You are on page 1of 159

Giorgi Leonidze

გიორგი ლეონიძე

სამგორი

პროლოგი

”ციდან ჩამოესმა რეკა...”

ხალხური

1

ირეკება ციდან ზარი,

საოცარი,

ვერცხლის ზარი...

ეფინება ქვეყნის კიდურს,

და არა აქვს ხმას საზღვარი!

თქვენ გგონიათ ციდან არი?

ჰრეკს ლაჟვარდის ბინადარი?

ან გგონიათ ვარსკვლავთ რეკა

ცისარტყელის მინანქარის?

აქროლება ნიავქარის?!

- არა!

- რეკავს ხალხის გული,

ხალხის გულის ღია კარი!

არც ოცნება, არც სიზმარი!

ირეკება დღე ცისმარი,

გმირთა ხელით ხალხის გულში

საოცნებო წმინდა ზარი!..

უკვდავების ძახილია

მუდამ ხალხის მაღვიძარი!

მას სამშობლო იმეორებს

დღე ცისმარი,

დღე ცისმარი...

მისთვის მიყვარს მისი ხმები,

მიტომ ამ ზარს არა აქვს ბზარი,

ისმოდა და ახლაც გვესმის

ყველა ხმაზე საოცარი -

ხალხის ზარი!..

არა ციდან,

ლაჟვარდიდან, -

არც ტაძრიდან ნასმინარი,

დარხეული ხალხის გულში,

გმირთა ხელით ხალხის გულში,

რეკავს,

რეკავს დღესაც ზარი...

უკვდავების რეკვა არი!..

2

სადაც ნანგრევში ქარი უბერავს,

მე იქ ვეძებდი ქართლის ბუმბერაზს:

მითხარი, ხავსო,

მითხარ, ფათალო,

სად იყო გმირი

აქ უბადალო...

როგორ იბრძოდა აქ გორგასალი,

ან მისი მტერი როგორ განივლტო?

მიამბე, სურო,

წარსულის სულო,

რომ ოქროს ძაფზე მივმარგალიტო!

პასუხად მესმის ჩხერა აბჯრისა,

ხელში ხმლით ვხედავ დაჭრილ გოლიათს,

მოჟონავს სისხლი გორგასალისა,

რკინის პერანგის ნამსხვრევ რგოლიდან...

3

აიმართება უჯარმის ციხე,

ბრწყინვალებს კოშკის ერთი სარკმელი,

სარკმელში მოსჩანს ქალი მდუმარე

ჩემი ოცნების გადამსარკველი.

რას ფიქრობს ახლა ქალი კოშკელი,

რად ყრია ირგვლივ აბჯრის ნალეწი?

რად მეჩვენება იორის ზვირთში

ქარი... გულზე შეკიდებული.. სიზმარი?. ...მისი სასახლე ოქროთ ნალესი? მართლაა იგი? ნათილისმარი ნისლის ნაცრეცი. ვინც განშორებას ვერ შეეთვისა. იწოდებოდა უჯარმის ველად. მე ვეკითხები ჩაწნულ უსურვაზს: ბედმა კეთილი ქალს არ უსურვა? სიყვარულის დღე მას არ ეღირსა? - პასუხად მესმის თრთოლა ვერხვისა.. მარგალიტი ხარ ზღვის ქვეშეთისა!. ამ ველს არ ერქვა მაშინ სამგორი. ვიღაც შეჰკვნესის მაისის ღამით. ჟრიალი ოქროს სამაჯურისა და ნატირალი ხმა მიჯნურისა. ―ალი ხარ. კარი პირველი წინათქმა ჩემი ნათქვამი იქნება შორი... სულ ძველისძველად. ძველად მომხდარი.

ნაქალაქარს.. - ძველს უჯარმას. ხავსი რომ აქვს წამოზრდილი.ჰხარობდა მიწა დამადლებული. .. ჰხედავ ნანგრევთ შავი ჩრდილით? .. ლალს აშუქებდა ვაზის ბარდანი.. თავი პირველი ”დაჯდა ვახტანგ უჯარმას და აღაშენა იგი ნაშენებითა უზომოთა”... ხასხასებდნენ ივრისპირად.პურის მადანი. ივრის პირად. შრიალებდნენ ნიგვზნარები.... ოქროს მინდორი... ვენახები პირმზვარენი. ვერხვნარები ვერცხლნარევი. ოქროს სიჩუმე იდგა ყანებში.. ”ქართლის ცხოვრება” 1 სამგორს ზევით.. ნაცარწაყრილ სვეტებს ჰხედავ ..

ხევარდული. მტევანდიდი. სამ ბჭე-კარი დიდრონ ლოდით.. . ელვარებდენ პალატები.. აქ იორი ციმციმებდა ლაჟვარდით და მარგალიტით.. აქ უჯარმა ბრწყინვალებდა მარმარით და ოქროს ზოდით მოგრაგნილი გალავნებით.არა. სტავრითა და ოქრომკედით.. ეხვეოდა სვეტებს ვაზი. დიდ ლოდს ჩაღრმავებულს? ....და სუროთი ბურვილ თაღებს? თავმორღვეულ ნაკოშკარებს. გამგებელი ქართლის ბედის.. ტორი ზედ დაურტყავს გორგასალის ფიცხელ მერანს!. ნაშავდღევარ-ნაპარტახებს! ჰხედავ. 2 ჩაფხუტს ეხატა ლომი და მგელი და ხმალიც მათი ღონით ალესა. მკლავით მოზღუდა ქართლი.ფეხი სდგმია აქ ამირანს? .. აქ მეფობდა გორგასალი. ეგრისი.

. არმაზი.. მეფეს ამ დღისით. შუბით გახაზა გეგმა მიწაზე.. ძველ ნაბურჯალმა. და იჩეხება შავი მუხნარი. . უმანკო სულით. რომ აქ ჰფეთქავდეს გული ქართლისა. ძველისძველ წესით. ვარდით აყვავდეს ნაამაგარი მისი ხმალისა.. მოგვითხრონ მისი ამბები დამდნარ ლოდებმა. ახლა სატახტოდ თბილისს აშენებს. უკვე დრო არი.კარი შეაბა დარიალისა. მანდილში გაკრულ სათესლე ხორბალს უმანკო ხელით. პირველ კვალს მეფე თვით დალოცავდა. თავი მეორე 1 სამგორის ველზე გუთნის გუგუნში გაჰქონდათ ხარებს ლარი ხნულისა. ტევრი იფნარის. ვით განაშვენა მცხეთა.. პირველ სახნაურს გაზაფხულისას. სდგამს ფუძედ დიდრონ ლოდებს დათლილსა. ნეკერჩხალისა. დიდნაშენობით აგო უჯარმა. ვკითხოთ..

.ჩვენს მიწას მადლი. ჯამებს ასწევენ ღვინიას ძმებიც. პური მრავალი! არ დაეშრიტოს მადლი ჩვენს მიწას. მკერდზე ირმისტყავაფარებული. ქართლს არ მოაკლდეს გმირთა კრებული! დაულეველიმც გვქონოდეს მუდამ ოქრო.. ერთს თვალსაცერა ერქვა პირნახმლევს და ღვთისავარი კიდევ მეორეს. მართალ კაცს მადლის! თვის ოქროს ვინც სხვის ოფლში არ სწურავს! იდიდოს შენი ხმალის ნაქნევი. გამრავლდეს ქართლის შთამომავალი! და გუთნისდედა ღვინია მეფეს მიაგებებდა საღვინე სურას: . - ორთავ არწივის თვალით მჭვრეტელი..მიაწოდებდა ტურფა ასული..ბარაქა. ... ხვავი. ხმალს უწრთობს მეფეს და მის მეომრებს. ნამგალით მონაგრებული.. ერთი მედროშე არის მეფისა.. მეორე მისი კარის მჭედელი. თვით მეფე მჯიღით გადააბნევდა: .

მზერს ოცნებაში საძრავ თავთავებს. მის ნაამაგარს რა გაათავებს? ხარის მოღრუბლულ თვალებს შეჰხარის. რაც იყო მტრისგან სახსნელი! შენს ხელთქმნილს.. ნაღვაწს და ნამუშაკევს. ვით ავაზა დგას თვალგაფეთებით. და ღვთისავარის ვაჟი ცისკარა. შენ აგვაცილე ყველა სარჯელი! . სულ დღე ელოდეს გასხივებული! ჩვენც შევეწირნეთ და ჩვენი ყრმებიც.. ო. ჩახედავს ხნულში. მტრების დამხობა! მოგვილოცნია თბილის-ქალაქი შენი და შენი ხალხის სამყოფლად! მეფევ. წერე წერაქვით შენი სახელი! ახალი ბინა ქართლს გაუჩინე. აკვანში თვალებ-ახილებული! - დადგეს ჯამები. 2 კვლავ ილოცება მეფე: გამჩენო. ყადიმი თიხა გატეხე. ავსებს ღვინია. იხსენ. რა შავია მშობელი მიწის შრე და ბელტები!.ქართლის მშვიდობა! საზღ ართ სიწყნარე! სიტკბო ერისა.

შიგ ჩადგნენ.. დიდ გზების ჩამკეტს. - გამომწყვდეული ხეობის ტყეში. დასხმულს შენის მარჯვენით! ჩემს პირმშო თბილისს. ქართლი აქედან იხარკებოდა. მტკვრიანს და კლდიანს. მტკვრის პირს მდებარე მთა შემოზღუდეს. ოდეს თბილისი.. იყო მარტოდენ მცირე სოფელი! დაუკვლევია ჩვენს მამა-პაპას ქართლის სიმაგრის მარჯვე ადგილად. ციხე-სიმაგრედ გაითვალწინეს. . გახდა საყრდენი მათის ძალისა საჯდომი სპარსთა პიტიახშების. ვერ მიატანდა მტერი ადვილად. რომ ვერ შემუსროს მიწისძვრამ. ხვალიდან ჩვენი დიდსამყოფელი. ჩემგან ნაშენებს შენის წყალობის თვალით მოხედე! შენ გამიმაგრე.ღმერთო ძალთაო! მოხედე ვენახს და ნაყოფს. მტკვარის ზვირთით ნაშხეფი. ბოლოს სპარსებმა გაიბუნაგეს კლდეციხე. მტერმა ოხერმოხეტემ! თქვენცა გსმენიათ. მაგრამ მტრის ურდოებმა მრავალჯერ სისხლის ღვარი აწვიმეს.

. დასახლდი თბილისს. ხუთ ძმიდან ერთი დასახლდეს თბილისს. აღგვიშენებდე იქ ნარიყალას! . მზაკვრულად. აქ მრავალ ქართვლის მკლავი გაკრულა. დამკვიდრდი თბილისს. მცხეთას აქედან ემტერებოდნენ. ქართლი თბილისში უნდა გამაგრდეს.. გუგუნებდეს შუა ქალაქში შენი გრდემლის ხმა.ჩადი... გამეტდება ვიდრე ქალაქი.ჩადი. იქ აწრთე ხმალი.. გულით და მკლავით დაუდგრომელი! .იზვერებოდა ფარულ. - მტკვრის და არაგვის შესართავისა! მაგრამ სპარსეთი არ გვაპატიებს და არ შეგვარჩენს ამ გამარჯვებას. ღვთისავარ. ღვინია. იქ მოიყვანე აყრილი ყანა! შემოგვაშველე შენი ხარები.. სოფლად რომ გრგვინავს! . თუ თავისუფლად გვინდა დარჩენა! მიბრძანებია: ახლო-მახლოდან გამოერჩიოს ერი მშრომელი. მწამს. მე გამოვტაცე სპარსებს თბილისი და მე გავხადე ტახტად თავისად. იქ ჭედე რკინა! დე.

.. გაჰხედეს თბილისის მხარეს. გაძლევ თბილისის ციხისთაობას.. სპარსთ შავი დროშის ხელში მპყრობელი. დარჩი ლაშქარში. რომ ძველებურად მტერი გალალო! და შენ.. ვით ქარში მუხას მცირე მუხები. გმირ ამირანის ჩამომავალო! კვლავ დროშის თავზედ ორბი დაისვი. მე დაგილოცავთ ფუძის ანგელოზს! მტერსაც იქ დახვდით.მარნის ბაქანზე სუფრა აკურთხეთ. ცისკარა. თბილისის მცველის პატივს განიჭებ! მუხლთ მოეხვივნენ ჭაღარა მეფეს. 3 ცხენზე მოფრინდა გაგა მეაბჯრე.... თვალსაცერავ. თუ მასახელე მე პაჭანიგეთს.. ადგნენ. იკუმშებოდნენ თბილისის თავზე ვეფხვის ტყავივით ჭრელი ღრუბლები.. . შეისაყვარლეს მისი უბნები. ცხელსისხლიანო. სიკვდილის ცხენი თუ მტერმა ქართლზე შემოაგელოს! შენ. .ჩვენის ოფლით და სისხლით ჩვენითა თბილისის მიწას შევედუღებით!.

ორნივ არიან გულით რვალები!. ჩვენ გაგვამხნევა შენმა ასულმა.. გამომკლავება იყო ლომებრი! მეფევ. ვიშოვნეთ ნაიავარი! შორით მოისმა ხმა ყიჟინისა.მამავ.მეფევ. მამავ.. სულ დარჩეული და რიცხვმრავალი. ვარ გამარჯვების წინამთხრობელი! თბილისთან სპარსთა რაზმი დაგვეცა. უმხნესად იბრძოდა გაგა. ქუჯა-ჭაბუკის. რაზმს გამარჯვებულ დროშების შუქში წინ მიუძღოდა ღიმით ქალწული! იყო პირიმზე პირანთებული და მთვარის კდემით განაზებული: .გადმოხტა: . ვძლიეთ. სთქვა მეფემ: . გამოჩნდა რაზმი წითლად ჩაცმული.გაგა. გთხოვ ჯილდოს მამა-შვილისთვის. გილოცავ კვლავ გამარჯვებას.- შვილდგადაცმული ქუჯა შეტოკდა. მტერი დავძლიეთ ანაზდეული!. ჩემი მეაბჯრე. მოუწყლიანდა ჯიღა თვალები. თუმც გადუხდია მრავლად ომები! და მისი ვაჟის. . მოგვილოცნია.

შვილო.ჩვენთვის სხვაც ემეტება! . უკბინა გულში შვილის ჩარევამ.მეფემ რაღა ქნას! ხუთი წყლული სჭირს.ჩქარა მიჩვენე. . ქვეყნის მპყრობელი. შვილს ერცხვინება ირგვლივ ლაშქარის შემოჯრილობა.ცეცხლი მედება! . - გაგა იმღვრევა.შენ დაჭრილი ხარ.... შერცხვა თვითონვე.. მე მხოლოდ ერთის შემხედვარე ვარ! - წარმოსთქვა გაგამ. მაშინ ქართლს აღარ გაუჭირდება! შეჩერდა მეფე.. .. თავდადებისთვის ამიერიდან გახდეს ბეგარით შეუხებელი! მოუალერსა მეფემ ქუჯასაც: .ვაშად გცოდნია მტერთან ჭიდება! თუ დამიმრავლდნენ შენისთანები. - თქვა ქუჯამ.ყველა ბრძოლებში ჩემი მხლებელი.რომ დაზიანდე?. ვერ ატყობ განა? უხმეთ ჩემს მკურნალს წყლული შეუკრას. ჭრილობა!. . მკლავზე დაურტყავთ ბრჭყალი მანგანა! აიბნა გაგა გულშერყეული: ..- ატირდა გაგა: . წყლული შეუკრეს.ის მეფე არი. ქუჯას შესძახა: ..

განა შეჰფერის სიტყვა ასეთი?

მეფე ხომ მისთვის წმინდა კერპია?!

სახლი, სახელი, ცხოვრება გაგას

მეფის წყალობით შეუკრეფია...

ერთგული არი გაგა მეფისა,

მისთვის ნაჩეხი მრავალს ბრძოლაში,

ბევრჯერ მეფის მკერდს გადაჰფარვია

ჟამს განწირვისას, მტრის მოწოლაში!

აფასებს მეფე მის ერთგულებას.

ბევრჯერ ოქროთი აუვსო ფარი!

დაიახლოვა... და ახლა გაგა

მეფის მისანდო მეაბჯრე არი...

აქვს შავფერ გაგას ტოტი ვეფხვისა

და გამჭრიახი თვალი ორბისა,

მეფესთან არი გამოუკლებლად

ომში, საბჭოში, ნადირობისას...

თავი მესამე

1

შუაღამეა. მეფის პალატის

კოშკში დანათდა სეფე-სანთელი...

შუქზე სჩანს მეფის ქალი პირიმზე,

წინ ოქროს მატყლი ედვა სართველი.

გვერდთ შაოსანი გამზრდელი ახლავს,

ბერდედა, გვარად სამძივარია...

შვილ-ქმარმოკლული და მიწის ძიძა,

სიკვდილის სუსხით ნამცივარია...

- სიზმრად ხმელეთის დედოფლად გნახე,-

ეტყვის ბერდედა და იღიმება.

- უკან წაიღე შენი სიზმარი! -

პირიმზე გამზრდელს დაეღირება.

- შენ დაგშვენდება სპარსთა გვირგვინი,

რომის გვირგვინი, ვიდრე შამირეს!∗

- ჩემო მფარველო, წმინდა მარინე!

ორთავე გვირგვინს შენ განმარინე!

- მაშ, პიტიახში შარაველ თუ გსურს?

რა ვქნა, რა ფიქრი გადავიკიდე!

მან თეთრი ქორი მიჰგვარა მეფეს

და შენი ხელი ითხოვა კიდეც!

ოქროს სამკლავე აჩუქა მეფემ

და მოჭედილი ოქროთი ფარი! -

წარბი შენასკვა მეფის ასულმა:

- ეგეც ხომ შენი სიზმარი არი!

დაეხსენ ყველას, გვედრი, ბერდედავ,

არც შაჰანშა მსურს, არც პიტიახში!

სად არი გურამ ბივრიტიანი,

რად იგვიანებს ბიზანტიაში?!

ცხრამეტი თვეა, რაც წასულია,

რაც სადესპანოდ წარგზავნა მეფემ.

არა ისმის რა... ენამცდარები

ათას ცილსა და ჭორ-ამბავს ჰყეფენ!

ვითომც დარჩაო იქ სამუდამოდ,

ვითომც გამოდგა უნდო, ცბიერი

და თითქოს რომში შეჰყვარებოდეს

კეისრის ქალი ზინობიერი!

კიდევ იტყვიან, გუთებს ებრძოდა,

თავი შეაკლა მტერს სატიალეს!

და შეჭურვილი მისი ტაიჭი

თითქოს ენახოთ მოხეტიალე!...

2

შეკრთა გამზრდელი... მის გაზრდილს

გულზე რომ ნისლი ებურა...

და მოწიწებით შებედა

ალერსი დედისებურად:

- მას შეეწიოს უფალი,

ქერაბინთ ბეჭზე მჯდომელი!

ქართლში მისებრი ვინა გვყავს,

სეფესწულთ შორის მდგომელი?

ხელმწიფის თანამოლაშქრე,

გურამ ბრუნდება გზამსვლელი. შამბნარიანი ბარდისა.მან ჩემთვის წიგნი დაწერა.დესპანი... რიტორი. რად არ შემატყობინა. ცით ჩამოსული წიგნია... ასომთავრულის მწერალი. ღვთის კალმით არის ნაწერი.. წმინდა გიორგის იერით.. სიმაგრე შარუბადისა!. სიტყვა სთქვა გულის მნაცვრელი. მან ჩემთვის ციხე აიღო.. ჯერეთ ჭაბუკი. თავისი ქვეყნის მძევალი!. . შავსევდის ეკლებით ამოლურსმულო! გუშინ სთქვა ეზოსმოძღვარმა. . გზას რად გავცქერი თვალსველი? . დამდაბლებული ღიმილით. დედოფალო. . დამშვიდდი.მკლავით და აბჯრით ძლიერი..მაშ. ფილოსოფოსი.მაშ. მან ჩემთვის ვეფხვი გაფატრა.. . რადა ხარ უწამებელი.. ურწმუნო? გულო...

... სანადიროდ შემიკაზმეთ შავრა რაში! ავყვეთ იორს. პირველი ზვინი და ნაცელარი ბალახი.. .- შორს წალურჯო ბურში ჩანდა მოსპეტილი თეთრად მთები.. არც მე ვღვარო ცრემლის წყარო! გამოაღო მან სარკმელი: . ხორანთიდან ჩავალთ ბარდას! შემომხვიეთ მხრებზე ქარი.მიმინომ ჯაჭვი აწყვიტა. იქით კვირას გადავიდეთ კვეტერაში! მერე დავყვეთ ძირს ალაზანს.ბაზიერნო.. დაგნატრდები. 3 .. სიყვარული გამომბარდა!. თაფლა.. თავი მეოთხე 1 თიბვის დრო.მთვარემ დამჭრა მთვარის ფრთებით!. ბურღალი ბალახი.დაგნატრდები.. ... და თუ ახლა რომში ჰხარობ. ..

მთელ ქართლს ერთ დღეში მოივლის. თოქალთო ოქროქსოილი..ხელუღირსო ბაზიერო. საჯერნე ტბა ინადირა. შვილდს სჭიმავდა ამორძალი. არასოდეს გერტყას ხმალი! .. გარეჯა და ივრის პირი.მიმინომ ჯაჭვი აწყვიტა.. ახლა რაღა ვქნათ. პირიმზე ქალის ღიმილო! . ახლა გლოვობს თეთრ მიმინოს: . მინდორობს და მონადირობს და წინ უსწრებს ყველას ჯირითს..სად იპოვოს მისი ცალი!. მეფის ასულის მიმინომ. რაშს იღლიაში ფრთები აქვს. მშვიდობით.პირიმზე ქალი სად არი? .ხომ არავის გყავთ ნანახი? .მოინადირა მთა-ბარი! ელვარე ცხენი აჭენა ასხივებული ფაფარით! ბრწყინვალებს რახტი ოქროსი. კანჯრის ჯოგში დაქროლავდა. ..

გარის-გარად? მომიძებნეთ და მომთხოვეთ. - გსურს ცისკარა ციხისთავი?! გათხოვების დასტურს მოგცემ. დედოფალო. . მიმინო ხომლიანო. შეიერთო შენი ცალი! მინდორთქალო.გაგიტანდეს ისრის ქარი! რათ აუშვი? ქალაუში. სად დაფრინავ..ყველა ერთად! და ზედ სართად.წარბი გახსენ. . ვით მაისი.სათმეულის მარგალიტი? ბადახშანი. დიდი ლალი? . დაგვიწყნარდი. გინდა გახდე ხვალ თბილისის პატარძალი?! . მედარბაზე ანგელოზი! . მშვენიერი.შენ. წყალი მოსვი! - ეხვეწება გურანდუხტი. ვის რა გინდათ საჩუქარად?! .საპოვნელა რა იქნება. თუ ვიპოვეთ კვალი მისი? - ღამით ამბობს განძა-ქალი. - წყრომით იტყვის სეფექალი.

გზას გაჰხედე. გამჟღავნება განზრახულის.. მარგალიტით ნაკერ სარტყელს..... ვაშლაქალი.. ქალი შეკრთა. და თვალებში აუელვდა გაზაფხული ზამბახური! 2 .. ფრთების ქარი დამეხალა!. ერთი ისრის მოსაწევზე მან მოსწურა ბედაური. მე თავი ვინ შემაყვარა? . შავი მტვერი ტრიალებდა. როგორც ბორა. ქალთან იდგა სიხარულის მეთაური. მე მახარა მისი პოვნა ხემაყვალამ! - გახარებით დაიძახებს..ვინ მიჩვენებს ჩემს მიმინოს. წამს მხედარმა მოაქროლა კავშა ცხენი კოჭიბროლა.დედოფალო.დედოფალო..დაირცხვინა სეფექალმა.. .. კალთას კოცნა მოახსენა. . - გზას გაჰხედეს. ყელმაღალა.

. რიჟრაჟული ტბური ბური. მთები. როგორც ზვირთი იორისა. გიგონებდით ჩვენ ცისმარ დღეს! - ლურჯი მზერა იფრქვეოდა... და ესმოდათ ქალსაც. ვარდისფერი ეცვა სტავრა. ... ხუჭუჭა... ბრტყელ ფოთლებით მოშამბნური. ტანს ემოსა პალეკარტი∗. ვაჟი იყო ახოვანი.ღელავს ქალწული. ამოგიშრები! . 3 . . ქალს ლეჩაქი ამშვენებდა.ამდენ ხანს რისთვის დაიგვიანე? - ჭაბუკს ჰკითხავდნენ ქალის გიშრები.მე გული ჩამრჩა! .. თვალბუდეშური... . ვაჟსაც სუნთქვა ერთიმეორისა..მომეცი გული. ქვეშ წითელი აბრეშუმი...მშვიდობა შენს დაბრუნებას. ნისლებით გადაკვანძული.მე შენთვის ვლახე ზღვები მღელვარი. ვარ მოციქული! თორემ ზღვა ვიყო.მე შენთან დამრჩა სულის ნაწილი! .

თან მოაქვს ქარტა დიდ კეისრისა. დღეიდან ყველა გარექართველი სამშობლო კერას მონაშურია! გასწი შავ ზღვაზე. რომში. რომ დამეთრგუნა ჩვენი ამკლები. გვითხარი. . დიოსკურია. ჩვენია სპერი. - ქალმა ჯერ თვალი ჩაუციმციმა. კვლავ უბრუნდება ქართლის სამეფოს! გვიკავშირდება შიდა-ეგრისი. ზღვიდან არსიანამდის.ბივრიტიანო. ქართლის ხომალდო. გულის საწყური სიტყვა გვითხარი! რა გაგვირიგე.. .მეფის ასულო. ვისი რა მოგაქვს მოსაკითხარი?! . მერე გაიწყო შუბლზე ნამგლები. 4 . დაჭიმე ღონით შენი აფრები.დიდხანს ვიბრძოლე კეისრის კარზე.. გადარჩა ქართლი.. გადიმტვრა წვერი სპარსთა ისრისა! მომყავს ლონგინოზ ანთიპატრიკი. გურამ ჭაბუკო..აღთქმა და ფიცი! რომ ქართლი სპარსეთს ამიერიდან არ დაანებოს! კლარჯეთიც.

ვინც ეცვითება შაჰანშას კალთას.რას ბრძანებს დიდი იმპერატორი? - ხელმწიფე გურამს შეეკითხება. . ამოკითხული ოქროს სიტყვებად: . და იყოს რომი. . თავზე ყვავილი გადავიყაროთ. 5 ჯვარი. შენის მზერით ვარ ნაჯილდოები! . დავკლათ ბერზვარა.. ოქროს სკიპტრა და ძვირფასი ცხენი. გვირგვინი.მზის თვალის მადლმა. სპარსთა წინაშე. ტახტი სამეფო..გავხსნათ ზედაშე. თან ეპისტოლე.ჩვენ გავიხაროთ!. . ვით ძმა ერთსახლი ამიერიდან. ჯვრის მიერითა! . სახელმზიანო. ღირსი ხარ.რომ იყოს ქართლი. ერთსიმხნით. - წინაშე მტრისა. ნოეს კიდობანს ეთანაბრები! . მოართვეს ვახტანგს კეისრის ძღვენი. შეგხვდეთ ვარდის შტოებით! .სამარგალიტო ამბავი არი.კიდევ? ... იგი სტიროდეს.ოქრობეჭედით..ბედმა ახალი ფრთები მოგანდო. ერთპირ.

.რომ შევკრათ კავკასიონი. მოველი შენგან მეტს ერთგულებას! ხოლო შარაველ გარდაბანელი მე საიმედოდ არ მეგულება. შეხედა მეფემ.- და შეუთრთოლდა ყელში ხმა ვაჟკაცს. ჰონნი. სარაგურები. თავგაზიდული. რკინის ხარშვა სჯობს შარაველის წვრთნას. პირიმზეს დედოფლად ითხოვს!. მწარეს ვინც იტყვის ტკბილად.. . . გავხადოთ ცეცხლით დადაგულები! .თქვენს ქალს.. აწ იგი რაღა დასამხრისია? ვაი მას. ან მე რას მეტყვის. არაფერი სთქვა. ჩემგან აღზრდილი.. ღმერთნაწყევარი! ქვეგამხედვარი.. ძურძუკნი. ცხენის ნალის ქვეშ ჩაჭედილ წერილს თურმე სწერს კავადს. არ გადმოვუშვათ დასავლეთისკენ. - და უეცარი ფიქრი მიახშო. უბოძა კვერთხი საპიტიახშო.. მუხლს ითაყვანა.. სპარსთა მკმევარი. ხელით ანიშნა. ანუ ჩემს ლაშქარს? .კიდევ რას ბრძანებს იმპერატორი.გაძლევ გარდაბანს და გაძლევ თბილისს..

..უთხრა მეფემ.. არ მსურს დიდება! ...ხმალს ძირს არ დავდებ შენთვის. მეფეო.. გარდაბანიდან გარდავადგინე! მის შეთქმულების ფესვებს გამოვჩხრეკ.. წარსთქვა ჭაბუკმა: ..ვიტყვი. თავშეწირული! . კვერთხი წავართვი საპიტიახშო. .შვილდი მოზიდე. სანამ შევიტყობ მის თანაშეთქმულთ. თვალქვეშ მყავს. მოთაულები. ბუკში ჩაბერე სული გმირული!. აშკარა მტრად რომ არ გამიხდეს. სწვავდეს ქენჯნის სახმილი.. თავს არ მიდებენ. გადიდებული აზნაურები. გამცხადებელი შენ გახდი ჩემი ნამცნაურების. მანამდის დარჩეს თავდასასხმელი! შენ კი იყავი თანამოქმედი ჩემის აზრის და ჩემის მარჯვენის! მე ვარ სამშობლოს ნების მყოფელი და შემწირველი ქართლის გამჩენის! ქვეყნის სეფენი.მაშ.. .. ჯერ მხოლოდ გული ერთგან ვატკინე. შარაველ ჯვარცმის ღირსია! თუმც.. მღელვარებს გულში ბივრიტიანი: ”არ მინდა კვერთხი.

გარდაბანი ჩამომაშოროს. თრთოდე. თბილისო! ახლოა წუთი.. სპარსეთის ძალით. მაჩუქე. მას დამიბრუნებს ისევ კავადი. მით ქართლის ტახტი ბედმა მაკუთვნა. ბალავარი. გიხმობთ ვახტანგის მეორგულესა! თუ და.” 6 სიტყვას იტყვის შარაველი: მე მორჩილი არ ვარ მეფის! ნებას გავალ ნებეულად. რაც გულს ჭაბუკურს. შუქურ-შუქისკენ მიეზიდება. . შენზედ ავმართავ დროშას საკუთარს! ჩემი გახდება მეფის ასულიც. კვლავად გავხდები თავისთავადი.... ტეხვას ვერ ატყობთ თქვენსა გულებსა? შემოკრბით... ხმალი ვისაც ულესავს. შაჰანშას ძალით. ხელმწიფე ვარ ჩემის ნების! .დე.მეფევ. შევიქნეთ მისი დამაქცევარი! .. მეტად გახდება ჩვენი მძლევარი! დავცეთ თბილისის ბჭე.. თანაშეთქმულნო.აზნაურებო. შენა თბილისს ვახტანგი.

ძმებო.ბუბა ბუმბერაზს დაბა აჩუქა! .წვრილ ერში ჰკაზმავს მეფე მეომრებს. რაკი მეზობლად ქალაქს მიშენებს! - იტყვის შარაველ და იგლოვს მცხეთას: . ღმერთო. დროშა გამტაცა. თორემ თბილისი შენდება მეფის განსამტკიცებლად! .ვაი შენ. გარდაბანს აძლევს. მისცა ჰერეთი! .თბილისში ჩვენი ბედი იწვება! დავცეთ.დღეს თბილისს მართმევს სპარსთ მოყვრობისთვის. ჩვენო დიდო ქალაქო! . დავამხოთ.მან აღამაღლა ჩემი მსახური! .ამ ხანს მომყარე. რისათვის. მან ერთუფლებით ჩვენ დაგვაჩოქა! .ბივრიტიანი თავზე დაგვასვა. მით მოვიპოვოთ მხარგაშლილობა! ხელმწიფებას და უფლების ძალას ჩვენ შეგვძენს მხოლოდ მეფის ჭრილობა! და აზნაურთა ისმის ყრიალი: .დავღვაროთ სისხლი გორგასალისა. მიშველეთ! მალე წამართმევს მე თრიალეთსაც. თუკი სიმწარით დამაბერებდი! .

. . მეფის მისანდო და მეერთგულე ბიზანტიონის! მკვლელს მე ვიშოვნი. რატომ არ სტირით.. მეფისვე ერთგულს.მამათა სახლო. არაგვო! ვფიცავ ბაგინეთს! ვის ველოდებით მკლავდაძალული. როს პიტიახშის დროშა მიბოძა. ხელგაძარცული! შევთხოვოთ კავადს. მეფის მისანდო? არ დაგვიჯერებს..გაგა მეაბჯრე. ქართლის მიწაზე დააბინავებს! გადავიშოროთ ღალატით ვახტანგ და მოვსპოთ მასთან ბივრიტიანი! მონა-სპის მძღოლი. მე მოვდრეკ ჩვენსკენ ყველაზე ადრე! . დაზეწრულ ზრახვას ბარემღა გკადრებთ.. მტკვარო. შეჩერდი! . კმარა.. ძღვენი უზიდეთ გაგას მდიდრული. შემოჰყავს მეფეს რომაელები.ის მე ვაჩუქე მეფეს. ქართლი დალაშქროს.. ან მეტი გზავნოს ოქრო სპარსული - დასამხობელად ვახტანგის ტახტის! - თორემ სპარსეთიც მალე ინანებს. როდესაც თითზე შემაცვა მთავრის ბეჭედი. ვით დაგადაბლა.

ჩალიჩი... მეფის მეაბჯრე-მეხვაშიადემ. ... მეფე-პატარძლის წინაშე ეჯიბი სამდღე მჩოქარი. მიზანში ამოღებული. გადმოხვეწილი. ტრიალ მინდორზე ჯირითი. მაყრული.... გაგაა მისი სახელი!.დიახ. მეფის დალოცვა მამური.ესროლეთ! ვისაც მკლავი გაქვთ . შუა ლიახვში! უთვისტომოა.. ტყვე იყო გაგა.. . ჰონებს წავართვი სასტიკს ბრძოლაში..როცა გამხადა მან პიტიახში. ლხინი.. ჭაბუკთა გულში დათქმული. დე. იხსნას ჩვენი გამოსახსნელი! თავი მეხუთე 1 განძა-ცისკარას ქორწილი.. ჩოგანი.. ქალწულის ცრემლები გადამალული. პირიმზის თასი ელავდა ოქროს ფიცარზე დადგმული. ბურთი.

. პიტიახშთ ჩამომავალი. ასჭიმა წარბი წალმური. ყიჟინა... შავფხა წამწამით ჰგმირავდა ნაძგერ გულს პირადმზეული.. ისმის ზუზუნი ისართა. გიშრის ფრთით გადაკალმული... ესროლა ბივრიტიანმა. - თერგაული და მთვარელი.. მარჯვენა დარჩეს ქებული! დამკვლევი თვალით უმზერდა პირიმზე მინაზებული. .. მაშინ პირიმზის სახეზე ავარდა ვარდის ალმური. თასი დაეცა წკრიალით.... ესვრიან ერისთავები ნისლაურა და დავალი. ესვრიან აზნაურები. უმზერენ სეფე-ქალები გავარვარებულ თვალებით... ცხენთა დგრიალი.და გული ადუღებული! ჯილდოდ გულს თუ ვერ მიიღებთ.. კვლავ გარდაბნელი შარაველ.

.. საუზანგე თასმა გაწყდა.. ნეშხა... განძა.... 2 გაახსენდა... სულ პირველად..შენს მკლავს როგორ არ ვერწმუნო....... მზე წითელი იდგა მზირად... გურამს შეხვდა ივრის პირად. დილა იყო ოქროს ფრთებით. თავს ჩაფხუტი ედგა ვერცხლის.. რომელ მთისკენ გაუფრინდა? .. ვინმე ვაჟმა გაუკვანძა. ხელთ ეჭირა შუბისტარი. ვაჟს კი ახსოვს ქერუბიმი........ ნინოწმინდის გზით მიმავალს ახლდნენ: რუშა.. ჭაბუკო გადალერწმულო! .... იქვე იდგა დიდხანს გურამ.. თითქოს თვისი ნათლის ფერი დაუთმია განთიადსა.. ექვსივე ფრთით გადმომდგარი.... თუმც ქალწული იორს გასცდა.. თეთრი ქორი.. თეთრი ქორი.

. - ჰგავდა ქალის თვალთა ფირუზს. მხოლოდ ყანა თავანკარა... მერანს ეკრა ვერცხლის ნალი. .. შორს მოსჩანდა ნაფრენალი. ის უჯარმის სასახლეში გახდა ხშირი სანახავი. და მეოთხედ ვეფხვის ტყავი. რომ შეხედა პირდაპირულ. და მის მერე ქვეყანამაც ვარდის შუქით იწყო ბრწყენა.. სამჯერ ჯიხვი ჩაუტანა...გაუფითრდა სახე ჭაბუკს გულთან ფარულ საუბრითა.. შავკლდის ეხი. და მას მერე ქალის შუქი ვაჟმა თვალში შეიყენა..... სილურჯით რომ დაიცრემლა... 4 აქვს დავლილი საცალკეოდ მთის კვანძები. 3 ვინა ჰყავდა მოწმე დილით? მხოლოდ ზეცა მოწმენდილი. დაზვინებულ ზვირთის ცემა.

ვარსკვლავები და ელვანი.. მამაც ჰყავდა მონადირე.გზაბაწარა ბილიკები. არყის ქერქის ჭრაქზე სწერდა. ზღვები მღელვარი და ღაწველვარი მწვერვალი.... ღამე. როცა კოშკის სარკმელს აწყდებოდა ქარაშოტი.. უნათებდა არყის ტოტი: . ღრე გაჭრილი ცხენის ფეხით. დაეხლიჩა ირმის ხროვას. იტაცებდა შურთხის სტვენა. ჯიხვის ჯოგის დაჯახება ვაჟს უყვარდა გულით მჩქროლავს. ლურჯ ნაპრალზე ჩანჩქრის დენა. ბევრჯერ ქალის სიყვარულით დაედევნა ირმის რემას..- შენი ნაშუქი მგონია . მზე.. მოჰკოცნიდა ჯიხვის სახეს და ზედ რქაზე დაშნის წვერით დააჭდევდა ქალის სახელს. ჯიხვს გაქცეულს დაიჭერდა.. მთვარე.

ვინ ხარ? - დაიძახებს მეციხოვნე. . მე შენს ნათელში ვტრიალებ. თავს ზედ აკლავს. იქ უნდა დადგას სახლის კედელი.. ჰეი.. .. ვინ ხარ. ქალს თავს ადგას თმის დამწნავი. სარკმელში სჩანს ქალის ჩრდილი. კარი მეორე თავი პირველი 1 მიდის ღვინია თბილისისაკენ.. პირიმზევ! - ოხვრას აღარ დააყოვნებს..შენ მაისის მზევ.. თან აჰხედავს გომბორისკენ გადაწურულ ჭოტა ვარსკვლავს. და შენი პირის ნათელი.ჰეი. . მისთვის ხარ დასანატრელი! 5 ღამე ხშირად ქალის კოშკის ლოდს მკლავს მოჰხვევს. კავს უყოფდა ოქროს ჩხირით. ვაჟი იორს შეერევა.

. ბეგარით.. კვნესით.. გახსნილ კირს ზეთით და ძეწნის წვენით. ხარკით... ხვალიდან ოფლი მისი მარჯვენის თბილისის მიწას დაეჟურება.. ჭონა. მიდის ღვთისავარ გრდემლით.. გლეხი და მონა. ლოდს ეზიდება ნარიყალისთვის. უროთი. დამაგრებული შეჭედა ქვები. ქერის ნახარშის ქაფით აზავებს.. ისმის კვნესაში ოროველ... საუკუნენი რომ ვერ დასძრავენ.. კლდეზედ აშენებს მეფე სიმაგრეს. ქვაბ-საკიდელით მიეშურება. ურმით ღირღიტა და საკვეთელი. შრომით და ღვაწლით. დიდი ხელკვერი უჭირავს ღვთისოს. რკინის სალტით და ბრპენით მდუღარით... სიმღერით... 2 .ქალამნით მიაქვს მიწა კერისა.. ერი მდაბიო. ოც მტკავლის სისქე მისცა საძირკველს. - აშენებს თბილისს. დახვითქულ მკერდზე ოფლი სდის ცხარე. მიერეკება ღვინია ხარებს. ფიცრად გახარჯა შავი მუხნარი.

.. ლორფინი. საკვეთი. ფიქალი. დაჩუქურთმული კამარედები.თბილისის ტყეში დაჩნდა კრამიტი. ინდოეთიდან.. ათენი და ბაბილონი ხვალიდან თბილისის ძმები არიან.. ხვალ კარს გაუღებს დიდ ქარავანებს დასავლეთიდან.... საჩრდილოდ სტოვებენ ხეებს ჯავარიანს.. ურმებში შებმული აზავერები და კამეჩები .. ხარობდა მეფე ხანმოთეული: თბილისის არე მტერს გამოვტაცეთ! ის უჯარმიდან ხშირად ჩამოდის და თავზე ადგას ურიცხვ ოსტატებს. როგორც მტრედები. წერაქვი. სად ნადირს ათასი წლობით ღამე ეთია.. სვეტები თეთრი მარმარილოსი. 3 შენდება სატახტო შავს ტყეში. ძელყორე..დევის თავებით.. რომი. იჭრება მორებად სახერხე ხეები... . ხორცს ისხამს ვახტანგის მონაფიქრალი. და გუმბათები.. კვერი და მარწუხი.. ქვისყორე. შენდება თბილისი შავს ხეობაში.

ბავშვის მოჭრილ ჭიპს კერის ძირს ჰფლავენ: ... სარტყელი. სწვავენ საკირეს.ქართლის საყუდელი.. თაღი.....სახლები ძელური.მათ ეყვარება მამულზე დგომა! . გუმბათის ყელი ყველას აკვირვებს.. ურთხელის კოჭებით გაყრილი კედელი....ოქროზე მეტად.. დროშის ხეტარს...”ტფილისს კაცნი დასხდებოდეს“ “ქართლის ცხოვრება” აქ ჩალის ფასად ოქროს აგდებენ და მარილის კვნიწს ... სტოა და ჩარდახი. მექვიშეები. არც ერთ ხატს საყმოდ თავს არ უდებენ.. ქვის მზიდავები. შენდება ჯარგვალი .. სთლიან ქვა ლოდებს. მცხეთის და არმაზის დიდება გაფრინდა... გაჰყავთ გზები და სჭრიან საძირკველს..საკირის ქვას ჰგლეჯენ და ცრიან ქვიშას. ერდო და ზღუდენი... ამაღლდა ფუძე. ჰკოცნიან მხოლოდ ხმლის. შენდება თბილისი. 4 . შენდება თბილისი და შუბლი ვახტანგის დღეს იმოსება ახალი დაფნითა.. რკინით და სპილენძით გადაჭედილი. .

. მით იგი ვეღარ გაგარეულდეს და მტკიცედ დარჩეს ქართველის ტომად! 5 აქ მებადურ ტყლაპაურას უყვარს მტკვარზე ბადის მოსმა. . შენთვის მოვკვდი!” 6 აზნაური სავატელი მართლაც არის ღვინის მგელი! ყველგან ეძებს ღვინის წყაროს.„აგდი-გოგდი. რომ დედ-მამა შეიწყალოს! ჭრელ ჩარექას დაუტკბება. უყვარს ყველა ჭაშნიკები. ორაგულის ნახირს დაჰკრავს. მაჭრის ჯამი უყვარს ხელში. “არანანო” საწნახელში. 7 საწნახლის ხეს სთლის ღვინია. ოსტატია ქალთა როკვის: . მოურეკა ანგელოსმა! აქ ციბალი მეშუშპარე ითამაშებს მთელ დღეს ბარე..

. თავს შესწირავს ახალ კერას. ოქროს ქალაქო. შენ საქართველოს მიწის გული ხარ! ქართლის მომავლის დიდო სამჭედლოვ..აშენდი. დიდების სახლო გაზაფხულისა! 9 საძირკვლის საღვთო. აყვანილ კედლებს უმღერს მტკვარზე მოჭრილ ლერწმის ღერით: .. ზედ სიცოცხლეს გარდააგებს! 8 აქ ხახარე ტატანელი. ხმავერცხლურად მოწკრიალე.. გართხმული მუხის ცხედრები... აშენდი.სახლთან ერთად მარანს აგებს. .. სუფრის გამშლელი ქალები. ხორაგი... პირველ თბილისის ქალები. - ჯადოქარი სტვირის მკვრელი. ათასწლოვანი ამბებით... ცეცხლმოჩუხჩუხე ქვაბები. ოქროსათვის არა მღერის! ხალხს..

მერცხლის თვალების წამწამთა. თუ მათ არ მივეთვალები... შუქით დამზერ ღამე თბილისს. ბევრის გული მიათვერით..... ნუთუ გახდით ნიავ-მტვერი? .. ბუდეშურული თვალები. მე თბილისის ცის ღიმილში დაგინახეთ დაუთვალი... ფერთოვლი დილავარდისა.არა.. ზოგს კვერკვერა ჩითი გმოსავთ. ნუთუ მართლა აღარა ხართ. ..იათამზე. იათამზე... მე სიყვარული დამწამდა.. 10 ღაწვ-ელვარე პატარძლებო.. ვერ დაგაჭკნობთ ვერაფერი. . სიცოცხლე მაშინ დამმწარდა.. რიჟრაჟის ნაშუქალები. ზოგს ხავერდი მაჭრისფერი. თქვენი ყაყაჩოს ტუჩები. ვარსკვლავებად ღამე თბილისს დაენთება თქვენი თვალი. დღესაც ჰყვავით ბაღში.

წმინდა. მარწყვის ყვავილს გიგავს პირი! .ნინორე და გარიელა. პირველად გიმღერიათ. არ ჩამიქრე. სანამდის არ წაიშლება. თქვენ თბილისში სულ პირველად დაგინთიათ კერის ცეცხლი. სულ იქნებით სატურფალი.ბუდეშურა. რა სჯობს იმ ხმის გაგონებას! - თქვენ მიეცით პირველ გმირებს და ოსტატებს შთაგონება! თქვენს ხელთსაქმარს მე ვემთხვევი. მტრედის გუნდო. აქ. თქვენი იავნანა . ბუდეშურა. სად გაფრინდი. თქვენს მარჯვენას ქსელის მქსოველს. ასი ტბაა შენი თვალი! . თბილისი ვერ დაიხსომე? ნუთუ მართლა აღარა ხართ? ნუთუ გახდით ნიავ-მტვერი? არა. როგორც ტბების ვერცხლი. არ ჩამიქრე. ციზედ ირმის ნატერფალი! თავს ლეჩაქი თქვენ გებურათ.

. გალავნის პირას ჩამოამწკრივებს. ქართლის სატახტოდ ვახტანგი თბილისს გამოაცხადებს. დე. ცხუმი.ჩვენს აკვნებზე დღესაც მღერის! თავი მეორე 1 ხვალ ზეიმია. ნაამაგარი მარჯვენა მეფის.უფროსი ძმები. მოღალატის გული გაცხარდეს! ნახეთ თბილისის გვირგვინოსნობა.. დროშას აღმართავს მეფე თბილისზე! ოქროქსოვილი ხავერდის დროშა მოუქსოვია თვითონ პირიმზეს. . მცხეთა. დე. ფაზისი. 2 ახლა ხმალს მაღლა ირტყამს ცისკარა და ყოველ დილით თავის არწივებს შუბით და ფარით. მაგარი მშვილდით. გაიხერხოს შურით მტრის გული. ერი დალოცავს ხვალ ახალ კერას. ფერად ნაქსოვით და ყვავილებით სახლებს და ქუჩებს ამკობს ცისკარა. არმაზი - დალოცვენ თბილისს .

რა ლამაზია ჩვენი თბილისი.. მეფის ერთგული მოსამსახურე.. ხვალ იგი მეფეს შეეგებება. განძაც დახვდება ქალაქის კარად....... ნაბიჯს უმატა და თვალმიგდებით ხმას მიჰყვა ფიცხლად. .. შეკრთა ცისკარა. იტაცა ხელი.. ელავს.. ფოლორცებს. ნუკრის და ხოხბის ჩუქურთმიანად. ეუცნაურა და არ იჯერებს გული კეთილი. ნაწვიმარ ღამის სითბო.იქნებ ქაჯია... სასახლის ბჭეზედ ამოკვეთილი. .. უმთვარო ბნელში შრიალებს ვერხვი.. მკლავის ამარა. ამომტვრეული დახვდა ნახევრად... გულში გაფიფქა - ”ვინ უნდა იყოს ჩვენში მკრეხელი? ახალნაშენი კედლის მჩეხელი!” წინ ბიჯი წასდგა.. ტყის ან წყლის კაცი? - უეცრივ ყრუ ხმა შეეხმიანა. ალერსი.. ღამით მოივლის ქუჩებს.. აბანოს ხიდზე ყურე ხიდისა ყრია ნალეწი. ხახარეს თქმული სასახლის ქება. ვით განძის ლალის საყურე.

სხვებიც დაგზავნა ქალაქის სავნოდ..ჰხედავს. ვეჭვობ. აყრიდნენ დრამას. მეფის ზიანი ასე ინება.. საფენს უფენდნენ.სამშობლოს ჭაღარა მამას. მიუგო: . ამსხვრევს წალკატით სახლის კამარას. მუხლს მოეხვია ტირილით ლანდი. გაკრული კედელზე ლანდი.მონა შარაველისა! ხელმწიფის გულის ასაკვამლებლად საქმობს შარაველ.. ქალაქის ბერნი ცხენს უკოცნიდნენ. გიცქერით და დაკვირვებით.. გეცოდინება.. თავი მესამე 1 ეგებებოდნენ თბილისელები მეფეს. ტოგამოსილი იდგა ზვიადად. .მითხარ ვინა ხარ? - მაჯით გათანგა მკლავი მშლელისა. მზერით.. თვალები დაუზიანდა! უჩვენეს დესპანს თბილის-ქალაქი. . ყელს შეაფრინდა: . თან ახლდა მეფეს რომის დესპანი.

დასძენს დესპანი. ციხე თვითონ ხარ.აჰა.წინაპართ ფერფლი იყოს თავმდები! - ჯვარზე დაიდვა ხელი დესპანმა. ერთხმად გაისმა ერის ზრიალი: . სიმტკიცე ჩვენი ნაგები სახლად სამეფოდ. მტერსაც ჩვენ თვითონ გავუმკლავდებით! ტერფებს ურტყამდნენ მიწას ღონივრად: . არც ანგელოსი! ჩვენივე მკლავით ცხოვრებას გავწევთ.თქვენ ლომები ხართ. ქართლის ბეთლემი! . შიგ ჩააყენოთ რომაელთ სპანი! მჯიღი დაიკრა გულში ცისკარამ: .სხვისი იმედის ნურმც ვართ ზიარი! - ერს გადმოხედა წარბშეკრულ მეფემ. თვით ხარ იმედი! არც ეშმაკი გვსურს.- მაგრამ გირჩევდით.კლდიანი კარი აბია თბილისს. გამოუმშრალი. მეტ სიმტკიცისთვის. სველი კედლებით. მაგრობს კლდეციხეც. აჩინა ღიმი ნაბოროტალი. . . და ყინულივით სიტყვა გამოსჭრა: .ციხე რად გინდა. მაგრამ ცოტანი! - . მაღალი ზღუდე საქართველოსი! შველა რად გინდა.

სპარსთა ბანაკის მისაშველებლად. აწყვეტილ აფთარს. 3 პურდიდი ტაბლა მტკვარზე გაშლილი..ორთავ ერთი გვყავს მტერი. ჯვარის მსხვრეველი! მხარი მოგვაბით. . რას გვარგებს ქართლის გაძლიერება? 2 უცბად გაისმა ბუკის ტკრციალი.. თითქოს ხრიალში გადიხარა მზე. ირემი..თუ არ დასუსტდა ჩვენს სათამაშოდ. ხოლო თვით კავადს. სპარსეთი - სატანაელი. და თვალსაცერამ ღონიერ მკლავით დროშა დაარჭო ნარიყალაზე. ღაღადებს აღთქმას ანთიპატრიკი. დავიცვათ ქრისტეს საკურთხეველი! ჩაკეტეთ ჰონნი. აჩნდა სახეზე მანკიერება: ... შეერთებულის ძალით შევებათ! უკან გიბრუნებთ ქართლის ძველ საზღვრებს. ცბიერულ ცრემლით ანატირები: . იბერიელნო.. არ გადმოუშვათ.უვლიდა გულში ზრახვა მზაკვრული. ტახი ნანადირევი.

დაწყებულ საქმეს არ უღალატებს! ახარებს თლილი ქვაკუთხედები. ჩაქუჩის დარტყმა.ლაშქარს შეგაწევთ ქვიშაზე მრავალს! თუ ატყდა სპარსი საქართველოზე. გოდოლებს.ამის ამგები ნეტა მაჩვენა! ვინ შეაზავა კირით დუღაბი. კარი მესამე თავი პირველი 1 მეფე თბილისში სინჯავს ნაშენებს: ციხეს. სახლებს. სისხლით შევღებავთ სპარსთა გასავალს! ხელს აწერს მეფე რომის პირობას და ჯვარზე ჰფიცავს თვისს ერთგულებას. . პალატებს. ცემა კვერისა. ვიდრე ბოლომდი თავს არ მოაბამს. მტკიცე დუღაბი საძირკველისა! შეხედავს კედელს და იტყვის ვახტანგ: . თან მიაქვს მტკიცე ხელშეკრულება. ისევ ბრუნდება უკან დესპანი. კლდეზედ კედელი შედუღებული.

შეფრფინავს მეფე. საჩუქარს მრავალს უქადის.ზედ ვინ აჭდია თვისი მარჯვენა? შეხედავს პალატს. და რამდენ ოსტატს. ზედ მივაქციო თვალი მოწყალი! და წარუდგენენ მეფეს ხელოვანს. მეფის ასულის პალატის ირგვლივ.ვადიდოთ მისი ხუროთმოძღვარი! ზრუნვა მეფური მე არ მოვაკლო. ამბობს ღიმილით: . ნაგები მისგან პალატი. მადლის შემოქმედს.. მეფემ ღიმილი რამდენს აკუთვნა. ვით შვილს საკუთარს: ... გაისმის ერთი სახელი: ფარნა! მართლაც. ფარნას მეფის ქალ პირიმზისაგან ქებას. სადაც თეშუბის . თქვენ საქართველოს კერას აშენებთ! თავს ნუ დაზოგავთ. რვაკონქიანი. (მთაწმინდის მკერდზე..თქვენ ქართლის ზღუდეს აგებთ ურყეველს. მაგრამ დღეს ერთმა ყველა დაფარნა. უხვად შუქადი. მკლავს ნუ დაზოგავთ. შრომა და ნიჭი შემომაშველეთ! 2 ბევრმა გაითქვა ნიჭით სახელი.

პირიმზის პალატს აშენებს ფარნა. თუ მარმარილოს ეძინა ქართულს... ზღვის პირს ფაზისი. შავი ზღვის უბე აქაფებული.. გამარჯვებას და სახელს ჩვეული? - ის ეგრისელი ჭაბუკი არი. ხომალდის წინამძღვარის შვილს. 3 ვინ არის ფარნა ხუროთმოძღვარი. მარმაშენია მისი სახელია!). ძველად ნახელი. თვით ვახტანგისგან გამორჩეული. ზედ მიმქროლავი თეთრი ფირფატით.. ფარნას.. . ხშირად ორბის ფრთებს უალერსებდა.ტურფა ქალაქი წარიგებული თეთრი სვეტებით.ტაძარი იდგა. ხელახლა ფარნამ გამოაღვიძა... იგია მისი აზრის სატახტო და მისი სულის ტურფა ბაღიცა.. უყვარდა მთები ნისლის პირბადით. . მაგრამ თბილისი ჭაბუკ ეგრისელს შეჰყვარებია თავგამეტებით. ჯერეთ ყრმობაში აზრს გოლიათურს შთაუნერგავდნენ სამშობლოს მთები.

იცნობდნენ რომს და ანტიოქიას.... ადიდეს ფარნა ხუროთმოძღვრებმაც. ქართლში. ახლად დაიხსნა ქართლი ხმლის პირით. აღემატება ფარნას რომელი? აკი. ფარნა თბილისში ჩამოიწვია და ფარნა ახლა უშენებს თბილისს. ახლაც. - ბაკურთან ერთად. . უმეტეს გაოცებული.რომ გაექროლა იმავე ფრთებით. შეჰყურებს მეფე ფარნას ქმნილებას. კიდევ რამდენი სხვისაგან ითქვა. ამ ორ ოსტატის გარეშე. ხუროთმოძღვარი დაუშრომელი. ხუროთმოძღვრული მისი სახელი რომაელთათვის დღეს მეტოქეა.. სწავლობდა ფარნა ფაზისს და მცხეთას. როცა ვახტანგმა სპარსნი გარეკა. ჰაეროვან და სუბუქ შენობას. პირიმზის ტანს რომ ეაჩრდილება. ჯავახთან ერთდ. თვით მეფემ უთხრა საქვეყნოდ: ..გქონია თვალი ღვთის და არწივის! - საკუთარ ხელით ნადიმზე ფარნას გადააწოდა ოქროს ბარძიმი..

. და გუჯარი წყალობისა გადულოცა ხუროთმოძღვარს.. 5 ცხენი დაიძრა.. უზანგს კოცნა გაუბედა. რომ უკვდავებამ თავისი ფრთებით გადამიქროლა! სახე შემკრთალი ანგელოსისა. ქალმა ჰღიმნა. და ემთხვია მხოლოდ უზანგს. - . 4 მაგრამ უფრო მეფის ქალი თვალს ვერ აცლის ღვთიურ ნაკეთს.ახლა ვიგრძენი. შემთხვევით ხალხში გამორეული. ღმერთს გარდა შენ ხარ და სხვა არავინ.. თითქოს თვალი გაუფეთდა. თბილია მეტად სიყვარულის და იმედის სიტყვა... რა უნდოდა ცხადად ეთქვა ოქრობაგეთს? ქალმა ჰღიმნა. ფარნას თვალი კი მის გზას მიკრულა. ჩამოართვა. ..ტკბილია მეტად. წავიდა ქალი. გადაჰხედა თავდადრეკილ ფარნას მორცხვად.. ფარნა დაკრთა.

. ჰგონებდა მზის შუქს ჩამავალს პირიმზის სახის სხივებად. უზანგების ძგარაძგური.რად გასტეხე სხვისი გული? გული რისთვის შეულეწე... უელავს პირი თოვლური.. თავი მეორე 1 .. ტკბილ ხსოვნას ახანგრძლივებდა. წამოსწევია სამგორზე ნიავი სამინდორული. ოქროში მჯდარი მიქროლავს პირიმზის ცხენი ფრთამალი. და მეფის ასულს მდუმარეს... ქალს ნიავი მისძახოდა: . შორს ფარნა იდგა მდუმარე.. რად გაუხდი სარაგური?!∗ გარს ისმოდა ავჟანდების. 6 ისევ უჯარმას ბრუნდება მეფე გორგასალ ამალით. და დიდხანს იდგა გონარეული.

. მივეც შთამომავლობას!. შუღლი. არ ვათელვინე რომსა და სპარსეთს და მისს არც ერთ მტერს არ ვეკრძალები! ... ქართლის გზა-სავალს.. ამბოხი....მეფე რას ჰფიქრობს ამხედრებული. ისევ იმედით მდიდარ მომავალს შეჰყურებს მეფე ხანმოთეული.... თვით კონსტანტინეს დიდი ქალაქი!..... შუბლი რა ფიქრებს დაუთოვია? ქართლის გზას ჰზომავს... მაგრამ რამდენჯერ დაგვიცავს სისხლით. და კვალად ვებრძვი მრავალ-მთავრობას! მკვიდრი სახლი და პური უკვდავი. ..დავაცხრე შფოთი.. გამოსავალი ვერ უპოვია! ბევრი უხარჯავს სამშობლოსათვის აზრი ძლიერი. მივეც ქართლს... ღონე მდევური.. ახსოვს დასავლეთს ჩვენი ამაგი?! რამდენ ნიაღვარს გადავარჩინეთ ......... ძმობას... თვითარსებობა გაუძლიერე მე ჩემ სამშობლოს მკვიდრი ძალებით... შეწევნას ვთხოვ მეერთრჯულე.

დარაჯად ვდგევართ კავკასაონზე.. თავისუფლების ვართ მაძებარი. დიდ მინდორზე ბაგა-ბუგი. რამდენ ველური ტომების გვერდით! რა ვქნათ. მასაც ჩვენებრ სწამს იესოს ჯვარი! თუმც სპარსეთივით მგლის ტყავი მოსავს.. . არა გვაქვს გზა მის გარეშე. ”ჰერიოგა“. მოძახილი ენაჭრელი. ჩვენი მკლავით და მკერდით. ორივეს ჩვენი ჩანთქმა სურთ ჩქარი! ჩვენ კი სხვა ქვეყნად არ ვეძებთ ოქროს. ზედ მშობელ მიწას დავეკაფებით! 2 წარბებშეჭმუხვნილ მეფეს უცებ შემოესმა ნამგალური. ჟრიამული... ჯარა-ჯარა მოდის ყანა ნამგლის ფხაზე შენაჭერი.და ახლაც. დარჩეული თავთავები. მეფეს მღერით მოაგებეს ხელეურის ბღუჯეული. ას ნამგლის ხმა ჟღერდა ერთად. არ გაგვიშლია მისთვის აფრები.

.. დასძრა ცხენი.” ჰკითხა: . წყლად გვიდგას ძმარი!. სულდგმა და ძალი! ერთი პერანგი სამ ძმას გვაცვია...ვინა ხართ.. უჩვეული.. იყო სოფელი რის ამსარკველი? .. იმედი გქონდეთ ჩემი შველისა. ჩამოეზიდნენ მეფის ავჟანდას მეძნეურები ხვეწნით. თუ გამიმართლდა აზრი დათქმული. . ემთხვია და მკლავს გადიწყო. ხელმწიფევ. ლუკმა გვაქვს მწარი!. აზნაურთაგან.მაგრამ თუ ასრულდა. მეფევ. და ის იყო. მიუგეს: .. გადაგვაშორე სულთამხუთავი! ოფლით ნაწურვალ ყანის მადლს ვფიცავთ. მღერალ გლეხებს გახარებით ჩამოართვა მეფემ ძღვენი.გვიხსენ. აღარ გვაქვს. ”მძიმეა უღელი თქვენს ქედზე დადგმული! - გულში სთქვა მეფემ... ვის ხელქვეშეთი?!. მუდარით: ..მტკავლის ტოლა. 3 წინ იშლებოდა შარა სოფლისა...კაცნი შარაველისა!.

...- თვით შაჰან-შას ბიძა არი! უცბად იგრძნო მეფემ. ფრატი. 4 შედის მეფე სასახლეში ფიქრში სევდაშერეული... მკლავს დაჰხედა. გადაღმა მთაზე ირმები იდგნენ ნებივრად...დე.. ცხენს აუჩქარა მეფემ. ძონძები.. ყნოსავდეს ყოველდღიურ მშობლურ მიწის ღალის სურნელს! მაგრამ მეფეს უჯარმაში მძიმე ზრუნვით დახვდა კარი.. თითქოს შეურხია ქარმა ფარი.. თითქოს მკლავზე სჩქეფდა სისხლის ნაშხეფარი.დესპანია სპარსეთიდან.. ზედ მიაკრა ხელეური.. მზე ჩამავალი რქებზედ ეფინათ. თვალს უტკბობდეს ქართლის მზრუნველს დე. და ნაცარკვერი.. ქალამნის კოპი. . კერაზე შრიალებდეს. და ბარაქის ნიშნად. დიდ სვეტს. ..წნური ქოხები. . ირმებს უმზერდა მეფე ვახტანგი....

ოქროთი გაიჟღინთება! . ქვეშკნეთიდან ყრუ მოძახილს. ღვინო და ელვაქალები... რძისა და თაფლის ქვეყანა...თბილისის ციხე წამართვეს...ბრძანა მეფემ და მოსწია წამით მახვილს. იქ... პონტოს ზღვა. თავი მასამე 1 აბორგდა კავად შაჰან-შა. თითქოს გუგუნს ყური მოჰკრა.. თვალებს მწვავს ქართლი. კვერნის ტყავს წყალში ჩაუშვებ.. ვერმაძღრისობა სისხლისა. შენდება ქართლის ქალაქი!. კოლხეთი... .შემოიყვათ! ...... კასპის კარები. ახრჩობს დაპყრობის წყურვილით. ჩვენი სიმტკიცის ალაგი! სადაც ლაშქარი მეყენა.. უქრის თბილისის სურვილი. მთებში. ვერცხლის მადნები ცისკრული შუქით ინთება. ..

ჯვარით შევიდა ვერაგი! წავართვათ! ავდგეთ საომრად.- ქართლში რად ეძებთ თქვენ საცხოვარსა? . რკინის დედაა ის მიწა. ლაშქარნო. სუდარა: . იქ კეისარმა დაგვასწრო.ქართლის კარები! გადმოიბირეთ ოქროთი ვახტანგის აზნაურები! ტახტი შარაველ პიტიახშს! გაგვიხსნას ნაგზაურები! 2 კავადის მიერ გამოგზავნილი.ძლევით ვინ დასძლევს კავადის ბანაკს? მის მტერს მოელის ეგ საჩუქარად! . დესპანს ეჭირა ხმალი. მძიმე ტვირთისგან ძლივს იძვრის ნავთსადგურებში ხომალდი. ფარები! რომ ჩვენი გახდეს ხვალიდან თბილისი . სპარსნო.ჩვენს გულს ვინ დასძლევს? -ეტყოდა მეფე. ჩავიცვათ რკინის პერანგი! დროშა აუშვით. აიღეთ. იქ იჭედება ფოლადი.

მგელს ვერ დავაჭმევ ჩემსა ცხოვარსა! . რაც რომ მივეცი. „მიგვიძეხ მკლავით რომაელებზე „და ცოლად მომე შენი ასული!.. არა ტყუილად მაბიეს ხმალი. - გვინდა კეთილი ყოველთა ერთა! მზად ვარ ქართლისთვის ყოველდღიურად ჯვარზე გავეკრა ქრისტესთან ერთად! მე ფიცს არ გავტეხ. „ძმანი ვართ. შენ იყო მამა.იტყოდა ვახტანგ. . თუ ძირს დამცემენ.კაცის ნებას სძლევს ნებაი ღვთისა. .ისმინე სიტყვა შაჰინ-შაჰისა: ”ჩვენ დავივიწყოთ წყენა წარსული. ერთი გვაქვს ჭირის და ლხინის გზები! ჯერ ჩვენი მოძმე გინდა დაამხო.სისხლის ქაფი სდის ხმალსა.არ გვინდა ომი.მეტნი არიან სპანი სპარსთანი და რომის იმედს ამაოდ მისდევ! . აღმადგენს ქრისტე! . ”მე შვილი ვიყო. ეს ვიცი ზეპირ! ამოიწვადა ხმალი ვახტანგმა ... კაცნი ნებროთისანი! „თუ არა. მერე ჩვენ მოგვდგე. „ლოდნიც ვამტვრიო თქვენის მთისანი!” .

ამაყად იდგა ქალი პირიმზე. შეურყევლობის. ჩემი სამშობლო უმეტესია! - გულზე მიიკრა მეფემ ასული. ვნახოთ. კავკასიანნი! 3 იხმო ვახტანგმა თვისთან პირიმზე. სპარსთა შაჰან-შა. . დაგხვდებით ერთი დროშის ქვეშ. სომხეთი.ვითარ ჩვენი წესია! . ჩემს ხალხს სახელი უყვარს სვიანი! მოდით.. და ჯვარს შეეხო: . მიგცემ კეისარს. - სთქვა მეფემ. .არც სპარსეთი მსურს. უკოცნის ქოჩორს მომარგალიტულს: . არც საბერძნეთი. . ქართლი.დიდია კავად. მაგრამ არა მსურს ბედი მხევლობის! - თან დაშნის ტარზე ხელი ეჭირა ნიშნად სიმტკიცის. .შენებრ თუ ბევრი ქართლს ეყოლება.არ გაძლევ წარმართს. ერტყა ქამარზე დაშნა ქალური. ამცნო კავადის ზრახვა ფარული. ვინ დალეწს ვის გულის ფიცარს?! სირცხვილს სიკვდილი ჩვენ გვირჩევნია.ამის მადლს ვფიცავ! ჯერ ჩემზე მოდით და მერე რომზე..

ჩვენ შეგისრულეთ აღთქმა ყოველი! არ ვრიდეთ სპარსეთს და ვეურჩენით.ყოველი მტერი მისი განივლტოს!. 4 მოციქულს უვლენს ვახტანგ კეისარს: . თავის მკლავის ძალას ჰფიცავს. და თუ სპარსთაგან შევიმუსრებით. სურს ხმლის დაკვრით რომ აჰხადოს მან სარქველი დედამიწას! . თვითონ წმინდა ელურსამეთიც. და გვწამს შეწევნა ქრისტესმიერი! ჩვენ ბრძოლას ვიწყებთ. თქვენც. მტრის ბილწი ფეხით დაიქუსლებით! გვწამს პირობა და ფიცის სიმტკიცე.. ახლა შეწევნას თქვენსას მოველით! ვიბრძვით ჩვენ არა მხოლოდ ქართლისთვის. გწყალობდეთ ღმერთი და ღვთიშობელი პირმშვენიერი! კარი მეოთხე თავი პირველი 1 მოდის კავად სამესისხლოდ.

.. ქვაბი. ტყე. მთლად გაივსო სახიზრები. და როდესაც სპარსთ ლაშქარი. არეზს აქეთ გადმოეშვა. 2 მწვერვალებზე ცეცხლს ანთებენ მტრის მოსევის ცნობის ნიშნად.. მომავალ დღეს განუჭვრეტელს... თითქოს მთებიც შეიკუმშნენ და იორიც თითქოს შეშრა.. ჩიტიც კი ნარს შეეხიზნა. იხიზნება ხალხი მთებში. ხმლებს წრთობა და ცხენებს კაზმვა! ხვალინდელ დღეს სწონავს ფრთხილად. მღვიმე. და კლდის ნარღვევ ლოდებისგან თან ამაგრებს ციხის კედელს.... კლდე..ფიქრობს ვახტანგ სამშობლოს ბედს: . როცა ნახა .. ზღუდეთგარე დარჩა მხოლოდ - ხმლის მქნეველი. სანგრის მთხრელი..ვით გაუძლოს ათასს ასმა? შვიდწყრთა შუბებს ლესვა უნდა. 3 ყველა აღდგა. ხვრელი.

ვერ გაიგებს ყურთან ყივილს! ზოგი არის მთა ცეცხლმქშენი. - ნაპრალების ანაგლეჯი! მუზარადზე ცხენის ძუით იყურება ბუმბერაზი. ხმა მიუგავს ჩანჩქრის შხივილს. უტეხარი. აი. - მოლაშქრე და მონადირე.. ფეხთ მამალმა რომ უყივლოს. ზოგი ლერწმად ამოსული. გვერდფიქალა. ზოგში ვეფხვის სული ცხოვრობს. დევისთვალა. მეშუბარი. ბრგე. გმირი მარტომბრძოლი.. ქედუხრელი. პირს ნახმლევის გრძელი ხაზი. აბჯრიანი გოლიათი. მეშურდულე. გაშლილ ბეჭით.მტერი მამულს შესეული. ნაშუბარი შუბლზე უჩანს. ყანის მესვეური. მეზვრე. უცდომელი მშვილდოსანი. მკერდელა... მოხრილ ხმალით. შავი ფარით. ზოგში ქვის და რკინის სული! .

მათ შორის იყო ბივრიტიანიც.. წინამძღვრობს ჯაგუ სამანღირის-ძე. . 4 ეგრისელია ათასი კაცი და ათასივე შეფიცულია.. იგი ეგრისის სეფეწულია. ათასი დაშნა ასწიეს მაღლა და ერთი სიტყვა წარმოსთქვეს მხოლოდ - ”გაგვმარჯვებოდეს!” დაშნა დაუშვეს. შენ გამიმაგრე თბილის-ქალაქი! .ცისკარ. 5 ბრწყინავდა ზოგის ტანისამოსი... უფრო ლამაზი იყო სამგორი... ყველას მკლავები აუკუნთია.. თბილისისაკენ გამოქროლილი. მათი მშვენებით აყვავებული.. ჩაჰხედე თბილისს. ეჭირა ფარი მოოქროვილი. ჩაფრინდი. ეს იყო სიტყვის თავი და ბოლო... ზედ ოქრო-ვერცხლით დახვავებული. ყველას თვალებში ცეცხლი უნთია... და შორს მოსჩანდა ცხენზე ცისკარა...

უგზავნის სპეტაკ მანდილს პირიმზეს: .. არ ჩამოვარდე ციდან. სადაც გაჭირდეს. - შენის თითებით ჩამიწე წყლულში. ღელავდა ბივრიტიანი და გულს უთხრიდა ფიქრი ტიალი.სიზმარში სამჯერ გამიტყდა ხმალი. ნეტავ რას ნიშნავს.. იქ დავიღვრებით! ემშვიდობება ცისკარა განძას: . მწყურის სითეთრე მაგ მანდილისა! .თუ გაგიჭირდათ.. რა არის?! - თრთოდა. არწივო. ჩემო ხელმწიფევ. ნეტავ.ატარე ომში.არ მიაკარო მტრის ბილწი ხელი მისს წმინდა კედლებს! კლდეზე გამაგრდით! ეტყოდა მეფე: .. თქვენდა საშველად ჩვენც ავიყრებით! .მე შენს სიყვარულს დავეშმაგები! ახლა კი ჩემი ხმალი მეძახის.სისხლის წვეთი ვართ. პასუხად ქალი უგზავნის ნაწნავს: . როგორც თილისმა.თუ ჩემი სისხლი მიწამ ისხურა. რომ ვჭრა ქაჯები და ეშმაკები! . შენ შემიღებე იგი სისხლურად!..

მზით აგხდენოდეს ნასიზმრი.. ძველის წესით. დგას უჯარმის წინა ციხე. დაეცა და ვეღარ ადგა. ფრთაში ძალას ეღალატნა.. შენი გვირგვინის ნახვამა!...რაღა ვქნა. მე მისს შხუილს ყურს ვუგდებდი. სიზმარს გეტყვი მე წუხანდელს: შეტბორებულ შავ ღრუბლებში ოდნავ კრთოდა იისფერი და ვარსკვლავი ბნელწითელი წამოვიდა ცაზე ფრენით... რკინის კლდეზე უმტკიცესი.. ბერდედავ. 8 .. . 9 კლდის ნაგლეჯი შავის ლოდით ანაგები. გავნიავდები. დაეცა და ვეღარ ადგა. დამნესტრა მწარე ლახვარმა! . სამძივარო.. 7 კრთომით ეტყვის ქალი გამზრდელს: .ვეღარ ვითმენ ღელვას ამდენს! შენ.

- გაუზრდია თვალსაცქერა. ყანების მზრდელს. და სახორცე ჯოგი ზედაც. საგანძურით.ვინ გაბედავს...არ ყოფილა არასოდეს იგი მტრისგან დაძლეული. მსუყე ფერით. ღვინო. ტაძრეულით. წვერი ცამდის აიტანა! .. გაამაყდა წინა-ციხე. შიგ შევიდა მეფე ვახტანგ. . განაქარვოს გორგასალის დიდი ღვაწლი? ქართლის ყველა მემუქარეს თავს მახვილით გადავაცლით! 10 ნამსუქნ მიწას. მუდამ თითქოს მყოფი რულში. დარჩეული ბუმბერაზნი შეიყვანა მეფემ თანა. ნადირის რძენაწოვარი.. რკინაც ბევრი შეიტანეს ციხის კარის მოსაჭედად. კლდის გამდრეკი მუხლის კვერით. მობნელმწვანო. შეიტანეს პური.

. ხელთ შუბი აქვს სისხო სარის. ძირს არასდროს დაუხრია სეფე-დროშა გორგასალის. როგორც დიდი კოშკი.პასუხს გასცემს უჯარმა.თბილის . სახელმწიფურს. დადის.. გამოივლტო! ვერ გასტეხეს ტყვეობაში მისი გული! მუხის ქერქი ეცვა ფეხზე.... ღონე უშლის სიარულში. მცხეთა .. ”ქორბეღელას” ფერხისა.. არ გახაროს დროშის ტარი! თავი მეორე 1 მთვარემ ბნელი გალამპრა და ფურცელი ვერხვისა. ცხენმხედარის დგრიალი..არმაზი! .. . გზას უკვლევდა შუქი მთვარის. თმადაგრუზულს.. ის ტყვედ იყო აბაშეთში. ახლა დროშას აბარებენ. ცხრა წელს უდრეკ ჯაჭვით კრული.

წმინდა გიორგიც ალაპარაკა! პურით.. შორს. ხავსიანი ყორენი. - ბრძოლაში შუბი მარჯვედ აგელოს. ზვარით. 3 სუროიანი საყდრები ბრწყინავს.. ზედაშით. სადღაც ხარები დაკლეს ზვარაკად... ისმოდა დიდება ვახტანგ მეფისა. .... სანთლებით. არ დალბება ფოლადი. სადღაც ჰყეფს ყორანი. ჩუმად აჩრდილნი აკლდამებისა. 2 ცალმუხლზე ყრმები უკრავდნენ ჩონგურს. ეხვეწებიან ფუძის ანგელოსს. მოიჯრებოდნენ ჩონგურის ირგვლივ. ჩაჩქნის ჯამებით დალეულ ღვინომ.... მთვარე ფერხულს ანათებს. ადგილის დედას ეკითხებიან და აბარებენ კერის ნაღვერდალს. ვინ მოღუნა ალმასი?! შელანძღული კოშკები.. შველას შესთხოვენ მხედარ კოპალეს....

ნათლის ფარებით.. დიდხანს არჩიეს ხმალი ფხიანი... ქაჯი მჭედელის ნაჭედი ხმლები აალაპლაპეს მტერზე მიმსვლელი.ვერ გამომადგეს ომში იმედად! - ორი მოღუნა მუხლზე ვახტანგმა. წინაპარები. კაცის და ცხენის ერთად მკვეთელი. - ფეხაბორგებით მთებს გადმოეშვნენ. მხოლოდ მეექვსე ვერ გაიმეტა! და მეექვსე ხმალს ემთხვია მეფე: .. - ლაშქარს უძღვიან . ცეცხლის შუბებით.. შიგ შეიყვანა ღვთისო მჭედელი. 4 გაახსნევინა მეფემ საჭურჭლე. - ხელთ მაშხალებით და ლამპარებით.დროშის ჭდეები შეაჟღარუნეს და ერთი ცეცხლით ხალხი აღელდა.... ორბის ფრთით სავსე ქარქაშიანნი. მეშვილდისრენი. სამი გატეხა ხმალი ვახტანგმა: ... მეშურდულენი.

.ამ ხმლის ფოლადში მეხის ცეცხლს სძინავს! მოდის ვახტანგი.უგალობს ხალხი და სასახლესთან. უკვე შეუკრა ჯაჭვის ხელნავი და მაჯის სალტეს გაგამ აკოცა. გადაუდგება თვით ღმერთსაც წინა! გადუწყო მჭედელს ოქრო კაპარჭით. დაუმყუდროვდა მეფეს გუნება: . აკურთხა მისი მშობლის კუბოცა. ბარძიმ-ფეშხუმის მადლით დალოცეს გმირის აბჯარი სისხლნასხურები. დგანდგარებს. ... სამი სოფელი სიგლით უბოძა..ვნახოთ.. ვით ზღვა. ჩააცვეს ჯაჭვი საარაკოცა. ყველა ზვარაკი უფალს უზვარა. ვინ შეხსნის უჯარმას კარებს?! . ღმერთს ჰგავს ვახტანგი. იდგამს მუზარადს. დალოცა მეფემ ღვთისოს აკვანი.შეიბ მახვილი! . 5 ყველა მზადება ათავა მეფემ. თორნი მოართვეს და საბარკული. წმინდა რაჟდენის ეკლესიაში ახლა ჯაჭვს იცვამს.

იცოდეთ! . ჩვენ გულს შენი ხმა ხმლისკენ ეწევა. არც გამოჩნდება.წითლად ელვარებს მარჯნის კანკელი. მომეცი ხმალი! . არწივთ უმაღლევ.. .აბჯრის მტვირთველო. - ნუ შეგაშინებთ სპარსთა მრავლობა. დადექი ჩემთან სიმაგრით! . ფიცხად ისმოდა სიტყვა უშვერი.ჯვარის მტვირთველო. - როდესაც მტერი დაილეწება! 7 არ ჩანს შავს ზღვაზედ არც ერთი აფრა წაგებულ საქმეს რითი ვუშველით?! - ვრცელ ფოლორცებზე რომს აგინებდენ.ლომზე ძლიერო. აკმევენ ოქროს საცეცხლურები. რომ ჩვენი ძვლები არ ამობერტყოს მიწიდან ჩვენმა შთამომავლობამ! .ლომნი იყავით! . . მომეცი იმედი ხვალის! 6 .. აზრი მიკურთხე! .ერო. ძმებო.მიჰმართავს ლაშქარს.ბიზანტიონის ლაშქარი არ სჩანს. - ყივის ლაშქარი.ჯვარო. ხმალს ძირს დავუშვებთ.

დე.სჯობია კავადს ვთხოვოთ შენდობა.. . ჩავიგდეთ ტახტი! - ხარობს შარაველ ერისმთავარი. არშუშა. ხარკი ვიკისროთ მოხრილი ჩოქით! - ერს აჯანყებდნენ აზნაურები. მარტოდმარტო დაჰხვდეს უჯარმა!.რა ფიქრს ვღალავდი.არ სჩანან რომის ლეგიონები. . . მოვაკანს და ადარბადაგანს! ცისა და მიწის შუა მარტო ვართ და მიგვატოვა ალბათ უფალმაც! არ შევუკრთები.გადავიკიდეთ მის გამო მტერი და ახლა ხელს ვინ გამოგვიწოდებს? . მტრისკენ ფარულად გარბოდა ზოგიც. ჟამი დამიდგა. ღვირღვა. მთელ აღმოსავლეთს.. თან გაურჭვია სარტყელში ლახტი.. რანს.ტახტი ირყევა ვახტანგეთისა. - ბორგავდა ვახტანგ. ხორნაბუჯელი. სპარსულმა ოქრომ თუ უქადაგა! სპარსეთისაკენ უქნიათ პირი. ნახარარების ურცხვი ღალატით! შეიგვიანეს კავკასიანთაც. . უკვე სომხეთიც დასცა სპარსეთმა.

.დააჭენებენ ცხენებს ფარულად. უშიშარადვე! 2 ოქროკაზმულ ცხენს იჯდა შარაველ. დროზე დააჭრა ფრთები შარაველს! თორემ ისიც მტერს მიუვიდოდა ძველებურადვე. ერტყა კალდიმი ოქროჭედილი... პალატის ბჭის წინ.რამდენი განდგა აზნაურთაგან. ერში. არშუშა.. ფარეჯან.. არტვაზ.. ბედი ხვალისა განუჭვრეტელი.არ მოტყუვდება თვალი მეფისა. . შარაველ გაგას ეძებდა გახელებული. მას გულს უთხრიდა იჭვი და ფიქრი. თავი მესამე 1 . ხორნაბუჯელი!. მტერი აშკარად მოდის. შემოეცალნენ მეფეს ბურჯები! სპარსებს მიემხრნენ ღვირღვა. და ქართლის გულში ღალატი შემოპარულა.

. ალმასურ შუქს ისვრის სახე... მუხლზე ჩოქით. თითქოს ზღვიდან ამოსხივდა მზე მარჯნულად გამომკრთალი.. დგას ჯარი. განა ხმალი?! 3 ვით უღელვო ზღვა. ჩამომწყაზრული...იდგა ლაშქარი. სიკვდილის წინ საჩუქარი. . ელვარე.. წარსდგა თვითონ შარაველიც. ბრძოლის წინ აბჯრიან მხედრებს ღვინოს აწოდებს ღიმილით. დამდგარა გზისპირზე ხელთ ოქროს ჯამით პირიმზე. გულს რა გაჰკვეთს. პირიმზესთან დანაჯარი. ცეცხლის ბუქს ჰყრის ქალის თვალი. დგას მთელი ლაშქრის დობილი. სასოებით. ჰხედავს. ყინულის სუსხით დაზრული.. ჩამოართვა ღვინის ჯამი ... და ტრიალებს ოქროს ჯამი.და თვალი შეჰკრა. დიდ სანახავით აღელვებული. რამდენი გული გაათბო.

მაშ მკლავის ღონე სადღა დატიო..შენ გაბარებ ბივრიტიანს.ლომი ხარ. ასე მიმართავს ქალი ხმანაზი: . თუ დედას. ხოლო მოლაშქრეს ეტყვის თვითეულს: . დას და თქვენი მეფის ქალს მტერს მისცემ ხელში საუპატიოდ! . არ დასტოვო ომში მარტო! - შეტორტმანდა პიტიახში: რა გასტეხდა ამის მეტი? გამქრალ იმედსღა ჰხედავდა. მშობელი მიწის ტკბილი წვენია! წადი. . პირიმზის პირს შენამჭვრეტი. მაგრამ შენს სუფთა სახეს ხომ არ აკლია ჭრილობის ხაზი? დამილოცნიხარ! დაცალე ჯამი. მამათა სისხლით შენაძენია. გახსოვდეს.მიწაც.. ხმა მოუტკბა მეფის ასულს და გაუხდა თვალი ფართო: .შეკრთომილმა გულის ტოკვით. 4 და ბივრიტიანს მუზარად დადგმულს. ეს წვენიც.

ბევრის გული ძგერს. ბრწყინვალებს ჯამი ოქროსი..მოკვდეს! . ერს უკითხავენ მეფის ბრძანებას: .. ხევისბერები..5 ელავს.... ხმამ შარაველი შეაჟრიალა.იძახის მთელი ლაშქარი. ჩადგა სიჩუმე.. - ამოებზაროს ორივ თვალები. ანუ მტრის თავი. ხევისთავები.. ღიმილს აშუქებს ლაშქრის დობილი. მეფე გამოჩნდა.. აზრზენით იდგა სახეყვითელი. იგი სეტყვის როხს მიემგვანება. უცბად გაისმა ბუკის განგაში.. მოკვდეს ჩემს მიერ. დარჩეს ლიტაო! . .ხმაგზნებით გაიძახიან ციხის ჩარდახზე მდგარი ქალები. წინ მოუძღოდა ჯვარისმტვირთველი...მოკვდეს! .ვინც ხვალის ომში დარჩეს ცოცხალი და ომიდან არ გამოიტანოს ანუ მტრის ხელი. 6 ილოცა პირიმზემ შველის ეკლესია . მაგრამ ქალისთვის მხოლოდ ერთია ნიშანდობლივი...

... თავი მეოთხე .. მისს ამაყ სახეს ზარად აწეულს.. ისევ მას ჰხედავს ოქროლაგმიანს.. დაიბანაკეს იორსა ზედა. და ვითარცა მოიწივნეს კახეთად. ჩუმად ჰკოცნიდა პირიმზის ტუჩი ოქროთ მოცვარულ სახარების ყდას. ღამით ვერ მილულა ბინდული წამწამი. ვერ მიერულა.. ბივრიტიანი. საკინძი... ყელზე გადახეული..... ქალწულის გული დღეს ეკლებშია.. . და ჭერამისა ციხე და ველისა ციხე.... ძილი გაუტყდა... არ არის ეს დღე მისთვის იოლი.. მამა. ღვთიშობლის ხატთან ჩუმი ვედრება.. გულმა რამდენი ცრემლი აკმია. ფიქრებში ღამის ჩამოთეთრება. გარემოს ციხესა ქალაქსა”... ფიქრში ტრიალი: სამშობლო.. პერანგზე მთვარის ზამბახეული.“და მოვიდა (კავად) მეფე და შემუსრნა ქალაქნი კამბეჩისანი...და ვაზის ხიდით განვლო იორი.. და ისევ კრთომა..

..თუ ჩემს დროშაზე. თავის კერაზე თავგამეტებით. თუ მიერთგულებ. .. რაც ინადირა!. მტრის გზა ჩახერგა ივრის ნაპირად. და ნაცარს იყრის თავზე შარაველ.შენ დარჩი. სთხოვს მეოხებას თავდადრეკილი. დაე თბილისთან იბრძოლოს ერმა.. წყალთან მოიყვანს. მემკვიდრე დარჩილ წარგზავნა კახეთს: . მძევალით და თავდებობით: . დემეტრეს მისცნა მცხეთის კლიტენი.”ქართლის ცხოვრება” 1 არსად არ დახვდა მტრის ლაშქარს მეფე. ჩვენ თუ გავიჟლიტენით! - რუსთავს აბარებს ერისთავს ვარჯანს. აღთქმით. ფონებს აღრმავებს. ჩემთან იბრძოლებ. ისევ გენდობი!. დაყაროს მტერმა. სხვა აქვს განზრახვა და იმედები... შემოიფიცა ფიცით შარაველ. ფარულ სანგრებით და ორმოებით. მუხლს ითაყვანა მეფემ კეთილმა.

2 წინამავალი. ნადირის ტყავის შავი ჩაფხუტი.გული გაუხსნა გადაკეტილი.. მოკინკლავე და მიმტევებელი არიან: ფარსმან. ... მტერი ზედმეტი დღეს რას მარგია! ისევ დათმობას. 3 მოდის თბილისზე მტერი ლაღურად. მტერი მრავალჯერ დაუმარხია!. კარების მსგავსი გრძელი ფარები.. ხვალ ძლევა და გამარჯვება თუ ვის ბინაზე დაიბანაკებს?.. ქართლის სპასპეტი.. შარაველ მიტევებული. გურამ. ფიქრობდა მეფე: ცოტა მყავს ერი. მეუკანოე.... არსად არ შეხვდა გზის დამბორკველი.. ტყვეთ შესაპყრობად სპარსებს ეკიდათ წელზე თოკები... თვით შუაგულში მეფე დარჩება და ორივ ფრთასაც თავად განაგებს. მოჰყვა შუბის ტყე.. მსხვილბარკლიანი ბუმბერაზები. შემორიგებას. ვნახოთ...

სადღაც იხსნება საფლავთ კარები.ბრბო მოლაშქრეთა არევ .. 4 შუაღამეა.... ხვალე ლომსახე ქართლის დროშები დაიბურთება ქარში ლომებად.. და ცა ჯანღებით შემოყრილია.დარევით.. თემ-თემ დაეწყო ქართლის ლაშქარი. სპარსთა ბანაკში დასაშინებლად ლომის და ძაღლის ხმაზე ჰყვირიან. სპილენძის საყვირს.. თავისუფლებას ვინც ეომება!.. შავშნი და ეგრნი ცხენთოროსანნი. მოსჩქერს იორი. სისხლის ნაწვიმარს აწყურებს ბელტი.. მიმსვლელ-მცემელად. . უჯარმის ზღუდე . დგანან მემარჯვნედ არმაზელები და მემარცხენედ კახთა დროშანი... უჯარმის ველზე სამგორის ველზე. ხვალ გადაწყდება თბილისის ბედი!. სიკვდილის ყეფით შეჰყეფენ ცაში..კოშკების გარე. შიგ მოწითალო გამოჩნდა მთვარე. მეწინაურედ.. ბუკს აყვირებენ....

ფიცი რად მინდა მე. წმინდა მეუფე კათალიკოზი და საყდრეული ახლდა სანთლებით. ხევისთავები.გაგავ. პიტიახშები. ერისთავები. ჭრელი კარვები ფარშევანგული.კარავში იჯდა კავადი. მტერთან შეხვედრის წუთის დამთვლელი. ყელსაბლიანი. გულწმინდად ბარძიმს ემთხვევი! . ქვას გაადნობდა თვალის ბრიალით. ხმალშემოხსნილი. ჭრაქზე მოსჩანდა სახე ჟანგური. მტრის უმოწყალო დაზარალების! მეფის მეაბჯრის ჯერიც დამდგარა: .შიდა ლაშქარში იდგა ვახტანგი.. სეფე . მის წინ თავხრილი იდგა შარაველ.. ზიარებაზე ფიცს ღაღადებენ.. სპასალარები. სამივ კისერზე ხმალკიდებული. როდესაც მტერს შევემთხვევი! 5 ძირს მტრის ცეცხლის ზღვა იდგა უძრავად.. თვალით სცელავდა აქეთ და იქით. თან ახლდა სამიც სხვა დიდებული. გულშეწირულს ჰნახავთ. .

დიდ მურყანის ქვეშ. თავი მეხუთე 1 მეფის მეაბჯრე გაგა გულკრთომით მთვარის დალევის ჟამს ელოდება ივრის ჭალაში. ეტყვის კავადი თვალით მჩხრეკალი. წყალობად მოგვეცი ქართლი. ვახტანგის თავსაც მოგართმევთ ხვალე! ოღონდ. თუ თბილისს მომცემთ. გვიპყარ... მოგვხედე. გვიმონე და შეგვიწყალე! . და თუ მიმტყუნეთ.მოგცემთ მეფობას.მუხლს ეხვეოდნენ: . და თქვენ ტყავს გავტენ ბზით და ეკალით!. თუ დაგიმარცხდეს. ყველას ჩაჰხედა სულის ძირამდი. გაგვწირე ყველა! ჩვენ გავცემთ თბილისს და გაგიმარჯვებთ. ჩახავსებული ყორის ლოდებთან. ერთგულებად სცნო თავგანწირვამდი.მზის მზევ. მორევის ძროში მთვარე ჩაქრება . ყველას ტყავს დაგხდით.. სპარსეთის გარე ქართლს არ აქვს შველა! ჩვენივე თავნი მძევლად მოგვისხამს.

ნუმც იკადრება გმირის მკვლელობა! გაგონებაზე ვთრთი. უცბად გაჩნდება ბნელში შარაველ. მონავ. ან გამოგაბამ ცხენის ძუაზე! . საჯდომად წუნდას! მოგცემ დროშას და მოგცემ სასთაულს.. ვით ფურცელი. დღესაც გპირდები.და ღამე შავად აიჯაგრება. ნიშნეულ იცი. - თუ არ ჰქმენ ნება ჩემი გულისა. გაგას დაადებს მხარზე მარჯვენას: . მაგრამ თუ გული ხვალ შეგიძრწუნდა. მეფედ გავხდები. ან გადმოგჩეხავ კლდეზე კოშკიდან.... დღესაც შევხედე მეფეს პირისპირ.... რომ დაახელო. შენ მე მახლდები.. - მოგცემ ჯავახეთს. მის თვალთ შუქ ელვას ვერ გავუძელი! ნურავისამც ნუ გაუგონია .ხვალ უნდა ტახტი დააცლევინო მეფეს. თუ გინდა ქვეყნად დარჩენა! მეფის იღლიის ჯაჭვის ნახევი. უარზე. ერისთავობის მოგცემ სახელოს! რასაც დაგპირდი. - და თუ დადექი.

შენ კი დაკარგულ დიდებისათვის.... პიტიახში სულთამხუთავი! მან ბიძა სპილოს გაასრესინა. .. ფეხით გავსრისო.. ღალატისათვის ნუ მინახულებ. ვით ჭიანჭველი! ო... . მე ვერ გავწირავ გმირსა და მეფეს....საშინელი და მძიმე ამბავი!. შესყიდული ჰყავს კავადს მრავალი. მოჰკალ! თუ არა შენს ერთადერთ ვაჟს ქუჯას მოგიკლავ მწარ სატანჯველით. ჩემზე იყოს ვახტანგის სისხლი. შანთით მკლავს მოვკვეთ.გონს მოდი.დიდ სისხლს ნუ მადებ მეფისთვის დაჭრილს.. გინდ გავხდე ველად დასაშამბავი! შენს ხელმწიფობას მე ვეხვეწები.... ო. სხვები მოჰკლავენ მაინც. მე დავუხვდები შენს მაგიერად ჯოჯოხეთის ცეცხლს და ცხელ მარწუხებს!.. დაგწყევლის შენი შთამომავალი. ნაჭირნახულევს! . იცნობს გაგა ეშმაკის სახნისს.- ფეხქვეშ მოექნა. დე.. განკითხვის დღესაც მე ვუპასუხებ. ძელზე დავკიდებ.

როცა პირველად სამგორის ველზე გაიზუზუნა სპარსთა ისარმა! წინ წადგა ცხენით მეფე ვახტანგი..... ხნარცვში ჩავარდი. ცაზე ჩაექრო ქართლის გვირგვინი. ტახტი დაგექცეს.. ვით ტყე უფრინვლო. გვარო. თვალზე სიკვდილი გადაგებუროს!. ჯერ ჩუმად იდგა. მიწას გაეკრა მერე ქვითინით. შევარდნის მკერდივით შეკრულს. . ”ქართლის ცხოვრება” არ იყო კარგად შეთენებული..ორად გაკაფა ძმა საკუთარი! .. დაიძრნენ რაზმები. ღრუბელს. მისმა გამზერამ აანთო ლაშქარი.. ორთავე სპათაგან ურიცხვი”.და სამ-დღე ყოველთა დღეთა იბრძოდეს და დაეცემოდა. ვაიმე. ასწია შუბი. ჯერ კიდევ დღეს არ გაეცისმარა.. კარი მეხუთე თავი პირველი ”..ხმალი დაგემსხვრას. ლომის ყიაში. გათავებულო!.

. დღეობა არი ბრძოლის დროს განა? . თავი მეორე ბრძოლის ველს თავზე ბორცვი დაჰყურებს. სისხლით შეწითლდა სამგორის მიწა. აყვავებული წითლად და მწვანად... არმაზის. ვით უზარმაზარ სამჭედლოს ძგრიალი... აქლემის ზმუილი.. სპილოთ ღრიალი არყევდა სამგორს. საომარ ეტლების ისმოდა გრიალი.მოჰქრიან რაზმები აწყვეტილ ავშარით.. როგორც რთვლობაში საწნახლის ძირი.. ჯავშანზე ჯახანი. სიკვდილის ყეფა. ფრიალებს ლეჩაქი. ელვარებს ატლასი.. შუბი და ხმალი.. ქრთამი სიკვდილისა გამხდარა ძვირი. ცხენთა ჭიხვინი... ისრის სრიალი. უცბად აინთნენ სიკვდილის ალით. ორპირი ნაჯახი... ისმოდა ჩეხის ხმა. გამხდარა სიცოცხლე ყმად სიკვდილისა... დროგამოშვებით.. ეგრისის დროშები ამაღლდნენ ორბივით. ჰერეთის.. სიკვდილი თავიდან ჰხდიდა ჩაბალახებს. უხილავ ლახტით უმსხვრევდა კეფას..

საომარ დროშის ქვეშ დგანან! ქართველი ქალები რომ იდგნენ დროშის ქვეშ. თრთის ძუძუ დედისა. თავს ჯიღა ადგა ფრთააშვერილი. რას ეძებს სამგორზე ქალების თვალი? რამდენი იმედი დღეს უნდა გამართლდეს და რამდენ ძუძუსი განაღდდეს ვალი! ვინ არ შემოჰხედავს ამ ბორცვის სიწმინდეს. თვით სულის დროშები . მეფემაც ბრძანა! თვით კერის დროშები . აქ სინდისი დგას საქართველოსი! აქ არი საზღვარი! ვინ გადალახავს? უფრო ადვილად დახვდება ლახვარს!. ქართველი ქალები. ღმერთებს რომ ჰგვანან! ქართველი დედები.. საომარ დროშის ქვეშ დგანან! მათ შორის პირიმზეც მოჩანს შველივით.დროშის ქვეშ დგანან! ჭაღარა დედები და ქალწულები ქალებს კი არა. ქართველი ქალები...თვით აკვნის დროშები. ქვის ქანდაკს ჰგვანან! რამდენი მზეთვალა და ანგელოსი. სხივნაყარ სახეებს. წესია ძველი... . თრთის გული ქალწულის.ქართველი დედები.

. ხან დამკრთალია.. სასტიკს გრიგალში ლერწამს ედრება. ადიდე ვახტანგ.ძეო ღვთისაო. დახარჯა მთელი კაპარჭი.. ნათლით გაგვიხსენ გზა დახურული! დიდო ლომისო.სპარს ცხენოსანთა სპასპეტი ცხენიდან გადაიხარა. სადაც იბრძვის მხედრობა თავდადებული.ლაჟვარდისფერი აცვია კაბა.... უმხედრო ცხენთა ჭიხვინი. ყურყუმის მანტია წამოგდებული. ხელში ხმლით ბივრიტიანი ლაშქრის წინ დადგა ჯიხვივით.. ლამის გაგლიჯოს გულმა საბმური.. ჯავრი ვერ ამოიყარა!. ამაყად უმზერის ბრძოლის ველს.როგორ გახშირდა ბუკის ხმა. დღე არ ჩაგვიქრო გაზაფხულური! თავი მესამე 1 .. ცრემლით მაცხოვრის ხატს ევედრება: ... შენ გაგვიმარჯვე. . შეშინებული..

. იგლოვე კაბა ფერადიანი!.. გაუნგრევიათ გულის ფიცარი! იტირე.აბულახტარს ლახტი დაჰკრეს. ცოლო. თითქოს მეხი მოხვდა ციდან! და პერანე შავლალიანს ხელი ხმალზე შეაცივდა! ... დაადინეს სისხლის შხეფი! . გორგასლიანთა შესაფიცარი. . ვეფხვი ფრთიანი!.ჰხედავ ჯუანშერ ჯუანშერიანს - მეფის ბუმბერაზს? ზავთი დაიდო.ჯიქურის ცხენს გაგიჟებულს.. კავადს მოუკლეს მეღვინე! გახარებულმა ქალებმა ბორცვზედ ერთმანეთს შეღიმეს! . ფარჯანიანი წეღან ვიცანი! ეჭირა ხმალი მოოქროვილი.ვიდრე თასს მიაწოდებდა. ჩაუვარდა ხვრელში ფეხი! ხიხა თავზე დააჩეხეს..ვისია რაში გამოქროლილი. მან ოთხი სპარსი მოკლა კალდიმით. მეხუთეს თავი შეაკლა თვითონ! .

მიამტვრია თავზე ფარი.. მაგრამ შუბი დაუშინეს..შუა ომში დაემწყვდია თერგაული მარტო მდგარი. ყელს ქამანდი გადააცვა. გორგასალის ლომი გორდა! მოჰკლეს ბორტვა ალასტნელი. გამოაბა ცხენის ძუას. .ვაშა იშხნელს! მოხერხებით სპარს ბუმბერაზს შეეტყუა...რკინის ლახტი ექვსფრთიანი სპარს ასისთავს მეტის ძალით საბეჭურზე დაჰკრა ქუჯამ. . . თავი ცხენქვეშ გაუგორდა! ..ცხენის ტახტას დაეკიდა ტოხაიძე.. მეფის მცველი! სხეულში სად დაეტია ნისლაურას ისრის წვერი.კავადის ცხენს დაეხალნენ ლომშერი და ჯუანშერი.დაიტირეთ დედისერთა.. მტერს ხმალი ზედ მიანაყა.. . დაუმსხვრია ზურგის ძვალი! ..

სისხლშესვრილი კაცი. ძაღლივით ჰყეფს რქა-ისარი. კაცის მკლავის სისხო შუბით გადაანგრევს რაზმთა ზღუდეს.. 2 სჩქეფს წითელი წარღვნის წყალი..ომის ღმერთი! ყველა განთქმულ შვილდოსანზე ისარი აქვს მტკავლით მეტი.ცხენი. ცხენის ჯლეხამ გაუბზარა კვირისტავი... და სიკვდილთან ბუღრაობენ შაჰან-შა და კეისარი: ბრწყინავს ოქროს ჩაბალახით გორგასალი .ფარგახეთქილთ ვინ უშველის? . ადევს ფერი მკვდარის... სისხლში ლბება ქართლის ხმალი. გრგვინავს მიწა ნაოხრალი.. .თითქოს გული შემოეხრწნა კავადს. შუღლით ჩხუბობს შუბის ენა. იძახის და ხმით მტერს ბზარავს და გულსრულად კავადს უტევს.. მუხლის ტარი.....

ბევრი მტვერში გაერია ბუმბერაზი უებარი. ხეებიდან წამოვიდა ისრის წვიმა. მეშუბართა დასტიდარი....შუბოსანი....... მათ გურამი მიეგება. მუზარადის ნალეწები. სიკვდილი ვინ გადმოწვიმა? . შუბს აუკრა ფიცხად ფარი. - ელდასავით წამოვიდა ასი ოქროს .3 იცნეს მეფე სპარსთ ბანაკში დგრიალით და დიდი ზარით... ჩაჩქნის რგოლი ნალახტარი. მაგრამ ვერვინ ვერ გასდრიკა მეფის ხელში ვიგრის ფარი. 5 და უეცრივ.. მთლად მოფშვნიტა მისმა რაზმმა. 4 ჰყრია ჯაჭვის ნაგლეჯები და ნამტვრევი შუბის ტარი...

ვერ ჰხედავენ ვერც ერთს მხვეწარს! მაგრამ ქალთა ძუძუს სისხლი შეესხურა ივრის ძეწნარს. თუ სიხარულად გინდოდი?! - . რისთვის დაივიწყე. ჰკაფავს.. უჯარმის კოშკში გაისმა შუაღამისას კივილი: . შეჰკივლებდა ხიდან ხშირად. სწვავს ტყეს მტერი.თმა რაღად გამაწეწინე. და ხეებზე ჰხედავს ქალებს - ისრის მტყორცნელ ამორძალებს. მათ ბერდედა წინამძღვრობდა.ვერას ხედავს მტერი წინა.. ხედავს მხოლოდ ყორნის თვალი. მოირღვა მწარე ტკივილით.. ჰლეწავს შემმუსვრელი და მოძალე. საკუთარი სისხლით მთვრალი.. ვერ იჭერენ ვერც ერთს ტყვედა. ვინც სახელი დაგასხივა! 6 ცა დიდ ვარსკვლავმა გასერა. ხალხო.

. ხვალ გულმტკიცედ შეასრულებს შარაველის დანაკისრალს.. ნაცისკრევზე ჩუმი ჟინჟღლით შავი ნისლი ნამცვრევს სცრიდა. - როცა მთიდან გორგასალის სპა-ლაშქარი. მისი აზრი რა ფრთას ისხამს? ფიქრობს მეფე: მე ხვალ სისხამ კავადს გულმკერდს მოვუსისხლავ!..მთვარემ ნათელით მობლარდნა დანაბინდარი მინდორი. 2 ჯანღ-ალანდულ ცის კუთხეში ნათელი ჩნდა ერთი ციდა. ხმალამართულ წინამძღვარით! იჯდა მეფე ზერდაგ ცხენზე.. ჩამოეშვა სპარსთ ბანაკზე. სხვა ფიქრებში არის გაგა. შხამში ავლებს თავის ისარს.. თავი მეოთხე 1 ვინ გაიგებს მეფის ცნაურს. როგორც ღვარი..

შუბის და ისრის მიმწოდებელი.ერთ კარვისკენ გამზირალი... მეფემ სისწრაფით აუკრა მახვილს. ელდურის დარტყმით ჩასჭრა ბეჭამდის მეფემ კავადის ვაჟი ბარტამი! უცბად მეფის წინ ხმლით აღიმართა შაჰის მეჯავშნე იაზატამი. შეთრთოლდა სპარსი გულბორგნეული... მემკიდრე მისი მეფეს შემოხვდა ჯაჭვმუზარადში.. მეფის ხმალი ვის ეძებდა. . რა დაინახა ხმალი მეფისა. რომ აეჩეხა შიგვე კავადი! კავადს გაესწრო.. სისხლს ძარღვებში უჟღერებდა ნაღარის ხმა და ზრიალი. და ისროდა ალმურს თვალი. ცხენი მიაგდო შაჰან-შას კარავს. უხსოვარჯერ სისხლით მთვრალი?! 3 წინ გამოესწრო ლაშქრისთვის ვახტანგს.. ცეცხლი დუღდა ცხენის ტანში... ჩამორჩენოდა ყველა მხლებელი.. თან ახლდა მხოლოდ გაგა მეაბჯრე.

მეჯავშნის თავზე შემოქნეული.

ზურგთუკან შვილდი მოზიდა გაგამ,

მკლავი გაშალა დასამიწარი

და ხმალამართულ ვახტანგს შესტყორცნა

ჯაჭვის ნახევში ბასრი ისარი...

წამს მოიხედა მეფემ შმაგურად,

რომ დაენახა ისრის მსროლელი,

თვალი ვერ შეჰკრა...

საიღლიედან

ჯაჭვს ჩაყვებოდა სისხლის ზოლები...

წაბარბაცა, მკლავი დაუშვა,

არ დაცემულა ფერნამკრთალევი,

მხოლოდ დაძაბულ, არწივულ მზერით

შემოაფეთა გაგას თვალები.

აყვირდა გაგა, იშენდა თავში:

- მეფე დაგვიჭრეს, გაგვიწყრა ჯვარი! -

ყბა გადუკეტა მეფემ ხელებით:

- მონავ, დაჩუმდი, შედრკება ჯარი!

ჯერ ვერ შეეტყო მტერს მეფის დაჭრა,

გამხარებელი მისი ამბავი.

არც ერთი სპარსი მეფის მახლობლად

არ დარჩენილა დაუკაფავი...

ფარებისაგან შეკრულ საკაცით

ძლივს გაიყვანეს მეფე დაჭრილი...

რკინისფერ სახით ახლდნენ მხლებლები,

თითქოს გულს ჰქონდათ შუბი გაჩრილი.

5

მყისვე მოჰქუსლა ბივრიტიანმა

და მეფეს ხელზე მთხვევით შეჰფიცა,

შურისძიების ცეცხლით მდუღარე

ისევ გაქანდა მტერზე ცხენფიცხად.

4

მტრის ორივე ფრთას გამოეწია,

რომ ვახტანგისთვის გზა გადეკეტა;

მაშინ ქარივით წინამავალი

ეგრისელებით ჯაგუ ეკვეთა!

შუა გააპო მტრის ცხენოსანი,

ძირს დაანარცხა მან უტყუარად;

მაგრამ მის უკან სპარსთა ქვეითმა

თავზე ზღვასავით გადაუარა,

შავზღვის არწივებს, შავი ღვართქაფით,

და მთელი რაზმი იქვე დამარხა...

გალაღებული, სასტიკ ზახილით

მტერი ვახტანგზე მოდის ამაყად.

მიუვლენს მეფე შიკრიკს შარაველს,

წამს შეუერთდეს გურამის დროშას!

მაგრამ ადგილზე დგას შეუძვრელად

და უგვან სიტყვას შარაველ როშავს.

აახლა კაცი ბივრიტიანმაც:

- გვიშველე წაგვლეკს მტერი დახლილი -

ისევ არ იცვლის ბიჯსაც შარაველ, -

ჯორჯი, ჯიუტი და თავაყრილი...

დრო აღარ იყო... მტერი ტყესავით

წინ მოდიოდა შუბის ტრიალით...

მაშინ დაიძრა მეფის მონა-სპით

გამწარებული ბივრიტიანი

და მტრის ორივ ფრთა შეერთებული

შუა გაგლიჯა გულარწივულად...

აინგრა მტერი, შეირყა ურდო,

და მაინც იბრძვის თავგანწირულად...

აქ მოჰკლეს ფარსმან ქართლის სპასპეტი,

ვარაზ, ჯუანშერ, ჯაგუ, თვარელი...

ღვინიას ვაჟი ორბელ... მათარსი, -

გადალეწილი შუბის ტარებით...

... გასკდა მტრის ძალი, როგორც ნაპრალი

მისი დროშები მიწას ეკვრება,

იხევს კავადის შავი ბანაკი,

ხმას ნუ დამიყრით მე სიკვდილისას! ბრძოლას ნუ მოშლით. გამოიტანეთ სპარსთა მკლავები... სთქვა: გამარჯვება ახლა ჩვენია. მოდით ანდერძზე! მამულზე დგომას მე გიანდერძებთ! 7 ტანზე რკინით შელესილი.ტირილსა. 6 მტრის ხმალგამტვრეულ ლაშქრის თქარუნში. ის შეჯავშნულ ცხენზე მჯდომი მთაზე დამდგარს ჰგავდა ჭანდარს. თუმცა სიცოცხლე ჩემი გადახმა! წამოიწია მეფემ დაჭრილმა: . .სისხლი იზღვიეთ აქ დათხეული. სპარსთა დროშები გადახეული! თავი ანებეთ მოთქმა ..სიკვდილის ქარი მიერეკება. ცეცხლუწველა. უცვეთელა. დროშა ეპყრა შეუძვრელად.. თვალსაცერა სულ წინ ჩანდა. ყური დაადო მიწას ვახტანგმა.

თუმც ჭრილობა ჰქონდა სამი. ვერ წაგლიჯეს დროშის ტარი. და როს ბრძოლა მიიწურა.. ზედ მრავალი შეეხოცა.ვაი სირცხვილო. თანამოლაშქრე აზნაურებით! . ბევრმა ცხენი შეაძგერა და ხელშუბიც ბევრმა სტყორცნა. კიდევ ახალი სისხლი გაგვიხდა საზღაურები! მტერს უერთდება რაზმით შარაველ. თავი მეხუთე 1 . სიკვდილის ცელის შემოტივილი. მაგრამ გაიგო რა მეფის დაჭრა.წილოსანი მორაზმენი შემორტყმოდნენ დროშას მცველად. ტანზე ერთიც ვერ შეეტყო..ეგეც შარაველ პირნამრუშევი! . მყუდროების დადგა წამი. მეფის წინაშე იგი დაემხო ასი ჭრილობის მწარე ტკივილით.

.ორმოც სიკვდილით დავსჯით განდგომილს. ხელი! . შენს მკერდში რომ ჩემი შუბი გავჩარო! - .მას დაედევნა ბივრიტიანი. უფალო.ღმერთგადამდგარი. შაბადინი და არიშაული! .ბივრიტიანი მას დაეწია. შენ მოუმართე.ეკვეთა! დასჭრა! .როგორ გაფითრდა ქალი პირიმზე! .. უკან მისდევენ ჭენებით დაოთხებული ცხენები. 2 მიჰქრის შარაველ მტრისაკენ. ლაჩარო. დაგიჟებული ცხენები. სამარხს ვერ ჰნახავს მისი სხეული! . თარხუნ.განზე რად გარბის ბივრიტიანის უმხედრო ცხენი! .. პირგახეული. მწარედ ანანოს დანაშაული! .ხელიმც შეგახმეს შენ.ახლავან: შარვაჟ. პიტიახშო.შესდექ. . ახა ვაითას! მოგვთხარე თვალი! .. .მუხლთ ჩაიკეცა! ასხურეთ წყალი. არჯევან.

გული მექნება დაკლული! - ცხენს ხელი დაჰკრა თარხუნმა: . ჩემო ტაიჭო! - ცხენს ისე სწრაფად მოახტა..მიმწიე.მშვიდობით.. ...ვიდრე მიწაში არ გაგრევ.რამდენი დედა იტირებს ხვალე! ვერ ავაცდინე. - და ამ სიმწარეს რა ჟამი გალევს! .. .გაივლო გულში.. ყოველი მისი მდევარი გახდა მტრის გასამტვერავი. ტაძრებო! მშვიდობით. მეფეს ცვარი დაეცა. მშვიდობით.მას მიჰყიოდა არჯევან. მზეო. ცხენის ფაფარზე გაკრული: .. შევარდა სპარსთა ბანაკში. 3 მოწვიმა.. ჩემგან აღშენებულო. უჰაერობით დაიხრჩო. ჭენებით გასკდა მერანი. მიჰქრის შარაველ შმაგურად. ქალაქებო და ციხე. ვერ დაეწია ვერავინ... ქართლო. .

დასანაცრებო! მშვიდობით. ჩემო ყრმაო თბილისო. ირმებს რაღაზე გული სტკიოდათ? 4 მიწაზედ ეგდო ბივრიტიანი.ახლა სიკვდილის არ მეშინიან.... დახუჭა თვალი.. სამგორზე ზლაზვნით ჩამოდიოდა... . თავს დასტიროდა მისი ამალა.. . - ამბობს ჭაბუკი ღიმით. შენთვის ტკივილი მიყვება საფლავს! თქვენ ამიშენეთ.. ხმაწყნარი. მკერდს დაეყარა ქალის ნაწნავი. იცნო ქალწული ბივრიტიანმა და მორეული ცრემლი დამალა. გომბორის მთიდან დაეშვა ნისლი..სიცოცხლის დღეო. მწუხრში ყვიროდნენ სევდით ირმები.. და ჭაბუკის ცხენს გულმდუღარებით უცბად ფაფარზე შემოეხვია. მკვდარი ბაგენი რაღას ეტყვიან. ქალი გაფითრდა. და ვიდრე მიწა დაეყრებოდა. ვინც ჩემს შემდგომად მკლავით დასჭიმავს სამშობლოს აფრას.

მამა სად არი? რომელ ჩეხვაში გადავარდნილი?! 6 შვილის ნახვაზე გაღიმდა მეფე: .მზეს მე უშენოდ ვეღარ შევხედავ... .შენ ხარ ცხოვრების სამადლობელი! აწ რაღას მიზამს ბედისმწერალი.. ნეტამც შემეძლოს კვლავ მოვისმინო შენს აკვნის თავზე ტკბილი ნანინა..5 პირს ფარები დაიფარეს მეომრებმა ქალის ცოდვით. . რომ ვაზღვევინო მკვლელს შენი ვალი! ნაზად შეახო ვაჟის ჭრილობას ქალმა პირიმზემ თეთრი მანდილი. ყველა იმედზე მე ბედმა ხელი დამაბანინა. მარტოდენ შენ მზეს ელოდა თვალი! შურის საძებრად ვიცოცხლებ მხოლოდ.რა ვიცოდით.. ჩემი სიცოცხლის დამადნობელი? მკერდს მომეყრდენი!. ...მამა მიჩვენთ... რა ვიცოდით!. თითქოს გულში გუგუნებდნენ: .

დაჰხვდეს სპარსელებს თბილისის კართან!.. ამოსწით ხმალი მკვეთარი! დღეს ბივრიტიანს მიანდო მეფემ მტრის გზების შეკვრა. არამედ სიმხნით და თავდადებით! გაფიცებთ მამის წმინდა ჭრილობას... წინამძღომელნო.. აჩქარდეს ლაშქრით. ემთხვია მამას უცრემლო კოცნით. შორს გადგა განზე რაღაც ქადილით. გაჰყევი ცოლად. ვიცი. ძმანო. დე. არა გონებით. ის აღარ არი. რკინის გული გაქვთ.ვისაც ფოლადის ჩაფხუტი გხურავთ. .. მე გაგიძღვებით.. ვისაც გაცვიათ რკინის ბეგთარი. იყოს იგი ძლევის თავმდები!. ვისაც ფოლადის. დაცვა თბილისის.მე დასტურს გაძლევ ბივრიტიანზე. ხელში უთრთოდა სისხლით შესვრილი თეთრი მანდილი. გიყვარდა! მხოლოდ უბრძანე. გატარებთ მამის გამოვლილი გზით! არა მამის ხმლით. გაფიცებთ სახელს ქართლის პირიმზის. ხელი ასწია. მომყეთ. ლაშქარნო. .

. - მხედრებს. ხელთ რგვალი ფარი ეჭირა. რომ არ აიკლოს მტერმა თბილისი! აღელდა ყველა ქალის სიტყვაზე და გორგასალის წყლულის ხსენებით.. გმირებს. მერანზე სჩანდა პირიმზე... აღვირებს ჰგლეჯდნენ. მკერდში დამდგარი მსხვილად ცხენები.. ბუმბერაზებს.გზა გადუჭერით კავადის ლაშქარს. თავი მეექვსე 1 თითქოს ცხენებზე დაძრულა სამგორის ვრცელი ტაშირი. . არაკული... ყალყზე დგებოდნენ.. ლომის ძარღვებით გაწნული. . კაშკაშა ქალი.მტერი თბილისს ემუქრება. სახეზე. მისი სახე ალ-აკრული. ღვთაებრივი. ქარიშხალის მქროლ ფრთებს ასხამს გააფთრებულ ქართლის რაზმებს. შავთმა-ნაწნავებჩაშლილი.. უცისკროვნესი ქალწული..

2 მოქრის რაზმი ცხენთა ფრენით. იქ ეკვეთნენ მკლავის ძალით. და ზოგს შუბი წაჰკრეს შუბლში.. და ვერ უძლებს კაცის ყური გაგიჟებულ ცხენთა თქარუნს. დაეწივნენ სპარსთა ლაშქარს. მოსჩქეფს სისხლის ნაშხეფარი. ზოგს უხეთქეს მუზარადსა.. დაცემული შეჰკრეს ღვედით. ზოგ ბუმბერაზს გული მისდის..არ ჩაგვისწროს მტერმა დილით! - თან ცალ ხელში უფრიალებს სისხლიანი ხელმანდილი.. სადაც დღეს დგას სამი გორა თბილისისკენ გამზირალი.. ხმალს აჯახა ზოგმა ფარი.. ზოგს მაჯაში დაჰკრეს ხმალი. კვდება ვეფხვი თავის ტოტზე: . ამტყდარ ბუქში ნიავქარულ.. წაებჯინა ზოგი მიწას: .სად დაიწვა ჩემი ბედი! შეერია სისხლი ქვიშას..

გაყინულა გმირთ ყივილი და სად ენთო ბრძოლის ალი. თავდაფქული. უცბად ადგა სამი გორა.. თბილისისკენ გამზირალი! მათ წიაღში მხოლოდ ის წევს. ვინც მონობა არ ისურვა! .ასეთ ლამაზ სამშობლოში ვერ ვატარებთ მონის ბორკილს! წყდება ბრძოლა და ჭრილობას. ძგარაძგური. ზოგი გუთნის საკვეთელით. ჩაგილეწავთ ყველა ბოგირს! . ლახტის ცემა.... ზოგი მუხის კეტით იბრძვის.არ დაგითმობთ მიწის მტკაველს. მტერს მოტეულს უმკლავდება მეომარი ქართლის გული!.. არვინ რჩება ომში მთელი... ბინდდება და სამგორ-ველზე ჩამომჯდარა ყორნის ჯარი.. . შეარყია შუბმა მიწა. აღარ ჰყოფნის ქვეყნად ჩვარი.ასე უნდა დაჰხვდე სიკვდილს! თავმოსხლილი.

4 მტკვრისკენ..... ქართველთ ხმლის საზრდო გახდა უკლებლივ. ლაშქრის ნაწყვეტი. ღამით ფეხდაფეხ აედევნებით. თქვენ კი მტრის მძორით ავსეთ ხევნები! ქალს ეთანხმება მისი ლაშქარი: .გაგვმარჯვებია! .მტერს მოსვენებას ნუ მისცემთ გზა-გზა. - ვგონებ დავრჩებით თავისუფლები! . თან ახლავს განძა და სამძივარი ..იტყვის პირიმზე..თვისი გამზრდელი. შეჰქროლა რუსთავს ელდაქარივით და იმავე დღეს დასცა რუსთავი! .... თან დამარცხების მიაქვს უსტარი. ლოჭინზე წავიდა მტერი.წვიმის ბაწრით ეგზავნებათ უკვდავებით სავსე სურა. თბილისს ჩავხედავ მე რაზმეულად. 3 მტრის მარჯვენა ფრთა.. . თბილისისაკენ მიჰქროდა რაზმი. თან მიჰყვებოდა გზას ნიავმტვერი.ვიქნეთ ღამითაც სპარსთა გამთელი! - აღჯდა პირიმზე.

არც წინაპარი! . არც პაპა. მის დახსნისათვის ერთპირი ფიცით განზრახულები. როგორ დამძიმდა ვახტანგის წყლული. რაზმის წინ იდგა სტვირით ხახარე.. ციხისმცველები და მსახურები. რომ ახლა დადგა თბილისის ჯერი! ათასი კაცით მტერს მიეგება.. რომ თვალი ცრემლით დანამიანდეს? .არ მოგვკვდომია ლოგინში არავინ. თბილისისათვის. სიტყვა საგმირო მის თქმას მიანდეს. განა მღერალი სულ მისთვის მღერის... გააფთრებული მიდის თბილისზე და მიწა გმინავს სისხლის ზღვით რწყული.. - მეტი არ იყო ქალაქში ერი. მამა. ისიც ხურონი. კალატოზები.და აქ შეიტყო მტერმა ნუგეშად. კარი მეექვსე თავი პირველი 1 ემცნო ცისკარას შავი ამბავი....

ომის კარს ვხოცილვართ. ჩვენც იქ დავდგებით.. მტერს ახლავ უნდა სიკვდილი მისი!. კერა.. წამით ემთხვივნენ ჩოქით ნიადაგს და ეზიარნენ მიწას მამულის!. ყანა. 2 უკვირს ღვინიას. სახლ-კარი? მას რა სჯობია. ვინ მოიყვანა აქ მტრის ლაშქარი? განა მამული არა აქვთ თვითონ. ჩააგდო ჭური? . ვენახი. მტერი მოსულა! სისხლი სწყურია. ასე მღეროდა სტვირზე ხახარე. ოქრო სწყურია! ჯერედ ყრმა არი ჩვენი თბილისი. აშენო ვაზი. არ არის დრო ჯერ წოლისა! მტერზე მივიდეთ! წინ! ვის გულშიაც საქვეყნო სისხლი გადაწყულია.. სიკვდილისათვის დღეს წილნაყარი! ლოგინს სჯობია ველი ბრძოლისა! ძმებო. უპასუხებდნენ დროშის ჟღარუნით. პური მოგყავდეს.. მიწა სწყურია. რისთვის მოსულა.

რა დაინახა შიკრიკი მსრბოლი.ოფლი იწურო.ვაჰ. როგორც ზღვა ნაწვიმარი. ხუროთმოძღვარის ფიქრი და აზრი.. გული ეწვოდა. . თან გადმოფენილ ვაზის რტოს ხელით უკანასკნელად უალერსებდა. 4 ახლად ანაგებ სასახლის ბჭესთან. სისხლის ნაშხეფი. ხანძრების ბოლი! ასე ფიქრობდა კარის ვენახში. რაც მან აშენა. როგორც ისარმა გაისრიალა. და ღელავს. ვაზის ნაჟურით! განა ქვეყანას რას ჰმატებს ომი. შეხვდე მეზობელს მარილის კვნიწით. . გაფითრებული ფარნა დგას ქასრით. უბედურების მიზეზს ეძებდა. 3 შეკრთა ციბალი საომარ ხმაზე: .ნუთუ ძირს დასცეს. თუ დაბნელდა დილა კრიალა? სიცილში წასულ ჩემმა სიცოცხლემ. ვენახს უმზერდა.. რაც მან ჩამოქნა ერთს დიდ ოცნებად? ვერ დასადგურდეს შიგ ვერც პირიმზე.

ჰქროდნენ ზუზუნით შურდულის ქვები. ხელში ჩაიგდეს ხახარე ტყვედა . ბევრი დაეცა შვილდსისხლიანი და მრავლის სიკვდილს იტყოდნენ ქებით. ამაო იყო ხახარეს მღერაც. გზა ვეღარ შეკრეს თბილისელებმა და თურმე სისხლი ამაოდ ღვარეს.ვაჲ.გვედრი.. წყვდიადის ბნელმა ნუთუ დამფაროს?! თავი მეორე 1 დახვდნენ სპარსელებს თბილისის პირში.. არ ჩაჰქრე.. ფოცხ-მაკრატელა ისრებს სტყორცნიდნენ გაშფოთებული მეშვილდისრენი.. გრიგალქარულად მტერზე მიმსვლელი.. მაგრამ მტრის ურდომ ცხენ-თოროსანმა გზა გაანგრია თბილისის მხარეს. მოქნეულ ხმალმა შელეწა სტვირი.. იდგა ყიჟინა და ხმლის ბრიალი. ვეღარც მოდგმა დაილოცება! თვალმტკივნეულად უმზერს შენობას: . ჩემო ლამპარო! მე მაღვიძებდა უკდავი სხივი.

შემოჰყიოდნენ თბილისს: დაგვნებდი! შემოვერტყენით ციხეს ათკეცად! . 3 მთელი სპარსეთი ჩადგა ალყაში.. . ტყვედ ჩაბარდიო.აღთქმა მაქვს ჩემი წინაპრებისა. ფილაკავანი.სხვა რამ ვიფიქროთ.. ციხის სამტვრევი მანქანა დადგეს.და აპეურით აუკრეს პირი. დაჭრილი მხეცის ბრაზით ეკვეთა. როგორც ღვარცოფი.დედამ არ მითხრა. აქვე სიკვდილს არ დავაყოვნებდი! და შეიხვეწა ნარიყალაში სამასიოდე მეციხოვნეთი. არც მამა-პაპამ დამიანდერძა! - სთქვა ცისკარამ და ციხესთან მომდგარ სპარსელს ჩაასვა მკერდში ისარი: . არა მქონია მე ნასხვისარი! - და ციხეს მტერი. ლაშქრით გაივსო ირგვლივ ბორცვები. ლოდის მტყორცნელი. აქ რას გავხდებით ჩვენის ღონეთი? რომ არა მქონდეს შველის იმედი. 2 იტყვის ცისკარა: .

ძირს მაშხალები გადასწიოდა.. კოშკის ქონგურთან იდგა პირიმზე წყნარი კაეშნით და სიმძიმილით.... მაინც მხნედ იყვნენ თბილისელები. თვალს ზედ ადნობდა ქოჩორა მტრედი. ისარს სტყორცნიდნენ. შუბაკს. ფისით. საბლებით და ქამანდებით შემოეზღვავა. ქვებს აგორებდნენ მეციხოვნენი. შემოემკერდა! მოიწეოდა წინ კბილთა ღრჭენით. მდუღარით ფუფქავდნენ ურდოს. სამშობლოს ნების თანაზიარი. ზარი.კიბით. ზრიალი. ხერგი და ლოდი მტრის თავს ცვიოდა. უკვე მოგლიჯა კუთხის ლოდები. მას გვერდით ედგა განძა შემკრთალი. ნაკვერცხალს. ისრებს აწვდიდნენ მღერით ქალები და ამხნევებდნენ მკაცრი ღიმილით. .. არა ტყდებოდა თბილისის რაზმი. იდგა ყივილი. გაკვირვებული თავისი ბედით. უთვალთვალებდა ჩუმად ცისკარას.. რომ დაელეწნა თბილისის ბჭენი. მტერი კი ციხის ფიქალს ამსხვრევდა.

. მაღლა შეიკრა თმა და უეცრად.მეფის ასულო. ერთხელ გაფითრდნენ. რაღას გააწყობ აწ გულის ტკენით? ქართლი ჩემია. ბედნიერი და ლაღი სტუმარი. ასწია ხელი: . ალმასის ხელშუბი ეჭირა პირიმზეს. გნებდებით. წამით შეირხა თვითონ პირიმზეც. ეტყვის შარაველ: . კოშკზე გადმოდგა. გავთავდით. - შარაველ.გავწყდით... კვლავად შეგრჩება სამეფო თქვენი! ხელშუბი ასწია ქალმა პირიმზემ: . მტერს მოუძღოდნენ ხმლით და სატევრით. წარბშენასკული იდგა მდუმარი. რა დაინახეს მოღალატენი.. რაც სისხლისაგან დავიწრიტენით! მხოლოდ მობრძანდეს თვით პიტიახში. კმარა. ღვირღვა. არტვაზ.. შენ გიდედოფლებ. ფარეჯან. რომ ჩაიბაროს ციხის კლიტენი! 4 შედის შარაველ ციხეში მარტო.ღირსნი ქართველის სახელწოდების. თვალზე დააჩნდა კურცხალი ცხელი.. მხოლოდ ერთწამით.

. ნუმც ვიყვე ტყვე და მტრის სამოწყალო! ..პატივი პიტიახშს.. ივრის ასულო.. რადგან სამშობლო გააშარავე! ........ შეხედა გამზრდელს....... . ვით ბროლის წყარო............... სიცოცხლე ხანჯლის პირზე აქვს! ...... ვბრძანებ შენს სიკვდილს. რისიც კი ღირსია! - ეცნენ ცისკარა და ციხოველები. და მას ბერდედამ გადააწოდა დაშნა შავტარა... შენი ლეჩაქი.მე ერთი ვიცი. მეფის ასული...მე........ პირიმზევ....... ბეჭდის თვალიდან შხამი მოწოვა და გაიყინა. შეთოკეს.რაღა ვარ მამულამოწყვეტილი......... ... ველის ყვავილად სად ამოხველი? ნარგიზად ჰყვავი? იად მოხველი? რა ჰქვიან ყვავილს? და რა ფერია? . მშვილდის საბელით დაახრჩვეს შარაველ...... და მტრის დიდ ზეიმის წუთებში იქვე.. წამით მოჭვრიტა ქალმა სამგორი და თბილისს თვალი შემოატარა..... 5 სად ხარ...

ჩვენს დამცირებას. ზოგიც დაეგო თავისს დაშნაზე. სიყვარულის ფხით დანა ესობა... 7 . .ჩვენივე სისხლით მოვიხდით სირცხვილს.იორზე დილის ნისლად ჰფენია! 6 ... გადმოჩეხილი ნარიყალიდან ცვივა უფსკრულში უმრავლესობა.. ნუ დაგვანახებთ ჩვენივე თვალით! - ძმებს დაჩოქილი შესთხოვდნენ დები. მტერი ციხეში შემოდიოდა. . საწადს ეწია მაინც იუდა.. ხმალამოწვდილი. ჩახვრეტილ გვირაბს არვინ ჩაჰყვება დასამალავად. თქვენვე გაგვწირეთ თქვენივე ხელით! - იხვეწებოდნენ მანდილოსნები..ჩვენს დამდაბლებას.მტრის შესაბილწად რომ არ შევიქნეთ.. რომ გადეხადათ და-ძმობის ვალი. დამიზნულ ისრით. მკერდსისხლიანი ეცემა განძაც. მაშ რად ვატარებთ ქართულ ტალავარს? კლდეში ჩაკაფულ. თან შეეშვირათ ქმრებისთვის ყელი...

შეჰკრეს შვიდკეცი ღვედით.. თავი მესამე 1 ”ხოლო შემდგომად ვახტანგისა.. ვერ დააკვნესეს იგი ვერას გზით. მოიწივნეს სპარსთაგან ქართველთა ზედა დიდნი ჭირნი და ფრიადნი სულნი მოსწყდეს და ქვეყანანი დაიპყრნეს”.. უმუზარადოდ მტერს მიეტია. ”ქართლის ცხოვრება” .. ჩაუსხეს ცხვირში ძმარი და კირი. როცა მოჰკვეთეს მკლავი და ენა. ვერ დააჩოქეს. შეიპყრეს. როცა მოაბეს ფეხზე გელაზი. როგორც არწივი ქორს თვის ბუდეში. ხელთ ხმლის ნატეხით. ამაყად მხედი. ხმლით მოსჭრა ნაწნავი ცისკარამ განძას და ჩაიფინა აბჯრის უბეში. და წარუდგინეს შვილმოკლულ კავადს.. თბილის-ქალაქის პირველი გმირი. ხეზედ მიკრული ისრით დახვრიტეს. - როცა კისერზე ჯაჭვი დაადეს.. ვერ შეიხვეწეს.. ხმალი გადუტყდა.. გული კი არა.

ვერ დაიფარა სერაფიმის ფრთამ მტრის მახვილასგან თბილის-ქალაქი. ჩამოამტვერა მტერმა იავარ..... ცოცხლივ ჩაკირვა... უღვთო წარსულის საშინელებავ.სიკვდილის ცხენმა მოჰქროლა თბილისს.. და რას ჰხედავდა მეფე ვახტანგი აწ სიკვდილის წინ? თბილისს არმაზი შემოჰბოლავდა. მისცა ნიაღვარს... რატომ არა ხარ სიზმარი მტკნარი?. გაანიავა! თავისმკვეთელნი.. ბავშვების კალო. ჯვარისმცემლები... თვალისმთხრელები... მიწას ჩაასვა შუბი შაჰანშამ. ეკვამლებოდა რუსთავს თბილისი! მყის თითქოს ფარი დაისაბღუჯა. ნაჯახით ცემა... 2 რამდენი ღვაწლი. მოწამეთ გუნდი ხანძარში გალობს.... ახლაც იმ სისხლის მოსჩანს ნალაქი. ჩაყრილ გვამებით ამძორდა მტკვარი. მაგრამ შეირხა სიკვდილით მთვრალი და აღებეჭდა თვალის გუგაზე ...

ჰზარავდა განა სამარის ბნელი? არა! . თადარიგი?! ვინ იცის...მომაკვდავ მეფეს ხანძრების ალი. ის დაიბადოს.წყვდიადი ქართლის მომავალს. მკლავით ძლიერი. როსმე. ცდა.. ხვალ ქართლს გაიყვანს დიდ სავალ გზაზე.ნუთუ არ ეყო ქართლის სამსხვერპლოს ურიცხვი მსხვერპლი. მისდევდა ვახტანგს შურისძიება. სამშობლოს ქედზე მონობის წნელი!.. იქნებ.. ვინც თვისი აზრით. . ის საქართველოს შეჰკრეფს დაყოფილს! 3 უჯარმის ციხეს იწვა ვახტანგი. . წმინდა ტარიგი? ნუთუ ამაოდ ჩაგვივლის მართლა ამდენი სისხლი.. მკერდს უფორთხავდა თითქოს არწივი. ის მოვა! ქართლის სისხლ-ხორცის და ქართლის აზრის დიდი ნაყოფი! სამშობლოს ვენახს ის ააყვავებს. გონებაბასრი! მოვა. ოდესმე..

. ამაო იყო მკურნალთ წამალი.. ის ყურს უგდებდა ყოველწამიერ მამულის კვნესას. ვახტანგის ხმლის ნარეცხს ჭაბუკებს ასმევდნენ. კანდლები.... - მისთვის ვერ შესძრეს საუკუნეთა .ვის მკლავს მოელის ვახტანგის ხმალი? - შემყურებელნი იტყოდნენ ხვალის.. - ის ხალხს აცვია დღეცისმარადი!.. ის მტერს ჰრეკავდა. ერის ნაწვიმი. ხომლი.არ გასცვეთია გმირს მუზარადი. ამაო იყო ლაშქრის ვედრება. . აინთო საკელაპტრენი. ხელთანთებული სანთლებით.თავს დასდიოდა შარავანდედი და ცრემლის დელგმა. მის საფლავიდან მიჰქონდათ მიწა. ომის ბორგვასა. ლოცვა უჯარმის ტაძარში.. ..... ის მთებს დრეკავდა და სამარეში არასდროს იწვა. ნიშნების ჩხრეკვა მთვარის ლუმბაში. ტირილი ატყდა დევისუბანში. ლამპრები..

არტახის ნაცვლად გადაუჭირეს არტაშანები. შეთოკა იგი შეუბრალებლად და ფრჩხილებიდან სისხლი ადინა. .. სპარსულ ოქროთი წვერს იღებავდნენ. .. ცეცხლში დავდნებით და მოვიპოვებთ თავისუფლებას! ისმოდა ქართველ ქალთა ღაღადიც... ტახტის დამხობას. კტეზიფონს∗ ჰრაცხდნენ უფლის სამყოფლად..ნემსში გავძვრებით... გადინადირა.. ხეხილი. აკვნებს მიუსხდნენ.. სამაჯურები.აღარ ვატარებთ ოქრო-სამკაულს. ვიდრე არ აღსდგეს ისევ თბილისი! წაიძრეს ბეჭდები.მშვილდისრიანი გმირი გორგასალ! 4 დაბეგრა მტერმა ვაზი. ქართლი. აკვნებს მიუჯდნენ. და ზეიმობდნენ აზნაურები ვახტანგის სიკვდილს. ნანა უმღერეს. ფიცი ნათქვამი მრავალ პირიმზის: . მაგრამ გულისთქმა საქართველოში ყველასი ერთი იყო უკლებლად: . ყელოქრო.. ვით ქორმა. ჩაიცვეს შავები.. საყურე......

ეს არ იქნება უკანასკნელი! 5 სპარსეთისაკენ.ბრძოლა მრავალი წინ ელის თბილისს. მიჰყავდათ ქალნი და ქალწულები. ჩანდა ღვინიაც ტყვეების მწკრივში. ვინ იცის. - ვაჟები ღონით დაგანძულები. .... სპარსეთის ძალის განსამტკიცებლად. სპარსეთის ძალის განსამტკიცებლად. ტყვენი მიჰყავდათ გაბაწრულები.რომ გაზრდილიყო ქვეყნის დამხსნელი: ... სპარსეთისაკენ. ძვლები ჩაყარე სადა. - ხელოსნები და მიწის მუშაკნი და ოქროცმული უფლისწულები.. იხედებოდა თბილისისაკენ თითქოს დაკარგულ ცის პოვნა სურდა. ვენახი იყო შენი ქონება. რომელ უდაბნოს ხორშაკს ქვიშაში? ვაზი რა უყავ? იქ ხომ არ ხარობს შენი სამშობლოს ფურჩვნის ნიშანი! 6 მტკვრის პირს აშენე ხეივნის ვაზი. ვაზის ნასხლევი მიეკრა გულთან.

აგივსეს ქვევრი. მაგრამ დალეწეს შენი სამშობლო. შენს მოსაგონრად ჯამებს ასწევდა შთამომავლობა. ომში მოგიკლეს ვაჟი ორბელი. და შიგ ჩაწურე წმინდა ზედაშე.. მოსხმული მტევნის კამკამა წვენი. ქვითა და მიწით. და ხელფეხშეკრულს ქვა დაგაყარეს. მტკვარი რომ ოქროს ხმებით წკრიალებს. მეტეხთან. მთელი სცოცხლის შრომის სასყიდლად შენ თავს შესწირე მცირედი ძღვენი! წინასწარ სჭვრეტდი. ხახარე. შემოგითვლიდა შესანდობარსა. 7 . შემოგაწევდა ხმა-ტკბილ გალობას.. რომ შენი სტვირის ტკბილ ჟღერით სჩქეფს ყოველ დილით მტკვრის ლურჯი ჩქერი. ვინღა სთქვას შენი შესანდობელი?! სად ხარ. მტკვრის ზვირთში სტვირით შენ ხომ არ მღერი? იცი. შვილიშვილთაგან მოსაგონებლად.. თბილისი ლექსით ვერ გაახარე?.. შენ გადაგჩეხეს მტკვარში.მოხუცების ჟამს ჭური ჩაყარე. ტკბილოხმიანო..

ვერ დამალა. . მუხლები ჩაუწყდათ საკაცით მზიდავებს. ცაშიღა დარჩა მთვარის ნამგალი.... 2 სამ წელს. . ვეღარც იგემონ მკლავის მონაგარი. თავი მეოთხე 1 არ ინახვებოდა ცოდვით ის ალაგი სადაც დღეს სამი გორაა მდგარი. სამგორ-ველზე არ ამშრალა სისხლის ღვარი.. . ვერ დაჟანგა მიწამ ბნელამა. იმდენი მოზიდეს სამგორზე მკვდარი. სამგორო.. შენის ცრემლით დანამული.ვეღარ დაიჭირონ მაჭრის ჯამები.მე ვნახე და მე ვიპოვე შენი ჭრელი სალამური! ჩემი გულის მისატოლი.ვიღამ მოგთაბოს. მოგმკოს. თურმე. შენი ტკბილი სალამური! ათასწლობით მწვანე ობით შავს წყვდიადში დამალული... ჟამმა გრძელმა.. .

დიდიხნობით. ცხენიდან მგზავრი გადმოხდებოდა.ფარსმან. 3 პირველ გორაში ჰერ-კახნი წვანან...ჯაგუ. ზემო გორს .. სამგორს არ წასძოვდა ცოდვით ცხვარი..ჯაგუ. შუა გორს . ვაჟი ფრთიანი. მიწაში ვინ ჩაგიყვანა! 5 . არმაზის ლაშქრით. არ იჯერებ სიკვდილს განა? ცათასწორი შენ იყავი. როგორც ენგური! იორს ენგური ეშველებოდა.. მათთანვე წვანან შეჯავშნულები ომში მოკლული მათი ცხენები.. აქ დაეცა წინამძღვარი!. ომში მიჰქროდი. ქართლის სპასალარო. ეგრისელ გუნდით რომ გძინავს. 4 . მათთან ერთად წევს ბივრიტიანი. - რომ აქ ხალხი დაიხოცა. გზას გაივლიდა გმირთა ხსენებით. ერთის ძმობით და ფიცით შეკრული! ... თურმე.ფარსმან.

სამგორში წევხარ. არჯევან... გწამდა. ეგრისი.კლდის მონაკვეთი იყავი.ჯაგუ. ომის წინ. ზვავის ნაჟური .. 6 . დღესაც სავსეა შენი ხსენებით.. რისთვის გეძებდნენ? ქართლი.. ამ მუხის შავი ტოტისგან რომ შენი კუბოც გაითლებოდა! გაფოთლილ ხის ქვეშ გსურდა სიკვდილი. დიდი ზვავები სადაც დნებოდა. მუხის ქვეშ სცხოვრობდი იორის თავზე. გულწმინდა. შენს სულს ეძებდნენ ეგრისელები. ბივრიტიანო.. ჯამი შესმული? ისევ ისე გყავს.. ვერ დაიხსენი საქრისტიანო.. ვერ გამოგიხსნა შენ დასავლეთმა. არც ბუმბერაზი მეფის კარისა. იმავ სიშმაგით. აქ რა გინდოდა ადრეულ დილით! წევხარ სამგორში. გახსოვს. სამგორზე. ოცნება ჯიხვის რქაზე შესმული?! 7 . შენ არ იყავი არც პიტიახში. ვით შხაპი მთის ჩანჩქერისა... ჭიანურის კვრით.

შეინძრა ერი. ვინ ამოგშრიტა ჩაუქრობელი არწივის თვალი! . .დიდება შენდა. შავი ზუზუნი. წყნარად ესვენა გმირი მოწყლული. მოუახლოვდა ცხედარი სამ გორს. კერეონები. დაემხო ერი. მათრახს იკრავდნენ პირზე მხედრები და იდგა ზრინვა.. ოქროს ცხედარზე. თითქოს შავი ზღვა ჩაცმული თალხით.გწყურია? სად არის ბერმუხას ჩრდილი? 8 მიასვენებდნენ მცხეთისკენ ვახტანგს. და გარდაიქცა კვნესა ბღავილად. შავი დროშები.... ვახტანგ მეფეო.. მდუმარედ იდგა ერი ქართლისა. სევდით გარემოცული. ხალხს რომ მოჰქონდა. უჯარმის ველზე ელოდა ხალხი. ქალნი ქალწულნი იჭრიდნენ ნაწნავს. სად გმირთა სისხლმა დაიყვავილა. მიდამო. ამოეყარათ დედებს ძუძუნი. ვინ ამოგართვა სიცოცხლის ძალი?! ვინ დაგიბნელა....

.. - როცა დაემხო დიდი მთასავით. . უჯარმის კარზე წლამდის ტირილი არ გათავდება. ხმალს და ისარს. გახსოვს პირველად ერი ქართლისა თბილისისათვის ატირებული?! თავი მეხუთე 1 ყოველ კუთხიდან გლოვობენ ვახტანგს. გამოიტანენ ვახტანგის აბჯარს. ... სამგორს და თბილისს ემახსოვრებათ.. - ხმალს აიღებენ ხელში ტირილით. ნიშანს გაშლიან. .. ჯერით ტირიან.შენამც იხმარე გაუცვეთელად ხმალი..მეფის ნასისხლარს. 9 სამშობლოს მთებზე შუქი გადადგა. - ჯაჭვს და მუზარადს. ყველა იგონებს მის თავდადებას.. დაშრა ზღვასავით დიდი ცხოვრება! ვახტანგის სისხლით სველო სამგორო. შემოუწყობენ შვილდს. თორს და სამკერდულს... ხარ შენც იმ დღიდან ამტვერებული. ჯავშანი და საცერული.

- თითქოს წვიმაში ხმალი სველდება. რად ვერ აჰკაფე ასპიტი გველი?! ხმალი აიღო ხელში ბერდედამ. ვინ მოჰკლა მეფე. გვითხარი. ხელშესახმობი.. გაგა გაშტერდა. მეფის დამჭრელი? - და ვახტანგის ხმალი მისკენ გაიწოდა. ყბა უძაგძაგებს. . როგორ მიუშვი.ხმალო.შენ ხომ იქ იყავ? როგორ მიუშვი მკვლელი მეფეზე? - თვალ-შემსჭვალულმა ცრემლით იკითხა.. გვიამბე. სად გამოგვიხსნა მეთვისტომენი! .გულის ძარღვს მოფქვავს სიტყვა ცრემლური. . ხმალო. გვითხარი. ხელიდან ხელში გადაცემული. გაგას შეჰხედა: . მეფის ომები! სად რა ლამპარი გასტეხა შენით. თითქოს გულ-ღვიძლი ათასმა შუბმა ერთად უსერა! .შენ მარტომ იცოდი მეფის იღლიის ქვეშ ჯაჭვის განახევი. გვიამბე მეფის გმირობა. შეიტორტმანა. ვინ იყო მკვლელი? შენ ხომ იქ ახლდი. ვეღარ გაუძლო ძუ ვეფხვის მზერას. მტერმა რა იცოდა? ვინ იყო.ხმალო.

თოკი მზად არი! მაგრამ ხე ტოტებს ჩასთხრის მიწაში. .ძუძუნაწყვეტო! .. ..მთები შემოსძახიან.იქ ვიყავ. . .ბიბინებს ჩუმად ბალახი.თავხრილმა მიწას დიდხანს ჩაჰყურა: ”რა დღე მქონია დაბედებული!” . - თოკის ადგილი აღარსად არი! წყალს მიადგება: .შეჰკივლებს ქარი.. ..თავი დავიხრჩო! - ათასი კაცის ცოფურ ღრიალით. გახეტებული იარებოდა. თმაგაწეწილი და ფეხშიშველი. .მკვლელო! . სად გადიხვეწოს.შენ მოჰკალ! . გაჰქრა თვალიდან მეაბჯრე გაგა. თითქოს ღალატი ქარს აქვს ნანახი. .წარსთქვა გაგამ ჯანყურად და გამოვიდა გაფეთებული. ჩავლილ წყალივით კვალ-უნიშვნელი.თავს ჩამოვიხრჩობ! ამ ჭირს მოვრჩები! - ხესთან დადგება. სად მოისვენოს ვერაგმა მკვლელმა? სახლის ერდოზე ჩხავის ყორანი და საძირკვლიდან იწივლა გველმა. 2 ვის შეეხვეწოს.

ათასი ზვირთის წყევა-გუგუნით შეხვდება წყალი ნიაღვრიანი.. მთების ფესვები... პალატის ბჭის წინ... კლდეს ეხვეწება. 3 კრთომით გადმოდგა უჯარმის თავზე. ქალაქს დაჰხედა ერთ კვირადილით. მდინარის ბუდე. ზარი. შავს გამოქვაბულს: . კლარჯნი მოსულნი ტიროდნენ მეფეს: . ტრიალ ფოლორცზე. გმირო.. ისმოდა მოთქმა. ზეცა ჩამოტყდეს.მიჯობს წყვდიადი ნათლის ყურებას! - უნდა შიგ შეძვრეს და მოისვენოს. თავდასასხმელად ჩასაქოლავად გაგას მოსდევენ. მთა წამოიქცეს. ტირილი... შავ ტყის ტევრები... უცბად კლდეკარი დაიხურება. გაგა დაფაროს.. შენს სიკვდილს?! - სახე-ყომრალი აიმღვრა გაგა. - იქნება გაგას ბედნიერება. კლდის ძირის ფოსო. ცა უარს ამბობს და კლდე პიტალო..ვინ დაიჯერებს. ქვეშ მოიტანოს. ტანი ერყევა და ფერი მისდის. როგორც მდევრები. ...

.რა წარეცხს ამ სისხლს ჩვენი მიწიდან? .. უგზური. გამოიარა. იქვე უღონოდ წაიბარბაცა..ღვთის გარეგანი. გასჭრა ქუჩები.. მხედავთ?! არა მქონია სპილენძის გული. ამოსაფხვნელი!. დაიკრა მკერდში და ახრიალდა: . სთქვა განაჩენი ბერდედამ მკაცრად: . ..შეჩვენებული.. ქალაქს ჩარუყდა. ვით შუაღამე. და აძაგრული მივიდა. ქართლის მესისხლე! . . ვით ღამე... ვეღარ გავუძელ ამდენ ფარფატსა! - მაგრამ ვერ მისცა იარაღს ძალი. ვერვინ შენიშნა. სად დასტიროდნენ მეფის იარაღს. მაშინ მდუმარემ აჰგლიჯა დაშნა გვერდით მდგარ მხედარს.მზეზე გაშავდა გაგას სახელი! ხალხის წინ იდგა გაგა.. უხმო. დადგა.მე მოვკალ მეფე! გაგა ვარ... ამოშავებულ თვალის უპეში უელვარებდა ორი მუგზული.მყისვე დაეშვა.

. მამის ღალატისათვის.. ვინც მოიხსენოს... პალატის ნაცვლად ნანგრევი ჰყრია და ნატამალი მარმაშენისა. როცა მთაწმინდა ბინდმა შენისლა. სხეულს უღრღნიდეს უძილო მატლი!.. ოქროთ მოქნილი კლდის ნალეწი. ცვარი გაუხმეს და მიწის მადლი! იუდას თოკი ყელს დაეხვიოს.. კამაროსანი სვეტების თავი. დასწვეს გაგას აკვანი. . და ქუჯა. წყევას გადასცეს.. იპოვნეს.. მან შეამღვრია სამშობლოს სული! სამგორის ჩასწვრივ ჩაქოლეს გაგა..ერო.გვამი გამცემთა მშობელ მიწაში არ ჩაიდება! თავი მეექვსე 1 უძრავად იდგა ფარნა მდუმარი.... . ზეზე დააგდეს... აღარ დარჩესო მისი ნაკვალიც. ცოდვაა ხმალი და ცული! ტვინი გაუპეთ გაგას ნაყარ ქვით. სახლი გადუხნეს საძირკვლიანად. შუბზედ ააგეს დაურიდებლად.

გარს მაყვლის ბრწამლი. ფიქრს ზედ აკლავდა..... და დიდხანს. როდესაც ღამე გამოვარსკვლავდა. - ისევ იქ იდგა თავდადრეკილი. თავს ზედ ახლიდა. . . პირიმზის სახის ნათელი ღვივის. აბორგებული.. როგორც ყინულის ჭვირში შემდგარი სხივი. სად გუშინ იდგა ფარნას ტაძარი. დიდხანს... მას აქეთია. მისი სიცოცხლე ამიერიდან მთაწმინდის სევდით გარემოცულა.დაემხო იგი და ქვას თვითეულს ჩუმად ჰკოცნიდა ნაზი ალერსით.. უხილავ ცეცხლით გული ხურდება! ახლაც ღმერთი ხარ! ისე მწყურიხარ. ისე ნაზი და ბრწყინვალე. იმ წმინდა მთიდან ფარნა თბილისში არ ჩამოსულა.გადამახურე შენი ნათელი.. და კლდის ხავსნარი... 2 ჰხედავს უეცრივ. მთადაბურდული იჯდა ბურვილში. ნაკადის ჩქერში.. ტინზე ნაჟური მთის ცრემლი სჩქეფდა.

ელვური სახე ფარნას ეძახის. გულს მეორე მზედ გამოჰყოლია. უსაღვთოესი. უცბად მტვრევის ხმა მძლავრად გაისმა. სეტყვამ თუ ადონაისმა? ზე აიხედა თავზარცემულმა. უხილავ ფრთების მონაქროლია. - თავს ადგა სპარსი ვინმე მოლაშქრე ხელთ რკინის კეტით და ხარხარებდა... ხედავს ქვა აღსდგა. დაემხო ფარნა შეთრთოლებული: .. ქვაში პირიმზემ ამოახილა თითქოს თვალები. 4 ..... ხელი შემახე ანგელოსური!. თვალნი მოავლო სიმწუხარითა..როგორც ნაკადულს ზღვა მოსწყურდება! 3 მთაწმინდის კლდეში ჰკვეთს ქალის სახეს. ქარმა. ვინ დაუმსხვრია ოცნების ხატი.. მკერდში რომ დაჰქრის სხივთა ნიავი. შუქბრწყინვალებით.ნუთუ ისევ ხარ ქვეყნად მოსული? მე შენთან დამრჩა ყველა ოცნება. დიდხანს უმზერდა ნაოცნებარი.

. თურმე. ისევ მთელდება ფარნას ქმნილება. დიდი ტაძრები მას დასტიროდნენ. ოძრხე. ..ერთ დღეს.ორი ძუძუღა დარჩა ქანდაკის. ქალად გადაქცეული. ტკბილ-სახსოვარი ვის არ უყვარდეს? იმ ძუძუს ქვიდან წყარო აჩქეფდა. მცხეთა. იელვებს ქვაში ნათლის სხეული. აყრიდნენ ვარდებს. . ოქროს სავარცხლით ივარცხნის ნაწნავს ქანდაკი.. სანთელს უნთებდნენ. არვინ იცოდა ფარნას სავანე.ნაქანდაკარზე.. არვის უნახავს ფარნას სამარე. ოქროს ხოხობი გამოფრინდება. ამბობენ.. მთაწინდის კლდეზე.. თმის ნაპერწკლები თბილისის გულმკერდს ათას ვარსკვლავად გადაეყრება. დრომდის უხილავ ფრთებმა დამალეს! მაგრამ თბილისი მას მისტიროდა. როცა ბინდდება.. იტყოდნენ. წელიწდეულში. ფაზისი.იმ წამს. . ფარნა კლდეს შეეზარდა. სჯეროდათ. თბილისელთ აუსრულდებათ გულის ვედრება. მაყვლის ბუჩქიდან. უჯარმა.

სავანედ ჰქონდა გომბორის მღვიმე . ჩადგეს ჩვენ შორის თვისი ჩაქუჩით.მაღარო..იმ კლდეში სძინავს. იქ. კვლავ გახდეს ქართლის შვილი რჩეული. რომ ჩვენს დღეებში გამოიღვიძოს. მოსჭრას ჩუქურთმა ქვაზე ჭდეული! თქვენც გინახიათ მთაწმინდის ეშხი დღესაც მოჟონავს მთის ძუძუს წყარო. მეფის მედროშეს ებარა დროშა. წვივსა და ბეჭში დაჭრილს..... - დიდოსტატის სულს. ღონეს რომ გულში უორკეცებდა. რომ არ გადახმეს მიწა მშობელი. .. 5 თქვენც გინახიათ მთაწმინდის უბე. დროშა სად არი?! - ერი მწუხარე ჩუმად ეძებდა.. .დროშა სად არი. ათას-ხუთას წლის დიდ ოცნებას. ფარნას ნაქმარი სად იდგა წინათ..სადაც გალობდა ხმა უნაზესი. ფესვმა ყოველმა რომ გაიხაროს!\ თავი მეშვიდე 1 .

მას ნარიყალა იმეორებდა. რასაც კვნესოდა მეფის მედროშე. ..რამ აქცია მიწა ნაცრად? რამ ჩაგმირა აქ სიცოცხლე... აბლაბუდა და ობობას მტვერი. ჩუმად გაშლიდა დროშას მღვიმეში და ემთხვეოდა. თუმც დაღუპულად ჰრაცხავდა მტერი!..როდის მომესმას შენი შრიალი? - ხელი დროშის ტარს ეგრიხებოდა. არ დავიკვნესებ. და თვალსაცერა სამ თვეზე მორჩა. ოღონდაც მტერი არ გავახარო! . შუბს დაყრდნობილი იდგა მგმინავი მეტეხის ძირში. მტკვარის მორევთან..მე დაჭრილი ვარ.მე დაჭრილი ვარ და არ დავწვები! დაწვეს მკვდარი და ქვეყნის ურგები! მე ბრძოლას ვუცდი! საიქიოში მეფეს ხელხუნდით ვერ წარვუდგები! წყლულზე დაადეს მას ირმის ტვინი. ეკითხებოდა: ... 2 ზურგმოცვეთილ სამგორს დამზერს: .

უდაბნო ვით დაენაცვლა?!

ვინ გაახმო აქ რუსხმული,

ვინ დააშრო ძროხის ცური?

ვინ დათხარა ტურფა ვაზი,

ოქროძირა ვინ სჭრა ცულით?

სად წავიდა დოლისყანა,

ან ხეხილი შვილიდარი?

ან მცხეთაში რად ძევს უქმად

გორგასალის შვილდისარი?

გაჰხედავდა დამწვარ თბილისს,

გორზე მჯდარი ყოველ დილით:

- გულს მიფქვავს

და მკერდს მინესტრავს

აბოლილი, ნაცარყრილი...

დიდხანს იყო მშრალად, გულხედ,

ეული და უთავისო;

მხოლოდ ზოგჯერ სამჭედლოში

შეჰხვდებოდა თვის ძმას ღვთისოს...

- შეხსნა უნდა განა ბორკილს,

რომ გვეხვევა როგორც სურო! -

და პასუხად ღვთისავარი,

დაუშვებდა გრდემლზედ უროს...

3

ძმათსაფლავის ხსენების დღეს

შავად მორთულ ცხენზე მჯდარი

გამოვიდა სამგორ-ველზე,

დაებღუჯა ხელში ფარი.

დაიძახა: - გამობრძანდი,

რომელი ხარ გულდამტკბარი!

მე გულისთქმამ მომიტაცა!

მაშ არავის გტკივათ წყლული?

მაშ სამგორი არ გტკენთ თვალებს

ჩვენი ძვლებით, მოკირწყლული?

ვერ გაჰხედავთ განა თბილისს, -

ახალ კერას ჩამომძვლეულს?

ლომდახატულ ქართლის დროშას,

ჩამოხსნილს და მტრისგან ძლეულს!

გორგასალი წყლულს გვიჩვენებს,

გამოგლეჯილს ბასრი ისრით!

გვეხვეწება: ნუ შეარჩენთ,

იძიეთო ჩემი სისხლი!

მე სისხლს ვეძებ უძიებელს,

ვით ირემი ვეძას ეძებს,

შურისგების მოლოდინში

ისარივით დავიხვეწე!

თავი მერვე

1

..........................

აჯანყდა

და აღსდგა ერი:

- ნუმც გვრგებია შვილთა წყევლა!

შეგვეკიდა საღვთო ცეცხლი,

სისხლთან ძვალი გაგვიცხელა!

- აჰა, გული და სიცოცხლე,

აჰა, შვილდი და ბოძალი!

აჰა, შუბი, აჰა, დროშა,

- გორგასალის ნაბოძარი!

მტრის ჯავშანზე ლახტს ვამსხვრევდეთ,

აღვიდგინოთ ხვალ სახელი!

მოჰყიოდა ღვთისავარიც:

- აჰა, ხმალი,

ხმალსა ხელი!

2

- განა სისხლით იშოვება,

გორგასალის პირმშოება? -

სთქვა ერმა და ურდოების

გასარეკად აემზადა:

გორგასალი ჩვენ დავბადეთ,

წინ თვალსაცერა დროშით მიუძღვის. ახარეს ქართლის აღდგენის წამი! ახარეს ქართლის გაწმენდა სამგორს. როგორც ლერწამი! გმირის ხმლის ტარზე ანთეს სანთლები. .. თურმე ზღვაში გადიწურება. არწივთვალება. თბილისისათვის. ახალ ბრძოლისთვის იგი მზა არი! დაუდრეკელი ნების კაცია. და ხალხის ზღვასაც არ აქვს კიდური! მისმა ღვართქაფმა მტერი წალეკა.იგი ერის ძუძუმ ზარდა! ჩვენ მივეცით ბასრი ხმალი და სახელი მარადისი! იგი ჩვენი მემკვიდრეა და მემკვიდრე ჩვენ ვართ მისი! 3 ხმალდაბღუჯული. ომში კივილით გადამავალი. ფეხთ დაუხალეს მტრის დროშა ვახტანგს მცხეთას.. ბასრი ფოლადის ნებისა არი! ზღვაც. საფლავზე. მის დახსნისათვის. სამშობლოსათვის. შეკრბა მრავალი. სხვის დამძალავი და მედიდური.

ნაღარ-ნახეთქი . სურნელს უკმევდა. ვაზიანთან გაქვთ... მხმარი რტოებით.. ხრიოკი. ტანდაღრეკილი. ყვავილს აყრიდა გმირთა საფლავებს დიდი. დგას ხე ილღუნი განმარტოებით. თავი მეცხრე 1 რუხი. იგრძნო თბილისმაც ახალ ხმლის შერტყმა.... შავ ყორნის მიერ მოტანილ თესლზე. ჯაგარა ქუჩი....სამ საძმო საფლავს ჩასძახეს ერთხმად. პატარა. ნანახი. ამოჩხირული ქვებში ბალახი. ქვიშას ჰკოცნიდა შხეფი მტკვარისა. და თვალსაცერამ სამივ ყორღანზე დროშა დიდებით გადაატარა. ბუნებასა და ხალხთან გაყრილი. თავზე სქლად ადევს ხრიოკის მტვერი ფეხთ უფენია შავი ქვაყრილი. დგას დამშხალული. ნაცარ-ხევსური. გადამწირული. ალბათ. მხმარი მიდამო. მოხრეკილ ხევში.. - გადარუჯული. საწყევარაში.

.. ყველას აშინებს ხე. მხოლოდ უნახავთ მგზავრებს. ნაღვლიანი სისინით მდგარი.. მხოლოდ ერთ ღამეს. აბორგებული დაიკრავს გულში. როგორც საფთხური.. მას ჰზარავს ხე დაგესლილი.. რამდენი არი მისი მხილველი. მქისე ფოთლებით ხე. გაჰხედავს სამგორს. შეუნდობელსა! - .. ზედ დახვეული გველი უნახავთ.. არ ეკარება მგზავრიც. მრავალგზის. თვითმკვლელობაში რა ვერ რწმუნდება. თბილისს შეჰხედავს და შეძრწუნდება! . ისარს ალესავს. მძორიან სუნით.. ბუნება-მკვდარი. ყეფით ყორანი ტოტებს დახლილი. ზედ ურჩხულივით ლანდი წახრილი..და დასუნთქული შხამიან ქარით. არ ეკარება ამ ხეს ფრინველი. ერთ შუაღამეს. ნაღვლიანი სისინით მდგარი.გაგას შემინდეთ.. - შავი აჩრდილი ტანაბჯრიანი ხესთან გაჩნდება.. წაიშენს თავში. სიკვდილის ღამეს გორგასალისა..

. - დგას ხე ილღუნი გაგას საფლავზე. არ ეკარება თითონ სიკვდილიც.. თუმც თვით გაქრობის არი მსურველი. მაინც დაეწყო ქვა და აგური. ბაკური.. .გულშემზარავი ისმის ძახილი. მარად უკვდავო სიცოცხლის ძალავ. ნიავსურნელი. ჩვენი თბილისი კვალად აშენდა.. აღარც ფარნა და ჯავახ. ქვეყნის. გაგას ღმუილზე წამოიჭრება შიშით ნახირი. ამრეზილი და გულდაბზარული და დასუნთქული შხამიან ქარით.... თურმე.. ამბობენ. ბუნების მიერ წყეული. დიდი სიმწარე და საიდუმლო შხამად აქვს გულში გამომწყვდეული... დგას ხე ილღუნი.. თავი მეათე 1 აღარც ვახტანგი იყო ამქვეყნად. შეთენებულზე გაჰქრება ლანდი და ნაღვლიანი სისინით მდგარი. არ ეკარება სიცოცხლის ჟღერა..

ცისკრის ვარსკვლავი როცა ჰქრებოდა. მოვა დღე მტკბარი. .ხალხის ძალაო. თქვენც არა გნახოთ მტერთან დრეკილი! ჩვენთან იყავით.. თქვენთვის ვკვდებოდით.რეკაც ისმოდა ფარის. .. ფარზედ ეხვია პირიმზის თმები. აბრიალებდა ნაწნავებს ქარი.. ვისაც ხელთ უნდა აეღო ფარი!. ამბობენ. თუ მტერი თბილისს ემუქრებოდა..თქვენთვის ვცხოვრობდით. დიდება შენდა! დიდხანს ეკიდა თბილისის ბჭეზე ძვლით მოლურსმული ვახტანგის ფარი. და ასრულებდა ხალხი ამ აღთქმას. როს გააჩენდა დედა იმ რჩეულს. არ დაგვივიწყოთ! - იძახდა ფარის ხმა დარეკილი. როცა სამშობლოს საფრთხე ელოდა.\ . ისიც იცოდა. გაიშლებოდა ორად ნაწნავი. შეირხეოდა უეცრივ ფარი.. ამვლელ-გამვლელნი თავს დაუკრავდნენ და მომღერალი ქებას მღეროდა.

ეპილოგი

1

მგზავრო, შეხედე სამ გორს, სამგორზე

გგონია მართლა მიწის ბორცვია? -

არა და არა! სამივე გორა

ხალხის სისხლი და ხალხის ხორცია!

დიდების ველი საქართველოსი!..

იგი დაცხრილეს ძველად ისართა;

აქ გორგასალის ჩაწვა ლაშქარი,

ველზე სამ გორად ამოიზარდა!

პირველი სისხლი თბილისისათვის

აქ წამოშხეფა ქართველის წყლულმა;

თბილისისათვის პირველ ტკივილით

აქ იტკივილა სამშობლოს გულმა!

აქ მზე ჩავარდა საქართველოსი,

ლიხთ-აქეთის და ლიხის გადაღმა, -

აქ ხალხმა სისხლი გარდაიხადა,

გარდაიხადა სისხლი ვახტანგმა!

რამდენი ქროლვა, ლტოლვა, ჭენება

ჩალურსმულია ამ სამ გორაში!

რამდენი ძარღვის ოცნება მწველი

ცოცხლობს ამ წარსულ ნამოგონარში!

გმირნო, სამგორის სანგარზე მკვდარნო,

არ დაგივიწყებთ თქვენ მისხის მისხი,

თქვენ ხალხის გული მოიყვავალეთ

ქართლი გასწმინდეთ საკუთარ სასხლით!

მოგცათ სამგორმა მიწა საძეგლე

და სარეცელი ლურჯ ღიღილოსი,

თქვენ არ გადგიათ ოქროს ქანდაკი,

არც თლილი ძეგლი მარმარილოსი.

მშობლიურ მიწის ფესვებს შემდნარნო,

დამაშვრალებო, ახლაც არ გძინავთ,

ხმლით გაიარეთ სიცოცხლე ჩქარი,

დიდების შუქი გაინთეთ წინა!

დამსხვრეული გაქვთ მუზარადები,

მკერდი - მახვილით ჩამონაბასრი,

სული მთელია, დუღაბიანი,

მთლიანი, როგორც სამშობლოს აზრი!

2

რატომ არ ჭკნება მოლი ყორღანზე,

ნუთუ ბუნება სასწაულს ჩადის!

ჰხედავ ყვავილებს? - ამ ყორღანებში

სიცოცხლე თვისი ფესვებით ჩადის.

თითონ იქიდან ამოაქვს ღონე,

სად ბუმბერაზი დაღლილი მიწვა...

ვერ გადაგიდნეს სული ძლიერი,

ბრძოლით დაღლილო, სამშობლოს მიწავ!

ვერ სძლევს სიკვდილი შენს უკვდავ შვილებს,

დღესაც იბრძვიან ძილგამკრთალები,

ახალი ქართლის ხარაჩოებზე

მე დავინახე მათი თვალები...

მათი მკლავები მე დავინახე,

ჩაქუჩიანი მათი მარჯვენა.

- თქვენ ხომ ემარხეთ,

თქვენ აქ რა გინდათ,

ფარნა, ღვინია, ღვთისო, არჯევან!

ათას-ხუთასი წელიწადია,

სამარის მიწა გულზე გეზვინათ!..

- ჩვენ არ ვემარხეთ, მხოლოდ გვეძინა...

ამ დღეს ველოდით!

დღეს ჩვენი ღონე

სამშობლო მიწას კვლავ შეეძინა!..

3

- განა როდისმე დაიჟანგება

ხმალი, ბრძოლაში ამოღებული?!

განა როდისმე დაინაცრება

ცეცხლი, გულიდან ამორხეული!

არა, ცოცხალი მუდამ ყოფილა,

უნდო. მიწის გამხევი. სამგორის ღამევ.ვინც ლომურ ბრძოლის ცეცხლში შობილა. იცოცხლონ მშობელ მიწის ძარღვებმა! 4 დასცეს უჯარმა. თბილისის გულო. მოსპეს რუსთავი. მოსისხლე. გახსოვს წამლეკი ბერქა ყაენი. გახმა სამგორის ველი.. სიცოცხლის სხივით დაიწარღვნება! იყავ დღეგრძელი. ითესებოდა ძვლებით სამგორი. ჯალალ-ედ-დინი წამების ძელით? დიდი ხანძრების ფრთით მომფრინავი. .. თბილისში მდგარი თათრის ბანაკი. ითიბებოდა სიკვდილის ცელით. არ შეიძლება მისი დარღვევა! სისხლის წვიმებით დარწყული მიწა. იორის პირზე მონღოლთა ურდო?! - გახსოვს და გინდა შენი წარსული იყოს დამწვარი სიზმარი მხოლოდ. დაბერდა. შიშველო ღამევ.. ისევ მრავალჯერ სისხლით უნახავთ სამგორი სველი. დაშრა რუსხმული. ძველად მკვნესარე აჩრდილთა მყოლო!.

უდაბნოება. . მიწა გუგუნებს. დაძინებული ძარღვი ხმაურობს. როგორ ჩახჩახებს ქართლის ნათელი! 6 ვხედავ. მიწავ.გასჭერ ხეობა! - იბრძვის წერაქვი. გესმის. რა დაგრჩენიათ დასანატრელი? დაჰხედეთ თბილისს. ნაცარი. მხრები შეიტორტმანე. - აღსდექი.აღსდექ. . 5 თქვენ რაღას იტყვით. ხავსი. კიდევ თუ ჩაგრჩათ გულში ტკივილი ხომ გამოხუნდა სისხლი თქვენს მკერდზე. ხრამსა და რუსთავს. გვიჩვენე შენი ნამოღვაწარი! . იორო. ბელტი გადადის. ავარდა ნაღმი. შეხმარდი ქვეყნის დიდებას. გულმა როგორ არ გაიმცნაუროს? მიწა იღვიძებს. სამო ყორღანო. ხალხის ღაღადი? გეყოფა. ხომ აღარ გესმით თათრის ყივილი? თქვენ ხომ თბილისის მცველებად დგეხართ. არწივმა ასწია მიწა. ცხედრული წოლა.

რაც იყავ უდაბნოელი! უდაბურ ბელტში ჩამარხულ ძახილს ვეხმიანები. მოვიდა დღეს შენი ბედი! უხვად დაალბე ჩაჟანგებული. . რუსთავო. შენი ნათელი დაადგეს თბილისს. ცხენოსანს მხრამდე სწვდებოდეს ყანა. ღვინის და ხილის მადანი! რომ ვაზს ტანი ძლივს შემოატიონ. ბედო. სადაც სართულნი სართულზე დგანან! და თუ ვეღირსე მე ამ სანახავს. აჰა. შენმა წიაღმა ახალი ძალა უნდა დაბადოს! შენც უნდა სწერდე ცეცხლის ენებით ქართლის ცხოვრების ახალ კაბადონს! იყავ. ათასი წლობით ჩამხმარი ბელტი. კვირტი გადმოსკდეს გამოსატანი და წამოვიდეს ზვავად.მარად მშვენიერ შენს სამშობლოში გეყო. პურის. ჩვენის ნებისა. და შენც. ლანქერად. ნახმევს მოველი. მისი რთვლისა და მისი ხვავისა. რომ შენს ნიადაგს ფესვი გაებას. შემასწარ უხვად მოკრება. იორო.

შენ მომასმინე. დაიცვა ხალხმა. ის. მოდი. ბეჭებში ფრთები მეზრდება. . ახალ ფოლადის ზარის ხმა. როდესაც თბილისს ვარდებს მიაშლი. - რაც ცეცხლით დაწვა მტრის ხელმა. შენ ამიყვავე. სამგორო. მაისო. გულში ოცნების ზღვა გადიწურა. ვერ ვუძლებ ლოდინს. რაც გადამიჭკნო მარაბდამ!. მოხვალ და მეც აქ დაგხვდები. ვახტანგმა! მშობელი ხალხის მარჯვენავ. მე ვხედავ. გულო.რაც ხვალ სამგორზე დაიკოკრება! მე ვგრძნობ. აჟღერდი თვალგადუწვდენელ ზურმუხტ ყანების ლივლივ-ნიავში! ახალი ქართლის მარჯვენავ. სამშობლოვ.. შენ ამიყვავე მარადა. რაც წანისლმა კრწანისმა. ათასჯერ მოდი! ვიცი. შენ გამინათე. ვხედავ... თუ ძველი ღალა გადახმა. რაც სისხლით.

com/ .com/doc/34203622/ and http://www.scribd. Back: http://www.scribd.cჲm/kavta or http://kavtaradze.wetpaint.