P. 1
Ders Notu RISK YONETIMI VE DEGERLENDIRMESI Burak Birgören-YAMAÇ

Ders Notu RISK YONETIMI VE DEGERLENDIRMESI Burak Birgören-YAMAÇ

|Views: 2,045|Likes:
Yayınlayan: bbirgoren

More info:

Published by: bbirgoren on Mar 21, 2011
Telif Hakkı:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOC, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

03/17/2013

pdf

text

original

RİSK YÖNETİMİ VE DEĞERLENDİRMESİ

Prof. Dr. Burak Birgören Kırıkkale Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Endüstri Mühendisliği Bölümü, 71451, Kampüs, Kırıkkale 1. RİSK YÖNETİMİ VE GENEL YÖNETİM İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemlerine Genel Bakış Yönetim sistemlerinin doğuşu ve yaygınlaşması önce kalite yönetiminde duyulan ihtiyaçla başlamıştır. Ürün kalitesinin sadece kaliteyle ilgili mühendis ve çalışanların sorumluluğuna bırakılamayacağı uzun tecrübelerle anlaşıldıktan sonra kaliteyi bir şirkette tüm çalışanların sorumluluğuna veren kalite yönetim sistemleri geliştirilmeye başlamıştır. Bunların en yaygın olarak kullanılanları da ISO 9000 serisi yönetim sistemleridir. Kalite yönetim sistemlerini, çevre yönetim sistemleri, iş sağlığı ve güvenliği yönetim sistemleri gibi bir şirketteki faaliyetlerin değişik boyutlarıyla ilgili diğer yönetim sistemlerinin gelişimi ve yaygınlaşması takip etmiştir. Bu sistemlerin birçok ortak özelliği vardır. Bunların içinde özellikle öne çıkan ortak yönler şöyle sıralanabilir: üst yönetimin doğrudan sorumluluk almasının gerekliliği; şirket bölümlerinin hepsinin konunun kendileriyle ilgili kısımlarını birbirleriyle koordinasyon içinde üstlenmeleri; konuyla ilgili görevler, sorumluluklar ve buna benzer konuların ayrıntılı dokümantasyonunun yapılması; şirketin sürekli kendini geliştirmesini ve yanlış gidecek olayları düzeltici önlemleri almasını sağlayacak planlama ve yürütme mekanizmalarının oluşturulması; iç ve dış denetimlerle performans kontrolü. Günümüzde bir şirkette birden çok yönetim sisteminin birbirleriyle uyum içinde çalışmasını sağlayan entegre yönetim sistemleri de yaygınlık kazanmaktadır. Kalite konusunda olduğu gibi iş sağlığı ve güvenliğinde de yönetim sistemlerinin bir zorunluluk olarak ortaya çıkışına yol açan benzer nedenler vardır. Özellikle batı dünyasında 1990lı yıllardaki tecrübe, şirket yönetimlerinin iş sağlığı ve güvenliği konularını öncelikli konular olarak ele almadıkları ve sadece iş güvenliği uzmanlarına ve iş yeri hekimlerine bıraktıkları yönündedir. Bu uzmanlar ve hekimler her ne kadar kanun ve yönetmeliklere uygun önlemleri alma ve uygulatma yönünde çaba sarf etseler de üst yönetimin doğrudan desteği olmadan şirketteki üretimle ve diğer faaliyetlerle ilgili bölümlere konunun önemini anlatamamışlardır. Konu sürekli ikinci planda kalmaya mahkum olmuş, şirket için gerçekten önemli olmayan, ancak ceza almamak için asgari önlemlerin alınmasıyla baştan savılmaya çalışılan bir konu olarak ele alınmıştır. Dolayısıyla mevzuatta yer alan zorlamalarla iş kazaları ve meslek hastalıkları belli bir dereceye kadar azaltılabilmiş, ancak belli bir noktadan sonra ilerleme kaydetmek mümkün olmamıştır. Bu noktada kamu otoritesinin zorlamasına ilave olarak şirket yönetiminin doğrudan sorumluluk almasını, çalışanlara konunun önemini anlatmasını, uygulamaları bizzat denetlemesini sağlayan İş Sağlığı ve Güvenliği (İSG) yönetim sistemlerinin kullanılmaya başlanması yeni bir çözüm ortaya koymuştur. Böylece iş sağlığı ve güvenliği konularında sürekli iyileşmenin sağlanması mümkün olmuştur. Batı dünyasının 1990lı yıllarda tecrübe ettiği bu olaylar, Türkiye için henüz yenidir, bu yönetim sistemlerine sahip şirket sayısı son derece azdır. İş kazaları ve meslek

hastalıkları istatistiklerine bakıldığında Avrupa ülkeleri arasında en kötü durumda bulunan Türkiye, 2010 sonrasında etkin yasal denetimlere ek olarak yönetim sistemlerinin kullanımını yaygınlaştırmak suretiyle bu kaza ve hastalıklar sayılarında hızla düşüşler sağlayabilir. Batılı şirketler uzun yılların tecrübesiyle, iş sağlığı ve güvenliğini etkileyen tehlike ve risklerin, çalışma hayatını, üretkenliği ve bunlara bağlı olarak işletmelerin kârlılıklarını olumsuz yönde etkilediğini öğrenmişlerdir. Tehlike ve riskleri ortadan kaldırmak için şirket çapında sistematik önlemler almak ilk planda masraflı görünse de uzun vadede verimliliği ve karlılığı çok olumlu yönde etkilemekte, masrafı kısa sürede telafi etmektedir. Ayrıntılı bir tarif yapmak gerekirse, bu tehlike ve risklere karşı önlem almak için öncelikle mevcut durumun analizi yapılarak risklerin tespit edildiği, bu riskleri yok etmek için yasal yönetmelik, mevzuat ve kanunlara entegre edilmiş programların oluşturulduğu ve uygulandığı, bütün çalışmaların sistematik bir yaklaşımla dokümante edildiği ve ilgilenenlere bildirildiği, bu çalışmaların izlenip denetlendiği yönetim sistemlerine İş Sağlığı ve Güvenliği (İSG) Yönetim Sistemleri denmektedir. İSG yönetim sistemi oluşturmak için dünyada uygulanan başlıca standartlar şunlardır: QS 9000, BS 8800(Guide To Occupational Health and Safety Management Systems), ILO (International Labor Organisation) İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemi Rehberi: 2001, ISA 2000, NPR 5001, OSHA AS/NSZ 4360, OSHA AS/NSZ 4804, OHSAS (Occupational Health and Safety Assessment Series) 18001, OHSAS 18002 Uygulama Rehberi (OHSAS 18001’e destek amaçlı). Bunların içinde en yaygın olarak kullanılan OHSAS 18001 standardı, Türk Standartlar Enstitüsü tarafından TS 18001 “İş Sağılığı ve Güvenliği Yönetim Sistemleri – Şartlar” olarak yayınlanmıştır. Standart en son Nisan 2008’de güncellenmiştir. Bu yönetim sistemleri birbirleriyle büyük paralellik arz ettiği için güncel TS 18001 standardı, OHSAS olarak da dünyada yaygın olduğu için bu bölümde ve takip eden bölümlerde örnek olarak ele alınacaktır. TS 18001 İSG Yönetim Sisteminin temel elemanları Şekil 1’de verilmiştir. Bu elemanlar şu şekilde özetlenebilir. • İş Sağlığı ve Güvenliği (İSG) Politikası: Tüm sağlık ve güvenlik hedeflerini ve performansını geliştirme karar ve iradesi içermelidir. • Planlama: Tehlike tanımlaması, risk değerlendirmesi ve risk kontrolü süreçlerini içerir. • Uygulama ve İşletme: Çalışanların eğitimi, bilinçlendirilmesi, görüşlerinin alınması ve gerekli dokümantasyon sisteminin kurulması aşamaları içerir. • Kontrol ve Düzeltici Faaliyet: Performans ölçümü, kayıtlar ve kayıtların yönetimi adımlarını içermektedir. • Yönetimin Gözden Geçirmesi: Üst yönetim kendi belirlediği aralıklarla sistemin uygunluğu, yeterliliği ve etkinliğini gözden geçirmesi sürecini ifade eder.

iş sağlığı ve güvenliğini tehdit eden problemleri saptayarak bunları iyileştirmek için planlar yapmayı. Sürekli iyileştirme. bu planları uygulamaya koyarak elden edilen sonuçlardan dersler çıkarmayı. TS 18001 standardının güncellenmiş son halinde iki unsurun vurgulandığı görülmektedir. Bunlar Sürekli İyileştirme kavramı ve Risk Yönetimidir. mevcut durumla yetinmemeyi. bu çevrim Şekil 2’de verilmiştir: Şekil 2. Sürekli iyileştirmenin esasını Deming Çevrimi olarak da bilinen PUKÖ (Planla-Uygula-Kontrol Et.Şekil 1: TS 18001 İSG Yönetim Sisteminin Temel Elemanları Yönetim sistemleri değişen piyasa ihtiyaçlarına cevap verebilmek için zamanla geliştirilmektedir. ISO 9000 Kalite Yönetim Sisteminde de vurgulanan temel bir unsurdur. bu işlemleri düzenli ve .Önlem Al) çevrimi oluşturur. PUKÖ Çevrimi İş sağlığı ve güvenliği çerçevesinde PUKÖ çevrimi.

Ayrıca daha önce belirtildiği gibi TS 18001 (ya da OHSAS 18001) İSG Yönetim Sisteminde de risk değerlendirmesi yapılması şartı bulunmaktadır. Şekil 2’de süreçler bazında kısaca ifade edilen PUKÖ çevrimini bir şirketteki tüm İSG faaliyetlerini kapsayacak şekilde aşama aşama şöyle ele alabiliriz (Özkılıç. işletmelerin uygulama zorunluluğu bulunan risk değerlendirme ve kontrol yöntemlerini içermektedir. risk değerlendirmesi ve risk kontrolünü içeren ‘Risk Yönetimi’dir. Bu konu ileriki bölümlerde ayrıntılı şekilde ele alınacaktır. TS 18001 standartları uygulansın ya da uygulanmasın. 2005): Planla • • • • • • • • İş Sağlığı ve Güvenliği açısından amacın belirlenmesi ( neyi başarmak istiyoruz. Bu açıdan bakıldığında Risk Yönetimi. Risk Yönetimi: 4857 sayılı İş Kanunu’na bağlı olarak yürürlüğe giren yönetmeliklerin birçoğunda iş sağlığı ve güvenliği risklerinin değerlendirilmesi yasal zorunluluktur.sürekli olarak yapmayı hedefler. ne zaman ) Mevcut durumun analizi Hedeflerin belirlenmesi Kayıtların analizi Tehlikelerin belirlenmesi Risk değerlendirme yöntemlerinin belirlenmesi Detaylı plan hazırlaması ( uygulama planı ) İç talimatların hazırlaması Risklerin değerlendirilmesi Risklerin kabul edilebilir olup olmadığına karar verilmesi Kontrol önlemlerinin seçimi ve uygulaması Her bölümdeki İlgili kişilerin bilgilendirilmesi. eğitimi ve katılımının sağlanması Faaliyet planının izlenmesi ve gerçekleştirilmesi Uygulama sonuçlarının yakından takip edilmesi Uygula • • • • • • Kontrol Et • Hedef veya hedeflere ulaşılıp ulaşılmadığının kontrolü • İç talimatların ve yönergelerin gözden geçirilmesi • Olası sapmaları tespit etme ve kaydetme • İlgili kişileri bilgilendirme Önlem Al • Kalıcı bir denetleme sistemi kurulması • Etkili önlemlerin standartlaştırılması • Gerekli eğitim ve yönlendirmelerin sağlanması Sürekli İyileştirme kavramına ilave olarak TS 18001’de vurgulanan ikinci unsur. nerede. .

en iyi eyleme kadar vermeyi. olasılık ve sonuç bakımından riskler analiz edilir. Unutulmamalıdır ki çalışanların İSG riskleri. kayıp veya zarara neden olacak potansiyele sahip her şeyin tanınmasını gerektirir. Risklerin tanınması adımı. Riskin birçok kaynağı ve etkilediği alanlar vardır. makul uygulanabilir bir “Kontrol Hiyerarşisi” takip edilerek riskler en düşük seviyeye getirilmelidir. Risk analizi yapmak için birçok yöntem mevcuttur. Bu bölümde ise risk yönetimiyle ilgili bütünsel bir çerçeve sunulacaktır. iş ihtiyaçları vs. değerler. risk yönetimi üzerindeki kararlar. Kurumsal risk yönetim felsefesinin geliştirilmesi ve organizasyon içinde her seviyede risk bilinci için üst yönetimin desteği zorunludur. İSG çerçevesi içerisinde. kurumun risk yönetimini neden kabul ettiğini stratejik bir bakış açısından tanımlar.İş Sağlığı ve Güvenliğinin yönetimi için. Risklerin ele alınması (muamelesi) adımı. fırsatlarının ve tehditlerinin tanınması ve kurumla çevresi arasındaki ilişkinin tanımlanması ile oluşturulur. Risk Yönetim Sistemi adımları kısaca şunları içerir: Çerçevenin tesis adımı. Bu yüzden. çevre arasında var olan yakın ilişkiler bir firmanın ününe ve finansal durumuna etki eder. bakımından izleyerek. organizasyonun bütünü ile ilgili bilgilerin toplanması ve kararların verilmesidir. bir risk yönetimi yaklaşımının kabulü ve bunun yönetimce taahhüdü gerekir. Yetki ve sorumluluklar tanımlanmalı ve kaynaklar tahsis edilmelidir. kalite. Bu yaklaşımda ele alınan Risk Yönetim Sistemi kavramsal olarak Şekil 3’te verilmiştir. kurumun güçlü ve zayıf yönlerinin. Riskleri kurumu çevreleyen kültür. Uygulama nizamnamelerinde veya standartlar içinde bulunan kriterler kullanılır ve eylem gerektirip gerektirmediği hakkında karar verilir. diğer alanlar içindeki fayda ve maliyetleri hesaba katmayı gerektirir. Muamele gerektiren riskler. Bu adımda ayrıca İSG Risk Yönetim programı planlanır. çalışma yeri içinde İSG Yönetim Sisteminin alt yapısını oluşturur. bunlardan en uygun olanı seçilir. Analizlerin ardından risk seviye kabul edilebilirliğinin önceden tesis edilmiş kriterleri ile kıyaslaması yapılır. Bu adımda şu sorulara cevap ararız: Tehlikeler nelerdir. kurumsal ve risk yönetimi meseleleri olarak ele alınır. Çerçevenin tesisi. İletişim ve danışma politikalarını tanımlar. üretim. tehlikelerinin. . örneğin iş emniyeti. organizasyonun yönetmesi gereken birçok çeşit riskten biri olacaktır. Risk Yönetiminin parçaları olan risk analizi. Riskin yönetimindeki ilk adım. bu amaçla Özkılıç (2005) tarafından önerilen yaklaşım temel alınacaktır. muamele önceliğinin tanınması için sıralanır. Bir dizi sonuç göz önüne alınabilir. İSG risklerinin tanınması. risk ile alakadar olmak için seçeneklerin dizisini tanımlamayı. bir risk seviyesi tahmini üretmek için olasılık ve sonuç tahmini yapılır. bir plan hazırlamayı ve bunun nasıl izleneceğini tanımlamayı içerir. hangi sıklıkla bunlarla karşılaşırız? Risklerin analizi ve değerlendirmesi adımlarında. değerlendirmesi ve kontrolü takip eden bölümlerde ele alınacaktır. ne tür kaza ve hastalıklara (risk) yol açabilirler. dolayısıyla. Bu bilgiler stratejik.

sürekli iyileştirme anlayışı ile ele alındığına dikkat edilmelidir. Denetimler ve iş emniyeti kontrollerinde olduğu gibi faaliyetlerin gözden geçirilmesi ve izlenmesi sıklığı ve çeşidi ile ilgili belli kanuni gereksinimler varsa buna göre uygulama yapılır. zaman içerisinde ilave bilgilerin gün ışığına çıkması ile risk yönetim döngüsü düzenli olarak tekrarlamaya ihtiyaç duyar. Yukarıda bir sistem yaklaşımıyla değerlendirilen risk yönetiminin. sürekli değişen . örneğin malzeme. Pek az İSG riski değişim göstermez. düzenli gözden geçirmelere tabi tutulmalıdır. Risk Yönetim Sistemi. Şekil 2 ve 3’ün incelenmesiyle hemen anlaşılacaktır. riskin seviyesini etkileyecek muhtemel faktörlerde veya çerçevelerde. iş yeri veya süreçlerde değişiklik olduğu durumlarda.Şekil 3: Risk Yönetimi İzleme ve Gözden Geçirme adımında ise risk yönetimi süreci. Risk Yönetim sistemi ile PUKÖ çevrimi arasındaki yakın ilişki.

. tahammül edebileceği düzeye indirilmiş risk. analiz ve değerlendirmeler ortaya konmaktadır.(artan. • Kabul edilebilir risk: Kuruluşun. Böylece riskler kabul edilir bir düzeye çekilmiş olacaktır. analiz ve değerlendirmeye tabi tutulmalı. İSG açısından da zaman içinde gelişen ve değişen tanımlamalardan bahsedilebilir. Bir olay her zaman kaza ile sonuçlanmaz. başa gelen kazanın ardından tekrar olmaması için çözüm aramak reaktif bir yaklaşım. sağlığın bozulmasına veya ölüme sebep olan olay. bunlara karşı gerekli önlemler alınmalıdır. bir diğer hedefi de riskleri azaltmaktır. Bunu biraz daha açalım. her yıl riskleri daha da azaltacak proaktif yaklaşımlar sergilenmelidir. TEHLİKE VE RİSK KAVRAMLARI Tehlike ve risk kavramlarının kullanıldıkları alanlara göre değişen birçok farklı tanımlamaları vardır. analiz ve değerlendirmeden geçirerek alınacak önlemlere. TS 18001 İSG yönetim sisteminde özellikle vurgulanmaktadır. yasal zorunluluklara ve kendi İSG politikasına göre. Kontrol altında olmayan riskler öncelikle kontrol altına alınmalıdır. Ancak “kabul edilir” belli bir düzeyle asla yetinilmemeli her ay. 2. Yani risklerin gerçekleşerek bir kazanın olması beklenmeden. • Risk: Tehlikeli bir olayın veya maruz kalma durumunun meydana gelme olasılığı ile olay veya maruz kalma durumunun yol açabileceği yaralanma veya sağlık bozulmasının ciddiyet derecesinin birleşimi. • Tehlike: İnsanların yaralanması veya sağlığının bozulması veya bunların birlikte gerçekleşmesine sebep olabilecek kaynak. Proaktif yaklaşım. Diğer bir deyişle. yani insan canına bir zarar gelmez. gerçekleştirilecek eylemlere karar vermekte ve bunların uygulaması sonunda elden edilen sonuçları gözden geçirmektedir. tehlike ve risk kavramları ile bunlarla ilişkili tanımlar verildikten sonra açıklamaları yapılacaktır. sağlığın bozulmasına veya ölüme sebep olmadan gerçekleşen olaylar. Bu tanımların ardından öncelikle Olay tanımındaki “veya sebep olacak potansiyele sahip olan” ifadesine dikkat edelim. • Risk Değerlendirmesi: Tehlikelerden kaynaklanan riskin büyüklüğünü tahmin etmek ve mevcut kontrollerin yeterliliğini dikkate alarak riskin kabul edilebilir olup olmadığına karar vermek için kullanılan süreç. azalan veya çeşitlenen) riskleri düzenli şekilde tanımlamakta/yeniden tanımlamakta. Bu durumu ifade etmek için literatürde şu ilave tanım yapılmaktadır: • Ramak kala (Kıl Payı) olaylar: Yaralanmaya. • Kaza: Yaralanmaya. Yani bilinmeyen ya da az bilinen riskler tanımlanmalı. Burada TS 18001 İSG Yönetim Sisteminde verilen tanımlar esas alınacak. durum veya işlem. Dolayısıyla matematiksel bir ifadeyle Olaylar = Kaza + Ramak kala Olaylar’ dır. korkulan şeyler daha başa gelmeden bunların olmaması için sistemsel çözümler üretilmelidir. Bu yaklaşımın bir hedefi riskleri kontrol altında tutmak. Sürekli izlemeyle de değişen risklere göre yeni tanımlama. daha hiç olmadan risk azaltmak hatta ortadan tamamen kaldırmak için çözüm aramak proaktif bir yaklaşımdır. • Olay: Yaralanmaya veya (veya ciddiyet seviyesinden bağımsız olarak) sağlığın bozulmasına veya ölüme sebep olan veya sebep olacak potansiyele sahip olan işle ilgili olay.

Ramak kala olayların kaydedilmesi ve değerlendirilmesine İSG yönetim sistemlerinde özel önem verilmektedir. Örneğin bir atelyenin asma katında çalışan işçi. Bird’ün Kaza Piramidi (Bird. Ancak maddi zarar insan sağlığıyla doğrudan ilgili olmadığından tanımlardan çıkarılmıştır. malın veya malzemenin hasar görmesi. Bunun bir nedeni İSG yönetiminde ve risk yönetiminde birçok tehlike kaynağının hem insan sağlığına hem maddi kayba yol açacak potansiyelde olması ve risk yönetilirken bunların her ikisinin ortak ele alınmasının pratik fayda sağlamasıdır. Bu da ramak kala olayların. Tehlike (eski tanım): İnsanların yaralanması veya sağlığının bozulması. ramal kala olayların değerlendirilerek gerekli önlemlerin kazalar meydana gelmeden engellenmesidir. Öte yandan başka birçok kaynakta tehlike ve kaza tanımları içinde malın zarar görmesi de zikredilmektedir. işyeri ortamının zarar görmesi. Örneğin asma kata süpürgelik yapılması kalıcı bir önlem olabilir. meslek hastalığı. Bir kaza oluşmasa da ramak kala olaylar. Bu ayrıma burada dikkat çekildikten sonra ileriki tartışmalarda tekrar değinilmeyecektir. dolayısıyla risk tanımı da maddi zararı da kapsayacak şekilde genişlemektedir. korkuluğun altından yere düştüğünde büyük olasılıkla bu olay kimseye zarar vermeyecektir. yukarıdaki kaza tanımına göre her 11 kazaya karşılık bir işyerinde ortalama 600 ramak kala olay yaşandığını göstermektedir (Şekil 4). maddi zarar ve diğer kayıplarla sonuçlanabilen istenmedik olaylar. İşçi durumu üstlerine rapor ettiğinde bu tehlikenin farkına kurumsal olarak varılmış olacak ve alınabilecek önlemler değerlendirilebilecektir. . Kaza (eski tanım): Ölüm. kazaların meydana gelmeden önlenmesi için sunduğu fırsatın ne derece büyük olduğunu ifade eder. Önceki bölümde bahsedilen proaktif yaklaşıma en güzel örnek. yere koyduğu çekiç. Bu değişiklikten önce. Şekil 4. ileride ortaya çıkabilecek kazaların oluşma nedenleri ve mekanizmalarıyla ilgili sağlıklı bilgiler verecektir. 1996) İkinci bir konu TS 18001 (OHSAS) standardında 2007 yılında yapılan değişikliktir. Bird’ün meşhur kaza piramidi. biçiminde tanımlanmıştı.

05 ya da % 5’tir” denir. zaman ve maliyet açısından neredeyse imkansız olacak. belli bir düzeyin altındaki riskleri kabullenmesi. Tehlikeler aynı tehlike kaynağından ortaya çıkabilir. Benzer şekilde ağır yüklerin elle taşınması tehlikedir. Çünkü bütün risklerin üzerine gitmek. Tehlikeyi gözünüzde canlandırmak için bunun bir kaynak. Çünkü kazanın ciddiyeti büyük olmayabilir. Bunlar kabul edilebilir risk tanımıyla uyumlu görünse de küçük bir risk gerçekleşerek kaza meydana geldiğinde bu riskin kabul edilebilir risk olarak değerlendirilmiş olması hiçbir şekilde işvereni hukuki açıdan sorumluluktan kurtarmayacaktır. Tehlike kaynakları tabiriyle genellikle çalışanlar. Risk kavramını daha ayrıntılı ele aldıktan sonra kabul edilebilir risk kavramına değinmek faydalı olacaktır. Bu kavram. yanlış anlaşılabilmekte. risk ise tehlikeler sonucu oluşabilecek zarardır. Bir kazanın olasılığının yüksek olması tek başına riskin büyüklüğüne işaret etmez. İşveren. Risk tanımında ise iki kavram birlikte anılmaktadır: olasılık ve kaybın büyüklüğü. Örneğin kazanın sonucu ölümse olasılık ne kadar küçük de olsa risk küçümsenemez. Örneğin bir tank içinde kaynak yapılması tehlikedir. örneğin kaza deride küçük bir çizikle sonuçlanabilir. Risk ise tehlikelerin neden olabileceği meslek hastalıkları ile iş kazaları sonucu meydana gelen yaralanma gibi sağlık sorunlarıdır. belli bir süre zarfında (örneğin bir hafta boyunca) veya bir işlem sürecinde (örneğin tezgahta bir parçanın işlenmesi) bir kazanın meydana gelme sıklığıdır. Olasılık. yani önlem almaması şeklinde değerlendirilebilmektedir. açık bir çekmece vs. kabul edilebilir riskler belirlemekle hukuki ve cezai sorumluluğu peşinen kabul etmektedir. kaynak yapanın yangına maruz kalması ya da kaynak gazlarından zehirlemesi ise bu tehlikeden kaynaklanan birer risktir. dolayısıyla zararın olasılığı ve zararın derecesi risk olgusunun iki önemli bileşenini oluşturur. Bir arıza veya aksaklık tehlikeye neden olabilir ama her arıza veya aksaklık tehlikeye yol açmaz. Risk kavramıyla ilgili önemli bir boyut risk algılamasıdır. Riskin farklı tanımları olduğundan bahsetmiştik.Şimdi tehlike ve risk kavramlarını biraz daha açarak örneklendirelim. Dolayısıyla bir tehlike kaynağından birden çok tehlike. Diğer taraftan ciddiyeti çok büyük bir kazanın olasılığının düşük olması da riski küçültmez. örneğin kimyasallar. tehlike zarar verebilecek herhangi bir şeydir. Risk algılamasına ışık tutması açısından kısaca birkaç farklı tanıma değinelim: . Olasılık geleneksel olarak 0-1 aralığında bir değer olarak ya da yüzde biçiminde verilir. bu işlemi gerçekleştiren kişinin kas-iskelet sistemi hastalıklarına yakalanması bir risktir. Bu olasılıklar genellikle geçmiş verilerden derlenerek hesaplanır. Her bir riski de birden çok yöntemle kontrol edebiliriz. dolayısıyla belli bir düzeyin altındaki riskler kabullenilecek. Risk daha meydana gelmemiş potansiyel bir zararı ifade eder. Bir şirket yöneticisi açısından da bu çok yerinde bir yaklaşım olarak görülebilir. elektrik. merdiven üzerinde çalışma. Dolayısıyla riski tanımlamak için olasılık ve kaybın büyüklüğünü birlikte hesaba katan değişik yöntemler ve matematiksel formüller geliştirilmiştir. her bir tehlikeden de birden çok risk ortaya çıkabilir. arıza veya aksaklıkla karıştırılmamalıdır. Örneğin. Tehlike. böylece önemli risklere öncelik verilecek ve maliyet azaltılacaktır. bir kurumun risk değerlendirmesinin ardından düzeyi yüksek riskler için gerekli önlemleri alıp. makineler veya malzemeler ifade edilmektedir. ancak örnek vermemiştik. Tehlikeler birbirlerinden bağımsız da düşünülmemelidir. “bir hafta boyunca belli bir iş kazasının meydana gelme olasılığı 0. işlem ya da durum olduğunu düşünün. Bunlar ileriki bölümlerde ele alınacaktır.

riskin güvenliğin zıddı bir durumu ifade ettiği. Bu yükselme kazanın ciddiyetiyle orantılıdır. Ancak zamanla bu düzeyde bir düşüş gözlenir. herhangi bir İSG eğitimi alınmadığı sürece insanların kafalarında birbirinde farklı risk tanımlamaları olduğudur. Şekil 5 bu durumu özetlemektedir. Risk kişi tarafından ilk fark edildiğinde belli bir düzeyde algılanır.• Risk kaybetme olasılığıdır. Örneğin şoförlerin kaza yaşamadıkça belli trafik kurallarını zamanla göz ardı etmeye başlamaları buna güzel bir örnektir. Ancak burada vurgulamak istediğimiz. güvenlikle ters orantılı olduğu konusunda hemfikirdir. bu da risk algılamasını etkilemektedir. • Risk belirli bir tehlike karşısında kişinin şahsi varlıklarından bir kısmını veya tamamının kaybedilme olasılığıdır. Ancak umursamazlık ve kanıksama sonucu risk algılama düzeyi yine de düşecektir. Bunlardan İSG çerçevesinde geçerli olan son tanımdır. Şekil 5: Risk algılaması ve zaman ilişkisi . Diğer taraftan herkes. Bir kaza yaşanmasıyla risk algılama düzeyi yükselir. Bu olaya kanıksama denir. Bu aşamada uyulması gerekli kurallar konulmuştur. • Risk olası kaybın büyüklüğüdür. • • • • Tehlike ne ölçüde anlaşılabilmektedir? Tehlike ne denli eşit dağılmaktadır? Birey tehlikeyi ne derece önleyebilecektir? Birey riski gönüllü olarak üstlenmekte midir? Bunların bir sonucu olarak risk algılamasını etkileyen şu faktörlerden bahsedebiliriz: • • • • • • Korkutuculuk düzeyi Anlaşılabilirlik düzeyi Etkilenecek kişi sayısı Riskin ne derece eşit dağıldığı Riski kişinin ne derece önleyebileceği Riskin kişisel olarak kabullenilip kabullenilmediği Risk algılamasıyla zaman arasında da önemli bir ilişki vardır. Farklı risk tanımlamalarının dışında. Zaman geçtikçe risk algılama düzeyinde tekrar azalma olur. • Risk bir fonksiyondur ve olasılık ve kayıp seviyesinin çarpımını ifade eder. kişisel risk algılamasını şu sorulara verilen cevapların etkilediği gözlenmektedir.

böylece bilgi toplanırken gözden kaçabilecek tehlike kaynakları ile bunların oluşturduğu riskler belirlenecektir. bilgi toplanması. İnsanlar: İşletmelerde üretimin çeşitli kademelerinde endüstriyel alanda yürütülen bilimsel çalışmalara paralel olarak çok hızlı teknolojik değişme ve gelişmeler yaşanmakta. Bütün bu işlerin planlanması ve yürütülmesi aşamalarında çalışanlar birçok mesleki sağlık ve güvenlik riski ile karşı karşıya gelmektedir. İş yerinde üretim. kararları. ya da ihmal edilen yönleri bulunabilecektir. Aşağıda risk gruplandırması yapılarak tehlike kaynakları ve oluşturdukları riskler ele alınmaktadır. Bu gruplama. bundan daha öte olmak üzere yönetebilmemiz için. Bu tehlike ve riskleri ortadan kaldırmamız veya kabul edilebilir seviyelere indirerek kontrol altına almamız. Yani işletmelerde otomasyon sistemlerine rağmen başta üretim olmak üzere çok değişik amaçlar için insanlar çalışmaktadır. TEHLİKE KAYNAKLARI VE OLUŞTURDUKLARI RİSKLER Endüstri işletmelerinde çalışanların sağlık ve güvenliklerini olumsuz etkileyen bir takım tehlike ve risklerin bulunduğu kabulü ile hareket ettiğimizi yukarıda açıklamıştık. İSG riskleri belirli gruplar altında toplanabilir. Ancak başlangıçta da belirtildiği gibi konuyu tam bir sistematik bütünlük içinde ele almak durumundayız. eğitim. Bu gelişmeler daha çok otomasyon sistemlerini çalışma hayatına kazandırmakta ise de üretimde insana olan ihtiyaç. Bunlara ilişkin aşağıdaki niteliklere dikkat edilmemesi. Özellikle kişisel olarak yapılan işlerde insan etmenine dayalı tehlike kaynakları ve riskler ön plana çıkmaktadır. şekil ve muhteva açısından değişim göstermekle birlikte sürmektedir. Yapılan işler ya da yürütülen faaliyetler: Çalışma hayatında yer alan işletmelerde çok çeşitli işler yapılmakta ve yürütülmektedir. tehlike ve risklerin nelerden kaynaklandığını iyi bilmemiz ve şu sorulara cevap aramamız gerekmektedir: Tehlike kaynakları ve oluşturdukları riskler nelerdir. ii. Kişisel olarak yapılan işlerle kasıt emek yoğun işlerdir. i. konudan bahsedecektir. Gerçekten de endüstriyel alanda insanların sağlık ve güvenliğini olumsuz etkileyen binlerce konu bulunmaktadır. Bu işleri birçok değişik şekillerde sınıflandırmak mümkündür. tehlikelere kaynaklık eder.3. nelerden kaynaklanır? Bu soruları. • Deneyim. . işin güçlüğüne (ağır ve tehlikeli işler. Deneyim eksikliği beraberinde riskler getirecektir. yani kişinin bedeniyle bizzat yaptığı işlerdir (Esin. iş takibi. yönetim. eğitimi ve hiyerarşik planda görev seviyesi ne olursa olsun endüstriyel alanda görev alan kişilere yönelttiğimizde bilgi ve birikimine bağlı olarak binlerce noktadan. İş kollarına göre. danışmanlık ve benzeri işler için bulunan kişilerin eylemleri. Aksi durumda konunun atlanılan. hizmet ve benzeri) faaliyet türüne göre (işletme. bu gelişmeler çok kısa zamanda işletmelerin bünyesine aktarılmaktadır. bakım onarım ve benzeri). tehlike ve risklerin belirlenmesi açısından kolaylık sağlar. 2004). (sanayi. ziyaret. İSG kapsamında işçinin kendini tehlikeye sokmaması ve tehlikeli durumlarla yüz yüze kaldığında olması gereken davranışı göstermesi olarak düşünülmelidir. Yapılan işler açısından bir gruplandırma sayesinde iş kolu. varlığı ve münasebetleri çeşitli İSG risklerini oluşturabilmektedir. gözden kaçan. parlayıcı ve patlayıcı maddelerle çalışmalar ve benzeri) ve diğer birçok kıstas kullanılarak sınıflandırma yapılabilir. faaliyet türü ya da işin güçlüğüne dayalı özel hususlar öne çıkabilecek.

tam kapasite ile çalıştırıldığında içinden sıcak sıvı akan boruların kızması gibi örnekler belli koşullarda ortaya çıkmaktadır. Ancak. iv. saklanan veya sevk edilen maddelerden (katı. Söz konusu durumların belirlenmesinden amaç. Kişisel olarak yapılan işlerde. gözleri iyi görmeyen bir kişi bir göstergeyi iyi okuyamayabilir ya da yanlış kumandaya basabilir. virüs. mikrop. buhardan ve gazlardan doğan kimyasal tehlikeler Üretilen. Örneğin bir pres operatörü elinin kalıplar arasında kalması tehlikesi ile her an yüz yüzedir. ile bulaşıcı hastalıklar taşıyan atıklar ve artıklardan kaynaklanan biyolojik tehlikeler.) barınan bakteri. Kullanılan malzemeler ve maddeler: İşletmelerde gerek doğrudan üretim sürecinde gerek başka amaçlar için çok çeşitli ham. Her ne amaçla olursa olsun bulundurulan bu iş ekipmanlarından çeşitli sağlık ve . Benzer şekilde işin yapıldığı ortamın tehlikelerine çalışanların hangi durumlarda maruz kaldıklarına dikkat edilmelidir. Yani diğer bir ifadeyle kullanılan ve üretilen maddeler ile bunların atık ve artıkları çalışanlar açısından bir takım İSG riskleri taşımaktadır. sıvı. Sağlık. Çalışanlar bu maddeler ile çok çeşitli şekillerde etkileşim içine girmekte ve sağlık ve güvenlikleri az veya çok olumsuz yönde etkilenmektedir. Bazı tehlikeler normal çalışma koşulları altında her an vardır. kısa boylu bir işçi yüksekteki göstergeleri iyi okuyamaz veya kumandaları iyi kullanamaz. saklanan veya sevk edilen maddelerden ortaya çıkan veya sistem içinde (havada veya havalandırma sistemlerinde vb. Ayrıca sağlık başka açıdan da önemlidir: Örneğin alerjik bünyesi olan kişiler. Makine ve donanımlar: İşletmede kuruluş amacını gerçekleştirmek ve kanuni zorunlulukları yerine getirmek için birçok iş ekipmanı bulundurulmakta ve ihtiyaç doğrultusunda kullanılmaktadır. mantar vb. normal çalışma koşulları altında olmayan ama özel durumlarda ortaya çıkabilecek tehlikeler için de önlem alınmasıdır. veya gaz) ve bunlardan çıkan tozlardan. dumandan. yarı mamul ve mamul madde kullanılmakta ve çeşitli ürünler üretilmektedir. Bedensel yetersizlikler dikkatten kaçarak tehlike kaynağı oluşturabilir: Bedenen güçlü olmayan bir işçi. başkalarının etkilenmediği birçok maddeden etkilenir.• • • Eğitim de İSG açısından değerlendirildiğinde sadece makine veya tezgahın çalıştırılması açısından değil aynı zamanda yapılan işle ilgili iş sağlığı ve güvenliği konularını bilmek ve öğrenmek açısından değerlendirilmelidir. kolay anlaşılır bir nitelik gibi gözükse de sadece işin tehlikelerine dayanıklılık demek değildir. Bununla ilişkin en iyi tehlike kaynağı örneği koruyucuların kullanılmaması ya da eksik/yanlış kullanılmasıdır. koruyucuları bakım amacıyla sökülmüş bir makinenin yanından geçenlerin iş elbiselerini dişlilere kaptırması. işi yapan kişi veya kişilerin dışındaki çalışanların da maruz kalıp kalmadığına dikkat edilmelidir. ILO sağlık sınırının altındaki bir sandığı kaldırırken sakatlanabilir. Günümüzde tehlike kaynakları arasında bu grubun çok önemli yeri vardır. iii. tam güçle çalışan bir dizel motorun çok titreşim ve gürültü yapması. yapılan işin tehlikelerine. • • Üretilen. Koruyucular bir tezgahla doğrudan ilişkisi olmamakla birlikte tezgah çevresinde bulunan kişilerin de tezgahın hareket eden kısımları ile temasını önleyecektir. Sağlık raporu olan işçilerin dahi tehlikelere maruz kalacak şekilde çalıştırılması zaten günümüz anlayışında söz konusu değildir. bunları kısaca alt başlıklar altında tartışmakta fayda olacaktır.

Faktörlerin etkileşimi: Bütün sayılan bu faktörlerin birden fazlasının birbirleri ile olan olumsuz etkileşimleri. Sağlıklı iş etüdü çalışmalarının yapıldığı işletmelerde bu işlemlerin sırası. iş yerini de içine alan ve en geniş anlamı ile komşu araziler. İşlemler (operasyonlar) ve yöntemler: İşletmelerde üretimi sağlamak üzere bir takım temel ve yardımcı prosesler (süreçler) gerçekleştirilmektedir. İSG. birbirleriyle ilişkisi ve süreleri tespit edilerek kayıt altına alınmaktadır. çalışanlardan birinin yapacağı yanlış kolaylıkla tehlike yaratabilir. Bu alt proses ve işlemlerin gerçekleştirilmesi esnasında birçok sağlık ve güvenlik riskleri ortaya çıkmaktadır. aracı hareket ettirme gibi. dikkatsizce makineyi çalıştırma.nin teknolojik yönden eski olması kadar. bakımsızlık. iç çevre unsurları olarak isimlendirilir. viii. Bu prosesler genellikle onlarca alt proseslerden ve yüzlerce hatta binlerce işlemden (operasyondan) oluşmaktadır. İç çevre unsurları çalışanı İSG açısından en çok etkileyen risklerin bulunduğu bölümdür. toprak kayması. Dış çevre unsurları. vi. yıpranma. İç çevre unsurları. uyum ya da uyumsuzlukları İSG açısından önemli risklerin oluşmasına . Nitekim eldeki mevzuatın birçok maddesi bu tür tehlikelerin önlenmesine yöneliktir. çevre işyerlerinden gelen gazlar ve benzeri) dikkate alınmalıdır. çalışanların sağlık ve güvenliği açısından önemli risk kaynaklarından birini oluşturmaktadır. İş çevresi: Kuruluşlarda üretim faaliyetlerinin yürütüldüğü dahili ve harici çevre. gıda ve benzeri) • Eğitim organizasyonu • Yangın. Bunların ayrıntılı analizi birçok gözden kaçacak riskin saptanmasına ve ortadan kaldırılmasına fırsat sunacaktır. Burada jeolojik riskler ( deprem. jeolojik ve coğrafi yapı ile atmosferik unsurları içeren ve çalışanları etkileyebilecek her şeyin yer aldığı hacimdir. kontrolsüzlük. atmosferik riskler ( yağı. v. tezgah. Organizasyonlar: İşletmelerde üretimin gerçekleştirilmesi amacına yönelik olarak oluşturulan her türlü organizasyon sistemleri ile bu organizasyonların tür ve nitelikleri. Kişisel koruyucu donanımların kullanılmaması da bu çerçevede ele alınmalıdır. tahliye ve benzeri organizasyonlar vii. uçak düşmesi ve benzeri). don. bakteri ve virüsler. Bu çalışmaların yapılmadığı özellikle KOBİ niteliğindeki işletmelerde ise ustabaşı ve işçilerle yüzyüze yapılacak istişareler bu tür kolay fark edilmeyecek risklerin ortaya konmasına izin verecektir. makine. Ayrıca birden çok kişinin bir arada iş yaptığı durumlarda. koruyucuların çıkartılmış olması gibi nedenlerden doğar. aygıt vb. çevre. doğrudan ya da dolaylı olarak bir takım sağlık güvenlik risklerini oluşturmaktadır. Bu grup altındaki tehlikeler. çalışma çevresi olarak isimlendirilen ve işin yapıldığı alanda yer alan ve çalışanı etkileyebilecek maddi olan/olmayan şartların tamamı. bitkiler ve benzeri) önemli bir husus olarak ele alınmalıdır. göçük ve benzeri). İş çevresini oluşturan unsurları iç çevre unsurları ve dış çevre unsurları olarak ele almak mümkündür. coğrafi riskler ( sel baskını.güvenlik riskleri ortaya çıkmakta ve çalışanların sağlığını olumsuz etkilemektedir. İşletmede oluşturulan başlıca organizasyon çeşitleri şunlardır: • İşin yapılması ve yürütülmesi için oluşturulan her türlü organizasyonlar • Hiyerarşik yapı • Yönetim sistemleri (kalite. Ayrıca biyolojik çevreden gelen riskler de (hayvanlar.

 KİMYASAL  AEROSOLLER : Tozlar/Lifler. Bu noktada risk yönetiminin kurumdaki yönetsel süreçlerle ilgili olduğunu. kimlerin nasıl zarar görebileceğine karar verilmesi. Zehirli Gaz Soluma vb. alınacak önlemlere karar verilmesi. Bunların Şekil 3’te verilen risk yönetiminin süreçleriyle büyük paralellik arz ettiği görülecektir. Yangın. riskler ve önlemlerin sürekli izlenerek gerekliyse değiştirilmesini içine alan bir süreçler bütünüdür. Soğuk vb.  SIVILAR : Sıvıya Batma. çalışan elemanın özellikleri. Buna alternatif gruplandırmalar da söz konusu olabilmektedir. risklerin analiz edilmesi. Risk değerlendirmesi. RİSK YÖNETİMİNİN BİR PARÇASI OLARAK RİSK DEĞERLENDİRMESİ Risk değerlendirmesinin 2. kullanılan malzemenin niteliği. Örnek olması açısından böyle bir gruplandırma aşağıda verilmiştir.  RADYASYON : İyonize Radyasyon. Yukarıda verilen gruplandırmanın amacının riskleri sistematik bir şekilde ele almayı sağlayan bir yaklaşım geliştirmek olduğunu belirtmiştik. Yanma vb.sebep olabilmektedir.  BİYOLOJİK  ZARARLI BAKTERİLER  ZARARLI VİRÜSLER  MANTARLAR  MİKROBİYOLOJİK OLMAYAN ANTİJENLER  PSİKO-SOSYAL  ERGONOMİK 4. Yukarıda tartışılan tehlike kaynakları ve risklerin normal bir sıralamada birbirlerine bir üstünlükleri yoktur. Yangın vb. Dolayısıyla risk yönetimi ve risk değerlendirmesi kavramları zaman zaman karıştırılmaktadır. Ancak öncelik sıralaması yapılan iş türü. Titreşim. diğer bir deyişle üst yönetimin gözetim ve sorumluluğuna giren yönleriyle süreçleri içerdiğini belirtmek gerekir. Risk değerlendirmesinde ise bahsi geçen süreçler. özellikle iş güvenliği uzmanı ve iş yeri hekiminin görev ve sorumluluklarını ifade etmektedir. bulunulan çevre. yapılan işlem çeşidi.  FİZİKSEL  MEKANİK : Yüksekten Düşmeler.. Şimdi biraz daha açarak şöyle bir tanım verebiliriz. Yangın vb. İyonize Olmayan Radyasyon  GÜRÜLTÜ: Gürültülü Ortamda Çalışma vb. .  GAZLAR/BUHARLAR: Gaz Birikmesi/Patlama. Darbeler vb. bir kurumda İSG ile ilgili tehlikelerin belirlenmesi. Kısa Devre.  ELEKTRİK: Elektrik Kaçağı. bu önlemlerin uygulanması ile tehlikeler. Batmalar vb. kullanılan teknoloji ve benzeri hususlar önemli oranda etkilemekte olduğu dikkate alınarak yapılacak her risk değerlendirme çalışmasında öncelik sıralamasının farklı olabileceği baştan kabul edilmelidir. bölümde kısa tanımı yapılmıştı. Sıçrama. Duman. Kaymalar – Düşmeler vb. teknik düzeyde yapılması gerekenleri.  TERMAL : Sıcaklık/Alev. Buhar.

Risk farkındalığı. vurgulanmaktadır. Türkiye mevzuatının ele alındığı takip eden bölümde bu bu gereklilik ayrıntılı şekilde tartışılacaktır. Başta 89/392 sayılı Çerçeve Direktif olmak üzere yavru direktifler ve diğer ilgili direktiflerde risk değerlendirmesi yapılması gerekliliği (gürültü. risk değerlendirmesinin doğru ve eksiksiz yapılması. İlk adım olarak doğru yapılmazsa (ya da hiç yapılmazsa) muhtemelen yerinde önlemler alınamayacağı. İSG risklerinin maliyetinin çok büyük olduğu (Avrupa’da yılda 167000 çalışan işle ilgili nedenlerle hayatını kaybetmektedir). fakat içerik olarak birbirlerine çok benzemektedir. • • • • • • • • Risk değerlendirmesinin İSG yönetiminde ilk adım olduğu ve kilit role sahip olduğu.Ayrıntılı şekilde konuyu ele almadan önce Avrupa Birliğinde (AB) konuya bakış açısına incelemek faydalı olacaktır. Adım adım AB’deki uygulamalar Türkiye’ye kanalize edilmeye çalışılmaktadır. Risk değerlendirmesinin basit. Uyumlaşma çalışmalarının yürütüldüğü AB Mevzuatında Risk Değerlendirmesi konusuna büyük önem verilmiş ve sistem adeta bu yaklaşım üzerine kurulmuştur. titreşim. anlaşılır hale getirilmesi gerektiği. tüm kurumlarda ve özellikle KOBİ niteliğinde işletmelerde yaygınlaştırılması için çaba sarf etmektedir. Adım: Bilgi Toplanması Bir işyerinde risk değerlendirmesi yapabilmek için şu bilgilere ihtiyaç duyulacaktır: . tehlikeli kimyasallar gibi pek çok konuda) sürekli ifade edilmiştir. Kampanyada. Avrupa iş Sağlığı ve Güvenliği Ajansı 2008 yılında Risk Değerlendirmesi Kampanyası başlatmıştır ve bu kampanya halen devam etrmektedir. Dolayısıyla İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü. Son yıllarda AB’de konuya verilen önem özellikle artmıştır. Risk değerlendirmesi aşağıdaki sorulara cevap arar:       Ne yanlış gidebilir? Bunun olasılığı nedir? Olursa ne tür sonuçlar doğurabilir? Riski nelerdir? Bu riskler kabul edilebilir düzeyde midir? Riskler nasıl azaltılabilir ya da ortadan kaldırılabilir? Risk değerlendirmesi süreçleri farklı ülke ve kurum uygulamalarında beş ya da daha fazla sayıda adımdan oluşmaktadır. 1. ancak çok düşük düzeyde olduğu. Kurumlara nasıl uygulayacaklarını göstermek gerektiği. Burada Avrupa İş Sağlığı ve Güvenliği Ajansının yaklaşımıyla paralel 5 adımlı bir yaklaşım sunulmaktadır. Kurumlara risk değerlendirmesinin bir yasal zorunluluk olduğunun hatırlatılması gerektiği. Bu değerlendirmeler AB ülkeleri için yapılmaktadır. Çünkü Türkiye’deki İSG yönetmeliklerinin büyük kısma AB direktifleriyle paralel şekilde tasarlanmıştır. algılaması ve iletilişiminin iş kazaları ve meslek hastalıklarının meydana gelmesini engellemede çok önemli. fazlasıyla Türkiye’deki kurumlar için de geçerlidir. Birçok kurumda özellikle KOBİ’lerde doğru ve yeterli risk değerlendirmesi yapılamadığı.

) İş kazası ve meslek hastalıkları kayıtları Kimyasallara dair ilgili malzeme güvenlik bilgi formları Mezuat ve standartlar Bilimsel ve teknik literatür Üretim planlama kayıtları (malzeme ihtiyaç planlaması verileri. kurulum. benzer diğer fabrikaların tecrübeleri. ) ya da her iş istasyonu (CNC freze-1. giyotin1. hava kalitesi. 3. vs. kullanma kılavuzları İşyeri ortamı ölçümleri (gürültü. teknik eleman görüşleri Teknik ve bilimsel literatür. tedarikçi verileri İş Etüdü raporları (işyeri ortamının ve iş istasyonları/tezgahlarının gözlenmesi) İSG kayıtları. Montaj hattı vs. gerekirse beyin fırtınasına başvurulması tavsiye edilir.) için ayrı ayrı tehlikelerin belirlenmesi yoluna gidilebilir. Hangi malzeme. usta ve mühendislere danışılması. 1. vs. işyeri gezilerek gözlemlerde bulunulması. işçi. teknik eleman görüşleri İş kazası ve meslek hastalıkları kayıtları. adımda ortaya konulan her tehlike için risklerin belirlenmesi ve analizi gerekir.).Hangi bilgilere ihtiyacım var? Hangi tezgahlarda ne işler yapılıyor. CNC freze v2. vs. taşeron işçilerini. Örneğin sadece uzmanların fark edebileceği tehlikeler (buharları reaksiyona girebilecek iki kimyasalın kapalı ortamda açık kutularda tutulması gibi) ya da sürekliliği olmayan tehlikeler (tehlikeli davranışlar. genç işçilere ve özürlü işçilere dikkat edilmelidir. Diğer taraftan işyeri büyüdükçe. İşyeri nispeten küçük olduğunda 3. hammadde/yarı mamül tedarikçilerinin ve tezgah/makine üreticilerinin vereceği bilgilerden istifade edilebilir. Risk değerlendirmesi sağlıklı bir ekip çalışmasıyla ve çalışanların katılımı sağlanarak . bunların kaynakları nedir? Tehlikelerin muhtemel sonuçları nedir? Önleyici tedbirler nelerdir? Hangi kazalar ve meslek hastalıkları meydana geldi? İşyeri için yasal ve diğer gereklilikler nelerdir? 2. boyama odası. teknik periyodik kontrol kontrol raporları. yönetici ve çalışanların geçmiş gözlemlerine başvurulabilir Mezuat ve standartlar Bu adımda işyerindeki tehlikelerin eksiksiz ve doğru bir listesi oluşturulur. bölümde verilen gruplandırmalardan biri kullanılarak liste oluşturulabilir. Bunun sağlıklı olabilmesi için çalışmanın sadece masabaşında yapılmaması. işleder) ve işyerini ziyaret eden misafirleri bekleyen tehlikelere dikkat edilmelidir. Ayrıca kısmi zamanlı işçileri. Adım: Tehlikelerin Belirlenmesi Bu bilgileri nereden bulabilirim? Ekipman. malzemelere dair teknik verileri içeren dokümanlar Teknolojik prosedürler. kaba şakalar gibi) ancak uzman görüşüne başvurarak ve ciddi beyin fırtınalarıyla ortaya çıkarılabilir. hangi operasyonları içeriyor? Buralarda kimler çalışıyor? Özellikle tehlikelere daha açık hamile kadın işçilere. benzer diğer fabrikaların tecrübeleri. vb. ergonomik ölçümler. Adım: Tehlikelerden Kaynaklanan Risklerin Değerlendirilmesi (Risk Analizi) 2. her departman için (depo. Tehlikeler belirlenirken fark edilmesi zor tehlikelerin de mevcut olabileceği akılda tutulmalıdır. ekipman ve prosesler kullanılıyor? Hangi operasyonlar yapılıyor? Ne şekilde. Ayrıca aynı ya da benzer sektördeki firmaların tecrübelerinden. mühendis ve ustabaşlarına danışılabilir Geçmiş kazalar ve meslek hastalıkları. işyeri dışında çalışan işçileri (bakım. tezgah. süreleri nedir? Hangi tehlikeler biliniyor.

İlk risk ikincisinden daha ağır bir yaralanmayla sonuçlansa da daha seyrek meydana gelmektedir. yani olasılığı düşüktür. Örneğin bakım için bir tezgahın üstünde çalışan işçinin düşme riskiyle. Kantitatif Risk Analizi için HSE’nin Temel Matris Yaklaşımı Şiddet Olasılık Düşük .9 Yüksek . Sonucu ise ağır yaralanma (omurilik zedelenmesi. Bu adımda en kritik görev. adımda bahsi geçen bilgi kaynaklarının da incelenmesiyle hiçbir riskin gözden kaçmasına özen gösterilmelidir.gerçekleştirildiğinde her tehlike için olası tüm riskler ortaya konacaktır.6 Yüksek Risk . Bunlar kantitatif (nicel) ve kalitatif (nitel) yaklaşımlardır. Kalitatif risk analizi ise riski ifade ederken sayısal değerler yerine ‘yüksek’. forklift ve diğer taşıma araçlarının firenlerinin tutmaması gibi riskler mevcuttur. 1. 2006). Kaygan zeminle ilişkili işçilerin düşmesi. Genel kabul gören tanım riskin olasılık ve şiddet değerlerinin bir çarpımı olarak ele alınmasıdır. Tablo 1. Ferret. sonucu ise ayak. Bunların ayrıntısına girmeden İngiliz İş Sağlığı ve Güvenliği Müdürlüğünün (HSE) hazırladığı matrislere dayalı kantitatif tablosunu incelemek faydalı olacaktır (Hushes. Şiddet kategorileri nettir.3 Orta Risk -3 Yüksek Risk . biri olasılık ve diğeri şiddet olmak üzere iki boyutu birlikte değerlendirilmelidir. ya da ‘3 ayda en az bir kez’ gibi sıklığı daha net ifade eden . Ekip çalışması ve katılım konusuna ileriki bölümlerde ayrıtılı yer verilecektir. Matematiksel bir formülle verelim.2 Orta Risk . Olasılıkta ise ya görece (subjektif) değerler verilir. çatlak ya da kırık şeklinde görülmüş olsun. felç gibi sonuçlar) olarak değerlendirilsin. Kaygan zeminde düşme ise her yıl ortalama 10 kez meydana gelmiş. Şimdi bir örnekle konuyu açalım. bilek ya da bacakta burkulma. Kantitatif risk analizi riski hesaplarken sayısal yöntemlere başvurur. çünkü ancak bu şekilde hangi riskin hangi riskten/risklerden daha büyük olduğuna dair bir sıralama yapmak mümkün olmaktadır. Risk = Olasılık x Şiddet Olasılık değerlerinin üretilmesinin zorluğu ve risk değerlerinin anlaşılmasındaki güçlük nedeniyle risk analizinde iki temel yaklaşım geliştirilmiştir. ‘düşük’ gibi ifadeler kullanır. kaygan zeminde yürüyen işçinin düşme riski nasıl kıyaslanacaktır? Burada risk kavramının.3 Yüksek Risk. risklere değer biçilmesidir.4 Yüksek . Risklere değer biçilmelidir. Bir işyerinde kaygan zemin bir tehlike olarak belirlenmiş olsun.1 Orta .2 Hafif -1 Düşük Risk – 1 Düşük Risk – 2 Orta Risk –3 Orta – 2 Düşük Risk .6 Olasılık: 3:Zararın meydana gelmesi kesindir ya da neredeyse kesindir 2:Zarar sık sık meydana gelir 1:Zarar nadiren meydana gelir Şiddet: 3:Ölüm ya da büyük yaralanma 2:Etkisi en az 3 gün süren hastalık ya da yaralanma 1: Diğer tüm yaralanma ya da hastalıklar Burada olasılık ve şiddet 3 kategoriye ayrılmıştır. Bahsedilen yüksekten düşme risk geçen 3 yıl içinde bir kez meydana gelmiş olsun. Risk analizinde kullanılan çok sayıda yöntem mevcuttur.

şiddeti 3 alınır. HSE ayrıca. AB’deki uygulamalarda genellikle yüksek risk kabul edilemez. hangi koşullarda uygulanacağı. Örneğin sanayi uygulamalarında 5x5lik matrisler kullanılan risk değerlendirmelerine sıkça rastlanır. Ancak her kurumun uygulaması farklı olabilir.tanımlamalar kullanılır. orta ve düşük risk kabul edilebilir olarak değerlendirilmektedir. risk değeri 3 olur. oluş mekanizmaları. • • • • • • • • • • Ön Tehlike Analizi (Preliminary Hazard Analysis) Kinney Yöntemi ( Kinney Method) Zürih Tehlike Analizi (Zurich Hazard Analysis) Makine Risk Değerlendirmesi (Machine Risk Assessment) Hata Türleri ve Etkileri Analizi (Failure Modes and Effects Analysis . Böylece riske değerler atanır. bölümde tartışılan kabul edilebilir risk kavramının görece . Aynı tür problemler olasılığı ve şiddeti daha fazla kategoriye ayırarak çözülebilir. risk değerini bulmak için kullandıkları kendilerine has tekniklerdir. Elbette kategorilerin sayıca artırılması değerlendirme işini daha karmaşık hale getirmektedir. lazımsa ilave önlemler alınmalıdır.FMEA) Hata Ağacı Analizi ( Fault Tree Analysis – FTA) Olay Ağacı Analizi (Event Tree Analysis –ETA) Tehlike ve İşletilebilme Çalışması (Hazard and Operability Studies – HAZOP) Olursa Ne Olur Analizi (What-if Analysis) Neden-Sonuç Analizi (Cause-Effect Analysis) Bu yöntemlerin hangi sektörlerde. Dolayısıyla kaygan zeminde düşme riski. risk ≤ 2 ise riski düşük. Kaygan zeminde düşme olasılığı 3. Aşağıda bazı risk analiz yöntemlerinin adları verilmiştir. 3 ≤ Risk ≤ 4 ise riski orta. Tablo 1’e bakarak kıyaslama yaparsak matris kullanan kalitatif risk değerlendirme yöntemlerinde riske sayısal değer verilmemekte. risk değeri 6 olur. Bu noktada 2. nasıl önlenebileceğine odaklanmaktadır. Bazen durum daha karmaşık bir hal alır: Yılda meydana gelen kaza ile üç yılda bir meydana gelen kazaya aynı olasılık değerini (1) vermek gerekir. 4. Eğer risk orta düzeyde ve kabul edilebilirse azaltılması için önlemlerin planlanması ve uygulanması tavsiye edilir. Eğer risk düşük düzeyde ve kabul edilebilirse aynı düzeyde kalması sağlanmalı. Risk ≥ 6 ise yüksek olarak tanımlamaktadır. Şimdi az evvelki örneğimize dönelim. Yüksekten düşme olasılığı 1. ya da ayak bileğinde çatlak ile kalça kemiği kırığına aynı şiddet değerini (2) vermek gerekir. Örneğin Tablo 1’de olasılık 3. Adım: Risklerin Azaltılması ya da Ortadan Kaldırılması için Önlemler Alınması Risklerin azaltılması ya da ortandan kaldırılması kısaca risk kontrolü olarak da tanımlanmaktadır. Bir önceki adım sonucunda yüksek ve kabul edilemez bulunan riskleri azaltmak ve mümkünse ortadan kaldırmak için harekete geçilmelidir. Bazı risk analiz yöntemleri de riske hiçbir nitel ya da nicel değer biçmemekte. neleri içerdiği gibi ayrıntılar Özkılıç (2005)’te bulunabilir. şiddet 3 değerini aldığı bir riskin değeri 3x3=9 olur. Bunların ayrımını yapabilmek için şiddeti daha yüksek sayıda kategoriye ayırmak gerekir. şiddeti 2 alınır. yüksekten düşme riskinden yüksektir (6 > 3). doğrudan riskin doğası. sadece ‘orta risk’ gibi ifadeler kullanılmaktadır. Bu iki riskte olasılıklar ve şiddetler farklı değerler almıştır. Bu özellikle tehlikeli iş kollarında geçerlidir. Bu değerlendirmeye göre alınacak önlemlerin niteliği değişecektir. Bu yöntemleri birbirinden ayıran başlıca fark.

üretim temposunun sağlığa etkilerini düşünmek ve monotonluğunu azaltmak. Ortadan kaldırılamayan tehlikeleri değerlendirmelere tabi tutmak. Bu adımda riskleri azaltmak ya da ortadan kaldırmak için 89/391 EEC Çerçeve Direktifinde tanımlanan risk kontrol hiyerarşisini takip etmek faydalı olacaktır. Risklerin kaydedilmesi iş güvenliği uzmanlarının ve iş yeri hekimlerinin sorumluluğundadır. aradaki farklılıkları görebilmeniz için incelemeniz faydalı olacaktır. teknolojiyi. Ayrıca önlemlerin ne derece etkin uygulandığı. f) Tehlikelerin yerine tehlikesizleri veya daha az tehlikelileri ikame etmek. e) Teknik gelişmeleri adapte etmek. 5. yanlış uygulamalar olup olmadığı gibi konular da izlenmelidir. her risk için geliştirilen engelleyici ya da koruyucu önlemlerin (sesi kaynağında yalıtmak ya da kulaklık kullanmak gibi) kayıt altına alınmasında büyük fayda vardır. i) İşçilere uygun talimatları vermek. çalışma ve üretim yöntemi seçimlerinde. a) b) c) d) Tehlikeleri ortadan kaldırmak. iş organizasyonunu. Adım: Risklerin Kaydedilmesi ve İzlenmesi Risk değerlendirmesi sürecinde saptanan tehlikelerin. İşyerinde zaman içinde yapılacak değişiklikler ve iyileştirmelerle bazı riskler ortadan kalkabileceği gibi yeni riskler de doğacaktır. özellikle işyeri tasarımında. Özellikle Türkiye’de KOBİ’lerin kullanabileceği benzer bir yaklaşım İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü tarafından hazırlanmıştır ve Genel Müdürlüğün web sitesinden indirilebilir. iş makinası. Buna göre işverenler şu prensipleri uygulayacaklardır.olduğu ve kurumu yasal açıdan sorumluluktan hiçbir şekilde kurtarmayacağını hatırlatmak gerekir. h) Toplu korunma önlemlerine kişisel korunma önlemlerinden daha çok öncelik vermek. Bunların kayıtlarda belli periyotlarla ya da değişiklik olduğunda (yeni tezgah alımı gibi) güncellenmesi gerekir. İşleri kişilere uygun hale getirme. ancak kayıtların doğru yapılıp yapılmadığının takibi ve genel risk değerlendirme sürecinin izlenmesi üst yönetimin sorumluluğudur. Çoğu zaman bunlar bir tablo şeklinde düzenlenebilir. g) Çalışma ortamına ilişkin bütün şartları. 5 Adımda Risk Değerlendirmesi (2007) yukarıda sunulan yaklaşıma çok benzemektedir. çalışma şartlarını ve sosyal ilişkileri bir arada değerlendirerek birbirini destekler mahiyette tedbirler politikası geliştirmek. . Tehlikeler ile kaynağında mücadele etmek. bunlardan kaynaklanan risklerin ve düzeylerinin. Uzmanlar ve yönetim aşağıda verilen sorulara bu adımda cevap aramalıdır: • • • • • • • Kararlaştırılan önlemler planlandığı gibi tamamlanmış mı? Bu önlemler yerinde önlemler mi? Bu önlemler uygulanmış mı? Bu önlemler doğru bir şekilde uygulanmış mı? Seçilen yöntem çalışıyor mu? Yapılan değişiklikler amaçlarınıza uygun sonuçlanmış mı? Değerlendirilen risklere maruziyet ortadan kaldırılmış veya yeterince azaltılmış mı? Burada verilen ve 5 adımdan oluşan risk değerlendirmesi yaklaşımının Avrupa İş Sağlığı ve Güvenliği Ajansının önerdiği bir yaklaşım olduğunu tekrar belirtmekte yarar vardır. Dünyada farklı kurumlar tarafından geliştirilen genel ya da sektöre özel farklı yaklaşımlar da söz konusudur.

RİSK DEĞERLENDİRMESİYLE İLGİLİ TÜRK MEVZUATI 4857 sayılı İş Kanununa göre çıkartılmış yönetmeliklerin çoğunda. Biyolojik etkenlere maruz kalma riski bulunan herhangi bir çalışmada. • İşyeri yönetiminin de iş sağlığı ve güvenliği konularında bilgi sahibi olmalarını ve bu konularda karar vermelerini sağlar. düzeyi ve süresini belirleyerek sağlık ve güvenliğine yönelik riskleri değerlendirmek ve alınması gereken önlemleri belirlemek (Biyolojik Etkenlere Maruziyet Risklerinin Önlenmesi Hakkında Yönetmelik). işyerinde risklerden özel olarak etkilenebilecek işçi gruplarının durumunu da kapsayacak şekilde sağlık ve güvenlik yönünden risk değerlendirmesi yapmak (İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği – Bu yönetmelik Danıştay tarafından 2006’da iptal edilmiş olup temyiz süreci devam etmektedir). • İşyerindeki gerekli düzeltici ve önleyici faaliyetlerin gerçekleştirilmesini sağlayacak verilerin kaydedilmesini. . 4857 sayılı İş Kanunu’nun 78. risklerle kaynağında mücadele etmek. Patlayıcı ortamdan kaynaklanan özel risklerin değerlendirmesini yapmak (Patlayıcı Ortamların Tehlikelerinden Çalışanların Korunması Hakkında Yönetmelik). • İşyerinde yasal yükümlülükler ve iş sağlığı ve güvenliği politikası çerçevesinde kabul edilebilir düzeye indirilmiş risk ile çalışılmasını sağlar. ya da insanlarda yanlış güvenlik bilinci oluşmuş olabilir. maruziyet miktarı ve maruziyet süresinin belirleyerek risk değerlendirmesi yapmak (Kanserojen ve Mutajen Maddelerle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik).Son olarak risk değerlendirmesinin başlıca yararlarını ise şu başlıklar altında verebiliriz: • İşyerinin yazılı prosedür ve politikalarının oluşmasını ya da olgunlaşmasını sağlar. bu maddelere maruziyet şekli. alınan tedbirlerle önlenemeyen risklerin analiz ve değerlendirmesini yapmak (Kişisel Koruyucu Donanımların İşyerlerinde Kullanılması Hakkında Yönetmelik). • İşyerinde yanlış güvenlik tedbirleri alınmış olabilir. maddesine göre çıkartılan yönetmeliklere göre işverenin yükümlülükleri şöyledir: • • • • • • Riskler önlemek. • Risk analizi prosesinden alınan ilk sonuçlar ile organizasyon ya da işletmedeki olası tehlikeler ve alınacak önlemler belirlenir. Kişisel koruyucu donanımları değerlendirmek ve seçmek. tüm bu tedbirlerin ve güvenlik bilincinin gözden geçirilmesini sağlar. önlenmesi mümkün olmayan riskleri değerlendirmek. İşyerinde tehlikeli kimyasal madde bulunup bulunmadığını tespit etmek ve tehlikeli kimyasal madde bulunması halinde risk değerlendirmesi yapmak (Kimyasal Maddelerle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik). • 5. sonuçların izlenmesini ve ölçülmesini sağlar. • İşletme. organizasyon ya da kurumdaki risklerin büyüklüğünün hesaplamasına ve riskin tolere edilebilir olup olmadığına karar verilmesini sağlar. işverenlere işyerlerinde “Risk Değerlendirme”’si yapma ve alınan sonuçlara göre gerekli sağlık ve güvenlik önlemlerini belirlenme zorunluluğu getirilmiştir. işçinin bu maddelere maruziyetinin türü. Kanserojen ve mutajen maddelere maruziyet riski bulunan işlerde çalışanların. Bu daha önceli iş kanununa kıyasla yapılan en önemli yeniliklerden biridir. İşyeri çalışanlarının iş sağlığı ve güvenliği konularında bilgi sahibi olmalarını ve katılımını sağlar.

Bu yönetmelikler. İş Güvenliği Uzmanlarının Görev. Aşağıda verilen maddenin tümüne bakıldığında daha önce ele alınan risk değerlendirmesiadımlarıyla paralel bir yaklaşımı görebilirsiniz. Sorumluluk ve Eğitimleri Hakkında Yönetmeliktir. Maddesinde yer verilmektedir. gerekli çalışmaları planlayarak alınacak sağlık ve güvenlik önlemleri konusunda işvereneönerilerde bulunmak ve takibini yapmak yer alır. Maddesinde (2008 yılındaki değişiklikle) bu kanuna tabi işyerlerinde iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili konularda yapılacak risk değerlendirmesinin Sağlık Bakanlığının görüşü alınarak Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca çıkarılacak yönetmeliklerle belirleneceği ifade edilmektedir. yukarıda maddeler halinde atıflar yapılan konuları da içine alan görevleri olduğu ifade edilmektedir. önleyici ve düzeltici faaliyetikapsayan çalışma ortamı gözetimi bulunmaktadır. ancak halen yeni yönetmeliklerin çıkarılması ve böylece risk değerlendirmesinin daha kapsamlı şekilde işyerlerinde uygulanmasının zorunluluk haline getirilmesi beklenmektedir. Ayrıca Türkiye Cumhuriyeti kanunlarında da risk değerlendirmesine yer verilmektedir. Diğer iki yönetmelikte belirtilen İş güvenliği uzmanlarının görevleri arasında risk değerlendirmesinin yapılmasını sağlamak. İşyeri hekimlerinin görevleri arasında ise işsağlığı ve güvenliği çalışmaları kapsamında işyerinde periyodik incelemeler yapmak ve riskdeğerlendirme çalışmalarına katılmak yer almaktadır. Ayrıca iş sağlığı hizmetlerine ilişkin 161Numaralı ILO (Uluslar arası Çalışma Örgütü) Sözleşmesi (ILO kabul tarihi: 7/6/21985)TBMM’nden kanun olarak geçirilmiş ve 13. Bu yönetmeliklerin ilki ile düzenlenen işletme içinde oluşturulacak İş Sağlığı ve GüvenliğiBirimleri (İSGB) ve birden çok işyerine bu hizmetleri sağlayacak Ortak İş Sağlığı veGüvenliği Birimlerinin (OSGB) görev. Sorumluluk ve Eğitimleri Hakkında Yönetmelik ile İşyeri Hekimlerinin Görev. Yukarıda adı geçen yönetmelikler bu maddeye istinaden çıkarılmıştır. Yetki. Çalışma merkezlerinde (operatörün çalıştığı çalışma yeri).01.2004 tarih ve 25345 sayılı Resmi Gazetede yayımlanmıştır. Mekanik titreşime maruziyetten kaynaklanan risklerin belirlemesi ve değerlendirmesini yapmak (Titreşim Yönetmeliği). asbestin türü ve fiziksel özellikleri ile çalışanların maruziyet derecesini dikkate alarak risk değerlendirmesi yapmak (Asbestle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik).• • • • • Asbest tozuna maruziyet riski bulunan çalışmalarda. yetki ve sorumlulukları arasında işyerinde sağlık vegüvenlik risklerine karşı yürütülecek her türlü koruyucu. İş Sağlığı ve Güvenliği Hizmetleri Yönetmeliği. Yukarıda yönetmelikler açısından bir değerlendirme verilmiştir. Risk Değerlendirmesine sözleşmenin 5. Yetki. ekranlı araçların kullanımından kaynaklanan zorlayıcı travmalara neden olabilecek riskleri belirlemek ve bu riskleri ortadan kaldıracak veya en aza indirecek sağlık ve güvenlik önlemlerini almak (Ekranlı Araçlarla Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik). 4857 sayılı İş Kanununun 78. Sondajla Maden Çıkarılan İşletmelerde Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği) Ayrıca. Gürültüden kaynaklanan risklerin belirlemesi ve değerlendirmesini yapmak (Gürültü Yönetmeliği). Madde: . 27 Kasım 2010 tarih ve 27768 sayı ile Resmi Gazetede yayımlanan üç yönetmelikte devamlı olarak en az 50 işçi çalıştırılan işyerlerinde çalışan işyeri hekimleri ve iş güvenliği uzmanlarının. Yer altı ve yer üstü maden işletmeleri ile sondajla maden çıkarılan işletmelerde “Sağlık ve Güvenlik Dokümanı” hazırlanırken işçilerin iş yerinde maruz kalabilecekleri risklerin belirlemesi ve değerlendirmesini yapmak (Yeraltı ve Yerüstü Maden İşletmelerinde Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği. 161 Numaralı ILO Sözleşmesi 5.

İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği (yukarıda yönetmelikler kısmındaki ilk madde) iptal edilmiş olmakla birlikte bu yönetmelikte geçen işverenin yükümlülüklerinin yeni yasada da benzer hükümlerle yer alması beklenmelidir.” Bu prensip İSG için de geçerlidir. kantinler. • İş kazaları ve meslek hastalıklarının analizine katılma. Çalışanların risk değerlendirmesi faaliyetlerine (tehlike/risk belirleme. bakımı ve seçimi ve çalışma sırasında kullanılan maddeler dahil olmak üzere işin planlanması ve organizasyonu konusunda tavsiyede bulunma. solunum güçlüğü vs. iş sağlığı hizmetleri. • Yeni teçhizatın sağlık açısından değerlendirilmesi ve test edilmesi gibi iş uygulamalarının iyileştirilmesine yönelik programların geliştirilmesine katılım. Daha önceden bahsedilen ramak kala olayları da bildirmesi. Çalışanların katılımını sağlamak için çalışanları etkin bir şekilde bilgilendirmek ne kadar önemli ise çalışanlardan tehlikeler. işçinin sağlığını etkileyebilecek çalışma ortamında ve iş uygulamalarındaki faktörlerin gözetimi. işçilerin sağlığının gözetimi. Son olarak 2011 yılında yasalaşması planlanan İş Sağlığı ve Güvenliği Yasa Taslağında da risk değerlendirmesine vurgu yapıldığını belirtmemiz gerekir. • İşin işçiye uygunluğunun geliştirilmesi. risk . • Sağlık üniteleri.) ile bunların nasıl önlenebileceği konusunda iş güvenliği uzmanına ve iş yeri hekimine çok yararlı bilgiler verebilir. • İş sağlığı. risk farkındalığı oluşturma ve doğru risk algılaması sağlamada faydalı olacak başlıca yöntemlerdir. • İlk yardım ve acil durum tedavi hizmetlerini örgütleme. • İşyerlerinin tasarımı. güvenliği. Bu noktada toplam kalite yönetiminde vurgulanan önemli bir prensibi tekrarlamak gerekir: “İşi en iyi yapan bilir. 6. • Mesleki rehabilitasyon önlemlerine katkıda bulunma. • İşyerlerinde sağlığa zararlı risklerin tanımlanması ve değerlendirilmesi. riskler ve önlemler hakkında bilgi temin edebilmek de o kadar önemlidir. makine ve diğer teçhizatın durumu. başından geçen meslek hastalıkları (bel ağrısı.Her işverenin istihdam ettiği işçilerin sağlık ve güvenliği için sorumluluğu saklı kalmak kaydıyla ve işçilerin iş sağlığı ve güvenliği konusunda katılımının gerekliliği göz önüne alınarak. önlemler vs) katılımını sağlayabilmek için öncelikle bilgilendirilmeleri gerekir. işletmedeki iş risklerine uygun ve yeterli olacak şekilde aşağıdaki görevleri kapsayacaktır. kişisel ve müşterek koruyucu donanım konularında tavsiyede bulunma. eğitim ve öğretim sağlamada işbirliği. Bir işçi geçmiş tecrübeleri ve aldığı eğitimler ışığında çalıştığı tezgahta yaşanan geçmiş kazalar. Eğitimlere ilave olarak iş yerinde gerekli uyarı işaretlerinin kullanılması. Çalışanların maruz kalabilecekleri iş güvenliği riskleri ve meslek hastalıkları konusunda bilgi sahibi olmaları verilecek düzenli İSG eğitimleriyle sağlanabilir. yaşanabilecek kazalar. • İş ile ilişkisi bakımından. yatakhaneler ve işveren tarafından bu tür hizmetlerin sunulduğu yerler dahil olmak üzere. hijyen ve ergonomi alanlarında bilgi. RİSK DEĞERLENDİRMESİ EKİBİ VE ÇALIŞAN KATILIMI Risk değerlendirmesinin kimler tarafından yürütüleceği ve çalışanlarla nasıl iletişim içinde olunacağı dikkat edilmesi gereken konulardır. • İş sağlığı. iş güvenliği uzmanları ve iş yeri hekimlerinin çalışanları işbaşında gözleyerek gerekli uyarılarda bulunmaları. hijyen ve ergonomi.

L. içten pazarlıklı.). G. 3. Bu durumda çalışanın kendi bilgi. ABP Yayınevi. işyeri hijyeni. İş güvenliği uzmanı.. • • KOBİlerde böyle bir ekibi kurmak çoğu zaman mümkün olmayabilir.. adam yerine koyması. Ancak risk değerlendirmesinin yürütülmesi. tüm çalışanlar iş yeri ortamı (hava kalitesi. Elbette bu çalışanın temel İSG konularında ve risk değerlendirmesi konusunda bilgili olması gerekecektir. Baskı.. Üst yöneticiler çalışanlarına güveniyorsa ve çalışanlar da yöneticilerine güveniyorlarsa sağlıklı bir iletişim için en önemli koşullardan biri yerine getirilmiş demektir. Aksi taktirde çalışanların isteksiz. sıcaklık. Böyle bir ortamı yaratmakta başlıca sorumluluk üst yönetime aittir. nem. bilgi saklayan davranışlar göstermeleri sıkça görülecektir. varsa başta risk değerlendirme uzmanları veya iş güvenliği uzmanları olmak üzere işyeri hekimleri. 1996. çalışanları doğru şekilde bilgilendirememesi ve onların aktif katılımını sağlayamaması gibi riskler söz konusu olacaktır. Çalışanları bilgilendirmek ve onlardan aktif katılım sağlamak zaman zaman zor olabilir. teknik elemanlar ve çalışanlardan oluşan bir ekip tarafından gerçekleştirilmelidir. onları yaptığı iş açısından yeterli ve becerikli görmesi çok önemlidir. Mayıs 2007. vs. Diğer taraftan özellikle batı dünyasındaki uygulamalar incelendiğinde işveren veya işveren temsilcilerinin risk değerlendirmesinin her aşamasında yer aldığı görülecektir.. İşyeri Hekimi. Özellikle olumlu bir çalışma atmosferinin eksikliği yönetimin bu bağlamda işini güçleştirecektir. L. N. Çalışanlar yada temsilcileri Risk değerlendirme çalışmalarının yapıldığı bölümün yetkili teknik elemanı. tecrübe ve risk algısıyla işyeri risklerine bakması ve dolayısıyla subjektif olması. Mevzuatta risk değerlendirmesini kimlerin gerçekleştirmesi gerektiğine dair net bir husus yoktur (iptal edilen yönetmeliklerde bazı hususlar belirtilmiştir). “Loss Control Management: Practical Loss Control Leadership”. revised ed. bu kişi yada kuruluş uzmanları. Bird. 2006. Ekipte yer alması tavsiye edilen yetkililer ise şöyledir: • • • • İşveren veya temsilcileri. “İş Güvenliği”. .değerlendirmesinin daha doğru ve isabetli yapılabilmesini sağlacaktır. G. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Genel Yayın NO:140. Güvenin sağlanabilmesi için de üst yöneticinin çalışanlarına değer vermesi. çalışma koşulları gibi genel İSG konularında yönetim için faydalı bilgiler aktarabilirler. Dışarıdan hizmet alınması durumunda. samimi bir iletişim olmasıdır. gürültü. Böyle durumlarda yönetimin İSG ile görevlendirdiği bir çalışan da tek başına bu faaliyetleri yerine getirebilir. E. Germain. Sadece üretimde çalışan işçiler değil. Dizdar. KAYNAKLAR: “5 Adımda Risk Değerlendirmesi”. Olumlu bir çalışma atmosferini sağlamanın başlıca şartlarından biri işyerinde gerek yönetim ve çalışanlar arasında gerekse çalışanların kendi arasında sağlıklı. Diğer taraftan risk değerlendirmesi daha hızlı ve daha az maliyetle gerçekleştirilecektir.

http://hwi.tr/files/konfsunum/ Özkılıç. .. H. Ridley. 38(3). 2008. L. Ö. Ferret. 6-9.europa.gov. “İş Sağlığı ve Güvenliğinde Risk Değerlendirmesi”.. “Safety Management: A Call for (R)evolution”. 3rd ed. 2008. Türk Standartları Enstitüsü. “İş Sağılığı ve Güvenliği Yönetim Sistemleri – Şartlar”.doc.. 16-21. Özkılıç. Health and Safety Executive. Aralık.. J.. 2006. “Safety at Work”. European Agency for Safety and Health at Work. 8(40).gov. 2004. Ö. Yayın No:246. Professional Safety. “Yeni Mevzuat Işığında İş Sağlığı ve Güvenliği”. TS 18001. “10 Adımda Hilal_KINLI. Yönetim Sistemleri ve Risk Değerlendirme Metodolojileri”. Mart 1993.eu Hansen.uk/ Hughes. “İş Sağlığı ve Güvenliği Metodolojileri.. http://www. Channing. Elsevier Ltd. Nisan 2008. www. (Butterworth-Heinemann).osha. “Introduction to Health and Safety at Work”. J. A. İş Sağlığı ve Güvenliği Dergisi. 7th ed. P. E.. Kınlı.hse. TMMOB Yayınları. Mart 2005. Tisk Yayınları. Hungary.isggm.. Risk Değerlendirme”..Esin.

You're Reading a Free Preview

İndirme
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->