İçindekiler

:
Marş sistemi : a).Sistemin Görevi, b).Marş sistemi ana parçaları, Marş Motoru : a).Marş motorunun başlıca parçaları b).Marş motorlarının çalışma prensibi. c).Marş motoru çeşitleri. Marş Sisteminin Bakımı : Marş Sisteminde Arıza Tesbiti : Marş Sistemi Arızaları : Marş Motorunda Periyodik Bakım : Marş Motorlarında Periyodik Sökme : Marş Motorunun Sökülüp Takılması : Marş Motoru Arızaları : Kaynaklar : 1. 4.Yıl Oto Motor Tamirciliği (Motor Yardımcı Sistemleri) Ankara Üniversitesi Yayınları İrfan ÖZLÜ 2. Motorlu Taşıt Tekniği MEB Yayınları Wilfried STAUDT 3. Termik Motorlar Ankara Üniversitesi Yayınları Prof.Dr.Ahmet SARAL 4. Oto Elektrik Sistemi Soma Çıraklık Eğitim Merkezi Yayını Bilal KARAKAYALI

MARŞ SİSTEMİ

:

Marş motoru veya starter motoru adını verdiğimiz bu motor. Selenoid veya marş şalteri. IGN : Bobin ve gösterge ucu. Marş Motoru. 4. İster benzinli olsun.SİSTEMİN GÖREVİ : İçten yanmalı motorlarda ilk hareketi vermektir. Marş anahtarı. dayer. Marş Sistemi Devre Şeması -Batarya (akü) marş motoruna mümkün olduğu kadar kısa ve kalın kablo ile birleştirilmelidir. BAT (30) : Akım giriş ucu.MARŞ SİSTEMİ ANA PARÇALARI : 1. 2. ST : Selenoidli sistemlerde marş selenoidine. Daha sonra elektrik motorları kullanılmaya başlanmıştır. Otomobil motorlarında kullanılan kontak anahtarları bazı farklılıklar göstermekle birlikte genellikle üzerlerinde şu uçlar bulunur. -Marş sistemlerinde kontak anahtarından sonra manyetik şalter veya marş motoru. ACC (15) : Kontaktan akım alan alıcılar. kullanılan motorun cinsine göre yer alır. 3. bendiks. sürme endüvili tipi motorlarda manyetik marş şalterleri tercih edilir. İlk imal edilen araçlarda bu devir krank milinin ön tarafına takılan bir kol ile veya motorun dış kısmında bulunan kasnak yardımıyla sağlanmakta idi.ister dizel olsun bütün otomobil motorlarının ilk harekete geçebilmeleri için harici bir kuvvetle. MARŞ MOTORU : . benzinli araçlarda 80-100 dev/dakika. elektrik enerjisini hareket enerjisine çevirerek motora ilk hareketini vermektedir. dizel araçlarda 100-150 dev/dakika civarında döndürülmeleri gerekmektedir. (Akü). Batarya. B).A). Motorsiklet motoru gibi küçük motorlarda ise pedalla ilk hareket veriliyordu. Boşaltıcı tip marş motorlarında mekanik marş şalteri veya selenoid.

aralarında fiber bulunan bakır dilimlerinden oluşur ve mil üzerinde sıkı geçme olarak takılır. Endüvi sargıları. Demir nüveler marş motoru gövdesine vidalanarak bağlanır. Sargıların birer ucu akım giriş ucuna lehimlenir.Görevi : Motorun ilk çalışmasında. endüvi milinin . Endüvi. Kullanılan kalın tel ile ikaz sargılarının iç direnci düşük tutulmuş ve marş motorunun gücü de istenilen seviyeye çıkartılmıştır.Gövde ve Kapaklar : Gövde kalın demir saçtan kıvrılıp. ısı meydana getirmeden sargılardan geçmesi istenir. Kollektör. Ön kapak. Bunlardan 2’ si yalıtılmış 2’ side şasi fırçasıdır. sargı. Yalıtılmış fırçalar kalın bir iletkenle birbirine bağlanarak ikaz sargıları çıkışındaki gerilim dengelenir. Endüvi mili ön ve arka kapaklar üzerinde burçlarla yataklanır. Marş motorlarında genellikle 4 pabuç bulunur. 2). İkaz sargıları bazılarında sadece 2’ si üzerinden geçer. ek yeri kaynakla birleştirilir. Sargısı olsun veya olmasın 4 pabuçlu marş motorlarında 4 fırça (kömür) vardır. Böylece fırçalar iyi temas etmediği zaman meydana gelebilecek arklar bunun sayesinde kollektörün yanmasını önler. Yapı bakımından şarj dinamolarına benzetilen marş motorları seri motorlardır.Endüvi : Endüvi. Marş motorunun başlıca parçaları : 1). marş motoru gövdesi içine yerleştirilmiştir. İkaz sargıları karşılıklı olarak sarılarak (N) ve (S) kutuplar yaratılır.İkaz sargıları ve Pabuçları : İkaz sargıları. ikaz sargıları arasında elektro manyetik alan meydana getirerek dönme hareketini sağlar. Üzerinde kömürlerin çalıştığı parçadır. Yüksüz olarak uzun süre çalıştırılamazlar. kalın bakır telden yapılır ve yalıtılmış olarak kollektör dilimlerine lehimlenir. Diğer uçları ise yalıtılmış fırçalara bağlanarak ikaz sargılarından gelen akımın seri olarak endüvi sargılarından da geçmesi sağlanır. Milin frezeli ucuna kavrama tertibatı takılır. Boş olan pabuçlarda ise etki oluşarak mıknatıslanma meydana gelir. Diğer ucunda da sargılar ve kollektör bulunur. Marş motorlarında maximum gücü verecek akımın. Bunun için de endüvi sargıları lama şeklindeki çok düşük dirençli kalın bakır tellerden yapılmıştır. Üzerinden akım geçtiği sürece elektro-manyetik alan meydana getirirler. Daha sonra bunların üzeri bantlanarak yalıtılır. 3. aküden aldığı elektrik enerjisini mekanik enerjiye çevirerek volanın dönmesini sağlar. Aksi halde hızları sürekli olarak artıp ambele olurlar. İç yüzeyine ikaz sargıları ve pabuçları takılır.kollektör ve milden meydana gelir. Demir nüvelerin (pabuçların) üzerine ikaz sargıları (manyetik alan bobini) sarılmıştır.

Marş Şalteri ve Kavrama Tertibatı : Marş şalteri. 4. marş dişlisinin volanı motor dönüş yönünde dönmesini sağlar.Arka kapak. Kavrama tertibatı. Marş motorunun çalışması için gerekli akımın . Selenoid ve manyetik tip olmak üzere iki çeşittir. Marş Düğmesi (Marş Butonu) : Marş düğmesi. endüvinin dönme hareketini üzerinde bulunan marş dişlisi yardımıyla volana iletir. benzinli motorların hemen hemen hepsinde kontak anahtarı üstündedir. Marş dişlisi ile volan dişlisinin kavraşmasını kolaylaştırır. motor çalıştıktan sonra endüvinin yüksek devirle dönmesini önlemek ve volan dişlisi ile marş dişlisinin kolaylıkla birbirinden ayrılmasını sağlamaktır. Ters yönde ise boşa dönerek hareketin marş motoruna geçişini önler. Dizel motorlu araçlarda ise ayrı bir . volan dişlisinden kolaylıkla ayrılmasını sağlar. Bundan amaç. en kısa yoldan marş motoruna ulaşmasını sağlar. Motor çalıştıktan sonra marş dişlisinin. Tek yönlü kavrama.yataklanmasını ve marş motorunun motora bağlanmasını sağlar. endüviyi yataklamanın yanı sıra kömür yuvalarını ve yaylarını taşır.

Buda endüviyi döndürür. Marş motorunun çalışma prensibi “Sabit bir manyetik alan içinde. endüvinin 1800’ lik dönüşünden sonra sargıdan geçen akım yönü değişir. Manyetik alanı uzatılan bir lastik gibi düşünebiliriz. orta eksenden yataklanmış (U) şeklinde tel kullanmak gerekir.” diye ifade edilebilir. Bir daimi mıknatısın kutupları arasına yerleştirilen bir tel çerçeve. serbest duran iletkenden akım geçirilecek olursa iletken hareket eder. akım uygulandığında dönmeye başlayacaktır. Aynı zamanda iletkene her durumda akım verebilmek için uçlarına kollektör ve sabit fırça tertibatı eklenir. Kontak anahtarı üzerinde St veya 50 numaralı uç.eşit ve zıt kuvvetler doğar.düğme olarak yer alır. Böylece mıknatıs ile telin manyetik kuvvet çizgilerinin kesişmesiyle. Bunun sonucu olarak tel çerçeve saat ibresi yönünde döner. (N) ve (S) kutupları arasındaki manyetik hatların geçiş yolunu bozar ve iletkenlerin birer kenarlarında toplanmasına neden olur. selenoid bağlantı ucudur. daimi bir mıknatısın (N) ve (S) kutupları arasına yerleştirilirse. iletkenden geçen akımın manyetik kuvvet çizgisi birbiriyle çakışır. Eğer iletkenlerdeki bu olayı marş motoruna uyacak şekilde düzenlemek istersek. Batarya akımı endüvi sargılarında ok yönünde dolaşır. MARŞ MOTORU ÇEŞİTLERİ : . İletkenlerin etrafındaki manyetik alanlar. Doğru zamanlamayla bir kollektör kullanarak akımın geçiş yönünün alternatif olarak değiştirilmesi endüvinin devamlı olarak aynı yönde dönmesini sağlayacaktır. Manyetik alan lastiği düz bir hatta çekmeye çalışan kuvvettir. Bu iletkenin bir tarafında (zıt yön sebebiyle) açılarak zayıflamış olan manyetik alan. Bunun nedeni. diğer tarafta ise (yönlerin aynı olması sebebiyle) sıkışarak kuvvetlenmiş bir manyetik alan grubu meydana gelir.Bu döner sistem endüvidir. akımın çerçevenin her iki tarafından farklı yönlerde geçmesidir. MARŞ MOTORLARININ ÇALIŞMA PRENSİBİ : Eğer bir iletken.

Dişli üzerindeki dengeyi bozacak şekilde ağırlık bulunur.Selenoidli. Marş yapıldığında.Bendiks Tip Marş Motorları : 1. Tertibatta bulunan bendiks yayı ilk kavraşma esnasında doğan darbeyi üzerine alarak kavraşmanın daha sarsıntısız olmasını sağlar. Boşaltıcı Tip Marş Motorları : 1. b). Marş motoru dönmeye başladığı anda marş dişlisi ileriye doğru kayarak volan dişlisi ile kavraşır.Selenoidli boşaltıcı marş motorları. kullanılan şalterler ve hareket şekillerine göre isimlendirilen marş motorları çeşitleri şunlardır. Günümüz araçlarında en çok kullanılan marş motorudur. Selenoidlerin içerisinde bir demir nüve vardır ve bu nüveye sürücü kol bağlanır. İnce sargı ise tutucu sargıdır ve selenoid gövdesinden şasi yaparak devresini tamamlar. Düz bendiks tipine marş dişlisi dışa doğru açılarak kavraşır. Kavramalı bendikste tipinde ise marş dişlisine kavrama tertibatı eklenmiştir.Ters bendiks tip marş motorları. 3. Kavraşma atalet prensibine göre gerçekleşir. 2. Tel kesitleri ince olan tutucu sargı az. 3. Marş motorunun üzerinde selenoid dediğimiz bir şalter vardır.Düz bendiks tip marş motorları. Sargılardan kalın kesitli olanına çekici sargı denir ve selenoidin marş motoru terminaline bağlanarak marş motorundan devresini tamamlar. 2. a). Marş motoru dönmeye devam ettiği sürece marş dişlisi volan üzerinden motoru çevirir.Kavramalı bendiks tip marş motorları. Sargıların ikisi birlikte akım alırlar.Adi boşaltıcı tip marş motorları. Bendiks marş motorlarında marş dişlisi endüvi mili üzerinde rahatlıkla hareket eden kayıcı manşon üzerindedir.Röle selenoidli marş motorları. tel kesiti kalın olan çekici sargı fazla manyetik alan . Ters bendikste kavraşma dıştan içe doğru gerçekleşir. . Nüvenin etrafında ise tel kesitleri farklı olan çekici ve tutucu sargılar vardır.Kavrama tertibatları. batarya akımı her iki sargıdan geçer.

Batarya akımı marş motoruna giderek motoru çalıştırır. Tutucu bobin ise sadece nüveyi bu durumda tutmaya yarar. Çekici sargı nüveyi çektiği anda bir taraftan sürücü kol yardımıyla marş dişlisini kavraştırır. Kontak . Röleli tipte ise selenoide emniyet açısından bir röle ilave edilmiştir.Dayer Tipi Marş Motorları Kamyon. Kontak anahtarı bırakıldığında çekici ve tutucu bobinler birbirine zıt manyetik alanlar meydana getireceği için yay nüveyi geri çeker ve kontakları açar. Röle marş motorunun kolay çalıştırılabilmesini ve emniyetli çalışmasını sağlar. c).meydana getirir. diğer taraftan selenoid köprüsünü iterek kontakları birleştirir. otobüs gibi büyük araçlarda kullanılan Dayer tipi marş motorlarında marş dişlisinin volana çarpması engellenmiştir.

Marş devresindeki akım kesildiğinde geri getirme yayı endüviyi tekrar eski yerine getirir. Kavraşma gerçekleştiği anda kollektördeki şalteri serbest bırakarak ikaz sargılarına akım verir. MARŞ SİSTEMİNİN BAKIMI : .Sürme Endüvili Marş Motorları. Endüvi ileri doğru giderek marş dişlisini volanla kavraştırır. Sargılarda oluşan manyetik alan endüvinin komple ileri doğru hareket etmesine neden olur. çekici sargı ve ikaz sargısı olmak üzere üç çeşit sargı vardır. Kavraşma gerçekleştikten sonra kontaklar birleşerek marş motoru sargılarına akım gider. Sürme endüvili marş motorları yapı itibariyle diğer marş motorlarından biraz farklıdır.anahtarından akım selenoide geldiğinde göbek kontakları birleştirmeden çatal aracılığıyla önce marş dişlisini volanla kavraştırır. Büyük araçlarda kullanılan sürme endüvili marş motorlarında akım önce çekici ve tutucu sargılara gelir. Motor çalışmaya başladığında marş dişlisini geri doğru iter. Motor çalışmaya başladıktan sonra volan marş dişlisini hızla geriye doğru iterek tahdit kanalına oturtur. d). Gövdede tutucu sargı.

Arıza tespiti farlarla yapılır. kirli özelliğini kaybetmiş veya yerinden çıkmıştır.Marş motoru arızalıdır. MARŞ SİSTEMİ ARIZALARI : Motor. MARŞ MOTORLARINDA PERİYODİK SÖKME: . Bataryadaki (akü’de) elektrolit yoğunluğu. Marş devrinin belirtilen devirden düşük olması motorun zor çalışmasına veya hiç çalışmamasına neden olur. bağlantılar ve kablolar kontrol edilir. Lambalar anormal derecede ışık şiddetini kaybediyorsa batarya şarjsız demektir.de büyük bakıma alınır.  Marş kömürleri ve kollektör yüzeyi kontrol edilir. marş süresince dakikada 100 ila 120 devirle dönmelidir. Daha sonra ağzı yumuşak bir mengeneye bağlanan marş motoru boşta iki-üç defa çalıştırılarak motorun çalışması kontrol edilir.de küçük bakıma. Küçük bakımda :  Kablo bağlantıları gözden geçirilir. Marş motoru basınçlı hava ile temizlenir. Marş motorunun üzerindeki toz kapağı çıkartılarak fırçaların durumu ve yaylar kontrol edilir. Gerekli kontroller yapıldıktan sonra farlar yanık vaziyette iken marşa basılır. a). çalışmıyorsa marş motoru da arızalı veya akım gelmiyordur. Kollektör yüzeyi. b). Marş motorlarında her 10 000 km.dilimlerin arasındaki boşluk ve izolasyonu sağlayan mikaların durumu gözden geçirilir.Marş düğmesi (kontak anahtarı) veya solenoid arızalıdır. 45 000 km. c). Akü arızalı veya şarjsızdır. Lambalarda sönme fazla olmuyor ise sistem normaldir.de bir periyodik bakım aşağıdaki şekilde yapılmalıdır. MARŞ SİSTEMİNDE ARIZA TESBİTİ : Marşa basıldığında hiç ses gelmiyorsa bağlantılar kontrol edilir. MARŞ MOTORLARINDA PERİYODİK BAKIM : Marş motorlarında periyodik bakım daha uzun ömürlü ve istenmeyen arızalara meydan vermemek için gereklidir.sıkılır. Büyük bakımda Marş motoru tamamen sökülerek revizyondan geçirilir.  Marş motoru tesbit civataları sıkılır. Aşınmış fırça söz konusu ise marş motoru sökülerek fırçalar değiştirilmelidir. Marşa basıldığında motor hiç dönmüyor veya çok döndürüyor ise muhtemel sebepler şunlardır. Marş motoru yavaş dönüyorsa farlar yakılarak marşa basılır. Lambalarda hiç değişiklik yoksa sistemde direnç vardır. Marş motorundan küçük bir tık sesi geliyor ama marş motoru çalışmıyorsa kontaklar kısa devre yapılır. d). Kısa devre yapıldığında marş motoru çalışıyorsa selenoid.temizlenir.Marş sistemi 15 000 km. Yağdanlıkla kapaktaki yatak yağlanarak motor yerine monte edilip marş sisteminde gerilim düşmesi kontrol edilir.Marş motoru kablo bağlantıları gevşek.

Şeridin çıkardığı ses değiştiğin de lambanın tam karşısındaki sargılarda kısa devre olduğu sonucuna varılır. Kısa devre kontrolünde endüvi. (Kollektör dilimleri arasımdaki fiberler yüzeyden 0. Kırık dişliler değiştirilir. MARŞ MOTORUNUN SÖKÜLÜP TAKILMASI : Marş motoru ağzı yumuşak bir mengeneye bağlanır. 2-Marş motoru az akım çekiyor: -Kömürler aşınmıştır. Devre kontrolünde seri lamba yanarken şasi kontrolünde lamba yanmamalıdır. Daha sonra parçalar üzerinde fiziki ve elektriki kontrol yapılmalıdır. Daha sonra çatal kavrama tertibatından ayrılarak kavrama ile birlikte endüvi çıkartılır.burçların. MARŞ MOTORU ARIZALARI : 1-Marş motoru fazla akım çekiyor : -Endüvi mili burçları aşınmıştır.Marş motorları arıza sözkonusu olmasa dahi 45 000 km ile 50 000 km arasında komple sökülerek temizlenmesi gereken yerler temizlenir. Kontrol aleti çalıştırılarak endüvi yavaş yavaş çevrilir. endüktör sargıları ve şalterlerde şasi kontrolü. Kapak çıkarıldıktan sonra fırçalar yaylardan kurtarılıp pozitif fırçalar taşıyıcıdan ayırt edildikten sonra tabla dışarı alınır. -İkaz sargılarında veya endüvi sargılarında kısa devre veya şasi vardır. -İkaz sargıları ekleri gevşemiştir. -Kollektör yüzeyi kirlenmi. aşağıda olmalıdır) -Endüvi sargıları kopmuş veya kollektör üzerinden lehimi atmıştır. endüvi kontrol aletine yerleştirilip üst kısmına saç lama konulur. endüktör sargıları ve hız kavramaları izolasyonu zayıflatacak gres giderici solvent veya başka metodlarla temizlenmemelidir. Aşınmış fırçalar ve sertliği azalmış yaylar değiştirilir. Şasi kontrolünde seri lambanın bir ucu kollektöre diğer ucu ise gövdeye değdirilir. dilimlerin araları yaklaşık olarak yarım mm boşaltılır. Daha sonra selenoid dağıtılır. kısa devre ve direnç kontrolü yapılır. Endüvi sargılarında devre kontrolü kollektör dilimleri tam karşılayacak şekilde bataryaya bağlanan seri lamba ile kontrol edilir. bozulmuş veya fiberler yüzeye çıkmıştır.5 mm. Elektiriki Kontroller : Endüvi. kömür baskı yayları basıncını kaybetmiş veya kırılmıştır. Marş motorları gerekli tamir ve bakım işleminden sonra sökme sırasında tam tersi işlem yapılarak tekrar toplanır. İkaz sargılarını selenoide bağlayan kablolar sökülüp gövde çıkartılır. Marş dişlisinin dişleri ve hareketi kontrol edilir. -Marş şalteri kontakları düzgün basmıyor veya yanmıştır. Değişmesi gereken parçalar değiştirilir. . devre sağlamlık kontrolü. Parçalar gaz yağı veya benzinle yıkanabilir.Endüvi. Endüvi ve lehimler kontrol edilerek kollektör gerekiyorsa tornalanıp. Endüvi çıkartıldıktan sonra marş dişlisi endüviden çıkartılır.fırçaların ve yayların durumuna bakılır. Sargıların tek tek çektikleri akım ölçülerek direnç kontrolü yapılır. Fiziki Kontroller : Kapakların. Bu kontroller endüktör sargıları içinde tekrarlanır. Toz kapağı ve tespit vidaları mil üzerindeki segman çıkartılır.

4-Marş motoru bazen basıyor bazen basmıyor : -Kollektör fiberleri yüzeyine çıkmıştır.3-Marş motoru çalışıyor fakat motoru döndürmüyor : -Tek yönlü kavrama kolu bozuktur. -Solenoid sargıları aşınmıştır. . -Marş dişlisi aşınmıştır. -Volan dişlisi aşınmıştır.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful