P. 1
(Oto Elektrik) Marş Sistemi

(Oto Elektrik) Marş Sistemi

|Views: 163|Likes:
Yayınlayan: Ahmet Furkan

More info:

Published by: Ahmet Furkan on Feb 01, 2011
Telif Hakkı:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOC, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

05/10/2015

pdf

text

original

İçindekiler

:
Marş sistemi : a).Sistemin Görevi, b).Marş sistemi ana parçaları, Marş Motoru : a).Marş motorunun başlıca parçaları b).Marş motorlarının çalışma prensibi. c).Marş motoru çeşitleri. Marş Sisteminin Bakımı : Marş Sisteminde Arıza Tesbiti : Marş Sistemi Arızaları : Marş Motorunda Periyodik Bakım : Marş Motorlarında Periyodik Sökme : Marş Motorunun Sökülüp Takılması : Marş Motoru Arızaları : Kaynaklar : 1. 4.Yıl Oto Motor Tamirciliği (Motor Yardımcı Sistemleri) Ankara Üniversitesi Yayınları İrfan ÖZLÜ 2. Motorlu Taşıt Tekniği MEB Yayınları Wilfried STAUDT 3. Termik Motorlar Ankara Üniversitesi Yayınları Prof.Dr.Ahmet SARAL 4. Oto Elektrik Sistemi Soma Çıraklık Eğitim Merkezi Yayını Bilal KARAKAYALI

MARŞ SİSTEMİ

:

Marş anahtarı.SİSTEMİN GÖREVİ : İçten yanmalı motorlarda ilk hareketi vermektir. Marş motoru veya starter motoru adını verdiğimiz bu motor. ST : Selenoidli sistemlerde marş selenoidine.MARŞ SİSTEMİ ANA PARÇALARI : 1. MARŞ MOTORU : . Batarya. İster benzinli olsun. Marş Sistemi Devre Şeması -Batarya (akü) marş motoruna mümkün olduğu kadar kısa ve kalın kablo ile birleştirilmelidir. benzinli araçlarda 80-100 dev/dakika. kullanılan motorun cinsine göre yer alır. sürme endüvili tipi motorlarda manyetik marş şalterleri tercih edilir. BAT (30) : Akım giriş ucu. bendiks. Selenoid veya marş şalteri. (Akü). Marş Motoru. 3.ister dizel olsun bütün otomobil motorlarının ilk harekete geçebilmeleri için harici bir kuvvetle. Motorsiklet motoru gibi küçük motorlarda ise pedalla ilk hareket veriliyordu. 2. Otomobil motorlarında kullanılan kontak anahtarları bazı farklılıklar göstermekle birlikte genellikle üzerlerinde şu uçlar bulunur. IGN : Bobin ve gösterge ucu. 4. dayer. dizel araçlarda 100-150 dev/dakika civarında döndürülmeleri gerekmektedir. İlk imal edilen araçlarda bu devir krank milinin ön tarafına takılan bir kol ile veya motorun dış kısmında bulunan kasnak yardımıyla sağlanmakta idi. -Marş sistemlerinde kontak anahtarından sonra manyetik şalter veya marş motoru.A). ACC (15) : Kontaktan akım alan alıcılar. Boşaltıcı tip marş motorlarında mekanik marş şalteri veya selenoid. elektrik enerjisini hareket enerjisine çevirerek motora ilk hareketini vermektedir. Daha sonra elektrik motorları kullanılmaya başlanmıştır. B).

Bunun için de endüvi sargıları lama şeklindeki çok düşük dirençli kalın bakır tellerden yapılmıştır. İkaz sargıları bazılarında sadece 2’ si üzerinden geçer. İç yüzeyine ikaz sargıları ve pabuçları takılır. Endüvi mili ön ve arka kapaklar üzerinde burçlarla yataklanır. Üzerinde kömürlerin çalıştığı parçadır. Marş motorunun başlıca parçaları : 1). 2). ek yeri kaynakla birleştirilir. Marş motorlarında genellikle 4 pabuç bulunur. Demir nüveler marş motoru gövdesine vidalanarak bağlanır. Daha sonra bunların üzeri bantlanarak yalıtılır. Marş motorlarında maximum gücü verecek akımın. Sargısı olsun veya olmasın 4 pabuçlu marş motorlarında 4 fırça (kömür) vardır. marş motoru gövdesi içine yerleştirilmiştir. Bunlardan 2’ si yalıtılmış 2’ side şasi fırçasıdır. Aksi halde hızları sürekli olarak artıp ambele olurlar. Diğer uçları ise yalıtılmış fırçalara bağlanarak ikaz sargılarından gelen akımın seri olarak endüvi sargılarından da geçmesi sağlanır. Yalıtılmış fırçalar kalın bir iletkenle birbirine bağlanarak ikaz sargıları çıkışındaki gerilim dengelenir. 3. ikaz sargıları arasında elektro manyetik alan meydana getirerek dönme hareketini sağlar. Diğer ucunda da sargılar ve kollektör bulunur. Üzerinden akım geçtiği sürece elektro-manyetik alan meydana getirirler. kalın bakır telden yapılır ve yalıtılmış olarak kollektör dilimlerine lehimlenir. aralarında fiber bulunan bakır dilimlerinden oluşur ve mil üzerinde sıkı geçme olarak takılır. sargı. Yapı bakımından şarj dinamolarına benzetilen marş motorları seri motorlardır. aküden aldığı elektrik enerjisini mekanik enerjiye çevirerek volanın dönmesini sağlar.Görevi : Motorun ilk çalışmasında. Demir nüvelerin (pabuçların) üzerine ikaz sargıları (manyetik alan bobini) sarılmıştır.kollektör ve milden meydana gelir.Endüvi : Endüvi.Gövde ve Kapaklar : Gövde kalın demir saçtan kıvrılıp. Kullanılan kalın tel ile ikaz sargılarının iç direnci düşük tutulmuş ve marş motorunun gücü de istenilen seviyeye çıkartılmıştır. Ön kapak. Sargıların birer ucu akım giriş ucuna lehimlenir. Endüvi sargıları. Kollektör. Boş olan pabuçlarda ise etki oluşarak mıknatıslanma meydana gelir. Böylece fırçalar iyi temas etmediği zaman meydana gelebilecek arklar bunun sayesinde kollektörün yanmasını önler. endüvi milinin .İkaz sargıları ve Pabuçları : İkaz sargıları. ısı meydana getirmeden sargılardan geçmesi istenir. İkaz sargıları karşılıklı olarak sarılarak (N) ve (S) kutuplar yaratılır. Milin frezeli ucuna kavrama tertibatı takılır. Endüvi. Yüksüz olarak uzun süre çalıştırılamazlar.

Kavrama tertibatı. Dizel motorlu araçlarda ise ayrı bir . volan dişlisinden kolaylıkla ayrılmasını sağlar. motor çalıştıktan sonra endüvinin yüksek devirle dönmesini önlemek ve volan dişlisi ile marş dişlisinin kolaylıkla birbirinden ayrılmasını sağlamaktır. Motor çalıştıktan sonra marş dişlisinin. Ters yönde ise boşa dönerek hareketin marş motoruna geçişini önler. benzinli motorların hemen hemen hepsinde kontak anahtarı üstündedir. en kısa yoldan marş motoruna ulaşmasını sağlar. Marş dişlisi ile volan dişlisinin kavraşmasını kolaylaştırır. Marş Düğmesi (Marş Butonu) : Marş düğmesi. Marş motorunun çalışması için gerekli akımın . endüvinin dönme hareketini üzerinde bulunan marş dişlisi yardımıyla volana iletir. endüviyi yataklamanın yanı sıra kömür yuvalarını ve yaylarını taşır. Bundan amaç. marş dişlisinin volanı motor dönüş yönünde dönmesini sağlar.Marş Şalteri ve Kavrama Tertibatı : Marş şalteri.yataklanmasını ve marş motorunun motora bağlanmasını sağlar.Arka kapak. Selenoid ve manyetik tip olmak üzere iki çeşittir. 4. Tek yönlü kavrama.

” diye ifade edilebilir. orta eksenden yataklanmış (U) şeklinde tel kullanmak gerekir. Doğru zamanlamayla bir kollektör kullanarak akımın geçiş yönünün alternatif olarak değiştirilmesi endüvinin devamlı olarak aynı yönde dönmesini sağlayacaktır. endüvinin 1800’ lik dönüşünden sonra sargıdan geçen akım yönü değişir.eşit ve zıt kuvvetler doğar.Bu döner sistem endüvidir. Manyetik alanı uzatılan bir lastik gibi düşünebiliriz. MARŞ MOTORU ÇEŞİTLERİ : . Batarya akımı endüvi sargılarında ok yönünde dolaşır.düğme olarak yer alır. iletkenden geçen akımın manyetik kuvvet çizgisi birbiriyle çakışır. akımın çerçevenin her iki tarafından farklı yönlerde geçmesidir. Marş motorunun çalışma prensibi “Sabit bir manyetik alan içinde. selenoid bağlantı ucudur. Buda endüviyi döndürür. diğer tarafta ise (yönlerin aynı olması sebebiyle) sıkışarak kuvvetlenmiş bir manyetik alan grubu meydana gelir. Bunun sonucu olarak tel çerçeve saat ibresi yönünde döner. daimi bir mıknatısın (N) ve (S) kutupları arasına yerleştirilirse. MARŞ MOTORLARININ ÇALIŞMA PRENSİBİ : Eğer bir iletken. (N) ve (S) kutupları arasındaki manyetik hatların geçiş yolunu bozar ve iletkenlerin birer kenarlarında toplanmasına neden olur. Kontak anahtarı üzerinde St veya 50 numaralı uç. Böylece mıknatıs ile telin manyetik kuvvet çizgilerinin kesişmesiyle. Bu iletkenin bir tarafında (zıt yön sebebiyle) açılarak zayıflamış olan manyetik alan. Eğer iletkenlerdeki bu olayı marş motoruna uyacak şekilde düzenlemek istersek. Bir daimi mıknatısın kutupları arasına yerleştirilen bir tel çerçeve. Manyetik alan lastiği düz bir hatta çekmeye çalışan kuvvettir. serbest duran iletkenden akım geçirilecek olursa iletken hareket eder. İletkenlerin etrafındaki manyetik alanlar. Bunun nedeni. akım uygulandığında dönmeye başlayacaktır. Aynı zamanda iletkene her durumda akım verebilmek için uçlarına kollektör ve sabit fırça tertibatı eklenir.

Dişli üzerindeki dengeyi bozacak şekilde ağırlık bulunur. Günümüz araçlarında en çok kullanılan marş motorudur.Kavrama tertibatları. Bendiks marş motorlarında marş dişlisi endüvi mili üzerinde rahatlıkla hareket eden kayıcı manşon üzerindedir. Ters bendikste kavraşma dıştan içe doğru gerçekleşir. Düz bendiks tipine marş dişlisi dışa doğru açılarak kavraşır. . Sargılardan kalın kesitli olanına çekici sargı denir ve selenoidin marş motoru terminaline bağlanarak marş motorundan devresini tamamlar. Marş motorunun üzerinde selenoid dediğimiz bir şalter vardır.Selenoidli boşaltıcı marş motorları.Ters bendiks tip marş motorları. Selenoidlerin içerisinde bir demir nüve vardır ve bu nüveye sürücü kol bağlanır. Tertibatta bulunan bendiks yayı ilk kavraşma esnasında doğan darbeyi üzerine alarak kavraşmanın daha sarsıntısız olmasını sağlar. Kavramalı bendikste tipinde ise marş dişlisine kavrama tertibatı eklenmiştir. Tel kesitleri ince olan tutucu sargı az. Marş motoru dönmeye devam ettiği sürece marş dişlisi volan üzerinden motoru çevirir. Boşaltıcı Tip Marş Motorları : 1. 3.Kavramalı bendiks tip marş motorları. kullanılan şalterler ve hareket şekillerine göre isimlendirilen marş motorları çeşitleri şunlardır. Kavraşma atalet prensibine göre gerçekleşir. Sargıların ikisi birlikte akım alırlar. İnce sargı ise tutucu sargıdır ve selenoid gövdesinden şasi yaparak devresini tamamlar.Bendiks Tip Marş Motorları : 1.Röle selenoidli marş motorları. 2. tel kesiti kalın olan çekici sargı fazla manyetik alan .Selenoidli. Marş yapıldığında.Düz bendiks tip marş motorları. batarya akımı her iki sargıdan geçer. Marş motoru dönmeye başladığı anda marş dişlisi ileriye doğru kayarak volan dişlisi ile kavraşır. a). b). Nüvenin etrafında ise tel kesitleri farklı olan çekici ve tutucu sargılar vardır.Adi boşaltıcı tip marş motorları. 3. 2.

Tutucu bobin ise sadece nüveyi bu durumda tutmaya yarar. diğer taraftan selenoid köprüsünü iterek kontakları birleştirir. Kontak anahtarı bırakıldığında çekici ve tutucu bobinler birbirine zıt manyetik alanlar meydana getireceği için yay nüveyi geri çeker ve kontakları açar. Batarya akımı marş motoruna giderek motoru çalıştırır.Dayer Tipi Marş Motorları Kamyon. Kontak . otobüs gibi büyük araçlarda kullanılan Dayer tipi marş motorlarında marş dişlisinin volana çarpması engellenmiştir. Röle marş motorunun kolay çalıştırılabilmesini ve emniyetli çalışmasını sağlar. Çekici sargı nüveyi çektiği anda bir taraftan sürücü kol yardımıyla marş dişlisini kavraştırır. c). Röleli tipte ise selenoide emniyet açısından bir röle ilave edilmiştir.meydana getirir.

Sürme endüvili marş motorları yapı itibariyle diğer marş motorlarından biraz farklıdır. Kavraşma gerçekleştiği anda kollektördeki şalteri serbest bırakarak ikaz sargılarına akım verir. Büyük araçlarda kullanılan sürme endüvili marş motorlarında akım önce çekici ve tutucu sargılara gelir. Endüvi ileri doğru giderek marş dişlisini volanla kavraştırır. Motor çalışmaya başladığında marş dişlisini geri doğru iter. Gövdede tutucu sargı. Motor çalışmaya başladıktan sonra volan marş dişlisini hızla geriye doğru iterek tahdit kanalına oturtur. MARŞ SİSTEMİNİN BAKIMI : .anahtarından akım selenoide geldiğinde göbek kontakları birleştirmeden çatal aracılığıyla önce marş dişlisini volanla kavraştırır. Kavraşma gerçekleştikten sonra kontaklar birleşerek marş motoru sargılarına akım gider. Marş devresindeki akım kesildiğinde geri getirme yayı endüviyi tekrar eski yerine getirir. d). Sargılarda oluşan manyetik alan endüvinin komple ileri doğru hareket etmesine neden olur.Sürme Endüvili Marş Motorları. çekici sargı ve ikaz sargısı olmak üzere üç çeşit sargı vardır.

 Marş motoru tesbit civataları sıkılır. Yağdanlıkla kapaktaki yatak yağlanarak motor yerine monte edilip marş sisteminde gerilim düşmesi kontrol edilir. Marş motoru yavaş dönüyorsa farlar yakılarak marşa basılır.de küçük bakıma. 45 000 km. MARŞ SİSTEMİNDE ARIZA TESBİTİ : Marşa basıldığında hiç ses gelmiyorsa bağlantılar kontrol edilir. Marş motorundan küçük bir tık sesi geliyor ama marş motoru çalışmıyorsa kontaklar kısa devre yapılır. Lambalarda hiç değişiklik yoksa sistemde direnç vardır. Lambalar anormal derecede ışık şiddetini kaybediyorsa batarya şarjsız demektir.Marş motoru arızalıdır. b). kirli özelliğini kaybetmiş veya yerinden çıkmıştır. Marşa basıldığında motor hiç dönmüyor veya çok döndürüyor ise muhtemel sebepler şunlardır. c). Akü arızalı veya şarjsızdır. Daha sonra ağzı yumuşak bir mengeneye bağlanan marş motoru boşta iki-üç defa çalıştırılarak motorun çalışması kontrol edilir. çalışmıyorsa marş motoru da arızalı veya akım gelmiyordur. marş süresince dakikada 100 ila 120 devirle dönmelidir.Marş sistemi 15 000 km. MARŞ MOTORLARINDA PERİYODİK SÖKME: .Marş motoru kablo bağlantıları gevşek. Küçük bakımda :  Kablo bağlantıları gözden geçirilir. Büyük bakımda Marş motoru tamamen sökülerek revizyondan geçirilir.temizlenir. Aşınmış fırça söz konusu ise marş motoru sökülerek fırçalar değiştirilmelidir. Marş motorlarında her 10 000 km. a). d).  Marş kömürleri ve kollektör yüzeyi kontrol edilir. Lambalarda sönme fazla olmuyor ise sistem normaldir. Kollektör yüzeyi. Marş motoru basınçlı hava ile temizlenir. Kısa devre yapıldığında marş motoru çalışıyorsa selenoid. Gerekli kontroller yapıldıktan sonra farlar yanık vaziyette iken marşa basılır. Marş motorunun üzerindeki toz kapağı çıkartılarak fırçaların durumu ve yaylar kontrol edilir. Arıza tespiti farlarla yapılır. bağlantılar ve kablolar kontrol edilir. Bataryadaki (akü’de) elektrolit yoğunluğu.dilimlerin arasındaki boşluk ve izolasyonu sağlayan mikaların durumu gözden geçirilir. Marş devrinin belirtilen devirden düşük olması motorun zor çalışmasına veya hiç çalışmamasına neden olur.de büyük bakıma alınır. MARŞ SİSTEMİ ARIZALARI : Motor.Marş düğmesi (kontak anahtarı) veya solenoid arızalıdır.de bir periyodik bakım aşağıdaki şekilde yapılmalıdır. MARŞ MOTORLARINDA PERİYODİK BAKIM : Marş motorlarında periyodik bakım daha uzun ömürlü ve istenmeyen arızalara meydan vermemek için gereklidir.sıkılır.

Devre kontrolünde seri lamba yanarken şasi kontrolünde lamba yanmamalıdır.5 mm. 2-Marş motoru az akım çekiyor: -Kömürler aşınmıştır. İkaz sargılarını selenoide bağlayan kablolar sökülüp gövde çıkartılır. kömür baskı yayları basıncını kaybetmiş veya kırılmıştır. kısa devre ve direnç kontrolü yapılır. Bu kontroller endüktör sargıları içinde tekrarlanır. Toz kapağı ve tespit vidaları mil üzerindeki segman çıkartılır. Kontrol aleti çalıştırılarak endüvi yavaş yavaş çevrilir. Şeridin çıkardığı ses değiştiğin de lambanın tam karşısındaki sargılarda kısa devre olduğu sonucuna varılır. Marş motorları gerekli tamir ve bakım işleminden sonra sökme sırasında tam tersi işlem yapılarak tekrar toplanır. Aşınmış fırçalar ve sertliği azalmış yaylar değiştirilir. MARŞ MOTORUNUN SÖKÜLÜP TAKILMASI : Marş motoru ağzı yumuşak bir mengeneye bağlanır. Şasi kontrolünde seri lambanın bir ucu kollektöre diğer ucu ise gövdeye değdirilir.burçların. . Endüvi ve lehimler kontrol edilerek kollektör gerekiyorsa tornalanıp. Endüvi çıkartıldıktan sonra marş dişlisi endüviden çıkartılır. devre sağlamlık kontrolü. Kapak çıkarıldıktan sonra fırçalar yaylardan kurtarılıp pozitif fırçalar taşıyıcıdan ayırt edildikten sonra tabla dışarı alınır.Marş motorları arıza sözkonusu olmasa dahi 45 000 km ile 50 000 km arasında komple sökülerek temizlenmesi gereken yerler temizlenir. MARŞ MOTORU ARIZALARI : 1-Marş motoru fazla akım çekiyor : -Endüvi mili burçları aşınmıştır.fırçaların ve yayların durumuna bakılır. Daha sonra çatal kavrama tertibatından ayrılarak kavrama ile birlikte endüvi çıkartılır. endüvi kontrol aletine yerleştirilip üst kısmına saç lama konulur. aşağıda olmalıdır) -Endüvi sargıları kopmuş veya kollektör üzerinden lehimi atmıştır. -Kollektör yüzeyi kirlenmi. (Kollektör dilimleri arasımdaki fiberler yüzeyden 0. Daha sonra selenoid dağıtılır. Daha sonra parçalar üzerinde fiziki ve elektriki kontrol yapılmalıdır. Endüvi sargılarında devre kontrolü kollektör dilimleri tam karşılayacak şekilde bataryaya bağlanan seri lamba ile kontrol edilir. Sargıların tek tek çektikleri akım ölçülerek direnç kontrolü yapılır. Marş dişlisinin dişleri ve hareketi kontrol edilir. Elektiriki Kontroller : Endüvi. -İkaz sargılarında veya endüvi sargılarında kısa devre veya şasi vardır. dilimlerin araları yaklaşık olarak yarım mm boşaltılır. Kısa devre kontrolünde endüvi. -Marş şalteri kontakları düzgün basmıyor veya yanmıştır. endüktör sargıları ve şalterlerde şasi kontrolü. endüktör sargıları ve hız kavramaları izolasyonu zayıflatacak gres giderici solvent veya başka metodlarla temizlenmemelidir. -İkaz sargıları ekleri gevşemiştir. Kırık dişliler değiştirilir. Değişmesi gereken parçalar değiştirilir.Endüvi. bozulmuş veya fiberler yüzeye çıkmıştır. Parçalar gaz yağı veya benzinle yıkanabilir. Fiziki Kontroller : Kapakların.

. 4-Marş motoru bazen basıyor bazen basmıyor : -Kollektör fiberleri yüzeyine çıkmıştır. -Marş dişlisi aşınmıştır. -Solenoid sargıları aşınmıştır. -Volan dişlisi aşınmıştır.3-Marş motoru çalışıyor fakat motoru döndürmüyor : -Tek yönlü kavrama kolu bozuktur.

You're Reading a Free Preview

İndirme
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->