Aile Şirketlerinde Entelektüel Sermaye Açısından Bilgi Yönetimi Uygulamalarının Değerlendirilmesi

MUHSİN HALİS İSKENDER ÇALMAN

ÖZET Örgütsel bilgi, sürdürülebilir rekabetin önemli bir unsurudur. Bu nedenle bilginin kuramsallaştırılması faaliyeti olarak kabul edilen Entellektüel Sermaye (ES) hem araştırmacılar hem de uygulayıcılar cazibesini korumaktadır. Entellektüel Sermayeye ilişkin yazın incelendiğinde onun çok sayıda disiplinin oluşturduğu bir mozaik olduğu görülmektedir. Muhasebeciler, bilgi teknolojisi uzmanları, sosyologlar, psikologlar, insan kaynakları yöneticileri ve eğitimciler farklı bakış açılarıyla ES’yi değerlendirmektedirler. Muhasebeciler ES’nin bilançoda nasıl ifade edileceğini, Bilgi teknolojisi uzmanları, onu bilgi sistemlerine nasıl kodlayacaklarını araştırtmaktadırlar. Sosyologlar bir güç olarak ES’nin dengeleyiciliğini açıklamaya çalışmaktadırlar. Psikologlar ES ile ilgili gelişimi zihinsel süreçlere dayandırmak istemektedirler. İnsan kaynakları yöneticileri entelektüel sermaye konusunda yatırımın karlılığını (ROI) hesaplamak istemektedirler. Eğitim ve geliştirme çalışanları entelektüel sermayeyi kurma ve ölçme konusunda yoğunlaşmaktadırlar. Bu çalışmada yönetim disiplinlerinin farklı alanlarından derlenen anlaşılır bir literatür taramasıyla birlikte, şirketlerin Bilgi Yönetimi uygulamaları çerçevesinde ES’nin değerlendirilmesine ilişkin bir saha araştırması ve sonuçları sunulacaktır. I.GİRİŞ Yönetim bilimci akademisyenlerin, teori geliştirme ve geliştirdikleri teorileri uygulama ve öğretme gibi iki önemli amaçları vardır. Bunun bir sonucu olarak mevcut yönetim bilgilerinin ve araştırılmakta olan değişimlerin yeni nesil yöneticilere nasıl aktarılacağı kaygısını taşımaktadırlar. Bu çerçevede yeni araştırmalar yapma ve hatta önceki çalışmalardan yeni fikirler çıkarma çabaları da buna eklenmekte, ilave olarak denenmiş olanı kavramsallaştırmak gibi bir sorumluluk da üstlenmektedirler. Bilginin kavramsallaştırılması konusunda akademisyenlerin olumlu katkılarının var olup olmadığı konusundaki tartışmalar yüzyıllardır sürse de, akademisyenler kullanılabilir bilgileri kavramsallaştırarak onu yeni nesillere bilimsel nosyonlarla sunmalıdırlar. Öğrenmenin maliyetinin yükselmesi, alternatiflerin artması ile bilgi talebinde bulunanların harcamalarına dikkat ettikleri görülmektedir. Bir çok eğitimin artık maliyet değil bir yatırım olduğu konusundaki görüş yaygınlığını artırarak devam etmektedir. Bilginin bir değer olarak artık bilançolarda yer alması ve bilgi temelli katma değerin ölçülebileceğine yönelik ciddi iddialar akademik alanda olduğu kadar uygulama alanında da önemsenmektedir. Bu rekabet artırıcı yeni trendin adı entellektüel sermayedir. Akademisyenlerin de iddialı bir şekilde bu kavram üzerinde çalışmaları bundandır. Ancak henüz yeni ve daha önce söylenmemiş olan bu kavramın teorik çerçevesi kesin hatlarla belirlenmiş değildir (Bontis, 1999:272). Günümüzde sıkça sorulan sorulardan biri entellektüel sermayenin hangi alanlarda katma değer yaratacağıdır. Bu soruya cevap olarak değişik bir perspektifler kullanılabilir. Birincisi, Entellektüel Sermaye 1990’lı yılların başında popüler ve yaygın kullanılmaktaydı (Stewart, 1991, 1994). Entellektüel Sermaye Stewart tarafından “Yeni bir tenis topu markası – hatları pek belirgin olmayan ama oldukça büyük zıplamaya yeteneğine sahip” şeklinde tanımlandı. Ancak yaygın olarak araştırılan; değişim mühendisliği, kalite çemberleri, amaçlara göre yönetim vs. gibi konuların moda kavramı çerçevesinde yarattığı tartışmalara ES kavramı da dahil oldu; çünkü bunların bir çoğu moda olmaktan öte geçemeyeceği düşünülen kavramlardı. Bu ön yargıdan dolayı yeterince ciddi çalışmalar ortaya çıkmamaktadır. Yinede ES’nin “belirsizlik” özelliği, zor problemlere çözümler bulmak için daima fırsat kollayan, daha çok uygulama ile ilgilenen bazı meraklı araştırmacıların ilgisini çekmeye devam etmektedir. ES alanında ilk çalışmalara bakıldığında “tanımsız ve kavranması zor” retorik bir içerik taşıdığı görülmektedir. Ancak yaratılan bilginin katma değere dönüşmesi için ölçülebilmesi bir zorunluluktur. Bu nedenle ES ile ilgili asıl problem ES’nin ölçümüdür. Maalesef başlangıçtaki kavramsal tartışmalar “soyut içeriğin” aslında kolay dokunulabilir “somut” boyutunun dikkatten kaçmasına ve akademisyenler için dipsiz bir kuyu gibi algılanmasına yol açmıştır. Entellektüel sermayenin yeni ekonomik boyutu da ilgiçtir. Ekonomi literatüründe kıt kaynakların nasıl yönetileceğini öğretmek zaman almaktadır. Geleneksel ekonomik model, arz ve talebin pazar fiyatını belirlediği, kıtlık varsayımlarına bağlı olarak geliştirilmiş ilkelere dayanır. Bütün yeni başlayanlara, “eğer arz düşerse

güvenilir ek hizmetler ve dağıtım ağı da bir işletmenin görünmeyen mal varlıklarıdır. herhangi bir varlık elde edildiğinde katlanılan maliyet. 1987) ve ‘öz yeterlilikler’ (Prahalad ve Hamel. 1989. Bütün firmaların. işletmenin kuruluşundan hâlihazırdaki durumuna kadar katlandığı maliyet. 1970 lü yıllara gelindiğinde bu rakam 7 yıla inmekte yani yedi yılda tüm bilgilerin iki katına çıkmaktadır. Rubin. 1984. Bilgi arzı ne kadar çok olursa veya paylaşımı ne kadar çok olursa o kadar çok değer kazanır. Bu yaklaşımlara ‘genel strateji’ (Ansoff. 1973. Penrose (1959) bu görüşü daha da ileriye taşıyarak örgüte kişisel bir sıfat kazandırarak onu hafızası olan bir varlık gibi bir çeşit ‘bilgi koruma deposu’ olarak ele aldı. ‘firmanın kaynak tabanlı incelenmesi’. insanın bilişsel kapasitesinin sınırlarının farkına varmış ve literatüre ‘sınırlı rasyonellik’ terimini sokmuştur.fiyatlar yükselir” kuralı öğretilir. Bir işletmenin ekonomik değeri işletmenin.Wernerfelt. Daha yakın zamana kadar stratejik işletme yönetiminde görülemeyen kaynakların varlığı ve oynadığı role yeterli değer verilmiyordu. 1971). yenileme maliyeti. Rumelt. şu anki piyasa fiyatı gibi bileşenlerden oluşur. 1969. üretimin maliyet yapılarını bütün yönleriyle belirleyerek bilgiyi. Andrews ve Guth. Geleneksel sermaye girdileri fiziksel mekan ve para olanakları ile sınırlı iken. Charles Handy (1989) bir firmada sadece sahip olunan bilginin %20’sinin kullanıldığını ifade etmektedir. 1999: 275). Barnard (1938) ise yönetim sürecinde ‘davranışçı bilgi’ yi de hesaba katarak bilimsel yönetimin ufuklarını genişletti. Bilimsel çalışmalar. Bilgi. Bilgi Yönetimi. Bundan da öte. Bu bağlamda entellektüel sermayenin önemini daha iyi bir gerekçe ile açıklamaya da gerek kalmamaktadır (Bontis. neoklasik ekonominin ‘bilgi’ye yaptığı görmezden gelme muamelesi sürmektedir. Ancak bir kaynak olarak bilgi kıtlık varsayıma göre değerlendirilemez. Nelson ve Winter’e göre bilgi. Rekabet avantajı ekonomik olarak analiz edildiğinde. ‘evrimci teori’ (Nelson ve Winter. Venkatraman ve MacMilla. 1992). 1959. strateji sahasında son 40-50 yılda küçümsenmeyecek sayıda teori üretildi. yüksek kalitede ürün. Nelson ve Winter gibi evrimci teorisyenler (1982) de firmayı bilgilerin depolandığı ve saklandığı bir kasa olarak yorumladılar. iş stratejilerinin önemli alt başlıklarından birini oluşturur. 1982. onun sistematik bir şekilde ele alınması muhtemelen ‘bilimsel yönetim’e dayanır. Bu iki görüşün birbiri içinde erimesiyle ileride ‘örgüt teorisi’nin temelini oluşturacak yeni bir ‘bilgi yönetimi’ sentezi doğmuş oluyordu. ‘bilgi yönetimi’ nde firma düzeyinde farklılıkların varlığını kabullenmekle kalmayıp. fakat mevcut liteartürde bu önemli konu hak etmediği bir muameleyle karşı karşıya kalmıştır (McGrath. Schumpeter (1934) ise bir bütün olarak ele aldığı ekonomideki değişim sürecine dikkatini yoğunlaştırmıştır. yenilenmek için bilgiyi geliştirme. Teece 1982). Ekonomi biliminin genel kabul görmüş sınırları içinde kalan ekonomistler.LİTERATÜRDE ENTELEKTÜEL SERMAYE Bilginin önemi tarihin derinliklerine kadar uzansa da. örgütlerin. firma farklılıklarının bulunduğunu ileri sürmektedir (Nelson. Bu arada bu önemsememe eğilimine kısmi bir istisna olarak ‘yaparak öğrenme’ konusundaki endüstriyel örgüt literatürünü gösterebiliriz (bkz. geleneksel ‘strateji’ kavramı firmanın kaynak durumu cinsinden ifade edilmektedir (Learned. koruma ve kullanma amacıyla kullandıkları stratejilerin doğası ve performans sonuçları. Araştırmacılar bunu biraz daha ileriye götürerek öngörülmemeler ile 2010 yıllarında dünyadaki tüm bilgilerin 11 saatte bir iki katına çıkacağını tahmin ediyorlar. 1996). 1986). Andrews. bu farklılıkların. piyasanın . 1991). Christensen. 1982. bütün firmaların erişimine açık olduğunu varsayarak ‘üretim fonksiyonları’ kümesi içinde etkisiz bir unsur olarak görüp bilgiden kaynaklanan performans farklarını önemsememektedirler (Nelson 1991. Wernerfelt. endüstrideki firmaların karlılığının nasıl belirlendiği daha açık olarak ortaya çıkacaktır. bilgisayarın ve bilişsel bilimin gelişmelerinden derinden etkilenen Simon’a (1945) aittir. Diericks ve Cool. 1965. Teece. (Penrose. firmanın ekonomik performansının belirlenmesinde önemli bir rol oynadığını ileri sürüldü. 1900’lü yılların başındaki dünyadaki tüm bilgiler 30 yılda bir iki katına çıktığını göstermektedir. Tsai. Biraz da bu eksikliğe tepki olarak. Bir işletmenin ekonomik değeri sadece onun görünen mal varlığı kadar değildir. gerçek ekonomiler için çok zor bir durum oluşturmaktadır. 2. Fakat yönetimle ilgili fonksiyonların yerine getirilmesinde ‘karar alma’yı kavrama önceliği. 1984). Barney 1986a. Birçok teorisyen ‘stratejik analiz’in ana merkezinde endüstriyel farklılıkların değil. geleneksel formal iktisadi araçlarının çoğu optimal ‘ürün piyasası’ faaliyetlerini belirlemekte kullanılırken. ‘Örgütsel ekonomi’ ve ‘örgüt teorisi’. 1991. Winter. 1991. Bugün. Simon. bilgi akışı ve sermaye stok’u gibi birbiri ile bağlantılı iki olguyu kapsamaktadır. işçilerin yaşadıkları deneyimleri ve ifadeye edilmemiş yeteneklerini nesnel kurallar ve formüllerle ifade etmeye çalışmıştı. Burada soru örgütlerin bu olguları rasyonel bir şekilde kullanıp kullanmadıkları ile ilgilidir. Genelleştirilecek olursa. Fudenberg ve Tirole. 1990) gibi örnekleri dahil edilebilir. Frederick Taylor (1911). Yeni ürün ve faaliyetlerin ortaya çıkmasını ‘bilgi’nin tekrar tekrar ve değişik kombinasyonlar oluşturmasına bağlamaktadır. düzenli ve tahmin edilebilir karakterli davranışsal kalıplar (veya kendi deyimleriyle ‘rutin’ler) olarak saklanır. Hall. Bu açık. ‘entellektüel sermaye’ kuşağının sınırlarını büyük olasılıkla örgütün kolektif ‘sınırlı rasyonelliği’ tayin edecektir.

en iyi şekilde. literatüre Nelson ve Winter (1982:134)in “An Evolutionary Theory of Economic Change” tarafından sokulmuştur. görünen kurallar belli bir zamanda yazıya geçirilmişse. 1996) Bilgi yönetimi teorisyenleri bilginin firmanın biricik kaynağı olduğu hususunda fikir birliğindedirler (Grant 1996). bazıları da örgütün kültüründe zımni olarak varolan. Polanyi’nin gizli . 1991) ve bazı örtük (tacit) bilgi formlarının söze dökülmesinin imkansız olduğu (Polanyi. büyük olasılıkla alınacak cevap “sadece yüzde 20” olmaktan öteye geçememektedir. Yeni çıkan bu terminolojiyi pekiştirmeye alternatif bir yol olarak işletme girdilerinin genel tanımlarıyla başlanmalı ve sonra hangi şartlarda bu kaynakların faydalı olacağı analiz edilmelidir (Nanda. Parasal ve maddi kaynakları kullanma konusunda kılı kırk yaran yatırımcı ve yöneticiler. İşte bu iki varsayım. 1996). Wernerfelt. 1986). bireylerin bir konu hakkında karar verirken. örgüt rutinlerinin. bazıları bürokratik kurallarda açıkça görülen. 1957). Pisano ve Shuen. patent ile korunan üretim teknikleri veya ticari sırlar gibi fiziksel. Firmaya özel kaynaklar. (Teece. seçtikleri tercihin bir realiteye uygulandığında iktisadi olarak faydalı olup olmayacağını göz önünde bulundurmaları ve bu bireysel tercihlerin giderek örgütün rutinlerine işleyerek gelecek bireysel tercihleri şekillendirmeleri ve kısıtlamaları yönüyle evrimseldir (Nelson ve Winter 1982:134). ne yazık ki. Bu teorik bakış açısı iki önemli kabullenme sebebiyle bilgi olgusunu değerlendirmede yetersizdir. ya da. Oysa. işletme rutinleri veya marka değeri (brand equity) gibi manevi değerler olabilir. Neo-klasik ekonomistler bütün tarafların tam ve kusursuz olarak bilgilendirildiğini ve kaynakların tamamıyla taşınabilir mobil olduğunu varsayar. gerçekten de kağıt üzerindeki değerden bazen onlarca bazen yüzlerce kat fazla olabilmektedir. firma için en önemli gerekçenin bilginin meydana getirilmesi ve uygulanması olarak tanımlar.“görünmez eli” tarafından yönlendirilirken aynı sabit bilgiye sahip olduğu varsayılmaktadır. bir girişimin. Zımni olarak varolan ile açıkça varolan arasındaki etkileşim. çevre şartlarının bizi başka stratejik yönelimlere zorlayacağını. öz yeterlikler (Prahalad ve Hamel. sahip oldukları bilginin ne kadarını kullandıkları sorulsa. Mesela Ayırt Edici Yeterlik (Selznick. 1994). 1967) görüşleriyle çelişirler. daha ileriki bir zamanda bu kuralların çok da uygun olmayabileceğini söyleyebiliriz (Bontis. aslında diğerlerinden değer ve içerik açısından çok az farklı buluşlarını gelişen yeni tanımlar pazarına sunarak bir yatırımcı mantığıyla davranmaktadırlar.1990) sayılabilir. Örgütsel rutinler. Kaynak tabanlı görüş ile ilgili literatürde rahatsızlık verici ölçüde var olan kavram zenginliği aynı zamanda bu konu ile ilgili zihinsel berraklığı da olumsuz etkilemektedir (Nanda. taklidi zor kaynaklar ve yeterlikler toplamı olarak görülebileceğini söyler. firmayı bir bilgi sistemi olarak görmek. Firmanın bilgi tabanlı görüşü üretim fonksiyonun ve firmayı dinamik gelişen bilgi üretiminin ve uygulamasının kaynak tabanlı teorilerin ötesinde özerk bir yapıda olduğu anlayışı verebilir. örgütün genetik materyalleridir.1986a. Bu görüş daha da ileri götürülerek. Firmanın bilgi tabanlı görüşü. Bu teoriye önemli katkı yapanlar arasında Penrose (1959) ve Chandler (1977. 1989). 1999:278). görünmez varlıklar (Dierickx ve Cool. esasen ‘firma stratejisinin rekabet analizi’ne bir tepki olarak Wernerfelt (1984). Barney (1986 a. Firmanın kuralları ve kaynakları üzerindeki bu iç odaklanma firmanın kaynak-tabanlı bir görüşle değerlendirilmesine dayanak oluşturur. Örneğin. Organizasyondaki bilginin ‘rutinler’ içinde saklı olduğu doğru olabilir. Dinamik yetenekler (Teece Pisano ve Shuen. KAVRAMSAL BOYUTUYLA ENTELEKTÜEL SERMAYE “Entellektüel sermaye” kavramı. neo-klasik ekonomi geleneğinin bir kısım eksiklerini gidermesine rağmen değişen işletme çevresinin kendisiyle mantıksal bir bütünlüğü içerisinde yol açtığı sonuçları değerlendirme konusunda yetersizdir. Nelson ve Winter’in bu çalışmalarının en önemli noktası bu gizli ve açık bilgilerin etkileşebileceği ortamı oluşturan davranışsal kalıplar veya kendi deyimleriyle ‘örgütsel rutin’leridir. Her ne kadar araştırmacılar keşfettikleri kavramın farklı olduğunu iddia etseler de. toplu yetenekler (Nohria ve Eccler. entellektüel girdiler ve çıktıları ihmal etmektedirler. b. 1994) ve Prahalad ve Hamel (1990) tarafından geliştirilmiştir. şirketin piyasa değeri ile defter değeri arasındaki fark olarak tanımlanan entellektüel sermaye. (Penrose. 3.b). dikkati sözde firmanın mutlaka kullanması gereken verilen kaynaklara değil de firmanın kaynakları tarafında servisler üzerinde olduğunu iddia etmektedir. bireylerin bilişsel kapasitelerinin sınırlı olduğu (Simon.açık bilgi (tacit-explicit) ayrımı. Örgütte gizlenmiş bu çeşit bilgi formları ‘firmanın evrimsel teorisi’ ile daha iyi açıklanabilir. biz. 1984). fakat evrimsel teori zamanla bu rutinlerin değişmesini veya aynen kalmasını açıklamaz. Nelson ve Winter (1982)in evrimsel teorisi. Penrose (1959). Bileşken (combinative) yetenekler (Kogut ve Zander. henüz gereği kadar anlaşılmış olmaktan uzaktır. 1990). değişik zamanlardaki değişik çevre şartlarının etkileriyle oluşarak örgütte gizlenmiş kuralların toplamı olduğu söylenmiştir. 1992) ve daha bunlar gibi gün yüzüne çıkmayı bekleyen nice kavramlar büyük bir olasılıkla sırada beklemektedirler. 1991). Teece (1988). . Firmaya ‘kaynak tabanlı’ bakış. Firmaya ‘kaynak tabanlı’ bakış.1959. Çoğu şirket yöneticisine. stratejik firma kaynakları (Barney. Barney.

...... s. Çev : N. Bu tanımların bazıları şunlardır: • Stewart..52).. 2) Özel anlamda fiziksel olmayan değeri yüksek varlıklar nelerdir? Bu soruya cevap olarak: entelektüel sermaye. 2001. yani bilgi. s. 1999. Sveiby ise. patent..72) şeklinde tanımlamaktadır.. 2002. olduğu kayıtlı bilgiler ve işletmedeki çalışanların bilgi. Buna göre yapısal sermaye de müşteri ve örgütsel sermaye olmak üzere iki alt bölüme ayrılmakta... Bu araştırmaların çoğu aşağıdaki iki soruya cevap vermeye çalışmaktadır.. zenginlik yaratmak üzere kullanılan entelektüel malzemedir. telif hakları ve lisans anlaşmaları gibi maddi olmayan –soyutvarlıkları entelektüel sermayenin dışında “entelektüel varlıklar” olarak tanımlamakta. telif hakları ve lisans anlaşmaları gibi maddi olmayan –soyut. örgütsel sermaye de yeniden yenilik ve süreç olarak iki alt alana ayrılmaktadır (Büyükozkan. 1997. deneyim ve enformasyonun oluşturduğu. • Entelektüel sermaye.varlıkların bütünü şeklinde tanımlanabilir.. (Bontis. işletmenin bilançosunda yer almayan bilgi değeridir (Brooking. 2000. organizasyon seviyesindeki görülmeyen varlıklar oluşan şirket kültürü.416)... bilgi. 1997. • Entelektüel sermaye. • Hugh McDonald’a göre entelektüel sermaye “bir kuruluşun içinde bulunulan ve ilave avantaj yaratmada kullanılabilen bilgi.. bir başka deyişle bir şirket içindeki insanlar tarafından bilinen ve şirkete bir rekabet üstünlüğü kazandıran şeylerin toplamı” (Stewart. “entelektüel sermaye. yapısal sermaye ile müşteri (ilişkisel) sermayeden meydana gelmektedir (Roos –Roos. 2002. beceri ve deneyimleridir (Büyüközkan. s..37) Literatürde yaygın olarak kabul edilen görüşe göre ise (yukarıdaki şekilde de görüldüğü gibi).. Ancak Bontis bu değerlendirmeye katılmamakta.. Elhüseyni) şeklinde tanımlamaktadır. s... bu değere ödenilmeye hazır olunan değer arasındaki fark nedir? Bu sorunun cevabı... 1) Firmaları kağıt üzerindeki değerlerden çok daha değerli kılan şey nedir? Yani bir işletmenin bilanço değeri ile. . entelektüel sermayenin bu entelektüel varlıkları doğurduğunu öne sürmektedir..364). 433-462) ENTELLEKTÜEL SERMAY E İnsan Serm ayesi Prof esyonel ..... s. işletmenin mevcut ve gelecekteki başarısını doğrudan etkileyen ve rakip firmalarla farkını ortaya koyan sahip olduğu bilgi..35). bilgi sistemleri.. . enformasyon..XII. 2002..366).. entelektüel sermaye. entelektüel sermaye unsurlarının. s. • Klein ve Prusak ise.. Fakat bu değer farkı şerefiyeden daha fazladır. beceri... Pazar Serm ayesi Müşteri İlişkileri Tedarikçi İlişkileri Pazar Y eterliliği Diğer ilişkiler . “daha yüksek değerli bir varlık üretmek üzere harekete geçirilmiş entelektüel malzeme” (Büyüközkan.. duyumsanmayan ve görünmeyen varlıklar olarak bir işletmenin sahip Entellektüel Sermaye hakkındaki çoğu araştırma muhasebe ve finanssal boyutunu görmezden gelmektedir. insan sermayesi. patent.....91). Ancak daha çok geleneksel muhasebede yer alan ve yabancı literatürde “good will” olarak ifade edilen şerefiye kavramıyla bu soruyu cevaplandırmaktadırlar.. bir organizasyonun bilgi değeridir(Akpınar. entelektüel mülkiyet ve deneyimlerdir” (Stewart.. Şekil-1: Entelektüel Sermaye ve Bileşenleri Bazı yazarlar entelektüel sermayenin “insan” ve “yapı” olmak üzere iki bileşenden oluştuğunu ileri sürmektedirler (Edvinsson. Y enilik Serm ayesi Süreç Y enilem e Ürün Y enilem e Y Y apı enilem e Teknoloji Y enilem e .. 1997.. 1997. Y eterlilikler Uygulam üstünlüğü a Sosyal yeterlilik Motivasyon L iderlik Örgütsel Serm aye Süreç Altyapı Kültür Y önetim ...Entelektüel sermaye kavramına ilişkin farklı tanımlar yapılmıştır. 1997...36) olarak değerlendirmişlerdir. bilgi sistemleri ve çalışma şekli olarak açıklanabilen içsel yapı ve çevreyle ilişki sonucu oluşan sermayeyi kapsayan dışsal yapı ve çalışanların yeteneklerinden oluştuğunu ileri sürmektedir (Bukh ve diğ.

Yani beşeri sermayeden farklıdır. parametresi ve tanımlama güçlükleri metin içerisinde açıklanacak (Bkz ŞEKİL-1). beceri ve hüner kazandırmak için yapılan eğitim harcamalarıdır. . yatırımın karlılığında. deneyim ve becerilerinin artırılmasına. 2001. çok anlamlı değildir. ticari potansiyelde. topografı hakları ve çeşitli dizayn haklarını kapsayan entellektüel malları kapsamaz ancak. Bu patent. Beşeri sermaye. Entellektüel malların değeri. insan sermayesi. ticaret ve hizmet sembollerini kapsar. Kurumsal öğrenme Chris Argyris(1992) tarafından bir firmadaki bilgi akışı olarak tanımlanmaktadır. Sıra İnsan Serm ayesi Yapısal Sermaye İlişkisel Serm aye Tem E el sas K sam ap Param etre K d m Z rlu o la a o ğu Zeka Çalışanlar ı bağlılı ğı Rutinler İç kurum bağ sal lar Bağlantılar Dış kurum bağ sal lar Hacim Y üksek Randım an O rta Uzun öm ürlü E yüksek n Güven Kültür İtici Güçler Şekil-2: Entelektüel Sermayenin Yapısı (Bontis.Dzinkovski ise. Entellektüel sermaye. Bir işletme için kendine ait bir patentin var olduğunu bilme. üretim sürecinde yer alan insanların bilgi ve deneyimlerinin geliştirilmesine yönelik yapılan yatırımları ifade etmektedir. eğitim ve öğretim programları tarafından öğretilmeye gerek duymaz. firmadaki bilgi stoku anlamına gelen entellektüel sermaye takip eder. Bu ise. “deneyim” ve “yaşama ve işe karşı tutum” gibi bireysel düzeyde değerlendirilen dört faktörün bileşiminden meydana gelir. İnsan sermayesinin aslı örgüt üyelerinin zekasıdır. Entellektüel Sermaye olgusu üç alt alanda incelenebilir. Bu çerçevede örgütsel öğrenmeyi. kurumun bilgi. Birçok işletme entellektüel varlıkların denetimine pek dikkat etmez. yapısal sermaye ve müşteri sermayesi olarak üç başlık halinde incelenecektir. genel kabul gördüğü üzere. kapsamı. İnsan sermayesi “kalıtsal mirasla gelen yetenekler”. bir başka deyişle çalışanların kişisel gelişimlerine yapılacak olan yatırımın ön planda tutulmasına bağlıdır. entelektüel sermaye unsurlarından insan sermayesinin bir bileşenini oluşturmaktadır. Buna göre beşeri sermaye kavramı ile kastedilen. insanlara bilgi. İki kavramı birleştirmek için entellektüel sermayeyi kurumsal öğrenmenin stok ünitesi gibi kabul etmek faydalı olabilir. patent. 1. İnsan sermayesinin alanı sahip olunan bilgi yoğunluğu kadardır. rekabet avantajında ve bunun birçok yerde görülebilir ve değişik açılardan değerlendirilebilir. onun değerini içeren bilgiye sahip olunmadıkça. İNSAN SERMAYESİ İnsan sermayesi. Bu sermayenin geliştirilmesi. başarıda sürekliliğin sağlanması. yarı iletici (Toplayıcı). Her birinin yapısı. fakat entelektüel varlık entelektüel sermayenin bir çıktısı olarak görülmelidir. telif hakkı. 1999:433-462) 3. Bir patentin kendi başına hiçbir değer ve anlamı yoktur. entelektüel sermaye unsurlarını. işletme ve müşteriler olarak sınıflandırılmaktadır (Guthrie. Aşağıda entelektüel sermaye unsurları.1. beceri ve davranışların toplamıdır. Bununla beraber entellektüel sermaye. Bu belirtilen unsurlara yenileme ve gelişme sermayesi gibi unsurlar ekleyenler de bulunmaktadır. s. “Var Olma Nedeni”ni yansıtan yasal perspektif olarak varsayıldığında dikkate alınabilir. çalışanlar. İnsan sermayesi buluşçuluğun ve stratejik yenilenmenin kaynağı olduğu için önemlidir. Entellektüel varlık ve entelektüel sermayen tamamen karşılıklı bir ilişki içerisindedirler. Sıra ENTELLEKTÜEL SERMAY E 2. çalışanların zihnindeki sözsüz (tacit) bilgi. Daha sonra iki itici güç olarak güven ve kültürün entellektüel sermayenin gelişimi üzerindeki etkileri değerlendirilecektir.30). “eğitim”.

İnsanın işletme açısından önemi onun. Eğitim. İçinde bulunduğumuz bilgi çağında işletmelerin temel hedefi insan sermayesini verimli bir şekilde kullanmaktır. insan sermayesini. karlı kullanabilecekleri ölçüde insan sermayesine sahip olmaktır. kuruluşun insan sermayesi kuruluş için kalıcı katma değer üretebilsin. Çalışanların yaratıcı ve zeki olarak kabul edilmesi. Stewart. insan sermayesi yaratıcı bir şekilde kullanılmış olur (Stewart. ama sistem zayıfsa örgütsel zeka işletmeyi amaç edindiği noktaya ulaştıramaz. bireysel ya da grupsal uzmanlaşma olarak düşünüldüğünde ve insan-kültür . yetenek. Değişimcilik Yapısal sermaye. Mucitlik Kabullenici ve reddedici yetenekler. bütün merdivenlerin başladığı yer. Üretim faktörleri içinde en anlamlı katma değer insanla sağlanabilir. Çalışanlarımızın farklılığı Çalışanların yapabildiklerinin en iyisini yapmaları.35). özel beceriler.94). 2001.. İşletmelerde insan sermayesini oluşturan bilginin önemi küçümsenemez. Edvinson ise. Bu sermayeyi geliştirmek. Yeni elemanların alımında hassasiyet.İnsanın sermaye olarak tanımlanması ilk anda duygusal bir tepki oluşumuna neden olsa da yetenekler. Bu nedenle işletmeler. çalışanları tarafından bilinen kuralları takip ederek amaçlarına ulaşır. Tablo-1: İnsan Sermayesine İlişkin Göstergeler Gerektiğinde çalışanların eğitiminin desteklenmesi Şirketin destekleyici ve rahat atmosferi Önemli yeni fikirlere açıklık. Yeni fikir ve ürünler geliştirebilme. Birlik ve beraberlik ruhu. s. Bu nedenle bir işletmede çalışan insanlar zamanlarını ve yeteneklerini büyük ölçüde yenilik getirici faaliyetlere yönelttiğinde. sezgi ve tutumları gibi beşeri unsurların toplamını ifade eder.2. tekrar denemeyi çok görmezler. İse alma programlarının mükemmelliği Grup tartışmalarına heyecanla katılma Personel devir hızı konusunda duyarlılık Örgütsel hafızanın önemini kavrama Çalışanların yeteneklerini geliştirmelerine olanak verme Örgütsel hedeflerin ve müşteri beklentilerinin paylaşılması 3. Çalışan insanlar zeki olabilir. işletmenin piyasa ihtiyaçlarını karşılayan örgütsel yetenekleri olmasıdır. kayıtlar ve çeşitli biçimlerdeki belgelemeye. çalışanların fikirlerine önem vermeye ve iş geliştirmeye yönelik önerilerini dinlemeye bağlıdır. deneyim.toplum bağlamı yapıldığında en çarpıcı değer olduğunu söylenebilir. Bir örgütün insan sermayesi ile öğrenmesi sinerjik bir etki yaratır. Bilgi üretimine yönelik çalışmalar.95). tecrübe. İşletme yönetimi ise diğer bileşenleri ile birlikte yapısal sermayeyi meydana İNSAN SERMAYESİ . Güçlü yapısal sermayeye sahip olan firmalar ise destekleyici kültüre sahiptirler. Buluşçuluğun temelinin bilgiye dayandığının farkındadırlar. yetkinlikler. entelektüel sermayeyi bir ağaca benzeterek insanları bunun yetişmesini sağlayan bitki özleri olarak betimlemektedir (Stewart.örgüt kültürüne ve finanssal ilişkilere kadar bütün unsurların bileşimini ifade eder. Yapısal Sermaye Teknik bilgi (know –how). yönetim felsefesinden . başarısızlığa uğrasalar bile. 1997. Bir çok karmaşık ilişkiden oluşan ve üyeleri tarafından mantıklı bir şekilde anlaşılan örgütsel yapısıyla işletmeler. işletme bünyesinde bulunan insanların bilgi. Mesleki yeterlilik. buluşçuluğun kaynağı ve kavrayışın pınarı olarak kabul etmekte. bir örgüt olarak işletmenin sahip olduğu yöntem ve politikalar olarak kurumsallaştırılmış bilgi teknolojilerden . çalışanları ve işlerin yapılışını etkileyen sistemin yapısına bağlıdır. Fakat insan sermayesini işletme başarısına dönüştürecek yapı işletme yönetimidir. Örgütün öğrenme yeteneği ise yeni fikirlerle bunların kuruluş içinde genelleştirilmesi yeteneğinin bir fonksiyonudur. İşletmenin amaçlarına ulaşma etkinliği. İşletmelerin amacı. yenilenmenin ve buluşçuluğun kaynağı olması. s. Çalışanlarına bir şeyi denemeyi. İşletmelerin içinde bulunduğu kızgın rekabet ortamı onların sahip oldukları insan sermayesini verimsiz kullanma lüksünü ortadan kaldırmaktadır. 1997. İnsan sermayesi.veritabanları. s. İnsanların yeni bilgiler edinmeleri ve bilgilerini kolektif olarak paylaşmaları bireyler ayrıldıktan sonra da öğrenme devam edecek şekilde bir süreç oluşmalıdır ki. Bünyesinde bulunan insanların sahip oldukları bilgilerden en iyi biçimde yararlanmada işletmenin kolektif yeteneği olarak da belirtilen insan sermayesinin bileşenlerini aşağıdaki gibi sıralamak mümkündür (Guthrie. bünyelerinde bulunan insanların tümünü işin içine katmakta ve onların sahip oldukları fikirlerden maksimum düzeyde yararlanma yoluna gitmektedirler. beceri. İnsan sermayesinin özünü buluşçuluk oluşturmaktadır. Kendini geliştirme Girişimcilik coşkusu.

29). müşteri başına karlılık gibi göstergeleri takip etmek görece kolaydır. Müşteri (İlişkisel) Sermayesi Entelektüel Varlıklar Patentler.Tedarikçilerle ilişkiler Müşteri beklentilerini aşma . aniden oluşmayıp toplumsal ve ekonomik gelişmeyle paralel bir seyir izlemiştir. Bilgi sistemleri. Doğal olarak bu anlayış.Endüstriyel kurumların davranışları Müşteri bağlılığı . 1997. İnsanların müşterilere karşı doğal ve samimi davranıştan uzak müşteri memnuniyetine yönelik rol yapıyor olmaları işletmelerin sahip oldukları müşteri sermayesinden MÜŞTERİ SERMAYESİ . organizasyonun müşteri. Örgüt kültürü. Ticari amblemler. yapısal sermaye ve müşteri sermayesi -içinde değeri en belirgin olan müşterilerdir.İşle ilgili işbirliği Sürekli geliştirilen ürünler .3. Konuyla ile ilgili olarak Stewart şu ifadelere yer vermektedir.Müşterilerle ilişkiler Müşteri araştırması . 1998. Kültürümüzde yer alan “müşteri velinimetimizdir” özdeyişi. Hizmetle ilgili amblemler. Altyapı Varlıkları. Telif hakları. müşteri tutma ve kaçırma oranları.35). Ticari sırlar.Dağıtım kanalları .Hükümet politikalarını izleme Müşteri taleplerini firmaya yayma . sistemlerin ya da kapasitelerin vurduğu damgalara oranla daha kolay gözlenebilir. Bu nedenle yapısal sermaye insan sermayesinden daha önemlidir. Müşteri sermayesinin unsurlarını aşağıdaki gibi sıralamak mümkündür (Guthrie. “müşterileri olan her şirketin müşteri sermayesi vardır”. Tablo-2: Yapısal Sermayeye İlişkin Göstergeler Yeni fikir ve ürünler geliştirme. İşletmeden işletmeye farklılık arz etmekle birlikte örgüt içerisinde yapısal sermayeyi oluşturan unsurları aşağıdaki gibi sıralamak mümkündür (Önce. 1999.Markalar Müşteri sayısında artış .Lisans anlaşmaları İç müşteri memnuniyeti . müşteri sermayesinin eski versiyonu olarak bugünkü manada değerini ortaya koyuyor olmalı. 1997. tedarikçi ve toplumun geri kalan kesimiyle ilişkisinin değerini ortaya koyar (Chwalowski. s. Entelektüel varlıkların üç genel kategorisi – insan sermayesi.587). s. s. Ağ sistemleri. Faturaları ödeyen onlardır. nasıl üretir ve ne şekilde sunarsam alırlar?” anlayışına bırakmıştır.İşletme imajı Müşteri geribildirimini değerlendirme Müşterilerle uzun süreli ilişkiler kurma . Yönetim felsefesi. Bu nedenle finanssal raporlarda bıraktıkları ayak izleri. Müşteri sermayesini yansıtan piyasa payı. Yönetim süreçleri.İstenen nitelikteki sözleşmeler Müşteri sadakati . Dizayn hakları.159).Franchising anlaşmalar Müşterilerin problemlerine acil çözüm Günümüzde işletmelerin temel amacı olan kâr elde edebilmenin gerekli araçlarından birisi müşteri memnuniyetini sağlamaktır. Finanssal ilişkiler.getirmektedir. Tarihi süreç içerisinde bir zamanların üreticinin egemenliğine dayanan geleneksel pazarlama anlayışında “ne üretirsem alılar!” felsefesi yerini müşteri memnuniyeti ve toplumun uzun vadeli çıkarlarını gözetmeye dayalı “neyi. Tablo-3: Müşteri Sermayesine İlişkin Göstergeler Müşterilerle duygusal bağlılık Yüksek müşteri memnuniyeti . 2001. s.” (Stewart.89) ve söz konusu kişilerin organizasyona bağımlılıklarını ifade eder (Aşıkoğlu – Aşıkoğlu. s. Başarıların paylaşılması Pazar yönelimli yönetim Öneri ve yeni fikirlerin uygulanması Ek değer katma konusunda liderlik Pazar payında artış Yeniliğe açık sistem ve prosedürler İş çevrim hızının artması Bilgili elemanlara sahip olma Fonksiyonel ve erişimi kolay veri sistemi Sipariş ve teslimatta hız Çalışan başına düsen gelir oranında artış Çalışan başına düsen gelir oranında liderlik Yüksek pazar payı Maliyet liderliği Kaliteye rağmen maliyetleri düşürme YAPISAL SERMAYE 3. 158. çalışanların. Müşteri sermayesi.

Bu üç unsur. “Eğer kullanmazsan kaybedersin” ilkesiyle var olan ES’nin iyi kulanılması ve geliştirilmesi gerekmektedir. Araştırma modelinde Entellektüel sermayeyi üç unsurun bileşimi olarak ele aldık. iş alanındaki bütün liderler ES’nin iş hayatında performansa sağlayacağı katkının farkında olmalıdırlar. Sonuç olarak. anlamlı bir bütünlük gösterdiği gözlenmiştir. Yapılan regresyon analizi sonucunda da benzer ilişkiler tesbit edilmiştir. sunulan hizmette veya üretilen üründe müşterinin ne istediğini anlayarak davranmasıdır. 4. piyasanın beklentilerine en iyi cevabı verebilecek şekilde örgütsel yeteneklerini kullanarak (yapısal sermaye) ürettiği mal ya da hizmet ile son kullanıcısı olan müşterilerini memnun edebilir (müşteri sermayesi) bu şekilde karlılığını ve sürekliliğini sağlayabilir. Vücudumuz için kaslarımız ne kadar önemli ise Entellektüel Sermayeye de işletme için o kadar önemlidir. Bu mantıksal ilişkiye dayalı olarak 51ölçek maddesi ile ölçmeye çalıştığımız entelektüel sermaye anketinin alt unsurları. Güvenin günlük hayattaki önemi günümüze kadar çok yaygın bir şekilde ifade edilmesine rağmen. Entellektüel Sermayenin ölçülmesi ve stratejik yönetimi yüzyılımızdaki en önemli yönetici aktivitesi olabilir.yeterince istifade edememelerinin bir nedeni olarak görülebilir.12 Kontrol Değişkenler Şekil-3: Entelektüel Sermaye ve Bileşenleri Arasındaki Korelasyonlar Ölçeği oluşturan bu dört grup madde arasındaki ilişkiyi ölçmek amacıyla korelasyon analizi yapılmış ve çıkan sonuçların. insan Sermayesi (15 madde).88 İnsan Sermayesi +0. Yani bir işletme. (1) Firmandaki bireylerin mevcut bilgilerinden en iyi sonuçları çıkarabilecek firmanın kollektif yeteneği olarak tanımlanan insan sermayesi. Ayrıca 7 madde ile de entelektüel sermayeye verilen cevaplarla aynı doğrultuda olmayan kontrol amaçlı çeldirici maddelere yer verilmiştir. SONUÇ VE DEĞERLENDİRME Entellektüel Sermayenin örgütler için ne denli vazgeçilmez olduğunun kritik tartışmaları güncelliğini korumaktadır. entelektüel sermayeyi meydana getiren bileşenler arasında pozitif. yapısal sermaye (16 madde) ve müşteri sermayesi (13 madde ile) ölçülmeye çalışılmıştır. Geçmişin “müşteri velinimetimizdir” felsefesi ile günümüzün müşteri memnuniyetine dayalı modern pazarlama anlayışı arasındaki farklılık da burada doğuyor olsa gerek. Yapısal Sermaye +0. Hızla gelişen dünyada global yarışmada ayakta kalmanın önemini anlamayan işletme artık yok gibidir.89 Müşteri Sermayesi -0.86 Entelektüel Sermaye +0. . kontrol grubuyla entelektüel sermaye değişkenleri arasında ise negatif korelasyonlar olduğu görülmektedir. 1992) Gelecekteki araştırmalar ES’yi kullanma ve ES’nin kültürel boyutuyla bağlantılı olacaktır. kontrol grubuyla birlikte. Organizasyondaki grup üyeleri arasında görev paylaşımında karşılıklı güven anlayışının önemi büyüktür. çalışanlarının mevcut bilgilerinden en iyi sonuçları çıkarabilecek şekilde bir yönetim anlayışına sahipse (insan sermayesi). Oluşturulmaya çalışılan modele ilişkin veriler aşağıda verilmektedir. Bir işletmeyi alanında lider yapan. (Hampden – Turner. 3) Üretilen mal ya da hizmetin son kullanıcısı olan müşteri memnuniyeti olarak da müşteri sermayesidir. (2) Piyasa ihtiyaçlarını karşılamak için firmanın örgütsel yetenekleri olarak ele alınan yapısal sermaye ve. Ayakta kalabilmek için ise şirketlerin yarışmada fark yaratan faktörler ile galip olması gereklidir. Bu unsurlar arasında mantıksal bir ilişki bulunmaktadır. akademik bir kavram olarak kullanımı oldukça yenidir. Şekilde.

33 2.937 .010 .317 20. İnsan Sermayesi.302 .220 .794 .289** .337 .419** Genel is performansı ve basari 7.09 2.375** Karin artması 6.104 .015 . %99 önem düzeyinde p<0. Yapısal Sermaye b Bağımlı Değişken: Entellektüel Sermaye (ES) Katsayılar Standardize Standardize Anlamlılık Edilmiş t edilmemiş katsayılar düzeyi katsayılar Model B Std.293** .01 level (2-tailed). Tablo-5: Entellektüel Sermaye Bileşenleri İle Rekabet Performansı Arasındaki Korelasyonlar S.000 Residual .71 2.Tablo-4: ES İçindeki Alt Bileşenlerin Etkinliğine İlişkin Regresyon Analizi Sonuçları Model Özet İstatistikleri Model R R2 Düzeltilmiş R2 Tahminin Std.236** Yeni üretime başlamada basari 7.028 .310** . hata Beta 1 (sabit) -.243 .372** Geleceği görüş 7.331** .07 2.281** Satışlardaki artış 6.125 .401** .84 2. Yapısal Sermaye değişkenlerinin modeldeki fonksiyonel ifadesi aşağdaki şekildedir.215* .382** ** Correlation is significant at the 0.496** Kar 6. Müşteri Sermayesi. Bu tabloda yer alan değişkenler ile entelektüel sermaye arasında.340** Vergiden sonraki mevduat karı 6.261 .010 İnsan Sermayesi .102* .342* Vergiden sonraki satış karı 6.252* .103 .258 .340** .5 1.953E-03 Toplam 64. Yapısal Sermaye ANOVA Kareler Serbestlik Ortalamanın Anlamlılık Model F Toplamı derecesi karesi düzeyi 1 Regression 64. Buna göre ayrı ayrı ES bileşenleri ile rekabet performans göstergeleri arasında anlamlı ilişkiler de saptanmıştır. ES = . Ancak Entellektüel sermaye bileşenleri ile rekabet performans göstergeleri arasında yapılan korelasyon analizleri sonucu da yine Tablo-5’te verilmektedir.132 . .) + 0.000 Müşteri Sermayesi .0.) Elde edilen bu katsayılara bağlı olarak Entellektüel Sermayenin.72 1.206* Genel olarak rekabete verilen tepki 6.015 . hatası 1 .709 100 a Tahmin edilenler: (Sabit).184 .385 .050 -2.391 26. Her ne kadar da ayırt edici gibi gözükmüyor ise de değişkenlerin Entellektüel Sermayeye yaklaşık olarak aynı oranda katkıda bulunmaları ortak etkileşim katsayısına sahip olmalarından dolayı eşit öneme sahip olduklarını göstermektedir.001) anlamlı bir ilişki bulunmuştur. Müşteri Yapısal İnsan Ortalama Sapma sermayesi sermaye sermayesi Sanayi liderliği 6. * Correlation is significant at the 0.96 2. Müşteri Sermayesi.131 3 21.474** . her üç değişkenle de hemen hemen aynı oranda ilişkili olduğu görülmektedir.229 .991 .517** . yapılan korelasyon analizi sonucunda.05 level (2-tailed).347 (İnsan S.000 Yapısal Sermaye .944 . Aile işlemelerinin rekabet durumlarını ölçmeyi amaçlayan ve 10 maddeden oluşan rekabet gücü ölçeği için rekabet durumlarını ve üstünlüklerini rakipleriyle karşılaştırarak (en üstün oldukları durum için 10 puan en zayıf oldukları durum için 0 puan) verdikleri cevaplar bağlamında ilgili ölçek için ortalama ve standart sapmalar Tablo-5’te verilmiştir.291** .423** .44 1.577 97 5.377 3591.302 (Müşteri S.132 + 0. İnsan Sermayesi.347 .388** .715E-02 a Tahmin edilenler: (Katsayı).299** . İnsan Sermayesi.369** .385 (Yapısal S.055 .) + 0.197* .991 7.25 2.000 a Bağımlı Değişken: Entellektüel Sermaye (ES) Bu verilere göre ES yi belirleme gücü istatistiksel olarak anlamlı bulunan Müşteri Sermayesi.626 .427 33.342** .429** .996 .

Ancak vergiden sonraki satış karının bu bileşenlerle olan ilişkisi zayıf olarak ortaya çıkmıştır. AİLE İŞLETME.. ...Entellektüel sermaye bileşenleri ile rekabet performansı arasındaki korelasyonlara baktığımızda aile işletmelerinin % 50 ye yakın bir kısmının geleceği görme hususunda kuvvetli bir tepki koyarak bu bileşenlerin önemini fark etmişlerdir.

9 25-49 % 8 7.0 100-249 $ 2 2.8 Avrupa 11 10.9 Toplam 20 19.6 Cevapsız 82 80.8 Bölgesel 23 22.9 Danışmanlık 7 6.0 Toplam 102 100.4 oranıyla ulusal bazda çalışarak ekonomiye katkı sağlamaktadırlar. haberi olanlarında yaklaşık % 6 sı 3yıllık bir uygulama süreci bulduklarını ve yine yaklaşık % 13 nün de 1000$’ın üzerinde bir yatırım yaptığı görülmektedir.0 Toplam 102 100.0 Aile işletmeleri bütçelerinin yaklaşık % 8 ini Bilgi Teknolojilerine ayırarak.4 Toplam 102 100.5 Toplam 100 98.0 Bir çok aile işletmelerinin Entelektüel Sermayeden haberi olmazken.4 Cevapsız 80 78.0 Cevapsız 2 2.6 Toplam 22 21.0 50-74 % 4 3.7 5 + yıl 6 5.0 4-5 yıl 3 2.Yine bu şirketler % 32.8 Insanlar(yeni görevli) 2 2.0 1-2 yıl 1 1. 5) Kaç yıldır bu konuda çalışıyorsunuz? 6) Bu is için ne kadar yatırdınız? Frekans Yüzde (%) Frekans Yüzde (%) 0-1 yıl 4 3.5 9. 9) BT ile ilgili faaliyetlerinizin etkinliğini nasıl ölçersiniz? Frekans Yüzde (%) .4 Cevapsız 80 78.4 Toplam 102 100.0 4)Şirketiniz bilgi yönetimi (BY) ve Entelektüel sermaye yönetimi (ESY) uygulamaları var mi? Entellektüel sermaye açısından “evet” diyenler ile “hayır” diyeler arasında bir farklılık olup olmadığını belirlemek için yapılan t testi sonucu bir farklılık olmadığı görülmüştür.5 33.0 2-3 yıl 6 5.8 100.6 Toplam 22 21. Yüzde (%) 23.9 1-49 $ 2 2.9 Toplam 21 20.6 Cevapsız 81 79.9 1000 + $ 13 12.0 500-999 $ 1 1.0 3-4 yıl 2 2.3 23.EKLER: BİLGİ YÖNETİMİ UYGULAMALARINA İLİŞKİN SORULARA VERİLEN CEVAPLARA AİT İSTATİSTİK TABLOLARI 1) Şirketinizin kaç çalışanı var? Frekans 1-24 kişi 24 25-49 kişi 34 50-99 kişi 24 100-249 kişi 10 250+ kişi 10 Toplam 102 2)Şirketiniz hangi seviyede çalışıyor? Frekans Yüzde (%) Yerel 10 9. 7) Yukarıdakilerin rakamların yüzde kaçını 8) Bütçenizi bunun dışında nelere harcıyorsunuz? Bilgi Teknolojisi (BT) için harcadınız? Frekans Yüzde (%) Frekans Yüzde (%) 0-24 % 4 3.9 Diğerleri 6 5.0 Aile işletmelerindeki şirketlerdeki ortalama çalışanların sayısına baktığımızda ağırlığını % 33 olarak gördüğümüz 25-49 grup aralığı önem kazanmaktadır.5 Ulusal 33 32. % 7 lik bir kısmını ise danışmanlık hizmetlerine ayırmaktadırlar.9 75-100 % 5 4.9 250-499 # 2 2.9 Eğitim ve Geliştirme 7 6.4 Uluslararası 23 22.8 9.0 Toplam 102 100. Yağılan varyans analizi sonucunda ise performans değişkenleri ile entellektüel sermaye arasında “evet” diyenler ile “hayır” diyeler arasında bir farklılık olduğu gözlenmiştir.

0 13 ve 14 nolu sorularda çoğu aile işletmeleri girişimlerinin faydalarını ve üst yönetimin girişimlere olan katkısını nasıl ölçebileceklerini bilmemektedirler.0 2 2.4 Cevapsız 83 81.8 Düzensiz 3 3.8 Kırtasiyecilikte azalma 1 1.4 Toplam 102 100.0 2 2.0Toplam Cevapsız Toplam 12) Hayir ise niçin? Frekans (%) 3 1 2 2.0 Büyük Yatırım Firma genelinde 9 8. 15) Kim istediğinde sisteminize ulaşabilir? Frekans Ortaklar 13 Eğiticiler 1 PSLS(Sistem Danışmanları) 2 BY Personeli 1 Herkes 4 Toplam 21 Cevapsız 81 Toplam 102 Yüzde (%) 12.8 2.Artan kar / Gelir Artan müşteri memnuniyeti Geliştirilmiş rakip pozisyonu Entellektüel sermayedeki kar Diğer Toplam Cevapsız Toplam 4 12 3 1 3 21 81 102 3. Bu uygulamaları gerçekleştiren aile işletmelerinin yaklaşık % 20 si ise başarılı olduklarına inanmaktadırlar.0 21 20.0 Tam zamanlı 11 10.9 noksanlığı 4.4 100.9 3 2.9 1.9 1.0 3. Frekans Yüzde (%) Frekans Yüzde (%) Araştırma zamanındaki azalma 2 2.0 1.6 Cevapsız 81 79.4 Başka 102 100. entelektüel sermaye ve bilgi yönetimi konularında bilinçli olmalarına rağmen bu konulara yönelik çalışmaları yoktur varsa da başarısızdırlar.7 Cevapsız 87 85.0 8 7.0 16) Sisteminizi kim güncelleştirir Frekans Yüzde (%) 12 11.0 Başka sebepler 1 1. 13) Girişiminizin faydalı olup olmadığını nasıl belirlersiniz?14) Üst Yönetim girişiminize nasıl katkı sağladı.8 Yönetim Desteği 5 5 2 2.0 Başka sebepler 3 2.7 1.0 Uzman yönetim desteğinin 4.6 79.8 94 92.4 102 100.0 2.0 Kısmi zamanlı 6 5.9 1 1.0 Aile işletmeleri.0 3.4 100.9 20.0 Katılmadı 1 1.6 Toplam 19 18.0 Yanlış çözüm uygulaması 2 2.8 3 2. Diğerleri ise genelde müşteri memnuniyetini gözönünde bulundurmaktadırlar.0 20.6 79.0 Toplam 15 14.8 kabul 26 30.6 81 79.9 Müşteri memnuniyetindeki artış 11 10.9 11.9 Toplam 21 20.2 102 100. Entellektüel Sermaye ve Bilgi Yönetimi konusunda 10) basarili oldunuz mu? 11) Evet ise nasıl? Frekans (%) Frekans (%) Evet Hayır Henüz belli değil Toplam Cevapsız Toplam 15 2 19.0 Kardaki artış 2 2.0 Toplam 102 100.3 Toplam 102 100.6 Açık strateji 76 69.0 Bilgi teknolojilerinin sonuçlarını almak ve işletmede geri bildirim sürecini gerçekleştirmek isterken artan müşteri memnuniyeti yaklaşık % 12 lik bir önemle gösterge olmaktadır.0 .0 2.9 Stratejik odak noksanlığı 2.

6 79.0 BY ve ESY konularında çalışmak ve uygulamalarda bulunmak üzere % 33 lük bir kesim evet derken yaklaşık % 57 lik bir kesim ise bu konularda çalışmama taraftarıdır.9 Özel yayınlar 1 1. soru arasını doldurunuz.9 internet 7 6.0 19) Gelecek için planlarınız? Frekans Varolan sistemi geliştirme 6 Yeni sistemi uygulamak 7 Daha fazşa personel yetiştirmek 4 Müşterilere erişim sağlamak 3 diğerleri 1 Toplam 21 Cevapsız 81 Toplam 102 (%) 5.0 Toplam 20 19.9 konferans/sergi/seminer 4 3.4 56.9 1. 22) Girişiminiz için özel bir bütçeniz var mi 23 Frekans (%) Evet 23 22.0 diğer 1 1.4 Toplam 102 100.Sisteme erişim konusunda en önemli ağırlık % 13 ile ortaklar da olmakta ve güncellenmesi içinde yine kendilerinin onayına başvurulmaktadır. 18) Bilgilerinizi BY ve ESY deki gelişmeleri nasıl güncelleştiriyorsunuz? Frekans (%) E-mail haberleriyle 3 2. soruları doldurunuz. Hayır ise 29-31.8 100.9 2. 20) BY ve ESY girişimlerinde bulunmak için planınız var mi? Evet ise 21.4 100.9 3.9 içsel güncellemelerle 4 3.0 20.2 10. Toplam Cevapsız Toplam Frekans 33 58 91 11 102 Yüzde (%) 32. 17) BY ve ES amacıyla kullanılan araçların dağılımları % CRM / Pazarlama veri tabanı E-Mail Sistemi Uygulamalı Yönetim sistemi Vaka Yönetimi Özel personel portalları Müşteri portalları Dış bilgi Kaynakları İntranet Bilgi Yönetimi Döküman Yönetimi 0 5 10 15 5 5 5 5 8 12 12 12 16 20 20 25 % BY ve ES için kullanılan araçların yaklaşık % 16 sını bilgi yönetimi % 20 sini ise doküman yönetimi oluşturmaktadır.6 Cevapsız 82 80.0 Aile işletmelerinde BY ve ESY ‘ndeki güncelleştirmeler % 7 lik bir ağırlıkla internet aracılığı ile gerçekleştirilmektedir.9 .9 6.9 89.soru ile 28. Gelecek için ortaya konulacak plan ve stratejiler yine %7 lik bir oranla yeni sistemleri uygulamaya geçirme konusundadır.7 24) Bütçenizi aşağıdakilerden hangisine harcarsınız? Frekans (%) İnsana 4 3.

Chris.0 Entellektüel sermayenin katma değeri 2 2 Vaka yönetimi/iş akışı 5 4.8 Maliyetlerin düşmesi 6 5. (1992).8 8. “Good Communication That Blocks Learning”.9 Rekabeti geliştirme 5 4.9 sistemi E-mail sistemi 3 2.9 Dış bilgi kaynakları 1 1. Argyris.0 28.6 Toplam 102 100.0 İşletmeler bu girişimlerle birlikte çalışılan zamanda bir verimlilik artışı beklerken müşteri memnuniyeti ile de bunun pekişeceğini öngörmektedirler.0 Doğru kaynağı bulmak 4 3.4 71.8 Amaç ve stratejilere uygunluk 12 11.4 Diğerleri 1 1.0 Verimliliği artırma 5 4.9 Toplam 102 100.Daha sonra da firma kültürünün değişmesi de buna katkı sağlayacaktır diye düşünmektedirler. kendileri için kar/gelir artışı.0 25) Size göre bu girişimin faydası ne olacaktır 26) Girişiminizin geleceğini hangi faktörler etkileyecek Frekans (%) Frekans (%) Çalışılan zamanlardaki verimde artış 9 8.0 Cevapsız 71 69.4 66.9 müşteri baskısı 2 2.9 11.0 Cevapsız 72 70. (1994).9 Bilgi yönetim sistemi 8 7.9 Müşteri memnuniyetindeki artış 11 10. Chris.6 100. On Organizational Learning. maliyetlerin düşmesi ve müşteri memnuniyetini önem sıralamasında ön plana çıkartırken rekabeti geliştirme ve verimliliği arttırma ikinci planda kalmakta.0 Danışmanlık hizmetine bilgi teknolojisine Eğitime Diğerleri Toplam Cevapsız Toplam 3 12 9 1 29 73 102 2.9 stratejik ortak bulma 2 2.: Blackwell. Cambridge Mass.8 Araştırma zamanında azalma 1 1.0 Cevapsız 72 70.6 Toplam 30 29.0 Başka sebepler 3 2. July-August.8 1.9 Özel personel portalları 1 1.4 Toplam 102 100.8 Bütçeye kaynak bulmak 3 2.9 Uygulamalı yönetim 4 3. entelektüel sermayenin katma değeri fazla dikkate alınmamaktadır.Hayır Toplam Cevapsız Toplam 12 34 68 102 11.5 Toplam 102 100.0 Toplam 30 29.0 Aile işletmeleri ağırlıklı olarak bilgi yönetimi sistemini işletmelerinde görmek isterken.9 Kar/gelir artışı 6 5.8 31.9 Müşteri memnuniyetini artırma 6 5.6 CRM/pazar veri tabanı 3 2.5 Cevapsız 75 73. . KAYNAKLAR Argyris. 27) Aşağıdakilerden hangisini sisteminizde bulunduracaksınız 27) Aşağıdakilerden hangisini sisteminizde 28) Aşağıdaki basari kriterlerini önem sırasına göre birden bulunduracaksınız altıya kadar sıralayınız Frekans (%) Frekans (%) Doküman yönetimi 1 1.9 Kırtasiyecilikteki azalma 3 2.9 Karda artış 4 3.6 100.9 Firmanın kültürünü değiştirmek 6 5.4 İnternet 1 1. 77-85. Gelecekte girişimin etkilenme faktörü ise yaklaşık %12 ile amaç ve stratejilere uygunluk olarak belirtmektedirler. Harvard Business Review.0 Toplam 27 26.0 Toplam 31 30.

Bontis. “Teaching Knowledge Management and Intellectual Capital Lessons: An empirical examination of the TANGO simulation”. Toronto: Society of CMAs. 1504-1513. forthcoming. (1986a). Part 4. Alfred D. . (2000). 1997. Nick.” Knowledge Inc. Jay B.. “Asset Stock Accumulation and the Sustainability of Competitive Advantage”. s. The Visible Hand: The Managerial Revolution in American Business. C. 7. 1-4. Nick and John Girardi. (1978). Barney. 2.). Michalski and M. (1986b). Bouwen. 100. (1989). Guthrie. 4. 17. New York: Harper Business. Bontis. Cambridge: Harvard University Press. Bontis. 99-120. International Studies of Management and Organization. Cultures and Organizations: Intercultural Cooperation and Its Importance to Survival. N. 2. “Intellectual capital: An Exploratory Study that Develops Measures and Models”. 63-76.Barnard. Dragonetti. London: Arrow Books Ltd. Kessides. Wernerfelt. 4. “Strategic factor markets: Expectations. and B. Management Decision. Roos. R. Barney. “Value Systems in Forty Countries”. Barney. International Journal of Technology Management. “Firm Resources and Sustained Competitive Advantage”. luck. 35. 36.30 Hall. s. 3. 8. G. 32. (1996a).. “CKO Wanted – Evangelical Skills Necessary: A review of the Chief Knowledge Officer position”. (1938). (1989). Chandler. (1986). G. Academy of Management Review. “Organizational culture: Can it be a source of sustained competitive advantage?”. 656-665. In R. “Economic Value Added”. Bontis. The Age of Unreason. Charles B. Sealey (Eds. G. European Management Journal. 17. (2000). Glasgow: HarperCollins. (1991). Proceedings of the 4th International Congress of the Association for Cross-Cultural Psychology. Ingemar and Karel Cool. 10. “The knowledge toolbox: a review of the tools available to measure and manage intangible resources”. Edvinsson. Dynamic Models of Oligopoly. 11. Bontis. 391402. external market conditions and firm profitability: An exploratory model”. Nick. “Internal vs. L. Jay B. (1998). Bontis. London: Harwood. Richard. (1999). The Functions of the Executive. (1997). Chwalowski. (1991). 40-47. and business strategy”. Business Quarterly. “Managing an organizational learning system by aligning stocks and flows of knowledge: An empirical examination of intellectual capital. 10. Nick. I. Strategic Management Journal. “There’s a Price on your Head: Managing Intellectual Capital Strategically”. 135-144. “Determinants of firm performance: The relative importance of economic and organizational factors”. and G. Journal of Management. and Fry. University of Western Ontario. Economic Journal. (1996b). 37-51. Bontis. Summer. 1231-1241. knowledge management and business performance”. 4. Nick. (1990). “The Strategic Analysis of Intangible Resources”. 21.89 Dierickx. (1992). (1977). Ivey Business School. Strategic Management Journal. “Royal Bank Invests in Knowledge-Based Industries. Bontis. Management Science. Intellectual Capital. Hansen. Cambridge: Belknap/Harvard University Press. Management Science. Jay B. Handy. in press. Drew and Jean Tirole. (1999). Nick (1997). Hofstede. (1991). Malone.. K. “Organizational Innovation and Learning: Four Patterns of Dialogue between the Dominant Logic and the New Logic”. 13. Society of Management Accountants of Canada Professional Program. Fudenberg. Jacobsen. PhD Dissertation. and M. Knowledge and Process Management. Module 5. R.3. Hofstede. Nick. Nick. 2001. (1989).

The Theory of the Growth of the Firm. Christensen. and Guth. Prusak. (1934). 3. June 3. Andrews. (1990). “Why Do Firms Differ. Joseph A. (1996). C. Stewart. Harvard Business School. London: Sage. New York: Doubleday Currency. M. Journal of Political Economy. . Thomas A. “The Core Competence of the Corporation”. (1959).. (1991). (1973).B. Pfeffer. Bruce and Udo Zander. October 3. Intelligent Enterprise. (1992). Venkatraman. Harvard Business Review. “Innovation. W. (1991). “Competitive Advantage Through People”. Cambridge. (1994). 61-74.K. P. David . Soete (eds. Silverberg. (1995). and L. Takeuchi. Intellectual Capital: The New Wealth of Organizations. Freeman. 1994. Doubleday/Currency: New York. (1985). Organization Science. The Principles of Scientific Management. Elhüseyni Stewart. (1994).. Roos. Nelson. MA: Belknap Press. IL: Irwin. (1969). (1997). (1982). “Knowledge of the Firm. “Corporate Capability”. The Theory of Economic Development. Intellectual Capital : Navigating in the New Business Landscape. 936-949. New York: Harper and Brothers. Dosi. (1957). Thomas A. Çev : N. Taylor. (1967).Kogut. Homewood. “Your Company’s Most Valuable Asset: Intellectual Capital” FORTUNE. Capabilities and Competencies”. (1996). (1991). L. Simon. Business policy: Text and cases. “The Knowledge Advantage”. New York: Oxford University Press. Cambridge. MacMillan. Schumpeter. FORTUNE. Rubin. Herbert. R. 42. The Fifth Discipline: The Art and Practice of the Learning Organisation.). pp. (1911). Edith Tilton. Strategy & Leadership. Management Science. (1992). (1988). pp. J. I. Nelson. American Economic Review. Organizational Learning and Competitive Advantage. Senge. Combinative capabilities. Eccles. Michael. March/April. New York: Macmillan. G. Selznick. and R. 92-038. M. and How Does It Matter?” Strategic Management Journal.44-60. C. Dragonetti. New York: Free Press. Working Paper No. The Quest for Value. 1991. Tsai. and Sidney G.68-74. and Gary Hamel.. N. J. “The Expansion of Firms”. California Management Review. s. (1991). G. and the Replication of Technology”. E. S. (1994). C. Stewart III.). competitive advantage and rent: A model and test”. “Brainpower: How Intellectual Capital is Becoming America’s Most Valuable Asset”. and I. (1990). Edmondson (Eds. Richard R. 79-91. F... Journal of Applied Corporate Finance. 75. R. Penrose. Teece. “Resources. May-June. Organization Science.XII. HarperCollines. 3. 383-397. Roos. and H. Nonaka. Leadership in Administration. P.1. Nelson. J. Learned. In G. Nanda. “EVATM: Fact and Fantasy”. A. P. 12. Herbert A. Winter. 1997.H. N. G. Nohria. (1998). Administrative Behaviour. (1945). Quinn.. Stewart. (1996). New York: Harper and Row. Edvinsson. An Evolutionary Theory of Economic Change.J. and L. MA: Harvard University Press. 2. Thomas A. Oxford: Basil Blackwell. (1991). McGrath. Technical Change and Economic Theory. Stewart III. Stewart. London: Frances Pinter. 9-28. 1991. Polanyi. NY: Anchor Day Books. “Bounded rationality and organizational learning”. Winter. The Knowledge-Creating Company. In B. Schmalense. “Technological Change and the Nature of the Firm”. New York. The Tacit Dimension. Simon. Summer. Richard R. R. “Do markets differ much?”.. Moingeon and A. A. Prahalad. New York: New York University Press. G. 81. K.

(1999). Teece. Cambridge. “Lessons learned on the knowledge highways and byways”. Pisano. David J. (1982). Strategic Management Journal. 5/6/7/8. University of California at Berkeley. “A Resource-Based View of the Firm”. Center for Research in Management. 3. International Journal of Technology Management. Shuen (1994). G. “Knowledge and Competence as Strategic Assets”. Bontis. March/April... Winter. "Managing Organizational Knowledge by Diagnosing Intellectual Capital: Framing and advancing the state of the field".18. Ward. (1996). Teece. “Towards an Economic Theory of the Multiproduct Firm”. (1987). (1984). The Competitive Challenge: Strategies of Industrial Innovation and Renewal (David J. 159-184. 39-63. and A. Sidney G. Journal of Economic Behavior and Organization. ed. MA: Ballinger Publishing Company. 5. Wernerfelt. Nick. A. 433-462 . Working Paper. “Dynamic Capabilities and Strategic Management”. David J. Strategy & Leadership.). 171-180.Teece. Birger.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful