P. 1
Che.guevara.savas.anilari.ant.yy

Che.guevara.savas.anilari.ant.yy

|Views: 126|Likes:

More info:

Published by: Sosyalizm Kütüphanesi on Jan 27, 2011
Telif Hakkı:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

05/12/2014

pdf

text

original

r

Savas arulan
,

an:'
J-.. I \(

Che Guevara

Ernesto Che Guevara

SAVA~ ANILARI
Turkeesi: Se~kin CAGAN

Orijlnal adi: PASAJES DE LA GUERRA REVQJ .. CIQNARIA U Ilk yaymi: EDICIONES UNION Havana, 1963 TUrklye yayim: AN'r YAYINLARI Istanbul, Hazlran 1968

ANT YAYINLARI
Dlzgl ve baski: 'ri\~ MATBAASI
IlajaloA!u, Baf1llusahlp Sok. Emek Han 16l29, iSTANBUL

CHE'nin Hayatl
Ernesto CHE Guevara, 14 Haziran 1928 gecesl Arjantin'in en oncmli §ehlrlerinden biri olan Rosarlo'da dogdu. HenUz lki yasmdayken, ilk astrm krizi geldi. Sierra Maestra'da Batista ordulanna kar~l savasirken Che'ye zorlu dakikalar y~atan bu hastalik, BoIlvya ormanlannda Barrlentos'un askerlert tarafrndan vuruluncaya kadar bir tUriU yakasrm brrakmadt. Yilksek mUhendis olan babasi Ernesto Guevara Lynch, !rlanda asillt blr alleden geJiyordu. Anast Cella de la Serna tse Irlandah-Ispanyol karismu tdi, Che il~ yasmda iken ailesl Buenos Alres'e yerlesti, Cella de la Serna 0 gilnlere ait bir aDiSIDI §l:iyle anlatiyor : "Erllesto dort ya,}ma basbjpllda, artIk baskentm iklimine dayanamaz olmustn, Astlm krizlel'l geldlgi zaman basim babasmm giigstlne dayar, oyJe uyurdu. Ancak bu ~ekllde rahatlayabildigi il}in, babasl I}Ogu zaman geoolerlnl Cbe'nln yata~nda g(l4,'irirdi. Sonralan Che'nio durnmu daha da kotiile~tl. Doktorlar tedavlslnln ~k gil!;) oldugunu, mutlaka lkJlm degl~tlrmesl gerektlglni siiyledller,» Yeniden go~ ettl Guevara allesi, Cordoba'ya gittiler. BOIgeyt blr sUre gezdlkten sonra, Alta Gracia'ya yerlestller. Burada cne'nm sa~ltk durumu biraz dUzeldi ve astim krizleri seyreklestt. Che'nin, Cella ve Ana Marla adli lkl kiz, Roberto ve Juan

ilgInI kar§llayabilmek i<. dok ilj<. Cordoba'ya goO.Martin adlt da iki erkek kar<~eljl vardi. lnarnlmaz blr gu<. Yeniden. Bundan sonra kendlsini tamamen derslerine verlp. Eme. GuevarH atlesi. 16 yasmda Ise Ncruda'ya hayran olmugtu Che'yi cocuklugunda en Qok tizen Ijeylerden blri hastahg. 11k muayenede ~ilrUge O. Ashnda tipik btr burjuva atlesi IdUer. Bogota'ya ge<. Peru'da cilzzamltlann yasamakta oldugu bir koyde hbbl Incelemelere glrlljtller. bir yrldan klsa blr sUre i~inde 12 dersln SlnaVilll kazandl. hurdasi ~lkml§ 1930 model blr arabalan vardi. Latin Amerika gezlsinden sonra Buenos Aires'e dondtl. Che'nin tip fakiiltesine yazdacagml acrklamasi herkes Io.attrrlilar. hergun Cordoba'ya okula gotUrUrdil. Arkadaslari Che'nin de bir gUn babaai gibl muhendis olacagim samyordu. Alberto orada kaldt. ettiler. Faktlltenin son sunfmda Iken Che.· hi. BoIivya'da bam ogrenciler aralannda para topJayarak bu iki kafadann Venezuella'ya gitmeslnl sagtadilar.Uncu snuflarda okola devam edebUdi. Ispanya 1~ Savaljlnda a~lko.6.lkardtlar Che'y1.7. boylece hastalIgllllll yaraUlgl engellerin hepsinin tistesinden gelmeyl ba§ardl. 1944 yrlmm sonunda Buenos Aires'e go<. yilrUyerek a§tllar.tUer oradan. llk durak. Guevaralann Catra· mina adim verdlkleri.ya.inde yan§ atlarr bulunan blr ucakla Miami'ye gitt!. doktor olmu§tu.lktl.illg-i. Lise o:.a Cumhurryetctlert desteklemislerdt. Boylece okul masrafianm ve cep har<. Bu yUzden giinlerlnin biiyUk krsmim Halk KiltUphanesinde kltap okumakla gectrtyor. Bu olayi Bayan Guevara §I:Iyle anlatrr: "Hemen eevap verdlm.. annesinden bu dili ogrendi. cocuklarm egltlmiyle i1gilenmesi bent {ok sevindlrml~tI.e§itli i§lerde o.lnfutbol antrenorltl~ dahl yapblar. Okulunda lnglllzce ogrenimi yapihyordu.'jehrin dlljmdaki biiyiik ~ift1i· glni satmak zorunda kaldi. Aneak iklnei ve Ut. Yol uzadlkr. (_. yiyecek yemeg i vardi ama attest kendisine cep ha. bulBljlk~lilk bUe yaptilar.geml taytaligt. Franslzcaya da hiiyiik ilgi duyan Ernesto.allljtliar. Ernesto Guevara de la Serna'nm yedl .iu bir <. Blr ara Inquttos ljehrinde ucak blieti parasi biriktirebllmek 1o. Kard~lerl onun derslerlnl not ederler. Blr yandan da ogrenimlne devam edlyordu." Sonra ortaokul zamaru geld! ~attl.~ bastlgl halde hula i1kokula kaydedilmemig oldugu bildtrfliyordu. Kuvvetli blr tradesi vardr Ernesto'nun. gitme imldl-um) bulablldl.§ID. Okulda en ba§'Bl1ll oldugu ders matemaUkti. Ger!. Bakanbg. Egitim Bakanhgma bagh Dean Funes Lisesine devama basladr. Baudelalre'e karljl bilyUk bir tutkusu vardi.a paralan da azauyordu. bazt gUnier yemek yertne sadeee bir fincan siitlil kahve lIe yetinlyordu. Hemen askere r. . arkada§l Alberto Gra· nados Ue bUtUn Latin Amertka'yi Io. ~In· ('I ve altmea slDlnarda ise arada suade oktda. rransrzca §lirlere bayrhrdr. Atalaya Jimnastlk Klubiinlin en gozde atletlerinden blrl haline geld!.1lkh.le hastaligmi yenlp spora basladi. Che. Ernesto'nun yatacak odasi. Ashnda Mlaml'de ikf ii~ gUn kalmak isttyordu.in bir siirprlz oldu. Yazrda.iinkUvarrslarindan kisa blr silre sonra Idati makamlar taraflndan sunrdtai edlldiler. Durumlan iy!den iyiye bozulmustu. Hammalhk. Delikanhydl arhk. Che lie arkadaljlanm arabaya doldurur. idi. krsa zamanda Iyi bir atlet olup 1_.ah§1llalar yapml§tJ. Che yedl y~mda !ken Bayan Guevara'ya Egltim Bakanhgmdan resmt blr yazl geldt. Che de bunIan evde. Bayan Guevara. Daha 14 yasmda ikcn Freud'un kttaplarmi okumaya baslayan Che. 0 gtinlerde Guevara'iar Alta Gracia'mn zengln allelerinin yaljadlklan "YUkan" semtte.ok ilje . Villa Nidina adlt bir evde oturuyorlardt. doktortuk.aglannda iken. Fakilltedekl ilk ytllannda Arjantin'ln kuzey ve batt bOlgelerlni bastan basa dola§mlll. Blr keresinde de iilkenln blr ucundan dlter ueuna blslkletle gidip gelmtstt.sto seyahati ~ok severdi. Latin Amerika'mn egemen simflar tarafmdan msarsizca stimiiriilen koylUierini yakihdan tammak flrsatml verdi. 1953 Ylbntn Mart aYinda iinlversiteyi bitirmilj. Parasim hesaph harcamak zorundaydi. asttm krizleri yUztinden okola gldemiyordu. arna blr aydan once ayrilarnadi. ~iU'n1n Santiago §ehri oldu. Daha sonra dag-Ial1. yatajpnda hazn·{ardl. Zamanla mall durumlari bozuldu Guevera'iann. Politik egiUmlert ltibarlyle de sola acik liberal olarak tammrtardi. Ciizzamh hastalar taranndan insa edilen barajr gorebilmek 1~ln Peru'nun troplkal ormanlarinda gtlnleree dolaljttlar. Bayan Guevara . .ine alan bir motoslklet turuna '<lktI. Bir ara paralan azahnca bulabiJdiklert <. hatti. Bu kendilerine.l Che'ye alfabey! og· retmlstlm ama.r1$hgl verecek durumda degildl. Che ise i<. buralardaki orman ktlylerlnde ciizzam ve tropikal hastahklar iizerlnde o. ginn c. fakat yeteri kadar dolasmak Irnkam bulmadilar. Gezlye 29 Arahk 1951'de basladilar.n.

Daha sonra.ge kavuffturabiUrslnlz" dtyordu. 21 Ekim 1960'da. Che 0 geee bunlardan o. . Doktorluk yapabilmesi io. Arjantln Btlyiikel<. 7 Eklm 1959'da INRA (Milli Tarim Reformu Enstltiisii) Sanayl bdltlmti baskanhgma atan01.lere bu savasm sadece Guatemala'mn deg-n. Ihttlalden sonra. ilk olarak orman koy' lermde doktorluk gorevt alabilmek i<. AYIll trende. somurulen halklari ve emperyaJistJerl daha yakmdan tanunak nrsatun buldu. Sovyet Rusya ve Qin Halk Cumhurlyetini io. butiin Latin Amerika'mn savasi oldugunu hatrrlatiyordu. Burada Ricardo Rojo admda blr avukatla tamsmasi. Haplsten eiktiktan sonra yoluna devam ederken Ekvador'da da blrkac gUn kaldt. Bu yolculugu sirasmda Peru'ya da ug-l'adl. Rojo.o srralarda. Onlardan KUba hakkmda geni§ bUgi toplarmsti. tin safta GarpI§makti. lik firsatta ihtilaleilerln sanna katildi. Che'nin hayatmda d6nilm noktasi oldu.lliglne sigmmak zorunlulugunu duydu.oguntln hayatim kurtal'dl. az geU§mi§ iilkelere "e§itli seyahatler yapan Che.8. Che Guatemala'ya vanr varmaz.ok KUba'b slirgiin ve Fidel Castro'nun kardesi Raul 1Ie kar§lla§mt!!. Rojo'nun anlattlklan Che'yi son derece duygulandirdi ve Venezuel1a'ya gitmekten vaz geeerek Guatemala yolunu tutmasma sebep oldu. BiiUin isteg-I eephede. KUba Ihtilalcilert safmda yer aldi. Gua. Havana'nm La Cabana kalesinin komutanhgrna getirlldl.e§itli i§:lerde Gall§t1. savasm sonuna kadar en on saflarda gorev alacak ve kendlslne binba!!l rtitbcsi verilecektl. Che GuatemaIn'da siyast siirgiin olarak buiunmadlgl halde. Alberto Granados'un aracihgr ile. Granados· un kendisini bekledigt Caracas'a gitmek it.ok gecmeden resmt maknmlar Che'yl rnlrnleyerek elGllik btnasindan ~lkardllar. Ernesto'ya "Venezuella'ya gldlp de ne yapaeaksm or Evet. Bir kere~jnde Che'nln orgiitledtg-i gencler dtlsmanm §iddetll blr saldtrrsina ugrarrne ve selarnett ka~makta bulmu§lardl. tieari anlasmalar imzaladt. bir KUba ticaret heyetinin baskani olarak QekosJo· vakya.. KUba Ihtilallne onemli katkrlari olan Nico Lopez'in Guatemala'da lken taktlg-I soylentr. Che'nin tiniU veda mektubunu okuyordu KUba halkma. yeni yeni thtilallert hazarlamasr gerektyordu. Bir ara Guatemala'It genclerl orgUtlemek iizere harekete ge~ti. Bakanlar Kurulu karanyla KUba vatandasi WIn edildi. 1965 EyliililnUn son gilnlerinde.1 HiikiimeU bir Sanayi Bakanhgl kurarak. bir sager darbe ile devrllince. Aneak. Bu faaliyetiyUzUnderi o. Venezuella'da· ki Cabo Blanco cilzzam kolonlsinde 800 Peso ucretle t. Boylece Che. Ernesto. KUba'da gorevlni tamamlamistr.temala'da slyasi sUrgiin olarak bulunmadtgt balde. KUba'da tarihi Santa Clara savasmdan sonra Blnbagr Ernesto Che Guevara. Guatemala'dan Meksika'ya geeen Che. devrtrncl Arbenz Hiikiimeti emperyalist Amerika'nm perde arkasmda hazirtadig. tekrar kale komutanhgi gore vine donmek zorunda kaldi.ine alan uz un blr geziye Glkh.lnresmt makamlara basvurdu. ama bana kalina sen benlrnle gel. Gnate· mala'yr aneak bu sekllde ozglirIU. Playa Giron catismast sirasrnda. Orada. 23 ~ubat 1961'de Kilba ihtll6. sdmiirulen halklarr 6rgtitlemcsi. orasi para kazanmak 19in Iyl bir yer. Daha sonra da "Granma" gemlsiyle Kuba'ya hareket edecek. yerliler hakkinda daha once yaymlannus bir tncelemest yUzilnden tutuklanarak cezaevtne gt)nderlldl. Che'yi bunun basma geUrdi. Geno. tilkenin mali i!!ierini ytiklenml§ oluyordu.9.ln staj g6l'dUg-Usiralarda btr yandan da cep harchgtm saglarnak io. bUtiin dUnya Che'nin nerede olabi\eceg-inc dair . halka oynanan bu klrH ve a§agu!k oyunu hlr tUrlU hazmedemedi. trenle Mekslka'ya hareket ettl. Guatemala'ya gidelim. KUba'ya yaptigr hizmetlerden dolayi. "Mutlaka savasmahsinrz. 3 Ekhn 1965'de Fidel Castro.ek bir sosyal devrim var. Hatta kendisine Che adim. 26 Kasimda da Kiiba Milli Bankasi Baskanligma getirildi. Kiiba'daki bUtUn gorevlerlnden IsUfa ederek. bunlarla yakm arkadashk kurrnustu. Arbenz'tn hayranlarindandr. Fakat bu lmkam bir turltl buiamaru. blrcok 01· kelere seyahatJer yapan Che. yakm arkadaslarmdan biri haline gelen "EI Patajo" ile kar§lla§h. Baz." demtsti. Bir siire sonra da sihih arkadasi Alelda March lIe evlendi. Orada gero. 1962 Ekiminde ba§gosteren buhran sirasmda ise Pinal' del Rio askert kornutanhgi gorevtnt aldi tlzertno. 1959 ~ubatmda Ise. orada Fidel Castro ve arkadaslarr He tamsarak. Onlara. Haprshanede Peru'lu solcularta tanisti. Bu durum Che'nin savasci yammn tekrar canlanmasina yol actr. Kendisi de zaman zaman ufak catismalara kahltyor ve ihtitalciler 1~ln bir yerden dig-crtne cephane nakledlyordu. Buenos Aires'ten ayrildi.ail§mak uzere btr anlasma yaprrustt.in trenle. billnmeyen illkelere dog-ru yola crktr. Bir sUre. . Guatemala'da kalmasl tehlikell bir durum aIm· ea. sonradan en . ArtIk baska Latin Amerlka U1kelerlne gidip. tJ'nlversiteyi btttrtnee. Guatemala'da iken bir o.lo o.

Kendisinl sorguya o. . "i)lIim nereden ve nasil gellne geIsin . parolamn.• 10 • tahminler yilriittil durdu....ekmeye gelen General'e cevabi...okVletnam'Jar yaratmak oldugunu sliylilyor. EmperyaUstlerln u§3g1 Barrtentos'un askerleri onu 7 Eltlm 1967 gecesl Higueras yakmlannda klstlrdllar. kimsenln kar§lslDda eg-llmedi.lktl. sara geldl!" diyordu .. bu kez de BoUvya'da IhtllalciIert orgtitlemekle mesguldu. Hlgueras yakmlannda yakaladi. sonunda bacagmdan agu. oltim hO§ geIdl. saatler og-lenin t'ini gostertrken Barrtentos'un kirallk katlllerinden !. yUzOne tiikilrmek oidu . SAVA~. Sav3§ sIoga..avu!.!Mario Terzan'm M-2 karablnasmdan bosalan dokuz kursunla can verdi.aldIlal'. Onu Higueras'ta bir okula hapsettller. Ve 9 Ekim gtmu. E§Y31anm o.bir yara aldr..nlannuz kuIaktan kulaga yayilacaksa ve sUAblanmlz elden ele geo.. Kahrarnanea dovU§tii.... Elleri arkasma bagh. 8 Ekim sabahi Barrientos'un kaaUlJerinin eline dti§mU§tti Che.ecekse ve ba~kaIan mitraIyoz seslerlyIe ve de sava§ ve zafer naralanyla cenazelertmlse a#J. a!. .. gene btlttin dtinya halklarmm kulaklarma ulastr. Havana'da toplanan V~ Krta Konferansina gonderdigl mesajda Che.. ANILARI .t yakacaksa. atta h daha o. t6 Ntsan 1967'de Che'nin sesl. Hatta Iildtir(l1dugilne dair saYISIZ soylentllel' o. Oysa Che.. UO. dUnyada ikl. Kaybolusundan iki yJi sonra.. susuz ve yarah olarak hapsedildlgi okulda bile. Ve olilm Che'yl Bolivya'da.

Ba~langl~ Uzun sUreden beri ihtilalimizin tarihini bliron yonJeri He yazmak istiyoruz. Oysa gorevlerimiz ~ktu.nlano . Tam tersine. Fidel'in de yer aldtg. lhtilal hareketimitln amsnn canlandirmaya. Thtilalin onderlerlnden bir ~ogu. savaslarm. Bu savasa kattlan !lok ~i va.kun amlardan ve acele ahnmis notlardan meydana gelmesiyle yetinmek degiJdir. saldmlarm. Iste bu sebeplerden dolaYI ben. ozel ya da resmi olarak bu tarihi yazmak istediklerini belirttiler. ilk savasumz olan Alegria de Pio ~rpl§tl1alarUll anlatmaJda. ufak ~pl~mala. ben Kiiba haritasi iizerindeki savaslarm. Gereek sudur ki. Amaclm. bu boluk por{:iik tarihin sadece bir ta.nn hanrladlgun amlarmdan bir dizi meydana getirmek ve bunIan yazmak istedim. saldmlann ve earpismalarm hepsine birden katdml§ degilim.r ve eger bu. hepimizin yer aldig. bashyerum. ben yazdlg. Ylltar ge{:iyordu ve kavgannzm amlari zamanla unntnluyordu. onu yasayanJar tarafindan geli~tirilecegini umuyorum.m bUtlin konuIarm.

.n titlzlikle ~~ tinneler:l.retini gtisterirlerse aaolabilir. Oysa Fidel. C. 0Ulardan istedigim.. Aralarmda Julio Roberto Caceres Valle de vardi.k cesa. BUtUn kitayr saran bu simf kavgalarmda oltim.ok zordur ihtilalcinin isi. bulUlUJlJldtklan yerler~ den bahsetmekten ve ge~ olmayan ola.zarlardan istedig:im tek §ey mutlak surette ge~k~i oImalandJr. ardi arkasi gelmeyen devamh bir kazadir sadece. hele Julio Roberto gibi olaganiistii bir dostsa bu . benim gorev almakla §eref duydugum bu milli kurtulus savasma daha fazla yabancmm katrlmasim istemiyordu. kotli zamanlarda gelecek iyi gUnleri birlikte diislemis olan bir kisinin OlUm haberi. Ben yazd.Ulli olarak katilmak istemisti. bir §ey ka1mamalandtr. bu haberi alan kisiyi fazlasiyla sarsar. EI Patajo. lataca. . Kendi kendilerini ~innekten.: gUn sonra.gun olaylar tamamlaanns ERNESTO CHE GUEVARA 1 « EI PatajO» Bundan bir ka~ gUn evvel gelen bir telgraf bizlere bazi Guatem. bir dostun.ylardan ka~mmak zol'UDdadu her bin. "bUciir" ya da "Idi~iik"anlamma gelir. her biri aadum. Ihtilalimiz were ulastiktan bir ka!..a.ala'h vatanseverlerin olum haberini getirdi. ya. Ama bir arkadasm. bir yoldasm.anma bOylesine bir gaye lle bashyorum. yazm.1§te bu yUzden "El Patajo" derdik kendisine. Guatemala argosunda bu. bir ~ sayfa yazdddan SODl'8. daha Meksika'dayken ihtilalimizin dogu~una tamk olmus ve aramiza goni.14. bonla. g~k obnayan heJ'§eyi sUip atmalan ve fazladan hit. Ufak tefek ve zayIftl.

Yenilgiyi geregtnee anlamadan Guatemala'yi saskmca terkeden cocuk.. yenlktik. kendi zaYlfltgml billyordu da. ufaeik bir karanhk odasi olan ve filimlerimizi banyo eden bir Meksika'hydi.h yeni bastan ba§byordu.. Ueuz bir fotograf makinesi ahp kanunsuz bir i§e basladik. kendilerini parkta resmini cektigimiz kU~Uk t. Degisik yerlerde. Hepimizi oldugu gibi. kA. Egitimini kah birakiyor. kUltUrU genisti ve hassasti. El Patajo. Guatemala'dan kacarken trende karsilasmistrm. tipki usta bir ~ift~inin bitkilerdeki noksanllklan bulup. Ama 0 zarnan bile hala bazi kahntilar vardi eski UstUn hassasiyetinden. Olgunla§lyordu devamli olarak. Bu delikanhmn ceklngen bir insan olup oimadlgllli haHi kesinlikle bilmiyorum. KUba'ya gelmesinden sonra eski iki dost oldugumuz i~in.ekip gidecegini soyledi. Ama bu yeni hayatta. benim bir kae Pesom vardi cebimde. bir arkadastan yardim istemeyi gururuna rm yediremiyordu? 14¥inedonlik bir kisiydi. Yoksa. Aylar boyu boylesine ralarr yedik. • 17 • pa- ozel esyasmi satip sayan El Patajo. artik tam an larmyla bilineli bir Ihtilalci olmustu. Partido Guatemalteco Tr. usaklaetirdi. daha degi§ik bir seyler ariyordu EI Patajo. Oysa asia mutlu degildi yapngi islerden. EI Patajo benden cok daha gene olmasma ragmen ararmzda oltimstiz bir dosUuk kurulmustu. Meksika Universitesi'nde de fizik tahsil ediyordu. su veya bu sekilde gecimimizi temin etmemiz gerekiyordu.. Daha baska. . Yeni kurulan INRA'mn (Milli Tanm Reformu EnstitUsU) ilk personel §efligini yapti. Kendi memleketinin kurtulmasim dti§lUyordu. Ancak oradan gecebilirdik Mexico City'ye. geli.§tlgl da yoktu.ocugun bir tabiat harikasi olduguna inandirmarmz gerekiyordu. Tlirlli tiirlli mtisterilerle bogusmarmz. iyi bir devrimci olmak yolundaydi. Ortagrmiz. Za- .. TapachuIa'ya gidiyorduk. Onunla ilk defa Arbenz'in dU§ti§iinden bir kaC ay sonra. eski gUnlerimizin ieli dl§hhgl pek yoktu. degi§lik islerde hayatirn kazamyor ve kesinlikle hie kimseden en ufak bir yardim isteginde bulunmuyordu. Blittin sehri tamdik . bashyordu ama fazla bir basariya UI8. sehir parklarmdaki insanlarm resirnlerini cekiyorduk. gti~lUkleri birlikte gogtlsledik .. Gazetecilik yapml§tl El Patajo. Bir gUn <.• 16 • dil dokmek . OstUn bir zekasl vardi. Onun zaman zaman kendi memleketinin yerli dilini ~all§masmlll ne anlama geldigini sdkemiyordum pek. Yabancilarm i§ izni olmadan cahsmalarunn yasak olmasma ragmen.. Devrim aritrr insanlari.. Gereekten zordu bir Meksika Peso'su kazanmak iein kazandignmz Zamanla ihtildl olaylan bizi birbirimizden ayirdi.. onu da bUtUnUyIe degi§tirmi§ti. Fidel'in kuraeagr birlikleri uluslararasi bir birlik yapmak istememesiydi.. Daha evvel de soyledigim gibi Fidel onu KUba'ya gcturmek istemiyordu.all§tI. Ve son gtinlerinde buttin duyarltg-Illl kendi halkma adarrusti. dUzeltip..abajo (Guatemala l§~i Partisi) nin Uyesiydi ve bu yasantiya uydurmustu kendini.§tirir. Halk idaresinin degi§ik kollarmda <. ihtilal. Diisman bir ~evl'ede. Ikimiz de meteliksizdik. daha iyl bir lirUn saglamasl gibL . Beraberce Chipas'tan Mexico City'ye bir yolculuk yaptrk. kisisel meseleleri icin bir dosttan. Buna sebep EI Patajo'nun yetersizligi degil. hemen hemen uzun sUre ayrn evde oturduk. ilerletir. EI Patajo'nun meteligi yoktu ya. Cektigimiz kepaze resimleri sahiplerine verrnek icin bir boyd an bir boya yUrUyerek geciyorduk koca kenti. elinde ufacik bir bavul oldugu halde ~Ika geldi KUba'ya.

emin bir yer olacak ve en onemlisi. Birliklerini kaybedince. Hissettigi sadece gorevin kendisini ~agtrdlglydl. Esir aldiklari da oldu. onunla beraber bir ~ok yoldaslar da dli§Up olduler. Askeri bir egitimi yoktu El Patajo'nun. devamh olarak bir yerden b3. Kliba'Yl terkettigi zaman. yol gostericilere. Dna bazi tavsiyelerde bulundum. tipki bizim Alegria de Pio'da avlandtgnrnz gibi avlandilar. Dc besini oldtirdti. Elde silah. OzgUrlUgn miimkUn kilabilmek iein. bir dost olarak. Dna. Sadeee 0 degil. bir yandan aglryahm dusen yoldaslarmnzm yoluna.. 1§te ancak 0 zaman hir iki defa oturup uzun uzun konusmak frrsatmr bulabildik. Unutma ki.. asia bir yerde durmamak. Bir ihtilaleinin son rmsralariydi bunlar. Bir savas daha yitirilmisti.c. Kurtarilnus bir bOlgeye yerle§ene kadar. devamh kesif yapacakslU. Hepsi yigitti. Ama ne yazik ki. dost koylUlere. bir kere daha gene kanlar suladi Amerika'nm kirlarim. . bir not defterine yazip arkada brraktigi siirlerini yolladilar. Verebileee~ gun ogiitler lieli geemiyordu: Devamh hareket. Sozli edilebileeek birkae giysisi. Baskin ordusu gafil avladi onlari. Meruleketine donecekti i~te.§ka bir yere gitmek. Bununla beraber. Bu aziz olitlerden edindigimiz acikh ama degerli tecriibelere dayanarak. temenni ettik. aym yerde UstUste iki gece geeirmemek. . Hareket: yam. Bir defa daha tattik yenilginin buruklugunu ve bir defa daha sorduk 0 cevapsiz soruyu: Neden diger kisilerin tecriibelerini ogrenmedi? Bu kisiler neden kendilerine verilen oglitlere daha dikkatliee uymadilar? DIan bitenlerden kesinlikle haberimiz yok ama. bayirlarim.• 18 • • 19 • man gelmisti arttk gorevinin basma ge~mesi i~in. gerillacilar. tek tiik ozel esyasi vardr.}in. ytirekten gelen sicak bir el Slkl~tan baska verebileeek hie bir §€yim yoktu. savasqilar bedeni bakimdan yeterli degillerdi: yeterince bilmiyorlardr itimat etmemeyi ve her seydenevvel gereginee ihtiyath degildiler. belki onun kadar zeki. Ba§langlC]ta. yanhshk yaptlabilirdi her zaman iC. lhtiyat: devamli nobet tutacaksm. SlUIrSIZ Itimatsrslik. asla ve asla bir dam altmda uyumlyacaksm. onderlerevarada ili§ki kuran kimselere kesinlikle inanmiyacaksm. EI Patajo gittl ve zamanla oliim haberi eri§ti elimize. Bir vatana. bir kadma. Ustelik bir ask tUrkUsUydli ihtilale adanmis. muhbirlere. Arhk en ufak bir §liphe bile kalmarmsti onun OldUgtine. benzetilmi§ olabilirdi. Meksika'daki ihvanlan. onlarm yaptrklarr hatalari tekrarlamiyahm: herbirinin Beli saYlSlZ zaferlere sebep olsun ve tum getirsin ozgUrliigli. Hi~bir §ey birakmadi El Patajo ardmda. §u veya bu ~kilde gerilla savasuu gereekle~tirecekti. konaklryacagm yer. Bir pusula olsun birakrnadi. Bizim gerilla savasumzm teerlibelerinden elde ettigimiz sentezler bunlardi. kaldlgm bir evde her an sanlmak ihtimali meveuttur. ama hiebirini onu tamdigurnz gibi sahsen tanmuyorduk ki . Ama El Patajo gibileri vurusarak oldtiler. belki onun kadar e1kar diisimmeyen kisilerdi . Isimler kaI'l§ml§. Aglr olahm. biliyoruz ki . Dna boyle bir ~e girmemesini tavsiye edebilir miydim? Hangi hakla? Bir zamanlar herkes tarafmdan tmkansiz olarak kabul edilen ve imkanslz olduguna inamlan bir i§e atilrmstrk ve simdi 0. sonsuz ihtiyat. bunun basan kazandigim kendi gozleriyle gOrliyordu. bir yandan palalanmizi bilerken. kendi OZ anasiydi oglunun cesedini teshis eden. dagittr digerlerini ve sonra peslerine dtisiip ustaca yok etti hepsini. secilen yerin yetersiz oldugunu ·biliyOruz. ytirekliydi. Itimatsizhk: baslangreta kendi gOlgene bile glivenmiyeeeksin.. bir isim yanb§hgl yapildigtm umduk.

Bu saldmnm kokU. Ve . aslmda biitiin bir Amerika kitasim kendisine hedef .. bir fabrikaya. bir okula. Ktiba tarihinin derinUklerine inmek gerekir.§bgI herhangt bir yere verilecektir. "Jull o Roberto Caceres Valle" admda. yalmzca Ktiba'yi degil. Bu saldmnm baalangicim bulabilmek igin. 18.nu ~venlerin ve onun sevdiklerinin ellerinde ~reg:t. ilerde Guatemala kurtuldugu zaman hig §tiphesiz ki onun sevgill adi. 10 Mart 1952 gtinU Fulgencio Batista tarafmdan yonetilen kansiz htiktimet darbesiyle baslarnaz.." BUtUn bu olaylar dizisi. TUm bir halkin elinde. Onun amsma adannus bir okul ~ar bugun.in~lyacak giine§in l§lklarmda ismmak l~m bekliyor.• 20 • Ve bu son misralar. ABD'nin KUba'ya karsr tutumunu §oyle acikhyordu: "KUba. 1933 yilmda ABD BUyukeleis! Sumner Welles'in yaprms oldugu siyasi miidahale ya da Amerikan masasi ilhakcr Narciso Lopez'in karaya Clk~l bile bu saldmmn baslangicr oIarak dti§UnUIemez. §oyle ki: Al bunu. ?. bir h~taneye v~ yeni bir toplum igin turn bir halkm sav8. Quincy Adams. eUni Dogan gUn lSltsm onu YUreg. YUzyIl'm baslangicmda ulkesinin KUba'ya karsi alan siyasetini aciklayan John Quincy Adams'a kadar uzanmaktadir. El Patajo'nun KUba'da tamyip da sevdigi bir kadma yazilnustr.. Bu elma. 1901 yihndaki Platt Kararnamesi'nin dahi cok gerilerine gitmek gerekir. tspanyaagacmdan dii§mege hazlr olgun bir eImaya benzem. giinlerden bir gUn Amerika ve ~u~temala ic. Hatta. 2 Bir Ihtilal Ba§hyor • Ktiba halkma karsi girisilen asked saldmnm tarihi.ektedlr. bu sadece bjr yiil'ek Tot avucunun i~de Ve tan yerleri l§lrken Af. bizlerin arasmda El p~~jo'n~~. geleeekte mutlak surette Sam AmcR'Rln avuelart igine dii§meUdir.

Karsilasmarmzm iizerinden bir kag saat geetikten sonra. tisteIik hukuki damsmanhgml da yapiyordu.Latin Amerika lilkelerinin ortak bir ozellige sahip bulunduklarmi goatermektedir. ruanda Guatemala'daki en gtig1U emperyalist ticari kuruluslardan biri olan. Tanh.• 22 • • rastlar. Biitiln diktator hiikumetler. kUc. uluslararasi politika iizerinde olrnustu. para ve rli§vetin onemli rol oynadlgl bir ortam ieinde hem Meksika HtikUmeti'ne. tum .. adamlanrn son darbeye haairlayabilmek iein tarafsiz bir tilke aramak iizere Meksika'ya gelmisti. Fidel de.agumzda bir c. Admi 1953 yrhnda Moncada Kislasi'na yapilan baskmm tarihinden alnus olan 26 Temmuz Harekati'run saflarma acemi erlerin ilk gruplari katilmislardi bile . bir baska hareket de yavas yavas gelisiyordu.. Hatirladigima gore. Acemi erlerin egitimi He gorevli olanlar. Karsilasmarmz. bahsettigimiz orneklere bir istisna teskil etmektedir. Fidel He soguk Meksika gecelerinden birinde tamstim. aym gece sabaha karst Fidel'in hazirhguu yaptIgl seferin Uyelerinden bin de ben olmustum.inlerde Guatemala'da Jacobo Arbenz'in ba§mda bulundugu kitamn son devrimci hUkiimeti de.e~itli alanIarda toplanmis diisman kuvvetle- . liIkedeki devrimciler arasmda ig islerle llgili fikir ayrihklarr ve anlasmaahklar basgosterrnis. Zira. bir gok giigltikler icerisinde gelisebilmekte ve yasayabilmek igin gok kereler daha iktidara geemeden sayiaiz suclamalarla karst karsiya birakrlarak tavizler vermeye zorlanmaktadir. Amerika kitasmi yerinden oynatan sosyal olaylarm yarattigi dalgalanmalarla oradan oraya sUrliklenip giderken Fidel Castro admda bir baska Latin Amerikah sUrgtinle tarnsmak frrsanm elde etmistir. Ktiba'mn Santiago sehrindeki Moncada Kl§lasl'na yapilan baskmdan sonra. Bu oyunu oynayanlarm basmda ABD'nin o zamanki disisleri bakam John Foster Dulles geliyordu. Meksika'da nastl ve nlcin karsilastigmn aciklamak isterim. Ama biitUn bunlarm yanmda. 23 • edinmis bir saldm zincirinin halkalarmt te§kil etmektedir. ~u anda Ktiba Hiikiimeti'nin basmda bulunan Fidel ile. aym za-. aramizda ilk tartisma. Oradan bozgunun ezginligi ve btitiin Guatemala'ltlarla payla§bglm hayal kmkhgt icinde ayrildrktan sonra.ah§malannl Meksika'da biiylik bir gizlilik i~erisinde ylirUtmek zorunda idiler. <.htikUmetlerinin i§ basma geemesi. KUba thtilali. ~u garip rastlantiya bakm ki. emperyalizmin med ve cezir dalgalarma blbi olarak birbirini izlemektedir. Genis halk ylgmlarmlU destegini kazanrms olan demokratik halk hilktimetleri ise. bunalima bogulmus bu Ulke icin yeni bir kurtulu§ yolu aramaga girittm~tim. Dulles.ok demokratik hukiimetlerin askeri darbelerle YlkIlIP sonradan balk Ylgmlarmm kar§I konulmaz gayretleri karsrsinda yeni balk . United Fruit adh sirketin ortaklarr arasmda bulunuyor. Bu ytizden biraz gerilere gitmek ge~ rekir. ABD'nin perde arkasi oyunlariyla yenik dU§mii§tii. bunun sonucu olarak da. hem FBI ve Batista'nm ajanlarma. 1954 yilmda Amerika kitasindaki demokratik htikiimetlerin pe§pe§e yikrldrklarr doneme Aym gi. c. hem de c.lik bir azmhgl temsil etmekte ve iktidan daima asked bir darbe He ele gecirmektedir. Bu satirlarm yazari. btitlin yUreksiz ki~Jer su ya da bu nedenle ihtilalci saflarr terkederek daha az feragat isteyen siyasi partilere ya da devrimel orgtitlere katilmaya baslamislardi.

~te biitiin bu engeUeri astiktan sonra en onernli iki gorevimiz sunlardi: Meksika'dan ayrihs ve sonra da KUba'ya cikarma! o sirada. Iste bu sirada. komsu bir Ulkeye gonderilmem icin gayret gostermelerini istedim. ( Fidel'in. harekatlmlzlll ilk safhasmm son boltimtinU aksatti.Meksika'da bir eiftlik bulmus. Fidel'in bUtiin adamlari yakalandi. askeri strateji derslerine sik sik katrlamiyorduo Geri kalanlarnruz ise. her sey olup bittikten sonra. 'Ostelik. savasa derhal katilabilecegimi sOyledim. Bir ka~ gUn sonra da. Trujillo'nun casuslari He ugrasmak gerekiyordu.e cevabi asla unutamam: "Seni ytlzlistii birakamam". . beni geride blrakabileceklerini. Nihayet bu birlik- lerden biri Fidel'i ele gecirdi. sadece. Bu arada ozellikle Miami'de acemi erlerin seeiminde de hatalar yapihyordu. simdi kavriyoruz. nerede olursam olayrm. ileride emir verildigi takdirde. Baslangicta bir kac strateji dersine katildiktan sonra bende uyanan ilk izlenim. Romantik bir serUven tutkusu vardi bende ve boylesine ylice bir amae. bu anlattrgrm donemi atlatmak icin nasil cabaladigrmrzr. Ben. orada General Bayo'nun yonetimi altmda 1956 seferine cikma plamrmzr hazirlarmstik. kendi ~evresinde yaratilrms olan kuvvetli baghhgm anahtarmi t€§kil etmektedir. geri kalan bUtUn Isler bize !}ok kolay gdrtinuyordu. !. Ama Fidel'in canh olarak getirilmesi halinde verilecek mlikatata tamah ederek Castro'yu oldiirmemekle bUylik ahmakbk ettiler. Aticrhgmuz gelismis. iicretleri Batista tarafmdan Odenmekte alan iki ayri Meksika birligi Fidel Castro'yu avlamaya ciknuslardi. tum yeteneklerini ve olagantistu cahsma gticunu. srrf benim ytizUmden ihtilalin ertelenmemesini. ne fedakarhklara katlandigmnzi. Bu hazrrhklar srrasuida ben de personel §efligi gorevini ustlenmistim. Bu geregi yerine getirmekte tereddUt etmedi. olebilmenin dcgerine inamyordum. sevip saydlgl kimselere gosterdigi bu tip kisisel jestler. arkadashk ugruna kendi ihtilalci durumunu tehlikeye dU§Urebilecek §eyler yaph. suelu olarak kendi ulkelerlmize iade edilme korkusu iginde 57 glin kadar cezaevlerinde kaldik. Ayrracak fazla zamani olmadlgI icin. Fidel. Ne var ki Fidel Castro'ya karsi glivenimizi hiqbir zaman kaybetmedik. hepimiz birer keskin nisanci olmu§tuk.. Hemen hepimiz. didindigimizi. hakkmda ge§itli suglamalar bulunan ve Meksika'da kacak olarak yasayan bir yabanci idim . General Alberto Bayo'dan oldukca onemli gerilla taktikleri ogrenebiliyorduk. Zafer'in mutlak surette elde edilecegi seklindeydi. Arjantin yerine. Hatta. KUba seferine cikacak olan silahh kuvvetleri i\rgtitlemeye adarmsti. Giivenilir ihtilalcileri cevresinde topJayan Fidel Castro. bir dava ugruna yabanci bir sahilde can vermenin. Kendilerinden. Boyleee aylar gecti. 0 zaman Fidel'in bana vermis oldugu 0 kesin ve erkek<.. Meksika sehrinin yakmlarmda bulunan giftligimiz polisin eline dU§mti§ ve hepimiz hapishaneyi boylamrstik. Gelgelelim. bu ugurda nice canlar kaybettigimizi. Bu durum. Fidel'e. Bu korkuyu duyanlarm basmda Binbasi CaJixto Garcia ve ben vardik. Bizleri Meksika cezaevlerinden kurtarabilmek igin Fidel'in onemli bir zaman ve para harcamasi gerekiyordu. Fidel'in ~evresinde ilkeler Uzerlne oturtulmus bir baghhk duygusu He arkadaslik Uzerine kurulmus bir dayamsma.• 24 • • 25 • rine karst koymak zorunda bulunuyorlardi.

tUfeklerirnizi ve dogru durilst cephanesi bile olmayan iki tanksavar silahmi gemiye ylikledik. . teknenin ora sma burasma kosarak fenerin l§lgml secmege Qah!Jlyorlardl. Hareket iQin segHen rota. Ancak. Hemen her ko§ede deniz tutmus erler. bir kismi da Ustleri ba§l~r~ ~~smuk icinde oIU gibi yerlerde yatlyorlardl. Bir ara teknenin su aldigmi sanrms ve yti.all§IP. Fidel'in 0 zamana kadar resmi basmda eglence konusu yapilnus olan §u sozleri gereeklesme safhasma girmisti: "1956 yJlmda ya ozgiir olaeagiz. fenerin yerini kestirebilmek iein bir kere daha list koprtiye ~lknus.. 83 kisi 19mde iki yada tiC tecrUbeli denizci He dort yada bes askerden baska deniz tutmayan kimse kalmarmsu. yiyecegimiz ve zamarnrmz azalmakta idi. Fakat gee kalnnstik. Ne ~~r ki. Yolda§lmlz Frank Pais tarafmdan yonetilen bu ayaklanmarnn baaladigi gUn biz de Kliba topraklarma ayak basrms olacaktik. Karanhk ve frrtinali bir gecenin saat 2'sine dogru durum adamakilh endise verici bir halalmaya baslarmsti. sadece musluklardan birinin aC1k kaldigmi gok sonra farkettik. GRANMA'yl gllgmlar gibi hazrr ettik sefere . Gizlilik i1. fakat silahlarnmzdan bir kismuu dU§mana satrmsti. yani arahk aymm ilk gUnU. Nihayet 25 Kasun 1956 gUnUnlin sabahi saat 2'de.. Bu sirada. ilniformalarrmtzr. gayet az sokaga ~lklP mUmkUn oldugu kadar halkm gostinden uzak kalarak gimler ve aylar geeirdik. Bazilan karalanm kovalarm igerisine daldirrms. Fazla bir seyirniz olmamasma ragmen. Gemide durum hem gUlling. 0 da ise yaramadi.. Aneak. Bir zamanlar KUba Deniz Kuvvetleri'nde tegmenlik yapmis olan Roque. Kendisinin kim oldugunu bilmiyorduk. Aym 30'unda. isrklari yaktik. aramizda bir hainin bulundugunu ogrendik. Ancak korfezden glkar cikmaz hepimizi deniz tuttu. yatmnzi ve radyo verieimizi de pazarhk konusu yaprmstr. teknenin su almadigmi. Suyumuz.erisinde 1. fakat ayagl bir cengele takildigmdan suya yuvarlanrmstr.kli hafifletmek icin yattaki blitUn agrrhklari denize atmistik. elleriyle rnidelerini bas- trrarak klvramyorlardl. Yucatan b61gesinde halicten k6rfeze '1Jkhktan bir siire sonra. blitlin isiklarr son diirill mli§.. Bu yiizden deniz seferleri yasaklanmistr. fakat bir tane bile bulamadik. radyodan Santiago de Cuba ayaklanmasim i§ittik. Ama nehrin denize kavustugu yer sakindi. Bu ilk ihaneti ogrenince elimizi gabuk tutarak hummah bir gall§maya giristlk. Ertesi gece. Hava eok bozuktu.k bir heyecanla Cabo Cruz fenerini aramaga koyulduk. harekete gectikten bir siire sonra nihayet feneri gorebildik. hem de yUrekler acrsiydr. teknemizin ~ok yava§ yol almasi doIayisiyla yoleulugumuzun son bir kae saatlik kismi . bulabildigimiz blitlin malzemeyi. Dordiincli veya besinci gUn durum biraz diizeldi. olarak Tuxpan Limam'ndan denizeaeildi. Deniz tutmasma karsi antihistamin haplarmi hard hanI aradik. Bu olaym yarattigr kargasahk yatisip da. programm uygulanmasmda epey ge~ kalmistik. Jamaica ve Oriente eyaletinde Niquero kasabasmm yakmmdaki Grand Cayman adasimn eteklerini yalayarak KUba'nm gUney sahillerini geni§ge taramakta idi. dogruca KUba sahillerine yonelerek bliyti. Bes dakika kadar 26 Temmuz ve KUba rnilli marslanm soyledik.• 26 • • 27 • Ktiba Ihtilal Ordusu'nu bdllinmez bir bUtUn haline geti rmistir. bulablldiglmiz her yerde sakI anarak. ya !jehit!" Cesit ge§it malzeme He tiklim tikhm doldurulmus olan GRANMA. Gozciller. Ayrlca.

.. Adeta bir golgeler ordusu halindeydik. hemen hemen bUtUn maizemelerimizi yitirdikten sonra tuzlu su batakhklarmda sonu gelmez bir ytirUyU§e gtrismistik. Tropik bitkilerin genis yapraklari altmdaki batakhklarda ilerlerken ucaklar tarafrndan gorulmemiz imkansrzdi ama.• 28 • bizlere sanki hit. 0 gline dek hi(} ~arpl§maya girmemis bir acemi erier birligi vardi elimizde. Oriente Eyaletinin Cabo Cruz dolaylarinda. BUyUk bir telas it. hepimizin tabanlarmda (]ok derin yaralar acrmsti. Coloradas Plaji tizerindeki Belie denen yerden t. En sonunda KUba'ya gUn agmrken.aklarl bize bomba yagdlrmaga baslamisti bile .lkabUdik. Niquero bolgesinde bir yer. 5 Arahk 1956 gtinU. fiseklikler ve islak mermiler kalmisti. Tam batakhklar it. Meksika'dan ayrrhsmusdan tam on gun sonra. KUba'ya. yerimiz de artik tesbit edilmistl. kdtii bir tekneyle. Batista'nm ut. lste orada. Ut. iistelik eok cetin bir yiirliyU§ten sonra oraya vardigmuzda.. Meksika Korfezi ile Karaipler Denizi'ni yedi giinde 8.ine dalmak Uzere iken. at. acma.SUZbucaksiz bir arazide dontip duruyorduk. <.in bu bataklarda saatlerce sUrUklenmek zorunda kaldik.§lP gelmistik.lkarmamlz bir sahil koruma gemisi tarafmdan tesbit edilmis. Batista kuvvetleri tistumtize ~ulIandi. tUfek. Bolgenin cografl durumu hakkmda yeterli bilgiye sahip olmadigrmiz ve araziyi bildiklerini iddia eden adamlanmiz tarafmdan yanhs bilgiIerie yamltildrgirmz it. Elimizde' sadece bir kat. l(}imizden (}ogu deniz yolculuguna all§lk olmadigmdan hasta dli§mli§tU.inde ve mUmktin oldugu kadaraz malzeme Be yati terkettik. Denisde yedi gUn sUren bir aehk ve deniz tutmasi doneminden sonra karada da birbirinden korkune tam ii~ gun gecirdik. 2 Arahk'ta Playa de las Coloradas'da karaya ~lkml§. bitmeyecekmis gibi geliyordu. 3 Alegria De Pio Alegria de Pio. BUtUn bunlarm dismda. Uzun mu uzun. Ilaclarumzm (}ogu kaybolmus. Ustelik. ayakta duracak halimiz kalmannstr. Ayaklarumzdaki koca koca postalIar. dinlenme molalari ya da adamlarirmzm bayilmalan yUzUnden sik sik kesilen gece yUriiyU§lerini tamamlayarak 5 Arahk sabahi Alegria de Pio diye arnlan noktaya ulastrk. yliklerimiz batakhklar- . yerimiz telgrafla Batista Ordusu'na bUM dirilmisti.. BUttin malzememizi yitirmistik.

tehlikeli bolgelere girdigimiz zaman mutlaka goz altmda bulundurmarmz gerektigini ogrendik. Isaretls bunun ne anlama geldigini sordum. Asked ve sivil ueaklar ~evremizde cirit atiyordu. AI~e~da birliginin basma dondligti sirada arkadaslardar. o anda olaylarm nasil cereyan ettigini net olarak h. bir yandan yarun soais He iki peksimetten ibaret yavan yemegimlzt yiyor.. 0 sirada ilk siiah sesini duyduk. . Ama ortada emir verecek kimse yoktu. Bu yUrtiyU§ sirasmda gelen uzun bir astim krizi beni acmacak duruma dU§tirmti§tti.) Belki de ilk defa bliyUk bir acmaza girmiatlm. 0 siralarda Julio Lobo'ya ait olan §ekerkaml§l tarlalan arasmda ilerlemistik. ihtilalin sayib II hainlerinden bid olan rehberimiz. Fidel civardaki bir Ijek~rkaml§l tarlasmda bosyere birligi bir araya getirmege eahsryormus.. Aslmda. Ama ne yazrk ki. iyilerini baskalarma birakrmgtim. daha sonra bir Batista zaptiyesmm kursunlariyta can vermisti. Daha sonra ogrendigime gore. lIkel klintgimizden bir tlirlti giyemedigi ayakkabilarr elinde oldugu halde ~lktlgl zamanki yorgun ve lirkek yliz ifadesi hala goalerimin onUndedir. carpraz atesm altmd~_:U~ba§l Almeida'nm emir almak iein yanima geldigiydi. Gayet iyi h~tIrhyorum.. una ihtiyaei yokmus..UnkU. Bu ihbari gece yarnrmzdan aynldlgl sirada yapmis. Haurladigun tek Ijey.. biri ayaklartmm dibine bir cephane sandig. 5 Arahk sabahi hemen hieblrimizin yUrUyecek hali kalmamisti. yada 0 andaki psikolojim oyle bir Izlenim yaratmtsti. sekerkanuslarmm kabuklarnn ve posaIanni arkamiada birakiyorduk. birakti. alcaktan uean ucaklar tarafmdan gorulebileceklerini hie dustmmeden bUyUk bir gaflet ieinde kestikleri sekerkannslarrm kemiriyorlardr. Bir yandan yola devam ederken. biraz yol ylirUdlikten sonra uzun siire dinlenmek zorunda kahyorlardi.. Dusmanm bu artiklardan yararlanarak izimizi neden stirmedigini sonra ogrendik. ayni hatayi daha sonra defalarca tekrarladrk. Ancak ~ok sonralarr. (Bu yoldas. Kendimi adadigun tip Ilmiyle. Elimde oyle kaliteli bir ailah yoktu. Humberto Lamotte admda biriydi ve omriiniin son glinlinti yasiyordu. Ayaklarinun dibinde i1a~ dolu bl: ?a~t~ tie bir cephane sandigr yanyana duruyordu. Nihayet bir §ekerkaml§l tarlasmm kenarmda mola verildi. . Ogle vakti olaganustii bir faaJiyetin farkma vardik. ihtilalci bir asker olmak arasinda bir tercih y~pmam ?ere~iyordu. Ustelik tecrUbesiz 01dugumuzdan. Bir ~ogumuz saatlerce agaclarm altmda SIZIP kaldik . C. bir yandan da ~ocuklarlmlZdan soz e~iyorduk. Adamlarmuzdan bazrlarr.attrlayamlyorum. Birligin doktoru olrnam dolayisiyla adamlarmuzm yaralari bereleriyle benim ugrasmam gerekiyorduo 0 gtinkli son hastami eok iyi hatirhyorum. Arkadasim Montane He bir agaca yaslanrms. Ikisini birden tasimama imkan yoktu. bir yandan da §ekerkaml§l kemirerek a~l~1Z1 ve susuzlugumuzu gidermeye ~all§lyorduk. dtismam pesimize takrrns . ihanetinden kuskulandigumz rehberimizi hie mi hi~ yamnnzdan ayrrmamamiz gerekiyordu. geC]milji karanhk sivilleri. buruk ylizliyle bana "Mermi sanruglyla ugra§acak zaman mi ~imdi?" demek istedi ve ardmdan §ekerkaml§l tarlasmm ortasmdan geeen patikada ka~b~ldu. Bir geee once sabaha dek. Bir ka~ samye sonra da 82 kisilik birligimiain Ustline dolu gibi ~r§~ ~ag~ga basladi. Yorgun dusen adamlarmuz. Cephane san- .• 30 • • 31 • da kalrmsti. Bu ani baskin oldukea agrr ve kursun yag-muru fazlasryla etkUi ve yikiciyd). hasta oldugum icin kotU bir silahi tercih etmis.

~i§man bir guerrillero. Teslim olanm . Otesini pek bilemiyorum. Ponce. lste boyle oldu. Arttk tek basirna kalmis. nedenini bilmeden avaz avaz "giirilltii etmeyin" diye bagmyordu. Akhma Jack London'm eski bir hika. 45 kalibrelik bir kursunun a~tlgt korkune yara ylizUnden agzmdan burnundan kanlar bosanan Arbentosa. _. Orada. bir ~yin yok" dedi. onun bir kursunla parealanmis bas parmagmi sarmaga eahsiyordu.. Oysa gortinUrlerde kimseler yoktu..yenin kahramam Alaska'mn buz~u ~ollerinde allime terkedildigini anladigt zaman bir agaca yaslanarak kendi hayatma §erefli bir §eki_Ide son vermeyi kararia§ttrlr. GogsUmde ve ensemde korkune birer darbe hissettim.••" diye klifUrii basti. Ponce yarah olmayan erlerle birlikte sekerkamrsi tarlalarina dogru sUrUnmeye devam etti. makineli ti. . avl~dtlar" diye seslendim. Basimizda Almeida oldugu halde §ekerkaml§l tarlasmm son siralarmi a§lp Slglnabilecegimiz bir korulugun yolunu tuttuk. "i~im bitlk artak" dedim kendi kendime.. Yangmm yarattrgi panige ragmen ben hie telas etmiyor. Aslmda. Sonradan bu sesin Camilo Cienfuegos'a nit oldugunu ogrendim.. Sanmm.. 1!}te boyle oldu 5 Arahk 1956 gUnli Niquero bolgesinde atesle ilk kar§tla§mamlz. nefes nefese yamma yaklasn. Aym anda arkamdan baska bir ses "Yok oyle §ley.. BUtUn aeilarima ragmen onun sosune uyarak sekerkamisi tarlasma attim kendimi. Bu sirada benden yana surliklenen biri. . Baska bid. Ben de btiyUk bir kayitsizhkla ona kendi yararm gosterdim.ifegini ate§ledigini gayet iyi hanrhyorum. Bana vuruldugunu soyledi. bir sekerkamismm ardina gizIenmeye gall§lyordU. Yakmlmda Arbentosa admda bir yoldas tarlaya dogru ilerliyordu. Ama bakl§larmdan olmek Uzere oldugumokunuyordu. Faustino He aym gartp I~giidlinlin etkisi altmdaydtm. Yerde yabyordum. Chao ve Benitez yoldaslar da vardi. cigerm- den yaralanmistr.• 32 • • 33 • digrm tercih ettim ve ilac ~antasml arkamda birakarak §ekerkaml§1 tarlasiyla aramdaki a~lkhgJ. h~~ec~n i~inde. Faustino Perez. ikimizi de yere yikti. bir agaem dibinde yoldasrmiz Raul Suarez'i gordiim. Ararmzda Tegmen Ramiro Valdez. 0 anda di1§tinebildiklenmden bir bu geliyor akhma. Pek onemil saydamayacak bir kursun salvosu. ihtilalci ordumuzun ilk dogtl!jti. Ben de yattigim yerden Faustino'ya donerek "Beni de. HaJa ates etmege devam eden Faustino bana bir goz atarak "Merak etme. Bir kere ormandan yana ates ettim. Sonra birdenbire her seyi kaybettigime kanaat getirerek err iyi ne sekilde O1ebilece~m~ d~§linmege basladim. bizi rnakineli tUfekIe tanyor. Karanhk daha fazla ilerlememize engel oluncaya kadar yUrUdlik. o sirada Almeida yamma gelip. "Teslim olahm" diye baglrd!. yattigun yerde oitimU bekliyordum . Sonra birbirimize sokuIarak uyumaga karar verdik.yesi geldi. Nihayet Almeida'nm baskanhgmda bir grup kurduk. sadece yaklasan ollimUmU ve up-a· drgmuz bozgunun acismi dustinuyordum. beni ytirilmege zorladi. BUtUn gece aivrisineklerle savastik. Hika. daha sunturlu bir kiifUr savurmustum. Achk ve susuzluk hepimizi tarifsiz iskenceler ieinde kivrandmyordu. Ueaklar aleaktan ucuyor. ortahk busbiitim karisiyordu. Faustino Perez'in tarlamn kenarmda diz QokmU§. asmak uzere davrandtm.. Aym anda miithis bir ~lghk duyduk: "Yangtn!" ~ekerkaml§l tarlasmdan alev ve duman siitunlari yUkseliyordu. "Beni OldiirdUler" diye hayklrdtktan sonra saga sola deliler gibi ates etmege hasladt.

GOzlerimizin ontinde geni§ bir manzara • 35 • uzayip gidiyordu. oldtirdtlgtunttz hayvanlarm jelatine benzeyen etlerini gig gig yedik. bu yenilginin ve ondan sonra gelen savaslarm korkunc tecrUbelerini atlattik ve haia hayattayiz.§I'na katilmis olan Chao. Gece bastirmca I. Adam basma sadece bir kae damla su dtisuyordu. Astronomi bilgilerime dayanarak kutup yildrzim bulduk ve tam iki gUn onu kendimize rehber edip doguya.arph goztimtlze. Yamrrnzda bir damla au yoktu. . Ufak cukurlardan suyu Qlkarmak icin bir astrm pulvanizetoru kullamyorduk. Gece kavusunca yeniden harekete gectik. Dogru yolda Ilerlememiz. Yan tarafta bize tath su intibaim veren bir su birikintisi I. sahlldeki kayahklarin online vardik. kisa bir sUre sonra routlak surette diisman tuzagma dU§ebilecegimizi sOyledi. Be!pmiz de. Andieenler ~unlardl: Ramiro Valdez. magara gibi bir yere slgmmaya muvaffak olduk. buradan bir dli§~ man saldmsrm onlerneye imkan yoktu. susuzlugumuzu daha da artrrdi. Denizle aramizda elli metre yiiksekliginde bir yar vardi. yukaridan gordUgtimUz su birikintlsinin yerini de kaybetmistik. Tek slit kabmuz da kazaya ugraml§t1. Tek tUk silah sesleri duyuluyordu. Aylar soma. Geceyi bekleyecek bir yer oulmamm. btitiin suttin Benitez'in cebine ve liniformasma dokiildUgtinii dehsetle gordtik. Chao. Sierra Maestra'ya dogru yiirUdtik. ama ne yazik ki. Bu ylizden sivri kayaIarm uzerindeki 4]ukurlarda toplanrms yagrnursuyu birikintileriyle yetinmek zorunda kaldik. YUrUyecek dogru diirtist bir yol bulamlyorduk. Aslmda bizler de. Ate§ yakmak soz konusu bile olamayacagt iqin.in sectigimiz yildizm kutup yildizr olmadrgim ogrendim. gerekirse kammizm son damlasma kadar earpismaya andietik. Benitez ve bu satirlarm yazari .Alegria de Pio'daki baskmm ertesi gUnU «_:.ahhklarm arasmda yoia devam ettik. Besimiz birden. Bu ylizden. boylesine korii koriine yol aramaya devam edecek olursak. lspanya 19sav8.. Aroa bu defa. :?a§kmlIkla. tasimast iQin kendisine verdigimiz sUt kabirn cebine ba§A§agl koymustu: 1gebilmek igin kabm Uzerine uiak delikler agDll§bk. tamamen bir talih eseriydi. Bolgenin kirrmzi topraklarim yer yer sivri kayalar kaplamtsti. bir gatl§maya girmektense ortahkta pek go~ rtinmemeyi tercih ediyorduk. daha sonra karanhktan yararlanarak yolumuza devam etmeroizi onerdi. Bu. Benitez.. Sonunda. :?afak vakti. Suya inebilmek icin geeit aramak bize epey vakit kaybettirdi. yemeklerimizi yerken suyla birlikte sutozUnden de bir yudum ahyorduk. Juan Almeida. yolumuzu bulmak il. gUn boyunca orada kalmaya karar verdik. A~hk canmuza tak dedigi icin kara yengec avma gtristik.evremiz~ de stirlilerle kara yengeeler dolasmaga basladi.

Almeida He ben oncli olarak ilerliyorduk. Bir f.imizden biri. ama bunun da onemli bir sakmcasi vardi. itler gibi yorgun. Kayalarm arasmdan bir gegit bulabilmek i~in gUntin l§lmasml beklemek zorundaydtk. basirrnzdan gel1enleri.!tigimiz savas ha. Camilo He arkadasJan.!ehep birlikte devam ettik. Ama onlari nerede bulabileeegimizi ne biliyor. evin. kaemadan once topladiklan sekerkarms- larmdan ikram ettiler. bahkcilarm kotii havalarda slgmmak icin yapttklart kuliibeciklerden birinde uyuyan adamlarm karartrlarmr farkettik. Diismanla bir eatismaya girdigimiz takdirde.ktl ki. biraz olsun kendimize gatirmisti.!edevam ettik. yoldaslarumzm aklbetleri hakkmda bildiklerimizi.. gelisigtizel ilerliyorduk. kullanarak. Hatirladigrm tek sey. Ac. Boyle bir durum. GUn isiymca arastirmaya koyulduk. Perif. Bu arada berikiler yengee eti ~igniyorlardl. girif. ama sonue feci idi. tath bir sUrprizle karsiIastik. yeni haberleri. Geeeydi ve yamlrmyorsam.lafak vakti. Bildigimiz tek sey. nefis bir mehtap vardi.te bir oranmda tath su karistmlaeak olursa. "Granma" Seferi'nden kurtuJan sekiz savasei olmustuk 0 anda. sahil boyunu izleyerek yliriimemizi onerdi. dU§- . YUrtiytif. Susuzluklarmi ise. Bu karI§lmdan icen arkadaslarm ylizleri hurusuvermistt birden. Bir zamanlar ya bir dergide ya da bir romanda okumus oldugum bir fikri uygulamaga kalkistimvHatrrladIguna gore.. YliriiyUf. kayalarla deniz arasmda slkl§lP kalacagmuz gergcgini de gozden uzak tutmuyorduk.kkmdaki dUliUncelerimizi karsihkh anlatmaga basladik. Birden kiyida. Kayalarm arasmda ilerlemek hayli yorucuydu. Gece bastirmca da buldugumuz kti~tik bir plajda kendimizi denize attik . boyleee ieilebilecek su miktarim artrrmak mi. Belli bir yonlimUz yoktu. Bir matararun icinde bu karismn denedim. Ama ylizmek bizi serinletmis. kacip kurtulmamizr imkansiz hale getirecekti. yoksa iki gUn mil ilerledigimizi su anda kesinlikle hatirhyanuyorum. Diisman bizi kolayca gorebilirdi. Benim 0 andaki dilsiincem. a~ltgl adamakilh bastmyordu.. bizlere. bizler gibi baska kurtulanlar da olabilecegine karar verdik.muz icin susuzluk tam bir iskcnce halini almisti.. Almeida tam onlara teslim olmalari iein baglraca. sahil boyunca yetisen yabani armutlardi. boyle bir eve yaklasmamn dogru olmayacagi merkezindeydi. ne de kestirebiliyorduk. Bu sulu ve tath nesne. Mantigmnz.hglmlzl bashrmak ictn bir ya da iki armut diisuyordu adam basma.. Evin sahibi dusmammiz olabilirdi. Kal"§U8§lr kargilasmaz. kayalarm cukurlarmda toplanmis yagmur sularmi bir tuple ya da karmslarla emerek gideriyorlardr..i§tUgti. deniz suyuna ti!. artik geri donerneyecek kadar da yanlarma yaklasmistik.. Pancho Gonzales ve Pablo Hurtado. KIYI boyunca bir mi. Elimizdeki bir kac damla SllYU da bUytik bir titizlikle boli. "Gramna"dan U~ yoldasrmizdi oradakUer: Camilo Cienfuegos. dcniz kiyisma vardik. herhalde hali vakti yerinde olan bir k6yltinUn palmiye agaglarmdan yapilrms oldukea bUytik evinin oniinde durduk.!andlk. Hatta.• 36 • • 37 • YUrli~limlize devam ettik. yikiktik .i~lin oluyordu. Bir sure sonra. suyun tadi pek bozulmuyor. Bu arada bir parca kestirdik.. denizi sag taraftrmza ahp doguya dogru ylirlidUgiimUz takdirde sigmabilecegimiz tek yer olan Sierra'ya yaklastigmuzdi. Asker olduklarmdan emindik ama. tc. Bu yiizden ~alIhklarm golgesine slgmarak gUn batisnn bekledik. Diger kurtulanlar hakkmda en ufak bir fikrimiz yoktu. Zaman zaman denizin lizerinde bir ueak ueuyordu.

Gortiniise gore. • 39 • man askerleri tarafindan isga! edilmis olmasi bile muhtemeldi. Gerektiginde daha etkili bir direniste bulunabilmek i~in yayilarak gizlendik... Daha sonralari.larJa kaph bir tepeye varnnstrk. Kayalara tirmanmayi tamamlamadan geee bastrrdi. hem de ne bUyUk bir dikkat ve titizlikle . ueaklarm bizi teslim olmaga -. Bi:ilgeye bu ismini verilmesinin nedeni. Kana kana i<. Benitez ise baska tlirlti dU§UnUyordu. :_. Daha dogrusu. bu cikanlarm. Cevreyi bUtUnUyle goren nefis bir gozetleme noktasiydi buras I..itinin iizerinden asarken. Durum hig de iyi degildi. Cercekte Ojo de Buey (Dana Gozii) diye adlandmlan bir bolgeye yaklasiyorduk. bulundugumuz yerde sonuna kadar ~arpl§~ makti. denize dokiilen iinlii bir akarsuyun ya da onun kollarmdan birinin basma geldik. 0 sirada deniz kuvvetlerine ait bir filikadan otuz kadar bahriyelinin sahile indigini. • 0.. bUyUk bir safhkla bana. o gece yola devam ederken. aclik ve susuzluga yenik dU§tUgiimUz. C€vrcyi gizlice inceledikten soma. Gece yeniden yola dtistiik.inlerini geeirdigrmiz.• 38. Adam basma bir sahra dUrbUnlin gozle baktlacak yerinin dolusu su diisiiyordu ve bundan daha dUrlist~e bir bolli§me de miimklin degildi. ben disarida beklcdim.iimdikim oldugunu hatirlayamadigim baska biri daha vardi yanmnzda.a~rdlgllli soylediler. Uzerimizden bUtUn gUn hoparlorlerle donatilmis kU-. §imdi de adamlarim degt§tiriyordu.. GUn boyu tek lokma girmemisti agztmiza. Benitez'in hayret dolu bakislarmm oniinde "sllahh adamlar' biitiin trajik ger~egiyle belirdi. aga<. Korii koriine uzun bir yuriiytisten sonra. bahriyenin korkunc katili Laurent'in adamlari oldugunu ogrendik.§1 rmnzdan bazilarnn a idam etmis. kapana kistlnus farelerin telas ve gerilimi ieinde bulundugumuz bu bolgeden bir an once eekip gitmek. bir dikenli tel I. 0 bolgede pek sarp olmayan kayalari asrnarmz gerektigini farkettik. Suyumuzu krsitlamrsttk. uzaklasmaktt . ieinden mUzik sesleM . savasm en acih gi. Ortahk tamarnen sakin goruntiyordu. Moncada savascilarmdan olan Almeida He Benitez. tek §ley. 6lUmUn ta esiginden donmustuk sanki. 0 anda kendisini uyarmak miimkiin degildi. Ma taralarmuzi doldurup yola devam ettik.meye basladik. Bizi farkedecek olurlarsa. Birden alacakaranlikta. Amacmnz. Kendimizi yerlere atarak susarms atlarm htrsiyla suya saldirdik. kacmamiza en ufak bir imkan ve ihtimal yoktu. bombos midelerimiz suya daha fazla tahammUl edemedi. Sadece slgmacak bir magara bulmak iein vaktimiz vardi. adama daha yakm olan Benitez'in sonuydu bu.. Ama rnacerarmz daha bitrnemisti. Bu arada ormandan zaman zaman ne oldugunu kestiremedigimiz sesler geliyordu.v. buna karsihk baska bahriyelilerin filikaya ~lkhklanm gorduk. Yold 8. bir kurt arm a tatbikati yapilryordu. Yapilaeak .Ukucaklar gecti. Bu viizden her ikimiz de eve yaklasmaya basladik. Askerin yamna iki adim kala birden topuklarmm iizerinde dontip yamma gelen Benitez. yenilginin buruklugunu bUtUn acisiyla tattigumz. "Sonumuz geldi" diye dU§Undum. ileride "silabb bir adam" gordUgiinti ve kendisine herhangi bir sey sormanm akilhca bir hareket olmayacaguu dUl}lindUgU iein geri dondUgiinU soyledi. Bulduk da magarayi. kayalari keserek denize akan ufak bir derecikti. $afak vakti. Kanacagumz yoktu ama. Hoparlorlerden anlasilmaz sealer geJiyordu.. elinde M~l tlifegi tutan tiniformah bir adarmn silueti ilisti goziime.

Deniz tutmasmdan. <:lteki gruptakiler. bu evin saklnlerinin hangi sularda yelken actiklanm arkadaslartrmza an" lathk. boyle bir eglencede ya da dans partisinde kendimizi hicbir sekilde g6stennemekti.. kendilerine gektigimiz ziyafeti takdir edemeyen bagrrsaklarrrmzm nan. Biliyorduk ki.•" diyen bir erkek sesi duyduk. biiyi1k bir ihtimalle Fidel ve Crescencio Perez'i bulabilecegimiz bir yere gottirmeyi onerdiler. HenUz yola koyulmustuk ki. korltigUne ugrarmstik. evin sahibi. silahlarimizr satmaya ikna etti. KoyllinUn kullibesi sonsuz bir bayram havasma biiriinmiistii.i§manm basmma ugradlk. 0 sabah koyllilerin ardarda yaptiklari ziyaretleri kabul edip durduk. susuzluktan ve aehktan ottirU Pablo Hurtado'nun ayakta duracak hali kalmarmsti. Dertli ve merak dolu kdyliiler geliyordu bizimle tamsmak iein. Benitez ve Chao idi. Arkadasi ise. bizi polise ihbar etmisti... Bizi. sabahm ilk isiklari bizi hala ciimbiis ederken yakaladi. Star Tommy marka ttifekIe rimizi birakrnaya yanasmadik. Ramiro ve Almeida ile birlikte benim diisiincern. Yeniden degisik fikirler Iillkti ortaya. Ancak bir sartlari vardi.. Bizim icm -bu kadari yeterdi. di. Koylerde konaklayarak Maestra'ya kademe kademe yaklasmayi planladik ve bu ylizden iki gruba ayrrldik. Oysa asil. Silahlarmnz ele ge{. Bir kac kisisinin dismda hepsi aym fikirdeydi: Duraklamak. onu. Ve Alegria de Pia baskmmdan tam dokuz gUn sonra Puercas Gordas yolunun yakimndaki bir kdylll kuliibesinin kapisirn calmak zorunda kaldik. Kimisi yemek. Ylirekten karsiladilar bizi. Silahlarrmrzi ve Iiniformalartmm geride brrakaeaktik. Artrk disarr glkamazdlk. Kisa bir siire sonra biz! koruyan evin igi bir cehenneme ddndii. Koyltilerin verdikleri haberlere gore. Almeida ile ben. sadece dedikodu zevkini tatmin etmek igin de yapabilirlerdi. 11k arnel olan Almeida idi. Biri fig. . koyliiler. _. varhgmuzi ktsa zamanda genis bir cevreye yayacaklardi. Yoldaslarmnzdan bazilarr kusmaga basladr. Sonunda haber toplamak ve yiyecek temin etmek icin Ramiro He beni gorevlendirdiler. Oyle ki. sebep. ten. Saatler geetigi halde biz durmadan yiyorduk. Nitekim. Hasta alan Pablo Hurtado'yu ise k6yllinUn kuliibesinde birakmistik. gtinlerce yiirliyiilJ. Eger yarulmiyorsam. Yola devam ediyorduk ama. t§te bu li~UncU sahis. o gece yoIa cikmaya karar verdik. Fidel hayattaydi. Benitez ile Camilo ise. adeta kosar adimlarla orad an uzaklasip. GOz ~IP kapayana kadar sekizimiz birden. Almeida He ben vardim. CamiIo. Bunu ille de kotii niyetle degiI. Boylece belki de bir kac lokma yiyecek bulabilecegimizi dii§liniiyorlardi. ilk konuksever KUbalmm evinden ayrildrktan birkac saat sonra. Evin yolunu tuttuktan kisa bir sure sonra birden rniizik sesi kesildi ve "SinHIi de yigit silah arkadaslarmnzm serefine i~lim . bizim grupta Pancho Gonzales..• 40 • • 41 • ri geJen bir eve rastladik. Ramiro Valdes. Pablo Hurtado da dU§mana esir dii§tU. Hemen tersyiiz ederek. kimisi hediye getiriyordu.tigi gibi. silahlarirmzr en iyi sekilde nereye saklayabilecegini sormak bahanesiyle bizim varhgnmzdan bir arkadasrm haberdar etmisti.. yoldaslanrmz artik bu yolculuktan usandiklarmi her halleriyle belli ediyorlardi. Bir hirsiala anlastilar . oteki dort kisiden kurulu iki topluluk meydana getirmistik. ne bahasma olursa olsun igeriye dalmanuzda israr ediyorlardi. ieini dokme arzusuydu.

Efigenio Ameijeiras. . Crespo. Fidel'in emirleri iizerine. 14 Ocak 1957 tarihinde Magdelena Nehri kiyilarma varrmstik.. besi otomatik. Julito Diaz. bu zaferle bir ihtilal ordusunun varhgmi ve savasmaya her an i~in hazrr oldugunu herkese is. dogn§tUgu.. Fidel bu yiizden hayli payladi bizleri. unutmustuk. Adventist mezhebinin mensubu alan bu yoldas. bern de en bUyUk aptalhktrr . ~imdi kendisi. hayatlarmda ilk defa silah kullamyorlardi." 42 • "Rahip" 5 La Plato Sava. Bu zaferin yankilari. Bir §afak vakti. Universo Sanchez. Ashnda iki makinelimizin dismda bu felaketten hemen hiebir sey kurtaramarmstik.iinkii boyle bir durumda sllalu terketmenin bedeli kendi hayatlarunzdrr. aymzamanda. Saghk kurallarimaylar var ki. Kiiciik birligimizin ne iinifcrmasi vardi ne de silaht. Eunlardan biri. Ve iste orada f. Bazilari da elbiselerini degistirdiler.. QUnkU. Alegria de Pio'daki beklenmedik yenilgiden bir ay sonra. son zaferin de bizim olacagi hakkindaki inancrmizr pekistirdi. Sozleri sefer sliresince hif. mliz bu kayabk bolgenin ~ok uzaklarma kadar yayrt· di. hi~ vakit geeirmeden asilere kar§l sevgisi olan ve gevreyi ~ok iyi bilen bir baska koyliiyle temas kurdu. 11k basarmnz. Rene ve Armando Rodriguez. Calixto Garcia. basuruzda hicbir rehber olmadan Pilon yolunu geeerek Crescencio'nun kardesine ait Mongo Perez f.• diye amlan ArgeJio Rosabal admda birinin yamnda kahyorduk. baskmdan kurtulan ve yakayi ele vermemis bulunan yoldaslarrmtzla karsilastrk : Fidel Castro. Aynr geee giivenilir bir dam altma sigmdik. Adamlanmizdan bazilan. Ciro Redondo. Bu frrsatta tamdignms koyliinlin adi Guillermo Garcia idi. Birkac gUn geetikten sonra Moran. Hatta bugtin bile aym canhbkla hatirlamaktayim : "Yaptlglmz batanm ceremesini iidemi§ degilsiniz.<iflig"inevardik. adamlarrmiza nlsan talimleri yaptirdik. Faustino Perez.. Nihayet burada yikanmak frrsatim bulabildik.<hatmmdan ~lkmaml§trr. Burada. Silahlari terketmek hem bir SU!.<lkarmamlZa katrlan. !. bir dig-ed Perucho ve adlarirn simdi hatirlayamadigrm baska yoldaslardi. Daha sonralarr devamh olarak koylU evlerinde agrrlandik. daha sonra saflarmnza katllan Carlos Mas. Calixto Morales ve Bermudez de bizlere katildilar..: 0 srrada elimizde sadece 23 silah vardi: Eu silahlardan dokuzu dtirblinlli. Nihayet ilk zaferimizi. patlarmstik. Hayatta kalmanm tek yolu silahh bir ordu meydana getirip ona kanhnaknr. ikisi Thomson . Sierra Maestra'da. partimizin liderlerinden biridir ve Oriente Ordusu'nun komutamdrr. La Plata Nehri agzmdaki kij~lik barakalara yaptignmz hticumla kazandrk. Raul Castro. dordii elle acihr kapamr tlifek. Bu zaferden sonra herkesin dikkati bizim irzerimize ~evrildi.

Bu koyliilerden birisinin dusmana yardun ettig-ini gayet iyi billyorduk. Bu muhafrzlardan bazilarr. Fidel. bu konusmasmda diismarunuzm gliclinU. Inenlerden bir kismi orada kaldi. adamin fitil gibi sarhos olmasiydr. ikisi makineli tabanca vc birisi de 16 mm'lik av tUfegiydi. hi~bir askere rastlamadiklarrm bildirdiler.• 44 • • 45 • makineli tlifegi. Gece sig La Plata Nehri'ni gectik ve yol lizerindemevzilendik. Laviti Plantasyonu. bu koyliiler bize dilsman hakkmda cok onemli bilgiler verdiler. bir kismr tekrar vasitaya hindi. o gUnkti yuriiyiisilmiiz sirasmda iki koylliyU ele gcC. Bu alcakca plam uygulamak il. Barakalarda on bel} askerin bulundugunu. Topragim korumak iein toprak agalarma ve jandarmalara karst earpisan koyliilerden bid idi. Melquiades'in ismini bize. o gUn ogleden sonra La Plata bolgesine varmak iein son tepeeigi de astik. Bir slire sonra Eutimo. etkisini kasden kti4llimse~ti: Fidel'in biitiin soylediklerini itirazsiz kabul eden . Bununla beraber.. tipki bir jandarma gibi. bizim kim oldugumuzu anladiktan ve tehditlerimizin bosuna olmadigina inandiktan sonra. Bu barakalarm arasmda diisman iiniformasi giymis bir grup insan dolasmaktaydt. kendisinin bizzat daglara ~Iklp ilsileri kovalayacagmi. Perisan durumumuza ragmen Chicho'yu kandirabilmemizin nedeni. Btraz sonra Chicho gorundli. Ancak. Ertesi gUn La Plata'da. rehberimizin akrabalarr oldugu meydana erkmca. Eutimio sadik bir ihtilalci olarak cahsrmstr. onu 10 bin Peso ve bir de orduda mevki vaadiyle kandirarak Fidel'i 6ldlirmekle gcrevlendirdi. Fitil gibi sarhostu ve bir zenei ~cuguyJa birlikte bir kanra binmisti. Eutimio'yu 6ldlirecek yerde. asilerin hilla niqin yokedilmediklerini ogrenmeye geldigini soyledi. 0 siralarda ornek bir koylU ihtilalci olan rehberimiz Eutimio vermisti. Casillas tarafmdan ele geeirildi. Universe Sanchez. birisini geride brrakip dig-erini ihtiyat tedbiri olarak yannmzda goturduk. Bel} dakika sonra oradan geemekte olan iki koylUyii daha yakaladrk. sinirli bir poz takmarak kendisinin albay oldugunu. Casillas. 16 Ocak'ta §afakla beraber barakalari devamh goz hapsine aldik. herhalde. gUn€!} batmundan biraz once muhaf'iz yliklU bir motorbot geldi. Bu hareketleri tam olarak degerlendiremedigimiz icin hlicumumuzu ertesi gline birakmaga karar verdik. kamp yerlerimizi bildirmek suretiyle diismana oldukea yararh oldu. Sonradan bu kdyltilerin. korkakhgi yliztinden Eutimio suikasti ger~ekle§tiremedi. Ihanetinden onceki donemde. insaatr henuz tamamlanmarms cinko damh barakalari gordtlk. 0 bolgede yasayan koyluJerden Melquiades Elias'Ill aga~lara bieakla a~tlgl isarotleri izleyerek ormandaki bir keeiyolunda ilerledik. Fidel. barakalarm yamnda indiler.lineline bir 4l0k frrsatlar gectiyse de. Aym aksam saat 6'da. bu amacla sakal biraktigrm ileri sUrdli. ordunun biitim yaphklarmm palavradan ibaret oldugunu. Bu ~avul}lar. Gonderdigimiz oncliler. Sahil muhanzlarr uykuya yatmislardi. Chicho Osario gibi zalimlerin terorle yonettikleri bir 4liftlikti. Chicho'ya durmasim ve parolayi soylemesini linledi. Laviti Plantasyonu'nda gore vliydiler. Ayrica. ddndiiklerinde. Chicho derhal "Sivrisinek" diyerek parolayi acikladi.il'dik. Ogleden sonra saat 3'te durumu daha iyi degerlendirebilmek i~in nehir kenarmdan barakalara dogru giden yolu islemege karar verdik. ayriea 0 bOigedeki en mel'un li~ cavustan birisi clan Chieho Osario'nun oradan gececegini ogrendik.

jandarmalarm bile boyle bir §eye cesaret edemeyeceklerini soyledi." Bu sozlere muhafizlardan birinin karsthgl §u oldu: "~eneni kapa ve ylirli . insaati tamamlanmamis barakalarla Honorio isimli diger ga~ vusun evi arasmda bekledigini soyledi. bize. pek nadir . bu a§agIllk yaratigm. A§aglhk herifin senesi dU§mU§tU bir kere. Chicho'nun bizden §tiphelenmedigini gortmee. Fidel Castro'yu ele gegirmesi halinde ne yapmayi dU§UndUgtinti sordu. muhanalann zamanlarmin btiytik kismmi hiebir i§ yapmadan barakalarda yan gelip yatarak gecirdiklerini.• 46 • • 47 • Chicho Osario. 0 srrada biz de Meksika yapisi postallar giyiyorduk. Chicho'nun iyi dediklerini bizler isin k6tti. Tabii.olarak gereksiz talimler yaptiklarmi aSlkladl. asked kurallara gore esirlerin ellerinin baglanmasr gerektigini Chicho'ya bildirdi. hem de Creseeucio'nun grrtlaklarnn kesecegini soyledi. kendi eUeriyle iki kisiyi oldUrdUgllnU de itiraf etti. Chicho bUyUk bir safhk iginde onde ytirlimege devam edince. alkolUn onu §uursuz hale gettrdigi kanaatine vardim. Luis. Ve boylece hilmeden fiilen bizim esirimiz durumuna dU§tU. hi~ tereddiit etmeden sert bir hareketle elini gtrtlagma gotlirdti ve hem Fidel'in. Ben sahsen. Elimizdeki yirmiiki silahla. bize rastlamadan biraz once. Bu sozleriyle.iyi olarak kabul ediyorduk. ona. Fidel. QUnkii pek az kursunurnuz vardi. Bize. Chicho. yegane nobeteinin. Ihtilalcilerin mutlak surette yokedilmesi gerektigini de soalerine ekledi. Yoksa kirbaci yersin !" Koyliiniin bizim saldmmiz sirasmda uzakta olacagmive kursunlanrmzdan kendisine bir zarar gel~ meyecegini dusunerek biraz rahatladlksa da. Yolda Chicho. ertesi gtinli saldirmm sonucunu ogrenince EI Macio'da bu koyliiyii vahsice Oldtirdliklerini haber aldik. Chieho. "ama generalim Batista serbest birakti beni" dedi. kimlere gtivenebilecegimizi sormaya basIadik. Oizlendigim yerin hizasmdan gecerken koylimiin §U sozleri soyledigini gok iyi hatirliyorum: "Ben de sizin gi~ hi insarnm. iki binayi ve bu binalar arasmda nobet bekleyen askerin sigarasmm atesini gormU§tti. daha da ileri giderek. harakalardaki askerleri ani olarak tef ~ ti§ etmek ve boylece gorevlerini ne derece ihmal et~ tiklerini ytizlerine vurmak oldugunu soyledi. 0 bolgede kimin iyi. saldm iQin hazirhk yaptik. Muhafrzlarm onunde. BugUn binbasrhga yiikselmis bulunan yoldas Luis Crespo kesif iQin ileri gonderildi ve doniistmde Chicho'nun verdigi bilgileri dogruladi. amacmm. Fidel. Bu ytizden. tipki bir katir gibi gUtttikleri bir koylU vardr. Fidel'in teklifi iizerine Chicho. Fidel. kendi olUm fermamm kendi eUeriyle imzalamistr. Barakalara daha fazla yaklasabilrnek igin nehri geeerken. Chicho da hilS itiraz etmeden ellerinin baglanmasma izin ver~ di. Chicho onde oldugu halde barakalara yaklastik. bizleri barakalara gottirmeyi kabullendi. Nihayet EI Macio'ya giden yol kenarmdaki barakalara yakm bir yerde durduk.. Bu §ekilde sorusturarak yirmi kisinin isimlerini aldik. kendisine karsi ukalahk ettikleri igin onbes koylUyli olduresiyedovdugunii. kimin k6tU oldugunu. Ayaklarmdaki Meksika yapisi postallarr gostererek "Bakm. bunlari oldlirdUgumliz 0 orospu ~ocuklarmm birinden aldim" dedi. ne bahasma olursa oisun bara- . Aynca. Bu an gok onemliydi. Tam harekete geemek lizere iken ath li~ rnuhafrz gecinee gizlenmek zorunda kaldik. Konusmamizm sonunda. ~evirmekte oldugu- rnuz oyunu kavradigmdan §tipheleniyordum. k6tti dediklerini de bizler i~in . Fakat..

Once Universe Sanchez. Barakalardaki askerlere derhal teslim olmalarmi bildirdik. Calixto Morales ve daba sonra EI Uvero !:a. hayatlarirruzr tehlikeye sokmak bahasma daha yaklasmarmz ve barakalari atese vermemiz gerekmekteydi. Luis Crespo ve ben elbombalarmnzr frrlattik. Brezilya tipi elbombalarumzi flrlatmamlZ emredildi. Fakat muhafizlar umdugumuzdan daha fazla dayanddar. yari otomatik tiifekleriyle llavu§un palmiye yapraklariyla ortiilii evini sagdan kusatacaklardi. Calixto Garcia.• 48 • ele gecirmemiz gerekiyordu. Yangm baslaymea bu binanm. plantasyona ait bir hindistan cevizi deposu oldugunu gordUk. Yangm. Bu yiizden. halen binbasi olan Fajardo ve ben merkezden saldiracaktrk. mangalariyla soldan hiicuma gececeklerdi. Barakalardan birinde M-l tUfekli bir cavus bulunmaktaydi. kalari . bu da patIamadi. Universo Sanchez.rpismasinda kahramanca can veren yoldas Tegmen Julito Diaz. Camilo Cienfuegos. 11k olarak Fidel tlifegini atesledi ve bunu diger silahlar izledi. sonra da Camilo Cienfuegos evleri yakmaga tesebbtis ettiler. Raul Castro dinamit atti. Tepemizde dolunay parJamaktaydi. Raul ve Almeida. Ikisi de basari saglayamaymca Luis Crespo He ben binalardan birine yaklastik ve ateslemeyi basardtk. fakat hiebir sonuc alamadik. Fidel. Atese baslamarrusla bir likte. Bu tertip ieinde diisman mevzilerinin kirk metre yakmma sokulduk. katil Chicho Osario da idam olundu. Her teslim 01 gagrlffilZda bu tUfegin bir seri ateslenmesiyle cevap ahyorduk. Benitez. Saldrrimiz sabah saat 2. Ama ne onunki patladi ne de benimki.40'ta baslarmsti. Luis Crespo. Aksi takdirde biitun cephanemizi tuketmis olacak ve kendimizi artik hicblr §ekilde savunamayacakttk.

'r~ . boyle bir yalanla koylulertn topraklarma ve mallarma elkoymak istiyorlardi. adamlarimizm sayismdan fazlaydi.. ~ehirdeki ihtilalci unsurlarla haberlesme imkam yoktu. FIdel. . dovusmekte olan kendi adamlarnmz iem saklamak istiyordum. . La VR§lnm mukaran olarak ele ge~irdigim bir onbasr sapkcemi bUyUk bir gururla giymekt d" Fakat k tl·". Vardigmuz yerde yUrekler aCISl bir durumla kar§11a§!hk. La Plata Savasi. kuvvetJerimizi tef'tis ederken gok tehhkeh sonu~lar dogurabilecek bi 1 Id Plata Sa ' r 0 ay 0 u.. elimizdeki silahlarm sayisi. di ". Ihtilal Ordusu'nun zaferle biten ilk savasiydi. uvve errrmzr gozden ge~irmek Uzere • 1 aras d . ~atista kuvvetIerinin bizi izleyip mutlaka bulacagma mamyordu... Bu nedenle baz dii k 1..". Bu ~ehrm kenarmda. Fakat diger savaslarirmzda durum tam tersine olacakti.30'da. Fakat bu yalanla bizim saldirtnuz tesadUfen cakismca. Bundan baska sivilleri de serbest biraktik. ey im. tabii ki bohio'lan kullanmadlk... geeilmesi en zor krsrmlarim aramaga basladrk. Bense. . 6/ Soya.}irmek amaciyla bir baskin plani hazl:ladl ve adamlanmlzl gereken mevzilere yede§tirdi.. Bir giin once bir onbasiyla bir ~avu§..... I usman as~ er errru ele gel. Bu ve bunu izleyen savasta. . 17 Ocak sabahr saat 4.li onlemek imkansizlastr. bu malzemeyi. yalan gercege dontistti ve goC. demek ki. Vadide iki bohio vardi. Palma Mocha'ya dogru yUrUyti.. cavuslarla sahil muhafizlarr. Bizim varligumzdan kimsenin haberi olmadigma gore.. Palma Mocha'ya safakla beraber vardik ve hemen Sierra Maestra'nm en Itayahk. hatIanmizl gazden gecirdi ve savunmamlzl tekrar tekrar kontrol etti.u Ir va lye eristik.• 50 • kendi yarahlarina bakan esirlerimize birakilmasnu emretti. Koyliiler henuz mUcadeleye kanlmaya haztr degillerdi. aga~ ar in a yururken gozculer bizim geldigimizi duy~u§lar ve gelen grupun basmda dusman kuvvetlerimn §apkasIDl giyen birinin bulundugunu gormU§ll.~e koyulduk.19 ?cak saban. Palma Mocha'dan uzaklara dogru lieder ve ~evredeki tepelere tlrmamrken ku k bi . Burad k kurdu~. . EI Arroyo del Infierno EI Arroyo del Infierno (Cehennem Deresi) Palma ~ocha'ya dogru akan dar ve SIg bir nehirdtr. bu belgede yasayan koylU ailelerine hava kuvvetlerinin biitun bolgeyi bombardiman edeeegini soyleyince sahile dogru bUylik bir go~ baslanusti.. . a amp FI~el.

Bununla beraber. Bu sirada. Plamrmzi basariyla uygulaml§tJk. Fakat bir kae ay sonra yakaladlglmlz bir muhbirden.in sadece bacaklanfil se~eb. ne de yemek pisirdik.ah parcasi yerle§:tirdigini ve golged« oturd~g~nu dtirbtinlerirnizle gi:irdUk. Bu askeri. Bereket versin. Bu olay. Camilo ise uzerimize ates actiktan hemen sonra hatasun farketti. dum. belki de kalbinden geemisti.lr~rak cansiz yere Ylgildl. ancak savas giderebilecekti. hicbirimiz savasmak icm sa" vasmak istemiyorduk. ikineisinde ise otomatik tlifegi tutukluk yapmca daha fazla ates et· mesi miimkiin olamamistr. Daha yuksekte oldugum i!. bu sirada Camilo Cienfuegos'tan baska herkes tufegini temizliyordu. Savas krsa. bir titreme duyar ve savasm baslayacagi 0 l§lkh amn ozlemini ~eker. Artik gorUnmesi muhakkak olan diismam beklemekten baska yapilacak bir sey yoktu. Adanun ytiztinde hicbir korku yada iirkiintU ifadesi yoktu. daha dikkati olmamizi gerektirdi. Bu topyekfm bir zafer degUdi ama. L>gle vakti bohio'Iarin birinde bir adamm dolastiguu gorduk. sinirleri ~elikten yapilmis kimseler bile dizlerinde yumusak bir ~ozUlme.. Bir siire once Crespo ile ben bir kae tane tavuk yumurtasi bulmus. Bu gerginligi. tavuk yumurtlamaga de· vam etsin diye yerine birakrmstrk. bunu gerekli ol~ dugu icin yapiyorduk. yaklasrk olarak 900 kadar k~~un yaktJglmlzl gostertvordu. bunlari adamlarmnza dagrtmistik. OIUmU ani olmustu. Gelenlerin U~li daha sonra ayrildi. Dtisman askerlerinin yakmda olduguna inandigrrmz iein.. vUeut OlUm katihgrmn ilk isaretlerini gostermege baslamisti bile . d~rlYl b~§latan atesiyle birlikte adam "Ah. anacIglrn" dlY: bag. yakmlrnlzdaki bohio'da b~: askerin ~tesimizden korunmaya cahstigun gi:ir. Evde cesedi gordukten sonra askerin tufegini. 11k kursun kimseye isabet etmemisti. kendisini kamufle etmek iein kulagmm arkasma blr~ kac !. Bekleme siiresinde.• 52 • • 53 • di. ilk kursunum bosa gitti. fakat eok slddetli olmustu. 0 gece duydugumuz silah sesleri yuztinden Crespo. Bu karan hemen yUrtirllige koyduk. Nobete] askerin !. altr asker daha izledi. Once adamlarirmzdan birinin emirlere itaatsizlik ederek evlerin yakmma sokuldugunu aandik. Herhalde yapmis oldugu yorucu ylirtiyusten olacak. Palma Mocha Nehri istikametinden gelen bir ka~ silah sesi duyduk. . Binba§1 Efigenio Ameijeiras bu silahi sonraki carpismalarm ~ogunda kullandi.iJiyordum. Ate!} actim. kur§unlarml ve i§e yarar diger asked maize" mesini aldim. follukta biraktiglffilZ son yumurtayi da yememize karar verdi. Olenlerin sayismin ashnda bes oldugunu ogrendik. Savasiyorsak. Bu. Yalmz bir tek yumurtayi. sinlrlerimizin ne kadar gergin oldugunu gi:istermesi bakirmndan rnanidardir.. herhalde yabana da atilamazdr. kuvvetlerimiz lizerindeki disiplini daha da artirmarmzt. Cevreye yayilan sen atesimiz daha sonra nobetcinin iki arkada§IllI da cansiz yere yikti.U kaldi. Fidel'in sal. ne kahvaln hazrrladik. Buna karsihk yetmrs kur§un ve aynca Efigenio Ameijeiras'a verilen bir <?~~and tUfe~i ele geeirmistik. bu adamin bir diisman askeri oldugu meydana !. Crespo'ya beni atesiyle korumasim soyteverek eve yakla§tJm. 22 Ocak sabahi gUn dogarken.evresine bakmdig~m.lkh. Dort dtisman i:iliisii saydik. Ikinel kur§unum ise tam gog-stine saplandi veadam tUfegi siingUsUnden yere saplanrms olarak yere diistti. Artrk saklanmak iein yer aramak sirasi gelmisti. Bir sure sonra. ti!. Kursun ger~ekten de tam gogsUne sap" lanmrs. Malzemenin sayimi.

biitiin gi.54. Bu kosullar altmda ylirtimek gercekten cok zordu: Fakat bu yliriiyli§lti gerektiren ve kisisel olmayan etkenler vardi. digerlerinden epey ayrilrms bir kuliibede geceyi geeirdikten sonra tekrar orman a dondiik V8 Caracas 'I'epesi'nin lizerindeki kiicuk bir selalenin ortasinda kamp kurduk. Bu b61gede ilk saklamsmuzda. . sa vastan bir kae saat kadar once duydugumuz silah seelerinin. bize bu kulubelerde kalmanm eok tehlikeli oldugunu ugretmi§Li. Daha sonra Magdalena Nehri'ni gegerek cok iyi tamdigumz Caracas bolgesi'ne dondiik. bizden sayica f'azla bir diisman oncusu perisan edilmisti. Dusman kuvvetinin basmda. Oncusuz bir ordu iac. tki dusman kuvvet dagm iki yamacma varmak iizere ayru zirveyi astilar. Fakat bu defa durum «ok f'arkhydr. Bu nedenle. Kazandigirmz zaferlerin sarhoslugu icinde degildim. Bu ctkenier. zulmUyIe Sierra Maestra'da ~ok k6tU bir lin birakmis olan Tegmen Sanchez Mosquera bulunmaktaydi. YUktimtiz yine ~ok agirlasrmstr. Manuel Fajardo. halk bizi desteklemisti. bana yaklasu ve savasr kaybetrnemiz ihtimali olup olmadigml sordu. moralimizi gok yukselttiginden. Buna ragmen. Eg"er bu cinayet islenmemis olsaydr. Bazrlari iki ttlfek birden tasiyordu.Basarrmrz. Kamp kurduktan sonra. Iki gUn kadar dusman kuvvetleriyle bizim kuvvetlerimiz birbirinin farkma dahi varmadan ylirUyU§lerine deyam ettiler. Burada. Alegria de Pio'daki felaketten sonra beliren etkenlerden cok farkhydi. 7 Hovo SaldlrlSI Sanchez Mosquera'nm kuvvetlerini yenilgiye ugrattiktan sonra La Plata Nehri'nin kenarmda yiirumege basladik. Bu sekilde dagm oteki yamacma vardik.ltlk.iyUk diisman kuvvetlerinin izlemesinden bizi tamamen koruyacak erisilmez yerler aramak yorueu gelmedi hicbirimize. ~imdiyse. Koyliiler arkalarmda birkac hayvan ve bornbos kuliibeler birakarak bolgeyi terketrnislerdi. Artik hepimiz bu bieimdeki savaslarm onemini kavrarmstik. Birakilan bu hayvanlari kesip yedik. diisman kuvvetlerini saklandigrrmz yere getirmeyi reddetmis Haiti asilh bir k6ylliyli oldiiren silahlardan geldigini belirtmeyi gerekli bulmaktayim. Qlinkli ancak bu gibi ~arpll~malarla diismarnn onciisii yok edilebiliyordu.in daha bi. ~imdiye kadar gecirmis oldugumuz tecriibeler. Iste bir kac gUn once barakalarda sakh bir dusman toplulugunu yenilgiye ugratmlf. Ama Casillas'm kuvvetleri arkamizdan bu b61geyi taramis ve herkese Ielaket getirmisti. her zamanki eevabmu ver- . fe1ce ugramis bir ordudur. Qekilmekte olan Batista kuvvetlerine paralel olarak ylirUyorduk. Bir defasinda diismandan ufak bir nehir ve bir kae yol ddnemeciyle aynlmis olan bir bohio'da geceyi gegirdik. biz dusman kuvvetlerinin yakimmrzda oldugunu ogrenemeyecek ve diiemarn hazar bir sekilde beldeyemeyecektik.

hasta anasim gormek icin izin istedi. 2. EununJa beraber. bizim her seyi kaybettigimiai soylemis ve beraberce bu miicadeleyi terketmelerini onermis. Disiplinsizlik. Birdenbire bir ucagm pike yaptrgim duyduk. Fidel bu izinden baska ayrica kendisine seyahati iein para da verdi. 30 Ocak saba hi ieinde bulundugumuz ruh hali i§te bOyleydi. Adamlarrrmsm cogu ne savas tecriibelerinden dogan bir ruha.imet kuvvetlerinin bizim izirnizde olduklarmi ogrendigini si:iyledi. Sonradan bu olaylarla Eutimio'nun davramslari arasmdaki iliskiler apacik ortaya ~lkb. Fakat 0 bana bu olaydan bilgisi oldugunu ve "Gallego" Moran'in. ates seslerinin her yandan geldigini sandik. Boyle bir metodun sakincalari olabilecegine beraberce karar verdik ve Fidel daha fazla disiplin gerektigini. Eutimio. fakat Delfin'in bohio'sundaki iki diisman askerinin cesedinden baska bir sey bulamamis. tam Palma Mocha'ya varmak Uzereyken hUki. Hain Eutimio Guerra. 50guk bir geceden sonra tam yattigrmiz yerlerden kalkarken. Aynca. seyabati bir kae hafta siirecekti. Eutimio'ya gore. Aramizda tam bir birlik yoktu. "Gallego" gelip kendisine savasi kazanmarruzm artik miimklin olmadrgnn. mermiler yarumiza dti§:tligii icin bize sanki orman tarafmdan ates ediliyormus gibi geliyordu. ne de tum bir ideolojik bilince sahipti. o glinlerde durumumuz pek parlak sayilmazdi. Eutimio. o siralarda sa vasta heniiz pismemis oldugumuzdan. oburgiin su yoldas bizi terkedip gidiyordu. 3. hie yorulmak bilmeksizin bize yiyecek arryor ve bolge koyliileriyle temasi saglamaya calisiyordu. ama insan hie olmazsa daglardaki hasin hayata. Evet bu sehir gorevleri bazen ~ok tehlikeliydi. ~linkii etrafirmz aga~hklarla cevriliydi. Sierra boyunca bizim geetigimiz yolu bizleri buluncaya kadar izlemis.) Bunun lizerine. Bir de bakiyorduk bugiin bu yoldas. mahrumiyete katlanrmyordu. Bunun iizerine bize haber vermege cahsrms. Moral bozuculuk. Bazilari sehir ieerisinde gorevlendirilmelerini istiyorlardi. Bu ylizden duydugumuz giirliltli bir makineli tlifekten gelmesine ragmen. disiplinsizlik belirrnesi halinde ne gibi tehlikeler dogabileeegini kisa bir konusma He acrkladi. ucak sesleri duyduk. Fajardo bana bu soruyu sorusunun nedeninin "Gallego" Moran oldugunu soyledi. Bana onciileri beklemek ve hava saldmsi sirasm- . El Arroyo del Infierno Savasi'm iizerinde yaptignmz topraklarm sahiplerinden biriydi. Bu plamn bir boliimii olarak. sonra makineli tUfek sesleriyle bomba glirUlttileri isittik. Bu ucaklarm nereden geldigini tam olarak tayin ederniyorduk. 50 mm'lik mermiler yere ~arptJklarmda infilak ederler. adamlarimism moralini gizlice denedigini soyledi. (Delfin. Fidel'e bu huSU8U derhal acikladim. Mutfagmuz bizden iki yiiz metre kadar ileride. Fajardo'ya gore. Moran. Oysa gercek suydu: Diisman kuvvetleri Eutimio'yu yakalamis. 30 Ocak'tan bir giin once kamptan ayrrldi. Bu yUzden diisman piyadesinin iizerimize saldirdrgi zehabma kapildik. Kuvvetlerimize tekrar katildigmda. Eutimio. para ve orduda bir mevki vermek vaadiyle kandirdiktan sonra Fidel'i oldiirmekIlzere aramiza yollanusti.• 56 • • 57 • dim: Savasi muUaka kazanacaktik. Firar. 0 zamana kadar meydana gelmis olan bir cok olaym nedenlerini heniiz anlayabilmis degildik. 30 Ocak sabahr. kli~lik bir pmarm kenarmdaydi. her seye ragmen daglardaki miicadelemiz giiciinden hicbir sey kaybetmedi. oltimle cezalandmlacak ij~ sucun neler oldugunu bildirdi: 1. Onciilerimiz de orada idi.

Fakat dusman . bomba paUarken orada kimse yokmus. Qlinkli bir stiredir hieblr giirultli isitmemistik. civarda hicbir kara kuvvetine rastIamamisti. Mevzilendigi yerde silahiyla fisekligini birakarak sessiz sedasiz kacti. Bir siire sonra uzakta bazr hareketler gorduk ve sesler i§ittik. baslanuda beyzbol kepleri bulunan iki kisi gormus. lzler karisiktr ve ikimiz de aglr yiikler tasiyorduk. La Cueva del Humo diye bir yerin admi duymustuk ama tam olarak nerede oldugunu bilmiyorduk. Ciro Frias'm magazasmi yakmislar ve karrsmi esir olarak alnuslardi. Kuvvetlerimizin geri kalan kismma. Yoldaslarirmzi bulmayi umut ederkendiismanla karsilasmaktan korkuyorduk.• 58 • • 59 • da brraktigmuz bazi malzemeyi toplamak gorevi verilmisti. Arkadaslarrmrzm yakihp kUI edilmis bohio'lannm yamndan gecerkcn yuregimiz burkuldu. Bir kac saat sonra bazi gtiriiltuler duyduk vc herhangi bir saldiriya karst derhal hazirhk yaptik. Neyse ki. Bu sesler cok geemeden bize yaklasti ve yardim iein yUrek parcalayrCI sekilde yalvaran bir adamm ~lghklarlm duyduk. Geriye kalan canhlar. bir kutu stitozli ve li~ sosis aldigmi da kaydettim. bize. Sabah gecen bu dusman askerlere Binbasi Casillas kurnanda ediyordu. Bana !spanyol il_<harbi sa vascilarindan Chao refakat etmekteydi. Guillermo Garcia'yla ben. sue- 31 Ocak taiihindc ekili bazi tarlalara bakan bir tepenin iizerinde mevzi aldik. Bir slire kadar kayrp adamlarimizr bekledik. Bu olay iizerine Sergio Acuna zihni dengesini kaybetti. Sergio'nun bize ihanet edip etrnedigini bilmiyorduk. Karsilasnktan ve karar vermek iein bir sure dusiindtikten sonra. Fakat etrafta yasiyanlarm hepsi btiyUk bir korku icindeydiler. neler olup bittigini anlamak lizere kamp yerimize dondiik. Sonunda bir a~lkhga geldik ve dinlenmege karar verdik. Orada Guillermo'nun bir arkadasi bize yememiz icin bir seyler verdi. La Cue· va del Humo'da katilacaktim. Bu yiizden gceeyi kusku i~erisinde gecirdik. fakat goziiken olmadi. ueaklar kaybolup gitmislerdi. Guillermo ile hirlikte Aji Nehri'nin kiyismda vadi tabanim arastrrmaga ciktrk. Moran'la baska bir yoldas kesfe ciktilar. fakat bize bunu soylemelrte ge~ kaldigt icin adamlara yetisemedik. bize acikh acikh miyavhyan bir kediyle gUrliltlimlizli duyup ortaya I_<lkan bil' domuzdu. Bunun iizerine bizim "kol" un izlerini liikle takibe basladik. Bes ucak goren Moran. diisman muhafrzlarirun Ciro Frias'm magazasmdalri mallan ahp yaktikIarim soyledi. Bu arkadas. Aynca katn-lari miisadere ettikten sonra kaurciyi oldurmusler. fakat hiQbir 'ley bulamadik. tamamen acilrtaydi. Moran yalmz dondii ve uzaktan bazi ucaklar gordUgtinli bildirdl. Ararmzda bulunan Sergio. makineli ttifek atesiyle ocak parea parca edilmis ve atilan bir bomba oncii muhafrzlarm kampmm tam ortasmda patlarmsti. Arazi giinlugfine Sergio'nun bir hasir sapka. Kol'un izleri oncli gurubuna mensup Guillermo Garcia ve Sergio Acuna tao rafmdan da izlenmekteydi. Bizi 0 anda en cok iizen sey siitle sosislerin kaybolmasi olmustu. La Cueva del Humo sandigmuz yerde bazi arastirmalar yaptik. Evvelki gUn yaptigtmiz ylirliyi. 0 sabah saat onbirde tepenin obiir yarundan gelen silah sesleri isittik. 1 1?ubat'ta kendi kUgUk kampmuzda kaldik. Bunun iizerine besimiz de aglr ylikleri sirtIanarak yola diiziilduk.i'llin verdigi biiyiik yorgunlugu atabilmck icin kurdugumuz bu kamp. DondUglimtizde perisan bir manzarayla karsilastik: Ucak arazi _mutfagimiza saldirmis.

Crespo. hem gUctimUzti artirmts.i I 8 Altos de Espinosa Baskin. neselenmek iein yaktignmz kamp ateslerinden cikan dumanlarm diisman ucaklarma -yerimizi belli ettigine karar verdik. sonradan a~lga 1_.1kacag: gibi. bana da ayriea tam techizath bir doktor ~antasl dustii.amamen vazgectik. Yeniden Aji Vadisi'nc indik ve yolumuza devam ederken Manzanillo'dan gelen malzemeyi ararmzda bolti§~ tiik. Tepelerin srrtlarmda kimsenin yillardrr gecmedigi yerlerde kendimize ancak macheta'larla yol aeabiliyorduk. Calixto Garcia ve Manuel Acuna isimli yoldaslardi.ok iyi hatrrhyorum. 2 ~ubat tarihinde. §imdiye kadar kendimizi hie bu kadar iyi hissetmemistik.ama§lr ve elbise. Bu bolgelerde drsardan daha <. Oysa.ok yardim alabilecek ve tilkenin digcr bolgelerindeki durumu daha iyi anlayabilecektik.• 60 • yerine Crescencio ve arkadaslari !}lkageldi : Kuvvetlerimize.~. bu fikir kimsenin aklmdan gecmemisti. bizi terkedip katil Casillas'Ia temas kurmak iizere Eutimio tarafmdan uydurulmus alcakca bir yalandr.ok aglr ilerleyebiliyorduk. . Bu- . Caracas tepesinin sagmdaki eve varmcaya kadar ylirliyU§UmUze devam ettik.rf!erinio . Hicbirimiz Eutimio Guerra haininin kesif ucagmda bulunduguna ve bulundugumuz yen Casillas'a gosterdigine inanamazdik. firari Sergio Acuna Be Calixto Morales. «Granma» crkarmasmdan iki ay sonra. :?imdi bile t. Fidel. ben ve bir dordiincii yoldas mideye indirdik. Bu ytizden c. Kuvvetlerimize yeni katrlrrns bir yoldas da diismania karsrlasrr karsilasmaz ortadan kaybolmustu. Aylarca ve belki btitlin savas stiresince bu saldirmm arulan cok canh bir sekilde kaldi ve sa vas sonuna kadar giindi.. Aji Nehrini asip hepimizin tamdigi bolgelerden gecerek ihtiyar Mendoza'nm evine varmcaya kadar yUriidUk. Geceyi agzimiza tek lokma koymadan bu tepelerdeu birisinin iizerinde geeirdik.izleri acikta ates yakmaktan t. Son hava saldmsi hakkmda uzun sure tartistik ve sonunda her gun yemek pisirmemiz iein yaktigmuz atesle. Manzanillo'Iu kizlar taraJI_!l~. hem de moralimizi ytikseltmisti.ik bir tutumlulukla sakladlgl bu sosisleri Crespo." ~!!~J!IDr-~ Iarin tizerine islendigint gortince gok duygulandik. Crespo'nun bliyi. Herkese <_. Eutimio'nun annesinin rahatsizhgi. Manzanillo bolgesinden Roberto Pesant liderliginde yeni kimseler de katilmisti. Manzanillo'dan saflarirmza katilan on kisi. artik tam amen kaynasrms bir grup haline gelmistik. ~iIpleril!1jzin ilk. h?. Eminim ki. Kayrplarmuz. icinde dart domuz sosisi bulunan bir konserve kutusuyla geldigi zaman kendimi sanki hayatimm biiyiik ziyafetlerinden birindeymisim gibi hissettim. Eeklenmedik hava saldmsmdan sonra Caracas tepesini terkettik ve Manzanillo He dogrudan dogruya temas kurabllecegimiz bOlgelere dondiik.

,.

62

63 •

rada ihtiyar Mendoza bize yiyecek bir seyler hazirlayacakti. Mendoza, korkusuna ragmen, kcylii sadakatiyle her ge!';i§imizde bizi agirlamakla yukiimlii sayiyordu kendisini. Cresceneio Perez ve diger ihtilalci koylulerle arkadashgi, korkusunu ikinci plana atnrryordu, Bu ylirtiyU§ ozellikle benim iein !';ok azap vericiydi. <;linkli bir astim nobeti gel;iriyordum. Cresponun ve yoldas Julio Zenon Acosta'mn hicbir zaman unutamiyacagim yardimlarr olmasaydi bu Allahm belasi ytitliyii§li bir ttirlU bitiremezdim. Herhangi bir koye vardigumzda bohio'larda asla uyumazdik. Ama benim kotil saghk durumum ve Moran'm rahatsizhgi bizim bir dam altmda yatmamiZl gerektiriyordu. Kuvvetlerimizin geri kalan kismi diismanm gelip gelmedigini gozlemek icin civarda nobete girdiler. Sadece yemek yemek iizere bir ara eve ugradilar. Kuvvetlerimizi azaltmaga rnecbur kalnustik. . Ciinku adamlannuzm bir kismmm morali !';ok bozuktu, bir Insrruysa agu' yarahydi, Bu yarahlar arasmda simdiki igi§leri Bakam Ramiro Valdes'le Crescensio'nun oglu Ignacio Perez de bulunmaktaydi. Perez daha sonra yiizbasr rutbesiyle sehit diisecekti, Ramii'ito dizinden fena halde yaralanrmsti. Bu diz daha once Moncada kislasrnda da yaralanmisti. Bu ylizden kendisini geride birakmak zorunda kaldik. Birkac delikanh da kaeip gitmisti. Ama kacislari, kuvvetlerimizin yaranna olmustu. Bunlardan birisinin daglarda gerillanm yalnizhgmdan sinirlerinin bozuldugunu hatrrhyorurn. Birdenbire, kendisine u!';aksavar tertibati ve bol yiyecegi bulunan bir kamp vaadettiklerini, oysa simdi ucaklarm kendisini yoketmege Qahljhgml, ne devamh bir yeri ne de yiyecegi

oldugunu haykrrmaga baslarrustr. Yeni gerillalar ge· nellikle boyle bir ruh bali icerisinde bulunurlardi, Bu ilk sinava dayanabilenler zamanla pislige, susuzluga, a!';hga, evsizlige ve guvensiz bir sekilde yasamagn ahsirlar, kendi tlifeklerinden ve gerillanm sagladidIgl biriikten baska hicbir seye giivenmez hale gelirlerdi. Ciro Frias yeni iltihaklarla ve iyi haberlerle 01'taya glkh. Fakat bu haberler aynizamanda aklnmzi da karrstirrmstr. <;tinkii Frias'in duyduklarma gore, Diaz Tamayo saf degistirmek ve ihtilalci kuvvetIerle anlasmak iizereymis ; Faustino binlercc peso toplamaga muvaffak olmus. Tek kelimeyle ayaklanrna butiin i.i1keye yayihyormus, htikUmet icin karlsikhk glinleri pek yakmmis. Bunlara ek olarak ayrica hem acikh hem de ders veriei bir haber daha almrstik. Firari Acuna, bazi akrabalarmi ziyarete gitmil}, orada kuzenlerine bir gorilla olarak nasil I,;;arpl'lhgl hususunda bobiirlenmege baslarma. Orada bulunan Pedro Herrara bun Ian duymus, jandarmaya haber vermis. Bunun iizerine Onbasi Rosello al!';agl (daha soma halk bu adam hakkmda hiikiim vererek adaleti yerine getirdi), Acuna'ya iskence yaprms, dort defa kursunlarms ve sonunda asnus. Bu olay adamlarnmza birligin degerini ve ortak kaderden tek basma kacmaga cahsmanm faydasizhguu a!';lkl,;;agosterdi. :?imdi kamp yerlerimizi de degi§tirmemiz gerekiyordu, !';i.inkli oldiiriilmeden once Aeuna'nm iskence altmda konusmus olmasi ihtimali biiyliktli. Acuna Florentino'nun evinde oldugumuzu da bilmekteydi, Bu esnada garip bir sey oldu ve bunun tam anlarmm neden sonra kavrayabildik : Eutimio Guerra, bize Sergio Acuna'nm Onbasi Rosello tarafmdan

64

65

olduruldugttnti rtiyasmda gordiiglinli soyledi. Bunun tizerine gelecege ait olaylari rUyada yada buna benzer sekilde daha evvelden gormenin mUmkUn olup 01madigi hakkinda uzun, felsefi bir tartisma basladi. Politik ve killtiirel konularda adamlarumsr aydmlatmak benim glinllik gorevlerimin bir bOlUmUni.i teskil etmekteydi. Bunun uzerine adamlanmlZa boyle bir §eyin mtimkUn olmayacagnu, bunun sadece bir tesadiif eseri oldugunu anlattim. Hepimizin Sergio'nun basma boyle bir sey gelmesinden zaten korktugumuzu, Rosello'nunsa bu bolgeyi kasip kavuran kisilerin basmda geldigini bildigimizi ekledim. UsteIlk Universo Sanchez de, Eutimio'nun r;ok palavraci oldugunu ve onceki gUn bazi ihtiyac maddelerini temin etmek amaciyla kamptan aynhrken bu olayi Eutimio'ya birisinin anlattrgrm soyleytnce tarusma sana erdi. Gelecegin onceden gorulebuecegi gorlif]linde ell eok israr edenlerden birisi, kendisinden daha evvelce de soz ar;hglm, okuma yazma bilmeyen kirkbes yaslarmda Julio Zenon Acosta adh bir koyltiydii. Acosta benim Sierra'daki ilk og-rencimdi. Kendisine okuma yazma ogreUyordum ve mola verdigimiz her yerde ona birkac harf belletmege gayret ediyordum. 0 SIralarda sesli harf'lerdeydik. BUyiik bir iradeyle, gedye degil daima ileriye bakarak, Julio Zenon okur ~ yazar olmayi hayatlllill bashca gayelel'inden birisl haline getirmisti. Bu ornek bugun belki bircok koyliiye yararh oiabilir, hatta savasta kendisine yoldas11k etmis bulunanlara ve hikayesini bilenlere dahl. Julio Zenon, bizi bUtUn kalbiyle destekleyenlerden birisiydi. Julio araziyi c;ok iyi tamr, durmadan c;ali§lr, SIkmtida olan her yoldasm yardimma kosar, sehirden

gelip daglardaki gli~ yasama kosullarma heni.iz uyamamts yoldaslara destek olurdu. Uzaktaki kuyulardan su getiren, ates yakan, yagmurlu giinlerde bile kuru r;ah r;lrpl bulan hep oydu. Yani, Julio'nun elinden gelmeyen i§ yoktu. Ihanetinin ortaya eikmasmdan kisa bir slire once bir gece Eutimio, battaniyesi olmadigmi soyleyerek Fidel'inkini odi.inr; istedi. Fidel de Eutimio'ya ay1lI battaniyenin altinda beraber yatabileceklerini soyledi. Boylece, Eutimio Guerra 0 geceyi Fidel'in yanmda geeirdi. Eutimio'nun tizerinde Fidel'i oldiirmek iein kullanacagi 45'lik bir tabanca ve tepeden a§agl kar;arken kendisini korumak iein frrlatacagi iki elbombast vardi. 0 siralarda Fidel'e en yakm olan Universo Sanchez He bana, nobetcilerin durumu hakkmda sorular da sormustu, "Bu muhafjzlarla bilhassa ilgileniyorum, ~iinkii eok dikkatll olmanuz gerekiyor" demistl, Biz de ona yakmda lir; kisinin nobet tuttugunu, bizim de Fidel'i korumak iein bUtUn gece boyunca sirayla nobete girdigimizi soyledik. Geceyi Fidel'in yanmda geciren Eutimio, aleakca plannn uygulamak iein eline mUkemmel bir frrsatgecirmisti. BUtUn gece Fidel'in hayatr, Eutimio'nun tabancasmm namlusunun ucundaydi, Fakat Eutimio bir ttirlU cesaret edip de tetigi r;ekemedi. 0 gece KUba Ihtilali'nin kaderi, akli dengesi bozuk bir insanm cesaretine yada korkusuna baghydi. Allahtan ki, Eutimio'nun korkusu, 0 gece diger ozelliklerinden daha aglr basnusti. Bu ylizden geceyi herhangi bir olay r;lkmadan gecirdik. Florentino'nun evinden ayrihp bir bogazdaki kuru nehir yatagmda kamp kurduk. Ciro Frias, yakmlarda bulunan evine kadar gitti ve donli¥tinde bir kac tavukla birlikte baska yiyecekler getirdi. Boylece acikta gecirilen bir gecenin miikafatrm sabah steak

~orba ve tavukla gdrduk. Birisi, ~ti~o'n~n.da oraya gitmis oldugunu sOyledi. Herk~s~n guve~~l ~azandliJ, il.;in Eutimio istedigi yere gidip gelebl~~. Florentino'nun evinde bizlerle kaI'§lla§mca, Eubmlo, hasta anasim ziyaret ettikten sonra Caracas's geC}ipneler olup bittigmi ogrendigini soyledi. Eutimio bazen son derece ciiretkar hareket edebiliyordu. EI Lomon, Lorna del ButTO ve Caracas tepeleri dizisine «;ok yakm Altos de Espinosa isimli bir yerde bulunuyorduk. Dli§man ueaklan bu bolgeyi sik slk bombardnnan ediyorlardI. Eutimio, bir k8.hinin ciddiyet ve vekari igerisinde "BugUn Lorna del Burro'yu bomba.rdunan edecelder" dedi. Ger~kten de ueaklar Lorna del Burro'yu bombardiman ettiler. Eutiroio cia, kehanetinin gereeklesmesinden mUthi§ neselendi. 9 .!lubat 1957'de Ciro Frias ile Luis Crespo yiyecek bulabilmek il.;in her zamanki gibi kamptan ayrildilar. Ortahk I.;ok sakindi. Sabah saat 10'cia yeni katilmis olanlardan Lubrada isimli bir kay delikanhsi, civarda dolasan birini yakaladi, Bu adamm Crescencio'nun bir akrabasi oldugu ve Casillas'm askerlerinin iislendlgt Celestino'nun magazasmda caIUJtJgt orta~ ~lkb. Crescencio'nun akrabasi, evde yUzktrk ~kenn bulundugunu bildirdi. Gercekten de, bu1un~uguI~mz yerden bu askerlerin bir kisrmnm uzaktaki .d~lU.kte olduklan gori.ilUyordu. Esir, aynca, Eutinllo ile konustugunu ve Eutimo'nun kendisine ertesi gun eivar arazinin bombalanacagim soyledigini bildirdi. Casillas'm askerlerinin bir kisrm harekata baslarmslardi, fakat esirimiz onlarm hangi yonde ilerlediklerini hilmiyordu. 11k §lUphelenen Fidel olmustu. Daha sonra Eutimio'nun garip davramslart hepimizin dikkatini ~ekmege ba§ladt. Bu mesele Uzerinde te§itli tahminIer ileri sUrUldU.

.66.

67

Ogleden sonra saat 1.30'da Fidel kampi dagrtmags. karar verdi. YakmlmlZdaki tepenin zirvesine glklp ke§fe giden arkada§larunlZl bekledik. KlSA bir sure sonra Ciro Frias ve Luis Crespo meydana ~lktilar. Anormal bir duruma rastlatnaml§l1ardl. Bu konuyu konu§urken, Ciro Redondo, bir gOlgenin hareket ettigi,ni gordUgu.nU sayleyerek ,bize SUSmamlZI i§aret etti, ttifeginin emniyetini aetr, Tam bu sirada silahlar patlamaga ba§ladl. Ardmdan kamprrmza yoneltilmilj atrslann miithis gUriiltUsU ortabgl kapladi. Yeni kampinuz: da hemen bosalttik. Bir sUre sonra Julio Zenon Acosta'Yl tepenin Uzerinde olmU§ olarak buldum. Bu, okuryazarhgi oImayan, egitimden gegmemi§, fakat bir ihtilalcinin zaferden sonra yUzyiize kaIacagl muazzam sorunlarr, gUglUkleri gok iyi kavramis bir koylU idi, Kendisini bu gliglliklere hasirlamak amaclyla ogrenmege ba§ladlgl alfabeyi artik bitiremeyecekti ... Geride kalan herkes kagabilmilJti. Ben de, ken~' dim igin bir gurur ve nese kaynagl olan sirt gantami dahi geride birakmak zorunda kalml~bm. Bu cant~da ila~lar, kitaplar, battaniyeler ve herhangi bir ihhmale karsr yedek olarak sakladlglmlZ bazi yiyecek maddeleri vardi. Kacarken, La Plata'da Batista Ordusu'ndan ganimet olarak aldigrm bir battaniyeyi be. raberimde gotUrmeye muvaffak olmu§tum. Biraz sonra adamlanmlZdan bazdartyla karsilastim, Almeida, Julito Diaz, Universo Sanchez, Camilo Cienfuegos, Guillermo Garcia, Ciro Frias, Motola Pesant, Emilio Labrada ve Yayo ... Atilan kursunlardan kendimizi koruyabilmek il.;in, gok virajb bir yol segmi!1tik. Diger yoldR§larlIDlzlD ba§llDa neler geldigini henUz bilmiyorduk. Arkam1Zdan haUl tektUk patlama sesleri geliyordu. 1zlerimizi bulmak gok kolay-

12 §ubat ta ~ldel He El Lomon yakmlarmda Derecha de la Caridad adlt bir yerde bulustuk. Ciro Redondo.15'te ormanhgm ~onun. Canon del Arroyo'da gizlendigimiz vadiye yoneltilsn hlieumu diizenleyen de Eutimio idi. bir yere vardrgimizr anladtk. Artik EUtimlO nun bir hain oldugu hususunda hicbir kuskumuz yoktu. Yoldaslarr. Burada Eu~~io Guerra'nm bir hain oldugu teyid edilerek hepimize bu ko~uda tam bilgi verildi. bize yeni katIlanlaI'm bir kismi kacnus vc "Granma" Seferine katrlrms olan teertibe sahibi voldaslardan birisi de kayiplara kar1§ml!jh. "Gallego" Moran ve Fidel'le bulustuk. adamlartffilzdan birisi ne zaman Rod. dii§m~n blZl. Manuel Fajardo. daha once de yazdigirmz gibi. Aramizdan bazilarr. Bu son saldmdan tek kaYlpla kurtulduysak. Caraeas'taki yerimizi dusmana bildiren.iinkii oniimlizdeki a~~khgl gu. Biraz teredd~tten. Fidel'.niki gruba ayrtlmarmzi onerdiler. sonra. <. Nihayet biz on ki~ilik bir grup halinde. Eu olaydan sonra. El Lomon'u bulusma yen olarak secmisti. Sir siire sonra Limones isimli. riguez gibi dehsete dusmtis bir hayvan ifadesi takm- . rmzm bazilari saga sola dagrlmis. La Plata Savasi'ndan sonra Casillas tarafmdan ele gecirilince. Fidel. kendimizi rahatea savunabilecek Imkanla:. ~unkii hizh kaemak zorunlulugu yuzimden birak'roo tigmnz Wen silemiyorduk.?~ ~~a az iz brrakmak ve daha rahat yi. gtinllik bir ayrihktan sonra. yerde. Bu sonuncu yoldasm adi Armando Rodriguez idi ve bir Thomson makineli tiifegi tasiyordu. Oysa burada. ona "eara de eereo". Ameijeiras. Fidel'in son dakikada verdigi ~ekilme emrine boreluyduk. kuvvetIerirnizin geri kalan krsmrm teskil eden Raul. lie ben buna karsi ciktrk. . rUtbesi ytizbasi oldugu ic. Eutimio'ya.. bunu. Ama diisman gozU~medi. Fidel'in emirlerine uymak ve EI Lomon'a dogru yiirnyti§e devam etmek Ol?u.n ?r~da bl~l bekleyebileeegini Hen stirdiiler. Dc. Fakat son dakikada harekat plarnrmzda degi~ikIik yapmistik.irUyebilmek lW.UnkU ararmzdaki birligin ~zu~~SIllI istemiyorduk.i oldiirlll:si ic.!lU yiizii" adim vermi§tik. JUlio Acosta'mn oldiigii herkes tarafmdan agrenildi.. C. Eutimio'nun El ~o~ m~n'u cok iyi bildigt ve dusman ordusunu. Hepimiz on sekiz ki§iydik. 12 ~ubat 1957 tarihinde yeniden birlesmis olan Ihtila] Ordusu'nun durumu iste buydu. Ogleden sonra saat 5. Bizim gruptan Labrada ortadan kaybolmustu. lzl:nll§ olsa dahi.n~ dtiz vakti geqmeye kalkismarmz hal~~ ~U§m~ bizi gorebilirdi. Son glinlerde uzaklardan silah sesleri gelmeye ba§laymea.1.a sa~ hiptik. 68 • • 69 • ..in grubumuza liderlik eden Almeida. yani "ko§eye slkl§tInlmlf.. yiiziinde oyle bir korku ve dehset ifadesi beliriyordu ki.m tek !jey. ~~z de ~u bOlge~ §oyle boyle taniyan Ciro Fnas'm mutereddit kilavuz Iugunda yolumuza devam ettik. geceyi burada beklememizin daha i~ ~~acagma karar verdik. Lorna del Burro'ya hiicum imkanim veren de Eutimio'ydu. Echeverria. ben ne kimseyi OIdlirmii§. u. Oldiiriileeegi.L. Qtinkii Caraeas'taki yerimizde Loma del Burro'nun hareket plamrmza dahil oldugunu da cok iyi biliyordu. Bulu§tugumuz yerde. EI Lomon'a dogru yiirUyii§e deva~ etmemizi emretti. Itiraf etmeJiyim ki. BazIlarlI. sliratle baskin yerinden uzakla!jmak olmustu. Jandarmalar da en azmdan bir olti ve bir kae yarah vermi!jlerdi. Fakat ~lD1:i~~.in para ve Batista Ordusu'nda mevki vaadedil- mi~ti.• . Qlinkii bu stratejik cekilms esnasmda benim yapabildig. ne de yaralayabilmistim. Bir siire tereddut ~ttlkten sonra. Fakat Almeida'mn son karari.da kayahk bir noktaya vardik.

iinkUbizim gizli olarak sUrdiirdiigi. Aslma bakihrsa. bunun Qok kotu sonuelar verebilecegini onceden tahmin eder olmustuk. Sierra Maestra'dan ayrihsmuzm bir nedeni de 26 Temmuz Hareketiyle daha kuvvetli bir temas kurabilmekti. La Monteria koyiini.• 70 • sa. ovaya dogru ilerlemekteydik. Sierra (dag) ve Llano (ova). Bu arazi ogullarl bizimle birlikte Qarpl§makta olan Epifanio Diaz'a aitti. 9 Bir Hainin Olumij KUQiik ordumuz tekrar toparlandiktan sonra El Lomon bolgesinden ayrilmaga. Sierra Maestra'yi terketmis.k ve kendi varhgimiz i~n gerekli olan tisleri kurduk. Rodriguez'in tUfegini daha sonralari Qok uzaktaki bir bohio'da bulduk. hareketin gerilla ve §ehir bOliimlerini meydana getiriyordu. Ovada.i gectikten sonra ufak bir PInar kenarmdaki korulukta kamp kurduk. f_. bu iki kol gerek taktik ve gerekse strateji bakimm- . Yolumuz iizerinde bolge koylUieriyle temaslar sagladJ. Demek ki bacaklari Qok i§e yararmsti. ve yeni topraklara hareket etmege karar verdik. §ehirlerde orgUtlenmeyi saglamakla gorevlendirilmis kisilerle bulusacaktik.imiiz gocebe hayati 26 Temmuz Hareketinin iki kolu arasmda bir i§birligi kurmayi Imkansizlastmyordu. f_.UnkUboyle bir ifadenin gerilla hayatiyla bagda§masl imkansrzdi. GeriUa argomuzdaki deyimiyle "cam de cerco" tepeden inip kayboldu.

Fakat bir titizlik orne@. boyle bUytik fedakarhklarda bulunmak zorundadirlar. biitUn varhgmr bugUn sosyalist devrim gorevine adayacak yoldaslardan biri olacakti. Armando Hart'm karisi ve Casa de Las Americas'm baskam Haydee Santa Maria ve biitiin miicadelemiz boyunca bizimle beraber olan sevgili yoldasimiz Celia Sanchez idi. 0 srrada teretimanligr sonralari gerilla hareketine katrhp btl hareketin il1inde bir siire kalan Javier Pazos yapmaktaydi. Hayatirn tamarnen halka adayan ve sadece bir defa karsilasmis oldugum olii bir yoldastan soz aemak gii~. Ayrica . Ama halk kitleleri. Ayriea Armando Hart ile bulustuk. Bunlar. Ve bu karara daima sadik kalmaga c. kavramlarumzm farkh oldugunu daha §imdiden gorebiliyorduk. hayati boyle gene yasta sona ermemis olsaydr. Fakat l10k derin anlamlt gozleri vardi. Tabii ki Matthews'un ziyareti cok kisa siirdii.011: benzemekteydi. 0 ayrildigmda biz de harekete hazirdik.• 72 • • 73 • dan birbirinden farkliydt. Cektigi fotograflar her tarafa yayildi ve Batista'mn bakanlarmdan birinin sersemce konusmalarma konu oldu. Sorulanmn hicbiri dUzenbazca degild! ve Matthews'un ihtilale yakmhk duydugu meydandaydi. Herbert L. Matthews bir anti-emperyalist oldugunu. Bu miilakatta ben bulunamarrustrm. Celia daha sonra blitUn varhglyla bize katrlacakti. kursunlarmuzr sayarak ve kaybolmamalari i~in onlari paket yaparak Frank bize sessizee bir diizen ve disiplin dersi verdi. Raporunu verir verrnez de sehre dondii. hem de yabanei bir gazeteci tarafmdan ziyaret ediliyorduk. Fidel'e gore Matthews somut sorular sormustu. Bugtm gordUgUmUz fotograflarma az 4.Ilunaml§b.iftliginde sehir hareketinin en onemli kisileriyle tamstik. Batista'ya silah verilmesine 8£lkl1a karsi ~lkbgml. Eutimio yakmmuzda oldugundan nobetcilerin sayismt iki misline cikartmamiz tavsiye edildi. Kampimiza gelenlerden birisi de Granma'dan eok iyi tamdigrrmz Faustino Perez idi. Perez bazi gorevlerle sehre gitmis ve bize rapor verrnege gelmisti. Korulukta baska olaylar da cereyan etti. ile baglanmis bir insanm gozleriydi ve Pais mubakkak ki Iistiin bir insandi. oldugumu hiebir zaman soyleyemem. Raul Castro'nun karisi ve §imdi Ktiba Kadmlar Federasyonu baskam olan Vilma Espin. Daha sonraki aylarda ihtilal hareketinin blitUnltigUnU tehlikeye diisurecek olan bUyUk boltmme heniiz meydana 4. Ancak su kadarmi sovleyebilirlm ki. Kendisini bir defa gormU§ olmama rag· men ben de unutamiyorum. ozgtirliiklerine kavusabilmek icin boyle btiylik kayiplar vermek. Frank Pais daha ilk karsilasmada insanda saygi uyandiran nadir kisilerden biriydi. LaM tin Amerika halklarmm ezilmesinde kullamldignn iledye siirmiistti. Ornegin. Diaz'm 4. Frank.all§hm. Santiago'lu btiylik lider Frank Pais Be de ilk ve son defa karstlasmak imkanmi buldum. bu silahlarm Arnerika krtasinm savunmasinda degil. FaM kat. TUfeklerimizi temizleyerek. Bugiin ona "Unutulmaz Frank Pais" deniliyor. ilk defa olarak bir gazeteci tarafmdan. Bir sure sonra da kendisinin yakalandrgmi haber aldik. Bunlarm arasmda buglin blitUn Kilba halki tarafmdan tanman il~ kadm da bulunmaktaydi. Matthews admdaki bu iinlii gazeteci beraberinde sadeee ufak bir fotograf makinesi getirrnisti. Bununla beraber. o gunden itibaren ben de tiifegimin bakimma ozenmege karar verdim. gozleri bir gayeye biitiin varlig.

CUnkU bepimiz bizi birakip kaeacagmdan suphelenmekteydik. Eutimio'yu bize getirdiklerinde Uzerinden 45'lik bir tabanea.lkartld1ktan sonra. diye cevap verdi. Ciro Frias. Bir arzusu olup olmadigmt sorduk. U~ el bombast ve istedigi yerde rahatea dolasabilmesi i~in Casillas tarafmdan verilmia bir izin kagtdl ~lkb. Eutimio'nun oniara nasil ibanet ettigini. Bu t. iizerinde kamp kurdugumuz topraklarm sahiplerinin basim belaya sokabilirdi. simdiye kadar onun i~in neler yaptiklarim. sonunun ne olacagun artik kendisi de biliyorduo Fidel'in dizierine kapandi ve kendisini oldtirmemizl diledi. Eutirnio'ya. §im§eklerden birini izleyen gok gtirillttisiiniin biitiin sesleri orttUgu bir anda. Eutimio'nun yakm arkadasr Ciro Frias'm konusmaga basladigi am hicbirtmiz unutamayaeagiz. Eutimio'yu kisa zamanda bulup esir aldi.ok iyi bilmekteydi. 6ltimii hakettigini soylilyordu.ocuklar simdt yeni bir isim al- tmda yeni okullarmnzdan birine devam ediyorlar. Eutimio Guerra'nm ismi bugUn bu kitapta yeniden ortaya ~lklyor. ilk once kardesini Batista ordusuna satarak oItimUne sebep oldugunu ve sonunda bepimizi yoketmege t. Hatta kendi ~ocuklan tarafmdan bile .lulugun. lhtilal'verdigi sozti yerine getirdi. Ciro Frias. Bu esnada sanki birdenbire ihtiyarlamtsti. Onlar da kendilerini daba iyi bir hayata hazirhyorlar. Cocuklarma ihtilalin. Eutimio ise.. Yakalandiktan ve su!'.. "Evet". sucunu eok iyi bildiginden sadece kursuna dizilerek oldiirlilmesi dileginde bulundu.in de aramizdaki bainin nerede gomUlti oldugunu belli eden isaret budur. Eutimio'yu bulup esir almasi emredildi. miithis bir firtma koptu. . Guerra son istegini blldirmisti ki birden hava karardi. fakat ben buna engel oldum. Iste bugi.all§tIgml aetkladi. yakmdaki bir agaem govdesine kU~iik bir hac kazidt. Eutimio basi online egik sessizce dinledi. yoksa eoktan unutulmustu. aynca son anlarrnda sadece ~ocuklarml dli§UndUgunU.• 74 • • 75 • Almeida'ya. Fidel ihanetinden dolayi onu ~ok sert bir sekilde hasladi.u apaeik ortaya koyan bu maddi deliller ortaya !. Ciro Frias. onlara iyi davramlmasmi istedlgini sdylemekle adalet yerine getirilebilir. Eutimio Guerra'nm hayatma son verildi. Uzun ve duygulandmci bir konusmaydi bu. Kesif kolu Julito Diaz. Bunun tizerine Manuel. sakeklannda §imdiye kadar hie gormedigtmis ak saelar belirmisti. Herkesin sinirleri bUyUk Ol~Udegerilmisti. gok giirlemege ve saganak balinde yagmur yagmaga basladi. Guerra'yi gomerken meydana gelen kiictik bir olayi. Eutimio'nun ailesine hem kendisinin hem de erkek kardesinin yardimlarmi hatirlatti.. Kendilerine bUtUn halk t. Moran bir arahk tam ti~ gUn ortadan kaybolmus ve geriye dondUgtinde Eutimio'yu aramaga ~lktt~lll. simdi de hatirlryorum. Bu sirada Moran aramizdan ayrilrrustr ve kendisini ne kadar az saydigumzi da t.OCuklarma yaptlan muamele yapihyor. simsekler ~aga. daba dogrusu bizim bakmanuzi istiyordu. Ama onlara ikbal ve servet ugruna biiytik su~ i§lemi§ bir koylti olan babalarmm herseye ragmen sueunu kavradiguu. Camilo Cienfuegos ve Efigenio Ameijeiras'dan kurulmustu. Fakat babalarmm ihtilale ihanet ettigi i~in idam edildigini ergec ogrenecekler. affr iem en ufak bir tesebbiiste bulunmadigim. Ertesi gUn. Ctinkii boyle bir isaret. fakat ormanda kayboldugunu soylemisti. Manuel Fajardo Guerra'mn mezanna bir hac koymak istedi. oyle ki yamnda duran yoldaslar bile tUfek sesini duymadilar.

bu. Ki:iylUlerin evinde gizlenmek suretiyle jandarmalar- . Frank Pais bize Mart aymm ilk gtinlerinde bir gurup adam gondermege soz vermisti. Bu lig yeni yoldas "Granma" He gelmisler. Epifanio'nun evinden ayrddtguruz sirada. hepimizi ne sekilde etkiledigini belirtmege eahstim. • 10 ACI GUnler Epifanio Diaz'm evinden ayrihsumzr izleyen gunler.76 • Bulundugumuz yerden ayrllmak lizereyken bir silah sesi isittik ve bir sure sonra Moran'i baeagmdan bir kursunla yaralanrms olarak bulduk. ihtilalci mlicadelemizin ilk boliimiiniin bu mucadeleye katilrms blitlin yoldaslar iein ne demek 01dugunu.yeni yoldas da bize katilrmsti. ihaneti ve en sonunda Guantanamo'daki ihtilalciler tarafmdan idam edilmesi Moran'm kendisini kasith olarak vurduguna inananlari bir bakima hakh cikartmaktadrr. Hikayeleri hepimizin hikayesine benziyordu. Ayrrea Ug. ihtilalci grubumuzda. bizim varhglrmzdan haberdar olunea da bize katilmaga karar vermislerdi. benim iein savasm en istiraph glinleriydi. Bu notlarla. simdi soyliyeeeklerimin ilerdeki boliimlere bagh olusundan ve hikayemizin slirekliligini bozmamak isteyisimdendir. Epifanio Diaz'm Jibaro yakmlarmdaki evinde katllacakb. ilk ihtilal ordusundan onyedi ki§i bulunmaktaydi. kendi cabalarimdan. ihtilalci mlieadeleye ortakhgimdan diger boliimlere gore daha fazla soz aglyorsam. Bununla beraber. BunIarm adlarr: Gil. Sotolongo ve Raul Diaz'dr. bazilarmuzsa geride kalmak. Bu yeni gurup bize. Bu olaydan sonra bulundugumuz yerden ayrildik. Moran'm bu olaydan sonraki hayatr. Eger bu boliimde. kendimden. Bu olaya sahit olan adamlarmuzm arasmda onemli tartismaIar geeti: baztlarrrmz Moran'm kendisini kazayla yaraladigmt. bir slire Manzanillo yakmlarinda gialenmisler. garpl~maya katilmamak amaciyla kasith olarak baeagma bir kursun srktigim ileriye slirmekteydi.

Batista Ordusu tarafindan sorguya eekilen esirlerin bu sorgulardan sonra sag kalmalari olagan degildi. bu miilakatm bastan 8. Savunma Bakam. sadece govdeleri kalmia Qahlar arasmda giz1eniyorduk. KUC}Uk cephemizin sayisim artirmadan once ates gUcilnU artirmaga karat. bir astim krizinin ilk belirtilerinin ortaya C}lkhgml ve bu krizin adamakilh ciddi olabilecegini yazdim. Astun krizim C}ok ileri safhada bulundugundan hrzh hareket etmem mUmkUn degildi. ama eskilerden bir kisrm ararmzdan ayrilnustr. Las Mercedes vadisi yakmmda. Jandarmalar gene1likle ormanhk bOlgelere ates ediyorlar. Gece ise.§ladllpndan her gece ilikierimize kadar islaruyorduk. bizi gordUgu zaman ileride baslarina gelecekleri dil§tinerek korkan. eger dogruysa.• 78 • • 79 • dan kurtulabilmisler. Simdi ihtilal ordusuyia kader birligi yapiyorlardi. zannedersem La Majagua denilen bir yerde (isimler amlanmda biraz bulamk §imdi) gUvensiz bir gUn geeirdik. 27 yada 28 ~ubat tarihinde tilkedeki sansUr kaldmldi ve radyo son aylarda meydana gelen olaylarm hepsini anlatti. bohio yakmmdaki bir kiiQUk kahve fidanhgmda geceyi gecirmek zorunda kaldik. ClinkU yammda astima karsr HaC}kalmarmsti. YUrUyU§UmUz sirasmda arada bir. boylece ihtitalin gelismesine katkida bulunan koylUlerden ihtiyar Emiliano'nun evine vardik. Manzanillo'ya ulasrmslar ve orada gizlenmlslerdl. 22 §ubat tarihinde arazi glinlUglime. fakat simdiye kadar resmi hiC}bir haber almmarmsti. bu nedenle Santiago'daki bUtiln silahlarm Sierra Maestra'ya gonderilmesi gerekmekteydi. Bir sabah §afakla beraber.~r ve gayesiz bir §ekilde yUrUyor. Bir gece Fidel'in kUQilk radyosundan.bir kaQ yeni yoldas bize katilmisti. aglI' 8. Bu arada teror olaylarmdan ve Matthews'un Fidel'le yaph~ miilakattan sOz etti. Eutimio daha evvelce bize bundan bahsetmisti. yapraklari hayvanlar tarafmdan yen ilrnis . Yeni bulusma tarihimiz 5 Mart oldugundan bir kaC}gUn beklememiz gerekiyordu. Bu yUzden adamlantnlZl yeniden toparladIktan sonra. Orada. tehlikeli 01dugunu bile bile bohio'lara slgmmak zorunda kahyorduk. millakatla ilgili resimlerin yaymlanmasi gerektigini sOyledi. bir ko§eye slkl§tmlml§ gibi hissediyorduk kendimizi. Sierra'da yagmur mevsimi b8. Fakat manevi kosullar daha da gUQtU. §imdi hiC}olmazsa sag oldugunu ogreniyorduk. Crescencio Perez'Ie yanmuzdan aynlnus "Granma" yoldaslarmdan birisinin yakalanmis oldugu haberini aldik. Frank Pais'in g(5nderecegi silahlt gurupla 5 Mart tarihinde bulusun- caya kadar vakit gecirmege C}ah3Iyorduk. Bu donemde ordumuzu genisletmek Qok gtiC}tU. bu donemde. fakat iC}eriye girmege cesaret edemiyorlardi. daima kusatilnus. etrafmda hemen hiC} bir bitkinin bulunmadigi kUC}Uk bir nehrin kenarma vardik. Bu nedenle. ortahkta Batista Ordusu'ndan pek C}okasker bulunmasma ragmen. Daha once de belirttigim gibi. jandarmalarm degi§ik yonlerden makinen tUfekle ates ettiklerini i§itiyorduk. ~k gilC}maddi kosullar iC}eI'isinde miicadele ediyorduk. fakat gene de hayatlarmi tehlikeye sokarak bizleri a~layan.§agl uydurma oldugunu ileri siirdii . o srralarda belirli bir yon seemeksizin yUrilyli§UmUze a~I' agrr devam ediyor.vermigtik . Emiliano'nun ogiu Hermes bize yiyecek bir §eyler getirmi§ ve izleyecegimiz yolu gostermisti. Fa- .

beni birakmast ir.ok kuvvetli birisi beni korumakla gorevlendirilmi§ti. Fidel kendisini. Ihtital hareketinde ikinci kumanda mevkiinde bulunmakla suelandmlan Armando Hart hapse atilrmsti. Askerler yolumuzu kesmeden tepenin kenarma hizla kosmarmz ve diger yana gecmemiz gerekiyordu. geemis! biraz !iiipheli. Fidel evinde kaldigumz kdyliiye kim oldugunu acikladi.iinkli Matthews'un gerillalan kusatan 01'du hatlarmi geeemiyecegtni ileri siirmekteydi. Askerleri daha oneeden gordUgtimUz iein bunu yapmamiz cok gilc.antaml sirtmda tasiyarak tepeyi asmarmzi sagladi. Crespo'nun "Seni Arjantinli orospu eocugu seni. adim sonra ben ve EI Maestro diye t. bir kat. Bunun iizerine evsahibi Fidel'i kucaklayarak kendisinin Ortodoks Partisi'nin iiyesi oldugunu. Biraz sonra havan toplarmm ve makineli tUfeklerin sesleri yakmirmzda duyubnaga basladi. r.• 80 • • 81 • kat 28 :. Tepeye tirm anabildim. Nihayet kUr. comert bir tavrrla bana grubumuzun en degerli silahlarmdan birisi olan bir Johnson otomatik tabancasi brrakti. Bohio'daki koylU zoraki bir nezaketle bizi evine davet etti ve agrrladl. Batista Ordusu yerimizi onceden ogrenmi§ti. Ogle uzeri saat dort srralarmda Luis Crespo'yla Universo Sanchez yollari gozlerlerken. Bizim gruba en son katilan.izere oldugunu sOyledigini bildirdi. Ben evin yakmlarmda bir yerde kalacaktim. Aym gUn radyo Matthews'un telefonla miilakat verdigini ve 0 Iinlti resimleri yaymlamak i. yoksa dipC. Diaz Tamayo bunun imkansiz oldugunu. Zira ne olacagmi higbirimiz bilmiyorduk. Tepenin iistilne eikip Cite yana gef. Hastahgrmdan dolayi.arpl§hgml soran koylU arasmdaki konusmanm zevkine tam olarak varamadim. Bu sirada bUylik bir firtma baslanustt.. Batista Ordusu'ndan Binbasi Gonzales olarak tamtti ve asileri aradigirn sdyledi.. Demek ki.tik bir bohio'ya vardik.ubat sabahi Hermes gorunmeyince Fidel bulundugumuz yeri derhal terketmemizi ve yollari goren baska yerlerde mevzi almarmzi emretti. Binbasr Gonzales pozundaki Fidel'le ken- disine ogiit veren ve Fidel isimli delikanlmm tepelerde niein c. Bundan sonra benim iem Sierra'daki savasm en azapII on gtinli basladi. Dost koylti kendisine verilen gdrevi yapti ve ben boyleee yeteri karla I' adrenalin'e sahip oidum.igi yersin" diye bagrrmasi Uzerine tekrar davranmak zorunda kaldim. degildi. bUyUk sayida dli§man askerinin Las Vegas'tan gelen yolu tutmaga hazirlandigrm gorduler. Geveze komsu ayrlldtktan sonra.aglrdlglmlZ yoldas gizlenecegimiz yere dogru gozden kaybolduk. fakat bedence e. Fidel.iinkU benim daha ileriye gitmeme imkan yoktu.. Komsu bohio'daki koylli de orada bulunmaktaydi. Hepimiz sanki ayni yonde gidiyormusuz gibi hareket ettik.ok kolaydi. Agac. YUrU. fakat benim icm muazzam bir meseleydi. t. Chibas'i onder olarak tamdigrm ve bize hizmete hazir oldugunu soyledi. Crespo beni ve e. Bu sonuncusu muazzam bir dalkavuktu. tUfegimin namlusuna .in kendisine nasil yalvardigmn cok iyi hatirliyorum. Bundan koyliiniin karismm bile haberi olmiyacakti.mek herkes iein f. hie.lara. fakat astun krizi en ileri noktasma vardigi icin artrk bir adim bile atmam miimkim degtldi. Bir karara varmamiz gerekiyordu. Purgatorio adh bir yerde bulundugumuzu ogrendik. Crespo'nun bana ne kadar yardim ettigtni ve artik daha ileriye gidemeyecek hale gelince.. Tarih 28 ~ubat'tt. Ama. 0 anda bu adami temas kurmak. olmazsa bazi ilaclar getirtmek tlzere Manzanillo'ya gondermemiz gerekiyordu.

Tarihin garip bir cilvesiyle daha sonralarr. fakat miimkiin olmamistr. Batista askerleri biitun yollari tutmuslardi. Fidel'in onsekiz kisilik grubu Altos de Merino'da dtisman tarafmdan hlicuma ugramak iizere olduklarim sandiklari bir sirada tesadlifen ikiye ayrrlmisdi: adamlarm onikisi Fidel'le. 11 Tokviye Kuvvetleri 13 Mart tarihinde yeni ihtilalci grubu bekler~en radyodan Batista'yi oldurrnek maksadiyla bir suikast tesebbttstinde bulunuldugunu ve tesebbusun sonunda kimlerin 6ldliklerini 6grendik. Normal kosullarda Elpifanio'nun evine bir glinde varabilirken. SansUrUn baskisma ragmen Batista'nm hayatim hedef alan bu unutulmaz fakat basansiz. Oldiiriilenlerin basmda. Ertesi gUnU. tehlikeli bir bolgede oksurmege mecbur kaldignnda sinirleri bozulan bir arkadas bulunmaktaydi. Yammda her silah sesiyle titremege bashyan. Ben sahsen bu .• 82 • dayanarak ytirumege ~all§lyordum. Bulusma tarihimiz 5 Mart olarak secilmisti. fakat Frank'm kendisi Santiago'da hapiste bulunuyordu. Fakat bolgedeki dii§man askerlerinin varligr ve agrr hareketimiz yliziinden bulusma yerine ancak 11 Mart'ta varabildik. Daha sonralari. Ararrnza katilaeak yeni elli ki§i i(. Ciro Frias'm grubu dtisman tarafmdan baskma ugratilnnssa da hiebirisine bir sey olmadan bu baskmdan kurtulmus ve yeniden toparlanmisti. Ondan herseyi ogrendik. suikast tesebbusu hakkmda etrafh bilgi edindik. Bunlardan birisi olan Yayo silahsrz bir sekilde Epifanio Diaz'm evinin yanmdan gecerek Manzanillo'ya dogru gitmekteydi. Pelayo Cuervo Navarro'nun katilleri He ogullari Kiiba'yi «komUnizm rezaletinden» kurtarip «6zgiirlUgllne» kavusturmak iein b8. Biz bu grubun lideri Ylizba§l Jorge Sotus'la bulustuk. ili§kisi olmiyan kistler de hayatlarmi kaybetrnisierdi. . bu defaki yiiruyii§iimliz on giln aldi.in gerekli hazirhklari tamamladik. Frank'm gonderecegi silahh grup hazrrdi. 5 Mart'ta gelmeye ~abljml§. altisi da Ciro Frias'la yo~ la duzulmlistii. Ortodoks Partisi militanlarmdan ve Batista'ya karsi cikrrns olan Pelayo Cuervo Navarro'nun bir suikastle 61dUrlildUgtinli ve cesedinin sehrin lUks mahallerinin bulundugu El Laguito civarma btrakildigim ogrendik. Ev sakinleri bize olup bitenleri anlattilar. Menelao Mora aa 8ldilrtiIenler aramndaydi. ~Unkli yeni bir grubun etrafta bulundugu haberi duyulunca.§anslz Domuzlar Korfez] eikartmasmda bir araya geleceklerdi. Aynca bu tesebbusle hie.ogrenci liden'l?oseAIitoiiTo'-ECheverria) gelmekteydi. .

iginde hayatlarmi verdikleri bir tuzak haline gelmisti. Ma~ . Bu arkadaslar §unlardl : Binbasr Faure Chomon (sonralarr SovyetJer Birligine eIc.. Fidel Castro'yu bekleyecegimiz y~r~. Baskanhk Sarayi. Suikast tertipleyenler Baskanhk Saraymda Batista'nm bulundugu ti~tincti kata kadar glkmaga muvaffak olmuslardi. Iider kaJdlgt surece adamlarim kimseye teslim edemiyecegtni soyledl. (Rlitbeieri henliz ihtilal hareketi tarafmdan tasdik olunmarmsti. adamlarim anc_ak ~idcl'e teslim etmek emrini aldrgim. Hepsi 0 kadar yorgundu ki. Bu bakimdan. Grupta bulunanlar. yUrliyti§te gligliik eekmeleriydi. gligltiklere uyma yeteneginden yoksunluk kararsizhk. Aralarmda e~1kotli yiirliyen liderleri Jorge Sotus'tu. fakat yeni gelenlerde bariz bir huzursuzluk bulundugunu sezmistim. Yeni gelenlerin taIim e~s~~l~~ yiizlinden cok uzun zaman alan bir kat. Beklediklerimiz. Elli kisilik grubun basmda ytizba§l Jorge Sotus bulunmaktaydi. Yaptiklarmdan korkan bu giftgi. Gelen takviyeler a§ia~ yukari elli kisi kadardi ve ancak otuzu silahhydi. daha sonra Costa Rica'ya kacmis. Beraberlerinde biri Madzen. Yeni gelenlerin kar§tla§tlgl problemlerin en 0nemiisi. daima gende kahyor ve bu yiizden adamlarma kotti bir ornek . kisa yuruyu§ten sonra. oteki de Johnson olmak tizere iki otomatik ttifek de getirmislerdi. Fakat Meksika'da 26 Temmuz Hareketiyle Ogrenci Idare Heyeti ortak harekete karar verdiklerinde arkadaslariyla tamsmisurn. boyle bir yasantiya intibakaizhk . Burada gizlenip kimsenin dikkatini gekmeden beklernek kolay sayrhrdi. Evvelce anlastigrrms yerde. sonunda bize katilmaga muvaffak olmustu. «Pedrin» Soto (bizim «Oranma» dan arkadasrrruz. ormanlik arazide dinlenecekleri yere kadar bir kae adim dahi yttrumege takatlari yoktu. Fructuoso Rodriguez ve Joe Westbrook. Pirinc yetistiren bir <. saatlerce bu takviye kuvvetlerini bekledik. Fakat onemli bir darbe teskil edebilecek tesebbiisleri suya dti§tince. her mangamn basmda bir tegmen bulunmaktaydr.• 84 • • 85 • ogrenci liderini tamrmyordum . 16 Mart sabahi safakla birlikte meydana glkhlar ve bir takim aksiIikler yiizUnden gee kaldiklarim bildirdiler. Onar kisillk mangaiara ayrrlmislardi. Qiftginin adi Hubert Matos'tu. Bu yiizden daha ileriye gitmek istemedim. Burada. bana. Bunu Sotus'a bildirdigimde.i olarak gonderildi).~amos Latour (iyi bir gerilla orguteusuydu ve hukumet kuvveticrinin son saldinsmda kahramanca carpisarak oldu) .) Mang. o!u~or~u: Yeni geienlere kumanda etmek gorevt bana verilmisti... Takviye kuvvetlerinin 15 Mart tarihinde gelmesi planlanmisti. bir muharebede oldilkten soma R:aul Castro tarafmdan rUtbesi binba§lliga yiikseltildi) . Sierranm cok agrr sartlarr icinde heniiz pismemislerdi.~ tegmenleri sunlardi: Yoldas Dominguez (kisa bir sure sonra Pino del Agua'da oldugiinii saniyorum j . Fidel'den daha once ayrilmis kiiciik grupla karsilastik. 0 gUn hi~ kimse goztikmedi. binbasihga kadar ytikseldl. f'akat ihtilaldcn sonra intihar etti) ve son olarak iki yilhk savastan sag kalan yegane manga lideri Tegmen Hermo . 0 zamanlar bcnde hala bir yaban?lhk ko~pleksi vardi.iftgiye ait kamyonlarla gelmislerdi. oradan Kliba'ya silah kacrrmrs ve sonunda Ktiba'ya bir kahraman olarak donmiistii. vardik.. ~~ld~ Re~e . yeni katilanIarda «Granma» grubunun baslangictakt eksiklerinin hepsini gorebiliyorduk : Ozellikle disiplin eksikligi. nehrin dirsek verdigi dar bir vadide. . Yol~:a§ Pe~a (~antiago'lu bir ogrenci. Bunlarm hepsi de suikast tesebbusiinde yer alnuslardi.

gunde bir defa yemek yemege ahskm degildiler ve taymlari hoslarma gitmedigi zamanlar yemek bile iSM temiyorlardi. aramiza yeni katilanlarla ve iki . kendisine tamamen baglt oniki yoldasla aramiza katildi. thtilal bu firsat! kimseden esirgememisti. Biz de onlarm brraktiklart kutulan ve yiyecekleri toplayarak yararlamyorduk.in kisa bir seyahat yaprmstim. Fakat. Manuel Fajardo ve ben bulunuyorduk. Fidel'e gore ieinde bulundugumuz sirada Sotus'un davramslarina miisamaha edi1memeliydi. Guillermo Garcia. Yeni gelenlerle eskiler. Oysa kendisine daima elimizden geldigi kadar yardim etmege. Bu yiizden ozel tedbirler almak zorunda kaldik ve savasta kullandigi ad Daniel olan Rene Ramos'u gizlcndigimiz yerin ag zmdaki makineli ttifek mangasmm basma koyduk. Hapishanede de gardiyanlardan hiriyle biitiin karsr ihtilalcilerin barmagi olan Amerika Birlesik Devletlerine kacti. Amerikan Disisleri Bakanligmm da yardmnyla kendisini bir takim karanhk islerden sonra gecici hiikiimetin baskani 0larak Han eden Felipe Pazos'la tamsti ve boylece ihtil ale ihanet etti. Juan Almeida ve Jorge Sotus bulunacakti. Fidel bana verilen yetkileri kullanmayisrrm ve her seyi aramiza yeni katilmis bulunan Sotus'a birakmami elestirdi. Caracas bi:ilgesinden Fidel'i getirmege gitmisti . Raul. Universo Sanchez ise kurmay mangasr lideriydi. Bu sorunlar hakkmda karara varmak maksadiyla kli~lik bir heyet kuruldu. Camilo Cienfuegos onciilerin ve Efigenio Ameijeiras artcmm basindayer alacakti. Bununla beraber. o glinlerde yeni gelenlerle eskiler arasmdaki mUM azzam farklar kolayhkla gortllebllirdl : Bizimkiler disiplinli. Guillermo Garcia. zamanla pismanlik g6stetip kendisini affettirmek. bu defa da thtilal HUkiimeti'ne karst komplo kurmagacahsmca M yirmi yil hapse mahkum edildi. Fidel'e kar§I1a§:tlglmlz sorunlan anlattim. Almeida. Camilo Ci enfu egos . Yeni gelenlerde haJa ilk glinlerin hastahgi bulunmaktaydi . Sotus'a karsr kimsenin bireysel bir dtismanhgr yoktu.anlasmazhklart azaltrnaga ve disiplinin nieln gerekli oldugunu anlatmaga ~ah§ml§tlk. cantalan sik yeni grup arasmda eok btiyiik fark vardi. anlasrms ve harbe ahskmdilar. Bir slire sonra. Kuvvetlerimiz. Guillermo Garcia. temize cikarmak isteyince. ClinkU otoriter bir yaratihsta olan Jorge Sotus'la askerlerimiz arasmdaki gerginlik glinden giine artiyordu. Heyette Fidel. Gi:irtinli§leri herkesin tizerinde olumlu izlenimler biraktr. Boylece tatsiz bir §eyin meydana gelmemesini garanti altma aldik. Takimlarm basmda Ytizbasi Raul Castro. ozel bir gorevle Miami'ye gonderildi. La Derecha'da yer aldiktan sonra durum daha da ciddilesti. Ben genelkurmaym doktoru olacaknm. 'I'asidiklari eantalarda hi~ gereksiz binbir tlirlii sey bulunmaktaydi: ornegin gantalan agir geldiginde bir havludan vazgeemektense bir kutu sUtOztinU brrakrnayi tercih ediyorlardi. ti~ Sotomayor kardes ve Ciro Frias'b. Jorge Sotus. Ellerine ge~irdikleri her §leyi denk yaprms olan bu sakalh gruPM Ia yiizieri trash. Jorge Sotus. diger yoldaslarla arasmda beliren . ben de bacagmdaki yara a§lagl yukan iyilesmis bulunan Ramiro Valdes'i getirmek i!. Juventino. Orada tatmin olmayan ihtirasi ylizUnden kendi gorevlerini unutup.• 86 • • 87 • nuel Fajardo. Ciro Frias. Pesant. fakat. 24 Mart tarihinde Fidel. Raul Castro ona bir firsat daha verdi. Iiniformalart temiz. yeni takimlar halinde tertiplendi.

Eski ve epcyee yipranmis bulunan ve tesir giicleri hentiz belli olmayan bu yeni silahlar. gorevini yerine getirmek Uzere harekete gecen kuvvetlerimiz ilk kan vaf'tizini EI Uvera savasmda yapacakh. Oteki Diaz. ihtilaleiler i~in. Ytizba§l Jorge Sotus'un komutasmda Tegmen Ciro Frias (daha sonra Frank Pais cephesinde oldti) . Gerilla savasmm ilk ve temel derslerini ogrettikten sonradir ki. bu yiizden bu sehirdeki rafineriye. tepeden tepeye kosmayi ogrenmeleri diisiincesindeydiler. ilk firsatta bir dusman karakoluna saldmlmasi gorustmdeydim. Santiago de Cuba'da olen kardesinin hatrrasma «Hermanos Diaz» adi verilmistir. Birisi Santiago'luydu. Hernen ne yapabilecegimizi tartistik. Camilo tarafmdan yonetilen' dort kisiydi. BUyUk bir §evkle hazirlandiktan sonra. Bunu izleyen takrmin basmda Raul Castro ve liQ tegmen bulunmaktaydi. boylece orman ve dag hayatmm gti~lUklerine ahsmalart.• 88 • otomatik tti. La Derecha'da takviye aldiktan sonra mevcudu seksen kisiye yukselen ordumuzun kurulusu §u sekildeydi : Oneil grubu.fekle eskisinden ~ok daha iyi bir dururna gelmisti. yeniden kurulus ve yetlsme aylarrydi. Ben. diismana saidirma firsatrm arryacaktik. bilenmesi iein. Tegmen Guillermo Garcia (bugiin Bah Boliimii Ordusu Komutam) ve Tegmen Rene Ramos Latour (Sierra'da binbasi rutbesine yUkseldikten sonra ~arpl§mada oldu) bulun- . Bu tegmenlerin her biri bir mangaya komuta ediyordu. Ikisi de El Uvero'da kahramanca doviiserek Olen Diaz yoldaslar arasmda bir akrabahk yoktu. Ramiro Valdes ve Nano Diaz'di. her §eye ragmen vurueu giicumuzti artirrmstr. yeni gelenlerin savasta pismesi. Tegmenler Julito Diaz. Fakat Fidel'le birlikte heyetin diger liyeleri yeni gelenlerin bir sure yUrliyU§ yapmalari. BOylece doguya dogru hareket edip miimklin oldugu kadar fazla yiirumege karar verdik. Artemisa'h olup Moncada ve Granma'da bizimle bulunmustu. 12 AdamlarlmlZ Bileniyor 1957 yilmm Mart ve Nisan aylari.

Diisman artik bizimle karsilasmaktan korktugu igin genis araziye girmekten cekinrnekteydi. Benim «stratejik kacisnn» srrasmda bogGrUen cahlarma takilrms kalmisti. 0 gUnlerde bize karsi yuriitiilen diisman harekatmm basma Albay Barrera atandi. yiyecek malzemesinin en iyi sekilde nasil kullamldigim. basi) ve doktor olarak da ben bulunuyorduk. ilac kutularmi tasrmama yardrmci olmak iizere yarnma verilmisti. frrsatcihk ornekleriyIe doluydu. Hemen her mangada tecrUbeli gerillacilar bulunmakta ve bunlar yeni gelenlere nasil yemek pisir+ldigini.inlerde siyasi hayat. Guillermo Dominguez (Pino de Agua'da oldii) ve Pena'ydi. baris isteklerinde bulunuyorlar.90. KuvveUerimizin bi. Bunlan genelkurmay yada «Comandaneia» izlemekteydL Genelkurmayda Baskomutan Fidel Castro. o gi. La Dereeha. biz tecriibeli gerillacilar Julio Zenon'un mezarr etrafinda bir seref kitast teskil ettik. daha sonralarr asked atase olarak gonderildigi Venezuella'mn Caracas sehrinden Ba- . Crespo (binbasr). Ordu taym bedellerini ~almakla tin yapmis bulunan Barrera. Tegmen Efigenio Ameijeiras ve U~ adami artcilan teskil ediyorlardi. Pardo Llada. Almeida'nm tegmenleri Hermo. Altos de Espinosa'dan tekrar gegerken. Kendileriyle anlastigrrmz yegane nokta da buydu zaten.iyliklUgti yiizi. Hiikiimet de baristan soz aenusti. Oysa hi~ fazla sllahmuz yoktu. El Lomon ve El Uvero arasmdaki yol otomobiIle bir kae saat icerisinde almabilir. Ayrica miicadelemizde yeni bir asamaya girmistik.mlz Loma de Caracas'tan tekrar geetik. her giin uzun ytirilyiislerden sonra adamlarmnzm dertlerinc birkae dakika ayirabiliyordum. sehir dismdaki bolgelere asayisi getirmek amaciyla Sierra Maestra'ya bile gidebilecegini ileriye surmtlstil. KaIan kisunlarr cantama koyarken bir daha malzememi bu sekilde kaybetmiyecegime biitun kalbimle soz verdim. Boylelikle benim isim biraz kolay- . aksine silah kltligl gekiyorduk. sirt ~antalannm nasil hazirlanacaguu ve Sierra'da en iyi yUrUme seklinin ne oldugunu ogretmekteydiler. Boylece Batista grubu savasa devam istegini a~lkt. Savas kosullarmda bir degisme olmustu. Universo Sanchez (bin. dolayisiyla bu «haydut sUrlisli» He konusmak iein hiebir sebep gormedigini ileriye suruyordu. gerektiginde.a ortaya koyuyordu. Yiyeeek malzemesinin. Burada adarnlarmuzdan birisinin daha rahathkla kacabilmek icin arkada biraktigi tufeklerden birisini bulduk.inden artik her manga yemegini ayn olarak pisiriyordu. AdamlanmIZI savasa ve savas sonrasi hayata boyle ahstmyorduk. Yeni Basbakan Rivero AgUero. • 91 • la~hgl iein. litinkii Fidel'in Sierra'da bulunmadrguu. Guerra'nm ihaneti yUzUnden diisman ucaklari tarafmdan saldmya ugradlg1. Bununla beraber birkac gUn sonra Batista. hUklimeti ternkinli sekilde elestiriyorlardi. ClinkU biz de savasa ne bahasma olursa devama kararhydik. Manuel Fajardo (bugUn binbasi l. Fakat bu yol bizim icin aylarca siiren dikkatli yUrUyli§ demekti.maktaydi. Genellikle en arkadan gelen takim Almeida'nm komutasmdaydi. Fidel yada diger asilerle konusmarun gereksiz oldugunu. Bizim de onlarla karsilasmaga heniiz niyetimiz yoktu. Ciro Redondo. 0 civarda battaniyemin bir parcasmi buldum. Conte Aguero ve aym cinsten diger les kargalari birer demagoji uzmam kesilmi§. ilaclarm ve eephanenin de mangalar arasmda boliinmesi gerekiyordu. Aranuza yeni kaulnnslardan Paulino isimli birisi.

Yelken . hUkiimet bazi gazeteciler iein binlerce metre yukseklikte ucan ucaklarla bir gezinti tertiplemisti. ~erhamet tammayan gerilla kuraliarma gore. at eli yenmesine cok kizrrnslar. Bu esnada bizim Amerika Birlesik Devletlerindeki propagandarmzi saglayan birkae ilginc kisi de vardi ararmzda. gi. Ayrica halka yalan soyliyerek kendilerini ihtilalci gibi satan Conte AgUero gibi adamlarm yardimiyla htiklimetin halkt nasil kandtrmaga <. keten hamak sahibi de 01am azd im.uval elyafma karsi allerjim vardt. ~uvaldan yapIlrna bir harnagim olmadigmdan. bir smav verecektL ~linkii koylUler insanm sadik dostu olan ati yemekle yamyamhk yaptlklarma inamyorlardi. Fakat Fidel 4}ektigim azabm farkma vardi. Papa §imdi okuma yazma hiliyor olmah. ft. Bunun sebebi gerillacilarm tembellige ahsmalarnn onlemekti. <. Bu sikmtih giinlerde. Yine bu srralarda. analarmm yanma gdtiiriildiiler. kurallarm aksine bana bir keten hamak verdirdi. Yammizdan aynhrlarken.imizdeki koyltiler. At eti bizim igin sadece ltiks bir yemek degiJ. Bu delikanhlar ideolojik bakimdan ihtilale hazirhkli deglllerdi ve bizim ararmzda sadece kendi macera hrrslarim tatmine eahsryorlardi. Sierra Maestra'da kimsenin bulunmadigmi kendilerine ispatlamak amaciyla.• 92 • • 93 • tista kuvvetlerinin yo kedilisini kihm kipirdatmadan seyretti. La Plata nehrinin kiyismda. bir bakima seviniyorduk da. M . La Plata'mn oteki yakasmdaki koylulerden Popa'nm mahydi. Bir kismmuz igin at eti nefis bir ziyafet olurken pesin htikUmlU koyliilerimizin mideleri cok gli<. Bu garip gezi kimseyi tatmin etmemis. Palma Mocha'ya uzanan tepelerin etegindeydik ve bir gun evvel kendimize bir at eti ziyafeti t.bezmden yapilma hamak. bizim oralarda bulunmadigmuza kimseyi inandiramamtstr. gtinkti doktor oldugum iein sik sik bana kosuyorlardi. Kendilerine ayrilan at etlerini yernegi reddettiler ve bazilari Manuel Fajardo'ya npki bir katilmis gibi baktilar. Yedigimiz bu ilk at.a1i§ltg1da boylece ortaya cikrmsti. gUcenmislerdi.en yapilrms bir hamaga sahip olabildirn. i)~ ugursuz yUzli. Bu gibi sikmtih durumlarla hepimiz hemen her gUn karsi karsrya kallyorduk.i asinin kendi bohio'sunun kapisirn vurduklanm ve kendisini bir ihbarci sanarak ihtiyar ve yorgun atim ondan nasil aldiklarim hatirlayacaktrr.in kti <.ekmi§lik. ti'l]tinctisu EI Uvero savasma katildr ve hie olmazsa bir savasta garpl§ffil§ olarak hasta bir §ekilde yamrmzdan ayrrldi. ()zellikle ben kisisel olarak sevinmistim.tinkti bans zamanmda kasap oldugundan dolayi ati bogazlamak gorevi Manuel Fajardo'ya verilmisti. Bu ytizden yerde yatmaga mecbur oluyordum. aym zamanda adamlarmnzm ieinde bulundugumuz kosullara ne dereceye kadar uyduklanm ortaya koyan bir araeti. Eger bu satirlari okuyacak olursa. yardrmIan yanmda bizim iein bazi sorunlar da yaratiyorduo Guantanamo denizi tisstindeki ailelerini birakip gelmis oIan bu ti~ Kuzey Amerikah'dan ikisi mahrumiyete ve iklime dayanamadtklan iein Sierra'da bir tek silah sesi duymadan gazeteci Bob Taber tarafrndan geriye. yelken bezinden yapilma h"iinaklar ancakkendilerme cuval bezinden hamak yapmis olanlara verilebilirdi. Uztilmemize ragmen. Fakat ben ~uvaldan yapilrms hamaklarda yatannyordum. nihayet yelken bezind. Bunlardan ozellikle ikisi. benim simdiye kadar sahip olamadigim ~ok degerli bir seydi. Bu hayvan birkae saat sonra hepimizin aZlgl olacakti.

KoylU btl tcklifi kabul edince.ok usta alan koyliiler. Bu sirada Celia.i devriyeleriylc birlikte Sierra'da bir yerden otekine giderek bize haberler gctiriyor. kayltilerdi. C. Bu gazeteciler gUya aranuzda bulunan Kuzey Amerikah delikanhlan gormek iizere gelecekler. Guillermo Garcia ve Ciro Frias. Lalo Sardinas'm Kuzey Amerlkahlari Estrada Palma bolgesinden getirmesi kararlastmldi. b61ge kaylUlerinden birisinin radyosunu odUnl: istedi. fakat gereekte Fidel'le bir goriisme yapacaklardr. Kulaktan kulaga haber goturmekte I. jandarmalari bizim kampa kimin ssvkettigini. savas srrasmda kimlerin 6ldtiglinti ogrendik. Batista Ordusu'nun onbasi tmiformaauu glymis bulunan Guillermo Garcia. kesfe cikiyorlardi. Ayrica bu evler Sierra'da bir nok- 13 OnlU MUlakat 1957 Nisam ortalarmda hentiz yetisme doneminde bulunan ordumuz EI Turquino yakmmdaki Palma Mocha bolgesine dondii.lkh. gtinden gline genisleyen hareket bolgemizin tiimtiyle temasi saghyabilmemiz icin bize devamli kamp yerleri hazirhyor. o gUnlerde radyosu olmiyan Fidel. fakat bizim perisan kilikh ordumuzu g6rUr gormez kendisini bekliyen sonun ne oldugunu anlayrverdi. yiyecek buluyor. yine dli§man askeri gibi giyinmis iki yoldasla birlikte bizi ele verenin kim 01dugunu aramaga t. Bu donemde en yigit miicahitlerimiz.Unkti. Boylelikle. Boylece kuvvetlerimizin devamh hareket halinde bulunan gercek onciilerini teskil ediyorlardi. Birkac gun sonra yakmdaki tepelerin birinde bu muhbir idam edilerek gomtildU. o glinlerde eski savaslanrmzdan birisinin yer aldlgl EI Arroyo del Infierno'ya yeniden dondiik. bize kcndisinin Batista Ordusu ile iliskilerini anlatti. Sardinas eski bir tiiccar olarak bu bolgeyi iyi biliyordu. Adam saf saf geldi. Ertesi gUnU bu adami «albaym emirleri tizerine» getirdiler. Bizi karsilamaga gelen kaylUIer btl bOlgedeki saldm hakkmda bize bilgi verdiler. fakat kendisini dinlemediklerini de sozlerine ekledi. Oldukea biiyUk olan adamlarrmizdan biri sirt cantasmda ta- sunaktaydi. Bu k6yliiler. Boylece kendi kuvvet1erimizin ihtiyae duyacagi malzemeleri sakhyabilecegimiz evler seetik ve buralarda donatim depolari kurduk. hareketimize yakmhk duyanlardan top ladIgl bir miktar parayi da gondermisti. koyli. iki Kuzey Amerikah gazeteciyle birlikte gelecegi haberini gdnderdi. Bununla beraber bUylik bir kUstahhkJa.Havana'dan bu radyoyu • 95 • almaga bagladik.. biitiin ili§kilerimizde ara kademe gorevini gtiruyorlardr. Celia. bu bolgede bUttin olup bitenlerden haberdar ettiler bizi. haberleri dogrudan dogruya . Bizi garunce 0 Casillas pieine ordusunu bizim kampa seve seve sokabilecegini soyledigini. Zamamrmzi bu bolgedeki koyliilerle temas kurmaga vakfetmistik.

Ararmza yaimayak katildrgi icin. Santiago'daki hareketin bast Marcos veya Nicaragua lakaph Binbasi Iglesias ve daha sonralart Milli Banka'mn MudUrli olan. Kafasmda tek siyasi fikir bulunmayan Vaquerito. Amerikahlara terclimanhk ediyordu. C.~ik haberlere gore. Sierra'da haberler bUyUk bir hizla. Ihtilalin en sevilen kisilerinden biri olan «EI Vaquerito» (kovboy) nun ararruza katrlmasiyla. BUtUn bu gibi durumlarda yaptigtmiz gibi. Carnaguey bolgesindeki Moran sehri yerlilerinden oldugunu ve bir aydir bizi aradigmi soyledi. bir takimla harekete ge~ti. ayrica ovadaki haw reket tarafmdan gonderilmis iki ki§i de gelmisti. Baska bir yoldasla birlikte gelen Vaquerito. Miithi§ bir palavraeiydi Vaquerito. Bunlar. kendisine Vaquerito adnn takmistik. Vaquerito ihtilalin sonunu goremedi. genelIikle bana diismekteydi. Yanll§ alarm almarmza sebep..iinkU onlarrn bu zaman ve mesafe kavramlari. §ehirde y'a§lyan kisllerin kullandigr kavramlardan ~ok farkhydt. grubumuz biraz daha kalabaliklastr. sonra da politik bilinelenmenin ilk derslerini verdik. bize ve dag hayatma uymada gticluk cekmelerine ragmen. ote yandan da sorduklari bazi tehlikeli sorulari atlatrnaga cahsryorduk. Lalo Sardinas'm ayrIlmasmdan Ull gUn sonra. ikisi gringo idi (gringo. Celia ona bir gift Meksika yapisi deri ayakkabi verdi. Yeni pabuclari ve bliytik ham' sapkasiyla Meksikal1 kovboylara benzediginden. Hepsi sag salim dondliler sonunda. tehlikeyle burun buruna geldiginde takmdigi romantik havayi hepimiz hatirhyoruz.islerdi ki.istU yetenekleri vardi. yalanm . gene de gevremizdeki ilkel hayat icerisinde yeni bir ruh edindiklerini gostermis oldular. aldlgl· rruz bazi ~eli. bugUn Las Villas Valisi olan. saglam. Latin Amerikaldar taraf mdan Kuzey Amerikahlan tahkir iein kullamlan bir deyimdir.ift ayakkabisi vardi. Bunlarm ikisi kadin. Bu gazeteciler hakkinda hiebir §ey bilmiyorduk. Boylelikle bu delikanhlar. Celia Sanchez'Ie Kuzey Amerikahlan ne pahasina olursa olsun kurtarmak iizere. <. Bununla beraber. Obiir lki kisiyi kimse tanmuyordu. N. hareketin koordinatortl Marcelo Fernan· dez idi. herseye fevkalde bir macera gozli He bakan toy bir deIikanhydt.. Celia'nm fazladan bir I.• 96 • • 97 • tadan digerine devamh mesaj tagiyan ulaklar illin dinlenme yeti oluyordu. surekli canhhgmi. Onlarla birlikte Celia Sanchez ve Haydee Santa Maria yoldaslar. dinleyen gereegtn nerede bitip. 0 glinlerde koyliiler arasmda ~ok ~abuk yayilan soylentilerdi. Bu son gorev. neseli.irUyerek yarim saat» yada «aha orada» gibi sozleri bizi ~ok kereler yamltiyordu.). Vaquerito'yu once sorguya cektik. Bu habercilerin. 23 Nisan'da kampirmza. uzun mesafeleri Ilok kisa zamanda alabilmek gibi olagani. Onun olaganiistii nesesini. Ama ararrnzdaki li~ Amerikah. fakat ~ok degi§tirUerek yayihr. gazetecilerin sorularuu cok ustaltkh cevaplandrrdi. Camilo. gazeteci Bob Taber ve bir fotografC11 geldi. jandarmalar bir ihbar Uzerine bu grubun varhgml ogrenmi§ ve ieinde bulunduklarl evi kw~atmI§lardl. Gergekleri oylesine bir si. Clinkii Santa Clara'mn elimize gecmesinden bir gUn once Sekizinei BOiligtln Intihar Mangasi §efi olarak hayata gozlerini yumrnustu. Onlarm «yi. Her §ey planlandigr gibi gecti: biz bir yandan Kuzey Amerikalilara kuvvetimizi gostermege. Vaquerito'nun ufaelk ayaklarina da bundan baskasi uymazdi. Fernandez. alti kisinin Santa Domingo bolgesinden geldigini og· rendik.

Bob Taber'e verilen mlilakat El TurqUlno ya tirmanmcaya kadar siirdu. Bize kattldlktan bir siire sonra. ihtilalimizin sonunda bir efsane haltru a1m~t~. Bu en yuksek daga C. sadece Kuzey Amerikahlar degildi. Guillermo'yla bir gurup yoldasa pusuya yatip dusmana ates etrneleri gore vi verildi. guajiro'lara eskisinden 110kdaha yakmdik simdi. dogrnadan bes yil once ba§ladlgl ortaya c. ihtilal atesini ve "barbados" efsanesini biitiin Sierra'ya yayiyorduk. ikinct cephe 19m ancak bir kac tane silahm aynimasllla izin verdi.ta haberei sonra asker ve nihayet intihar mangesi komutam ~larak gorev aldlgl ihtilalimizde. eunkli her gUn diismanla karsilasmak ihtimali olmasma ragmen silahsizdnn.d~ aynen yaratabilecegini hepimize gosterdi. Amerika Birl€§Jik Devletierinde g6sterilecek olan bir film hazlr- hyordu.99. ~u silahlar on makineli tUfek. fakat §imdiye kadar yaphgl i§lere bakilacak olursa. Bizim baskumandammizm degeri hakkrnda yarulanlar. kendisine kae ya§mda oldugunu sorduk. Deniz seviyesinde gayet iyi calismaktaydi. Fi~el bu flkre karst glkarak hutlin silahlarl~ bizi t~~V1ye etme. Taber daha so~a. Elimizde bulunan bir yUkseklik olgere gore. yeni bolgeleri kesfediyor. mulakatim bitiren Bob Taber'le birlikte aramizdan ayrihp Guantanamo'ya sag salim vardilar. Santiago'da saraya~ yapllan hlicumdan arta kalan hazi silahlarm bulundugu h. kendisi iC. bunlar Miranda ~eker Fabrikasl civ~nnda a~llacak olan ikinci cephede kullantlacaktl.b~yuk eesareti. Vaquento ya kendi hayati hakkmda sorular sormaga karar verdim. ilk isine. o . Onu ancak tig gtm sonra bana yeniden verdiler. Temaslar kuruyor.. Fidel'i 6ldtirmesi i~in 300 pesoyla gebe bir inek vermeyi vadettigini soyledi. kestiremezdi. onbir Johnson tlifegl ve aUI karabinadan ibaretti. 1957 Mayis'mda iki Kuzey Amerikah delikanh. Kendisine balnlacak olur. Vaquerito bize ya§antlsllli anlatmaga b~~adl. Baska silahlar da bulunuyordu ama.in adeta mistik bir anl ami va.ingergekle hayal diinyas.ize devam ettik. arada bize katilan bir guajiro. Bu srralarda biz_den pek korkulmamaktaydi. ~l TurqUl~o ya brmanmayt kararla§tIrml§tIk.~a. Etraf! talan etmekte olan jandarmalarla herhangi bir c. glinkli elimizdeki aleti hig bir zaman tecrlibeden gecirmemistik.k tizere getirilmesini emretti. bizler de onlara eskisinden daha gok'" gUveniyorduk.rdl. Batista Ordusu'nun baskmlarmdan eskisi kadar korkmuyorduk.ok parlak menklbeden sonra anlattIkla:l blbnce. Onun. Koylliler bizden artik eskisi kadar korkmuyor. Benim igin Sierra'da en gergin gunler bunlardi.at~m~ya girmeden yiirUyli§Umi. fakat glktt~mlz ytiksekligi resmi kayitlardaki ytikseklikten bayagi farkh gosteriyordu. adamakalh arttlgmdan. Yolda§ "Nicaragua".lkl§Jrn bizim ic.aberini getirmi§ti. arasmda ~esin bir s~lr olmadigml ortaya koydu Vaquerlto. Birc. goriildtigii gibi. Hayahnde canIandirdigt kahramanhklarl savas alanmda . Ba§langlc. El Turquino denizden 1850 metre ytikseklikteydi. Astmnmdan dolayi "kol" un en arkasmda ytirtimege mecbur kaldigim il1in tasimakta oldugum Thomson makineli ttifegi elimden almdi. . Bu noktayi ihtiyatla belirtiyorum. arkamiza dli§tliglinden.• 98 • nerede ba§ladlgml bir tUrlti. Glictimiiz izafi de olsa. Maestranrn tepesinde ve yamaelarmda aglr aglr Ilerlemege devam ediyorduk.lktyordu. Genel olarak. Blze 20 y~§mda oldugunu soyledi. Ama i§ savasmaya gelince arslan kesiliyordu. Bir diisman boltigti. Casillas'm kendisine.

fakat eskisinden daha az. bu kizcagiz. Gorevim monotondu. Klinik olarak kullandtgim bohio'da bir I. Daha sonralari bircok meydan savasina sahne olacak olan Santa Ana. Onunla yoniirnii bularak birbucuk gUn kadar ylirliyti§e devarn ettim. bir gece mtibrem bir ihtiyaei gidermek il]in gruptan ayrtldiktan sonra yolumu §~lI'lp ormanda kayboldum. Daha sonralari boyle hasin kayahk arazide pusulamn kesin degil. Santiago'dan gonderilip Oro de Guisa yakmlanndaki Lorna del Burro bolgesinde saklanan silahlari hulmak iizere doguya dogru gidiyorduk. lste bu nedenIe. pusula- nu cikarttim.<okkadmi muayene edisimi dikkatle gi:izledikten soma. I]lin· kii hastalara verilecek ancak birkac ilaeim vardi ve Sierra'da rastlarulan hastahklar da her yerde a§agl yukan ayrnydr: Erken yaslanmis. Pico Verde'den geetik. Bizim "kol" a tekrar katildigimda gosterilen sicak kabul beni eok duygulandirdi. Bunlara biitiin Sierra Maestra'da rastlamyordu. Kadmlar adeta dini bir hava ic. Oradaki koyliiler beni bizimkilerin kampma yonelttiler. Tam katildigim sirada til] muhbirin yargilandigi bir halk mahkemesi kurrnuslar ve Napoles adh birisini oltime. ates yakmak ve ye· mek pisirmek iein gerekli olan hersey ve 0 zamandan bu yana I]ok yararmi gordligtlm bir pusula. rasitik eocuklar.erisinde geliyor ve eektikteri azaplarm ne· denini ogrenmek istiyorlardi. dissis kadmlar. Bu donemde doktor olarak gorev almam gerekiyordu ve bu nedenle her kiieuk koyde gecici bir darnsrna istasyonu kuruyordum. Aym basmda El Turquino'ya yakm bir tepenin tizerindeydik. Bu iki haftahk seyahat esnasmda.• 101 • 14 YuruyO§te Mayism ilk onbes gtiniinde devamh olarak . Buglin de rastlaniyor. Kayboldugumun farkma varrr varmaz. saglam bir sekilde bUyUyorlar. El Hombrito. kaybolmamak icin insanm ya tecrtibeli kilavuzlarla birlikte hareket etmesi yada araziyi I]ok iyi bilmesi gerektigini ogrendik. siitoaii. hatirhyorum. §i§ karmh.mahkfun etmislerdi. Pico Verde'de Escudero'nun evini bulduk ve Lorna del Burro'ya varincaya kadar uzun yi. Bu hastahkh annelerin cocuklan bugun Camilo Cienfuegos Okul Sitesi'ne devam ediyor. muayene olma- . daha sonraki hareketlerimiz sirasmda blitUn bu bOIgeyi avucumuzun il]i gibi tanmustik. vitaminsiz.irti· diik. Nihayet bir koyIii kuliibesine rastladrm. Kuvvetlerimizi ancak tic:< gun sonra EI Hombrito denilen bir yerde bulabildim. takribi bir yon verdigini.yi. Bu mahkemenin reisi Camilo'ydu. uyumak. solucanh.irliy~e devam ettik. lste kayboldugum bu glinlerde sirt I. ama sonunda iyice I]lkmaza girdigimin farkma vardrm. yag. Bu bclgenin kadmlarma aoylediklerimi dinleyen kiicuk bir kizcagiz. konserve yiyecekler.<antalarlmlzda sag kalabilmemiz iein gerekli her §eyi ia§tdlglmlzm farkma vardim : Tuz.

. perisan ederler. Sierra'da insanlar tipki yabani gi. Fakat bir gUn sonra "Nicaragua" nm esir dU§tUgtlnU haber aldik. Aglr aglr geldigimiz yolu izleyerek. Ve soyledigi tam amen dogruydu. Bu nedenle aramizdan bazilari. acik bolgeleri dikkatle geeiyorduk. Hie bir ka~lhk gormeksisin gall§:arak kendilerini tUketir.. civardaki bir karayolunun yakmmda Batista Ordusu'ndan bir onbasiyi ele gecirdi.Herhalde Nicaragua'nm tutuklanmasmdan olaeak.• 102 • • 103 • ga gelen anne sine "Ana.::-.ekler gibi bakrmsia. Santa Maria..ikU getirememis. Pino del Agua yakmlarmda.n'-. Silahlarmuzm kararlastmlan yere varrp varmadigim anlayabilmek icin yolumuza devam ettik.:-R§::::::m::-. Bir sure sonra. Cantalarmuzi esirin bulundugu kampta biraktigrmisdan. Bununla beraber.a~k~tr. onbasmm idam edilmesi teklifinde bulundular. ' Guillermo Garcia burada. daha degerli. ..r:.m. Boylece. ihtimamsiz bliyUrler.a. Bu olay aranuada bUytik bir saskmlik yaratti. benim esasen mevcut olan kararhhgimi. bu doktor her gelene aym seyi soyliiyor" demisti.". Ancak kendi aeimdan sunu soyleyebilirim ki.b.!iadlglIII soylemek mUmkUn degildir..iginde terkedilmis bir oduncu kampi bulunan kUgUk bir vadiye vardik. Burada terkedilmis iki bohio bulunmaktaydi. Bir dUkkandan bazi yiyecek ve ieecekler alarak hill degilse gerlye eli bos donmedik. Sierra'daki guajiro'larla temasim. aym yonde yiirtimege devam ettik.::. Aynca kacmaya tesebbiis ettigi takdirde bunu hayatryla odeyecegi de onbasiya ihtar edildi. yurtlylistimiiz epey siirmesine ragmen yorucu olmadi. 1htilale giden yolda bunun ne zaman gereeklesmege baf. daha huzurlu bir gUce ddniisttirdti. yorgun argm geriye doniiyor..lr. Belki yoldas Guillermo bu tarihi hatirlamaz. bu kisilerin yasantilarmda kokten bir degisme yapilmasi gerektigi bilincine daha kuvvetle vardik. Ama olumlu bir sonuc da vermedi .:a. fakat herkesin de ytiztinti guldllrebilmistik. az gidayla cok fazJa cahsmak diye teshis edecek dahl olsa. ~v. sadece simdi kendisini yorgun hissetmege baslarmsti.:m~l~r1'. asil beklenen yi. silahlar kararlastmlan yere varmanustr. Ertesi gUn Haydee. bir ka~ ~ocuk sahibi gene bir annenin nehirden evine bir kava su tasidigmda yorulmasimn nedenini. ..a:-.:ilg~lm:::::::'lzm ~ge en a grubuyla koyltiler e bir kUtIe liaHnde Kayna§maga basladilar. Sierra Maestra'nm tam kenarmda. birimiz bilmiyorduk . gerekli temaslari yapmak iizere aramizdan ayrildi.:. Fakat Fidel bu teklifi reddetti ve onbasmm basma. Hastalarla bu temaslarnma sonunda.l~oIr. yiizbasr riitbesine yiikseltildi ve bize katihp koylUlerin kumandasmi Uzerine aldr.irebiIecegimizi hi. bizim ihtilalci ideolojimizi pekistirmede oynadiklarr rolUn belki de farkmda degildirler. sonuc degisecek miydi? Yorgunlugun nedenini bu kadina anlatabilmek imkansizdi. Kendisine bize silah getirme gorevi verilmisti. ~tinkti silahlarirrnai nasil ele ge. benim bilgim ancak bu kadarma yetiyordu. Benim giinlilgumde 6 MaYlS 1957 olarak yazihdrr. Bizim postalardan birisi. Sierra Maestra'nm bu mustarip ve sadik sakinleri.Yl.lki::l.-. F'akat ayrica hastalarm hepsi de a§a~ yukan aym dertten mustaripti ve f'arkma varmaksizm hepsi de bana aym acikh hikayeyi anlatJyordu. Toprak reformu fikri gitgide daha aeikhk kazandr ""'V'el'ndkla kayn:.-+t~eo~r::. Fidel'den aldigt kesin talimatla. Bu onbasi "Machado"dan beri halka karst islemis oldugu suelarla kotU bir iin yaprmsti. aramiza yeni katilrms olanlardan birkac kisiyi nobetci dikti. Doktor.::. gUnkU biitiin hayati boyunca kovalarca suyu aym yere tasirms olmasma ragmen.

Bu. Crescencio'nun adamlari. Dominguez. kacmadan once Dominguez'i katletrnis olacaklardi. ayru yoldan bir gun once de ge~tigi icin korkusuzca ytirtiyor olmalrydi. Onun acr sonu. Hemen birkac oncii gonderdik ve meydana gelebilecek beklenmedik olaylari karsilamak lizere hazrrlandik. Etine gomliIii sacrna parcaiari bunu gosteriyordu. kampa rniimkun oldugu kadar {. jandarmalar Guillermo'yu esir almislardi. Gerillacrlara bizim yoklugumuz sirasmda kahlan Fiallo. Elimizdeki ~e§itli delilleri inceleyerek gercegi kestirebildik. Bazi jandarmalarIa silahh bir c. Goriiniise gore. . MUt· his telaslandik.ah§ma oldugunu. esir aldigmuz onbasilariru ararken.• 104 • • 105 • Birdenbire ileriden silah sesleri gelmege basladi.~abukdonebilmek iein onden gitmisti. biz de bu yolu ytiz metre kadar izlemek zorunda kaldik. Dominguez'in belden yukarisi ciplakti. jandarmalarm cok sayida diisman kuvvetleri bulunan Pino del Agua yonunde c. Pino del Agua. kafasi kendi av tiifeginden cikan sacmalarla parcalanmistr. Jandarmaiar.eldldiklerini de sozlerine ekledi. kamptan gelirken yol iizerinde bir cesede rastladiguu soyledi. Crescencio'nun adarnlarmdan bazilarmm da diger yond en bizimle bulusmak lizere geldikleri sirada. bickr atel- yelerinin bulundugu bir kampti. Crescencio'nun grubundan olan Fiallo adIt bir yoldasla birlikte dondiiler. jandarmalan arkadan cevirip atese basJaymca da geri cekilen jandarmalar. sol !)akagmda bir kursun. Cesedin Guillermo Dominguez'e ait oldugunu teshis ettim. <_. Sierra'mn ortasmda. gogsiinde bir siingii yarasi bulunmaktaydi. en basit tedbirleri dahi almamis ve sanssizligmdan jandarmalara rastlamisti. Santiago'dan geIen takviyelerle ararruza katilan Guillermo Dominguez idi. kereste naklinde kullamlan bir yoldan isliyorlardi. gelecekte hepimize del's olacakti. Kendi dar patikamiza ulasmak icin. AdamlarImIZ. Dominguez'in bizim yonden geldigini duymuslardi. lhtivatla yolumuza devam ettik ve yol Uzerindeki cesedin yamna vardik.Unkii adamlarmuzdan biri. Yoldasmuz bu olayda. Herhalde jandarmalar.

Bu at eti ziyafetiyle ilgili komik bir olayi da anlatmadan gecemiyeeegim. Sonralarl devrimci gelismeye ayak uyduramadigi i~in cumhurbaskanhgmda basarrh olamadi. 1§te radyodan bu mahkfrmiyet kararirn dinledigimiz sirada. boyle taze bir yiyeeege burun krviracak halimiz yoktu. Babun kardesler de. Buna goz yummakla gelecek icin karh bir yatmm yaptiklarim dUlJUnUyorlardi. ormanlari diledikleri gibi kullanmak hesabmdaydilar. fransizca konusan tek adam olarak . Atmm basma gelenlerden haberi 01mayan onbasi nefis etsuyunu ieip. Silahlarm teslim yeri olarak Babun kardeslere ait sahildeki bir kereste isletmesi seeilmisti. Aym gUn radyodan "Granma" seferi uyelerinden bazilarmm mahkfim edildiklerini. Ama §:tiphesiz ki bu. Fakat aslmda kendisi bir FBI ajam idi. kendisine ikram ettigimiz at etini midesine indirirken. ileride k6ylUieri yasadiklari topraklardan insafsizca sUrerek latifundia'larim genisletip. arkadasmm adresini bize vererek. E§ine ender rastlanan bir attr bu. zaferden sonra yeni hiikiimetten imtiyazlar kopartmak amaciyla bize kUQUk ltituflarda bulunuyordu. Babun kardesler. Karakteri ve tutarsizhgi yUzUnden bir ~ok ihtilaflara sebep oldu. Arannzda ingilizce bilen kimse buIunmadigi iein. 0 siralarda bir yargicm bu sekilde oy kullan- mast cok ytirekli bir hareketti. Santiago iIe ararmzdaki baglantiyi saglayan adamlarnmzdan biri cikageldi. Andres admdaki bu habereinin verdigi bilgiye gore. Bir Yankee gazetecisi oldugunu s6ylUyordu. firsat buldugumuz takdirde ati ona iade etmemiz iQin yalvarip duruyordu. Her gUn berbat seyler yemekten anamiz aglarken. Nihayet 26 Temmuz'un devrimden sonraki ilk kutlama toreninde halktn gos~ terdigi tepki iizerine eumhurbaskanhgmdan istifa etmek zorunda kaldi. Macar asilh olan bu gazetecinin adi Andrew Saint George'du. hayvam bir arkadasindan odiinc aldigrm soyliiyor. silahlarrn bize teslim edileeegini pekaHl biliyorlardi. (Ne var ki ilerde bu aile ikiye boliinecek ve Babun kardeslerden U~UDomuzlar Korfezinde yakayi ele vereeeklerdi. Mahkilmiyet kararma karst ~lkan yargicm adi Urrutia idi ve bu asil hareketinin mukafatim zaferden sonra gecici oumhurbaskanligma tayin edilmek suretiyle g6rdU. o gUn iein boyle idi. ancak yargiclardan birinin karar aleyhinde oy kullandigim ogrendik.) Bu donemde bir cok kimse devrimi kendi crkarlarma alet etmek. ama bulundugumuz ormanda bize hicbir faydasi dokunmuyorduo Ustelik yiyecegimiz de tUkenmek lizereydi. silahlar pek yakmda elimize gececekti.• 107 • 15 Silahlar Geliyor Esir aldrgmnz onbasmm atmt Pino del Agua'da kestik. 0 siralarda Babun ailesi gibi art hesaplari olan Kuzey Amerikah bir gazeteci de ararrnza sokuldu. Andrew baslangteta bize kar§l gereek eehresini maskelemege muvaffak olmustu.

ideolojik ve manevi yetersizlikleri yenmek iein her gUn biiyi. ensemiz macagiiera sokrnasmdan delikdesikti.. Oliim sacan aletler. cibanlar beliriyordu.bgl haberiyle donduler..larm altmda pusuya yanyorduk. Peladero nehrine katilan Arroyo del Indio diye bir kol vardir. adamlarnmz en eok bu silahlara de- . gozlerimizin oniinde sergilenmlsti. giindilzleri ise aga.izere kesif kollari cikarrldi. Kanun disr bir devrimci devletin ntivesini de bu bolgedeki ki:iylerden geeerken kurduk. dokuz M-I karabinasi. ic. ic. Yllm belirli zamanlarmda daglarda buyiik olciide uruyordu.. ttl. Gegtigimiz yerlerde bizi olup bitenlerden ve Batista Ordusunun hareketlerinden haberdar edecek sempatizanlar brraktik. Yine bu siralarda. izin koparamaymca da bizi birakip gidiyorlardi.. on Johnson otomatik tiifegi ve tam alb bin kursun teslim edilmisti. yumurtalanIII macagua veya macaw denilen agae. Bob Tabcr'in cekmis oldugu filmin Arnerika Birlesik Devletlerinde biiyiik bir basariyla gosterilmis 01· dugunu ogTendik. Pino del Agua'nm kenanndan Peladero nehrillin' kaynagma dogru ilerliyorduk. Hayatimiz devamh olarak. bu evlerde sabahlayanlar da oluyordu. ayrrlmak iein c. Bu adami arayip bulmak i. Kendisi bir FBI ajamydiama. bileklerimiz. Fakat aldigimiz sonuclar her zaman icin cesaret verici olmuyordu.< makineli tUfek.. Bizim iein dunyada bundan daha muhtesem bir manzara diisiiniilemezdi 0 anda. Ama gogunlugumuz gecelerimizi dag sirtlarmda geciriyor. Zaaflarma maglup olanlar. Bu haber. mahrumiyetlerin gerektirdigi maddi ve manevi giice sahip olmadtgi ic. agaclarla kaph daglarda ge«<iyordu.• 108 • gazeteeiyle ilgilenmek gorevi bana verildi. baslangieta bu adam bana pek tehlikeli gi:irlinmedi. Bununla beraber emniyet tedbirlerimizi artirmamiz gerekiyordu. Macaguera'nm isirmasi viicutta miithis kasmtiya sebep OIUYOf.imizden birinin kayrplara karismasi gok tehlikeliydi.igmemizde bir ajan oldugunu aeikca belli etti.iktimet makamlarrna siiahlar hakkmda bilgi vermek Iizere yanmuzdan ayrtldigiydr. aymzamanda bir gazeteciydi. Aym gUn adamlarmuzdan birisinin de kaemis 01dugunun farkma vardik. 11k haber verme serefini bir baskasma kaptirrms. M-I tiif'eklerinin 45'er kursunu bulunmasina ragmen. Hem de kacmamn cezasi yakalamr yakalanmaz idam edilmek oldugu halde. Adamlarnmzdaki bedeni. ti~ Madzen otomatik tiifegi.. silaha ac. iizerine birakan bir cins at sinegi idi. Nihayet 0 gece silahlar geldi. Macagliera. Yankee gazeteci hemen ertesi gUn aramizdan ayrilarak bir yatla Santiago de Cuba'ya hareket etti.inde yasadtgimiz kosullarrn. Sirtimizda agir ylikler oldugu haide kayahk bir araziden gecmek zorundaydik. Fakat daha sonralari. Bacaklarmuam ortulu olmayan kisimlari. Y lim bu doneminde en tehlikeli diismanzmrz macaguera idi. Nihayet. 18 Mayis tarihinde silahlar hakkmda haber geldi.. Geeeleri hie beklemedigimiz bir anda birkac dost evine rastlaymca. Bu kesif kollart adamm bir sandall a Santiago'ya ka. yani atlarmstr. Andrew Saint George- • 109 • dan baska herkesi neselendirdi.in ka~tlgl ortaya cikti. ~linkU hepimiz daha Iyi silaha kavusmak istiyorduk.e§it1ibahaneler uyduruyorlar.. kasinan yerw lerde de pislikten iltihaplar. kendisinin. Silahlarm neler oldugunu ogrenince kampta herkes heyecanlanmisti. Ictenlikle itiraf etmeliyim ki. Akhmiza gelen ilk ~ey bu adarnm hi. Ama ikinci gi:iri. Bu kolun bulundugu yerde de bir kaq gUn gecirdik.ik miicadeleler veriyorduk. Kurdugumuz kampta silahlarm gelmek iizere oldugunu bilmeyen kalmadigmdan.

biri Guillermo Gareia'ya. Ayakh makineli tUfeklerin dagrtimi ~oyleydi: Bir tanesi Raul'a. Bu ytizden bu silahlar adamlarmnza Sierra'daki kidemlerine ve Hyakatlerine gore da~tll~ di. edilen mangadan geriye sadece Crueito isimli birisi kalmisti. Otomatik tlifegin bana verildigi am hiQ unutarmyacagim. bu arada biitiin bir mangaya yolvererek kuvvetlerimizi 1121: kisiye indirdi.abalarumzl sona erdirecek degildik. bir digeri Almeida'nm taknnma ve UgUnetisii de kurmay heyetine tahsis edilmisti. 4p1a btlJ. Kaaandigmnz bu m. fakat biz kendisine Cantinflas admi takmistik.i~~!!:. Bu tarihe kadar ancak arada bir Qarpl§malara katilmis ve kuvvetlerimizin doktoru olarak gorev almistrm. kineli tiifekleri korumak igin kullamlacakti.!~~l2:IIJ~.ebb_~!-i:l!_ba§arill olmasma yardlln edeeekti. 23 Mayis'ta. Joel bugiin Jovenes Rebeldes (GenQ ihtilaleiler) 'in baskamdir ve rUtbesi binbasidir. Seksen kisi ise ~ok miikemmel silahlarla donatilmisti. • Ben kocamis bir Sierra akbabasiyim" nakaratim kullarnrBu sempatik yoldas. adamlarirmzm bir kismma. Boylelikls ben de ilk defa olarak Qarp~an ge~ rillaei durumuna girmig oluyordum. her mola verisimizde piposunu tUttUrerek.!~§. Kereste bolgesinde. bu tUrktilerden de geriye hiebir §ey kalmadi. iki tanesi Camilo'nun kurnanda ettigi onetilere dagrtildi. ayaklt rna."yla gelmis ve kendi kendisine "ovaJann billbillii" lakabirn takrmsti. Binbasi Cristino Naranjo'yu oldiiriip Sierras de Oriente'ye kactrlarsa da.a Sierra. KomutaruyIa birlikte safdis. Silahlara kavusunca adamlartrmzr ideolojik bakimdan yetistirmek ve savas gUQlerini artirmak yo~ lundaki (. Raul'la Fidel'in ~ocukluk arkadasi olan ve 0 zamanlar Babun kardeslerin yanmda cahsan Enrique Lopez'in bize Qok biiytik faydaIan oldu.E~~1!. Kalitesi bozuk ve epeyee eski olan bu tUfek benim iQin gene de onemli bir kazanc sayihrdr.~Z_LYl!~~da git:~e<:~gi~.l.a. Artik (. bu gUzelim tiirkiileri kagrda dokememisti. Bu adam daha sonralarr en sevilen miicahitlerimizden birisi haline geldi. ihtilal hikayesini dile getiren turkuler yakardi. Bu dort gerillaei sonralari tamamen farkh yollar izlediler: Pupo ve Manolo Beaton kardeslsr.:l~a. Bu tUfegi kullanmada bana yardrmci olmak iizere dort kisi verildi. Sierra'da kagrt diye bir §ey olmadigmdan. savaiui-·ya.• 110 • • 111 • ger veriyorlardI. Otomatiklerden bir tanesi yiizbasr Jorge Sotus'un takimma. aymzamanda btitUn bu bolgeden tehlikesiz sekilde gecmemizi de temin ediyordu. Ihtiyaelarnmzm saglanmasmda irtibati kuran Enrique. Bir baska yarduncim. Bu ylizden Pino del Agua Savasi'nda bir kursun hayatina son verinee. Bu bOlgedeki yoUarda Batista Ordusu'na ait kamyonlar cirit atiyorduo Bunlan ele geeirmek iQin bazr basarisiz tesebbiislerde buIunduk. sonuncusu da Creseencio Perez'e. Kurmay heyetine ayrilani kullanma gdrevl bana verllmistt. Crucito bir halk ozamydi.rat1~ . Ddrt M·I ttifegi. Bir ka~ gUn sonra.ogunlugumuz silahhydik. M·I tUfeklerinden birisi bugUn binbasi olan Ramiro Valdes'e verildi.caico de J. orada bir koylii tarafmdan yakalandIlar ve devrime ihanet ettikleri iein sonunda idam edildiler. Bugun bir tegmen olan sonuneu yardimcimm adi Onate'ydi. bu otomatik silah iein gerekli olan teehizatr tasiyan onbes yaslarmdaki Joel iglesias admda bir delikanhydi. Fidel. Crucito kendi koylii tUrkiilerinde Morales'in bu Iakabiyla tath bir sekilde aIay eder ve "Soy gua. Kentli ozan Calixto Morales'le sik sik kafiye yarI§l yapardi. Morales "Granma.

§iddete basvurma egilimlerimizi kuvvetlendiriyordu. bizim daha uzak h€defleri gi:irmemizi engelliyor. bu. halk bu aciklamayi ne kadar §lipheyle karsilarsa karsilasin. bir diisman kamyonunu ele ge<. EI Uvero harekatim eoktan planIamisti. . 25 Mayis'ta Calixto Sanchez komutasmdaki bir kuvvetin "EI Corintia" adh bir boUa Mayari'de karaya (Jlkhgml haber aldik. bu tarnsmadan sonra El Uvero Savasi icin hazirhklara girlstik. Fidel'in verdigi kararm dogru oldugunu teslim ediyorum. aynea biitiin Ulkede bizden soz edilmesini saglayacakti. Bulundugumuz bolgeden kamyonla gecen bir dfisman devriyesine karsi girisecegimiz smrrh bir hareket pek de verimli olmayacakti. El Uvero'daki dusman kislasnn ele geeirmemizin daha onemli olduguna. Ama Fidel. boyle bir crkartma sirasmda onceden diisman kuvvetlerini bir baska noktaya lJekerek yeni gelenlerin toparlanmalarma ve boylece eyleme girmelerine imkan hazirlamanm sart oldugunu gosterdi. Bir ka(J gUn sonra da bu sefere kahlanlarm basma gelen felaketi ogrendik: Prio (Socarras) kendilerine kahlmak liitfunda dahi bulunmaksizm adamlarrm oIlime gondermisti. Itiraf edeyim ki. bir an once savasa girme arzusu. Buna karsihk. Bununla beraber kosullarm uygun oldugu bir sirada bir kamyon ele gecirmek fikrinden tam amen vazgeememiz de dogru 01mazdi. bunun alelade bir trafik kazasi oldugu ileri siirtilebilecegi gibi. Basarr sagladiguruz takdirde. ihtilal siiresinde biitiin diger savaslardan ~ok daha fazla olacakti. Ancak bu tartismadan yrllarca sonra. etkileri daha genis bir zafer getireeegine inamyordu. bugiin. Burada El Uvero Savasi'ndan soz aeiyorum. Ama §imdilik biitiin faaliyetimizi bu noktaya hasretmenin geregi yoktu. bizim Sierra'daki vurucu guciimiiz de tam anlamiyla ortaya eikmayacaku. bu donernde. Ben Batista Ordusu'na ait kamyonlardan birisini ilk fIrsatta ele gecirmemiz gerektigi kamsmdaydim. Ne var ki.irdigimiz takdirde.• 112 • • 113 • psikolojik etki. herkesin moralini bUyUk olcude ylikselteeek. Bu sirada Fidel'le benim aramda ilginc bir tartisma gecti. bunun bize. Her ne ise. 0 zamanlar Fidel'in bu gortisleri karsismda tam anlamiyla ikna olmus degildim. Bu olay bize.

El Uvero kislasiyla bu kislamn giri§ glkl§ yollarim ve geeitleri eok iyi bilen Caldero. Bize ylirUyU§ icin adamlarnmzla silahlarrmizt hazirlamanuz emrini verdi. sivillerin durumuydu. dli§man askerleriyle nobetei karakollanmn sayismr ~ogrenm:miz. hem de bir bakimda aeikhydi. diisman baberle§mesinin nasil yaplidlgtnl tesbit etmemiz. kereste isletmesi idarecisinin damadiydr 0 siralarda. Harekatm teferruati henuz bildirilmemisti. dtisman ordusunun bizim civarda bulundugumuzdan haberdar oidUgun~ gi:istermekteydi. Yamhmyorsam. Casillas tarafmdan bizim bulusma yerlerimizi ve durumumuzu i:igrenmek lizere gi:inderildiklerini itiraf eden bu muhbirlerin merhamet dilenmeleri hem igren~. Kl§Iayi yukardan goren bir tepenin Uzerinden kurmay heyeti muharebeyi sevk ve idare edecekti. Bizim aaldmmizdan haberdar oIan. bize kdavuzluk edecekti. yan yollarr.rl unutulamazdt. fakat §liphe uyandirmamak igin kampta kalan kereste kampi mUdlirUnUn karisi da eevredeld bu binalardan birindeydi.}irmi§tik. 16 kilometrelik bu ytirliyii§ uzun bir yUrUyU§ sayihrdi. bu kislada dtismanm mevzilenecegi hicbir siper yoktu. KI§laya gahlarm arasmdan yanasaeak ve birkac metre ileride mevzi alacakttk.ieum rnevziIerimizi aldigmuzda zibinlerimizi en ~ok mesgul eden sey. cJrnegin.iviyet kartlari bulunan iki muhbiri ele gec. Emirler bir cUmleden ibaretti : «Nobe~i kulelerini al ve tahta barakalarl kur~unJ8 deIik d~ik et!» Etrafa serpilmis bulunan bazi ktittiklerin dismda. Hi. bu gi.Bu.}yada di:irt diisman askeri bulunan nobetei kuleleriydi. Fakat. 0 gece ylirUyU§e basladik. Aym gUn.kl yerine ulasmak Uzere i:izel olarak insa ettirilmis yollardan yUrUyorduk.lerinde tic. bereket versin. gUnkli bu binalarda kadmlar ve gocuklar bulunmaktaydJ. Bununla beraber ozellikle tehlikeli bi:ilgeye yakIastikca daha tedbirli hareket etmemiz gerektiginden. bu saldmmn nasil yapllacagml en ince ayrmtilarma kadar hesaplamamlz gerekiyordu. Caldero. 'Ozerlerinde Batista ordusuna ait hi. sivil halkm durumunu ve yayill§ §eklini bilmemiz !'larttl. dolaYIslyla bu iki casus ertesi gun idam edildiler. Btittin bu gabalanmlZda. En kuvvetli noktalar ise. Qevredeki binalara ates etmemiz kati surette yasaklannusti. halen binbasi olan yolda§ Caldero'nun buyuk faydaIan dokundu bize.i~ kosullar altmda savas kan~nl~. Babun sirketi tarafmdan blc:.• 115 • 16 SalruracaglmlZ yer tesbit edUdikten sonra. kislanm dismda stratejik yerlere yerlestirilmis ve ic:. biittm subaylarla bir toplanti yapta ve Fidel bu topIantida 48 saat icinde savasa baslayacagmnzr bildirdi. Nihayet emirler teblig edildi. yani 27 MaYlBtarihinde genelkurmay. yolu ancak sekiz saatte alabildik. EI Uvero'daki ktsla deniz .

Almeida. Bana otomatik tiif'egim ve yardtmcrlarunla birlikte ortalara diisen bir yerde mevzilenmek gi:irevi verilmisti. Peladero'dan gelen sahil yolundaki nobetei kulesine saldirma gorevi Jorge Sotus ve Guillermo Ga~cia'nm kumandasmdaki takrmlara verilmisti. kuzeye diisen bir gi:izetleme yerinin icabma bakacakb. Raul'la benim ~evzilerimin arasmdan ve onden hi. DU§man kislasma en fazla elli altmis metre yaklastigim srrada iki askerin en ondeki hendekten flrladlklarml gordum. QUnkli diisman hem siirekli. tern de isabetli ates ediyordu. Camilo'nun solumda oldugunu goriiyordum. tamamen ~ember altma alabiIirdik.1a:_dan!i""1§~nTtayin edebildik. Ustelik bir koluyla bacagina da fel~ gelmisti. Gece ~ok gecmeden sona erecek ve biz dusman askerlerini planladi<YlmlZ sekilde baskma ugratmadan safak sokecekti. Almeida kti~tik kislanm girisini savunan noktaya dogru harekete devam etti. Berkes ilerliyordu. Calde~o il. Kdavuzlanmlz . Fidel kislaya bakan tepenin lizerinde bulunaeak ve Raul kendi takimiyla onden ilerleyecek~ ti. Kendisini alelacele muayene ettim. Fakat inleyen. Bu esnada yakmimda bir inleme duydum. Benim mevlilim blraz yiiksekce oldugunaan kl§Iayt cok iyi gorebiliyordum. fakat artik mevzi degii)tirmek iein vakit kalmamisti. bize getirebilecekleri biitun haberleri getirdiler. Dtisman bUyUk bir inatla direniyordu. pariental bolgesindeydi. kendisine ayrJlan yerde mevzi alamarms oldugunu bildirdi.e bi:ilgenin yerlilerinden Eligio Mendoza. fakat kurtularak bizim icin dokunulmaz sayilan yan binalara girip saklandilar. adamlarmnz haHi mevzilerine yerlesemiyorlardi. Crescencio'nun takimi Chivirico'ya giden yol iizerinde mevzilenecek ve gonderilebilecek diisman takviye kuvvetlerini tutacaktI. Bunun iizerine daha . Fakat ~ok uzakta bulundugum icin adam~arImla birlikte daha iyi mevzilenmek lizere ileriye dogru hareket ettik. Bu bakimdan sadece ii~ yi:il~~ den saldirarak kislay.. Fakat dakikalar hirbirini kovahyor. Saldmm~zm baskin halinde olmasmdan dolayi biitim harekatm kisa siirede bitecegini tahmin etmistik. Fakat ikisi de karanhkta yerlerini yanhs hesapladllar ve benim sagimdan ates edecekleri yerde solumdan atese basladilar. Tam bu sirada Jorge Sotus. Bir sure sonra Joel Iglesias'r onun basma dikerek hiieuma devam ettik. bu yUzden cebimde bulunan bir kagrt pareasiyla yaralarm iistiinii orttUm. Ikisine de ates ettim.. Bunlarm yaralanmis bir diisman askerinden geldigini sanarak ileriye dogru frrlaytp teslim olmasi icin bagrrdim. basmdan yaralanan yoldas Lealdi.. Fidel dtirbUnlti tUfegiyle ates a~l~bu _~tl~a gelen ceval2. Diismanla aramizda eiplak bir arazi pareasmdan baska bir sey kalmamasma ve diisman kursunlarmm tepemizden ishk galarak gecmesine ragmen ilerlememize devam ettik.icuma ge~eceklerdl. bunu birkae haykms izledi. Her taraftan gelen silah sesleri arasmda btiytik bir ihtiyatla kislaya yaklasiyorduk. Yammda yaralarr saracak hiebir §ley yoktu. kendi birliginden ayrrlan birkac kisi katildr: Pilon kasabasmdan Bomba adh bir yoldas. Leal suurunu kaybetmek iizereydi. Bu esnada bizim takima. Beresinin Uzerinde bizim ihtilal hareketinin isareti bulunmaktaydi. Sonunda bir a~lkhga ulastik ve buradan ~ok ih tiyatla ilerlememize devam ettik. o sirada Acuna da yaralandi. bir de Mario Leal ve Acuna . Kursunun girip ~lktJgI yer.• • 116 • kiyismda 117 • insa edilmisti. Fransrz lejyonerleri gibi basindan ensesine dogru inen bir mendilin Uzerine bir bere takrmsti. Camilo ve Ameijeiras.

Cok iyi siper alnus dusman kuvvetleri bir kac kayip verdirerek bizi geriye ptiskUrtttiler. Kislaya dogru ilerleyen Raul'un kumandasmdaki kuvvetlere yol acrnak iizere ilerideki bir gozetleme yerini ne bahasma olursa oisun ortadan kaldiracakti. Eligio'yu. ki§i. bana kae yasimda oldugumu ve egitimimi ne zaman bitirdigimi sordu. Merkezden ilerlemek gok gtictii. Birkae dakika sonra Julito 'Diaz. ~arpl§ma a§agl yukan §U §ekilde cereyan etti: Fidel ates aearak i§areti verince. nobetci kullibesi teslim oldu. kislanm teslim almmasma Kadar garpl§ma iki saat kirkbes dakika surdii. karakol doktorunu ve yardimcisim esir aldik. yamlmiyorsam Victor Mora'yla birlikte tiC.n yeni mezun 01dum. :]imdi muharebenin genel gelisimini anlatabilirim. Ama bu aziz. Ateslmize §iddetli bir atesle cevap verdiler. son direnimi gosterenleri de esir aldilar. Fakat yardrmcrsi diisman tarafrndan derhal oldtirtiliince eanini kurtarmak igin Jorge Sotus kendini denize atti ve bu dakikadan itibaren harekete yararh olma imkarnm tamamen yitirdi. pratik eksikligi bir yana. esir diisme korkusu yiiziinden btitlin bildiklerini de unutmustu. Gegmemizle beraber. Dakikalar gegtigi haide diismamn direnisi devam ediyor. Her taraftan «Teslim olduk» sesleri geliyordu. Babl itikatIan oIan krlavuzumuz Eligio Mendoza'mn. Bugun kendisinin devrimei kadroda yer abp almadiguu bilmiyorum. Bu ates Tegmen Nano Dias'r oldurmustu. ihtilalin en kanli garpI§malarmdan biri olan EI Uvero muharebesinde edindigimiz tecriibeleri sonradan hirer birer gozden gecirdik. Eligio. bir ka~ dakika sonra viicudunu parcalayan bir kursunla canvermekten kurtaramadi. bana aglk aglk.inlere ait kendisiyle ilgili enteresan bir arum vardir: Dogrusu tip alanmda benim pek oyle fazla bilgirn yoktu. tlifegiui kapip gIlgm gibi saldmya katrhsi da amlrnaga deger. dikkatli olmasmi ogUUeyenlere hi~ aldms etmeden ileri atilnusti. Fakat aslmda ilk atesin baslamasmdan. Peladero'dan gelen yol i. Ama doktorluga baslayabilmek icin ellerimi yikamam da kafi geldi. Ustelik yarahlarm saYISl da 0 Kadar fazlaydi ki. Solumda onetilerimizden bir kismi. Kl§Iaya dogru hizla yaklasirken son defa olarak bir rnakineli tUfek atesi duyduk. bir azizin kendisini koruyaeagma inandigi igin. Ama 0 gi. Diisman btitlin ates gucUyle karsihk verdi ve atesinin onemli bir kismmi harekatr idare etmekte olan liderlerimizin bulundugu tepeye yoneltti. bu yaraldarm sen ilgilensen daha iyi olur. Cesaretimizi tekrar toplayip direnisi kirmak iizere saldrriya gectik. Btiti.. bu doktor. Yarablarm bir krsrmm bu asked doktora getirdigimde. Doktor beyaz sach. Merkezde en onemli gorev Almeida'mndi. 'I'aknmmn diger iiyeleri ilerlemege gayret ettilerse de dusman . «Bak oglum. Depoya vardik ve benim atesimden kacan iki askeri.• 118 • • 119 • fazla ilerlemeden oniimiizdeki hendekten atese basladik. sessiz bir adamdi. GorUnli§e bakilacak olursa.in bunlari birkae dakikada anlatabiliyorum. teeriibem de sana gore eok az» dedi. Qiinkli ben bbbiyede. Kendisine egitimimi birkac yil once bitirdigimi soyleyince. Bu durumda doktor gomlegimi tekrar srrtima gecirmem gerekiyordu. hepimiz kl§laya dogru ilerlemege basladik. Hendekten tiifegini basmm iistiinde tutan bir asker frrladi. dusman askerlerini teslim olmak zorunda birakacak kadar korkutamiyorduk. «Polis» lakaph yardrmeistyla dtismana yandan sokulmak istedi.izerinde Jorge Sotus. Fidel' in yambasmda bir kursunla vurularak oldii. benirn hepsine bakmam mlimklin degildi.

Diismamn direnisi ~OzUlUyordu. Pena dizinden. buralarr perisan ederek. Manals cigerinden. Almeida karst karsiya kaldigr dusmam kontrol altma alabilmek iein son bir hlicum emri verdi. Savastan sonra sayrm yaptigmnzda su durumla karstlastik: Bizim taraf alb olli vermisti . Almeida sol kol ve sol bacagmdan. Nano Diaz. Bu zaferle daha da olgunlastik. Nano Dias'i basmdan yaralayarak oldtiren bir yayhm atesi oldu. Guillermo Garcia11111 dig:"eryandan aemrs oldugu isabetli makineli tilfek atesi. Quike Escalona kolundan. Tam bu sirada muhtemelen adamlarmuzdan birisi yeniden ates etti. Almeida'nm yaralari omuzuyla sol baeagmdaydi. Savasa bizim a:. «Polis». Bu savasta bliyUk yararhklar gosterenJerden biri de. dusmanm da 53 kisiyle girdlgini ve toplam olarak 113 kisiden 38'inin. degilse Chivirico yolunu tutmak zorunda kalrmsti. Takrmi iki ayn birlige bolunmiis olan Raul. Pena ve AImeida'nm kendisi yaralandilar. Manals eigerinden. Moll. moralimlz muazzam Ol~iide yUkseldi. savunma yapanlardan lil. Toplam olarak aramizdan 15 kisi savas disi edilmisti. Yarulmiyorsam Vega isimli bir koylii oldU. kaba etinden ve elinden vuruldular. kurmay heyetinden ayrihp dogrudan dogruya ~arpl§maya katilan Luis Crespo'dur..i1k kuvvetlerimizi darmadagin ediyordu.N} . 14 olii ve 14 esir vermis. Teslim etmek gerekir ki. nihai saldmya imkan hazrrladilar. sonunda diisman yenilgiye ugratihp kislaya giden yol kuvvetJerimize acildi. Manuel Acuna sag kolundan yara alrmslardi. Maceo. otomatik ve yari otomatik silahlarla iizerimize ates actyor ve ktil. Savasm bizim Iehimize sonuclanmasmda en onemli rolii YUzbasi Garcia He Yiizbasr Almeida oynadilar. Nihayet kislanm lizerinde beyaz teslim bayragi dalgalanmaga basladi. Bu olayi izleyen aylar bizim iCin bUyUk gli~ltiklerle dolu geemesine ragmen. kl§laya lnzla yaklasti. Nano'nun makineli tlifegi son dakikaya kadar diismana biiyiik kayrp verdirmisti. Julito Diaz ve Eligio Mendoza.V\ --t . Komutayi elinde bulunduran astegmen yaralamp beyaz bayrak eekince. Kiitukleri siper alnus olan kisladaki diisman.. Crescencio'nun taktmt ~arpl§maya pek az katildi.agl yukari 80.• 120 • • 121 • atesi onlarr da geriye siirdii. Fakat her seye ragmen. artik zaferi kazanmanm smm ogrenmi§tik. Hermes.. Hermes Leyva gogslinden.linU oldiirdii. iki taraftan da btiylik OI~lide ates acilmasma ragmen sivlllerden hi~ yaralanan olmadi.. Leyva. Vega. -alti diisman asked kaemayr basarmisti. Bu hiicumda Cilleros. Buradan kacan dU§man askerlerinin bir kismim durdurmaga muvaffak da 01dular. EI Uvero muharebesi iki saat krrkbes dakika siirdii .11 Wv. iki taraf da ~arpl§mada bliytik cesaret gostermisti. ayrica kararhhgmnz ve nihai zaferin bizde olacagi hakkmdaki umutlarnmz da adamakilh glic1endi. Bunlari yaralarr daha hafif olanlar izliyordu. yani dortte birden fazlasmm iki saat kirkbes dakikada savas dl§l edildigini dikkate ahrsamz. Yoldas Moll hucum sirasmda dusman atesiyle can verdi. Her ikisi de kendilerine gosterilen gozetleme noktalarma saldmp. Quike Escalona sag kolundan ve sag elinden. 53 dusman askerinden geriye kalan 14'U teslim olmak zorunda kalnnsti. El Uvero earpismasmdan sonra :_~') Jf)1'1 __. v ·~t~. Aglr yarahlarrmia Leal ve Cilleros'tu. Maceo omuzundan. bunun ne zorlu bir savas oldugunu kavrayabilirsiniz.. Bunun cevabi. Dtisman ise 19 yarah. Bir dordtinctisti kosarak disari frrladrysa da kacarken vurulmaktan kurtulamadi. ~Unkti makineli ttifegi tutukluk ya- pmca adamlariyla bir1ikte hi!.

Buna karsihk. Olulerimizi gomebilmek ve yarahlarmnzi tedavi altina ·alabilmek i~in tez davranmanuz gerekiyordu. Durumu oldukca ciddi idi. gozlerindeki ifade herhangi bir kelimeden daha etkiliydi. 14 diisman askerinden baska kislamn maskotu olan ii~ papagan da bu arada can vermisti. Cilleros oldu. Bu sonue. kesif ucaklarun aneak saatlerce sonra gonderebilmisti.• 122 • • 123 • dusman. Bundan sonra diisman kayiplarr hakkmda adamlanmizm verdigi her bilgide miibalaga . uzatabilmek i~in biitiin frrsatlan degerlendirmemtz gerekiyordu. blitlin gereeklerin. bize. Vardigrrmz karari birkae i~ acici cUmle ekleyerek Cilleros'a acikladigtmda. yUriiyebilecek durumda olanlarm derhal harekete geemeleri.. Fakat. ana karargaha uzak dti§en kij~tik kislalari kisa zamanda tahliye etmek zorunda kalnusti. kendisinin sonu demek oldugunu anlatmak istiyordu. Babun'un kamyonlarmdan birini her ems malzemeyle. 0 onemli olaym izlerini hal§. Cilleros Santiago'ya varamadan hayata gozlerini yummustu. eigerlerinden ge~ip omurgasma saplanarak bacaklarim felce ugratrmsti. Bir ara onu alnmdan opmeye niyetlendim. diismamn mevcudundan eok daha fazla ceset sayIldlgl ortaya ~lklyordu. lki yoldasimiai. saklanacagumz yerin secilmesi. fakat birden bu hareketimin kendisinin olUm kararim imzalamak gibi bir anlama gelebilecegini hissederek durdum. Diismamn baskismm artacagmi tahmin ettigimizden. Ueaklar geldigi sirada ise biz ~oktan daga ~lkml§tJk. benim de emin bir yerde yaralilari tedavi alttna alm am kararlastmldi. Adamlarumzm verdigi rakamlar bir araya getlrildiginde. bu savas hiksyelerine gore ka~ dusmanm 01dtiriildiigiinii tesbite ~all§bm. kendilerini elden geldigi kadar iyi sekilde tedavi ettigimiz yarah diisman askerleriyle birlikte orada birakarak ayrildik. kendisine baai teskin edici ilaelar verip gogsUnU sargi beziyle sikica sararak daha rahat nefes almasim saglamakti. ozellikle tibbi malzemelerle tikabasa doldurduktan sonra dagda glzlenecegimiz yere dogru yola koyulduk. kl§lanm telefonuna isabet etmis ve Santiago He irtibatim kesmisti. onlarm hayatlarim koruyabilmek. icim kan aglayarak veda ettim. dudaklarmda aCI bir tebessiimle yUzUme oyle bir bakmisti ki. kendilerini diismana terketmememiz i~in direti- yorlardi. TIp meslegine tekrar dondtikten sonra ilk hastam. o gece herkes carpismada basmdan gecenleri anlathgl icin hi~ kimseyi uyku tutmadi. Ancak.. Yarahlarm tasmmasi. benim il1in yardimcilar bulunmasi ve yarahlari iyilestirecek ilaclari temin edebilecegimiz kimselerle temas kurulmasi gorevleri Enrique Lopez'e verildi. Ucunda olmek de 01sa. Cilleros'un hayatim kurtarabilmek i~in yapabileeegimiz tek §ey ise. Eir mermi sag kolundan girmis. Carpl§mada attigmuz ilk kursunlardan biri. Diismanm bu yoldaslara iyi baktigrm sonradan ogrendik. Kendisi. Leal ise oliimden kurtulmus ve daha sonra Isla de Pinos Cezaevi'ne gonderilmi§ti. on dort diisman esirini beraberimizde gotttrecektik. Sirf merak yiiziinden. ()IUleri bir yol donemecinde gomdtik. sri Batista kuvvetleri doktorunun §eref soziine gUvenerek onu ve Leal'i tedavi edilmek iizere diisman himayesine btrakmaktr. Dusman elinde biraktigmuz adamlarmnza. 0 anda yapabilecegim tek §ey. Bunun. tasimaktadir. Bu yiizden dii§man ~arpl§mayl zamanmda haber alamamis. KI§layt oylesine yogun bir kursun yagmuruna tutmustuk ki. Ve biz de biliyorduk bunu . kabul editmeden once ayri ayri kistler tarafmdan teyid edilmesi gerektigini ogretti.

bir raporda ger~egi daima on plana almak. Alejandro Onate ve bana dU§liyordu. 17 Yarahlarrn Bokrrm o sabah gun l§lrken dusman ueaklari tekrar tepemizde ucusmaga basladi. Hermes Leyva ve Maceo kendi baslarma yUrUyebilecek durumdaydtlar. gUnkli cigerlerinden yaralanrmsti. . hastalanan kiziyla mesgul olmak Uzere Santiago'ya gitmek zorunda kaldiguu. ger~egi her seyin iistiinde tutmanm onemini benimsetmege eahstik. Ben. Devrim ordusuna verilecek herhang!. fakat gelen giden olmadi. bakimlarmi yapmak ve kendilerini ta§lmak gorevi Vilo Acuna. Gonulluleri saatlerce bekledik. Pena ve Quike Escalona yUrUyemiyorlardr. Kamyonlan beklerken bir haberci f.• 124 • payim dikkate alarak 6ltimli ispatlayacak maddi deliller. ManaI'm ylirlimesini de ben istemiyordum. Sinecio Torres. Bir slire. Almeida..irirZdeh-Bm oldu. Joel Iglesias ve Onate admdaki yardimeilarnnla kaldim. bizleri saklanacagtrmz yere gotUrmek tizere Enrique Lopez'in getireeegi kamyonlari beklemege basladik. Enrique Lopez'in bize yardim edemiyecegini. Ertesi sabah kuvvetlerimiz bize veda ederek ayrrldilar. ornegin oldiiriilmus diisman askerinin iizerinden alman herhangi bir §ey getirmelerini istemege basladik. bununla beraber bize yardim etmek lizere bazr gbnulluler gdndereeegini bildirdi. Adamlanmlza.lkageldi. ormana girerken biraktigmuz izleri silmek if.in ugrastik. Yarahlari korumak. Sonra bir kamyon yolundan yUz metre kadar ileri giderek. ger~eklere saygt gosterme·nln.. Manuel Acuna. Sinecio Torres adh bir kilavuz ile. Joel Iglesias. yarali ameasmi birakmak istemeyen Vilo Acuna da bizimle birlikte kalanlar arasmdaydi. . Arkadaslarmuz bizden ayrilah epey olmustu. temel ilkeIei1.

Diisman askerlerinin bazilarr yahnayaktt. ormana girmemeleri ihtarrm verdik. yarahlari tig dart kilometre ilerideki bir bohio'ya tasimaya karar verdik. Israel'le karisr yarahlarmnzm uyuyabilmeleri igin kendi yataklarmi bizden esirgemediler. ana kuvvetierimizi haberdar . Ertesi sabah gUn l§lrken karmrmzr iyice doyurduktan sonra buradan siiratle ayrildik. bir daha ne sebeple olursa olsun. Boyle sert bir arazi Uzerinde yarahlarimizr tasimak eok. Kisa bir siire sonra. daglarda karsilasilaeak gliglliklerden. bu gtiglliklere nasil gare bulunacagmdan habersizdiler. bir kae ki§i arasmda geeen konusmalar kulagrrmza geldi. Bu adamlarm kilavuzlarr dahi yoktu. Babun §irketinin ormanm derinliklerine girmek tizere insa ettigi yollardan birinin sonundaydi. Bunun lizerine yan yollari arastmp diisman askeri bulunmadlgma kanaat getirince. bir devriye kolu olarak. Acuna'yla Joel Iglesias bana yamacm ote yanmdan gelen bazr garip sesler duydukIanni soylediler. Daha sonra dar bir patikadan tirmanarak Israel adh bir koyliiyle kansmm ve kayinbiraderinin y8§adlgl bir kultibeye vardik. Ell adamlarm Fidel tarafmdan serbest birakilan ve ormandan glkmak icin yo! arayan diisman esirleri 01dugu gok gecmeden anlasildi. Vi1o'yla Joel'in de yardimiyla. Manals'm yaralarr da hayatmi tehlikeye dli§lirebilirdi. Ancak biraktigrrmz izler bizi ele verebi1irdi. Sinecio aramizdan ayrildi. OnUmUzdeki yolda yalmayakh. Temkinli bir sektlde ilerlerken. giinkli bize teslim olunan bu yoldaslarmuzi OlUnceye kadar savunmak bizim gorevimizdi. kisiler tarafmdan birakilrms ayak izleri. Bu yUzden. Fakat daha once ormandan bashyarak igeriye dogru yayilan bOigenin bizim oldugunu ve buralarda yabanei bir kuvvet gormemtz halinde. Bohio eoktan terkedilmis. yanlarmda sadece Fidel tarafmdan imzalanrms bir geg~ izni tasiyorlardi. Del Indio Bogazi'na dogru kisa fakat oldukea gtig bir yiirtiytl§e basladik. MakineIi tlifegimi doldurduktan sonra. ormam avucumuzun igi gibi bildigimiz iein bizi ne kadar takdir ettigini soyledi. Eski silahlaruruzla muharebede aldlgnnlz kiiciik ganimetlerin bir kismrm arkada birakmaga mecbur kalmistik. yarahlarmnzi birakamazdik. Peladero bOlgesindeki basi arkadaslarmi bulmak tizere. krsik bir sesle. gUnkli tasimakta oldugumuz yarahlar her adim attikea adeta biraz daha agtrla§lyorlard1.• 126 • • 127 • Durumumuz oldukca gligtti. fakat herseye ragmen bunu da basardik. Bu sirada.linkti Quike Escalona'nm yaralari iltihaplanmaga baslanustr. konusanlara ani bir baskm yaptim. ama eok gtigtli. diismanla en gUg kosullar altmda yapaeagmus garp1§ma nihayet gelip gatmisti. Bohio'nun bulundugu aglkhga gelince onlara sahile dogru giden yolu gosterdik. <. Carpl§maya yarahlarm bulundugu bohio'dan mtimklin oldugu kadar uzakta girebi1mek iein ilerlemege basladik. Yarahlari hamaklara yerlestirmek gok gUg 01dugu igin ilk gUn kereste kampmdan iki i§gi bize yardrmci oldular. Birdenbire karsilarma gtkmanllzm yaratb~ §a§kmltk ieinde bulunan askerlere. Bulundugumuz yer. CUnkti dli§man askerlerinin gelebilecegi yollara gok yakm olan bu bOlgede koca bir gUn oyalanmistrk. zamarnmiz genis oldugu iein evvelce konakladigmna her yere hirimizin gidip izleri temizlemesini kararlastirdrk. fakat geride birkae tavuk kalrmsti. dti§manm da aym yonde iIerlemekte oldugunu gostermekteydi. Kendinden geemek Uzere olan YRlJltbir onbasi. Diisman askerlerinin hepsi sehir gocuklanydI. Demek ki.

Ornegin. bu CIvardan en seri §ekilde ayrilmayi yerinde bulduk. Ancak tam bu esnada muazzam bir saganak basladi ve Pardos'un evine hemen ulasmarmzi onledt: eve gece bastmrken yaklasabildik. bir tiirlil kestiremiyorduk. dusman kuvvetlerinin bu koyltileri kiiqlik kuliibede yakalayip bizi bulmak tizere kilavuz olarak kullandiklaruu ve bir gUn evvelki kampirmzm yakmmdan gectiklerinl ogrendik. Tiiylerimizi diken diken eden bu haberlere inansak rm. Sinecio iki gUn sour a Manals'm tedavi edilmek lizere Santiago'ya gonderilmesini sagladi. daha sonra EI Jigue . yani blr kilometreyi tig saatte katedebilmistik.. bizim her seyden tecrit edilmemiz demekti.bohio'nun sahiplerinden yarahlarmnz icin bir kac tavuk istedikten sonra ormana dogru hareket ettik. diisman kuv vetlerinin eline dli§tliklerinden dolayi gelemiyeceklerdi. Yeni gelen bu til. agaclara tutunarak kendisini §oyle boyle stirtikleyen Almeida'yla birlikte ylirtiyordum. Feliciano admda yash bir adam. fakat bu kosullar altmda gtrisecegimiz bir carpismanm sonucunun ne olacaguu simdiden kestirmek gU. Ta§IYIcilarm omuzlari perisan olmustu. Ertesi gUn. Ormand a bu koylii kari-kocayi bekleyerek btittin gunii gecirdik.tinkU yollarr. y. Bu bakimdan tasiyicilarm her on yada onbes dakikada bir degismesi gerekiyordu. Bununla beraber bir ihanetten §liphelenerek ~u yeni bohio'yu da ertesi giin erkenden terketmeyi kararlastirdik. Tasmma SIraSI da Almeidaya gelmistl.a§ya~ahlarrrmzi tehlike bolgesinin ote yamndaki bir bohioya tasrmamiza yardim ettiler. Dort kilometrelik kisa bir uzakhgr oniki saatte alrrustik. Bekledigimiz koylli kari-koca. Geceyi bohio'nun dort duvarr arasmda gecirdik. '. irtibatmuzr saglayan Celia'mn tutuklanmasr. Tegmen Banderas. Aksam karanhginda Sinecio tiC. o glinlerde birbiriyle geIi§en haberier ahyorduk. Dalia sonralari. Her yarahyi tasimak i~in en az altiyla sekiz adama ihtiyacimiz vardi. Gercekten bir kesif koluna ~ok benzedigimiz i~in dusman askerle~i ihtarlmI~1 can kulagiyla dinlediler. Bereket versin Celia'nm tutuklandigr haberi dogru qlkmadl. Bu gonulltilerin biri. Peladero Nehrinin kiyismdaki bir latifundia'ya David admda birisi bakiyordu. bIZ de. fakat gelen giden olmadi. degildi. GUn isrrken de . o srralarda ararmzda en onemli kisi Sinecio Torres'ti. . Bu yoldas zindandan zindana gonderilirken hayahm mucizevi sekilde koruyabildi. Bu adam bizimle ~k . Nihayet Israel ormanda kestirme yol buldu. digerleri ise sonradan ihtilal ordusuna katilacak olan Banderas ve Israel Pardo admda iki kisiydi. Buna ragmen. erkenden tekrar yiirUyti§Umli- ze basladrk. yukarda da soyJedigim gibi.~ld. ihtilalcl bir ailenin en yash tiyesi olan Israel Pardo ise bug Lin ytizbasrdir..goniilluyle birlikte goztiktU. Etrafi devamh olarak ve dikkatle gozledigimiz iein kimse bizi baskma ugratamazdi. Yarahlari sag-lam dallardan sarkan bir hamak lizerinde teker teker tasiyabiliyorduk. Bununla beraber Hermes Caldero gereekten diismamn eline geemisti. inanmasak rm. bu bolgenin insanlarmi cok iyi tamyor ve bize her bakimdan yardtmei oluyordu. Ayrica diisman devriye kollarinm Hermes Caldero'yu esir aldiklarr rivayeti ortahkta dolasiyordu. yani "Granma"nm karaya qlkmasmdan tam alti ay sonra. bir digerine gore oldilrillmiisttl.arpl§masmda 61dU. Karmmizt bohio'nun yakmmdan top IadlglmlZ meyva ve sebzelerle doyurduk. Ben.• 128 • • 129 • edecegimizi hatrrlattrk. Bir habere gore Celia Sanchez hapse atilmisti.

her insandaki iyi1ik ve soylulugu geli§tirmek. BugUn ihtila1in basarrlarmi gorenler. KtigUk bir kuliibede iki domuz ve bir kopekle yasiyordu. Banderas. kimseyi ele verm edigine . Bir baska gun. Bunun i. Bize katilmadan once daglarda. 0 gunlerde bir degi§ikligin gerekliligine inanmis olmasiydr. bu ytizden etin tasmmasi biitiin geceyi aldi. hig yardim etmedi. b siki i§birligi kurdu. kida bulunmanm degerini kavramis <. atilgan. irker ve tipik bir kahyaydi. Bir defasmda bizim i~in bir inek kesmisti. Bununla beraber degi§ik1igin kendisine. Banderas tarihte yeni bir sayfanm yazilmasma kat. geride kalanlarl. Sorumiu bir ki§i olarak. lerty e urulmustur. Santiagoya gidiyordu ve ihtiyae duydugumuz §eyleri oradan g:tirebilirdi. lhtiyaclmlz alan onemli seylerin bir listesini benden ~s~cycn Davi?'l~ uzun uzun konustum. yoksa thtilal tarafmdan topraklarma elkonulan eski efendilerini mi izledigini bilmiyorum. tilal tarihi basit insanlarm samimi gay!et. her §eyden uzak. Bugtin sag kalmis olsaydI. BUtUn istedigi. Fakat bildigim kadarr. fakat ihtilal gozlerini actiktan sonra. biitun sevgisini agaglara ve tarima vermis blr koylU idi. Bizim gdrevimis. i§ disipline geldiginde asla ornek bir sava§~l sayilamazdi. onceleri dediklerimi pek iyi anlayamadi. Bunlari baslarmda Banderas bulunan ikinei grup izledi. genis fikirli.ah§kan bir koyliiydu. tam olarak bilin~li 01. ktiglik topragmi ekip bigen. Nehrin kiyismda kesilen hayvanm etlerini gidip biz alaeaktik. sa! ve samimi yoldaslardan biri olup ~lkh. tarimsal iiretim alanmda basr eeken savascrlardan birisi olacakti. Daha 0 zamanlar Sierra'da kendi kendine . yine kendisinin ekip bieecegi kendi topragrna sahip olmakti. Bu bakimdan gece vakti gitmemiz gerekiyordu. ihtilal zafere ulastiktan sonra bu allahm belasi topraktan aynhp esash birseyler yetistirmek iizere baska yerlere gitmek istedigini aeikladi.lin bir savasei sayrlamiyacagrm. Almeida yarah oldugundan adamlarmnz benim komutam altmdaydi. hakkimizda hiebir §ey soylemedigine bizi inandirmak olmustu. Bunun iizerine ona kooperatiflerden sozactim. lecek igin ~al~mak zorundadirlar. Bununla beraber Ba:ista Ordusu kendisim esir ahp bizimle olan iliskilerinden dolayi kendisine zalimce i§kence yaptIktan sonra geriye doner donmez David'in en fazia caba sarfettigi §ey..izerine gereekten degisti. davramslarim deglstirmedigi surece artik boom it.ml§b.da hatirlamakla ve onlar gibilerin daha az olduzu bir ge.• 130 • • 131 • okuma yazma ogrenerek gelecege hazn-laniyordu. makinenin verimi ~ok artrracagma inandirdim onu. Bir gUn bana kendisini terketmis olan karisiyla birlikte Santiago'da yasiyan iki oglunun resmini gosterdi. Ihtilal aynca karsihksia fedakarhklar da ister.ka. David patronuna bagh. koyliileri kli~lik goren. kendi dtmyasma . Banderas'a. miyan David'den gtinlin I§ldlgml goremiyen Bandsras~a kadar herkesi bir devrimci haline getirmektir. sadece bir sempatizan olabilecegini sdyledim. Yava§ yavas kolIektif tarimm daha iyi 01-duguna. Banderas heniiz ~ok disiplinsiz oldugundan btitUn ytikU baskalarma tasrtti.dar ~rj!:lebi1ecegini hi~bir zaman aklma getirme. David'in bugiin Kliba'da rm kaldigmi. Ilk olarak baslarmda Israel Pardo bulunan bir grubu gonderdirn.

Maceo ve Vilo ise erdi. benim komutam altmdaki vurueu kuvvetin sayisi hiebir zaman otuzun Ustiine cikmadr. ama gene de pek c.if kolunu. Btitlin hazirliklara ragmen. hareket hazirhklarma giri§tigimiz sirada saghglml biraz olsun dUzeltebilmi§tim. bize durmadan malzeme ve haber tasiyordu.inyayla temasimizi David kuruyordu. 24 Haziran'da harekete gecmemizi onledi. t~inde bulundugumuz durumda bu silahlarm hepsi. En sonunda hareket tarihi olarak 24 Hazlran'i tespit ettik. kafayi iyice bulduktan sonra 11 silahsiz acemi er getirdi kampirmza. Ihtiyar Tamayo saga sola kosusuyor.lkmadan once. Nihayet David de bUyiik bir ylikle dondi) yammiza.i§ kolunun basinda Vilo Acunarun komutasmdaki i:incUler yer alaeak.i~ijmijz 1957 Haziran'mm tamamun yarah yoldaslarumzm bakmuyla. bizim icin Meta hazineydi. eivardan geJen 4 kisiyle 2 gonilllu olmak Uzere 26 kisi bulunmaktaydr. nekahat devresindeki 5 varnh. Tabii 0 gUnlerde Pancho-Tamayo'nun paha bicilmez yardimlarmdan yoksunduk.• 133 • 18 Doni. En arkadan da Maceo He Pena'nm komutasmdakl iki manga gelecekti. sagda solda bosbogazhk etmege baslarmsti. onu benim komutamdaki kurmay heyeti izleyecekti : giinkti. BOigenin yash k6yltilerinden biri olan Tamayo bizimle daha sonra temasa gececek ve dl§ dlinyayla iliskimizi saglayacakh.. Bu silahlari onarabilecegimizi limit ediyorduk. Sinecio'nun ise zamanla ahlaki bozulmus. Bir keresinde. Bu siralarda dl§ di. yarahlar gibi. Bize yiyecek bulan. Yeterince ilacim olmadigi iein ben de. guclliklerimizi biraz olsun hafifIetiyordu. Kendisine verilen ernirleri de yerine getirmiyordu artik. Astmum da iyiee azrmsti bu siralarda. Ama bir yandan da aramizdan ayrrlanlar oldugu i(]in.ok kimse imkIiilarl zorlayarak gerilla kuvvetlerine katilmanm bir yolunu buluyordu. 0 siralarda Pena tegmen. Fidel'in kuvvetlerine katilacak kligUk takirmrmzm orgtitlenrnesine verdik. Ama savasm bitiminde Beaton kardesler tarafmdan oldiirulecektl. Boylelikle. 5 yardimcr. kuvvetlerimiz iein topladrgmuz para ile kala gekmege. Yola C. gerekli bilgileri veren David. Ancak. Sierra'da bir kocakari ilaci olan kurutulmus "clarin" vapraklanm sigara gibi icerek krizlerimi hafifletmege ~ah§lyordum. En ytiksek rtitbe. bir i§e yaramaz hale gelmistim. . Bayamo'dan katilan 10.iyi. EI Uvero saldmsmdan sonra ise yaramaz hale geldikleri icin geride brraktigumz silahlari aramakla gorevlendtrdik.. Bu yUzden biltiin geceyi onlari arayarak geeirdik. Silahsiz kimseleri ararmza almak istemiyord_. Yerimizi bilen ki:iylUler de bize sik sik yeni yoldastar getiriyordu. bazr olaylar.!!.k. acemilerle yarah- . Yiiri. ytlzbasi olan Almeida'mndi. hele 30 kalibrelik makineli tUfek. bir ke. Almeida yarah oldugu iein kurmay heyetine komuta edemiyordu. Grubumuzda.

in yol iizerinde yUkUn bir kisnuru saklayabilecegimiz bir magara aramaga koyulduk. Ertesi gtm U~ kisi ayrihp yeniden arannza iki kisi katrhnca saY. adarnlarumzdan bazilarmm morali bozulmaga baslanuatr. uyusturucu maddemiz de yoktu. Bu ad biz Sierra'dan aynlana kadar dillerden diismedi. belki de glinlerce agzlmlza hiebir §ey koymadan slirekli olarak yliriimemiz gerekecegini anlattim. diismarun yakmimizda bulundugunu. Elimin ~og aglr olusu bir yana. ayrn grubun. alan Israel Pardo'ydu. fakat adamlaruruz bana daha miitevazi olan "di§l. §imdi Kiiba Ordusu'nda binbasi olan -Evelio Saborit de aramiza katildi.l~11I: otuz bes oldu.W: anes.--ht::l_st~lanmfazla SIZ· landilar mi kufiiru basarak seslerini kisiyordum! . Chicho admda birisi kiiciik bir grup adma konusarak olimceye kadar bizimle beraber olacaklarmi sdyledi. Bu istegi kabul ettikten sonra. $imdi tam yirmi sekiz kisiydik.• 134 • • 135 • lar yUzUnden malzemenin tamamim tasunamiza imkan yoktu. Felix Mendoza'yla adamlarmm aramiza katilmalarmdan sonra otuz alti ki§i olmustuk. Ancak daha sonralari. Bunlar «§e· hirde daha yararh gorevlerde bulunmak» iizere kendllerini brrakmamizi istlyorlardr. Bunun il.sikolo. Ne val' ki. 0 kadar kararh konusmustu ki.l-. Benim biitiin gayretlerim sonuc vermediginden Joel'in belah disi savasm sonuna kadar agzmda kaldi. 11k kurbarnm bugiln bir yuzbas. kendisinin de ~ok dik ~ir kayaltktan kazasiz belasiz atlayip pacayi kurtardigtrn soyledi.i" Iinvamm vermislerdi.tezi» kll11l!. Temmuz'da Santiagoda patlak veren mUcadelede Frank'm kardesi Josue Pais He birkae yoldasmm OldUrlildUklerini duyduk. Bu eve varmadan biraz once adamlarimi bir araya topladun. Pardo elimden iyi kurtuldu sayihr. fakat yerlerine yenned geldi. j. Yiirtiyilslerimizin kisahgma ragmen. "Batista Ordus~:' samlan birligin Yoldas Lalo Sardinas tarafmdan yonetilen bir kesif kolu oldugunu ve Mendoza'nm arkadasmm da tutuklanmayip Fidel'in emrindeki kuvvetlere gotUriildUgllnU ogrendik.~aglYa inerken Benito Mora'nm evine ugradik. Onu Joel Iglesias izledi.Iklyol'dum..!l~tk~~. Adamlarmuzdan bazrlari kendi korkularmi samimiyetle itiraf edip yanmnzdan ayrildilar. -. Peladero yamaqlarma tirmamyor ve her gun pek az Ilerleyebiliyorduk. Chicho 0 kadar imanh. Benito Moraurn evinden aynhp kU!. YUrUyli§ baslaymea bu sayi tabn ki daha da azaldr. La Botella tepesinden [!. onlara tehlikeli dakikalarm yaklasmakta oldugunu. Radyo bir teror dalgasmm biitUn adayi kapladigini bildirdi. Bu arada. 26 Haziran tarihinde ilk defa dis hekimi olarak sahneye l. Benito. ~u yiizden ((p. hepimizi §-a§kmhga ugratti.n_~lk . Sierra'nm sarp kayahklari iizerindeki fakirhanesinde bizleri aglrladl.Uk bir vadide geceyi geclrmek iein karnp kurdugumuzda. Tamayo dort kisilik bir grup getirdi: aralarmda Felix Mendoza admda tUfekli biri de vardi. Aramizda bu kosullara dayanarmyacak olanlarm simdi aeikca ortaya glkmalanm istedim. Mendoza bir arkadasiyla beraber Batista Ordusunun onlari baskma ugratip 31" kadasmi tutukladigmi._ YUrUyU§lerden nefret edenler bizi zamanla terkettiler. fakat ertesi gUn tam ayrihrken aramiza iki kisi daha katildi. gerillacilari terketmek isteginde olduklarmi bildirmesi. bulundugumuz yere «OlUm deresi» adrm verdik. JoeI'in kopek disin! yerinden ancak dinamit oynatabilirdi. Gilberto Capote ve Nicolas adindaki bu adamlar eskiden Ba- . ~UnkU Chicho'yla arkadaslarmm muazzam kararhhgi ancak bu noktaya kadar siirmiistu.

bildigi yerlerden adamakilh .all§lyorduk.lin adtmlarmuzr hizlandirdik.es bize sonradan muazzam yararlari dokunan ve bolgeyle irtibatmnzt saglayan adamlarnmzdan hirrsiydi. Fakat bu dersler sirasmda ogretmenlerden birisinin sahiden kursun yakmasi iizerine kendisini bu gorevden cektik ve goz hapsine aldik. El Vizcaino. Yiirtidllk~e Sinecio'nun yasadigr. Bunun iizerine bu eski askerin ylizlinde oyte hiiziinlii bir ifade belirdi ki. Bu yol ~ok daha sert olmasma ragmen. Fakat Gilberto Capote bir siire sonra bize yeniden dondii ve Pino del Agua'da kahramanca doguw serek oldii. YUrUyU§timUz sirasmda ararmza yeni katilanlari silahlarrna ahstirmaga t. Gayemiz La Nevada'ya vardiktan sonra EI Turquino'nun kuzey yamaelarrm asarak Fidel'e kavusmakti. Kisa bir tartismadan sonra.• 136 • • 137 • tista Ordusu'nda bulunmuslar ve sonunda ozgiirliik iein earpismak lizere Sierra'ya gelmislerdi. El Turquino dagrmn eteklerindeki kU~lik bohio'sunda tek basma yasiyordu. Ispanyol asilh oldugundan EI Vizcaino adim tasiyan ve tek bastna Ya§Iyan bir koyluniin evinde gecirdik. Aristid. bunlarm Moya soyadim tasiyan iki zenci lnzr oldugunu gorduk. Bu haberlere gore. Gecenin bir ktsnum da. cok kereler dti§mana karsi dogrudan dogruya ~arpl§maktan daha tehlikeli sayilabilecek Isler basardi. Bu haberlere inamp inanmamakta da tereddiit ediyorduk. Zenci klZlara rastladrktan sonra karmmizt bUyUk bir istahla doyurduk ve dinlendik. Bayamo'dan harekat bolgemize kadar katrr kervanlanm selametle getirmek gibi. Onlara tiifegin nasil tutuldugunu. Kendisine «EI Rey del Condumio . Aristides'In bize sayilamiyaeak kadar ~ok hizmetleri dokundu. Kamp olarak kullandigrmiz Polo Torres'in La Mesa'daki evinden ayrilarak Tuto Almeida admdaki bir koyliiniin rohberliginde yola koyulduk. Arkalarmdan hayli kostugumuz bu koylUleri yakaladignmzda. Bunlari getiren Aristides Guerra'ydi. Estrada Palma bolgesinde yogun garpl§malar olmaktaydi ve Raul da fena halde yaralannusti. Fidel'e en kisa zamanda ulasabilmek i!. bizim kti~Uk kunnay heyetiyle kilavuzlarnmz. Boylelikle agrr agrr ilerlemeye devam ettik. Bu srrada transistorlu kii~ijk radyomuzdan da can srkiei haberler aldik. Gelgelelim.Oburlar sahi» lakabim takrmstik. hi~ olmazsa daha tehlikesizdi. bunu en kabi1iyetli bir aktoriin bile taklit etmesi imkansizdi. icinde bulundugumuz kosullar altinda. Bu yonde yiirlirken. daha sonra bize biitiin sava§ boyunca yardnnci olmaktan cekinmediler. Adventist tarikatma mensup olduklarr i~in 0 sirada her tiirlii siddet hareketini reddeden bu zenei kizlarr. bizi gorilr gdrmez kacmaga ~alt§an iki koyJUye rastladik. La Nevada'ya ulasmak tizere Malverde'den gecerken bu bolgede diisman kuvvetlerinin bulundugunu ogrendik. Daha sonralari bu iki eski asker ytirUylise dayanamayip Aristides'le birlikte yantmtzdan ayrildilar. geriye donup dogrudan dogruya El Turquino uzerinden gitmemize karar verdiler. Gece de yiirliytl§timlize deyam ettik. bir tasm altmdaki kiiglik bir eukurda dikkatle sakladigi Marksist kitaplardan baska da hiebir dostu yoktu. nasil bosaltilacagmi ve tlifekte kursun olmaksism nasil ates talimi yapilacagrm gosteren iki eski asker vardi ararmzda. nasil doldurulaeagrm. Bu bOlgedeki pek az insan tarafmdan bilinen Marksist militanhgrm ortaya koyarak bize hangi yolu izlememiz gerektiglni gosterdi. ~linkU boyle haberlere itimat etmememiz gerektigini tecrUbeyle ogrenmi§tik.

kendisini ele verdigi igin EI Mexicano'nun 01durdiigtinden §liphelenmi§:tik. Bu firar tertibinden. Ilerledikce bir stirgtin haline gelen. bir diisman kesif koluna baskm yapilmasi halinde kendi evinin de tehlikeye gireeeginden korkrnaktaydi. iistelik. ihtilalin lideriyle dogrudan dogruya temasa gecemiyorduk. Yoldas Hermes Leyva'nm ihbariyla haberim oldu. f)ehirlerden yeni katilanlarm isteksizlig. yamrmzdan ayrilirken kacmayi hie akhna getirmedigini. fakat bunu ispatlamak igin elimizde delil yoktu. Bu bOigedeki guajiro'lar bizi cok iyi karsiladilar. Ben yarim saat kadar sonra bunu duyunca derhal peslerine dustum.Uk bir gerilla kuvveti kurmaga tesebbus ettigini. biitiin ecdadi iizerine yemin ederek. boylece istese de istemese de gerillaci olmustu. Ben §imdi bUytik §evkle gall§tIglm yeni meslegim sayesinde. aramtza yeni katilanlardan Cuervo Remington tiifegiyJe nobet tutarken. Nobet yerine vardigunda ikisinin de firar etmis olduklarmi gordiim. El Mexicano bir ihtilalci olarak bizi terketmiyecegine. Bugiin bu adam. Yoldas Lalo Sardinas'm yakmlarda bir yerde pusuda bekledigini soyledi. Orada. Bu olayi izleyen EI Hombrito'daki garpl§mada tek kaybmuz Hermes oldugundan. Palma Mocha'yla EI Infierno'nun daha alisik oldugumuz b5lgelerine dogru hareket ettik. Bu ki:iylti. hepimiz. yolumuzu tam olarak bilmiyorduk. hayalimizde ve guajiro'larm hikayelerinde dey gibi bUyUyen dusmanlarla sarih idik. Kisa fakat zorlu ylirliyli§lerden sonra Las Cuevas yakmlarmda. ihtilale ihanet etmis bir alcak olarak Miami'de yasamaktadir. Sineeio Torres elinde baska bir tiifek oldugu halde nobet yerine gitmis. bu ise dlipedUz bir e§kiyahkti. Bu sorunu gorli§mek iein bir topIanti tertipledim. EI Turquino'nun bah yamacmda Palma Mocha bolgesine ulastik. Silahlarrrmz eksikti. ToplantIda El Mexicano.in OldUrmekti. bOlge koyliilerinden Emilio Carrera. Sonradan ihtilale neden katilmak zorunlulugunu duydugunu anlatti. Dinlenmck iein mola verdigimiz bir srrada. Fidel'in alaymdan ayrilrms olan Lalo Sardinas'm komutasmdaki takimla karsrlastik. kimseyi firara te§vik etmiyecegine scz verdi ve aranuzda kaldi. bizim kiictik kuvvetimizde devamh olarak moral bozuklugu yaratiyordu. Hermes'le Joel Iglesias kardes cocuklariydilar. kaeaklann yanmda aglr silahlarm bulundugunu. 16 Haziranda. Bandreas'la Pardo. bizim gok hareketsiz 01dugumuzu soyledi. ~iinkti Sinecio'ya hi~ giivenim kalmadigr gibi bu tiifekler 0 sira larda bizim icin bUytik deger tasiyordu. yani «di§gi» olarak keyliilerle dogrudan dogruya temas kurabiliyordum. Lalo'ya 0 eivarda Sanchez Mosquera komutasmdaki diisman kuv- . Bir defasmda baskma ugraymea bir Adami oldiirmek zorunda kalmis. Ama gereek niyeti. Bu bolgelere 15 Haziran'da vardik. Bu arada «EI Mexicano» admda birisi bir firar hareketi dtizenledi.in klic. bizi ele verenleri ya- kalayip oldiirmek ic. Kuvvetlerimizin moralini yerinde tutabilmek eok gli~tti. Hermes'i. fakat ikisine de rasthyamadIlar. Lalo baslangicta bize sehirden ihtiyaermiz olan malzemeleri getiren bir tiiceardr. bizi ele verenleri paralarr ic. Karrurnizr doyurup gliclimtizli yeniden kazandrktan sonra. ve Sierra'da karsilasilan binbir giigIiige hie ahsrk olmamalarr.• 138 • • 139 • uzaklasiyorduk. Buolaydan sonra. kendilerininse sadece birer tabanea tasidrklarnn akillarmdan ~lkarmlyarak Sinecio'yla Cuervo'nun pesine diistiiler.. fakat koylti ki§iligini de hAl! muhafaza etmek isteyen Sinecio igin bu durum ~ok azap vericiydi. zira.

Disiplinli.. gidiyordu. lnsan baktikqa. .emberden sryrrldignu ogrendik. Geeeleri korkusuzca yUksek sesle konusabiliyor. Yammiz. ne akrlhydi ve ne de etrafrm doyuracak bir etkenligi vardi. ve silahla miieehhez. kalbimizi sevgiyle doldurmus. Sierra'daki harekatta artik nitelik bakmnndan bir degisim ortaya glkml§tr.• 140 • vetlerinin onciisiinu bekleme talimati verilmisti. Artrk her an hersey icin tedbir almak gerekli degildi. Kardesinin faziletlerinden bir tekine dahi sahip de gil- . Diismam gevirecek ve yoketme tehdidi altmda gekilmege zorliyaeak kadar gUf:lenmi§tik. I1linkU kuvvetleriyle birlikte Sierra labirentine her girisinde koyliileri insafsizca soyuyorduo 19 Sessiz ve Derinden lkiyiize yakm bir gerilla kuvveti. en kanhsi.evrilmek tehlikesiyle karsi karsiya kaldigi halde EI Turquino'yu luzh yUriiyli§le asip dagin ote yamna varmak suretiyle c. gereekte Batista kuvvetlerinin c. Fakat diisman subaylarmm en inateisi.i§ttik. QUnkti birkac gun once. 1957 yilmda basit bir tegmen iken ertesi yilm Haziran aymdaki genel dtlsman saldmsmdan sonra albayhga yiikseltilen Sanchez Mosquera'ydi. costurmustu. koyliilerle daha yakm iliskiler kurma hakki verilmisti bizlere. Mesleginde l10k cabuk ve parlak bir sekilde yiikselmis olan Mosquera. Eddie Chibas.ekiImekteold uklarmi gost erdiginden zerre kadar §Uphemiz yoktu. aymzamanda kendi kesesini doldurmayi da ihmal etmemisti .. Daha once soziinii ettigim Sierra'daki niteliksel degisimin simdilerde daha bir farkma variyor insan. o siralar Adamn «prima donnalari» Felipe Pazos ve Raul Chibas adh iki kardesti. Bazisr yeni. TUm aykm yaradihstaydilar. Fidel'in adamlari tarafmdan c. Diisman kuvvetlerinin bize yakmhgmi zaten biliyorduk. daha bakasi geliyor. Kardesi bu sembolUn kanatlari altmda gecinip. ki§iligiyle kendini Ulkede sembol yapnus bir insandi. doyamiyor. morali daha yliksek. Ne zekiydi. yoremiz buram buram ozgiirlUk kokuyordu. Dusman bunu 110k iyi anlamis oldugundan Sierra'ya ancak tek tiik saldmlarda bulunuyordu. en saldirgam.. Gorlinii§te diisman kuvvetlerinin bize karsi ytirUttUkleri devamh saldmnm delilleri gibi goziiken bu i§aretlerin. Eski yoldaslarm gosterdigi steak ilgi. hamaklarrmizda 0 yandan bu yana sere serpe donebiliyorduk. bir bohio'ya yaklasirken dusman askerlerinin birgiin oncesine kadar isgal ettikleri siperleri gormi. TUm bunlardan da onemlisi Sierra'daki koylere gidip.. Dikkafah Sanchez Mosquera 'nm Palma Mocha nehri bolgesine yeniden girdigini.

!UnUlebilir mi? t§te Felipe Pazos bu dU§uniilmesi imU. Felipe Pazos kardesinden ~ok ayri bir ki§ilige sahip. buylik bir cambazhkla basardi ve Batista'nm hUklimet darbesinden sonra Milli Bankanm mUdUrli. Qok az konusuyordu ve bir an once Sierra'yi terketmek istiyordu. Fakat her ne olursa oIsun. Buna ragmen Fidel.» Bu temel ilkenin ardmdan birtakrm teklifler siralamyordu: "Ortak mlicadele icin devrimci bir sivil hUkUmetin kurulmasi. bir ara._t • r . 0 kiiciieirk Makyevel zekasma gore. kendiliginden olacak boyle bir yanR$mayt da asia kabul etmeyeeegi belirtiliyordu." "Geeici HUkUmete baskanhk etmek mere birisinin tayin olunmasi. her§€ye burnunu sokmaz karakteriydi.igtlnden basmda bir namus halesi olarak ayrildi. Ve biiyUk bir kiistahhkla. hicbir askeri cuntanm Cumhuriyetin geciei hlikUmeti olarak kabul edilmeyeeegini» de ozellikle acikhyordu. ve devrimci guelerl i~ine alan geni!7bir devrimci cephenin yaratJbnasl. onu tilkede bir namus timsali yapmaya yetmis de artmisti bile. davramslarmda hicbir zaman aeik ve samimi degildi. Bir bakrma dogrudur da bu. Fakat ortak cephe orduya birttinliigtinU koruiaca~ konusunda tam bir teminat veriyordu.linden ba§:ka bir ise kam}may~ liIkerun ta!an '. Belki de daha sonralari boyle diisiinmeye basladi.• 142 • • 143 • di. Se~imler bir yll sonra yapilaeakti. Az soma ayrmtdanyla Uzerinde duracagumz ortak bildiriye arkasim yasJayarak. linlti bir iktisatciydi.) tiim hileye. Fakat bu 6riimcek kafah. bunlara karsi kayitsiz kalan bir ihtilalci dib. Boyle bir kapkae doneminde lekelenmeden kalabilmek oldukca gii~ bir §ey diye diisiinebilir insan.{~lt~ ~mci olarak kalan bir mirokrat i9in. zekasiyla ve bUyUk bir iktisatcmm allah vergisi kabiliyetleriyle. sivil kurumlari. Bu yoldan da Cumhuriyetin geeici cumhurbaskam olmayi tasarhyordu. Kendi i:. duygusuz iki adam ortahkta ayaga dolastigi siirece.I J yaset dl~l tutmakti.itUn siyasi suclulara ozgiir- (\I /l. Yani §erefiyIe. bildiriyi «ok daha sert hale getirmek iein Qall§bgml. Gecici hukiimetin basma getirilecek olan Prio.nslz i§i. halki bir ayaklanmaya c.\ . ~Jman karar.dildigi bir s'!!jhJ. ge~ eer akee yonetimin ~a11P ~lrpmaya dayandigi bir kadroda.-dogrudur tabii! Faiat yasamis oldugu donem icinde. orduyu ai. Sierra'ya geIip Harekahn basma geemek istedi. Kliba'nm i~i§lerini ilgilendiren miizakerelerde yardima ~agIrmayacagi.'1 k. o siralar oturup ilri ~ift laf etmeye bile zaman ayirannyorduk. etliye slitlUye kansmaz. hurdaya bulasmak oldugu.agmnak oldukca cetin i§ti.' _'. BiIdiri «Ne bieimde olursa olsun. Gegici hUktimetin bagh kalmak zorunda oldugu programa gore sivil yada askeri bi.'.1. daha once karar altma almmis ilkelerden asla taviz verilemiyecegini a~lk~a belirtmek istedigini soyledi. hele. memleketin k-aderini elinde tutacak tek insandi o. yapilan rezaletleri hergUn lanetlemeyen. hele bir Milli Bankamn Genel MUdUrUolarak hazineden bir kurus dahi ~almaml§ olmasi. Ortodoks Partisinin bayagi SQzli edilen bir adam] olmasmm nedeni. kendi- sini 26 Temmuz Hareketinin Miami'deki temsileisi olarak tayin etti. boylece kendisine her bakimdan sadik ve yararh bir Cumhurbaskanma sahip olacaktt." Bildiride ayrica bu Devrimci Cephenin baska bir Ulkeyi.."':'1 eli. Harekete ihanet etmek fikri belki de daha 0 zamanlar kafasmda yer almaya baslamrstr. Temel ilke olarak bildiri ozellikle §U onemli hususlar iizerinde duruyordu: «TUm muhaletet partllerini. Devlet sektoriinde gorev almamn (0 siralarda Prio Socarras Hliklimeti iktidardaydr.

Karaborsamn kokli kurutulacak.du: gunu. bildiri gene gerekli ve ilerici olmasi bakimmdan isimize geliyordu. tam amen tarafsiz ve diiriist secimlerin ytiriittilmesini saglamak bakirrundan.lhtilal?Lgeli~imi.. ~utiin kamu topraklan dagrtilacak ve lizerinde ekim yaptJklan topraklar ister devlete. once mahalIi idarelere damsrldrktan sonra gecici belediye baskanIan tayin edilecek. topraga yerlesmis olanlarm bagnnslZ ureticilere donlif}limil iein bir toprak reformu uygulanacak. Bunlara ayrica iki onemli madde daha eklenmisti: KUba halkmm ozgurluk ~agl'lSl etrafmda birleseceklerini bUtUn dUnyaya gostermek uzere. yada herhangi baska bir yerde temsil ohmablliris. Fakat 0 gli~ nun sartlari gozontinde tutulursa.irmeksizin Cumhuriyetin geciei hiilriimetinin basina getirilmesi.-~~~ili~tlel'iyle. BugUn KUba'da bu gorevi ~erine ~e~i~e~ bilecek yeterince insan vardir. yurtta§larm topluma ve kendi tilkelerine karst olan gorevleriyle haklarmm i:inemini belirtecek bir egitim progranuyla. sosyal butun haklar anayasa ile korunacak. okuma yazma i:igretecek y?gun bir kampanya hemen yiirilliige konulaeak. Biz Havana'da. bizi rahatsiz edici tabu viz baglarim koparmarmza ve halka gereek ylizlerinin ne oldugunu gostermemize yardim ettiler. yeni i§ alanlarr a~dae~k.'. kirali toprakta ekim yapanlann. istedigimiz gibi 01madiysa da. Meksika'da.·k~~J!r:. diisrnanlarmuz bildiride tistli kapah bir sekilde varilananlasmayi Sierra'mn yetkisini tammamak suretiyle ihlal ettiler ve geleeegin ihtilal hiikiimetini. devlet orgUtierinin verimini artiracak tedbirler ahnacak. hi<.hirimizi doyuracak nitelikte degildi. Ashnda bildiride varilrms gibi gozllken anlasma. tarafsiz. . siyasi oimayan kurumlarca seeileeek. Bununla beraber burada belirtelim ki. ancak bir tek adamm bulun. sendikalarda hlir sccimlere gidilecek. «TUm kamu topraklarmm dagitrlmasmi saghyacak bir toprak reform un un ana hatlarmm belirtilmesini» Diario de Ia Marina bile destekleyebilirdi. kalbinde btl gi:irev iein yeterli sayrda degil. emrivakiler karsismda brraktilar. idareciler yetistirmek lizere kurs programlan hazarlanacak. aynca bu ~agnYl sembollestirecek bir KUba'hnm vakit gei_. Bildiride one sliriilen hususlarm bir kismi ihtilal hiikiimeti tarafmdan ilk tasarlandigi sekilde yul'Urllige konulmadi.) Ikinci madde ise suydu: Ge~ici baskan partiler Iistii kalacak. Kuba parasmm degerini korumak iizere saglam bir mali politika benimsenecek ve bi:iylelikle milli kredi uretim alamna kaydmlacak sanayilesme luzlandmlacak.. okurna yazma biImeyenlere. dti§maiiiar'-. (Tabii ki. tarim reformunun daha aeik seeik ortaya konulmasi konusunda israr ettiyse de bu iki ilkel insanm artik taslasrms kafalarmi etkilemek hemen hemen imkansizdt. bu bildiriyi imzalayanlardan Felipe Pazos. Bildirinin incisi ise «eski sahiplere tazminat odenerek» deyimiydi. bireysel. ister kisilere ait 01sun eski sahiplerine tazminat i:idenerek yaricilarm. onun da kendisi oldugunu biliyordu.» Fidel bildirinin hazrrlanmasi srrasmda.1lp@E~ra kaldmhr rafa konurdu. biitiin sanayi kuruluslariyla. diirilst. temiz ve liderlik yoteneklerine sahip. sendikalarda demokratik ilkeler yurilrlUge konulaeak.• 144 • • 145 • Iiikleri verilecek radyo ve basm il.3ng~liyece@ 'yer. 6zti ne o!Ersa Q1sun. Bildiride ayrica su husus da ozellikle belirtilmisti: «Biittin bunlarr tartssmak uzere Sierra'ya kadar gelmek gerekJi degildir. 1§ oraya kadar bile varmadan.in haberlesrne ozglirltigu mutlak teminat nltma almacak.

blitiin vatandaslarm kalblnde yer etmistir. Bu aleaklar kornpradorlar araclhgl He Kuzeyli efendilerine baglanan emperyalizmi KUba'da muhafaza etmek istiyorlardi. GeriUa ordusunun mutlak glivenine sahip liderimizin cabuk harekete ge«i§i bu dolabm daha da gelismesini onledi ve birkac ay sonra anlasmanm sonuclarr Miami'de belli olunea. Chibas Batista polisi tarafmdan baskma ugratildi ve biraz oksandiktan sonra kapagi yakm arkadasi ile beraber Amerika Birlesik Devletlerine ath. Bu yenilgi tizerine. 0 gUnlerde benim komuta edecegim yeni bir birlik kuruldu. Kiiba'nm ozgtirlUgti adma Sierra Maestra'ya geleeek. Satilrmslar oynadiklari oyunu ~ok iyi hesaplarmslardi. kavrayamadlklan bir tek gereek vardi: siyasi manevra. bildi ride aeikladigrrmz program arasmda bliylik farklar oldugunu biliyorduk. Benim komutam altmdaki kuvvetiere «malt miilkii elinden ahnnus koyIiiler» adi verilmisti.icinde. dirsman felee ugradi. belirli bir siire de olsa. Birinci takim aym zamanda onclilere liderlik eden ve mtifrezenin komutam olan Lalo Sardinas'm komutasmdaydi. dayanmak zorunda oldugumuzu biliyorduk. Btitiin bu tavizlerden bir tek f. gerillacilarm basiyla ortak bir bildiri yaymlayacaklar ve ondan sonra diledikleri gibi at oynabnak iizere Miamiye gideceklerdi.• 146 • • 147 • Yapmayi dtisunduklerimizle. Artik bu alcaklarm niyeti acikca belli olmustu.i Sie:rra'da nassl odememiz gerektigini eok iyi blhnekteylz. Birligimde ti« takun bulunmaktaydl. Kendimi ihtilalle sarmas dolas hissedecek ve adamlarimm her tUrlU ovgUye ve terfiye hak kazandik- . Bildirinin tarihi 12 Temmuz 1957 idi ve gazetelerde yaymlanmrsn. Caracas antl~masl adi a1tmda yeni bir tuzagm hazrrhklarrna giristiler. Bildirinin olumlu olan yanlari da yok degildi: Sierra Maestra'yi on plana ahyor ve §oyle diyordu: «Sierra konusunda HUkfunetin yaptJgl menfi propagandaya kimse aldaamamahdn-.. Herseyi iyice diistintlp tasmrmslardi ama. ve gliven. Ramiro Valdes ylizba§llIga ytikseltildi ve kendi taknmyla benim komuta ettigim kuvvetlere verildi. Bizim iein bu bildiri a1makta 01dugumuz yol iizerinde kli~iik bir moladan baska bir§ey degildi. istibdat ordusunu savas alanmda yenilgiye ugratmak olan temel gorevtmize devam edecektik. Hatta boyle bir program. deg1§ik siIahlar tasryan yetrnis kisiydik. Sierra Maestra'da istediklerimizi yapmak imkansizdi.» Esasmda bunu sadece Fidel biliyordu. Baska bir takima komuta eden Ciro Redondo da yiizbasi olmustu. Degi§ik kiyafetlsr. T~raflardan biri kendileriydi. Diisman kurnaz numarayi yutturamaymca taktigini degistirmek zorunda kaldi. Sierra Maestra ~ok· tan beri ozgtirliigtin yllulmaz bir kalesi olup. Birkae gece sonra bu iftihar yerini biiylik bir gurura birakaoakti. Bu arada baska terfiler de oldu. taraflarm giictine bagh olarak gelisi~. Oteki ikisi Sierra Maestra'daki mticadelenin gelisimini seyirci olarak izleyecek gli~te dahi degillerdi ve zaten krsa bir sure sonra daglardan ayrildilar. gtinkii uzun euredir askeri gtictimtizii ve halkm Fidel'e duydugu gUveni kendi asagrhk amaclarma alet etmek isteyen dostlara. KUba oligarsisinin en namh i. bizi bdliiciiliik ve kendi irademizi keyfi olarak Sierra'dan uygulamaga «all§makla sucladilar. Artik yiizbasrydun. Adamlanmm herbirisiyle ayn ayri iftihar ediyordum.iyelerinden bir grup. oteki ise silahh Kiiba halki. bizim cabalanmiZl bir dereeeye kadar da simrhyordu. Biz gerillacilar.ey ogrenmi§tik. Halkm bize gosterdigi inan.

~. Eu birlik daha sonra Dorduncu Birlik adim gecmis ve polis aralarmda Faustino Perez'in de bualacakti. bugtin thtilal «Carlos-a (Frank Pais'in takma adi) tebriklerimizi Ordusu Genel Kurmay Baskam olan Doktor Sergio ve en iyi duygularlmlzl bildiren bir mektup yazdik. Celia tarafmdan vsrilrnisti. beni hareketlerimde larmi gosterebilmek iein yerimde duramaz olacakum. Bilindigi Gerillacilar Santiago'da kendUeri ic:. Kendi basnmza hirseyler yapabilecegimizi ispatlayabilmek ic. RUtbe i§aretim olan kUc:. Fakat maalesef bu aleaklarm alc.~ yordu.serbest birakrmstr.lan olan malzemeleri karst olmus.in. onlara ihtiyac:.Sira bana geldiginde Fidel sadece «Blnbasi yaz!» diye emir verdi ·B?IYI. gelecek iein planlar yapmaya koyulduk. del Valley'le tamstik. dimlar iizerine genislemekte ve biiylimekte olan gerilla yanm en gururlu insanlarmdan bid gibi hissediyorkuvvetlerini miimkiin oldugu kadar Sierra Maestra dum kendimi. fakat sehir barekatmm israri karsrsmgonderen ve Uzerlerindeki yUkU kismen hafifleten seda fikrini degistirmek zorunda kalrmsti.Uk yildiz Manetrafmda toplamaya cahsnk. me gi:iz kulak olmam sartiyla.in. ~linkli bizim bulundugumuz bolgeden coktan ayrilrrustr.inkahramangibi Fidel kuvvetlerimizin bdliinmesine basmdan beri ca dogii§en. Garip. ~. Sergio 0 gtinlerde bizim kuvMektup. vetlerimizin yeni doktoru olarak gi:ireve baslarmstr ve Sierra'da imkanlarm elverdigi kadar yararh 01rinin yazt yazmakla baslari pek hos degildi ve ayrica maya cahsiyordu. gerilla ordusunda okuma yazma bilen biitiin subaylar tarafmdan imzalandr. Son top Iantmnzda . beklenmedik bir anda G en a \ rimiz bireok aksiliklerle karsilasnnslardi.htan uzakla§ml§tIk. Fidel'in gorusiinim ne kadar 'oldugunu pek natn-layamadigim bir koylii Kullibesinyerinde oldugunu aeikea ortaya koyuyordu. artik iyiden iyiye kararg8. Eu olayde hazirladrlar.) Mektup yazIllrken iki siitun birakil. Biri imza.agl. §olensiz. mek iein eIimizden gelen herseyi yapmarruz gerekirmsti. Bir yandan da yaklasmakta olan 26 Temmuz gUnlinii kutlam hazrrltklarr yaplyorduk. YUrlimekte oldugumuz El Hombrito bi:ilgesinde. Daha once ovahk bolgede ~arpl§an yoldaslaMiranda Ieee torensiz. lundugu bircok yigit Iideri hapse tikmistr. . kendi- I I . zanillo'dan ismarfadiklari bir kol saati ile birlikte bana. Binbasi olarak ilk gorevim Sanchez Mosquera'Yl kuvvetlerimle ku§atmakh. gerilla gticlimUzUn bUyUk bir kisrm bu gibi yoldaslarVarrmiz yogumuzla varoldugurnuzu gosterebildan kurulmuatu.. simdi hangisi rm polisin eline gecmesi. En silahlahirli karde§lerine yazdiklart mektubu. anlasilmaz bir kibirlilikle. oteki rlitbe ic:. (Sierra koyliile..• 148 • • 149 • !. Fidel. canavar adamla karsilasmak mUmkiin olmadi.eker Fabrikasmm bulundugu bolgede acilacak yeni Ordusu Ikinci Birlik Komutanl Binbasi Guevara 01bir cephe iein saklanmis olan silahlar polisin eline dum.

gercekten cok perisan halimizde bizim iein eok degerli olan 22 kaIibrelik tUfekle ka!.ZIyaymladi.tlgml ogrendik. hem de manevi giiciinli gerektiginde ~ok kisa zamanda toparlayabilen Israel'e benim yanunda ozel i§lemlerde bulunma gorevi verildi.arpl§mada oldligUnden kendisini bir daha goremedik. komutanlari secmemiz ve bir Kurmay beyeti teskil etmemiz gerekiyordu. Bn gibi olaylarm hepsinde oldugu gibi. Bu yazida aralarmda Fidel Castro'yla Celia Sanchez'in de bulundugu biit~n. insan yeni yeni sorunlarm daha iyi farkma variyor. Baskrn'm bize sagladl~ tistiinliige giivenerek tek bir saldmyla.• 151 • 20 Bueycito Soldirisl l~basa diisiince. ihtilalcilerin dagdan indikleri anlatrlmaktaydi.lkacakttr. Bohemia dergisi. sansiire ugramamis olan birinci baskrsmda. Fazla kursun harcamadan atis talimi yaptik ve hem cok eski. Adamlarmnzm bir kisnnndaki disiplin yetersizligi goz oniine almirsa bunun hie de kolay bir is olmayacagi hernen ortaya !_. yrkilmasim anlatan bir y8. kat! bir disiplini tartismasiz uygulamarmz. Elimizdeki imkanlara kiyasla oldukca ciiretli sayilacak bir plan hazrrlamaya basladik. Araziyi I. fakat 27 Temmuz tarihinde Raul Castro tarafmdan yonetilen bizden ayri ikiyUz kisilik bir grubun Estrada Palma'ya saldirdrklarrm radyoda verilen resmi rapordan ogrendik. karargahi ele geelrebilecektik. hem maddi. Bir sabah adamlarurnzdan birinin . bu arada eski kislalarm yakihp. Bundan sonra girecegimiz bUtUn carpismalarda basarih olabilmek iein. Arkasmdan iki ki§i gonderdik.ok iyi tamdigmdan. Kendisinden bir cevap alamadik. sonra yakmdaki Yara ve Veguitas koylerindeki dtisman garnizonlaruu ele geeirecek ve aym yoldan daga donecektik. Bu plana gore once gece vakti Estrada Palma'ya saldiraeak. Bu gibi islemlerle kiicuk gerilla kuvvetimizi belirli bir diizene sokmaya cahsiyorduk. Ararmzdaki adi «EI Chino Wong» olan kacak. oncii grubundan olup. gerillacilar tarafmdan Estrada Palmadaki hasarlarr. Fakat Israel Pardo'yla Banderas elleri bos geri doniince umudumuz iyice kmldi. Gereekte saldm ikiyilz kisiden eok . cok sevdigimiz yoldasimiz Tegmen Maceo !. daha az bir grupla yapilrms ve 0 giinlerde yiizbasi . Bu arada aramizdan bazilari terfi ettirildiler: Raul Castro Mercader'le William Rodriguez Tegmenlige yiikseltildiler. ihtimal Sierra'nm eteklerinde bulunan kendi koyiine gitmisti. Miifrezelerin kurulmasmdan hemen sonra Santiago'ya gorevli olarak giden.. Kisa bir mektupla durumu Fidel'e bildirdik ve plant onaylayip onaylamadigtm sorduk.yi durumda olduklarmi tesbit ettik.. UI.. hem de eok yrpranmis Madzen otomatik tiifeginden baska bUtUn silahlaruruzm i. gercekle masal birbirine karisnns ve gazeteciler bunlari birbirinden ayrramarmslardi.

ona ihanet edemiyeeegini soylemis ve geriye donen yoldasim kendisiyle birlikte kacip bir daha gerillacdara donmemek icin kandirmaya gah§ml§. Bunda bilincli olmayislaruun etkisi bUyliktii. Bu bakirndan 6li. Belki de ihtiJalden I. Bir bllkima Estrada Palma saldmsi bosa gitmis sayihrdr. Bunlarm birinde bir eglenti vardi. Casillas'in her Pazar glinli bu civarlara geldigini soyledi. Yalmz su kadarmi s6yliyelim ki. Uzun siire ylirUdUkten sonra bir sira evin yanmdan gectik.. Onun da bir yavuklusu vardi. konusmadan gel. 31 Temmuz gecesi saldmya geemeye karar verdik. Minas ve Bueycito'ya saldirmak niyetinde oldugumuzu anlattIk. Armando. 30 Temmuz'da Lalo Sardinas Madencilik B61gesinde tliccarhk yapan Armando Oliver admda eski bir arkadasi ile iliski kurdu. Bize kamyon. Maestra'nm tepesine varmarmz iki saat siirdti. Her- . Maestra'ya dogru yiiriiyiise devam ederken..<ok bu olUye karst ki§isel duygularla bagliydilar. Bu haberi ahr almaz derhal harekete gel. §imdi aradan §u kadar zaman gectikten sonra bu ihaneti isleyen adamm ismini acrklamak yersiz. srrlarrrmzr aciklamak elbette tehlikeliydi. Ertesi giln 6gleden sonra saat ikide yiirtiyti§e basladik.r cezanm nedenlerini bir bir iacrkladim. fakat ikna edemeyince. Adamlarmnzdan bir kismi heniiz Ollimle karst karsrya gelmernislerdi. 26 Temmuzdan sonra etraftaki baska kislalara saldirmaya ve bu arada koyliiler arasmda ihtilal ruhunu canh ve dipdiri tutmaya karar verdik.iyli bir ibret olsun diye kullandik. Artik cok iyi bildigimiz yerlerden geciyorduk. California bclgesi yakinlarmda bu adam Jorge Abich'le bulustuk. Heniiz tam anlamiyla dlizenli bir birlik olamadigirmzdan. yeni kagagl oldiirmek zorunda kalmis. lath: Kaeaklari ararken.• 152 • • 153 • olan Guillermo Garcia tarafmdan yonetilmisti. Bunun ne anlama ge1digini ifade ettim. kilavuz ve Bueyeito yoluyla Manzanillo . Clinkti kendi mevzilerine glivenmiyen ve 26 Temmuzda mutlak bir saldm bekliyen Barreras saldrridan cok kisa bir sUre once Estrada Palma'dan ayrilmisti.Bayamo yolunu baglayan kopriileri ucuracak bir mayirn bulma gorevini Armando Oliver iizerine almzstr. San Lorenzo yakmlarmda uyuyan bir adamimiz diisman tarafmdan esir almdi. kacaklanrmsm ardmdan gonderdigimiz iki kisiden birisi La Jeringa yakinlarmda bize yetlsti ve §unlan an.tik. Bunun lizerine gorevine sadik yoldas. N6bet yerini terketmeye curet etmis adamm cesedi oniinden birer birer hil. Fakat Lalo Sardinas bu yoldaslari tamyor ve onlara giiveniyordu. DU§~ mania yliz ytize bir cansmaya girilmemisti. Baskalarma planlarmuzi ele verip. bulundugumuz bolgenin fakir ve gene koylulerinden birisiydi. Bu saldmYl izleyen glinlerde dusman askerleri bizi adim adim takibe basladilar. Evinden barkmdan uzak askerlerin kaenulmaz adetlerinden biri bulunduklan bolgelerde hemen kendilerine bir yavuklu edinmektir.ah§'ffil§. oteki adam gercekte kendisinin «EI Chino Wong» un sarnimi bir arkadasi 01dugunu. Tabii ki buralara geldigimiz anlasilmadan bir saldmya gecmeyi ve sansnmz yaver giderse Casillas'i da diri diri ele geeirmeyi tercih ediyorduk. arkadasmi once bu niyetinden vazgecirmeye t.<tik.ok gil!.iklerimizi brraktrk ve sakladik. <. Tepede arazi techizatirmsdan baska biitiin yi. Olanlan bir defa da ben anlattrm. Kacmanm ve hele ihtilale ihanet etmenin oltim oldugunu ve bu a. Yoldasm anlattrklarmdan sonra biitiin arkadaslarmu bu olaym oldugu bolgeye bakan bir tepe iizerinde topladim. sartlar altmdaydik.g.

Evin icinden jandarmanm telasmdan devirdigi iskemlelerin. Diisman kuvvetlerini tutmak amaciyla Bueycito'yu ana yola baglayan kopriiyii ucurmak iizere William gonderilmisti. Bundan sonra daha da srk adimlarla yolumuza devam ettik. Armando Ollver'in gonderdigi iki kamyonumuz daha vardi. Qlinkli adamlarmuz araziyi hemen hemen hie tammtyorlardr ve araziyi tanunayan bir birlik iein bu hareket gercekten oldukca gUg bir hareketti. Ote yandan jandarma da bagirarak arkadaslarma haber veremiyecekti.giri§te diisman karakollari Sierra' dan gelen herseyi durdurup kont1'01 ediyorlardi. Bir slire sonra bize kullanmarmz icin bir kamyonet veren yoldas Santiesteban'm evine vardik. mangasi birakarak. adami gorlir gormez «Dur! Kim val' orada» diye bagirdun. 9iinkli 0 giinlerde Sierra Maestra'da telefon yada herhangi bir haberlesme olanagi yoktu. Diismana bizi gammazlamak isteyen birisinin de bizden once oraya varabilmesi igin kosmasi gerekiyordu. Adam beni diisman askerlerinden birisi sanarak kendisini «jandarma» olarak tamtti. bir anlasmanm oldugunu samyordum. Ciro kurmay heyeti- nin makinah tlifegiyle onden saldirmaya hazir olacak ve Armando Oliver herseyden habersizmis gibi bir otomobille gelecek ve arabanin farlarmi muhafizlara ~evirdikten sonra yakip sondiirecekti. QlinkU bazan Bueycito'ya . Plarnrmz basit fakat oldukca iddiahydi. Ciro'yla takimi da U~Uncli kamyondaydi. Tuhaf bir seziyle jandarmayla aramda sozaiiz. Bekledlgimia otomobil hig gelmedi ve adamlanmizi tam mevzie yerlestirirken bazi kopekler havlamaya basladilar. Tlifegimi ona yoneltince kosarak tekrar eve girdi ve kapiyi kapadi. Minas'ta diismam biraz gevsek bulduk. Bugun ihtilal ordusunda bir binbasi alan Tegmen Vila Acuna'nm komutasmda bir arte. Ramiro'yla takimi binayi kusatacaklar. Koyiin girisinde bir komiir kamyonunu durdurduk ve adamlarnmzdan birisiyle birlikte diismen muhafrzlarmm nobet tutup tutmadiklariru ogrenmeye gonderdik. Fakat ortahkta kimsenin olmadigun. lste tam bu esnada da Ramiro'nun adarnlari onlerine geleni esir alarak kislayi ele geeireceklerdi. kendilerini sorumIu tutacagumzr aglkga belirttik. Lalo Sardinas kislaya bati yonimden saldiracak. Ayrica kullibelerinde uyuyan butiin nobetcilerin esir ahnmasi igin de bazi tedbirler almarmz gerekiyordu. masalarm ve kirilan camlarm sesi geliyordu. ben ikincisinde. biitiin nobeteilerin rmsil rmsil uyuduklanm ogrendik. Amactmiz kislayi ele gecirrnek oldugundan benim ates etmeme imkan yoktu. Boylece biitiin adamlarmuz kamyonlara blndirilmis olarak (LaIo Sardinas ilk kamyonda. Yaptigimiz bu plan gerceklesernedi. evlerden birinden bir adam ciktr. Ramiro kendi takimmm bir kismmi geceleyin kaybetti ve bulunmasi gereken yere get.l geldi. Ben koyiin ana caddesinden ilerlerken. Ashnda konustugumuz koylulerin dusmanla hemen bir temas kurmalarma pek imkan yoktu.) Minas koyime ti~ saatten az bir zamanda vardik. Daha dikkatli ve tedbirli yUrlimeye devam . adamlarirruzm geri kalan krsmiyla Bueycito varoslarma dogru hareket ettik. Bu bakimdan bizim iein en onemli i§ Bueycito'ya dogru kimsenin yerinden kimildamamasrm sagiamakh. Sonradan Pino del Agua'da olen Tegmen Noda'mn takimi biz at€§ etmeye baslayincaya kadar yol Uzerindeki biittin araclari ahkoyaeaktr. Bu kamyonete Have olarak.• 154 • • 155 • kesi disariya ~ag"Irdlk ve onlarla konusarak burada oldugumuzun duyulmasi halinde.

Uzerimizden bu slire iclnde sadece birkac kesif ucagi geemisti. Artik tamamen savunmasiz bir durumdaydim. yoksa jandarmayla olan karsilasmanm gtiriiltiisiinden midir nedir bilemiyorum.i havaya ucurulmustu. Kisa sUren garpl§mamlZIll sonunda. Onu tam almndan vurmak iein tetigr cektim. fakat onun 22 kalib. silah sesleri He lirken kisla katir-' Jan saga sola deli gibi ~ifte atmaya baslarmslar ve bu sirada cifteleriyle gozUlen bir siva par~asl bizim yoldasm kafasma dusmiistu. Etrafmdan aniden kursunlar yagmur gibi yagmaya baslayinca dehsete dusmiis ve bir sUtunun arkasma sinmisti. Kl§laYl icinden isimize yarayan §eyi leri aldiktan sonra atese verdik. Kislada altisi yarah olan oniki muhafiz vardi. adam ufak bir harekette bulundu. Fakat kursun adaleyi kesmis oldugundan tedavisi bayagi gtictii. Sierra'ya yaklasirken Olli yoldasumzr kasabanm mezarhgma gomdiik. kisla nobeteisi ileri dogru frrladr. A':damlarmuzdan U~Uhafif yaralar alarak isi kolay saIlvu§turmu§lardl. caddeye ulasmak iein olanca gucumIe ko§eyi doniisumdiir. yalvar yakar cavusla muhbiri halk adma birakmamiz iein dilekte bulundu. Adamlarrmizm anlatbklarma gore. 0 anda bildigim tek :\sey varsa. Aramiza yeni katilanlar. niden atese hazrr hale getirdim. Abich 0 kadar israr etti ki. Ben Thomson'umu.I relik bozuk tUfegi de ates almadi. 0 da. Adr Cristino Naranjo olan bu maymci birIigimiz iein btiytik bir kazancti. Kimsenin bizi gozlemediginden emin olabilmek icin bir diikkanm oniinde durduk ve yarahlarrrruzm baknrnm yaptik. Ortahk iyice ay- dmlanmistr. Bize ates eden nobetgi farkmda bile olmadan. Yolumuza devam ettik. Bana bu ufak hareket yeter de artardi bile. Bu isleri biiyuk bir ustahkla yapan maymci yeni liye olarak Oliver tarafmdan getirilmisti. Yaralilardan birisi omuzundan 01dukea sathi bir yara alrrustr. Cristino daha sonraIarr binbasiltga Kadar yUkseldi ve ihtilalin zafere ulasmasmdan sonra bir cinayete kurban' gitti. Ana yol lizerindeki kuciik tahta kopri. I koyliiler bize soguk bira ve hafif yiyecek verdiler. Ben «Dur» diye bagirdim. bir dere uzerindeki bir tahta koprtiyu daha havaya ucurduk. kendisini orada bulduk. 11k silah seslerini du'I yunca Ramirito'nun adamlari hemen carpismaya girI misler ve kislaya arkadan saldmp kapidan ieeriye I:mermi yagdmnaya baslarmslardi. 0 bi:ilgedeki bakkallardan Abich ailesinden birisi.• 156 • Yolumuz tizerinde karsilasngumz • 157 • ettik. fakat ates almadi. bizimkilere saldm isareti vermisti. israel Pardo yammdaydi. Biz ise bir kayip vermistik. rumda Israel Pardo tetige basti. nobetci de Garand'mi emniyetten diisurmusti]. Karakol ~avu§u He I! Oran isimli bir muhbiri de esir alarak kamyonlarla Bueycito'dan ayrrldik. Son kamyon da gegtikten sonra. Burada benim Thomson'u ye. Las Minas'a vardigumzda kligUk bir toplanti i~in mola verdik. Israel'in hayatim :i nasil kurtardigirn bilmiyorum. Ikinci yaralt kiiciik kalibreli bir silahla elinden yaralannustr. Ucunciialintln kafasmda bir §i§ vardi. Alto de California'da kamyonlari hiraktik ve ye- . israel temas kurmak iizeI re kislaya dogru ilerledigi srrada silah sesleri kesilI mis ve teslim isareti verilmisti. sonunda ikisini de serbest birakrnaya. Bu dui. Biz bu adarnlari kaye diisman askerleri bir§ey yapmasmlar diye tuttugumuzu anlatmaya cahstiksa da. Birligimizin son kismmi mevzilere yerlestirirken kopeklerin havlamasmdan rmdrr. halkm gtivenligi icin teminat aldiktan sonra razr olduk.Idan yoldas Pedro Rivera gogsUnden vurulmustu.

§1 Ramiro Valdes ve adamlariyla birlikte bu kli~k carpismada ~ok onemli bir rol oynarms olan Tegmen Raul Castro bulunmaktaydr.) Fakat Karakoldaki gicir grcir Browning I otomatik ttifege el koydum. Lydia'yi dli§iindUgtim zaman ieimde bu kUSlll'SUZ devrimci icin miisfik bir takdir duygusundan da fazla seyler buluyorum. en iyi silahlarm en iW sav~tara ii.• 158 • ni silahlari dagittrk.:. ~i. hem de benim icin sayilamiyacak kadar cok haber gottiriip getirmisti. nii de ogrendik. v~_nlmeslydl. Gorevlenm en lyI yenne getirenler arasinda saldmyi yonetmis olan YUZb3. DOrdi. yeni gii<. Bu cinayet iizerine Santiago.~yulan ilk silah sesleri tizeri~e ka~~r~en ~e~re~U'll sup gereekten islananlardr. KUba ihtilalinin !. Mojados'lar !::I d. devrim icm gereekten bUyiik bir kayip olan Frank Pais'in Santiago sokaklarmda oldlirilldiigrr. komuta ettigi kolun resmi tebligleri- . Frank Pais'in olitmttyle gereek ve yiirekli bir savaseirms. Tepelere vardigirmzda dusmanm bizi devamlt olarak kusatmaya cahstiguu. (CUnkti kacmak zorunda kalI rmstim. Batista'mn satmaldigi alcaklarm isledigi cinayetler illkeye yayildi ve KUba halki gercek bir savas hazrrhgma giristi. Benim bu baskmdaki roliim 0 kadar onemli degildi. aynca biitiin haberlesmeye ve yayma sanaiir konuldugunu ogrendik. FIrm sahiplerinden birisi olan ltydia krrkbes yaslarmdaydi ve oglu bizim birligin bir liyesiydi. en temiz.inkli bu kadm benim iein ozel bir yakmhk gostermis._~myapihrken 1.1 k_2l!andan kistas. Bu 'i arada. mutlak sansUr halini aldi.Agustos grevine katildilar. :q!1K!. HUkiimetin yari san sli rti . Lydia hem hareketimiz. Ciinkli Thomson'um ikiI de birde tutukluk yapryordu.1 jados'lara (islananlar) da yol vermistik.ah§ffiaYI herseye tereih etmisti. Frank'm olumuyle. Bayamo yakmlarmdaki San Pablo de Yao koyune gitmistik. Erzak bulmak tizere Sierra Maestra'nm eteginde. Havana ve !Ii biitiin KUba halki sokaklarda kendiliginden olusan . Leylegin omrii laklakla gecer kabilinden geveze ve uydurma muhalefetin. Fakat bu cinayete karsi halkm gosterdigt tepki. kendisini hangi cepheye tayin edersem edeyim benim emrimde <.lerin mlicadeleye katilmakta olduklanm ve halknmzm savas azrninin glinden gUne kuvvetlendigini ortaya koydu. Daha ilk dakikadan itibaren Lydia bliyiik bir sevkle ihtilaIci harekete katilrms ve ornek bir §ekilde kendini ozgiirltik savasma adanusti. kaybettik. Santiago'yia Havana'ya bizim en tehlikeli dokumanlarmnzi. Koyde ilk rastIadigirmz evlerden birisi bir frrmci ailesine aitti. I 21 Lydia ve Clodomira Ben Lydia'yia devrimci harekete basladiktan birkac ay sonra tamsmistrm. en serefli evlatlarmdan biri daha aramizdan I 'ayrIlml§tJ. sesini kestigi yeni bir doneme girdik. Bu arada korkakbk gosterenlere ve mo.incii Birligin komutanhgina yeni baslarmstrm.

Diisman bu kamp yerinin f'arkma vardiktan sonra. Ben nasil olsa yashyim. a~~a vuruyordu. takdir ve klskan~hkla karisik fikrini eok iyi hatrrhyorum.lk olamydi. canh ve biraz da sert bir sekilde emrettigi adamlarindan ayrrlmak anlamma gelrnekti. ama 0 hentiz yirrni yasmda bile degildi» dedi. Kiiba'hlar bir kadmdan emir almaga hie ahsik olmadiklari i~in Lydia' ~ mn bu sertligi adamlarr arasmda bir gliceniklik yaratiyordu. ciinkii Lydia'nm ates etrnesi halinde herkesin hayati tehlikeye girecekti. Ertesi giin Lydia'yla karsilastim. ~lkarmakta oldugumuz El Cubano Libre (Ozgilr Kliba) adh gazeteyi goturmus. Sierra'ya inip cikarak en onemli dokilmanlart tasrdi. Bu bir stiredir komuta ettigi yardrmci kampi hirakmak. fakat dost ellerkendisini tam zamamnda engellediler. aldiktan sonra. DU§man ordusunun bliylik saldmsi sirasmda. Bu ylizden Lydia> yi buradan tam amen ayrrrnak icin caba sarfetmis. Biz burada oyun oynarmyoruz» Fakat Lydia dusman hatlarmi kendi bildigi gibi ge~mege devam etti. Kendisini biiyUk bir cesaretle koruyan Guillermo Geilin iki defa yara. «Belli 01diirselerdi. Burasi ~ok tehlikeli bir yer oldugundan Lydia'yr baska bir yere gondermek istemlstik. Ylizlindeki ifade bu gene savasemm oliimlinden dolayi ne bliyUk bir keder duydugunu. fakat su delikanli kurtulsaydr. Bu sirada diismanlar ilerleyip. keske. Bunlardan birisinin Lydia hakkinda. Sierra'da bize kagrt ila~ gibi ihtiyacumz olan hersey! her istedigimiz anda getirmisti. Ben Las Vegas de Jibacoa'daki Mina del Frio bolgesine gi:inderildigimde Lydia pesimden geldi. Lydia benim enikleri ne kadar sevdigimi bildiginden bana hep Havana'dan bir yavru getirecegini vaadeder dururdu. Kendi- . Yao ve Bayamo arasmda Cueva'daki kampr. Bunun Iizerine Lydia hi~ tereddlit etmeksizin Geilin'e durumu bildirebilmek iein havaya ates etmek Uzere 32 kalibrelik tabancasma davrandi. Bununla beraber ona verilen gorevlerin hepsini harfiyen yerine getirmisti. Fakat sonunda bepimizin olumiine sebep olacak. bu canavarlarm eline dU§tUgii zaman basma neler gelecegini cok iyi bildigi iein hayatina kendi elleriyle son verdi. fakat ieinde bulundugumuz kosullarda boyle bir vaadi yerine getirmek ~ok gligtli. kamp nobeteisl Geilin'i baskma ugrattilar. mutlaka bir muhbirin haber vermesi iizerine oluyordu bu i§. Bir gi:irevden diSnerken Lydia bazr adamlann sinsice Geilin'in buIundugu ileri karakola dogru ilerlediklerini gordu. Lydia kendisine verilen gi:irevleri tam olarak yerine getirdi. ayrica kendisini engelleyen kisiye besledigi krrgmhg. Bazan Lydia oliimii kli~Uk gorii§liyle biraz da oviinUr gibi gelirdi bana. Cesareti i:iylesine sonsuzdu ki erkek ulaklarmuz bile onunla karsrlasmaktan kaqirurlarrh. Tamamen cilgmca §eyler yapiyor.okkereler diisman atesi altmda terketmek zorunda kalmislardi. bizim dis diinyayla biricik temas noktarmzdr. bu haberei bana §oyJe dernisti : «Bu kadm Maceo'dan bile erkek. Lydia'mn karakterini ortaya koyan olaylardan birisi arasmda en cok sunu hatrrliyorum : En iyi sava~~darImlZdan Geilin'in oldlirlildligii giindU. biitim lislerimiz arasmda diisman hlicumuna en aC. Diisman askerleri bunun iizerine ilerleyip bulduklari herseyi yakttlar ve ondan sonra kamp yerinden ayrildilar.• 160 • • 161 • ni. fakat ancak benimle birlikte yeni bir ates hattma geldiginde muvaffak olabllmistim. adamlarimiz bulunduklari yeri <. Geilin Lydia'nm ileri karakolunda gi:irevliydi.

estra'nm ozgtir Kliba arazisi olarak bilinen bOIgesini istilaya kalkisaeak dti§man kuvvetlerinin hepsine saldirmamtz gerekiyordu. Kisa bir sure sonra.l'§IlR§madan once onlari yetistirmemiz gerekiyordu. bu kadm yoldas Clodomira'ydi. Las Villas'tan ayrilir ayrilmaz Lydia'ya benimle temasa gecmesini soyledim. kendilerini fedaya hazrr olanlarm arasmda herglin i:illimUgi:ize alarak adanm geri kalan yanlanyla irtibatmuzr saglayan bu kahraman kadmlarm hatirasi ebediyen yasiyaoaktir.in savasa hazrr durumda bulunmaga zorluyordu. Geldigimde Lydia'nm bana yazmis oldugu bir mektup buldum.apta bir baska kadm yoldas refakat et-mekteydi. Hie.• 162 • sine aym e. §Uphe yok ki ozglirltik savasinda c. dairna beraberce gidip gelmislerdi. Bu vadiye El Hombrito (insancik) admm verilmesinin nedeni. Sierra Ma. herkesin saydig. Ustelik. 29 Agustos gecesi.lik bir adam sekline benzemesiydi. Fakat Ihtilal Ordusunda 0 kederli glinlerde c. Bu baskindan sonra Lydia'yla Clodomira'nm cesetleri ortadan kayboldu. 22 EI Hombrito Sava§1 Komuta ettigim takim kurulah bir ay olmustu ve biz Sierra Maestra'da siirdugiimilz hareketsiz hayattan slktlmaga baslarmstrk. Fakat devrimci savasmnzm zaruretleri bizi her zaman i!.. Bu mektupta bana bir enik buldugunu ve gelecek seferinde beraberinde gettrecegini yazmaktaydi. yakalandrgt zaman Lydia yarahydi. ozellikle biz Birinei Cephe Uyeleriyle benim gonltimde Lydia. Lydia ve Clodomira daima bi~birlerinden ayrilamaz kader yolculari olmuslar.'ya e. AdJ biitiin ihtilal Ordusu tarafmdan hatirlanan ve herkesin bildigi. ~Unkli Havana'yla Sierra Maestra'daki karargahumz arasmdaki haberlesme esas 0larak Lydia vasitasryla saglamyordu. Belki glintin birinde muazzam bir mezarhk halini alan bu adamn kus uemaz kervan gecmez bir ki:isesinde kemikleri bulunacak. Yanll§ haberlere kar§l e. kimsenin alarmyacagt bir yer tutmaktadlr. Adamlanmlz h8Ji gok acemiydiler ve ger'!. bu kadm yoldaslara kiyaslandigmda bir savasei. Lydia ve Clodomira bir daha gelemediler. vadiden bakildzgmda tepede. Hepimizin gonllinde. El Hombrito vadisinde bulunuyorduk. Yolda~lanmlz kendilerini kanlarmm son damlasma kadar savundular. bir devrimci ve bir insan olarak cok hafif kalan bir adamm glie. Istiladan sonra. bir koylti bliytik bir diisman kuvvetinin EI Hombrito yoluyla Maestra.ok tedbirli davrandigumzdan bu koyltiyti rehin atdim ve yalan soylernesi halinde cok sert sekilde ce- .slizlUgti diismana bulundukIan yeri tespit etme imksmm verdi.arpll}anlarm.arpistiklari son glinlerde oldugu gibi gene beraberce son uykulartnl uyuyorlardi. iistliste iki kaya cikmusmm klie.€kten gti~ durumlarla k8.lkmaga hazirlandigrm haber verdi.

kerlerinin hepsi ortadan kayboldular. hemen ates etmek zorunda kaldim. Raul Mercader'in mangasi. Bekleyi~ sanki hl~ bitmeyecek gibi geliyor.. rob S08a komutasmdaki diisman bi:iltigline ate§ etmege basladilar. Ciro yandan saldiracak. Lalo Sardinas'm taknm dogu yanumzda kuru egrelti otlari arasmda yer alacak ve dtisman kuvvetleri durduklari anda ates aeacakti. Diismana iki yandan ates ediyorduk.ileri duyuyord~~. Raul Castro Mercader. Nihayet dilsman kuvvetleri adamakdh yaklasti. Ancak. Rudolfo Vazquez varaladigrm askerin silahirn aldi. Asker devrildikten sonra herkes atese basladi ve otomatik tiifegimi ikinci defa atesleyinee diisman as. Glin isirken Ramiro Valdes'le birlikte bir kahve fidanhgmdan dagm yamacmda bulunan Julio Zapatero'nun evini gczetlemege basladik. Ate§ glicleriniu bafif olmasma ragmen mevzilendikleri yer daha az tehlikeliydi.• 164 • • 165 • zalandmlaeagi tebdidiyle bize dogruyu soylemesini emrettim.iinkli diisman kuvvetleri bulunduklari yere varabilmek iein dar bir bogazr asmak zorundaydilar. Bu sirada butun adamlarnmz mevzilerini alml~lardl.. Hicbir seyden endi§elen. Dusmarn. Bazi gontilluler de saldirrya katrldilar-. Rudolfo Vazquez ve digerleri ileriye atilarak iri bir kayamn ardmdan Binbasr Me. Diisman kuvvetlerinin en ontinde giden aske~ Y?'ma. t:. Tegmen Raul Mercader'in komutasmdaki en iyi mangarmz nihai saldmyi yaparak zaferin meyvelerini toplayacakti. Koylil sdylediklerinin dogru olduguna defalarca yemin ettikten sonra. diisman askerlerinin simdiden Julio Zapatero'nun Maestra'dan birkac kilometre uzakhkta bulunan evine varmis olduklarmi bildirdi. oldurulenlerin silahlariru toparlayaeak ve Vilo Acuna'nm komutasmdaki artet birligin koruyucu atesi altmda hemen geri cektlecektik. Bu asker basim kaldrrmea.kararak gereginde isareti ~akacaktl. daha sonra arkadan gelenlere ates ederek iki grubu birbirinden ayiraeaktim. bu yarahmn sadeee bir sihhiye eri oldugunu. oniki kisinin ilerlemesine goz yumacak.. Uzerinde 45'lik bir revoIver'den baska silah namma bir sey bulunmadigrm ogrenince bayagl iizlildtik.§agt yukari doksan dereeelik bir donii§ yapmaga baslaymca ben onden gelen on. Tam altmei dti§man askeri gecerken on taw taftan gelen bir ses planirmzi altiist etti. Gt'tn€§ ylik- selirk~n birkac kisi yiizlerini yikamak ve ihtiyaclarim gidermok iizere evden disari ~Iktdar. Plammiz ~ok basitti : Dusman yoldaki kUCUk donemeee yaklasip iri bir kayanm etrafmdan 3. parmaklarim bu sa~~t~ ~l~ def~ kullanacaglm otomatik Browning'in tetigini ikide bir yokluyordu. Diger diisman askerleri de adamlarnmz tarafmdan derhal yokedileceklerdi. 0 gece mevzi aldik. bu ~~amlar baslarma Batista Ordusu'nun kepIerini gelllrlnce. Ben de yerime gittim. 11~ diisrnan asked donemeci dondil.cl trrmanmaga ba~laml~tJ bile. yolun sagma kayip civardaki bir nehir yatagma gizlenerek sirra kadem basrmsti. ben de gayet iyi silahlandmlmis bulunan takimimla derhal atese baslayacaktrm. Birliginin daha az ates gUcii olan Ramiro Valdes bah yamrmzda bulunacak. Oteki bes asker ise. Oneil grubundan Tegmen Orestes. gUrilltli ~J. onu digerlerr izledi. meden G:~ardlklarI sesleri ve glirlilti. Alfonso Zayas ~I~biades Bermudez. Raul Mercader'in mangasma htieum emrini verdim. Bir sure so~r~. Bir sure sonra ilk bazuka sesleri du- . rehin tuttugurnuz koyliinlin anlatt1k1annm dogru oldugu meydana ~lktl. Lalo'nun gizlendigi tepenin kenarmdan gecen patikadan bekliyorduk.

• 166 • • 167 • yulmaga basladi. kasandigmuz bu zaferden sonra cesaretint ispat etmis olanlar terfi ettirildiler. Merob Sosa'nm boltigtinU durdurmus. GUnlin kahramanlarmdan biri «El Negro PHon» duo Pilon bir gUn bir bohio'ya rastlarms ve igende bir Ylg. Yiizbasi Ignacio Perez'in komutasmdaki bu takima.tinkU Fidel bir baskm diizenlememis. pek yakmda bizden c. hatta geri ge- k. Yayo.inde anlatti. ne kadar hazrrhksiz oldugumuzu gosterdi. Bunlarm diisman tarafmdan oraya birakilmis bazukalar 01dugunu neden sonra farkettik. <. Bu takunlar harekete gecer gecmez de.ilmelerini saglamistik. Ganimet olarak da kti~tik bir silah ele ge~irmi§tik ama.ok iistfin diisman kuvvetleriyle earpismak zorunda kalacagmnZl bildirdim. beklenmedik saldmrmzm yarattigt §a§kmhktan kurtulmustu. Bu saskmliktan yararlanarak yan tarafta bulunan takimlara geri gekilme ernrini verdim. Savas meydanmdan bin metre kadar c. <. Bununla beraber.ekildikten sonra yeni bir baskm iein pusuya yattik. bacagmdan ya- . Ramiro Valdes'in yanmda av tUfekleriyie sen sekilde ates aeip muthis bir gUrtiltli yaratarak dusmam yeniden §a§kml~a ugrattilar. 'Ozerinde kutular bulunan bu borularm ne oldugunu bilmeyen Pilon. Pastor. Fidel'in kazandigr zafer bizimkinden gok daha onemliydi.in. Her ne kadar dii§man kuvvetlerini tam amen yok edemerrlliJlerse de.n acaip boru gormtistii. Bazuka ve havan toplariyla donatilmis 140 ki§iIik bir boltige kars. Demek ki. Ancak act bir haberi vardi: Joel Igleslas'in yegeni olan Hermes Leyva bu ~atl§rna sirasmda Olmti§tli. Israel Pardo He Joel Iglesias. o gece yada dilsman askerlerinin c. biiylik kayiplar verdirmi§lerdi. <. Alfonso Zayas tegmenlige yUkseltildi.r silaholarak sadece bir Maxim makineli tiifegi vardi. Gerilla kuvvetierimize ilk katIlaniardan Manzanillo'iu Juventino Alarcon. bu silahi da 0 zamana kadar hig denememistik.. bize. Benim otomatik tilfegimden baska elimizde ag.ekilmesinden bir gece sonra Fidel'le bir gOrii§me yaptun.iartcilara ates emri vererek biz de eekilmege basladik. Castillo ve bir dusman tegmeninin oglu oldugu halde aramiza katilan ve hepimizin bliyiik sevgisini kazanan Oliva da oldurulenjer arasmdaydi. bize katildi. Uzak menzilli atesimize. Hareket eden hedeflere yakm mesafeden bile isabetli atis yapannyorduk. bir zafer kazannustik. Selametle cekilmemtzi sagladrktan sonra Vilo Acuna da. diisman bazuka atisiyla eevap verdi. diisman. buna karsihk yigit bir savascirruzi da kaybetmistik. Bazuka hakkmda 0 81ralarda hicbir biIgimiz olmadigr ic. gayet mUkemmel sekilde savunulan bir diisman garnizonuna goz gore gore saldrrnnstr. Bu garpl§ma. Las Cuevas bolgesinde Batista kuvvetlerine nasrl saldirdiklarmi bUyUk bir nese ic. hicbir sey almadan kuliibeden ayrihp geri donmii§tli. Ancak bu garpl§Dlada da yigit yolda§larmuzdan bazrlarr can vermisti. her §eye ragmen. Bu vahset karsisinda kendilerine uzak mesafeden ates etmekten baska bir §ey gelmiyordu elimizden. Bunun Iizerine diisman kuvvetIeri bulunduklarr yeri ertesi gtrn apar topar terketmek zorunda kalmislardi. Fidel.Ok gecmeden diisman askerleri biraz once carpistiklarr savas meydanma tekrar geldiler ve gozlerimizin onunde Hermes Leyva'nm cesedini yakarak hmelarim aldilar. Bir siire sonra Fidel tarafmdan gonderilmis bir takimla karsilastik.. Diger terfi edenleri bugiin kesinlikle hatlrhyamlyorum.linkU.

Merob Sosa. Oysa. ClinkU biitiin diisman askerleri herhangi bir ytiriiyti§te onctillik etmege asla yanR§mlyorlardl.• 168 • • 169 • rah olan Pilon da nasrl bir hazine ile karst karsiya bulundugunu farkedememis ve eli bos donmustti. onu bu baskin sona erinceye kadar tutukluyorduk. Batista Ordusu komutanlarmm m.i§ nizammdaki diisman kollarma belirli kosullar altmda saldirmamn ne kadar kolay oldugunu da gostermisti. duk. Bu taktil~-"z~rll'anla kuvvetlerimiz tarafmdan 0 kadar benimsendi ki. Abigail. ancak bunlar da hirer gosterh~ oImaktan ote gidemeyecekti. Hatta ki:iyltilerden biri tesaddfen baskmm hazirlanmakta oldugu bi:ilgeden geceeek olsa. bu talihsiz koyluleri kendi bohio'larmda katletmis. 9iinkti daha dogru diiriist siIahIanmaml§ kuvvetlerimizle mlikemmel sekilde donatilmis ve silahlandlrIlml§ diisman kuvvetleri arasmdaki acrk e§itsizlige ragmen basari kaza- Savasmuzm yankdan devam ediyordu. Sierra'dan kesin olarak ~ekilmesine yol acan bir doniim noktasi oldu. dort yada bes koylti de diisman tarafmdan dldiirtilmtisttl.iriiyi. bize yakmhk duymaktaydilar. ondan sonra da bohio'lari atese vermislerdi. y~rtiyU§' nizammdaki kolun en basmdaki askerlere at~iL ederek-dti§'QlaJ_1J~J. Ustelik.u'gu~(Ei~meyaana ~~kml§b. bu ylizden diisman Sier- mlrmsti. koyltileri baskindan dolayi sorumlu tutrnus ve hepsini oldiirmustu. BoyIeee. en zalim ve en hlrslz komutanlarmdan Sanchez Mosquera bir ka~ defa girebiJecek. Bu sav a!. Calixto. Bir yada iki gUn sonra Batista Ordusu tarafmdan yaymlanan bir biiltende be§ yada alb oliiden soz acrldrgmi duy-. Pablito Lebon (Haiti astlh] ve Gonzalez admdaki bu ki:iyliiler bizimle pek isbirligi yapmamislardt. Sosa'nm adamlari. ra Maestra'ya giremez oldu. Evet. Yaptiklarnmz etkiliydi. biittin koyluler gibi. Bizim 0 bolgede bulundugumuzu Batista Ordusu'na ihbar etmedikleri iein. fakat hazirlamakta oldugumuz harekattan hie haberleri yoktu. Bu earpisma bize. fakat oldukca etkili isler Uzerinde uzun uzun konustuk. yi.<ok etkili clan bu degerli silahlara sahip olmak frrsatirn kaeirrmstik. kti~i.1Vyetini hareketsiz hafe"get'irm€min taktik:-b~knn'mdan . bizim varhgrrruzdan haberdardilar. niyetlerimizi koylulerden dikkatle gizJiyorduk.! diisman kuvvetlerinin . Bundan soma Sierra'ya sadece Batista Ordusu'nun en cesur.ik miistahkem mevkiler tizerinde .todlarml bildigimiz icin. 'k'adar:_gogi'll~ qJd. Cesedi yakilan yoldasimizdan baska. Fidel'le tekrar bulu§tugumuzda yaptIguulz miitevazr. n~' .

Daha sonra ildsi de geriye dondii. El Uvero Savasr'ndan kisa bir siire sonra bize katilan bOlge koylulerinden Manolo ve Popo Beaton'« un firar etmeleri bizim i~in aglr bir darbe oldu. Bu gene yoldas bir kaA. Hapsedildigi Cabana kalesinden kacmaga muvaffak oldu. Ben Rodriguez'in askeri torenle gomtilmesine karsr idim. kuvvetlerimizle bir .?e~i~e~ cektik. Bir baska liziicli olay da suydu: Roberto Rodriguez admdaki bir yoldas emirlere Itaatsizlik ettigi i~in silalu elinden ahnrrustr. BeQ.. bazi bireysel nedenlerle Cristino Naranjo'yu oldtirdti.• 171 • 23 Birinci Pino Del Agua Sava~1 Fidel'le 29 Agustos'ta bulustuktan sonra. Sonunda bir grup koylli Mano10 ile Popo'yu yakalayarak ikisini de Santiago'da kur§una dizdi. burada onemli bir diisman kuvveti yoktu. hiebir zaman bir eskiya olmaktan ileri gidemediler. Fidel kendilerini affettiyse de.larda bizim geeisimizin koyliilerin zihninde yarattigl izlenimleri silmek icin mukabil bir govde gosterisi yapmak iizere Batista kuvvetleri derhal arkarmzdan gelirlerdi.in bir SUc t~kil ett~~ni}!~~_"sli~duIl1' SoIiUiida. EI Uvero'daki savas gtinlerinde birbirlerine kardes gibi baglanan bu iki ki§i kampimizdan gizlice ayrtlmisIardi. Fidel'in plam §oyleydi: Eger kti~iik bir garnizon varsa. bir arkadasinm tabancasnn ele geeirerek intihar etti. gtin once bana hayat .~ip bulunursa bulunsun. dini bir toren yapmayi kabul ettiler. Pino del Agua Savasi oncesinde. govde gosterisi yaptIktan sonra Fidel Chivirico Bolgesi'ne dogru yoluna devam edecekti. bu arada devrimin ilk glinlerinde saflarnmza katrlrms olan yigit yoldasimiz Pancho Tamayo'yu da oldiirdii. Bu olaylarda yer alan kiqiler. Dos Brazos del Guayabo'dan savas yerine dogru ilerlerken bir takim onemli olaylarla karst karsiya kaldik. yoksa. Aldt~mtz bilgilere gore. bense kendi kuvvetimle Batista Ordusu'nu pusuda bekleyecektim. boyle durum.-adamlarlffilz yatistilat. Devrim zafere ulastiktan sonra Manolo. Ancak silahmm elinden ahnmasma iizlilen Rodriguez. Zira. olsa olsa kli~Uk bir garnizon bulunabilirdi.ve Rodriguez'i askeri bir torenle sereflendirmektense. Bir zamanlar bizimle birlikte earPl§bgl Sierra Maestra'da kli~lik bir gerilla kuvveti meydana getirdi. Rodriguez'in cenazesini kaldirmak. aramizda anlasmazhk yaratti. tereddlit etmeden derhaI ele . Pino del Agua'daki bl~k1 atolyesine gitmek iizere yola koyulduk. Rodriguez ~ok disiplinsizdi. ihtilalin sonraki safhalarinda da onemli roller oynadtlar.olen nuadar:iist~~~!~_". bu kosullar altmda Intihar etme. buna karsihk adamlarmnzdan bir kismi onun da sehit sayilmasmi istiyorlardi. bu bakimdan bagh bulundugu mangaya komuta eden tegmen silahim elinden alarak kendisini cezalandirrmsti.

evredeki insanlarla temas kurduk. Jorge Sotus manga komutanhgmi birakarak.ok kOyliini. Baro'nun bu cinayette elini kana bulayip buIamadigmi kesinlikle bilmiyoruz. ama bu c. Mlifrezeye komuta eden YUzba§I Ciro Redondo. Bu malzemeyi nasil tasryacagmuzr planlamarmz gerekiyordu.ok hassas bir deJikanhydi.ikten sonra bir yabanci el~ige s~ bir daha bize kaI'§l carpl§mak istemediguu. c. Batista rejimini takbih ettigini bildirmesini teklif ettim. kendisinden daha once de soz ettigim Lydia Doce He tarnstim. Ortalikta diisman kuvvetleri bulunmadigi ve koylirler bizi bagirlarma basmak ic.in birbirleriyle yan§ ettikleri iein koyU tek silah atilmadan bir saatte isgal ettik. Oercekten c. Fakat Baro. Benim bu hatam. Oysa iyi bir savascr idi. Ancak Baro da. Adamlarnmz emirlere uymadilar. serbest birakilrms bir esir. Cristina maden ocaginm yanmdan gecerek Pico Verde'ye ~l~ kan yol oldukea dikti. iki gUn soma.abalar kendisini zaaflarm en btiyUgtinden. Nihayet Bayamoya ciple giderken yol Uzerinde Batista kuvvetleri ta- rafmdan durdurulup yoldaslarrmizm dordii de oldiiriildii. Her seyi bono ka~lhgmda kredi He satm ahyorduk. Qok inandmci konusuyordu. basta anasim gordi. QiinkU San Pablo de Yao'dan. Baro'nun bir otoblise binip Havana'ya gitmesini. o gUnlerde aramtzdan yine bir takim aynlmalar oldu. Nitekim bizim kamyonlar bu yokusa dayanamaytp yolda bozuldu ve ma1zemeleri yeniden katirlarla adamlarumzm srrtina ylikleyip ~Ikartmak zorunda. Yao'ya yliriiyli§Umliz strasmda sarhoslugu yiiztinden arkadaslarmm hayatmi tehlikeye sokan bir yoldas aramizdan atildi.ilige iltica etmesi ve artrk carpismak istemedigini bildirmesi hususunda anlastik. zira Baro kampimizi ziyarete gelen bir c.tkabilirlerdi. .• 172 • • 173 • hikayesini anlatrmsti. Blinyece zayif olmasma ve asi yaradthsina ragmen. 4 EylUl' de .ifreze gonderdik. Bu olaydan hemen sonra San Pablo de Yao'ya indik. Koyde dUkkan sahipleri tarafmdan veri len kamyonlari gene bu diikkan sahiplerinden satin aldignmz malzemelerle tika basa doldurduk. hatta bir sempatizan saydiklari Baro'nun da i§tirakiyle bir toplanti yaptilar.in isimlerini ogrenmi§ti. bu teklifi. Bu yoldaslara. devrimin zafere ulasmasmdan bir kae gun sonra yakalanarak idaro edilmistir. Kendisini serbest birakabilecegimi. sadece el~. Bu yokusu ancak ozel arazi kamyonlari tamamen yUklii olmamak sartryla c. KUba halkmm saYISlZ kurbanlar vermesine sebep olmustur. kabul edemeyeeegini bildirdi. bir govde gosterisi yapmak Iizere Las Minas de Bueycito'ya kU~iik bir mi. Ayrica Baro'ya Bayamo varoslarma kadar refakat etmeleri. aneak bazr §artlanID oldugunu soyledim. Baro bir karsi-devrimci olarak bliylik roller oynannstr. yolda Baro'nun Idmseyi g5nnesine izin vermemelerini emrettik. orada Earo'yu biraktiktan sonra baska bir yol izleyerek geri donmeleri de emredildi. Iste bu sirada. geriUa hayatma kendisini uydurabUmek iein bliylik eaba harciyordu. Kendilerini dogru diiriist gizlemedikleri gibi. Ay~ rica. Bununla beraber esaretten kurtulduktan sonra katil Sanchez Mosquera'nm emri altma girerek Bueycito'ya giden ve orada bizimle temas halindeki koyliileri tamyip ortaya cikartan Baro'dur. Bunun Uzerine. Intihar etmek zaafrndan kurtaramarmsti. donti§tinde Leonardo Baro admda bir esir getirdi. Bir gun bana uzun uzun anasmm ytirekler aoisi bastahgmdan sOz 8A1t1. Baro'yu dort yoldasla birlikte gonderdik. kaldik.

Pico Verde'deki grup av tiifekleriyle silahlandmlrmsti ve gerektiginde bize alarm verecekti. Derhal savasa haztrlandlk. Ciro Redondo He taktml Siberia'dan gelen yolu tutmakla gorevlendirilmislerdi. yine Pico Verde bOlgesinden gelen arka yollardan birini gozetleyecekti. fakat hig asker yoktu. Bu srrada yanmuzdan ayrtlan yoldaslar arasmda. Orada Ktiba'ya korsanea bir saldmmn hazirhklaruu yaparken. Lalo Sardinas'm mangasi Zapato bOlgesinde kalip. biz gece vakti donli§!yaparak dii§mana pusu kurduk. bir kaza sonueunda elektrik akrmrna kapilarak oldii.• 174 • • 175 • Fidel'den aldigr bir tavsiye mektubuyla Miami'ye gitti. Nihayet yedinci gUn birisi bize diismanin yaklasmakta oldugunu haber verdi...ok elverisli idi. 9iinkii bu yollara ulasabilmek i~in diismanm Sierra lizerinde gok uzun bir yiirUyii§ yapmasi gerekiyordu. Aslma bakilacak olursa. diismarun durumu ergee ogrenecegini diisiinerek bir plan hazirladi. Carpl§maya giriseeek olan takim en iyi silahlarla donatilnusti. Ancak bu sonuncu tedbir gereksizdi. Gaddar oldugu it1in adamlari da kendisini pek sevmiyorlardi. Pusu kurdugumuz yerde diismamn gelmesini yedi gUn sabirla bekledik. Biz dtisman ordusunu Guisa'dan itibaren yiikselen yolun kayahk yamacmdaki ormanda bekliyorduk.. Bulundugumuz mmtikadaki meyil I. Ustelik ormanda kol nizammda yiirtimek adetleri de yoktu. Efigenio Ameijeiras. Pino del Agua. bir sUre bizimle kaldlktan sonra Llano'ya donen.. Plamrmz basitti: lki yandan ates ederek yol donemecinde ilk kamyonu durduracak ve sonra digerlerini de ates altma alarak ileri gitmelerini onleyecektik. Pico Verde'ye giden yol tam amen kontrolumuaaltmdaydi. Pico Verde yolu cekilmeye I. Diismanla isimtz bittikten sonra biz de bu yolu kullanmak istiyorduk.. Hapishaneden gardiyanm yardmnyla tekrar Miami'ye k~maga muvaffak oidu. Pino del Agua'ya 10 Ey1til'de vardtk. Koyii i§gal ettikten sonra Fidel.Uk bir §a§lrtma hareketine giri§tik. Bu plan geregince klil. hiebir dli§man kamyonunun gozi.-En onemli noktaya Yiizbas. Fidel'in kolu herkesin gozti ontinde Santiago'ya dogru yiirtiyti§line devam ederken.klatelyesinin eevresine kurulmus bir koydiir. Sierra'ya bir ttir1ti ahsamanusti. hareketimizin sehirlerdeki koordinatoru Marcelo Fernandez de bulunmaktaydi. Hubert Matos'un zamamnda bize ihanet etmege kalkisti ve yirmi yIl hapse mahkfim oldu. kamyonlan gormeden ~k once duyabiliyorduk. Bu arada dogrudan dogruya Maestra'ya giden ve kamyonlarla geeilmesi miimkiin olmayan yolu da ihmal etmedik. PeJadero nehrinin kiyismda son bulan orman yollarim koruyaeaklardi. Hayatmda bircok yiikselisler ve diisiisler gosterdi. Maestra ormanlarmm ortasmda bir bll..tigimiz noktadan diisrnan kamyonlarmm gelisini gok uzaktan farkebnek mtimktin olabilecekti. CUnkti boyleee kamyonlan pusuya dtisilrebilecegimizi ve yogun bir at€§ altma alabilecegimizi hesaplamistik. Miami'deki davramslari eok kararsizdt.imUzden kacmasr miimkUn degildi.. Ge~misteki hatalari unutulmak lizereyken. Ignacio Perez komutasmdakiadamla- . Ayrica Yiizbas) Raul Castro Mercader'in adam!armdan bazrlari da destek olacaklardi.. Yao'dan. Adamlarmnai 0 sekilde mevzilendlrmistik ki.ok fazla oldugundan bu dik yokusu ~lkmaga gall§an kamyonlarm motor giiriiltillerini. Bu donemde koytin yoneticisi bir tspanyol'du. Tekrar ordumuza katrldi ve affedildi. Ustelik sec. Sotus. Koyde birkae i§~ vardi.

fakat yayhm atesinden kac. Oraya yaklasmak da cok pahahya malolacakh bize. Antonio Lopez'in mangasr. . QUnkU dtismanm planlanm ancak onun sayesinde ogrenebilmi§tik. yol donemeeine dayanrmslardi. SavaJ}1l1~ . son direnisi de ortadan kaldirdilar. Fidel'i zehirlernek lizere gorevlendirilmisti. Bu bozguncu haykmsa ragmen cesaretimi topladrm. Bu sirada yol iizerinde mevzilenmis Tatio admda bir savascumz. Oysa bizim taraftan gelen silah seslerini duyar duymaz. Bu arada Gilberta Caldero'ya tesekkiir borclu 01dugumuzu belirtmeliyim. elinden yaralanrmsti. emirleri harfiyen yerine getirerek hiebir diisman erinin geemesine izin vermemisti. biitiin askerlet gibi Gilberto da kamyondan atlamis. fakat isabet kaydedemedi. Yapaeagr tek §ley bir §i§e icindeki zehiri Pidel'in ayagina dokmekten ibaretti. Herkese tekrar mevzilerini almalari ve Lalo Sardinas He Efigenio Ameijeiras'm kuvvetlerinin bizimle i~birligi yapmasim emrettim. Diisrnan askerleri be§ kamyonla gelip. otomatik Thomson tiifegiyle ilk atl§l yapti. Ben ~arpl§~ rna yerine varmcaya kadar bir-iki dakika gecmisti. emirlerime itaatsizlik ederek «orda. Ordusu tarafmdan yokedilmis olmasiydt. iQin. Bu soylediklerimtn kamyonun altmda ~adlr bezlerinin arasma gizlenmis hareketsiz duran yarah bir diisman asked tarafmdan duyuldugunun farkmda degildim.arpl§maYI baslatacak olan yoldas . Askerlerden bir kismr basibozuk bir §ekUde. Arquimedes Fonseca. msanCISl tarafmdan terkedilen bir makineli tUfegimizi tekrar ele gecirirken. Bununla beraber bir grup dU§lman askeri bizim ilerlememize karsi inatla direniyordu. ilk gelen kamyonu bunlar durduracakh. kacahm. kacalim!» diye baglrmaga basladi. durumu bildirmisti. Bu yoldas. <. Bundan sonra bir yaylnn atesidir basladi ve i1k kamyondaki dti§:manaskerleri korku ve §a§kmhk icinde yola atlayip kayalarm ardmda kayboldular. Dusmanaskerlerinden birisi yolun donemeeinde kamyonun altma siper alml§ . Qatl§ma baslamadan yirmi dakika once saganak halinde bir yagrnur basladt ve hepimizi iliklerirnize kadar islatti. Fakat kamyon altmdan bize ates eden diisman askerine birsey yapamiyordum. Adamlarmuzdan ~ogunun boyle durumlarda sik srk rastlandigi gibi yanhs bir emre uyarak geri Qekilmekte olduklarim gordlim. bir baska bOigedeki kesif gorevi sirasmda esir dU§~ mU§!tU. ailesinin bUyUk kismmm Batista.ate§: ediyor. ortaya Qlkarak kendisini 01dtirmememiz iQin bize yalvarmaya basladi.bagnmza kaldrrmamrza dahi imkan vermiyordu. bir kisrm da biitiin eephaneyi geride birakarak kurtarabildikleri iki kamyonla kaetilar. Bu sirada bize dogru yaklasan diisman askerleri de herhangi bir baskin ihtimalinden ~ok yagan yagmurla ilgilenmekteydiler. birligimiain ozam Jose de la Cruz (Crucito) yu oldiirdiiler. bu askerin cabalarma sogukkanhhkla son verdi. LaIo ve Efigenio imdamumza yetiserek kamyonlara saldmp. kamyonun altmda . Bu askerin boylesine barbarca hareket etmesinin nedeni. Adamlarmuzdan biri. Benim soylediklerimden ve azarladigim savasemm ozUr dilemesinden cesaret alan yarah diisman askeri.a_cagl yerde hemen saflarumza kansip.• 176 • • 177 • rmnzr yerlestirmistik. Bununla beraber kendisini siddetle azarladrm. Fakat kaemadan once bUtUn savascilanrruzdan. Ilk kamyonu sa rdlglmlzda .de iki olii ve bir ~de can cekisirken bile carpismaga gayret eden yarah bir diisman askeri bulduk... Bir siire diisman elinde kaldrktan sonra.

Onunla birlikte Fidel'e yeni bir haberci daha gOnderdik. oldtirme! Che esirIeri oldunneyin diyor» diye bagmyordu.i adamlarinnz ~oktan daha emin yerlere ~ekilmi§ bulunuyorduo CekiIme isareti olarak havaya iki el ates ettikten sonra biz de oradan uzaklastik. Adamlarirmzr toparlarken tizerimizde bazi diisman ueaklarr u~U§maga basladi. Efigenio grubuna ise sadece elkoyduklari Oarand'i biraktrm. Oysa. Av tUfekli diisman askerleri tarafmdan pusuya di. gizlice yaklasmakta olan bir diisman askeri gordi. bir kae saat oncesine kadar Ciro'nun gozlemekte oldugu Siberia yolund:an diisman askerleriyle doIu dort kamyonun geldigini gordiik. ne de cekilme emrini bildirebilmisti. Demek ki bizim yoldaslarm diismandan ele gecirdiklerini sandiklari Springfield'in kaynagi bu idi. l§te ~arpl§ffianm bilancosu soyle idi: Bir otomatik tUfek. Bu haberci ~arpl§mamlzm sonuelarr hakkmda Fidel'e bilgi verecekti. Iki gtin sonra da Mongo Martinez eikageldf. Qarp~ma bittikten sonra onu bl~kl atelyesine gotUriip ilk tedavisini yaptik. bu yiizden Ciro Redondo'ya ne ~arpl§~ . Virelles'e. if..kl atelyesinin tizerinde ueusarak insan avma ~IktIklarl sirada biz kahvalti ediyor. Fakat bulundugumuz yerden a~bgumz yaybm atesi i. «Dur» diye bagirdiklarr halde bu emri dinlemedigi i~in ates aetiklarnu.i§tiriildUgtini.• 178 • • 179 • Iarmuzdan biri yanma yakla~tlgl zaman.i. ertesi gtinii Ciro'nun bize gonderdigi bir haberci He kendisine ulasnrabtldik. Oteki kamyonlar earprsma sirasmda hasara ugrarmsti. Bu yUzden Efigenio He adamlarimn biitiln itirazlarma ragmen silahlarm hepsini kendi adamlarim arasmda boltisturdtim. _'" . B-26'lar bl<. diisman askerlerinin civarda oldugunu bildirmek lizere gondermistik. Bu bdlgede h§Jii diisman askerinin kalrms olmasi bize hayli garip goriindu.izere Caldera da yola koyuldu. Browning. Arkadan kendi macerasmi Fidel'e anlatmak i. Garand'lar. fedakarca dovli§ttigtl icin Antonio Lopez'e verildi. kendisine ates a~dCh~m ve yaralanrms oldugu icin kacmak zorunda kaldigmi soyledi. Fidel. Cok geemeden silah sesleri duyuldu. bes Garand.iklerini. tuttugu mevziden ayrilmasnu bildirmek iizere Mongo Martinez'i yolladtk. Av tiifegiyle silahlandmlmis adarnlarrmizdan bir kismr. kakaolarirmzr yudumluyorduk. Tegmen Joel Iglesias'a. ~Unki. Ama gee kalmislardi. cephanesiyle birlikte bir ayakh makineli tUfek . bunun Iizerine dilsman askerinin tabanIari yaglaYlp kafJtJgml1. savasm kaderini kendi kuvvetlerinin tayin ettigini ileri siirerek ele gecirdigimiz savas ganimetlerinden bazilarma sahip !. Efigenio. Ytizi. Efigenio'nun mtifrezesini bize yardimei olmak iizere benim komutam altma vermisti. «Oldurme. Cekilme emrini.manm sonucunu. Pardo kardeslerden Mingolo'yu.Ikmak istiyordu. fakat elimize onemli sayida silah gecmisti. Onate'ye ve isimlerini §imdilik hatirlayamadigim iki kisiye dagitildi. Fidel'in kuvvetlerine mensup olan Efigenio Ameijeiras da bir Garand'a elkoymustu. Zira.izerine uzaklasmak zorunda kaldilar. Bununla beraber silahi ganimetlerimiz arasma koyduk.lerinde i§e yarayacak bir §ey kalmarmsn. oldiirtileceginden korkan bacagi kmk asker.i barut izleriy18 kaphydi. Yaralandiktan sonra tekrar dusman eline dilsmemek i~n Martinez eapraz bir yol alarak ormanda kaybolmus.i1dirdiler. Ayrica Ciro'ya. Bu ganimet bolli§mesinden sonra ti~ kamyonu da atese verdik. B-26'lar uzaklastiktan sonra tam yola koyulacagumz sirada.. Bu basarilarmm delili olarak da dtisman askerinin biraktigi bir Springfield getirmislerdi.

Bu savasta gosterdikleri olaganusti. Bu sebeple.arpl§manm haberleri biitim Ktiba'ya yayildi.. c. Ayrica ertesi gUn savas alanmdan tekrar geeerken Efigenio'nun takmn bir dli§man asken daha yakalarmsti. Bizim taraf bir olii vermis.l olarak hizmet etti. Bu earpismanm degerlendirmesi. Baskin unsuru yanhs kullanilrms.. Zavalh Mongo'nun kar§ualjhgl kursunlar da caba . Biitiin bunlar. Pico Verde'de yoldas Fidel'in gellsini beklerken kendimize c.. geceyi bieki atolyesinde geeirmek suretiyle kendimizi diismana budalaca teshir ettigimizi de belirtmek gerekir. kuvvetlerimizin savas hazrrliklarrm gelistirmemiz.lUbir ozammizr kaybetmlstik. Ayakh makineli tUfek Arquimedes'e verilmisti . birini de yaralamistik. cekilisimiz de tamamen dtizensiz sekilde yapilmrsti. siyasi ve askeri bir zafer kazanmis olmamiza ragmen.ok bUyUk eksikliklerimiz oldugunu gosteriyordu.izere Pino del Agua'dan ayri ayri yollara saparak ayrildik.UnkU soylu bir yoldasi ve gUC. savastan sonraki gUnJerimizi bu hazirhklara adayacakhk.lendirmemiz gerektigini ortaya koyuyordu. earpisma basladiktan sonra cikartilan bir «t:. Yuabasi Victor Mora. Lalo Sardinas. eli Iyilestikten sonra kendisine verilen bu silahi kullanaeaktr. gayretle dikkati gekenler sunlardr: Efigenio Ameijeiras. c. bir yoldasmnz da hafif yaralannusti. Pico Verde bolgesinde birlesmek i. kisinm savundugu kamyonlarm ahrnsmda bile vurucu gUclimlizlin noksanhgi kendisini gostermisti.• 180 • • 181 • Yaratt~1 yank dar bakimmdan bUyUk onem tasiyan bu c. hal§. Bazilarmuz da ufak yara bereler alrmstr. . Ayrica. Bir kat:..ekilme emri» sdylentisi adamlarmnzm sasirmasma yol acnnstr. Dermidio Escalona ve Arquimedes Fonsecas . Crucito'nun savas alanmda gomUlmesi SIrasmda biitiin adamlarmuz bliyUk bir keder ieerisindeydiler. Son olarak. disiplini gUt:. Tegmen Antonio Lopez ve mangasi. Diisman askerlerinden tiC$tinti oldtlrmtis.eki diizen verecektik. Onbasi Alejandro esir diistukten sonra sonuna kadar yanmuzda ~C.

BOlgedeki halki kabadayihklariyla sindirerek sUQ isleyen bu gibi toplum disi adamlarm idami. ama kendisinin ne halt ettigini cok iyi biliyorduk. siiriindiigiimiia. kimbilir belki de orduyla ~birligi ederek krrdrrrmsn. Yolumuzun Iizerindeki kryi bdlgesinde. Pino del Agua ~arpl§masmda ne Qetin ceviz 01dugunu gosteren Tegmen Lopez. Chivirico saldmsmdan sonra. Hem.arpl§masmdan sonra. govdesini toprak altma gondermekten baska yapaeak birsey kalrmyordu bizim i~n. Olaganiistii bir canbazhk yetenegi vardi katiroigm. Bolgede dayamkhhgi ile lin salmrs katmna bir ~e~it savas vergisi olarak el koyduk ve Peladero dolaylarmdaki Pinalito'ya dogru yoia eiktrk. Bizim emekledigimiz.'larla iliskileri oldugu bilinen. keserek etlerini mi tasimahydik: diisman bolgesinde mi birakmahydrk. 0 yoluna devam etti. daglarda ya- sayan koca bir bOIgenin halkim tuzaga diisiirmiis. sarmasiklara sarihp. halen de bilmiyoruz. diktatorliikle ve latifundistft.camm feda etmeye hazir mUfrezesiyle birlikte. Tlifegini ne yaptigtrn bilmiyorduk. iki ay kadar once tUfegiyle birlikte sirra kadem basan Cuervo admdaki eski bir asker kaQagl idam edildi. Peladero'ya varmak iQin dik yamaelardan inmerniz gerekiyordu. Botella dolaylarmda her zaman ugrak olarak kullandignmz bir kampta. giivenli adimlarla inmeye devam ediyordu. Ama cok omilrstiz oldu ve kurulduktan bir kae gUn sonra dagitildr. Qarpismalarda daha yararh ve etkili olabilmekti. Fidel'in Sonador bolgesini dolasip tekrar bizim kesime dondUgtinii ogrendik. can havliyle kaya QlkmtIlarma asrldigtmiz yerlerde. duraksamadan. SOziim ona ihtilal ugruna miicadele ve hainlerin kokiinii kazrmak maskesi aItmda. ama bize karsi dlismanca davranmayan Juan Balansa admda bir tiiccar vardi. Fidel'in birliklerinden birkaciyla takviye edilmis olan gerilla orgUtUmUzUdiizene sokmaya koyulduk. listelik kaeak da oldugu i~in. Karardan sonra.• 183 • 24 OzUcU Bir Olay • Pino del Agua C. Ama katm ne yapaeakt1k? Hayvam gozden ~lkarIp. Bir an once onunla bulusabilmek icin. nobet. her biri ayri ayri. genel disiplin ve ternizlik kurallariyla ihtilal ahlakma baghhgl saglamak ve bunu gozetmekti. katir hie. yargtlanmaSl goz aeip kapaymcaya kadar sonuclandi. kesip parea parca etIerini tasimak da bir surti 113 ~lkaracakb basirmza. gozUnil kupmadan . Kopmus kaya parcalariyla dolu Pe1adero'yu ge- . disiplin kuruluna iiye secilmisti. Peladero'ya dogru i1erlemeye karar verdik. Maskotumuz olan yavru kopegin bile durup kucaga almmayi bekledigi yerlerde. Amaeumz. Hain. Bu kurulun gorevi. yoksa gidebildigi kadar goturmeli miydik? Son Qoziim yolunu sectik. maalesef Sierra Maestra'da seyrek gorlillir olaylardan degildi. Biltiin bunlar oJurken.

Tabanca kazara patlamis ve yoldasmuz kursunu yer yemez olmiis. Ona yasarna hakkim kazandiran da bu marifetleri oldu. disiplinsizlik gerekcesiyle tutuklananlara bir yada iki gUn yiyeeek verilmiyordu. Bu boyle stiriip gidemezdi. Genel bir diismanhk havasi esiyordu ona karsi. tutukluyken. Bu olaydan sonra mlifrezedekilerin bir kismi tutuklandi. ama biitiin savascilarm fikrini almadan bu yolda karara varmamn akilhca olmayacagmi da biliyordu. Aptestlerini list iiste yaparak pisliklerini de ortahga ylgmak suretiyle. gozUnil budaktan esirgemez fedakar bir adamdi. cellathk heveslisi olmakla pis bir §ol)ret yapan Humberto Rodriguez de vardi tutuklananlar arasmda. bir yoldasa bedeni eeza vermek gerilla yasalarmea kesinlikle yasaklanmisti. Adamlarim. Fidel'in bizim bolgede. Disiplin kurallari konulmasma igerleyen yolda§lardan bir kismi. Bu tatsiz sakadan iki gUn sonra. Yoldas Lalo Sardinas birinei simf bir savasci.• 184 • • 185 • ~erken de bana mism demedi. Rodriguez. tutuklulardan birini oldtireeekti. OItim cezasina kesinlikle karsiydr. Durum eok nazikti. Oysa. sucortagi olan bir baska asi askerle birlikte. gok onemli bir sorunu ineelemeye gal~n kurul Uyelerlbe tatsiz bir oyun oynadi. yoldas da «tutuklanrrusti».alebi He son bulan birkac atesli ve heyeeanh ifadeden sonra. Ramiro Valdes bir haber getirdi. Yargilamanm ikinci bolumu Fidel'in veya benim. Sonra da La Cabana hapishanesinden birlikte kacacaklardi. lfadeler ikiye boltinmustu: Bir kismi bunun kasith cinayet oldugu konusunda sarsilmaz bir inane tasiyor. bir kismi ise bir kaza olmasr ihtimalini kabul ediyorduo Bu ifadelerden ayrr olarak. elebasilari ha-- hi. en ufak bir korku belirtisi gostermekslzln ifadeleri dinleyen samg. Sierra'daki sayisiz garpli]· malarmuzdan birinde Sanches Mosquera'mn eline dUM §Unceye kadar katir benim oldu. Ilk defa boyle si. Akil almaz slgraYl§· larla kayadan kayaya atlayip gidiyordu. Lalo Sardinas'm yasayi ilk gigneyi§i degildi. Bu da. derhal yargilamp idam edilmesini istiyorlardi.irekli bir binek hayvamm oluyordu. Onu karsrlayip konusmaya gittim. Gerilla savasmm agrr sartlarr yanmda. sunu belirtmeliyim ki. kurul tiyelerini gileden glkarml§lardi. kurulun gah§masml engelliyordu. yoldaslardan bu konuyu ha- . Ama islenen sue yeterince bUyi. mlifrezelerden biri. Lalo Sardinas i§gUzarhk edip disiplinsiz bir yoldasi cezalandirmaya kalkmis ve vuracakmis gibi tabancasirn gekip adamm sakagma dayamis.ik oldugu zaman. ihtilalin -zafere ulasmasmdan sonra. Peladero dolaylarmda geeti. Artc. Tamklarm ifadesi geee bastirana kadar siirdii. grubumuzun en iyileri 01maktan eok uzaktrlar. Disiplin kurulunun dagmlmasma yoJ aean lizUeli olay. Humberto'nun yam sira iki lie. Bulusah daha on dakika olmamistr ki. gereekten sucluyu krvrim krvrrm kivrandiran bir ceza oluyordu. bu i§i devamli gelmeliyor. savunmamiza ayrilmisti. Bu ise. l)Itim t. oliim cezasmda diretenler. disipline sikr sikiya bagh. SonraIan ben bindim Uzerine. !fade almaya ve delil toplamaya giristik. hapis pek de onemli bir ceza degtldi. «El Zapatos denilen yerde oldugu duyuldu. hersey! bir yana birakip. ortaya cikip. Hie vakit kaybetmeden hemen kampa donilp LaIo'yu nezarete aldirdim. Fidel yargilamaya geldi. Bir sucluyu idam etmek gibi tatstz gorevlerle karsrlasngirmz zamanlar. Sert tedbirler almak zorundaydik.

sUrdUrebiImek i~in mesaleler ve mumlar yakml§tlk. 'I'artismay. bunlara baska baska anlamlar veriyordu. Onlarm kaderi hiQ de parlak olmadr: Biri Domuzlar Korfezinde OldUrtildii. rkasmdaki gila dlik ~ahlarm onimde biisbiitiin heybetli duruyor. Ve savunmasi ~ok gli~ olan bu olaym. Ona da oy kullanma izni verildi ve herkes 0YWlu verdikten sonra sayima geeildi. sozlerim samga diisman gozliyle bakan dinleyicilerin bir kulagindan girip. oteki kulagmdan ~lktl. bizim kolun bir Uyesi olarak oylamaya katilrna izni isteyisinl hati hafizamdan silemiyorum. i:inderimizin sozlerini sarsilmaz bir inanela kabul ediyorlardi. Ihtilal kadrosunun en degerli elemanlarmdan biriydi. t§l bununla bitmedi. biri de yine orada. kolayea duygularma kapilanlarr etkileyecek bazi olaylar oldu. Lalo kurtulmustu. Qogunlugun kararma saygi gostermeyen ve miicadeleden cekilen bu adamlar. Batista'nm bakanlarmdan birinin yegeni oldugu haide miicadeleye kahlmaktan kacmmannsti. her gUn isledigimiz kusurIan ve bunlarm sonucu olan gi. Se~ecekleri ceza bicimlerini teker teker yeniden anlatilk ve herkesin derhal karar vermesini istdik. 0 zaman Fidel konustu. kimi de ileri stiriilen eeza sekilleri tizerinde tartisarak. Curro ve Jimenez He beraber Canizares kardesler de ayrilnuslardr. aci dolu bir sesle. Tam bir saat. Sonunda iki ceza bieimt diisiinirldii ve bunlarm oya konulmasma karar verildi: Ya hemen orada kursuna dizilecek. 0 muthis ikna gileu. sueunu kabul ediyor ama hayatmm kurtulmasuu istiyorduk. ama aralarmda gereekten iyi ~ocuklar da vardi. gerilla hareketinden ayrilma kararlarmi acikladrlar.i~lizlliglimlizU bir bir sayip doktu. Yolda§lffilzm oliimilniln. t1Pn tuhafi. Bunlarm gogu dUrlistlUgti su go. aslmda dlsiplin kavrnmmI savunmak iem meydana geldigini ve bunu hatirdan ~lkarmamamlz gerektigini belirtti. sonunda diisman hizmetine girdiler ve bu topraklara birer vatan haini olarak donduler. Kimi iki kere oy kullarnyor. Oylar birbirine son derece yakindi.• 186 • • 187 • fife almamalarmi rica etme sirasi bana geldi. Bu yUzden oylamaya ara vermek zorunda kaldik. kli~tik bir deftere oylarm sonucunu i§lemekle gorevlendirildiru. Pardo Jimenez diye biri vardr. Bu garip oylamamn sonuelarmi. Ben. Ama ne fayda. Mesalelerin titrek J_§:lgmda. karardan hosnut olmayip Ihtilal Ordusu'ndan ayrrlanlarm arasmda. o geee basarih bir smav geeirdi. sesi duyguyla dalgalanarak konusuyor konusuyordu. disiplinsizllgimizi. disiplin kuruiu baskam Tegmen Antonio Lopez'Ie mtifrezesinden birkae kisinin bulunusuydu. Ve adamlarrrmzm eogu. (Bu. yada riitbeleri si:iktilecekti. Qok g~ olmustu. Son tereddiltlerden sonra 146 guerilleronun oyu §oyle boltinmustu: Olilm eezasr 70. Bunlardan bir ikisinin admi iyice hatirhyorum. Curro diye biri vardi.) Sonradan ne olduklarmi bihniyorum. riltbelerin sOklilrnesi 76. Bizim hatalarmuzi. tUrlir kisilerdi. laboratuvarlarda kullamlanlara benzer ufak ufak kagitlara isliyordum. Cogumuz severdik Lalo'yu. kirahk askerlerin ~lkartma tesebbtlsiinden sonra tutuklandi. Lalo Sardinas'm beraat etmesini sagtayabileeek sebepler ileri stirdii. i~inde bulundugumuz miieadelenin kosullarina baglanmasi gerektigini. Arua onun bu Iistiin yetenekleri dahi. Onirla'nm. Bir insan hayatmm soz konusu oIdugu bu oylamada. karsit fikirlerin hepsini susturamadr. . Bize katilmis bir gene kizm. cogunlugun oyuna karst olanlar. Ertesi gUn. savas halinde 01dugumuzu ve gereek suelunun Batista oldugunu anlatmaya ~all§tIm.

Sierra'daki siyasal §artiar daha hata diizelmis degildi.• 188 • Onderlerirniz de. bir toprak reformunun ve toplum diizeninin bastan sona degi§mesinin gerekli oldugunu seziyorlar. diktati::irlUk katillerinin muhtemel akmmdan kaeabileeek bir Qtkar yol bulmadan rahat edemediler. yargilamak iizere ele gecirmekti. Aramieda en iyi dustmenler. Dagh halkm politikaya sokulmasi i§i oldukca kisir kaltyor. Onlan simdi gi::irsem tammam bile. Sadece Roberto akhmda. cebri yUrUyU§le ilerleyip. bir kere daha ~emberi daraltti. Tegmenlerimizden bin. hatta hi~ ayak basmadigi yerler bile vardi. Fidel en iyi savascilarmdan birini. Diisman. Ama yonetim sistemimiz yeterince dUzenli ve ihtilal harekati maskesi altmda yagma. bizim oncii kolunda Ylizb~lhga ylikselen Camilo Cienfuegos'u verdi bana. LaIo Sardinas'm rlitbesi almdi ve eski itibanm kazanabilmek iein. soygun ve daha bir ~ok yasa dl§l Isler yapan ~apulcu takmuyla bas edecek kadar sert degildi. Las Minas de Bueycito ki::iyUndekarargah kurmus- . Sierraya yUrUyeceklerini gosteren QClJitlibelirtiler vardi. bir dakika bile kaybetmeden yola koyulmamiz gerekiyordu. bu haydutlarm hepsini.kiyollklo Miicadele Sierra'daki §artiar. Bu da. Camilo'nun bizim koldaki ilk gorevi. tistelik. mUcadeleye basladigimiz bolgede ve Caracas'la Lamon'da haydutluk: eden bir eskiya grubunu zararsiz hale getirmek iein. Conte AgUero bunu Bohemia'da yaymladigi zaman biitiin itibarim yitirmisti. Ihtilalimizm admi bir kalkan gibi kullanarak. durumdan hosnut olmadrklari iein. tQlerinde en korkak ve direnesiz olanlar. Yalanlarla dolu bir masal uyduran Roberto. Ordu hemen hemen bu bi::ilgeyi isgal etmedi sayihr. diismana karst bir er olarak doviisme cezasma mahkfim edildi. bunlar olmadan iilkenin gii~lenemiyecegine inamyorlardi. savaseilarmns da giderek uyamyorlardJ. 25 E. Lalomill ameasi Joaquin de la Rosa da onunla beraber gitmeye karar verdi. yada zafer ~elenkleri yanmda maddi menfaatler eide etme umuduyla katrlmis olmalart. bolge halkmm panige kapilmasi iein yeterliydi. Daha baskalari da ayrildilar. oldukca geni§ bir alanda serbestee YRIJamamIZa imkan veriyordu. bi::ilgede her an mUdahaleye hazar bir diisman ordusunun varhgi ise halkm bu kisir yamm dUzeltme yolundaki bUtUn ~abalarlmlzl bosa ~lkarlyordu. Sanchez Mosquera. Yiizbasi Sardinas'm yerine. Ama pranga gibi stiriiklemek zorunda olduklari bir ylikleri vardi: MUcadeleye sadece macera hevesi icin.

gerillalar bOlgeden ~ekip gittikten sonra. Cogu serbest birakildi.~ bile goz yummak imkansizdir.ibesinde eskiya elebasisi tinlii Chang. Ve diismanm saldrrganhgi i. Bize katilmak isteyen gencler. ote yandan da bir ~ocugun irzma gecmis olan bir koylii de oliim cezasma mahkfim edildi. Hatta bu ISSIZ Sierra'da bir endi. «EI Chino» Chang'm baskanligmda Caracas bolgesinl haraca kesen bir eskiya takimmi yakalamak Uzere Fidel'le bulusacaktik. Bulundugumuz bOlgeden bir siire icin ayrtlarak.izerindeyke~~l -» '-_ ~-. ve Aristidio idam edildi. Ger~ek anlannm biImeden ihtiIal saflarma katiIan .ik bir krsmim yargiladik. Onun emriyJe koyli. Bu arada bir yandan Ihtilal Ordusu'nun «habercisi» olmakla ovUnen. Bolge baskam olarak bana tanmmis yetkilere dayanarak. Yeni bir saldm i!. tabaneasmi birkae pesoya satmisti. EI Hombrito'nun bu kesiminde. Oradaki bir koylli kuli.'. Bugi. frnn kurduk.ivendigimiz koylulerin emrine veriliyorlardt.inki. Ama U~linlin akhm basina getirmek i~in_ sembolik bir gosteride bulunmayi kararlastirdik. yargilandi ve oliime mahkfim edildi. Chang ve irza gecmekten samk koyli. ancak boylesine suclara verilen oliim cezasmi uygulayabilecek giicteydik. KISa stirdli bu. bu olaydan sonra. '()stelik. Bu hareket! daha sallanndayken. thtilal zor gi. birkae kanaldan kulagima geldi. rilzgarm ne yonde eseeegini gormenin daha yararh oldugu kamsma vararak.'-gerlifa ihtimaIine .in kendi kendimize sunu sorabiliriz: Gercekten OltimU hak edeeek kadar suelu muydu.i ormanda bir agaca baglanarak idam edildiler. bir serbest bolge ortami yaratma hazirhklarma devam ettik.istriyel faaliyetin temelini atarak. biz varmcaya kadar birkae esir alrmsti bile. savasa devam etme konusunda herhangi bir istek gostermedi..in once aramiza katilrrush.i di. Ihtilalin adnu kullanarak ve mallarim ~alarak 0 bOlgeye dehset salmisti. Durumu kendince degerlendirmis ve bekleyip.ilerin tipik bir ornegiydi Aristidio. orduyla ili§~ ki kuraeagrm anlatmaya baslamistr. a arkadaslarina ihanet sueunu isledigi zaman biz. gruplar halinde oraya geliyoriar ve bizimle ~ah§an. Bu tehditlere ragmen. Temizleme harekati on gUn eiirdii. • 191 • tu. evinde oturup kuzu kuzu yakalanmayi bekleyecek kadar aklmi kacirmadigmi. <.in hazrrhk yaplldl~ apaeik ortadaydi. EI Hombrito vadisindeki isimize. Ne yapahm.i§iip kaburgasmi kirrmsti. El Uvero ~arp1§mas!lldan birkac gi. sorusturma aetrrdim. sonuna kadar gi. bir ktsmi da OldUrlilmli§tU. kentli delikanhlar ve Chang'm vadettlgi basibos ve bol parah bir hayat masalma kanrms koyliilerden meydana gelen cetenin bliyi. Chang yuva1armdan ugramt§ oiaYbl-rka!iiiY ollc. Bliylik bir sogukkanhlIk gosterdiler. Hapishanemiz olmadigi iein daha baska cesalarm infazma imkanimiz elvermlyordu. gerilla kuvvetleri i~in giri§ kapisi sayllabilecek bir kamp vardt.i1ere iskenee edilmis. tam takim halinde Magdalena'daki Los Cocos'a dogru ilerlemeye koyulduk. Daha sonra. Bu sozler.~. yada birkac ay sonra daha giielendigimiz zaman olmus olsaydi. Daha sonra her online gelene.koyli.inler geeiriyordu. Onderleri Aristidio. Ama ~arpl§maya onsuz girdik.~. belki de pacayi kurtarrrdr. Aristidio §ansma kiissiin. Oneli kuvvetlerle gitmis olan Camilo.• 190 • ihanete. yoksa yapier donemde ihtilal hizmetinde kullamlabi1ecek bir hayati kurtarmak mlimklin mliydli? SavR3 Insarsiedir.

ok uzaklarda oldugundan bu Istegi yerine getiremezdlk. ozellikle karilarmm sayisma gore degerlendiriiirdi. Oliimil pek hak etmedikleri bir gercek: ama bir sUrU suca katrlmis olduklan da bir ger~k. cJlfunti btiytik bir vekar ve sogukkanhhkla karsiladr. «Viva la revolucion!» diye haykirdi. uzun bir siire benim emrimde kaldi. Onlarm idami ~ok iiaiieii oldu. Echeverria ailesi thtilal Ordusu'na bir kru] savaset yetiatirmisti (kardeslerden biri «Granma Seferi» ne katilrmsti) . her lig evde birer kadm ve yeterli yiyecek stoku edinmisti. Look Oergisi'nde yaymlanan ve Birlesik Devletlerde yihn en sansasyonel haberi olarak nitelenen roportajl ona bir odiil kazandirdi.linkli birisinin nikahh kariai oldugunu -ki bu dogruydusi:iyledi. GOzlerini bagladik ve kursuna dlzecekmis gi~ bi srraladik. Son dilegi cenazesinde Peder Sardinas'm bulunmasiydi. Son' anlart eok duygulandmei 01duo Kusurlarmi anlarmsti.c. sanki babasryrmsim gihi sapur supur optti beni. iki oldugunu. Bir de baktilar ki dipdiriler. sanki bu tamkhk obiir dlinyada gunahlanru bagl§latmaya yararmis gibi. Chang'm karanhk i§lerine alabildigine kansmislardi. birkac yerde konaklayip gizlice davarlarr oldurmiistii. Ondan sonra sira. Biri tistlime atildt ve mutlulukla minnet kansirm bir duyguyla. t.el ates edildi. gerilla bolgesine silahh saldirilar diizenlemeye baalarmsti. Hain Eutimio Guerra'nm maskesini diisiiren ve ihtilalimizin en zor giinlerinde bize alabildigine yardim eden Dionisio da.• 192 • • 193 • gozlerini tUfeklere dikip. ihanet ve ahlaksiz bir tutumla suclamasmi (ne de olsa bu tig kadim halkm parasiyla besliyordu) dinledi ve kdyliilere ozgU 0 safdillikle kadmlarm till degil. Ama Fidel bir §ans daha tammak istiyordu. onu cinayet islemeye kadar gOtlirmU§tli. harekatta ozel gorevler yiikIenrnis Echeverria admda bir cocugu da idam ettik. o siralarda Sierra'da. Aralarmda Dionisio admda bir guajiro ile enistesi Juan Lebrigio vardi. cetedeki tiC. Izledigi bu kaypak yol. ikisinin devrim boyunca eok parlak i§ler basardrklarmi duydum.ocug. «Idam edilenler» in tigti de Ihtilal Ordusu'na katildilar. Kentlerdeki orgiitlerin bize gi:inderdikleri biitiin malzemeye el koyup kullanmis. bir adamm zenginligi. Ucuncusune gelince. Yargrlama sirasmda. Bunun tizerine Chang son duasma tamk11k etmemizi diledi . Bir sonraki . George. Sonradan. ama idam edilerek olmek kavramim bir tiirlli kafasi almiyordu. ama bu cocuk. 0 donemde bu adamI'ar icin baska hicbir ceza uygulamaya imkan yoktu.m sembolik idamma geldi. sonralarr guvenimizi bUylik olglide kottiye kullanrrusti. Hersey olup bittikten sonra. «1'Ii~bir zaman oliimden korkmadim ben» derdi. Havaya til_. enistesi gibi.. anlattiklarirn yoldaslardan hirinin kuskuyla karsrladigtm sezincc hemenatlhr. Gerilla bolliglimtize ilk yardimci olanlardan ikisiydi bunlar. Bu yargilama sonunda Masferrer'in suglistti yakalanmis iki casusuyla. gliveni kotiiye kullanma. «Che tamgrmdrr. ihtilalin kendisine sagladlgl guclerden yararlamp til.< ev. bizim gelmemizi beklerken bir kligUk birlik kurmus ve hangi seytana uymussa uymus. Askerler arasmda soz doniip dolasrp savas amlarina geldigi zamanlar. Oysa. To~ relere sadik kalan ve kendini bir pasa gibi goren Dionisio. CIA ajam Andrew St. Bu olaylarin bir gorgii tamgl vardi. Fidel'in i:if~ keyle kendisini. Sierra'da geQllli§lbu olay barbarca gorunebilir. Peder Sardinas ise 0 siralarda kamptan t.: tki lig gun sonra bir baska ~eteyi ele geeirdik.

hlQ. 6ncti kuvvetin basmda Camilo Cienfuegos ve dart tegmen vardr: Orestes. Hasta ve basibos bir ha. bemm bu palavralara karrnm tok. yal~ niz insanlardi. Verilen eezamn yerinde ve dogru otdugunu anlatn ve anasmm Ihtilale sadik kalmasim istedi. «bel~i bir baskasmm Ihtiyacr vardir size aziz Peder. onu yiiceltti. Ramiro . Adam.m zor anIarda kendisini yakmdan tannnl§hm.. thtilal Ordusu'nun kontrol altma almaga gall§b. koyUi kizma tecaviize yeltenmesiydi..0 belirli donemde sue islemek bahtsizhgma ugradi ve bunu hayanyla odedi. Bu yargilamalarda ilk defa olarak bir konu ortaya atilmis ve tarnstlrmstr. ~ece ailesinin onuruna leke siirmekten kagmdIgtnl soyliiyordu. yeniden El Hombrito'ya dogru yola ~lktlk. Masferrer ill iki casusunun dismda.ide bu daglarda onunla dolB. Bu adam thtilalden sonra Tarnn Bakam olarak Toprak Reformu Kanununa imzasmr koymak cesaretini gosteremeyip gorevinden ayn1m. herkese ornek olacak cezalar uygulamak zorundaydik. Ama o anda bir demir yumruk gerekliydi.§:lrken ge~rdigi. Yargi kurulunca idama mahkfim edilen Echeverria (lakabi «Squinty» idi) anasma uzun. En iyi numaralarindan biri kendisini benim yerime koyarak «Dr. Disiplin kuralJarilla karsi gelenleri bastirmak ve slirekli yonetimden yoksun bOigelerde basgosteren anarsi tohumlarim yok etmek icin. Ben orada degildim. Burada admi amp anmama konusunda dii§tindiim. bizce bu son. Idam edilenlerin sonuncusu «EI Maestro» dentlen renkli ki§iligi alan biriydi. brr sure igin. hepsi de olnrken ihtilale baghllklar~~ bildirdiler. Basmdan beri disipline girmemislerdi. Ihtilalin canlarim batt§ladlgl ve bugUn ordumuzun saflari arasmda olan tesadtifi suclulardan daha kotti kisiler degildiler.Kendi kUgUk kisisel dertleriyle u~maktan baska birseye kart§mayan. . Dionisio ve Juanito Lebrigto. oylesine ihtilalei. Bolda. Batista diktatorltigimtin artiklarr olan bu eskiyahklarm temizlenmesi gerektigi konusunda baskalarma yeterli ornek oldu bu olay.ada olmesine izin verme~ igin ~vardl Qarpl§Lrken bile bile oliime aWacagma andlQly~r. ama gorenlerden biri anlatti: Bn seier orada bulunan Peder Sardinas.. ACl olmakJa beraber. Guevara» diye tamtmasi ve muayeneye b. tkinci mUfrezenin kumandam YUzbasi Raul Castro Mercader ve tegmenJeri Alfonso Zayas.» Ihtilal boyle adamlarla yiirlitUltiyordu.hkumlardan birine yaklasip son telkinde bulunmak IStemis. Leyva ve Noda. Toplum dtizenini degi§tirmekle . Ne var ki . cezasmm dogrulugunu oylesine kavramtsti ki. . thtilal Ordusu'nda subay olan iki kardesi gibi bir onder. Echeverria..mi hig ilgileri yoktu. dokunakh bir mektup yazdi. Ama oliim karsismdaki tutumu oylesine dtirtist.• 194 • • 195 • garp1§lD.ak zorunda kalan Sori Marin'den baskasi degildi. bir ihtilal kahramam olabilir. yada gok az Olgiide gevsese. go· revi tamamladiktan sonra. ihtilalimizin saghkh kilmmasi. ~~lrttCI bir kola~hkla kendilerini sug i~lemeye siirlikleyen hatalara du- =: ~Uyorlardl. «Bakm bakahm» dernis. Llano'daki 26 Temmuz Harekatmm i:inderleriyJe ~e§itli tartismalardan sonra Sierra'ya slgrnml§ biriydi tartrsmaya yol acan. i:iylesine saglamdi ki. ~ok g~gm~den hastalik bahanesiyle bizden ayrilrrus ve sefih bir hayat stirerek belasim bulmu§tu.~ bOigede sUkun ve asayisi sagiamak gibi gii!. Orlando Pupo ve Pablo Cabrera idi. 1htilalin kontrolli eok klsa. bir eylem adarm haline geJebilirdi.ir. ma.

lmesi ihtimali alan yollarda istihkamlar kuruyorduk. Eski ama bizim icm .. diismani kratrrrp kusatmaya. otoritemizi guclendirlyor ve saglam bir varhk haline getiriyorduk. siirekli nobetei bulundurmarmz gerekiyordu. Aglrhklanmlzl La Mesa kesimindeki Polo Torres'in evine tasirmstik. otekiler de ona sen derlerama emirlerine biiyiik bir disiplin ieinde uyarlardi.<ok degerli bir teksir makinesi getirtmlstik Llano'dan. .ekiIdik. Bu makineyle. Bu diizeni. Sanchez Mosquera'um taburlarr Santa Ana'da . ozellikle de «1htiyar Bayan Chana» dedigimiz kibar dostumuza borcluyduk. ayagmdan yaralandigi icin ytirtiyemeyen Joel Iglesias da vardi. nehir boyundaki halkm isbirligine ve him ayesine . Aym zamanda. ta Las Minas de Bueycito'dan bile goriinmesi umuduyla El Hombrito'nun en yliksek tepesine diktik. bern yazi islerini hem de dizgi islerini Leonel Rodriguez ve Ricardito Medina admdaki ogrencilerin yiirUtttigil gazetenin ilk sayilarmi cikarttik. Bayragi. Joel Iglesias da tegmeniydi. Diisman havacilarma yeni bir yapiyi hedef kilmak istemedigimiz icm eski bir bohio'da frrm kurduk.lin de Hombrito Vadisi'nde guvenlik tedbirleri alrrken. 0 siralarda Havana'dan gelmis olan iki ogrencinin yardimiyla.• 196 • Valdes kU«. Yarahlarirruzr da oraya gottirdiik. ge«. Aralarmda. Santa Ana'ya dogru uzanan ve Guayabo deresini asan yoldan gidilir. Butun bu ulasnn yollarini iyice kontrola aldtk.ok uzaklardan. Daha onyedisine bile basmarms olan Joel otuz kisiye kumanda ediyordu.li. Carpismayi arahksiz stirdiirmeye. El Hombrito Nehri iizerinde kurmayi diisundligtimliz minyatur bir hidroelektrik istasyonunun planlarim hazirlamaya basladik. Bunun i«. her an. dayanmaya gticiimiizun heniiz yeterli olmadigim pekala biliyorduk. Mar Verde'yc birkac kilometre uzakhktaki vadiye. Bu yerlesmis donemdeki hayatumzi dtizenlemeye iste boyle basladik. El Hombrito'ya yeniden yerlesmemiz 1957 Ekiminin sonlarim buldu. Onlara emir verirken saygiyla siz diye hitap eder. Ell arada dusmanm ormandan geeerek baskin yapmasmi ve bizi gafil avlamasrm onlemek icin de. EI Cubano Libre admdaki gazetemizi yaymlamaya basladrk. Guayabo deresi boyunca ilerleyerek guneye inip BoteUa Dagi'm gectikten sonra Mina del Frio'dan geJen yola saparak da gidilebilir oraya.ok hareketli gecti. Bu arada bolgede devamh dolasiyor. KontroltimUz altmdaki bolge icin bir savunma temeli kurmaya giri§tik. Aym zamanda. savunmaya <. 26 Altos de Conrado Mar Verde earprsmasim izleyen gunler <. yada cephe saldrrrlarmj. olan kocaman bir 26 Temmuz bayragt yaptirttrk.ik kurmay karargahimizm kumandamydi. Bir de iizerinde «Mutlu 1958» yazis. Sanchez Mosquera'nm saldmsma karst hazirhk yapiyor.

198

199

konakhyorlardt. California yolunda da bilmedigimiz bir hedefe dogru ilerleyen dusman taburlari vardi. Mar Verde ~arp1§masmdan dort bes giin sonra alarm verildi. Sanchez Mosquera'nm taburlari ilerliyordu; hem de ana yoldan. Santa Ana'dan EI Hombrito'ya uzanan en islek yoldan.- Hemen pusuda bekleyen adamlarnmza haber verdik. Maymlan yeniden elden gecirdiler. Kendi basnmza yaptigmuz bu ilk maymlarm pek ilkel bir atesleme diizeni vardi. Bir yaya bagh olan demir parcasi, yayi serbest brraktigirrnz zaman ileri frrhyor ve demir kapsule ~arpIYorduo Mar Verde ~arpl§masmda bir ise yaramayan bu maymlarm bu sefer de daha farkh bir sonuc vermedigini aynea belirtmeliyim. Birkac dakika sonra, ates sesleri kumanda mevkiimizden bile duyulmaya basladi, Maymlar patlamadIgl ve dusman olanca luziyla ilerledigi icin, bizimkilerin ricat ettikleri haberi geldi. Yaimz, geri cekllirken, diismana zayiat verdirmeyi de basarrmslar, Bize gelen bilgilere gore, oldiiriilen ilk dusman, uzun boylu, §i§llian bir cavusmus, Tegmen Enrique Noda He «El Mexicano», bir suvari takimma kumanda eden ve 45'lik tabanca tasiyan bu eavusa, yakm mesafeden Garand'lari ile ates etmisler. Adamm €§kali leonusunda ikisinin de ifadesi birbirini tutuyordu. Ama sonuc olarak, Sanchez Mosquera'nm taburlan bizimkileri geri cekilmek zorunda biraknusti. Iki hafta sonra, Brito admda bir koylii iyi kalbliligimizden otiirii tesekkiire geldi bize. Diisman onu takimm en onunde ytirUmeye zorlarms. Ve bu oliim yiir-iiyiiaiinde bizim ~ocuklarm nisan ahp kendisini vurur gibi yaptiklarrm acikca gormiis. 0 gun hie kimsenin olmedigini de ondan ogrendim. Ama Altos de Conrado'da olenler oldu.

Bulundugumuz yeri, elimizdeki boliik por~tik te~· hizatla savunmarmz gti~ oldugu icin, dogru dliriist siper bile kazmamis, Minas de Bueycito yolunu kesmek iein yaptigumz eski savunma hattiyla yetinmistik. Dusman ilerledikce pusuda bekleyen adamlarmus tehlikeye girdikleri iein, onlara da ~ekilmelerini emretmistik, Ortahkta kim seier kalmanustr, Sadece, koy koleularmm mallarmi gasbetmesine goz yummama kararmda olan, belki de el altindan diismanla bagIantisi bulunan bir-iki koylu vardi goriinlirlerde. Yavasca Altos de Conrado'ya uzanan yola ~ekildik, Burasi Sierra Maestra'nm yamnda ufacik bir tepe gibi kahyordu. Dorugunda da Conrado admda bir guajiro yasiyordu. Bu yoldas PSP (Sosyal Halk Partisi) nin Uyesiydi. Ta basmdan beri bizimle iliski kurmus vc pek degerli hizmetlerde bulunmustu. AUesini uzaclara yollamisti. Evde kimsesi yoktu, PUGU icin ne milkemmel bir yer l Eve acilan li~ patika vardi, Bunlar da ormamn ieinden gecerek tepeleri dolana dolana doruga kadar uzamyor ve tropik bitki ortilsiiyle tamamen ortliluyordu. Bu patikalarm disinda, evin her yam, tirmanmasi alabildigine tehlikeli sarp kayalar ve bas dondtiriicii ucurumlarla ~evriliydi. Agaclarm kesilrnis oldugu bir noktada yol genisliyordu. Sanchez Mosquera'nm saldirilarma karst koymak iein bieilmis kaftandi burasi, Birinei gUn, kli!;lik kuliibenin ocagina fitiIli iki bomba yerlestirdik, Bu elimizdeki en basit pusu imkamydi, yekilirsek, diisman muhtemelen eve girecek ve oeagi kullanacaktr, Bombalar kullerin altmda kuzu kuzu yatiyordu. Ocak yakildigt veya kor kondugu zaman fitillerin ates alacagim ve bombalarm patlayarak pek ~ok kisinin olti· miine sebep olaeagun hesaphyorduk. 'I'ahli bu daha sonra yararh olabilecek bir careydi,

You're Reading a Free Preview

İndirme
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->