İçindekiler

:
Marş sistemi : a).Sistemin Görevi, b).Marş sistemi ana parçaları, Marş Motoru : a).Marş motorunun başlıca parçaları b).Marş motorlarının çalışma prensibi. c).Marş motoru çeşitleri. Marş Sisteminin Bakımı : Marş Sisteminde Arıza Tesbiti : Marş Sistemi Arızaları : Marş Motorunda Periyodik Bakım : Marş Motorlarında Periyodik Sökme : Marş Motorunun Sökülüp Takılması : Marş Motoru Arızaları : Kaynaklar : 1. 4.Yıl Oto Motor Tamirciliği (Motor Yardımcı Sistemleri) Ankara Üniversitesi Yayınları İrfan ÖZLÜ 2. Motorlu Taşıt Tekniği MEB Yayınları Wilfried STAUDT 3. Termik Motorlar Ankara Üniversitesi Yayınları Prof.Dr.Ahmet SARAL 4. Oto Elektrik Sistemi Soma Çıraklık Eğitim Merkezi Yayını Bilal KARAKAYALI

MARŞ SİSTEMİ

:

ister dizel olsun bütün otomobil motorlarının ilk harekete geçebilmeleri için harici bir kuvvetle. BAT (30) : Akım giriş ucu.MARŞ SİSTEMİ ANA PARÇALARI : 1. ACC (15) : Kontaktan akım alan alıcılar. Daha sonra elektrik motorları kullanılmaya başlanmıştır. Marş anahtarı. İster benzinli olsun. (Akü). IGN : Bobin ve gösterge ucu. Marş motoru veya starter motoru adını verdiğimiz bu motor. İlk imal edilen araçlarda bu devir krank milinin ön tarafına takılan bir kol ile veya motorun dış kısmında bulunan kasnak yardımıyla sağlanmakta idi. 4. Motorsiklet motoru gibi küçük motorlarda ise pedalla ilk hareket veriliyordu. Otomobil motorlarında kullanılan kontak anahtarları bazı farklılıklar göstermekle birlikte genellikle üzerlerinde şu uçlar bulunur. 3. bendiks. benzinli araçlarda 80-100 dev/dakika. Marş Sistemi Devre Şeması -Batarya (akü) marş motoruna mümkün olduğu kadar kısa ve kalın kablo ile birleştirilmelidir. kullanılan motorun cinsine göre yer alır. sürme endüvili tipi motorlarda manyetik marş şalterleri tercih edilir. Boşaltıcı tip marş motorlarında mekanik marş şalteri veya selenoid. Marş Motoru. dayer. elektrik enerjisini hareket enerjisine çevirerek motora ilk hareketini vermektedir. Batarya.SİSTEMİN GÖREVİ : İçten yanmalı motorlarda ilk hareketi vermektir. 2.A). dizel araçlarda 100-150 dev/dakika civarında döndürülmeleri gerekmektedir. MARŞ MOTORU : . B). -Marş sistemlerinde kontak anahtarından sonra manyetik şalter veya marş motoru. ST : Selenoidli sistemlerde marş selenoidine. Selenoid veya marş şalteri.

Görevi : Motorun ilk çalışmasında. Böylece fırçalar iyi temas etmediği zaman meydana gelebilecek arklar bunun sayesinde kollektörün yanmasını önler. Demir nüveler marş motoru gövdesine vidalanarak bağlanır. Kullanılan kalın tel ile ikaz sargılarının iç direnci düşük tutulmuş ve marş motorunun gücü de istenilen seviyeye çıkartılmıştır. İç yüzeyine ikaz sargıları ve pabuçları takılır.İkaz sargıları ve Pabuçları : İkaz sargıları. aküden aldığı elektrik enerjisini mekanik enerjiye çevirerek volanın dönmesini sağlar. marş motoru gövdesi içine yerleştirilmiştir. Sargıların birer ucu akım giriş ucuna lehimlenir. Aksi halde hızları sürekli olarak artıp ambele olurlar. Kollektör.kollektör ve milden meydana gelir. Yapı bakımından şarj dinamolarına benzetilen marş motorları seri motorlardır. Yalıtılmış fırçalar kalın bir iletkenle birbirine bağlanarak ikaz sargıları çıkışındaki gerilim dengelenir. ek yeri kaynakla birleştirilir.Endüvi : Endüvi. Diğer uçları ise yalıtılmış fırçalara bağlanarak ikaz sargılarından gelen akımın seri olarak endüvi sargılarından da geçmesi sağlanır. ısı meydana getirmeden sargılardan geçmesi istenir. Ön kapak. aralarında fiber bulunan bakır dilimlerinden oluşur ve mil üzerinde sıkı geçme olarak takılır. 3. Üzerinde kömürlerin çalıştığı parçadır. İkaz sargıları bazılarında sadece 2’ si üzerinden geçer. Demir nüvelerin (pabuçların) üzerine ikaz sargıları (manyetik alan bobini) sarılmıştır. Bunlardan 2’ si yalıtılmış 2’ side şasi fırçasıdır. Diğer ucunda da sargılar ve kollektör bulunur. ikaz sargıları arasında elektro manyetik alan meydana getirerek dönme hareketini sağlar. Bunun için de endüvi sargıları lama şeklindeki çok düşük dirençli kalın bakır tellerden yapılmıştır. Daha sonra bunların üzeri bantlanarak yalıtılır. Boş olan pabuçlarda ise etki oluşarak mıknatıslanma meydana gelir. İkaz sargıları karşılıklı olarak sarılarak (N) ve (S) kutuplar yaratılır. Endüvi. Marş motorlarında genellikle 4 pabuç bulunur. Sargısı olsun veya olmasın 4 pabuçlu marş motorlarında 4 fırça (kömür) vardır. Marş motorunun başlıca parçaları : 1). Üzerinden akım geçtiği sürece elektro-manyetik alan meydana getirirler. Yüksüz olarak uzun süre çalıştırılamazlar. endüvi milinin . Marş motorlarında maximum gücü verecek akımın.Gövde ve Kapaklar : Gövde kalın demir saçtan kıvrılıp. 2). Endüvi sargıları. Milin frezeli ucuna kavrama tertibatı takılır. sargı. kalın bakır telden yapılır ve yalıtılmış olarak kollektör dilimlerine lehimlenir. Endüvi mili ön ve arka kapaklar üzerinde burçlarla yataklanır.

endüviyi yataklamanın yanı sıra kömür yuvalarını ve yaylarını taşır. en kısa yoldan marş motoruna ulaşmasını sağlar. Marş dişlisi ile volan dişlisinin kavraşmasını kolaylaştırır. Dizel motorlu araçlarda ise ayrı bir . volan dişlisinden kolaylıkla ayrılmasını sağlar. Bundan amaç. benzinli motorların hemen hemen hepsinde kontak anahtarı üstündedir. Motor çalıştıktan sonra marş dişlisinin. Marş motorunun çalışması için gerekli akımın . 4. Ters yönde ise boşa dönerek hareketin marş motoruna geçişini önler.yataklanmasını ve marş motorunun motora bağlanmasını sağlar.Arka kapak. marş dişlisinin volanı motor dönüş yönünde dönmesini sağlar.Marş Şalteri ve Kavrama Tertibatı : Marş şalteri. Selenoid ve manyetik tip olmak üzere iki çeşittir. Kavrama tertibatı. Marş Düğmesi (Marş Butonu) : Marş düğmesi. Tek yönlü kavrama. motor çalıştıktan sonra endüvinin yüksek devirle dönmesini önlemek ve volan dişlisi ile marş dişlisinin kolaylıkla birbirinden ayrılmasını sağlamaktır. endüvinin dönme hareketini üzerinde bulunan marş dişlisi yardımıyla volana iletir.

endüvinin 1800’ lik dönüşünden sonra sargıdan geçen akım yönü değişir. Aynı zamanda iletkene her durumda akım verebilmek için uçlarına kollektör ve sabit fırça tertibatı eklenir. Marş motorunun çalışma prensibi “Sabit bir manyetik alan içinde. Manyetik alan lastiği düz bir hatta çekmeye çalışan kuvvettir.Bu döner sistem endüvidir. Bunun sonucu olarak tel çerçeve saat ibresi yönünde döner. Buda endüviyi döndürür. Kontak anahtarı üzerinde St veya 50 numaralı uç. serbest duran iletkenden akım geçirilecek olursa iletken hareket eder. akım uygulandığında dönmeye başlayacaktır. Batarya akımı endüvi sargılarında ok yönünde dolaşır. akımın çerçevenin her iki tarafından farklı yönlerde geçmesidir.düğme olarak yer alır. Manyetik alanı uzatılan bir lastik gibi düşünebiliriz. daimi bir mıknatısın (N) ve (S) kutupları arasına yerleştirilirse. Eğer iletkenlerdeki bu olayı marş motoruna uyacak şekilde düzenlemek istersek.eşit ve zıt kuvvetler doğar. Böylece mıknatıs ile telin manyetik kuvvet çizgilerinin kesişmesiyle.” diye ifade edilebilir. orta eksenden yataklanmış (U) şeklinde tel kullanmak gerekir. Bu iletkenin bir tarafında (zıt yön sebebiyle) açılarak zayıflamış olan manyetik alan. MARŞ MOTORLARININ ÇALIŞMA PRENSİBİ : Eğer bir iletken. (N) ve (S) kutupları arasındaki manyetik hatların geçiş yolunu bozar ve iletkenlerin birer kenarlarında toplanmasına neden olur. Bunun nedeni. MARŞ MOTORU ÇEŞİTLERİ : . Bir daimi mıknatısın kutupları arasına yerleştirilen bir tel çerçeve. selenoid bağlantı ucudur. diğer tarafta ise (yönlerin aynı olması sebebiyle) sıkışarak kuvvetlenmiş bir manyetik alan grubu meydana gelir. Doğru zamanlamayla bir kollektör kullanarak akımın geçiş yönünün alternatif olarak değiştirilmesi endüvinin devamlı olarak aynı yönde dönmesini sağlayacaktır. iletkenden geçen akımın manyetik kuvvet çizgisi birbiriyle çakışır. İletkenlerin etrafındaki manyetik alanlar.

tel kesiti kalın olan çekici sargı fazla manyetik alan . .Kavramalı bendiks tip marş motorları. Kavramalı bendikste tipinde ise marş dişlisine kavrama tertibatı eklenmiştir. kullanılan şalterler ve hareket şekillerine göre isimlendirilen marş motorları çeşitleri şunlardır. Kavraşma atalet prensibine göre gerçekleşir.Düz bendiks tip marş motorları. 3.Selenoidli. 2. Marş motoru dönmeye devam ettiği sürece marş dişlisi volan üzerinden motoru çevirir. Marş motoru dönmeye başladığı anda marş dişlisi ileriye doğru kayarak volan dişlisi ile kavraşır. Ters bendikste kavraşma dıştan içe doğru gerçekleşir. Dişli üzerindeki dengeyi bozacak şekilde ağırlık bulunur. Nüvenin etrafında ise tel kesitleri farklı olan çekici ve tutucu sargılar vardır. batarya akımı her iki sargıdan geçer. Günümüz araçlarında en çok kullanılan marş motorudur. Bendiks marş motorlarında marş dişlisi endüvi mili üzerinde rahatlıkla hareket eden kayıcı manşon üzerindedir.Kavrama tertibatları. Tel kesitleri ince olan tutucu sargı az. Düz bendiks tipine marş dişlisi dışa doğru açılarak kavraşır. Marş yapıldığında.Bendiks Tip Marş Motorları : 1.Ters bendiks tip marş motorları. Marş motorunun üzerinde selenoid dediğimiz bir şalter vardır. İnce sargı ise tutucu sargıdır ve selenoid gövdesinden şasi yaparak devresini tamamlar.Adi boşaltıcı tip marş motorları.Röle selenoidli marş motorları. Sargıların ikisi birlikte akım alırlar.Selenoidli boşaltıcı marş motorları. Sargılardan kalın kesitli olanına çekici sargı denir ve selenoidin marş motoru terminaline bağlanarak marş motorundan devresini tamamlar. Selenoidlerin içerisinde bir demir nüve vardır ve bu nüveye sürücü kol bağlanır. b). 2. 3. a). Boşaltıcı Tip Marş Motorları : 1. Tertibatta bulunan bendiks yayı ilk kavraşma esnasında doğan darbeyi üzerine alarak kavraşmanın daha sarsıntısız olmasını sağlar.

diğer taraftan selenoid köprüsünü iterek kontakları birleştirir. Tutucu bobin ise sadece nüveyi bu durumda tutmaya yarar. Röle marş motorunun kolay çalıştırılabilmesini ve emniyetli çalışmasını sağlar. Kontak . Çekici sargı nüveyi çektiği anda bir taraftan sürücü kol yardımıyla marş dişlisini kavraştırır.Dayer Tipi Marş Motorları Kamyon. otobüs gibi büyük araçlarda kullanılan Dayer tipi marş motorlarında marş dişlisinin volana çarpması engellenmiştir. Batarya akımı marş motoruna giderek motoru çalıştırır. Kontak anahtarı bırakıldığında çekici ve tutucu bobinler birbirine zıt manyetik alanlar meydana getireceği için yay nüveyi geri çeker ve kontakları açar. c). Röleli tipte ise selenoide emniyet açısından bir röle ilave edilmiştir.meydana getirir.

Büyük araçlarda kullanılan sürme endüvili marş motorlarında akım önce çekici ve tutucu sargılara gelir. Sargılarda oluşan manyetik alan endüvinin komple ileri doğru hareket etmesine neden olur. Marş devresindeki akım kesildiğinde geri getirme yayı endüviyi tekrar eski yerine getirir. Kavraşma gerçekleştikten sonra kontaklar birleşerek marş motoru sargılarına akım gider. MARŞ SİSTEMİNİN BAKIMI : . Kavraşma gerçekleştiği anda kollektördeki şalteri serbest bırakarak ikaz sargılarına akım verir. Motor çalışmaya başladıktan sonra volan marş dişlisini hızla geriye doğru iterek tahdit kanalına oturtur. Sürme endüvili marş motorları yapı itibariyle diğer marş motorlarından biraz farklıdır. Endüvi ileri doğru giderek marş dişlisini volanla kavraştırır. çekici sargı ve ikaz sargısı olmak üzere üç çeşit sargı vardır. Gövdede tutucu sargı. d). Motor çalışmaya başladığında marş dişlisini geri doğru iter.Sürme Endüvili Marş Motorları.anahtarından akım selenoide geldiğinde göbek kontakları birleştirmeden çatal aracılığıyla önce marş dişlisini volanla kavraştırır.

de büyük bakıma alınır. MARŞ SİSTEMİ ARIZALARI : Motor. Kısa devre yapıldığında marş motoru çalışıyorsa selenoid. Lambalarda hiç değişiklik yoksa sistemde direnç vardır.sıkılır. çalışmıyorsa marş motoru da arızalı veya akım gelmiyordur. Marş devrinin belirtilen devirden düşük olması motorun zor çalışmasına veya hiç çalışmamasına neden olur. Marş motorundan küçük bir tık sesi geliyor ama marş motoru çalışmıyorsa kontaklar kısa devre yapılır. marş süresince dakikada 100 ila 120 devirle dönmelidir. Kollektör yüzeyi. Bataryadaki (akü’de) elektrolit yoğunluğu. Lambalar anormal derecede ışık şiddetini kaybediyorsa batarya şarjsız demektir. Gerekli kontroller yapıldıktan sonra farlar yanık vaziyette iken marşa basılır.de bir periyodik bakım aşağıdaki şekilde yapılmalıdır. Küçük bakımda :  Kablo bağlantıları gözden geçirilir.Marş sistemi 15 000 km. Arıza tespiti farlarla yapılır. b).  Marş motoru tesbit civataları sıkılır. MARŞ MOTORLARINDA PERİYODİK BAKIM : Marş motorlarında periyodik bakım daha uzun ömürlü ve istenmeyen arızalara meydan vermemek için gereklidir.Marş düğmesi (kontak anahtarı) veya solenoid arızalıdır.Marş motoru arızalıdır. Lambalarda sönme fazla olmuyor ise sistem normaldir. Aşınmış fırça söz konusu ise marş motoru sökülerek fırçalar değiştirilmelidir. bağlantılar ve kablolar kontrol edilir. Marşa basıldığında motor hiç dönmüyor veya çok döndürüyor ise muhtemel sebepler şunlardır.  Marş kömürleri ve kollektör yüzeyi kontrol edilir. a). Marş motorunun üzerindeki toz kapağı çıkartılarak fırçaların durumu ve yaylar kontrol edilir.de küçük bakıma. kirli özelliğini kaybetmiş veya yerinden çıkmıştır. Marş motoru basınçlı hava ile temizlenir.temizlenir.Marş motoru kablo bağlantıları gevşek. Akü arızalı veya şarjsızdır. Marş motoru yavaş dönüyorsa farlar yakılarak marşa basılır. Daha sonra ağzı yumuşak bir mengeneye bağlanan marş motoru boşta iki-üç defa çalıştırılarak motorun çalışması kontrol edilir. Büyük bakımda Marş motoru tamamen sökülerek revizyondan geçirilir. d).dilimlerin arasındaki boşluk ve izolasyonu sağlayan mikaların durumu gözden geçirilir. Yağdanlıkla kapaktaki yatak yağlanarak motor yerine monte edilip marş sisteminde gerilim düşmesi kontrol edilir. 45 000 km. MARŞ SİSTEMİNDE ARIZA TESBİTİ : Marşa basıldığında hiç ses gelmiyorsa bağlantılar kontrol edilir. Marş motorlarında her 10 000 km. MARŞ MOTORLARINDA PERİYODİK SÖKME: . c).

İkaz sargılarını selenoide bağlayan kablolar sökülüp gövde çıkartılır. -İkaz sargılarında veya endüvi sargılarında kısa devre veya şasi vardır. Daha sonra selenoid dağıtılır. endüvi kontrol aletine yerleştirilip üst kısmına saç lama konulur. (Kollektör dilimleri arasımdaki fiberler yüzeyden 0. Şasi kontrolünde seri lambanın bir ucu kollektöre diğer ucu ise gövdeye değdirilir. Marş motorları gerekli tamir ve bakım işleminden sonra sökme sırasında tam tersi işlem yapılarak tekrar toplanır. . dilimlerin araları yaklaşık olarak yarım mm boşaltılır. kömür baskı yayları basıncını kaybetmiş veya kırılmıştır.5 mm. Endüvi çıkartıldıktan sonra marş dişlisi endüviden çıkartılır.burçların. Kapak çıkarıldıktan sonra fırçalar yaylardan kurtarılıp pozitif fırçalar taşıyıcıdan ayırt edildikten sonra tabla dışarı alınır. Devre kontrolünde seri lamba yanarken şasi kontrolünde lamba yanmamalıdır.fırçaların ve yayların durumuna bakılır. Parçalar gaz yağı veya benzinle yıkanabilir. devre sağlamlık kontrolü. Fiziki Kontroller : Kapakların.Marş motorları arıza sözkonusu olmasa dahi 45 000 km ile 50 000 km arasında komple sökülerek temizlenmesi gereken yerler temizlenir. -Marş şalteri kontakları düzgün basmıyor veya yanmıştır. Elektiriki Kontroller : Endüvi. Kısa devre kontrolünde endüvi. Sargıların tek tek çektikleri akım ölçülerek direnç kontrolü yapılır. Değişmesi gereken parçalar değiştirilir. kısa devre ve direnç kontrolü yapılır.Endüvi. endüktör sargıları ve şalterlerde şasi kontrolü. Endüvi sargılarında devre kontrolü kollektör dilimleri tam karşılayacak şekilde bataryaya bağlanan seri lamba ile kontrol edilir. Aşınmış fırçalar ve sertliği azalmış yaylar değiştirilir. Endüvi ve lehimler kontrol edilerek kollektör gerekiyorsa tornalanıp. -Kollektör yüzeyi kirlenmi. Daha sonra parçalar üzerinde fiziki ve elektriki kontrol yapılmalıdır. Kırık dişliler değiştirilir. aşağıda olmalıdır) -Endüvi sargıları kopmuş veya kollektör üzerinden lehimi atmıştır. Bu kontroller endüktör sargıları içinde tekrarlanır. Marş dişlisinin dişleri ve hareketi kontrol edilir. Toz kapağı ve tespit vidaları mil üzerindeki segman çıkartılır. endüktör sargıları ve hız kavramaları izolasyonu zayıflatacak gres giderici solvent veya başka metodlarla temizlenmemelidir. Şeridin çıkardığı ses değiştiğin de lambanın tam karşısındaki sargılarda kısa devre olduğu sonucuna varılır. Daha sonra çatal kavrama tertibatından ayrılarak kavrama ile birlikte endüvi çıkartılır. bozulmuş veya fiberler yüzeye çıkmıştır. Kontrol aleti çalıştırılarak endüvi yavaş yavaş çevrilir. MARŞ MOTORU ARIZALARI : 1-Marş motoru fazla akım çekiyor : -Endüvi mili burçları aşınmıştır. 2-Marş motoru az akım çekiyor: -Kömürler aşınmıştır. MARŞ MOTORUNUN SÖKÜLÜP TAKILMASI : Marş motoru ağzı yumuşak bir mengeneye bağlanır. -İkaz sargıları ekleri gevşemiştir.

4-Marş motoru bazen basıyor bazen basmıyor : -Kollektör fiberleri yüzeyine çıkmıştır. -Solenoid sargıları aşınmıştır. . -Marş dişlisi aşınmıştır. -Volan dişlisi aşınmıştır.3-Marş motoru çalışıyor fakat motoru döndürmüyor : -Tek yönlü kavrama kolu bozuktur.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful