P. 1
İletisim Hukuku

İletisim Hukuku

|Views: 2,105|Likes:
Yayınlayan: Burak Ersoy

More info:

Published by: Burak Ersoy on Jan 07, 2011
Telif Hakkı:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOC, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

12/26/2012

pdf

text

original

22.

MADDE: [HABERLEŞME HÜRRİYETİ]
Anayasa hükmüne göre, haberleşme bir özgürlüktür ve devletin bu özgürlüğün kullanılmasına engel oluşturma yükümlülüğü bulunmaktadır. Haberleşmenin gizliliğine dokunulmaksızın gerçekleştirilmesi esastır. Haberleşme özgürlüğü ancak Anayasada öngörülen şartların varlığı halinde, yine Anayasada belirlenen usullerle ve belirlenen makamlarca kısıtlanabilir. 1961 Anayasasında olduğu gibi, “Haberleşme Özgürlüğü” terimini “posta dokunulmazlığı” veya “özel haberleşme gizliliği” kavramlarını ifade etmek amacı ile kullanılmıştır. 2001’de değiştirilen “Haberleşme Hürriyeti” kenar başlıklı 22. maddenin hem eski hem de yeni metninin kitle haberleşmesine ilişkin “haberleşme özgürlüğü” ile bir ilgisi olmayıp “özel haberleşme gizliliği”ni güvence altına almaktadır. 4709 sayılı kanunla yapılan değişiklik ile hangi hallerde haberleşmenin engellenebileceği ve gizliliğine dokunabileceği açıkça düzenlenerek, yetkili merci ve hâkim kararı için süreler belirlenmiştir. Yani “Haberleşme Hürriyeti” başlığı ile verilen 22.md. ve bu maddenin değişiklikten önceki hali, kitle iletişim özgürlüğü ve bu özgürlüğü sağlayan kitle iletişim araçlarıyla ilgili değildir. DERS NOTLARINDAN: Anayasa’nın 22. maddesinde haberleşme özgürlüğü ile ilgili bir konuya yer verilmiştir.: Herkes haberleşme özgürlüğüne sahiptir. Haberleşme engellenemez, gizliliğine dokunulmaz. Gizlilik haberleşmeye özgüdür. Haberleşmenin gizliliği iletişim özgürlüğünün doğrudan bir sonucu değildir. Haberleşme hakkının serbest olması iletişim özgürlüğünün doğal sonucudur. İletişim özgürlüğünün gereklerinden birisi haberleşmenin engellenmesidir. Bireysel iletişim ile ilgilidir. Kitlelerle ilgili değildir. 22. madde kitle iletişimine uygun değildir. Karşılıklı haberleşmede önemli bir unsurdur. Haberleşme geri beslemenin zorunlu olduğu bir birimdir. İletişimde de karşılık vardır ama burada alıcı pasif. İletişimde işteşlik-karşılık görüyoruz; iletişimin alıcıdan gelen karşılık haberleşmeden farklı olduğunu gösteriyor. Kitle iletişiminin haberle ilgili olması da söz konusudur. 22. madde kitle iletişimi kapsamında pek düşünülemez. “Toplu sms bir yönüyle kitle iletişimine girer. Bu noktada kitle iletişimi ile 22.maddenin kesiştiği söyleyebiliriz. (Haberleşmenin kapsamına girer mi girmez mi tartışılır.) Haberleşme özgürlüğü kitle iletişimiyle tamamen kopuk değildir gelişen teknoloji ile bağlantılı olabilir.

—25. ve 26. Maddeler için Bkz:3. ve 4. sayfalar27. MADDE [BASIN VE SANAT ÖZGÜRLÜĞÜ]
Bilim ve sanat özgürlüğü kapsamında getirilmiş bulunan düzenlemeler, kitle iletişim faaliyetlerinin varlığını gerekli kılmaktadır. Bilim ve sanat özgürlüğünün kullanılması sırasında Anayasa koyucunun belirlediği ve basın özgürlüğü için de geçerli olan temel sınırlama, bu özgürlüklerin T.C Devletinin temel niteliklerini ortadan kaldırma yönünde kullanılmasının olanaksız olduğudur. Diğer özgürlükler gibi, kitle iletişim hukukunun temelini oluşturan özgürlükler de, var oldukları ortamı ortadan kaldırmak üzere kullanılamazlar. .

28. MADDE [BASIN HÜRRİYETİ [Sansür yasağı]]
Anayasa koyucu, basın özgürlüğüne ilişkin temel konuları ayrıntılı bir şekilde madde içerisinde oldukça geniş olarak düzenlenmiş bulunmaktadır. Basın özgürlüğü kapsamında getirilmiş bulunan Anayasal düzenlemede bu özgürlüğün devletin temel niteliklerini değiştirmek doğrultusunda kullanılmasının olanaksız olduğu açıkça düzenlenmiştir. Anayasa koyucu, basın hürriyetini bilim ve sanat hürriyeti ile düşünceyi açıklama ve yayma hürriyetlerle ilgili olarak getirilmiş bulunan kısıtlayıcı düzenlemelerin basın hürriyeti açısından geçerli olduğunu hükme bağlamıştır. 28. md, 1. fıkra: “Basın hürdür ve sansür edilemez.” Aynı fıkranın devamında basımevi kurmak için izin alma ve mali teminat yatırma şartının konamayacağı belirtilmiştir. Böylece, 1961 Anayasasında bulunmayan hükme yer vermek suretiyle, Matbaalar kanunun 1. maddenin öngördüğü izinsiz basımevi kurma hakkını anayasal güvenceye kavuşturarak -sansür yasağının konulması suretiyle de- özgürlükçü demokratik rejimlerin standartlarına ulaşıldığı söylenebilir. 28. md, 2. fıkra; Devlete bir görev yüklenmiştir. Şöyle ki, devlet basın ve haber alma özgürlüklerini sağlayacak tedbirleri alacaktır. Kuşkusuz devletin alacağı bu tedbirler, müdahalede bulunmak şeklinde değil, özgürlüğün kullanımını kolaylaştırıcı yasal düzenlemeleri sağlamak şeklinde olmalıdır. 1

Anayasamızın bu alanda dahi hâkim kararının gerekli görmesi. bu yararlanmanın şartlarının ve usullerinin de kanunla düzenleneceği belirtilmiştir. Bu düzenlemeyle basın kuruluşlarının ve araçlarının özel bir vasfı bulunduğu. Aynen 1961 Anayasasında olduğu gibi. md. 2. yeni Anayasa “devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğü. bu bilgi ve belgelerin kanuna aykırılığının saptanması halinde yetkili merin yayının durdurulması için mahkemeye başvuracağını öngörmüştür. 1980’den önceki tecrübelerin ortaya çıkardığı bir zorunluluk olarak değerlendirdiğimiz bu hüküm 2004’te değiştirilmiştir. Basın hürriyeti: genel bir tarafı yok. Hiçbir devlet varlığına yönelik bu tür saldırılara göz yummaz. mahkeme kararı olmadıkça yayının durdurulması zorunluluğu yoktur. Hakkın kullanılması talebinin ilgili kitle iletişim kuruluşu tarafından yerine getirilmemesi durumunda. md. DERS NOTLARINDAN: Basın hukuku ile ilgili özgürlüklerdir. kamu tüzel kişilerinin elindeki basın dışı kitle haberleşme ve yayım araçlarından yararlanma hakkına sahip olduğunu düzenlemiştir. basın faaliyetlerinin yerine getirilmesine özgülenmiş tesislerin ve araçların devlet tarafından zabt ve müsadere edilmesi veya işletilmesinin engellenesi hukuken yasaktır. Basın özgürlüğü tarihselliği sebebiyle ayrı bir düzenlemeye tabi tutulmuştur. 1961 Anayasasının 25. Cumhuriyetin temel ilkeleri ve milli güvenlik aleyhinde işlenmiş bir suçtan mahkûm olma hali”ni söz geçen güvencenin dışında tutmuştu. kişilik haklarına saldırıda bulunulduğunu iddia eden kişiye kendini savunma hakkı hâkim kararına rağmen tanınmaması. MADDE [SÜRELİ VE SÜRESİZ YAYIN HAKKI] 29. Pozitif boyuta ilişkin örnek. kamu düzeni.28. her hangi bir ticari işletme gibi kabul edilemeyeceği ve bu işletmelerin varlıklarını sürdürmek açısından gereksinim duyacakları araç ve gereçlerin devlet tarafında zor alıma tabi tutulmayacağı ve bu işletmelerin faaliyetlerinin engellenemeyeceği açıkça ortaya konulmuş ve Anayasal düzeyde bir koruma getirilmiştir. düzeltme ve cevap talebinin yerinde olup olmadığına başvuru tarihinden itibaren 7 gün içerisinde ilgili hâkim karar verecektir. kamunun elinde bulunan kitle iletişim araçlarından yararlanma toplum açısından bir haktır ve bu halktan yararlanma konusunda getirilecek kısıtlamalar ancak kanun hükmüyle olabilir ve bu yasaklamalar Anayasada öngörülmüş bulunan milli güvenlik. md. genel ahlak ve genel sağlığın korunması gerekçelerinin dışında bir gerekçeye dayanamaz. kişilerin ve siyasi partilerin. kişilerin haysiyet ve şereflerine dokunulması veya kendileriyle ilgili olarak gerçeğe aykırı yayınlar yapılması durumunda kullanılabilen bir haktır. Ülkemizi ve milletimizi parçalamaya yönelik yayınların önlenmesi Devletimizin en doğal hakkı olarak kabul edilmelidir. 29. Hâkim tarafından verilen kararın ilgili kitle iletişim kuruluşunca yerine getirilmemesi. fıkra. kanunda belirtilen yetkili mercie verilmesi yeterlidir” diyerek dönemsel yayınlarda ancak “beyan sistemi”nin uygulanabileceğini vurguladıktan sonra. MADDE [DÜZELTME VE CEVAP HAKKI] Kitle iletişim araçlarının kullanılmasından daha dikkatli davranılması ve sorumlu kişilerin kamuoyuna doğru bilgi ve haber verilmesi konusunda hassas olmalarının sağlanması amaçlanmıştır. basın özgürlüğüne verdiği değeri gösterir. Aykırılık bulunsa dahi. Anayasal güvenceye kavuşturulmuş düzeltme ve cevap hakkı. MADDE [BASIN ARAÇLARININ KORUNMASI] 30. Anayasanın hükmüne göre. 31. 30. Basın hukuku iletişim özgürlüğünün alt koludur. 2 . maddeye oranla daha ayrıntılı “basın özgürlüğüne” değinir. 28. Ayrıca. maddesi basımevi ve eklentilerinin ve basın araçlarının suç vasıtası olduğu gerekçesiyle de olsa. 32. Anayasa koyucunun iradesine göre. zapt ve müsadere edilemeyeceğini veya işletilmekten alıkonulamayacağını mutlak ve sınırsız bir şekilde belirtmişken. maddenin 2. madde. yaptırıma bağlanmıştır. fıkrası devleti basın ve haber alma hürriyetlerini sağlayacak tedbirler alır. basın özgürlüğünü önemli bir biçimde sınırlayan bu hükmünü 12 Eylül 1980 öncesi Türkiye’sinin durumunu dikkate almak suretiyle değerlendirmek gerekir. 26. “ süreli yayın çıkarabilmek için kanunun gösterdiği bilgi ve belgelerin. MADDE[ KAMU TÜZEL KİŞİLERİNİN ELİNDEKİ BASIN DIŞI KİTLE HABERLEŞME ARAÇLARINDAN YARARLANMA HAKKI] 31. 4 fıkra.

Kişilerin doğru bilgilerle düşünce geliştirmeleri ve kanaate sahip olabilmeleri için kitle iletişim hukuku kapsamında bu özgürlük de yer almakta ve kitle iletişim faaliyetleriyle yakından ilgili bulunmaktadır. maddenin yeni şeklidir. Değişiklikten sonra 26. bireylerin kitle iletişim faaliyetleri yoluyla doğru bilgilendirmelerinin sağlanmasına bağlıdır. md. diğer kişilerin düşünce ve kanaat özgürlüğünü anayasal güvenceye almıştır. internet vasıtasıyla haber verme özgürlüğü”nü de içerdiğini düşünmek gerekir. • Radyo-televizyon yoluyla “haber verme özgürlüğü”. yayın için iznin öngörülmesinin farklı etki alanına sahip olduğu kanaatindedir. maddenin İnsan Hakları Avrupa Sözleşmesindeki düzenlemeye yakın bir görünüm aldığı da söylenebilir. Tek yönlü bir bilgi akışıyla bireylerin düşüncelerinin yönlendirilmesine engel olunması devletin görevleri arasındadır. Kaboğlu. Dolayısıyla Türkçe dışındaki dillerle de yayın yapabilme imkânı doğmuştur. Aynı maddenin 3. içerisinde beş temel hak barındırmaktadır: • Bireylerin düşüncelerini söz. kitle iletişim faaliyetlerinin temel işlevini ifade etmektedirler.: Anayasa koyucu. ve 26. Bunun nedeni. kamu güvenliği. Bütün bunlardan da anlaşıldığı gibi. basın dışı kitle iletişim araçlarında. Görüldüğü üzere bu madde. fıkrasıyla da düşünceyi açıklama ve yayma özgürlüğünün hangi hallerde sınırlandırılabileceği düzenlenmiştir. • Film vasıtasıyla “haber verme özgürlüğü” • Bu madde ayrıca. sansür uygulamalarına anayasal bir düzenleme çerçevesinde imkân tanıdığını düşünmektedir. maddeye eklenen son fıkradaki sınırlamaların kanunla düzenleneceği öngörülerek önemli bir eksiklik giderilmiştir. • Basın yoluyla “haber verme özgürlüğü”. Böylece 2001 değişikliği ile daha önce bu fıkrada bulunmayan sınırlama nedenleri arasına “ milli güvenlik. temel hak ve özgürlüklerin genel sınırlandırma durumlarını belirten 13. kamu düzeni. bazı yazarlar. 26.” 2001 yılında yapılan Anayasa değişikliğiyle bu yasak ortadan kaldırılmıştır. 1982 anayasası düşünce ve ifade özgürlüğüne 1961 Anayasasına göre daha ayrıntılı bir şekilde yer verilmiştir. fıkrasında bulunmayan sınırlamalara gereksinim duyulmuştur. Bu şekliyle. “bilgi edinme özgürlüğü”. md. yazı ve resimle serbestçe açıklama ve yayma anlamında. Cumhuriyetin temel ilkeleri ve Devletin ülkesi ve milleti ile bölünmez bütünlüğünün korunması” ibareleri eklenmiştir. MADDE [DÜŞÜNCEYİ AÇIKLAMA VE YAYMA HÜRRİYETİ] 25.25. düşünce ve kanaat özgürlüğüne sahip olmanın tek başına bir anlamı olmayacağını öngörmüş ve oluşan düşünce ve kanaatin açıklanmasının ve yayılmasının. Bu yönüyle düşünceyi açıklama ve yayma özgürlüğü kitle iletişim hukukunun da temel kavramlarından birini oluşturmaktadır. bu son cümleyle. Eski Anayasanın 20. izin sistemine tabi tutulmuştur. Düşünce ve kanaat özgürlü ile düşünceyi yayma özgürlükleri. Maddenin hem eski ve hem de yeni metninin kitle haberleşmesine ilişkin “haberleşme özgürlüğü” ile bir ilgisi olmayıp “özel haberleşme gizliliği”ni güvence altına almaktadır. 3 . “benzeri yollarla yapılan yayımların” ifadesinden hareketle. maddeleri haberleşme özgürlüğü ile yakın ilişki içinde bulunan “düşünce özgürlüğü”nü 1961 Anayasasından çok daha kapsamlı bir biçimde düzenlemişlerdir. radyo-televizyon kuruluşlarının izin sistemine bağlanmasıyla. Birinci cümlenin son fıkrasıyla da “görsel ve işitsel iletişim özgürlüğü”. basın yayın özgürlüğünün aksine serbestlik ilkesi yerine. Dolayısıyla düşünce ve kanaatleri açıklama özgürlüğünün kitle iletişim araçları ile ilgili iletişim özgürlüğünü de kapsamına aldığı görülmektedir. Bunun nedeni. “düşünceyi açıklama özgürlüğü” . eski Anayasanın uygulandığı dönemde görülen aykırılık iddialarına son vermektir. • Kamuya açık alanlarda engellenmeden. madde 2.maddenin 2. Kitle iletişim faaliyetleri sırasında oluşan kanaat ve düşüncelerin açıklanabilmesi ve yayılmasında en elverişli yol kitle iletişim araçları kullanılarak düşünce ve kanaatin açıklanması ve yayılmasıdır. Ancak. MADDE [DÜŞÜNCE VE KANAAT HÜRRİYETİ] 26. düşüncenin açıklanması ve yayılması özgürlüğüne koyulmuş diğer bir sınırlama daha bulunmaktaydı: “düşüncelerin açıklanması ve yayınlanmasında kanunla yasaklanmış olan herhangi bir dil kullanılamaz. 26. Bu özgürlüğün sınırlandırılabileceği halleri gösteren özel hüküm 2001 değişikliği ile şekil değiştirmiştir.: Düşünce ve kanaatin özgürce şekillenmesi. fıkrasında. Anayasanın (1982) 25. 2001 değişikliği ile 26.

4 . Soyut bir hükümdür.. Bu konuların referans maddeleridir. Sembolik 26. Bu madde devletlerin radyo ve televizyon işletmelerine bir izin sistemine bağlanmasına engel değildir. 26. İle “Düşünceyi oluşturma ve yayma” . Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin bu konuya ilişkin kanunu 10. daha doğrudandır. 3) Bildirim Sistemi: faaliyeti gerçekleştirmeden önce yetkili makamlara bildirimde bulunması gerekir. bilgiye ulaşma özgürlüğünü (kaynağın mesajın oluşturmak bakımından bilgiye ulaşma özgürlüğü) ele alıyor. Mesele hangi dilin kullanıldığı değildir.. Kişinin zihninde olan düşüncenin oluşumu ve varlığını ele alan korunmasını öngören maddedir. fıkra radyo. Haber ve fikir alma serbestliği. Ya tümüyle serbesttir ya izne ya da bildirime tabidir. İletişim özgürlüğü için daha bağlantılıdır. bunların yayımını engellemek kaydıyla. 26. düşünceyi açıklama ve yayma hürriyetinin sınırlanması sayılmaz. md. Yani bunların kullanılmasına ilişkin düzenleyici hükümler getirilebilir. md. md. Bu düzenleme yapılırken. geniş bir kapsama sahiptir. Fıkra: Haber ve düşünceleri yayma araçlarının kullanılmasına ilişkin düzenleyici hükümler. ima gibi somut örnekler aykırı bulunsa bile. İletişim özgürlüğü ve kitle iletişim özgürlüğü (açıklama. böyle bir özgürlük olamaz) Eleştiri hakaret sayılmaz. T. 26. kanun koyucuya verilen sınırlamalar. 1. Kitle iletişimi ile ilgili değildir bu madde. televizyon. haber alma ve yayma ile ilgilidir. sinema veya benzeri yollarla yapılan yayınların “izin sistemi”ne bağlanmasına engel olmayacağını öngörmüştür. İletişim özgürlüğü alanına girmiş oluyoruz. md. ve 26. kişinin hak ve özgürlükleri ile ilgili madde. İfadede düşüncenin dışavurumunu ele alan maddesi önemlidir.C Anayasasının 25. Bu hüküm girişim özgürlüğünün sınırlanması anlamına gelir. md. 1) Serbestlik vardır. Böylece. Bunun anlamı sansür değildir. Özel yaşamın gizliliği ifade özgürlüğü dışında gerçekleştirilir. düşünceyi açıklama ve yayma. md. Anayasanın 25. 3. Toplantı ve Gösteri Yapma Hakkı 4) Yasak Sistemi: Yasak Temel Hak ve Özgürlükler Hukuku’na uygun değildir. şart ve usuller kanunla düzenlenir. Yargı organları tarafı değerlendirir. Bizim için önemli olandır. Kişilik hakları. aykırıymış gibi yorumlanamaz. si bu anlaşmayı düzenliyor. yeni Anayasamız bu özgürlüğün tüm kitle haberleşme araçları ile olan bağlantısını ve hangi hallerde sınırlandırılabileceğini açık bir biçimde ortaya koymuştur. radyo televizyon veya benzeri yollarla yapılan yayınların izin sistemine bağlanmasına engel değildir.md. md. İfade özgürlüğünün sınırlaması anlamına gelmez. md. md. Örneğin. Ayrımcılık içeren nefret söylemi ifade özgürlüğü kapsamında olsa da sınırlandırılabilir. 25.C 1982 Anayasası: bu fıkra hükmü. Anayasamız basın dışı kitle haberleşme araçlarında düşünce ve kanaatlerin önceden denetlenmesi anlamına gelen bir tür “sansür” uygulamasına olanak tanımıştır. (İzin sistemine tabi tutulmaktadır) Öngörülen sınırlamalar. işletme özgürlüğünün sınırlanması. md. T. hakaret. eski Anayasanın yürürlükte olduğu dönemdeki duraksamaların ortadan kaldırılması ve düşünceyi açıklama özgürlüğünün kötüye kullanılmasının önlenmesi için özen gösterildiği dikkati çekmektedir. 25. Ve yayını engelleme diğer sürece düşünceyi yayma ve açıklama hürriyetinin sınırlanması söz konusu değildir. İletişimin her alanını kapsayan bir maddedir. Bu Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’ndeki hükümdür. maddedir. yayma ve diğer yollarla) boyutuyla ilgilidir. 2) İzin Alma: İzin almadan yapılamaz. Düşünce özgürlüğünün düşünceleri açıklamama hakkını da içeren bir özgürlük olduğunu vurguladıktan ve bu özgürlüğün statik yönünü soyut bir biçimde güvence altına aldıktan sonra 26. DERS NOTLARINDAN: Düşünce ve ifade özgürlüğü iletişim özgürlüğünün temelini oluşturur.maddesi düşünce özgürlüğünü soyut bir kavram olarak ele almış iken. Şu an için yürürlükte olan Harf İnkılâbı’na ilişkin kanundur. 26. Arapça gazete çıkarmak için Arap harfleriyle yazılması gerekir. Düşünceyi açıklama ve yayma hürriyetinin kullanılmasında uygulanacak şekil. ifade-düşünce özgürlüğüne ilişkin sınırlamalar. Bunun somut olarak açık ifadesini 26. Bunun anlamı sansürdür. Türkçe bir metni Arap harfleriyle çıkarmak mümkün değildir. hangi nedenlerle sınırlandırabileceği kişilik haklarına saldırı niteliği taşıyor (ifade bilgi açıklamaları ifade özgürlüğü ile bağdaşmayan sınırlamalar (hakaret). madde “düşünceyi açıklama ve yayma hürriyeti” başlığı altında aynı özgürlüğün dinamik yönünü ayrıntılarıyla düzenlemiştir.

You're Reading a Free Preview

İndirme
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->