P. 1
BİLEŞİKLER

BİLEŞİKLER

4.79

|Views: 170,901|Likes:
Yayınlayan: Kimya Bilimi
2008-2009 EĞİTİM VE ÖĞRETİM YILINDA YÜRÜRLÜĞE GİRMİŞ OLAN 9.SINIF KİMYA ÖĞRETİM PROGRAMINA GÖRE HAZIRLANMIŞTIR.

SON KEZ 2012-2013 EĞİTİM VE ÖĞRETİM YILINDA OKUTULMUŞTUR.

2013-2014 EĞİTİM VE ÖĞRETİM YILINDAN İTİBAREN PROGRAM DEĞİŞMİŞTİR.

1. BİLEŞİKLER NASIL OLUŞUR?

BİLEŞİKLERİN TANIMI

BİLEŞİKLERİN ÖZELLİKLERİ

BİLEŞİK FORMÜLLERİ

• 1- KABA FORMÜL (BASİT FORMÜL) (AMPİRİK FORMÜL)

• 2- MOLEKÜL FORMÜLÜ (KİMYASAL FORMÜL)

FORMÜL YAZMA

BİLEŞİKLERİN İSİMLENDİRİLMESİ

1- METAL + AMETAL

2- METAL + KÖK

3- KÖK + AMETAL

4- KÖK + KÖK

5- DEĞERLİK DEĞİŞTİREN METALLERİN BİLEŞİKLERİ

6- AMETAL + AMETAL

BİLEŞİKLERİN SINIFLANDIRILMASI

• 1- ASİTLER
• 2- BAZLAR
• 3- OKSİTLER
• 4- TUZLAR

OKSİTLER

• 1- ASİT OKSİTLER (AMETAL OKSİTLER)

• 2- BAZİK OKSİTLER (METAL OKSİTLER)

• 3- NÖTR OKSİTLER

• 4- AMFOTER OKSİTLER

• 5- PEROKSİTLER

• 6- BİLEŞİK OKSİTLER

TUZLAR

TUZ ÇEŞİTLERİ

• 1- ASİDİK TUZ

• 2- BAZİK TUZ

• 3- NÖTR TUZ

• 4- ÇİFT TUZ

• 5- KOMPLEKS TUZ

ELEMENTLERDEN BİLEŞİK OLUŞMASI

DALTON’UN TANECİKLİ YAPIYI AÇIKLAMADA TAKİP ETTİĞİ YOL

BİLİM ADAMI ELEMENT BULMAK İÇİN Mİ İŞE BAŞLAMIŞTIR?

İNSANLAR SÖNMÜŞ KİREÇ BİLEŞİĞİNİ NASIL KEŞFETTİ?
(SENORYA ÜRETMEK..!)

ELEMENT TANIMIYLA İLGİLİ SÖYLEM HATALARI

BİLEŞİK TANIMIYLA İLGİLİ SÖYLEM HATALARI

2. İYONİK BİLEŞİKLER

İYONİK BİLEŞİKLERİN ÖZELLİKLERİ

İYONİK BAĞLI BİLEŞİKLERDE NİÇİN MOLEKÜL FORMÜLÜNDEN SÖZ EDİLEMEZ?

YEMEK TUZU KRİSTALLERİ VE FORMÜL-BİRİM

3. KOVALENT BİLEŞİKLER

APOLAR KOVALENT BİLEŞİKLER

POLAR KOVALENT BİLEŞİKLER

HÂL DEĞİŞTİRME ANINDA KIRILAN KİMYASAL BAĞIN CİNSİ; İYONİK BİLEŞİKLERDE KOVALENT BİLEŞİKLER ARASINDA FARKLILIK GÖSTERİR

KSENONUN OKSİJENLE YAPTIĞI BİLEŞİKLER

KSENONUN OKSİJENLE VE FLORLA YAPTIĞI BİLEŞİKLER

KSENONUN FLORLA YAPTIĞI BİLEŞİKLER

KRİPTON VE RADONUN FLORLA YAPTIĞI BİLEŞİKLER

SOY GAZLAR YAPAY BİLEŞİK OLUŞTURUR

METALLERİN SERBEST YA DA BİLEŞİK OLARAK DOĞADA BULUNMASIDAKİ KURAL

AMETALLERİN SERBEST YA DA BİLEŞİK OLARAK DOĞADA BULUNMASIDAKİ KURAL

BİLEŞİKLER KONUSUYLA İLGİLİ SOSYAL ALANDA KULLANILAN KİMYA KELİME VE DEYİMLERİ
2008-2009 EĞİTİM VE ÖĞRETİM YILINDA YÜRÜRLÜĞE GİRMİŞ OLAN 9.SINIF KİMYA ÖĞRETİM PROGRAMINA GÖRE HAZIRLANMIŞTIR.

SON KEZ 2012-2013 EĞİTİM VE ÖĞRETİM YILINDA OKUTULMUŞTUR.

2013-2014 EĞİTİM VE ÖĞRETİM YILINDAN İTİBAREN PROGRAM DEĞİŞMİŞTİR.

1. BİLEŞİKLER NASIL OLUŞUR?

BİLEŞİKLERİN TANIMI

BİLEŞİKLERİN ÖZELLİKLERİ

BİLEŞİK FORMÜLLERİ

• 1- KABA FORMÜL (BASİT FORMÜL) (AMPİRİK FORMÜL)

• 2- MOLEKÜL FORMÜLÜ (KİMYASAL FORMÜL)

FORMÜL YAZMA

BİLEŞİKLERİN İSİMLENDİRİLMESİ

1- METAL + AMETAL

2- METAL + KÖK

3- KÖK + AMETAL

4- KÖK + KÖK

5- DEĞERLİK DEĞİŞTİREN METALLERİN BİLEŞİKLERİ

6- AMETAL + AMETAL

BİLEŞİKLERİN SINIFLANDIRILMASI

• 1- ASİTLER
• 2- BAZLAR
• 3- OKSİTLER
• 4- TUZLAR

OKSİTLER

• 1- ASİT OKSİTLER (AMETAL OKSİTLER)

• 2- BAZİK OKSİTLER (METAL OKSİTLER)

• 3- NÖTR OKSİTLER

• 4- AMFOTER OKSİTLER

• 5- PEROKSİTLER

• 6- BİLEŞİK OKSİTLER

TUZLAR

TUZ ÇEŞİTLERİ

• 1- ASİDİK TUZ

• 2- BAZİK TUZ

• 3- NÖTR TUZ

• 4- ÇİFT TUZ

• 5- KOMPLEKS TUZ

ELEMENTLERDEN BİLEŞİK OLUŞMASI

DALTON’UN TANECİKLİ YAPIYI AÇIKLAMADA TAKİP ETTİĞİ YOL

BİLİM ADAMI ELEMENT BULMAK İÇİN Mİ İŞE BAŞLAMIŞTIR?

İNSANLAR SÖNMÜŞ KİREÇ BİLEŞİĞİNİ NASIL KEŞFETTİ?
(SENORYA ÜRETMEK..!)

ELEMENT TANIMIYLA İLGİLİ SÖYLEM HATALARI

BİLEŞİK TANIMIYLA İLGİLİ SÖYLEM HATALARI

2. İYONİK BİLEŞİKLER

İYONİK BİLEŞİKLERİN ÖZELLİKLERİ

İYONİK BAĞLI BİLEŞİKLERDE NİÇİN MOLEKÜL FORMÜLÜNDEN SÖZ EDİLEMEZ?

YEMEK TUZU KRİSTALLERİ VE FORMÜL-BİRİM

3. KOVALENT BİLEŞİKLER

APOLAR KOVALENT BİLEŞİKLER

POLAR KOVALENT BİLEŞİKLER

HÂL DEĞİŞTİRME ANINDA KIRILAN KİMYASAL BAĞIN CİNSİ; İYONİK BİLEŞİKLERDE KOVALENT BİLEŞİKLER ARASINDA FARKLILIK GÖSTERİR

KSENONUN OKSİJENLE YAPTIĞI BİLEŞİKLER

KSENONUN OKSİJENLE VE FLORLA YAPTIĞI BİLEŞİKLER

KSENONUN FLORLA YAPTIĞI BİLEŞİKLER

KRİPTON VE RADONUN FLORLA YAPTIĞI BİLEŞİKLER

SOY GAZLAR YAPAY BİLEŞİK OLUŞTURUR

METALLERİN SERBEST YA DA BİLEŞİK OLARAK DOĞADA BULUNMASIDAKİ KURAL

AMETALLERİN SERBEST YA DA BİLEŞİK OLARAK DOĞADA BULUNMASIDAKİ KURAL

BİLEŞİKLER KONUSUYLA İLGİLİ SOSYAL ALANDA KULLANILAN KİMYA KELİME VE DEYİMLERİ

More info:

Categories:Types, Research, Science
Published by: Kimya Bilimi on Aug 20, 2008
Telif Hakkı:Traditional Copyright: All rights reserved

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PPTX, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

09/03/2014

pdf

text

original

BĠLEġĠKLER

1
ÜNĠTENĠN BÖLÜM
BAġLIKLARI
• 1. BĠLEġĠKLER NASIL OLUġUR?
• 2. ĠYONĠK BĠLEġĠKLER
• 3. KOVALENT BĠLEġĠKLER
2
1. BĠLEġĠKLER NASIL
OLUġUR?
3
BĠLEġĠKLERĠN TANIMI
• Farklı cinsteki atomların belirli oranlarla
kimyasal özelliklerini kaybederek
birleĢmeleriyle oluĢan yeni saf maddeye
denir.

4
BĠLEġĠKLERĠN ÖZELLĠKLERĠ
• 1– Aynı cins molekül ve farklı cins
atomdan oluĢmuĢlardır.
• 2– Saftırlar (Arı).
• 3– Homojendirler.
• 4– Yoğunluk, erime ve kaynama noktaları
karakteristiktir.
• 5– Kimyasal yolla bileĢenlerine ayrıĢırlar.
• 6– Formülle gösterilirler (CO, H
2
O, HNO
3
).
5
BĠLEġĠK FORMÜLLERĠ
• 1– KABA FORMÜL (BASİT FORMÜL)
(AMPİRİK FORMÜL): Bir bileĢiği
oluĢturan elementleri ve bu elementler
arasındaki en basit oranı gösteren
formüldür.
• 2– MOLEKÜL FORMÜLÜ (KİMYASAL
FORMÜL): BileĢiği oluĢturan temel birimi
ve bu birimdeki atomların sayılarını
gösteren formüldür.
6
KABA FORMÜL (BASĠT
FORMÜL) (AMPĠRĠK FORMÜL)
• Kaba formülden; bileĢikte hangi
elementlerin bulunduğu, bileĢikteki
elementlerin sayıca (molce) oranı, eğer
atom ağırlıkları verilirse bileĢikteki
elementlerin kütlece oranı bulunabilir.
7
MOLEKÜL FORMÜLÜ
• Molekül formülünden; kaba formülden
anlaĢılan her Ģey anlaĢılabilir, ayrıca
bileĢiği oluĢturan elementlerin sayıları ve
atom ağırlıkları verilirse bileĢiğin mol
kütlesi bulunabilir.
• Her iki formülden de fiziksel veya kimyasal
özellik anlaĢılamaz.


8
DEĞERLĠK VE
YÜKSELTGENME BASAMAĞI
FARKI
• Değerlik, bir atomun bağlayabileceği
hidrojen atomu sayısıdır. Değerlikte + ve –
söz konusu değildir, rakamsal değerlerdir.
• Yükseltgenme basamağı ise taneciğin
elektriksel yüküdür.
9
• Nötr atom, verdiği elektron sayısı kadar +
yükseltgenme basamağı; aldığı elektron
sayısı kadar da – yükseltgenme basamağı
kazanır.
• Örneğin; sodyum iyonunun değerliği 1’dir,
yükseltgenme basamağı ise +1’dir.
• Bu farka çok dikkat edilmemektedir.
Değerlik de yükseltgenme basamağı gibi
aynı anlam için kullanılmaktadır.
10
FORMÜL YAZMA
• Formül yazarken çaprazlama yapılır.
• Öncelikle pozitif değerlikli element yazılır.
• Değerlikler bilinmelidir.
• Değerliği değiĢken olanlar bilinmelidir.

11
BĠLEġĠKLERĠN
ĠSĠMLENDĠRĠLMESĠ
• 1– METAL + AMETAL
• NaCl: Sodyum klorür
• CaF
2
: Kalsiyum florür
• MgO: Magnezyum oksit
• AlN: Alüminyum nitrür
• K
2
S: Potasyum sülfür
• Ba
3
P
2
: Baryum fosfür
12
• 2– METAL + KÖK
• LiNO
3
: Lityum nitrat
• Mg
3
(PO
4
)
2
: Magnezyum fosfat
• 3– KÖK + AMETAL
• NH
4
Cl: Amonyum klorür
• (NH
4
)
2
S: Amonyum sülfür
• 4– KÖK + KÖK
• NH
4
OH: Amonyum hidroksit
(NH
4
)
2
CO
3
: Amonyum karbonat
13
• 5– DEĞERLİK DEĞİŞTİREN
METALLERİN BİLEŞİKLERİ
• FeO: Demir (II) oksit
• Fe
2
O
3
: Demir (III) oksit
• PbCl
2
: KurĢun (II) klorür
• PbCl
4
: KurĢun (IV) klorür
• BileĢiklerinde değerliği değiĢkenlik
gösteren metaller: Fe, Mn, Pb, Sn, Cr, Au,
Hg, Cu.

14
• 6– AMETAL + AMETAL
• 1– mono
• 2– di
• 3– tri
• 4– tetra
• 5– penta
• 6– hegza
• 7– hepta
• 8– okta
• 9– nona
• 10– deka
15
• NO: Azot monoksit
• NO
2
: Azot dioksit
• N
2
O
5
: Diazot pentaoksit
• PCl
3
: Fosfor triklorür
• CS
2
: Karbon disülfür
• CO: Karbon monoksit

16
BĠLEġĠKLERĠN
SINIFLANDIRILMASI
• 1– ASĠTLER
• 2– BAZLAR
• 3– OKSĠTLER
• 4– TUZLAR

17
OKSĠTLER
• Oksijenin yanında tek cins elementin
bulunduğu (OF
2
hariç) bileĢiklerdir.
• 1– ASİT OKSİTLER (AMETAL
OKSİTLER)
• Ametallerin oksijence zengin oksitlerine
denir. Örneğin: CO
2
, NO
2
, N
2
O
5
, SO
3
,
SO
2
.
• Asit oksitlerin suyla tepkimelerinden
asitler, bazlarla tepkimelerinden tuz ve su
oluĢur.
18
• 2– BAZİK OKSİTLER (METAL
OKSİTLER)
• Metallerin oksitlerine denir. Örneğin:
Na
2
O, CaO, Li
2
O.
• Bazik oksitlerin suyla tepkimelerinden
bazlar, asitlerle tepkimelerinden tuz ve su
oluĢur.
19
• 3– NÖTR OKSİTLER
• Ametallerin oksijence fakir oksitlerine
denir. Örneğin: CO, NO, N
2
O.
• Nötr oksitler; suyla, bazlarla ve asitlerle
tepkime vermezler.
• Oksijenle yanarak asidik oksitlerine
dönüĢürler.

20
• 4– ANFOTER OKSİTLER
• Anfoter metallerin oksitlerine denir.
Örneğin: Al
2
O
3
, Cr
2
O
3
, ZnO, PbO, SnO.
• Anfoter oksitlerin bazlar ve asitlerle
tepkimelerinden tuz ve su oluĢur. Suyla
tepkime vermezler.
• 5– PEROKSİTLER
• Oksijenin –1 değerlikli olduğu
oksitlerdir.1A ve 2A grubu metallerinin
peroksitleri vardır. Örneğin: Na
2
O
2
, Li
2
O
2
,
H
2
O
2
, K
2
O
2
, CaO
2
, MgO
2
, BaO
2
.
21
• Peroksitler ısıtıldıklarında normal
oksitlerine dönüĢür.
• H
2
O
2
+ ısı → H
2
O + 1/2O
2
• 6– BİLEŞİK OKSİTLER
• Birden çok değerlik alan metallerin birden
çok değerliğinin bir arada bulunduğu
oksitlerdir. Örneğin:
• FeO . FeO
2
→ Fe
3
O
4

• PbO . PbO
2
→ Pb
2
O
3

• PbO . Pb
2
O
3
→ Pb
3
O
4

22
TUZLAR
• Anyon ve katyon içeren, suda genelde
çözünebilen, suda çözündüğünde veya
sıvı hâlde elektriği iletip katı hâlde
iletmeyen, oda Ģartlarında katı hâlde
bulunan maddelerdir.

23
TUZ ÇEġĠTLERĠ
• 1– ASİDİK TUZ
Kuvvetli asitle zayıf bazların
tepkimesinden oluĢan veya yapısında H
+

iyonu (NaHSO
4
) bulunduran tuzlardır.
• 2– BAZİK TUZ
Kuvvetli bazların zayıf asitlerle
tepkimesinden oluĢan veya yapısında
(OH)

iyonu bulunduran tuzlardır
(MgOHCl).
24
• 3– NÖTR TUZ
Denk kuvvetlerde asit ve bazın
tepkimesinden oluĢan tuzlardır.
• 4– ÇİFT TUZ
KAl(SO
4
)
2
→ K
+
+ Al
+3
+ 2SO
4
–2
• 5– KOMPLEKS TUZ
Fe
3
[Fe(CN)
6
]
2
→ 3Fe
+2
+ 2[Fe(CN)
6
]
–3

25
ELEMENTLERDEN BĠLEġĠK
OLUġMASI
• EVREN VAR OLDUĞUNDA OLUġAN
BĠLEġĠKLERE ÖRNEK
H + H → H
2
+ enerji

• HER AN OLUġANAN BĠLEġĠKLERE
ÖRNEK
C + O
2
→ CO
2
+ enerji
26
DALTON’UN TANECĠKLĠ
YAPIYI AÇIKLAMADA TAKĠP
ETTĠĞĠ YOL
• Dalton, maddeleri tarttı.
• BirleĢtirdi.
• Bazısının 1/2, bazısının 7/4, bazısının 1/8
oranında birleĢtiğini gördü.
• Buradan Ģu sonuca gitti: Madde tanecikli
yapıdadır.
27
BĠLĠM ADAMI ELEMENT
BULMAK ĠÇĠN MĠ ĠġE
BAġLAMIġTIR?
• EVET! Günümüzde nükleer
laboratuvarlarda yapay elementler elde
edilmektedir.
• HAYIR! Fe
2
O
3
, doğada hematit adındaki
demir bileĢiğidir; kömürle ısıtıldığında
demir elementi elde edilir. Ġlk elde ediliĢi
gayriiradi olabilir.
28
• Fe
2
O
3
+ 3C + yüksek sıcaklık → 2Fe +
3CO
29
ĠNSANLAR SÖNMÜġ KĠREÇ
BĠLEġĠĞĠNĠ NASIL KEġFETTĠ?
(SENORYA ÜRETMEK..!)
• Kireç taĢını ısıttılar.
CaCO
3
+ yüksek sıcaklık → CaO + CO
2
• Yağmur yağınca bulamaç oldu.
CaO + H
2
O → Ca(OH)
2
• Elleri kirlenince duvara sürdüler.
• Duvarın kirliliği gitti.
• Böylece badana maddesi keĢfedilmiĢ oldu.
30
MOLEKÜLLER ÖNCE ATOMA
AYRILIR, SONRA BĠRLEġĠR
N
2
+ 3H
2
2NH
3

H
N H
H
2NH
3

H
N H
H
31
ELEMENT TANIMIYLA ĠLGĠLĠ
SÖYLEM HATALARI
• Her elementin yapı taĢı atom değildir. Yapı
taĢı molekül olan elementler de vardır.
Bunlara element molekülleri denir.
• Element tanımında; “aynı cins atomdan
oluĢan saf madde” derken izotoptan söz
etmelidir; çünkü her bir aynı cins atomun
farklı izotopu vardır, bu yönüyle farklı atom
olmaktadır.
32
BĠLEġĠK TANIMIYLA ĠLGĠLĠ
SÖYLEM HATALARI
• Her bileĢiğin yapı taĢı molekül değildir.
Yapı taĢı formül–birim olan bileĢikler de
vardır.
• BileĢik diyebilmemiz için farklı cins
atomların kimyasal yolla birleĢmesi
gerekir. Aynı cins atomların kimyasal yolla
birleĢmesinden oluĢan element
molekülleri, elementtir; bileĢik değildir.
33
2. ĠYONĠK BĠLEġĠKLER
34
İYONİK BİLEŞİKLER
• Ġyonik bileĢikler anyonlarla katyonlar
arasında meydana gelir. Genelde metal
atomu son yörünge elektronlarını vererek
katyon, bunu alan ametal atomu da anyon
oluĢturur. Bu iyonlar bir kristal yapı
oluĢturmak üzere elektriksel çekim kuvveti
ile birbirlerini çekerler. Bu etkileĢimden
iyonik bileĢikler oluĢur.
35
İYONİK BİLEŞİKLERİN ÖZELLİKLERİ
• Ġyonik bileĢikler kristal yapıda bulunurlar.
• Ġyonik bileĢikler katı hâlde elektrik akımını
iletmezler. Sulu çözeltileri ve sıvı hâlleri,
elektrik akımını iletir.
• Kristalleri saydamdır.
• Aktif bir metal ile aktif bir ametal arasında
oluĢan bileĢik kuvvetli iyonik karakter
gösterir.
36
• En kararlı iyonik bileĢikler iyonlaĢma
enerjisi düĢük element ile, elektron ilgisi
yüksek elementler arasında oluĢur.

37
ĠYONĠK BAĞLI BĠLEġĠKLERDE
NĠÇĠN MOLEKÜL
FORMÜLÜNDEN SÖZ
EDĠLEMEZ?
• Ġyonik bağlı bileĢiklerin erimiĢ hâllerinde ve
çözeltilerinde, molekül formülünden söz
edilemez; çünkü iyonlar serbest hâle
geçmiĢlerdir. Katı hâlde zaten molekül
yoktur; formül–birim vardır.
38
• Molekül, kovalent bağlı bileĢiklerin yapı
taĢıdır. Ġyonik bağlı bileĢiklerin yapı taĢına
molekül denmez; formül–birim denir.

39
YEMEK TUZU KRĠSTALLERĠ
VE FORMÜL–BĠRĠM
• NaCl
(k)
’da 1 tane Na
+1
(k)
iyonu 6 tane Cl
–1
(k)

iyonu ile, 1 tane Cl
–1
(k)
iyonu da 6 tane
Na
+1
(k)
iyonu ile çevrilidir.
• Böylece kristal yapı oluĢmuĢtur.
• Kristal yapının formülü, Na
6
Cl
6
Ģeklinde
gösterilir.
• Formül–birim ise NaCl Ģeklinde gösterilir.
40
3. KOVALENT BĠLEġĠKLER
41
• KOVALENT BİLEŞİKLER: Kovalent
bileĢikler, elektron çiftinin atomlar arasında
ortaklaĢa kullanılmasıyla oluĢur. Burada
ortaklaĢa kullanılan elektronlarla, pozitif
atom çekirdekleri arasındaki çekme
kuvveti etkisiyle kimyasal bağ oluĢur.
42
APOLAR KOVALENT BİLEŞİKLER
• Aynı cins ametal atomları arasında olan
kovalent bağlı bileĢiklerdir. Örnek olarak iki
hidrojen atomu arasında oluĢan hidrojen
molekülünü inceleyelim: Her bir hidrojen
atomu 1 elektrona sahiptir. Bu birer
elektronun ortaklaĢa kullanılmasıyla
hidrojen atomları arasında bir bağ
meydana gelir. OluĢan molekül H
2

molekülüdür.
43
• Hidrojen molekülü; H..H veya H–H
Ģeklinde gösterilir. Birincisi elektron nokta
yapısı (Lewis yapısı), ikincisi ise açık
formüldür.
• O
2
, F
2
, Cl
2
, Br
2
, I
2
ve N
2
moleküllerinde de
apolar kovalent bağ vardır.
44
POLAR KOVALENT BİLEŞİKLER
• Örnek olarak HF molekülünün oluĢumunu
inceleyelim: Florun son enerji düzeyinde 7
elektronu, hidrojenin ise 1 elektronu vardır.
Hidrojen ve flor arasında bir kovalent bağ
oluĢur. Florun elektron severliği
hidrojenden fazla olduğundan ortaklaĢa
kullanılan elektronları kendisine daha fazla
çekeceğinden kısmi negatif yükle, hidrojen
de kısmi pozitif yükle yüklenir.
45
• Bağda kutuplanma meydana gelir.
• OluĢan HF bileĢiğidir.
• H..F elektron nokta yapısıdır.
• Açık formül H–F Ģeklinde gösterilir.
• Molekül doğrusaldır.
• Farklı cinste ametal atomları arasında
oluĢan kovalent bağlı bileĢiklerdir.
• HF, HCI, CO, NO molekülleri polar
kovalent bileĢiklerdir.
46
HÂL DEĞĠġTĠRME ANINDA
KIRILAN KĠMYASAL BAĞIN
CĠNSĠ; ĠYONĠK BĠLEġĠKLERDE
KOVALENT BĠLEġĠKLER
ARASINDA FARKLILIK
GÖSTERĠR
• Hâl değiĢikliğinde tanecikler arası
mesafenin değiĢmesi kovalent bileĢikler
için geçerlidir.
47
• Kovalent bileĢiklerin hâl değiĢtirmesinde
kırılan kimyasal bağ, tanecikler arası
bağdır.
• Kovalent bileĢiklerin hâl değiĢtirmesinde
tanecik içi kimyasal bağ aynen kalır.
• Ġyon yapılı bileĢikler hâl değiĢtirirken ise
tanecik içi kimyasal bağ olan iyonik bağ
kırılır.

48
KSENONUN OKSĠJENLE
YAPTIĞI BĠLEġĠKLER
• XeO
3
• XeO
4
• Na
4
XeO
6
x nH
2
O
• 2Ba
2
XeO
6
x 3H
2
O





49
KSENONUN OKSĠJENLE VE
FLORLA YAPTIĞI BĠLEġĠKLER
• XeO
2
F
2
• XeOF
2
• XeOF
4
• KXeO
3
F
• (NO)
2
XeF
8

50
KSENONUN FLORLA YAPTIĞI
BĠLEġĠKLER
• XeF
2
• XeF
4
• XeF
6
• XeF
6
x SbF
5
• XeF
6
x AsF
5
51
• XeF
2
x 2SbF
5
• XeF
2
x 2TaF
5
• XeF
6
x BF
3
• RbXeF
7
• NaXeF
8
• K
2
XeF
8
• Cs
2
XeF
8
• Rb
2
XeF
8

52
KRĠPTON VE RADONUN
FLORLA YAPTIĞI BĠLEġĠKLER
• KrF
2
• KrF
2
x SbF
5
• KrF
4
• RnF
n




53
SOY GAZLAR YAPAY BĠLEġĠK
OLUġTURUR
• Soy gazlardan He (helyum), Ne (neon), Ar
(argon) elementlerinin hiçbir bileĢiği
yoktur. Kr (kripton), Xe (ksenon) ve Rn
(radon) elementleri ise özel Ģartlarda O
2
(oksijen) gazı ve F
2
(flor) gazıyla bileĢik
oluĢtururlar. Neden soy gazlardan ilk üçü
bileĢik yapmıyor da son üçü bileĢik
yapıyor? Neden yalnız O
2
ve F
2

elementleriyle bileĢik oluĢturuyorlar?
54
• Elektronegatiflik; bağ elektronlarını çekme
kabiliyetidir.
• Elektronegatiflik, periyodik tabloda soldan
sağa doğru artar. Soy gazların
elektronegatifliği diğer gruplara göre
yüksektir. Bununla beraber O ve F
elementlerinin elektronegatifliği; Kr, Xe ve
Rn’dan daha fazladır. He, Ne ve Ar
elementleri için elektronegatiflik söz
konusu değildir. Oksijenin elektronegatifliği
3,5, florun 4, kriptonun 3, ksenonun 2,6,
radonun ise 2,4’tür.
55
• Oksijen ve florun elektronegatifliği ile son
üç soy gazın elektronegatiflikleri arasında
fark azdır. Bu nedenle oluĢan bileĢik,
kovalent özelliktedir. Elektronegatifliği az
olan Kr, Xe ve Rn kısmi pozitif
konumunda; elektronegatifliği fazla olan O
ve F ise kısmi negatif konumundadır.
• Soy gaz bileĢikleri, yapaydır. AraĢtırma
amaçlı üretilmiĢtir.
• Kullanım yerleri yoktur.
56
• OluĢturulma reaksiyonları, endotermik
olduğundan masraflıdır.
• Tabloda görüldüğü gibi çok farklı bileĢik
oluĢtururlar. Ġki element arasında çok
sayıda bileĢiğin meydana gelmesi;
kararsızlığın ve zorla oluĢturulmanın
göstergesidir.
• Kararsız bileĢik, hemen bozunan bileĢik
anlamına gelir.
57
• Soy gaz bileĢikleri, ametal– ametal
bileĢikleri gibi adlandırılır.
• Soy gazlar, havada bulunan elementlerdir.
• Soy gaz bileĢikleri, 1964 yılında
üretilmiĢtir.

58
ELEMENTEL HÂLDE OLAN SOY
GAZLARIN HAVADA HACĠMCE BULUNMA
YÜZDELERĠ
GAZIN ADI HACĠMCE
YÜZDESĠ
Helyum 0,0005
Neon 0,0012
Argon 0,94
Kripton 0,0001
Ksenon 0,000009
59
METALLERĠN SERBEST YA
DA BĠLEġĠK OLARAK
DOĞADA BULUNMASIDAKĠ
KURAL
• Ġndirgenme yarı pil gerilimi listesinde;
indirgenme potansiyeli hidrojenden yüksek
olan elementler, soy (altın, platin, gümüĢ)
metaller ve yarı soy (bakır, cıva)
metallerdir. Soy metaller doğada yalnız
elementel hâlde bulunur, bileĢikleri hâlinde
bulunmaz.
60
• Yarı soy metaller ise hem elementel hâlde
hem de bileĢiği hâlinde bulunur.
• Amalgam diĢ dolgular; cıva ve gümüĢ
içerir. Altın diĢ dolgusu da vardır. Platin
metali ise, protezlerde kullanılır. Bütün bu
kullanımlarda altın, platin, gümüĢ ve cıva;
aynen doğadaki gibi metalik hâldedir. Sıfır
değerliklidir. Bu nedenle de sağlığa
zararları yoktur.
• Bakır ve cıva da soy metaller gibi genelde
doğada serbest hâlde bulunur.
61
• Bakır ve cıva metallerine, yarı soy metal
denmesinin sebebi; doğada doğal
bileĢiklerinin de olmasıdır.
• Bu 5 element dıĢındaki bütün metaller,
yaklaĢık 70 metal doğada yalnız bileĢikleri
hâlinde bulunur, hiçbiri serbest hâlde
bulunmaz.
• Örneğin doğada Na, Ca, Al yoktur. NaCl
(yemek tuzu), CaCO
3
(mermer), Al
2
O
3

(alüminyum metalinin elektroliz yöntemiyle
elde edildiği boksit cevheri) vardır.
62
• Tabiatta bulunan ve suda çözünmeyen
doğal inorganik metal bileĢiklerine cevher
(filiz) denir. Formülü basit olan cevherler
olduğu gibi, kompleks olanları da vardır.
• Genellikle kaya tuzu gibi suda çözünenler
yerin derinliklerinde, suda çözünmeyenler
ise yerin üstündedir.
• Demir ve nikelin indirgenme potansiyeli
hidrojenden az olmasına rağmen,
yerkürenin merkezinde erimiĢ elementel
hâlde de bulunurlar.
63
AMETALLERĠN SERBEST YA
DA BĠLEġĠK OLARAK
DOĞADA BULUNMASIDAKĠ
KURAL
• F
2
gazı ve Cl
2
gazı, tabiatta bulunmaz.
Doğada florür bileĢikleri ve klorür bileĢikleri
vardır. Bu ikisinden baĢka bütün ametaller,
hem elementel hâlde hem de bileĢiği
hâlinde bulunur. Tabloda bunlar örneklerle
gösterilmiĢtir:
64
AMETALĠN
SEMBOLÜ
DOĞAL
ELEMENTEL
AMETALĠN
FORMÜLÜ
AMETAL
ĠÇEREN
DOĞAL
BĠLEġĠĞĠNĠN
FORMÜLÜ
C C (KÖMÜR) CO
2
H H
2
(HĠDROJEN) H
2
O
O O
2
(OKSĠJEN) CaCO
3
(ALÇI)
N N
2
(AZOT) PROTEĠN
S S (KÜKÜRT TOZU) CaSO
4
(MERMER)

Si Si (AKĠK TAġI) SiO
2
(KUM)
65
BĠLEġĠKLER BÖLÜMÜYLE
ĠLGĠLĠ SOSYAL ALANDA
KULLANILAN KĠMYA KELĠME
VE DEYĠMLERĠ
• Aile, toplumun molekülüdür.
66

You're Reading a Free Preview

İndirme
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->