Aile Şirketlerinde Entelektüel Sermaye Açısından Bilgi Yönetimi Uygulamalarının Değerlendirilmesi

MUHSİN HALİS İSKENDER ÇALMAN

ÖZET Örgütsel bilgi, sürdürülebilir rekabetin önemli bir unsurudur. Bu nedenle bilginin kuramsallaştırılması faaliyeti olarak kabul edilen Entellektüel Sermaye (ES) hem araştırmacılar hem de uygulayıcılar cazibesini korumaktadır. Entellektüel Sermayeye ilişkin yazın incelendiğinde onun çok sayıda disiplinin oluşturduğu bir mozaik olduğu görülmektedir. Muhasebeciler, bilgi teknolojisi uzmanları, sosyologlar, psikologlar, insan kaynakları yöneticileri ve eğitimciler farklı bakış açılarıyla ES’yi değerlendirmektedirler. Muhasebeciler ES’nin bilançoda nasıl ifade edileceğini, Bilgi teknolojisi uzmanları, onu bilgi sistemlerine nasıl kodlayacaklarını araştırtmaktadırlar. Sosyologlar bir güç olarak ES’nin dengeleyiciliğini açıklamaya çalışmaktadırlar. Psikologlar ES ile ilgili gelişimi zihinsel süreçlere dayandırmak istemektedirler. İnsan kaynakları yöneticileri entelektüel sermaye konusunda yatırımın karlılığını (ROI) hesaplamak istemektedirler. Eğitim ve geliştirme çalışanları entelektüel sermayeyi kurma ve ölçme konusunda yoğunlaşmaktadırlar. Bu çalışmada yönetim disiplinlerinin farklı alanlarından derlenen anlaşılır bir literatür taramasıyla birlikte, şirketlerin Bilgi Yönetimi uygulamaları çerçevesinde ES’nin değerlendirilmesine ilişkin bir saha araştırması ve sonuçları sunulacaktır. I.GİRİŞ Yönetim bilimci akademisyenlerin, teori geliştirme ve geliştirdikleri teorileri uygulama ve öğretme gibi iki önemli amaçları vardır. Bunun bir sonucu olarak mevcut yönetim bilgilerinin ve araştırılmakta olan değişimlerin yeni nesil yöneticilere nasıl aktarılacağı kaygısını taşımaktadırlar. Bu çerçevede yeni araştırmalar yapma ve hatta önceki çalışmalardan yeni fikirler çıkarma çabaları da buna eklenmekte, ilave olarak denenmiş olanı kavramsallaştırmak gibi bir sorumluluk da üstlenmektedirler. Bilginin kavramsallaştırılması konusunda akademisyenlerin olumlu katkılarının var olup olmadığı konusundaki tartışmalar yüzyıllardır sürse de, akademisyenler kullanılabilir bilgileri kavramsallaştırarak onu yeni nesillere bilimsel nosyonlarla sunmalıdırlar. Öğrenmenin maliyetinin yükselmesi, alternatiflerin artması ile bilgi talebinde bulunanların harcamalarına dikkat ettikleri görülmektedir. Bir çok eğitimin artık maliyet değil bir yatırım olduğu konusundaki görüş yaygınlığını artırarak devam etmektedir. Bilginin bir değer olarak artık bilançolarda yer alması ve bilgi temelli katma değerin ölçülebileceğine yönelik ciddi iddialar akademik alanda olduğu kadar uygulama alanında da önemsenmektedir. Bu rekabet artırıcı yeni trendin adı entellektüel sermayedir. Akademisyenlerin de iddialı bir şekilde bu kavram üzerinde çalışmaları bundandır. Ancak henüz yeni ve daha önce söylenmemiş olan bu kavramın teorik çerçevesi kesin hatlarla belirlenmiş değildir (Bontis, 1999:272). Günümüzde sıkça sorulan sorulardan biri entellektüel sermayenin hangi alanlarda katma değer yaratacağıdır. Bu soruya cevap olarak değişik bir perspektifler kullanılabilir. Birincisi, Entellektüel Sermaye 1990’lı yılların başında popüler ve yaygın kullanılmaktaydı (Stewart, 1991, 1994). Entellektüel Sermaye Stewart tarafından “Yeni bir tenis topu markası – hatları pek belirgin olmayan ama oldukça büyük zıplamaya yeteneğine sahip” şeklinde tanımlandı. Ancak yaygın olarak araştırılan; değişim mühendisliği, kalite çemberleri, amaçlara göre yönetim vs. gibi konuların moda kavramı çerçevesinde yarattığı tartışmalara ES kavramı da dahil oldu; çünkü bunların bir çoğu moda olmaktan öte geçemeyeceği düşünülen kavramlardı. Bu ön yargıdan dolayı yeterince ciddi çalışmalar ortaya çıkmamaktadır. Yinede ES’nin “belirsizlik” özelliği, zor problemlere çözümler bulmak için daima fırsat kollayan, daha çok uygulama ile ilgilenen bazı meraklı araştırmacıların ilgisini çekmeye devam etmektedir. ES alanında ilk çalışmalara bakıldığında “tanımsız ve kavranması zor” retorik bir içerik taşıdığı görülmektedir. Ancak yaratılan bilginin katma değere dönüşmesi için ölçülebilmesi bir zorunluluktur. Bu nedenle ES ile ilgili asıl problem ES’nin ölçümüdür. Maalesef başlangıçtaki kavramsal tartışmalar “soyut içeriğin” aslında kolay dokunulabilir “somut” boyutunun dikkatten kaçmasına ve akademisyenler için dipsiz bir kuyu gibi algılanmasına yol açmıştır. Entellektüel sermayenin yeni ekonomik boyutu da ilgiçtir. Ekonomi literatüründe kıt kaynakların nasıl yönetileceğini öğretmek zaman almaktadır. Geleneksel ekonomik model, arz ve talebin pazar fiyatını belirlediği, kıtlık varsayımlarına bağlı olarak geliştirilmiş ilkelere dayanır. Bütün yeni başlayanlara, “eğer arz düşerse

Diericks ve Cool. Biraz da bu eksikliğe tepki olarak. yüksek kalitede ürün. 1969. Bir işletmenin ekonomik değeri işletmenin. Barney 1986a. 1900’lü yılların başındaki dünyadaki tüm bilgiler 30 yılda bir iki katına çıktığını göstermektedir. firma farklılıklarının bulunduğunu ileri sürmektedir (Nelson. Barnard (1938) ise yönetim sürecinde ‘davranışçı bilgi’ yi de hesaba katarak bilimsel yönetimin ufuklarını genişletti. Nelson ve Winter’e göre bilgi. Araştırmacılar bunu biraz daha ileriye götürerek öngörülmemeler ile 2010 yıllarında dünyadaki tüm bilgilerin 11 saatte bir iki katına çıkacağını tahmin ediyorlar. 1989. koruma ve kullanma amacıyla kullandıkları stratejilerin doğası ve performans sonuçları. Bilgi Yönetimi. Fudenberg ve Tirole. 1973. fakat mevcut liteartürde bu önemli konu hak etmediği bir muameleyle karşı karşıya kalmıştır (McGrath. Bütün firmaların. Hall. 1970 lü yıllara gelindiğinde bu rakam 7 yıla inmekte yani yedi yılda tüm bilgilerin iki katına çıkmaktadır. Bilgi. düzenli ve tahmin edilebilir karakterli davranışsal kalıplar (veya kendi deyimleriyle ‘rutin’ler) olarak saklanır. Bu bağlamda entellektüel sermayenin önemini daha iyi bir gerekçe ile açıklamaya da gerek kalmamaktadır (Bontis. Genelleştirilecek olursa. Charles Handy (1989) bir firmada sadece sahip olunan bilginin %20’sinin kullanıldığını ifade etmektedir. güvenilir ek hizmetler ve dağıtım ağı da bir işletmenin görünmeyen mal varlıklarıdır. Schumpeter (1934) ise bir bütün olarak ele aldığı ekonomideki değişim sürecine dikkatini yoğunlaştırmıştır. ‘evrimci teori’ (Nelson ve Winter. şu anki piyasa fiyatı gibi bileşenlerden oluşur. Wernerfelt. Ekonomi biliminin genel kabul görmüş sınırları içinde kalan ekonomistler. herhangi bir varlık elde edildiğinde katlanılan maliyet. 1959. Bu yaklaşımlara ‘genel strateji’ (Ansoff. üretimin maliyet yapılarını bütün yönleriyle belirleyerek bilgiyi. 1991. Nelson ve Winter gibi evrimci teorisyenler (1982) de firmayı bilgilerin depolandığı ve saklandığı bir kasa olarak yorumladılar. endüstrideki firmaların karlılığının nasıl belirlendiği daha açık olarak ortaya çıkacaktır. Bilimsel çalışmalar. gerçek ekonomiler için çok zor bir durum oluşturmaktadır. 1984. Bu açık. geleneksel formal iktisadi araçlarının çoğu optimal ‘ürün piyasası’ faaliyetlerini belirlemekte kullanılırken. 1991. ‘firmanın kaynak tabanlı incelenmesi’. 1986). bütün firmaların erişimine açık olduğunu varsayarak ‘üretim fonksiyonları’ kümesi içinde etkisiz bir unsur olarak görüp bilgiden kaynaklanan performans farklarını önemsememektedirler (Nelson 1991. Winter. piyasanın . onun sistematik bir şekilde ele alınması muhtemelen ‘bilimsel yönetim’e dayanır. firmanın ekonomik performansının belirlenmesinde önemli bir rol oynadığını ileri sürüldü. örgütlerin. 1991). Daha yakın zamana kadar stratejik işletme yönetiminde görülemeyen kaynakların varlığı ve oynadığı role yeterli değer verilmiyordu. 1982. neoklasik ekonominin ‘bilgi’ye yaptığı görmezden gelme muamelesi sürmektedir. bilgi akışı ve sermaye stok’u gibi birbiri ile bağlantılı iki olguyu kapsamaktadır. Bu arada bu önemsememe eğilimine kısmi bir istisna olarak ‘yaparak öğrenme’ konusundaki endüstriyel örgüt literatürünü gösterebiliriz (bkz. 1996). geleneksel ‘strateji’ kavramı firmanın kaynak durumu cinsinden ifade edilmektedir (Learned. ‘Örgütsel ekonomi’ ve ‘örgüt teorisi’. ‘entellektüel sermaye’ kuşağının sınırlarını büyük olasılıkla örgütün kolektif ‘sınırlı rasyonelliği’ tayin edecektir. Andrews ve Guth. Rumelt.LİTERATÜRDE ENTELEKTÜEL SERMAYE Bilginin önemi tarihin derinliklerine kadar uzansa da. ‘bilgi yönetimi’ nde firma düzeyinde farklılıkların varlığını kabullenmekle kalmayıp. Geleneksel sermaye girdileri fiziksel mekan ve para olanakları ile sınırlı iken. bu farklılıkların. 1984). Tsai. 1971). Fakat yönetimle ilgili fonksiyonların yerine getirilmesinde ‘karar alma’yı kavrama önceliği. bilgisayarın ve bilişsel bilimin gelişmelerinden derinden etkilenen Simon’a (1945) aittir. Venkatraman ve MacMilla. 1992). Rekabet avantajı ekonomik olarak analiz edildiğinde. Teece. 2. yenilenmek için bilgiyi geliştirme. 1990) gibi örnekleri dahil edilebilir. Bu iki görüşün birbiri içinde erimesiyle ileride ‘örgüt teorisi’nin temelini oluşturacak yeni bir ‘bilgi yönetimi’ sentezi doğmuş oluyordu. Christensen. Burada soru örgütlerin bu olguları rasyonel bir şekilde kullanıp kullanmadıkları ile ilgilidir. 1987) ve ‘öz yeterlilikler’ (Prahalad ve Hamel. Frederick Taylor (1911). Bilgi arzı ne kadar çok olursa veya paylaşımı ne kadar çok olursa o kadar çok değer kazanır. yenileme maliyeti. Yeni ürün ve faaliyetlerin ortaya çıkmasını ‘bilgi’nin tekrar tekrar ve değişik kombinasyonlar oluşturmasına bağlamaktadır. strateji sahasında son 40-50 yılda küçümsenmeyecek sayıda teori üretildi. Bugün. insanın bilişsel kapasitesinin sınırlarının farkına varmış ve literatüre ‘sınırlı rasyonellik’ terimini sokmuştur.fiyatlar yükselir” kuralı öğretilir. 1999: 275). Birçok teorisyen ‘stratejik analiz’in ana merkezinde endüstriyel farklılıkların değil. işletmenin kuruluşundan hâlihazırdaki durumuna kadar katlandığı maliyet. (Penrose. Bundan da öte. 1982. işçilerin yaşadıkları deneyimleri ve ifadeye edilmemiş yeteneklerini nesnel kurallar ve formüllerle ifade etmeye çalışmıştı. iş stratejilerinin önemli alt başlıklarından birini oluşturur. Simon. Bir işletmenin ekonomik değeri sadece onun görünen mal varlığı kadar değildir. 1965. Penrose (1959) bu görüşü daha da ileriye taşıyarak örgüte kişisel bir sıfat kazandırarak onu hafızası olan bir varlık gibi bir çeşit ‘bilgi koruma deposu’ olarak ele aldı. Ancak bir kaynak olarak bilgi kıtlık varsayıma göre değerlendirilemez. Teece 1982). Rubin. Andrews.Wernerfelt.

1989). bireylerin bilişsel kapasitelerinin sınırlı olduğu (Simon. firmayı bir bilgi sistemi olarak görmek. ya da. 1957). öz yeterlikler (Prahalad ve Hamel. Wernerfelt. Barney (1986 a. Firmaya özel kaynaklar. Penrose (1959). 1991). Firmaya ‘kaynak tabanlı’ bakış. Pisano ve Shuen. b. 1994). Örgütte gizlenmiş bu çeşit bilgi formları ‘firmanın evrimsel teorisi’ ile daha iyi açıklanabilir.1990) sayılabilir. Firmanın bilgi tabanlı görüşü üretim fonksiyonun ve firmayı dinamik gelişen bilgi üretiminin ve uygulamasının kaynak tabanlı teorilerin ötesinde özerk bir yapıda olduğu anlayışı verebilir. fakat evrimsel teori zamanla bu rutinlerin değişmesini veya aynen kalmasını açıklamaz. büyük olasılıkla alınacak cevap “sadece yüzde 20” olmaktan öteye geçememektedir. 1967) görüşleriyle çelişirler. görünen kurallar belli bir zamanda yazıya geçirilmişse. toplu yetenekler (Nohria ve Eccler. 1996) Bilgi yönetimi teorisyenleri bilginin firmanın biricik kaynağı olduğu hususunda fikir birliğindedirler (Grant 1996). görünmez varlıklar (Dierickx ve Cool. Firmanın bilgi tabanlı görüşü. firma için en önemli gerekçenin bilginin meydana getirilmesi ve uygulanması olarak tanımlar.1959. Parasal ve maddi kaynakları kullanma konusunda kılı kırk yaran yatırımcı ve yöneticiler. Her ne kadar araştırmacılar keşfettikleri kavramın farklı olduğunu iddia etseler de. 1992) ve daha bunlar gibi gün yüzüne çıkmayı bekleyen nice kavramlar büyük bir olasılıkla sırada beklemektedirler. bazıları bürokratik kurallarda açıkça görülen. stratejik firma kaynakları (Barney. 1999:278). (Teece. Nelson ve Winter’in bu çalışmalarının en önemli noktası bu gizli ve açık bilgilerin etkileşebileceği ortamı oluşturan davranışsal kalıplar veya kendi deyimleriyle ‘örgütsel rutin’leridir. literatüre Nelson ve Winter (1982:134)in “An Evolutionary Theory of Economic Change” tarafından sokulmuştur. henüz gereği kadar anlaşılmış olmaktan uzaktır. 1990). patent ile korunan üretim teknikleri veya ticari sırlar gibi fiziksel. . Mesela Ayırt Edici Yeterlik (Selznick. Dinamik yetenekler (Teece Pisano ve Shuen. 1996).“görünmez eli” tarafından yönlendirilirken aynı sabit bilgiye sahip olduğu varsayılmaktadır. en iyi şekilde.açık bilgi (tacit-explicit) ayrımı. Bu teoriye önemli katkı yapanlar arasında Penrose (1959) ve Chandler (1977. bireylerin bir konu hakkında karar verirken. sahip oldukları bilginin ne kadarını kullandıkları sorulsa. 1986). değişik zamanlardaki değişik çevre şartlarının etkileriyle oluşarak örgütte gizlenmiş kuralların toplamı olduğu söylenmiştir. Yeni çıkan bu terminolojiyi pekiştirmeye alternatif bir yol olarak işletme girdilerinin genel tanımlarıyla başlanmalı ve sonra hangi şartlarda bu kaynakların faydalı olacağı analiz edilmelidir (Nanda. Örgütsel rutinler. Bu görüş daha da ileri götürülerek. biz. Çoğu şirket yöneticisine. Firmaya ‘kaynak tabanlı’ bakış. Bu teorik bakış açısı iki önemli kabullenme sebebiyle bilgi olgusunu değerlendirmede yetersizdir. dikkati sözde firmanın mutlaka kullanması gereken verilen kaynaklara değil de firmanın kaynakları tarafında servisler üzerinde olduğunu iddia etmektedir. Teece (1988). işletme rutinleri veya marka değeri (brand equity) gibi manevi değerler olabilir. Firmanın kuralları ve kaynakları üzerindeki bu iç odaklanma firmanın kaynak-tabanlı bir görüşle değerlendirilmesine dayanak oluşturur. Barney. aslında diğerlerinden değer ve içerik açısından çok az farklı buluşlarını gelişen yeni tanımlar pazarına sunarak bir yatırımcı mantığıyla davranmaktadırlar. Organizasyondaki bilginin ‘rutinler’ içinde saklı olduğu doğru olabilir. örgüt rutinlerinin. Nelson ve Winter (1982)in evrimsel teorisi. KAVRAMSAL BOYUTUYLA ENTELEKTÜEL SERMAYE “Entellektüel sermaye” kavramı. bir girişimin. Zımni olarak varolan ile açıkça varolan arasındaki etkileşim. şirketin piyasa değeri ile defter değeri arasındaki fark olarak tanımlanan entellektüel sermaye. daha ileriki bir zamanda bu kuralların çok da uygun olmayabileceğini söyleyebiliriz (Bontis. Neo-klasik ekonomistler bütün tarafların tam ve kusursuz olarak bilgilendirildiğini ve kaynakların tamamıyla taşınabilir mobil olduğunu varsayar. Bileşken (combinative) yetenekler (Kogut ve Zander. İşte bu iki varsayım.1986a.b). neo-klasik ekonomi geleneğinin bir kısım eksiklerini gidermesine rağmen değişen işletme çevresinin kendisiyle mantıksal bir bütünlüğü içerisinde yol açtığı sonuçları değerlendirme konusunda yetersizdir. örgütün genetik materyalleridir. 1994) ve Prahalad ve Hamel (1990) tarafından geliştirilmiştir. bazıları da örgütün kültüründe zımni olarak varolan. (Penrose. Örneğin. 1984). 3. seçtikleri tercihin bir realiteye uygulandığında iktisadi olarak faydalı olup olmayacağını göz önünde bulundurmaları ve bu bireysel tercihlerin giderek örgütün rutinlerine işleyerek gelecek bireysel tercihleri şekillendirmeleri ve kısıtlamaları yönüyle evrimseldir (Nelson ve Winter 1982:134). Polanyi’nin gizli . 1991) ve bazı örtük (tacit) bilgi formlarının söze dökülmesinin imkansız olduğu (Polanyi. entellektüel girdiler ve çıktıları ihmal etmektedirler. çevre şartlarının bizi başka stratejik yönelimlere zorlayacağını. taklidi zor kaynaklar ve yeterlikler toplamı olarak görülebileceğini söyler. gerçekten de kağıt üzerindeki değerden bazen onlarca bazen yüzlerce kat fazla olabilmektedir. Oysa. Kaynak tabanlı görüş ile ilgili literatürde rahatsızlık verici ölçüde var olan kavram zenginliği aynı zamanda bu konu ile ilgili zihinsel berraklığı da olumsuz etkilemektedir (Nanda. esasen ‘firma stratejisinin rekabet analizi’ne bir tepki olarak Wernerfelt (1984). ne yazık ki.

. deneyim ve enformasyonun oluşturduğu. Y eterlilikler Uygulam üstünlüğü a Sosyal yeterlilik Motivasyon L iderlik Örgütsel Serm aye Süreç Altyapı Kültür Y önetim . 2002. bilgi. • Klein ve Prusak ise.91).72) şeklinde tanımlamaktadır... entelektüel sermaye unsurlarının. olduğu kayıtlı bilgiler ve işletmedeki çalışanların bilgi. patent.. beceri ve deneyimleridir (Büyüközkan... bilgi sistemleri. 1997. 1997. Ancak Bontis bu değerlendirmeye katılmamakta. 1997.. enformasyon... 1) Firmaları kağıt üzerindeki değerlerden çok daha değerli kılan şey nedir? Yani bir işletmenin bilanço değeri ile. s. .. s.varlıkların bütünü şeklinde tanımlanabilir. “daha yüksek değerli bir varlık üretmek üzere harekete geçirilmiş entelektüel malzeme” (Büyüközkan..Entelektüel sermaye kavramına ilişkin farklı tanımlar yapılmıştır..52).364).. Sveiby ise... • Entelektüel sermaye. Bu tanımların bazıları şunlardır: • Stewart.. bu değere ödenilmeye hazır olunan değer arasındaki fark nedir? Bu sorunun cevabı. duyumsanmayan ve görünmeyen varlıklar olarak bir işletmenin sahip Entellektüel Sermaye hakkındaki çoğu araştırma muhasebe ve finanssal boyutunu görmezden gelmektedir.. Pazar Serm ayesi Müşteri İlişkileri Tedarikçi İlişkileri Pazar Y eterliliği Diğer ilişkiler . Ancak daha çok geleneksel muhasebede yer alan ve yabancı literatürde “good will” olarak ifade edilen şerefiye kavramıyla bu soruyu cevaplandırmaktadırlar.. işletmenin bilançosunda yer almayan bilgi değeridir (Brooking. yapısal sermaye ile müşteri (ilişkisel) sermayeden meydana gelmektedir (Roos –Roos.416).35).. • Hugh McDonald’a göre entelektüel sermaye “bir kuruluşun içinde bulunulan ve ilave avantaj yaratmada kullanılabilen bilgi. 2001..... bir başka deyişle bir şirket içindeki insanlar tarafından bilinen ve şirkete bir rekabet üstünlüğü kazandıran şeylerin toplamı” (Stewart. 2000. organizasyon seviyesindeki görülmeyen varlıklar oluşan şirket kültürü. zenginlik yaratmak üzere kullanılan entelektüel malzemedir.. s.. s. .. 1997..XII.... 2) Özel anlamda fiziksel olmayan değeri yüksek varlıklar nelerdir? Bu soruya cevap olarak: entelektüel sermaye. bilgi sistemleri ve çalışma şekli olarak açıklanabilen içsel yapı ve çevreyle ilişki sonucu oluşan sermayeyi kapsayan dışsal yapı ve çalışanların yeteneklerinden oluştuğunu ileri sürmektedir (Bukh ve diğ. örgütsel sermaye de yeniden yenilik ve süreç olarak iki alt alana ayrılmaktadır (Büyükozkan. “entelektüel sermaye. Fakat bu değer farkı şerefiyeden daha fazladır. s. • Entelektüel sermaye. entelektüel sermayenin bu entelektüel varlıkları doğurduğunu öne sürmektedir.. 2002.. Elhüseyni) şeklinde tanımlamaktadır. 1997.. 2002. Çev : N. s... beceri. Şekil-1: Entelektüel Sermaye ve Bileşenleri Bazı yazarlar entelektüel sermayenin “insan” ve “yapı” olmak üzere iki bileşenden oluştuğunu ileri sürmektedirler (Edvinsson. Buna göre yapısal sermaye de müşteri ve örgütsel sermaye olmak üzere iki alt bölüme ayrılmakta.. entelektüel mülkiyet ve deneyimlerdir” (Stewart..36) olarak değerlendirmişlerdir....366)... 1999. telif hakları ve lisans anlaşmaları gibi maddi olmayan –soyut.. yani bilgi.. bir organizasyonun bilgi değeridir(Akpınar.. (Bontis. Bu araştırmaların çoğu aşağıdaki iki soruya cevap vermeye çalışmaktadır.. işletmenin mevcut ve gelecekteki başarısını doğrudan etkileyen ve rakip firmalarla farkını ortaya koyan sahip olduğu bilgi.. telif hakları ve lisans anlaşmaları gibi maddi olmayan –soyutvarlıkları entelektüel sermayenin dışında “entelektüel varlıklar” olarak tanımlamakta.37) Literatürde yaygın olarak kabul edilen görüşe göre ise (yukarıdaki şekilde de görüldüğü gibi). 433-462) ENTELLEKTÜEL SERMAY E İnsan Serm ayesi Prof esyonel . Y enilik Serm ayesi Süreç Y enilem e Ürün Y enilem e Y Y apı enilem e Teknoloji Y enilem e ... insan sermayesi.. entelektüel sermaye. patent.

beceri ve davranışların toplamıdır. çok anlamlı değildir. insanlara bilgi. 1. başarıda sürekliliğin sağlanması. çalışanların zihnindeki sözsüz (tacit) bilgi. İnsan sermayesi buluşçuluğun ve stratejik yenilenmenin kaynağı olduğu için önemlidir. eğitim ve öğretim programları tarafından öğretilmeye gerek duymaz. yatırımın karlılığında. Bu çerçevede örgütsel öğrenmeyi.1. topografı hakları ve çeşitli dizayn haklarını kapsayan entellektüel malları kapsamaz ancak. İNSAN SERMAYESİ İnsan sermayesi. entelektüel sermaye unsurlarından insan sermayesinin bir bileşenini oluşturmaktadır. işletme ve müşteriler olarak sınıflandırılmaktadır (Guthrie. Sıra ENTELLEKTÜEL SERMAY E 2. Sıra İnsan Serm ayesi Yapısal Sermaye İlişkisel Serm aye Tem E el sas K sam ap Param etre K d m Z rlu o la a o ğu Zeka Çalışanlar ı bağlılı ğı Rutinler İç kurum bağ sal lar Bağlantılar Dış kurum bağ sal lar Hacim Y üksek Randım an O rta Uzun öm ürlü E yüksek n Güven Kültür İtici Güçler Şekil-2: Entelektüel Sermayenin Yapısı (Bontis. İnsan sermayesinin aslı örgüt üyelerinin zekasıdır. ticari potansiyelde. Beşeri sermaye. 1999:433-462) 3. bir başka deyişle çalışanların kişisel gelişimlerine yapılacak olan yatırımın ön planda tutulmasına bağlıdır. İki kavramı birleştirmek için entellektüel sermayeyi kurumsal öğrenmenin stok ünitesi gibi kabul etmek faydalı olabilir. Daha sonra iki itici güç olarak güven ve kültürün entellektüel sermayenin gelişimi üzerindeki etkileri değerlendirilecektir. firmadaki bilgi stoku anlamına gelen entellektüel sermaye takip eder. Bu patent. yapısal sermaye ve müşteri sermayesi olarak üç başlık halinde incelenecektir. Entellektüel sermaye. Bu belirtilen unsurlara yenileme ve gelişme sermayesi gibi unsurlar ekleyenler de bulunmaktadır. Aşağıda entelektüel sermaye unsurları. Birçok işletme entellektüel varlıkların denetimine pek dikkat etmez. kurumun bilgi. üretim sürecinde yer alan insanların bilgi ve deneyimlerinin geliştirilmesine yönelik yapılan yatırımları ifade etmektedir. Entellektüel malların değeri. telif hakkı. kapsamı. fakat entelektüel varlık entelektüel sermayenin bir çıktısı olarak görülmelidir. 2001. Bu sermayenin geliştirilmesi. Entellektüel varlık ve entelektüel sermayen tamamen karşılıklı bir ilişki içerisindedirler. patent. . Bununla beraber entellektüel sermaye. deneyim ve becerilerinin artırılmasına. ticaret ve hizmet sembollerini kapsar. İnsan sermayesi “kalıtsal mirasla gelen yetenekler”. rekabet avantajında ve bunun birçok yerde görülebilir ve değişik açılardan değerlendirilebilir. “deneyim” ve “yaşama ve işe karşı tutum” gibi bireysel düzeyde değerlendirilen dört faktörün bileşiminden meydana gelir. genel kabul gördüğü üzere. İnsan sermayesinin alanı sahip olunan bilgi yoğunluğu kadardır. beceri ve hüner kazandırmak için yapılan eğitim harcamalarıdır. entelektüel sermaye unsurlarını. “eğitim”. Bir patentin kendi başına hiçbir değer ve anlamı yoktur. Buna göre beşeri sermaye kavramı ile kastedilen. Kurumsal öğrenme Chris Argyris(1992) tarafından bir firmadaki bilgi akışı olarak tanımlanmaktadır. Entellektüel Sermaye olgusu üç alt alanda incelenebilir. onun değerini içeren bilgiye sahip olunmadıkça. Bu ise. s. “Var Olma Nedeni”ni yansıtan yasal perspektif olarak varsayıldığında dikkate alınabilir.30). yarı iletici (Toplayıcı).Yani beşeri sermayeden farklıdır. insan sermayesi.Dzinkovski ise. Her birinin yapısı. parametresi ve tanımlama güçlükleri metin içerisinde açıklanacak (Bkz ŞEKİL-1). Bir işletme için kendine ait bir patentin var olduğunu bilme. çalışanlar.

çalışanları tarafından bilinen kuralları takip ederek amaçlarına ulaşır.. yenilenmenin ve buluşçuluğun kaynağı olması. bireysel ya da grupsal uzmanlaşma olarak düşünüldüğünde ve insan-kültür . s. özel beceriler. karlı kullanabilecekleri ölçüde insan sermayesine sahip olmaktır. Mesleki yeterlilik. Güçlü yapısal sermayeye sahip olan firmalar ise destekleyici kültüre sahiptirler. tekrar denemeyi çok görmezler. yönetim felsefesinden . İse alma programlarının mükemmelliği Grup tartışmalarına heyecanla katılma Personel devir hızı konusunda duyarlılık Örgütsel hafızanın önemini kavrama Çalışanların yeteneklerini geliştirmelerine olanak verme Örgütsel hedeflerin ve müşteri beklentilerinin paylaşılması 3. kayıtlar ve çeşitli biçimlerdeki belgelemeye.örgüt kültürüne ve finanssal ilişkilere kadar bütün unsurların bileşimini ifade eder. Kendini geliştirme Girişimcilik coşkusu. yetkinlikler. buluşçuluğun kaynağı ve kavrayışın pınarı olarak kabul etmekte. bir örgüt olarak işletmenin sahip olduğu yöntem ve politikalar olarak kurumsallaştırılmış bilgi teknolojilerden . insan sermayesi yaratıcı bir şekilde kullanılmış olur (Stewart. yetenek. İşletmenin amaçlarına ulaşma etkinliği. s.toplum bağlamı yapıldığında en çarpıcı değer olduğunu söylenebilir. Yeni elemanların alımında hassasiyet.veritabanları. sezgi ve tutumları gibi beşeri unsurların toplamını ifade eder.94).95). İçinde bulunduğumuz bilgi çağında işletmelerin temel hedefi insan sermayesini verimli bir şekilde kullanmaktır. Yapısal Sermaye Teknik bilgi (know –how). Edvinson ise.35). İşletme yönetimi ise diğer bileşenleri ile birlikte yapısal sermayeyi meydana İNSAN SERMAYESİ . beceri. İnsanın işletme açısından önemi onun. insan sermayesini. Fakat insan sermayesini işletme başarısına dönüştürecek yapı işletme yönetimidir. Çalışanlarımızın farklılığı Çalışanların yapabildiklerinin en iyisini yapmaları. Çalışanlarına bir şeyi denemeyi. 1997. Örgütün öğrenme yeteneği ise yeni fikirlerle bunların kuruluş içinde genelleştirilmesi yeteneğinin bir fonksiyonudur. işletmenin piyasa ihtiyaçlarını karşılayan örgütsel yetenekleri olmasıdır.2. işletme bünyesinde bulunan insanların bilgi. tecrübe. İşletmelerin amacı. Çalışanların yaratıcı ve zeki olarak kabul edilmesi. 1997. Bu nedenle bir işletmede çalışan insanlar zamanlarını ve yeteneklerini büyük ölçüde yenilik getirici faaliyetlere yönelttiğinde. entelektüel sermayeyi bir ağaca benzeterek insanları bunun yetişmesini sağlayan bitki özleri olarak betimlemektedir (Stewart. bünyelerinde bulunan insanların tümünü işin içine katmakta ve onların sahip oldukları fikirlerden maksimum düzeyde yararlanma yoluna gitmektedirler. Bu sermayeyi geliştirmek. Üretim faktörleri içinde en anlamlı katma değer insanla sağlanabilir. Yeni fikir ve ürünler geliştirebilme. Bir çok karmaşık ilişkiden oluşan ve üyeleri tarafından mantıklı bir şekilde anlaşılan örgütsel yapısıyla işletmeler.İnsanın sermaye olarak tanımlanması ilk anda duygusal bir tepki oluşumuna neden olsa da yetenekler. İnsanların yeni bilgiler edinmeleri ve bilgilerini kolektif olarak paylaşmaları bireyler ayrıldıktan sonra da öğrenme devam edecek şekilde bir süreç oluşmalıdır ki. çalışanları ve işlerin yapılışını etkileyen sistemin yapısına bağlıdır. Mucitlik Kabullenici ve reddedici yetenekler. s. Bir örgütün insan sermayesi ile öğrenmesi sinerjik bir etki yaratır. bütün merdivenlerin başladığı yer. İnsan sermayesi. deneyim. Çalışan insanlar zeki olabilir. ama sistem zayıfsa örgütsel zeka işletmeyi amaç edindiği noktaya ulaştıramaz. çalışanların fikirlerine önem vermeye ve iş geliştirmeye yönelik önerilerini dinlemeye bağlıdır. Buluşçuluğun temelinin bilgiye dayandığının farkındadırlar. Tablo-1: İnsan Sermayesine İlişkin Göstergeler Gerektiğinde çalışanların eğitiminin desteklenmesi Şirketin destekleyici ve rahat atmosferi Önemli yeni fikirlere açıklık. Bu nedenle işletmeler. Bünyesinde bulunan insanların sahip oldukları bilgilerden en iyi biçimde yararlanmada işletmenin kolektif yeteneği olarak da belirtilen insan sermayesinin bileşenlerini aşağıdaki gibi sıralamak mümkündür (Guthrie. İnsan sermayesinin özünü buluşçuluk oluşturmaktadır. Eğitim. Birlik ve beraberlik ruhu. İşletmelerin içinde bulunduğu kızgın rekabet ortamı onların sahip oldukları insan sermayesini verimsiz kullanma lüksünü ortadan kaldırmaktadır. başarısızlığa uğrasalar bile. Stewart. Bilgi üretimine yönelik çalışmalar. kuruluşun insan sermayesi kuruluş için kalıcı katma değer üretebilsin. 2001. İşletmelerde insan sermayesini oluşturan bilginin önemi küçümsenemez. Değişimcilik Yapısal sermaye.

159). organizasyonun müşteri. Tablo-2: Yapısal Sermayeye İlişkin Göstergeler Yeni fikir ve ürünler geliştirme. Tarihi süreç içerisinde bir zamanların üreticinin egemenliğine dayanan geleneksel pazarlama anlayışında “ne üretirsem alılar!” felsefesi yerini müşteri memnuniyeti ve toplumun uzun vadeli çıkarlarını gözetmeye dayalı “neyi.35). s. Bilgi sistemleri. Yönetim felsefesi.29). Müşteri (İlişkisel) Sermayesi Entelektüel Varlıklar Patentler. Konuyla ile ilgili olarak Stewart şu ifadelere yer vermektedir. çalışanların. Ticari sırlar.3.587).Müşterilerle ilişkiler Müşteri araştırması . Dizayn hakları. Faturaları ödeyen onlardır. Finanssal ilişkiler. s.Hükümet politikalarını izleme Müşteri taleplerini firmaya yayma . Doğal olarak bu anlayış.Tedarikçilerle ilişkiler Müşteri beklentilerini aşma . 1999. Entelektüel varlıkların üç genel kategorisi – insan sermayesi. s.İstenen nitelikteki sözleşmeler Müşteri sadakati . müşteri tutma ve kaçırma oranları. Yönetim süreçleri.İşletme imajı Müşteri geribildirimini değerlendirme Müşterilerle uzun süreli ilişkiler kurma . müşteri başına karlılık gibi göstergeleri takip etmek görece kolaydır.Markalar Müşteri sayısında artış . Müşteri sermayesi. Müşteri sermayesinin unsurlarını aşağıdaki gibi sıralamak mümkündür (Guthrie.Lisans anlaşmaları İç müşteri memnuniyeti . İşletmeden işletmeye farklılık arz etmekle birlikte örgüt içerisinde yapısal sermayeyi oluşturan unsurları aşağıdaki gibi sıralamak mümkündür (Önce. “müşterileri olan her şirketin müşteri sermayesi vardır”. 158. 1998. nasıl üretir ve ne şekilde sunarsam alırlar?” anlayışına bırakmıştır. Tablo-3: Müşteri Sermayesine İlişkin Göstergeler Müşterilerle duygusal bağlılık Yüksek müşteri memnuniyeti . tedarikçi ve toplumun geri kalan kesimiyle ilişkisinin değerini ortaya koyar (Chwalowski. s. Başarıların paylaşılması Pazar yönelimli yönetim Öneri ve yeni fikirlerin uygulanması Ek değer katma konusunda liderlik Pazar payında artış Yeniliğe açık sistem ve prosedürler İş çevrim hızının artması Bilgili elemanlara sahip olma Fonksiyonel ve erişimi kolay veri sistemi Sipariş ve teslimatta hız Çalışan başına düsen gelir oranında artış Çalışan başına düsen gelir oranında liderlik Yüksek pazar payı Maliyet liderliği Kaliteye rağmen maliyetleri düşürme YAPISAL SERMAYE 3. 2001. Altyapı Varlıkları. Örgüt kültürü.Endüstriyel kurumların davranışları Müşteri bağlılığı . Ticari amblemler.Dağıtım kanalları . Kültürümüzde yer alan “müşteri velinimetimizdir” özdeyişi.İşle ilgili işbirliği Sürekli geliştirilen ürünler . s. 1997. İnsanların müşterilere karşı doğal ve samimi davranıştan uzak müşteri memnuniyetine yönelik rol yapıyor olmaları işletmelerin sahip oldukları müşteri sermayesinden MÜŞTERİ SERMAYESİ . sistemlerin ya da kapasitelerin vurduğu damgalara oranla daha kolay gözlenebilir. yapısal sermaye ve müşteri sermayesi -içinde değeri en belirgin olan müşterilerdir. Hizmetle ilgili amblemler. Müşteri sermayesini yansıtan piyasa payı.” (Stewart.89) ve söz konusu kişilerin organizasyona bağımlılıklarını ifade eder (Aşıkoğlu – Aşıkoğlu. 1997. Ağ sistemleri. müşteri sermayesinin eski versiyonu olarak bugünkü manada değerini ortaya koyuyor olmalı. aniden oluşmayıp toplumsal ve ekonomik gelişmeyle paralel bir seyir izlemiştir.Franchising anlaşmalar Müşterilerin problemlerine acil çözüm Günümüzde işletmelerin temel amacı olan kâr elde edebilmenin gerekli araçlarından birisi müşteri memnuniyetini sağlamaktır. Bu nedenle finanssal raporlarda bıraktıkları ayak izleri. Bu nedenle yapısal sermaye insan sermayesinden daha önemlidir. Telif hakları.getirmektedir.

Organizasyondaki grup üyeleri arasında görev paylaşımında karşılıklı güven anlayışının önemi büyüktür. Hızla gelişen dünyada global yarışmada ayakta kalmanın önemini anlamayan işletme artık yok gibidir. iş alanındaki bütün liderler ES’nin iş hayatında performansa sağlayacağı katkının farkında olmalıdırlar. akademik bir kavram olarak kullanımı oldukça yenidir. Bu unsurlar arasında mantıksal bir ilişki bulunmaktadır. entelektüel sermayeyi meydana getiren bileşenler arasında pozitif. Sonuç olarak.12 Kontrol Değişkenler Şekil-3: Entelektüel Sermaye ve Bileşenleri Arasındaki Korelasyonlar Ölçeği oluşturan bu dört grup madde arasındaki ilişkiyi ölçmek amacıyla korelasyon analizi yapılmış ve çıkan sonuçların. yapısal sermaye (16 madde) ve müşteri sermayesi (13 madde ile) ölçülmeye çalışılmıştır. Bu üç unsur. Bu mantıksal ilişkiye dayalı olarak 51ölçek maddesi ile ölçmeye çalıştığımız entelektüel sermaye anketinin alt unsurları. kontrol grubuyla birlikte. insan Sermayesi (15 madde). piyasanın beklentilerine en iyi cevabı verebilecek şekilde örgütsel yeteneklerini kullanarak (yapısal sermaye) ürettiği mal ya da hizmet ile son kullanıcısı olan müşterilerini memnun edebilir (müşteri sermayesi) bu şekilde karlılığını ve sürekliliğini sağlayabilir.yeterince istifade edememelerinin bir nedeni olarak görülebilir. 4. Geçmişin “müşteri velinimetimizdir” felsefesi ile günümüzün müşteri memnuniyetine dayalı modern pazarlama anlayışı arasındaki farklılık da burada doğuyor olsa gerek. Yapılan regresyon analizi sonucunda da benzer ilişkiler tesbit edilmiştir. (1) Firmandaki bireylerin mevcut bilgilerinden en iyi sonuçları çıkarabilecek firmanın kollektif yeteneği olarak tanımlanan insan sermayesi. SONUÇ VE DEĞERLENDİRME Entellektüel Sermayenin örgütler için ne denli vazgeçilmez olduğunun kritik tartışmaları güncelliğini korumaktadır. (Hampden – Turner. Şekilde. 1992) Gelecekteki araştırmalar ES’yi kullanma ve ES’nin kültürel boyutuyla bağlantılı olacaktır. Yani bir işletme. Yapısal Sermaye +0. Bir işletmeyi alanında lider yapan. . anlamlı bir bütünlük gösterdiği gözlenmiştir. Oluşturulmaya çalışılan modele ilişkin veriler aşağıda verilmektedir. Entellektüel Sermayenin ölçülmesi ve stratejik yönetimi yüzyılımızdaki en önemli yönetici aktivitesi olabilir. kontrol grubuyla entelektüel sermaye değişkenleri arasında ise negatif korelasyonlar olduğu görülmektedir. çalışanlarının mevcut bilgilerinden en iyi sonuçları çıkarabilecek şekilde bir yönetim anlayışına sahipse (insan sermayesi).86 Entelektüel Sermaye +0. 3) Üretilen mal ya da hizmetin son kullanıcısı olan müşteri memnuniyeti olarak da müşteri sermayesidir. (2) Piyasa ihtiyaçlarını karşılamak için firmanın örgütsel yetenekleri olarak ele alınan yapısal sermaye ve.88 İnsan Sermayesi +0. “Eğer kullanmazsan kaybedersin” ilkesiyle var olan ES’nin iyi kulanılması ve geliştirilmesi gerekmektedir. Araştırma modelinde Entellektüel sermayeyi üç unsurun bileşimi olarak ele aldık. Ayrıca 7 madde ile de entelektüel sermayeye verilen cevaplarla aynı doğrultuda olmayan kontrol amaçlı çeldirici maddelere yer verilmiştir. Güvenin günlük hayattaki önemi günümüze kadar çok yaygın bir şekilde ifade edilmesine rağmen.89 Müşteri Sermayesi -0. Ayakta kalabilmek için ise şirketlerin yarışmada fark yaratan faktörler ile galip olması gereklidir. Vücudumuz için kaslarımız ne kadar önemli ise Entellektüel Sermayeye de işletme için o kadar önemlidir. sunulan hizmette veya üretilen üründe müşterinin ne istediğini anlayarak davranmasıdır.

794 .626 .236** Yeni üretime başlamada basari 7.010 .258 .289** .261 .577 97 5.05 level (2-tailed).71 2.385 .429** .340** .000 Residual .281** Satışlardaki artış 6.375** Karin artması 6.131 3 21.377 3591. Yapısal Sermaye b Bağımlı Değişken: Entellektüel Sermaye (ES) Katsayılar Standardize Standardize Anlamlılık Edilmiş t edilmemiş katsayılar düzeyi katsayılar Model B Std.401** . Yapısal Sermaye ANOVA Kareler Serbestlik Ortalamanın Anlamlılık Model F Toplamı derecesi karesi düzeyi 1 Regression 64. ES = . Tablo-5: Entellektüel Sermaye Bileşenleri İle Rekabet Performansı Arasındaki Korelasyonlar S. Müşteri Sermayesi. Buna göre ayrı ayrı ES bileşenleri ile rekabet performans göstergeleri arasında anlamlı ilişkiler de saptanmıştır.000 Müşteri Sermayesi .347 (İnsan S.5 1.33 2. İnsan Sermayesi.991 .184 .317 20.944 .96 2.015 . İnsan Sermayesi.102* .103 .243 .01 level (2-tailed).07 2. Bu tabloda yer alan değişkenler ile entelektüel sermaye arasında. * Correlation is significant at the 0.206* Genel olarak rekabete verilen tepki 6.) Elde edilen bu katsayılara bağlı olarak Entellektüel Sermayenin.055 .050 -2.342** .331** . Aile işlemelerinin rekabet durumlarını ölçmeyi amaçlayan ve 10 maddeden oluşan rekabet gücü ölçeği için rekabet durumlarını ve üstünlüklerini rakipleriyle karşılaştırarak (en üstün oldukları durum için 10 puan en zayıf oldukları durum için 0 puan) verdikleri cevaplar bağlamında ilgili ölçek için ortalama ve standart sapmalar Tablo-5’te verilmiştir. İnsan Sermayesi. Müşteri Yapısal İnsan Ortalama Sapma sermayesi sermaye sermayesi Sanayi liderliği 6. Müşteri Sermayesi.104 .132 .) + 0.Tablo-4: ES İçindeki Alt Bileşenlerin Etkinliğine İlişkin Regresyon Analizi Sonuçları Model Özet İstatistikleri Model R R2 Düzeltilmiş R2 Tahminin Std.427 33. hatası 1 .385 (Yapısal S.0.015 .028 .220 .000 a Bağımlı Değişken: Entellektüel Sermaye (ES) Bu verilere göre ES yi belirleme gücü istatistiksel olarak anlamlı bulunan Müşteri Sermayesi.391 26.310** .291** .342* Vergiden sonraki satış karı 6.996 .423** .474** .125 .388** .340** Vergiden sonraki mevduat karı 6.299** .84 2.937 .347 .372** Geleceği görüş 7.000 Yapısal Sermaye .001) anlamlı bir ilişki bulunmuştur. yapılan korelasyon analizi sonucunda. Her ne kadar da ayırt edici gibi gözükmüyor ise de değişkenlerin Entellektüel Sermayeye yaklaşık olarak aynı oranda katkıda bulunmaları ortak etkileşim katsayısına sahip olmalarından dolayı eşit öneme sahip olduklarını göstermektedir.517** . %99 önem düzeyinde p<0.382** ** Correlation is significant at the 0. her üç değişkenle de hemen hemen aynı oranda ilişkili olduğu görülmektedir.302 .252* .953E-03 Toplam 64.715E-02 a Tahmin edilenler: (Katsayı). hata Beta 1 (sabit) -.229 .215* .293** .709 100 a Tahmin edilenler: (Sabit).496** Kar 6.419** Genel is performansı ve basari 7.991 7.) + 0.302 (Müşteri S.337 .09 2.44 1.197* .369** .72 1. .010 İnsan Sermayesi .132 + 0. Yapısal Sermaye değişkenlerinin modeldeki fonksiyonel ifadesi aşağdaki şekildedir. Ancak Entellektüel sermaye bileşenleri ile rekabet performans göstergeleri arasında yapılan korelasyon analizleri sonucu da yine Tablo-5’te verilmektedir.25 2.

. AİLE İŞLETME. .Entellektüel sermaye bileşenleri ile rekabet performansı arasındaki korelasyonlara baktığımızda aile işletmelerinin % 50 ye yakın bir kısmının geleceği görme hususunda kuvvetli bir tepki koyarak bu bileşenlerin önemini fark etmişlerdir. Ancak vergiden sonraki satış karının bu bileşenlerle olan ilişkisi zayıf olarak ortaya çıkmıştır...

9 1000 + $ 13 12.5 33.0 100-249 $ 2 2.9 Diğerleri 6 5.5 9.0 500-999 $ 1 1.4 Cevapsız 80 78.8 Insanlar(yeni görevli) 2 2.0 Toplam 102 100.4 Toplam 102 100.0 Bir çok aile işletmelerinin Entelektüel Sermayeden haberi olmazken.6 Toplam 22 21.0 3-4 yıl 2 2.6 Cevapsız 82 80.4 Cevapsız 80 78.3 23. haberi olanlarında yaklaşık % 6 sı 3yıllık bir uygulama süreci bulduklarını ve yine yaklaşık % 13 nün de 1000$’ın üzerinde bir yatırım yaptığı görülmektedir.EKLER: BİLGİ YÖNETİMİ UYGULAMALARINA İLİŞKİN SORULARA VERİLEN CEVAPLARA AİT İSTATİSTİK TABLOLARI 1) Şirketinizin kaç çalışanı var? Frekans 1-24 kişi 24 25-49 kişi 34 50-99 kişi 24 100-249 kişi 10 250+ kişi 10 Toplam 102 2)Şirketiniz hangi seviyede çalışıyor? Frekans Yüzde (%) Yerel 10 9.0 4)Şirketiniz bilgi yönetimi (BY) ve Entelektüel sermaye yönetimi (ESY) uygulamaları var mi? Entellektüel sermaye açısından “evet” diyenler ile “hayır” diyeler arasında bir farklılık olup olmadığını belirlemek için yapılan t testi sonucu bir farklılık olmadığı görülmüştür.7 5 + yıl 6 5.0 2-3 yıl 6 5.4 Uluslararası 23 22.8 Avrupa 11 10.0 Toplam 102 100.0 4-5 yıl 3 2.9 250-499 # 2 2.0 Toplam 102 100.5 Toplam 100 98.0 Cevapsız 2 2.0 1-2 yıl 1 1. 5) Kaç yıldır bu konuda çalışıyorsunuz? 6) Bu is için ne kadar yatırdınız? Frekans Yüzde (%) Frekans Yüzde (%) 0-1 yıl 4 3.9 Toplam 20 19.0 50-74 % 4 3.6 Toplam 22 21.8 100.0 Aile işletmelerindeki şirketlerdeki ortalama çalışanların sayısına baktığımızda ağırlığını % 33 olarak gördüğümüz 25-49 grup aralığı önem kazanmaktadır. 7) Yukarıdakilerin rakamların yüzde kaçını 8) Bütçenizi bunun dışında nelere harcıyorsunuz? Bilgi Teknolojisi (BT) için harcadınız? Frekans Yüzde (%) Frekans Yüzde (%) 0-24 % 4 3. % 7 lik bir kısmını ise danışmanlık hizmetlerine ayırmaktadırlar.9 Eğitim ve Geliştirme 7 6.9 1-49 $ 2 2.6 Cevapsız 81 79.8 9.9 Danışmanlık 7 6. 9) BT ile ilgili faaliyetlerinizin etkinliğini nasıl ölçersiniz? Frekans Yüzde (%) .0 Aile işletmeleri bütçelerinin yaklaşık % 8 ini Bilgi Teknolojilerine ayırarak.9 75-100 % 5 4.Yine bu şirketler % 32.9 Toplam 21 20. Yağılan varyans analizi sonucunda ise performans değişkenleri ile entellektüel sermaye arasında “evet” diyenler ile “hayır” diyeler arasında bir farklılık olduğu gözlenmiştir.4 Toplam 102 100.4 oranıyla ulusal bazda çalışarak ekonomiye katkı sağlamaktadırlar.9 25-49 % 8 7. Yüzde (%) 23.8 Bölgesel 23 22.5 Ulusal 33 32.

0 Aile işletmeleri. Frekans Yüzde (%) Frekans Yüzde (%) Araştırma zamanındaki azalma 2 2. Bu uygulamaları gerçekleştiren aile işletmelerinin yaklaşık % 20 si ise başarılı olduklarına inanmaktadırlar.0 1.0 16) Sisteminizi kim güncelleştirir Frekans Yüzde (%) 12 11.6 Açık strateji 76 69.9 1.7 Cevapsız 87 85.0 Büyük Yatırım Firma genelinde 9 8. entelektüel sermaye ve bilgi yönetimi konularında bilinçli olmalarına rağmen bu konulara yönelik çalışmaları yoktur varsa da başarısızdırlar.0 2.0 Toplam 15 14.8 kabul 26 30.0 Başka sebepler 1 1.0 2. Entellektüel Sermaye ve Bilgi Yönetimi konusunda 10) basarili oldunuz mu? 11) Evet ise nasıl? Frekans (%) Frekans (%) Evet Hayır Henüz belli değil Toplam Cevapsız Toplam 15 2 19.0 Kısmi zamanlı 6 5.0 13 ve 14 nolu sorularda çoğu aile işletmeleri girişimlerinin faydalarını ve üst yönetimin girişimlere olan katkısını nasıl ölçebileceklerini bilmemektedirler.9 Stratejik odak noksanlığı 2.9 noksanlığı 4.0 Başka sebepler 3 2.0Toplam Cevapsız Toplam 12) Hayir ise niçin? Frekans (%) 3 1 2 2.0 20.Artan kar / Gelir Artan müşteri memnuniyeti Geliştirilmiş rakip pozisyonu Entellektüel sermayedeki kar Diğer Toplam Cevapsız Toplam 4 12 3 1 3 21 81 102 3.6 Cevapsız 81 79.0 Toplam 102 100.0 Katılmadı 1 1.8 94 92.0 8 7. Diğerleri ise genelde müşteri memnuniyetini gözönünde bulundurmaktadırlar.4 100.8 Kırtasiyecilikte azalma 1 1.0 Uzman yönetim desteğinin 4.9 1 1.0 Tam zamanlı 11 10.6 79.8 2.0 Yanlış çözüm uygulaması 2 2.9 Toplam 21 20.0 2 2.3 Toplam 102 100.2 102 100.8 Yönetim Desteği 5 5 2 2.4 Cevapsız 83 81.4 102 100.0 Kardaki artış 2 2.8 Düzensiz 3 3.9 3 2.0 3.0 2 2.0 Bilgi teknolojilerinin sonuçlarını almak ve işletmede geri bildirim sürecini gerçekleştirmek isterken artan müşteri memnuniyeti yaklaşık % 12 lik bir önemle gösterge olmaktadır.4 Başka 102 100.6 81 79.9 1. 13) Girişiminizin faydalı olup olmadığını nasıl belirlersiniz?14) Üst Yönetim girişiminize nasıl katkı sağladı.9 Müşteri memnuniyetindeki artış 11 10.7 1.0 .0 3.4 100.6 79.8 3 2.4 Toplam 102 100.9 11.9 20.6 Toplam 19 18. 15) Kim istediğinde sisteminize ulaşabilir? Frekans Ortaklar 13 Eğiticiler 1 PSLS(Sistem Danışmanları) 2 BY Personeli 1 Herkes 4 Toplam 21 Cevapsız 81 Toplam 102 Yüzde (%) 12.0 21 20.

Gelecek için ortaya konulacak plan ve stratejiler yine %7 lik bir oranla yeni sistemleri uygulamaya geçirme konusundadır.9 6.9 Özel yayınlar 1 1. soruları doldurunuz. 17) BY ve ES amacıyla kullanılan araçların dağılımları % CRM / Pazarlama veri tabanı E-Mail Sistemi Uygulamalı Yönetim sistemi Vaka Yönetimi Özel personel portalları Müşteri portalları Dış bilgi Kaynakları İntranet Bilgi Yönetimi Döküman Yönetimi 0 5 10 15 5 5 5 5 8 12 12 12 16 20 20 25 % BY ve ES için kullanılan araçların yaklaşık % 16 sını bilgi yönetimi % 20 sini ise doküman yönetimi oluşturmaktadır.0 Aile işletmelerinde BY ve ESY ‘ndeki güncelleştirmeler % 7 lik bir ağırlıkla internet aracılığı ile gerçekleştirilmektedir.4 100.0 20.7 24) Bütçenizi aşağıdakilerden hangisine harcarsınız? Frekans (%) İnsana 4 3.Sisteme erişim konusunda en önemli ağırlık % 13 ile ortaklar da olmakta ve güncellenmesi içinde yine kendilerinin onayına başvurulmaktadır.0 19) Gelecek için planlarınız? Frekans Varolan sistemi geliştirme 6 Yeni sistemi uygulamak 7 Daha fazşa personel yetiştirmek 4 Müşterilere erişim sağlamak 3 diğerleri 1 Toplam 21 Cevapsız 81 Toplam 102 (%) 5. Toplam Cevapsız Toplam Frekans 33 58 91 11 102 Yüzde (%) 32.4 Toplam 102 100. 18) Bilgilerinizi BY ve ESY deki gelişmeleri nasıl güncelleştiriyorsunuz? Frekans (%) E-mail haberleriyle 3 2. 20) BY ve ESY girişimlerinde bulunmak için planınız var mi? Evet ise 21.0 Toplam 20 19.9 1.9 içsel güncellemelerle 4 3.6 Cevapsız 82 80.0 diğer 1 1. Hayır ise 29-31.9 konferans/sergi/seminer 4 3.6 79.9 internet 7 6.9 .0 BY ve ESY konularında çalışmak ve uygulamalarda bulunmak üzere % 33 lük bir kesim evet derken yaklaşık % 57 lik bir kesim ise bu konularda çalışmama taraftarıdır.9 3.4 56.2 10. soru arasını doldurunuz.9 2.soru ile 28.8 100. 22) Girişiminiz için özel bir bütçeniz var mi 23 Frekans (%) Evet 23 22.9 89.

4 66.9 Bilgi yönetim sistemi 8 7.Hayır Toplam Cevapsız Toplam 12 34 68 102 11.9 müşteri baskısı 2 2.8 1.9 Müşteri memnuniyetini artırma 6 5.9 Kar/gelir artışı 6 5.9 11. 77-85.9 Rekabeti geliştirme 5 4. .0 İşletmeler bu girişimlerle birlikte çalışılan zamanda bir verimlilik artışı beklerken müşteri memnuniyeti ile de bunun pekişeceğini öngörmektedirler.6 Toplam 30 29.5 Cevapsız 75 73.6 100.0 Doğru kaynağı bulmak 4 3.5 Toplam 102 100.0 Cevapsız 72 70. On Organizational Learning.6 CRM/pazar veri tabanı 3 2.8 8.: Blackwell.6 100.0 25) Size göre bu girişimin faydası ne olacaktır 26) Girişiminizin geleceğini hangi faktörler etkileyecek Frekans (%) Frekans (%) Çalışılan zamanlardaki verimde artış 9 8.0 28.0 Toplam 30 29.9 Firmanın kültürünü değiştirmek 6 5. Chris. 27) Aşağıdakilerden hangisini sisteminizde bulunduracaksınız 27) Aşağıdakilerden hangisini sisteminizde 28) Aşağıdaki basari kriterlerini önem sırasına göre birden bulunduracaksınız altıya kadar sıralayınız Frekans (%) Frekans (%) Doküman yönetimi 1 1. Chris.9 Uygulamalı yönetim 4 3.6 Toplam 102 100.0 Başka sebepler 3 2.9 Karda artış 4 3. entelektüel sermayenin katma değeri fazla dikkate alınmamaktadır.4 Diğerleri 1 1.8 Maliyetlerin düşmesi 6 5. (1992).4 Toplam 102 100.9 stratejik ortak bulma 2 2.9 Toplam 102 100.0 Entellektüel sermayenin katma değeri 2 2 Vaka yönetimi/iş akışı 5 4.4 İnternet 1 1.8 31. July-August.Daha sonra da firma kültürünün değişmesi de buna katkı sağlayacaktır diye düşünmektedirler.9 Kırtasiyecilikteki azalma 3 2.0 Aile işletmeleri ağırlıklı olarak bilgi yönetimi sistemini işletmelerinde görmek isterken.9 Özel personel portalları 1 1.0 Cevapsız 72 70.9 Dış bilgi kaynakları 1 1.0 Toplam 27 26. Cambridge Mass.0 Verimliliği artırma 5 4.8 Bütçeye kaynak bulmak 3 2.9 sistemi E-mail sistemi 3 2.0 Cevapsız 71 69. maliyetlerin düşmesi ve müşteri memnuniyetini önem sıralamasında ön plana çıkartırken rekabeti geliştirme ve verimliliği arttırma ikinci planda kalmakta. (1994).8 Araştırma zamanında azalma 1 1. Argyris. kendileri için kar/gelir artışı.0 Toplam 31 30.4 71.8 Amaç ve stratejilere uygunluk 12 11. Gelecekte girişimin etkilenme faktörü ise yaklaşık %12 ile amaç ve stratejilere uygunluk olarak belirtmektedirler.9 Müşteri memnuniyetindeki artış 11 10. KAYNAKLAR Argyris.0 Danışmanlık hizmetine bilgi teknolojisine Eğitime Diğerleri Toplam Cevapsız Toplam 3 12 9 1 29 73 102 2. “Good Communication That Blocks Learning”. Harvard Business Review.

Kessides. Nick.). Part 4. Academy of Management Review. Strategic Management Journal. 11. Business Quarterly. The Visible Hand: The Managerial Revolution in American Business. (1999). 99-120. Glasgow: HarperCollins. London: Harwood. Strategic Management Journal. R. (1986b). (1986). Dynamic Models of Oligopoly. 10. “Determinants of firm performance: The relative importance of economic and organizational factors”. 13. Journal of Management. R. Ingemar and Karel Cool. “Teaching Knowledge Management and Intellectual Capital Lessons: An empirical examination of the TANGO simulation”. Bontis. “There’s a Price on your Head: Managing Intellectual Capital Strategically”. Roos. Economic Journal. G. 40-47. Management Decision. 4. Hansen.” Knowledge Inc. Bontis. London: Arrow Books Ltd. G. The Age of Unreason. Intellectual Capital. Barney.. Chwalowski. Nick. 36. “Organizational Innovation and Learning: Four Patterns of Dialogue between the Dominant Logic and the New Logic”. Handy. s. knowledge management and business performance”. Sealey (Eds. “The Strategic Analysis of Intangible Resources”. Society of Management Accountants of Canada Professional Program. “Value Systems in Forty Countries”. European Management Journal. and M. “The knowledge toolbox: a review of the tools available to measure and manage intangible resources”. 1504-1513. New York: Harper Business. Hofstede. Bontis. 32. “Internal vs. “Managing an organizational learning system by aligning stocks and flows of knowledge: An empirical examination of intellectual capital. (1998). In R. Toronto: Society of CMAs. (2000). Nick. Ivey Business School. (2000). PhD Dissertation. International Journal of Technology Management. (1997). K. (1977). (1989). 2. 4. and G. 8. Jay B. Knowledge and Process Management. Bontis. Bontis. 21. Michalski and M. Bontis. (1991). 37-51. and Fry. Management Science. “CKO Wanted – Evangelical Skills Necessary: A review of the Chief Knowledge Officer position”. Summer.. 656-665. (1978). University of Western Ontario. Dragonetti. 391402. and B. and business strategy”. 7. Nick (1997). (1992). Chandler. (1999). 100. Management Science. 35. “Royal Bank Invests in Knowledge-Based Industries. Cambridge: Belknap/Harvard University Press. 1997. Jay B. 2. Guthrie. Nick. 2001. Barney. (1996a). 63-76. The Functions of the Executive. Nick and John Girardi. Cultures and Organizations: Intercultural Cooperation and Its Importance to Survival. Jay B. “Firm Resources and Sustained Competitive Advantage”. 1231-1241. 17. “Organizational culture: Can it be a source of sustained competitive advantage?”.Barnard. Bouwen. Bontis. (1996b). Hofstede.3. Drew and Jean Tirole. (1938).30 Hall. Bontis. “Intellectual capital: An Exploratory Study that Develops Measures and Models”. (1986a). Cambridge: Harvard University Press. forthcoming. 10. 3. s. in press. Nick. 1-4. external market conditions and firm profitability: An exploratory model”.. “Economic Value Added”. Fudenberg. Nick. 17. “Strategic factor markets: Expectations. Module 5. N. Richard. Edvinsson. International Studies of Management and Organization. Alfred D. (1990). 135-144. L. Proceedings of the 4th International Congress of the Association for Cross-Cultural Psychology. . Charles B. Malone. Barney.89 Dierickx. “Asset Stock Accumulation and the Sustainability of Competitive Advantage”. G. C. Jacobsen. I. (1989). luck. (1991). Wernerfelt. (1991). (1989). 4.

and the Replication of Technology”. Nelson. MA: Harvard University Press.1. In B. London: Frances Pinter. Leadership in Administration. Çev : N. Capabilities and Competencies”. Stewart III. J. (1996). R. J. Stewart III. New York: Oxford University Press. pp. 2. Penrose. Intellectual Capital : Navigating in the New Business Landscape. 61-74. March/April. 1997. pp. (1982). (1996). The Fifth Discipline: The Art and Practice of the Learning Organisation. MacMillan. Richard R. Stewart.68-74. Simon. Simon. The Theory of the Growth of the Firm. “The Core Competence of the Corporation”. “Competitive Advantage Through People”. “The Knowledge Advantage”.. Rubin. London: Sage. competitive advantage and rent: A model and test”. and H. (1992). Thomas A. Combinative capabilities.. Summer. (1994). Harvard Business School. “Why Do Firms Differ. Winter. K. Cambridge. 12. (1973). 75. and How Does It Matter?” Strategic Management Journal. American Economic Review. (1934). Working Paper No. Technical Change and Economic Theory.K. Dragonetti. New York: Doubleday Currency. Thomas A. Elhüseyni Stewart. R. Taylor. Christensen. “Brainpower: How Intellectual Capital is Becoming America’s Most Valuable Asset”. (1991). “Do markets differ much?”. Freeman. Polanyi. (1990). “Technological Change and the Nature of the Firm”. and Sidney G. and L. (1990). (1911). and Gary Hamel. Bruce and Udo Zander. G. Business policy: Text and cases. Edvinsson.Kogut.. McGrath. New York: Harper and Brothers. Soete (eds. “Bounded rationality and organizational learning”. 9-28. Michael. NY: Anchor Day Books. (1995). “Corporate Capability”. G. Herbert A. Venkatraman. Nelson. Learned. 92-038. Tsai. (1967). (1957). M. New York: Harper and Row. (1988). Schmalense. An Evolutionary Theory of Economic Change. New York: Free Press. M. “Innovation. Herbert. G. “EVATM: Fact and Fantasy”. The Knowledge-Creating Company. MA: Belknap Press. 383-397. Intellectual Capital: The New Wealth of Organizations. I.. (1997). 81. Quinn. (1991). (1994). Organizational Learning and Competitive Advantage. (1969). IL: Irwin. New York. “Your Company’s Most Valuable Asset: Intellectual Capital” FORTUNE. Management Science. 3. Thomas A. C. A. (1994). (1996). David . Pfeffer. (1998). The Principles of Scientific Management. Oxford: Basil Blackwell. New York: New York University Press. A. 1991.J.. Homewood. Teece. Journal of Political Economy.. R. F. May-June. In G. Prahalad. Moingeon and A. Doubleday/Currency: New York. Dosi. Journal of Applied Corporate Finance. (1991). Nohria. Nonaka. s.). . 1991. Nelson. 1994. Takeuchi. California Management Review. The Tacit Dimension. and R. W. Harvard Business Review. (1945). Organization Science. Selznick. The Quest for Value. The Theory of Economic Development. Senge.. and I. 3. P. S. C. Stewart. Stewart. G. Edmondson (Eds. Roos. June 3.H. Edith Tilton. Joseph A.XII. New York: Macmillan. HarperCollines. (1959). and L. Administrative Behaviour. October 3. Richard R. 936-949. Silverberg. E.44-60. (1991). FORTUNE. Cambridge. Winter. “Resources. Schumpeter. Eccles. P. 79-91. N. L. J. Prusak. (1991). P. Andrews. (1985). 42. (1992). Nanda. and Guth.). N. Strategy & Leadership. Intelligent Enterprise.B. C. “The Expansion of Firms”. “Knowledge of the Firm. Roos. Organization Science.

39-63. Journal of Economic Behavior and Organization. David J. Shuen (1994). “A Resource-Based View of the Firm”.. March/April. Pisano. Wernerfelt. International Journal of Technology Management. University of California at Berkeley. ed..Teece. (1999). (1982). 3. “Lessons learned on the knowledge highways and byways”. Cambridge. (1996). 433-462 . Strategic Management Journal. “Towards an Economic Theory of the Multiproduct Firm”. “Knowledge and Competence as Strategic Assets”. Sidney G. Working Paper. G. “Dynamic Capabilities and Strategic Management”. 5. and A. Teece. Teece. Bontis. 159-184. Winter. MA: Ballinger Publishing Company. A. Strategy & Leadership. Center for Research in Management. (1984). Ward. Birger.18. Nick. 171-180. The Competitive Challenge: Strategies of Industrial Innovation and Renewal (David J. 5/6/7/8. "Managing Organizational Knowledge by Diagnosing Intellectual Capital: Framing and advancing the state of the field".). David J. (1987).

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful