İçindekiler

:
Marş sistemi : a).Sistemin Görevi, b).Marş sistemi ana parçaları, Marş Motoru : a).Marş motorunun başlıca parçaları b).Marş motorlarının çalışma prensibi. c).Marş motoru çeşitleri. Marş Sisteminin Bakımı : Marş Sisteminde Arıza Tesbiti : Marş Sistemi Arızaları : Marş Motorunda Periyodik Bakım : Marş Motorlarında Periyodik Sökme : Marş Motorunun Sökülüp Takılması : Marş Motoru Arızaları : Kaynaklar : 1. 4.Yıl Oto Motor Tamirciliği (Motor Yardımcı Sistemleri) Ankara Üniversitesi Yayınları İrfan ÖZLÜ 2. Motorlu Taşıt Tekniği MEB Yayınları Wilfried STAUDT 3. Termik Motorlar Ankara Üniversitesi Yayınları Prof.Dr.Ahmet SARAL 4. Oto Elektrik Sistemi Soma Çıraklık Eğitim Merkezi Yayını Bilal KARAKAYALI

MARŞ SİSTEMİ

:

dizel araçlarda 100-150 dev/dakika civarında döndürülmeleri gerekmektedir. elektrik enerjisini hareket enerjisine çevirerek motora ilk hareketini vermektedir. IGN : Bobin ve gösterge ucu. Motorsiklet motoru gibi küçük motorlarda ise pedalla ilk hareket veriliyordu. B).SİSTEMİN GÖREVİ : İçten yanmalı motorlarda ilk hareketi vermektir. Daha sonra elektrik motorları kullanılmaya başlanmıştır. Marş anahtarı. Batarya. ST : Selenoidli sistemlerde marş selenoidine. benzinli araçlarda 80-100 dev/dakika. ACC (15) : Kontaktan akım alan alıcılar. Boşaltıcı tip marş motorlarında mekanik marş şalteri veya selenoid. dayer. (Akü). Selenoid veya marş şalteri.ister dizel olsun bütün otomobil motorlarının ilk harekete geçebilmeleri için harici bir kuvvetle. -Marş sistemlerinde kontak anahtarından sonra manyetik şalter veya marş motoru. bendiks. kullanılan motorun cinsine göre yer alır. 3.A). sürme endüvili tipi motorlarda manyetik marş şalterleri tercih edilir.MARŞ SİSTEMİ ANA PARÇALARI : 1. İster benzinli olsun. Marş Motoru. Otomobil motorlarında kullanılan kontak anahtarları bazı farklılıklar göstermekle birlikte genellikle üzerlerinde şu uçlar bulunur. Marş motoru veya starter motoru adını verdiğimiz bu motor. Marş Sistemi Devre Şeması -Batarya (akü) marş motoruna mümkün olduğu kadar kısa ve kalın kablo ile birleştirilmelidir. İlk imal edilen araçlarda bu devir krank milinin ön tarafına takılan bir kol ile veya motorun dış kısmında bulunan kasnak yardımıyla sağlanmakta idi. MARŞ MOTORU : . 2. BAT (30) : Akım giriş ucu. 4.

ikaz sargıları arasında elektro manyetik alan meydana getirerek dönme hareketini sağlar.kollektör ve milden meydana gelir. Diğer ucunda da sargılar ve kollektör bulunur. kalın bakır telden yapılır ve yalıtılmış olarak kollektör dilimlerine lehimlenir. Endüvi mili ön ve arka kapaklar üzerinde burçlarla yataklanır. aküden aldığı elektrik enerjisini mekanik enerjiye çevirerek volanın dönmesini sağlar. İç yüzeyine ikaz sargıları ve pabuçları takılır. Demir nüvelerin (pabuçların) üzerine ikaz sargıları (manyetik alan bobini) sarılmıştır. Yalıtılmış fırçalar kalın bir iletkenle birbirine bağlanarak ikaz sargıları çıkışındaki gerilim dengelenir. Yapı bakımından şarj dinamolarına benzetilen marş motorları seri motorlardır. Sargısı olsun veya olmasın 4 pabuçlu marş motorlarında 4 fırça (kömür) vardır. Endüvi sargıları. Bunun için de endüvi sargıları lama şeklindeki çok düşük dirençli kalın bakır tellerden yapılmıştır. İkaz sargıları bazılarında sadece 2’ si üzerinden geçer. marş motoru gövdesi içine yerleştirilmiştir. ek yeri kaynakla birleştirilir. Marş motorlarında maximum gücü verecek akımın. Böylece fırçalar iyi temas etmediği zaman meydana gelebilecek arklar bunun sayesinde kollektörün yanmasını önler. Sargıların birer ucu akım giriş ucuna lehimlenir. Diğer uçları ise yalıtılmış fırçalara bağlanarak ikaz sargılarından gelen akımın seri olarak endüvi sargılarından da geçmesi sağlanır. sargı. endüvi milinin .Gövde ve Kapaklar : Gövde kalın demir saçtan kıvrılıp. Boş olan pabuçlarda ise etki oluşarak mıknatıslanma meydana gelir. Üzerinde kömürlerin çalıştığı parçadır. Üzerinden akım geçtiği sürece elektro-manyetik alan meydana getirirler. Marş motorunun başlıca parçaları : 1). Endüvi. Aksi halde hızları sürekli olarak artıp ambele olurlar. aralarında fiber bulunan bakır dilimlerinden oluşur ve mil üzerinde sıkı geçme olarak takılır.İkaz sargıları ve Pabuçları : İkaz sargıları.Görevi : Motorun ilk çalışmasında. ısı meydana getirmeden sargılardan geçmesi istenir. Kullanılan kalın tel ile ikaz sargılarının iç direnci düşük tutulmuş ve marş motorunun gücü de istenilen seviyeye çıkartılmıştır. Kollektör. Ön kapak.Endüvi : Endüvi. İkaz sargıları karşılıklı olarak sarılarak (N) ve (S) kutuplar yaratılır. Demir nüveler marş motoru gövdesine vidalanarak bağlanır. Bunlardan 2’ si yalıtılmış 2’ side şasi fırçasıdır. Daha sonra bunların üzeri bantlanarak yalıtılır. Marş motorlarında genellikle 4 pabuç bulunur. Yüksüz olarak uzun süre çalıştırılamazlar. 3. 2). Milin frezeli ucuna kavrama tertibatı takılır.

Dizel motorlu araçlarda ise ayrı bir . endüviyi yataklamanın yanı sıra kömür yuvalarını ve yaylarını taşır. benzinli motorların hemen hemen hepsinde kontak anahtarı üstündedir. volan dişlisinden kolaylıkla ayrılmasını sağlar. Marş dişlisi ile volan dişlisinin kavraşmasını kolaylaştırır. endüvinin dönme hareketini üzerinde bulunan marş dişlisi yardımıyla volana iletir.Arka kapak. Selenoid ve manyetik tip olmak üzere iki çeşittir. motor çalıştıktan sonra endüvinin yüksek devirle dönmesini önlemek ve volan dişlisi ile marş dişlisinin kolaylıkla birbirinden ayrılmasını sağlamaktır.Marş Şalteri ve Kavrama Tertibatı : Marş şalteri. Motor çalıştıktan sonra marş dişlisinin. Marş Düğmesi (Marş Butonu) : Marş düğmesi. Ters yönde ise boşa dönerek hareketin marş motoruna geçişini önler. Bundan amaç. en kısa yoldan marş motoruna ulaşmasını sağlar. marş dişlisinin volanı motor dönüş yönünde dönmesini sağlar. Marş motorunun çalışması için gerekli akımın . 4. Tek yönlü kavrama.yataklanmasını ve marş motorunun motora bağlanmasını sağlar. Kavrama tertibatı.

İletkenlerin etrafındaki manyetik alanlar. serbest duran iletkenden akım geçirilecek olursa iletken hareket eder. Bunun nedeni. daimi bir mıknatısın (N) ve (S) kutupları arasına yerleştirilirse. diğer tarafta ise (yönlerin aynı olması sebebiyle) sıkışarak kuvvetlenmiş bir manyetik alan grubu meydana gelir. Bu iletkenin bir tarafında (zıt yön sebebiyle) açılarak zayıflamış olan manyetik alan. akımın çerçevenin her iki tarafından farklı yönlerde geçmesidir. orta eksenden yataklanmış (U) şeklinde tel kullanmak gerekir. Bir daimi mıknatısın kutupları arasına yerleştirilen bir tel çerçeve. (N) ve (S) kutupları arasındaki manyetik hatların geçiş yolunu bozar ve iletkenlerin birer kenarlarında toplanmasına neden olur. Aynı zamanda iletkene her durumda akım verebilmek için uçlarına kollektör ve sabit fırça tertibatı eklenir. selenoid bağlantı ucudur.Bu döner sistem endüvidir. Manyetik alan lastiği düz bir hatta çekmeye çalışan kuvvettir. Böylece mıknatıs ile telin manyetik kuvvet çizgilerinin kesişmesiyle. Kontak anahtarı üzerinde St veya 50 numaralı uç. endüvinin 1800’ lik dönüşünden sonra sargıdan geçen akım yönü değişir. iletkenden geçen akımın manyetik kuvvet çizgisi birbiriyle çakışır. Bunun sonucu olarak tel çerçeve saat ibresi yönünde döner.eşit ve zıt kuvvetler doğar. Manyetik alanı uzatılan bir lastik gibi düşünebiliriz.düğme olarak yer alır. MARŞ MOTORU ÇEŞİTLERİ : . Eğer iletkenlerdeki bu olayı marş motoruna uyacak şekilde düzenlemek istersek. Marş motorunun çalışma prensibi “Sabit bir manyetik alan içinde. Doğru zamanlamayla bir kollektör kullanarak akımın geçiş yönünün alternatif olarak değiştirilmesi endüvinin devamlı olarak aynı yönde dönmesini sağlayacaktır. Batarya akımı endüvi sargılarında ok yönünde dolaşır. Buda endüviyi döndürür. MARŞ MOTORLARININ ÇALIŞMA PRENSİBİ : Eğer bir iletken.” diye ifade edilebilir. akım uygulandığında dönmeye başlayacaktır.

3.Ters bendiks tip marş motorları.Düz bendiks tip marş motorları. Marş motoru dönmeye devam ettiği sürece marş dişlisi volan üzerinden motoru çevirir.Selenoidli. Kavraşma atalet prensibine göre gerçekleşir. Marş motoru dönmeye başladığı anda marş dişlisi ileriye doğru kayarak volan dişlisi ile kavraşır. batarya akımı her iki sargıdan geçer.Adi boşaltıcı tip marş motorları. Tertibatta bulunan bendiks yayı ilk kavraşma esnasında doğan darbeyi üzerine alarak kavraşmanın daha sarsıntısız olmasını sağlar. Sargıların ikisi birlikte akım alırlar. Günümüz araçlarında en çok kullanılan marş motorudur.Kavrama tertibatları. 3. Tel kesitleri ince olan tutucu sargı az.Selenoidli boşaltıcı marş motorları. Selenoidlerin içerisinde bir demir nüve vardır ve bu nüveye sürücü kol bağlanır. 2. . Bendiks marş motorlarında marş dişlisi endüvi mili üzerinde rahatlıkla hareket eden kayıcı manşon üzerindedir. Dişli üzerindeki dengeyi bozacak şekilde ağırlık bulunur. Sargılardan kalın kesitli olanına çekici sargı denir ve selenoidin marş motoru terminaline bağlanarak marş motorundan devresini tamamlar. Marş motorunun üzerinde selenoid dediğimiz bir şalter vardır. Nüvenin etrafında ise tel kesitleri farklı olan çekici ve tutucu sargılar vardır. Düz bendiks tipine marş dişlisi dışa doğru açılarak kavraşır. İnce sargı ise tutucu sargıdır ve selenoid gövdesinden şasi yaparak devresini tamamlar. 2. Ters bendikste kavraşma dıştan içe doğru gerçekleşir. a). Kavramalı bendikste tipinde ise marş dişlisine kavrama tertibatı eklenmiştir. Boşaltıcı Tip Marş Motorları : 1. tel kesiti kalın olan çekici sargı fazla manyetik alan . kullanılan şalterler ve hareket şekillerine göre isimlendirilen marş motorları çeşitleri şunlardır.Bendiks Tip Marş Motorları : 1.Röle selenoidli marş motorları. Marş yapıldığında. b).Kavramalı bendiks tip marş motorları.

Röle marş motorunun kolay çalıştırılabilmesini ve emniyetli çalışmasını sağlar. diğer taraftan selenoid köprüsünü iterek kontakları birleştirir. Çekici sargı nüveyi çektiği anda bir taraftan sürücü kol yardımıyla marş dişlisini kavraştırır. Kontak .meydana getirir. otobüs gibi büyük araçlarda kullanılan Dayer tipi marş motorlarında marş dişlisinin volana çarpması engellenmiştir. Batarya akımı marş motoruna giderek motoru çalıştırır.Dayer Tipi Marş Motorları Kamyon. Röleli tipte ise selenoide emniyet açısından bir röle ilave edilmiştir. c). Kontak anahtarı bırakıldığında çekici ve tutucu bobinler birbirine zıt manyetik alanlar meydana getireceği için yay nüveyi geri çeker ve kontakları açar. Tutucu bobin ise sadece nüveyi bu durumda tutmaya yarar.

Sürme Endüvili Marş Motorları. Büyük araçlarda kullanılan sürme endüvili marş motorlarında akım önce çekici ve tutucu sargılara gelir. Kavraşma gerçekleştikten sonra kontaklar birleşerek marş motoru sargılarına akım gider. Sargılarda oluşan manyetik alan endüvinin komple ileri doğru hareket etmesine neden olur. Kavraşma gerçekleştiği anda kollektördeki şalteri serbest bırakarak ikaz sargılarına akım verir. Marş devresindeki akım kesildiğinde geri getirme yayı endüviyi tekrar eski yerine getirir. Motor çalışmaya başladıktan sonra volan marş dişlisini hızla geriye doğru iterek tahdit kanalına oturtur. çekici sargı ve ikaz sargısı olmak üzere üç çeşit sargı vardır. MARŞ SİSTEMİNİN BAKIMI : . Endüvi ileri doğru giderek marş dişlisini volanla kavraştırır.anahtarından akım selenoide geldiğinde göbek kontakları birleştirmeden çatal aracılığıyla önce marş dişlisini volanla kavraştırır. Gövdede tutucu sargı. d). Sürme endüvili marş motorları yapı itibariyle diğer marş motorlarından biraz farklıdır. Motor çalışmaya başladığında marş dişlisini geri doğru iter.

Akü arızalı veya şarjsızdır. MARŞ MOTORLARINDA PERİYODİK BAKIM : Marş motorlarında periyodik bakım daha uzun ömürlü ve istenmeyen arızalara meydan vermemek için gereklidir. marş süresince dakikada 100 ila 120 devirle dönmelidir.Marş sistemi 15 000 km. Yağdanlıkla kapaktaki yatak yağlanarak motor yerine monte edilip marş sisteminde gerilim düşmesi kontrol edilir. Bataryadaki (akü’de) elektrolit yoğunluğu. Marş motorlarında her 10 000 km. MARŞ SİSTEMİNDE ARIZA TESBİTİ : Marşa basıldığında hiç ses gelmiyorsa bağlantılar kontrol edilir. c).dilimlerin arasındaki boşluk ve izolasyonu sağlayan mikaların durumu gözden geçirilir. bağlantılar ve kablolar kontrol edilir. Gerekli kontroller yapıldıktan sonra farlar yanık vaziyette iken marşa basılır. Küçük bakımda :  Kablo bağlantıları gözden geçirilir. a).de küçük bakıma. Marş motorundan küçük bir tık sesi geliyor ama marş motoru çalışmıyorsa kontaklar kısa devre yapılır.  Marş motoru tesbit civataları sıkılır. Büyük bakımda Marş motoru tamamen sökülerek revizyondan geçirilir.de bir periyodik bakım aşağıdaki şekilde yapılmalıdır. Marş motorunun üzerindeki toz kapağı çıkartılarak fırçaların durumu ve yaylar kontrol edilir. kirli özelliğini kaybetmiş veya yerinden çıkmıştır.de büyük bakıma alınır. b). Kollektör yüzeyi. Aşınmış fırça söz konusu ise marş motoru sökülerek fırçalar değiştirilmelidir. Kısa devre yapıldığında marş motoru çalışıyorsa selenoid.sıkılır.temizlenir. MARŞ SİSTEMİ ARIZALARI : Motor.Marş motoru arızalıdır. d). Marşa basıldığında motor hiç dönmüyor veya çok döndürüyor ise muhtemel sebepler şunlardır. çalışmıyorsa marş motoru da arızalı veya akım gelmiyordur. Daha sonra ağzı yumuşak bir mengeneye bağlanan marş motoru boşta iki-üç defa çalıştırılarak motorun çalışması kontrol edilir.Marş motoru kablo bağlantıları gevşek. Marş motoru yavaş dönüyorsa farlar yakılarak marşa basılır.  Marş kömürleri ve kollektör yüzeyi kontrol edilir. Lambalarda hiç değişiklik yoksa sistemde direnç vardır. Arıza tespiti farlarla yapılır. Lambalarda sönme fazla olmuyor ise sistem normaldir. Lambalar anormal derecede ışık şiddetini kaybediyorsa batarya şarjsız demektir. 45 000 km. Marş motoru basınçlı hava ile temizlenir. Marş devrinin belirtilen devirden düşük olması motorun zor çalışmasına veya hiç çalışmamasına neden olur. MARŞ MOTORLARINDA PERİYODİK SÖKME: .Marş düğmesi (kontak anahtarı) veya solenoid arızalıdır.

5 mm.Endüvi. Endüvi sargılarında devre kontrolü kollektör dilimleri tam karşılayacak şekilde bataryaya bağlanan seri lamba ile kontrol edilir. -Kollektör yüzeyi kirlenmi. Değişmesi gereken parçalar değiştirilir. -İkaz sargılarında veya endüvi sargılarında kısa devre veya şasi vardır. kısa devre ve direnç kontrolü yapılır. Şeridin çıkardığı ses değiştiğin de lambanın tam karşısındaki sargılarda kısa devre olduğu sonucuna varılır. kömür baskı yayları basıncını kaybetmiş veya kırılmıştır. dilimlerin araları yaklaşık olarak yarım mm boşaltılır. Bu kontroller endüktör sargıları içinde tekrarlanır. Endüvi ve lehimler kontrol edilerek kollektör gerekiyorsa tornalanıp. Şasi kontrolünde seri lambanın bir ucu kollektöre diğer ucu ise gövdeye değdirilir. Kısa devre kontrolünde endüvi. aşağıda olmalıdır) -Endüvi sargıları kopmuş veya kollektör üzerinden lehimi atmıştır. Elektiriki Kontroller : Endüvi. Aşınmış fırçalar ve sertliği azalmış yaylar değiştirilir.burçların. Fiziki Kontroller : Kapakların. 2-Marş motoru az akım çekiyor: -Kömürler aşınmıştır. Marş motorları gerekli tamir ve bakım işleminden sonra sökme sırasında tam tersi işlem yapılarak tekrar toplanır. endüktör sargıları ve hız kavramaları izolasyonu zayıflatacak gres giderici solvent veya başka metodlarla temizlenmemelidir. Kontrol aleti çalıştırılarak endüvi yavaş yavaş çevrilir. Daha sonra çatal kavrama tertibatından ayrılarak kavrama ile birlikte endüvi çıkartılır.fırçaların ve yayların durumuna bakılır. endüvi kontrol aletine yerleştirilip üst kısmına saç lama konulur. MARŞ MOTORUNUN SÖKÜLÜP TAKILMASI : Marş motoru ağzı yumuşak bir mengeneye bağlanır. -İkaz sargıları ekleri gevşemiştir. devre sağlamlık kontrolü. Toz kapağı ve tespit vidaları mil üzerindeki segman çıkartılır. Sargıların tek tek çektikleri akım ölçülerek direnç kontrolü yapılır. (Kollektör dilimleri arasımdaki fiberler yüzeyden 0. . -Marş şalteri kontakları düzgün basmıyor veya yanmıştır. Daha sonra parçalar üzerinde fiziki ve elektriki kontrol yapılmalıdır. MARŞ MOTORU ARIZALARI : 1-Marş motoru fazla akım çekiyor : -Endüvi mili burçları aşınmıştır. Daha sonra selenoid dağıtılır.Marş motorları arıza sözkonusu olmasa dahi 45 000 km ile 50 000 km arasında komple sökülerek temizlenmesi gereken yerler temizlenir. Parçalar gaz yağı veya benzinle yıkanabilir. Marş dişlisinin dişleri ve hareketi kontrol edilir. Kapak çıkarıldıktan sonra fırçalar yaylardan kurtarılıp pozitif fırçalar taşıyıcıdan ayırt edildikten sonra tabla dışarı alınır. İkaz sargılarını selenoide bağlayan kablolar sökülüp gövde çıkartılır. endüktör sargıları ve şalterlerde şasi kontrolü. bozulmuş veya fiberler yüzeye çıkmıştır. Kırık dişliler değiştirilir. Endüvi çıkartıldıktan sonra marş dişlisi endüviden çıkartılır. Devre kontrolünde seri lamba yanarken şasi kontrolünde lamba yanmamalıdır.

-Solenoid sargıları aşınmıştır. . -Marş dişlisi aşınmıştır. -Volan dişlisi aşınmıştır.3-Marş motoru çalışıyor fakat motoru döndürmüyor : -Tek yönlü kavrama kolu bozuktur. 4-Marş motoru bazen basıyor bazen basmıyor : -Kollektör fiberleri yüzeyine çıkmıştır.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful