ÇÖZÜNÜRLÜK PARAMETRESİ VE ÇÖZGEN TUTMA KAPASİTESİ

Günümüzde polimerlerin kullanım alanları giderek genişlemekte ve bunun sonucu
olarak da önemleri artmaktadır. Özellikle endüstriyel olarak pek çok kullanım alanı bulan
polimerlerin değişik özelliklerinin ortaya çıkarılması ve geliştirilmesi yönünde önemli
ilerlemeler kaydedilmiştir [1]. Polimerlerin özellikleri bir çok kaynakta farklı başlıklar
altında ele alınmıştır. Kimyasal özellikler, çözünürlük, geçirgenlik, çevresel gerilme
çatlaması (environmental stress cracking), kimyasal direnç, termal kararlılık,
fotooksidazyon, yaşlanma (ageing), yanma özellikleri, biyolojik saldırı ve
biyokompabilite olarak verilmektedir [2]. Bu çalışmada günlük hayatta kullandığımız
birer polimer çözeltisi olan uhu ve jöle (tatlı) ele alınmıştır. Uhudaki polimer için iyi
çözgenler araştırılmış, jöledeki polimer için ise çözgen tutma diğer bir deyişle şişme
kapasitesi incelenmiştir.
1.GİRİŞ
1.1 Polimer için iyi çözgenlerin bulunması:
1.1.1 Polimer çözünürlüğü için kurallar:
1) 1) Benzer benzeri çözer. Polar çözücüler polar polimerleri, apolar çözücüler
apolar polimerleri çözer.
Örnek-1:
--Polivinil alkol ile H
2
O
C C
H H
OH H
n

--Polistiren ile toluen
C C
H H
H
n
CH
3
Örnek-2:
H
N C
O
(CH
2
)n-1
Aslında bu madde ne suda ne de hekzanda tam olarak çözünmektedir. Sıvılar tarafından
adsorplanmaktadır. n arttıkça, hekzan adsorpsiyonu artar, su adsorpsiyonu azalır.
2) 2) Belli bir sıcaklıkta, polimerin çözünürlüğü, moleküler ağırlığın artmasıyla
azalır.
3) 3) a) Çarpraz bağlanma, çözünürlüğü elimine eder.
b) Polimer kristal erime sıcaklığına doğru ısıtılırsa, uygun çözücülerde polimerin
çözünmesi sağlanır, polimer molekülleri daha rahat dağılır.
4) 4) Kristalite çözünürlüğü azaltır.
5) 5) Polimerin çözünürlük hızı, moleküler ağırlığın artmasıyla azalır. Polimer ve
çözgenin difüzyon hızına bağlıdır.
6) 6) Çözünürlük hızı, su moleküllerinin daha kolay nüfuz etmesine izin verdiği
için dallanmış grupları küçük olan polimerlere doğru gittikçe artar. Dallanmış
grupları büyük olan gruplarda ise, etkileşimler molekülleri ayırmaya zorlaştırdığı
için çözünürlük hızı azalır.
1.1.2 Polimer çözünürlüğünün termodinamik temeli:
AG
m
=AH
m
-TAS
m
< 0 olursa, çözelti oluşumu termodinamik olarak uygundur.
AG
m
= Gibbs serbest enerjideki değişim
AH
m
= entalpideki değişim
AS
m
= entropideki değişim
AH>0 → Çözgen ve polimer kendi hallerinde kalmayı isterler.
AH<0 → Çözgen ve polimer molekülleri arasında H bağı gibi spesifik etkileşimler vardır.
Genellikle AS>0’dır, çünkü moleküller çözeltide katı hale göre daha rastgele dağılırlar.

(a) (a)
(b)
Şekil-1:Çözünürlüğün kafes(lattice) modeli (içi boş çemberler çözgeni, dolu olanlar
çözüneni göstermektedir.
(a) Düşük moleküler ağırlıklı çözünen
(b) Polimerik çözünen
AS, polimer çözeltilerinin oluşumunda normal çözeltilerinin oluşumuna göre daha
düşüktür. Çünkü Şekil-1’den de görüldüğü gibi düşük moleküler ağırlıklı çözünen
rastgele dağılabilir. Konfigürasyonel olasılıkların sayısı polimere göre daha fazladır.
1.1.3 Çözünürlük parametresi:
Çözünürlük parametresi, düzenli çözeltilerin oluşumu için çözeltinin birim
hacminde meydana gelen iç enerji değişimidir (çözücü ve çözünen arasında spesifik
etkileşimler oluşmaz).
AHm =
1
o
2
o [o
1-o
2]
2
.Vm
~
AE (cal/cm
3
)
o = hacim fraksiyonları
o = çözünürlük parametresi
Alt indisler 1 = polimer , 2=çözücü
AE= iç enerjideki değişim
o = (CED)
1/2
= (
v
v
E A
)
1/2
[(cal/cm
3
)
1/2
]
(CED)=kohezif (cohesive) enerji yoğunluğu, sıvı halde molekülleri bir arada tutan
moleküller arası kuvvetlerin gücünün ölçüsü.
(
v
E A )=buharlaşmada iç enerjideki molar değişim,cal/g.mol

v
= sıvının molar hacmi, cm
3
/g.mol
Sabit hacim ve sabit basınçta, iç enerji ve entalpideki değişim eşittir. Çünkü
çözeltideki hacim değişimi çok azdır. Bu polimer ve çözgenin çözünürlük parametreleri
bilindiğinde, çözeltinin entalpisini hesaplamayı sağlar.
o
1
veo
2
’nin değerlerine bakılmaksızın, AH
m
her zaman pozitiftir. Çünkü sadece
spesifik etkileşimlerin varlığında, AH
m
negatif olur. Çözünürlük için:
2 1
o o ÷ < 1 (cal/cm
3
)
1/2
olmalıdır.
Düşük mol kütleli çözünenin çözünürlük parametresini belirlemek kolaydır. Diğer
yandan polimerler buharlaşma sıcaklığına ulaşmadan bozunurlar (karbonlaşırlar). Bu
nedenle AH doğrudan belirlenemez. Polimerin çözünürlük parametresi çözücününkine
yakınsa, polimer çok büyük bir çözünme isteği içindedir. Polimer çarpraz bağlı ise,
çözünmez sadece şişer. Maksimum şişme, polimer ve çözücünün çözünürlük
parametreleri yakın olduğunda gözlenir. Bu yüzden polimer çözünürlük parametreleri
belirlenirken, çarpraz bağlı polimer, çözünürlük parametreleri bilinen bir seri çözücüye
batırılıp çıkarılır. Çözücüde maksimum şişmenin görüldüğü değer, polimerin çözünürlük
parametresi olarak alınır.



o
: Polimer çözgen çözünürlük parametresi
şişme
Çarpraz bağlı polimer
Çarpraz bağlı
olmayan polimer
Şekil-2: Şişme ile o polimer’in belirlenmesi
Çözücü karışımının çözünürlük parametresi, aşağıdaki denklemeden kolayca
hesaplanabilir:

o karışım
=
B B A A
o o o o
v ; v ;
o v ; o v ;
+ =
+
+
2 2 1 1
2 2 2 1 1 1
(
;
=mol kesri)
Yukarıdaki denklem, daha önce açıklandığı gibi polimerin çözünürlük parametresini
belirlemede bir çözücü karışımı serisi hazırlamak için kullanılır. Çarpraz bağlı polimer,
tercihen çözünürlük parametresinin daha yakın olduğu çözücü bileşenini absorplar. Bu
olaya koazervasyon (coacervation) denir.
Çözücülerle ilgili veri yokluğunda, çözücü ve polimer için çözünürlük parametresi grup
molar katkı sabitiyle tahmin edilmektedir.
o = d
0
/ M F
i
¯
d = amorf polimerin yoğunluğu
M0 = tekrarlanan birimin mol kütlesi
F ¯
i
= molar katkı sabitlerinin toplamı
Örnek: polistiren
Tablo-1: Polistiren için çözünürlük parametresinin hesaplanması
C C
H H
H
n
Çözünürlük parametresi kavramı bir çok yerde fayda sağlarken, maalesef
yetersizliğin ortaya çıktığı bir kaç özel durum vardır:
1-) Düzenli çözelti teorisinin bir kaç eksiği vardır.
2-) Polimer çözünürlüğü tek bir parametre ile tanımlanamayacak kadar kompleks bir
olgudur.
Bu yetersizliklerden dolayı, hidrojen bağı ve dipol momentler üzerine kantitatif bilgi ile
ek çözünebilirlik parametreleri önerilmiştir. Bunların en basit olanlarından biri,
çözücüleri hidrojen bağı yeteneğine göre zayıf, orta ve güç olarak üç kategoride
Grup Fi Grup
sayısı
F ¯
i
Açıklama
CH2 131.5 1 131.5 Density=1.05g/cm
3
CH 85.99 1 85.99 M=104g/mol
-C=
(aromatik)
117.12 6 702.72 = o 1.05(896.77)/104
= 9.0(cal/cm
3
)
1/2
6-üyeli
halka
-23.44 1 -23.44
896.77
2 / 1
3
)
*
(
mol
cm cal
toplamaktır. Her bir polimerin, her bir çözücü kategorisi için üç farklı o değeri verilir.
Çözücü polimerin hidrojen bağı için o aralığında olursa, polimeri çözer.
1.1.4 Hansen’s üç boyutlu çözünürlük parametresi:
Hansen’e göre buharlaşmada iç enerjideki toplam değişme yani AE
v
her bir
boyutun katkılarının toplamı olarak düşünülebilir.
AE
v
= AE
d
+ AE
p
+ AE
h
molar hacme bölersek,
2 2 2 2
H p d
o o o o + + = olur.
-Kohezif enerji
2
o , üç kısma ayrılır:
1) Dispersiyon kuvvetleri (
d
o )
2) Polar kuvvetler (
p
o
)
3) Hidrojen bağı (
H
o )
o
j
= (AE
j
/ v)
1/2
j: d, p, h
Bu nedenle, o çözünürlük parametresi, d, p ve h olmak üzere üç boyutlu vektör olarak
düşünülebilir. o p1
, o d1
v o h1
koordinatları ile verilen çözücü uzayda bir nokta olarak
kabul edilir. Orijinden bu noktaya olan vektör o ’dır.
Örnek :
Tablo-2: Çeşitli çözücülerin üç boyutlu çözünürlük parametreleri
Çözücü
d
o
P
o
H
o o
Kloroform 808 1.5 2.8 9.36
THF 802 2.8 3.9 9.50
MEK 7.77 4.4 2.5 9.27
m-kresol 8.8 2.5 6.3 11.1
Metanol 7.4 6.0 10.9 14.5
Toluen 8.82 0.7 1.0 8.91
H2O 6.0 15.3 16.7 23.5
PS 8.6 3.0 2.0 9.33
Stiren 9.09 0.49 2.0 9.32
Aynı zamanda polimer deo p2, o d2 v o h2 koordinatları ile karakterize edilir.
Ayrıca tamamen deneysel temele dayanarak bulunmuştur ki, eğer o d , o p
ve o h
için
kullanılan büyüklüğün iki katı kadar gösterilirse, tüm çözücüler, (o p2, o d2 v o h2 ) noktası
etrafındaki R yarıçaplı küre içine düşen polimeri çözer.
R deneysel olarak, polimere az miktarda çözgen eklenmesiyle örneğin 0.5 gram
polimere 5 cm
3
çözgen eklenmesiyle gözlenir. Çok eklenirse, şişme görülmeyebilir.
Üç boyutlu denklem , polimer kürenin merkezi (o p2
, o d2
, o h2
) ile, çözücüyü
gösteren nokta (o p1, o d1 , o h1) arasındaki vektör büyüklüğünü hesaplayarak elde edilir.
Bu R’den daha az ise polimer çözünebilir. Çözünürlük için
[(o p1
-o p2
)
2
+ (o h1
-o h2
)
2
+ 4(o d1
-o d2
)
2
]
1/2
< R olmalıdır.
(4 faktörü küresel çözünürlük bölgesine ulaşmak için o d’yi iki katı yapmak için deneysel
ihtiyaçtan kaynaklanır.)
Şekil-3: Polistirenin çözünürlük küresi
Şekil-3 polistirenin çözünürlük küresini gösterir (o p
=8.6, o d
=3

, o h
=2, R= 3.5).
Tipik polimer ve çözücüler için o d’nin aralığı oldukça küçüktür. Pratikte üç boyutlu
şema iki boyutluya indirilir.
o p
, o d
, veo h
’ın her birinin değeri, teorik hesaplamalar ve model bileşikler
üzerindeki çalışmalarla belirlenmiş ve çözücüler için tablolara geçirilmiştir.
Yarı deneysel doğasına rağmen, üç boyutlu çözünürlük parametresi pratik olarak
özellikle boya endüstrisinde büyük yarar sağlamıştır.
Örnek: Bir polimer o =9.95 (o p=7, o d=50 , o h=5) çözünürlük parametresine ve yarıçapı
3 olan çözünürlük küresine sahiptir. o =
10 olan çözücü polimeri çözer mi?
[(1)
2
+ 25 + 1 – 4 (5-6)
2
] = 11.5 > 3 olduğundan çözünmez.
1.1.5. Seyreltik çözeltilerin özellikleri:
Seyreltik çözelti ortamında moleküller arasındaki etkileşimler hakkında çok fazla
endişelenmeye gerek yoktur. Fakat boyutsuz Berry sayısı 1’den büyük olduğunda
etkileşimler engel oluşturmaya başlar.
Be= [η].c > 1
-İyi çözgen: Çözünürlük parametresi polimerinkine oldukça yakındır. Polimer
segmentleri ve çözücü molekülleri arasındaki ikincil kuvvetler güçlüdür ve polimer
molekülleri çözeltide polimer moleküllerinin konformasyonu dağıttığı farzedilir.
-Kötü çözgen: Polimer zincir segmentleri arasındaki kuvvetler, zincir segmentleri ve
çözgen arasındaki kuvvetlerden daha büyüktür. Diğer bir deyişle, zincir segmentleri kendi
topluluğunu tercih eder ve zincir sımsıkı bağlanır. Polimerin iyi ve kötü çözgendeki
durumu Şekil-4’te gösterilmiştir:
Şekil-4: İyi ve kötü çözgen arasındaki farklılıklar
Örneğin kloroform ( 2 . 9 = o ), polistiren ( 3 . 9 ~ 0 . 9 = o ) için iyi çözgendir. Polisitiren’e
kötü bir çözgen mesela metanol( 5 . 14 = o ) katıldığında, çözgen karışımı (Kloroform +
metanol) çözeltiyi çözemeyecek kadar zayıflar ve AG = 0 and AH = TAS (u ya da Flory
şartı) olduğunda polimer çöker. Bu nokta; sıcaklığa, polimerin mol kütlesine ve polimer-
çözgen sistemine bağlıdır. Çözeltide polimer molekülünün çözünmesine sıcaklık ve
çözgen gücünün nasıl etki ettiği Şekil-5’te gösterilmektedir:
Şekil-5: Çözünürlüğe sıcaklık ve çözgen gücünün etkisi

1.2. Polimer jellerin şişmesi:
Çok miktarda çözgen varlığında, jeller oluşur. Jel zincirleri arasındaki etkileşimler
böyle jeller için önemsizdir. Bu nedenle jelin her bir alt zinciri bağımsızca kendi alt
hacminde şişer.
a) a) Her bir alt zincirin şişme derecesi tamamen jelin şişme derecesine eşittir.
b) b) Her bir alt zincirin şişme derecesi iyi çözgende izole olmuş zincirin şişme
derecesi ile aynıdır.
Şekil-6: Şişmiş jelin gösterimi
[1] İsmail, O. ve Kuyulu, A. , Akrilik asit esaslı süper absorban kopolimerlerin
sentezi ve bahçe bitkilerine uygulanması, YTÜD 2003/3, İstanbul, 33-40.
[2] www.plasticsusa.com/chemprop.html
[3] Alkan, M., Bayrakçeken, S., Gürses, A. Ve Demir, Y., Deneysel Kimya, Kültür ve
Eğitim vakfı yayınları, 1997, Erzurum, 38.
[4] http://www.cheric.org/ippage/e/ipdata/2002/01/file/e200201-07.doc
[5] http://polly.phys.msu.su/education/courses/polymer-intro/lecture5.pdf
[5] http://www.uniqema.com/pa/lit/Pycal94/pg3.htm (PVAC)
[6] http://www.vernay.com/whitepapers/Publications/January2003.pdf
[7] http://palimpsest.stanford.edu/byauth/burke/solpar/solpar2.html
[8] http://www.plasticsusa.com/solub.html
[9] http://www.protak.co.uk/Products/datasheets/W4XW_SAF.doc
[10] http://palimpsest.stanford.edu/byauth/burke/solpar/solpar6.html

DHm = 1  2 [  1. 1. 2]2 . DGm = Gibbs serbest enerjideki değişim DHm = entalpideki değişim DSm = entropideki değişim DH>0 → Çözgen ve polimer kendi hallerinde kalmayı isterler. etkileşimler molekülleri ayırmaya zorlaştırdığı için çözünürlük hızı azalır. (a) Düşük moleküler ağırlıklı çözünen (b) Polimerik çözünen DS. Çünkü Şekil-1’den de görüldüğü gibi düşük moleküler ağırlıklı çözünen rastgele dağılabilir. dolu olanlar çözüneni göstermektedir.1. Dallanmış grupları büyük olan gruplarda ise. Genellikle DS>0’dır. 6) 6) Çözünürlük hızı. düzenli çözeltilerin oluşumu için çözeltinin birim hacminde meydana gelen iç enerji değişimidir (çözücü ve çözünen arasında spesifik etkileşimler oluşmaz). çünkü moleküller çözeltide katı hale göre daha rastgele dağılırlar. su moleküllerinin daha kolay nüfuz etmesine izin verdiği için dallanmış grupları küçük olan polimerlere doğru gittikçe artar.3 Çözünürlük parametresi: Çözünürlük parametresi.5) 5) Polimerin çözünürlük hızı. (a) (a) (b) Şekil-1:Çözünürlüğün kafes(lattice) modeli (içi boş çemberler çözgeni.1.Vm  DE (cal/cm3) . polimer çözeltilerinin oluşumunda normal çözeltilerinin oluşumuna göre daha düşüktür. Polimer ve çözgenin difüzyon hızına bağlıdır.2 Polimer çözünürlüğünün termodinamik temeli: DGm=DHm-TDSm < 0 olursa. çözelti oluşumu termodinamik olarak uygundur. 1. moleküler ağırlığın artmasıyla azalır. Konfigürasyonel olasılıkların sayısı polimere göre daha fazladır. DH<0 → Çözgen ve polimer molekülleri arasında H bağı gibi spesifik etkileşimler vardır.

Çünkü sadece spesifik etkileşimlerin varlığında. Bu nedenle DH doğrudan belirlenemez.cal/g. Polimer çarpraz bağlı ise. Maksimum şişme. Diğer yandan polimerler buharlaşma sıcaklığına ulaşmadan bozunurlar (karbonlaşırlar).  1 ve  2’nin değerlerine bakılmaksızın. Çözünürlük için:  1   2 < 1 (cal/cm3)1/2 olmalıdır. şişme Çarpraz bağlı olmayan polimer Çarpraz bağlı polimer  : Polimer çözgen çözünürlük parametresi . ( DE )=buharlaşmada iç enerjideki molar değişim.mol  = sıvının molar hacmi. sıvı halde molekülleri bir arada tutan moleküller arası kuvvetlerin gücünün ölçüsü. DHm her zaman pozitiftir. Çünkü çözeltideki hacim değişimi çok azdır. polimer ve çözücünün çözünürlük parametreleri yakın olduğunda gözlenir. çözeltinin entalpisini hesaplamayı sağlar. 2=çözücü DE= iç enerjideki değişim DE 1/2 ) [(cal/cm3)1/2]  (CED)=kohezif (cohesive) enerji yoğunluğu. iç enerji ve entalpideki değişim eşittir. çözünmez sadece şişer. Bu yüzden polimer çözünürlük parametreleri belirlenirken.mol  = (CED)1/2 = ( Sabit hacim ve sabit basınçta. çözünürlük parametreleri bilinen bir seri çözücüye batırılıp çıkarılır. DHm negatif olur. = hacim fraksiyonları  = çözünürlük parametresi Alt indisler 1 = polimer . çarpraz bağlı polimer. cm3/g. Polimerin çözünürlük parametresi çözücününkine yakınsa. Bu polimer ve çözgenin çözünürlük parametreleri bilindiğinde. Çözücüde maksimum şişmenin görüldüğü değer. Düşük mol kütleli çözünenin çözünürlük parametresini belirlemek kolaydır. polimer çok büyük bir çözünme isteği içindedir. polimerin çözünürlük parametresi olarak alınır.

çözücü ve polimer için çözünürlük parametresi grup molar katkı sabitiyle tahmin edilmektedir.77)/104 (aromatik) = 9. hidrojen bağı ve dipol momentler üzerine kantitatif bilgi ile ek çözünebilirlik parametreleri önerilmiştir.0(cal/cm3)1/2 6-üyeli -23.77 ( ) halka mol Çözünürlük parametresi kavramı bir çok yerde fayda sağlarken. 2-) Polimer çözünürlüğü tek bir parametre ile tanımlanamayacak kadar kompleks bir olgudur. aşağıdaki denklemeden kolayca hesaplanabilir:  karışım =  1 1 1   2 2 2   A A   B B 1 1   2 2 (  =mol kesri) Yukarıdaki denklem. Bu yetersizliklerden dolayı.05g/cm3 CH 85. tercihen çözünürlük parametresinin daha yakın olduğu çözücü bileşenini absorplar.5 Density=1. Bunların en basit olanlarından biri.5 1 131. çözücüleri hidrojen bağı yeteneğine göre zayıf.99 M=104g/mol -C= 117. Çarpraz bağlı polimer. Bu olaya koazervasyon (coacervation) denir.12 6 702. daha önce açıklandığı gibi polimerin çözünürlük parametresini belirlemede bir çözücü karışımı serisi hazırlamak için kullanılır.44 cal * cm 3 1 / 2 896.Şekil-2: Şişme ile  polimer ’in belirlenmesi Çözücü karışımının çözünürlük parametresi.05(896. orta ve güç olarak üç kategoride . maalesef yetersizliğin ortaya çıktığı bir kaç özel durum vardır: 1-) Düzenli çözelti teorisinin bir kaç eksiği vardır.44 1 -23.72   1.  = d  Fi / M 0 d = amorf polimerin yoğunluğu M0 = tekrarlanan birimin mol kütlesi  F i = molar katkı sabitlerinin toplamı Örnek: polistiren H C H H C n Tablo-1: Polistiren için çözünürlük parametresinin hesaplanması Grup Fi Grup  F i Açıklama sayısı CH2 131. Çözücülerle ilgili veri yokluğunda.99 1 85.

9 1.4 Hansen’s üç boyutlu çözünürlük parametresi: Hansen’e göre buharlaşmada iç enerjideki toplam değişme yani DEv her bir boyutun katkılarının toplamı olarak düşünülebilir.1 14.32 . DEv= DEd + DEp + DEh molar hacme bölersek. Örnek : Tablo-2: Çeşitli çözücülerin üç boyutlu çözünürlük parametreleri Çözücü  d P H Kloroform THF MEK m-kresol Metanol Toluen H2O PS Stiren 808 802 7. polimeri çözer.77 8. p ve h olmak üzere üç boyutlu vektör olarak düşünülebilir.0 16.82 6.  p1.  2   d   p   H olur. d.36 9.27 11. h Bu nedenle.  d1 v  h1 koordinatları ile verilen çözücü uzayda bir nokta olarak kabul edilir.8 7.91 23.09 1.toplamaktır.0 8.7 2.5 8. Her bir polimerin.5 6.6 9.5 9.7 15.8 4.8 3.4 2.50 9. Orijinden bu noktaya olan vektör  ’dır.3 3. her bir çözücü kategorisi için üç farklı  değeri verilir.0 0.49 2.0 0.4 8. p.  çözünürlük parametresi.0 2.3 10.5 6. Çözücü polimerin hidrojen bağı için  aralığında olursa.0 9.5 2. 1.33 9. -Kohezif enerji  2 .1.9 2. üç kısma ayrılır: 1) Dispersiyon kuvvetleri (  d ) 2) Polar kuvvetler (  p ) 3) Hidrojen bağı (  H ) 2 2 2  j = (DEj/ v)1/2 j: d.

Örnek: Bir polimer  =9.  d.  h=5) çözünürlük parametresine ve yarıçapı 3 olan çözünürlük küresine sahiptir. p2)2 + (  h1. Ayrıca tamamen deneysel temele dayanarak bulunmuştur ki.  h1) arasındaki vektör büyüklüğünü hesaplayarak elde edilir. eğer  d . Pratikte üç boyutlu şema iki boyutluya indirilir.5.5 gram polimere 5 cm3 çözgen eklenmesiyle gözlenir. Çok eklenirse.Aynı zamanda polimer de  p2.  h2) ile. Seyreltik çözeltilerin özellikleri: .5). R= 3. h2)2 + 4(  d1.  d2 .  d1 . Tipik polimer ve çözücüler için  d’nin aralığı oldukça küçüktür.6.  d2 v  h2 koordinatları ile karakterize edilir.  p ve  h için kullanılan büyüklüğün iki katı kadar gösterilirse. çözücüyü gösteren nokta (  p1.1.  d=50 . 1. R deneysel olarak. d2)2]1/2 < R olmalıdır. Üç boyutlu denklem .  d=3 . Çözünürlük için [(  p1. şişme görülmeyebilir.) Şekil-3: Polistirenin çözünürlük küresi Şekil-3 polistirenin çözünürlük küresini gösterir (  p=8.  =10 olan çözücü polimeri çözer mi? [(1)2 + 25 + 1 – 4 (5-6)2] = 11.  d2 v  h2 ) noktası etrafındaki R yarıçaplı küre içine düşen polimeri çözer. ve  h’ın her birinin değeri.95 (  p=7.  h=2. polimere az miktarda çözgen eklenmesiyle örneğin 0. Yarı deneysel doğasına rağmen.5 > 3 olduğundan çözünmez. Bu R’den daha az ise polimer çözünebilir. polimer kürenin merkezi (  p2. üç boyutlu çözünürlük parametresi pratik olarak özellikle boya endüstrisinde büyük yarar sağlamıştır. (  p2. teorik hesaplamalar ve model bileşikler üzerindeki çalışmalarla belirlenmiş ve çözücüler için tablolara geçirilmiştir. (4 faktörü küresel çözünürlük bölgesine ulaşmak için  d’yi iki katı yapmak için deneysel ihtiyaçtan kaynaklanır. tüm çözücüler.  p.

5 ) katıldığında. Fakat boyutsuz Berry sayısı 1’den büyük olduğunda etkileşimler engel oluşturmaya başlar.2 ). Diğer bir deyişle. Polimerin iyi ve kötü çözgendeki durumu Şekil-4’te gösterilmiştir: Şekil-4: İyi ve kötü çözgen arasındaki farklılıklar Örneğin kloroform (   9. polimerin mol kütlesine ve polimerçözgen sistemine bağlıdır. polistiren (   9. Polimer segmentleri ve çözücü molekülleri arasındaki ikincil kuvvetler güçlüdür ve polimer molekülleri çözeltide polimer moleküllerinin konformasyonu dağıttığı farzedilir. sıcaklığa.Seyreltik çözelti ortamında moleküller arasındaki etkileşimler hakkında çok fazla endişelenmeye gerek yoktur. Çözeltide polimer molekülünün çözünmesine sıcaklık ve çözgen gücünün nasıl etki ettiği Şekil-5’te gösterilmektedir: . çözgen karışımı (Kloroform + metanol) çözeltiyi çözemeyecek kadar zayıflar ve DG = 0 and DH = TDS (  ya da Flory şartı) olduğunda polimer çöker. zincir segmentleri ve çözgen arasındaki kuvvetlerden daha büyüktür. -Kötü çözgen: Polimer zincir segmentleri arasındaki kuvvetler.0 ~ 9. Polisitiren’e kötü bir çözgen mesela metanol(   14.c > 1 -İyi çözgen: Çözünürlük parametresi polimerinkine oldukça yakındır. zincir segmentleri kendi topluluğunu tercih eder ve zincir sımsıkı bağlanır.3 ) için iyi çözgendir. Bu nokta. Be= [η].

b) b) Her bir alt zincirin şişme derecesi iyi çözgende izole olmuş zincirin şişme derecesi ile aynıdır. a) a) Her bir alt zincirin şişme derecesi tamamen jelin şişme derecesine eşittir. Şekil-6: Şişmiş jelin gösterimi . Polimer jellerin şişmesi: Çok miktarda çözgen varlığında. Bu nedenle jelin her bir alt zinciri bağımsızca kendi alt hacminde şişer. Jel zincirleri arasındaki etkileşimler böyle jeller için önemsizdir.2.Şekil-5: Çözünürlüğe sıcaklık ve çözgen gücünün etkisi 1. jeller oluşur.

doc [10] http://palimpsest.protak..html [3] Alkan.plasticsusa. Gürses. İstanbul.htm (PVAC) [6] http://www. Y.uk/Products/datasheets/W4XW_SAF.edu/byauth/burke/solpar/solpar6..com/pa/lit/Pycal94/pg3. Bayrakçeken. Deneysel Kimya. 1997. Akrilik asit esaslı süper absorban kopolimerlerin sentezi ve bahçe bitkilerine uygulanması.edu/byauth/burke/solpar/solpar2. [4] http://www.vernay. 33-40. Kültür ve Eğitim vakfı yayınları.msu. .html [9] http://www. [2] www.stanford.stanford. YTÜD 2003/3.cheric.su/education/courses/polymer-intro/lecture5.uniqema.pdf [5] http://www. 38.doc [5] http://polly. Ve Demir.com/solub. ve Kuyulu.[1] İsmail. S.html .com/whitepapers/Publications/January2003.html [8] http://www. M. A.com/chemprop.co.org/ippage/e/ipdata/2002/01/file/e200201-07.pdf [7] http://palimpsest. O. Erzurum.phys. A..plasticsusa.