İçindekiler

:
Marş sistemi : a).Sistemin Görevi, b).Marş sistemi ana parçaları, Marş Motoru : a).Marş motorunun başlıca parçaları b).Marş motorlarının çalışma prensibi. c).Marş motoru çeşitleri. Marş Sisteminin Bakımı : Marş Sisteminde Arıza Tesbiti : Marş Sistemi Arızaları : Marş Motorunda Periyodik Bakım : Marş Motorlarında Periyodik Sökme : Marş Motorunun Sökülüp Takılması : Marş Motoru Arızaları : Kaynaklar : 1. 4.Yıl Oto Motor Tamirciliği (Motor Yardımcı Sistemleri) Ankara Üniversitesi Yayınları İrfan ÖZLÜ 2. Motorlu Taşıt Tekniği MEB Yayınları Wilfried STAUDT 3. Termik Motorlar Ankara Üniversitesi Yayınları Prof.Dr.Ahmet SARAL 4. Oto Elektrik Sistemi Soma Çıraklık Eğitim Merkezi Yayını Bilal KARAKAYALI

MARŞ SİSTEMİ

:

A). 4. elektrik enerjisini hareket enerjisine çevirerek motora ilk hareketini vermektedir. Marş motoru veya starter motoru adını verdiğimiz bu motor. MARŞ MOTORU : . Boşaltıcı tip marş motorlarında mekanik marş şalteri veya selenoid. Batarya.ister dizel olsun bütün otomobil motorlarının ilk harekete geçebilmeleri için harici bir kuvvetle. sürme endüvili tipi motorlarda manyetik marş şalterleri tercih edilir. Daha sonra elektrik motorları kullanılmaya başlanmıştır. 2. B). benzinli araçlarda 80-100 dev/dakika. 3. Marş Motoru. İster benzinli olsun. dayer.MARŞ SİSTEMİ ANA PARÇALARI : 1. Motorsiklet motoru gibi küçük motorlarda ise pedalla ilk hareket veriliyordu. bendiks. Marş Sistemi Devre Şeması -Batarya (akü) marş motoruna mümkün olduğu kadar kısa ve kalın kablo ile birleştirilmelidir. Otomobil motorlarında kullanılan kontak anahtarları bazı farklılıklar göstermekle birlikte genellikle üzerlerinde şu uçlar bulunur. dizel araçlarda 100-150 dev/dakika civarında döndürülmeleri gerekmektedir. BAT (30) : Akım giriş ucu.SİSTEMİN GÖREVİ : İçten yanmalı motorlarda ilk hareketi vermektir. ST : Selenoidli sistemlerde marş selenoidine. IGN : Bobin ve gösterge ucu. Marş anahtarı. -Marş sistemlerinde kontak anahtarından sonra manyetik şalter veya marş motoru. Selenoid veya marş şalteri. kullanılan motorun cinsine göre yer alır. (Akü). ACC (15) : Kontaktan akım alan alıcılar. İlk imal edilen araçlarda bu devir krank milinin ön tarafına takılan bir kol ile veya motorun dış kısmında bulunan kasnak yardımıyla sağlanmakta idi.

Bunlardan 2’ si yalıtılmış 2’ side şasi fırçasıdır. sargı. Aksi halde hızları sürekli olarak artıp ambele olurlar. Marş motorlarında genellikle 4 pabuç bulunur. ikaz sargıları arasında elektro manyetik alan meydana getirerek dönme hareketini sağlar. endüvi milinin . 3. Yalıtılmış fırçalar kalın bir iletkenle birbirine bağlanarak ikaz sargıları çıkışındaki gerilim dengelenir. Boş olan pabuçlarda ise etki oluşarak mıknatıslanma meydana gelir. kalın bakır telden yapılır ve yalıtılmış olarak kollektör dilimlerine lehimlenir.Gövde ve Kapaklar : Gövde kalın demir saçtan kıvrılıp. Endüvi mili ön ve arka kapaklar üzerinde burçlarla yataklanır. Bunun için de endüvi sargıları lama şeklindeki çok düşük dirençli kalın bakır tellerden yapılmıştır. Ön kapak. aralarında fiber bulunan bakır dilimlerinden oluşur ve mil üzerinde sıkı geçme olarak takılır. Üzerinde kömürlerin çalıştığı parçadır.İkaz sargıları ve Pabuçları : İkaz sargıları. Daha sonra bunların üzeri bantlanarak yalıtılır. Demir nüvelerin (pabuçların) üzerine ikaz sargıları (manyetik alan bobini) sarılmıştır. İç yüzeyine ikaz sargıları ve pabuçları takılır. Marş motorunun başlıca parçaları : 1). Diğer ucunda da sargılar ve kollektör bulunur. ısı meydana getirmeden sargılardan geçmesi istenir. Yapı bakımından şarj dinamolarına benzetilen marş motorları seri motorlardır. İkaz sargıları karşılıklı olarak sarılarak (N) ve (S) kutuplar yaratılır. marş motoru gövdesi içine yerleştirilmiştir. Yüksüz olarak uzun süre çalıştırılamazlar. Böylece fırçalar iyi temas etmediği zaman meydana gelebilecek arklar bunun sayesinde kollektörün yanmasını önler. Marş motorlarında maximum gücü verecek akımın. aküden aldığı elektrik enerjisini mekanik enerjiye çevirerek volanın dönmesini sağlar.Endüvi : Endüvi. Kollektör. 2). Kullanılan kalın tel ile ikaz sargılarının iç direnci düşük tutulmuş ve marş motorunun gücü de istenilen seviyeye çıkartılmıştır. Sargısı olsun veya olmasın 4 pabuçlu marş motorlarında 4 fırça (kömür) vardır. Demir nüveler marş motoru gövdesine vidalanarak bağlanır. İkaz sargıları bazılarında sadece 2’ si üzerinden geçer. Milin frezeli ucuna kavrama tertibatı takılır. Üzerinden akım geçtiği sürece elektro-manyetik alan meydana getirirler. Sargıların birer ucu akım giriş ucuna lehimlenir. ek yeri kaynakla birleştirilir. Diğer uçları ise yalıtılmış fırçalara bağlanarak ikaz sargılarından gelen akımın seri olarak endüvi sargılarından da geçmesi sağlanır. Endüvi. Endüvi sargıları.kollektör ve milden meydana gelir.Görevi : Motorun ilk çalışmasında.

endüvinin dönme hareketini üzerinde bulunan marş dişlisi yardımıyla volana iletir. Bundan amaç. Kavrama tertibatı. Ters yönde ise boşa dönerek hareketin marş motoruna geçişini önler. Motor çalıştıktan sonra marş dişlisinin. Tek yönlü kavrama. Marş Düğmesi (Marş Butonu) : Marş düğmesi. Marş motorunun çalışması için gerekli akımın . volan dişlisinden kolaylıkla ayrılmasını sağlar.yataklanmasını ve marş motorunun motora bağlanmasını sağlar.Arka kapak.Marş Şalteri ve Kavrama Tertibatı : Marş şalteri. 4. benzinli motorların hemen hemen hepsinde kontak anahtarı üstündedir. en kısa yoldan marş motoruna ulaşmasını sağlar. Dizel motorlu araçlarda ise ayrı bir . Marş dişlisi ile volan dişlisinin kavraşmasını kolaylaştırır. endüviyi yataklamanın yanı sıra kömür yuvalarını ve yaylarını taşır. marş dişlisinin volanı motor dönüş yönünde dönmesini sağlar. Selenoid ve manyetik tip olmak üzere iki çeşittir. motor çalıştıktan sonra endüvinin yüksek devirle dönmesini önlemek ve volan dişlisi ile marş dişlisinin kolaylıkla birbirinden ayrılmasını sağlamaktır.

diğer tarafta ise (yönlerin aynı olması sebebiyle) sıkışarak kuvvetlenmiş bir manyetik alan grubu meydana gelir. orta eksenden yataklanmış (U) şeklinde tel kullanmak gerekir. Kontak anahtarı üzerinde St veya 50 numaralı uç.Bu döner sistem endüvidir. iletkenden geçen akımın manyetik kuvvet çizgisi birbiriyle çakışır. Marş motorunun çalışma prensibi “Sabit bir manyetik alan içinde. MARŞ MOTORU ÇEŞİTLERİ : . MARŞ MOTORLARININ ÇALIŞMA PRENSİBİ : Eğer bir iletken. endüvinin 1800’ lik dönüşünden sonra sargıdan geçen akım yönü değişir. Manyetik alan lastiği düz bir hatta çekmeye çalışan kuvvettir. daimi bir mıknatısın (N) ve (S) kutupları arasına yerleştirilirse. Bunun sonucu olarak tel çerçeve saat ibresi yönünde döner. Manyetik alanı uzatılan bir lastik gibi düşünebiliriz. Bir daimi mıknatısın kutupları arasına yerleştirilen bir tel çerçeve. akımın çerçevenin her iki tarafından farklı yönlerde geçmesidir. (N) ve (S) kutupları arasındaki manyetik hatların geçiş yolunu bozar ve iletkenlerin birer kenarlarında toplanmasına neden olur.” diye ifade edilebilir. Bu iletkenin bir tarafında (zıt yön sebebiyle) açılarak zayıflamış olan manyetik alan. akım uygulandığında dönmeye başlayacaktır. Aynı zamanda iletkene her durumda akım verebilmek için uçlarına kollektör ve sabit fırça tertibatı eklenir. Bunun nedeni. serbest duran iletkenden akım geçirilecek olursa iletken hareket eder. Doğru zamanlamayla bir kollektör kullanarak akımın geçiş yönünün alternatif olarak değiştirilmesi endüvinin devamlı olarak aynı yönde dönmesini sağlayacaktır.düğme olarak yer alır. İletkenlerin etrafındaki manyetik alanlar. Buda endüviyi döndürür. Batarya akımı endüvi sargılarında ok yönünde dolaşır.eşit ve zıt kuvvetler doğar. Böylece mıknatıs ile telin manyetik kuvvet çizgilerinin kesişmesiyle. Eğer iletkenlerdeki bu olayı marş motoruna uyacak şekilde düzenlemek istersek. selenoid bağlantı ucudur.

. Nüvenin etrafında ise tel kesitleri farklı olan çekici ve tutucu sargılar vardır. Marş motoru dönmeye devam ettiği sürece marş dişlisi volan üzerinden motoru çevirir. b). Tertibatta bulunan bendiks yayı ilk kavraşma esnasında doğan darbeyi üzerine alarak kavraşmanın daha sarsıntısız olmasını sağlar.Kavramalı bendiks tip marş motorları. Selenoidlerin içerisinde bir demir nüve vardır ve bu nüveye sürücü kol bağlanır. 3. tel kesiti kalın olan çekici sargı fazla manyetik alan . Marş yapıldığında. Sargıların ikisi birlikte akım alırlar.Bendiks Tip Marş Motorları : 1.Adi boşaltıcı tip marş motorları. Marş motorunun üzerinde selenoid dediğimiz bir şalter vardır.Düz bendiks tip marş motorları. Marş motoru dönmeye başladığı anda marş dişlisi ileriye doğru kayarak volan dişlisi ile kavraşır. Dişli üzerindeki dengeyi bozacak şekilde ağırlık bulunur.Kavrama tertibatları. Kavraşma atalet prensibine göre gerçekleşir. kullanılan şalterler ve hareket şekillerine göre isimlendirilen marş motorları çeşitleri şunlardır. 3. Boşaltıcı Tip Marş Motorları : 1. Bendiks marş motorlarında marş dişlisi endüvi mili üzerinde rahatlıkla hareket eden kayıcı manşon üzerindedir.Ters bendiks tip marş motorları.Röle selenoidli marş motorları. 2. Tel kesitleri ince olan tutucu sargı az. Sargılardan kalın kesitli olanına çekici sargı denir ve selenoidin marş motoru terminaline bağlanarak marş motorundan devresini tamamlar. Günümüz araçlarında en çok kullanılan marş motorudur. Düz bendiks tipine marş dişlisi dışa doğru açılarak kavraşır. Kavramalı bendikste tipinde ise marş dişlisine kavrama tertibatı eklenmiştir. batarya akımı her iki sargıdan geçer. İnce sargı ise tutucu sargıdır ve selenoid gövdesinden şasi yaparak devresini tamamlar.Selenoidli boşaltıcı marş motorları. a). Ters bendikste kavraşma dıştan içe doğru gerçekleşir. 2.Selenoidli.

Röle marş motorunun kolay çalıştırılabilmesini ve emniyetli çalışmasını sağlar. Tutucu bobin ise sadece nüveyi bu durumda tutmaya yarar. Batarya akımı marş motoruna giderek motoru çalıştırır.meydana getirir. Röleli tipte ise selenoide emniyet açısından bir röle ilave edilmiştir. Kontak . c). otobüs gibi büyük araçlarda kullanılan Dayer tipi marş motorlarında marş dişlisinin volana çarpması engellenmiştir. Kontak anahtarı bırakıldığında çekici ve tutucu bobinler birbirine zıt manyetik alanlar meydana getireceği için yay nüveyi geri çeker ve kontakları açar. Çekici sargı nüveyi çektiği anda bir taraftan sürücü kol yardımıyla marş dişlisini kavraştırır.Dayer Tipi Marş Motorları Kamyon. diğer taraftan selenoid köprüsünü iterek kontakları birleştirir.

anahtarından akım selenoide geldiğinde göbek kontakları birleştirmeden çatal aracılığıyla önce marş dişlisini volanla kavraştırır. Kavraşma gerçekleştiği anda kollektördeki şalteri serbest bırakarak ikaz sargılarına akım verir. Marş devresindeki akım kesildiğinde geri getirme yayı endüviyi tekrar eski yerine getirir. Kavraşma gerçekleştikten sonra kontaklar birleşerek marş motoru sargılarına akım gider. Gövdede tutucu sargı. çekici sargı ve ikaz sargısı olmak üzere üç çeşit sargı vardır. Endüvi ileri doğru giderek marş dişlisini volanla kavraştırır. Sürme endüvili marş motorları yapı itibariyle diğer marş motorlarından biraz farklıdır. Büyük araçlarda kullanılan sürme endüvili marş motorlarında akım önce çekici ve tutucu sargılara gelir. Motor çalışmaya başladıktan sonra volan marş dişlisini hızla geriye doğru iterek tahdit kanalına oturtur. MARŞ SİSTEMİNİN BAKIMI : . d). Motor çalışmaya başladığında marş dişlisini geri doğru iter. Sargılarda oluşan manyetik alan endüvinin komple ileri doğru hareket etmesine neden olur.Sürme Endüvili Marş Motorları.

Kısa devre yapıldığında marş motoru çalışıyorsa selenoid. Bataryadaki (akü’de) elektrolit yoğunluğu. marş süresince dakikada 100 ila 120 devirle dönmelidir. bağlantılar ve kablolar kontrol edilir. MARŞ MOTORLARINDA PERİYODİK BAKIM : Marş motorlarında periyodik bakım daha uzun ömürlü ve istenmeyen arızalara meydan vermemek için gereklidir. MARŞ MOTORLARINDA PERİYODİK SÖKME: . Marşa basıldığında motor hiç dönmüyor veya çok döndürüyor ise muhtemel sebepler şunlardır. Gerekli kontroller yapıldıktan sonra farlar yanık vaziyette iken marşa basılır. MARŞ SİSTEMİNDE ARIZA TESBİTİ : Marşa basıldığında hiç ses gelmiyorsa bağlantılar kontrol edilir. Marş motorlarında her 10 000 km. Marş motorunun üzerindeki toz kapağı çıkartılarak fırçaların durumu ve yaylar kontrol edilir. Lambalar anormal derecede ışık şiddetini kaybediyorsa batarya şarjsız demektir.temizlenir.Marş sistemi 15 000 km.Marş motoru kablo bağlantıları gevşek. kirli özelliğini kaybetmiş veya yerinden çıkmıştır. Arıza tespiti farlarla yapılır. Marş motoru yavaş dönüyorsa farlar yakılarak marşa basılır. Lambalarda hiç değişiklik yoksa sistemde direnç vardır. Büyük bakımda Marş motoru tamamen sökülerek revizyondan geçirilir. d).Marş düğmesi (kontak anahtarı) veya solenoid arızalıdır.dilimlerin arasındaki boşluk ve izolasyonu sağlayan mikaların durumu gözden geçirilir.  Marş motoru tesbit civataları sıkılır. a). Yağdanlıkla kapaktaki yatak yağlanarak motor yerine monte edilip marş sisteminde gerilim düşmesi kontrol edilir. Küçük bakımda :  Kablo bağlantıları gözden geçirilir. Marş motorundan küçük bir tık sesi geliyor ama marş motoru çalışmıyorsa kontaklar kısa devre yapılır.de bir periyodik bakım aşağıdaki şekilde yapılmalıdır. Marş motoru basınçlı hava ile temizlenir. Marş devrinin belirtilen devirden düşük olması motorun zor çalışmasına veya hiç çalışmamasına neden olur.de küçük bakıma. Akü arızalı veya şarjsızdır. Lambalarda sönme fazla olmuyor ise sistem normaldir.de büyük bakıma alınır. c).  Marş kömürleri ve kollektör yüzeyi kontrol edilir.sıkılır. çalışmıyorsa marş motoru da arızalı veya akım gelmiyordur.Marş motoru arızalıdır. MARŞ SİSTEMİ ARIZALARI : Motor. Kollektör yüzeyi. 45 000 km. b). Aşınmış fırça söz konusu ise marş motoru sökülerek fırçalar değiştirilmelidir. Daha sonra ağzı yumuşak bir mengeneye bağlanan marş motoru boşta iki-üç defa çalıştırılarak motorun çalışması kontrol edilir.

Daha sonra selenoid dağıtılır. Daha sonra çatal kavrama tertibatından ayrılarak kavrama ile birlikte endüvi çıkartılır. Elektiriki Kontroller : Endüvi. -İkaz sargıları ekleri gevşemiştir. Kontrol aleti çalıştırılarak endüvi yavaş yavaş çevrilir.Marş motorları arıza sözkonusu olmasa dahi 45 000 km ile 50 000 km arasında komple sökülerek temizlenmesi gereken yerler temizlenir. Marş motorları gerekli tamir ve bakım işleminden sonra sökme sırasında tam tersi işlem yapılarak tekrar toplanır. Sargıların tek tek çektikleri akım ölçülerek direnç kontrolü yapılır.fırçaların ve yayların durumuna bakılır. dilimlerin araları yaklaşık olarak yarım mm boşaltılır. Bu kontroller endüktör sargıları içinde tekrarlanır. İkaz sargılarını selenoide bağlayan kablolar sökülüp gövde çıkartılır. devre sağlamlık kontrolü.burçların. kısa devre ve direnç kontrolü yapılır. endüvi kontrol aletine yerleştirilip üst kısmına saç lama konulur. Endüvi çıkartıldıktan sonra marş dişlisi endüviden çıkartılır. Devre kontrolünde seri lamba yanarken şasi kontrolünde lamba yanmamalıdır. Endüvi ve lehimler kontrol edilerek kollektör gerekiyorsa tornalanıp.5 mm. Kapak çıkarıldıktan sonra fırçalar yaylardan kurtarılıp pozitif fırçalar taşıyıcıdan ayırt edildikten sonra tabla dışarı alınır. MARŞ MOTORUNUN SÖKÜLÜP TAKILMASI : Marş motoru ağzı yumuşak bir mengeneye bağlanır. . Fiziki Kontroller : Kapakların. endüktör sargıları ve hız kavramaları izolasyonu zayıflatacak gres giderici solvent veya başka metodlarla temizlenmemelidir. 2-Marş motoru az akım çekiyor: -Kömürler aşınmıştır. Kırık dişliler değiştirilir. Şeridin çıkardığı ses değiştiğin de lambanın tam karşısındaki sargılarda kısa devre olduğu sonucuna varılır.Endüvi. Değişmesi gereken parçalar değiştirilir. Kısa devre kontrolünde endüvi. Şasi kontrolünde seri lambanın bir ucu kollektöre diğer ucu ise gövdeye değdirilir. (Kollektör dilimleri arasımdaki fiberler yüzeyden 0. Marş dişlisinin dişleri ve hareketi kontrol edilir. kömür baskı yayları basıncını kaybetmiş veya kırılmıştır. Toz kapağı ve tespit vidaları mil üzerindeki segman çıkartılır. Aşınmış fırçalar ve sertliği azalmış yaylar değiştirilir. MARŞ MOTORU ARIZALARI : 1-Marş motoru fazla akım çekiyor : -Endüvi mili burçları aşınmıştır. Endüvi sargılarında devre kontrolü kollektör dilimleri tam karşılayacak şekilde bataryaya bağlanan seri lamba ile kontrol edilir. -İkaz sargılarında veya endüvi sargılarında kısa devre veya şasi vardır. endüktör sargıları ve şalterlerde şasi kontrolü. bozulmuş veya fiberler yüzeye çıkmıştır. Daha sonra parçalar üzerinde fiziki ve elektriki kontrol yapılmalıdır. -Kollektör yüzeyi kirlenmi. aşağıda olmalıdır) -Endüvi sargıları kopmuş veya kollektör üzerinden lehimi atmıştır. Parçalar gaz yağı veya benzinle yıkanabilir. -Marş şalteri kontakları düzgün basmıyor veya yanmıştır.

4-Marş motoru bazen basıyor bazen basmıyor : -Kollektör fiberleri yüzeyine çıkmıştır. -Volan dişlisi aşınmıştır. -Marş dişlisi aşınmıştır. .3-Marş motoru çalışıyor fakat motoru döndürmüyor : -Tek yönlü kavrama kolu bozuktur. -Solenoid sargıları aşınmıştır.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful