P. 1
Halis-Calman ESermaye

Halis-Calman ESermaye

|Views: 85|Likes:
Yayınlayan: mim655

More info:

Published by: mim655 on Feb 18, 2011
Telif Hakkı:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOC, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

02/18/2011

pdf

text

original

Aile Şirketlerinde Entelektüel Sermaye Açısından Bilgi Yönetimi Uygulamalarının Değerlendirilmesi

MUHSİN HALİS İSKENDER ÇALMAN

ÖZET Örgütsel bilgi, sürdürülebilir rekabetin önemli bir unsurudur. Bu nedenle bilginin kuramsallaştırılması faaliyeti olarak kabul edilen Entellektüel Sermaye (ES) hem araştırmacılar hem de uygulayıcılar cazibesini korumaktadır. Entellektüel Sermayeye ilişkin yazın incelendiğinde onun çok sayıda disiplinin oluşturduğu bir mozaik olduğu görülmektedir. Muhasebeciler, bilgi teknolojisi uzmanları, sosyologlar, psikologlar, insan kaynakları yöneticileri ve eğitimciler farklı bakış açılarıyla ES’yi değerlendirmektedirler. Muhasebeciler ES’nin bilançoda nasıl ifade edileceğini, Bilgi teknolojisi uzmanları, onu bilgi sistemlerine nasıl kodlayacaklarını araştırtmaktadırlar. Sosyologlar bir güç olarak ES’nin dengeleyiciliğini açıklamaya çalışmaktadırlar. Psikologlar ES ile ilgili gelişimi zihinsel süreçlere dayandırmak istemektedirler. İnsan kaynakları yöneticileri entelektüel sermaye konusunda yatırımın karlılığını (ROI) hesaplamak istemektedirler. Eğitim ve geliştirme çalışanları entelektüel sermayeyi kurma ve ölçme konusunda yoğunlaşmaktadırlar. Bu çalışmada yönetim disiplinlerinin farklı alanlarından derlenen anlaşılır bir literatür taramasıyla birlikte, şirketlerin Bilgi Yönetimi uygulamaları çerçevesinde ES’nin değerlendirilmesine ilişkin bir saha araştırması ve sonuçları sunulacaktır. I.GİRİŞ Yönetim bilimci akademisyenlerin, teori geliştirme ve geliştirdikleri teorileri uygulama ve öğretme gibi iki önemli amaçları vardır. Bunun bir sonucu olarak mevcut yönetim bilgilerinin ve araştırılmakta olan değişimlerin yeni nesil yöneticilere nasıl aktarılacağı kaygısını taşımaktadırlar. Bu çerçevede yeni araştırmalar yapma ve hatta önceki çalışmalardan yeni fikirler çıkarma çabaları da buna eklenmekte, ilave olarak denenmiş olanı kavramsallaştırmak gibi bir sorumluluk da üstlenmektedirler. Bilginin kavramsallaştırılması konusunda akademisyenlerin olumlu katkılarının var olup olmadığı konusundaki tartışmalar yüzyıllardır sürse de, akademisyenler kullanılabilir bilgileri kavramsallaştırarak onu yeni nesillere bilimsel nosyonlarla sunmalıdırlar. Öğrenmenin maliyetinin yükselmesi, alternatiflerin artması ile bilgi talebinde bulunanların harcamalarına dikkat ettikleri görülmektedir. Bir çok eğitimin artık maliyet değil bir yatırım olduğu konusundaki görüş yaygınlığını artırarak devam etmektedir. Bilginin bir değer olarak artık bilançolarda yer alması ve bilgi temelli katma değerin ölçülebileceğine yönelik ciddi iddialar akademik alanda olduğu kadar uygulama alanında da önemsenmektedir. Bu rekabet artırıcı yeni trendin adı entellektüel sermayedir. Akademisyenlerin de iddialı bir şekilde bu kavram üzerinde çalışmaları bundandır. Ancak henüz yeni ve daha önce söylenmemiş olan bu kavramın teorik çerçevesi kesin hatlarla belirlenmiş değildir (Bontis, 1999:272). Günümüzde sıkça sorulan sorulardan biri entellektüel sermayenin hangi alanlarda katma değer yaratacağıdır. Bu soruya cevap olarak değişik bir perspektifler kullanılabilir. Birincisi, Entellektüel Sermaye 1990’lı yılların başında popüler ve yaygın kullanılmaktaydı (Stewart, 1991, 1994). Entellektüel Sermaye Stewart tarafından “Yeni bir tenis topu markası – hatları pek belirgin olmayan ama oldukça büyük zıplamaya yeteneğine sahip” şeklinde tanımlandı. Ancak yaygın olarak araştırılan; değişim mühendisliği, kalite çemberleri, amaçlara göre yönetim vs. gibi konuların moda kavramı çerçevesinde yarattığı tartışmalara ES kavramı da dahil oldu; çünkü bunların bir çoğu moda olmaktan öte geçemeyeceği düşünülen kavramlardı. Bu ön yargıdan dolayı yeterince ciddi çalışmalar ortaya çıkmamaktadır. Yinede ES’nin “belirsizlik” özelliği, zor problemlere çözümler bulmak için daima fırsat kollayan, daha çok uygulama ile ilgilenen bazı meraklı araştırmacıların ilgisini çekmeye devam etmektedir. ES alanında ilk çalışmalara bakıldığında “tanımsız ve kavranması zor” retorik bir içerik taşıdığı görülmektedir. Ancak yaratılan bilginin katma değere dönüşmesi için ölçülebilmesi bir zorunluluktur. Bu nedenle ES ile ilgili asıl problem ES’nin ölçümüdür. Maalesef başlangıçtaki kavramsal tartışmalar “soyut içeriğin” aslında kolay dokunulabilir “somut” boyutunun dikkatten kaçmasına ve akademisyenler için dipsiz bir kuyu gibi algılanmasına yol açmıştır. Entellektüel sermayenin yeni ekonomik boyutu da ilgiçtir. Ekonomi literatüründe kıt kaynakların nasıl yönetileceğini öğretmek zaman almaktadır. Geleneksel ekonomik model, arz ve talebin pazar fiyatını belirlediği, kıtlık varsayımlarına bağlı olarak geliştirilmiş ilkelere dayanır. Bütün yeni başlayanlara, “eğer arz düşerse

Barney 1986a.Wernerfelt. 2. bütün firmaların erişimine açık olduğunu varsayarak ‘üretim fonksiyonları’ kümesi içinde etkisiz bir unsur olarak görüp bilgiden kaynaklanan performans farklarını önemsememektedirler (Nelson 1991. 1973. 1982. Teece 1982). onun sistematik bir şekilde ele alınması muhtemelen ‘bilimsel yönetim’e dayanır. Charles Handy (1989) bir firmada sadece sahip olunan bilginin %20’sinin kullanıldığını ifade etmektedir. Schumpeter (1934) ise bir bütün olarak ele aldığı ekonomideki değişim sürecine dikkatini yoğunlaştırmıştır. bilgisayarın ve bilişsel bilimin gelişmelerinden derinden etkilenen Simon’a (1945) aittir. ‘Örgütsel ekonomi’ ve ‘örgüt teorisi’.fiyatlar yükselir” kuralı öğretilir. Yeni ürün ve faaliyetlerin ortaya çıkmasını ‘bilgi’nin tekrar tekrar ve değişik kombinasyonlar oluşturmasına bağlamaktadır. Barnard (1938) ise yönetim sürecinde ‘davranışçı bilgi’ yi de hesaba katarak bilimsel yönetimin ufuklarını genişletti. geleneksel formal iktisadi araçlarının çoğu optimal ‘ürün piyasası’ faaliyetlerini belirlemekte kullanılırken. Frederick Taylor (1911). 1900’lü yılların başındaki dünyadaki tüm bilgiler 30 yılda bir iki katına çıktığını göstermektedir. Rumelt. şu anki piyasa fiyatı gibi bileşenlerden oluşur. 1984. Bütün firmaların. piyasanın . Fudenberg ve Tirole. herhangi bir varlık elde edildiğinde katlanılan maliyet. Bugün. ‘evrimci teori’ (Nelson ve Winter. 1970 lü yıllara gelindiğinde bu rakam 7 yıla inmekte yani yedi yılda tüm bilgilerin iki katına çıkmaktadır. 1999: 275). Biraz da bu eksikliğe tepki olarak. Christensen. neoklasik ekonominin ‘bilgi’ye yaptığı görmezden gelme muamelesi sürmektedir. gerçek ekonomiler için çok zor bir durum oluşturmaktadır. 1965. Venkatraman ve MacMilla. Nelson ve Winter’e göre bilgi. düzenli ve tahmin edilebilir karakterli davranışsal kalıplar (veya kendi deyimleriyle ‘rutin’ler) olarak saklanır. Bir işletmenin ekonomik değeri sadece onun görünen mal varlığı kadar değildir. firma farklılıklarının bulunduğunu ileri sürmektedir (Nelson. üretimin maliyet yapılarını bütün yönleriyle belirleyerek bilgiyi. 1991). Andrews. örgütlerin. Hall. Teece. işletmenin kuruluşundan hâlihazırdaki durumuna kadar katlandığı maliyet. Bu arada bu önemsememe eğilimine kısmi bir istisna olarak ‘yaparak öğrenme’ konusundaki endüstriyel örgüt literatürünü gösterebiliriz (bkz. yenileme maliyeti. Bu iki görüşün birbiri içinde erimesiyle ileride ‘örgüt teorisi’nin temelini oluşturacak yeni bir ‘bilgi yönetimi’ sentezi doğmuş oluyordu. 1996). güvenilir ek hizmetler ve dağıtım ağı da bir işletmenin görünmeyen mal varlıklarıdır. 1991. Fakat yönetimle ilgili fonksiyonların yerine getirilmesinde ‘karar alma’yı kavrama önceliği. Genelleştirilecek olursa. yüksek kalitede ürün. strateji sahasında son 40-50 yılda küçümsenmeyecek sayıda teori üretildi. 1987) ve ‘öz yeterlilikler’ (Prahalad ve Hamel. Penrose (1959) bu görüşü daha da ileriye taşıyarak örgüte kişisel bir sıfat kazandırarak onu hafızası olan bir varlık gibi bir çeşit ‘bilgi koruma deposu’ olarak ele aldı. Nelson ve Winter gibi evrimci teorisyenler (1982) de firmayı bilgilerin depolandığı ve saklandığı bir kasa olarak yorumladılar. insanın bilişsel kapasitesinin sınırlarının farkına varmış ve literatüre ‘sınırlı rasyonellik’ terimini sokmuştur. Tsai. Ekonomi biliminin genel kabul görmüş sınırları içinde kalan ekonomistler. firmanın ekonomik performansının belirlenmesinde önemli bir rol oynadığını ileri sürüldü. 1990) gibi örnekleri dahil edilebilir. 1989. Bu açık. 1984). Bu yaklaşımlara ‘genel strateji’ (Ansoff. Bilimsel çalışmalar. Andrews ve Guth.LİTERATÜRDE ENTELEKTÜEL SERMAYE Bilginin önemi tarihin derinliklerine kadar uzansa da. 1982. Burada soru örgütlerin bu olguları rasyonel bir şekilde kullanıp kullanmadıkları ile ilgilidir. 1959. Rubin. 1991. (Penrose. ‘entellektüel sermaye’ kuşağının sınırlarını büyük olasılıkla örgütün kolektif ‘sınırlı rasyonelliği’ tayin edecektir. 1992). 1971). Birçok teorisyen ‘stratejik analiz’in ana merkezinde endüstriyel farklılıkların değil. yenilenmek için bilgiyi geliştirme. işçilerin yaşadıkları deneyimleri ve ifadeye edilmemiş yeteneklerini nesnel kurallar ve formüllerle ifade etmeye çalışmıştı. Rekabet avantajı ekonomik olarak analiz edildiğinde. 1969. Diericks ve Cool. Bu bağlamda entellektüel sermayenin önemini daha iyi bir gerekçe ile açıklamaya da gerek kalmamaktadır (Bontis. Daha yakın zamana kadar stratejik işletme yönetiminde görülemeyen kaynakların varlığı ve oynadığı role yeterli değer verilmiyordu. geleneksel ‘strateji’ kavramı firmanın kaynak durumu cinsinden ifade edilmektedir (Learned. ‘firmanın kaynak tabanlı incelenmesi’. Winter. Bilgi Yönetimi. Araştırmacılar bunu biraz daha ileriye götürerek öngörülmemeler ile 2010 yıllarında dünyadaki tüm bilgilerin 11 saatte bir iki katına çıkacağını tahmin ediyorlar. Geleneksel sermaye girdileri fiziksel mekan ve para olanakları ile sınırlı iken. bu farklılıkların. fakat mevcut liteartürde bu önemli konu hak etmediği bir muameleyle karşı karşıya kalmıştır (McGrath. Bir işletmenin ekonomik değeri işletmenin. Wernerfelt. bilgi akışı ve sermaye stok’u gibi birbiri ile bağlantılı iki olguyu kapsamaktadır. Ancak bir kaynak olarak bilgi kıtlık varsayıma göre değerlendirilemez. Bilgi. iş stratejilerinin önemli alt başlıklarından birini oluşturur. Bundan da öte. koruma ve kullanma amacıyla kullandıkları stratejilerin doğası ve performans sonuçları. ‘bilgi yönetimi’ nde firma düzeyinde farklılıkların varlığını kabullenmekle kalmayıp. 1986). Bilgi arzı ne kadar çok olursa veya paylaşımı ne kadar çok olursa o kadar çok değer kazanır. endüstrideki firmaların karlılığının nasıl belirlendiği daha açık olarak ortaya çıkacaktır. Simon.

1967) görüşleriyle çelişirler. literatüre Nelson ve Winter (1982:134)in “An Evolutionary Theory of Economic Change” tarafından sokulmuştur. 1999:278). Bu teoriye önemli katkı yapanlar arasında Penrose (1959) ve Chandler (1977.1959. Mesela Ayırt Edici Yeterlik (Selznick. bireylerin bir konu hakkında karar verirken. Barney (1986 a. Oysa. işletme rutinleri veya marka değeri (brand equity) gibi manevi değerler olabilir. Kaynak tabanlı görüş ile ilgili literatürde rahatsızlık verici ölçüde var olan kavram zenginliği aynı zamanda bu konu ile ilgili zihinsel berraklığı da olumsuz etkilemektedir (Nanda. görünen kurallar belli bir zamanda yazıya geçirilmişse. b. gerçekten de kağıt üzerindeki değerden bazen onlarca bazen yüzlerce kat fazla olabilmektedir. Bileşken (combinative) yetenekler (Kogut ve Zander. Bu görüş daha da ileri götürülerek. değişik zamanlardaki değişik çevre şartlarının etkileriyle oluşarak örgütte gizlenmiş kuralların toplamı olduğu söylenmiştir. Firmanın bilgi tabanlı görüşü üretim fonksiyonun ve firmayı dinamik gelişen bilgi üretiminin ve uygulamasının kaynak tabanlı teorilerin ötesinde özerk bir yapıda olduğu anlayışı verebilir. (Teece. İşte bu iki varsayım. büyük olasılıkla alınacak cevap “sadece yüzde 20” olmaktan öteye geçememektedir. daha ileriki bir zamanda bu kuralların çok da uygun olmayabileceğini söyleyebiliriz (Bontis. Firmaya ‘kaynak tabanlı’ bakış. 1989). Firmaya ‘kaynak tabanlı’ bakış. 1991). henüz gereği kadar anlaşılmış olmaktan uzaktır. firmayı bir bilgi sistemi olarak görmek. Örneğin. Örgütsel rutinler. taklidi zor kaynaklar ve yeterlikler toplamı olarak görülebileceğini söyler. 1991) ve bazı örtük (tacit) bilgi formlarının söze dökülmesinin imkansız olduğu (Polanyi. Pisano ve Shuen. biz. patent ile korunan üretim teknikleri veya ticari sırlar gibi fiziksel.1986a. Wernerfelt. örgüt rutinlerinin. görünmez varlıklar (Dierickx ve Cool. (Penrose. Firmanın bilgi tabanlı görüşü. Firmanın kuralları ve kaynakları üzerindeki bu iç odaklanma firmanın kaynak-tabanlı bir görüşle değerlendirilmesine dayanak oluşturur. toplu yetenekler (Nohria ve Eccler. . 3. Parasal ve maddi kaynakları kullanma konusunda kılı kırk yaran yatırımcı ve yöneticiler. bazıları bürokratik kurallarda açıkça görülen. Firmaya özel kaynaklar. Bu teorik bakış açısı iki önemli kabullenme sebebiyle bilgi olgusunu değerlendirmede yetersizdir. Yeni çıkan bu terminolojiyi pekiştirmeye alternatif bir yol olarak işletme girdilerinin genel tanımlarıyla başlanmalı ve sonra hangi şartlarda bu kaynakların faydalı olacağı analiz edilmelidir (Nanda. örgütün genetik materyalleridir. 1994). 1990). entellektüel girdiler ve çıktıları ihmal etmektedirler. ne yazık ki. Penrose (1959). esasen ‘firma stratejisinin rekabet analizi’ne bir tepki olarak Wernerfelt (1984). şirketin piyasa değeri ile defter değeri arasındaki fark olarak tanımlanan entellektüel sermaye. Örgütte gizlenmiş bu çeşit bilgi formları ‘firmanın evrimsel teorisi’ ile daha iyi açıklanabilir. KAVRAMSAL BOYUTUYLA ENTELEKTÜEL SERMAYE “Entellektüel sermaye” kavramı. Nelson ve Winter (1982)in evrimsel teorisi. 1984). firma için en önemli gerekçenin bilginin meydana getirilmesi ve uygulanması olarak tanımlar. Nelson ve Winter’in bu çalışmalarının en önemli noktası bu gizli ve açık bilgilerin etkileşebileceği ortamı oluşturan davranışsal kalıplar veya kendi deyimleriyle ‘örgütsel rutin’leridir. öz yeterlikler (Prahalad ve Hamel. Barney. 1957). stratejik firma kaynakları (Barney. seçtikleri tercihin bir realiteye uygulandığında iktisadi olarak faydalı olup olmayacağını göz önünde bulundurmaları ve bu bireysel tercihlerin giderek örgütün rutinlerine işleyerek gelecek bireysel tercihleri şekillendirmeleri ve kısıtlamaları yönüyle evrimseldir (Nelson ve Winter 1982:134). Teece (1988). sahip oldukları bilginin ne kadarını kullandıkları sorulsa.1990) sayılabilir. 1986). fakat evrimsel teori zamanla bu rutinlerin değişmesini veya aynen kalmasını açıklamaz. çevre şartlarının bizi başka stratejik yönelimlere zorlayacağını. dikkati sözde firmanın mutlaka kullanması gereken verilen kaynaklara değil de firmanın kaynakları tarafında servisler üzerinde olduğunu iddia etmektedir. en iyi şekilde.b).açık bilgi (tacit-explicit) ayrımı. 1996) Bilgi yönetimi teorisyenleri bilginin firmanın biricik kaynağı olduğu hususunda fikir birliğindedirler (Grant 1996). 1992) ve daha bunlar gibi gün yüzüne çıkmayı bekleyen nice kavramlar büyük bir olasılıkla sırada beklemektedirler. Neo-klasik ekonomistler bütün tarafların tam ve kusursuz olarak bilgilendirildiğini ve kaynakların tamamıyla taşınabilir mobil olduğunu varsayar. Polanyi’nin gizli .“görünmez eli” tarafından yönlendirilirken aynı sabit bilgiye sahip olduğu varsayılmaktadır. Her ne kadar araştırmacılar keşfettikleri kavramın farklı olduğunu iddia etseler de. Çoğu şirket yöneticisine. Zımni olarak varolan ile açıkça varolan arasındaki etkileşim. bireylerin bilişsel kapasitelerinin sınırlı olduğu (Simon. bazıları da örgütün kültüründe zımni olarak varolan. Dinamik yetenekler (Teece Pisano ve Shuen. aslında diğerlerinden değer ve içerik açısından çok az farklı buluşlarını gelişen yeni tanımlar pazarına sunarak bir yatırımcı mantığıyla davranmaktadırlar. ya da. 1994) ve Prahalad ve Hamel (1990) tarafından geliştirilmiştir. neo-klasik ekonomi geleneğinin bir kısım eksiklerini gidermesine rağmen değişen işletme çevresinin kendisiyle mantıksal bir bütünlüğü içerisinde yol açtığı sonuçları değerlendirme konusunda yetersizdir. Organizasyondaki bilginin ‘rutinler’ içinde saklı olduğu doğru olabilir. 1996). bir girişimin.

. bu değere ödenilmeye hazır olunan değer arasındaki fark nedir? Bu sorunun cevabı.364)... 1997. bir organizasyonun bilgi değeridir(Akpınar. entelektüel sermaye. Çev : N.. s. 1997.... insan sermayesi.36) olarak değerlendirmişlerdir. 1999. Y eterlilikler Uygulam üstünlüğü a Sosyal yeterlilik Motivasyon L iderlik Örgütsel Serm aye Süreç Altyapı Kültür Y önetim .52).... s.. Şekil-1: Entelektüel Sermaye ve Bileşenleri Bazı yazarlar entelektüel sermayenin “insan” ve “yapı” olmak üzere iki bileşenden oluştuğunu ileri sürmektedirler (Edvinsson. entelektüel sermayenin bu entelektüel varlıkları doğurduğunu öne sürmektedir.72) şeklinde tanımlamaktadır.. 1) Firmaları kağıt üzerindeki değerlerden çok daha değerli kılan şey nedir? Yani bir işletmenin bilanço değeri ile. bir başka deyişle bir şirket içindeki insanlar tarafından bilinen ve şirkete bir rekabet üstünlüğü kazandıran şeylerin toplamı” (Stewart.. 2001. olduğu kayıtlı bilgiler ve işletmedeki çalışanların bilgi.. Sveiby ise. • Klein ve Prusak ise.. işletmenin mevcut ve gelecekteki başarısını doğrudan etkileyen ve rakip firmalarla farkını ortaya koyan sahip olduğu bilgi.. beceri ve deneyimleridir (Büyüközkan...91). . patent.. Fakat bu değer farkı şerefiyeden daha fazladır. • Hugh McDonald’a göre entelektüel sermaye “bir kuruluşun içinde bulunulan ve ilave avantaj yaratmada kullanılabilen bilgi. 1997. organizasyon seviyesindeki görülmeyen varlıklar oluşan şirket kültürü. • Entelektüel sermaye.Entelektüel sermaye kavramına ilişkin farklı tanımlar yapılmıştır. deneyim ve enformasyonun oluşturduğu.. .XII. patent..... s...varlıkların bütünü şeklinde tanımlanabilir.. 433-462) ENTELLEKTÜEL SERMAY E İnsan Serm ayesi Prof esyonel . (Bontis. bilgi sistemleri.416).. zenginlik yaratmak üzere kullanılan entelektüel malzemedir... entelektüel mülkiyet ve deneyimlerdir” (Stewart.. 2002. 1997. yapısal sermaye ile müşteri (ilişkisel) sermayeden meydana gelmektedir (Roos –Roos.. Elhüseyni) şeklinde tanımlamaktadır. Ancak daha çok geleneksel muhasebede yer alan ve yabancı literatürde “good will” olarak ifade edilen şerefiye kavramıyla bu soruyu cevaplandırmaktadırlar.... 2002. bilgi sistemleri ve çalışma şekli olarak açıklanabilen içsel yapı ve çevreyle ilişki sonucu oluşan sermayeyi kapsayan dışsal yapı ve çalışanların yeteneklerinden oluştuğunu ileri sürmektedir (Bukh ve diğ.. “entelektüel sermaye. Bu araştırmaların çoğu aşağıdaki iki soruya cevap vermeye çalışmaktadır. yani bilgi... “daha yüksek değerli bir varlık üretmek üzere harekete geçirilmiş entelektüel malzeme” (Büyüközkan. beceri.. s... bilgi. s.... Pazar Serm ayesi Müşteri İlişkileri Tedarikçi İlişkileri Pazar Y eterliliği Diğer ilişkiler . telif hakları ve lisans anlaşmaları gibi maddi olmayan –soyutvarlıkları entelektüel sermayenin dışında “entelektüel varlıklar” olarak tanımlamakta. Buna göre yapısal sermaye de müşteri ve örgütsel sermaye olmak üzere iki alt bölüme ayrılmakta.366). s. 2002. Ancak Bontis bu değerlendirmeye katılmamakta.. işletmenin bilançosunda yer almayan bilgi değeridir (Brooking.35). 2) Özel anlamda fiziksel olmayan değeri yüksek varlıklar nelerdir? Bu soruya cevap olarak: entelektüel sermaye. enformasyon. 1997. • Entelektüel sermaye. entelektüel sermaye unsurlarının. 2000.. duyumsanmayan ve görünmeyen varlıklar olarak bir işletmenin sahip Entellektüel Sermaye hakkındaki çoğu araştırma muhasebe ve finanssal boyutunu görmezden gelmektedir... telif hakları ve lisans anlaşmaları gibi maddi olmayan –soyut. Bu tanımların bazıları şunlardır: • Stewart.37) Literatürde yaygın olarak kabul edilen görüşe göre ise (yukarıdaki şekilde de görüldüğü gibi).. Y enilik Serm ayesi Süreç Y enilem e Ürün Y enilem e Y Y apı enilem e Teknoloji Y enilem e . örgütsel sermaye de yeniden yenilik ve süreç olarak iki alt alana ayrılmaktadır (Büyükozkan..

işletme ve müşteriler olarak sınıflandırılmaktadır (Guthrie. 1. Bununla beraber entellektüel sermaye. Her birinin yapısı. Daha sonra iki itici güç olarak güven ve kültürün entellektüel sermayenin gelişimi üzerindeki etkileri değerlendirilecektir.Dzinkovski ise. yapısal sermaye ve müşteri sermayesi olarak üç başlık halinde incelenecektir. Bir işletme için kendine ait bir patentin var olduğunu bilme. Buna göre beşeri sermaye kavramı ile kastedilen. Birçok işletme entellektüel varlıkların denetimine pek dikkat etmez. parametresi ve tanımlama güçlükleri metin içerisinde açıklanacak (Bkz ŞEKİL-1). İnsan sermayesi buluşçuluğun ve stratejik yenilenmenin kaynağı olduğu için önemlidir. kurumun bilgi. topografı hakları ve çeşitli dizayn haklarını kapsayan entellektüel malları kapsamaz ancak. beceri ve hüner kazandırmak için yapılan eğitim harcamalarıdır. “eğitim”. Entellektüel Sermaye olgusu üç alt alanda incelenebilir. yatırımın karlılığında. onun değerini içeren bilgiye sahip olunmadıkça. entelektüel sermaye unsurlarından insan sermayesinin bir bileşenini oluşturmaktadır. Sıra İnsan Serm ayesi Yapısal Sermaye İlişkisel Serm aye Tem E el sas K sam ap Param etre K d m Z rlu o la a o ğu Zeka Çalışanlar ı bağlılı ğı Rutinler İç kurum bağ sal lar Bağlantılar Dış kurum bağ sal lar Hacim Y üksek Randım an O rta Uzun öm ürlü E yüksek n Güven Kültür İtici Güçler Şekil-2: Entelektüel Sermayenin Yapısı (Bontis. Bu belirtilen unsurlara yenileme ve gelişme sermayesi gibi unsurlar ekleyenler de bulunmaktadır. Sıra ENTELLEKTÜEL SERMAY E 2. Bu ise. yarı iletici (Toplayıcı). Kurumsal öğrenme Chris Argyris(1992) tarafından bir firmadaki bilgi akışı olarak tanımlanmaktadır. Bu çerçevede örgütsel öğrenmeyi. Bu sermayenin geliştirilmesi. . patent. genel kabul gördüğü üzere. telif hakkı. insanlara bilgi. ticaret ve hizmet sembollerini kapsar. deneyim ve becerilerinin artırılmasına. 2001. “deneyim” ve “yaşama ve işe karşı tutum” gibi bireysel düzeyde değerlendirilen dört faktörün bileşiminden meydana gelir. İnsan sermayesinin alanı sahip olunan bilgi yoğunluğu kadardır. bir başka deyişle çalışanların kişisel gelişimlerine yapılacak olan yatırımın ön planda tutulmasına bağlıdır. 1999:433-462) 3.30).Yani beşeri sermayeden farklıdır. Entellektüel varlık ve entelektüel sermayen tamamen karşılıklı bir ilişki içerisindedirler. başarıda sürekliliğin sağlanması. Bu patent. İnsan sermayesi “kalıtsal mirasla gelen yetenekler”. İnsan sermayesinin aslı örgüt üyelerinin zekasıdır. entelektüel sermaye unsurlarını. İki kavramı birleştirmek için entellektüel sermayeyi kurumsal öğrenmenin stok ünitesi gibi kabul etmek faydalı olabilir. çok anlamlı değildir. kapsamı. İNSAN SERMAYESİ İnsan sermayesi. “Var Olma Nedeni”ni yansıtan yasal perspektif olarak varsayıldığında dikkate alınabilir. eğitim ve öğretim programları tarafından öğretilmeye gerek duymaz. insan sermayesi. firmadaki bilgi stoku anlamına gelen entellektüel sermaye takip eder. çalışanlar. çalışanların zihnindeki sözsüz (tacit) bilgi. fakat entelektüel varlık entelektüel sermayenin bir çıktısı olarak görülmelidir. ticari potansiyelde. rekabet avantajında ve bunun birçok yerde görülebilir ve değişik açılardan değerlendirilebilir. Bir patentin kendi başına hiçbir değer ve anlamı yoktur.1. Entellektüel malların değeri. Entellektüel sermaye. beceri ve davranışların toplamıdır. Aşağıda entelektüel sermaye unsurları. üretim sürecinde yer alan insanların bilgi ve deneyimlerinin geliştirilmesine yönelik yapılan yatırımları ifade etmektedir. s. Beşeri sermaye.

2. İşletmenin amaçlarına ulaşma etkinliği. Çalışanlarına bir şeyi denemeyi. Bünyesinde bulunan insanların sahip oldukları bilgilerden en iyi biçimde yararlanmada işletmenin kolektif yeteneği olarak da belirtilen insan sermayesinin bileşenlerini aşağıdaki gibi sıralamak mümkündür (Guthrie. bünyelerinde bulunan insanların tümünü işin içine katmakta ve onların sahip oldukları fikirlerden maksimum düzeyde yararlanma yoluna gitmektedirler. yönetim felsefesinden . Stewart. Yeni fikir ve ürünler geliştirebilme. Yeni elemanların alımında hassasiyet. tekrar denemeyi çok görmezler. 1997. Bir çok karmaşık ilişkiden oluşan ve üyeleri tarafından mantıklı bir şekilde anlaşılan örgütsel yapısıyla işletmeler. İşletme yönetimi ise diğer bileşenleri ile birlikte yapısal sermayeyi meydana İNSAN SERMAYESİ . Üretim faktörleri içinde en anlamlı katma değer insanla sağlanabilir.95). bir örgüt olarak işletmenin sahip olduğu yöntem ve politikalar olarak kurumsallaştırılmış bilgi teknolojilerden . işletmenin piyasa ihtiyaçlarını karşılayan örgütsel yetenekleri olmasıdır. Buluşçuluğun temelinin bilgiye dayandığının farkındadırlar. karlı kullanabilecekleri ölçüde insan sermayesine sahip olmaktır. s. yetkinlikler.. çalışanları tarafından bilinen kuralları takip ederek amaçlarına ulaşır. İse alma programlarının mükemmelliği Grup tartışmalarına heyecanla katılma Personel devir hızı konusunda duyarlılık Örgütsel hafızanın önemini kavrama Çalışanların yeteneklerini geliştirmelerine olanak verme Örgütsel hedeflerin ve müşteri beklentilerinin paylaşılması 3. yenilenmenin ve buluşçuluğun kaynağı olması. Bir örgütün insan sermayesi ile öğrenmesi sinerjik bir etki yaratır. Bu nedenle işletmeler. Fakat insan sermayesini işletme başarısına dönüştürecek yapı işletme yönetimidir. 1997. insan sermayesini. İnsan sermayesi.toplum bağlamı yapıldığında en çarpıcı değer olduğunu söylenebilir.94). ama sistem zayıfsa örgütsel zeka işletmeyi amaç edindiği noktaya ulaştıramaz. Birlik ve beraberlik ruhu.35). çalışanları ve işlerin yapılışını etkileyen sistemin yapısına bağlıdır. bireysel ya da grupsal uzmanlaşma olarak düşünüldüğünde ve insan-kültür . Eğitim. Mucitlik Kabullenici ve reddedici yetenekler. buluşçuluğun kaynağı ve kavrayışın pınarı olarak kabul etmekte. Edvinson ise. başarısızlığa uğrasalar bile. s. deneyim.veritabanları. İnsanların yeni bilgiler edinmeleri ve bilgilerini kolektif olarak paylaşmaları bireyler ayrıldıktan sonra da öğrenme devam edecek şekilde bir süreç oluşmalıdır ki. Mesleki yeterlilik. Çalışanların yaratıcı ve zeki olarak kabul edilmesi. bütün merdivenlerin başladığı yer. Bu nedenle bir işletmede çalışan insanlar zamanlarını ve yeteneklerini büyük ölçüde yenilik getirici faaliyetlere yönelttiğinde. s. İnsan sermayesinin özünü buluşçuluk oluşturmaktadır. Değişimcilik Yapısal sermaye. İnsanın işletme açısından önemi onun. kayıtlar ve çeşitli biçimlerdeki belgelemeye. Kendini geliştirme Girişimcilik coşkusu. beceri. kuruluşun insan sermayesi kuruluş için kalıcı katma değer üretebilsin. Bilgi üretimine yönelik çalışmalar. işletme bünyesinde bulunan insanların bilgi. çalışanların fikirlerine önem vermeye ve iş geliştirmeye yönelik önerilerini dinlemeye bağlıdır. Bu sermayeyi geliştirmek. 2001. entelektüel sermayeyi bir ağaca benzeterek insanları bunun yetişmesini sağlayan bitki özleri olarak betimlemektedir (Stewart.örgüt kültürüne ve finanssal ilişkilere kadar bütün unsurların bileşimini ifade eder. sezgi ve tutumları gibi beşeri unsurların toplamını ifade eder.İnsanın sermaye olarak tanımlanması ilk anda duygusal bir tepki oluşumuna neden olsa da yetenekler. yetenek. Çalışanlarımızın farklılığı Çalışanların yapabildiklerinin en iyisini yapmaları. Örgütün öğrenme yeteneği ise yeni fikirlerle bunların kuruluş içinde genelleştirilmesi yeteneğinin bir fonksiyonudur. özel beceriler. tecrübe. İçinde bulunduğumuz bilgi çağında işletmelerin temel hedefi insan sermayesini verimli bir şekilde kullanmaktır. insan sermayesi yaratıcı bir şekilde kullanılmış olur (Stewart. Tablo-1: İnsan Sermayesine İlişkin Göstergeler Gerektiğinde çalışanların eğitiminin desteklenmesi Şirketin destekleyici ve rahat atmosferi Önemli yeni fikirlere açıklık. İşletmelerin içinde bulunduğu kızgın rekabet ortamı onların sahip oldukları insan sermayesini verimsiz kullanma lüksünü ortadan kaldırmaktadır. Çalışan insanlar zeki olabilir. İşletmelerin amacı. Yapısal Sermaye Teknik bilgi (know –how). İşletmelerde insan sermayesini oluşturan bilginin önemi küçümsenemez. Güçlü yapısal sermayeye sahip olan firmalar ise destekleyici kültüre sahiptirler.

Yönetim felsefesi. Telif hakları. 2001. İnsanların müşterilere karşı doğal ve samimi davranıştan uzak müşteri memnuniyetine yönelik rol yapıyor olmaları işletmelerin sahip oldukları müşteri sermayesinden MÜŞTERİ SERMAYESİ . Tablo-3: Müşteri Sermayesine İlişkin Göstergeler Müşterilerle duygusal bağlılık Yüksek müşteri memnuniyeti . Müşteri sermayesi. Hizmetle ilgili amblemler. Ticari sırlar.89) ve söz konusu kişilerin organizasyona bağımlılıklarını ifade eder (Aşıkoğlu – Aşıkoğlu. s. 1997. Müşteri (İlişkisel) Sermayesi Entelektüel Varlıklar Patentler.35). Tablo-2: Yapısal Sermayeye İlişkin Göstergeler Yeni fikir ve ürünler geliştirme. Bilgi sistemleri.Dağıtım kanalları . müşteri başına karlılık gibi göstergeleri takip etmek görece kolaydır. müşteri tutma ve kaçırma oranları.587). 1998.İşletme imajı Müşteri geribildirimini değerlendirme Müşterilerle uzun süreli ilişkiler kurma . s. müşteri sermayesinin eski versiyonu olarak bugünkü manada değerini ortaya koyuyor olmalı. çalışanların.Franchising anlaşmalar Müşterilerin problemlerine acil çözüm Günümüzde işletmelerin temel amacı olan kâr elde edebilmenin gerekli araçlarından birisi müşteri memnuniyetini sağlamaktır.Tedarikçilerle ilişkiler Müşteri beklentilerini aşma .getirmektedir. “müşterileri olan her şirketin müşteri sermayesi vardır”. Müşteri sermayesini yansıtan piyasa payı.Hükümet politikalarını izleme Müşteri taleplerini firmaya yayma .” (Stewart. 1997. Bu nedenle yapısal sermaye insan sermayesinden daha önemlidir.Endüstriyel kurumların davranışları Müşteri bağlılığı . s. organizasyonun müşteri.3. Tarihi süreç içerisinde bir zamanların üreticinin egemenliğine dayanan geleneksel pazarlama anlayışında “ne üretirsem alılar!” felsefesi yerini müşteri memnuniyeti ve toplumun uzun vadeli çıkarlarını gözetmeye dayalı “neyi.İstenen nitelikteki sözleşmeler Müşteri sadakati . sistemlerin ya da kapasitelerin vurduğu damgalara oranla daha kolay gözlenebilir. Örgüt kültürü. Yönetim süreçleri.Müşterilerle ilişkiler Müşteri araştırması .29).159). tedarikçi ve toplumun geri kalan kesimiyle ilişkisinin değerini ortaya koyar (Chwalowski. yapısal sermaye ve müşteri sermayesi -içinde değeri en belirgin olan müşterilerdir. Doğal olarak bu anlayış.Lisans anlaşmaları İç müşteri memnuniyeti . Ticari amblemler. nasıl üretir ve ne şekilde sunarsam alırlar?” anlayışına bırakmıştır. Dizayn hakları. Müşteri sermayesinin unsurlarını aşağıdaki gibi sıralamak mümkündür (Guthrie. Başarıların paylaşılması Pazar yönelimli yönetim Öneri ve yeni fikirlerin uygulanması Ek değer katma konusunda liderlik Pazar payında artış Yeniliğe açık sistem ve prosedürler İş çevrim hızının artması Bilgili elemanlara sahip olma Fonksiyonel ve erişimi kolay veri sistemi Sipariş ve teslimatta hız Çalışan başına düsen gelir oranında artış Çalışan başına düsen gelir oranında liderlik Yüksek pazar payı Maliyet liderliği Kaliteye rağmen maliyetleri düşürme YAPISAL SERMAYE 3. Konuyla ile ilgili olarak Stewart şu ifadelere yer vermektedir. s. Ağ sistemleri. Altyapı Varlıkları. aniden oluşmayıp toplumsal ve ekonomik gelişmeyle paralel bir seyir izlemiştir. Bu nedenle finanssal raporlarda bıraktıkları ayak izleri. s. 1999. Finanssal ilişkiler. İşletmeden işletmeye farklılık arz etmekle birlikte örgüt içerisinde yapısal sermayeyi oluşturan unsurları aşağıdaki gibi sıralamak mümkündür (Önce.İşle ilgili işbirliği Sürekli geliştirilen ürünler .Markalar Müşteri sayısında artış . Faturaları ödeyen onlardır. 158. Entelektüel varlıkların üç genel kategorisi – insan sermayesi. Kültürümüzde yer alan “müşteri velinimetimizdir” özdeyişi.

iş alanındaki bütün liderler ES’nin iş hayatında performansa sağlayacağı katkının farkında olmalıdırlar. Ayakta kalabilmek için ise şirketlerin yarışmada fark yaratan faktörler ile galip olması gereklidir. (2) Piyasa ihtiyaçlarını karşılamak için firmanın örgütsel yetenekleri olarak ele alınan yapısal sermaye ve. Vücudumuz için kaslarımız ne kadar önemli ise Entellektüel Sermayeye de işletme için o kadar önemlidir. Bu unsurlar arasında mantıksal bir ilişki bulunmaktadır.12 Kontrol Değişkenler Şekil-3: Entelektüel Sermaye ve Bileşenleri Arasındaki Korelasyonlar Ölçeği oluşturan bu dört grup madde arasındaki ilişkiyi ölçmek amacıyla korelasyon analizi yapılmış ve çıkan sonuçların. yapısal sermaye (16 madde) ve müşteri sermayesi (13 madde ile) ölçülmeye çalışılmıştır. Bir işletmeyi alanında lider yapan. insan Sermayesi (15 madde). 1992) Gelecekteki araştırmalar ES’yi kullanma ve ES’nin kültürel boyutuyla bağlantılı olacaktır.yeterince istifade edememelerinin bir nedeni olarak görülebilir. “Eğer kullanmazsan kaybedersin” ilkesiyle var olan ES’nin iyi kulanılması ve geliştirilmesi gerekmektedir. 4.89 Müşteri Sermayesi -0. Güvenin günlük hayattaki önemi günümüze kadar çok yaygın bir şekilde ifade edilmesine rağmen. Yapısal Sermaye +0. piyasanın beklentilerine en iyi cevabı verebilecek şekilde örgütsel yeteneklerini kullanarak (yapısal sermaye) ürettiği mal ya da hizmet ile son kullanıcısı olan müşterilerini memnun edebilir (müşteri sermayesi) bu şekilde karlılığını ve sürekliliğini sağlayabilir. SONUÇ VE DEĞERLENDİRME Entellektüel Sermayenin örgütler için ne denli vazgeçilmez olduğunun kritik tartışmaları güncelliğini korumaktadır. Yapılan regresyon analizi sonucunda da benzer ilişkiler tesbit edilmiştir. Bu üç unsur. (1) Firmandaki bireylerin mevcut bilgilerinden en iyi sonuçları çıkarabilecek firmanın kollektif yeteneği olarak tanımlanan insan sermayesi. (Hampden – Turner. Oluşturulmaya çalışılan modele ilişkin veriler aşağıda verilmektedir. Bu mantıksal ilişkiye dayalı olarak 51ölçek maddesi ile ölçmeye çalıştığımız entelektüel sermaye anketinin alt unsurları. Entellektüel Sermayenin ölçülmesi ve stratejik yönetimi yüzyılımızdaki en önemli yönetici aktivitesi olabilir. Şekilde.86 Entelektüel Sermaye +0. anlamlı bir bütünlük gösterdiği gözlenmiştir. . kontrol grubuyla birlikte. Sonuç olarak. Hızla gelişen dünyada global yarışmada ayakta kalmanın önemini anlamayan işletme artık yok gibidir. sunulan hizmette veya üretilen üründe müşterinin ne istediğini anlayarak davranmasıdır. entelektüel sermayeyi meydana getiren bileşenler arasında pozitif. kontrol grubuyla entelektüel sermaye değişkenleri arasında ise negatif korelasyonlar olduğu görülmektedir. Yani bir işletme.88 İnsan Sermayesi +0. Ayrıca 7 madde ile de entelektüel sermayeye verilen cevaplarla aynı doğrultuda olmayan kontrol amaçlı çeldirici maddelere yer verilmiştir. çalışanlarının mevcut bilgilerinden en iyi sonuçları çıkarabilecek şekilde bir yönetim anlayışına sahipse (insan sermayesi). 3) Üretilen mal ya da hizmetin son kullanıcısı olan müşteri memnuniyeti olarak da müşteri sermayesidir. Araştırma modelinde Entellektüel sermayeyi üç unsurun bileşimi olarak ele aldık. Organizasyondaki grup üyeleri arasında görev paylaşımında karşılıklı güven anlayışının önemi büyüktür. akademik bir kavram olarak kullanımı oldukça yenidir. Geçmişin “müşteri velinimetimizdir” felsefesi ile günümüzün müşteri memnuniyetine dayalı modern pazarlama anlayışı arasındaki farklılık da burada doğuyor olsa gerek.

Her ne kadar da ayırt edici gibi gözükmüyor ise de değişkenlerin Entellektüel Sermayeye yaklaşık olarak aynı oranda katkıda bulunmaları ortak etkileşim katsayısına sahip olmalarından dolayı eşit öneme sahip olduklarını göstermektedir.310** .) + 0.347 .220 .299** .015 .050 -2.419** Genel is performansı ve basari 7.07 2.375** Karin artması 6.991 .104 . Müşteri Sermayesi.) + 0. Tablo-5: Entellektüel Sermaye Bileşenleri İle Rekabet Performansı Arasındaki Korelasyonlar S.000 a Bağımlı Değişken: Entellektüel Sermaye (ES) Bu verilere göre ES yi belirleme gücü istatistiksel olarak anlamlı bulunan Müşteri Sermayesi.184 .010 İnsan Sermayesi .372** Geleceği görüş 7. %99 önem düzeyinde p<0.577 97 5.197* .794 .385 (Yapısal S.206* Genel olarak rekabete verilen tepki 6.252* . hata Beta 1 (sabit) -.369** .382** ** Correlation is significant at the 0.028 .0.429** .340** Vergiden sonraki mevduat karı 6. Müşteri Yapısal İnsan Ortalama Sapma sermayesi sermaye sermayesi Sanayi liderliği 6.Tablo-4: ES İçindeki Alt Bileşenlerin Etkinliğine İlişkin Regresyon Analizi Sonuçları Model Özet İstatistikleri Model R R2 Düzeltilmiş R2 Tahminin Std. Ancak Entellektüel sermaye bileşenleri ile rekabet performans göstergeleri arasında yapılan korelasyon analizleri sonucu da yine Tablo-5’te verilmektedir.291** . İnsan Sermayesi.937 .000 Müşteri Sermayesi .125 . Buna göre ayrı ayrı ES bileşenleri ile rekabet performans göstergeleri arasında anlamlı ilişkiler de saptanmıştır. İnsan Sermayesi. ES = .317 20.132 .337 .401** .340** .342** .103 .474** .626 .09 2.71 2.377 3591.715E-02 a Tahmin edilenler: (Katsayı).001) anlamlı bir ilişki bulunmuştur. Yapısal Sermaye değişkenlerinin modeldeki fonksiyonel ifadesi aşağdaki şekildedir.102* . her üç değişkenle de hemen hemen aynı oranda ilişkili olduğu görülmektedir. .342* Vergiden sonraki satış karı 6.385 .25 2.) Elde edilen bu katsayılara bağlı olarak Entellektüel Sermayenin.010 .388** .953E-03 Toplam 64. Müşteri Sermayesi.709 100 a Tahmin edilenler: (Sabit). hatası 1 . Yapısal Sermaye b Bağımlı Değişken: Entellektüel Sermaye (ES) Katsayılar Standardize Standardize Anlamlılık Edilmiş t edilmemiş katsayılar düzeyi katsayılar Model B Std.944 .289** .293** . yapılan korelasyon analizi sonucunda.96 2.131 3 21.391 26. İnsan Sermayesi.423** .281** Satışlardaki artış 6.331** .000 Residual .243 .215* . Yapısal Sermaye ANOVA Kareler Serbestlik Ortalamanın Anlamlılık Model F Toplamı derecesi karesi düzeyi 1 Regression 64.517** .44 1. Aile işlemelerinin rekabet durumlarını ölçmeyi amaçlayan ve 10 maddeden oluşan rekabet gücü ölçeği için rekabet durumlarını ve üstünlüklerini rakipleriyle karşılaştırarak (en üstün oldukları durum için 10 puan en zayıf oldukları durum için 0 puan) verdikleri cevaplar bağlamında ilgili ölçek için ortalama ve standart sapmalar Tablo-5’te verilmiştir.33 2.302 .347 (İnsan S. Bu tabloda yer alan değişkenler ile entelektüel sermaye arasında.427 33.302 (Müşteri S.5 1.258 .991 7.236** Yeni üretime başlamada basari 7.72 1.055 .996 .229 .01 level (2-tailed).000 Yapısal Sermaye .496** Kar 6.05 level (2-tailed).132 + 0.261 .015 . * Correlation is significant at the 0.84 2.

AİLE İŞLETME. ..Entellektüel sermaye bileşenleri ile rekabet performansı arasındaki korelasyonlara baktığımızda aile işletmelerinin % 50 ye yakın bir kısmının geleceği görme hususunda kuvvetli bir tepki koyarak bu bileşenlerin önemini fark etmişlerdir.. Ancak vergiden sonraki satış karının bu bileşenlerle olan ilişkisi zayıf olarak ortaya çıkmıştır..

4 Toplam 102 100.4 Toplam 102 100.0 Aile işletmelerindeki şirketlerdeki ortalama çalışanların sayısına baktığımızda ağırlığını % 33 olarak gördüğümüz 25-49 grup aralığı önem kazanmaktadır. Yağılan varyans analizi sonucunda ise performans değişkenleri ile entellektüel sermaye arasında “evet” diyenler ile “hayır” diyeler arasında bir farklılık olduğu gözlenmiştir.8 Insanlar(yeni görevli) 2 2.0 Aile işletmeleri bütçelerinin yaklaşık % 8 ini Bilgi Teknolojilerine ayırarak.7 5 + yıl 6 5.8 100.9 25-49 % 8 7.8 9.9 75-100 % 5 4. 9) BT ile ilgili faaliyetlerinizin etkinliğini nasıl ölçersiniz? Frekans Yüzde (%) .0 1-2 yıl 1 1.5 Ulusal 33 32.0 50-74 % 4 3. % 7 lik bir kısmını ise danışmanlık hizmetlerine ayırmaktadırlar.0 2-3 yıl 6 5.5 9.0 100-249 $ 2 2. 7) Yukarıdakilerin rakamların yüzde kaçını 8) Bütçenizi bunun dışında nelere harcıyorsunuz? Bilgi Teknolojisi (BT) için harcadınız? Frekans Yüzde (%) Frekans Yüzde (%) 0-24 % 4 3. Yüzde (%) 23.0 500-999 $ 1 1. 5) Kaç yıldır bu konuda çalışıyorsunuz? 6) Bu is için ne kadar yatırdınız? Frekans Yüzde (%) Frekans Yüzde (%) 0-1 yıl 4 3.9 Diğerleri 6 5. haberi olanlarında yaklaşık % 6 sı 3yıllık bir uygulama süreci bulduklarını ve yine yaklaşık % 13 nün de 1000$’ın üzerinde bir yatırım yaptığı görülmektedir.8 Bölgesel 23 22.Yine bu şirketler % 32.9 1-49 $ 2 2.3 23.5 33.9 250-499 # 2 2.0 Toplam 102 100.0 3-4 yıl 2 2.5 Toplam 100 98.4 Cevapsız 80 78.EKLER: BİLGİ YÖNETİMİ UYGULAMALARINA İLİŞKİN SORULARA VERİLEN CEVAPLARA AİT İSTATİSTİK TABLOLARI 1) Şirketinizin kaç çalışanı var? Frekans 1-24 kişi 24 25-49 kişi 34 50-99 kişi 24 100-249 kişi 10 250+ kişi 10 Toplam 102 2)Şirketiniz hangi seviyede çalışıyor? Frekans Yüzde (%) Yerel 10 9.9 Toplam 20 19.0 Cevapsız 2 2.6 Cevapsız 82 80.0 Bir çok aile işletmelerinin Entelektüel Sermayeden haberi olmazken.9 Danışmanlık 7 6.6 Cevapsız 81 79.4 Uluslararası 23 22.0 Toplam 102 100.0 4)Şirketiniz bilgi yönetimi (BY) ve Entelektüel sermaye yönetimi (ESY) uygulamaları var mi? Entellektüel sermaye açısından “evet” diyenler ile “hayır” diyeler arasında bir farklılık olup olmadığını belirlemek için yapılan t testi sonucu bir farklılık olmadığı görülmüştür.0 4-5 yıl 3 2.4 Cevapsız 80 78.9 Eğitim ve Geliştirme 7 6.6 Toplam 22 21.9 1000 + $ 13 12.9 Toplam 21 20.4 oranıyla ulusal bazda çalışarak ekonomiye katkı sağlamaktadırlar.6 Toplam 22 21.0 Toplam 102 100.8 Avrupa 11 10.

3 Toplam 102 100.0 Büyük Yatırım Firma genelinde 9 8.0 3.9 1 1.6 Cevapsız 81 79.0 3.0 Başka sebepler 3 2.6 79. 13) Girişiminizin faydalı olup olmadığını nasıl belirlersiniz?14) Üst Yönetim girişiminize nasıl katkı sağladı.0 13 ve 14 nolu sorularda çoğu aile işletmeleri girişimlerinin faydalarını ve üst yönetimin girişimlere olan katkısını nasıl ölçebileceklerini bilmemektedirler.8 94 92.4 Başka 102 100.0 Başka sebepler 1 1.9 11.0 Kısmi zamanlı 6 5.9 20.4 Cevapsız 83 81.0 Kardaki artış 2 2.9 Müşteri memnuniyetindeki artış 11 10.9 1. Entellektüel Sermaye ve Bilgi Yönetimi konusunda 10) basarili oldunuz mu? 11) Evet ise nasıl? Frekans (%) Frekans (%) Evet Hayır Henüz belli değil Toplam Cevapsız Toplam 15 2 19.8 Kırtasiyecilikte azalma 1 1.8 2.8 Yönetim Desteği 5 5 2 2.0 16) Sisteminizi kim güncelleştirir Frekans Yüzde (%) 12 11.7 1.0 Katılmadı 1 1.Artan kar / Gelir Artan müşteri memnuniyeti Geliştirilmiş rakip pozisyonu Entellektüel sermayedeki kar Diğer Toplam Cevapsız Toplam 4 12 3 1 3 21 81 102 3.0 2 2.0 Toplam 15 14.9 Stratejik odak noksanlığı 2.9 noksanlığı 4. 15) Kim istediğinde sisteminize ulaşabilir? Frekans Ortaklar 13 Eğiticiler 1 PSLS(Sistem Danışmanları) 2 BY Personeli 1 Herkes 4 Toplam 21 Cevapsız 81 Toplam 102 Yüzde (%) 12.4 100.0 2.0 1.2 102 100.4 Toplam 102 100.0 2.0 8 7.4 100.9 1.0Toplam Cevapsız Toplam 12) Hayir ise niçin? Frekans (%) 3 1 2 2.0 Yanlış çözüm uygulaması 2 2.0 Toplam 102 100.6 81 79.4 102 100.0 21 20.0 20.9 3 2. Bu uygulamaları gerçekleştiren aile işletmelerinin yaklaşık % 20 si ise başarılı olduklarına inanmaktadırlar.8 Düzensiz 3 3.0 Uzman yönetim desteğinin 4. Frekans Yüzde (%) Frekans Yüzde (%) Araştırma zamanındaki azalma 2 2.6 79.0 Tam zamanlı 11 10.6 Açık strateji 76 69.0 2 2.0 Bilgi teknolojilerinin sonuçlarını almak ve işletmede geri bildirim sürecini gerçekleştirmek isterken artan müşteri memnuniyeti yaklaşık % 12 lik bir önemle gösterge olmaktadır.0 Aile işletmeleri.9 Toplam 21 20.7 Cevapsız 87 85. Diğerleri ise genelde müşteri memnuniyetini gözönünde bulundurmaktadırlar.0 .8 kabul 26 30.8 3 2. entelektüel sermaye ve bilgi yönetimi konularında bilinçli olmalarına rağmen bu konulara yönelik çalışmaları yoktur varsa da başarısızdırlar.6 Toplam 19 18.

Sisteme erişim konusunda en önemli ağırlık % 13 ile ortaklar da olmakta ve güncellenmesi içinde yine kendilerinin onayına başvurulmaktadır.0 Toplam 20 19.9 89.9 1.8 100. 18) Bilgilerinizi BY ve ESY deki gelişmeleri nasıl güncelleştiriyorsunuz? Frekans (%) E-mail haberleriyle 3 2.0 Aile işletmelerinde BY ve ESY ‘ndeki güncelleştirmeler % 7 lik bir ağırlıkla internet aracılığı ile gerçekleştirilmektedir. 20) BY ve ESY girişimlerinde bulunmak için planınız var mi? Evet ise 21.2 10.9 3.4 100. 22) Girişiminiz için özel bir bütçeniz var mi 23 Frekans (%) Evet 23 22.4 56. soru arasını doldurunuz.0 20.9 2.0 diğer 1 1. Toplam Cevapsız Toplam Frekans 33 58 91 11 102 Yüzde (%) 32.9 6.7 24) Bütçenizi aşağıdakilerden hangisine harcarsınız? Frekans (%) İnsana 4 3.0 19) Gelecek için planlarınız? Frekans Varolan sistemi geliştirme 6 Yeni sistemi uygulamak 7 Daha fazşa personel yetiştirmek 4 Müşterilere erişim sağlamak 3 diğerleri 1 Toplam 21 Cevapsız 81 Toplam 102 (%) 5. Hayır ise 29-31.4 Toplam 102 100.6 79.soru ile 28.9 içsel güncellemelerle 4 3.9 Özel yayınlar 1 1.9 konferans/sergi/seminer 4 3.9 internet 7 6.6 Cevapsız 82 80. 17) BY ve ES amacıyla kullanılan araçların dağılımları % CRM / Pazarlama veri tabanı E-Mail Sistemi Uygulamalı Yönetim sistemi Vaka Yönetimi Özel personel portalları Müşteri portalları Dış bilgi Kaynakları İntranet Bilgi Yönetimi Döküman Yönetimi 0 5 10 15 5 5 5 5 8 12 12 12 16 20 20 25 % BY ve ES için kullanılan araçların yaklaşık % 16 sını bilgi yönetimi % 20 sini ise doküman yönetimi oluşturmaktadır. Gelecek için ortaya konulacak plan ve stratejiler yine %7 lik bir oranla yeni sistemleri uygulamaya geçirme konusundadır.0 BY ve ESY konularında çalışmak ve uygulamalarda bulunmak üzere % 33 lük bir kesim evet derken yaklaşık % 57 lik bir kesim ise bu konularda çalışmama taraftarıdır. soruları doldurunuz.9 .

Chris.Daha sonra da firma kültürünün değişmesi de buna katkı sağlayacaktır diye düşünmektedirler.0 25) Size göre bu girişimin faydası ne olacaktır 26) Girişiminizin geleceğini hangi faktörler etkileyecek Frekans (%) Frekans (%) Çalışılan zamanlardaki verimde artış 9 8. . 77-85.4 Diğerleri 1 1.8 Amaç ve stratejilere uygunluk 12 11.9 Firmanın kültürünü değiştirmek 6 5. (1994).9 Karda artış 4 3.9 müşteri baskısı 2 2.9 Müşteri memnuniyetini artırma 6 5. maliyetlerin düşmesi ve müşteri memnuniyetini önem sıralamasında ön plana çıkartırken rekabeti geliştirme ve verimliliği arttırma ikinci planda kalmakta. kendileri için kar/gelir artışı. Chris.4 İnternet 1 1.9 Dış bilgi kaynakları 1 1.4 71. entelektüel sermayenin katma değeri fazla dikkate alınmamaktadır.0 Doğru kaynağı bulmak 4 3. On Organizational Learning.9 Müşteri memnuniyetindeki artış 11 10.9 Kırtasiyecilikteki azalma 3 2.9 Özel personel portalları 1 1. “Good Communication That Blocks Learning”.9 sistemi E-mail sistemi 3 2.6 Toplam 30 29.0 İşletmeler bu girişimlerle birlikte çalışılan zamanda bir verimlilik artışı beklerken müşteri memnuniyeti ile de bunun pekişeceğini öngörmektedirler.8 Araştırma zamanında azalma 1 1. (1992).0 Danışmanlık hizmetine bilgi teknolojisine Eğitime Diğerleri Toplam Cevapsız Toplam 3 12 9 1 29 73 102 2. Gelecekte girişimin etkilenme faktörü ise yaklaşık %12 ile amaç ve stratejilere uygunluk olarak belirtmektedirler.4 Toplam 102 100.0 28.9 Rekabeti geliştirme 5 4.: Blackwell.0 Cevapsız 72 70.0 Entellektüel sermayenin katma değeri 2 2 Vaka yönetimi/iş akışı 5 4.0 Toplam 30 29.9 11.9 Uygulamalı yönetim 4 3.6 100.9 Toplam 102 100.6 100.8 Maliyetlerin düşmesi 6 5. Harvard Business Review.8 31.5 Toplam 102 100.5 Cevapsız 75 73.9 Bilgi yönetim sistemi 8 7. July-August.8 Bütçeye kaynak bulmak 3 2.6 Toplam 102 100.9 Kar/gelir artışı 6 5.4 66. Argyris.8 8.6 CRM/pazar veri tabanı 3 2.8 1.0 Aile işletmeleri ağırlıklı olarak bilgi yönetimi sistemini işletmelerinde görmek isterken.0 Cevapsız 72 70.0 Toplam 27 26.0 Başka sebepler 3 2.0 Verimliliği artırma 5 4. 27) Aşağıdakilerden hangisini sisteminizde bulunduracaksınız 27) Aşağıdakilerden hangisini sisteminizde 28) Aşağıdaki basari kriterlerini önem sırasına göre birden bulunduracaksınız altıya kadar sıralayınız Frekans (%) Frekans (%) Doküman yönetimi 1 1. KAYNAKLAR Argyris.9 stratejik ortak bulma 2 2.0 Toplam 31 30.0 Cevapsız 71 69. Cambridge Mass.Hayır Toplam Cevapsız Toplam 12 34 68 102 11.

1504-1513. “Strategic factor markets: Expectations. and business strategy”. (1992). Hofstede. Bontis. s. in press. 4. 1231-1241. I. International Journal of Technology Management. Bontis. Chandler. Ingemar and Karel Cool. “Value Systems in Forty Countries”. Jacobsen. Nick. Handy. Journal of Management. R. Barney. Nick. Dynamic Models of Oligopoly. (1986a).. European Management Journal. (1998).3. 17. external market conditions and firm profitability: An exploratory model”. “Organizational culture: Can it be a source of sustained competitive advantage?”. (1989). (1991).” Knowledge Inc. Proceedings of the 4th International Congress of the Association for Cross-Cultural Psychology. “Intellectual capital: An Exploratory Study that Develops Measures and Models”. “Economic Value Added”. Drew and Jean Tirole. (1999). 8. Hofstede. “Teaching Knowledge Management and Intellectual Capital Lessons: An empirical examination of the TANGO simulation”. Intellectual Capital. Wernerfelt. Society of Management Accountants of Canada Professional Program. Jay B. 13. Part 4. Nick. (1997). Michalski and M. s. “CKO Wanted – Evangelical Skills Necessary: A review of the Chief Knowledge Officer position”. Glasgow: HarperCollins. and M. Management Decision. 7. Kessides. Bontis. (2000). C. Nick.Barnard. (1999). Sealey (Eds. “Determinants of firm performance: The relative importance of economic and organizational factors”. 4. Dragonetti. Malone. (1989). Business Quarterly. L. Strategic Management Journal. In R.. Fudenberg. Toronto: Society of CMAs. Barney. The Functions of the Executive. (1977). N. Economic Journal. Jay B. Module 5. “The Strategic Analysis of Intangible Resources”. Strategic Management Journal. 11. 3. and G. 100. 2001. 17. Richard. 35. “Managing an organizational learning system by aligning stocks and flows of knowledge: An empirical examination of intellectual capital. G. and Fry. 32. G. “Internal vs. Bouwen. Cambridge: Belknap/Harvard University Press. (1978). Bontis. Summer. (1996b). Academy of Management Review. Bontis. “There’s a Price on your Head: Managing Intellectual Capital Strategically”. and B. (1986). (2000). Bontis. Chwalowski. (1991). 36.).30 Hall. London: Arrow Books Ltd.89 Dierickx. knowledge management and business performance”. . New York: Harper Business. 1-4. 21. Nick and John Girardi. (1991). Alfred D. The Age of Unreason. Nick (1997). Cultures and Organizations: Intercultural Cooperation and Its Importance to Survival. “Firm Resources and Sustained Competitive Advantage”. 1997. 2. “Asset Stock Accumulation and the Sustainability of Competitive Advantage”. 656-665. PhD Dissertation. forthcoming. “Organizational Innovation and Learning: Four Patterns of Dialogue between the Dominant Logic and the New Logic”. (1990). Hansen. Edvinsson. 135-144. “The knowledge toolbox: a review of the tools available to measure and manage intangible resources”. Management Science. 391402. (1989). Nick. Barney. K. 10. (1986b). University of Western Ontario. Roos. “Royal Bank Invests in Knowledge-Based Industries. 4. 37-51. Guthrie. 10. Charles B. Bontis. Nick. 99-120.. R. 40-47. (1996a). The Visible Hand: The Managerial Revolution in American Business. London: Harwood. Ivey Business School. International Studies of Management and Organization. G. (1938). Knowledge and Process Management. Cambridge: Harvard University Press. 63-76. 2. Bontis. luck. Management Science. Jay B.

May-June. pp.68-74. Elhüseyni Stewart. “Corporate Capability”. and Guth. Takeuchi. MA: Belknap Press.). Çev : N. 3. Soete (eds. Dragonetti. J. Nanda. W. 2. Joseph A.XII.. American Economic Review. Organizational Learning and Competitive Advantage. 3. (1990).. Journal of Applied Corporate Finance. Harvard Business School. Business policy: Text and cases. 1991. Nelson. New York: Doubleday Currency. (1911). C. Venkatraman. A. E. London: Sage. NY: Anchor Day Books. N.H. Edvinsson. (1998). R. pp. “Do markets differ much?”. G. M. and L. (1990). Roos. “Brainpower: How Intellectual Capital is Becoming America’s Most Valuable Asset”. (1969). “Competitive Advantage Through People”. Richard R.44-60. Intellectual Capital : Navigating in the New Business Landscape. P. A. C. Polanyi. L. In B. s. (1994). (1991). Winter. “Technological Change and the Nature of the Firm”. (1995). Oxford: Basil Blackwell. Cambridge. and Sidney G. An Evolutionary Theory of Economic Change. Nohria. (1996). Silverberg. Cambridge. Stewart. M. Thomas A. The Theory of Economic Development. Bruce and Udo Zander. California Management Review. (1997). “Resources. Thomas A. The Fifth Discipline: The Art and Practice of the Learning Organisation. Simon. S. The Principles of Scientific Management. Edith Tilton. New York: New York University Press. Stewart III. 81. (1985). Teece. Nelson. R. Intellectual Capital: The New Wealth of Organizations. “The Expansion of Firms”. “Why Do Firms Differ. and Gary Hamel. David . Winter. (1959). Herbert. 12. Nonaka. 92-038.. “The Core Competence of the Corporation”. Thomas A. I.. and the Replication of Technology”. Dosi. Doubleday/Currency: New York. G. October 3. (1996). (1991). K. Richard R.Kogut.. (1934). 383-397. New York: Harper and Brothers. 61-74. Herbert A. Penrose. C. Organization Science. (1992). Capabilities and Competencies”. (1945). June 3. 1997. and L. Prahalad. R. Intelligent Enterprise. Pfeffer. New York: Oxford University Press. The Knowledge-Creating Company. Learned. FORTUNE. Tsai. Combinative capabilities. G. March/April. 1994. MA: Harvard University Press. Working Paper No. Harvard Business Review. Prusak. Administrative Behaviour. 936-949. (1994). competitive advantage and rent: A model and test”. Freeman. “Bounded rationality and organizational learning”. G. (1992). Edmondson (Eds. Summer. (1973). “Your Company’s Most Valuable Asset: Intellectual Capital” FORTUNE.). Management Science. Leadership in Administration. Schmalense.J. McGrath. London: Frances Pinter. . and I. Selznick. Stewart III. The Theory of the Growth of the Firm. The Tacit Dimension. New York: Macmillan. Roos. Technical Change and Economic Theory. 9-28. F. New York: Free Press. 1991.B. “EVATM: Fact and Fantasy”. Schumpeter. Christensen. (1994). and R. Rubin.. (1988). “Innovation. Organization Science. New York: Harper and Row. Eccles. Taylor. Quinn.1. (1982). (1996). Senge. IL: Irwin. (1957). Homewood. “The Knowledge Advantage”. “Knowledge of the Firm. Andrews. (1967). Michael. Journal of Political Economy. The Quest for Value.K. Nelson. P. N. Strategy & Leadership.. Stewart. (1991). 75. 42. Moingeon and A. and H. J. MacMillan. J. New York. Simon. P. 79-91. In G. Stewart. and How Does It Matter?” Strategic Management Journal. (1991). HarperCollines. (1991).

3. David J. Journal of Economic Behavior and Organization. (1999). 433-462 . Working Paper. “Knowledge and Competence as Strategic Assets”. (1982). Strategic Management Journal. 5. A. (1987). University of California at Berkeley. Wernerfelt. Nick. Teece.. (1996). International Journal of Technology Management. MA: Ballinger Publishing Company. Center for Research in Management. "Managing Organizational Knowledge by Diagnosing Intellectual Capital: Framing and advancing the state of the field". Strategy & Leadership. The Competitive Challenge: Strategies of Industrial Innovation and Renewal (David J. Pisano. Shuen (1994). (1984). Cambridge. “Lessons learned on the knowledge highways and byways”. ed. 39-63.Teece. Bontis. March/April. Sidney G.18.. Teece. David J. 171-180. G. Ward. and A. “Dynamic Capabilities and Strategic Management”. 159-184. 5/6/7/8. “Towards an Economic Theory of the Multiproduct Firm”. Winter. “A Resource-Based View of the Firm”.). Birger.

You're Reading a Free Preview

İndirme
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->