Aile Şirketlerinde Entelektüel Sermaye Açısından Bilgi Yönetimi Uygulamalarının Değerlendirilmesi

MUHSİN HALİS İSKENDER ÇALMAN

ÖZET Örgütsel bilgi, sürdürülebilir rekabetin önemli bir unsurudur. Bu nedenle bilginin kuramsallaştırılması faaliyeti olarak kabul edilen Entellektüel Sermaye (ES) hem araştırmacılar hem de uygulayıcılar cazibesini korumaktadır. Entellektüel Sermayeye ilişkin yazın incelendiğinde onun çok sayıda disiplinin oluşturduğu bir mozaik olduğu görülmektedir. Muhasebeciler, bilgi teknolojisi uzmanları, sosyologlar, psikologlar, insan kaynakları yöneticileri ve eğitimciler farklı bakış açılarıyla ES’yi değerlendirmektedirler. Muhasebeciler ES’nin bilançoda nasıl ifade edileceğini, Bilgi teknolojisi uzmanları, onu bilgi sistemlerine nasıl kodlayacaklarını araştırtmaktadırlar. Sosyologlar bir güç olarak ES’nin dengeleyiciliğini açıklamaya çalışmaktadırlar. Psikologlar ES ile ilgili gelişimi zihinsel süreçlere dayandırmak istemektedirler. İnsan kaynakları yöneticileri entelektüel sermaye konusunda yatırımın karlılığını (ROI) hesaplamak istemektedirler. Eğitim ve geliştirme çalışanları entelektüel sermayeyi kurma ve ölçme konusunda yoğunlaşmaktadırlar. Bu çalışmada yönetim disiplinlerinin farklı alanlarından derlenen anlaşılır bir literatür taramasıyla birlikte, şirketlerin Bilgi Yönetimi uygulamaları çerçevesinde ES’nin değerlendirilmesine ilişkin bir saha araştırması ve sonuçları sunulacaktır. I.GİRİŞ Yönetim bilimci akademisyenlerin, teori geliştirme ve geliştirdikleri teorileri uygulama ve öğretme gibi iki önemli amaçları vardır. Bunun bir sonucu olarak mevcut yönetim bilgilerinin ve araştırılmakta olan değişimlerin yeni nesil yöneticilere nasıl aktarılacağı kaygısını taşımaktadırlar. Bu çerçevede yeni araştırmalar yapma ve hatta önceki çalışmalardan yeni fikirler çıkarma çabaları da buna eklenmekte, ilave olarak denenmiş olanı kavramsallaştırmak gibi bir sorumluluk da üstlenmektedirler. Bilginin kavramsallaştırılması konusunda akademisyenlerin olumlu katkılarının var olup olmadığı konusundaki tartışmalar yüzyıllardır sürse de, akademisyenler kullanılabilir bilgileri kavramsallaştırarak onu yeni nesillere bilimsel nosyonlarla sunmalıdırlar. Öğrenmenin maliyetinin yükselmesi, alternatiflerin artması ile bilgi talebinde bulunanların harcamalarına dikkat ettikleri görülmektedir. Bir çok eğitimin artık maliyet değil bir yatırım olduğu konusundaki görüş yaygınlığını artırarak devam etmektedir. Bilginin bir değer olarak artık bilançolarda yer alması ve bilgi temelli katma değerin ölçülebileceğine yönelik ciddi iddialar akademik alanda olduğu kadar uygulama alanında da önemsenmektedir. Bu rekabet artırıcı yeni trendin adı entellektüel sermayedir. Akademisyenlerin de iddialı bir şekilde bu kavram üzerinde çalışmaları bundandır. Ancak henüz yeni ve daha önce söylenmemiş olan bu kavramın teorik çerçevesi kesin hatlarla belirlenmiş değildir (Bontis, 1999:272). Günümüzde sıkça sorulan sorulardan biri entellektüel sermayenin hangi alanlarda katma değer yaratacağıdır. Bu soruya cevap olarak değişik bir perspektifler kullanılabilir. Birincisi, Entellektüel Sermaye 1990’lı yılların başında popüler ve yaygın kullanılmaktaydı (Stewart, 1991, 1994). Entellektüel Sermaye Stewart tarafından “Yeni bir tenis topu markası – hatları pek belirgin olmayan ama oldukça büyük zıplamaya yeteneğine sahip” şeklinde tanımlandı. Ancak yaygın olarak araştırılan; değişim mühendisliği, kalite çemberleri, amaçlara göre yönetim vs. gibi konuların moda kavramı çerçevesinde yarattığı tartışmalara ES kavramı da dahil oldu; çünkü bunların bir çoğu moda olmaktan öte geçemeyeceği düşünülen kavramlardı. Bu ön yargıdan dolayı yeterince ciddi çalışmalar ortaya çıkmamaktadır. Yinede ES’nin “belirsizlik” özelliği, zor problemlere çözümler bulmak için daima fırsat kollayan, daha çok uygulama ile ilgilenen bazı meraklı araştırmacıların ilgisini çekmeye devam etmektedir. ES alanında ilk çalışmalara bakıldığında “tanımsız ve kavranması zor” retorik bir içerik taşıdığı görülmektedir. Ancak yaratılan bilginin katma değere dönüşmesi için ölçülebilmesi bir zorunluluktur. Bu nedenle ES ile ilgili asıl problem ES’nin ölçümüdür. Maalesef başlangıçtaki kavramsal tartışmalar “soyut içeriğin” aslında kolay dokunulabilir “somut” boyutunun dikkatten kaçmasına ve akademisyenler için dipsiz bir kuyu gibi algılanmasına yol açmıştır. Entellektüel sermayenin yeni ekonomik boyutu da ilgiçtir. Ekonomi literatüründe kıt kaynakların nasıl yönetileceğini öğretmek zaman almaktadır. Geleneksel ekonomik model, arz ve talebin pazar fiyatını belirlediği, kıtlık varsayımlarına bağlı olarak geliştirilmiş ilkelere dayanır. Bütün yeni başlayanlara, “eğer arz düşerse

Genelleştirilecek olursa. Tsai. gerçek ekonomiler için çok zor bir durum oluşturmaktadır. yenileme maliyeti. Rumelt. 1982. Teece 1982). Fakat yönetimle ilgili fonksiyonların yerine getirilmesinde ‘karar alma’yı kavrama önceliği. Bir işletmenin ekonomik değeri işletmenin. Bu arada bu önemsememe eğilimine kısmi bir istisna olarak ‘yaparak öğrenme’ konusundaki endüstriyel örgüt literatürünü gösterebiliriz (bkz. 1986).LİTERATÜRDE ENTELEKTÜEL SERMAYE Bilginin önemi tarihin derinliklerine kadar uzansa da. Nelson ve Winter’e göre bilgi. işçilerin yaşadıkları deneyimleri ve ifadeye edilmemiş yeteneklerini nesnel kurallar ve formüllerle ifade etmeye çalışmıştı. üretimin maliyet yapılarını bütün yönleriyle belirleyerek bilgiyi. Araştırmacılar bunu biraz daha ileriye götürerek öngörülmemeler ile 2010 yıllarında dünyadaki tüm bilgilerin 11 saatte bir iki katına çıkacağını tahmin ediyorlar. Winter. Daha yakın zamana kadar stratejik işletme yönetiminde görülemeyen kaynakların varlığı ve oynadığı role yeterli değer verilmiyordu. 1970 lü yıllara gelindiğinde bu rakam 7 yıla inmekte yani yedi yılda tüm bilgilerin iki katına çıkmaktadır. Geleneksel sermaye girdileri fiziksel mekan ve para olanakları ile sınırlı iken. Rubin. 1989. Bugün. geleneksel ‘strateji’ kavramı firmanın kaynak durumu cinsinden ifade edilmektedir (Learned. Schumpeter (1934) ise bir bütün olarak ele aldığı ekonomideki değişim sürecine dikkatini yoğunlaştırmıştır. 1965. ‘evrimci teori’ (Nelson ve Winter. güvenilir ek hizmetler ve dağıtım ağı da bir işletmenin görünmeyen mal varlıklarıdır. 1991. insanın bilişsel kapasitesinin sınırlarının farkına varmış ve literatüre ‘sınırlı rasyonellik’ terimini sokmuştur. Bilimsel çalışmalar.fiyatlar yükselir” kuralı öğretilir. Bu açık. Bilgi arzı ne kadar çok olursa veya paylaşımı ne kadar çok olursa o kadar çok değer kazanır. Wernerfelt. ‘entellektüel sermaye’ kuşağının sınırlarını büyük olasılıkla örgütün kolektif ‘sınırlı rasyonelliği’ tayin edecektir. Bu yaklaşımlara ‘genel strateji’ (Ansoff. fakat mevcut liteartürde bu önemli konu hak etmediği bir muameleyle karşı karşıya kalmıştır (McGrath. 1984). 1991. 1992). koruma ve kullanma amacıyla kullandıkları stratejilerin doğası ve performans sonuçları. ‘firmanın kaynak tabanlı incelenmesi’. yüksek kalitede ürün. Christensen. Bir işletmenin ekonomik değeri sadece onun görünen mal varlığı kadar değildir. Charles Handy (1989) bir firmada sadece sahip olunan bilginin %20’sinin kullanıldığını ifade etmektedir. Burada soru örgütlerin bu olguları rasyonel bir şekilde kullanıp kullanmadıkları ile ilgilidir. strateji sahasında son 40-50 yılda küçümsenmeyecek sayıda teori üretildi. bilgi akışı ve sermaye stok’u gibi birbiri ile bağlantılı iki olguyu kapsamaktadır. Hall. ‘bilgi yönetimi’ nde firma düzeyinde farklılıkların varlığını kabullenmekle kalmayıp. piyasanın . Bundan da öte. 1990) gibi örnekleri dahil edilebilir. Bütün firmaların. 1959. ‘Örgütsel ekonomi’ ve ‘örgüt teorisi’. neoklasik ekonominin ‘bilgi’ye yaptığı görmezden gelme muamelesi sürmektedir. düzenli ve tahmin edilebilir karakterli davranışsal kalıplar (veya kendi deyimleriyle ‘rutin’ler) olarak saklanır. 1900’lü yılların başındaki dünyadaki tüm bilgiler 30 yılda bir iki katına çıktığını göstermektedir. yenilenmek için bilgiyi geliştirme. Ancak bir kaynak olarak bilgi kıtlık varsayıma göre değerlendirilemez. endüstrideki firmaların karlılığının nasıl belirlendiği daha açık olarak ortaya çıkacaktır. 1984. Barnard (1938) ise yönetim sürecinde ‘davranışçı bilgi’ yi de hesaba katarak bilimsel yönetimin ufuklarını genişletti. Rekabet avantajı ekonomik olarak analiz edildiğinde. bütün firmaların erişimine açık olduğunu varsayarak ‘üretim fonksiyonları’ kümesi içinde etkisiz bir unsur olarak görüp bilgiden kaynaklanan performans farklarını önemsememektedirler (Nelson 1991. iş stratejilerinin önemli alt başlıklarından birini oluşturur. geleneksel formal iktisadi araçlarının çoğu optimal ‘ürün piyasası’ faaliyetlerini belirlemekte kullanılırken. Ekonomi biliminin genel kabul görmüş sınırları içinde kalan ekonomistler. herhangi bir varlık elde edildiğinde katlanılan maliyet. Teece. örgütlerin. 1973. işletmenin kuruluşundan hâlihazırdaki durumuna kadar katlandığı maliyet. Birçok teorisyen ‘stratejik analiz’in ana merkezinde endüstriyel farklılıkların değil. Biraz da bu eksikliğe tepki olarak. Fudenberg ve Tirole. 1999: 275). onun sistematik bir şekilde ele alınması muhtemelen ‘bilimsel yönetim’e dayanır. 1982. 1987) ve ‘öz yeterlilikler’ (Prahalad ve Hamel. Penrose (1959) bu görüşü daha da ileriye taşıyarak örgüte kişisel bir sıfat kazandırarak onu hafızası olan bir varlık gibi bir çeşit ‘bilgi koruma deposu’ olarak ele aldı. Nelson ve Winter gibi evrimci teorisyenler (1982) de firmayı bilgilerin depolandığı ve saklandığı bir kasa olarak yorumladılar. firma farklılıklarının bulunduğunu ileri sürmektedir (Nelson. 1971). Venkatraman ve MacMilla. Bilgi. şu anki piyasa fiyatı gibi bileşenlerden oluşur. Bilgi Yönetimi. Andrews. Barney 1986a. 1991). Diericks ve Cool. bu farklılıkların. 1996). bilgisayarın ve bilişsel bilimin gelişmelerinden derinden etkilenen Simon’a (1945) aittir.Wernerfelt. Andrews ve Guth. (Penrose. Frederick Taylor (1911). 1969. Simon. Yeni ürün ve faaliyetlerin ortaya çıkmasını ‘bilgi’nin tekrar tekrar ve değişik kombinasyonlar oluşturmasına bağlamaktadır. firmanın ekonomik performansının belirlenmesinde önemli bir rol oynadığını ileri sürüldü. Bu bağlamda entellektüel sermayenin önemini daha iyi bir gerekçe ile açıklamaya da gerek kalmamaktadır (Bontis. Bu iki görüşün birbiri içinde erimesiyle ileride ‘örgüt teorisi’nin temelini oluşturacak yeni bir ‘bilgi yönetimi’ sentezi doğmuş oluyordu. 2.

büyük olasılıkla alınacak cevap “sadece yüzde 20” olmaktan öteye geçememektedir. toplu yetenekler (Nohria ve Eccler. 1957). henüz gereği kadar anlaşılmış olmaktan uzaktır. Yeni çıkan bu terminolojiyi pekiştirmeye alternatif bir yol olarak işletme girdilerinin genel tanımlarıyla başlanmalı ve sonra hangi şartlarda bu kaynakların faydalı olacağı analiz edilmelidir (Nanda. görünen kurallar belli bir zamanda yazıya geçirilmişse. Firmanın bilgi tabanlı görüşü. ne yazık ki.“görünmez eli” tarafından yönlendirilirken aynı sabit bilgiye sahip olduğu varsayılmaktadır. 1999:278). (Teece.1990) sayılabilir. Firmaya ‘kaynak tabanlı’ bakış. bireylerin bir konu hakkında karar verirken. en iyi şekilde. stratejik firma kaynakları (Barney. Bu teoriye önemli katkı yapanlar arasında Penrose (1959) ve Chandler (1977. patent ile korunan üretim teknikleri veya ticari sırlar gibi fiziksel. görünmez varlıklar (Dierickx ve Cool. sahip oldukları bilginin ne kadarını kullandıkları sorulsa. Barney (1986 a. daha ileriki bir zamanda bu kuralların çok da uygun olmayabileceğini söyleyebiliriz (Bontis. . Wernerfelt. çevre şartlarının bizi başka stratejik yönelimlere zorlayacağını. bireylerin bilişsel kapasitelerinin sınırlı olduğu (Simon. 1996). Mesela Ayırt Edici Yeterlik (Selznick. şirketin piyasa değeri ile defter değeri arasındaki fark olarak tanımlanan entellektüel sermaye. bazıları da örgütün kültüründe zımni olarak varolan. Barney. dikkati sözde firmanın mutlaka kullanması gereken verilen kaynaklara değil de firmanın kaynakları tarafında servisler üzerinde olduğunu iddia etmektedir. Bu teorik bakış açısı iki önemli kabullenme sebebiyle bilgi olgusunu değerlendirmede yetersizdir. Firmanın bilgi tabanlı görüşü üretim fonksiyonun ve firmayı dinamik gelişen bilgi üretiminin ve uygulamasının kaynak tabanlı teorilerin ötesinde özerk bir yapıda olduğu anlayışı verebilir.1986a. bazıları bürokratik kurallarda açıkça görülen. Teece (1988). biz. bir girişimin. işletme rutinleri veya marka değeri (brand equity) gibi manevi değerler olabilir. değişik zamanlardaki değişik çevre şartlarının etkileriyle oluşarak örgütte gizlenmiş kuralların toplamı olduğu söylenmiştir. 1991). örgüt rutinlerinin. Oysa. 1991) ve bazı örtük (tacit) bilgi formlarının söze dökülmesinin imkansız olduğu (Polanyi. Bileşken (combinative) yetenekler (Kogut ve Zander. Neo-klasik ekonomistler bütün tarafların tam ve kusursuz olarak bilgilendirildiğini ve kaynakların tamamıyla taşınabilir mobil olduğunu varsayar. neo-klasik ekonomi geleneğinin bir kısım eksiklerini gidermesine rağmen değişen işletme çevresinin kendisiyle mantıksal bir bütünlüğü içerisinde yol açtığı sonuçları değerlendirme konusunda yetersizdir. 1994). 1996) Bilgi yönetimi teorisyenleri bilginin firmanın biricik kaynağı olduğu hususunda fikir birliğindedirler (Grant 1996). aslında diğerlerinden değer ve içerik açısından çok az farklı buluşlarını gelişen yeni tanımlar pazarına sunarak bir yatırımcı mantığıyla davranmaktadırlar. Firmaya özel kaynaklar. Nelson ve Winter (1982)in evrimsel teorisi. Polanyi’nin gizli . fakat evrimsel teori zamanla bu rutinlerin değişmesini veya aynen kalmasını açıklamaz. Zımni olarak varolan ile açıkça varolan arasındaki etkileşim. 1984). entellektüel girdiler ve çıktıları ihmal etmektedirler. firma için en önemli gerekçenin bilginin meydana getirilmesi ve uygulanması olarak tanımlar.1959. Organizasyondaki bilginin ‘rutinler’ içinde saklı olduğu doğru olabilir. 1994) ve Prahalad ve Hamel (1990) tarafından geliştirilmiştir. 1986). İşte bu iki varsayım. Pisano ve Shuen. Her ne kadar araştırmacılar keşfettikleri kavramın farklı olduğunu iddia etseler de. Örneğin. Bu görüş daha da ileri götürülerek. öz yeterlikler (Prahalad ve Hamel. gerçekten de kağıt üzerindeki değerden bazen onlarca bazen yüzlerce kat fazla olabilmektedir. KAVRAMSAL BOYUTUYLA ENTELEKTÜEL SERMAYE “Entellektüel sermaye” kavramı.açık bilgi (tacit-explicit) ayrımı. Parasal ve maddi kaynakları kullanma konusunda kılı kırk yaran yatırımcı ve yöneticiler. ya da. 1989). esasen ‘firma stratejisinin rekabet analizi’ne bir tepki olarak Wernerfelt (1984). Kaynak tabanlı görüş ile ilgili literatürde rahatsızlık verici ölçüde var olan kavram zenginliği aynı zamanda bu konu ile ilgili zihinsel berraklığı da olumsuz etkilemektedir (Nanda. 3. taklidi zor kaynaklar ve yeterlikler toplamı olarak görülebileceğini söyler. Dinamik yetenekler (Teece Pisano ve Shuen. (Penrose. literatüre Nelson ve Winter (1982:134)in “An Evolutionary Theory of Economic Change” tarafından sokulmuştur.b). 1992) ve daha bunlar gibi gün yüzüne çıkmayı bekleyen nice kavramlar büyük bir olasılıkla sırada beklemektedirler. örgütün genetik materyalleridir. Nelson ve Winter’in bu çalışmalarının en önemli noktası bu gizli ve açık bilgilerin etkileşebileceği ortamı oluşturan davranışsal kalıplar veya kendi deyimleriyle ‘örgütsel rutin’leridir. 1990). Örgütte gizlenmiş bu çeşit bilgi formları ‘firmanın evrimsel teorisi’ ile daha iyi açıklanabilir. Çoğu şirket yöneticisine. b. firmayı bir bilgi sistemi olarak görmek. Penrose (1959). Örgütsel rutinler. seçtikleri tercihin bir realiteye uygulandığında iktisadi olarak faydalı olup olmayacağını göz önünde bulundurmaları ve bu bireysel tercihlerin giderek örgütün rutinlerine işleyerek gelecek bireysel tercihleri şekillendirmeleri ve kısıtlamaları yönüyle evrimseldir (Nelson ve Winter 1982:134). Firmaya ‘kaynak tabanlı’ bakış. 1967) görüşleriyle çelişirler. Firmanın kuralları ve kaynakları üzerindeki bu iç odaklanma firmanın kaynak-tabanlı bir görüşle değerlendirilmesine dayanak oluşturur.

.... entelektüel mülkiyet ve deneyimlerdir” (Stewart.. enformasyon. “entelektüel sermaye. s.. Şekil-1: Entelektüel Sermaye ve Bileşenleri Bazı yazarlar entelektüel sermayenin “insan” ve “yapı” olmak üzere iki bileşenden oluştuğunu ileri sürmektedirler (Edvinsson. duyumsanmayan ve görünmeyen varlıklar olarak bir işletmenin sahip Entellektüel Sermaye hakkındaki çoğu araştırma muhasebe ve finanssal boyutunu görmezden gelmektedir. 1) Firmaları kağıt üzerindeki değerlerden çok daha değerli kılan şey nedir? Yani bir işletmenin bilanço değeri ile. bir başka deyişle bir şirket içindeki insanlar tarafından bilinen ve şirkete bir rekabet üstünlüğü kazandıran şeylerin toplamı” (Stewart.. • Entelektüel sermaye. Bu araştırmaların çoğu aşağıdaki iki soruya cevap vermeye çalışmaktadır. bu değere ödenilmeye hazır olunan değer arasındaki fark nedir? Bu sorunun cevabı.. entelektüel sermaye unsurlarının.. beceri ve deneyimleridir (Büyüközkan.. 2001.. s.. Fakat bu değer farkı şerefiyeden daha fazladır.... bilgi.. Çev : N. (Bontis. Ancak Bontis bu değerlendirmeye katılmamakta. patent. 2) Özel anlamda fiziksel olmayan değeri yüksek varlıklar nelerdir? Bu soruya cevap olarak: entelektüel sermaye. patent.91). s.. işletmenin bilançosunda yer almayan bilgi değeridir (Brooking.52). yani bilgi. .35). s. zenginlik yaratmak üzere kullanılan entelektüel malzemedir. 1997. Y enilik Serm ayesi Süreç Y enilem e Ürün Y enilem e Y Y apı enilem e Teknoloji Y enilem e . deneyim ve enformasyonun oluşturduğu. Elhüseyni) şeklinde tanımlamaktadır... “daha yüksek değerli bir varlık üretmek üzere harekete geçirilmiş entelektüel malzeme” (Büyüközkan. Bu tanımların bazıları şunlardır: • Stewart.36) olarak değerlendirmişlerdir. • Entelektüel sermaye....37) Literatürde yaygın olarak kabul edilen görüşe göre ise (yukarıdaki şekilde de görüldüğü gibi). entelektüel sermayenin bu entelektüel varlıkları doğurduğunu öne sürmektedir. yapısal sermaye ile müşteri (ilişkisel) sermayeden meydana gelmektedir (Roos –Roos.. s.364). entelektüel sermaye....416).. Y eterlilikler Uygulam üstünlüğü a Sosyal yeterlilik Motivasyon L iderlik Örgütsel Serm aye Süreç Altyapı Kültür Y önetim .varlıkların bütünü şeklinde tanımlanabilir. Ancak daha çok geleneksel muhasebede yer alan ve yabancı literatürde “good will” olarak ifade edilen şerefiye kavramıyla bu soruyu cevaplandırmaktadırlar. bir organizasyonun bilgi değeridir(Akpınar... 1997. işletmenin mevcut ve gelecekteki başarısını doğrudan etkileyen ve rakip firmalarla farkını ortaya koyan sahip olduğu bilgi.366). insan sermayesi. bilgi sistemleri ve çalışma şekli olarak açıklanabilen içsel yapı ve çevreyle ilişki sonucu oluşan sermayeyi kapsayan dışsal yapı ve çalışanların yeteneklerinden oluştuğunu ileri sürmektedir (Bukh ve diğ.. beceri.. 433-462) ENTELLEKTÜEL SERMAY E İnsan Serm ayesi Prof esyonel .. 2000. 1997... 2002. Buna göre yapısal sermaye de müşteri ve örgütsel sermaye olmak üzere iki alt bölüme ayrılmakta.. olduğu kayıtlı bilgiler ve işletmedeki çalışanların bilgi. bilgi sistemleri.72) şeklinde tanımlamaktadır. s. 1999.. telif hakları ve lisans anlaşmaları gibi maddi olmayan –soyut. .XII.... 2002. 1997.... 1997. Pazar Serm ayesi Müşteri İlişkileri Tedarikçi İlişkileri Pazar Y eterliliği Diğer ilişkiler ... Sveiby ise.. örgütsel sermaye de yeniden yenilik ve süreç olarak iki alt alana ayrılmaktadır (Büyükozkan... • Hugh McDonald’a göre entelektüel sermaye “bir kuruluşun içinde bulunulan ve ilave avantaj yaratmada kullanılabilen bilgi. 2002..Entelektüel sermaye kavramına ilişkin farklı tanımlar yapılmıştır.. • Klein ve Prusak ise. organizasyon seviyesindeki görülmeyen varlıklar oluşan şirket kültürü. telif hakları ve lisans anlaşmaları gibi maddi olmayan –soyutvarlıkları entelektüel sermayenin dışında “entelektüel varlıklar” olarak tanımlamakta..

Kurumsal öğrenme Chris Argyris(1992) tarafından bir firmadaki bilgi akışı olarak tanımlanmaktadır. rekabet avantajında ve bunun birçok yerde görülebilir ve değişik açılardan değerlendirilebilir. çalışanlar. kurumun bilgi. Entellektüel varlık ve entelektüel sermayen tamamen karşılıklı bir ilişki içerisindedirler. eğitim ve öğretim programları tarafından öğretilmeye gerek duymaz. çok anlamlı değildir. ticaret ve hizmet sembollerini kapsar. üretim sürecinde yer alan insanların bilgi ve deneyimlerinin geliştirilmesine yönelik yapılan yatırımları ifade etmektedir. yarı iletici (Toplayıcı). beceri ve hüner kazandırmak için yapılan eğitim harcamalarıdır. İNSAN SERMAYESİ İnsan sermayesi. Birçok işletme entellektüel varlıkların denetimine pek dikkat etmez. s. beceri ve davranışların toplamıdır. çalışanların zihnindeki sözsüz (tacit) bilgi. Bu ise. Bu patent. fakat entelektüel varlık entelektüel sermayenin bir çıktısı olarak görülmelidir. entelektüel sermaye unsurlarını. patent. Bu çerçevede örgütsel öğrenmeyi. 2001. Beşeri sermaye. başarıda sürekliliğin sağlanması. İnsan sermayesi buluşçuluğun ve stratejik yenilenmenin kaynağı olduğu için önemlidir.1. 1999:433-462) 3. “deneyim” ve “yaşama ve işe karşı tutum” gibi bireysel düzeyde değerlendirilen dört faktörün bileşiminden meydana gelir. işletme ve müşteriler olarak sınıflandırılmaktadır (Guthrie. Sıra ENTELLEKTÜEL SERMAY E 2. ticari potansiyelde. firmadaki bilgi stoku anlamına gelen entellektüel sermaye takip eder. yatırımın karlılığında. insanlara bilgi.Dzinkovski ise. İnsan sermayesinin aslı örgüt üyelerinin zekasıdır.Yani beşeri sermayeden farklıdır. İki kavramı birleştirmek için entellektüel sermayeyi kurumsal öğrenmenin stok ünitesi gibi kabul etmek faydalı olabilir. Entellektüel malların değeri.30). Daha sonra iki itici güç olarak güven ve kültürün entellektüel sermayenin gelişimi üzerindeki etkileri değerlendirilecektir. telif hakkı. Bir işletme için kendine ait bir patentin var olduğunu bilme. “eğitim”. entelektüel sermaye unsurlarından insan sermayesinin bir bileşenini oluşturmaktadır. genel kabul gördüğü üzere. Entellektüel sermaye. Buna göre beşeri sermaye kavramı ile kastedilen. kapsamı. topografı hakları ve çeşitli dizayn haklarını kapsayan entellektüel malları kapsamaz ancak. onun değerini içeren bilgiye sahip olunmadıkça. 1. Bu sermayenin geliştirilmesi. bir başka deyişle çalışanların kişisel gelişimlerine yapılacak olan yatırımın ön planda tutulmasına bağlıdır. Bir patentin kendi başına hiçbir değer ve anlamı yoktur. Aşağıda entelektüel sermaye unsurları. Bu belirtilen unsurlara yenileme ve gelişme sermayesi gibi unsurlar ekleyenler de bulunmaktadır. deneyim ve becerilerinin artırılmasına. . insan sermayesi. İnsan sermayesinin alanı sahip olunan bilgi yoğunluğu kadardır. yapısal sermaye ve müşteri sermayesi olarak üç başlık halinde incelenecektir. Sıra İnsan Serm ayesi Yapısal Sermaye İlişkisel Serm aye Tem E el sas K sam ap Param etre K d m Z rlu o la a o ğu Zeka Çalışanlar ı bağlılı ğı Rutinler İç kurum bağ sal lar Bağlantılar Dış kurum bağ sal lar Hacim Y üksek Randım an O rta Uzun öm ürlü E yüksek n Güven Kültür İtici Güçler Şekil-2: Entelektüel Sermayenin Yapısı (Bontis. İnsan sermayesi “kalıtsal mirasla gelen yetenekler”. “Var Olma Nedeni”ni yansıtan yasal perspektif olarak varsayıldığında dikkate alınabilir. Entellektüel Sermaye olgusu üç alt alanda incelenebilir. Her birinin yapısı. parametresi ve tanımlama güçlükleri metin içerisinde açıklanacak (Bkz ŞEKİL-1). Bununla beraber entellektüel sermaye.

insan sermayesi yaratıcı bir şekilde kullanılmış olur (Stewart. Kendini geliştirme Girişimcilik coşkusu. Güçlü yapısal sermayeye sahip olan firmalar ise destekleyici kültüre sahiptirler. Eğitim.2. Çalışan insanlar zeki olabilir. İşletmelerin içinde bulunduğu kızgın rekabet ortamı onların sahip oldukları insan sermayesini verimsiz kullanma lüksünü ortadan kaldırmaktadır. işletmenin piyasa ihtiyaçlarını karşılayan örgütsel yetenekleri olmasıdır. s. yetenek. Fakat insan sermayesini işletme başarısına dönüştürecek yapı işletme yönetimidir. tecrübe. kuruluşun insan sermayesi kuruluş için kalıcı katma değer üretebilsin. s. Yapısal Sermaye Teknik bilgi (know –how). Çalışanlarımızın farklılığı Çalışanların yapabildiklerinin en iyisini yapmaları.. Örgütün öğrenme yeteneği ise yeni fikirlerle bunların kuruluş içinde genelleştirilmesi yeteneğinin bir fonksiyonudur. ama sistem zayıfsa örgütsel zeka işletmeyi amaç edindiği noktaya ulaştıramaz. kayıtlar ve çeşitli biçimlerdeki belgelemeye. bütün merdivenlerin başladığı yer. Bu nedenle bir işletmede çalışan insanlar zamanlarını ve yeteneklerini büyük ölçüde yenilik getirici faaliyetlere yönelttiğinde. başarısızlığa uğrasalar bile. İnsan sermayesi. yenilenmenin ve buluşçuluğun kaynağı olması.toplum bağlamı yapıldığında en çarpıcı değer olduğunu söylenebilir. 1997. karlı kullanabilecekleri ölçüde insan sermayesine sahip olmaktır.örgüt kültürüne ve finanssal ilişkilere kadar bütün unsurların bileşimini ifade eder. bir örgüt olarak işletmenin sahip olduğu yöntem ve politikalar olarak kurumsallaştırılmış bilgi teknolojilerden .94). İse alma programlarının mükemmelliği Grup tartışmalarına heyecanla katılma Personel devir hızı konusunda duyarlılık Örgütsel hafızanın önemini kavrama Çalışanların yeteneklerini geliştirmelerine olanak verme Örgütsel hedeflerin ve müşteri beklentilerinin paylaşılması 3. Çalışanların yaratıcı ve zeki olarak kabul edilmesi. İşletmelerde insan sermayesini oluşturan bilginin önemi küçümsenemez. 1997. Yeni fikir ve ürünler geliştirebilme. çalışanları tarafından bilinen kuralları takip ederek amaçlarına ulaşır.veritabanları. İnsan sermayesinin özünü buluşçuluk oluşturmaktadır. Birlik ve beraberlik ruhu. 2001. entelektüel sermayeyi bir ağaca benzeterek insanları bunun yetişmesini sağlayan bitki özleri olarak betimlemektedir (Stewart. Bilgi üretimine yönelik çalışmalar. Buluşçuluğun temelinin bilgiye dayandığının farkındadırlar. özel beceriler. İşletme yönetimi ise diğer bileşenleri ile birlikte yapısal sermayeyi meydana İNSAN SERMAYESİ . çalışanların fikirlerine önem vermeye ve iş geliştirmeye yönelik önerilerini dinlemeye bağlıdır. İşletmelerin amacı. s. Stewart. buluşçuluğun kaynağı ve kavrayışın pınarı olarak kabul etmekte. Mucitlik Kabullenici ve reddedici yetenekler. Değişimcilik Yapısal sermaye. çalışanları ve işlerin yapılışını etkileyen sistemin yapısına bağlıdır. Bu nedenle işletmeler.95). Tablo-1: İnsan Sermayesine İlişkin Göstergeler Gerektiğinde çalışanların eğitiminin desteklenmesi Şirketin destekleyici ve rahat atmosferi Önemli yeni fikirlere açıklık. Üretim faktörleri içinde en anlamlı katma değer insanla sağlanabilir. yetkinlikler. bireysel ya da grupsal uzmanlaşma olarak düşünüldüğünde ve insan-kültür . sezgi ve tutumları gibi beşeri unsurların toplamını ifade eder. yönetim felsefesinden . deneyim.35). Bünyesinde bulunan insanların sahip oldukları bilgilerden en iyi biçimde yararlanmada işletmenin kolektif yeteneği olarak da belirtilen insan sermayesinin bileşenlerini aşağıdaki gibi sıralamak mümkündür (Guthrie. İnsanların yeni bilgiler edinmeleri ve bilgilerini kolektif olarak paylaşmaları bireyler ayrıldıktan sonra da öğrenme devam edecek şekilde bir süreç oluşmalıdır ki. tekrar denemeyi çok görmezler.İnsanın sermaye olarak tanımlanması ilk anda duygusal bir tepki oluşumuna neden olsa da yetenekler. beceri. İnsanın işletme açısından önemi onun. insan sermayesini. Mesleki yeterlilik. Bir örgütün insan sermayesi ile öğrenmesi sinerjik bir etki yaratır. Bu sermayeyi geliştirmek. bünyelerinde bulunan insanların tümünü işin içine katmakta ve onların sahip oldukları fikirlerden maksimum düzeyde yararlanma yoluna gitmektedirler. İçinde bulunduğumuz bilgi çağında işletmelerin temel hedefi insan sermayesini verimli bir şekilde kullanmaktır. Çalışanlarına bir şeyi denemeyi. İşletmenin amaçlarına ulaşma etkinliği. işletme bünyesinde bulunan insanların bilgi. Edvinson ise. Yeni elemanların alımında hassasiyet. Bir çok karmaşık ilişkiden oluşan ve üyeleri tarafından mantıklı bir şekilde anlaşılan örgütsel yapısıyla işletmeler.

Hükümet politikalarını izleme Müşteri taleplerini firmaya yayma . 1998. Kültürümüzde yer alan “müşteri velinimetimizdir” özdeyişi. Konuyla ile ilgili olarak Stewart şu ifadelere yer vermektedir. müşteri tutma ve kaçırma oranları.Markalar Müşteri sayısında artış . Müşteri sermayesi.35). 1999. 1997. Yönetim süreçleri. Finanssal ilişkiler. İşletmeden işletmeye farklılık arz etmekle birlikte örgüt içerisinde yapısal sermayeyi oluşturan unsurları aşağıdaki gibi sıralamak mümkündür (Önce. s.getirmektedir. Tablo-3: Müşteri Sermayesine İlişkin Göstergeler Müşterilerle duygusal bağlılık Yüksek müşteri memnuniyeti . 158.Müşterilerle ilişkiler Müşteri araştırması .29). Müşteri sermayesinin unsurlarını aşağıdaki gibi sıralamak mümkündür (Guthrie.3. çalışanların. “müşterileri olan her şirketin müşteri sermayesi vardır”. Ticari amblemler. Faturaları ödeyen onlardır. tedarikçi ve toplumun geri kalan kesimiyle ilişkisinin değerini ortaya koyar (Chwalowski. 1997. Müşteri sermayesini yansıtan piyasa payı. s. Altyapı Varlıkları. Bu nedenle finanssal raporlarda bıraktıkları ayak izleri. Hizmetle ilgili amblemler. Ticari sırlar. Tablo-2: Yapısal Sermayeye İlişkin Göstergeler Yeni fikir ve ürünler geliştirme.Franchising anlaşmalar Müşterilerin problemlerine acil çözüm Günümüzde işletmelerin temel amacı olan kâr elde edebilmenin gerekli araçlarından birisi müşteri memnuniyetini sağlamaktır. sistemlerin ya da kapasitelerin vurduğu damgalara oranla daha kolay gözlenebilir.İstenen nitelikteki sözleşmeler Müşteri sadakati .Tedarikçilerle ilişkiler Müşteri beklentilerini aşma . 2001. Yönetim felsefesi.İşletme imajı Müşteri geribildirimini değerlendirme Müşterilerle uzun süreli ilişkiler kurma . Müşteri (İlişkisel) Sermayesi Entelektüel Varlıklar Patentler. yapısal sermaye ve müşteri sermayesi -içinde değeri en belirgin olan müşterilerdir. Başarıların paylaşılması Pazar yönelimli yönetim Öneri ve yeni fikirlerin uygulanması Ek değer katma konusunda liderlik Pazar payında artış Yeniliğe açık sistem ve prosedürler İş çevrim hızının artması Bilgili elemanlara sahip olma Fonksiyonel ve erişimi kolay veri sistemi Sipariş ve teslimatta hız Çalışan başına düsen gelir oranında artış Çalışan başına düsen gelir oranında liderlik Yüksek pazar payı Maliyet liderliği Kaliteye rağmen maliyetleri düşürme YAPISAL SERMAYE 3.159). müşteri sermayesinin eski versiyonu olarak bugünkü manada değerini ortaya koyuyor olmalı. İnsanların müşterilere karşı doğal ve samimi davranıştan uzak müşteri memnuniyetine yönelik rol yapıyor olmaları işletmelerin sahip oldukları müşteri sermayesinden MÜŞTERİ SERMAYESİ .Endüstriyel kurumların davranışları Müşteri bağlılığı .587). Telif hakları. Bilgi sistemleri. Doğal olarak bu anlayış. s.Lisans anlaşmaları İç müşteri memnuniyeti . Tarihi süreç içerisinde bir zamanların üreticinin egemenliğine dayanan geleneksel pazarlama anlayışında “ne üretirsem alılar!” felsefesi yerini müşteri memnuniyeti ve toplumun uzun vadeli çıkarlarını gözetmeye dayalı “neyi. organizasyonun müşteri. müşteri başına karlılık gibi göstergeleri takip etmek görece kolaydır. Bu nedenle yapısal sermaye insan sermayesinden daha önemlidir. Örgüt kültürü. s.89) ve söz konusu kişilerin organizasyona bağımlılıklarını ifade eder (Aşıkoğlu – Aşıkoğlu.Dağıtım kanalları . Dizayn hakları.İşle ilgili işbirliği Sürekli geliştirilen ürünler . Ağ sistemleri. aniden oluşmayıp toplumsal ve ekonomik gelişmeyle paralel bir seyir izlemiştir. Entelektüel varlıkların üç genel kategorisi – insan sermayesi. s. nasıl üretir ve ne şekilde sunarsam alırlar?” anlayışına bırakmıştır.” (Stewart.

akademik bir kavram olarak kullanımı oldukça yenidir. 3) Üretilen mal ya da hizmetin son kullanıcısı olan müşteri memnuniyeti olarak da müşteri sermayesidir. Organizasyondaki grup üyeleri arasında görev paylaşımında karşılıklı güven anlayışının önemi büyüktür. Güvenin günlük hayattaki önemi günümüze kadar çok yaygın bir şekilde ifade edilmesine rağmen. Yani bir işletme. Bu unsurlar arasında mantıksal bir ilişki bulunmaktadır. (2) Piyasa ihtiyaçlarını karşılamak için firmanın örgütsel yetenekleri olarak ele alınan yapısal sermaye ve. çalışanlarının mevcut bilgilerinden en iyi sonuçları çıkarabilecek şekilde bir yönetim anlayışına sahipse (insan sermayesi). Entellektüel Sermayenin ölçülmesi ve stratejik yönetimi yüzyılımızdaki en önemli yönetici aktivitesi olabilir. Araştırma modelinde Entellektüel sermayeyi üç unsurun bileşimi olarak ele aldık. . sunulan hizmette veya üretilen üründe müşterinin ne istediğini anlayarak davranmasıdır. anlamlı bir bütünlük gösterdiği gözlenmiştir. “Eğer kullanmazsan kaybedersin” ilkesiyle var olan ES’nin iyi kulanılması ve geliştirilmesi gerekmektedir.88 İnsan Sermayesi +0. (Hampden – Turner. Bu üç unsur. Hızla gelişen dünyada global yarışmada ayakta kalmanın önemini anlamayan işletme artık yok gibidir. Yapısal Sermaye +0.89 Müşteri Sermayesi -0.12 Kontrol Değişkenler Şekil-3: Entelektüel Sermaye ve Bileşenleri Arasındaki Korelasyonlar Ölçeği oluşturan bu dört grup madde arasındaki ilişkiyi ölçmek amacıyla korelasyon analizi yapılmış ve çıkan sonuçların. SONUÇ VE DEĞERLENDİRME Entellektüel Sermayenin örgütler için ne denli vazgeçilmez olduğunun kritik tartışmaları güncelliğini korumaktadır. kontrol grubuyla entelektüel sermaye değişkenleri arasında ise negatif korelasyonlar olduğu görülmektedir. insan Sermayesi (15 madde).yeterince istifade edememelerinin bir nedeni olarak görülebilir. Bir işletmeyi alanında lider yapan. Bu mantıksal ilişkiye dayalı olarak 51ölçek maddesi ile ölçmeye çalıştığımız entelektüel sermaye anketinin alt unsurları. Ayakta kalabilmek için ise şirketlerin yarışmada fark yaratan faktörler ile galip olması gereklidir. piyasanın beklentilerine en iyi cevabı verebilecek şekilde örgütsel yeteneklerini kullanarak (yapısal sermaye) ürettiği mal ya da hizmet ile son kullanıcısı olan müşterilerini memnun edebilir (müşteri sermayesi) bu şekilde karlılığını ve sürekliliğini sağlayabilir. yapısal sermaye (16 madde) ve müşteri sermayesi (13 madde ile) ölçülmeye çalışılmıştır. Sonuç olarak. Yapılan regresyon analizi sonucunda da benzer ilişkiler tesbit edilmiştir. Oluşturulmaya çalışılan modele ilişkin veriler aşağıda verilmektedir. kontrol grubuyla birlikte. Geçmişin “müşteri velinimetimizdir” felsefesi ile günümüzün müşteri memnuniyetine dayalı modern pazarlama anlayışı arasındaki farklılık da burada doğuyor olsa gerek. Şekilde. 1992) Gelecekteki araştırmalar ES’yi kullanma ve ES’nin kültürel boyutuyla bağlantılı olacaktır. (1) Firmandaki bireylerin mevcut bilgilerinden en iyi sonuçları çıkarabilecek firmanın kollektif yeteneği olarak tanımlanan insan sermayesi. Ayrıca 7 madde ile de entelektüel sermayeye verilen cevaplarla aynı doğrultuda olmayan kontrol amaçlı çeldirici maddelere yer verilmiştir. iş alanındaki bütün liderler ES’nin iş hayatında performansa sağlayacağı katkının farkında olmalıdırlar. entelektüel sermayeyi meydana getiren bileşenler arasında pozitif. Vücudumuz için kaslarımız ne kadar önemli ise Entellektüel Sermayeye de işletme için o kadar önemlidir.86 Entelektüel Sermaye +0. 4.

317 20.340** Vergiden sonraki mevduat karı 6.09 2.991 7.028 .001) anlamlı bir ilişki bulunmuştur.102* .215* . İnsan Sermayesi.369** .0.184 .347 . * Correlation is significant at the 0.299** .429** .243 .715E-02 a Tahmin edilenler: (Katsayı).05 level (2-tailed).372** Geleceği görüş 7.252* .) + 0.000 a Bağımlı Değişken: Entellektüel Sermaye (ES) Bu verilere göre ES yi belirleme gücü istatistiksel olarak anlamlı bulunan Müşteri Sermayesi.5 1.342** . hatası 1 .104 . Müşteri Sermayesi.293** . İnsan Sermayesi.577 97 5.953E-03 Toplam 64.01 level (2-tailed).000 Müşteri Sermayesi .44 1. hata Beta 1 (sabit) -. Yapısal Sermaye ANOVA Kareler Serbestlik Ortalamanın Anlamlılık Model F Toplamı derecesi karesi düzeyi 1 Regression 64.385 (Yapısal S.96 2. Aile işlemelerinin rekabet durumlarını ölçmeyi amaçlayan ve 10 maddeden oluşan rekabet gücü ölçeği için rekabet durumlarını ve üstünlüklerini rakipleriyle karşılaştırarak (en üstün oldukları durum için 10 puan en zayıf oldukları durum için 0 puan) verdikleri cevaplar bağlamında ilgili ölçek için ortalama ve standart sapmalar Tablo-5’te verilmiştir.342* Vergiden sonraki satış karı 6.103 . %99 önem düzeyinde p<0. Buna göre ayrı ayrı ES bileşenleri ile rekabet performans göstergeleri arasında anlamlı ilişkiler de saptanmıştır.015 .84 2.347 (İnsan S.496** Kar 6.310** .388** .258 . Her ne kadar da ayırt edici gibi gözükmüyor ise de değişkenlerin Entellektüel Sermayeye yaklaşık olarak aynı oranda katkıda bulunmaları ortak etkileşim katsayısına sahip olmalarından dolayı eşit öneme sahip olduklarını göstermektedir.427 33.236** Yeni üretime başlamada basari 7. ES = .626 .) + 0.71 2.261 . Yapısal Sermaye b Bağımlı Değişken: Entellektüel Sermaye (ES) Katsayılar Standardize Standardize Anlamlılık Edilmiş t edilmemiş katsayılar düzeyi katsayılar Model B Std.07 2.25 2.197* .010 .010 İnsan Sermayesi .289** .302 (Müşteri S.991 .391 26.229 . Ancak Entellektüel sermaye bileşenleri ile rekabet performans göstergeleri arasında yapılan korelasyon analizleri sonucu da yine Tablo-5’te verilmektedir. İnsan Sermayesi. yapılan korelasyon analizi sonucunda.474** .72 1.Tablo-4: ES İçindeki Alt Bileşenlerin Etkinliğine İlişkin Regresyon Analizi Sonuçları Model Özet İstatistikleri Model R R2 Düzeltilmiş R2 Tahminin Std.132 .000 Residual .33 2.206* Genel olarak rekabete verilen tepki 6. her üç değişkenle de hemen hemen aynı oranda ilişkili olduğu görülmektedir.709 100 a Tahmin edilenler: (Sabit).131 3 21.331** .132 + 0.337 .281** Satışlardaki artış 6.937 .401** .302 .050 -2.220 . Müşteri Yapısal İnsan Ortalama Sapma sermayesi sermaye sermayesi Sanayi liderliği 6.996 . Tablo-5: Entellektüel Sermaye Bileşenleri İle Rekabet Performansı Arasındaki Korelasyonlar S.291** .423** .419** Genel is performansı ve basari 7.340** .794 .055 .944 .382** ** Correlation is significant at the 0.015 .517** .125 .375** Karin artması 6.377 3591. Bu tabloda yer alan değişkenler ile entelektüel sermaye arasında.000 Yapısal Sermaye .385 . Müşteri Sermayesi. Yapısal Sermaye değişkenlerinin modeldeki fonksiyonel ifadesi aşağdaki şekildedir.) Elde edilen bu katsayılara bağlı olarak Entellektüel Sermayenin. .

. Ancak vergiden sonraki satış karının bu bileşenlerle olan ilişkisi zayıf olarak ortaya çıkmıştır.Entellektüel sermaye bileşenleri ile rekabet performansı arasındaki korelasyonlara baktığımızda aile işletmelerinin % 50 ye yakın bir kısmının geleceği görme hususunda kuvvetli bir tepki koyarak bu bileşenlerin önemini fark etmişlerdir. AİLE İŞLETME. ...

0 500-999 $ 1 1.8 Bölgesel 23 22.9 Eğitim ve Geliştirme 7 6.0 2-3 yıl 6 5.4 Uluslararası 23 22. % 7 lik bir kısmını ise danışmanlık hizmetlerine ayırmaktadırlar.5 33.0 4-5 yıl 3 2.0 Toplam 102 100.Yine bu şirketler % 32.0 Aile işletmelerindeki şirketlerdeki ortalama çalışanların sayısına baktığımızda ağırlığını % 33 olarak gördüğümüz 25-49 grup aralığı önem kazanmaktadır.9 1000 + $ 13 12.9 Toplam 20 19.8 9. Yüzde (%) 23. haberi olanlarında yaklaşık % 6 sı 3yıllık bir uygulama süreci bulduklarını ve yine yaklaşık % 13 nün de 1000$’ın üzerinde bir yatırım yaptığı görülmektedir.0 4)Şirketiniz bilgi yönetimi (BY) ve Entelektüel sermaye yönetimi (ESY) uygulamaları var mi? Entellektüel sermaye açısından “evet” diyenler ile “hayır” diyeler arasında bir farklılık olup olmadığını belirlemek için yapılan t testi sonucu bir farklılık olmadığı görülmüştür.0 3-4 yıl 2 2.9 25-49 % 8 7.9 Toplam 21 20.9 Diğerleri 6 5.5 Toplam 100 98.0 1-2 yıl 1 1.5 Ulusal 33 32.4 Cevapsız 80 78.8 Avrupa 11 10.0 50-74 % 4 3.8 100.6 Cevapsız 82 80.0 Bir çok aile işletmelerinin Entelektüel Sermayeden haberi olmazken.6 Cevapsız 81 79.8 Insanlar(yeni görevli) 2 2.9 250-499 # 2 2.0 Toplam 102 100.9 75-100 % 5 4.0 Aile işletmeleri bütçelerinin yaklaşık % 8 ini Bilgi Teknolojilerine ayırarak.3 23.0 Cevapsız 2 2.0 Toplam 102 100.4 oranıyla ulusal bazda çalışarak ekonomiye katkı sağlamaktadırlar. 5) Kaç yıldır bu konuda çalışıyorsunuz? 6) Bu is için ne kadar yatırdınız? Frekans Yüzde (%) Frekans Yüzde (%) 0-1 yıl 4 3.6 Toplam 22 21.0 100-249 $ 2 2. 9) BT ile ilgili faaliyetlerinizin etkinliğini nasıl ölçersiniz? Frekans Yüzde (%) .9 1-49 $ 2 2. Yağılan varyans analizi sonucunda ise performans değişkenleri ile entellektüel sermaye arasında “evet” diyenler ile “hayır” diyeler arasında bir farklılık olduğu gözlenmiştir.4 Cevapsız 80 78.4 Toplam 102 100.5 9. 7) Yukarıdakilerin rakamların yüzde kaçını 8) Bütçenizi bunun dışında nelere harcıyorsunuz? Bilgi Teknolojisi (BT) için harcadınız? Frekans Yüzde (%) Frekans Yüzde (%) 0-24 % 4 3.EKLER: BİLGİ YÖNETİMİ UYGULAMALARINA İLİŞKİN SORULARA VERİLEN CEVAPLARA AİT İSTATİSTİK TABLOLARI 1) Şirketinizin kaç çalışanı var? Frekans 1-24 kişi 24 25-49 kişi 34 50-99 kişi 24 100-249 kişi 10 250+ kişi 10 Toplam 102 2)Şirketiniz hangi seviyede çalışıyor? Frekans Yüzde (%) Yerel 10 9.7 5 + yıl 6 5.6 Toplam 22 21.4 Toplam 102 100.9 Danışmanlık 7 6.

6 Toplam 19 18. Bu uygulamaları gerçekleştiren aile işletmelerinin yaklaşık % 20 si ise başarılı olduklarına inanmaktadırlar.9 noksanlığı 4. Entellektüel Sermaye ve Bilgi Yönetimi konusunda 10) basarili oldunuz mu? 11) Evet ise nasıl? Frekans (%) Frekans (%) Evet Hayır Henüz belli değil Toplam Cevapsız Toplam 15 2 19.8 Kırtasiyecilikte azalma 1 1.0 16) Sisteminizi kim güncelleştirir Frekans Yüzde (%) 12 11.0 2.0 3.0 2 2.9 11.8 Yönetim Desteği 5 5 2 2.4 100.9 1.9 Toplam 21 20.9 20.8 3 2.0Toplam Cevapsız Toplam 12) Hayir ise niçin? Frekans (%) 3 1 2 2.0 1.0 3.0 Tam zamanlı 11 10.8 2. 13) Girişiminizin faydalı olup olmadığını nasıl belirlersiniz?14) Üst Yönetim girişiminize nasıl katkı sağladı. entelektüel sermaye ve bilgi yönetimi konularında bilinçli olmalarına rağmen bu konulara yönelik çalışmaları yoktur varsa da başarısızdırlar.4 102 100.0 Yanlış çözüm uygulaması 2 2.0 Toplam 102 100.0 Toplam 15 14.9 1.8 Düzensiz 3 3.4 Toplam 102 100.6 81 79.7 1.6 Açık strateji 76 69.0 Başka sebepler 3 2.Artan kar / Gelir Artan müşteri memnuniyeti Geliştirilmiş rakip pozisyonu Entellektüel sermayedeki kar Diğer Toplam Cevapsız Toplam 4 12 3 1 3 21 81 102 3.0 Kardaki artış 2 2.0 Aile işletmeleri.7 Cevapsız 87 85.0 13 ve 14 nolu sorularda çoğu aile işletmeleri girişimlerinin faydalarını ve üst yönetimin girişimlere olan katkısını nasıl ölçebileceklerini bilmemektedirler.6 79. 15) Kim istediğinde sisteminize ulaşabilir? Frekans Ortaklar 13 Eğiticiler 1 PSLS(Sistem Danışmanları) 2 BY Personeli 1 Herkes 4 Toplam 21 Cevapsız 81 Toplam 102 Yüzde (%) 12.6 79.4 Cevapsız 83 81.8 kabul 26 30.0 8 7.0 Kısmi zamanlı 6 5.0 Başka sebepler 1 1.9 1 1.2 102 100.4 Başka 102 100.0 Bilgi teknolojilerinin sonuçlarını almak ve işletmede geri bildirim sürecini gerçekleştirmek isterken artan müşteri memnuniyeti yaklaşık % 12 lik bir önemle gösterge olmaktadır.0 20.0 2 2.9 Stratejik odak noksanlığı 2.0 Büyük Yatırım Firma genelinde 9 8.0 Katılmadı 1 1.0 Uzman yönetim desteğinin 4.4 100. Diğerleri ise genelde müşteri memnuniyetini gözönünde bulundurmaktadırlar. Frekans Yüzde (%) Frekans Yüzde (%) Araştırma zamanındaki azalma 2 2.9 3 2.0 21 20.0 2.0 .9 Müşteri memnuniyetindeki artış 11 10.8 94 92.3 Toplam 102 100.6 Cevapsız 81 79.

9 6.9 konferans/sergi/seminer 4 3.9 89.9 .0 Toplam 20 19.6 79.8 100. 18) Bilgilerinizi BY ve ESY deki gelişmeleri nasıl güncelleştiriyorsunuz? Frekans (%) E-mail haberleriyle 3 2. Gelecek için ortaya konulacak plan ve stratejiler yine %7 lik bir oranla yeni sistemleri uygulamaya geçirme konusundadır.4 Toplam 102 100.9 Özel yayınlar 1 1.4 56. 22) Girişiminiz için özel bir bütçeniz var mi 23 Frekans (%) Evet 23 22. soruları doldurunuz.0 19) Gelecek için planlarınız? Frekans Varolan sistemi geliştirme 6 Yeni sistemi uygulamak 7 Daha fazşa personel yetiştirmek 4 Müşterilere erişim sağlamak 3 diğerleri 1 Toplam 21 Cevapsız 81 Toplam 102 (%) 5.9 3.9 1.2 10.9 2.soru ile 28. 20) BY ve ESY girişimlerinde bulunmak için planınız var mi? Evet ise 21. Toplam Cevapsız Toplam Frekans 33 58 91 11 102 Yüzde (%) 32.7 24) Bütçenizi aşağıdakilerden hangisine harcarsınız? Frekans (%) İnsana 4 3.0 BY ve ESY konularında çalışmak ve uygulamalarda bulunmak üzere % 33 lük bir kesim evet derken yaklaşık % 57 lik bir kesim ise bu konularda çalışmama taraftarıdır.9 internet 7 6.0 Aile işletmelerinde BY ve ESY ‘ndeki güncelleştirmeler % 7 lik bir ağırlıkla internet aracılığı ile gerçekleştirilmektedir.4 100.0 diğer 1 1.6 Cevapsız 82 80.Sisteme erişim konusunda en önemli ağırlık % 13 ile ortaklar da olmakta ve güncellenmesi içinde yine kendilerinin onayına başvurulmaktadır. 17) BY ve ES amacıyla kullanılan araçların dağılımları % CRM / Pazarlama veri tabanı E-Mail Sistemi Uygulamalı Yönetim sistemi Vaka Yönetimi Özel personel portalları Müşteri portalları Dış bilgi Kaynakları İntranet Bilgi Yönetimi Döküman Yönetimi 0 5 10 15 5 5 5 5 8 12 12 12 16 20 20 25 % BY ve ES için kullanılan araçların yaklaşık % 16 sını bilgi yönetimi % 20 sini ise doküman yönetimi oluşturmaktadır.0 20.9 içsel güncellemelerle 4 3. Hayır ise 29-31. soru arasını doldurunuz.

9 11.9 Toplam 102 100.0 Cevapsız 71 69. kendileri için kar/gelir artışı.9 Uygulamalı yönetim 4 3.0 Toplam 31 30.0 Doğru kaynağı bulmak 4 3.0 Entellektüel sermayenin katma değeri 2 2 Vaka yönetimi/iş akışı 5 4. .Daha sonra da firma kültürünün değişmesi de buna katkı sağlayacaktır diye düşünmektedirler.9 sistemi E-mail sistemi 3 2.8 Araştırma zamanında azalma 1 1.5 Cevapsız 75 73. “Good Communication That Blocks Learning”.Hayır Toplam Cevapsız Toplam 12 34 68 102 11. 77-85.9 Müşteri memnuniyetindeki artış 11 10.0 Cevapsız 72 70.: Blackwell. July-August. Chris. Cambridge Mass.9 Karda artış 4 3.9 Firmanın kültürünü değiştirmek 6 5.9 stratejik ortak bulma 2 2.6 100.4 Toplam 102 100.9 Kırtasiyecilikteki azalma 3 2. maliyetlerin düşmesi ve müşteri memnuniyetini önem sıralamasında ön plana çıkartırken rekabeti geliştirme ve verimliliği arttırma ikinci planda kalmakta.6 Toplam 30 29.4 İnternet 1 1.0 Toplam 27 26. Argyris.8 Bütçeye kaynak bulmak 3 2.8 8.0 Cevapsız 72 70.9 Bilgi yönetim sistemi 8 7.6 100.4 71.9 Dış bilgi kaynakları 1 1.4 66.9 Kar/gelir artışı 6 5.8 Maliyetlerin düşmesi 6 5.8 Amaç ve stratejilere uygunluk 12 11. (1994).0 25) Size göre bu girişimin faydası ne olacaktır 26) Girişiminizin geleceğini hangi faktörler etkileyecek Frekans (%) Frekans (%) Çalışılan zamanlardaki verimde artış 9 8. entelektüel sermayenin katma değeri fazla dikkate alınmamaktadır.0 Aile işletmeleri ağırlıklı olarak bilgi yönetimi sistemini işletmelerinde görmek isterken.0 Danışmanlık hizmetine bilgi teknolojisine Eğitime Diğerleri Toplam Cevapsız Toplam 3 12 9 1 29 73 102 2.0 Toplam 30 29.0 Başka sebepler 3 2. 27) Aşağıdakilerden hangisini sisteminizde bulunduracaksınız 27) Aşağıdakilerden hangisini sisteminizde 28) Aşağıdaki basari kriterlerini önem sırasına göre birden bulunduracaksınız altıya kadar sıralayınız Frekans (%) Frekans (%) Doküman yönetimi 1 1.6 Toplam 102 100.6 CRM/pazar veri tabanı 3 2.0 Verimliliği artırma 5 4. (1992).9 müşteri baskısı 2 2.5 Toplam 102 100. Harvard Business Review. On Organizational Learning.0 28. Chris. KAYNAKLAR Argyris. Gelecekte girişimin etkilenme faktörü ise yaklaşık %12 ile amaç ve stratejilere uygunluk olarak belirtmektedirler.4 Diğerleri 1 1.9 Özel personel portalları 1 1.8 1.0 İşletmeler bu girişimlerle birlikte çalışılan zamanda bir verimlilik artışı beklerken müşteri memnuniyeti ile de bunun pekişeceğini öngörmektedirler.9 Müşteri memnuniyetini artırma 6 5.9 Rekabeti geliştirme 5 4.8 31.

Ingemar and Karel Cool. Barney. “Internal vs. (1991).. G. Barney. G. “Organizational culture: Can it be a source of sustained competitive advantage?”. forthcoming. 17. 32. Glasgow: HarperCollins. 37-51. Jay B. 36.. Cambridge: Harvard University Press. Fudenberg. Bouwen. Nick and John Girardi. Dragonetti. s. knowledge management and business performance”. (1989). 2. Nick. Edvinsson. Strategic Management Journal. and business strategy”. 4. 2. and B. (1977). London: Harwood. 7. “CKO Wanted – Evangelical Skills Necessary: A review of the Chief Knowledge Officer position”. PhD Dissertation. International Studies of Management and Organization. 391402. Bontis. Hofstede. Chandler. “Determinants of firm performance: The relative importance of economic and organizational factors”. Drew and Jean Tirole. (1996a). “The Strategic Analysis of Intangible Resources”. 13. Nick. (1992). Nick (1997). Jacobsen. Sealey (Eds. (2000). Society of Management Accountants of Canada Professional Program. Alfred D. Jay B.3. 17. Bontis. Nick. and M. In R. International Journal of Technology Management. I. Barney. 1997. “Organizational Innovation and Learning: Four Patterns of Dialogue between the Dominant Logic and the New Logic”. in press. Charles B. “The knowledge toolbox: a review of the tools available to measure and manage intangible resources”. s. 2001. (1989). and G. University of Western Ontario. Chwalowski. 1231-1241. 4. Cultures and Organizations: Intercultural Cooperation and Its Importance to Survival. Strategic Management Journal. (1989).” Knowledge Inc. 1504-1513. “Asset Stock Accumulation and the Sustainability of Competitive Advantage”. Knowledge and Process Management. 10. Nick. (1986). (1986b). (1999).. 135-144. “Economic Value Added”. Proceedings of the 4th International Congress of the Association for Cross-Cultural Psychology. (2000). Module 5. Richard. 35. Business Quarterly. 11. Kessides. The Age of Unreason. (1938). R. Hansen. The Visible Hand: The Managerial Revolution in American Business. Journal of Management. K. (1999). (1990). Intellectual Capital. 40-47. Roos. The Functions of the Executive.30 Hall. Jay B. 656-665. “Value Systems in Forty Countries”. Dynamic Models of Oligopoly. 3. C. (1991). Guthrie. Wernerfelt. “Firm Resources and Sustained Competitive Advantage”. (1996b). Bontis. 1-4. European Management Journal. New York: Harper Business. “There’s a Price on your Head: Managing Intellectual Capital Strategically”. 10. Hofstede. luck. Bontis. Bontis. Management Science. Malone. Handy. Part 4. Academy of Management Review. 63-76. Michalski and M. (1991). (1998). Ivey Business School. N. Management Decision. Bontis. “Managing an organizational learning system by aligning stocks and flows of knowledge: An empirical examination of intellectual capital. “Teaching Knowledge Management and Intellectual Capital Lessons: An empirical examination of the TANGO simulation”. 21. 99-120. and Fry. 4. . G. Management Science. “Strategic factor markets: Expectations. (1978).Barnard. Toronto: Society of CMAs. Bontis. 100.89 Dierickx. R. “Intellectual capital: An Exploratory Study that Develops Measures and Models”. (1986a). Nick.). L. 8. Economic Journal. Bontis. Nick. Cambridge: Belknap/Harvard University Press. external market conditions and firm profitability: An exploratory model”. “Royal Bank Invests in Knowledge-Based Industries. London: Arrow Books Ltd. (1997). Summer.

. Journal of Applied Corporate Finance. and Sidney G. R.68-74. Nohria. Strategy & Leadership. “Bounded rationality and organizational learning”. and Guth.. (1991). Leadership in Administration. New York: Doubleday Currency. Cambridge. March/April. L. 383-397. Stewart III. Stewart. London: Frances Pinter. G. California Management Review. May-June. 3.K. and How Does It Matter?” Strategic Management Journal. Cambridge. Nelson. (1990). Schumpeter. (1959). (1985). (1992). Working Paper No. (1969). (1991). C. McGrath. (1991). and H. Dosi. Roos. Oxford: Basil Blackwell. P. J.). (1957). Edith Tilton. A. 92-038. Thomas A. 81. (1998). An Evolutionary Theory of Economic Change. (1990). M. Stewart. . Stewart III. Organization Science. MA: Belknap Press. Joseph A. Bruce and Udo Zander. Edvinsson. June 3. and R. P. Çev : N. (1988).1. R. “The Knowledge Advantage”. J. Harvard Business Review. Management Science. (1996). Winter.. Elhüseyni Stewart. (1992). Richard R. C. (1911). Tsai. and L. Learned. Takeuchi. Pfeffer. E. In B. Intellectual Capital: The New Wealth of Organizations. Andrews. Teece. The Principles of Scientific Management. G. A. 61-74. New York: New York University Press. Intellectual Capital : Navigating in the New Business Landscape. (1996). and L. and I. Thomas A.. Technical Change and Economic Theory. K. Harvard Business School. Simon. Nelson. The Quest for Value. 1991. (1991). pp. 1991. (1994). (1991). “Knowledge of the Firm.Kogut. Michael. “EVATM: Fact and Fantasy”. Stewart. F. Schmalense. (1994). (1994).). The Theory of Economic Development. David . HarperCollines. “The Expansion of Firms”.. Christensen. (1982). 42. Freeman. MA: Harvard University Press. Intelligent Enterprise. Venkatraman. Thomas A. (1995). 1994. Organizational Learning and Competitive Advantage. IL: Irwin. and the Replication of Technology”. MacMillan. Business policy: Text and cases. Richard R. Polanyi. The Theory of the Growth of the Firm. “Corporate Capability”. London: Sage. Silverberg. Administrative Behaviour. G. C. 936-949. Selznick. Soete (eds. 79-91. New York: Harper and Brothers. s. (1996). Senge. The Fifth Discipline: The Art and Practice of the Learning Organisation. Herbert.44-60. “Resources. 2. 9-28. American Economic Review. “Brainpower: How Intellectual Capital is Becoming America’s Most Valuable Asset”. W. “Your Company’s Most Valuable Asset: Intellectual Capital” FORTUNE. M.J. Homewood. “Why Do Firms Differ. Summer. Quinn.B. New York. (1973). Taylor. In G. Roos.. Eccles. (1967). Combinative capabilities. Prusak. New York: Macmillan.. New York: Oxford University Press. “Technological Change and the Nature of the Firm”. Prahalad. (1945). “Competitive Advantage Through People”. The Tacit Dimension. P. 75. NY: Anchor Day Books. (1997). competitive advantage and rent: A model and test”. Doubleday/Currency: New York. Winter. Penrose. 12. (1934). “The Core Competence of the Corporation”. J. Capabilities and Competencies”. Organization Science. S. Nonaka. Simon. I. Journal of Political Economy. N. Nelson. G. 3.XII. “Do markets differ much?”. New York: Free Press.H. and Gary Hamel. Moingeon and A. Herbert A. “Innovation. Rubin. R. The Knowledge-Creating Company. New York: Harper and Row. Nanda. FORTUNE. October 3. 1997. Dragonetti. N. pp. Edmondson (Eds.

433-462 . 159-184. 171-180. MA: Ballinger Publishing Company. Journal of Economic Behavior and Organization. “A Resource-Based View of the Firm”. Winter. “Knowledge and Competence as Strategic Assets”. 5. 3. “Lessons learned on the knowledge highways and byways”. Teece. Nick. (1987). Strategy & Leadership. and A. Bontis.. David J. Teece. Strategic Management Journal.). Ward. The Competitive Challenge: Strategies of Industrial Innovation and Renewal (David J. "Managing Organizational Knowledge by Diagnosing Intellectual Capital: Framing and advancing the state of the field". Sidney G. (1984). A. 5/6/7/8. ed. International Journal of Technology Management. David J. “Towards an Economic Theory of the Multiproduct Firm”. Working Paper. G. March/April. Cambridge. Birger. Shuen (1994). Center for Research in Management. University of California at Berkeley..18. 39-63. (1996). Wernerfelt. (1982).Teece. (1999). Pisano. “Dynamic Capabilities and Strategic Management”.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful