P. 1
Zaman Serisi Modelleri

Zaman Serisi Modelleri

|Views: 443|Likes:
Yayınlayan: Hunkar Ivgen

More info:

Published by: Hunkar Ivgen on Dec 04, 2010
Telif Hakkı:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

10/07/2013

pdf

text

original

DURAĞANLIK ANALİZİ,BİRİM KÖK TESTLERİ VE TREND •

SUNU PLANI 1.Zaman Serisi Analizi 1.1.Otoregresif Süreç(AR) 1.2.Hareketli Ortalama Süreci(MA) 1.3.ARMA ve ARIMA Süreci 2.Zaman Serilerinde Durağanlık ve Trend 3.Trend ve İktisatta Son Gelişmeler 4.Durağanlığın Tespiti 4.1.Görsel Saptama-Korelogram 4.2.Dickey-Fuller Testi 4.3, Dickey-Fuller Testi’nin Eleştirisi 5.Dickey Fuller Birim Kök Testlerindeki Problemler Ve Phillips Perron Testi 5.1. Phillips Perron Testi 1.ZAMAN SERİSİ ANALİZİ Bir zaman serisi,ilgilenilen bir büyüklüğün zaman içerisinde sıralanmış ölçümlerinin bir kümesidir.Zaman serisi ile ilgili bu analizin yapılma amacı ise, gözlem kümesince temsil edilen gerçeğin anlaşılması ve zaman serisindeki değişkenlerin gelecekteki değerlerinin doğru bir şekilde tahmin (forecast) edilmesidir 1 .Ekonometrik yöntemlerin zaman serileri için uygulanmasına geçmeden önce zaman serilerini oluşturan farklı unsurları incelemek gerekmektedir. Zaman serileri dört bileşenden oluşur 2 ; 1.Trend(Genel Eğilim) bileşeni; Zaman serilerinin uzun sürede gösterdiği düşme ve yükselme süreçlerinden sonra oluşan kararlı durumdur.Zaman serileri uzun dönem açısından kararlı alçalma ya da yükselme şeklinde bir eğilime sahiptir. 2.Mevsim Bileşeni; Zaman serilerinde mevsimlere göre değişmeyi ifade eder.Zaman serileri açısından kullanılan verilerin kimi dönemleri diğer dönemlere göre farklılık gösterir.

Avni Önder Hanedar,Onur Akkaya,Çiğdem Bizim ALLEN,R.G.D,Statics for Economists,Mc-Millan,UK,1964,ss.133-152. 2 NEWBOLD,Paul,İşletme ve İktisat için İstatistik,çev.Ümit Şenesen,Literatür Y.,İstanbul,2000.ss.777-785.
1

1

Genel bir SANDY.2.Böylece her saat beş bardak limonata satılsa da siz her zaman yerine yenisini ilave ettiğinizden siz bir kaza geçirmediğiniz sürece asla limonata satışınızda bir aksama olmaz..Bir hareketli ortalama sürecinde değişkenin tahmin değeri hata terimlerinini tahmin değeri ile ilgilidir.Düzensiz Bileşen. 1. Ekonomide. 4. Bir hareketli ortalama süreci. a.. AR süreci için bir örnek olarak 3 .Robert. sabit terimi temsil ederken a1 şekilde AR(p) şeklinde ifade edilir.USA.Eğer siz limonata sattığınız yeri kapatmak ve limonata bittiği için satmaktan vazgeçmek istemiyorsanız. Bu bir otoregresif süreci tarif eder.Çünkü daha az ya da daha fazla limonata satmanız şeklinde bir şok belli bir saatteki limonata seviyesini etkiler. her saat başına tükenen limonata yerine yeni limonata doldurmanız gerekir. şimdiki hata terimini etkiliyorsa hareketli ortalama süreci tanımlanır.Mc-Graw—Hill C.Ayrıca ε hata terimi de rassal şokları tanımlamaktadır.1. gibi katsayılarda gecikmeli değerlerin şimdiki değerle olan ilişkisini temsil eder.Statistics for Business and Economics.ekonomide genel eğilimden bağımsız kısa süreli genişleme ya da daralma durumu çevrimsel süreci tarif eder. mevsimsel değişmeler ile ilgili olmayan dönemsel değişmelerdir.. bileşenlerin toplamı şeklinde.ss693-694. 1. + ε Burada.Bir çok zaman serisi verisi de bu süreci içermektedir. Yt =Tt+St+Ct+It ya da çarpma yöntemi ile Yt= TtStCtIt şeklinde belli bir t döneminde Y zaman serisi ifade edilebilir.Çevrimsel Bileşen.Bu durum aşağıdaki gibi bir denklemle ifade edilebilir. verilebilir.1990. Hareketli Ortalama (Ma) Süreci Eğer serinin gecikmeli hata terimi. “Bir limonata satıcısı olduğunuzu ve her saat beş bardak limonata sattığınızı düşünürseniz . Zaman serileri tüm bu kendilerini oluşturan bileşenlere ayrıştırıldıktan sonra. bağımlı değişken geçmişteki değerinin bir fonksiyonudur. Diğer unsurlar gibi belirli olmayan. 3 . xt = a+ a1*x(t-1) + a2*x(t-2) + a3*x(t-3) + .Otoregresif(AR) Süreç Bir AR modelinde..3.Örneğin. 2 .. hata terimi ile ifade edilebilecek değişmelerdir..

zaman serisinin p dereceden kendisinin gecikmesi ile ilişkisini ifade eden AR(p) sürecini içerdiğini.e.e.ARIMA olarak ifade edilen süreç değerlendirilecek olursa.ARMA VE ARIMA SÜRECİ Çoğu zaman serisi gerek AR ve gerekse de MA sürecini içermektedir.Bir gündeki tamir edilmek için çekilmesi gerekli araç sayısı size gerekli olan çekici için bilgi vermektedir....Bu süreç bir hareketli ortalama sürecidir“ örneği verilebilir.. 1...apyt-p+ut-but-1-.xt = et . t = 1.-bqut-q bize ARIMA(p.a.... AR ve MA için bir örnek olarak.q) bize .a1et-1 -.. 3 ...her bir yolda kalan aracın çekilmesi bir bağımsız olay olacaktır... q ile ifade edilen ve hata terimlerinin geçmiş değerleri ile ilişkisini ifade eden ve rassal süreci yansıtması açısından hata terimlerinin düzleştirilme metodlarından olan MA(q) sürecini ifade etmektedir. Söz konusu denklem...Deneyimleriniz aracın bozulduğu yere ve araca sahip olan şirketin bir tamir şirketinin tamirhanesinin olduğu yere bağlı olarak.Ayrıca eğer zaman serilerinde genelde olduğu gibi bir durağan olmama durumunun olması ya da durağan bir zaman serisi ile karşılaşmamaız d ile ifade edilir ve zaman serisi hangi düzeyde durağan(integrated) ise belirtilir...q) sürecini ifade eder..Ayrıca I(integrated) ise seri tarafından içerilen trendi ifade etmektedir... Hareketli ortalama süreci için....g..Eğer siz yeterli çekiciye sahip olmazsanız aracın sahipleri bu işi başkasına verecektir.693-694..R. 4 ’’yolda kalan kamyonları çekmek üzerenine uzmanlaşmış olan bir şirkete sahip olduğunuzu düşünürseniz. …n şeklinde ifade edilebilir. 5 4 5 SANDY.g. 2. ARIMA(p...ss..d..Genel şekil olarak MA(q) şeklinde ifade edilir.3. her bir gecikmeli hata terimi onun şimdiki değerini etkilemektedir.R.. Hareketli ortalama sürecinde..a. SANDY..Üç gün ötesinde. bir aracın çekilmesi ve onun tamirhaneye götürülmesi için üç günün gerekli olduğunu göstermiştir..ss. Yt=m+a1yt-1..d. bu günkü tercihler size gelecekte olanlar hakkında bir şey söylemez.693-694.

.18 ve KUTLAR Azia.MC-Graw-Hill.q) paradigmasına dayanır. Ancak bu şokun.USA.İnc.ZAMAN SERİLERİNDE DURAĞANLIK VE TREND Zaman serilerinin durağan olması olarak ifade edilen şey.Gazi K.Ekonometrik Zaman Serileri-Teori ve Uygulama-.2002.Hotel defteri bazı rezervasyonları içermektedir. ulusal parkta bir tatil geçirdikten sonra gece için kalmaya gelenler üstünde bir hafta sonra tek bir etkisi olacaktır” verilebilir.third edit.d.Cointegration and Structural Changes.Ancak eğer durağanlık sağlanmış ise bu durumda model ARMA ile tahmin edilip.Yani.ss.Zaman serilerinde durağan olmama durumunda farkı alınarak durağanlaştırılmakta.712-713.Basic Econometrics. 7 GUJARATİ.S.ss.2000.μ)2=δ2 Kovaryans= χk=E((Yt.Belli bir günde meydana gelecek şok otelde sürekli kalan müşterileri artan-birden fazla dönem.. 6 4 .47-48.Ancak seri üzerinde uzun dönemde deterministik bir trendin varlığı ile düzensiz modellerde zaman içinde ortaya çıkan ve bir müddet sonra kayıp olan trendler birbirinden farklıdır.. öngörü işlemi yapılmaktadır 6 .bir şekilde etkileyecektir. zaman serileri trend içerecektir. stokastik ya da deterministik trend içermektedirler. müşterilerin bazıları otelinizde bir günden daha fazla zaman harcamakta ve ayrıca müşterilerden bazıları da ulusal parkta bir haftalık tatil geçirirken aynı zamanda evlerine dönmeden önce gece kalmak için sizin otelinize gelmektedirler.Bu durumda zaman serilerinin kullanılacağı öngörümleme ve regresyon denklemlerinde sahte regresyon benzeri durumlar ortaya çıkacaktır.. otoregresif ve hareketli ortalamaya sahip zaman serilerini incelemekte ve bu yönteme göre zaman serilerinin durağanlığı korelogram ile tespit edilmekte ve yine zaman serisinin ne tür bir süreç içerdiği de korelasyon fonksiyonları ile analiz edilmektedir. MADDALA.1995.ancak eğer yine durağanlık ile karşılaşılmaz ise bu sefer verilere yine geri dönülmektedir. 2. 7 Ortalama=E(Yt)=μ Varyans=var(Yt.Cambridge University Press. G.K.“Ulusal park yakınında bir hotele sahip olduğunuzu düşünün. zaman içinde varyansın ve ortalamanın sabit olması ve gecikmeli iki zaman periodundaki değişkenlerin ko-varyansının değişkenler arasındaki gecikmeye bağlı olup zamana bağlı olmamasıdır.s.Unit Roots. Box-Jenkis yönteminin temeli ARIMA(p.Damodar N.μ) Zaman serilerinin durağan olmaması durumunda. Zaman serileri durağan değillerse.U. ve Inn-Moo Kim.μ)(Yt-k.Ankara.

16.155-195.Yine Bkz. ve Matthew Shappiro.Applied Econometric Time Series.www. zaman serileri belli bir başlangıç değerine sahip olması gerektiğinden ve bu sabit değerinin anlamsızda olsa denkleme dahil edilmemesi durumunda durağan olmama durumlarının ortaya çıkabileceğinden dahil edilmektedir 11 . ancak eğer doğrusal bir trend ilavesi eğer zaman serisini durağan hale getirmiyorsa bu durumda fark alınarak zaman serisi durağan hale getirileceğinden stokastik bir tren geçerlidir.Random Walk başlangıç değerine yani bir sabit değer ve deterministik trend ya da zaman değişkeni ile ifade edilirse Yt=u+bt+Yt-1+ ε şeklinde gösterilir.ss.v.ss84-95.nber.Deterministik trend.Ayrıca moneterist görüşte beklentisel yanılgıyla açıklanabilecek kısa dönemli sapma ve trende geri dönüşü öngörmektedir..DİEBOLD. talep şoklarınca ortaya çıkacağı ve bu değişmelerin tekrar sürecin trendine dönmesi ile kapacağını ifade etmektedirler. Klasik iktisat tam istihdam düzeyinde bir denge öngördüğünden.”Deterministic vs Stochastic Trend in US GNP.Philip Hans. Zaman serisi içerisinde trendin bütünü ile kestirilebilir oluşu deterministik trende 8 işaret etmektedir.Working Paper 5481.1997. ve Sendhadji Abdelhak S. Yt=Yt-1+ ε stokastik bir trendi ifade etmiş oluruz.oldukça uzun bir dönemde ortaya çıkan ve yükseliş ve alçalış zikzakları arasında belli bir yöndeki uzun dönemdeki eğilimi ifade etmektedir. 8 5 .”Random Walks and Tests of the Permenant Income Hypothesis”. 10 Ayrıca söz konusu denklemde yer alan sabit terimde.Deterministic trend.Yet Again”. zaman serilerinin esas olarak uzun dönemde düzgün(deterministik) tren segilediğini ve trend değerlerinden meydana gelecek sapmaların.John Wiley and Sons.Francis X.NBER Working Series.ss. 10 CHAREMZA.Durumu.Edward Elgar.UK.New Directions in Econometric Practice.TREND VE İKTİSATTA SON GELİŞMELER Geleneksel İktisat görüşü.1998.1985.Wojciech W ve Derek F.ss.80-90.UK. Eğer rassal yürüyüş(random walk) modelini 9 ifade edecek olursak.Trends.org.UK.G. Ddeadman.Time Series Models for Business and Economic Forecasting. ekonominin trendinden kısa dönemde ortaya çıkacak sapmalar geçicidir. 12 3.Cambridge University Press. 11 FRANSES.Jouranal of Monetary Economics.Walter. Yt=a+βt +ε Söz konusu denklem bize durağan olmayan bir zaman serisi içerisindeki deterministik trendi tarif etmektedir. Yine stokastik ve deterministik trendle birlikte gösterimi de mümkündür. 12 ENDERS. tren stationary process ve difference stationary proses açısından incelediğimizde zaman serisine yapılacak doğrusal trend ilavesi ile yani trendsizleştirme sonucunda eğer zaman serisi durağan hale geliyorsa bu zaman serisinin deterministik bir trende sahip olduğunu.1995.165-174. 9 MANKIW.

1968. geleneksel görüşe göre bu şok sonucu üretim eski değerine geri dönmek zorunda iken.Yaşanan şoklar.Dolayısıyla reel unsurları dikkate alan ve trend etrafında dalgalanmaktan çok yeni bir 13 Daha geniş bilgi için.R.Brian.D.ALLEN.Reflections on the Development of Modern Macroeconomics.ss.Keynezyen görüşün konjoktür konusundaki fikirleri Samuelson-Hicks çarpan ve hızlandıran 13 modeline dayanmaktadır. iktisadi değişkenlerin gösterdiği trendlerin kendisinin de dalgalanmalardan muaf olmadığını ortaya koymuştur. yaşanacak bir(t) şok sonucunda.Vane Howard ve Peter Wynarczyk.236-260.ss-321-340.Dolayısıyla yaşanan şoklar sonucunda bir daha eski trende dönülememekte ve şok kalıcı etkiler yaratmaktadır.Macro-Economic Theory-A methematical Treatment-.1997. ve Snowdon.UK. 103-128. 14 SNOWDON.A Modern Guide to Macroeconomics..UK. 14 T1 T2 Y Y t t Nelson ve Ploser üretimde gözlemlenen değişmelerin pek çoğunun kalıcı olduğunu ve üretimin rassal yürüyüş olarak bilinen bir istatistiki süreç olduğunu ifade etmişlerdir. Bu durumda zaman serilerinin sahip oldukları trendlerde şoklar nedeniyle ortaya çıkan kayma sonucunda bizatihi stokastik hale gelmektedir. 6 . Ayrıca moneterist iktisatçıların paranın yansızlığı konusundaki ifadeleri de geçersizleşmiştir.Brian ve Howard Vane.Edward Elgar.ss.G.1995.McMillan. geçmiş üretimin gelecekteki üretimi belirlemesi nedeniyle. örneğin parasal etkiler moneterist iktisatçıların dediği gibi değişkenlerin trendlerinde kısa dönem bir sapma yaratmak yerine değişkenlerin zaman trendlerini tümüyle değiştirmektedirler.-An Introduction to Competing Schools of Thought-Edward Elgar. üretim yeni bir trende sahip olmuştur. Ancak yeni konjonktür yaklaşımları ile.UK. Yt=g+Yt-1+zt Denklemi ile ifade edilen bir rassal yürüyüş olarak ifade edilen üretim.

.Tümay.96(1/√n) değeri bulunarak yapılır.Beta b.Kısmi korelasyon fonksiyonu ile korelasyon Y ve Yt-k değerleri arasındaki terimlerin etkisi çıkarılarak bulunur.383-384.ACF(k) değerleri 1 ve –1 arasında yer almaktadır. 16 Bütün bu ACF(k) değerlerinin eş-anlı olarak sıfıra eşit olduğunun testi için diğer bir yöntemde. Kısmi korelasyon fonksiyonu gecikmeli değişkenler arasındaki ilişkiyi ifade eder.Yani seri durağan değildir.Eğer ACF(k) değeri güven aralığı sınırları dışında kalıyorsa otokorelasyon vardır. korelogram elde edilir. 7 .1996.Söz konusu hipotez testi her bir ACF(k) değeri için +-1.ACF eğer çok yüksek bir değerden başlayıp çok yavaş küçülüyorsa.Macroeconomic Theory.397-398.. S(Xt-Xbar)(Xt-k-Xbar) ACF(k) = -----------------------S(Xt-Xbar)2 Durağanlık tespiti için korelogramdan şu şekilde yararlanılır. 4.1GÖRSEL SAPTAMA -KORELOGRAM Bu durağanlık testi otokorelasyon fonksiyonuna(ACF) dayanır. Ho=Bütün ACF(k) lar sıfır Ha=Bütün Acf(k) lar sıfırdan farklı Hipotezleri geçerli iken eğer hesaplanan Q ve LB değeri ki-kare çizelgesindeki eşik değerinden büyükse H0 red edilir.Değişik zaman aralıkları(k) için bulunacak ACF(k) katsayısı değerleri ilişkilendirildiğinde. bu serinin durağan olmadığının bir göstergesidir.1987.ss. 15 16 Lucas Kritiği için.UK.Otokorelasyon fonksiyonu serinin bazı değerleri ve gecikmeli değerleri arasındaki ilişkinin (correlation) boyutunu belirler.DURAĞANLIĞIN TESPİTİ 4.örneklem büyüklüğü.m gecikme sayısı iken Q ve LB istatistiği ki-kare dağılımı dikkate alınarak test edilir.Thomas. ERTEK. Box − PierceQ n⋅ k =1 ∑ m p k 2 m ⎛ k ⎞ 2 ⎜ n ( n + 2) n ⋅ ⎟ LB p ⋅ n − k⎟ ⎜ k =1 ⎝ ⎠ ∑ n.yay.Academic Press Inc.İstanbul.Box-PierceQ ve Ljung-Box istatistiğinin kullanılmasıdır..edit.s.ss.trendin oluştuğu ve bu trendinde kendini oluşturan unsurların rassal olması nedeniyle rassal olduğu bir konjonktür yaklaşımı gelişmiştir 15 ..b.Ekonometriye Giriş.SARGENT.2.

2. Testin kullanımını açıklamak için aşağıdaki veri üreten süreç kullanabiliriz. Hesaplanan ‘‘ T’’ değerinin mutlak değeri Dickey-Fuller veya McKinnon Dickey-Fuller kritik değerlerinin mutlak değerini aşıyorsa.6). Bu yöntemin ilk olarak duyurulması. Dickey-Fuller’in ortaya koyduğu üç denklem türü bulunmaktadır . (p-1) = y olmak üzere denklem aşağıdaki şekle gelir. Ancak IpI < 1 durumunda seri durağan olur. Model: Yt = pYt-1 + ut ut = stokastic hata terimi Eşitliği aşağıdaki gibi gösterilebiliriz. Sabitsiz trendsiz Dickey-Fuller denklemi :ΔYt =γY(t-1) +ut Sabitli trendsiz Dickey-Fuller denklemi :ΔYt =a+γY(t-1) +ut Sabitli trendli Dickey-Fuller denklemi: ΔYt =a+bt+γY(t-1) +ut δ Bu kısım ‘DF’nin eleştirisi’ bölümünde ele alınacaktır. Burada Dickey ve Fuller’ın Monte Carlo uygulamasında ortaya çıkarılan ‘‘ T’’ (tau) istatistiği kullanılmaktadır. 8 . H1: p<1 (p-1) = 0 veya γ = 0 durumunda yt serisi bir birim kök içermektedir. yt – yt-1 = (p-1) yt-1 + ut Denklemin her iki tarafından yt-1 çıkarıldığında. Testin ilk çıktığı dönemden günümüze kadar çeşitli alanlarda yeterli gelmediği ve bundan dolayı eksikliklerin kapatılması için oluşturulan yardımcı yöntemler ortaya çıkmıştır δ . gözlenen serilerde birim kökün varlığının (serinin durağan olmadığı) olup olmadığının belirlenmesinde kullanılan bir testtir. 2003. Ancak yapılan uygulamalarda serinin birim kök taşıyıp taşımadığının saptanması için mutlak suretle DF (Dickey-Fuller) testinin yapılması şart niteliğinde bulunmaktadır.A.Fuller’ın 1979’da ‘Journal of American Statistical Association’ adlı dergide yayınlanan makaleleriyle olmuştur. Δyt = γyt-1 + ut Ho : p=1. ‘Ho: p=1’ reddedilirse zaman serisi durağandır (Şimşek ve Halaç. Dickey D. ve W. zaman serisinin durağan olduğu hipotezini reddedemeyiz.4.A.DİCKEY-FULLER TESTİ Dickey-Fuller testi.

’deki (1960:1-1990:4) tarihleri aralısındaki enflasyondaki değişimleri dikkate alan veriler ile U.23) (0. Birim kökün varlığının sınanması için kullanılan iki hipotez kullanılmaktadır. Dickey-Fuller testinin uygulanmasında ‘‘Δyt = γyt-1 + ut’’ regresyonunda yer alan γ parametresinin sahip olduğu ‘t’ değerinin.) (seri durağandır. Bundan dolayı Dickey D.Üç regresyonun birbirinden farkı a ve b gibi deterministik elemanlar içermesidir.Fuller’ın (1981) ‘de ‘Econometrıca’ dergisinde yayınlanan makalelerinde bu konuyu işlermişler ve mevcut olan test denklemini en genel haliyle şu şekilde kullanmaktadırlar: ADF denklemi ( en geniş ADF denklemi) : ΔYt =a + bt + γY(t-1) + cΣΔY(t-1) + ut Son şekli oluşan regresyon günlük yaşamda kullanılan zaman serilerinin birim kök taşıyıp taşımadığını açıklamada daha yüksek işlevsellik kazanmıştır.) H0 : γ=0 (p=1) (seride birim kök vardır.24 Δ Inft –3 + 0. ‘Ho = seri durağan değildir. Sonuçta bulunan regresyon şu şekildedir. Ancak her zaman serisinde durum böyle olmamaktadır. Bu denklemde yer alan γ parametresinde ‘γ = 0’ eşitliğinin sağlanması ‘‘yt’’nin birim kök içerdiğini göstermektedir.’ hipotezlerinin testinde ADF testi kullanılmıştır.08) 9 . Bunlar.25 ΔInft-2 + 0.14 ΔInft-1 – 0. U.) Hipotezlerinin oluşturulduktan sonra mevcut model içinde sınanması şu şekilde olmaktadır. ve W. Örnek.08) (0.08) ( 0.11 Inft-1 – 0.01 Δ Inft-4 (0.S. H1: γ<0 (p<1) (seride birim kök yoktur.S. ‘H1= seri durağandır.08) (0.04) (0.S.53 – 0.A. ‘deki enflasyonun skolastik trende sahip midir? U.’.’deki enflasyonun trend içerip içermediğinin araştırıldığında . önceden hazırlanan Ho ve H1 hipotezlerine göre birim kökün varlığı tespit edilmektedir.) (seri durağan değildir. Yukarıda ele alınan DF test modelinin içerdiği kabul edilen otoregresif süreç sayısı AR (1) kabul edilmektedir. ΔInft = 0. Dickey-Fuller’a özel olarak hazırlanan ‘‘ T’’ istatistik tablo değeri ile karşılaştırılarak. Bu araştırmada kullanılan hipotezler şu şekildedir.A.

’teki enflasyonun trend içermediği ve veri setinin durağan olduğu söylenebilir.466).65 olmaktadır. 2003. Ancak yapılan farklı çalışmalar sonucu U.60 ve AR(4)’teki t değeri ise –2.S.Yapılan önceki araştırmalarda AR(1) kabul edildiğinde Inft-1 için bulunan t = -2. ADF’nin tespitte eksik olduğu yönleri şöyle açıklaya biliriz .60 olmaktadır.86 dır. 4.S.86 dır. 10 . Yukarıdaki denklemde ele alınan geçikme sayısına göre. Bu anlamlılık düzeyinde yine U. Bu durum U. ARMA içeren veri seti içinde hareketli ortalama derecesinin bilinmemesi durumu AR sürecin tam olarak bilinmemesi ve oluşturulacak gecikme sayısı problemi Sabit terim ve zaman trendinin regresyonda olup olmamasına karar verilmesi durumu Zaman serisinde yapısal kırılma durumu Dışsal kırılma İçsel kırılma Birden çok yapısal kırılma Yan parametrik düzeltmeler Zaman serisinde mevsimsellik etkisinin bulunması Çoklu birim kök durumu (Dickey-Pantula (1987)) I (2) zaman serileri durumu Parçalı durağanlığın bulunması şeklinde sıralayabiliriz.’deki enflasyon için hazırlanacak stratejiler kullanılmaktadır (Stock ve Watson.57’ye düşer.’deki enflasyonun trend içerdiği bir çok kez ortaya çıkarılmıştır. Ancak değer aralığının % 10 anlamlılık düzeyinde aldığımızda kritik değer – 2. %5 anlamlılık düzeyindeki kritik tablo değeri ise = -2. % 5 anlamlılık düzeyindeki kritik değer ise –2.DICKEY. Bu duruma göre U.FULLER TESTININ ELEŞTIRISI ADF testi birim kökün bulunmasında oldukça önemli bir yere sahip olmasına rağmen testin içerdiği eksiklerde bulunmakta ve bu eksiklikler yardımcı testlerle giderilmektedir. AR(3)’teki t değeri = -2.S.S.’deki enflasyonun trend içerdiği söylenir.3. Buna göre US’deki enflasyonun durağan olmadığı söylenebilir.

Çünkü bu testler birim kök ve yakın birim kökü ayırdetmede yetersiz kalmaktadırlar. Bunların yanında ADF testi test denklemindeki terimlerin ilave farklarının dahil edilmesi Kerry Patterson.John Wiley&Sons Inc.Scholary and Reference Division. model şu şekilde olursa . Testing güçsüz olması yakın birim kök olması durumunda problem olmaktadır. Martin’s Pres.Eğer . 238-241 19 20 17 Enders Walter.org/resources/0521790182/1552_117097. yanlış olan hipotezi red etme olasılığı ile ölçülür.Applied Econometric Time Series.5. .pp. Katsayı 1 den küçüktür ancak 0. Dickey –Fuller Testi denklemi zaman serilerinin AR özelliğini dikkate alır. St.95yt-1 + ut DickeyFuller testine göre seri durağan kabul edilir.Seri. 2002. Dickey-Fuller birim kök testlerindeki en önemli noktalar şunlardır. yt = 0.95 olması seride aslında birim kök olduğunu söylemektedir. Dickey – Fuller testlerinin bu açıdan gücü düşüktür. Testing gücünün düşük olması sorunu veri aralığı genişletilerek çözülebilir.2000.251-252 for Finance.Xt-1)= φXt-1. 20 Ancak böyle bir durumda aslında null hipotez kabul edilmelidir.Birim kök testinin gücü .2005 11 . 19 φ=1 olursa birim kök vardır ancak φ=0. İntroduction Econometrics http://www. trend durağan mı ya da fark durağan mı .Xt-1+ ut Burada φ* katsayısı istatistiki olarak anlamlı ise seri durağan değildir 18 . φ=1 Xt = φXt-1 + ut ΔXt = φ*Xt-1 + ut ΔXt = φ*Xt-1 + ut φ* = φ-1 = 0 ya da φ* = φ-1 = 0 (Xt.03.DICKEY FULLER BIRIM KÖK TESTLERINDEKI PHILLIPS PERRON TESTI PROBLEMLER VE Zaman serileri otoregresif (autoregressive-AR) ya da haraketli ortalamalı (moving average-MA) süreçler olabilir. Bir testin gücü . Iowa State University.cambridge.95 olması birim kök olmadığını göstermez(yakın birim kök vardır). pp.ppt 20. 17 Δt = φXt-1 + ut Xt = ut φ = 0 in AR(1) Ve Ho hipotezi şöyle yazılır. Chris Brooks .An Introduction to Applied Econometrics:A Time Series Approach .Zaman serilerindeki yapısal kırılma olup olmaması.

pp. “Testing for a Unit Root in a Time Series With a Changing Mean”. Fakat burada hata terimleri arasında içsel bağlantının(serial correlation)olmadığı veya homojenlik varsayımı gerekli değildir.239-240 21 12 . 5.Applied Econometric Time Series. Bu da serbestlik derecesinde bir azalmaya ve test sürecinin gücünde bir azalmayı ortaya çıkarır. Bu durumu daha iyi anlamak için şu regresyon dikkate alınır. Böylece Dickey-Fuller testinin kırılmalara bağlı olan yanlış hipotezi kabul etmeye götüren sonuç ortadan kaldırılmıştır.No.8. Perron Pierre.Vol. Iowa State University. Yt=a0* + a1*yt-1 + µt Yt= a0• + a1• yt-1+a2• (t-T/2) + µt Burada T gözlem sayısını µt hata terimlerinin dağılımını göstermekte olup bu hata teriminin beklenen ortalaması sıfıra eşittir.2 22 Enders Walter. Bu açıdan bakıldığında Dickey-Fuller testinin bağımsızlık ve homojenite varsayımları Phillips-Perron testinde terk edilmiş hata terimlerinin zayıf bağımlılığı ve heterojen dağılımı kabul edilmiştir.PHILLIPS-PERON TESTI Dickey-Fuller Testi hata terimlerinin istatistiki olarak bağımsız olduklarını ve sabit varyansa sahip olduklarını varsayar. Phillips ve Perron (1988) Dickey-Fuller ‘ın hata terimleri ile ilgili olan bu varsayımı genişletmişlerdir. Yapısal kırılmanın bu etkisini gidermek için Perron 1989’da kendi testini geliştirmiştir. Böylece Phillips-Perron Dickey – Fuller t istatistiklerini geliştirmesinde hata terimlerinin varsayımları konusundaki sınırlamaları dikkate almamıştır 22 .gerektirir.Journal of Business&Economic Statistics . Bu metodoloji kullanılırken hata terimleri arasında korelasyon olmadığına ve sabit varyansa sahip olduklarına emin olmak gerekir. Dickey Fuller testi yapısal kırılmalara bağlı olarak AR sürecindeki bu kırılmayı dikkate almamaktadır. 21 Bunların yanında ADF testi test denklemindeki terimlerin ilave farklarının dahil edilmesi gerektirir. Bu eksiklik Phillips ve Perron tarafından eleştirilmiştir ve yazarlar literatürdeki “Phillips-Perron Testi” olarak bilinen birim kök testini geliştirmişlerdir. Bir zaman serisinde yapısal kırılmalar serinin AR sürecini değiştirmektedir. Yukarıda bahsedilen yapısal kırılma dışında Dickey-Fuller testinde seriler üzerinde trendin etkisini ve bu trende bağlı olarak ortaya çıkabilecek hata terimlerinin standart hatasının farklı olmasına bağlı etkiler yoktur. April 1990.John Wiley&Sons Inc.1. Bu da serbestlik derecesinde bir azalmaya ve test sürecinin gücünde bir azalmayı ortaya çıkarır.

Örnek vermek gerekirse yukarıda ki modelde.Perron testinde ARMA sürecine dönüştürülmüştür. ( MA süreçlerinin negative olması ya da azalan olması hata terimlerinin beklenen ortalamasının sıfıra yaklaşması demektir.Phillips-Perron istatistiklerinin kritik değerleri Dickey-Fuller testi tarafından kesinlikle verilmektedir. Dickey-Fuller testinin hata terimleri konusundaki sınırlayıcı Phillips-Perron’un varsayımlarından vazgeçmesinin nedeni hata terimlerini ya da bu hata terimlerinin geçmiş değerlerinin hareketli ortalama olarak (MA-Moving Avarage) kullanmalarıdır. Bu açıdan bakıldığında Dickey-Fuller testindeki AR süreci Phillips. Özellikle trend içeren serilerde MA süreçlerinin artan olması durumunda Phillips-Perron testi Dickey-Fuller testine göre daha güçlü olmaktadır. Z(ta2•): a2•=0 hipotezinin testi için kullanılmıştır. Z(ta1*): a1*=1 hipotezinin testi için kullanılmıştır. MA sürecinin kullanılmaya başlanması trend durağanlık kavramının testinin daha güçlü yapılmasına imkan vermektedir.) 13 . MA süreçlerinin negatif olması durumunda ADF testleri Phillips-Perron’a daha güçlüdür. Z(φ3): a1•=1 ve a2•=0 hipotezlerinin testi için kullanılmıştır. Z(ta1•): a1•=1 hipotezinin testi için kullanılmıştır.

2000 KUTLAR Azia.Reflections on the Development of Modern Macroeconomics.”Random Walks and Tests of the Permenant Income Hypothesis”. “Is The Turkish External Debt Sustainable? Evidence From Unit Root Testing”Yapı Kredi Economic Review. BROOKS.Literatür Y. 1999..UK.UK.1995.third edit.G.Tümay. Utku. Number 2.Mc- CHAREMZA. Chris .ppt for Finance. ve Sendhadji Abdelhak S.2002 MANKIW. April 1990..İnc.Mc-Millan.b.Academic Press Inc.UK.. G.G.Jouranal of Monetary Economics.R.Vane Howard ve Peter Wynarczyk.MC-Graw-Hill.Ankara. FRANSES..s.Applied Econometric Time Series.Trends. vol 10.K.Yet Again”.Statistics for Business and Economics.Gazi K.1998 for Business and Economic GUJARATİ.UK.Time Series Models Forecasting.1995. ENDERS.Cambridge University Press. Theory-A methematical Treatment-. 14 .Robert..çev.Working Paper 5481.www.Philip Hans.R.edit.KAYNAKÇA ALLEN.Walter.Edward Elgar. 2002.Damodar N.İşletme ve İktisat için İstatistik.Wojciech W ve Derek F.Edward Elgar..Statics for Economists.No.John Wiley and Sons.org.G. ERTEK.Brian ve Howard Vane.Francis X.org/resources/0521790182/1552_117097. PERRON Pierre.New Directions in Econometric Practice.1987 SNOWDON..D.16.-An Introduction to Competing Schools of Thought-Edward Elgar.USA.1964.1997.U. “Testing for a Unit Root in a Time Series With a Changing Mean”.Thomas.Macro-Economic Millan.Paul.İstanbul.Ekonometrik Zaman Serileri-Teori ve Uygulama-.cambridge.Mc-Graw—Hill C. Ddeadman..Basic Econometrics. UTKULU.Brian.Cambridge University Press.S.UK.D. ALLEN.Macroeconomic Theory.Beta b.1985 NEWBOLD.USA.v.1990.”Deterministic vs Stochastic Trend in US GNP.NBER Working Series.yay.nber.UK. ve Inn-Moo Kim.2.Unit Roots.Ekonometriye Giriş. ve Matthew Shappiro.2 SANDY.. MADDALA..1968.1997 DİEBOLD.Ümit Şenesen.UK.1995 Snowdon.A Modern Guide to Macroeconomics.8.İstanbul.Vol.Journal of Business&Economic Statistics . SARGENT.UK.1996.Cointegration and Structural Changes. İntroduction Econometrics http://www.2000.

You're Reading a Free Preview

İndirme
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->