Aile Şirketlerinde Entelektüel Sermaye Açısından Bilgi Yönetimi Uygulamalarının Değerlendirilmesi

MUHSİN HALİS İSKENDER ÇALMAN

ÖZET Örgütsel bilgi, sürdürülebilir rekabetin önemli bir unsurudur. Bu nedenle bilginin kuramsallaştırılması faaliyeti olarak kabul edilen Entellektüel Sermaye (ES) hem araştırmacılar hem de uygulayıcılar cazibesini korumaktadır. Entellektüel Sermayeye ilişkin yazın incelendiğinde onun çok sayıda disiplinin oluşturduğu bir mozaik olduğu görülmektedir. Muhasebeciler, bilgi teknolojisi uzmanları, sosyologlar, psikologlar, insan kaynakları yöneticileri ve eğitimciler farklı bakış açılarıyla ES’yi değerlendirmektedirler. Muhasebeciler ES’nin bilançoda nasıl ifade edileceğini, Bilgi teknolojisi uzmanları, onu bilgi sistemlerine nasıl kodlayacaklarını araştırtmaktadırlar. Sosyologlar bir güç olarak ES’nin dengeleyiciliğini açıklamaya çalışmaktadırlar. Psikologlar ES ile ilgili gelişimi zihinsel süreçlere dayandırmak istemektedirler. İnsan kaynakları yöneticileri entelektüel sermaye konusunda yatırımın karlılığını (ROI) hesaplamak istemektedirler. Eğitim ve geliştirme çalışanları entelektüel sermayeyi kurma ve ölçme konusunda yoğunlaşmaktadırlar. Bu çalışmada yönetim disiplinlerinin farklı alanlarından derlenen anlaşılır bir literatür taramasıyla birlikte, şirketlerin Bilgi Yönetimi uygulamaları çerçevesinde ES’nin değerlendirilmesine ilişkin bir saha araştırması ve sonuçları sunulacaktır. I.GİRİŞ Yönetim bilimci akademisyenlerin, teori geliştirme ve geliştirdikleri teorileri uygulama ve öğretme gibi iki önemli amaçları vardır. Bunun bir sonucu olarak mevcut yönetim bilgilerinin ve araştırılmakta olan değişimlerin yeni nesil yöneticilere nasıl aktarılacağı kaygısını taşımaktadırlar. Bu çerçevede yeni araştırmalar yapma ve hatta önceki çalışmalardan yeni fikirler çıkarma çabaları da buna eklenmekte, ilave olarak denenmiş olanı kavramsallaştırmak gibi bir sorumluluk da üstlenmektedirler. Bilginin kavramsallaştırılması konusunda akademisyenlerin olumlu katkılarının var olup olmadığı konusundaki tartışmalar yüzyıllardır sürse de, akademisyenler kullanılabilir bilgileri kavramsallaştırarak onu yeni nesillere bilimsel nosyonlarla sunmalıdırlar. Öğrenmenin maliyetinin yükselmesi, alternatiflerin artması ile bilgi talebinde bulunanların harcamalarına dikkat ettikleri görülmektedir. Bir çok eğitimin artık maliyet değil bir yatırım olduğu konusundaki görüş yaygınlığını artırarak devam etmektedir. Bilginin bir değer olarak artık bilançolarda yer alması ve bilgi temelli katma değerin ölçülebileceğine yönelik ciddi iddialar akademik alanda olduğu kadar uygulama alanında da önemsenmektedir. Bu rekabet artırıcı yeni trendin adı entellektüel sermayedir. Akademisyenlerin de iddialı bir şekilde bu kavram üzerinde çalışmaları bundandır. Ancak henüz yeni ve daha önce söylenmemiş olan bu kavramın teorik çerçevesi kesin hatlarla belirlenmiş değildir (Bontis, 1999:272). Günümüzde sıkça sorulan sorulardan biri entellektüel sermayenin hangi alanlarda katma değer yaratacağıdır. Bu soruya cevap olarak değişik bir perspektifler kullanılabilir. Birincisi, Entellektüel Sermaye 1990’lı yılların başında popüler ve yaygın kullanılmaktaydı (Stewart, 1991, 1994). Entellektüel Sermaye Stewart tarafından “Yeni bir tenis topu markası – hatları pek belirgin olmayan ama oldukça büyük zıplamaya yeteneğine sahip” şeklinde tanımlandı. Ancak yaygın olarak araştırılan; değişim mühendisliği, kalite çemberleri, amaçlara göre yönetim vs. gibi konuların moda kavramı çerçevesinde yarattığı tartışmalara ES kavramı da dahil oldu; çünkü bunların bir çoğu moda olmaktan öte geçemeyeceği düşünülen kavramlardı. Bu ön yargıdan dolayı yeterince ciddi çalışmalar ortaya çıkmamaktadır. Yinede ES’nin “belirsizlik” özelliği, zor problemlere çözümler bulmak için daima fırsat kollayan, daha çok uygulama ile ilgilenen bazı meraklı araştırmacıların ilgisini çekmeye devam etmektedir. ES alanında ilk çalışmalara bakıldığında “tanımsız ve kavranması zor” retorik bir içerik taşıdığı görülmektedir. Ancak yaratılan bilginin katma değere dönüşmesi için ölçülebilmesi bir zorunluluktur. Bu nedenle ES ile ilgili asıl problem ES’nin ölçümüdür. Maalesef başlangıçtaki kavramsal tartışmalar “soyut içeriğin” aslında kolay dokunulabilir “somut” boyutunun dikkatten kaçmasına ve akademisyenler için dipsiz bir kuyu gibi algılanmasına yol açmıştır. Entellektüel sermayenin yeni ekonomik boyutu da ilgiçtir. Ekonomi literatüründe kıt kaynakların nasıl yönetileceğini öğretmek zaman almaktadır. Geleneksel ekonomik model, arz ve talebin pazar fiyatını belirlediği, kıtlık varsayımlarına bağlı olarak geliştirilmiş ilkelere dayanır. Bütün yeni başlayanlara, “eğer arz düşerse

Fudenberg ve Tirole. Penrose (1959) bu görüşü daha da ileriye taşıyarak örgüte kişisel bir sıfat kazandırarak onu hafızası olan bir varlık gibi bir çeşit ‘bilgi koruma deposu’ olarak ele aldı. Nelson ve Winter’e göre bilgi. Andrews. insanın bilişsel kapasitesinin sınırlarının farkına varmış ve literatüre ‘sınırlı rasyonellik’ terimini sokmuştur. koruma ve kullanma amacıyla kullandıkları stratejilerin doğası ve performans sonuçları. ‘bilgi yönetimi’ nde firma düzeyinde farklılıkların varlığını kabullenmekle kalmayıp. 1984. Rubin. Yeni ürün ve faaliyetlerin ortaya çıkmasını ‘bilgi’nin tekrar tekrar ve değişik kombinasyonlar oluşturmasına bağlamaktadır. Teece 1982). güvenilir ek hizmetler ve dağıtım ağı da bir işletmenin görünmeyen mal varlıklarıdır. 1973. Frederick Taylor (1911). Biraz da bu eksikliğe tepki olarak. fakat mevcut liteartürde bu önemli konu hak etmediği bir muameleyle karşı karşıya kalmıştır (McGrath. Diericks ve Cool. 1992). yenilenmek için bilgiyi geliştirme. 1989. Teece. Geleneksel sermaye girdileri fiziksel mekan ve para olanakları ile sınırlı iken. 1982. Bu bağlamda entellektüel sermayenin önemini daha iyi bir gerekçe ile açıklamaya da gerek kalmamaktadır (Bontis. 1996). geleneksel ‘strateji’ kavramı firmanın kaynak durumu cinsinden ifade edilmektedir (Learned. Bir işletmenin ekonomik değeri işletmenin. 1991. 1984). herhangi bir varlık elde edildiğinde katlanılan maliyet. 1991.fiyatlar yükselir” kuralı öğretilir. ‘Örgütsel ekonomi’ ve ‘örgüt teorisi’. Genelleştirilecek olursa. neoklasik ekonominin ‘bilgi’ye yaptığı görmezden gelme muamelesi sürmektedir. 1971). Bilgi Yönetimi. Fakat yönetimle ilgili fonksiyonların yerine getirilmesinde ‘karar alma’yı kavrama önceliği. strateji sahasında son 40-50 yılda küçümsenmeyecek sayıda teori üretildi. Burada soru örgütlerin bu olguları rasyonel bir şekilde kullanıp kullanmadıkları ile ilgilidir. 1959. bilgi akışı ve sermaye stok’u gibi birbiri ile bağlantılı iki olguyu kapsamaktadır. Ekonomi biliminin genel kabul görmüş sınırları içinde kalan ekonomistler. 1965. piyasanın . endüstrideki firmaların karlılığının nasıl belirlendiği daha açık olarak ortaya çıkacaktır. Venkatraman ve MacMilla. ‘evrimci teori’ (Nelson ve Winter. Tsai. 1999: 275). 2. Araştırmacılar bunu biraz daha ileriye götürerek öngörülmemeler ile 2010 yıllarında dünyadaki tüm bilgilerin 11 saatte bir iki katına çıkacağını tahmin ediyorlar. 1990) gibi örnekleri dahil edilebilir. ‘firmanın kaynak tabanlı incelenmesi’. 1991). geleneksel formal iktisadi araçlarının çoğu optimal ‘ürün piyasası’ faaliyetlerini belirlemekte kullanılırken. işçilerin yaşadıkları deneyimleri ve ifadeye edilmemiş yeteneklerini nesnel kurallar ve formüllerle ifade etmeye çalışmıştı. Bugün. işletmenin kuruluşundan hâlihazırdaki durumuna kadar katlandığı maliyet. yüksek kalitede ürün. Barney 1986a. Bu açık. Andrews ve Guth. Wernerfelt. düzenli ve tahmin edilebilir karakterli davranışsal kalıplar (veya kendi deyimleriyle ‘rutin’ler) olarak saklanır.Wernerfelt. Rumelt. Bilgi. gerçek ekonomiler için çok zor bir durum oluşturmaktadır. Bütün firmaların. 1969. Ancak bir kaynak olarak bilgi kıtlık varsayıma göre değerlendirilemez. üretimin maliyet yapılarını bütün yönleriyle belirleyerek bilgiyi. (Penrose. ‘entellektüel sermaye’ kuşağının sınırlarını büyük olasılıkla örgütün kolektif ‘sınırlı rasyonelliği’ tayin edecektir. firmanın ekonomik performansının belirlenmesinde önemli bir rol oynadığını ileri sürüldü. örgütlerin. yenileme maliyeti. iş stratejilerinin önemli alt başlıklarından birini oluşturur. Bilimsel çalışmalar. Bu arada bu önemsememe eğilimine kısmi bir istisna olarak ‘yaparak öğrenme’ konusundaki endüstriyel örgüt literatürünü gösterebiliriz (bkz. Charles Handy (1989) bir firmada sadece sahip olunan bilginin %20’sinin kullanıldığını ifade etmektedir. şu anki piyasa fiyatı gibi bileşenlerden oluşur. Schumpeter (1934) ise bir bütün olarak ele aldığı ekonomideki değişim sürecine dikkatini yoğunlaştırmıştır. Daha yakın zamana kadar stratejik işletme yönetiminde görülemeyen kaynakların varlığı ve oynadığı role yeterli değer verilmiyordu.LİTERATÜRDE ENTELEKTÜEL SERMAYE Bilginin önemi tarihin derinliklerine kadar uzansa da. Simon. Bilgi arzı ne kadar çok olursa veya paylaşımı ne kadar çok olursa o kadar çok değer kazanır. Bir işletmenin ekonomik değeri sadece onun görünen mal varlığı kadar değildir. 1970 lü yıllara gelindiğinde bu rakam 7 yıla inmekte yani yedi yılda tüm bilgilerin iki katına çıkmaktadır. Birçok teorisyen ‘stratejik analiz’in ana merkezinde endüstriyel farklılıkların değil. Winter. Nelson ve Winter gibi evrimci teorisyenler (1982) de firmayı bilgilerin depolandığı ve saklandığı bir kasa olarak yorumladılar. Hall. bu farklılıkların. Rekabet avantajı ekonomik olarak analiz edildiğinde. Bu yaklaşımlara ‘genel strateji’ (Ansoff. bilgisayarın ve bilişsel bilimin gelişmelerinden derinden etkilenen Simon’a (1945) aittir. 1986). onun sistematik bir şekilde ele alınması muhtemelen ‘bilimsel yönetim’e dayanır. Barnard (1938) ise yönetim sürecinde ‘davranışçı bilgi’ yi de hesaba katarak bilimsel yönetimin ufuklarını genişletti. Christensen. 1987) ve ‘öz yeterlilikler’ (Prahalad ve Hamel. 1982. bütün firmaların erişimine açık olduğunu varsayarak ‘üretim fonksiyonları’ kümesi içinde etkisiz bir unsur olarak görüp bilgiden kaynaklanan performans farklarını önemsememektedirler (Nelson 1991. Bundan da öte. firma farklılıklarının bulunduğunu ileri sürmektedir (Nelson. Bu iki görüşün birbiri içinde erimesiyle ileride ‘örgüt teorisi’nin temelini oluşturacak yeni bir ‘bilgi yönetimi’ sentezi doğmuş oluyordu. 1900’lü yılların başındaki dünyadaki tüm bilgiler 30 yılda bir iki katına çıktığını göstermektedir.

biz. Örgütsel rutinler. gerçekten de kağıt üzerindeki değerden bazen onlarca bazen yüzlerce kat fazla olabilmektedir. KAVRAMSAL BOYUTUYLA ENTELEKTÜEL SERMAYE “Entellektüel sermaye” kavramı. değişik zamanlardaki değişik çevre şartlarının etkileriyle oluşarak örgütte gizlenmiş kuralların toplamı olduğu söylenmiştir. 1991) ve bazı örtük (tacit) bilgi formlarının söze dökülmesinin imkansız olduğu (Polanyi. 1994). bazıları da örgütün kültüründe zımni olarak varolan. firma için en önemli gerekçenin bilginin meydana getirilmesi ve uygulanması olarak tanımlar. Wernerfelt. Dinamik yetenekler (Teece Pisano ve Shuen. Barney. taklidi zor kaynaklar ve yeterlikler toplamı olarak görülebileceğini söyler. Bu teoriye önemli katkı yapanlar arasında Penrose (1959) ve Chandler (1977. ne yazık ki. .b). dikkati sözde firmanın mutlaka kullanması gereken verilen kaynaklara değil de firmanın kaynakları tarafında servisler üzerinde olduğunu iddia etmektedir. Her ne kadar araştırmacılar keşfettikleri kavramın farklı olduğunu iddia etseler de. Barney (1986 a. Nelson ve Winter (1982)in evrimsel teorisi.açık bilgi (tacit-explicit) ayrımı. 1990). 1996). Mesela Ayırt Edici Yeterlik (Selznick. örgüt rutinlerinin.1986a. 1996) Bilgi yönetimi teorisyenleri bilginin firmanın biricik kaynağı olduğu hususunda fikir birliğindedirler (Grant 1996). Kaynak tabanlı görüş ile ilgili literatürde rahatsızlık verici ölçüde var olan kavram zenginliği aynı zamanda bu konu ile ilgili zihinsel berraklığı da olumsuz etkilemektedir (Nanda. en iyi şekilde. literatüre Nelson ve Winter (1982:134)in “An Evolutionary Theory of Economic Change” tarafından sokulmuştur. neo-klasik ekonomi geleneğinin bir kısım eksiklerini gidermesine rağmen değişen işletme çevresinin kendisiyle mantıksal bir bütünlüğü içerisinde yol açtığı sonuçları değerlendirme konusunda yetersizdir. patent ile korunan üretim teknikleri veya ticari sırlar gibi fiziksel. henüz gereği kadar anlaşılmış olmaktan uzaktır. bir girişimin. 1986). Penrose (1959). şirketin piyasa değeri ile defter değeri arasındaki fark olarak tanımlanan entellektüel sermaye. Bileşken (combinative) yetenekler (Kogut ve Zander. bireylerin bilişsel kapasitelerinin sınırlı olduğu (Simon. esasen ‘firma stratejisinin rekabet analizi’ne bir tepki olarak Wernerfelt (1984). Teece (1988). seçtikleri tercihin bir realiteye uygulandığında iktisadi olarak faydalı olup olmayacağını göz önünde bulundurmaları ve bu bireysel tercihlerin giderek örgütün rutinlerine işleyerek gelecek bireysel tercihleri şekillendirmeleri ve kısıtlamaları yönüyle evrimseldir (Nelson ve Winter 1982:134). aslında diğerlerinden değer ve içerik açısından çok az farklı buluşlarını gelişen yeni tanımlar pazarına sunarak bir yatırımcı mantığıyla davranmaktadırlar. 1991). Bu teorik bakış açısı iki önemli kabullenme sebebiyle bilgi olgusunu değerlendirmede yetersizdir. daha ileriki bir zamanda bu kuralların çok da uygun olmayabileceğini söyleyebiliriz (Bontis. Yeni çıkan bu terminolojiyi pekiştirmeye alternatif bir yol olarak işletme girdilerinin genel tanımlarıyla başlanmalı ve sonra hangi şartlarda bu kaynakların faydalı olacağı analiz edilmelidir (Nanda. bazıları bürokratik kurallarda açıkça görülen. Bu görüş daha da ileri götürülerek. Firmaya ‘kaynak tabanlı’ bakış. Firmaya özel kaynaklar. 1992) ve daha bunlar gibi gün yüzüne çıkmayı bekleyen nice kavramlar büyük bir olasılıkla sırada beklemektedirler. Örneğin. 1957). (Penrose. görünmez varlıklar (Dierickx ve Cool. İşte bu iki varsayım. Neo-klasik ekonomistler bütün tarafların tam ve kusursuz olarak bilgilendirildiğini ve kaynakların tamamıyla taşınabilir mobil olduğunu varsayar. Firmanın bilgi tabanlı görüşü üretim fonksiyonun ve firmayı dinamik gelişen bilgi üretiminin ve uygulamasının kaynak tabanlı teorilerin ötesinde özerk bir yapıda olduğu anlayışı verebilir. entellektüel girdiler ve çıktıları ihmal etmektedirler. Parasal ve maddi kaynakları kullanma konusunda kılı kırk yaran yatırımcı ve yöneticiler. fakat evrimsel teori zamanla bu rutinlerin değişmesini veya aynen kalmasını açıklamaz. 3. Organizasyondaki bilginin ‘rutinler’ içinde saklı olduğu doğru olabilir. çevre şartlarının bizi başka stratejik yönelimlere zorlayacağını. 1994) ve Prahalad ve Hamel (1990) tarafından geliştirilmiştir. görünen kurallar belli bir zamanda yazıya geçirilmişse. Zımni olarak varolan ile açıkça varolan arasındaki etkileşim. toplu yetenekler (Nohria ve Eccler. Firmanın kuralları ve kaynakları üzerindeki bu iç odaklanma firmanın kaynak-tabanlı bir görüşle değerlendirilmesine dayanak oluşturur.1959. örgütün genetik materyalleridir. 1967) görüşleriyle çelişirler. (Teece. stratejik firma kaynakları (Barney. 1984). işletme rutinleri veya marka değeri (brand equity) gibi manevi değerler olabilir. Firmanın bilgi tabanlı görüşü. Nelson ve Winter’in bu çalışmalarının en önemli noktası bu gizli ve açık bilgilerin etkileşebileceği ortamı oluşturan davranışsal kalıplar veya kendi deyimleriyle ‘örgütsel rutin’leridir.1990) sayılabilir. sahip oldukları bilginin ne kadarını kullandıkları sorulsa. Firmaya ‘kaynak tabanlı’ bakış. firmayı bir bilgi sistemi olarak görmek. ya da.“görünmez eli” tarafından yönlendirilirken aynı sabit bilgiye sahip olduğu varsayılmaktadır. Çoğu şirket yöneticisine. büyük olasılıkla alınacak cevap “sadece yüzde 20” olmaktan öteye geçememektedir. bireylerin bir konu hakkında karar verirken. Polanyi’nin gizli . 1989). Pisano ve Shuen. Örgütte gizlenmiş bu çeşit bilgi formları ‘firmanın evrimsel teorisi’ ile daha iyi açıklanabilir. Oysa. öz yeterlikler (Prahalad ve Hamel. b. 1999:278).

Y enilik Serm ayesi Süreç Y enilem e Ürün Y enilem e Y Y apı enilem e Teknoloji Y enilem e . telif hakları ve lisans anlaşmaları gibi maddi olmayan –soyut.. 1997.... s. telif hakları ve lisans anlaşmaları gibi maddi olmayan –soyutvarlıkları entelektüel sermayenin dışında “entelektüel varlıklar” olarak tanımlamakta.. s.XII... 1997.91). 2000. örgütsel sermaye de yeniden yenilik ve süreç olarak iki alt alana ayrılmaktadır (Büyükozkan.. patent. 1997... 1997. deneyim ve enformasyonun oluşturduğu. entelektüel sermaye unsurlarının. patent. Bu tanımların bazıları şunlardır: • Stewart. entelektüel sermayenin bu entelektüel varlıkları doğurduğunu öne sürmektedir. bir organizasyonun bilgi değeridir(Akpınar.... . duyumsanmayan ve görünmeyen varlıklar olarak bir işletmenin sahip Entellektüel Sermaye hakkındaki çoğu araştırma muhasebe ve finanssal boyutunu görmezden gelmektedir. Ancak Bontis bu değerlendirmeye katılmamakta... beceri ve deneyimleridir (Büyüközkan..35). bir başka deyişle bir şirket içindeki insanlar tarafından bilinen ve şirkete bir rekabet üstünlüğü kazandıran şeylerin toplamı” (Stewart. Sveiby ise..366).36) olarak değerlendirmişlerdir.. 2001. .. 2002. 2) Özel anlamda fiziksel olmayan değeri yüksek varlıklar nelerdir? Bu soruya cevap olarak: entelektüel sermaye.....364). s. Fakat bu değer farkı şerefiyeden daha fazladır.. entelektüel mülkiyet ve deneyimlerdir” (Stewart. işletmenin mevcut ve gelecekteki başarısını doğrudan etkileyen ve rakip firmalarla farkını ortaya koyan sahip olduğu bilgi... Elhüseyni) şeklinde tanımlamaktadır. “entelektüel sermaye... işletmenin bilançosunda yer almayan bilgi değeridir (Brooking.. olduğu kayıtlı bilgiler ve işletmedeki çalışanların bilgi. “daha yüksek değerli bir varlık üretmek üzere harekete geçirilmiş entelektüel malzeme” (Büyüközkan.... Ancak daha çok geleneksel muhasebede yer alan ve yabancı literatürde “good will” olarak ifade edilen şerefiye kavramıyla bu soruyu cevaplandırmaktadırlar. organizasyon seviyesindeki görülmeyen varlıklar oluşan şirket kültürü..52). bilgi... s.. 1999.. insan sermayesi.. 1997. Buna göre yapısal sermaye de müşteri ve örgütsel sermaye olmak üzere iki alt bölüme ayrılmakta. (Bontis. Şekil-1: Entelektüel Sermaye ve Bileşenleri Bazı yazarlar entelektüel sermayenin “insan” ve “yapı” olmak üzere iki bileşenden oluştuğunu ileri sürmektedirler (Edvinsson. 1) Firmaları kağıt üzerindeki değerlerden çok daha değerli kılan şey nedir? Yani bir işletmenin bilanço değeri ile. entelektüel sermaye... bilgi sistemleri. enformasyon... bu değere ödenilmeye hazır olunan değer arasındaki fark nedir? Bu sorunun cevabı. s. Bu araştırmaların çoğu aşağıdaki iki soruya cevap vermeye çalışmaktadır. • Entelektüel sermaye. • Hugh McDonald’a göre entelektüel sermaye “bir kuruluşun içinde bulunulan ve ilave avantaj yaratmada kullanılabilen bilgi... yani bilgi.37) Literatürde yaygın olarak kabul edilen görüşe göre ise (yukarıdaki şekilde de görüldüğü gibi).416). bilgi sistemleri ve çalışma şekli olarak açıklanabilen içsel yapı ve çevreyle ilişki sonucu oluşan sermayeyi kapsayan dışsal yapı ve çalışanların yeteneklerinden oluştuğunu ileri sürmektedir (Bukh ve diğ. beceri.varlıkların bütünü şeklinde tanımlanabilir. 2002... Pazar Serm ayesi Müşteri İlişkileri Tedarikçi İlişkileri Pazar Y eterliliği Diğer ilişkiler . 2002. zenginlik yaratmak üzere kullanılan entelektüel malzemedir.. yapısal sermaye ile müşteri (ilişkisel) sermayeden meydana gelmektedir (Roos –Roos. s.72) şeklinde tanımlamaktadır. • Klein ve Prusak ise... • Entelektüel sermaye..Entelektüel sermaye kavramına ilişkin farklı tanımlar yapılmıştır. 433-462) ENTELLEKTÜEL SERMAY E İnsan Serm ayesi Prof esyonel . Y eterlilikler Uygulam üstünlüğü a Sosyal yeterlilik Motivasyon L iderlik Örgütsel Serm aye Süreç Altyapı Kültür Y önetim . Çev : N.

ticari potansiyelde. fakat entelektüel varlık entelektüel sermayenin bir çıktısı olarak görülmelidir.1.Dzinkovski ise. entelektüel sermaye unsurlarından insan sermayesinin bir bileşenini oluşturmaktadır. “deneyim” ve “yaşama ve işe karşı tutum” gibi bireysel düzeyde değerlendirilen dört faktörün bileşiminden meydana gelir. Entellektüel sermaye. Bununla beraber entellektüel sermaye. yapısal sermaye ve müşteri sermayesi olarak üç başlık halinde incelenecektir. beceri ve hüner kazandırmak için yapılan eğitim harcamalarıdır. Entellektüel varlık ve entelektüel sermayen tamamen karşılıklı bir ilişki içerisindedirler.30). rekabet avantajında ve bunun birçok yerde görülebilir ve değişik açılardan değerlendirilebilir. onun değerini içeren bilgiye sahip olunmadıkça. 1999:433-462) 3. . Bu patent. Bu belirtilen unsurlara yenileme ve gelişme sermayesi gibi unsurlar ekleyenler de bulunmaktadır. yatırımın karlılığında. parametresi ve tanımlama güçlükleri metin içerisinde açıklanacak (Bkz ŞEKİL-1). beceri ve davranışların toplamıdır. ticaret ve hizmet sembollerini kapsar. yarı iletici (Toplayıcı).Yani beşeri sermayeden farklıdır. çalışanların zihnindeki sözsüz (tacit) bilgi. “Var Olma Nedeni”ni yansıtan yasal perspektif olarak varsayıldığında dikkate alınabilir. Kurumsal öğrenme Chris Argyris(1992) tarafından bir firmadaki bilgi akışı olarak tanımlanmaktadır. işletme ve müşteriler olarak sınıflandırılmaktadır (Guthrie. İnsan sermayesinin aslı örgüt üyelerinin zekasıdır. Bir işletme için kendine ait bir patentin var olduğunu bilme. çalışanlar. Bu sermayenin geliştirilmesi. İnsan sermayesi buluşçuluğun ve stratejik yenilenmenin kaynağı olduğu için önemlidir. Bu çerçevede örgütsel öğrenmeyi. Sıra ENTELLEKTÜEL SERMAY E 2. İNSAN SERMAYESİ İnsan sermayesi. kapsamı. Beşeri sermaye. Buna göre beşeri sermaye kavramı ile kastedilen. Entellektüel malların değeri. insan sermayesi. Birçok işletme entellektüel varlıkların denetimine pek dikkat etmez. Entellektüel Sermaye olgusu üç alt alanda incelenebilir. Sıra İnsan Serm ayesi Yapısal Sermaye İlişkisel Serm aye Tem E el sas K sam ap Param etre K d m Z rlu o la a o ğu Zeka Çalışanlar ı bağlılı ğı Rutinler İç kurum bağ sal lar Bağlantılar Dış kurum bağ sal lar Hacim Y üksek Randım an O rta Uzun öm ürlü E yüksek n Güven Kültür İtici Güçler Şekil-2: Entelektüel Sermayenin Yapısı (Bontis. s. telif hakkı. Bir patentin kendi başına hiçbir değer ve anlamı yoktur. genel kabul gördüğü üzere. Daha sonra iki itici güç olarak güven ve kültürün entellektüel sermayenin gelişimi üzerindeki etkileri değerlendirilecektir. entelektüel sermaye unsurlarını. topografı hakları ve çeşitli dizayn haklarını kapsayan entellektüel malları kapsamaz ancak. İnsan sermayesinin alanı sahip olunan bilgi yoğunluğu kadardır. 1. Bu ise. İki kavramı birleştirmek için entellektüel sermayeyi kurumsal öğrenmenin stok ünitesi gibi kabul etmek faydalı olabilir. başarıda sürekliliğin sağlanması. eğitim ve öğretim programları tarafından öğretilmeye gerek duymaz. üretim sürecinde yer alan insanların bilgi ve deneyimlerinin geliştirilmesine yönelik yapılan yatırımları ifade etmektedir. çok anlamlı değildir. kurumun bilgi. bir başka deyişle çalışanların kişisel gelişimlerine yapılacak olan yatırımın ön planda tutulmasına bağlıdır. Aşağıda entelektüel sermaye unsurları. “eğitim”. patent. İnsan sermayesi “kalıtsal mirasla gelen yetenekler”. 2001. Her birinin yapısı. deneyim ve becerilerinin artırılmasına. firmadaki bilgi stoku anlamına gelen entellektüel sermaye takip eder. insanlara bilgi.

İnsan sermayesi. Bu nedenle bir işletmede çalışan insanlar zamanlarını ve yeteneklerini büyük ölçüde yenilik getirici faaliyetlere yönelttiğinde. buluşçuluğun kaynağı ve kavrayışın pınarı olarak kabul etmekte. s. Çalışanlarına bir şeyi denemeyi. İşletme yönetimi ise diğer bileşenleri ile birlikte yapısal sermayeyi meydana İNSAN SERMAYESİ . beceri. Çalışanların yaratıcı ve zeki olarak kabul edilmesi. Eğitim. İnsanın işletme açısından önemi onun.örgüt kültürüne ve finanssal ilişkilere kadar bütün unsurların bileşimini ifade eder. bütün merdivenlerin başladığı yer. insan sermayesini. kayıtlar ve çeşitli biçimlerdeki belgelemeye. tekrar denemeyi çok görmezler. tecrübe. Edvinson ise. çalışanların fikirlerine önem vermeye ve iş geliştirmeye yönelik önerilerini dinlemeye bağlıdır. Güçlü yapısal sermayeye sahip olan firmalar ise destekleyici kültüre sahiptirler. Yeni fikir ve ürünler geliştirebilme. İnsan sermayesinin özünü buluşçuluk oluşturmaktadır. Üretim faktörleri içinde en anlamlı katma değer insanla sağlanabilir. İşletmenin amaçlarına ulaşma etkinliği. Birlik ve beraberlik ruhu. 1997. Bir örgütün insan sermayesi ile öğrenmesi sinerjik bir etki yaratır. ama sistem zayıfsa örgütsel zeka işletmeyi amaç edindiği noktaya ulaştıramaz. işletmenin piyasa ihtiyaçlarını karşılayan örgütsel yetenekleri olmasıdır.veritabanları. kuruluşun insan sermayesi kuruluş için kalıcı katma değer üretebilsin. Bir çok karmaşık ilişkiden oluşan ve üyeleri tarafından mantıklı bir şekilde anlaşılan örgütsel yapısıyla işletmeler. Çalışan insanlar zeki olabilir. Bu nedenle işletmeler. İşletmelerin içinde bulunduğu kızgın rekabet ortamı onların sahip oldukları insan sermayesini verimsiz kullanma lüksünü ortadan kaldırmaktadır. Örgütün öğrenme yeteneği ise yeni fikirlerle bunların kuruluş içinde genelleştirilmesi yeteneğinin bir fonksiyonudur. deneyim. Kendini geliştirme Girişimcilik coşkusu. İçinde bulunduğumuz bilgi çağında işletmelerin temel hedefi insan sermayesini verimli bir şekilde kullanmaktır.35). 1997. yenilenmenin ve buluşçuluğun kaynağı olması. entelektüel sermayeyi bir ağaca benzeterek insanları bunun yetişmesini sağlayan bitki özleri olarak betimlemektedir (Stewart. başarısızlığa uğrasalar bile. Fakat insan sermayesini işletme başarısına dönüştürecek yapı işletme yönetimidir. işletme bünyesinde bulunan insanların bilgi. Stewart. Yeni elemanların alımında hassasiyet. sezgi ve tutumları gibi beşeri unsurların toplamını ifade eder. özel beceriler. çalışanları ve işlerin yapılışını etkileyen sistemin yapısına bağlıdır.2. karlı kullanabilecekleri ölçüde insan sermayesine sahip olmaktır.94).95). yetkinlikler. İnsanların yeni bilgiler edinmeleri ve bilgilerini kolektif olarak paylaşmaları bireyler ayrıldıktan sonra da öğrenme devam edecek şekilde bir süreç oluşmalıdır ki. bireysel ya da grupsal uzmanlaşma olarak düşünüldüğünde ve insan-kültür . bir örgüt olarak işletmenin sahip olduğu yöntem ve politikalar olarak kurumsallaştırılmış bilgi teknolojilerden . Bünyesinde bulunan insanların sahip oldukları bilgilerden en iyi biçimde yararlanmada işletmenin kolektif yeteneği olarak da belirtilen insan sermayesinin bileşenlerini aşağıdaki gibi sıralamak mümkündür (Guthrie. Yapısal Sermaye Teknik bilgi (know –how). İşletmelerde insan sermayesini oluşturan bilginin önemi küçümsenemez. çalışanları tarafından bilinen kuralları takip ederek amaçlarına ulaşır. yönetim felsefesinden . İşletmelerin amacı. Değişimcilik Yapısal sermaye.. Çalışanlarımızın farklılığı Çalışanların yapabildiklerinin en iyisini yapmaları. Mucitlik Kabullenici ve reddedici yetenekler. Mesleki yeterlilik. s. Buluşçuluğun temelinin bilgiye dayandığının farkındadırlar. 2001. Bilgi üretimine yönelik çalışmalar. Tablo-1: İnsan Sermayesine İlişkin Göstergeler Gerektiğinde çalışanların eğitiminin desteklenmesi Şirketin destekleyici ve rahat atmosferi Önemli yeni fikirlere açıklık. İse alma programlarının mükemmelliği Grup tartışmalarına heyecanla katılma Personel devir hızı konusunda duyarlılık Örgütsel hafızanın önemini kavrama Çalışanların yeteneklerini geliştirmelerine olanak verme Örgütsel hedeflerin ve müşteri beklentilerinin paylaşılması 3. s.toplum bağlamı yapıldığında en çarpıcı değer olduğunu söylenebilir.İnsanın sermaye olarak tanımlanması ilk anda duygusal bir tepki oluşumuna neden olsa da yetenekler. Bu sermayeyi geliştirmek. bünyelerinde bulunan insanların tümünü işin içine katmakta ve onların sahip oldukları fikirlerden maksimum düzeyde yararlanma yoluna gitmektedirler. insan sermayesi yaratıcı bir şekilde kullanılmış olur (Stewart. yetenek.

Entelektüel varlıkların üç genel kategorisi – insan sermayesi. Altyapı Varlıkları. nasıl üretir ve ne şekilde sunarsam alırlar?” anlayışına bırakmıştır. 2001. 158.İşle ilgili işbirliği Sürekli geliştirilen ürünler . “müşterileri olan her şirketin müşteri sermayesi vardır”.Endüstriyel kurumların davranışları Müşteri bağlılığı . Tablo-2: Yapısal Sermayeye İlişkin Göstergeler Yeni fikir ve ürünler geliştirme. yapısal sermaye ve müşteri sermayesi -içinde değeri en belirgin olan müşterilerdir. Hizmetle ilgili amblemler. Müşteri sermayesinin unsurlarını aşağıdaki gibi sıralamak mümkündür (Guthrie. Telif hakları. Müşteri sermayesi.getirmektedir.İstenen nitelikteki sözleşmeler Müşteri sadakati . Yönetim felsefesi. Yönetim süreçleri. Bilgi sistemleri. tedarikçi ve toplumun geri kalan kesimiyle ilişkisinin değerini ortaya koyar (Chwalowski.Hükümet politikalarını izleme Müşteri taleplerini firmaya yayma . s. Ticari sırlar. müşteri sermayesinin eski versiyonu olarak bugünkü manada değerini ortaya koyuyor olmalı. sistemlerin ya da kapasitelerin vurduğu damgalara oranla daha kolay gözlenebilir.Lisans anlaşmaları İç müşteri memnuniyeti . s. s. Ağ sistemleri. 1999.587). 1998. Müşteri (İlişkisel) Sermayesi Entelektüel Varlıklar Patentler. Müşteri sermayesini yansıtan piyasa payı.İşletme imajı Müşteri geribildirimini değerlendirme Müşterilerle uzun süreli ilişkiler kurma .159). Dizayn hakları. Örgüt kültürü.Franchising anlaşmalar Müşterilerin problemlerine acil çözüm Günümüzde işletmelerin temel amacı olan kâr elde edebilmenin gerekli araçlarından birisi müşteri memnuniyetini sağlamaktır. s. müşteri başına karlılık gibi göstergeleri takip etmek görece kolaydır. organizasyonun müşteri. İnsanların müşterilere karşı doğal ve samimi davranıştan uzak müşteri memnuniyetine yönelik rol yapıyor olmaları işletmelerin sahip oldukları müşteri sermayesinden MÜŞTERİ SERMAYESİ .Dağıtım kanalları . Bu nedenle finanssal raporlarda bıraktıkları ayak izleri. Finanssal ilişkiler.Markalar Müşteri sayısında artış . Doğal olarak bu anlayış. Konuyla ile ilgili olarak Stewart şu ifadelere yer vermektedir.35). 1997. Kültürümüzde yer alan “müşteri velinimetimizdir” özdeyişi. Tarihi süreç içerisinde bir zamanların üreticinin egemenliğine dayanan geleneksel pazarlama anlayışında “ne üretirsem alılar!” felsefesi yerini müşteri memnuniyeti ve toplumun uzun vadeli çıkarlarını gözetmeye dayalı “neyi. Bu nedenle yapısal sermaye insan sermayesinden daha önemlidir.” (Stewart.3.Müşterilerle ilişkiler Müşteri araştırması . çalışanların. Ticari amblemler. s. Faturaları ödeyen onlardır. İşletmeden işletmeye farklılık arz etmekle birlikte örgüt içerisinde yapısal sermayeyi oluşturan unsurları aşağıdaki gibi sıralamak mümkündür (Önce. aniden oluşmayıp toplumsal ve ekonomik gelişmeyle paralel bir seyir izlemiştir.29). Başarıların paylaşılması Pazar yönelimli yönetim Öneri ve yeni fikirlerin uygulanması Ek değer katma konusunda liderlik Pazar payında artış Yeniliğe açık sistem ve prosedürler İş çevrim hızının artması Bilgili elemanlara sahip olma Fonksiyonel ve erişimi kolay veri sistemi Sipariş ve teslimatta hız Çalışan başına düsen gelir oranında artış Çalışan başına düsen gelir oranında liderlik Yüksek pazar payı Maliyet liderliği Kaliteye rağmen maliyetleri düşürme YAPISAL SERMAYE 3. Tablo-3: Müşteri Sermayesine İlişkin Göstergeler Müşterilerle duygusal bağlılık Yüksek müşteri memnuniyeti .89) ve söz konusu kişilerin organizasyona bağımlılıklarını ifade eder (Aşıkoğlu – Aşıkoğlu. 1997.Tedarikçilerle ilişkiler Müşteri beklentilerini aşma . müşteri tutma ve kaçırma oranları.

anlamlı bir bütünlük gösterdiği gözlenmiştir. Entellektüel Sermayenin ölçülmesi ve stratejik yönetimi yüzyılımızdaki en önemli yönetici aktivitesi olabilir. Vücudumuz için kaslarımız ne kadar önemli ise Entellektüel Sermayeye de işletme için o kadar önemlidir.yeterince istifade edememelerinin bir nedeni olarak görülebilir. piyasanın beklentilerine en iyi cevabı verebilecek şekilde örgütsel yeteneklerini kullanarak (yapısal sermaye) ürettiği mal ya da hizmet ile son kullanıcısı olan müşterilerini memnun edebilir (müşteri sermayesi) bu şekilde karlılığını ve sürekliliğini sağlayabilir. .86 Entelektüel Sermaye +0. yapısal sermaye (16 madde) ve müşteri sermayesi (13 madde ile) ölçülmeye çalışılmıştır. 1992) Gelecekteki araştırmalar ES’yi kullanma ve ES’nin kültürel boyutuyla bağlantılı olacaktır. Hızla gelişen dünyada global yarışmada ayakta kalmanın önemini anlamayan işletme artık yok gibidir. çalışanlarının mevcut bilgilerinden en iyi sonuçları çıkarabilecek şekilde bir yönetim anlayışına sahipse (insan sermayesi). iş alanındaki bütün liderler ES’nin iş hayatında performansa sağlayacağı katkının farkında olmalıdırlar. Yapısal Sermaye +0. Bir işletmeyi alanında lider yapan. 3) Üretilen mal ya da hizmetin son kullanıcısı olan müşteri memnuniyeti olarak da müşteri sermayesidir. kontrol grubuyla birlikte. Oluşturulmaya çalışılan modele ilişkin veriler aşağıda verilmektedir. Araştırma modelinde Entellektüel sermayeyi üç unsurun bileşimi olarak ele aldık. entelektüel sermayeyi meydana getiren bileşenler arasında pozitif. (2) Piyasa ihtiyaçlarını karşılamak için firmanın örgütsel yetenekleri olarak ele alınan yapısal sermaye ve. (Hampden – Turner. Yapılan regresyon analizi sonucunda da benzer ilişkiler tesbit edilmiştir.88 İnsan Sermayesi +0. Ayakta kalabilmek için ise şirketlerin yarışmada fark yaratan faktörler ile galip olması gereklidir. SONUÇ VE DEĞERLENDİRME Entellektüel Sermayenin örgütler için ne denli vazgeçilmez olduğunun kritik tartışmaları güncelliğini korumaktadır. 4. Bu unsurlar arasında mantıksal bir ilişki bulunmaktadır. Bu üç unsur. Ayrıca 7 madde ile de entelektüel sermayeye verilen cevaplarla aynı doğrultuda olmayan kontrol amaçlı çeldirici maddelere yer verilmiştir. Geçmişin “müşteri velinimetimizdir” felsefesi ile günümüzün müşteri memnuniyetine dayalı modern pazarlama anlayışı arasındaki farklılık da burada doğuyor olsa gerek.89 Müşteri Sermayesi -0. Bu mantıksal ilişkiye dayalı olarak 51ölçek maddesi ile ölçmeye çalıştığımız entelektüel sermaye anketinin alt unsurları. (1) Firmandaki bireylerin mevcut bilgilerinden en iyi sonuçları çıkarabilecek firmanın kollektif yeteneği olarak tanımlanan insan sermayesi. Şekilde. insan Sermayesi (15 madde). Sonuç olarak. akademik bir kavram olarak kullanımı oldukça yenidir. “Eğer kullanmazsan kaybedersin” ilkesiyle var olan ES’nin iyi kulanılması ve geliştirilmesi gerekmektedir. Organizasyondaki grup üyeleri arasında görev paylaşımında karşılıklı güven anlayışının önemi büyüktür. kontrol grubuyla entelektüel sermaye değişkenleri arasında ise negatif korelasyonlar olduğu görülmektedir. Yani bir işletme.12 Kontrol Değişkenler Şekil-3: Entelektüel Sermaye ve Bileşenleri Arasındaki Korelasyonlar Ölçeği oluşturan bu dört grup madde arasındaki ilişkiyi ölçmek amacıyla korelasyon analizi yapılmış ve çıkan sonuçların. sunulan hizmette veya üretilen üründe müşterinin ne istediğini anlayarak davranmasıdır. Güvenin günlük hayattaki önemi günümüze kadar çok yaygın bir şekilde ifade edilmesine rağmen.

Tablo-5: Entellektüel Sermaye Bileşenleri İle Rekabet Performansı Arasındaki Korelasyonlar S.07 2.000 Yapısal Sermaye .206* Genel olarak rekabete verilen tepki 6.001) anlamlı bir ilişki bulunmuştur. . Müşteri Sermayesi.236** Yeni üretime başlamada basari 7. %99 önem düzeyinde p<0.102* .72 1. İnsan Sermayesi.517** .104 .215* .01 level (2-tailed).709 100 a Tahmin edilenler: (Sabit).289** . yapılan korelasyon analizi sonucunda.229 .340** .337 .291** .197* .028 .131 3 21.) + 0.010 .372** Geleceği görüş 7.991 7.000 Residual .71 2.342* Vergiden sonraki satış karı 6.331** .391 26.342** .385 . Buna göre ayrı ayrı ES bileşenleri ile rekabet performans göstergeleri arasında anlamlı ilişkiler de saptanmıştır. İnsan Sermayesi.310** .0.258 .496** Kar 6.474** .340** Vergiden sonraki mevduat karı 6.401** .377 3591.252* .05 level (2-tailed).317 20. Bu tabloda yer alan değişkenler ile entelektüel sermaye arasında. her üç değişkenle de hemen hemen aynı oranda ilişkili olduğu görülmektedir. ES = . Müşteri Yapısal İnsan Ortalama Sapma sermayesi sermaye sermayesi Sanayi liderliği 6. Yapısal Sermaye b Bağımlı Değişken: Entellektüel Sermaye (ES) Katsayılar Standardize Standardize Anlamlılık Edilmiş t edilmemiş katsayılar düzeyi katsayılar Model B Std.369** .) Elde edilen bu katsayılara bağlı olarak Entellektüel Sermayenin.937 .184 .375** Karin artması 6.243 .944 .25 2.Tablo-4: ES İçindeki Alt Bileşenlerin Etkinliğine İlişkin Regresyon Analizi Sonuçları Model Özet İstatistikleri Model R R2 Düzeltilmiş R2 Tahminin Std.302 (Müşteri S.261 . Aile işlemelerinin rekabet durumlarını ölçmeyi amaçlayan ve 10 maddeden oluşan rekabet gücü ölçeği için rekabet durumlarını ve üstünlüklerini rakipleriyle karşılaştırarak (en üstün oldukları durum için 10 puan en zayıf oldukları durum için 0 puan) verdikleri cevaplar bağlamında ilgili ölçek için ortalama ve standart sapmalar Tablo-5’te verilmiştir.281** Satışlardaki artış 6.44 1.220 .132 + 0.577 97 5.125 .015 .419** Genel is performansı ve basari 7. hata Beta 1 (sabit) -. hatası 1 .000 Müşteri Sermayesi .302 .388** .382** ** Correlation is significant at the 0. Yapısal Sermaye ANOVA Kareler Serbestlik Ortalamanın Anlamlılık Model F Toplamı derecesi karesi düzeyi 1 Regression 64.953E-03 Toplam 64.84 2.09 2.015 .347 .132 .427 33. İnsan Sermayesi. Yapısal Sermaye değişkenlerinin modeldeki fonksiyonel ifadesi aşağdaki şekildedir.794 .055 .293** .626 .050 -2.429** .715E-02 a Tahmin edilenler: (Katsayı).996 .010 İnsan Sermayesi . Müşteri Sermayesi.5 1. * Correlation is significant at the 0.96 2.385 (Yapısal S.) + 0. Ancak Entellektüel sermaye bileşenleri ile rekabet performans göstergeleri arasında yapılan korelasyon analizleri sonucu da yine Tablo-5’te verilmektedir. Her ne kadar da ayırt edici gibi gözükmüyor ise de değişkenlerin Entellektüel Sermayeye yaklaşık olarak aynı oranda katkıda bulunmaları ortak etkileşim katsayısına sahip olmalarından dolayı eşit öneme sahip olduklarını göstermektedir.991 .103 .000 a Bağımlı Değişken: Entellektüel Sermaye (ES) Bu verilere göre ES yi belirleme gücü istatistiksel olarak anlamlı bulunan Müşteri Sermayesi.423** .33 2.347 (İnsan S.299** .

.. Ancak vergiden sonraki satış karının bu bileşenlerle olan ilişkisi zayıf olarak ortaya çıkmıştır. AİLE İŞLETME.Entellektüel sermaye bileşenleri ile rekabet performansı arasındaki korelasyonlara baktığımızda aile işletmelerinin % 50 ye yakın bir kısmının geleceği görme hususunda kuvvetli bir tepki koyarak bu bileşenlerin önemini fark etmişlerdir...

8 100.4 oranıyla ulusal bazda çalışarak ekonomiye katkı sağlamaktadırlar.6 Cevapsız 82 80.0 Toplam 102 100. Yüzde (%) 23.9 1-49 $ 2 2. % 7 lik bir kısmını ise danışmanlık hizmetlerine ayırmaktadırlar.9 25-49 % 8 7.9 250-499 # 2 2.0 4)Şirketiniz bilgi yönetimi (BY) ve Entelektüel sermaye yönetimi (ESY) uygulamaları var mi? Entellektüel sermaye açısından “evet” diyenler ile “hayır” diyeler arasında bir farklılık olup olmadığını belirlemek için yapılan t testi sonucu bir farklılık olmadığı görülmüştür.4 Uluslararası 23 22.9 75-100 % 5 4.3 23.4 Toplam 102 100.6 Toplam 22 21.9 Eğitim ve Geliştirme 7 6.6 Cevapsız 81 79.7 5 + yıl 6 5.4 Toplam 102 100.9 Toplam 20 19.0 Toplam 102 100.0 Cevapsız 2 2.0 4-5 yıl 3 2.9 Diğerleri 6 5.EKLER: BİLGİ YÖNETİMİ UYGULAMALARINA İLİŞKİN SORULARA VERİLEN CEVAPLARA AİT İSTATİSTİK TABLOLARI 1) Şirketinizin kaç çalışanı var? Frekans 1-24 kişi 24 25-49 kişi 34 50-99 kişi 24 100-249 kişi 10 250+ kişi 10 Toplam 102 2)Şirketiniz hangi seviyede çalışıyor? Frekans Yüzde (%) Yerel 10 9.0 Bir çok aile işletmelerinin Entelektüel Sermayeden haberi olmazken.9 Danışmanlık 7 6.8 Insanlar(yeni görevli) 2 2. 7) Yukarıdakilerin rakamların yüzde kaçını 8) Bütçenizi bunun dışında nelere harcıyorsunuz? Bilgi Teknolojisi (BT) için harcadınız? Frekans Yüzde (%) Frekans Yüzde (%) 0-24 % 4 3.5 33.Yine bu şirketler % 32.5 Ulusal 33 32.0 Aile işletmeleri bütçelerinin yaklaşık % 8 ini Bilgi Teknolojilerine ayırarak.0 3-4 yıl 2 2.8 Bölgesel 23 22.8 Avrupa 11 10.0 2-3 yıl 6 5.0 100-249 $ 2 2. Yağılan varyans analizi sonucunda ise performans değişkenleri ile entellektüel sermaye arasında “evet” diyenler ile “hayır” diyeler arasında bir farklılık olduğu gözlenmiştir. 5) Kaç yıldır bu konuda çalışıyorsunuz? 6) Bu is için ne kadar yatırdınız? Frekans Yüzde (%) Frekans Yüzde (%) 0-1 yıl 4 3.9 Toplam 21 20.0 Aile işletmelerindeki şirketlerdeki ortalama çalışanların sayısına baktığımızda ağırlığını % 33 olarak gördüğümüz 25-49 grup aralığı önem kazanmaktadır. haberi olanlarında yaklaşık % 6 sı 3yıllık bir uygulama süreci bulduklarını ve yine yaklaşık % 13 nün de 1000$’ın üzerinde bir yatırım yaptığı görülmektedir.8 9.5 9.0 Toplam 102 100.0 500-999 $ 1 1.4 Cevapsız 80 78.0 1-2 yıl 1 1.6 Toplam 22 21.9 1000 + $ 13 12. 9) BT ile ilgili faaliyetlerinizin etkinliğini nasıl ölçersiniz? Frekans Yüzde (%) .5 Toplam 100 98.0 50-74 % 4 3.4 Cevapsız 80 78.

8 3 2. Bu uygulamaları gerçekleştiren aile işletmelerinin yaklaşık % 20 si ise başarılı olduklarına inanmaktadırlar.0 Uzman yönetim desteğinin 4.9 3 2.3 Toplam 102 100.9 noksanlığı 4.0 2 2.9 1.6 Açık strateji 76 69.0 Başka sebepler 1 1.0 21 20.0Toplam Cevapsız Toplam 12) Hayir ise niçin? Frekans (%) 3 1 2 2. 15) Kim istediğinde sisteminize ulaşabilir? Frekans Ortaklar 13 Eğiticiler 1 PSLS(Sistem Danışmanları) 2 BY Personeli 1 Herkes 4 Toplam 21 Cevapsız 81 Toplam 102 Yüzde (%) 12.0 Kardaki artış 2 2.0 1.4 100.9 Stratejik odak noksanlığı 2.0 3.8 Yönetim Desteği 5 5 2 2. 13) Girişiminizin faydalı olup olmadığını nasıl belirlersiniz?14) Üst Yönetim girişiminize nasıl katkı sağladı.4 Başka 102 100.0 Aile işletmeleri.6 81 79.9 20.0 Başka sebepler 3 2.0 16) Sisteminizi kim güncelleştirir Frekans Yüzde (%) 12 11.0 Toplam 15 14.8 Kırtasiyecilikte azalma 1 1. Diğerleri ise genelde müşteri memnuniyetini gözönünde bulundurmaktadırlar.6 Cevapsız 81 79.6 Toplam 19 18.7 Cevapsız 87 85.0 Kısmi zamanlı 6 5.8 Düzensiz 3 3.0 2.8 2.0 8 7. Frekans Yüzde (%) Frekans Yüzde (%) Araştırma zamanındaki azalma 2 2.8 kabul 26 30.4 102 100.0 Tam zamanlı 11 10. Entellektüel Sermaye ve Bilgi Yönetimi konusunda 10) basarili oldunuz mu? 11) Evet ise nasıl? Frekans (%) Frekans (%) Evet Hayır Henüz belli değil Toplam Cevapsız Toplam 15 2 19.9 1 1.0 Toplam 102 100.6 79.0 Bilgi teknolojilerinin sonuçlarını almak ve işletmede geri bildirim sürecini gerçekleştirmek isterken artan müşteri memnuniyeti yaklaşık % 12 lik bir önemle gösterge olmaktadır.7 1.0 2.8 94 92.6 79. entelektüel sermaye ve bilgi yönetimi konularında bilinçli olmalarına rağmen bu konulara yönelik çalışmaları yoktur varsa da başarısızdırlar.4 Toplam 102 100.0 2 2.9 11.0 .0 Katılmadı 1 1.9 Toplam 21 20.0 Yanlış çözüm uygulaması 2 2.9 1.2 102 100.0 13 ve 14 nolu sorularda çoğu aile işletmeleri girişimlerinin faydalarını ve üst yönetimin girişimlere olan katkısını nasıl ölçebileceklerini bilmemektedirler.0 Büyük Yatırım Firma genelinde 9 8.Artan kar / Gelir Artan müşteri memnuniyeti Geliştirilmiş rakip pozisyonu Entellektüel sermayedeki kar Diğer Toplam Cevapsız Toplam 4 12 3 1 3 21 81 102 3.0 20.4 Cevapsız 83 81.0 3.9 Müşteri memnuniyetindeki artış 11 10.4 100.

2 10.9 konferans/sergi/seminer 4 3. Toplam Cevapsız Toplam Frekans 33 58 91 11 102 Yüzde (%) 32.9 Özel yayınlar 1 1. 17) BY ve ES amacıyla kullanılan araçların dağılımları % CRM / Pazarlama veri tabanı E-Mail Sistemi Uygulamalı Yönetim sistemi Vaka Yönetimi Özel personel portalları Müşteri portalları Dış bilgi Kaynakları İntranet Bilgi Yönetimi Döküman Yönetimi 0 5 10 15 5 5 5 5 8 12 12 12 16 20 20 25 % BY ve ES için kullanılan araçların yaklaşık % 16 sını bilgi yönetimi % 20 sini ise doküman yönetimi oluşturmaktadır.9 1.4 56. Hayır ise 29-31.0 19) Gelecek için planlarınız? Frekans Varolan sistemi geliştirme 6 Yeni sistemi uygulamak 7 Daha fazşa personel yetiştirmek 4 Müşterilere erişim sağlamak 3 diğerleri 1 Toplam 21 Cevapsız 81 Toplam 102 (%) 5.9 6.6 Cevapsız 82 80.0 Aile işletmelerinde BY ve ESY ‘ndeki güncelleştirmeler % 7 lik bir ağırlıkla internet aracılığı ile gerçekleştirilmektedir. Gelecek için ortaya konulacak plan ve stratejiler yine %7 lik bir oranla yeni sistemleri uygulamaya geçirme konusundadır.8 100. 20) BY ve ESY girişimlerinde bulunmak için planınız var mi? Evet ise 21.9 internet 7 6.9 2. soru arasını doldurunuz. 22) Girişiminiz için özel bir bütçeniz var mi 23 Frekans (%) Evet 23 22.9 .Sisteme erişim konusunda en önemli ağırlık % 13 ile ortaklar da olmakta ve güncellenmesi içinde yine kendilerinin onayına başvurulmaktadır. 18) Bilgilerinizi BY ve ESY deki gelişmeleri nasıl güncelleştiriyorsunuz? Frekans (%) E-mail haberleriyle 3 2.0 Toplam 20 19.4 Toplam 102 100.4 100.9 3.0 20.0 diğer 1 1.soru ile 28.0 BY ve ESY konularında çalışmak ve uygulamalarda bulunmak üzere % 33 lük bir kesim evet derken yaklaşık % 57 lik bir kesim ise bu konularda çalışmama taraftarıdır.9 içsel güncellemelerle 4 3.6 79.9 89.7 24) Bütçenizi aşağıdakilerden hangisine harcarsınız? Frekans (%) İnsana 4 3. soruları doldurunuz.

9 sistemi E-mail sistemi 3 2.4 Toplam 102 100.Daha sonra da firma kültürünün değişmesi de buna katkı sağlayacaktır diye düşünmektedirler. Chris. Chris.8 31.9 Firmanın kültürünü değiştirmek 6 5.9 stratejik ortak bulma 2 2. Harvard Business Review.9 11.Hayır Toplam Cevapsız Toplam 12 34 68 102 11.8 Araştırma zamanında azalma 1 1.4 İnternet 1 1. 27) Aşağıdakilerden hangisini sisteminizde bulunduracaksınız 27) Aşağıdakilerden hangisini sisteminizde 28) Aşağıdaki basari kriterlerini önem sırasına göre birden bulunduracaksınız altıya kadar sıralayınız Frekans (%) Frekans (%) Doküman yönetimi 1 1. Gelecekte girişimin etkilenme faktörü ise yaklaşık %12 ile amaç ve stratejilere uygunluk olarak belirtmektedirler. July-August.5 Cevapsız 75 73.9 Karda artış 4 3.0 İşletmeler bu girişimlerle birlikte çalışılan zamanda bir verimlilik artışı beklerken müşteri memnuniyeti ile de bunun pekişeceğini öngörmektedirler. (1992). On Organizational Learning.8 Amaç ve stratejilere uygunluk 12 11.8 8.9 Uygulamalı yönetim 4 3.8 1.8 Bütçeye kaynak bulmak 3 2.8 Maliyetlerin düşmesi 6 5.0 Cevapsız 72 70. Argyris.4 71.9 Kar/gelir artışı 6 5.0 Doğru kaynağı bulmak 4 3.4 Diğerleri 1 1.0 Danışmanlık hizmetine bilgi teknolojisine Eğitime Diğerleri Toplam Cevapsız Toplam 3 12 9 1 29 73 102 2.0 Başka sebepler 3 2.5 Toplam 102 100. KAYNAKLAR Argyris.6 CRM/pazar veri tabanı 3 2.9 Müşteri memnuniyetindeki artış 11 10.9 Toplam 102 100.: Blackwell. “Good Communication That Blocks Learning”.0 25) Size göre bu girişimin faydası ne olacaktır 26) Girişiminizin geleceğini hangi faktörler etkileyecek Frekans (%) Frekans (%) Çalışılan zamanlardaki verimde artış 9 8.0 Cevapsız 72 70.9 Rekabeti geliştirme 5 4. 77-85.6 100.6 Toplam 30 29.9 Özel personel portalları 1 1. maliyetlerin düşmesi ve müşteri memnuniyetini önem sıralamasında ön plana çıkartırken rekabeti geliştirme ve verimliliği arttırma ikinci planda kalmakta.9 Müşteri memnuniyetini artırma 6 5.0 Entellektüel sermayenin katma değeri 2 2 Vaka yönetimi/iş akışı 5 4.9 Bilgi yönetim sistemi 8 7. .6 Toplam 102 100.9 Kırtasiyecilikteki azalma 3 2.0 Toplam 30 29. entelektüel sermayenin katma değeri fazla dikkate alınmamaktadır.0 Aile işletmeleri ağırlıklı olarak bilgi yönetimi sistemini işletmelerinde görmek isterken.6 100. (1994). Cambridge Mass.0 Toplam 31 30.4 66.9 müşteri baskısı 2 2.0 Toplam 27 26.0 Verimliliği artırma 5 4.0 Cevapsız 71 69. kendileri için kar/gelir artışı.0 28.9 Dış bilgi kaynakları 1 1.

Nick. Nick. Edvinsson. G. In R. Nick. (1991). Academy of Management Review. “Internal vs. Jacobsen. Cultures and Organizations: Intercultural Cooperation and Its Importance to Survival.89 Dierickx. in press. 3. Nick and John Girardi. (1999). (1991). Wernerfelt. 7. “CKO Wanted – Evangelical Skills Necessary: A review of the Chief Knowledge Officer position”. N. Nick.. Bouwen. R. Kessides. 13. Barney. 100. G. luck. Intellectual Capital. 37-51. 11. (1996b). “Economic Value Added”. (1977).” Knowledge Inc. (1997). London: Harwood. Dragonetti. and B. and G. Summer. Hansen. 2. Dynamic Models of Oligopoly. (1989). Part 4. (1938). (1986b). Jay B. Toronto: Society of CMAs. Bontis. “Value Systems in Forty Countries”. “Intellectual capital: An Exploratory Study that Develops Measures and Models”.3. “Teaching Knowledge Management and Intellectual Capital Lessons: An empirical examination of the TANGO simulation”. Glasgow: HarperCollins. Richard. Charles B. L. Management Science. knowledge management and business performance”. Proceedings of the 4th International Congress of the Association for Cross-Cultural Psychology. 4. 135-144. 2001. 10. “Determinants of firm performance: The relative importance of economic and organizational factors”. Management Science. 1504-1513.. Business Quarterly. “Royal Bank Invests in Knowledge-Based Industries. International Journal of Technology Management. Bontis. “Managing an organizational learning system by aligning stocks and flows of knowledge: An empirical examination of intellectual capital. International Studies of Management and Organization. (1986a). PhD Dissertation. 63-76.30 Hall. Bontis. “Firm Resources and Sustained Competitive Advantage”. 40-47. Strategic Management Journal. Hofstede. and business strategy”. Bontis. The Functions of the Executive. Handy. Guthrie. Cambridge: Belknap/Harvard University Press. Barney. Roos. I. and M. Bontis. R. 2. “Strategic factor markets: Expectations. Nick (1997). European Management Journal. Management Decision. University of Western Ontario. 99-120. 4. Journal of Management. Fudenberg. (1989). (2000). Hofstede. (1991). “Organizational culture: Can it be a source of sustained competitive advantage?”. (1992). (1990). “There’s a Price on your Head: Managing Intellectual Capital Strategically”. Chwalowski. G. (1978). Module 5. (1999). Jay B. “Organizational Innovation and Learning: Four Patterns of Dialogue between the Dominant Logic and the New Logic”. K. Sealey (Eds. s.. “The Strategic Analysis of Intangible Resources”. Society of Management Accountants of Canada Professional Program. “The knowledge toolbox: a review of the tools available to measure and manage intangible resources”. external market conditions and firm profitability: An exploratory model”. Nick. 656-665. Knowledge and Process Management. 21. Alfred D. 17. Malone. (1986). (2000). forthcoming. s. “Asset Stock Accumulation and the Sustainability of Competitive Advantage”. Bontis. New York: Harper Business. Strategic Management Journal. 17. (1998). (1996a). Cambridge: Harvard University Press. Economic Journal. Jay B. (1989). 1231-1241. Chandler. Drew and Jean Tirole. 8. Bontis.Barnard.). C. Michalski and M. Ivey Business School. London: Arrow Books Ltd. The Visible Hand: The Managerial Revolution in American Business. 32. 35. 1-4. Barney. Ingemar and Karel Cool. 391402. and Fry. 1997. 10. 4. The Age of Unreason. Nick. 36. Bontis. .

J. Winter. 3. (1998). IL: Irwin.. (1985). (1996). New York: Harper and Brothers. The Knowledge-Creating Company. “Knowledge of the Firm. N. I. pp. Harvard Business School. HarperCollines. Bruce and Udo Zander. The Tacit Dimension. Polanyi. Strategy & Leadership. Roos. In G. 79-91. Silverberg. Technical Change and Economic Theory. 1991. 12. MA: Harvard University Press. 81. pp. R. C. Organization Science. Organizational Learning and Competitive Advantage. Doubleday/Currency: New York. NY: Anchor Day Books. Combinative capabilities. The Quest for Value. and Gary Hamel. Penrose. (1996). March/April. (1990). Nohria. “Why Do Firms Differ. Tsai. G. Business policy: Text and cases. 61-74. Capabilities and Competencies”. (1991). s. New York. Teece. C. Christensen. Journal of Applied Corporate Finance. Elhüseyni Stewart. (1934). R. (1991). Summer. Richard R. (1994). Rubin. Senge. C. Simon. (1967). Joseph A. (1991). The Principles of Scientific Management. (1994). G. Nanda. 936-949. P. Oxford: Basil Blackwell. Takeuchi. R. Leadership in Administration. “The Expansion of Firms”..68-74. (1996). Nelson. May-June. Herbert A. Stewart. Homewood. Stewart. and Guth. Freeman. (1988). P. An Evolutionary Theory of Economic Change. Selznick.K. “Innovation. Stewart III. New York: New York University Press. “Competitive Advantage Through People”. and the Replication of Technology”. and L. (1994). (1973). Simon. “Your Company’s Most Valuable Asset: Intellectual Capital” FORTUNE. Intelligent Enterprise. New York: Oxford University Press. MacMillan. (1969). Schmalense. 1997. Thomas A. “Resources. Stewart III. MA: Belknap Press. Taylor. 383-397. F. “Bounded rationality and organizational learning”.. Stewart. (1991). and L.H. 1991. New York: Macmillan. Nonaka. competitive advantage and rent: A model and test”. Administrative Behaviour. 3. A.. A.. Nelson. Thomas A. M. “Technological Change and the Nature of the Firm”. and I. The Fifth Discipline: The Art and Practice of the Learning Organisation. Thomas A. S. N. “The Knowledge Advantage”. Michael. Roos.). Venkatraman. Harvard Business Review. (1991).B. and H. Moingeon and A. October 3. (1992). M. (1945).). Eccles. and How Does It Matter?” Strategic Management Journal. New York: Free Press. Çev : N. Organization Science.1. Management Science. London: Frances Pinter. (1995). 75. and Sidney G. The Theory of the Growth of the Firm. 92-038. American Economic Review. London: Sage. California Management Review. Dosi. “The Core Competence of the Corporation”. W. . Dragonetti. Working Paper No. “Corporate Capability”. Andrews. (1982). Edith Tilton. Intellectual Capital: The New Wealth of Organizations. 2. and R. Journal of Political Economy. Richard R. Schumpeter.. Nelson. David . Learned. Prahalad. (1959). Soete (eds. J. Intellectual Capital : Navigating in the New Business Landscape. New York: Harper and Row. June 3. Prusak. J. 42. Edmondson (Eds. Cambridge.XII. New York: Doubleday Currency. L. In B. (1997). “EVATM: Fact and Fantasy”. Winter. G. (1992). Quinn. Herbert. 1994. Pfeffer. E. (1957).. P. The Theory of Economic Development. G. K. “Brainpower: How Intellectual Capital is Becoming America’s Most Valuable Asset”. Cambridge.Kogut. 9-28. (1990). FORTUNE.44-60. (1911). Edvinsson. McGrath. “Do markets differ much?”.J.

International Journal of Technology Management. G.18. University of California at Berkeley. 171-180.). Ward. Strategic Management Journal. The Competitive Challenge: Strategies of Industrial Innovation and Renewal (David J. "Managing Organizational Knowledge by Diagnosing Intellectual Capital: Framing and advancing the state of the field". 5. “A Resource-Based View of the Firm”. March/April. 433-462 .Teece. Winter. “Towards an Economic Theory of the Multiproduct Firm”. MA: Ballinger Publishing Company. (1982). A. (1999). Nick.. Teece. David J. 5/6/7/8. “Lessons learned on the knowledge highways and byways”. Sidney G. “Knowledge and Competence as Strategic Assets”. Cambridge. 159-184. Pisano. Birger. Wernerfelt. (1987).. “Dynamic Capabilities and Strategic Management”. Bontis. 39-63. 3. Center for Research in Management. Journal of Economic Behavior and Organization. Strategy & Leadership. Teece. and A. (1996). David J. Shuen (1994). (1984). ed. Working Paper.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful