 17 . Böyle durumlarda çözünen madde miktarı aynen alınır. 100 40 XB = 24 g NaOH Çözünmüş toplam NaOH miktarı XA + XB’dir ve C kabına aktarılmıştır. 100 mçözelti X 60 = —————. Çözüm: A kabındaki çözünmüş NaOH miktarı bulunur.

Çünkü çözünen ve çözenin ağırlıkları toplam çözelti ağırlığını vermelidir. Bu nedenle bu tür çözeltiler ölçü kabı adı verilen ve belli hacimleri ölçen kaplarda hazırlanır. Laboratuvarda en çok kullanılan malzemeler cam malzemelerdir.10: Isıya dayanıklı cam malzemeler Cam malzemeler imal edildiği malzemenin içerdiği bileşiklere göre ısıya. Yani çözünen ve çözen madde hesaplamaya göre tartılır ve karıştırılarak çözünme sağlanır. Resim 1.1. Çözelti hazırlamanın en önemli dezavantajı sıcaklığa bağımlı oluşudur. asitlere. Bu nedenle çözelti hazırlandıktan sonra eğer ısınma olmuşsa oda sıcaklığına kadar soğutulması ve hacmin kontrolünün yapılması gerekir. alkalilere ve diğer kimyasal maddelere karşı dayanıklılık gösterir. Hesaplanan miktar kadar çözünen madde bu kaba alınır ve çözücü ile (genellikle saf su ile) hacim tamamlanır. Resim 1.4. Çözelti Hazırlama Çözelti hazırlama özel bir dikkat gerektirir. saf suyun yoğunluğu 1 g/cm3 olduğundan suyun ağırlığı hacmine eşittir ve ölçülü kapların kullanımı tercih edilir.1.9: Terazi Eğer çözücü saf su ise. Sadece kütlece % çözelti hazırlanırken çözen ve çözünenin kütleleri esas alındığından özel ölçülü kaplara ihtiyaç yoktur. 18 . basınca. Bu cam malzemeler değişik oranlarda mikro elementleri içeren silikatlardan yapılmışlardır. Sıcaklık nedeniyle sıvı hacmindeki genleşme derişimi yani konsantrasyonu değiştirir. Çünkü çözeltilerde önemli olan çözeltinin son hacmidir.

5. 19 . Balonun çizgisine kadar sıvı doldurulduğunda. Resim 1. ). Aksi takdirde çözeltinin konsantrasyonunda hassasiyet elde edilemez.11: Balon joje Balon jojelerin ağız kısmı genellikle şilifli olup ağzına uygun kapakları vardır. Balon Joje Balon jojeler laboratuvarda çözelti hazırlamak için kullanılan ölçülü balonlardır. balonun üzerinde yazan hacim alınmış olur (Genellikle 20 ºC için geçerlidir.12: Çeşitli hacimlerdeki balon jojeler Hazırlanacak çözeltinin hacmine uygun hacimdeki balon joje seçimi yapılır ve kullanılır.1.1. Örneğin 100 ml’ lik bir çözelti hazırlanması isteniyorsa mutlaka 100 ml’ lik balon joje kullanılması gerekmektedir. Balon jojeler 5 ml ile 5000 ml arasında hacimlere uygun olarak imal edilir. Bunların boyunları üzerinde halka biçiminde bir çizgi bulunur. İnce. uzun boyunlu ve düz diplidir. Resim 1.

Balon jojeler doldurulurken jojenin üzerindeki çizginin sıvı yüzeyinde meydana gelen yarım ay şeklindeki kıvrımın tam alt orta noktasına teğet geçmesi sağlanmalıdır. Aksi takdirde doğru hacim alınmış olmaz.

Şekil. 1.13.a: Balon joje hacim çizgisi

Şekil 1.13.b: Balon jojedeki sıvı hacim seviyesi

Balon jojelerde hazırlanan çözeltiler koyu renkli şişeye ( karanlık ) aktarılır. Üzeri etiketlenerek saklanır. Sıvı çözeltilerin saklanacağı şişeler ağızları dar ve vida kapaklı olmalıdır. Çözelti hazırlanırken bir işlem sırası takip edilmelidir. Öncelikle gerekli hesaplamalar yapılır. Çözelti miktarına göre balon joje seçimi yapılarak gerekli araçlar hazırlanır. Daha sonra hesaplama doğrultusunda kimyasal madde tartımı (madde sıvı ise pipet ile ölçüm) yapılır.

Resim 1.14: Madde tartımı

20

a

b Resim1.15: Çözelti hazırlama basamakları

c

Eğer su ile çözelti hazırlanıyorsa, bir miktar saf su balon jojeye aktarılır. Üzerine ölçülen kimyasal madde ilave edilir. Tekrar bir miktar saf su ilave edilir. Jojenin ağzı kapatılarak çalkalanır. Maddenin çözünmesi sağlanır. Saf su ile balon jojenin hacim çizgisine kadar tamamlanır. Maddenin tamamının çözünüp çözünmediği kontrol edilir. Balon joje düz bir zemine konur. Çözelti seviyesinin hacim çizgisine teğet olup olmadığı kontrol edilir. Çözeltinin derişimini ve kullanılan maddenin adını ifade eden etiket karanlık şişe üzerine yapıştırılır. Balon jojedeki çözelti bu şişeye aktarılır. Yüzde çözeltilerin gerçek anlamına uygun olarak hazırlanabilmesi için öncelikle hesaplamaların doğru olarak yapılması gerekir. Örnek : Kütlece % 5’ lik 500 g NaOH çözeltisi nasıl hazırlanır? Çözüm : Tanıma göre 100 g çözelti içinde 5 g katı NaOH bulunmaktadır. Yüzde derişim : % 5 Kütlece diye ifade edildiğinden, 500 g olarak formülde yerine konur. Çözünenin kütlesi % C = ————————— . 100 Çözeltinin kütlesi

Değerleri formülde yerine koyarsak: m çözünen % Y= -————— . 100 m çözelti m çözünen 5 = ————— . 100 500 21

m çözünen . 100 = 5 . 500 5 . 500 mçözünen = ————— = 25 g NaOH gereklidir. 100 O halde 500 g – 25 g = 475 g su gereklidir. Kullanılacak suyun yoğunluğu 1 g / ml olarak kabul edilirse, 475 g su içinde 25 g NaOH çözülür. Yüzde çözeltiler hazırlanırken çözeltisi hazırlanacak olan madde, kristal suyu içeren bir tuz ise, hesaplama yaparken kristal suyunu dikkate almamız gerekir. Örnek: Kütlece %25’lik 500 gram Fe(NO3)3 çözeltisini Fe(NO3)3 .9H2O tuzundan hazırlayalım. Çözüm: Burada çözünen gram olarak istenmektedir. Dolayısıyla tartılan madde içinde, gerekli olan maddeden ne kadar olduğunu bilmemiz gerekir. Fe(NO3)3 .9H2O ↓ ↓ 242 g 162 g Fe(NO3)3.9H2O= 404 g 500 gram çözelti için, m çözünen mç % = —————x100 25 = ——— x 100 mç = 25 .500 /100 = 125 g m çözelti 500 125 g Fe(NO3)3 gereklidir.Ancak bu maddeyi Fe(NO3)3 .9H2O tuzundan alacağımız için, 242 g Fe(NO3)3 404 g Fe(NO3)3 .9H2O da ise 125 g Fe(NO3)3 X ———————————————————— X = 125 x 404/242 = 208,68 g Fe(NO3)3 .9H2O tuzundan tartılması gerekir. 208,68 g Fe(NO3)3 .9H2O tuzundan tartılır, bir kaba aktarılır üzerine, 500 g - 208,68 =291,32 g saf su ilave edilir. Hacim-kütlece olarak aynı çözelti hazırlanması istenirse gerekli tuz miktarı hesaplanır, saf su miktarını hesaplamaya gerek duymadan 500 ml’lik balon jojeye tuz aktarılır üzeri balon jojenin hacim çizgisine kadar saf su ilave edilerek tamamlanır.

Örnek: İçinde hacimce % 40 alkol bulunan 1,5 l çözelti % 95’ lik alkolden nasıl hazırlanır?

22

O halde 1. Yani 1500 ml’ lik çözelti hacminin 632 ml’ si % 95’ lik alkoldür. 40 Çözünen madde miktarı (ml)= ————— = 600 ml saf alkol gereklidir. Örnek: Hacim-kütlece % 10’luk 3 litre KCl çözeltisi nasıl hazırlanır? Çözüm: Tanıma göre çözeltinin 100 ml’ sinde 10 g katı KCl bulunması gerekmektedir. 100 Çözünen maddenin kütlesi (KCl) = ————— = 300 g 3000 100 300 g KCl tartılır ve toplam hacim 3000 ml olacak şekilde saf suda çözülür.5 litrelik alkol çözeltisi hazırlamak için. Çözünen miktarı (ml) % = ———————————— X 100 Çözelti miktarı(ml) Çözünen miktarı (ml) 40 = ————————————x 100 1500 1500 .Çözüm: Tanıma göre 100 ml alkol çözeltisinde 40 ml saf alkol bulunması istenmektedir.500 ml’dir. 3000 10 : ——————.100 Çözeltinin toplam hacmi Çözünenin kütlesi 10 . 600 %95 = ———————— .5 litre : 1. Çözünenin kütlesi % : ———————————. 1. 100 => Çözelti miktarı : 600 . 100 600 ml’ lik saf alkolü % 95 ‘lik olarak hazır bulunan alkolden kullanacağımız için gerekli miktarı hesaplamamız gereklidir.5 lt ( 1500 ml ) olacak şekilde tamamlanır. 100 / 95 = 632 ml Çözelti miktarı (ml) % 95’ lik alkolden 632 ml alınır ve saf su ile toplam hacim 1. 23 .

100 37 = ——————. 100 => Çözelti miktarı : 100 .19 = ——— v v = 270 / 1.100 Çözeltinin kütlesi Kütlece % 37’lik HCl den. üstüne asidi ilave etmek daha sonra saf suyla tamamlamak gerekir. Hazırlanmış olan çözeltilerin içinde bulunan çözünmüş maddenin miktarı. Bu 100 g HCl ‘i % 37’ lik HCl’den sağlayacağız. kırma indisi bir araya getirilince madde daha kolay teşhis edilir.Örnek: Hacim-kütlece % 10’ luk 1 litre HCl çözeltisi . Refraktometre Bir çözeltinin içerisinde çözünmüş olan madde miktarının yüzdesi bilinmiyorsa maddenin kırılma indisi değerini bularak tespit etmek mümkündür.19 = 227 ml HCl gerekir. Asitlerden çözelti hazırlarken çok dikkatli çalışılmalıdır öncelikle az miktar suyu. bilinmeyen maddenin öteki fiziksel verileriyle. Işığın elektriksel alanı ile maddenin elektronlarının etkileşmesi ışığın yayılmasını engeller. yoğunluğu gibi fiziksel özelliklerinden birisidir. Eğer ışın hava yerine çok kırıcı bir ortama gönderilirse ışının hızı ve yönü değişir.1. 1. Refraktometre ile ölçümlerde saflığından emin olunan maddenin kırma indisi ölçülür ve bulunan değer literatür verileriyle karşılaştırılır. HCl asidi sıvı olduğu için ve tartımı zor olduğundan gerekli asidin hacmini ölçerek alırsak: m d= —— v 270 1. Bir ışık ışını bir ortamdan başka bir ortama geçerken yönünde ve hızında değişiklikler olur. Çözünenin kütlesi % = ———————————.yoğunluğu 1.100 / 37 = 270 g HCl gereklidir. Bu işlem için refraktometre adı verilen aletler kullanılır. Çözelti miktarı % 37’lik HCl çözeltisinden 270 g aldığımızda içinde 100 g saf HCl var demektir.19 g/ml olan kütlece % 37’ lik derişik HCl’ den nasıl hazırlanır? Çözüm: Tanıma göre çözeltinin 1 litresinde 100 g saf HCl bulunmaktadır. özel bir alet yardımıyla tespit edilebilir. Işığın farklı ortamlara geçerken yön değiştirmesine kırılma. Kırılma indisi maddenin kaynama noktası. 24 . erime noktası.6. ışığın boşluktaki hızının madde içerisinde hızına oranına da kırılma indisi denir. Işık çok kırıcı ortama geçerken bu ortamda bulunan taneciklere çarpar. Üzerine 227 ml HCl ilave edilerek hacim saf suyla 1 litreye tamamlanır. 1 l’lik Balon jojeye az miktarda saf su konur. Özet olarak söylemek gerekirse.

Ondan sonra orta kısmındaki kilitleme düğmesi açılarak yüzeyi buzlu prizma üzerine sıcaklığı 20 °C’de tutulan saf sudan bir damla konur. a) b) Resim 1. özellikle de prizmalarının çok temiz olması gerekir. Prizmalar saf alkolle ıslatılmış yumuşak bir bezle temizlenir ve kurulanır (Temizlemede pamuk ve aseton kullanılmaz.Abbe refraktometresi bir laboratuvarda bulunması gereken önemli cihazlardan birisidir.). Bakımının iyi yapılması halinde cihaz. Bunun için cihazın orta kısmındaki kilitleme düğmesi açılır ve prizmalar bir birinden ayrılır. Resim1. Çünkü cihaz çevre şartlarından çok etkilenir. Bir süre bu sıcaklıkta çalıştırılır. Aksi halde ölçmeler yanlış olur. Üstteki prizma alttakinin üstüne kapatılır. Öteki cihazlarla çalışıldığında uzun zaman alacak bazı analizler bu cihazla çok kısa zamanda ve daha yüksek doğrulukla yapılabilir. İki prizma arasında son derece ince bir su tabakası kalır.17: Abbe refraktometresinin prizmaları c) 25 .16: Abbe refraktometresi Abbe refraktometresinin ölçüm yapabilecek duruma getirilmesi için çeşitli standartlar kullanılır ve su bunlardan birisidir. Cihazın suyla ayarlanması ve ölçüme hazır duruma getirilmesi aşağıdaki basamaklar takip edilerek yapılır: 1) Cihazın her tarafının. Ölçme de bu tabakadan yararlanılır. 2) Cihazın varsa termostatı 20 °C ayarlanır. Temizleme yapıldıktan sonra prizmalar tekrar eski haline getirilir. laboratuvarda kullanılan diğer cihazlara göre genelde daha ucuz ve daha uzun ömürlüdür.

yarısı aydınlık görünmeli ve bu iki yarım dairenin ayrılma sınırı keskin olmalıdır. 4) Cihaz teleskopunun (uzun kısım) üstündeki dispersiyon düğmesi öyle ayarlanmalıdır ki. Bu sınır keskin değilse ve yarım daireler iç içe geçmiş durumdaysa. 26 . 7) Kırma indisi tayin edilmek istenen sıvıdan veya çözeltiden bir damla alınarak cihazın alt prizmasına yerleştirilir ve su için yapılan işlemler tekrarlanır. Cihazdan okunan değer bilinmeyenin indisidir. Böylece daha iyi ölçme yapılır Şekil 1. Bu durumda skala üzerindeki kırma indisi 1.3) Cihazın skalası yaklaşık 1.33 kırma indisine ayarlanır.3325’e ayarlanır. 6) Isıtma düğmesi kapatılır. Prizmalar bir birinden ayrılır.18: Skalanın okunması 5) Okumanın yapıldığı teleskopun koluyla oynanarak aydınlık ve karanlık daireleri ayıran çizginin tam ortaya gelmesi sağlanır Bundan sonra oküler (gözün baktığı mercek) ayarlanarak net olarak görülmesi sağlanır. okülerden bakan kimsenin gözüne bir dairenin yarısı siyah. aynanın yakınına beyaz bir kağıt konarak gelen ışık demeti diffüz hale getirilir. Her iki prizmanın yüzeyi yine saf alkolle ve yumuşak bezle silinip kurutulur. Cihaz ölçme yapmaya hazır duruma gelmiştir. Cihazın aynası sağa sola çevrilerek okülerden bakan göze ışığın en fazla gelmesi sağlanır.

İşlem Basamakları Öneriler  Laboratuvar önlüğünüzü giyiniz.1 Bu uygulama ile kütlece yüzde çözelti hazırlayınız.  Gerekli araç ve gereci tespit edip hazırlayınız.  Sonuca göre katı maddeyi tartınız.  Araç-gereçlerin temiz ve kuru olmasına dikkat ediniz.  Gerekli hesaplamaları doğru olarak  Yaptığınız hesaplamayı kontrol ediniz.  Kullanacağınız kimyasal maddenin etiket bilgilerini mutlaka okuyunuz. 27 .  Çalışmaya özel dikkat edilecek hususları belirleyiniz. yapınız.  Tartım işlemine geçmeden önce terazinin kalibrasyonunu yapınız  Tartımdan önce mutlaka dara alınız.UYGULAMA FAALİYETLERİ UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA 1.  Laboratuvar çalışma kurallarını gözden geçiriniz ve çözeltisi hazırlanacak maddeyi belirleyiniz.  Çözelti hacmine uygun cam malzeme seçimini yapınız.

 Kullanacağınız çözücüyü hesaplanan miktara göre tartınız. 28 .  Tartılan maddeyi dışarı taşırmamak için temiz ve kuru huni kullanınız. Beherin darasını alarak tartımı yapınız. çözücüyü.  Tartılan çözücüyü katı madde üzerine ilave ediniz.  Artık madde kalmaması için.  Karışımı çalkalayarak maddenin tamamen çözünmesini sağlayınız.  Tartılan katı maddeyi kaba aktarınız. maddeyi tarttığınız dara ve huninin iç çeperini yıkatarak aktarınız.

 Çözeltiyi karanlık şişeye aktarınız ve etiketleyiniz.  Kullandığınız diğer malzemeleri temizleyerek bir sonraki çalışmaya hazır bırakınız.  Sonuçları işlem sırasına göre rapor halinde yazınız.   Araç gereç ve ortamı temizleyiniz. 29 . Raporunuzda çalışmaya has dikkat edilecek hususları belirtiniz. Çözeltiyi aktardığınız şişenin üzerine çözeltinin yüzdesini ve adını belirten etiketi yapıştırınız.

 Gerekli araç ve gereci tespit edip hazırlayınız.  Tartım işlemine geçmeden önce terazinin sıfır ayarını yapınız.  Çalışmaya özel dikkat edilecek hususları belirleyiniz.  Tartımdan önce mutlaka dara alınız.UYGULAMA 1. 30 .  Çözeltisi hazırlanacak belirleyiniz. kurallarını maddeyi  Laboratuvar çalışma gözden geçiriniz.  Çözelti hacmine uygun balon joje seçimini yapınız ve ıslak olmamasına dikkat ediniz.  Gerekli hesaplamaları doğru olarak  Yaptığınız hesaplamayı kontrol ediniz.  Kullanacağınız diğer gereçlerin temiz olduğundan emin olunuz.  Çözücü ilavesinin.  Kullanacağınız kimyasal maddenin etiket bilgilerini mutlaka okuyunuz. yapınız. İşlem Basamakları Öneriler  Laboratuvar önlüğünüzü giyiniz.  Sonuca göre katı maddeyi tartınız.2 Bu uygulama sonucunda hacim-kütlece yüzde çözelti hazırlayabileceksiniz. balon joje hacminin dörtte birlik kısmını.  Balon jojeye az miktarda çözücüyü aktarınız. geçmemesine dikkat ediniz.

jojenin iç çeperine dokunmamalıdır.  Tartılan maddeyi dışarı taşırmadan balon jojeye aktarınız.  Baş parmağınızla kapağı. diğer parmak ve avuç içiyle de jojenin gövdesini kavrayınız.  Hunide ve darada madde kalıntısı kalmaması için çözücüyle yıkayınız. Temiz ve kuru huni kullanırsanız.  Saf suyu koyarken piset ucu.  Balon jojenin hacim çizgisine kadar çözücü ilave ediniz ve tekrar çalkalayınız. 31 . jojenin hacim çizgisini geçmemesine dikkat ediniz.  Jojenin ağzını kapatıp çalkalayarak maddenin çözünmesini sağlayınız. maddeyi jojeye hatasız aktarırsınız. ederek katı çözünmesini  Kapağından bastırınız dökmeden çalkalayınız.  Tekrar çözücü ilave maddenin tamamen sağlayınız.  Sıvı seviyesinin. ve çözeltiyi  Gözle jojenin hacim çizgisiyle sıvı seviyesinin teğet olmasına dikkat ediniz.  Hafif eğimle aşağı ve yukarı yönde hareketle çalkalayınız.  Hava kabarcığı olduysa biraz bekleyip sıvı seviyesini tekrar kontrol ediniz.

skalasına dikkatle 32 .  Hazırladığınız çözeltiden damlalıkla numune alarak refraktometrenin prizmasına damlatınız.  Çözelti hacminin doğruluğundan emin olduktan sonra.  Refraktometrenin prizmasını temizleyiniz.  Refraktometrenin bakınız.  Çözeltinin adını. doğru değeri okuyunuz. derişimini. Çözeltiyi şişeye aktarırken mutlaka huni kullanınız. hazırlanış tarihini. karanlık şişeye aktarınız ve etiketleyiniz. çözeltiyi hazırlayan kişinin ad ve soyadını etikete yazınız.  Ölçümü dikkatli yapıp.  Etiketi şişe gövdesinin ortasına yapıştırınız.

gereç ve refraktometreyi  Kullandığınız diğer malzemeleri de temizleyiniz. Çalışmanızın doğruluğunu belirleyiniz.  Sonuçları işlem sırasına göre rapor  Raporunuzda çalışmaya özgü dikkat halinde yazınız. edilecek hususları belirtiniz.  Refraktometreyi saf alkole batırılmış yumuşak bezle silmeye özen gösteriniz.  Araç. 33 .  Hesaplayarak yaptığınız çözeltinin % derişimi ile refraktometre çalışması sonucu tespit ettiğiniz sonucu karşılaştırınız. temizleyerek bir sonraki çalışmaya hazır bırakınız.

 Temiz araç-gereç kullanınız.  Gerekli hesaplamaları doğru olarak  Yaptığınız hesaplamayı kontrol ediniz. Bu uygulama sonucunda hacimce yüzde çözelti hazırlayabileceksiniz.  Pipetin temiz ve kuru olmasına dikkat ediniz.  Sonuca göre pipet seçimi yaparak puara takınız.  Gerekli araç ve gereci tespit edip hazırlayınız.UYGULAMA 1.  Kullanacağınız kimyasal maddenin etiket bilgilerini mutlaka okuyunuz.  Çözeltisi hazırlanacak belirleyiniz.3 İşlem Basamakları Öneriler  Laboratuvar önlüğünüzü giyiniz. maddeyi  Çözelti hacmine uygun balon joje seçimini yapınız ve ıslak olmamasına dikkat ediniz. 34 . yapınız.

 Çözücü ilavesinin.  Madde alımını titizlikle yapınız.  Pipetteki sıvı maddeyi.  Sıvı maddenin hacmini doğru olarak alınız.  Sıvı seviyesi pipet hacim çizgisine teğet olmalıdır.  Balon jojeye az miktarda çözücüyü aktarınız. balon joje hacminin dörtte birlik kısmının geçmemesine dikkat ediniz.  Madde alımını yavaşça ve dikkatli okuyarak yapınız. dışarı damlatmadan balon jojeye aktarınız. 35 .

 Eklenen sıvı balon jojenin boyun kısmına kadar olmalıdır.  Balon jojenin ağzını kapatıp çalkalayarak maddenin çözünmesini sağlayınız.  Isı çıkışı olduysa son sıcaklığın oda sıcaklığına gelmesini sağlayınız. diğer parmak ve avuç içiyle de balon jojenin gövdesini kavrayınız. Baş parmağınızla kapağı.  Isı çıkışı olduysa balon jojeyi çeşme altına tutarak soğutmaya çalışınız. 36 .  Tekrar çözücü ilave ederek maddenin tamamen çözünmesini sağlayınız.

 Sıvı seviyesiyle göz hizası aynı olmalıdır. pisetin ağzı balon jojenin iç çeperine dokundurmadan çözücü aktarılmalıdır. Hava kabarcığı olmaması için.  Kapağından bastırarak çözeltinin dökülmemesine dikkat ediniz.  Balon jojenin hacim çizgisine kadar çözücüyle tamamlayarak çalkalayınız. 37 . doğru değeri okuyunuz.  Çözücüyü yavaş bir şekilde aktarınız.  Ölçümü dikkatli yapıp.  Balon jojenin alt kısmından kavrayarak çalkalayınız.

 Kullandığınız diğer malzemeleri de  Araç gereç ve ortamı temizleyiniz.  Etiketi şişe gövdesinin ortasına yapıştırınız.  Sonuçları işlem sırasına göre rapor  Raporunuzda çalışmaya özgü dikkat halinde yazınız. Çözeltiyi şişeye aktarırken mutlaka huni kullanınız. edilecek hususları belirtiniz. 38 .  Çözelti hacminin doğruluğundan emin olduktan sonra. karanlık şişeye aktarınız ve etiketleyiniz. temizleyerek bir sonraki çalışmaya hazır bırakınız.

Homojen karışımlardır II. II ve III B) Yalnız I C) II ve III D) Yalnız III Aşağıdakilerden hangisinin sulu çözeltisi elektrik akımını en az iletir? A) KOH B) H2SO4 C) O2 D) NaCl I-Sıcaklığı yükseltmesi II-Katıyı toz haline getirmek III-Bir karıştırıcı ile karıştırmak Yukarıdakilerden hangileri bir katının hem çözünürlüğünü hem de çözünme hızını değiştirir? A) Yalnız I B) I ve II C) II ve III D) I ve III 15 gram şekerin 60 gram suda çözünmesiyle oluşan çözeltide şeker yüzdesi kaçtır? A) 9 B) 15 C) 20 D) 25 2. Aşağıdaki işlemlerden hangisinde çözünme olmaz? A) Suya kolonya damlatılması B) Çaya şeker katılması C) Suya buz katılması D) Yağ lekelerinin benzinle temizlenmesi I. Tek çözünen içeriklerdir III. Elektrik akımını iletirler Yargılardan hangileri çözeltiler için her zaman doğrudur? A) I. 39 . 4. 5.ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME OBJEKTİF TEST (ÖLÇME SORULARI) Aşağıdaki sorularda uygun seçeneği işaretleyiniz. 1. 3.

6. A) 50 g B) 500 g C) 750 g D) 1000 g 400 g %10’luk Na2CO3 çözeltisinin değişimi %20’e çıkarmak için çözeltide kaç gram daha Na2CO3 çözülmelidir? A) 80 g B) 100 g C) 50 g D) 150 g 7. Yanlış cevap verdiyseniz öğrenme faaliyetinin ilgili bölümüne dönerek konuyu tekrar ediniz. DEĞERLENDİRME Sorulara verdiğiniz cevaplar ile cevap anahtarınızı karşılaştırınız. A) 144 g B) 240 g C) 400 g D) 320 g 400 g %12’lik CaCl2 çözeltisinde 40 gr CaCl2 eklenmesiyle oluşan çözelti yüzde kaçlıktır? A) %20 B) %9 C) %22 D) %15 1250 gram %20’lik tuz çözeltisi hazırlamak için gerekli suyun kütlesini hesaplayınız. cevaplarınız doğru ise uygulamalı teste geçiniz. Kütlece %20’lik 800 g çözeltide kaç gram NaOH çözünmüştür? A) 160 g B) 200 g C) 120 g D) 140 g 360 g su kullanılarak hazırlanan %40’lık alkol çözeltisinde çözünen maddenin kütlesini bulunuz. 10. 8. 40 . 9.

41 . Kendinizi yeterli görüyorsanız diğer öğrenme faaliyetine geçiniz. Kullanılacak Araç ve Gereçler 1 Hassas terazi 2 Pipet 3 Balon joje 4 Katı kimyasal madde 5 Sıvı kimyasal madde 6 Puar Sıra Nu. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 7 Huni 8 Piset 9 Saf su 10 Etiket 11 Laboratuar önlüğü 12 Spatül Hayır Değerlendirme Ölçütleri Evet Laboratuvar kıyafetinizi giydiniz mi? Gerekli hesaplamaları doğru olarak yaptınız mı? Dikkat edilmesi gereken hususları belirlediniz mi? Gerekli araç ve gereci hazırladınız mı? Uygun balon joje seçimini yaptınız mı? Kullanılan kimyasalın etiket bilgilerini okudunuz mu? Madde ölçümünü kuralına uygun olarak yaptınız mı? Balon jojeye ilk olarak az miktarda çözücü koydunuz mu? Çözünen maddeyi tamamen çözdünüz mü? Çözelti hacmini doğru olarak ayarladınız mı? Balon jojenin ölçü çizgisi ile sıvı seviyesini teğet olarak ayarladınız mı? Yapılan çözeltiyi etiketlediniz mi? Yaptığınız bütün işlemlerde laboratuvar çalışma kurallarına uygun davrandınız mı? İş güvenliği kurallarına riayet ettiniz mi? Yapılan işin raporunu hazırladınız mı? DEĞERLENDİRME Bu faaliyet sırasında bilgi konularında veya uygulamalı iş parçalarında anlamadığınız veya beceri kazanamadığınız konuları tekrar ediniz. Konuları arkadaşlarınızla tartışınız. Yetersiz olduğunuzu düşünüyorsanız öğretmeninize danışınız.UYGULAMALI TEST (YETERLİK ÖLÇME) 200 g kütlece % 5’lik şeker çözeltisi hazırlayarak aşağıda belirtilen uygulama faaliyetini gözlenecek davranışları dikkate alarak gerçekleştiriniz.

Örneğin bir ilacın aşırı dozda kullanımı ölüme yol açabilir.1: Çeşitli molar çözeltiler Çözeltilerde belli bir hacim içerisinde ne kadar madde çözündüğünü bilmek önemlidir. Örneğin 1 molar NaOH çözeltisi .ÖĞRENME FAALİYETİ–2 ÖĞRENME FAALİYETİ-2 AMAÇ Gerekli ortam sağlandığında kurallarına uygun olarak. 1 M çözelti denilince. Mol kavramı ile molar çözeltiler arasındaki bağlantıları tespit ediniz. M ile gösterilir.1 litresinde 1 mol yani 40 gram çözünmüş NaOH içeren çözelti demektir.1: Çözeltide çözünmüş moleküller Molar derişim. 42 . Kimyada bir çözeltinin içerdiği madde miktarının bilinmemesi yanlış ve tehlikeli sonuçlara neden olur. Bu nedenle hangi maddeden ne kadar alındığının bilinmesi gerekir. Tarımda ve tıpta kullanılan çözeltilerde. Şekil 2. ARAŞTIRMA   Molar çözeltiler hakkında bilgi edininiz. çözeltinin 1 litresinde 1 mol maddenin çözündüğü anlaşılır. en çok kullanılan derişim birimlerinden biridir. katı ve sıvı maddelerden molar çözelti hazırlayabileceksiniz.1. MOLAR ÇÖZELTİ HAZIRLAMA 2. Molarite bir litrelik çözeltideki çözünmüş maddenin mol cinsinden ifadesidir. Molarite Resim 2. 2. çözünmüş madde dozunun aşırı olması veya yetersiz olması istenmeyen birçok hayati sonuçlar doğurur.

4 mol 58.8 mol / l 58.5 l M= ? n 0.V(l) 23.5 V= 500 ml = 0. —— = ————— V V/1 MA V MA .4 M= —— → M = —— = 0.5 43 .5 g ) Çözüm: m= 23. 0.Yol: m n= —— → MA 23.5 II. Çözeltinin molar derişimi nedir? (NaCl=58.4 M = ————— = 0. V(l) bağıntısı elde edilir Problemde mol sayısı verilmeyip kütle verildiğinde bu bağıntıdan kolaylıkla çözüm yapılabilir. V (l) 0. Yol : m M= ——— MA.4 g NaCl kullanılarak 500 ml çözelti hazırlanıyor. Örnek: 23.Molarite = Çözünenin mol sayısı Çözelti hacmi formül edildiğinde.5 g I. n= m / MA yazılırsa n m / MA m 1 m M = ——— → ———— → —— . V(l) M= m MA .4 n = —— = 0.8 mol/t Hacmin daima litre olmasına dikkat edilmelidir.5 . M= n (mol) V(l) yazılabilir. n= çözünen maddenin mol sayısı v= litre cinsinden çözeltinin hacmi M= molarite (mol / litre)’dir mol / litre terimi yerine "molar" terimi kullanılır Mol sayısı yerine.4 g MA= 58.

02 mol 22.4 = ————— = 0.5 l = 500 ml 58.2 = —— = 0.4 = —— V (L) V II.08 mol 0.25 Örnek: 400 ml 0. V(l) Örnek: NKA’ da hacmi 448 cm3 olan NH3 ( amonyak ) gazı ile 250 cm3 çözelti hazırlanıyor.5 MA= 58.V(l) = 0.2 M NaOH çözeltisinde 8 g katı NaOH çözülüyor.4 n M= —— V (l) 0.02 M = —— = 0.448 X = ————— = 0.7 n = —— = 0.4 44 . Yol: m M= ——— MA.4 l M: 0.448l 250cm3= 0.4 I.2 molar İlave m= 8 g MA=40 g Mson= ? I.Yol: m n= —— MA 11.08 mol/l 0.7 g M=0.4 M kaç ml çözelti hazırlanabilir? ( NaCl = 58.4 l NKA da x mol olan NH3 0.2 mol 58. Yeni çözeltide NaOH molar derişimi nedir? Çözüm: V= 400 ml = 0.5 g ) Çözüm: m= 11.7 0.5 mol/l = 500 ml 11.Yol: n M= —— V (l) n 0.7 g NaCl kullanılarak 0.250l) Çözüm: NKA da 1 mol olan NH3 22. Amonyağın molar derişimini bulunuz? (448 cm3= 0.Örnek: 11.448 l ———————————————— 1 x 0.5 .2 M = —— 0.5 g V(ml)= ? n 0.

4 l M=0. % 36. 7 mol / l 0.08 + 0.= 36.5 ‘luk HCl ‘ den kullanıldığına göre: 100 36.5 X= ————— = 438 g HCl olmalıdır.5’luk ve özkütlesi 1. 36.m 8 n= —— n = —— = 0. m d= —— V (ml) m 1. 0.2 M = ———— = 0. 100 HCl ‘nin mol sayısı ise: m n= —— MA 438 n = —— = 12 mol 36.4 Örnek: Kütlece % 36.5 M HCl çözeltisi hazırlamak için kaç ml kullanılmalıdır? ( HCl = 36. 7 mol / l 40 .2 = ———— → 40 .(l) m 0.28 moldür.2 g/ml Y= 36.5 ) Çözüm: d=1.V(l) m Ms = ——— MA .5 mol/l Vml = ? Molar derişim 1 litredeki mol sayısı olduğuna göre HCl çözeltisinin 1 litresinde kaç mol HCl bulunduğu hesaplanmalıdır.2 mol MA 40 Yeni çözeltide toplam mol sayısı 0.2 = 0.2 g/ml olan HCl’den 400 ml 0.5 45 .2 = —— → 1000 m = 1200 g Çözeltide 1200 g HCl olmalıdır.5 MA.4 m = 3. Yol: m M= ——— MA. 0.28 M = ———— = 0.5 1200 X ———————————— 1200 .5 V= 400 ml = 0.2 g 0.04 11. n Ms = —— V (lt) II.

438 Yukarıda çözülen örnekler gibi istenilen çözeltinin hesaplamaları yapılır. 0. Resim 2. Hazırlanacak molar çözelti için. 0.2 mol HCI içermesi için hacmi: n M= —— V 0.5 .4 12 molarlık çözeltinin 0. Molar çözeltiler belli hacimleri ölçen balon jojelerde hazırlanır. n M= —— V 12 m = ——— = 12 molardır.2: Tartılmış katı madde 46 .7 ml olarak bulunur. MA . 36.5 .Çözeltinin hacmi 1 litre ( Molarite olduğu için ) derişim. 1 400 ml 0. V(ml) M = ——————— MA . Molaritede en önemli nokta çözeltinin son hacmidir. V(l) V(ml) = ——————— %C. %C . problemi çözerken kullanılan kısa formül ve orantılar tek bir bağıntıda toplanabilir. d .3 = ——— = 16.7 ml olmalıdır. V(l) M .5 = —— = 0.d Verilen bu bağıntıya göre aynı problem çözülürse: 0.2 mol HCl içerir. 1.2 7. V Hesaplamanın çok basamaklı çözümü olduğundan.5 M HCl çözeltisi : n M= —— V n 0. önce çözünecek madde miktarı hesaplanır. 0.2 12 = ——— = 16.365 .4 V(ml) = ——————— 0.

47 . Hesaplanan miktarda madde ölçülerek balon jojeye aktarılır. sıvı hacmindeki genleşme derişimi değiştirir.Daha sonra çözeltinin hacmine uygun balon joje seçimi yapılır. oda sıcaklığına kadar soğutulması ve hacim kontrolünün tekrar yapılması gerekir.4: Molar çözeltilerde hacim kontrolü Katı maddelerden molar derişimi bilinen bir çözelti hazırlarken. Balon jojeye az miktarda çözücü konur. Bu nedenle çözelti hazırlama esnasında sıcaklık artışı oluşmuşsa. öncelikle çözünen maddenin gram olarak kütlesi molarite formülü yardımıyla hesaplanır.3: Çözelti hazırlama basamakları c Üzerine tekrar çözücü ilave edilerek maddenin çözünmesi sağlanır. Eğer katı madde kristal suyu içeriyorsa molekül ağırlığı hesaplanırken kristal suları da hesaba katılmalıdır. Daha sonra hacim çizgisine kadar çözücü ile tamamlanır. Molar çözeltilerin en önemli dezavantajı sıcaklığa bağımlı oluşudur çünkü sıcaklıkla. Resim 2. a b Resim 2.

48 . Kuvvetli asit çözeltileri hazırlanırken balon jojeye öncelikle su daha sonra yavaş yavaş asit eklenmelidir.Sıvı maddelerden molar değişimi bilinen bir çözelti hazırlanırken de çözünen madde mililitre olarak hesaplanması için kullanılan sıvı maddenin yoğunluğu ve yüzdesi bilinmelidir. Üzeri etiketlenerek stok çözelti olarak muhafaza edilmelidir. Resim 2. Aksi halde çözünme olayı. Hazırlanan çözeltiler mutlaka karanlık şişelere aktarılmalıdır.5: Pipet seçimi ve puarın takılışı Çözelti için istenilen hacim pipet ve puar kullanılarak çok dikkatli bir şekilde istenilen hacim çekilmelidir. şiddetli ısı çıkışı olan bir reaksiyon olacağı için ani sıçrama ve patlama meydana gelerek kazalara neden olur.

49 .  Gerekli araç ve gereci tespit edip hazırlayınız.  Gerekli hesaplamaları doğru olarak  Yaptığınız hesaplamayı kontrol ediniz.1 İşlem Basamakları Öneriler  Laboratuvar önlüğünüzü giyiniz.  Kullanacağınız kimyasal maddenin etiket bilgilerini mutlaka okuyunuz.UYGULAMA FAALİYETLERİ UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA 2.  Çözelti hacmine uygun balon joje seçimini yaparak. yapınız.  Sonuca göre katı maddeyi tartınız.  Tartım işlemine geçmeden önce terazinin sıfır ayarını yapınız. maddeyi  Çözeltisi hazırlanacak belirleyiniz. kuru ve temiz olmasına dikkat ediniz.  Tartımdan önce mutlaka dara alınız.

jojenin iç çeperine dokundurarak yıkatınız.  Hunide ve darada madde kalıntısı kalmaması için çözücüyle yıkayınız.  Tartılan maddeyi dışarı dökmeden balon jojeye aktarınız.  Sıvı seviyesi.  Temiz ve kuru huni kullanırsanız. Çözücü ilavesinin.  Balon jojeye az miktarda çözücüyü aktarınız. 50 . balon joje hacminin dörtte birlik kısmının geçmemesine dikkat ediniz.  Balon jojeye biraz daha çözücü ilave ediniz.  Çözücüyü koyarken piset ucunun. jojenin boyun kısmından aşağıda olmalıdır. maddeyi jojeye hatasız aktarırsınız.

 Çözeltinin molaritesini ve adını etikete yazınız. hususları belirtiniz. diğer parmak ve avuç içiyle de jojenin boyun gövdesini kavrayınız.  Çözeltiyi şişeye aktarırken mutlaka huni kullanınız.  Sonuçları işlem sırasına göre rapor  Raporunuzda çalışmaya has dikkat edilecek halinde yazınız.  Hafif eğimle aşağı ve yukarı yönde hareketle çalkalayınız. gereç ve ortamı temizleyiniz.  Sıvı seviyesinin. ayıraç şişesine aktarınız ve etiketleyiniz.  Etiketi şişe gövdesinin ortasına yapıştırınız. balon jojenin hacim çizgisini geçmemesine dikkat ediniz. ederek katı çözünmesini  Baş parmağınızla kapağı.  Kullandığınız malzemeleri temizleyerek bir sonraki çalışmaya hazır bırakınız. 51 .  Balon jojenin hacim çizgisine kadar çözücü ilave ediniz.  Araç.  Çözelti hacminin doğruluğundan emin olduktan sonra. Tekrar çözücü ilave maddenin tamamen sağlayınız.

 Çözücü ilavesinin.  Gerekli hesaplamaları doğru olarak  Yaptığınız hesaplamayı kontrol ediniz.  Kullanacağınız kimyasal maddenin etiket bilgilerini mutlaka okuyunuz.  Çözelti hacmine uygun balon joje seçimini yaparak. maddeyi  Çözeltisi hazırlanacak belirleyiniz.  Sonuca göre pipet seçimi yaparak puara takınız. yapınız.UYGULAMA 2. 52 .  Pipetin temiz ve kuru olmasına dikkat ediniz. balon joje hacminin dörtte birlik kısmını geçmemesine dikkat ediniz. temiz ve kuru olmasına dikkat ediniz.  Gerekli araç ve gereci tespit edip hazırlayınız.2: İşlem Basamakları Öneriler  Laboratuvar önlüğünüzü giyiniz.  Balon jojeye az miktarda çözücüyü aktarınız.

diğer parmak ve avuç içiyle de balon jojenin boynunu kavrayınız.  Pipeti dik tutunuz ve puarı doğru kullanınız.  Başparmağınızla kapağı. Madde alımını kuralına uygun yapınız.  Madde aktarımını kuralına uygun yapınız. dışarı damlatmadan balon jojeye aktarınız.  Sıvı seviyesi pipet hacim çizgisine teğet olmalıdır.  Tekrar çözücü ilave ederek maddenin tamamen çözünmesini sağlayınız.  Eklenen sıvı balon jojenin boyun kısmına kadar olmalıdır.  Pipetteki sıvı maddeyi.  Sıvı maddenin hacmini doğru olarak alınız.  Balon jojenin ağzını kapatıp çalkalayarak maddenin çözünmesini sağlayınız. 53 .

 Balon jojenin hacim çizgisine kadar çözücüyle tamamlayarak çalkalayınız.  Kullandığınız diğer malzemeleri de temizleyerek bir sonraki çalışmaya hazır bırakınız. edilecek hususları belirtiniz.  Sonuçları işlem sırasına göre rapor  Raporunuzda çalışmaya özgü dikkat halinde yazınız.  Isı çıkışı olduysa son sıcaklığın oda sıcaklığına gelmesini sağlayınız.  Çözeltinin adını.  Piseti balon jojeye çözücüyü aktarınız. 54 . derişimini. hazırlanış tarihini ve hazırlayanın ad-soyadını etikete yazınız.  Çözeltiyi şişeye aktarırken mutlaka huni kullanınız. Isı çıkışı olduysa balon jojeyi çeşme altına tutarak soğutmaya çalışınız. olduktan sonra ayıraç şişeye aktararak etiketleyiniz.  Balon jojenin hacim çizgisine kadar çözücü ilave ediniz. dokundurmadan  Kapağından bastırarak çözeltinin dökülmemesine dikkat ediniz.  Araç gereç ve ortamı temizleyiniz.  Çözelti hacminin doğruluğundan emin  Etiketi şişe gövdesinin ortasına yapıştırınız.

5 litre 2 M HCI çözeltisinde kaç mol HCI çözünmüştür? (HCI :36. 1.2 M AlCl3 çözeltisini hazırlamak için kaç gram madde tartılmalıdır? (Al : 27 Cl : 35.2 gramında 3.5 ) A ) 44 B ) 88 C ) 64 D ) 56 55 2.05 B ) 0.2 gram oksijen bulunduğuna göre x’in atom kütlesi kaçtır? (O : 16 H : 1 ) A)7 B ) 19 C ) 23 D ) 39 56 g C2H4 ile m gram NH3 bileşiklerindeki atom sayıları birbirine eşittir.8 D ) 78.03 0.ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME OBJEKTİF TEST (ÖLÇME SORULARI) Aşağıdaki sorularda uygun seçeneği işaretleyiniz. 6. Buna göre m kaç gramdır? (H: 1 C: 12 N: 14 ) A) 51 B)14 C )28 D)7 1.2 B ) 50 C ) 52. . 3.4 XOH bileşiğinin 11. 4 g NH4NO3 kaç moldür? (N: 14 H: 1 O: 16 ) A ) 0.06 D ) 0. 5.08 C ) 0.4 mol (NH4 )2 SO4 kaç gramdır? (N: 14 S: 32 O: 16 H: 1 ) A ) 47.5 ) A)3 B )5 C)2 D)4 300 ml 2. 4.

7.80 B ) 7. 56 .’dir. 0.4 C ) 2.3 B ) 0. 6.3 M HCl çözeltisi hazırlamak için kaç ml gereklidir.22 8. Çözeltideki NH3 ‘ın molaritesi nedir? A ) 0.01 % 10’luk gümüş nitrat çözeltisinin yoğunluğu 1.79 Yoğunluğu 1. 9. Yanlış cevap verdiyseniz öğrenme faaliyetinin ilgili bölümüne dönerek konuyu tekrar ediniz. Bu çözeltinin molaritesi nedir? (Ag : 108 O: 16 N : 14 ) A ) 0.02x1021 NH3 molekülü suda çözünerek 100 mI çözelti hazırlanmıştır. DEĞERLENDİRME Sorulara verdiğiniz cevaplar ile cevap anahtarınızı karşılaştırınız.82 D ) 0.19 g/ml ve % 37’lik HCl den 250 ml .1 D ) 0. A ) 8. cevaplarınız doğru ise uygulamalı teste geçiniz.73 D ) 6.64 C ) 0.09 g/ml.95 B ) 0.5 C ) 0.

Puar . 57 .Hassas terazi. 2 M ‘lık NaOH çözeltisini gerekli hesaplamaları yaparak hazırlayınız.Sıvı kimyasal madde 4. Konuları arkadaşlarınızla tartışınız.Etiket 7. Saf su 6.Spatül Sıra Nu. Pipet 2.Piset . Kendinizi yeterli görüyorsanız diğer öğrenme faaliyetine geçiniz.UYGULAMALI TEST (YETERLİK ÖLÇME) 500 ml . Yetersiz olduğunuzu düşünüyorsanız öğretmeninize danışınız. Kullanılacak Araç ve Gereçler 1. Katı kimyasal madde 3.Balon joje . 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 Değerlendirme Ölçütleri Laboratuvar kıyafetinizi giydiniz mi? Gerekli hesaplamaları doğru olarak yaptınız mı? Dikkat edilmesi gereken hususları belirlediniz mi? Gerekli araç ve gereci hazırladınız mı? Uygun balon joje seçimini yaptınız mı? Kullanılan kimyasalın etiket bilgilerini okudunuz mu? Madde ölçümünü kuralına uygun olarak yaptınız mı? Balon jojeye ilk olarak az miktarda çözücü koydunuz mu? Çözüneni maddeyi tamamen çözdünüz mü? Çözelti hacmini doğru olarak ayarladınız mı? Balon jojenin ölçü çizgisi ile sıvı seviyesini teğet olarak ayarladınız mı? Yapılan çözeltiyi etiketlediniz mi? Yaptığınız bütün işlemlerde laboratuvar çalışma kurallarına uygun davrandınız mı? İş güvenliği kurallarına riayet ettiniz mi? Evet Hayır DEĞERLENDİRME Bu faaliyet sırasında bilgi konularında veya uygulamalı iş parçalarında anlamadığınız veya beceri kazanamadığınız konuları tekrar ediniz.Laboratuvar önlüğü 8. Huni 5.

6 C) %28 D) %32. O:16.5 ) A) NH3 B) NaCl C) NaOH D) HNO3 Kütlece % 80 C2H5OH içeren ve özkütlesi 0. Buna göre X elementinin atom kütlesi nedir? (I:127.2 gram suda 11.96 gramdır.92 g/ml olan çözeltinin molar derişimini bulunuz? A) 6 B) 12 C) 16 D) 14 2. O:16 ) A) 0.8 XIO3 bileşiğinin 0. Kütlece % 15’ lik 80 gram şeker çözeltisi hazırlamak için kaç gram şeker ve kaç gram su gerekir? A )12 g şeker/68 g su B) 15 g şeker/85 g su C) 22 g şeker/78 g su D)25 g şeker/75 g su 38. 3. N:14. 5.8 gram tuz çözülerek hazırlanan çözeltinin kütlece yüzdesi nedir? A) %25.7 126 gram HNO3 içeren 5 litre çözelti kaç molardır? ( H:1. Na : 23.MODÜL DEĞERLENDİRME MODÜL DEĞERLENDİRME OBJEKTİF TEST (ÖLÇME SORULARI) Aşağıdaki sorularda uygun seçeneği işaretleyiniz. N:14.4 B) 0. O:16 ) A) 11 B) 23 C) 31 D) 39 Aşağıda verilen maddelerden eşit kütlelerde alınarak birer litre çözeltileri hazırlanıyor. 4. Hangi çözeltinin molar derişimi en büyüktür? ( H:1. 1. 58 . Cl : 35.6 C) 0. 6.2 B) % 23.2 D) 0.02 molünün kütlesi 3.

7.5 ) A) 3 B)12 C) 9 D) 18 8. cevaplarınız doğru ise uygulamalı teste geçiniz.5’ i HCl’ dir.7 D) 1 600 ml 2 M HNO3 çözeltisi hazırlamak için.9 B) 0.6 gram HNO3 içeren kaç ml HNO3 çözeltisi gerekir? (HNO3 : 63 ) A) 300 B) 400 C) 600 D) 500 400 ml 1. A) 0.5 molar NaOH çözeltisi hazırlamak için kütlece % 75 ‘ lik kaç gram NaOH çözeltisi gerekir? ( Na:23. özkütlesi 1. 1200 ml 0.6 C) 0. Bu çözeltide HCl’ nin molar derişimi nedir? (HCl : 36. 10. H:1 ) A)32 B) 18 C) 25 D)40 Özkütlesi 1. 59 . Yanlış cevap verdiyseniz öğrenme faaliyetinin ilgili bölümüne dönerek konuyu tekrar ediniz.2 g / ml olan HCl çözeltisinin kütlece % 36. O:16. 9.5 M Ca(NO3)2 çözeltisi hazırlamak için gerekli çözünen maddenin mol sayısını bulunuz.2 g / ml olan kütlece 12. DEĞERLENDİRME Sorulara verdiğiniz cevaplar ile cevap anahtarınızı karşılaştırınız.

Yetersiz olduğunuzu düşünüyorsanız öğretmeninize danışınız. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 Değerlendirme Ölçütleri Laboratuvar kıyafetinizi giydiniz mi? Gerekli hesaplamaları doğru olarak yaptınız mı? Dikkat edilmesi gereken hususları belirlediniz mi? Gerekli araç ve gereci hazırladınız mı? Uygun balon joje seçimini yaptınız mı? Kullanılan kimyasalın etiket bilgilerini okudunuz mu? Madde ölçümünü kuralına uygun olarak yaptınız mı? Balon jojeye ilk olarak az miktarda çözücü koydunuz mu? Çözünen maddeyi tamamen çözdünüz mü? Çözelti hacmini doğru olarak ayarladınız mı? Balon jojenin ölçü çizgisi ile sıvı seviyesini teğet olarak ayarladınız mı? Yapılan çözeltiyi etiketlediniz mi? Yaptığınız bütün işlemlerde laboratuvar çalışma kurallarına uygun davrandınız mı? İş güvenliği kurallarına riayet ettiniz mi? Evet Hayır DEĞERLENDİRME Bu faaliyet sırasında bilgi konularında veya uygulamalı iş parçalarında anlamadığınız veya beceri kazanamadığınız konuları tekrar ediniz. Konuları arkadaşlarınızla tartışınız.1 M HCl çözeltisini gerekli hesaplamaları yaparak hazırlayınız. Saf su 7 Etiket 8 Laboratuvar önlüğü 9 Spatül Sıra Nu. Kendinizi yeterli görüyorsanız diğer öğrenme faaliyetine geçiniz. 60 . Kullanılacak Araç ve Gereçler 1 Hassas terazi 2 Pipet.15 olan . % 30’luk HCl’yi kullanarak 250 ml 0. Balon joje 3 Katı kimyasal madde 4 Sıvı kimyasal madde 5 Puar.UYGULAMALI TEST (YETERLİK ÖLÇME) Yoğunluğu 1. Huni 6 Piset.

CEVAP ANAHTARLARI CEVAP ANAHTARLARI ÖĞRENME FAALİYETİ-1’İN CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 C B C A C A B A D C ÖĞRENME FAALİYETİ-2’NİN CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 6 7 8 9 A C D A A B C B D MODÜL DEĞERLENDİRME CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 A B A B A C B D A B 61 .

com/labmalzemeleri www. Fıtnat KÖSEOĞLU. Rahim POLAT . Fıtnat KÖSEOĞLU.mustafaaltinisik.com www. Loretta JONES (Çev. Kimya 1.org.bogamedikal.Temel Kimya Cilt 2.edu.Esma KILIÇ .1999 ATKINS Peter. Paşa Yayıncılık.uk 62 .edu. Oran Yayıncılık İzmir.tr/kitap www.tr/akademik/mdemir www. Kimya 2.aof. 2003. Hazma YILMAZ). Ankara. Loretta JONES (Çev.Temel Kimya Cilt 1. 2002 ARIK Ahmet. Oran Yayıncılık İzmir. . . Bilim Yayıncılık. Nasuh ÜLKER . Nasuh ÜLKER . Rahim POLAT . Hazma YILMAZ).Esma KILIÇ .kimyaokulu. Ankara. Ankara. 2002 KARACA Faruk. 1998 ARIK Ahmet.com www. Lise 2 Kimya.KAYNAKÇA KAYNAKÇA            ATKINS Peter.kimyaevi.adu. www. Bilim Yayıncılık.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful